Hc1048

Hc1048 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Io. Augusti Bachii Historia iurisprudentiae romanae quatuor libris comprehensa Bach, Johann August N12509546656 021 UIIIIIIAIIIMIIINIII U8 Tübingen Io. AVGVSTI BACHIi HISTORIA IVRISPRVDENTIAE ROMANAE QVATVOR LIBRIS GOMPREHENSA. EDITIO QVARTA EX SCHEDIS B. AVTORIS NONNIHIL AVCTA. Sumtibus I0OANNIS FRIDERICI IVNII,., 1782¾ um hanc Iurisprudentiae Roma- nae hiſtoriam edere conſtituiſ- ſem, etſi proſpiciebam, fore, qui omnem hunc laborem ſuperuacuum, in tanta eius generis librorum copia atque multitudine, fruſtraque ſuſceptum arbi- trarentur, tamen, ſi- quae me cauſae ad iſtud conſilium impuliſſent, oſtendiſſem, non dubitabam, quin conſilium meum poſſem aequis rerum exiſtimatoribus pro- bare: iniquis autem, quos magno nume- ro extituros facile puto, etiamſi non pro- barem, quoniam non ex cauſis, ſed cu- iditatibus illi iudicant ſuis, non magno- pere laborandum putabam. Ego gum per 2 aliquot PRAEFATIO. aliquot annos in priuatis ſcholis Hiſtoriam Iuris Romani explicauiſſem, intellexiſſe mihi viſus ſum, eos libros, quibus tum quaſi ducibus vterer, conſilio meo non ſatis reſpondere. Ita enim ſemper exiſti- maui, ad hiſtoriam legum iurisque recte atque ordine percipiendam, non ſatis eſ- ſe, ſcire, quo quaeque anno, tempore, vel auctore lata, conſtitutaue ſint, quo in argumento iuris verſata, ſed neceſſarium eſſe inprimis, quoniam, niſi ratione cuius- que animo perſpecta, ipſius legis vim at- que poteſtatem primo, deinde eius ad no- ſtrum ſtatum rerum publicarum transfe- rendae facultatem, vtilitatemque adeo, co- gnoſcere non poſſis, legum omnium iuris- que rationes cauſasque omnes explicatas habere. Haec autem facultas parari, ſine ſtatus publici notitia, non poteſt: quippe leges, a neceſſitatibus reip. profectae, ſta- tus publici conſtitutioni attemperan- dae ſunt: ſtatus autem publicus omnis ex legibus publicis pendet. Quid igi- tur? In omnibus, quos vidi, de hiſto- ria Iuris Romani ſcriptos libros atque edi- tos, Leges iuris publici Romani praeter- miſſas planeque neglectas intelligebam; ſtatum autem publicum, parum diligen- ter, nec ſatis adid, quod ſpectarem, con- ſilium — — — — — ſi ia ic — —⸗ — — ſam ſſe umn hon ſti. te el. re, Nin um us⸗ lat no⸗ e- Co. ris⸗ tas ine e u⸗ ran⸗ nnis igi ſo⸗ edi⸗ ter⸗ PRAEFATIO. ſilium, apte, idque in paucis eius generis libris, expoſitum, eſſe. Huc accedit, quod hiſtoria ea, de qua agitur, non iu- ris ſolum, ſed etiam inprimis litterarum humaniorum ſtudioſis comparata eſſe de- bet: quibus ad intelligendos veteres ſcri- ptores Romanos iuris publici magis, quam priuati, quamquam huius quoque, hiſtos ria percipienda eſt. Quibus de cauſis iam quatuor abhinc annis coepi quasdam iſti conſilio meo, vt putabam, aptas line- as ducere, ſcriptasque cum Auditoribus meis communicare, iisque explicandis tra- dere hiſtoriam Iurisprudentiae Romanæe. Sed cum nimiae breuitatis ſtudio multa neceſſario eſſent omiſſa, conſilio rationi- que meae conſentanea, et tamen inmul- torum manibus verſarentur, praetereaque in ſumma breuitate Auditoribus deſcri- bendi labor grauis eſſe videretur, ſuſee- pi animo, Hiſtoriam Iurisprudentiae Ro- manae, diligentius elaboratam, edere: quae etſi anno et quod excurrit, operis iam tradi coepta, tamen- propter multas cauſas redardata, nunc demum prodit. Sed iam ipſius huius, quem iam ma- nu mitto, libri ordinem ac rationem, ne- ceſſe eſt, exponere. Primum igitur totam hanc hiſtoriam in quatuor partes princi- 3 Pales PRAEFATIO. pales iurisprudentiam antiquam, medi- am, nouam, atque nouiſſimam, tribui commode poſſe putaui, ſecutus Iuſtinia- num ipſum auctorem, qui omnem Ro- manam iurisprudentiam, a primordiis ad ſuam vſque legislationem, veterem, me- diam, et nouam deſcribit ) vt adeo a lu- ſtiniano ipſo, qui plurima mutauit, ac fe- re omne ius ciuile in aliam formam re- degit, nouifſima iurisprudentia exordium capere videatur. Singulas partes ſingulis libris complexus ſum: ita tamen, vt, ſi qua noua iurisprudentiae mutatio, pro reipublicae viciſſitudinibus, et commuta- tionibus temporum, incidiſſet, ſingulos libros rurſus in capita noua partirer: ra- tus id eſſe memoriae ſtudioſorum adcom- modatius. Sed cum iurisprudentia Ro- mana, veluti flumen aliquod, ſenſim paul- latimque e pluribus quaſi riuis ac fonti⸗ bus collecta, ad ſuam magnitudinem ac vim excreuerit: id eſt, e Legibus, SCtis, Edictis, Iureconſultorum Reſponſis, Diſ⸗ putatione fori, ſiue rebus iudicatis, ac moribus denique maiorum, et ſublmpera- toribus etiam ex Conſtitutionibus, mana- uerit: quo diſtinctius atque clarius omnia ) K 1. Inſt. de legit. agn. ſucc. v. Perizon. Diſ. de Leg. Vocon. p. 19 8. exci iſte, ip HuIE eſ Fatir Vbi eſſe dus dein er Pro⸗ tand 10 Ren nec Piti Peo goe Gen Pro ß Pog trat gen trad PRAEFATIO. iſta, pro temporum viciſſitudinibus, tra- di percipique poſſent, ſingula capita in minores quasdam Sectiones deſcripſi, ac de ſingulis iſtis iuris ciuilis partibus ſepa- ratim ac proprie expoſui: ita tamen, vt⸗ vbi ſenſim paullatimque partes pauciores eſſe coeperunt, vt factae ſunt ſub Caeſari- bus, ſub quibus primo deſierunt Leges, deinde Edicta Praetorum, porro SCta, de rebus autem iudicatis nihil admodum proditum memoriae conſtat, adeoque tandem fere Conſtitutiones ſolae atque Ctorum Reſponſa atque interpretationes remanſerunt, pauciores etiam ſectiones neceſſario factae ſint. Singulis autem Ca- pitibus praemiſi ſtatus publici hiſtoriam, propter eas, quas iam ab initio dixi, cau- ſas. Atque haec omnia diligentius, at- que vberius perſecutus ſum, quam qui⸗ dem nonnullis fortaſſis neceſſe videatur, pro inſtituto libri, qui ſcholis Academi- cis comparatus, quique intra breue tem- pus enarrandus ſit. Cuius tamen facti excuſationem veniamque facile me impe- traturum eſſe confido, ſi, quae mea ratio ſit, oſtendero. Primum exiſtimo, breue aliquod diſciplinae compendium, ſi qui- dem iuſta diſciplinae ſcientia Auditoribus tradenda ſit, non breuiori tempore ex- PRAEFATIO. plicari poſſe, quam vberiorem, atque co- Pioſiorem eius generis librum, propter- ea, quod neceſſario multa in breuiori li- bro omiſſa, aut ſaltem breuiter tantum tacta, in Enarrationibus vberius expli- canda ſunt, plusque adeo temporis deſi- derant, quam vbi ſunt diligentius in ipſo libro tradita. Deinde vero hunc librum non iis ſolum comparatum eſſe volui, qui meis aut alius cuiuscumque magiſtri ſcholis operam dant, daturiue ſunt, ſed etiam his, qui humaniorum litterarum aliqua notitia imbuti, ingenioque paul- lo excellentiori inſtructi, proficere hoc in genere ſine magiſtro cupiunt: e quo conſilio neceſſario plura diligentius per- ſequenda fuerunt. Denique omne iſtud, ſi quod eſt, vitium a ſtatus publici ex- Plicatione proficiſcitur, quem facile ii, qui hunc librum in ſuis ſcholis enarrare cupiant, priuatae Auditorum induſtriae relinquere poterunt, cum ita in eo ex- plicando verſati ſimus, vt etiam ſine magiſtri opera intelligi percipique poſ- ſit. In ſingulis autem partibus, atque ca- pitibus, ita verſatus ſum, vt ex ipſis fon- tibus, auctoribusque rerum Romanarum roficerem, conſultis tamen etiam iis, lauda- u, ex. e I, frare Crine exX- ſie Po e CA- fſon. ru 115, aulr. PRAEFATIO. laudatisque, qui de induſtria diligenter- que locos quosdam hiſtoriae huius, anti- quitatis, aut etiam iuris ipſius, tractauiſ- ſent: ſed eorum tamen optimis tantum; Propterea quod, qui ſine egregia doctri- nae laude caput aliquod adgreſſi ſunt, tutius, atque adeo melius ignorantur. Neque nobis animus fuit, ieiunam ali- quam hiſtoriae litterarie, ex multitu- dine auétorum laudatorum, qui mos ho- die eſt multorum ſane inglorius, glorio- lam apud imperitos captare. Optimos tenere, optimos legere atque imbibe- re; ſemper mihi conſultius viſum eſt. Inprimis id operam dedi, vt vulgares non paucos errores, qui plerosque de hiſtoria iuris ſcriptos libros occuparunt, tollerem atque conuincerem: quod non difficile fuit, ipſos veteres auctores legen- ti, non vt hodie fere fit, ſolos recentio- res, hosque errantes, ſequenti. Quo fa- ctum eſt, vt nonnulla tradidiſſe videar, a nemine ante hac animaduerſa, aut ob- ſeruata: quae tamen aliorum exiſtimatio- ni permittere, quam ipſe in oratione mea ponere, malo. Ceterum vero dili- genter elaboraui, vt nulla lex, vel con- ſtitutio inſignior, tam iuris publici, quam priuati, omitteretur, quantum eius rei PRAEFATIO. rei fieri poſſet: quo ipſo haec Hiſtoria Iurisprudentiae Romanae ceteris eius ge- neris libris longe plenior facta eſt. In Iure etiam Graeco exponendo maiorem laborem inſumſi,; quam vulgo fieri ſo- let: vt facile intelligent ii, qui hunc no- ſtrum laborem cum aliis comparare vo- lent. Quae omnia non eo interpretari velim lectores noſtros; quaſi ab omni⸗ bus erroribus, aut reprehenſionibus im⸗ munem hunc librum eſſe exiſtimem. Fa- cile fieri potuit, t in tanta rerum mul- titudine, et tam multiplici varietate, non- nulla minus recte dicta exciderint, vel diligentiam noſtram effugerint: in qui- bus ſi quid ſit erratum vel offenſum, do- Giores rogo- vt veniam humaniter dare, Vel. ſi ita Vvideatur, modeſte reprehendere, et corrigere velint. Etenim a doctie- ribus moneri, reprehendi etiam, non aequo ſolum, ſed etiam grato animo fe- remus. Cum vero omnis temporum ratio in hiſtoria Romana ducatur ab origine, na- talique Vrbis, in anno autem Vrbis Condi- tae con ſeriptorum quatuor potiſſimum fint ratio- nes, Catoniana, Varroniana, Capitolina Gue Frontiniana- et Fabiana, liberum- iue Pr gie ſtituendo diſſentientium veterum 8. f f- . . — — k ratio⸗ olia⸗ ruuh⸗ PRAEFATIO. que ſit, quam quisque rationem ac ſen- tentiam ſequi malit, modo, quam quis- que adoptarit, perpetuo teneat; elabora- tum a nobis eſt, vt in eadem ratione con- ſtanter maneremus. E quo quidem con- ſequens eſt, vt, ſi quam legem anno prius aut poſterius latam tradiderimus; quam quispiam alius, erroris accuſari non debeamus, modo eosdem conſuüles lau; dauerimus. Atque hoc imperitorum ho- minum cauſa monere viſum eſt, qui, ſi alium in annum conferri vident legem, aut SCtum, atque in ſuis dictatis habent, ſtatum errorem arguere audent. Hanc autem Vrbis Conditae rationem tenuimus ab origine, vsque ad Conſtantinum M. ab hoc autem aeram Chriſtianam vnam, propterea quod haec fere ab eo tem- pore vulgatior atque communior eſſe coepit. Adiecimus Indicem rerum copioſiſſi- mum, quem confecit Car. Aug. Salz- mannus, Martisburg. Adoleſcens do- Stiſſimus, et cum litterarum omnium, tam graecarum quam latinarum, tum et- iam iurisprudentiae ſtudioſiſſimus, mihi- que et propter iſtud ſtudium, et pro- Pter ingenium egregium, quotidiana fe- re familiaritate, vſuque, cognitum, a Per DPDRAEFATILO. perſpectum, cariſſimus: quem, iurispru- dentiae aliquando, doctrinaeque laude illuſtrem extiturum, plane confido: quem impenſius laudarem, pro inerito, niſi eum vnice amarem. 3 Iurisprudentiae praefanda duxi. Quae que noſtris fructus attulerit, doctis au- tem non diſplicuerit, impenſe mihi la- borique meo gratulabor. Scr. Lipſiae clo I CcLIV. HISTORIA Atque haec ſunt, quae huic Hiſtoriae ſi expectatos Auditoribus lectoribus in muſeò noſtro, a. d. XVI. Kal. Apr: I Prn⸗ le Tla We us⸗ AH⸗ la. Plus eſt, inſtauratam, amplificatamque ?), et le- 4 HISTORILA IVRISPRVDENTIAE RO MANAE LIBER I IVRISPRVDENTIA A N TI QVA CAPVT I DE IVRISPRVDENTIA REGIA SSECT., I De Statu Publico. §. 1. Ra⸗ a Romulo, deducta Albano- rum colonia a), vt traditur vulgo, conditam, ſeu, quod propius fidem gibus fundatam, ſatis conſtat. Formula au- tem ciuitatis placuit ea, quae e tribus gene- ribus mixta eſſet, quam ſapientes, ac rerum publicarum periti, optimam ſemper iudicaue- . A re, 2 Lib. lI. Cap. L. de lurisprudentia antiqua re c), hoc eſt, quae Regem, ſummae rei aucto- rem, actoremque, ſeu ſummum magiſtratum, qui etiam ius diceret, et publica negotia con- ſilio Senatus iuſſuque populi gereret, &natum, publici conſilii principem, vel participem, Populum, legum ſciſcendarum, Magiſtratuum creandorum, helli, et pacis arbitrum, haberer. Itaque Romulus ipſe rex creatus 1), centum Patribus lectis e), qui ſecum conſilia caperent, magiſtratusque gererent/): populum omnem, diuiſis inter ciues aequaliter agris, in tres tri- us, et in triginta curias, deſcripſit, per quas comitia legum ac magiſtratuum agerentur: quae inde Curiata, leges autem ipſae Curia- zae, dicebantur: tres Equitum Centurias fecit. Sapienti porro conſilio ſacra religionemque cum ſumma rep. coniunxit: nihil vt ſine re- ligione deorum neque priuatim neque publi- ce fieret; Auguresque eam ob rem inſtituit. Magiſtratus praeter Regem erant, Praefectus Vrbi, Quaeſtores, et Tribunus Celerum. Ce- terum intentus maxime numero ciuium, va- ris artibus augendo: qui ſenſus Romanorum poſtea ſemper fuit g). Quam remp. ſeptem deinceps Reges, Romulus, Numa Pompi- hius, TLullus Hoſtilius, Ancus Marcius, Tarquinius Priſcus, Seruius Tullius, Tar- quinius Superbus, habuere: alter altero ſe- uerior, vel mitior. a) Dionyſ N wings conli dope gua ucto mum, lacon⸗ natun, ipem, Atuum heret. entum erent, munem, les tri. er Odas entur: Curia- 3lecit. emnde ine re⸗ nſti tuit. Neſelti . Ce- UN, V. notum ſeptem pompr. larcius . , Tar⸗ tero ſe⸗ ) Dimng Roman. ſub Regibus. 3 a) Dionyſ. Halic. Lib. I. p. 5. Vnde Romanos non e col- luuie fugitiuorum, exulumque ortos, ſed Graeca lin- gua, Aeolica, moribusque et inſtitutis Graecis ab ini- tio vfos, oſtendit Dionyſ. J. p. 75. ſq. à) Dionyſ. I. H. p. S9. ſeq. Varr. LL. p. 2. Teſt. v. Ro- mulum aliique oſtenderunt, Romam vrbem ante Romu- lum fniſſe, ab eo autem inſtauratam. [cf. Turneb. ad Varr. de LL. p. 2 c) Pohyb. Lib. VI. Pionmgt. Halic. II. p. 29. vnde parricii. d) Tac. A. XI. 22. ſignificat, Lege Curiata Romulo, regi- busque ceteris, imperium datum, poteſtatemque defini- tam fuiſſe: eamque deinde a L. Iunio Bruto repetitam, vt eadem Conſulum poteſtas eſſet, quae kezums fuiſſet. v. Erneſti V. C. Excurſ. II. ad Tac. e) Liu. I, 8. Dionyſ. II. p. 82. [F) v. tn. Arnald. Var. Coni.] [g v. Diony’ſ. H. Lib. II. p. S8. Tuc. A. XI, 2. 4. cf. Ge- baueri Diſſ. de Romulo.] §. II. Nam RO MVLIregnum ab initio lene, ac mitigatum, durum poſtremo ac ſeuerum fuit, ſeu quia, bellis adſiduis ferocia, ſeu quia, re- bus feliciter gerendis, auctoritas, et inde ſu- perbia, creuerat. Quare non abhorr et avero, eum a Patribus e medio ſublatum ), vti ab auctoribus nonnullis proditum fuit. Poſt mortem Quirinus dictus. b) Liu. I, 10. §. III. NVMAPOMFILIVsS poſtinterregnum anni vnius, e Sabinis rex creatus, imperium in eo conſumſit, per quadraginta et tres annos, vt populum, continuis bellis efferatum, legibus, A 2 quarum 4 Lib. I. Cap. I. De iurisprudentia antiqua quarum auctorem ferebat Egeriam, nym- pham, et inprimis religionibus, ad humani- tatem, ac manſuetos mores, traduceret; au- ctoremque adeo eum diuini iuris, inprimis Pontificii, Flaminii, ac Fecialis 1) eſſe, Ve- Naliumque Vinginum, ac Saliorum ), ſatis conuenit. Quibus rebus factum eſt, vt per totum eius regnum, Iano clauſo, ſtabilis ac fida pax teneret ). . 2) Dionyf. II. p. 131. ke) Liu. I, 20. hi Palatini dieuntur) [1) cf. Gebaueri Diſſ. de Numa Pomp.] §. W. Dehinc, quem populus regem iuſſit, rvr- LVS HOSTILIVS, Romulo, quam Numae, ſimilior, XXIII. annos, quibus imperium te- nuit, bella cum finitimis prope modum con- tinuauit, in quibus memorabile propter pu- gnam Horatiorum Curiatiorumque ſingula- rem eſt cum Albanis geſtum ). IInſtituit nouos Sulios, qui Collini dicuntur n).] m) Liu. I, 22. ſe.. [n) cef. Gebaueri Diſſ. de Tullo Hoſtilio.] §. V. Mortuo Tullio, ANGCVSMAECIVS, Nu- mae Pompilii e filia nepos, rex factus, quam- quam auitorum inprimis decorum memoria, ad pacem, religionesque conſtituendas maxi- me ducebatur, tamen, temporibus reip. fla- gitanti- Aiuunt bellan rentun dit, iu rentun primo usce ct 0 6 9) Ii rum 14 Pulo Une n, tume tus e ſcloꝛ danen Anl Anci r. al nym. Ummani- t; W. primis e, Ve- ſatis vtper bilisc TIVI dumae, um te- con- er pu⸗ agaln. Pſtituit. quum horla, 8 ni⸗ gitunr. Roman. ſub Regibus. ð gitantibus, etiam bello clarus extitit; vtque bella non gererentur modo, ſed etiam indice- rentur aliquo ritu, bellicas ceremonias prodi- dit, iusque Feciale deſcripſit, quo res repete- rentur, auctore Liuio o); quod, cum a Numa primo inſtitutum ſit, ab Anco auctum meli- usque conſtitutum, credere par eſt. Carcerem et Oſtiam aedificauit, Salinas inſtituit.] 0°) Liu. I. 32. vbi belli indicendi, rerumque repetenda- rum ritus exponitur. §. VI. TARQCVINIVS PRISCVS poſt hunca po- pulo regno impoſitus, qui Tarquiniis, Etru- riae vrbe, Romam, regnante Anco, migra- rat, amplificatis equitum centuriis †), cen- tumque in patres lectis, bello inprimis illuſtra- tus eſt; ceterum operibus vrbem ornauit, [cloacis, tabernis circa forum. Capitolii fun- damenta iecit, Circum maximum, ludos Ma- gnos Roman. inſtituit.] Scelere filiorum regis Anci interemtus periit. „½) v. I. F. Gronon. Obſ. III. . SERVIVS TVLLIVS autem, rex omnium, plurimis praeclaris inſtitutis, et in rem Roma- nam meritis, tum etiam humanitate ſua, opti⸗ mus, in omnibus rei Romanae plurimum profuit. Nam denſum quidem inſtituit, et populum in claſſes et centurias ex habitu fa- A 3 culta- 6 Lib. I. Cap. I. De Iurisprudentia antiqua cultatum, et ex cenſu deſcripſit: opus pul- cherrimum et ſaluberrimum tanto futuro im- perio, et vel pace vel bello, auctore Liuio, decorum 4⁷): ex quo inſtituto Comitia Centu- riata manarunt: ac plura egregie inſtituit, in- primis autem iudiciorum priu. poteſtatem iu- dicibus delegauit, publicorum ſibi reſerua- uit 7). Praeterea pomoerium protulit, rem- que Romanam mirifice auxit. 7) Lin. I. 42. 42. vbi eius inſtituti ratio declaratur. r) Dionyſ. H. IV. p. 228. §. VIII. Omnino rex Tullius tam popularis fuit, re- giamque poteſtatem minuit«), vt traditum ſit, eum in animo habuiſſe, republica conſtituta, et legibus reddita t) imperium deponere, ni morte praeuentus eſſet, extinctus ſcelere generi Tarquinii, qui regnum inde rapuit. 5⁵½) Dionyſ. H. IV. p. 229. Vnde Tac. A. III. 20. dicit, eum fuiſſe praecipuum ſanctorem legum, queis etiam reges ob- temporarent. Homberg zu Vach, eum locum putat per- tinere ad foedera cum Latinis populis. Male omnino.] 2) Liu. I, 45. §. IX. TARQVINIVS partum ſcelere ac vi impe- rium, ſcelere, atque crudelitate tenuit, omni- bus in Patres plebemque modis atrox: neque leges tam tulit, quam ſuſtulit n). Ob haec, ſtupro a Sexto filio Lucretiae illato, incenſa plebs, eum, imperio abrogato, regnoque ſubla- fublatea ſem el Cete 1) Di *)I. Ce othni pene⸗ Ie, 1 4 pul. 0 im- Linio, Centu- it, in⸗ emiu. ſerda. rem tur. it, r.. nſ . Mruta, Phere, celere puit. icit, eum er b. lltat per. nnino. üimpe⸗ OmI- neque b haec, ncenſu nog⸗ ZMB 4 Roman. ſub Regibus. 7 fublato, cum coniuge ac liberis ciuitate exu- lem eſſe iuſſit, lege Tribunicia æ) Iunii Bruti. Ceterum capitolium extruxit]. u) Dionyſ. IV. p. 246. x) L. 2. 9. 3. D. de O. I. Liu. I, o. Dionyſ. Hal. IV. p.276. ſj. § X. Ceterum, quamdiu regnatum eſt Romae, omnis iudiciorum, iurisdictionisque poteſtas enes Reges fuit, qui quidem nihil aliud fue- re, niſi ſummi in rep. magiſtratus „). Deſcriptio reip. breuis eſt ap. Cic. Taſc. IV. init. SECT. II De ipſis Legibus Regiis. §. I. — vti ex ſuperiori intelligi pot- eſt, non eſt dubium, quin, et ab initio, et deinde, multae leges de ſtatu publico latae ſint; tamen certum hoc eſt, ab initio, prae- ter leges Albanorum, ſeu patrios mores, et inſtituta, de rebus priuatorum paucas fuiſſe latas a): cum pleraque in regis, ius dicentis, eſſent arbitrio ?). Ceterum enarrabimus ta- men, quae fuere. 4) L. 2. 6. . D. de. O. I. 5⁵) L. 2. . 3. de O. J. Tuc. A. III, 20. §8. II. Ac nOMVLI quidem leges praecipue, quas curiatas fuiſſe, Pomponius c), et Diony- A 4 ſius 8 Lib. l. Cap. I. De Iurisprudentia antiqua FRps ) credere iubent, ſunt: de confarreatione matrimonii, et inde ſequente poteſtate mari- tali; de neceſſitate matrimonii contrahendi a puberibus £), educandique liberos; de patria poteſtate; de iure patronatus †); de ſanctita- te parentum g); de abſtinentia mulierum ?); de parricidio; ne ciues ſordidas, ſellulariasque artes exercerent, ſed rei ruſticae potius va- carent ). Ceterum Leges Romuli ½), e ve- teribus auctoribus collectas, explicarunt BALDVINVS, et, qui ceteras regias, VRSI- NVS, LIPSIVS, PAVLLVS MERVLA, alii, et ſecundum hos HOFMANNVS. c) L 2. §. 2. D. de O. J. ) Lib. II. p. o7. *) Diom. IX. p. 580. v6ραο dρτιαιαν vocat: nos Romuli putamus, quod coniungitur cum lege de neceſſitate educandi prolem. F) Dionyſ. II, 84. qui véαον ρο%oοτιασ vocat. cf. SKcbu- bart. de fat. Iurispr. I, 14. LArnald. Ver. Coni. I, 4. g) PFeſt. v. plorare. v. Ritter V. Ml. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 8. ÿ) Val. Max. II, I. 1) Dionyſ. Hal. l. c. [) Leges Romuli in tabula Martiani, quam ſpuriam eſſe docent Scbubart. de Fatis Iurispr. Rom. p. 64. et G. Arnald. Var. Coniect. I, 3.] §. III. NVMAPOMPILIVS, anno ordinato?), has leges inprimis rogauit, vt ne quis ex vite imputata Diis libaret m); ne quis vino rogum reſper- relper⸗ gerer⸗ ludun quem ge par potett ſervan cilcri⸗ Geque Winus leere p Quara 19) P 1) ibi⸗ 12. hd Gell. ate bitr magi ſirma Veſt. ²) E⸗ 9) Bl. 1) De 1) Da ¹) Pl. 4) M e E gue Aione e mati- lendi4 epatti nCtita. um 9); riusge ls Va⸗ e Ve. carunrt VRSI- 1, di eceſſitate .. Khu⸗ 11,4 nect. t. briam eſe 94. et C. nno1) jelper. 1 Roman. Iub Regius. 6 9 . reſpergeret „); ne pellex aram Iunonis tan- geret o); ne piſces quis niſi ſquamo(os in pol- luctum emeret p); vt Terminus deus eſſet, quem ſi quis exaraſſet, cum bobus diis ſacer eſſet 9); vt Fidei numen omnes metuerenty); de parricidio in libero homine &); de patria poteſtate; et de tempore luctus a vidua ob- ſeruandot); de fepultura fulguriti 2½); de diſcrimine faſtorum nefaſtorumue dierum; V deque ſpoliis opimis x). Ad eum ſeu recte ſeu minus refertur etiam Lex Regia y): de mu- liere praegnante mortua non ante humanda, quam exciſus ſit partus 2). ) v. Gron. Obſ. II, 10. Erngki V. C. Clau. Cic. v. Imer. calaris. m) Piin. H. N. XIV, 12. XVIII, 12. n) ibid. Ea lex Numae regis Poſihumia dicitur Plinio xiIVv. 722. haud dubie, ab latore. ef.- Ncaliger Coll. in Varr. p. 49. (ell. N. Ad. XVI. I2. Kaliger Catulli locum P. 44. huc trahit, vbi lex Poſtbumiae magiſtrae oceurrit, exiſti- matque legem Numae conuiualem fuiſle e: quod non ar- bitrer. Neque etiam ilhid concoquere poſſium, quod lex Poſthumiae magiſtrae diétimn putat pro lex Poſthumia magiſtra. [Ceterum de nomine Poſtlumiae legis con- firmor exemplo legis Horatiue, de Caia Trratis, Virg. Veſt. de qua infra.] ) Leſt. v. Pellex. p) Plin. all. l. . 4) Dionyſ. Hal. II. p. 3. E- t. v. Trmimert. r) Dionyſ. Hal. II. p. 34. ) LFeſt. v. Parricidqa. t) Plutarch. Num p. 77. u) Feſt. voc. Oceiſum. v. Mſing. Var. Iur. c. 2. cf. Wrehn. ge Run. Kom. p. I7. ſd. A 5§ x) rif. 10 Lib. I. Cap. I. De Iurisprudentia antiqua *) Feſt. voc. Opima. Plut. vit. Marcell de opimis ſpo- liis autem cf. Perizon. An. Hiſt. c. VII. p. 243. Jgg. „) L. 2. D. de mort. inf. cf. Idſing. l. c. 14. [2) Eius leges ad ſimilitudinem Moſaicarum, aut inſtitufa Pythagorae expreſſas putarunt quidam. Brunquell. H. I. P. I. c. I. Y. 70. p. 30. . §F. W. TVLLVS HOSTILIVS tulit de tergemi- nis ex publico alendis in memoriam pugnae Horatiorum ½); de perduellione *), cuius judicii ratio in ciuitate Rom. ſemper manſit. Leges alias quasdam fuiſſe Tulli certum eſt. Nam apud Tacitum c) legitur Claudius ſacra ex legibus Tulli regis feciſſe. ANCVS MAR- CIVS praecipue Leges Numae reduxiſſe et renouaſle fertur: in his ius Feciale d). a) Dionyſ. Hal. III. p. 00. b) Liu. I, 26. c) Tac. A. XII, 8. Locus Taciti hic eſt: Addidit Clau- dius ſacra ex legibus Tulli regis, piaculaque apud lucum Dianae per pontifices danda. Sed quae leges intelligen- dae ſint, non ſatis conuenit inter Intt. Liphi quidem ratio, de piacularibus ſacrificiis, propter caedem ſoro- ris ab Horatio factam, dandis, interpretantis non pla- cet. Videtur enim lex de inceſtu fuiſſe debere, propter Taciti verba ſequentia: irridentibus cunctis, quod poe- nae procurationesque inceſti id temporis exguirerentur. d) Liu. I, 32. de Iure Fecilai. v. Ienſ. Ferc. Liter. et Con- radi, et Ritteri V. C. Diſ. §. v. TARQVINII PRISCI nulla lex memora- bilis extitit. Eo autem illuſtriora ſunt inſtitu- ta sERVII TVLLII, qui optimas leges vel redu- teuxi⸗ dneeci tractib liberti imue SypE legib ſuſtal quod. tim, inuenn XXXI moris cheren ) De⸗ 9)h ) ui⸗ ) Liu ) Di 00 b.2 ): . ( le⸗ ſuiſſe eoden Muarat⸗ 0(0 9 tigua nis ſpo⸗ 1 inſtituta lell M. tgeni pugnue Chius manſi, um ett. ſacru 4. icle er . di Cu⸗ hud kucum ntelligen⸗ guicen gem ſoro⸗ non Nh. e,p ropter uus e⸗ erentur. ter. et C. wemore- tinſtiru⸗ jeges ſel 5 jedu⸗ Roman. ſub Regibus. II reduxit e), vel ſanxit †): in quibus ſunt praecipue de iudiciis g); quinquaginta de con- tractibus ac dedictis h); de incenſis 7); de libertinorum ciuitate; de agro publice priua- timue vſurpato ½). TARQVINIVS denique SVPERBVS libidine, et animi impotentia, pro legibus vſus eſt: quas propemodum e rep. ſuſtulit ). (Ceterum admodum ſingulare eſt, quod Legem Horatiam ſub regum aliquo la- tam, de Tarratia virg. Veſt. vt teſtabilis eſſet, inuenimus ap. Gell. N. A. VI, 7. cf. Plin. H. N. XXXIV. c. 6. vnde apparet, iam ſub regibus moris fuiſſe, vt leges a latoribus nomen ac- ciperent. Macrob. Sat. I. p. IIs. m)] e) Diomſ. Hal. IV. p. 216. et 220. F) Tac. An. III, 20. 2£) Dionyſ. Hal. IV. p. 228. Icf. tn. Arnald. Var. Coni. I, 17.] 6) ibid. p. 210. 2) Liu. I, 44. ke) Dionyſ. Hal. IV. p. 210. L) San quidem Tullii leges ſuſtulit Diomſ. H. Lib. IV. p. 245. Im) Tarratiae meminit etiam Varro de LL. V. cf. Ka- lig. Coniect. in Varr. p. m. 92. Plurarch.] §. VI. Leges Regias omnes collegiſſe et compo- ſuiſſe ? APTRIVsS traditur a Pomponion). Es, eodem auctore, fuit Tarquinii Superbi, De- marati Corinthii filii o), temporibus. Prae- nomen eius varie editur. Vomponias vno lo- co p) detum, alio 7) Publium r): Diony- FKusz 12 : Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia antiqua ſius 5) autem Caium vocat. Sed maior fides inde d eſt Dionyſio. uctor 2) L. 2. §. 2. D. J. O. I. lantum o) Error hic eſt. Nam Superbus non fuit Demarati filius, ſent. ſed nepos vel pronepos. Quem errorem vt diſpellat, ſer in Pomponio Byukersboek. in Praetermiſſ. I. c. per coler geminationem ſcribendum putat Corinthii FILIVS to ſan h. e. filii fliut. Male. Nam Latine non dicitur filii filius. fuit; Ceterum nihil emendandum, quoniam non librario- hrui rum, ſed ipſius Pomponii, error videtur. Auétorum S ipſorum errores non corriguntur. ſaris, p) L. 2. §. 2. D. de O. I. ir) 9) ibid. §. 32. — „) Hac inconſtantia Pomponius vt abſoluatur, Heinec- nique cius Hiſt. Iur. I, 0. *) cum Cuiacio in L. 2. . 2. legit in Fleci libro ſexto: in §. 36. autem: inprimis peritus iuris publ. . Papirius. Quae poſterior emendatio vt ferri poſſit, ta- 4 men prior facile difſoluitur, propterea, quod hanc „De dubitationem adfert, quid in quinque prioribus libris 1) b. expoſuerit Papirius. Sed v. IlI. Rutzer. ad Heinecc. cor Hiſtor. Iur. I, o. Perizonius denique in Animadu. pote Hiſt. c. II. p. So. . exiſtimat, hominem a Pomponie (, dictum Spurium fuiſſe, ſi per librariorum incuriam li- larn cuiſſet, qui, quod SP. ſeriptum fuerit nomen, §. 2. K. alteram litteram, F. 36. autem primam omiſerint. N 5) Dionyfſ. III. p. 178. Eius verba haec ſunt: srX de ri Den 22 3oXν+ “ Se.νσAsον kes ν“οσν dvuaoροααν tils 3 nτνα dn EeGo Tego Paesre Lals Ianigizg: lo- lu. quitur autem de legibus ſacris Numae, quas ante in vſum reuocauerat, publice propoſitas, Ancus Mareius, in vſum reducendis, cum rurſus euanuiſſent. E quo intel- de ligitur, Papirium collegiſſe atque propoſuiſſe leges Numae ſacras. Nen Ille , P . VII 4 g. VII. V Eex i⸗ C. itaque Papirius, regibus eiectis demum, quod collectionem iſtam fecit t). Ius Papirianum ta inde igus dr fdes ütifllius, diſpellat c per PILIVs fliflut. librario⸗ uctorumn , Muinty ,legitin riruh⸗ hollit, ta⸗ od bent busibris d Kinn. Auimudu. omponio utiam i⸗ gen, 5. 2. iſerint. ra ip ian 41e 9: ſ. Rante in ſarciuszin uo intel. ie legs demun, Prianun iuce Roman. ſub Regibus. 13 inde dictum. In quo tamen non omnes, vti auétor eſt Pomponius u), leges regiae, ſed eae tantum fuerunt, quae de iure ſacro conſtituiſ- ſent. Nam ita primum tradit Dionyſius, lo- cupletior Pomponio auctor; deinde argumen- to ſunt haee, quod Papirius tum Pontifex M. fuit; quod, qui illud ius commentariis illu- ſtrauit, Grunius Flaccus, tempore lulii Cae- ſaris, librum ſuum inſcripſit de Indigitamen- tie ), h. e. de ritibus ſacris: fragmenta de- nique iuris Papirianiy) de ſacris agunt, ex Flacci commentarũs reliqua. v. Weſſeling. Obſ. L 1. III. Ritter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. l, 16. 2) Dionyſ. Hal. III. p. 778. u) Pomponii auéctoritas, vtpote valde interpolati atque corrupti, magna atque grauis eſſe contra locupletes non poteſt. x) Cenſorin. de die natal. c. III. v. Duker. de vet. ICror. Latin. p. 156. de Granio Flacco autem, eiusque libris, cf. Carrio Emendat. I, 4. Raeuard. de auctor. prud. c.1. „) ap. Macrob. Sar. III, 11. L. 144. D. de V. . Ea ta- men, quae ap. Macrob. I. c. adhuc ſuperſunt, eſſe po- tius ex Flacci Grani commentario, obſeruauit Mſ⁰. ling. l. c. §. VIII. . De legibus inſtitutisque Regum adhuc Ci- ceronis tempore extitere Commentarii, quos ille Commentarios regum vocat 2), repetitque ex iis inſtitutum iudicii de perduellione, quod, e lege Tulli Hoſtilii, ſemper manſiſſe, ſupra obſeruauimus. 2) Cic 14 Lib. I. Cap. II. De lurisprudentia antiqua 2) Cic. or. pro Rabir. perd. c. 5. qui libri a quo ſecripti, non ſane conſtat. Niſi quis forte dicat, eſſe Pontificum commentarios cos, qui de inſtitutis regum egerint. Pontifices enim in commentarios ſuos omnia tam ſa- cra, quam profana, inſtituta, retuliſſe, multis teſti- moniis veterum intelligitur. Ceterum, cum omnia in manu regum ius dicentium ſita eſſent, nullus inſignis ICtus ſub regibus extitit, qui quidem ad poſteros no- men ſuum propagarit. õs CQA P. II. DE IVRISPRVDENTIA ANTIQVA POST REGES ENACTOS VvSGVE AD XII. TA. SFECT. I. De Statu publico vsque ad XII. Leg. I Eas Regibus anno V. C. CCXLIV. res- publica legibus reddita duos Conſules, Centuriatis comitiis e Lege Iunii Bruti a) creatos, regio imperio, regiisque inſignibus habuit, ſummae qui rei praeeſſent, ita, vt de regia poteſtate nihil deminutum eſſet, niſi, quod duo pari poteſtate annuum tantum im- perium 1 Periun Vocati habuif res de⸗ . firm. Kund ciis, e Lacriſ ret, M⸗ Vyrr etiam mNI. Giler Aeb Tibi Cula, verſus N Centl cole Trib⸗ tiis tr in Co tion ttibus ſolamn u. A idar, ſeges tigus oſeripti, Nntiftcum egerint. 3tam ſa. lltis teſti. um ins tusſub tos no * e. IV. res⸗ nſalen gruti 4) igoibus , ce t, Ull, poſt reges exdtos vsque ad MII. TLab. 15 perium gererent?). Qui initio cum ſine pro- uocatione fuiſſent, et ſecures faſcibus illigatas habuiflent c): Lege Valeria de prouocatione ſecu- res demtae, prouocatio ad populum conceſſa, ſ. firmata. Confulum poteſtas in rep. admini- ſtranda, legibus ferendis, bello gerendo, iudi- ciis, et iurisdictione exercenda, poſita erat. Sacrificia autem, a rege olim facta, qui cura- ret, Rex ſacrificulus inſtitutus. Ceterum Quae- ſtores duo, qui regibus iam adparuiſſent ), etiam Conſulibus additi. A. V. CCLIII. pri- mum Didator, e lege, ea de re lata, et Ma- giſter equitum creatus: quod deinde ſemper in rebus turbidis factum eſt. Anno CCLX. Tribuni plebis, per ſeceſſionem aeris alieni cauſa, legibis ſacratis e) creati, vt plebi ad- uerſus Patres auxilio eſſent, interceſſione ſua, multum poteſtatem Conſulum, Patrumque li- centiam, circumſcribere coeperunt: his, quaſi collegae ſ. miniſtri, additi duo Aediles plebis. Tribuni breui poſt leges ad populum in comi- tiis tributis ferre ſuſtinuerunt, et cum Patres, in Comitiis Curiatis ſuffragantes, ſemper ro- gationes tribunicias impedirent, ſubmotis Pa- tribus, in comitiis tributis leges tulerunt ad ſolam plebem, ipſique creati ſunt, Lege Publi- lia. Ab eo tempore leges tribuniciae plebem agitarunt miris modis. His itaque temporibus leges a Conſulibus et Tribunis ferebantur. Iudi- 16 Lib. I. Cap. II. De Iurisptudentia antiqua Iudicia publica, accuſante aliquo magiſtratu, vel Tribuno plebis, ad populum agebantur. Ceterum ſtatus reip. vsque ad tempora inſti- tutorum Tribunorum plebis, vere ariſtoerati- cus erat, his autem creatis, ex democratico, et ariſtocratico mixtus; omnesque Magiſtra- tus e Patribus legebantur. a) Lex Curiata fuit, quae modum poteſtatis confularis definiuit. Fundus eſt Lac. A. XI, 22. Quaeſtores etiam tunmm regihus imperantibus inſtituti ſunt: quod lex Curia- ta oſtendit a L. Bruto repetita, manſitque Conſulibus po- teſtas deligendi etc. Ea autem Lex Curiata nulla alia eſt, niſi de poteſtate regum. v. Erneſti ad l. c. 5) Liu. II. init. L. 2. F. 16. D. de O. I. [c) Diomyſ. H. Lib. V. p. 292.] 4) v. Tac. An. XI, 22. L. vn. ae off. qu. e) Liu. II, 32. Leges Jacratae dicuntur, quibus ſacratur caput eius, qui legem violauerit. v. Perizon. Animadu. Hiſt. C. NX. p. 47. Erneſti V. C. Clan. Cic. Ind. Leg. Ce- terum tria tantum harum legum capita fuiſſe, inter eru- ditos hodie conuenit: vr quinque tribuni plehis crearen- tur, vt ii ſacroſancti eſſent, vt e plebe tantum ſerent. Quige capita duo adiicit Sigon. de I. C. R. I, 6. e ſacratis qui- dem legibus, ſed non ex his in monte ſacro latis, ſunt. v. Erneſti lI. c. Poſſit fortaſſis illud eaput non immerito adiici hiſce ſacratis, vt tribunis plehis concilium babenti- bus neque adſint, neqjte interſtrepant garriciiy auctore Diomi. Lib. VI. p. 431. 8 E C T. II De Legibus ac Iure poſt reges eiectos. §. I. H- temporibus leges regiae exoleuerunt ommes, auctore Pomponio a); et popu- lus Romanus iterum incerto magis iure, et conſue- 1 * Glie 1 1 eo legen Guan ſtle . A le⸗ men ſciretr 1Us d rent; taret inten V. a tioe kupt tigu⸗ ſtratl, bantur. 1a inſti⸗ toerati⸗ craiico, lagiſtre⸗ confularis Ores etian lex Curis Huliurpo⸗ laslia et, Leraw Aimadt. . Lex. (e. interern.⸗ , Aru- eit. Qe geratisi⸗ latis funt. limmerito n lalenri⸗ , auctore jecfot⸗ leuerun etpopy. ure, 4 coſi⸗ poſt reges exadtos vique ad XIl. Tab. 17 conſuetudine ali coepit à), idque prope XX. annis c) paſſus eſt. a) h. e. in deſuetudinem abierunt. Nam viri doéti, v. c. Sigonius, Muretus, Zaſius, Coraſius, aliique, (v. Rupert. p. m. 67.) qui exoleuerunt ad Lege Iribunicia referunt, in- terpretati pro abrogatae ſiint, verbi notionem ac vim non ſatis obſeruarunt. Praeterea reperiuntur primi Conſules multas leges regias nominatim confirmaſſe, et in vſum reuocaſſe, veluti Seruii Tullii de contractibus. Dionyſ. Hal. L. V. p. 27. Tcf. Liu. II. paſſim.] [b) Liuius IX, 20. Anziam, ait, ſine legibus certis egiſſe, iis que petentibus datos ab Senatu ad iura ſtatuenda iph- us coloniae patronos.] *) Sine dnbio cum Bynkershoekio Praetermiſ,. ad Pompon. legendum LX. annis, h. e. vsque ad XII. Tabulas. Nam quamquam ſunt aliqua argumenta, quibus defendi poſ- ſit lectio vulgaris, ea tamen non ſufficiunt, cum Dio- nyſ. H. NX. p. 627. ius incertum fuiſſe tradat vsque ad Leges XII. Labb. [Ceterum &boliaſt. Tbeophil. Para- pbr. ad I. I. F. p. 748. ed. Reiz. illam lectionem XX. an- nis in ſuo libro videtur reperiſſe.] §. II. Nam quamuis primi Conſules nonnullas e Legibus regis reuocaſſent, et retuliſſent: ta- men omnis iurisdictio, in tanta legum pauci- tate 4), quas adeo nemo praeter ſolos patres ſciret, ſita erat in manu Coſl. ex arbitrio etiam ius dicentium, qui ſaepe etiam leges neglige- rent; quo fiebat, vt ius incertum quaſi flui- taret é). 4) v. Dionyſ- Halic. L. X. p. 6o7. qui locus ab omnibus interpretibus male vertitur. Cuiacii interpretationem v. ad L. 2. §. 2. D. de O. I. quae tamen neque ipſa vi- tio caret. Eit ſane locus valde obſcurus, niii forte eor- ruptus: de quo forte alibi. *) Nam, 18 Lib. I. Cap. II. De iurisprudentia antiqua e) Nam, vt Cicero ad Diu. IX, o. dicit, omnia ſunt in- certa, cum a iure diſceſſum eſt, nec praeſtari quicquam poteſt, quale futurum ſit, quod poſunm eſt in alterius voluntate, ne dicam libidine. F. III. Neque facile erat, illi malo remedium ad- ferre, cum Patres nimium in iſta potentia ſibi placerent, neque tribuniciis rogationibus ce- derent: Tribuni autem ipſfi legibus ſuis re- gnum, patriciorum manibus ereptum, in ſe trahere tenderent. Itaque hoc tempore de lure priuato nullam fere legem Centuriatam, praeter ATERIAM TARFPEIAM a. V. CCC. a Conſulibus, de multa a magiſtratibus dicen- da, eiusque aeſtimatione, latam f), et Meneniam Sextiam, nullam Tribuniciam, niſi de iure pu- blico g), reperimus. Dionyſ. Halic. L. X. p. &77à1.. vt omnibus magiſtratibus liceret multam dicere iis, qui ſibi dico non eſſent au- dientes, vt grauiſſima multa non excederet duas oues, ac triginta boues: (apud Dionyſ. I. c. enim ex aliis veterum locis emendandum ſine dubio eſt νο ροτα ται ρα ov 3α V. III. Rizter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 2r.) vt- que vuem denis, bouem centenis aſſibus redimere liceret. Hane legem illuſtrauit Io. Koolius commentario ad legem Ateriam Tarpeiam, in Otton. Theſ. Iur. I. V. cf. Briſ- ſon. Sel. Ant. I, 32. Valeria de multa a Poplicola lata eſt, v. Plut. ei. vit. p. 102.] 2) Veluti Lex Publilia Liu. II, 56. vt comitiis tributis crearentur tribuni pl. Icilia, Diony-. VI. p. 432. Vt tri- bunis pl. concilium habentibus non obſtreperent pa- tres; cilia, de Anentino publicando, Liu. III, 32. §. IV. Eni tricion lare i Ciuitas c lbbe Terer 4. V. turlee Cuile tribun imad 1Sobt Ghli e ferre ſnen⸗ tres: bos, de le Wto im) wlen Cle 9) I. )) L igue ſunt in. icuum herius Im add. dia ſbi us ce⸗ is Ie⸗ inſe ore de otam, CCC. gicen⸗ neniom re po- Kratibus ſent au⸗ Volet Feteruum ! ru⸗ y)rt. ieeret. ad legen cl. i- 1beaelt, 5 nibitit 2. yttel⸗ erent ha⸗ 32 W. poſt reges exaädtos vseque ad MI. Tab. 19 §. IV. Enim vero plebs, Tribunique regnum pa- triciorum iudiciale non amplius ferre, conſu- lare imperium nimjium, nec tolerabile liberae ciuitati, dicentes: exaequationem igitur iuris ac libertatis poſtulare; inprimis auctore C. Terentio Arſa Trib. pl. LEGETERENTILLA a. V. CCXCGIII. lata, vt quinque viri crearen- tur legibus de imperio conſulari ſcribendis ). Cui legi cum Patres diu reſtitiſſent, fruſtraque tribunicii impetus conſumti eſſent; tandem, ira ad preces verſa, Tribuni orare, vt ne diuti- us obſiſterent, vtiliſſimae legi; ſi plebeiae leges diſplicerent, at illi communiter legum latores et ex plebe et ex patribus, qui vtrisque vtilia ferrent, quaeque aequandae libertatis eſſent, ſinerent creari. Rem non adſpernabantur Pa- tres: daturum leges neminem, niſi ex Patri- bus, aiebant 7). Cum de legibus conueniret, de latore tantum diſcreparet ½): a. V. CCC. SCto, cui acceſſit plebiſcitum ), tres lega- ti m) in omnem Graeciam n2) miſſi, iuſſi incli- tas leges Solonis deſcribere, et aliarum Grae- ciae ciuitatum inſtituta moresque noſcere ο). ) Liu. III, 9. 1) Liu. III, zr. X) Quare abſurdum eſt, reprehendere Romanos, quod pe- regrinas leges petierint, cum aliter res nullo modo expe- diretur. Sed cauſam contra eiusmodi cauillatores proRo- manis eleganter dixit Iac. Voorda Orarz. I. de prudentia B 2 Rom. 20 Lib. I. Cap. IIl. De Iurisprudentia antiqua D Rem. in condendis XII. Tab. Legibus, ad calcem Electo- moribe rum, ſubiecta. [cf. Otto Diſj. de Leg. XII. Tab. c. 7.] us. Ci 1) Dionyſ. Halic. E. X. p. 675˙. (Ed) m) Pompon. L. 2. §. 4. D. de O. I. decem miſſos ſcribit: qui quent. locus propterea varie emendatur ab interpretibus: ſed Mitiis antiquam eam lectionem eſie patet inde, quod in c. Mopy. Jes diſt. 7. eadem reperitur, adeoque hic error Pandecta- N)Ii rum compilatoribus, vel ipſi adeo Pomponio, attribuen- 5) i dus eſſe videtur. Vbi autem error librariorum dici non lnde poteſt, ſed auétoris ipſius, non emendandum, ſed adno- abin tandum eſſe docet Perizon. Animadu. Hiſt. paſſim. Aliter 2,5. defendit Pomponium Rupertus p. m. 75. Ene *) Igitur etiam Lacedaemona; v. Schubart. de fat. Iuris- bantt pr. II, 23. ſeq. quod perperam, et ratiunculis abſurdis, ne- las gat Heinecc. Hiſt. Iur. I, 2 4. *) aliique, et in ceteras ſeire Graeciae, etiam Magnae, ciuitates. v. Rupert. ad Enchi- nüü ridion Pompon. p. 76. Exemplum Lacon. Leg. eſt zutela le- Ci⸗ gitima. Ac Romani partim erant oriundi e Sabinis, qui, Spartanorum coloni, muilta inde inſtituta tenuere. Otto Po tamen in Difſſ. de Leg. XII. multis rationibus pugnat, nul- i las a Lacedaemoniis leges petitas eſſe.] Ceterum ridicu- er la eſt et abſurda fabula, quam Gloſſa ad L. 2. 9. 4. D. de teo O. I. refert, miſſum a Graecis Romam eſſe ſapientem, et qui exploraret, vtrum Romani digni eſſent legibus ſiis: eti quam ex Marantae Spec. aur. p. 3. n. 2 et ſqq. refert Habhni- d zs Or. de vſu chronolog. in iur. in . ielingii iurisprud. reſtit. ) T. II. P. 133. tra *⁶) Liu. III, zt. cn 8. v. 1 Reuerſis, cum iuris Graeci copiis, legatis, a. V. CCCII. creantur DECEMVIRIlegibus G ſeribendis, omnes a Patribus, praediti ſummo tabun et infinito imperio p) prouocatione, et Tri- corp bunis plebis, ceterisque magiſtratibus, ſubla- tern tis. Hi e iure Graeco, vſi interprete, Ephe- cepe ſino exule, HHRMODORO9), exque patriis der mori- igua n Eecho⸗ bit: gui bus: ſed 10. My- Andeche. ribuen. diei non d adno- h. Aliter t. lurit rdis, ne⸗ ceteras Euchi. telih- is ui, e. Otto vatyil. Nricien⸗ ientem, ls ſuis: tHabni⸗ 6. reſtu. gttis, gilu! Ucm. ſubla⸗ Pphe. pnris mori- poſt reges exacws voque ad II. Tab. 21 moribus, [Faliſcorum legibus] ) Leges no- uas, Ciuitati ſuae aptas, ſcripſerunt, et anno ſe- quente in X. tabulis *) promulgatas, in co- mitiis centuriatis pertulerunt?). p) Liu. III, 32. 9) Plin. H. N. XXXIV, 5. Pompon. L. 2. 9. 4. D. de O. I. Inde Romani arginintur etiam ſtultitiae, imperitiaeque ab imperitis inepte, nominatim Brunquello Hiſt. Iur. I. 3, 5. Sed Hermodorus non fuit interpres verborum Graecorum quae ab Romanis Decemuiris ſatis intellige- bantur, ſed ſententiam, ac rationes legum explicauit, quas ille, princeps Graecae cimitatis cum eſſet, optime ſcire deberet. Propter hoc beneficium ei ſtatua a Roma- nis publice poſita eſt. Decemuirorum autem ſapientiam Cicero Or. I,. 44. ſatiis defendit. Ceterum Strabo Lib. XI V. p. O5t. ed. nouiſſ. dicit: Joné Zres dνααρ *νας —ı%ͤ Pauklois Gνραιαιο, h. e. ſcribendis legibus quibusdam adfuit, non ipſe conſcripfit. r) Exemplum eſt in lege de patria poteſtate, ſanctitate pa- tronorum, aliis. cf. Dionyj. Halic. L. II. p. o. L. X. p. OS/. et Salmaſ. de foenor. trapezit. in praefat. Iin XII. Tab. etiam fuiſſe capita ex legibus Fuliſcorum, refert Seru. ad Virg. Aen. VII, 695.] . ³) Pomponius L. 2. 9. 4. D. de O. I. tabulas eboreas fuiſſe tradit; ſed legendum roboreas cum Scaligero, vel aereas cum Ruperto ad Enchirid. Pompon. p. mM. 80. *) Liu. III, 34. §. VI. Cum autem duae adhuc deeſſe purarentur tabulae, quibus adiedlis abſolui poſſe velut corpus omnis Romani iuris : CCCIII. anno iterum creantur Decemuiri, in quibus prin- ceps erat Appius Claudius. Qui cum impoten- ter, libidinoſeque imperium exercuiſſent, ac B 3 duabus 22 Lib. I. Cap. II. De iurisprudentia antigua duabus tabulis adiectis, etſi nondum perlatis, exactoque anno, nuliis comirtiis habitis, magi- ſtratum ſibi continuaſſent: tandem libido Ap- pii a) plebi cauſam in montem Auentinum ſecedendi dedit, effecitque, vt, Decemuiris abire magiſtratu coactis, li bertas reip. rediret, Tribuni pl. reſtituerentur, et conſules crea- rentur L. vVALERIVS, et M. HORATIVS X) a. V. CCCV. qui leges decemuirales, quibus fabulis duodecim eſt nomen, in aes inciſas, in publico propoſuerunt „). u) Liu. III, 44. X) Liu. III, F. 92) Liu. III, f. §. VII. Sic itaque abſolutum erat corpus iuris Ro- mani: qui nunc quoque, inquir de ſuo tempo- re Liuius 2), in hoc immenſo aliarum ſuper alias aceruatdrum legum cumulo, fons omnis publici priuatique eſt iuris- quas leges veteres 4) im- penſis laudibus efferunt, omnium autem ma- xime Cicero b). Fremant, inquit, omnes licet. dicam, quod ſentio, bibliothecas mehercule omni- um philoſophorum vnus mihi videtur XII. tabu- larum libellus, fE quis legum catita ac fontes viderit, et audoritatis pondere, et viilitatis vber- tate, ſuperare. Hodie autem, ſi quis origines iuris ciuilis, cuius in Pandecte ſunt reliquiae, ac progreſſus viderit, ad Iurisprudentiam re- (te 1. e et plece necel acutil tiſſim endur 2) Li 4) V. 9) 0 gesr debe etian ius teſti II. inel igue erlatis magi. 4o Ap. tinumm muiris elliret 8 cer. IVS X) gvibus iſis in risRo-= tempo⸗ r Alios ) m⸗ em ma- e,let oNr. ,taby . ſumtar irvber Nigines lquine, lam te. Ge pR reges éxactos vogqué ad XII. Tab. 23 Qe et ordine imbibendam, animoque com- plectendam, maximus earum vſus eſt, ſumma neceſſitas. Quare etiam Cuiacius, harum rerum acutiſſimus auctor, et exiſtimator intelligen- tiſſimus, ab iis ſtudium Iuris Ciuilis exordi- endum eſſe, iure meritoque exiſtimauit. 2) Liu. III, 34. 4) v. elogia veterum ap. Iac. Gothoefredum ad XII. Tabb. b) Or. I, 44. Cum autem XII. tabulae maximam par- tem e iure Graeco deſumtae ſint; earum in- telligentiam multum iuuat Graecarum legum inſtitutorumque ſcientia c). c) Quare ius Graecum Romanumquea multis doctiſfimis Viris, nominatim a Prateio, Salmaſio, Heraldo, Conr. Rit- tersbuſio, comparatum eſt. Ipſe autem Cic. de Leg. II. 23. docet, exAtticis legibus fieri in terpretationemXII. ta- bularum oportere. Ceterum ad hanc rem faciunt etiam Meurſii ſcripta de iure Graeco, Petiti Comm. de Legibus Atticis, ac Nic. Cragii de rep. Lacedaemon. libri. §. XI. Quaeri non abſurde poteſt, vtrumomnes le- ges regiae, quae vim habere auctoritatemque deberent, in XII. tabulas relatae ſint: an vero etiam nonnullae inde excluſae, quae tamen jus ſuum obtinerent, quoniam veterum funt teſtimonia quaedam, leges regias etiam poſt XII. tabb. commemorantium. Equidem magis inclino in eam ſententiam, vt nullas alias am- plius valuife rear, nifi quae eſſent XII. tabulis B 4 com- 24. Lib. I. Cap. IlI. De Iurieprudentia antiquæ comprehenſae, atque adeo omnes relatas in XII. putem, quae adhuc eſſent obſeruandae A). ) Nam quod leges regiae nominantur in rep. libera, et etiam ſub Impp. id fit memoriae originum caufs, v. c. Liu. V'I,. XXXIV.6 Tac. A. XII, 9. L.2. D. de mori. inf. Plin. H. N. XIV, ia. aliisque in locis. Locus Liu. XXXIV, 6. haud dubie hue pertinet, quamuis alii negent. . * X. Quamquam XII. tabulae aereae adhuc Cy- priani aetate integrae extiterunt e): leges au- tem, luſtiniano imperante, in Caii dodeca- delto: tamen hodie tantum fragmenta, e ve- teribus ſcriptoribus collecta, fuperſunt. e) Cuprian. Ep. II, 5§. Leges XII. commentariis illuſtrarunt, e ve- teribus quidem ICtis, S ENTVS AEFLIVS F), L. AELIVS g), L. ACILIVS h), ANTISTIVS LABEO), CAIVS praecipue ½); e recentio- ribus autem praecipui collectores et inter- pretes ſunt, FR. BALDVINVS, IAC. RA E- vVARDVS, MARCILIVS, ANT. AVGVSTI- NVS, et omnium princeps IAcC. GOTRHO- FREDVS in Quatuor Fontibus Iuris Ciuilis. IAN. VINCENTIVS GRAVINA, quamquam com- pilator, tamen tironibus commendari meretur in Originibus luris Ciuilis. Verba legum, et formulam ſcribendi veterem, vt reſtituerent, inprimis laborarunt FVNCCIVS, et B. BR A N- ChV Ohſera. Iur. Ciu. Vol. II. ) Nonnullorum capi- tiua larasin Cae4d). iberahet lla, V.t, nort. inf, XXNIV, neC. es a Odeca. eve⸗ nt. eve⸗ 8TIVS entio⸗ Umer⸗ poſt reges exactos voeque ad XII. TLab. 25 capitum interpretationem et hiſtoriam exe- quitur 1DS1N GA in Variis Iurie Ciuilis. In- primis hic memoranda eſt Eu. Ottonis Diſſ. de Legibus XI. Tabularum, praemiſſa T. I. Theſ. Iur. Ciu. et adiecta eiusd. Comm. Inſt. edit. German.] . F) In Tripertitis Iur. Ciu. L. 2. g. 36. D. de O. I. 4) Cic. Leg. II, 23. ) Cic. Leg. II, 23. ¹) Gell. N. A. I, 12. ) In Dodecadelto, e quo libro miltae in Digeſtis ſunt reliquiae. De aliis, qui e veteribus commentarios ſcri- pſifſe dieuntur, non ſatis certum eſt. v. Schubart. de fat. Iurisprud. Ex. II. p. 255. ) Id etiam tentauit, tum in XII. tum in legibus regiis, efficere Terraſſonus V. C. Hiſtor. Iurispr. Rom. I, 5. ſajd. qui rationem dicendi priſcam, in regiis, ac XII. tab. legi- bus, adhibitam, perperam linguam Oſcam adpellat, ac prae ſe fert, linguam iſtam Oſcam ad certam formulam ſe ſe redigere. Ceterum fuper XII. tabulis eſt etiam diſ- ſertatio Bonamici, in Memor. Academ. litterar. Pariſin. T. XII. [qui negat factam eſſe legationem in Graeciam a Roman. Ceterum perquam vtile, ſiue potius neceſ- ſarium eſſe, duximus, ipſa XII. tabularum capi- ta, quoad quidem hodie ſuperſunt, e Gotho- fredo, ſubiicere, cum omnis Rom. iuris origi- nes contineant, ac, ſine earum ſcientia, mediae Iurisprudentiae capita, quae nihil aliud ſunt, niſi iſtarum tabularum ſupplementa, reéte in- telligi non poſſint. In quo quidem diligen- ter commendatum eſſe tironibus velimus co- gnoſcendarum XII. tabularum ſtudium. B 5 Tabula I. III. Sogni⸗ tio Praeto- 26 Lib. I. Cap. II. De lurisprudentia antiqua J Tabula I. De in ius vocando. SI MORBVS AEVITASVE VITIVM Posr SIN * Ivs vocAT QEAr: NIr * ANTESTAMINO: IGI- TVR, EM CaAPITO. SI CALVITVR, PEDEMVE STRVIr, MANVM ENDO IACITO. EScCIT, QVIN †F 1IVS vOCA- BIT IVMENTVM DATO: 81 NOLETL ARCERAM NE STER- NITO. SI ENSIET, qui ius vocatum vindicit mi Tito. ASInvO VINDEX ASIDVS ESTO: PROLETARIO, CVICVI voLET VINDEXNX ESTO. Endo via REM* VTI Rarcrxwr, ORATO. 1 NIrA * PAICVNT, IN COMI= TIO, AVT IN FORO ab OR- TV ANTE MERIDIEM CAVSANMI CONSCITO, *“ CvVvm PERO- RANT AMBO PRAENTES.* Cai. 1. MERIDIEM PRAESENTI STLITEM ADICITO. , SoL OCasvS SVPREMA TEMPE- STAS ESTO. leg. XII. Tab. cuius pars pri- or huic primae tab. reſpondet. Cai. I. 18. 20. 22. in pr. ff. de in ius voc. xId eſt, ſi in ius vocat, atque eat. Porphyrion ad lib. 1. Saty- rar. Hor. Sat. 9. * id eſt, ni it. 33. in pr. ff. de V. S. Gell. lib. 20. C. 1. * id eſt, qui in. Caius 1. 22. J. 1. ff. de in ius voe. * vbi. *RATO. id eſt, ni ita: puta: vindice dato, vel pacto inito. „ im r En⸗ S quit Kin in Ante iut Aett e nili 4 ſeu date ten ſer i te Cter tan ltem o⸗ 11 4 tor lo 5 1 ſer l⸗ . igu lib. 1. 24 XII. Tab. Pats Pri- ic primae eſpondet. l. 19. 20. n pr. f. de voc.⸗ t ſiin ius , atque rpbyrion 1. Haty r. Kat.9. elt, ni it⸗ 1. n;, in de V. . lib. 20. 10. elt, ni in .vindice ,Vel nult⸗ Pari⸗ poſt reges exactos veque ad XII. Tab. 27 Paraphra ſis. Si quit aliquem in ius vocat, vocatur ſtatim ſequitor Si in ius vocatus non ſequatur, qui vocabit teſtes ante adbibeto, et tum in ius vocatum ſiſtere ei ius eſto. Si et tum in iuſ vocatur moretur, fruſtretur, ſugam- ue adornet, manum ei iniicere ius eſto. Si imbecillitas, aut inualentia quaedam, aetatue ſe- nilis impedimento ſit, quo minus vocatus in ius ſequatur, qui in ius vocabit vocato vectabulum, eu vehiculum, quod adiuntie pecoribus trabetur, dato: ſi nolet in, qui in ius vocabit, vocato pe- tenti plauſtrum vndique tebtum, munitumque Ker- nere ne cogitor. Si tamen ſit aliquis, qui in ius vocatum, vel pren- ſum defendat, dimittitor. Ceterum locupleti vindex locupler eſto: pauperi prolem tanzum Reipub. ſußicienti quilibet vindex eſto. Item ſi de re trunsactum fuerit inter vocantem, et vocatum, dum in ius venitur, ita ius ratum- ue eſto. Si neque vindex aliquis ſit, neque de re in via trant- actum füuerit, tum in comitio, aut in foro Prae- tor cauſam cognoſcito, ante meridiem, cum am- bo litigatores praeſentes perorant. Poſt meridiam, etiamſi vnus tantum praeſens ſit; prae- ſenti actionem dato, iudiciumque conſtituito. Sole occidente ſupremur terminus iudiciorum eſto, ſeu iudicia ſoluuntor. Ad Solem proinde occaſum Praetor iuſ reddito. Tabula II. . 1 28 Lib. I. Cap. I. De Iurisprudentia antiqua „ De lIudi- ciis. N mae. R. Ii. „ 2 De Fur- tis 1. de nodur-† no fure. „ Tabula II. De ludiciis, et Furtis. — —— VADES SVEBVADES extra quam ſi MORSVS SONTI- cvs — — — vorvM abſentia * Reipublicae ergo, AVT STATVS PDIES CvVM HosiE intercedat: nam ſi OQviD uORVM FVAT VNVM * IVDICI ARBITRO- VE, REOVE, EO DIE DI FEN- svs ESTO. CVI TESTIMONIVM. DEFVE- RIT, IS TERLIS DIEBVS OBPORTVA OEVAGVLATVM 1ro. SI NOX FVRTVM FAXTT, SIM. ALIGVIS OCISIT IVRE CAE- SsVS ESTO. * W an. lib. r. ad leg. XII. tab. cuius pars po- ſterior huic ſe- cundae tab. re- ſpondet. * Numae R. lex II. Tab. II. Capito apud Feſium verb. Reus. * Cai. 1.233. K. I1. ff. V. S. x. Cai. 1. 6. ff. K quis caut. 7 * al. vitium vt ſfupra Tab. 1. aeuitasue viti- um efcit. Labeo Lib. de XII. tab. rr1. De fäurtis egit. Gell. XI, 18. I1. 1. Si morbus 5 ludici⸗ Ati ret noc⸗ cumn obuu . Auit 4 oc inp tigua ib. 1. 2d XII. tab⸗ pars po⸗ r huic le- e tab. te⸗ et. mee R. Tab. Il. apuid yerh. 133. K V. J. 11.6. f. 4 caut. tab. 11. Urtis etzlt. M. 19. „ * poſt reger exadtos voque ad Ell. Tub. 29 Paraphraſis. Iudicio conſtituto, iudiceque adito vaders, et ſubua- des iudicio ſiſtendi vtrimque duntor, iique ſiſte- re tenentor: niſi morbus vebemens vim grauiter nocendi babens, votum aliquod, abſentia Reipu- blicae ergo intercedat, aut conſtitutur ſit dies cum peregrino nam ſi quid horum fuerit, et obuenerit iudici arbitroue, vel reo, iudicii dies dißferatur. Qui teſtimonium denunciare volet, is trinundino, id iiſt, ter intra XVII. diesr ad domum eius, cui teſtimonium denunciat, denunciatum ito. R Si notu furtum hiat, furem autem aliquis occiderit, impune eſto. . 2. de diurno. 2. ma- nifeſto. 7 vel qua- ſi. 2. nec manife- ſto. 3. de ar- boribus furtim caeſis. 4. Com- munia de fur- Lis. - 30 Lib. L. Cap. II. De lurioprudentia antiqua = 1 . imene Si luci furtum faxit, slm ali- ʒ; quis endo ipſo capi t, ver- .“ fon berator i Lique, coi furtum eryri factum eſcit, a Dicitor. O” Seruus, virgis caeſus, ſaxo del- 6/ citor: npubes, praetoris arbitratu verberator, noxiamque de- ALu cernito. . Sr SE TELO * defenſit quirita- * Forte in ipſa to xNnOOVE⅛ ORWwu1ο: poſt eSe e deinde ſi caeſi eſcint, ſe a 2 3. g. 2. ſk. in 2” fraude eſto. de V. 8. Si furtum lance licioque con- ceptum eſcit, atque vti ma- “ nifeſtum vindicator. SðèWð 64 SE ADORAT FVRTO, GO N n⸗ MANIFESIVM EsCIT, du- . Tuire. Faiu⸗ plione decidito. eboridu⸗ fur⸗ Sin iuri Alienas arbores cae- Enn ere e. Li ſit, in ſingulas XXV. aeris Oð luito. Si pro fure damnum deciſium eſcit, ne adorato. eſe ſ Furtiuae rei aetern Audtoritas eſto. kurtiua Peraphraſis. W pN reges exadtos vaque ad XII. Tab. 31 “ Si interdiu furtum aliquis ſecerit, eumque aliquis in ipſo furto deprebenaerit: verberetur, illique cui furtum factum fuerit, addicatur. Seruus priur virgis caeſus ſaxo Tarpeio deiiciatur. Impubes Praetoris arbitrio verberetur, noxaque ab eo fa- a ſarciatur. M X QLuod ſi ſe telo defendant, dominus ecum clamore Ppriur id teſtificeture tum ſi oeciſi fuerint, iure caæſi ſunto. te in ipl . fuit: H S 8Si furtum per lancem, et lieium conceptum erit, perinde ac ſi manifeſtum foret, vindicator. Si agatur de furto non manifeſto, fur dupli da- to. Cilus k. te tibus ft. 8 e. Lui iniuria, ſeu ſurtim, alienar arbores ceciderit, pro iingulis arboribus caeßu XXV. aſibus multator. De furto paeiſei iut eſtoz et ſi paétum interceſſerit, Jfurti amplius agere ius non eſto. – Furtiuam vrem uſucapere ius ne cſto. Tabula III. 7/ 1. De depoſi- 2. De- foenore. z. De zure cre- diti per- ſequen- di aduer- ſus 1. ho- ſtem, id . eſt, pere- grinum. 2. Con- feſſum ludica- tum. Ni IVPiCATVN raerr, S 32 Lib. I. Cap. II. De mzpurnrig mnie T abula III. De Rebus CG— editis. 17 5 Si qui endo depoſito dolo malo factum eſcit, duplione luito. Si qui vnciario foenore am- plius foenerasit, quadru- plione luito. AbPVERSVS HOSTEM „ * AETFRN AvcTORITYAS ESTO. AERIS CONFESI, * KREEVSCGVE IVRE IVDICATIS XXX. DIES IVSTI SyNTO: Posr DEINDE MANVS CGTIO s 10, IN IVS DPVCITO. AVT QVirs* ENDO EO IN 1VRE viNDICIT, SECVM PDVCGITO, vINCFTO, AVTY NERVO AVT COMPFEDIEVS XV. PONDO NE MA10 RE: AL SI VOLET MI- NORE, VINCITO. INIE- Cai. lib. 2. ad Leg. XII. Tab. cuius pars pri- or huic tertiae tabulae re- ſpondebat. x* Cai. l. 234. in princ. ff. de V. S. * confeſſis. 1 * locuples. Cai. 1.234. H. 1:. ff. de V. S. Cai. 1. 234. H. 1⸗ ff. de V. S84 daui⸗ lo n gui men u lereg Sde in , Kit cre iu lib. 27 ad XII. Tab. pars pki⸗ ie tertiae llae te⸗ jdebat. 1.:34,n. 1 .F. de V nlells⸗ eyle 1.234. Pol. e V. 5. 1. 3 4 V.S. 33 palſ reges eactos vaque ad XI Tur. Paraphraſis. Si quid circa rem depoſitam apudl ſe Aepoſtariur do- lo malo admiſerit, dupli poena adficitor. Si quit maius quam vnciarium foenus (quod vnciam menſtruam dependit in centenor aſſer) exercuerit, quadrupli poena adficitor. Peregrinus quidquam dſucapere non valeto? cuius aduerſus eum in perpetuum actio eſto. Si debitum quis confeſut fuerit, del condemnatut iure fuerit, induciae ei menſtruae zo. dierum ad debitum exoluendum dantor. Si intra dies ʒo. illos debitor non ſutitfaciat, tum ereditori capere eum, ſius preßendere, atque in ius ducere ius eſto. 34 Lib. I. Cap. II. De iurisprudentia antiqua SI vo-Er, svo VIroO: * NI svo VIr, QVI EM VIN- CTVM HABEBIT LIBRAS FA RIS ENDO DIES DATO: sI vo- LET, PLVS DATO. Ni cum eo pacit, LX. dies endo vinculis retineto: In- teribi trinis nundinis conti- nuis in Comitium procitato, arisque aeſtimiam iudicati praedicato. 1 AsrTr sI PLVRES ERVNTY REI, TERTIS NVNDINIS PARTIIS SECANTO: SI PLVS MINVSVE SEEVERVNT, SE FRAVDESTO: SI VOLENT VLS TIBERIM PE- REGRE VENVMDANTO. Gell. N. A- XX,; 1¹ „* Paraphraſis. 17 Debiton tum fen li . Sitt gu⸗ i t. bur 74 Ah uy in ln yi fu/ N. 3 le Pphnſe⸗ Debitor ita nexus ſi poterit ſuo viuat: ſi non habeat, poſt reges exadtos vrque ad MII. Tab. 35 tum creditor, qui eum vinctum babebit, ſingulat farris libras in ſingulos dies ei dato? ſi volet plur ei pro arbitrio dare liceto. Si et tum iudicatum non ſoluat, neque interea quit- quam cum iure defendat, proque eo interueniat, in priuatum carcerem, ſeu vincula adducere ere- ditori ius eſto, eumque vel neruo, vel compedi- bur vincire, ſic tamen vt vincula non ſint grauio- ra quam XV. pondo: leuiora enim adhibere pro arbitrio ius eſto. Paciſcendi interea addicto cum ereditore ius eſtor ſi non pactus fuerit, 6o. diebur creditori addiétum in vinculis habere ius eſtoe Intra eor dies trinis nundiniz continuis ad Praetorem in comitium producitor, quantaeque pecunias iudicatur eſet praedicautor. Aſt ſi plures ernnt creditoret, tertüs nundinis, id eſt 27. die partes ſecantos ſi plur minutue ſecue- rint, ſine fraude eſto: ſi malent, trans Tiberim eum peregre venumdanto. C 2 Tabuh IV. De iure patrio. connu- De iure 36 1. I. cr. 1 De nrummudtmi antiqua Tabula IV. PATER inſignem ad deformi- tatem puerum cito necato. Endo* liberis iuſtis vitae ne- cis venumdandiqne pote- ſtas ei eſto. SI * PATER * FILIVM TER VE- NVNDVIT, FILIVS A PATRE LIBER ESTO. — Si qui et in X. MkNSIEVS PRO- XxiIMIS poſtumus natus efcit, iuſtus eſto. De lure Patrio, et lure Connubii. Caii lib. 2. ad leg. XII. tab. cuius pars po- ſterior huic IV. Tab. reſpondet. carn. I. 2. * patri ſcil. X5 ) „ „ Mαε%7 & αοαÜαÜ9 vt exiſtimo, vox häec ab VIp. repetita. de iure connu- bi repete ex Tab. XI. De mulieris vſu agetur infra Tab. VI. De re- pudio etiam extat lex quae- dam d. Tab. VI. Paraphraſis. Dionyſ. Hali- Supplementum harum legum Pater ſin l lie me 6n veil lib. 2. Ad AII. tab. pars po- r huic V. telponget. yl. Halr tri ſcil. ri uns, Liſtimo, iec 4 epetlta⸗ etnentam mm legum Are connu⸗ ehete er XI. De eris vſu ar infta⸗ Vl. Dere⸗ 0 etiam t jex quae⸗ nphmii ſum ſtatim necato. — filiut eſto. Pater filium ſibi natum mon . Paraphrafis. Si pater filium ter vendiderit, filius poſt tertiam enditionem plene a patre liber fiat. poſt reges adtos veque ad MI. Tab. 37 Sroſem, vel prodigio- In liberos iuſtir ex nuptür quaefitos patri ius: vitae necis, vendendique? nos ius eſto. SS Si filius patri poſt mortem eius intra decem menſes proximos a morte natus α X ore erit, iuſtus ei Tabula V. 38 Lib. L. Cap. II. De lurisprudentia antiqua 1. De te- ſtamen- to. 2. De ſucces- ſione ab inteſta- t0. 1. De gentili- tiis he- redita- tibus. 2. De liberto- gum bo- nis. munia heredi- tatum. Tabula v. De Hereditatibus, et Tutelis. PATERFAMILIAS VTI LEGASIT, SVPER PECVNIAE TVTELAEVE SVAE REI, ITA IVS ESTO. Asr slNTESTATO MORITVR CVI SVS HERES NEC ESCIT, AGNATVS PROXIMVS FAMI- LIAM HABETO. SrI AGNATVS NEC ESCIT, GEN- TILIS FAMILIAM HERES NAN- CLTOR. Si libertus inteſtato moritur, cui sVs heres nec eſcit, ri eſcint, ExX EA FAMILIA IN EAM FAMILIAM Pproximo pe- cuni ADuitor. Nomina inter ErREDES pro CTA, CITA ſunto. aſt patronus patroniue libe- portionibus hereditarIs zER- Cai. lib. tert. ad leg. XII. Tab. cuius pars pri- tae tabulae re- ſpondebat. X aπι6 * οπ verbum pater- tamil.hic repe- tiit auctor lib ri ad Herenn. et Cicero 2. de in- uentione, quod tamen alii omittunt, Cetera- or huic quin- un, ita 41 61 4 b.tett ad NI. Tab. pars pri- ie guin- bulae re⸗ ebat. , uujNS m pater- hic repe- Gor Ubri erenn. et 92, dein- ne, guoh alii nt. Cetera⸗ tpoſt reges exactos vaque ad XII. Tab. 39 Paraphraſis. Paterfamilias vti legem dixerit, ſeu prout diſpo- ſuerit de bonis ſuis, et liberorum ſuorum tutela, ita poſt mortem eius obſeruator. At ſi inteſtato moritur pater famil. neque ei ſuust Be- rer erit, tum agnatus proximut heres ſto* agnatus non erit, tum gentilis beres eſto. Si libertus inteſtato decedat, ueque ſuum beredem reliquerit, ſed patronum tantum, vel etiam pa- troni libero?, tum liberti bona ex eius familia in patroni familiam trantlata proximo in patroni familia addicuntor. 1 Defuncto ereditore, vel delitore, eiur bereder pro portionibus bereditariis conuenire et vonueniri tantum poſſunt, ipſoque inter eos obligatio diui- C 4 40 Lib. lI. Cap. I. De lurisprudentia antiquag MM - 4t ete⸗ Ceterarum rAMILIAE rerum aun ERCTO NON CITO, fi vo- ma “ lent HEREDES, ERCTVM fa- „ L ciunto: Praetor ad ERCGTVYM cetENDVM arbitros tris dato. * ee De Si paterfamilias inteſtato mo- m ritur, culnpubes ſuus he. agnato- res eſcit, AGNATVS PROXI- zum bentin MVS TVTELAM NANCITOR. lium tu- . . Khute Sr FrVRIOSVS AVT PRODIGVS ſi EXISTAT, AsT EI CVSTOS NEC ESCIT, AGNATORVM GENTILIVMGCVE IN xO PE- CVNIAVEIVS FOTESTASESTO. Rguin 1— 110 . tibn SIUM Paraphraſis. liſte . . poſt reges xuos vius a II. Tab. 41 At ceterarum rerum ſi volent beredes diuiſionem fa- ciunto: ad eam diuiſionem Praetor tres arbi- tros dato. Si pater familias inteſtatus decedat, cui ſuur beres extabit impubes, Agnatus proximus, tutor buius flui beredit eſto. Si quis furioſus, aut prodigut eſſe ineipiat, neque i curatorem habeat, agnatorum, iirtque deficien- tibus, gentilium curae tam ipſe, quam eius bona committuntor. 1 Tabula VI. 42 Lib. 1 Cap. II. De Iuriaprudentiu antigus 3 Tabula VI. De Domino, et de Poſeſſione. 1. De . * ern QVM * NEXVM FACIETY MAN- manci- CIPIVMGVE, VTI LINGVA Pio. NVNCGVPASIT, ITrAA IVS EsSTO. SInficias ierit, duplione dam- nator. Statuliber, xzurront dando, liber eſto. Res vendita TRANSCQVEDATA emptori non adquiritor, donicum ſatisfactum eſcit. 2. De VS AvVCTORITAS FVNDI, BIEN- vſu au- ECorit. NIVM: 14 eſt de . Vvſuca- .. pione. ANVS VS ESsTO. Mulieris, quae a Num matri- monl ergo apud virum re- manſit, ni trinoctium ab eo vſurpandi ergo abeſcit, vſus eſto. 4 Cum d. * Cai. lib. 3. ad tin leg. XII. Tab. cuius pars po- ſterior huic 6. tabulae reſpon- der. Saruh vel tori *Cai. l. in tra. . ditionibus 48. 4, ff. de pactis. Euna * Cai. I. ferri 235. in princ. ff. de V. S8. Mui 110 ⸗ 4 gige 1 . poſt reges exactos vegue ad XII. TLab. 43 “ Paraphraſis. 1 = Cum dominur rei ſuae nexum faciet, vel mancipium, i.1ib .1 vti nominarit, locutus pactuiue erit, ita ius eſto. XII. Tab. . us gars po. iot huic . nlae relpon-⸗ Statuliber ſub bac conditione liber eſſe iuſſut, Si hoc vel illud dederit, ſi venditus poſtea fuerit, em- tori dando liber eſto. Res vendita traditaque non ante emtori acquiratur, quam ab emtore venditori aliqus ratione ſatis- le habis. factum ſ Uuerit. Fundi biennios ceteraz res anno vſucapiuntor. 14 3 ci. 1. ſerri . . , . . in rinhk . Mulier, quamuis ſine legibus viro iundla, ſi vno an- y.d. nuno ſine vſurpatione, id eſt, interruptione trino- ctü, apud vnum virum ſuerit, vfucapta eſto. 3. De vindi- ciis, de ſeſſionis. 4. De 1 repu- diis. iure poſ- 44 Läb. lI. Cap. II. De lurieprudentia antiqua. SI QVIN TVRE MANVM cONSE- RVNT, ſecundum eum qui posidet: 6 Afſt ſi qui quem liberali cau- ſa manu adſerat, ſecun- dum libertatem Vindicias dato. TIGNVN IVNGTVM AEDIEBVS vINEAEVE NE CONCAPET NE soLVITO. Aſt qui iunxit, duplione da. mnator. J Tigna QVANDOGVE SARPTA, BONEC DEMTA ERVNT, vin- dicare ius eſto. &i vir mulieri Repudium mi Te- re volet, cauſam dicito ha- cumce vnam. — — — 17 — Cains d. 1. 235. J. fabros ligna- §. Cai. 1. ſi ex leg. repudium 43. ff. ad L. Iuliam de adulter. rios 1I. ff. de V. – nnir late dan u 8 Uir a ciei kabros ligna- 11. f. dey. . l. ſer let. dudium 45. a2dl. Iuliam zdͤulter⸗ poſt reges actos vogue ad MI. Tab. 45 Si de qua re in iure apud Praetorem diſceptatur, ſecundum eum qui poſidet PFraetor vindicias dato: excepta liberali cauſa, in qua ſecundum liberta:. tem Praetor vindicias ſemper dato. ð Omzni: materia iuncta aedibur, aut vineae ne vindi- cator neque ſoluitor: qui alienam iunxit ,duplo damnator: certe vbi ſoluta, demtaque ſfuerit, tum eam vindicare ius eſto. Si vir ab vxore diuertere voluerit, cauſam diuortü dicito. 22 Tabula VII. . 3. in- endio ſadto. 46 Lib. l. Cap. Il. De lurisprudentia antiqua Tabula VII. De Delicis. STI QVADRVPES PAVPERIEM fa- xit, dominus noxi AEſti- miam oFerto: ſi nolet,* quod noxit dato. SIniuria RVPITIAS — — — — — Aſt ſi caſu, Sancrro. Qui fruges ExCANTASIT. Qui frugem aratro quaeſitam furtim nox pauit ſecuitue, ſuſpenſus Cereri necator: Impubes Praetoris arbi- tratu verberator, no- xiamque decernito. Qui pecu gNDO ALIENO IMEE- scIT. Qui AEDns aceruumue frumen- ti ad ArDES poſitum dolo ſciens incenſit, victus ver- beratus igni necator; Aſt ſi caſu, NOXIAM SAR- crTO. Si nec idoneus eſcit, le- uius caſtigator. Str OQVINIVRIAM ALTERI FA- XIT, XXV. AERIS POENAE ca: I.4. ad leg. XII. Tab. cuius pars prior huic VII. Tab. re- ſpondet. * vt tab. 1. ₰ nolet arceram ne ſternite. Cai. 1. qui ae- des 9. ff. de in- cendio. * vinctus. SVNTO. * — 8 gua dit¹ a Rer dan⸗ tir i ere in poſt reges exoctos vsque ad XII. Tab. 47 Paraphraſis. Si quadrupes damnum dederit , dominus quadrupk- le utg. die damni aeſtimationem offerto: vel ſi malit, .Tnb ain quadrupedem ipſam noxae dato. 8prior hic 1 . Lab. re. . nde. . Si per iniuriam damnum dederit: - = = At ſi caſu, 1 tab. 1. 4 I . t arteran damnum ſoluito, praeſtato. Leruit. Qui frubctus alienos, alienamue ſegetem incanramen- tir in alias terras tranſtulerit, pellexerit: vel ne creſcerent obligauerit. .„ð Qui frugem induſtrialem, aratro videlicet partam, furtim nolctu pauerit immaturam, vel maturam ſecuerit, Cereri ſacer, et deuotus ſuſpendio ne- cator. Impubes tamen ſi id fecerit; arbitrio Praetoris verberator ; damnumque datum in du- plum ſarcito. aiu. Lui pecus in alienam ſegetem, vel frugem immiſe- 49, F Eein⸗ rit paſcendi gratiu „ W adio. . vinckus. Qui aedet aut aceruum ſrumendi iuxta domum po- iitum ſciens prudeni dolo incenderit, vintctus ver- beratus igni necator: ſ vero caſu id eſt, negli- gentia, damnum datum ſarcito: aut ſi minus idoneus ſit, leuiur caſtigator. V Si quis iniuriam leuiorem, ſiue re, ſiue verbis alte- ri fecerit, 25. aſibur mulrator. a e e „⸗ De iniu⸗ riis. 1. leuio- ribus. 2. atro- eiori- bus. 1. loco: ſeu pu- blicis. 2. re. De fal- ſo. I. AXe- 7εας² 7 vραε 2. Pev- doρ Tuvlaρ. De par- ricidio. 1. homi- nis cu- juslibet. 2. Pa- rentis. De Fraude. 1. ITu- toris. 2. Pa- troni. PATRONVSI * CLIENTI FRAV- 48 Lil. I. Cap. II. De Iurisprudentia antiqua 81 Qyr PIPVLOCENTASIT CGAR- MENVE CONDISIT, GWoD rito. . EO PAICIT, TALIO ESTO. VI OS EX GeNITALI FVDIT, LIBERO CCC. szRvO CL. AERIS POENAE SVNTO. Qvf SE sikITESTARIER LIERI- PENSVE FVERITY, NI TESTI- MONIVM FARIATVR, IM- PROBVS INTESTABILISCOQVE- §810. Si falſum teſtimonium DpicASrT ſaxo delcitor. Si qui hominem liberum dolo ſciens morti duit. ... QvVr MALVM CARMEN INCANTA- SrrT, MALVM VENENVM faxXit duitue "ARICIPA ESTO. Qyr PARENTEM NkCASTT, CA- PVTY OBNVSITO, CvVLEOGVEY inſutus in profluentem mer- gitor. Si tutor poro Maro gerat, vi- tuperato * quandoque fini- ta tutela eſcit, furtum du- plione luito. INFAMIAM FAXIF FLAGI-— TIVMVE ALTERI fuſte fe- QVI MEMBRVM RVPSITY, NI CVM 1 nenum 236. in vel ſü patro=⸗ DpEM FAXIT, SACER ESTO. ſmnus. Cai. 1. qui ve- Paraphraſis. ℳ Ni guit . cium alteri di quit r aha iuriad Qui e⸗ centi Liie , leto, tor, 8 Iuit leii F uir ita lem de rit, cl⸗ int foer tut pyae m, ut uigu 6.1. ni e⸗ num 270,1 l ſ hitro⸗ us⸗ D pmupkrt poſßt reges xaczos voque ad XAII. Ia. 49 Si quit publice aliquem diffamauerit, eique conui- eium fecerit, vel carmen famoſum condiderit ad alterius iniuriam, ſeu infamiam, fuſtibur feriatur. Si qui alteri membrum aliquod ruperit, ni um eo paciſci velit; membrum ei pariter rumpere, in- iuria affecto ius ſto. Qui dentem ex gingina excuſſerit libero bomini, tre- centis aſſibus multator: qu ſeruo CL.. Qui alicui actui teſtis fuerit rogatur, vel libripens, Ii poſtea teſtimonium ferre detrectet: infamis ha- betor, neque eius teſtimonium deincepi admitti tor, neue ipſi teſtimonium dicatur. . Si quis falſum teſtimonium dixerit, Saxo Tarpeio deiicitor. . Si quir bominem liberum dolo ſciens oceiderit, ca- pitalis eriminit reus eſto. Item qui magico carmine, ſeu incantamentit alium deſixerit: Item qui malum venenum fecerit dede- ritue. Qui parentem necauerit, capite obuoluto, colleo inſutus in aquam abiicitor. Si tutor dolo malo tutelam gerat, ſuſpeltum eum facere cuiuis liceto“ Si quid de rebui pupilli fura- tus fuerit, cum finita fuerit tutela, duplum praeſtato. Si quii quo tutior eſet a vi, et iniu- ria, alterius ſeſe patrocinio commiſerit, patro- nur autem eum fefellerit, execrabilis eſto. Dd FTabula VIIl. 7 50 L. ib. I. Caup. II. pe Iuris Pradentic antiqua 1. De jure pa- rietis. 2. De zurib. ruſticor. praedi- orum. r. De jure fi- nium. 2. De jure poſ- ſeſſio- nNum. Tabula VIII. De lIuribus Praediorum. AMEITVS PARIETIS SENTERTIVS PES ESTO. SopacEs, legem * quam vo- lent, dum ne quid ex pu- blica coRompant, ſibi fe- runto. de FINIVM ratione lex in- certa, ad exemplum legis — Atticae Solonis — Intra V. P. aetern Auctoritas eſto. St IvRGANT adfines, finibus regundis Praetor arbitros tris a Dicito. —- HORTVS — —— HAEREDIVM —— — TVGVRIVM — Caii lib. 4. ad leg XII. Tab. cuius pars po- ſterior huic VIII. Tab.]re- ſpondet. * Cains 1. VIt. ff. de collegiis. Haec porro lex freferri poſſet ad tabulam ſup. 7. de de- lictis. Sdc— liter ſput uit ddalen dor⸗ ur detin ⸗ Ktiri r. tigt lib. 4. ad II. Tab. us pars o. jor huic l. Tab. 're- ndet. sius l. Vt. ge collegiis. e porro ler erti poſſet tabalam 7. de de⸗ . poſt reges exackos veque ad XII. 7. b. 51 X Par aphra ſis. Inter vicinorum aedificia ad circumeundi facultatem ſpatium vacuum duorum Pedum gt ſemi⸗ relin- quitor. G S Sodaler, id eſt, collegiati (quorum certa fuerunt corpora leges inter ſe ferre, liceto, quas volent, dummodo publicii legibur contrariae non ſint. patium quinqui pedum 4 quod vacuum inter duos agros erat ad acceſſum, et circumductum aratri) ucapere ius non eſto. Si vicini de finibus diſceptent, decertent, Praetor dirimendae controuerſiae tres arlitros dato. 7 5§2 Lib. I. Cap. II. De Iurisprudentia antiqud 3. De lure aqua- Lum. 4. De jure iti- nerum. pendet, XV. P. altius ſub- lucator. Si GLANS in EM caduca fſiet, domino legere ius eſto. SI AQν4 PLVVIA MANV NOCET, Praetor arcendae aquae ar- bitros tris a Dicito, No- [via in poRedto VIII. P. IN AMFRACTO XVI. P. lata eſto. Sr vIA AMSEGETES iMunita eſcit, qua volet, iumen- tum agito. Si arbor in vicini fundum im- XAEGVE DoOMINO CaAVETOR. * vel pactio- nent. Caias 1. VIr. ff. finium regund. Haec tria voca- bula forte per- tinent ad iun- kam illam le- gem de finium ratione. paraphraſis. . 8 fru dm 6 gu⸗ tor xo. Latitu/ dn tigui el palkio⸗ 1. l. Alt. f. n fegund. ctria voca- forte per⸗ nt ad iun- Nillam le- de finium one. 1 poſt reges exactos voque al XII. Tab. 53 Si arbor ex vicini fundo in viecinum impendeat „ ar- borir illiur rami XV. pedibus altius circumci- cidantur. Si fructut e vieini arbore in vicini fundum cadat, domino arboris legere fructum ius eſto. Si aqua pluuia opere manufacto nocere poterit, Prae- tor ad arcendam aquam, ne noceat, tres arbi- tros dato?: damni infeæcti nomine caueto. Latitudo viae, qua ſe recta porrigit, via VIII. pe- Adum eſto- at vbi ſlexum eſt, ſedecim. S Si via ab iir, qui vicina praedia poſident, munita non ſit, iumentum agere, 4u0 quis velit, ius ſto. D 3 Tabula IX. 5§4 Lib. I. Cap. II. De luricprudentia antiqua 1. De aequa- litate, et iuris aequita- te. 2. De capite ciuis. 32. De pace pu- blica. Tabula IXx. De Iure Publico. — PRIVILEGIA NE INROGANTO. NExoO soLVTO, FORTI SANATI ſiremps ius eſto. Si index arbiterue ire datus, ob rem iudicandam pecuniam a Cepſit, capital eſto. E CAFPITE CIVIS NISI PER MA- XIMVM COMITIATVM NE FE- RVNTO. QvAESTORES PARrCIDI, qui de rebus capitalibus quaerant a populo creantor. Si quln vrbe coetus nocturnos agitadit, capital eſto. Si qui perdue Lem concitasit, ciuemque perdueLi trans- duit, capital eſto. Caii lib. 5. ad lIeg. XII. Tab. cuius pars pri- or huic IX. Ta- debat. Cic. de leg. lib. III. Pautll. in v. Sa- nakes. Gell. XX, 1. L. 2. F. 16. et 36. D. de O. I. Porc. Lazro Decl. in Catil. ,„ L. 3. D. ad h. L. Iul. mai. Paraphraſis. bulae reſpon- l ſugil Nxo ſl et ei iur iq⸗ Siudex fecun De vit. Ii A ludeer § Auir 8 guin Fit, Pite lib. 5. 2d VI. Tab. 8 pats pri. nie N. Ta- e teſpon- . de leg. lib. 6, in v. ⸗ 5. „W. 1. 4 5 16. et D. de O.l. . Latro l. in Catil. D. 44 l ul, mai. uaphraſs Si iudex aut arbiter iure datus ob rem iudicandam, poſt reges exactos vsque ad XI. Tab. 55 P araphra ſis. In ſingulos homines leges iuraque ne feruntor. Nexo ſoluto, item ei, qui in fide conſtanter manſit, et ei qui ſunata veluti mente ad olbſequium redtt, ius idem eſto. P pecuniam acceperit, capite luito. De vita, libertate, eiuitate, familia, adimenda ci- ui Rom. populi indicium eſto centuriatis comitiir. 1 Iudices rerum capitalium a populo conſtituuntor. Si quis in vrbe coitiones agitauerit, capite luito. Si quir boſtem in pop. Rom. ſeu patrium concitaue- rit, vel ciuem boſti tradiderit, prodiderit, ca- pite punitor. ”JYUM D 4 Tabula . 56 Lib. L. Cap. Il. De luriaprudentia antigua o Tabula X. De Iure Sacro. 4 Caii lib. 5. 34 Homine . leg. XII. Tab. 2 cuius pars po- e 4 ². Dbe — de IVREIVEANDO — fferior huic X. zureiu⸗ † , Tab. reſpon- rando. det. “ . Cic. lib.l. de le- dumn 1. De fib. yob jure ſe HoOMINEM MORTVM IN V—RBE pro iure remo- . 7. pulchro. NE SEPELITO, NE Vä VRITO. “ rum. . . Hneru SvMPTVS Er LVCTVM A Dro ugi RVMANIVM IVREMOVETO. line, Hoc PLvVsS NE FACITO. r. RoevVM aAscIA NE POLITO. . . Tribus riciniis, et X. tribici- iuuu nibus foris eFeRe ius eſto. G d⸗ MvLIERES GENAS NE RADVNTO: Madi, NEVE LESVM FVNERIS ERGO HABENTO. HoMINI MORTVO OSA NE LE- Mne GITO, GQvo Posr rVNVS Ffa- lu cras, extra quam ſi be!ti endoue hoſtico mortyVs lnz, eſcit. n Den tun SxERVILIS. ntigs lb. 5. 44 AII. Lab. us pats po⸗ ior huic X. b. reſpon⸗ lib.l. dele⸗ 8 , iure reſto⸗ 9. Srevi. poſt reges exactos voque ad II. Tol. 57 Paraphraſis. Hominem mortuum in V- rhe bumare, vel vrere iu: ne ſto. Sumtuoſ, et magnifica uera c1 lamentabili Pobigentar. Funerum modur, qui nune definitur, Kinceyi . neque eum cxccdere liceto. Iliegna, e quibur rogur comlurondo cadaueri con- ſruitur, dedolando ne leuigentur, ſed rudia, et impolita rogo adbibentor: tribus vinculis purpu- purae, nequé pluribus „componi, vel vri mor- tuum ius eſto: X. tibicines ue plures ſuneri adbibere ius Ao. Mulieres ne genar vnguikus Alunmto, ſen faciem carpunto. Neque luguhrem ð 15 12 Merum in fueri bus adbilente. Ilomini mortuo e cadauere membrum ale od ne adi- mito, ouius cauſa poſita funur, Jfunerisque im- penſae de nouo iterentnr, niſij ſi quis in belio mor- tuus ſit, vel Peregre. D 5 Seruorum 58 Lib. I. Cap. II. De iurisprudentia antiqua — ypuorun SvRVILIVS VNCTVRA, OMNIS- eeom GvE CIRCVMPOTATIO aufe- ritor. òèòÿGòM untuſ MvRRATA POTIO MORTVO NE mns INDIIOR. L N lung. NE LoONGAE CORONAE, NEVE eue, ACERAE PRAEFERVNTOR. pu⸗ . 7 QvI GORONAM PARIT IPSE PE- PECVNIAVE EIVS, VIRTVTIS ui core ERGO, ARGVITOR: * ET IP- x jd eſt bonera- Auiu SI MORTVO PARENTIBVSQVE . mort, Eivs DVM INTVS POSIIVS ouen, EsCIT FORISVEFELRTVR, sS ur, FRAVDE IMPOSITA SIET. Vmi plura funera ne facito. Niuß neue plures lectos ſternito. u. NevE AVRVM ADITO: AsT sI Arnn CVI AVRO DENTES VINCGTI “ ESCINT, IM CVM ILO SEPE-= S LIRE VREVE SEz FRAVDESTO. Rogum buſtumue noVum * Caius 1. 237. Nogum propius IX. P. aedis alie- (. de V. S. nmni nas, ſi dominus nolet,“ ne o. adlcito. Fori buſtiue aetern Audori- ſi tas eſto. ve Prearaphraſis. ntigte delt boverg⸗ Coius l. 237. de V. 8. Caprair poſt reges alctos vsque ad WIl. TLab. 59 Seruorum cadauera ne vnguntor. In funeribus epu- lae omnes probibentor. Sumtuoſa adſperſio omnis in mortuum, et rogum amouetor. * . Ne longae coronae, vel longae coronarum ſerier, neue? arae thuri adolendo, aliirue odoriburs, funeri pra?cferuntor. ui coronam meruerit in ludicris, ſiue ſerui eius cquiue, in ſunere ob virtutem laudHator, ipſique mortuo et eius parentibur, et quamdiu domi per nouem dies collocutum eſt cadauer, et cum effer- tur, coronam illam imponi ius eſto. Vnius bominis cadaueri funus vnum fiat, et vnus le- btus ſternitor. Aurum a ſunere omnino remouetor:! excipitur au- rum, quo dentes vinéti, id enim cum cadauere ſepelire, aut vrere ius eſto. Rogum vel ſepulcbrum deincepr aedibus alienir do- mino inuito propius o. pedes admouere ius ne eſto. Veſtibulum ſepulebri, ſepulebrumue 7 noapere du ne eſto. Tabula X.. 60 Lib. I. Cap. II. De Iurieprudentia antiqua Fabula XNAl. Supplement. V. prior. Tab. Quat- (Qvoo POSTREMVM POPVLVS (Ei. 1.6. ad leg. tae tab. iVSer XII. Tab. cuius ſupple- IVOIT, ID IVS RATVM ESTO. pars prior huic men- reſpondet. tum. 9, ðů Caius 1. 258. in Patrihus cum PLEBE *CONubl br. fr. de V. S. ius nec eſto. DDiaonyſ. Hali- Nr⸗ carn. in fin.I. 1 0 . LZonaras tam. 2. Quin-— — Caius 1.238.. 1. tze tab. — - — ff. de V. 8. ſupple- mn ens — DPFrTESTATVM rum. ſfſeu de sACRISs Därg- SANDIS. — — Paraphraſis. ſeno luter lun — gi⸗ poſt reges eactos vrque ad XII. Tab. 6 Paraphra ſis. . Poſteriore, populi leges prioribur potioret ſunto. l.6. adleg. . Tab. cuius 8prior huic vondet. ,s1.239. in ff. de V. 5. angſ. Bali- ein finl.. 1 eras tam. 2. 181.238.9.1 1 Inter Patricios, et Phsgot matrimonia ne contra: huntur. Tabula XII. Gaphmſs 62 Lib. I. Cap. II. De lurisprudentid antiqua Sextae Tab. ſupple- menrt. Septim. Tabul. ſupple- ment. Odcauae Tabul. Supple- ment. Nouae Tabul. Supple- menr. Decim. Tabul. Supple- ment. Supplem V. poſter. Tuk. Tabula XII. de PIGNORE SI qui rem, de qua ſtlis ſiet, in ſacrum dedicasit, du- plione decidito. SI vINDICIAM FALSAM TVLITY, PRAETOR REI SIVE STLIIIS ARRITROS TRIS DATO: EO- RVM AREITRIO FRVCTI DV- PLIONE DECIDITO. . SI SERVVS SCIENTE DOMINO FVRBIVM FANXITY, NOXIAMVE NOXIT, NOXAE DEDITO. Caii lib. 6. ad leg. XII. tab. cuius pars po- ſterior huic vl- timae reſpon- det. Caius 1. 2 78. F. 2. ff. de V. S. Chi. I. vlt. ff. de litigioſis. Caius l. 19. ff. de vſuris et fruct. Cai. 1.238. J. 3. ff. de V. S. Paraphraſis. Rem, 4 iu e Uis ſa lef⸗ mal Sſm alite 4 1 tiua poſt reges exactos voigque 4d XII Jab. 63 Paraphraſis. lb. 6. Al AlI. tab. F . zers ho⸗ Rem, de qua controuerſia eſt, in ſacrum dedicare ne ior huie . ius eſto: qui dedicauerit, dupli poena multator. ie reſpon⸗ RW . 8 115 l1. 238. 5. k. de V. 5. .lylt. f. de . gioſis. uel.19,fl. e nis et frutt, 1a 38,6. . . . els. Mala ſide poſſeſſionem ſi quir nactur ſit, Praetor ei rei de finienda tres arbitros dato, eorumque arbitrio malae fidei poſſeſor fructus in duplum praeſtato. Si ſeruut domino ſciente furtum fecerit, damnumu aliter dederit, dominus eum pro deliölto, iniuria vel damno dffecto dedito. ,E LIBER I- iphrißs H 64 Iäb. Il. Cap. I. De Jurisprudentia media r e r E EEE L LBER II D E IVRISPRVDENTIA M E D I A CAPVT I De Statu pu blico. F. 1. H-' liber ea Romani populi tempora per- ſequitur, quibus ad fummum poten- tiae atque fortunae faſtigium ſenſim paulla- timque exurgere, ac deinde rurſus labi retro atque cadere, res republica coepit. Ac for- tunam quidem in vtramque partem virtutes atque vitia inclinarunt maxime, vel conuerte- runt: quarum rerum momento, in omnibus ſemper ciuitatibus, maximae inclinationes conuerſionesque factae ſunt. Ac in Romana quidem ciuitate, quamdiu adhuc paupertati parſimoniaeque honos ſtetit, diſciplinae ſeue- rae, vitae durae et incultae, ſine luxu, ſine de- liciis, adſtricti ciues, virtutem in omnibus re- bus factisque, cum priuatim, tum publice, coluerunt: id quod non exempla ſolum rerum geſtarum, ſed leges etiam declarant. Nec vlla re re mag Vt, don ſummea rencis, citate, tes ſeni Watior captun altem, tes reg ſugticis IS, all bus dil us! Neipt Yerad busgt tisb) kete, Atnic. belni) Poken de a ea ſem us ey tumqu AUIl.ta ciorr⸗ un mecia . . S TIA oraper⸗ Poten⸗ Paulie. abi retro Ac ſor. Virtutes onuerte- omnubus nationes Rotmana upertiil ngeſene ſine e⸗ nibus te. Publie, mrerum 1e iuributque veque adl Cazſares. 65 re magis, quam virtute ac iuſtitia, factum eſt, vt, domi optime conſtituta republica, foris ſumma nominis ſui auctoritate, et in rebus ge- rendis, propagandisque imperii finibus, feli- citate, vterentur: conſtatque inter ipſos vete- res ſcriptores, iuſtitiae magis ac virtutis exiſti- matione, quam armorum vi, orbem terrarum captum, imperio ſe Romano ſubmiſiſſe. Cum autem, Iltaliam egreſſi, potentes atque opulen- tes reges populosque debellaſſent; diuitiis A- ſiaticis atque Macedonicis inuectis, ſimul lu- Xxus, auaritia, ac cetera vitia immigrarunt, qui- bus diſciplina corrupta, ſenſim paullatimque ſtatus reipublicae a) labefactari, libertas deni- que ipſa peſſum ire coepit, quod fore praedi- xerat Polybius. Mutata enim diſciplina, mori- busque mutatis, mutatur ſtatus ipſius ciuita- tis ?). Optimus autem reipublicae ſtatus fuit is fere, ipſo Cicerone auétore c), qui vsque ad Africanum minorem, hoc eſt, vsque: ad finem belli Macedonici, Punicique tertii, perſtitit. Poſtea ſeditiones primum Gracchanae, dein- de aliae, rempublicam conturbauere, quibus ea ſemina ſparſa ſunt, vnde dominatus Sulla- nus exiſteret: qui quamuis cito necatus eſſet, tamquam inſignis ad deformitatem puer, e XII. tabulis, paullo poſt multo tetrior ac foe- dior renatus eſt, bellis ciuilibus, inter Pompe- ium Caeſaremque, et Antonium Ocàαian um⸗- gque, 66 Lib. I. Cap. l De Iurisprudentia media que, geſtis. Nam Pompeiano quidem, Dictatu- ra perpetua Caeſari data, hoc autem, primum Triumuiratus, deinde Principatus, ſiue Mo- narchia, rempublicam oppreſſit. Omnium au- tem fere turbarum, ſeditionumque, ac poſtre- mo conuerſionis, faces fuere tribuni plebis. Nam hi poteſtatem ſuam, auxilii ferendi cau- ſa conſtitutam, ſenſim nimium quantum inten- derunt, cum plebem ipſam legibus ac rogatio- nibus ſuis ad eam potentiam perduxiſſent, vw omnia ſumma in eius vnius eſſent arbitrio. Sed, antequam ipſam reipublicae formam de- ſcribere adgredimur, quibus potiſſimum re- bus plebis potentia creuerit, ſtrictim expo- nNemus. a) v. Salluſt. B. Cat. init. *“) v. Cic. Leg. III, 4. c) Cic. Leg. III, o. Itaque cum Cicero optimam remp. ejus que leges in libris de republica, ac de Legibus deſeri- bere vellet: illius potiſſimum ſtatus rationem habuit. Atque vtinam eius libros de republica fuperſtites, aut ſal- tem integros libros de Legibus, habercmus. §. II. Tribuni plebis etſi, vt ſupra tradidimus, le- ge XII. tabularum lata, obtinuerant, vt iura ſummis infimis aequarentur, tamen his non contenti, patriciorum potentiae detractum, plebis opibus adiicere, nouis legibus latis quo- tidie tetenderunt; donec eo peruentum eſt, vt penes plebem ſumma respublica eſſet. Per- petuae petun⸗ bis, 40 nebrie bio, 4 magih l, d Titate goibe tande demy nübin tubus ur B turm ytſ corp⸗ certu agrie buse pote quer 91 3. V 416 VI 4 r neio Dichatn. pritnum iue No. liuman. poſtre. Plebis. ndi can. minten- 1ogatio⸗ ſent, t Arbitrio. im de- um 1e. eNN⸗ lain remp. us eleri⸗ n habait. es, ault ſal. 4 mis, le⸗ vt jura His non tractum, tis quo. cuin elt Et ber petuas iribusque veque ad Cabſares. 67 petuae erant contentiones Tribunorum ple- bis, ac Patrum, de nexis, de aere alieno, foe- nebrique malo, de legibus agrariis, de connu- bio, de pôteſtate conſulari, de honoribus ac magiſtratibus, ſacerdotiisque communican- dis, de vi ac poteſtate plebiſcitorum, de aucto- ritate Patrum, ac plurimis aliis eiusmodi. In quibus omnibus, re diu multumque agitata, tandem plebs ſuperior fuit. Nam primum qui- dem peruicerunt, vt prouocatio eſſet, vt con- nubium, Legibus XII. vetitum, plebi cum Pa- tribus eſſet 1), vt honores ac ſacerdotia com- municarentur e), vt plebis ſcita omnes Quiri- tes tenerent †/), vt denique Patres in incer- tum comitiorum euentum auctores fierent g), vt ſacerdotia ſui beneficii eſſent h), vt nexus corporum aboleretur?), vt foeneratores ad certum modum vſurarum redigerentur ), vt agri diuiderentur, et quae ſunt reliqua. E qui- bus omnibus, plebis, atque adeo Tribunorum, potentia in immenſum creuit 1), poſtremo- que rempublicam perdidit m). 4d) Lege Canuleia, a. v. 309. Liu. Il, 1. e) Quaeſtura quidem a. V. 333. Liu. IV, 43. Conſulatus, a. V. 3 87. Lege Sextzia Licinia, Liu. VI. fin. Cenſura, as V. 416. Lege Publilia, Liu. V III, 12. Praetura a. V. 418. Liu. VIII, F. Aedilitas a. V. 388. Liu. VII, 1. Pontifcatus et Auguratus, àa. V. 454. Lege Ogulnia, Liu. X, 6. Decemui- roius, Lege Sextia Licinia, Liu. I, 42. a. 387. 68 Lib. II. Cap. I. De lIurisprudentia media F) Primum Lege Paleria, a. V. 305. Liu. III, F. deinde Publilia, a. V. 415. Liu. VIII, 12. deni que Hortentia, a. V. 465. Gell. N. A. XV, 27. g Lege Publilia, a. V. 415. Liu VIII, 12. Maenia, a. V. 467. Cic. Brur. C. 24. à) Lege Domitia, a. 650. Cic. Agr. II, 7. i¹) Lege Papiria Poetelia, a. 428. Liu. VIII, 28. ) Lege Duillia Maenia, a. 397. Liu. VII, k0. Lege alia a. 426. Liu. EII, 27. Genucia, a. 413. Liu. VII, 42. 1) v. Pizb. Ann. a. V. 260. m) v. Cic. Leg. III. g. §. III. lIam quib us magiſtratibus respublica fuerit his temporibus commiſſa, videndum. Nam magiſtratibus, iisque, qui praeſunt, haud du- bie continetur respublica, et ex eorum com- poſitione, ipſo Cicerone aucétore n), intelligi- tur, quod cuiusque reipublicae genus ſit. Summa respublica penes Conſules erat, quo- rum poteſtas cum legibus de prouocatione oο) alisque, tum nouis magiſtratibus inſtitutis, ſenſim vehementer imminuta eſt. li tamen bella gerebant, Senatum vocabant, ei, ceteris- que, praeter tribunos, magiſtratibus, praee- rant, Senatum conſulebant, ad populum fere- bant de publicis negotiis, omnineque in rep. imperium habebant p). Cenſores, cenſui agen- do, moribus populi regendis 9), ſenatui"), equeſtrique ordini ſupplendo, vectigalibus locandis, locis aedificiisque publicis tuendis, praeerant ₰). Eorum haec origo. Cum cen- ſus ſus pe freque ACtus! etT. NLiu e tun ſeiplir tus E. ue us, P et ves bitrio lege⸗ Vg E (( Imn ) 1. mechia deinde n,4. V. enin a. V. Legt alis IIl 41. foerit Nam Id du- CON ntellig⸗ nus ſit. 1, quo: jone) ſtituris, tathen ceteris⸗ ptaee⸗ m ſere⸗ in lep. niagen. atui 1) ggelbbus encis, Um cen· ſus iuribusque vequet ad Caeſares. 69 ſus per multos annos, Conſulibus bellorum frequentium quaſi continuatione impeditis, actus non eſſet; M. Geganio Macerino iterum et T. Quintio Coſſ. t) Cenſura inſtituta eſt, res, vt Liuius ait, a paruis initiis orta, quae dein- de tanto incremento auéta eſt, vt morum di- ſciplinaeque Rom. penes eam regimen, Sena- tus Equitumque Centuriae, decoris dedeco- risque diſcrimen, ſub ditione eius magiſtra- tus, publicorum ius priuatorumque locorum, et vectigalia populi Romani ſub nutu atque ar- bitrio eſſent. Quinquennalis primum, deinde Lege Aemilia a. V. CCCXXI. C. Iulio III. et L. Virginio II. Coſſ. u) annua et ſemeſtris facta. Ea quoque cum plebe communicata, a. V. CCCCXVI X). Per legem Marciam ) ne- mini bis eum capere magiſtratum licebat. 2) v. Cic. Leg. III, 5. *%) Yalerüis, Liu. III, 5F. X, 9. quibus Lex Valeria, de qua Liu. II, 7. diligentius ſancita, Lege Porcia, Liu. X, 5. Cic. Verr. V, G. pro Rabir. c. 4. Sempronia Lege, Cic. I. c. p) v. Polyh. VI, 10. 9) Inde Magiſtri morum. Eos autem, in quos propter [morum dedecus animaduertebant, notis Cenſoriis adficie- bant. Id eo magis neceſſarium, et vtile reipublicae erat, quod nemo alias danmari punirique poterat, cui accuſator deeſſet; et erimina impunita manebant. r) ber Legem Ouiniam, ap. Feſt. de qua v. Drakenb. ad Liu. XXXIX. 42. 3⁹) Liu. IV, §. Cic. Leg. III. cf. Pigh. Atm. ad a. V. 310. 14) Lin. H. §. B u) Liu. IV, 24. E 3 ) Lin. 70 Lib. II. Cap. De Iurisprudentia media x) Liu. VIII, 1e2. Lege Publilia. y) Val. Max. VI, 12. §. IV. Praetura primum inſtituta eſt eo tempore, quo Conſulatus cum plebe communicabatur: quod non aliter Patres concedebant 2), niſi vnus magiſtratus e Patribus crearetur, qui, ab- ſentibus Conſulibus, munera conſularia in vr- be ſuſtineret, ac tamquam Collega Conſulum eſſet, ceterum autem iurisdictionem in vrbe exerceret. Praetor Vrbanus dictus eſt 4). Paullo poſt tamen cum plebe communicatus honos, vt ceteri magiſtratus omnes b). Eo- dem, quo Praetura inſtituta, anno, etiam Aedi- litas curulis ſolis Patribus data c), ludorum habendorum cauſa, quos plebeii Aediles ede- re negarant. Horum munera ac poteſtas, in aedificiis, viis, locis publicis, tuendis maxime verſabatur; iurisdictionem etiam aliquam ha- buerunt. Dehinc Praetorum numerus auctus eſt. Primum Peregrinus, ob frequentiam pe- regrinorum in vrbe, vt inter peregrinos ius di- ceret, poſt aliquot annos, auctore Pomponio a. V. DX. vt viris doctis videtur proxime verum eſſe, creatus 1). Adiecti duo alii a. V. DXXVI. Sardinia et Sicilia, prouinciis factis, qui eas regerent e): quibus duo rurſus ecceſſere alii, Hiſpaniis duabus imperio Romano adiunctis, a. V. DLVI. p); de quibus tametſi Lex Buebia, vt alter- Aternis Antun nuiſte. quorun 1 darum Drueto⸗ nerent demn ir exerce cinspr aauc tores Iins er dſn lis mmpore, abator: 2) niſl ui, 1b. A in- nſulum n rbe elt 4) nicatus o. Aedi. dorum es ele⸗ las, in paximne amn ha- auckus m pe- ius ponio verumm XXV.. qui ets ſere li, unctis, ehit,t AAcer iuribusgite voque 94 cafmer. 71 alrernis annis duntaxat quatuor Praetores cre- arentur g), ſanxit, non tamen videtur obti- nuiſſe. Qaeſtoribus perpetuis conſtitutis, quorum initium fecit Lex Calpurnia repetun- darum a. V. DCV. inſtitutum eſt, vt omnes Praetores, ſui magiſtratus anno, Romae ma- nerent, Praetor Vrbanus ac Peregrinus qui- dem iurisdictionis, ceteri autem quaeſtionum exercendarum cauſa, finito anno, in prouin- cias proficiſcerentur. A. V. DClI-XXII. L. Sul- la, auctis quaeſtionibus perpetuis, duos Prae- tores adiecit h), quo facto numerus octona- rius expletus eſt, qui deinde, republica libe- ra, ſemper manſit ). 2) Ea vera eſt cauſa, Liu. VII, init. bomponius in L. 2. 5. 27. de Or. Iur. tantum patriciorum praetextum memo- rat, vt ſaepe facit, exemplo etiam aliorum ſeriptorum. a) Liu. VI. En. VII, 1. 9) Liu. VIII, . 4c) Lin. VI. ſmm. VII, I. v. Pigl. Ann. ad a. V. 387. 4) Epit. Liu. XIX. L. 2. H. 29. D. de O. I. e) Liu. Epit. XX. P) T. 2. K. 2: D. de O. 1. 2) Liu. XL, 44. ibique Duker. V. C. ) L. 2. J. 32. O. de O. T. ¹) v. Lipſj. Excurſ. ad Tac. I, 14. et Pigb. Ann. ad a. V. 387. = §. V. Iam ad minores magiſtratus proficiſcimur. Quaeftores, cum duo fuiſſent, aucti primum duobus adiectis, qui Conſules ad bella ſeque- E 4 rentur; 72 Lib. Il. Cap. I. De lIurisprudentia media rentur; a. V. CCCXXXIII O), Italia vniuerſa ſubacta, quatuor aliis, qui quazſtorias prouin- cias curarent ), denique a Sulla facti XX m), a Ilulio Caeſare n) ad XL. Duo ad curam aerarii [potiſſimum o%)] in vrbe manebant, inde Vrbani dicuntur: ceteri prouincias ſor⸗ tiebantur, vt pecuniam rationesque publi- cas potiſſimum tractarent. Tribuni plebis hac aetate perfecerunt, vt omnia ſumma in repuhlica poſſent. Cum ab initio ante Cu- riam ſediſſent, nec niſi vocati introirent, con- ſecuti ſunt, vt ſemper in Senatum venire p) poſſent; deinde Lege Atinig ₰) cautum, vt nemo, niſi Senator plebeius, tribunus fieret. Denique etiam id ſibi adrogarunt, vt Senatum vocarent, ad eumque referrent: vt adeo, cum populum actionibus ſuis, quocumque vel- lent, vocare poſſent, in Senatu quoque, in- tercedendo, referendoque, non minus va- lerent: eſſetque propemodum tribunicia poteſtas totius reipublicae ſumma r). Aedi- Uer plebiz autem, inſtitutis Curulibus, digni- tatis, ac poteſtatis maximam partem ami- ſerunt, ſeruatis tautum ignobilioribus mu- neribus. X) Liu. IV, 4;. Tac. A. XI, 22. ibique Erneſti] de Quac. ſtoribus. v. LPigb. Ann, ad a. 488. 1) Epit. Liu. XV. m) Tuc. A. XI, 22. *) Dio Caſ. XLIII. (0) quae- ) gin uCr., 1) kfe Viros ) Vl. 1) Jull Kulit UII laſt Ueipobi dam / Trjum ſue A. ES ſtipen Tum ( Tiberi eſt. 3) Vel Pon tor. 9lIin ) L.: ) Loe 1L. Tc. )Iie dech tempo mnechie mmiuerta prouin⸗ Mn), curat nebant, cias ſor⸗ Pobli⸗ jpeebis Imma in nte Cu- , con-. enire)) umm ſetet. enatum eo, Cum ue vel⸗ ue, IN nus a⸗ bunicin . Ad. agni mm am⸗ S ml⸗ ene: 0 dee⸗ iuribusque? veque ad Caeſares. 73 [o) quaedam tamen iudicia minora exercuiſſe docet 4Mton. im Cx, diuin. in Verr. p. m. 35.] „) Fffectum id l. egibus Valeriis et Horatiis, poſt Decem- viros latis, ſtatuit Duker. V. C. ad Liu. III, 0. 9) Val. Max. II. 2. Gell. N. A. XIV, 1§. 7) Sulla, Lege Cornelia, maximam poteſtatis partem ſu- ſtulit, Pompeius Lege tribunicia reſtituit. Cic. de Leg III. v. Erneſt. Clau. Cic, Ind. Leg. b. v. Inſtituti ſenſim paullatimque, qui minores reipublicae partes obtinerent, minores qui- dam alii magiſtratus, Triumuiri capitales ), Triumuiri nocdturni t), Triumuiri monetales; ſiue A. A. A. F. F. Tribuni aerarii, e ſolis ple- beis lecti, per quos Quaeſtores aera h. e. ſtipendia numerabant æ), Quaduoruiri via- rum curandarum 7), Quinqueuiri cis et vls Tiberim z)e quorum omnium incerta origo eſt. 5*⁵) Val. Max. VIII, 4. cf. Lipſ. ad Tac. A. V, 9. Rupert, ad Pomp. L. 2, §. 30. D. de O. J. de quibus Lex Papiria lauda- tur Teſto voc. Sacramentum. [cf. Raeuard. Var. III, 18.] ?2) Liu. IX. vlt. Val. Max. VIII, 1. u2) L. 2. . 30. D. de O. I. Cic. ad Diu. VII, 1. *) Locus claſſicus de iis eſt ap. Plin. H. N. XXXIII, 2. „) L. 2. §. 30. D. de O. I. ibique Rupert. cf. Lipſ, ad Tac. A. III, 20. 4 D G. *) Liu. XXXIX, 14. ibique Duker. L. 2. . 37. D. de O. I. §. VII. Sed praeter hos ordinarios magiſtratus, temporibus reipublicae flagitantibus, ſubin- ES de 74 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia media de extra ordinem conſtituti, creatique alii ſunt. Nam in rebus trepidis quidem Dicta- torem, cuius originem ſupra expoſuimus, Conſulum alter, cui aut voluntas collegae, aut fors eam dederat facultatem, dicere ſo- lebat: qui ſibi Magiſtrum equitum adſciſce- bat %). Is ſine prouocatione primum cum fuiſſet ?), deinde Lege Valeria, ſtatuunt, ef- fectum eſſe, vt ei quoque cederet . Di- Aatura denique, poſt Iulium Caeſarem Di- ctatorem perpetuum, penitus ſublata eſt, Lege Antonia d), propterea quod iam Sulla Caeſarque ea poteſtate in perniciem reipu- blicae abuſi eſſent. Praefectus UVrbi, Con- ſulibus ab vrbe abſentibus, ac bello occupa- tis, primum conſtituebatur, vt vrbi praeeſ- ſet: creto deinde Praetore vrbano, feriarum tantum Latinarum cauſa creabatur e). In- terrex, cum auſpicia ad Patres redierant, nullique erant magiſtratus patricii, a coëun- tibus eam ob rem Patriciis, comitiorum magiſtratibus creandis habendorum cauſa, prodebatur ). Aliquando etiam, pro Con- ſulibus, creati Tribuni militum conſulari po- teſtate, ab a. V. CCCXg). Nam cum plebs Conſulatum ſecum communicari poſtularet, Patres autem eo honore cedere plebi nol- lent, ea inita ratio a Patribus eſt, vt Tri- buni iſti promiſcue e Patribus ac plebe cre- kearen. Dictat etiam Perſin Kum . l. 9 Le Ke; Haud Decen 4) (e. do⸗ HLi. HIie 1) Li guod verdlin nonn init in l. ſeypl quod tume e ali Dice- mus, egae e ſo⸗ ciſce- cum t ef. iorun . eraut, Oéun⸗ lorumm cauſ⸗, Con-⸗ ri //. Pebs ularet, no.. t Ir. geebe le⸗ iuribusque voque ad Cazſares. 75 crearentur. Numerus eorum variauit; nam modo tres, modo quatuor, ſummmn ſex fuere bh). Non tamen continuatus fuit hic magiſtratus, ſed interpoſiti interdum Con- ſules. Communicato denique Conſulatu cum plebe, plane hi Tribuni creari deſie- runt. a) L. 2. §. 70. D. de O. I. cf. Ienſii diſſ. in Tere. Liter. *) Inde, qui ſine prouocatione fuerint, Dictatores opri- ma Lege dicétos tradit Leſt. voc. optima Eege quid ſit Dictator optima Leg. v. I. Fr. Gr. ad Liu. IX, 34.] Verum etiam poſt Valeriam ac Duilliam legem Dictatores ſem- per ſine prouocatione fuiſſe, falſumque adeo eſſe Fe- ſtum, e Liu. VIII, 33. docet Dater. V. C. ad Liu. IV, 13. cf. lerſ. de Dictator. c. 9. in Ferc. Liter. c) Lege enim Horatia cautum erat, ne quis magiſtratum ISine preuogatione crearet. Liu. III, F. Sed es pertinuit haud dubie ad ordinarios magiſtratus tautum, quales Decemuiri fuerunt. d) Cic. Phil. I, 2. e) L. 2. C. 33. D. de O. I. v. Drakenborchii Diſſ. de Praefe- 6cto Vrbi, et Krebſii V. C. Comment. F) Liu. III, S§. IV, S. ete. cf. Cic. pro Dom. c. 40. g) Liu. IV, 6. 7. b) Liu. V, init. octo tribunos militum a. V. 352. ponit, quod etiam repetit VI,3 37. Pomponius autem in L. 2. 9. . D. de O. I. adeo viginti aliquando fuiſſe tradit. In- serdum enim, inquit, viginti fuerunt, interdum plures, nonnumquam pauciores. Sed Perinon. Animadu. Hiſt. c.'II. init. oſtendit, Liuium ipſum erraſſe, cum aliis veteribus; in L. 2. de O. J. autem librarios, cum ipſe Pomponius ſcripſerit: interdum VI. fuerunt: in ceteris autem, quod dicit Pomponius, interdum plures fuiſſe, ſecu- tum eſſe errore alios errantes. Defendere Pemponii in 76 Lib. II. Cap. l. De Iuriuprudentia media in h. I. vulgatam lectionem conatur Sewech. ad Veger. II, 7. male. §. VII. Interdum etiam Praefedus annonae, pro- pter anguſtias rei annonariae ²), Duumuiri nauales, claſſis ornandae reficiendaeque ), vel tuendae orae maritimae cauſa, aliquando etiam Quinqueuiri menſarii, propter rei foe- nebris curam 1), ZTriumuiri, Quatuoruiri, Doecemuiri, coloniae deducendae, aliarum- que rerum cauſa, creati ſunt. 1) Liu. I, 12. xX) Liu. IX, 30. XL. 78. 4) Liu. VII. 21. §. IX. Ceterum omnes magiſtratus, ſi diſceſſeris a Dictatore atque Interrege, Praefectoque Vrbi, extraordinariis magiſtratibus, in comi- tüis creabantur a populo. Quo autem faci- lins intra iuris atque poteſtatis ſuae fines continerentur, iniuriaeque tam in imperan- do, quam decernendo, prohiberentur, ita erat inſtitutum ſapienter, vt magiſtratus ma- jior minori, par pari, tribuni autem plebis omnibus, intercedere poſſent m): paratum- que erat his, quibus a magiſtratu iniuria fa- éta eſſet, appellationis perfugium n). Non- nullis tantum, tam ordinariorum, quam extra- exttaot ſe, trib ) . ſo) de Cuue. V. C. lam tereſte r eli t, qu Pkuefi Nis a iUr. cole ſtitut cris re lende Aor legin (ple tet: e Goi i engtn wponia uI ſ. s, N Oſenn lllie Aage. pro. muiri ne ,). Uando eiſoe. n ce . teer eſſet temperata, vt magnam partem ſacris ruiri, jarun. R eſſenis oe COM⸗ m fack. fines peran- , i1 s M. pebis rattcn. rin fr. Non. guat extle- iuribusque vsque ad Caeſares. 77 extraordinarium, imperium o) nempe ciui- le, tribuitur, dicunturque eſſe in imperio. 2) v. Nluhing. Diſſ. de recuſat. iudic. c. VI. p. 44. J. [o) De adpellationis et prouocationis diſcrimine vid. Cuiac. Obſ. XXI, 33.] v. Celeb. Erneſti Clau. Cic. h. v. §. X. lam cum respublica ab initiis tam pruden- ac religione contineretur: ad id veniendum, vt, qui ſacris hac aetate, religionibusque praefuerint, et quomodo religionis cerimo- niis ad rempublicam gerendam vſi, docea- tur. Ac primum quidem Pontificum erat collegium, quod omnia ſacra, ex Numae in- ſtituto, in ſua manu teneret, de cauſis fa- cris reſponderet, et cognoſceret, quod Ka- lendarium, faſtos, annalesque ſub nutu ac ditione ſua haberet p): deinde Augurum col legium, quod auguriis atque auſpiciis tam capiendis, quam interpretandis, operam da- ret: erant Quindecimuiri ſacris faciundis 4), qui libros Sibyllinos cuſtodirent, ac iuſſu Senatus inſpicerent: Feæciales, qui ritus ceri- moniasque belli indicendi, pacis, ac foede- rum ſanciendorum, omninoque ius belli ac pacis, peragerent: Haruſnices porro, qui exta victimarum inſpicerent, atque omnia oſtenta interpretarent ur, vel procurarent: erant 78 L. II. Cap. I. De lurisprudentia meldia erant Sacerdotes ſingulares, Rex Sacrifßtculus, regibus eiectis conſtitutus, lumines tres, Dialis, Martialis, atque Quirinalis, Salii, aliique. Omnes autem iſti Sacerdotes, pru- dentiſſime inſtitutum erat, vt eſſent e princi- pibus ciuitatis, (principio e patriciis:] ſum- misque honoribus vel geſtis, vel gerendis, eminentes 7), vt religionem patriam retine- rent, ac tuerentur, ac peregrina ſacra inue- hi non paterentur 4): quoniam cum perigri- nis ſacris etiam mores peregrinos 2) impor- tari neceſſe eſſet. Id porro a primordiis vrbis cautum erat, vt nihil neque priuati neque pu- blici, ſine religione deorum auſpiciisque, ſus- cipi ac geri poſſet: multisque id poſtea etiam legibus firmatum. Quo fiebat, vt principes ciuitatis omnia, quae non viderentur e repu- blica eſſe u4), calumnia religionis atque auſpi- ciorum, impedire poſſent, aut ſuſtinere, da- returque ſpatium ſanioribus conſiliis. I?) Additi primum tres viri Epulones, Cic. Or. III, 19. qui poſt Septemuiri facti ſunt. Pontifices minores fuere ſeribae miniſtri. Liu. XXII, 57. ibique Duker. Noriſ. Cen. Piſan. I, 5§.] ) Ab initio Duumuiri inſtituti, facti Decemuiri Lege Sex- tzia Licinia, a. V. 387. Liu. VI, 942. Quindecimuiri a Sul- la. [De Decemuiris ſacr. fac. v. Liu. X, 8. fecerunt ſa- crum Apollinare et alias ceremonias. Ir) Quod e moribus profectum, non e lege Romuli, vt pa- tet e loco Dionyſ. *) v. P. Fuber Simeſtr. III, I. p. 2. ſq.] „v. Ao . Lib. 3) V. lan quos comm Nutor. ſerern mirun legiti ce Vt Pebs N.) Her, paul Vch K Aud Varis ltie bospl Pybii⸗ Mition dctril mane Iman ie ſeulue, 5 trer, , Glij, 3, pru. princi. ſum. encdis, jetine⸗ 4 inue⸗ perigti⸗ impor. 5 yrbis ne pu⸗ de, s⸗ ezetiam incipes 6 Iepl⸗ e auſpi. ere, d⸗ 149 gui es fuere er. Mri- g cerunt ſr nulit iuribusque veque ad Caeſares. 79 2) v. Bynkcrshoek. de relig. peregr. c. 2. in opuſc. [Dio Caſſ. Lit. LIIL. . s0. u2) v. Cic. Leg. II, 12. II, 79. §. XI. Iam duo erant ordines reipublicae, inter quos ſumma omnium rerum ſiue diuiſa, ſiue communicata eſſet, &onatus et Populus; Senatui audloritas, populo poteſtas tribuitur; illius eſt decernere, huius iubere ). Quae temperatio mirum in modum ſingulos ordines intra fines legitimos conſiſtere coëgit, et quaſi aequa lan- ce vtriusque opes ſuſpenſas tenuit, donec plebs praegraui momento inclinationem fe- cit. VItimis temporibus tertius ordo, Eque- ſter, acceſſit. Sed de ſingulis exponendum paullo diligentius. X) cf. Cic. pro Sext. c. 44. Erneſti V. C. Clan. Cie. §. XlI. Senatus, his temporibus reipublicae liberae, Audktoritas, etſi ſenſim paullatimque imminuta variis legibus, et inſtitutis, veluti legibus Ho- zatia Valeriay), Publilia z), Hortenha a), qui- bus plebiſcita patribus iniuncta ſunt, legibus PLPublilia *) et Maenia c) quibus iuſſi patres co- mitiorum in incertum euentum auctores fieri, ac tribunorum denique inualeſceme potentia; magna tamen ſemper fuit atque inſignis, quo- ad reipublicae libertas conſtitit ſua 1). Nam in manu Senatus erat aerarium, animaduerſio cri- minum So Lib. . Cap. I. De Iurisprudentia media minum in Italia admiſſorum e), controuerſia- rum grauiorum diiudicatio, legatorum mit- tendorum audiendorumque poteſtas, res mi- litaris †), pax, foederâ, prouinciarumque dis- tributio, atque ordinatio. In quibus omnibus Senatus ſtatuere per ſe poterat, nulla lege ad populum lata: cum in ceteris rebus omnibus poteſtas populi eſſet, Senatus tantum conſi- lium, ſeu nραρποιννοας g), ita, vt, qua de re Se- natui placuiſſet, ex SCto ad populum, per Conſules, tribunosue, ferretur. Senatus placi- ta atque decreta, ex maioris ſaltem partis Sena- torum ſententiis facta, dicebantur senatus con- ſulta, niſi tribuni plebis interceſſiſſent: nam tunc vim nullam habebat ſententia Senatus, ſed auctoritas h) tantum adpellabatur, ac per- ſcribi ſolebat. SCta autem, quibus interceſſum non erat, ab eo tempore vim obtinebant ſuam, cum ad aerarium eſſent delata '). Ceterum quamuis iuris conſtituendi poteſtas, vt facile intelligitur, proprie ad populum pertineret, legesque ea de cauſa ferri oporteret: tamen mihi quidem non dubium eſt, quin, et libera republica, SCtis ſine lege, ius ſancitum fue- rit: id, quod negant omnes, quantum ſcio, hiſtoriae iuris interpretes. De quo alius no- bis eſt dicendi locus, cum ad ipſa SCta libe- rae reipublicae enarranda peruenerimus ?). „) Llu. III, F. 2) Liu. VIII, 12. a) Epitom. 4) Hire Cln. Maenie . 4. )ck. . gluet Uiſte, ) le natus frume gecert 4) Di⸗ RCe. ¹) Nr ) De Lam 1, Gibus encd Milie quoch temae adude Enpn firmar Comit Vel P n. ( initio medie ronerſie. ruim mit⸗ , tes mi. nqueds- ommnibus a lege ad Otpnibis m conl⸗ dere Se . um, per tusplaci⸗ ttis Sena AtuACA. N. Dan denatus, n 10per terceſlum iut ſuam, Ceterum ,Nt ſacile ertineret, 4;/ tamel. et libera tum foe⸗ Alius no⸗ Ct lbe⸗ mus 12 4 yuone uribusgquét vsgité ad Cueſares. 81 4) Epirom. Liu. XI. Gell. N. A. XV. 27. b5“) Liu. VIII, 72. ₰° Cr. Brur. c. 14. cf. L. F. Gronou. Ohj. I, 2. Cel. Erneſti Clau. Cic. voc. aucétoritas Senatus. Ceterum ante Legem Maenium, eadem de re Curiam latam, falſo e Cic. Brut. c. 14. ſtatuit Pigh. Ann. ad a. S§. ) v. Polyb. VI, 11. 8 èe) cf. Duker. ad Liu. XXXIX, 174. vbi oſtendit, Senatum uaeſtiones de criminibus, in Italia commiſſis, decre- uiſſe, nullis rogationibus tribuniciis ad populum latis. f) Lex Curiata enim iuſſu Senatus ferebatur: [et Se⸗ natus omnem poteſtatem ſtipendiorum, Legatorum, frumenti, Legionum mittendarum habebat, de quibus decernebat.] g) Dionyſ. Hal. Lib. VIII. p. 448. „) Cic. ad Diwv. VIII, 8. . ¹) Suet. Caeſ. c. 29. *) De Senatu Rom. ſcripſere Manutius, Hotomannnus, Zameſcius „ Middletonus. §. XIII. Paopuli poteſtas, in bello, legibusque iuben- dibus, magiſtratibus creandis, iudiciis capitis agendis, poſita, primum aucta eſt, legibus Pu- blilia et Maenia !); quibus effectum eſt, vt, quodcunque populus iuſſiſſet, ei auctorita- tem adprobationemque ſuam patres deberent adhibere: deinde legibus Valeriis, Porciis, Semproniis, de prouocatione, ſtabilita atque firmata. Eſt autem populus vel vniuerſus, in comitiis centuriatis, vel curiatis, congregatus, vel plebs tantum, cuius ſunt comitia tribu- ta. Omnis itaque poteſtas, ſiue maieſtas, ab initio erat totius populi: ſed, exortis tribu- nis 92 L. II. Cap. I. De lurisprudentia media nis plebis, inſtitutisque comitiis tributis, a tribunis haberi ſolitis, auctaque in immenſum plebis potentia, omnia fere eadem quoque ad plebem fuere translata: creatione magiſtra- tuum patriciorum, et iudiciis de perduellio- ne exceptis: quae vniuerſi populi, comitio- rumque centuriatorum manſere. 1) v. §. antec. F. XIV. Equites etſi, iam a Romuli inde tempori- bus, in republica ſemper fuerunt, in centu- rias ſuas ) deſcripti, variisque dignitatibus ſenſim paullatimque aucti, eminuerunt: or- do tamen Equeſter demum poſtremis reipu- blicae temporibus exortus eſthuiusmodi, qui interiectus quaſi et intermedius inter Sena- tum atque plebem eſſet, ac propria inſignia baberet. Initium factum eſt Lege Sompronia Uudiciaria n), qua C. Gracchus iudicia a Sena- toribus ad Equites tranſtulit. Perfecta tamen et abſoluta iſta ratio demum eſt in Ciceronis Conſulatu o). E Gracchi igitur Lege, ius iu- diciorum publicorum exercendorum habue- runt, ademtum poſtea a Sulla, lege Cornelia, ſed redditum Lege Aurelia, atque Pompeia. Illud autem eorum munus, cui originem de- bent, vt ſtipendia equo publico mererent, du- dum ab vſu receſſerat. Inde longe aliae erant militiae egueſtres p). m) Quae Wtii Rer ut conl um tioni. rofe AIrni⸗ teris Eunt, Creab ſereb omnl gio butis, 1 menſum locbead magiſtrr. tduello. cotmitio⸗ tempori. n centu- ititibus nt: Or. 1 teia. . noc, gui er Jena⸗ inlgni mpronin 1 Sena⸗ a tamen ceronis e, jusiu⸗ 3 habue⸗ Correlis, Pomyeis. inem de nenn rent, dr. lue erunt ) CWe iuribusque veque ad Ca?ſares. 83 m) Quae quomodo amplificatae, auctaeque ſubinde fue- rint, docet J. E Gronou. Obſ. III, . n) Drakenporch. V. C. ad Liu. T. IV. p. 302. dicit, ſe non exiſtimare, ante Gracchi tempora peculiarem ordinem Equitum fuiſſe, ſed tum factum lege iudiciarig. Verum doceri, e Plinio H. N. XXXIIILI. 2. poteſt, Ciceronis tempore demum perfectum. ⁶) Plin. H. N. I. c. Lege Roſcia theatrali proprius locus in quatuordecim in theatro datus. Praeterea anguſtus cla- uus, inigne ordinis, hoc forte tempere iis conceſſus. p) Scripfit Ne. lo. Iantzonus Diſſ. de ordine Equeſtri apud Romanos, Lugd. Bat. 1744. [cf. Maſſon. vit. Horat. p- 112. 114. ſq.] . XvV. Quodcumque populus iuberet, id in Co- mitiis ferebatur. Comitiorum autem populi tri- plex ratio, Curiatorum, Centuriatorum, Tri- butorumque, etiam his temporibus ſemper, conſtitit. Curiata quidem tantum, aut Flami- num, Curionisque Maximi creandi, vel adroga- tionis 7), vel deinde legis Curiatae de impe- rio ferendae r) cauſa, atque hoc tantum dicis gratia s), habebantur per lictores XXX: in ce- teris rebus loco ceſſerant reliquis comitiis. Genturiatis t), non ſolum magiſtratus patricii creabantur, leges a Conſulibus vel Praetoribus ferebantur, ſed etiam iudicia de criminibus omnibus habebantur, vsque ad quaeſtiones perpetuas, quibus conſtitutis, vnum de perdu- ellione iudicium illis relictum. Zributa, tribu- 2 norum 84 Lib. I. Cap. II. De iurisprudentia media norum plebis, ceterorumque plebeiorum, magiſtratuum, ſacerdotumque, creandorum cauſa, legibusque a tribunis ferendis, habe- bantur. In omtübus his comitiis olim ſuf- fragia voce declarata ſunt: ſed deinde in om- nibus tributis atque centuriatis, legibus ta- bellariis latis u), ſuffragia per tabulas dari coepta ). 9) Cic. dom. c.'42. olim etiam teſtamenta ſaepe. y) Sine Lege Curiata nulli magiſtratui licebat rem milita- rem attingere. Cic. Agr. II, 12. cf. Cel. Erneſti Clau Cic. Ind. Leg. h. v. 4) v. de hac formula 4. Aunguſtin. Emenil II, 2. N Riune. Lect. Iur. Ciu. 1, 3 x) In quibus haec mütatio faca his temporibus, vt non centuriarum ſolum et claſſium, ſed etiam tribuum ratio haberetur: vnde tribuum in his Comitiis mentio ſaepe occurrit. v. I. F. Gronou. Ohſ. IV, 1. Duker. V. C. ad Liu. V, 1§. u) Lege Gabinia, Coſſia, Papirig, Coelia: de quibus Cic. Leg. III, 10. Lael c. t0. diſputat, et, quid inſit vitii, demonſtrat. [X) de Comitiis ſcriptores ſunt Sigonius et Grucchius.] §. XVI. lam in vniuerſum de Iure Ciuili, eiusque ſtatu, dicendum videtur: propterea, quod in eo nititur reipublicae ſtatus ipſius. Ius autem omne vel ex Legibus, vel ex Moribus naſcitur. §. XVII. Legum )) iubendarum poteſtas, vt in ciui tate libera, penes totum populum proprie eſſe elle de ſiſle e nemoe ſalng tins p 1mag gatas Tribo mitia ſerene uae ls t impor Wer⸗ Viu ſet. oblitn dkiu ende tem. naton ſuliben Lex Plebe bonie tum . trn ci eſlet Pasr. echie jorum, dorum , kbe⸗ lim ſuf. einom. lbus to⸗ las ati e., em milita⸗ eſfti Chn Rulig. „ N non nutmn ratio ntio ſaepe CALiA. nibis ⸗ C. nſi vitii Grerhiue eiusque quod in g autein nalcitur. nncii proptie eſ iuribusque vségque ad Catſares. 85 eſſe debebat, vt conſenſus omnium non iuſ- ſiſſe latas magis, quam tuliſſe, videri poſſet, nemoque vnus teneretur legibus, niſi quas ſuffragio ſciuiſſet ſuo. ſtaque in comitiis to- tius populi, Curiatis, maxime Centuriatis, a magiſtatu aliquo patricio ſolummodo ro- gatas reperimus: donec, vt fupra vidimus, Tribuni plebis, ſine aucétoritate Patrum, co- mitia Tributa habendi, et ad plebem ſolam ferendi leges, poteſtatem ſibi adrogarunt: quae Plebiföira dicuntur. Nec tamen ſtatim iſtas tribunicias rogationes, tamquam iugum, imponi ſibi Patres patiebantur. Negabant, teneri vniuerſum populum legibus, quas non vniuerſus populus, ſed plebs tantum, iuſſis- ſet: adeoque ſe Plebiſcitorum quaſi vinculis obſtringi non poſſe, quibus ferendis ipfi non adfuiſſent. Eius veluti controuerſi iuris fini- enda cauſa, poſt ſeceſſionem plebis in mon- tem Auentinum, Decemuirorumque domi- natum ſublatum, a duobus popularibus Con- ſulibus, L. Valerio et M. Horatio, a. V. CCCV, Lex Valeria Horatia lata eſt, vt, quod tributim plebs ixſſſſet, populumiteneret 2): qua lege tri- buniciis rogationibus telum acerrimum da- tum, ait Liuius. Deinde cum haec Lex pa- triciorum calumniis ſiue eluſa, ſiue infracta eſſet, idem repetitum a. V. CCCCXV, Lege Publilia, a. QC. Publilio Philone Dictatore po- F 3 pulari 86 Lib. II. Cap. I. De Iurisprudentia media pulari lata a), vt Plebiſcita omnes Quirites tene- rent. Sed ne ſic quidem Patres adquieuerunt. Nam cum adſiduis hoſtium vaſtationibus ex- hauſta plebs, et aere alieno demerſa eſſet, eam Patres foenore iniquo omni modo fer- re, agere, vexare, plebs denique malis vi- cta in Ianiculum ſecedere a. V. CCCCLXV. Qua de cauſa Q. Hortenſius Dictator crea- tus, Lege Hortenſia rogata, ſanctius fir- miusque cauit, vt Plebiſcita onmes Qui- rites tenerent b), effecitque, vt plebis ſaluti atque commodo proſpicientibus Plebiſcitis auctoritas conſtaret ſua, reique publicae concordia et otium rediret. Ab eo tem- pore nulla amplius a Patribus facta eſt Plebi- ſcitis controuerſia. Atque ab eo demum tempore Plebiſcita nomen Legum accepiſſe, plerique interpretes exiſtimant c). Perperam. Non enim nomen, quod ab initio habue- rant 1), ſed vis Legum vniuerſalium illis tunc demum ſine controuerſia acceſſit. Nul- lum adeo, niſi in modo comitiorum, diſcri- men reperitur inter Leges Centuriatas, atque Plebiſceita, neque Lex et Plebiſcitum diſtin gui partitione debent e). „₰) Legis nomine adpellatur id omne, quod populus iuſ- ſit: quod ſaepe in vernacula ein Geſetz dici non pot- eſt. Itaque Lex, qua Pompeio imperium mandatum eſt in bello Mithridatico, non poteſt verti ein Geſetz, ſed ſec ein D „) is. 4) Lir. tumm priert praech ) Gn IN troue de Pl guee exem pler omni niſe. 3) Hi )N necia tertene- Werunt. ibus ex- ſ elle, odo fer Dalis vi- CLXV. vor cer- Ains fi⸗ bis ſaluti ebilcitis publicte e0 E⸗ eſt Plebi⸗ demum ccepill, erperam. o hibve- fum ilis It. Nu. 6, Aqe diſtingen oynlus ill. lei von pot⸗ mandatunt i n tn ſed iuribusque vsque ad Caeſares. 87 ſed eine Verordnung, ein Befebl. v. Cel. Erneſt. Clau. Cic. Ind. Leg. init. 2) Lin. III, F. à) Liu. VIII, 12. In qua lege vocabulum Quirites poſi- tum fuiſſe videtur, vt, quoniam vocabulum populi, in prieri lege, ambiguum erat, omnis calumniae locus praecluderetur. *) Gell. N. A. XV, 27. L. 2. §. §. D. de O. I. §. 4. I. de I. N. G.et C. Ea legePlebiſcitorum ius extra omnem con- trouerſiam poſitum. Quare Pomponius, et Iuſtinianus, de Plebiſcitorum vi, diſputantes, huius poſtremac at- que emicaciſſimae legis tantum mentionem faciunt, exemplo veterum, qui vbi de iure aliquo esponunt, plerumque tantum ſolent nouiſſimae, ac ſuperiora omnia in eodem genere iuſſa complexae, legis memi- niſſe. &) Heinecc. Hiſt. Iur. I, 42. P. Manutius de Legibus. 4) Nam ſtatim ab initio omnia ea, quae a Tribunis ad plebem ferebantur, rogabanturque, Leges adpellatae: arguit Icilia, Liu. III, 32. multaeque aliae Leges tri- buniciae. Neque vero proprie Leæ quicquam aliud eſt, quam quodcunque fertur ad populum plebemue, ſiue ſciſcatur, ſiue non, quaeuis rogatio atque conceptio verborum. v. Cel. Erneſti Clau. Cic. Ind. Leg. Ita- que apud ſcriptores quoduis plebiſcitum nomine Legis adpellatur. e*) Id plerique iuris ciuilis hiſtoriaeque interpretes, e recentioribus, faciunt, nominatim, Heineccius Hiſt. Iur. L. c. Inſt. Iuſt. 9. 40. . Brunquell. Hiſtor. Iur. l, 6. et 7. aliique plurimi, qui auétoritate Iuſtiniani §. 4. Inſt. de IJ. N. G. er C. et Q Laelii ICti, apud Gell. N. A. XV. 1. Legem dicunt, quam populus Ro- manus Senatorio magiſtratu rogante, veluti Conſule; Plebiſcitum autem, quod plebs, plebeio magiſtratu ro- gante, veluti Tribuno plebis, conſtituerit. Neque ve- ro aut luſtiniani, aut vnius antiqui ICti, auétoritas con- tra omnem antiquitatis hiſtoriaeque fidem valere pot- eſt. Cicero quidem Top. c. 5F. vbi partes Iuris Ciuilis F 4 enume- 898 Lib. W. Cap. I. De Iurisprudentia media enumerat, Leges tantum ponit, eoque vocabulo et- iam Plebiſcita complectitur. Itaque Legis vocabulum promiſcuum eſt, et tam totius populi, per centurias congregati, quam plebis, ſcitis conuenit: Plebiſcit a autem ſolius ſunt plebis, rogationibus tribuniciis fa- (ta, iuſſa. §. XVIII. Quo autem facilius ambitioni magiſtratu- um leges reipublicae pernicioſas, gratas plebi, ferentium, in primis tribuniciis actionibus, reſiſti poſſet, legum ferendarum certi quidam modi, certique ritus fuerunt praefiniti, certae quaedam impediendorum comitiorum ratio- nes conſtitutae. Nam primum Lex per tri- mundinum, hoc eſt XVII. dies f), ante Comitia, promulgata g), publice pendere debebat, vt omnibus ciuibus recte cognoſcendi, delibe- randique eſſet poteſtas; deinde ante comitia tam ſuadendi, quam diſſuadendi legem b), pote- ſtas cuique fiebat; quo populus rectius, ſi quid ineſſet vitii, doceretur- porro intero- ne, atque auſpiciorum obnunciatione à), omnis rogatio poterat fuffragatioque tolli: denique non omnibus diebus faſtis legem ferri lice- bat ½): vt comitiorum ipſorum formam ratio- nemque, multasque cautiones alias, omittam, de quibus conſulendi, qui de comitiis atque Legibus populi R. ſcripſere /). Ceterum vix opus monere, legem non, niſi a magiſtratibus, neque omnibus tamen, ſed a Conſule, Praeto- 1e, Die ſularia Tribur Ceteris tuiſle, ji qu geide⸗ exrage u 1 Denia guonj f) Y. (lau. Ole Ros⸗ 1 N IUs . ſegun e ledia abulo et. ocabulunn centurias blebiſcita Uniciis fa⸗ giäkratu⸗ nspebi, jonibus, quidem i, certae 1ti. per tri. CONId, ebat, Vt ,Cele. ecomitii Ppote. echins, tereſe 3) omnis Geniqae erri lce- amtati⸗ Otnittam, (.. iis Atue erumn Y. ratibus, ,Pinto. que infra diligentius. imribusque veque ad Caeſares. 89 re, Dictatore, Interrege, vel ſi quis alius Con- ſularia auſpicia, imperiumque haberet, et a Tribunis plebis, non ab Aedilibus Curulibus, ceterisque minoribus magiſtratibus, ferri po- tuiſſe. Cum fertur, vt Leges iubeantur, roga- ri, quando, vt tollantur, abrogari, cum, vt ali- quid ex priore lege detrahatur, derogari, vel exrogari, cum, vt aliquid priori legi contra- rium ſtatuatur, obrogari Legibus m) dicitur. Denique leges ſunt vel perfectae, vel minus quam perfedlae, vel imper ‚ectae n). F) v. Perixon. Animadu. Hiſt. c. X. p. 45%. Cel. Erneſti Clau. Cic. h. v. 2 Legibus Caecilia Didia, et Licinia Iunia, ea de re prouiſum. b) Liu. N LV, 36. Cic. Leg. III. 4. 2) Nam Legibus plurimis, et ab vItima reipublicae ori- gine, inſtitutum erat, vt contra auſpicia comitia ha- beri nefas efſet. De qmibns Lege Aelia poſtremo ſan- citum. v. Cel. Erneſti Clau. Cic. Ind. Leg. b. L. *) De quo erat Lex Fufia, Cic. de prouinc. conſ. c. 1o. Sext. t. F. v. Cel. Erneſti Clau. Cic. b. L. ) Sigonius, Grucchius de comitiis, P. Manutius, A. Au. guſtinus, de Legibus. m) v. Vlpian. f. I, 1. Schulting. Iurisprud. Anteiuſt. p. 507. J. Vlpian. . l. 3. ibique Kbhulting. S. XIX. Wtis etiam in libera republica interdum jus conſtitutum fuiſle, atque adeo ea vim legum habuiſſe, ſupra oſtendimus, tradetur- F5 8S. XX. 7 90 Lib. W. Cap. l. De Iurisprudentia media §. XX. Iam ad Ius illud veniamus, quod e Moribus profectum eſt. Cuius quidem generis, vt in omnibus ciuitatibus liberis, ſic in republica Romana, quam plurima ſunt inſtituta, pro- pterea, quod multo libentius homines mori- bus voluntatem atque obſequium adcommo- dant ſuum, quam quidem legibus ſcriptis, quae inuitis plerumque ciuibus iniungun- tur o). In republica autem Romana eo magis neceſſarium fuit, moribus plurima permitte- re, quod, vt fupra dixi, leges per populum ſanciri, multis difficultatibus, atque impedi- mentis obnoxium tenebaturp). Ac Moribus quidem attribuimus Ius honorarium 9), ſiue quod ex edictis magiſtratuum, tam vrbano- rum, quam prouincialium, manauit, Ius Ciui- le, quod xa Eoαita dicitur, pro eo, quod interpretationi reſponſisque prudentum de- betur, Diſputationem fori, ſiue res iudicatas, ac denique Morem maiorum. Nam quoniam neque magiſtratus, neque ICti, neque iudices, legum iurisque ſanciendi habuerunt pote- ſtatem, quae ſolius populi erat: facile intelli- gitur, omnia iſta iura auctoritate magiſtratu- um, prudentum, iudicumque, recepta, non per ſe, ſed vetuſtate, tacitoque adeo popu- li confenſu, pro iure valuiſſe. Sed de ſin- gulis, quoniam ſuis locis preſſius erit diſ- ſeren- ſerendr nihil at ) Dion non !e ) Edi Iln. 1 ud, nito, lica 4 Priuat Caudd Pod enim ni) a iue gene min, nis P iudic he gere Qe Priu⸗ 3) 9 eciu Mribur is, vt in epublic ti, pro⸗ es mori commo- ſcriptis, Hungun- o magis ermitte opblumm inped' Moribos ), ſle Vbano⸗ lutCui. 0, gvoc tumn de. udictos, guonium e iudices, t pote- ſe imeli⸗ giltrat,. epte, non eo popl. Ade in ſeren⸗ iuribusque vique ad Caeſares. 91 ſerendum, hoc quidem loco plura dicere, nihil attinet. 4 °) Dion. Chryſeſt. or. 76. ⁰⁶) Quinétil. Inſt. Or. V, 1o, 13. in iure, inquit, pleraque non legibus, ſed moribus conſtant. ) Ediéta praetorum eſſe conſuetudine jus, dicit Cic. Inu. II, 22. §. XXI. Iudiciorum autem apud Romanos haec erat ratio, vt alia eſſent publica, priuata alia. Pu- blica dicebantur ea, quae in cauſis publicis, priuata, quae in priuatis cauſis verſarentur r). Cauſa autem publica, quae ſpectat ad rem publicam, et priuata eodem modo. Falſum enim eſt, quod ex Inſtitutionibus Iuſtinia- ni %) amplexus eſt Sigonius, aliique, publi- ca iudicia dici, quod vnicuique de populo agendi ius fuerit. Atqui ab initio certe ne- mini, niſi Quaeſtoribus, Aedilibus, Tribu- nis plebis, permiſſum fuit accuſare publico judicio: propterea, quod ad populum agen- dae cauſae publicae, cum populo autem agere, nemini, niſi magiſtratui, ius eſſet. Quaeſtionibus perpetuis conſtitutis demum, priuati ad accuſandum acceſſerunt. 1) v. Eruiſti Cuu. Ce. Iud. Lainit. v. Publ. 5) §. 4. Inſt. de publ. iudic. . §. XXI. 92 Lib. I. Cap. I. De Iurisprudentia media Sed primum de iudiciis publicis dicemus. Atque haec vel ordinaria, vel extruordinaria, fuere. Extraordinaria dicuntur, quae non fiunt ex perpetua aliqua lege, ſed ex lege, vel SCto ſingulari, ad certam cauſam pertinent: Ordinaria, quae ex perpetua lege, ita, vt non, quoties aliquod iudicium habendum eſt de crimine, opus ſit noua lege, aut SCto. Ante Quaeſtiones perpetuas omnia fuere extraor- dinaria et populi, in comitiis: his autem conſtitutis, pleraque facta ordinaria, ſem- perque per ſelectos iudices acta. Quod vt rectius intelligatur, tenendum eſt, olim, crimine aliquo admiſſo, vbi non magiſtratus aliquis, veluti tribunus, quaeſtor, aedilis, accuſator extaret, primum vel SCto, vel le- ge?), ad populum plebemue lata u), iuberi oportuiſſe, quaeſtionem de crimine haberi, cui praeeſſet, vel SCto, vel lege, Quaeſitor magiſtratus aliquis x). Vbi vero accuſator eſſet magiſtratus aliquis, tum nullo Quae- ſitore opus. Sed haec ratio immutata eſt per Quaeſtiones perpetuas, quae, initio facto Lege Calpurnia de repetundis, a. V. DCV. y), deinceps ſenſim, legibus inprimis Corne- iis 2), conſtitutae ſunt. Earum Quaaeſtio- num haec vis erat, vt cauſae publicae, inius- ſu populi, ſemper ad magiſtratus, quibus quae- ot gureſti juchcur. Praete Queſt bantur iudicia lo ad lionis I Hoſ factum on Cecern e pol dee Draen ir 4 popul Gos fuere, deinc dicatu quod 4 C munie dernil e, N Caor ecdis (icemus. orlinorie, qune non lege, vel ertinent: tVnon, m elſt de to. Ante e extraor- nis autem riz, ſem Qod t t, dam, nagiſtratus ,eci, 1o, delle. 1), inbell ge haben, (eltor zcculator lo Cuee⸗ mutata eſt tio ſicto nis Corhe- uelto. gubbus. 5; quas. iuribusque vsque ad Caeſares. 93 quaeſtio obtigiſſet, cum conſilio ſelectorum judicum, agerentur. Singulis Praetoribus, praeter vroanum atque peregrinum, ſingulae Quaeſtiones, interdum etiam plures, manda- bantur. Ab eo itaque tempore, fere omnia iudicia publica facta ſunt ordinaria, a popu- lo ad ſelectos iudices translata, vno perduel- lionis iudicio excepto, quod ex inſtituto Tul- li Hoſtilii ſemper populi vniuerſi ſuffragiis factum eſt: raroque factum eſt, vt noua lege, SCtoue, extra ordinem quaeſtio de crimine decerneretur, vel iuberetur, vt in Clodium, de pollutis ſacris, in Milonem, de vi et cae- de Clodii. Ordinariis praeerat Quaeſitor ſiue Praetor, ac per delegationem Iudex Quaeſtio- nis a): extraordinariis, quem Senatus, vel populus, iuſſiſfſet. Illi autem ſelecti iudices, per quos iudicia fiebant, primum e Senatoribus fuere, in Claſſes ſiue decurias deſcripti: ſaepe deinde variatum. Nam Lege dempronia iu: dicatus ad Equites translatus eſt a C. Graccho, quod fruſtra tentauerat Tiberius, frater ): A C Seruilio Caepione deinde, XVII. annis poſt, lege Seruilia, cum vtroque ordine com- municatus c) a. V. DCXLVII. Paullo poſt C. Seruilius Glaucia, Praetor, alia Seruilia le- ge, iudicia ſolis Equitibus reſtituit a. V. DCLIV. M. Plautius Siluanus, Strabone et Catone Coſl. cum vtroque ordine iterum com- 94 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia media communicauit d). Nam qui id paullo ante a. DCXLII. ſuſceperat, M. Liuius Druſus, legem non pertulit: id, quod etiam de legi- bus Seruiliis et Plotia a viris doctis exiſtima- tur. L. Cornelius Sulla, a. V. DCLXXII, odio equeſtris ordinis plebisque, Senatoribus ſolis reddidit “). Cum autem Senatores, propter res male iudicatas infames, eſſent /), L. Au- relius Cotta Praetor, Pompeio et Craſſo Coſſ. a. V. DCLXXXIV, tulit, vt omnes tres ordi- nes iudicatu fungerentur. A quo tempore tres decuriae g) Iudicum a Praetore Vrbano jurato deſcriptae fuerunt, prima Senatorum, altera Equitum, tertia Tribunorum aerario- rum e plebe: ita quidem, vt in ſingulis iu- diciis e tribus iſtis decuriis aliquot legeren- tur. Eam deinde Cn. Pompeius Magnus, a. DCXCVIII, rationem iniit, lege iudiciaria la- ta, vt ex iisdem quidem tribus ordinibus, ſed aliter tamen, iudices legerentur ). Tu- lit enim, vt ex ampliſſimo Cenſu ex centuriis aliter, quam antea, lecti iudices, aeque ta- men ex illis tribus ordinibus, res iudicarent?). Manſit ea ratio vsque ad C. Caeſarem, di- Gtatorem, qui tres decurias ad duas redegit, Senatorum et Equitum, Tribunos aerarios, quae erat tertia, ſuſtulit ½). Tertiam decu- riam ex Centurionibus, viliſſimoque genere hominum, paullo poſt M. Antonius lege ſua ſua ade hoſte tuta ha curia. ex dec cebant iſlent. fuitle. quitan ſegreg feba. indican retar W lios blicoꝛ ſel lee 1)V. fuufle media Ullo ante Druſus, n belegi. exiſtima- XIl odio lbus ſolis ,propter L. Au- ſo Coſl. ttes ordi tempore Vrbano naorum, detatio. ngulis in⸗ legeren⸗ laguns, . Cicinialr. rCinibus, r 5). Tu. centunis eque Ta⸗ lcarentih. remn, i⸗ 8 ledegi, zeralios, liam gecu⸗ Be genen⸗ Hnius lege ſua 7 7 luribusque véque ad Caeſaret. 95 ſua addidit?): quae breui poſt, iudicato hoſte Antonio, rurſus ſublata fuit m), reſti- tuta haud dubie tribunorum aerariorum de- curia. Iam vbi iudicium erat habendum, ex decuriis iudicum tot ſorte a Praetore edu- cebantur, quot ſingulis iudiciis leges defini- iſſent. Varius autem is numerus videtur fuiſſe. Sortitione facta, quo ſuſpecti et ini- qui tam ab accuſatore, quam a reo, ſecerni, ſegregarique poſſent, reiectio iudicum F) fiebat. Noluerunt enim Romani quemquam judicare, niſi qui inter eos, quorum res age- retur et cauſa, conueniſſet &. In reiecto- rum locum Praetor, qui quaeſtioni praeerat, alios ſubſortiebatur. Forma iudiciorum pu- blicorum definita fuit vel legibus iudiciariis, vel legibus de ſingulis criminibus. 2) v. Duker. ad Liu. XNXXIX, 74. u2) Liu. IV, K. IX, 26. æ* Hune vulgo tradunt quaeſtorem parricidii appelletum fuiſſe, cum tamen ita tantum dicatur is, qui quae- ſtioni de perduellione praeſit, vt e L. 2. 9. 2. D. de O. L. intelligitur. „) Locus claſficus de his Quaeſtionibus eſt Cic. Brut. c. 27. cf. Sigon. de iudic. III, . Erneſti Clau. Cic h. v. 2) Cic. Lael. c. I. 4) De eo v. Sigon. II, y. Caſaub. ad Sueton. Caeſ. n. bulting. Iurispr. Anteiuſt. P. 72 8. Erneſti V. C. Clau. Cic. voc. Quaeſtio. Eum ipſum quoque Quagtorem di- Gtum tradit Acon. in Cic. Act. L. Verr. 5) Nam 96 Lib. Il.! Cap. I. De lurisprudentia media *) Nam qui ſeriptores Tiberium dicunt tranſtuliſſe, ii, ex ratione latinitatis, interpretandi de eius voluntate. v. Duker. ad FHor. III, 77. c) v. Er neſti Clau. Cic. Ind. Leg. in Seruilia. 4) Cic. frugm. Or. pro Cornel. mai. reo. e) Tac. An. XI, 22. 3 F) Cic. Verr. III, 96. L . ) v. Lo. Tob. Krebſii, V. C. amiciſſimique, Diſſ. erudi- ta de Decuriis Iudicum apud Romanos. Lipf. a. 1744. *) Mon. in Piſon. ſin. Cic. in Piſon. c. 30. ¹) cf. Krebfi Diſj. laud. p. 23. k) Suet. Caeſ. 6. 91. 0) Cic. Phil. I, 8. er E, 5. m) v. Torrent.ad Sutt. Aug. c. 32. n) In aliis iudiciis plures, in aliis pauciores, reiici po- tuiſſe intelligitur Cic. Verr. II, 31. ⁰) Cic. Cluent. c. 43. Nbulting. Diſj. de recuſat. iud. c. 1. §. XXIII. Nullum autem iudicium haberi, neque reus, quamuis nocens, condemnari pote- terat, niſi accuſator exiſteret. Etenim non id fuit Romanorum inſtitutum, vt, quem- admodum apud nos, crimine aliquo aut ſcelere commiſſo, magiſtratus quaererent, ex officio, niſi forte cauſa eſſet eiusmodi, vt totius reipublicae ſtatus periclitaretur p). Itaque ab eo tempore, quo magiſtratus non amplius ad accuſandum acceſſlerunt, hoc eſt, ab inſtitutis Quaeſtionibus per- petuis, vnicuique e populo Romano per- miſſum miſſum ſACu ſcentib eris in gulne. kes, n manere iis, gun eungen iſſent do ern ſn, et, d partiu innite ccula (aula Nocen ceſe! tiam ig, Acculſa iniuri⸗ tre Ve primno urroy Gvi d den, Negia nſtliſſe ii, Voluntate, Dillemui⸗ . 744. reiici po. It. ind l. 1. neque ari pore⸗ enim non t, quemn⸗ iquo Aut gererent, zusmmocli⸗ retur 5). ngilkrrd celerunt, bbus per⸗ nano pel iſlum iuribusque vique ad Caeſares. 97 miſſum fuit, reum in iudicium adducere; factumque, vt laudi eſſet nobilibus adole- ſcentibus, nobilem aliquem, multisque ſce- leris infſamem, reum, eloquentiae vi, iu- gulare. Quo autem adlicerentur accuſato- res, neue ſcelera atque crimina impunita manerent, conſtitute certa quaedam praemia iis, qui reos condemnaſſent ). Quod ſi ad eundem reum poſtulandum plures deſcen- diſſent, iudicium de accuſatore conſtituen- do erat, Divinatio r), quamuis, qui accu- ſabat, ſaepa alios habere ſoleret ſubſeripto- res, tamquam adiutores, atque ſecundarum partium actores. Iſtis autem commodis inuitati homines ſordidi, atque improbi, ad accuſationes faciendas plerumque quaeſtus cauſa deſcendere ſolebant. In quo cum in- nocentibus periculum ſaepe crearetur, ne- ceſſe fuit, calumniatorum turpem impuden- tiam legibus coërcere, ut factum lege RKem- mias ac turpis quodammodo haberi coepit accuſatio, niſi vel ſuae, vel neceſſariorum, iniuriage vindicandae cauſa ſuſcepta: con- tra vero in laude, quia e diſciplina Romana primo, Lege deinde Cincia, reorum defen- ſio: quae ſaepenumero deferehatur pluribus Patronis, plerumque quatuor, raro ſex 5): qui defenſionem partirentur: quibus qui- dem, quantum, er Zwrudinn quisque vellet, dicers 98 Lib. II. Cap. I. De Iurisprudentia media dicere licuit, donec defenſio, oratioque patronorum in certa horarum ſpatia, a Cn. Pompeio Magno, lege iudiciaria 4), coacta eſt. A quo tempore ad clepſydram dicere neceſ- ſe fuit 1½). Praeter patronos, Laudatores etiam, quorum numerus, olim veluti legiti- mus conſuetudinis, fuit denarius *), et Ad- uocati fuerunt a reo adhibiti defenſionis in- ſtruendae cauſa. In iudicio tam ab accuſa- toribus, quam a patronis, perorata cauſa, reus, ſententia iudicium, vel abſoluebatur, vel ampliabatur, vel denique comperendi- nabatur; ſententia autem olim dicebatur, deinde, e lege tabellaria, tabellis ſerebatun. 9 etſi Sulla lege Cornelia reis arbitrium per- miſit, ſententiam dici, an ferri veller ) quae tamen tempore judicii Cluentiani ob- ſoleuerat. ) v. nos in Traian. p. 77. ſg. 4) v. Briſſon. Sel. Ant. III, 15. Heinecc. Comm. ad Leg. Pap. Popp. III, I0. nos in Traian. I. c. ) Quale fuit de accuſatore Verris nſtitnendoi iudi- cium, v. Cc. Diuin. in Caecil. Gell. N. A. II, 4, L. vlt. D. e collus. L. 16. D. de accigar. er in Mſeript. ) Ci. Br. 70,. 2) Cic. Or. III, 34. A. de cauſ corr. eloq. c. 38. [quam- uis iam ante girimae horae fuerint. Cic. Verr. I. 9. II.] ) v. Polleti Hiſton. for. Rom. I, II. *) Cic. Verr. V, 23. quorimn numerum rurſus quoque coercuit lege Pompeius. B „ Cic. Cluent. . 20 8 XXxIV Ppoel n kac ſcerent ſtatuta terit te poene, 4Cice diſi pe naue cilibu⸗ merito uulli )(i 4) Li Rer Un pe Magid hus e genia eſt. pra⸗ funt. Liſkrat (ogne eci MMedia ioque 1, 10. Nacka eſt. e necel Ullutorer tilegiti- ,et A. onis in⸗ accule tl Cauſi, uebatar, erend Cebatur, ehotur: lum per- Vellet )) tiani ob⸗ nn. leg⸗ endo juli⸗ Il4 L. dlt. nt. V. 35. quam⸗ g. 19. 1. ſus quoque XIV juribusque vique ad Caezſares. 99 poena non a iudicibus irrogabatur, qui, an factum crimen eſſet, ſolummodo cogno- ſcerent, ſed in ſingula crimina erat legibus ſtatuta; quam exilio voluntario euitare po- terat reus z) quapropter exilium non tam poena, quam perfugium portusque ſupplicii a Cicerone dicitur. In nullo vero crimine, niſi perduellionis, propter leges Porciam atque Semproniam, ſupplicium vltimum ciuibus Romanis irrogari poterat. Vnde merito de Romanis praedicat Liuius 4), nulli genti mitiores placuiſſe poenas. 2) Cic. Caecin. c. 34. a) Liu. I, 28. . Reſtat, vt de priuatis iudiciis exponatur. Ea pertinuerunt ad eos, qui ius dicerent, magiſtratus, adeoque ab initio a Conſuli- bus exercita, donec Praetori Vrbano, ac denique Peregrino, iurisdictio demandata eſt. Ab eo enim tempore priuata iudicia a praetoribus Vrbano Peregrinoque habita ſunt. Atque olim quidem videntur ma- giſtratus ipſi tam de iure, quam de facto, cognouiſſe, nullumque priuatum iudicem dediſſe: id, quod intelligitur ex iudicio Virginiage apud Liuium °). Poſtea vero, quam, numero ciuium in immenſum aucto, G z mul- 100 Lib. II. Cap. I. De iurisprudentia media multitudo negociorum ac iudiciorum pri- uatorum creuiſſet, ita, vt etiam Praetorem alterum iuris inter peregrinos dicendi cauſa creare, atque centumuirale iudicium inſtitue- re neceſſe eſſet, ac Praetores edicta compo- nere coepiſſent: videtur inſtitutum, vt Prae- tores tantum de iure decernerent, de facto autem iudicem, iudicesue darent c): ſegre- gareturque iurisdidtio, atque iudicium; of- ficium Praetoris, ac iudicis: aliaque eſſent, quae in iure, alia, quae in iudicio fierent. Sed neceſſe eſt, vt, antequam ad reliqua proficiſcamur, breuibus de lIurisdictionis vi diſputemus. b) Liu. III, 44. *) v. Ducker. ad Liu. III, a0. S. XXVI. Primum itaque tenendum diligenter hoc eſt, Iurisdictionem liberae reipublice tem- poribus ſemper in cauſis priuatis verſatam, hisque ita quaſi addictam fuiſſe, vti publicis quaeſtion-m. Nam primum omnis in edi- ctis, et ex edicto decretis d), triumque ver- borum do, dico, uddico, vſu poſita fuit. Dein- de tantum Praetori vrbano atque peregrino [et Aedil. curulibus] tribuitur, quorum poteſtas ad ſolas cauſas priuatas pertinebat; non vero Praetoribus iis, qui quaeſtiones perpetuas exercebant, quibus imperium ci- uile ule fai die canl regrind rum vl gena, tium, zuch, telnpor Gdando Amppliu te, d ſent: Giearen Coaſtin le. 4) V. 0 Iud ſine, guon riis ſin Vvocan fuci⸗ dicum Niraji omnie ſerit in el Mochia imn pri- etorem i auſa nktitue- compo. t Prae- ge ſacto eſtent, ſierent. religua dtionis Ner hoc ce temn- erſitan, publics in edi⸗ que Vel. Dein egrino quorumn riinebat; eſtiones runm c. Ule iuribucque veque ad Caeſares. 1I01 uile fuit e). Iurisdictionis autem exercen- dae cauſa nulli alii, niſi Praetor Vrbanus et Pe- regrinus, annua propoſuerunt edicta: quo- rum vſus demum, inſtituta Praetura pere- grina, ac multitudine cauſarum, atque li- tium, in legibus ipfis non ſatis definitarum, aucta, videtur inualuiſſe. Atque ab eo tempore iurisdictio etiam in iudice priuato dando addicendoue conſtitit, cum non ipſi amplius illi Praetores, quemadmodum an- tea, de facto, ſed tantum de iure, ſtatue- rent: nec de cauſis priuatis ipſi amplius iu- dicarent, ſed tantummodo iudicia priuata conſtituerent, iisque praeeſſent. d) Cic. Verr. II, 48. *₰) v. omnino Cel. Erneſti Clau. Cic. voc. Iurisdiäctio. §F. XXVII. Iudicia autem priuata, pro cauſarum diuer- ſitate, ſunt vel iudicia ſtricti iuris, quae ασ E£αο τπ antiquis iudicia dicuntur; vel ea, quae, quoniam mitia, atque arbitriis compromiſſa- riis ſimilia, erant, arbitria apud Ciceronem vocantur, veluti arbitrium tutelaez, pro ſocio, fiduciae, mandati f): vel, pro diuerſitate ju- dicum, Recuperatoria, vel denique Centum- uiralia. ludicia ſtridi iuris ſunt, in quibus omnia aſpere exiguntur, ſecundum factum, ſcripturam, vel denique formulam ſolennem, in rebus contrahendis conceptam: arbitria G 3 autem, 102 Lib. Il. Cap. I. De Iurisprudentia media autem, in quibus, propter naturam negocii, locum habet ratio voluntatis, et aequitas: Recuperatoria, in quibus de poſſeſſione at- que rebus pecuniariis certatur: Centumui- ralia denique, quae ad Centumuiros agun- tur, de quibuscunque rebus priuatis grauio- ribus. Omnia vero haec iudicia facta ſunt ex formula a Praetore praeſcripta, quae in iis, quae zατ SEovsv idicia dicuntur, ſtri- ctior fuit, a qua iudices ne latum quidem vnguem recedere poſſent, ac ne exceptio- num quidem rationem habere, niſi a Prae- tore ipſo quoque impetratae, in formulam- que adiectae, fuiſſent: in arbitriis autem, propter adiectam clauſulam ex Pde bona, vel quantum aecquius melius, vel vti inter bo- nos bene agier oportet, laxior, amplior, at- que liberior poteſtas iudici ſiue arbitro con- ceſſa fuit, ex aequo et bono ſtatuendi. Recuperatoria et centumuiralia quin ad cer- tam formulam data fuerint, mihi quidem non eſt dubium g), cum delegatio verbis mandatoque fieri deberet, et neceſſe eſſet adeo, ſcire iudices, quid eſſet, de quo iudi- caretur: quamquam, qualis formula praeſcri- Pta fuerit, vniuerſe pronunciari non poſſit. J„) v. Haromane ad Cic Quinct. c. 3. 2) Cic Verr. V, 30. Quaerebar, in quae verba recuperato- res daret: reſsondebat: AÆ paterer, eos somra edictum riſe. §. XXVIII. luchi⸗ rot, ve bitrüis, Prieton in con Utis, dpuc nlur quo In rec bus iun ices me N kench tgue mero lntelli Dorer Kligu Priuan tur, 1 Cent Praet auſa de f⸗ Niche iuribusque vsque ad Caeſares. egociß . §. XXVIII. Aura: Iudices fuere vel priuoti, vel Recuperato- one t. I e“, vel Decemuiri, vel Centumuiri. In ar- turu bitriis, et iudiciis plerisque „dati videntur 4 Sarue Praetore, priuati homines ſinguli fere, qui Frntio. in conſilio habere conſueuerant aliquos e n unt ICtis, Vt! Aquillius, in cauſa Quinctiana zuen apud Ciceronem: quorum quidem iudicum 1, ki⸗ nullum certum corpus aut ordinem fuiſſe, e gilen quo a Praetore legerentur, probabile eſt. “ In recuperatoriis vero, atque centumuirali- ue⸗ bus iudiciis, certum corpus fuit, e quo iu blame dices legerentur, Centumuiri. Neque enim wen, † mne poenitet eius eſſe ſententiae, quam de- fendit Cel. Erneſti h), qui, Recuperatorés 1 atque PDecemuiros Rlitibus iudicandis e nu- 61* . . . * * v t. mero Centumnirorum ipſorum fuiſſe, ſtatuit. o, d. Intelligitur id eo, quod, quae cauſae cen- tro col. muirales numerantur?), in iis apud Cice- ntenc,. ronem ipfſum iudicaſte Kecuperatorés, vel d er⸗ Deoecemuiros k), legimus. Nempe quando Gnidem aliqua cauſa iudices poſceret grauiores, vt hſerbi priuatis iudicibus committenda non videre- 4 et . 1 . ſſe tur, neque tamen ita eſlet magna, ut totum l⸗ . . . 3 n Centumuirorum ordinem defideraret; tum praelct Praetor videtur Decemuiros ſtlitibus Uu Al- n polit candis, vel aliquot Recuperatores, dediſſe: cauſas autem grauiſſimas, in quibus non de facto tantum, ſed de iufe et aequitate G 4 certa- r6 licun VWVII. 104 Lib. . Cap. I. De Iurioprudentia meaia certaretur, ad ipſos delegauiſſe Centumui- xos. E quo arguitur error eorum, qui De- cemuiros litibus iudicandis in magiſtratuum minorum nutmero ponunt H, cum judices fuerint. Etenim apud Ciceronem iudicaſſe dicuntur m), quod in magiſtratus non con- uenit, certe iſtis temporibus. Cum itaque et Decemuiri, et Recuperatores, ex Cen- tumuirorum ordine fuerint, de Centumui- ris vbi egerimus, ſatis de iudicibus priua- tarum cauſarum dictum erit. b) ad Seer. Domit. c. S8. cf. Rupert. ad Eucbirid. Pompon. 1. iz1. x*) Decemuiros in cauſa liberali cognouiſſe et iudicaſſe, docet Cic. Caecin. c. 33. Pro dom. c. 29. Atqui cauſa Centumuiralis dieitur Cic. Or. I, 38. cum quaeritur, Jeruus, an liber quis ſit. ) Heinecc. Hiſt. Iur. I, 58. et plerique alii, ſecuti bom⸗ ponium. m) Cic. pro Dom. c 29. Caecin. c 33. de quibus locis v. Nordkerk Dicq. de leg. Petron. p. 49. Nam quod 'om- ponius in L. 2. §. 2½ D de O. I. dicit, Dee emuiros magiſtratus fuiſſe, qui paſtae praeeſſent, in eo errat haud dubie, eum vniuerſe id affirmat, ſecutusque eſt tationem temporum Caeſareorum: quzbus, inter mi- nores magiſtratus fuiſſe, in vigintiuirazu, dici poteſt. Caeſarum autem tempora eum ſpectaſſe, manifeſtum eſt inde, quod eos bhaſtae praefuiſſe tradit: id, quod inſtitutum demum ab Auguſto, docet Suet. Aag. c. 36. vbi ef. Torrent. §. XXIX. Cen Ceontur fum, Vteſit um 0 mMherus Cod tor be luec, litium 1es on Certa Uiror mayit Dece dligu I Vi⸗ rales ne 4 medi Numni. goi he. ratuum judices iulitdſe on con⸗ Nitaque Cen. ntumur⸗ 8 prius. Pynpeß tucieale, tqi caula Auueritut, . keuti ot⸗ hiis ſocis 1. ecemuitos e⸗ ettat Uusqle el intet inl-⸗ 5 3 nanikeſtum . id, vod Ag. t. 3. XNX. iuribusque vrque ad Caeſares. 105 KF. XXIX. Centumuiri, numero rotundo, dicuntur ii centum et quinque iudices rerum priuata- rum, qui e NXXXV. tribubus legebantur ita, vt e ſi ngulis tribubus terni crearentur. Eo- rum origo repetitur ab eo tempore, quo nu- merus XXXV. tribuum expletus fuit. Recte. Quod factum eſt circa id tempus, quo Prae- tor Peregrinus inſtiturus. Cauſa autem fuit haec, quod, multitudine negociorum ac litium priuatarum nimium aucla, ſoli Praeto- res omnibus rebus pares non eſſent n). Sed hic iudicum numerus auétus ſub Caeſaribus eſt vsque ad CLXXX. Exiſtimo itaque, quemadmodum ſob Imperatoribus, reperi:- mus, centumuirale iudicium in certa quae- dam conſilia o) diuiſum, ita, vt interdum omnia, interdum partes tantum, judicarent, prout cauſarum grauitas flagitaret, eodem modo iam libera republica obtinuiſſe, vt in certa quaedam conſilia, partesue, centum- uirorum collegium deſcriptum eſſet, ac in maximis cauſis totum collegium, in aliis Decemuiri, in aliis denique Recuperatores aliquot, ſederent, quemadmodum Praeto- ri vifſum fuiſſet. Cauſae autem centumui- rales quae fuerint, enumerantur a Cicero- ne p) loco notiſſimo. Inſigne huius iudi- cii haſta fuit; locus in Baſilica Iulia: prae- G 5 ſes 106 Lib. M. Cap. lI. De lurisprudentia media ſes praetor vrbanus. Praetore impedito, quaeſtura functi 9½) ei praefuiſſe videntur, quemadmodum publicis Iudices quaeſtio- nis, viri Aedilicii. 2) L. 2. G. 29. D. de O. I. ⁶) Plin ep. VI, 33. W. 24. Val. Max. VII, 7. cf. Cuiac- Obſ. X, 20, Bret. de ord. iud. c. 9. Sebulting. Diſſ. de reſeiſſis teſtamentis ad Val. Max. VII, 7. quae adiecta eſt eius Tveſibus controuerſis p. m. Fo. Nordkerk. Diſquiſ. de Leg. Petron. p. 69. 744. Lef. Graev. praef. T. II. Tbeſ. Ant. KRomanar. p) v. Cic. Or. I, 38. 7) Suetonius enim Aug. . 36. auétor eſt, ante Auguſtum uaeſtura functos centumuiralem haſtam coegiſſe, h. e. ei pracfuiſſe: quod munus ille Decemuiris attribuit. S. XXX. Sententia in omnibus iudiciis priuatis dicta, poſtquam in confilium r) iuiſſent, non tabel- lis data eſt: leges enim tabellariae ad priuata judicia nihil pertinuerunt. Ceterum et hic, vt in iudicis publicis, reiectio locum habuirt, recuſatioque ſuſpecti iudicis. ludicii autem initium erat, cum iudex cauſam audire coe- piſſet sS): cetêra in iure fieri dicuntur. For- mam iudiciorum qui cognoſcere cupient, eos ad libros virorum doctorum ablega- mus, qui hanc antiquitatis partem illuſtra- runt 21). Id tantum hic monemus, in ius vocationem priuata auctoritate factam e XII. actionemque ſolenni formula intentam eſſe. x) Cic. P) (ie. 7 guii pr 1¹ ) vid. Ine tonteſ 1)V. Breti zumui⸗ Nu Priuate Prmer gnoſe⸗ tequar Pe los ſed, IUnpe lr in de ſumtt Uiter Gitibre guide deſtat Koren reipu Kur aul 1mecia peclto, dentur, neſtio⸗ cl. Cuiue- ge adiecla Nordkerk. n prae, Augulturm he. ei ibuit, tisiche, ntabel⸗ priuati m et luc, hubuit, ii autem ire coe Ir. Vor- cupienty blege⸗ iloſtra . in us tamn ele. Cic. juribusque vsque ad Caeſares. 107 1r) Cic. Quinct c. 10. eſt autem mirttere in conſalium eius, qui praeeſt iis, qui ſunt in conſilio. *) vid. C. G. Winkleri, Viri Conſultiffimi iuris, mihi- que amiciſſimi, Diñj. perelegans de Diſerimine Litis conteſtationis antiquae ei nouae, Lipſ. a. 1749. 2) v. Sigonius de Iudiciis, Polleti Hiſt. Fori Romani, Breti ordo perautiquus iudiciorum, et GSiccama de Cen- zumuirali iudicio: cf. Briſſon. Anz. Sel. II, I. §. XXXI. Nullam mentionem fecimus iudicorum priuatorum extraordinariorum: in quibus Praetores, ſoli ſine conſilio jiudicum, co- gnoſcerent, vti olim factum diximus, an- tequam hic ordo inaleſceret: non, quo plane negemus, interdum extra ordinem ſo- los Praetores cognouiſſe libera republica, ſed, quod id rarum fuiſſe, et demum ſub Imperatoribus frequentatum, arbitramur. Sg. XXXII. Iam cum reipublicae magna pars quaedam in aerario ſit, pecuniaque publica, e qua ſumtus publici fiant: non alienum erit, bre- uiter de aerario populi Romani, deque re- ditibus ac vectigalibus, dicere. In quo quidem nihil attinet, oſtendere, aerarii po- teſtatem penes Senatum, curam penes Quae- ſtores vrbanos, fuiſſe, idque recentioribus reipublicae liberae temporibus ad aedem Saturni adſeruatum, coniunétumque cum tabulario: res nota etiam tironibus. Vecti- W galia 108 Lib. II. Cap. I. De luricprudentia media galia autem, et reditus, vnde aerarii vires manarent, his temporibus fuere portoria, jam ſub regibus inſtituta, pro inuehendis et euehendis mercibus ſoluta, Decimae, ex agris publicis vectigalibus, Scriptura e pa- ſcuis publicis, vectigalia item ex metallis et ſalinis, quorum omnium conſtituendo- rum poteſtas fuit Senatui. Cenſoriis legi- bus pleraque locabantur, certa mercede, in quinquennium, publicanis, maxime Equi- tibus Romanis, qui ſocietates eam in rem coire conſueuerant: vnde ocii ponuntur pro ipſis publicanis 2). Viceſima manumiſ- ſorum porro, lege Manlia conſtituta, ac Tributa etiam, vt ſtipendia militibus ſolui poſſent, vsque ad finem belli Macedonici, a ciuibus Romanis, in aerarium collata: item, multaticia pecunia, praedaque ex hoſtibus capta, ſtipendiisque hoſti impoſitis, ac de- nique vectigali pro aquaeductibus, aerarium locupletatum, legimus. Inde igitur, ſum- tuum publicorum faciendorum cauſa ero- gata, iuſſu Senatus, per Quaeſtores vrba- nos, pecunia. Aurum vero viceſimarium in ſanctiori aerario, ad vlcimos reipublicae caſus ſeruatum, tradit Liuius x). u) v. P. Burmann. de Vectigalibus populi Romani. ) Liu. XXVII, 10. §. XXXIII dee in pri tann bw Vle Virtutea icipr Liores CuNn e4, 4 ſaluti fackart (in Perid perd yete militea claſtin Vrim cenſo hece Rome müiliet CiNO claſhit um Nemo Nlona Nlorii odis i vires ntorie, hendis t, &X 1e pa- metallis Nendo- is legi. ece, in Equi. in rem nuntur numi⸗ a, 1s ſolui Onici, 1, item, noſtibus 1 de. erarium la ero. s Vt moriun ni. NII iuribnsqué vsque ad Carſares. 10 0 Sequitur Res militaris Romanorum, qua in primis creuit Romanorum imperium. Ea tam bene ac ſapienter conſtituta fuit, certe vsque ad Mariana tempora, vt non ſolum virtute Romani multum valerent, ſed etiam diſciplina „). Primum enim, cum opulen- tiores atque beatiores ſoleant fere rempubli- cam maxime conſeruatam cupere, propter- ea, quod eorum fortuna ipſius reipublicae ſaluti ita quaſi illigata tenetur, vt haec labe- factari, et cadere non poſſit, quin eadem ruina illam quoque trahat; contra vero pau- periores ac tenuiores, qui nihil aut parum perdere poſſint, eo ſtudio non incendantur; vetere Serun Tullii inſtituto, ex cenſfu lecti milites, adeoque ciues priorum quinque claſſium tantum ad militiam fuere vocati, vltimae autem claſſis ciues, nullo aut infimo cenſu, excluſi, ac vix in vltimis reipublicae neceſſitatibus admiſſi. Lantum abeſt, vr Romani mercenariis externorum populorum militibus vſi fuerint. Tum a ſeptimo de- cimo anno aetatis cuilibet c prioribus illis claſſibus ſtipendiorum vicenorum faciendo- rum neceſſitas impoſita, quam detrectare nemo poſſet. Milites autem fuerunt vel le- gionarii, vel equites, vel auxiliares, ſiue glarii, vel denique ſocii nauales. Legiones, I no Lib. M. Cap. I. De Iurisprudentia media in quibus ſummum militiae robur, e ſolis ciuibus compoſitae; auxilia, e formula a ſo- ciis praeſtabantur: iique tam auxiliares, quam alarii dicuntur. Equitatus Romano- rum autem primum in Equitibus Romanis conſtitit: ſed id, vt ſupra docuimus, poſtea mutatum, atque adeo egitatus fere ex auxiliis ſociorum fuit: qui, vt diſtingue- rentur ab Equitibus Romanis, alarii equites vocati z). Socii nauales a) fuere, qui fere ex infimo cenſu, et libertinis, ad militiam naualem diligerentur. Sed omnem iſtam rationem vehementer perturbauit C. Marius, qui memor, per quos creuiſſet, infimi cen- ſus homines, et libertinos, milites ſcribe- re coepit: quem auctorem ſecuti ſunt dein- de reliqui ?). „₰ Cic Tuſc I, init. 2) v. Schelius ad Hygin. Gromat p. G. ſqg. a) v Erneſti V C. ad Tac. A XI, 6. F. XXXIV. Exercitibus cum imperio atque auſpiciis pracerant Coſſ. potiſſimum, exigente neceſ- ſitate etiam praetores, atque adeo Procoſſ. et propraetores. Sed nemini ſine lege Cu- iata rem militarem attingere licebat. Exer- citus conſularis duarum legionum erat: quibus ſingulis fere Legati ſinguli, atque ſub his, ». NAZ lpll, ne ell Volet Vege WMent. terpre coafe toride mecie e ſolis laa ſo. rilioret, Oomano- omanis poſten kere ex ſtingue⸗ i glitt qui ſer e Militiam iſam Marius, n ceh⸗ ſcribe- lnt Gein⸗ WN. uſpicis e necel⸗ procoll. 1. Exer- Im erat: eſub his, rgn inribusque veque ad Caeſaree. 1II his, auctis legionibus, praefuere Tribuni ſoni, partim a populo in Comitiis, partim a Conſulibus atque Imperatoribus, lecti: illi Comitiati c), hi Rufuli d) dicti. Deledus militaris e) a Coſſ. ſiue Imperatoribus ipfis edictus, habitus autem per Tribunos mili- tum: in quo quidem reipondere †) neceſſe erat, nemoque, qui citatus eſſet, militiam detrectare porerat, niſi iuſta ei excuſatio, et cauſa ellet. Lecti milites, et a Tribunis ſa- cramento militari g) adacti, in numeros re- ferebantur. Atque olim quidem, confecto bello, mittebantur milites; vt adeo, exo- rientibus nouis bellis, nouus deleétus fere ſemper habendus eflet. Singulis annis au- tem ſingula ſtipendia, donec emerita eſſent, militibus procedebant. Sed ea ratio valde immutata fuit tempore Ciceronis, militia- que perpetua facta, qualis fub Caeſaribus deinde reperitur. Ceterum ſeueriſſima di- ſciplins militaris fuit, cum imperatores vitae necisque iure vterentur, ac ſine prouocatio- ne eſlent. Reliquam militiae rationem, qui volet, petere poteſt e Polybii fragmento ), Vegetio, Hygino, iisque, qui iſtos com- mentariis illuſtrarunt ²), aliisque huius rei in: terpretibus k). Ceterum vix opus monere, confectis bellis, in more fuiſſe, vt Impera- toribus triumphus /), militibus praemia, tribue- 1I2 Lib. II. Cap. lI. De lurisprudentia media tribuerentur. Nomen imperatoris proprie nulli fuit, niſi qui, parta victoria, aut a Se- natu, aut a militibus ipfis, accepiſſet. c) Aſcon. in Cic. Act. I. Verr. c. 10. [ct, Liu. IX, 30.] d) Feſt. v. Rufuli. Variatum tamen et hac in re eſſe- intelligitur e Liu. XXVII, 36. XIL. III, 12. LT Lioſ/. de Mil II. 9.] e) Leges delectus ſunt ap. Eeget. de re mil. h 7. P) Gronou. Obſ. II. 4. ) Fomula eſtap. Gell N A. XVI, 4. de ſacramento eſt erudita diſputatiuncula Schelii, Not. ad Pohyb. caſtr. cap. I. p. 170. 4. b) Lib. VI. ) Liplius de re militari, Krewechius ad Vegetium, Rbad- bodus Herm. Schelius ad Hyginum, atque Polybium. K) Salmaſias de re militari Romanorum, aliique. Leges trinmphales fuiſſe int e Vaul Max II, §, I. et 4. de quibiis v. Perizon Animadu. Hiſt. c VI. p. 229. Duker ad Liu. XXXL,G, qui docet, republica bene ac fe- liciter geſta Imperatoribus triumphum decerni ſolitum. F. XXXV. Supereſt, ut de Prouinciis, Imperio Ro- mano ſenſim paullatimque ſubiunctis, di- camus. Diu Romani intra Italiae fines ſub- ſtiterunt, et bella ex bellis cum Italiae popu- lis geſſerunt: quibus tandem vniuerſis per- domitis, virtus Romana Italiae fines egreſ- ſa, cultiorem orbem terrarum deinceps ſubiugauit. Igitur, vt, quanta fuerit poten- tia Romana, intelligatur, prouincias po- puli Romani hic enarrabimus, quae libera repu- repobli primun Corlica ter pan Gülliam luilae Macede riam, in Aii m, Ponen atae lares em hl rion Vincia Pulla expon e hi trader cine, minin A que mn eipre let elhin proptie 1 §. . I1, 0) in re eſſen Li/. h. ramentoet yb. car, in, Rlll- hbiun. ne. Il, & 1ͤet zbeneacfe⸗ rniſolitum⸗ nclis, ⸗ ſnes lub⸗ izepopo⸗ erſi per⸗ es eglel⸗ einceps it potel. ncis Po. ae ibera epr. iuribusque vsque ad Caeſures. 3 republica adiunclae ſunt. Tenuerunt autem primum Italiam totam, Siciliam, Sardiniam, Corſicam, deinde Hiſpaniam omnem, Praer, ter paucos populos, ſeptentrionem verſus, Galliam, IUIlyricum, Graeciam omnem, quae diuiſa erat in duas prouincias, Achaiam, et Macedoniam, porro Aſam minorem, Sy. riam, cui adiunctae Phoenice ac Palaeſtinas in Africa autem Cyrenaicam, Cyprum inſu- lam, Africam proprie dictam, hod eſt; re- gionem Carthaginienſium: mam Aegyptus atque Numidia proprios reges, etſi cliente- lares populi Romani, habebant. Prima au- tem harum prouinciarum omnium Sicilia in ditionem Romanorum venit. Quae pro- uinciae quibus bellis atque artibus ſenſim paullatimque ſint ſubiunctae, non atrinet hic exponere: id ad ciuilem Romanae reipubli- cae hiſtoriam pertinet. Id potius hoc loco tradendum videtur, quam formam prouin- ciae, et vnde habuerint, quoque modo ad- miniſtratae fuerint, his quidem temporibus. SF. XXXVI. Ac primum quidem, deuicéta aliqua gente atque in poteſtatem redacta, id quidem pri- mum omnium habuerunt Romani, vt leges ei prouinciae darent, quibus ſtatus prouin- ciae totius iusque ſingularum ciuitatum or- dinare- 4 Lib. H. Cap. I. De iurisprudentio media dinaretur: id dicitur in formulam prouinciae redigert. Atque id e SCto, de decem vel quinque legatorum ſententia, factum repe- ritur, ab imperatore, vel magiſtratu eo, qui prouinciam perdomuiſſet. In quo tamen non omnes eiusdem prouinciae ciuitates eo- dem iure, ſed aliae meliore, aliae duriore, pro ſuis quaeque meritis, fuerunt m). Ita- que aliae ciuitates liberae ſeu &ανττσwνoοα aliade autem non fuerunt. Decretum illud im- peratoris dicitur Lex prouinciue, ſiue for- mula: adpellaturque fere a nomine impera- toris, veluti Lex Rupilia Siciliae, Lex Pom- peia Bithyniae. Atque in hac Lege, tam- quam fundamento, continebatur ſtatus at- que ius totius prouinciae ita, vt magiſtra- tus Romani, adminiſtrandae prouinciae prae- poſiti, ab ea recedere nullo modo deberent, tum in adminiſtranda prouincia, tum in exer- cenda iurisdictione n) atque re iudiciaria. m) v. Sigon. de Ant. Iur. prou. II, 4. „) de prouinciae formula fiue lege, cf. Proluſio noſtra de Eaicto Perpetuo prouineiali. §F. XXXVII. Iam, quod alterum erat, hic oſtendemus, quae ratio prouinciarum adminiſtrandarum fuerit. Olim itaque Praetores, praeter vr- banum atque peregrinum, in prouincias mit- tebantur. Sed, conſtitutis Quaeſtionibus perpe- perpet quibr Vrbe, 1e ad Orentu magiſ une vel rer denatu iin, c gi dr at pr Praeto rard. proni. tume nincii⸗ frman Juii damch ſent ſent/ lruns Lenar Ceter bos ( Prauete tr. Medhe ouincine ecem pel um repe⸗ n eo, gui 10 tamnen litätes eo- duriore, ). Nlr. Auer, Ae illud im ſue ſer. inpere Lex Ponr. ege, um. ſtatus at⸗ mgiltrn⸗ cepree. geberent, min exer- Niciatin. ,liko noſtra lendemus, kuundarum raeter I. incians it. eſtonibus perpe. iuribusque vsque ad Caeſares. 115 perpetuis, inualuit, vt, tam qui Coſſ. quam qui Praetores fuiſſent, exacto magiſtratu in Vrbe, prouincias Pro Conſule, vel Pro Praeto- 7*ε adminiſtrandas, vel compararent, vel ſor- tirentur. Ne autem potentes atque gratioſi magiſtratus captare prouincias poſſent eas, quae ſibi opportuniſſimae atque aptiſſimae, vel rei vel gloriae quaerendae, viderentur: Senatus ante nouorum magiſtratuum comi- tia, cum nemo dum ſciret, qui Conſules, qui Praetores futuri eſſent, decernere ſole- bat prouincias futuris Conſulibus, atque Praetoribus, in quas, finito in vrbe magi- ſtratu, irent. pronia C. Gracchi certius atque firmius cau- tum eſt o), et lege etiam Cornelia p) de pro- Atque hoc deinde lege dem- uinciis ordinandis, ſeu repetitum, ſeu con- firmatum: in qua id ſolum additum fuit, vt, qui imperium in prouincia habuiſſent, id tamdiu retinerent, quoad in vrbem introiſ- ſent ½), quique prouincialibus ſumtus eſ- ſent r), in legationibus mittendis, faciendi. Ituris in prouincias magiſtratibus mandata a Senatu dabantur, prouinciaeque ornabantur. Ceterum ſingulis prouincialibus magiſtrati- bus comites dabantur ſinguli Quazſtores, praeter Siciliam, in qua duo fuiſſe reperiun- tur: qui cum ipſorum Proconſulum mandatu aliquam adminiſtrationis partem ſuſciperent, H 2 tum 1I6 Lib. I. Cap. l. de lurisprudentia media tum inprimis rationes pecuniae publicae conficerent, atque in aerarium inferrent: de quo deinde Lege Iulin *) cautum fuit. Praeterea Legatos ſibi adſciſcere poterant, quibus in bello, aliisque rebus adminiſtran- dis, vterentur. °) Cic. ad Diu. I, 7. pro Dom. c. 9. aliisque in locis; inprimis in or. de prouinc. conſ. p) Cic. ad Diu. III, §. 9) Cic. ad Din. I, G. cf. Sigon. de A. J. F. III, II. r) Cir. ad Din. III, L. I0. 5⁵) Cic. ad Diu. V, 20. §. XXXVIII. Poteſtas autem magiſtratuum prouincia- lium, quamuis annua, niſi prorogaretur, ſumma tamen erat, ita, vt vniuerſam vrba- norum omnium magiſtratuum poteſtatem aequaret. Neque ſolum rem prouinciae publicam adminiſtrabant, ſed etiam iuris- dictionem, ac iudicia, in iis ciuitatibus prae- ſertim, quae legibus ſuisque magiſtratibus non vterentur. Quapropter conuentus et Jora agere, hiberno potiſſimum tempore, conſueuerant. Iurisdictionis autem exer- cendae cauſa, quemadmodum Praetores in vrbe, Edicta propoſuerunt in prouinciis 1). Non enim omnia iura, quibus prouinciales in omnibus cauſis judicarentur, Lege pro- uinciae deſcribi, definirique poterant. Sed de de Ed locus. nemin mus, täntum guibas Wincia interch tur ab⸗ ge, (le a0 Niluil AWt a En; pote temp e ve exhann et pe indie reip Werat DNWV.I Vde hrot At Lone die blicae ent : oit. erant, iſtran⸗ in locis; lI. Wic. gretor, 1 Vrbe⸗ ſtatern. hninciae 8ptae ratibus tus et npore exyer ores in cis),. nciules iuribusque véque ad Caezſares. 117 de Edictis prouincialibus infra erit dicendi locus. Rem autem militarem in prouincia nemini attingere licebat, vt ſupra monui- mus, ſine Lege Curiata. Quibus poteftas tantum ciuilis data erat, ii in imperio eſſe, quibus autem militaris, cum imperio u2) pro- uinciae praeeſſe, dicebantur: quamquam interdum promiſcue iſtae formulae vſurpan- tur ab auctoribus veteribus. Omnis deni- que, ut in vrbe, ſic in prouinciis, reipubli- cae adminiſtratio gratuita erat, ſine ſalariis, nihilque a quoquam in prouincia exigere, aut accipere magiſtratibus, ne munera qui- dem, licebat; alias de repetundis accuſari poterant: quamquam vlrimis reipublicae temporibus prouinciae nimiüs exactionibus ac vexationibus magiſtratuum impune fere exhauſtae ſunt: cum gratia atque potentia, et pecunia adeo, omnes leges atque omnia iudicia perfringere poſſet: id quod in cauſis reipublicae peſſumdatae iure meritoque nu- meratur &). 2)v. Prolus. de Edicta Proninciali perperuo. 2) v. Erneſti V. C. Clau. Cic. voc. imperium. x) de prouinciarum ratione vid. Sigonius de antiquo iure Prouinciarum. Atque haec, quae de prouinciarium ra- tone diximus, ad prouincias extra Ita- EH. 3. liam II8 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia media liam ſitas pertinent. In Italia autem ipſa fere alia ratio obtinuit. Nam in ea erant Municipia, Coloniae, Praefelturue. Porro coloniae aliae erant ciuium Romanorum, aliae Latinae: aliud inde Ius Cinitatis, aliud ius Latii, aliud denique ius Italigz y). Etſi vero vniuerſa Italia fere ſenſim paullatimque ius ciuitatis imperrauerat, deſideratum illud, et armis etiam acerrime petitum: tamen municipiorum et coloniarum differentia, ius item Latii, atque Italicum, remanfit, atque etiam extra Italiam propagatum eſt z). Ce- terum etſi in Italia quatuor prouinciae quae- ſtoriae fuerunt, Oſtienſis, ſeu aquaria a), Calena, Umbria, atque Calabria b): tamen Italia ipſa nunquam in prouinciae formulam redacta fuir. Nam in iſtas quatuor prouin- cias Quaeſtores quotannis mittebantur, tan- tum vectigalium ac redituum publicorum curandorum caufa. „)) [v. & bwarzii Diſſ. de iure Italiae. Altorf. I720.] z) de harum rerum differentia v. Sigon. de iure antiqu. Iraliue, Sanbem. Orb. Rom. et ex hoc Heineccii Ant, Iur. Append. Lib. L. a) Cic. Vatin. c. 5. v. Lipſ. Ant. Lect. I, 120 *⁶) v. Rupert. ad VPompon. p. m. 223. §. XL. Poſtremum eſt, vt pauca quaedam de iure ciuium Romanorum attingamus. Id fuit vel publicum, vel Ppriuatum. Publicum in militia, Mllitis, Mriuatn nis, ge cipii, que e ea ſub tium 4 plerise iplis he Wu ciuium ita cre ſund el Kpee qe aſ ſtratul lepibe tume ) M. H.! 110 et n media emn il en erant Porro m, Aline Alind ius N. kud latimque⸗ Um illud, tuamen enntia, ius 1t, Aque (e. ne ANul . Garn 0), tamenn ſormulam 1 Prouin⸗ Ntur, ⸗ ablicorum imne) urt ouiign. Hinrtii A. 24 ld fuit bpbcum n Miliria inribusque vegue ddl GOaeſares. 119 militia, tribu, iure ſuffragiorum, honorum, priuatum vero in iure ſacrorum, agnatio- nis, gentilitatis, vſucapionis, nexus, man- cipii, commerciorum, [patria poteſtate atque connubio conſtitit. Atque hoc poſt- ea ſub Imperatoribus nomine Iuriz Quiri- tium c) appellatum eſſe mihi quidem cum plerisque doctis viris videtur. De quibus iplis hoc loco diſputare non eſt neceſſe. Id vnum monendum eſſe videtur, libertatem ) ciuium Romanorum ſenſim paullatimque. ita creuiſſe, vt maieſtati ſimilis, ac ſanclis⸗ ſima eſſet; vt eiuis Romanus necti non poſ- ſet propter legem Papiriam Poeteliam, ſola⸗ que vox: Ciuis, Romanus ſum tutiſſimum quaſi praeſidium praeberet, aduerſus magi- ſtratuum verbera, atque ſupplicia: id, quod legibus Porciis, atque dmproniis conſtitu- tum eſt. ”́””ü R ) Multa de Iure Quiritium diſputata ſunt a viris doctis. v. Sigon. de Antiqu. Iur. Ciu. I, O. ſ. Spanh. Orb. Rom. Ex. II, 5. Chriſtii V. C. Noct. Aad. II. 6. V. onckii Obſ. p. 10 I. J. et Mylius in Reizii V.C. Excurſ. III. ad Theophil. et quos ibi laudat. ef. Gebauer V. III. Excurſ. II. ad Inſt. 4) v. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. v. §S. XLI. Atque ita quidem vniuerſe de ſtatu publi- co reipublicae Romanae ſatis dictum puto. Sed, quoniam tamen poſtremis temporibus, ciuilibus diſſidiis atque bellis, vehementer H 4 vel 120 Lib. I. Cap. L. De lIurisprudentia media vel concuſſus, vel immutatus eſt, ita qui- (elere dem, vt fundamentaà dominationi vnius iacta uano, ſint: id, quod factum eſt tum, cum Caeſari . X Octauiano, nomine Principis, atque Augu- mun t ſti, ſummum imperium delatum eſt: non abs re eſſe duco, quo Auguſtea ſtatus pu- CI blici ofdinatio intelligi melius poſſit, de con- dorum uerſionibus rerum, antea exortis, pauca di tei praemonere. Ac primum quidem ſtatum tone: reipublicae mirum in modum concuſſerant mo ( Gracchanae, Druſianaeque, atque Apuleie Dompe ſeditiones, et bella ciuilia, Sullanum, Ma- 16, an rianum, atque Cinnanum, ita, vt L. Cor- am nelius Sulla, deuictis aduerfariis, rogatio- rne ne L. Valerii Flacci, interregis, Dictator per- Vinci Petuus, conrra leges, crearetur. Qui quam- menſea uis multas non inutiles Leges tulerit, quas (um! maximam partem ſuis locis commemoraui- rovin mus, aut poſtea commemoraturi ſumus, Kn Dictaturaque breui tempore poſt depoſita, flhtn vempublicam legibus reddiderit: tamen cru- gihis deliter exercenda victoria, atque inuenta itrn Proſeriptione e), ſequentibus quaſi ſignum i, ad audendum, atque euertendum ſtarum egrel reipublicae, ſuſtulit. Eo enim exemplo- deo⸗ in tam perditis ciuium atque nobilium in- Peinn primis moribus, intellectum eſt, facile eſſe, ke per ambitionem atque porentiam rempubli- D cam fubiugarre. Quod coeptum a C. lulio 4 1medig in qui. Rius iacta n Cvelſari eAugd . eſt: non kuus pu. t de con- 8, Panci mn ſtarum cuſlerant Aphleige Um, Mx⸗ l. Cor- rogerio⸗ Gutor her⸗ Viquam it, quus nemnorali- li ſumus, depoſtt, encru⸗ e iauefta gnum Ktarum exeinplo⸗ hilium in⸗ ſcile er eſſe, . lemplbl 30 lulio Ae, iuribucque vsque ad Cazſarer. 121 Caeſare, perfectum eſt a C. Caeſare Octa- uiano, qui poſtea Auguſtus appellarus eſt. e) v. Nc. Kloeckofu Hiſtor. Iur. Rom. de bonis damnato- rum c. 4. §. XL.II. C. Iulius Caeſar, cum ab ineunte aetate dominationem in republica concupiuiſſet, ei rei ſubſidia comparauit, primum ambi- tione atque gratia populari, legibus in pri- mo Confulatu latis, tum conſociata cum Pompeio Craſſoque, potentiſſimis tum vi- ris, amicitia x), qui Triumuiratus vulgo, etſi male, dicirur, cum Pompeio etiam ad- finitate, et denique imperio, in Gallia pro- uincia, decennali, coaceruatisque ibi im- menſis diuitiis, et maximo exercitu adiuncto. Cum itaque, exacto decennio, finitoque in prouincia imperio, ſoluta interea Pompeii adfinitate, rupraque amicicia, abſens Con- ſulatum petere inſtitueret, qua de cauſa le- gibus ſolutus, ipſo adnuente Pompeio, ante fuerat, idque optimates, atque ipſe Pompe- ius, potentiae Caefaris infenſi, impedirent: egreflus prouincia, traiecto Rubicone, Pom- peio optimatibusque bellum intulit, Pom- peium cum Senatu, Italia occupata, exce- dere coëgit, ac deinde in Hiſpania eius le- gatis exercituque victis, ipſum Pompeium in Theſſalia in campis Pharſalicis fudit, et HS fugauit. 122 Lib. II. Cap. I. De iuricpridentia meldia fugauit. Perſecutus deinde belli ciuilis re- liquias, Pompeio in Aegypto, iuſſu Ptole- maei, interfecto, bello Alexandrino, Ponti- co, Africano, ac denique Hiſpanienſi, victor Romae triumphos magnificentiſſimos egit, Dictaturaque perpetua, ad exemplum Sullae, ſuſcepta, poteſtatem in republica ſummam vnus tenuit, ac praenomen IEinperatoris, hac vi et poteſtate, vt imperium etiam in vrbe haberet, iusque imperatoris, ac vitae ne- c'sque poteſtatem, quod antea nunquam ſactum erat, cognomen Fatrie Patriae, con- tinuum Conſulatum, Praefecturam morum, tribunicium poteſtatem g) multosque et maio- res humano faſtigio honores, recepit. De- hinc ad ordinandum reipublicae ſtatum con- uerſus eſt: de quo iam nunc eſt dicendum. ) Conuenerat autem nihil fieri in republ. debere, quod displicuiſſet vlli e tribus. Suer. Cagj. c. 19. g) Dion. Cac. lib. XLII. p. 126. et 136. Suer. Caeſe c. 76. ibique Cel. Erneſti. Primum faſtos, licentia Pontificum turba- tos, correxit, vt annus cum curſu ſolis con- grueret ): deinde Senatum ſuppleuit, pa- tricios adlegit, lege Caſta i); Praetorum, Aedilium, Quaeſtorum, minorum etiam magiſtratuum, numerum ampliauit ½). Nam Praetores quidem primo X, deinde XIV, de- nique nique Annona rer N giſtratm huec, Geique gis ſbi Comit ercepti Mumere pulus, uas e W:. miſt Uium oere Poenas leter Menio ilss re. 1Dtole. Pooti- vidor s egit, 1dallae, Uummarmn rit, hac in vtbe itae ne⸗ Unduamn t, r. morun, erwmo⸗ dt, De⸗- um con⸗ endum. 9l. debere, 19. er. Ce/.A. tutbe⸗ lis on. euit, Per letorum, m etiam D. Nm XI, de: nique iuribusque vsque ad Cazſares. 123 nique XVI )) creauit: Aediles Cereales, qui annonam curarent, duos adiecit m): LQuage- ſtores XL. fecit n). Quorum quidem ma- giſtratuum augendorum Caeſari ratio fuit haec, quo pluribus bellorum ciuilium fi- deique ſuae praemia tribuere, eosque ma- gis fibi adiungere, atque deuincire poſſet. Comitia cum populo partitus eſt ita, vt, exceptis confulatus peritoribus, ex omni numero candidatorum pro parte dimidia po- pulus, quos vellet, crearet, pro parte alte- ra, quos ipſe commendaſſet. lIudices ad duas decurias redegit, Senatorum, et Equi- tum: Proſcriptorum liberos ad honores ad- miſit o0. Vt exhauſtae vrbi frequentia ci- uium ſuppeteret, legibus prouidit p), fumtus coercuit, leges de iudicis publicis tulit, poenasque facinorum auxit 4). Inde tot Leges Iuliae. b) Suet. Caeſ. c. 40. ef. I. F. Gronou. Obſ. II, 18. 1) Tac. A. XI, 25. k) Suet. Caeſ/ c. 41. 1) Dion. Caſf. libr. XLII. XLIII. Ligſ- ad Tac. A4. L 14. m) L. 2. §. 32. D. de O. I. — 2) Dion. Caſſ- Lib. XLIII. 0) Suet. Caeſ- c. 41. p) Suet. Caeſ- c. 42. ) Suer. Caeſ- l. c. §F. XLIV. Praeterea aliquando Praefectos pro Prae- toribus conſtituit, qui res vrbanas admini- ſtrarent; 124 Lib. I. Cap. I. De Iurisprudentia media miume ſtrarent; magiſtratus in plures annos ordina- opez ce uit, praetoriis viris ornamenta conſularia tribuit: ciuitate donatos et quosdam e ſe- tione mibarbaris Gallorum in ſenatum recepit: junxer⸗ monetae, publicisque vectigalibus ſeruos pe- Parato culiares praepoſuit ?). Qibus rebus, prae- Uins ( ter morem patrium factis, cum praeſertim Uubols etiam dominatione abuſus eſtet vltimo teum- adleitn pore, regiumque nomen adſumturus crede- Pppele retur; conſpiratio in eum a fexaginta am- Celin plius facta, principibus C. Caſſio, Marco- ) lun que et Decimo Brutis, maturius ad effectum me⸗ perducta eſt *). Caeſus eft Idibus Martiis ſi in curia Pompeia, a V. DCCIX. kun tupan *) Suet. Caeſ. c. 26. 4) Suer. Caeſ. c. 80. nate g. XILV. Eo extincto libertas reſtituta videbatur. Sed aliter euenit, tum propterea, quod res A publica illis moribus libera eſſe non pote- turs rat ½), tum propter has duas cauſas. Nam (emmn M. Antonio, tum Conſule, quem ſimul Dich caedi oportuerat, haud ſane prudenti con- fictoe ſlio, infeliciore euentu, relicto 2), magnas auns dominationis primum reliquias, ac veluti confr fauillas, tectas illas quidem diſſimulatione, disn ſed deinde belli ciuilis faces, poſtremo do- ſe tult minationis nouae flammas, habuerunt. Poeu Ad haec optimates, Cicerone auctore, ni- aunm , medi Ordina- nlolzria me ſe⸗ receit : ruospe. 1, ptae geſertim no tem. gcrece⸗ üta am- Marco⸗ ecdum Martüs gebatur. nod les n pote NMm mn ünul nti con⸗ Wagnu velutt latione, . o⸗ huerunt. Ne, li. Wlurm iuribusque vsque ad Caeſares. 125 mium crediderunt C. Octauio, qui, quo ſibi opes colligeret, conſilia ſua vultu ac ſimula- tione tegens, optimatium partibus ſe ad- junxerat: poſtea vero potentia, exercituque parato, eos reliquit. Erat autem C. Octa- uius Caeſaris ex ſorore nepos, teſtamenti tabulis ab eo heres ſcriptus, et in familiam adſcitus: vnde C. Iulius Caeſar Octauianus appellatur. Sed, quae ſecuta ſint mortem Caeſaris, breuiter attingenda ſunt. 2) Itaque recte Seneca de Benef. I I, 20. de M. Bruto di- cit: Mibi, cum vir magnus fuerit in aliis, in hac re videiur vebementer erraſſe, nec ex inſtitutione Sroica ſe geſſiſſe: qui aut regis nomen extimuit, cum optimus ciuitatis ſtatus ſub rege iuſto ſit, aut ibi erauit libertzatem fu- zuram, vbi tam magnum pruemium erat et imperandi, et ſeruiendi: aut exiſtimauit, ciuitatem in priorem for. mam poſſe reuocari, amiſſis priſtinis moribus. u2) Cic. ad Diu. X, 28. Pbhil. III, 10. „H. XI-VI. Antonius primum, quaſi libertatem firma- turus, etiam ipſam Caeſaris dictaturam con- demnauit, lege lata, vt, qui mentionem Dictatoris creandi feciſſet, ſacer eſſet ), factoque in Ciceronis ſententiam SCto, quo &ννραα ſancita g) effecit, vt acta Caeſaris confirmarentur ſalutis cauſa publicae 2): aliisque multis rebus libertatis amorem prae ſe tulit. Sed derepente, quaſi aliquo Circaeo poculo hauſto, penitus mutatus éſt. Nam cum populum laudatione Caeſaris, multis- que 126 Lib. Il. Cap. I. De Iurisprudentia media que rebus, ſibi conciliaſſet, pecuniam, opes, amicos denique, nundinationibus, aut lar- gitionibus, SCtorum, immunitatum, be- neficiorumque, paraſſet: D. Bruto a Senatu decretam, prouinciam Galliam, potentiae augendae, aut firmandae opportuniſſimam, adimere, eumque Mutinae obſidere inſtituit. Qua obſidione vt Brutus eximeretur, bel- lum aduerſus Antonium demandatum eſt Conſulibus Hirtio et Panſae: cumque Octa- uius largitione veteranos Caeſaris contraxiſ- ſet, et hic vna cum Conſulibus aduerſus Antonium proficiſci, et exercitui pro Prae- tore praeeſſe, iuſſus eſt a). In quo bello Antonius quidem fuſus atque fugatus eſt; ſed ambo Conſules, Octauii potiſſimum, vt creditum eſt, fraude et inſidiis, interierunt. Antonius ſe ad Lepidum cum exercitu in Gallia Transalpina haerentem contulit, ac tandem ab eo receptus eſt. Octauianus au- tem Caeſar, ſolus trium exercituum potens, Optimates deſeruit, ſuſpectos ſibi dictitans: et cum Antonio Lepidoque ſocietatem iniit à): Triumuiratus conſtituendae rei- publicae dicitur: quo nomine dominatio- nem totius reipublicae inuaſerunt. *) Cic. Phil. II, 36. „) Cic. Pbhil. II, 36. 2) Cic. ad Att. XN VI, 18. . a) Sger. Aug. 6. 10. *) Suet. Aug. c. 27. §. XLVII. IS gring 500 Primu conlſul Tiarm ſoecli gaein Caela quael tum, wiann Dens pote iple teneb Aten Cum neme nung oſten vics Viratt ſerit Morte Uincie otler 4 media m, opes, at ar. um, be⸗ a denatu potentine niſſimam, einſtituit. tur, bel. arum eſt lue Octr. onttaniſ- 4Wuerlus ro Prae- o dedo nns elt; mum, Vt terierunt. ercitll in tulit, ac ianus alr⸗ npoteng Giclitans: Ncjetatenm ncne kei⸗ otmninatio⸗ XLVI. iuribusqque vsqué ad Gaeſares. 127 Is Triumuiratus initus eſt primum in quinquennium, a. d. V. Kal. Dec. anno V. DCCXI: deinde in alterum quinquennium. Primum autem omnium, cum Octauianus conſulatum, collega Q. Pedio, inuaſiſſet: ab Triumuiris inimicorum facéta eſt Proſcriptio, foedior et crudelior Sullanac): proſcriptus- que immenſus ciuium numerus periit: et de Caeſaris interfectoribus, lege Pedia lata, quaeſitum 4). Inde Caſſium, atque M. Bru- tum, bello perſecuti Antonius atque Octa- uianus, Philippenſi praelio *) debellarunt. Deinde, Lepidus, exercitu exutus, omni potentia a Caeſare ſpoliatus eſt: ſolusque ipſe cum Antonio totum terrarum orbem tenebat: Antonius quidem Orientem, ipſe autem ltaliam, atque reliquum Occidentem. Cum vero, etiam Pompeio Sexto deuicto, nemo ſupereſſet, quem metuerent, ipſi, qui nunquam ſincere concordes fuiſſent, palam hoſtes facti ſunt. Praelium Actiacum, quo victus Antonius cum Cleopatra x), Trium- uiratui finem, imperio Romano perpetuam ſeruitutem attulit: Octauianus, adaétis ad mortem Antonio, atque Cleopatra, Ae- gyptum occupauit, atque in formam pro- uinciae redegit g): atque ita vnus rerum potitus eſt a. V. DCCXXIV. c) Suer. 28 il. II. Cak.l De Iuritprudentia media c) Suer. Aug. c. 2. 3 d) Dio. Lib. NXLVI. p. 367. Vell. 1j „69 e) Juet. Aug. c. 13. Vell. II, 70. F) Suet. Aug. c. 17. ) Suer. Aug. c. 18. F. XL VII. Quo fadto, omnia ei ſumma, maxima,; tributa ſunt, 7. ihunicia poteſtas, praeno- men Imperatoris, nomen Principis, Pro- conſulatus perperuus, quibus nominibus ſummae poteſtatis vis ſignificaretur: alia- que multa in eius honorem facta, inſtituta- que ſunt: de quibus omnibus diligentius dicemus libro tertio; vbi nouam, quam deſcripſit, reipublicae formam exponemus. ſeptimo ſuo conſulatu, a Senatu nomen Au- giſti adeptus eſt: a quo demum tempore initium imperii iAuguſti ducendum videtur: quamuis, inter iplos ereres alii a primo eius Conſulatu ), alii a victoria Actiaca, atque a tribuniciae poteſtatis initiis, primor- dia eius imperii arceſſant. 5½) Tac. Ann. I, 9. [ubi v. Lig eß. Nyi ad Cene⸗ taph. Pan. P: 244.] CAP. ec pluri Anno autem vrbis conditae DCCXXVII, in jur 6e868* IVN Neque! 1dus enn que tebe geri nec mutaio rum inc menſa a norum: es reddch menkum legum 0 atki iurs Ro. edhis unime, Praeno⸗ , D. minibus „M. irute⸗ gendis uarn nemus. VII, in gen A⸗ empore igetur: primo Ciaca, prinor⸗ 10 CNt CA. uribusque vsque ad Cueſaret. 129 cssseessseeneaeseeeeeeeee CA P. II. IVRISPRVDENTIA SECT. I. De Legibus. §. J1. egibus XII. latis, quamuis iuris ciui- lis corpus perfectum, iusque aequa- tum eſſet omnibus; tamen maximae ac plurimae ei poſtea factae ſunt acceſſiones. Neque fere aliter euenire poterat. Tempo- ribus enim ciuitatis, vel moribus, vel deni- que rebus ipſis, vel mutari ius ciuile vel au- geri neceſſe eſt. Itaque cum publici ſtatus mutatio, ſubinde facta, diſciplinae et mo- rum inclinatio, diuitiarum, opumque im- menſa affluentia, ac denique ciuium Roma- norum amplificatio, vel veteres leges inuti- les reddidiſſent, vel nouas poſtularent, im- menſum aliarum ſuper alias aceruatarum legum cumulum hac reipublicae aetate fieri debuiſſe, facile intelligirur. Vniuerſi vero juris Romani veluti gens, ſenſim paullatim- 1 que 130 Lib. II. Cap. II. De lurisprudentia media que vehementer difluſa, in multas quaſi fa- milias abiit. In eius enim partibus nume- rantur Leger, Senatus conſulta, Magiſtra- zuum edida, ſiue ius honorurium, Reſponſa Prudentum, quibus proprie Iuris ciuilis no- men tribuitur, Diſputatio fori, ſiue res iu- dicatae, ac Mos denique maiorum 4). De ſingulis, propriis capitibus, diſſeremus. Art- que haec quidem ſectio in Legibus enarran- dis verſabitur. 4) v. Cic. Top. c. 5. §. II. Leges autem hic dicimus, tam totius po- puli, quam plebis, ſeitae vt ſuperiore capite oſtendimus. In quo quidem facile intelli- gitur, hic neque eas leges locum habituras, quae, tametſi latae ), tamen perlatae iuſſae- que non ſunt: neque has, quae, non de vniuerſo genere, ſed de ſingulis hominibus, vel cauſſis, iuſſae c): in quibus magnos ſaepe errores doctorum hominum animad- uertere licet. ) Exempla multa ſunt in vno loco de iudiciariis legibus. c) Exemplo ſit Manilia de Pompeio imperatore belli Mithridatici conſtituendo; Lex Gabinia de imperio belli piratici; Lex de Menandro lata in L. §. H. 3. D. de captiu. et poſtlim. Lex de Hofſtilio Mancino in L. I7. de legationibus. Lex Pompeia de vi; Lex de Seruilio, Liu. XXX, 19. §. III. dequ tum o teiqde tu tantum um ra⸗ iurss c expolie hemen X HOR)/ muye, magiſt Verie tribun tribun dt, 0 Tet. l Horgt. laam, Alum, 6ℳ (g neli⸗ inribusque vsque ad Caeſares. 131 nume. * Sequemur autem in iis tradendis tempo- Unſ rum ordinem: quo facilius ex temporum a⸗ reique publicae ſtatu rationes cauſaeque la- gvaſi fr. mn . tarum legum arceſſi poſſint: quamquam eie . tantum abeſt, vt reprehendere velimus eo- 6. z rum rationem, qui omnes leges, de eodem e. A. iuris capite cauentes, vno in loco deinceps n . poſuerunt ), vt potius eam rationem ve- hementer commendemus. 4) P. Merula, Manutius, Ian. Vine. Grauina, aliique. §. VI. tils ho⸗ recapite Anno Vrbis CCCV, LEGESVALERIAE e intef. MHORATTAF tres, de Dlebiſcitis, de prouoca- bituras, I tione, de tribunorum denique, aliorumque e ſe⸗ magiſtratuum, ſansktate, a duobus Coſſ. L. e Valerio, et M. Horatio; ac DVILLTA, de brs tribunis plebis ac prouocatione, a M. Duillio, Z „ tribuno plebis, latae ſunt e). Ilarum prima, nmd vt, quod tributim plebs iuſſiſſet, populum tene- ret- altera, [cum reſtituiſſet Legem Valeriam Horat. de prouocatione, a decemuiris ſub- diskznu latam, eamque muniiſſet, ſanxit] ne quis un u vllum magiſtratum ſine prouocatione crearet; 1463 Qui creaſſet, eum ius fasque eſſet occidi: neue Mmd in oq caedes capitalis noxae haberetur: tertia ii ler d denique ſanxit, vt, qui tribuni⸗ Pplebis, aedi- I I 2 libus n32 Lih. I. Cap. I-. De lurisprudentia media u libus, iudicibus f), decemuiris, nocuiſſet, 1 ket . . .„. lam /%. eius caput loui ſacrum eſſet g)⸗- familiam ad darent aedem Cereris, Liberi, Liberaeque, venum agne iret. Duillia autem cautum fuit, qui ple- in, (t , 7 . SS . men ar bem ſine tribunis reliquiſſet, quique magiſtra- eilen tum ſine prouocatione creaſſet, tergo ac capite inmum puniretur. . L. . Oommer e) Liu. III 55. Quid iudices in hac lege ſint, neque in- retand ter veteres luris interpretes, vti docet Liuius l. c. tur. H neque inter recentiores, conuenit. Fuerunt enim in- etüm C ter antiquos, qui interpretarentur Conſules: Iudi- crolanct cem enim conſulem appellari. Quae interpretatio re- hunis pl fellitur a Liuio, quod his temporibus nondum Conſu. (c lente lem iudicem, ſed Praetorem appellari mos fuerit. Pe- ,261. yizonius autem de Praetorio Diſ. I. H. 7. aediles ple- bis intelligi arbitratur: ipſique adeo Liuio, etſi con- cedit, de eonſulibus legem capiendam non eſſe, quia Aon de plebeiis magiſtratibus cauerit, per quos plebi ſiua libertas firmaretur, tamen erroris dicam ſcribit, quod Trebo negat, iis temporibus conſulem iudicem appellari. T. Vin Sed neque Perizoniana interpretatio placet Dukero ti gle⸗ et Drakenborchio ad Liu. I. c. Cum enim iam in lege Nele dictum ſit aedilibus, quorſum addere neceſſe foret iu- 145 u dicibus, ſi iidem iudices eſſent, qui aediles? Equidem Pebei aliquando exiſtimaui, nomine iudicum hac in lege ad- Pe pellari eos, qui quaeſtionibus, vt tum mos fuit, a morn populo extra ordinem praeficerentur. Sed ſunt etiam fadtum nonnulla, quae hanc ſententiam premant. )Iu. F) Qui hac lege dicantur decemuiri, non conſtat, Nam cos, qui litibus iundicandis crearentur, intelligi non polſe, arguitur inde, quod diu poſt ereari demum Ann⸗ (coepti ſunt. Nec magis decemuiros legibus ſeribendis interpretari licet, propterea quod his caueri ea lege oll l von fit probabile, qui iam abire magiſtratu coacti buno eIHent, atque in iudicium paullo poſt vocati tradan. XI 1. tur. Liu. III, 56. 1 dia cuiſet, em d venum ui cle. gilro. ahite nequein- juius le. tenim in⸗ es: Uli⸗ retatiore⸗ m Conlu. rit. E- Wes de. , etſicon. eſe, glia plebi ſina ibit, gvo appellari. Düero m in lege foret in⸗ Equiden in legeal. 08 fuit, ſunt etiam ſtet, Nem elligi non ri deminn eni es lege atu catti Ai tadan⸗ 3 Hee iuribusque veque ad Cazſaret. 133 2) Hac lege lIuris interpretes veteres negarunt, quem- quam ſacroſanctum eſſe, ſed eum, qui eorum cuiquam nocuerit, ſacrum fanciri: itaque aedilem prehendi du- cique a maioribus magiſtratibus: quod etfi non iure fiat, (noceri enim ei, cui hac lege non liceat) ta- men argumentum eſſe, non haberi pro ſacroſancto aedilem: tribunes vetere iure iurando plebis, cum primum eam poteſtatem creauit, ſacroſanctos eſſe. v. Liu. lL. c. Quam interpretum diſſenſionem ideo commemorari placuit, cum vt veterum ratio inter- retandi, tum vt ſacroſancti vis melius intelligere- tur. Haud dubie autem nobiles ac patricii, hac lege ctiam Conſulibus ac Practoribus cautum, eosque ſa- croſanctos fieri, exiſtimarunt, vt ſuos magiſtratus tri⸗ bunis plebis aequarent: plebeii autem contra: quae eſt ſententia Scbubarti de ſatis Iurisprudent. II, 51. p. 261. Anno CCCVI, TREBONIA Lex, àa L. Trebonio, tribuno plebis, Lart. Herminio, T. Virginio Coelimontano, Coſſ. lata, vt, qui plebem Romanam tribunos tebei rogaret, is vsque eo rogaret, dum decem tribunos plebei faceret h): ne cooptari patricii in tri- bunorum collegium poſſent, quod tunc factum erat. 5) Liu. III. 65. Anno CCCIX, M. Genucio, et C. Curtio, Coſſ. Lex caNVLEIA, a C. Canuleio, tri- buno plebis, de connubio plebis lata ¹), qua XII. Tabulis derogatum £) eſt. 1¹) Liu. IV, 6. . 1 2 K) Con- 134 Lib. I. Cap. II. De Iurisprudentia media 1*) Connubium in XII. a Decemuiris vetitum, diſcor- diarum ſerendarum cauſa, ex euentu magis, quam veritate, arguit Dionyſ. Hal. X. n. cum, ab vltimis reipublicae temporibus id vetitum fuiſſe patribus cum plebeiis, quemadmodum ingenuis cum libertinis, vi- deatur admodum probabile. §. VII. Anno CCCXX, Lex AEMILIA, vt Cen- ſura annua ac ſemeſtris eſſet, ab Acmilio Ma- merco, Dictatore, rogata 1). ) Li. III, 24. §. VIII. Anno CCCXXII, L. Pinario, L. Furio, Sp. Poſtumo Albo, tribunis militum con- ſulari poteſtate, tollendae ambitionis cauſa a tribunis plebis lege cautum, ne cui album in veſtimentum addere petitionis cauſa li- ceret m). m) Liu. IV,; 25. v. III. Ritter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I. 103. §. INX. Anno CCCXXIV, Lex PAPIRIA IV- LIA, a duobus Coſſ. L. Papirio Craſſo, et L. Ilulio, de multarum aeſtimatione, pergra- ta populo, lata eſt n). u) Liu. IV, 30. Quid autem in ea lege cautum fuerit, non traditur. Forte Lex Ateria Tarpeia potiſſimum vepetita. v. Briſſon. Sel. Antiquit. Iur. L, 3. §. X. Annea Cordhelt Papinio⸗ ſulari VIAE, rentibeu Licinio cautum gera e⸗ tibis a fuit: d rir hen trlenuia 9) Iu. 9) Iir 9 ℳ merun nitum farien gu e lonias V. C b.l bus Lin. 7„ A capt ſoene Aliae Tuit lezer mechie l1, dileor. k, iam b yltüis ribus cunm tinis, vi⸗ vt C. ilio Mea- Duro, un co- is caud i ANn t. Nr. h, 214 IV. E perpra utn fierit, potiſimum .X. juribusque vaque ad Cazſares. 135 Anno CCCLXXXV, T. Quintio, Ser. Cornelio, Seru. Sulpicio, Sp. Seruilio, L. Papirio, L. Veturio, tribunis militum con- ſulari poteſtate, Leges SENXTIAE LICI- NIAE, vna agragia, foenebris altera, fe- rentibus duobus tribunis plebis, Sextio, Licinioque, ſancitae ſunt o)?: quarum illa cautum erat p), ne quis plus quingenta iu- gera agri polſideret 4); quae lex fere ſequen- tibus agrariis ſemper aliquo modo repetita fuit: altera, vt deducto eo de capite, quod vſu- ris pernumeratum eſſet, id, quod ſupereſſet: triennio aequis portionibus perſolueretur r.). 0) Liu. VI, 39. p) Liu. VI, 35. Varro R. R. I, 3. 9) Appian. Ciu. L. p. 362. ſcribit, capite huius legis nu- merum armentorum, et ingenuorum puberum, defi- nitum fuiſſe, quem inter paſtores habere, pecuariam facientibus liceret: cuius cauſa fuit haud dubie haec, quo exhauſtae vrbi bellis continuis, et crebris in co- lonias diſtributionibus, copia ingenuorum ſuppeteret. v. Caſaub. ad Suet. Caeſ. c. 42. cf. Ant. Anguſtin. de Legib. b. L Idem deinde Lege Iulia cautum tradit Sueten. Caeſ. c. 42. Ceterum C. Licinius Stolo decem milli- bus aeris ſua lege damnatus eſt aliquot annis poſt. Liu. VII. 16. „) Atque haec quidem, poſt XII. Tabularum ea de re caput, prima eſt Lex foenebris, quam in adſiduo foenebri malo, aerisque alieni neceſſitate, plures aliae ſecutae ſunt: de quibus locus inſignis eſi apud Tacit. Annal VI, 16. Quas tam multas de eadem re leges, quis credat, neceſſarias fuiſſe? Scilicet tenen-. I 4 duus 1336 Lib. Il. Cap. II. De iurieprudentia media dum hoc eſt, fraudem ſoeneratorum multiplices vias inueniſſe eludendarum legum: veluti, cum modus vſu- rarum definitus eſfet lege. chirographis atque con- uentionibus maius foenus ſibi pactos eſſe foenerato- res: magiſtratus autem, qui mavime foeneratoribus fauerent, maluiſſe ex chirographis, quam ex legibus, ius dicere: tanquam debitores be neficio legis renun- ciaſſent: alias fraudes vt taceam. Seriem legum foe- nebrium explicat I. F. Gronon. de centeſin. et vnciit vſur. p. m. 47 1. Scbahart. de Pat. Haripe II, 81. Nc- G. Noodt de Foen. er Eſur. II 4. Anno CCCLXXXVI, Lex SENXTIA LF CINIA, de decemuiris ſacrorum ex parte dAe plebe creandis, ab iisdem tribunis perlata %). *) Liu. VI, 42. K XI. Anno CCCLXXXVII, sEXTIA LICI- NIA, eorundem tribunorum plebis, de conſule plebeio creando, iuſſa acceptaque, atque ita tandem finis certaminum iſtorum factus eſt 2). Ad eundem annum quoque a Pighio refertur Lex ?LAETOBEIAZ) aucto- re M. Plaetorio, tribuno plebis, de Prueto- ribus, vt Praetor vrbanus duos lidores apud ſe haberet, atque ſupremam ad ſoliz occalum ius inter ciues diceret. 2) farro 1L. p. 44. Cenſorin. de die nat. c. 24. v. Müng. V. C. Var. c. 8 §. XIII. Anne (. boet et C. Primam 4) Iir. primit vinum luin Ann NIn, d Munlio⸗ loerl lex x nitten, caſtris Geretur lege, opule⸗ Pec.) repetit i. 4. mellia gliees vias nodus vfu. tque don. koenerats- eratoribuns rlegibus, gis renun⸗ leguun ſde⸗ n. et vMiit TIALE. rte A hata . ALIer dis, de prale, iſtorum oque 4 uclo⸗ Prueth- Apu cc um 6.4. N. iuribusque véque ad Caeſares. 137 Anno CCCXCVI, Lex PoEFTELIA, à C. Poetelio, tribuno plebis, Coſſ. C. Fabio, et C. Plautio, lata eſt, de ambitu, quam primam fuiſſe dicit Liuius æ). X) Liu. VII, 15. Legis ſententiam non ſatis clare ex primit, eaque rogatione, inquit, nouorum maxime bo- minum ambitionem, qui nundinas ert conciliabula obire ſoliti erant, compreſſam credebant. 5§. XIV. Anno CCCXCVII, Lex DVILLIA MAE- NIA, de vnciario foenore, C. Marcio et Cn. Manlio Coſſ. ſancita eſt, rogantibus M. Duil- lio er L. Maenio, tribunis plebis ): item Lex MANLIAde viceſima eorum, qui manu mitterentur, a Conſule, nouo exemplo, in caſtris rogata, vt inopi aerario vectigal ad- deretur z). Ceterum tribuni plebis magis lege, quam exemplo, moti, ne quis peſtea populum ſeuocaret, capite ſanxerunt 4.. ) Quid ſit foenus vnciorium, explicat I. E. Gronou. de Pec. Vet. III, 13. Idem. Lege XII. cautum, nune repetitum et ſanéctius iuflum: quare hane legem La- cit. A. VI, 16. omittit. . 2) Auro ſoluenda: vnde aurum miceſinarium. Liu. XXXVII IO. pendenda ab ipſis manumiſſis. Arrian. Diſ. Epictet. III, 26. in manumiſſione iuſta: quam- quam et ipfi manumiſſores aliquid dediſſe videntur. Feſt. voc. manumitti. 2) De hac lege v. omnino P. Burmann. de EVectigal. Fap. Rom. c. X. * . 15 §. XV. 38 Lib. . Cap. II. De Iurisprudentia medie §. XV. Anno CCCCII, P. Valerius Poplicola, et Martius Rutilus II. Coſſ. foenebrem rem aggreſſi, aeris alieni ſolutionem in publi- cam curam vertere, creatis Quinqueuiris Menſariis, qui rem ſumma aequitate, vel ex aerario ſoluendo, vel aeſtimatione, ad- miniſtrarunt ). Ad eundem annum refer- tur Lex oVINIAC) tribunicia, vt Cenſores ex omui ordine optimum quemque curiatim in ſenatum legerent d). b) Liu. VII, 21. c) Feiſt. voc. Praeterizi Senatores: v. Pigb. Annal. a. 402. p. 292. Tom. I. 4) v. Drakenborch. ad Liu. XXXIX, 42. §. XVII. Anno CCCCVII, T. Manlio Torquato, et C. Plautio Coſſ. Lex incerti auctoris lata eſt: qua Jſomunciarium tantum ex vnciario Joenus faltum, et in penſiones asquas trien- nii, ita vt quarta praeſens eſſet, ſolutio oe- ris alieni diſpenſata eſt e). *½) Liu. VII, 27. §. XVIII. Anno CCCCXII, C. Marcio Rutilo IV. et Q. Seruilio Ahala III. Coſſ. Lex MILITA- RIS SACRATAF) lata eſt, ne cuius militis fſripti NMdituemn lun f. dem an tribuno etet 8 uit e⸗ 100⁰ eeE (rear::¹ 5) Kr ſaerat milita e rege 3 U 9) 1i niam ori⸗, Ueit. verbi⸗ aliud LE R. R. dden⸗ iſtin d he 60) zar nigi anile betan zibu⸗ i nedie licoh, n tem publi. ueuiri⸗ e, vel e, . Nieker. enſortr timn in 1 40n. hquato, oris lat ciorio O tien- lutio N⸗ juribusque vsque ad Caeſares. 139 ſeripti nomen, niſi ipſo volente, deleretur: additumque lege, ne quis, vbi trihuna mi- litum fuiſſet, ordinum ductor eſſet g). Eo- dem anno Lex GENVCIA; a L. Genucio, tribuno plebis, rogata eſt, ne ſoenerare . ceret h): item aliis plebiſcitis cautum, ne quis eundem magiſtratum intra decem an- nos caperet; neu duos magiſtratus vno anno gereret; viezae liceret Conſules ambo plebeios creari ). e F) Sacrata dicitur, quod, qui contra feeiſſet, capit ſaeratur, cuius generis apud alias etiam gentes leges militares ſacratas fuiſſe, docçet Perizon. Animaduerſ.- THiik. c. NX. p. 418. cf. Erneſtt V. C. Clau. *. Ka⸗ crataé. 2) Liu. VII, 41. b) Lia. VII, 42. Fenerare ſemper ſi ſi gniſficat, pecu- niam ſub foenore locare: id enim eſt diſcrimen foe- noris, ac mutui. V. Noodt. de Foenore er Wſun. 1, 3. Taci A. V. L 16. ſententiam huius legis exprimit his verbis: Poſtremo vetita verſura. Verſura autem nihil aliud eſt niſi focnus. v. Salmaſ. de M. V. c. VII. et JI. F. Gronon. de Centeſ. Vſur. p. m. 535. Ex Caton. R. R. init. viri docti non abſurde putant, hac lege poenam quadrupli in foeneratores ſanétam. v. A. Au- guſtin. h. I. Huc adde locum Appian. Ciuil. lib. I. qui ad hanc legem reſpicere videtur: i o ri ααα, gen davs εαο*3 réοας 5 Snkie,, 7 &raα dαταννταας 6e;- 670α gevs de xeoxlov 70 75ö BSigæ7s, 64 6* xarv& *es õ . 34 ιοεÜ4*ν rο„ςααιο τ α 7a6α a²ρααιο απςοσsgας. sο ⁵ a „νnu₰—, Teν6 arsieasres srices τ½εÜXνν,e. Eh. e. veteri lege quadam vetante verſuram, aut, qui foenerarent, multam deben- tibus. Cum itaque longa conſuetudo vſuras confirmaſſet, bi quidem vſuras e moribus exigebant: debitores vero, bellæ 140 Lib. M. Cap. II. De lurisprudentia media bella ac ſeditiones proximas cauſati, ſolutionem differe- bant: erant vero etiam, qui minarentor, ſe muliam po- pulo a foeneratoribus ex lege perituros eſſe. Quem lo- cum egregium prepterea adſeripſi, vt intelligeretur, etſi conſuetudine non ſeruarentur leges, tamen non fuiſſe abolitas dicendas, Poenae quadrupli foenerato- ribus impoſitae meminit etiam Mon. in Diuin. in Ceecil. c.. qui conuicti quadrupli condemnari ſoleant, vt alene aut pecunine ſub grauisribus vſuris foeneratae, quam pro conſuetudine. E quibus colligas, quadrupli hanc poenam forte lege Genucia ſtatutam etiam poſt- ea fuiſſe retentam, cum vſuras capere rurſus inua- luiſſet. Nam tametii haec lex de foenore videtur poſtrenia fuiſſe, Tac. IL. c. tamen non ſeruata, ſed variis artibus eluſa: vti intelligitur ex Appiano l. c. vt deinde neceſſe eſſet, fraudes quoque illas nouis le- gibus excludere. ¹) Lin. VII 1, 42 F. XIX. Anno CCCCXV, T. Aemillio Mamercino- et Q. Publilio Philone Coſſ. tres leges Pv- BLILIAE, aduerſae nobilitati, a C. Publi- lio Philone, dictatore, latae ſunt, vna, vr tlebiſcita omnes Quinites tenerent“ altera, vt legum, quae comitiis centuriatis ferrentur, ante initum ſuffragium patres auctores fie- rent“ tertia, vt alten vtique ex plebe Cenſor erearetur &). ) Liu. VIIH 12. To. E Gronou. Obſeru. 1, 25. Anno CCCCXVIII, Lex ?OETELIAPA- PIRIA, 2 duobus Conſulibus C. Poetelio et L. Papi ruiſet, Aut in hona dr lu nex necdtere ſoener nepietel eius D Ii. dulis corpo nem n Gam, non inptn len 4 gue ) Lin iure? intere potun ditor et fo⸗ ſuiſſe in, Vorr. 87 ( iſon C. h. unde d en rie l. i elis ſ Eifere. ultan po. Uem lo. igeretur, men non benerato⸗ Diuin. in i ſolunt, Leneratle, Guadrupli. tam poſt⸗ ſus imia. e videtur ata, ſed Hians c. nouis e⸗ mercino ges PV⸗ . Publi- — VIIA, Atera, rentur, u Fr. Cenſer imribusque vsque ad Cazcſares. 141 L. Papirio, lata, ne quis, niſi qui noxam me- ruiſſet, donec poenam luenet, in compedibus aut in neruo teneretur: pecuniae creditoe bona debitoris, non corpus obnoxium eſſet ). Ita nexi ſoluti: cautumque in poſterum, ne necterentur m). Legis huius cauſa, vnius foeneratoris crudelitas. [de h. l. cf. Can- negieteri Diſſ. de Sedtione Debitoris, extat in eius Diſſert. L. B. 1744. 4.] , Liu. VIII, 28. Suidas voc. lios. Hac lege XII. ta- bulis derogatum, quibus Sectio debitoris, nexusque corporum ſanétus erat. In lege autem XII. Sectio- nem non eſſe diſciſſionem corporum, membratim fa- Gam, vti et antiqui crediderunt, et hodie adhue a non paucis creditur, eum Bynkersboek. Ohj. I, I. tum inprimis Taylor. V. C. in Diſſ. ad Legem Decemuira- lem de Sectione Debitoris, abunde oſtendunt: etſi vter- que Scdtionem diuerſa ratione interpretantur. m) Liu. l.c. ex quo manifeſtum eſt, nexum corporum iure amplius fieri non potuiſſe. Nam ſi factum eſt interdum, vt necterentur debitores, inde id iure fieri potuiſſe, non eſt conſequens. Neque negamus, cre- ditoribus ſe nexos et poſtea dediſſe inopes debitores, et forte etiam ius ex conuentionibus eiusmodi diétum fuiſſe a Praetoribus, et magiſtratibus, morem po- tius, quam legem, obſeruantibus. Quod autem apud Varr. LL. VI. p. 58. ed. D. Gothofredi, dicitur, id C. Popillio rogante Sulla dictatore ſublatum, ne fieret; et omnes, qui bonam copiam eiurarent, ne eſſent nexi diſſoluti: in eo pro C. Popillio haud dubie legendum C. Poetelio: verba autem Sulla dictatore videntur ali- unde irrepſiſſe. Niſi quis malit hunc locum referre ad eam legem, de qua eſt apud Eſt. vocabul. vncia- ria Lex. de hac lege eſt Neubauſ. V. C. Diſſ. dogkiſſi- ma ad Legem Perillism. §. XXI. 142 Lib. M. Cap. H. De lIurisprudentin media F. XXI. Ad annum CCCCXIIII, refertur Lex ATTLIAR), Az dandis a Praetore Vrlano, cum maiore purte tribunorum plelis, tuto- ribus in vrbe o). Sed auctor et aetas incer- ta. Hoc conſtat, eam eſſe anno DLXVI. antiquiorem p). n De ſcriptura nominis huius Legis, vid. Ozze V. C. in Praef. T. IH. Tbeſ 90) pr. L. de Artilian. tut. ) Liu. XXXIX, 9 1 §. XxII. Anno CCCCL, P. Sulpicio et P. Sem- pronio Coſl. lex lata eſt 4), ne quis templum aramue iniußu ſenatus aut tribunorum plebei partis maioris dedicaret r). 9) Liiu. IX, 10. r) Eaque videtur ipſa illa Papiria apud Cic. dom. c. 50. quam ille vererem tribuniciam vocat: quamuis diſſen- tiat Balduinus, Iurisprud. Mucian. p. m. 88. z. XXIII. Anno CCCCLIV, M. Valerio Coruo V. et Q Appuleio Panſa Coſſ. Lex OGVLNIA a duobus fratribus Ogulniis, tribunis ple- bis, promulgata, de augendo Pontificum et Augurum numero, communicandisque cum ple- beiis ſacerdotiis S)e item Lex VALERIA, àa Conſule, de prouocatione, diligentius ſan- cita: citat e nirgit Lerlus he fach num en tis vali dur ui 3)) Li. ¹) Li. ek, ſe Uuanda⸗ Plus . Nor de pl⸗ ges N. te 9) lefertn dintg , 4) 6. 44 *) M. mellia tur Lex Vrheno, 1, tutl. § incer⸗ NLXVI. Oue V. l. . Ken. templum hei em e 60 nis illen⸗ ruo V. GVLNIA Unis ple⸗ fen m en eU nnpl. 12114, Nius ſin⸗ ita: iuribuscque vaquk? dad Caueſares. 14 cita: qua vetitum, eum, qui prouocaſſet, virgis caedi, ſecuriue necuri ſi quis ad- uerſus ea feciſſet, nihil vltra, quam impro- be faätum, adiecit. Id, qui pudor homi- num erat, ait Liuius, viſum vinculum ſa- tis validum legis: nunc vix ſerio ita mine- tur quisquam?). 5y) Liu. X, 6. 2) Liu. X. 9. tertio ea tune, poſt reges expulſos, lata eſt, ſemper a familia cadem: cauſam, ſaepins reno- uandae, haud aliam fuiſſe, putat Liuius, quam quod plus paucorum opes, uam libertas plebis, potuerint. b. XXIV. Anno CCCCLXV, HORTENSIA Lege, de plebiſcitis, a QC Hortenſio Dictatore, Le- ges Valerin, ac Publiliag, diligentius ſanci- tae u). Ad eundem annum et auctorem refertur etiam altera HORTENSIA, de nun- dinis x): vt etiam nundinae faſtae eſſent. u1) Gell. Noët. Att. XV, 27. L. 2. §. 8. D. de. O,. Iur. §. 4. Inſt. de I. N G. e C. *)) Maerob. Sarurn. I, 20. §. XXV. Anno CCCCLXVII, Lege MAENIA „. de comitiis, a C. Maenio, tribuno plebis, re- petita ac renouata eſt Lex Publilia: de qua ſupra §. XIX. „) Cic. Brut. c. 14. v. I. E. Gronou. Obſ. I, 25. . Plias e Cic. loco facit Legem Curiam, Marnia priorem: male, vt cuique locum inſpicienti patet. §. XXVI. 144 Lib. II. Cup. II. De lurisprudentia media Anno CCCCLXXXVIIII, Coff. C. Fa- bio III. et Q Mamilio Vitulo, Lex TITIA 2) auctore C. Titio tribuno, lata, de quae- Morum numero duplicando, et quu?ſtoriis pro- uinciis ſortiendis item M ARGIA, de cenſu- ra bis non petenda, a C. Marcio Cenſore 4) rogata, adſignantur à Viris doctis. 2) Ct. Muren. c. S. ad 4. . v. Graeu. 4) Plutarch. Coriolan. 'aler. Maxim. 1V, I. Ad annum CCCCXC, er M. Laetorium Plancianum, tribunum plebis, auctorem, etſi non ſatis certo, refertur Lex LAETO- RIA, de circumſeriptionibus adoleſcentum b): quae rei priuatae judicium fecit publi- cum c): minorennitatis annos definiuit d); uinauicennaria e) inde dicta: adoleſcentes inſtipulari †) vetuit, deceptos dolo malo in integrum reſtitui iuſſit: adoleſcentibus- que, non omnibus, ſed laſciuis ac demen- tibus tantum, curatoris dari g). b*) Cic. off. III, 15. c) Cic. N. D. III, 30. 4) L. 2. C. Tb. de donation. cf. Cuiac. Obj. XIX, 33. e) Plaut. Pſeud. I, 3, 69. P) Plaut. Rud. V, 2, 24. Suer. Lib. I. Rbezor. ap. Priſcian. et inter fragment. Juer. 2) Capi- 4 ) Chit 69. int b.l. et dilpute Ad: Hibut V gue cor aucktort men id 4lupia 9 Gel⸗ 10. 1 . ¹) Myr put . H v. X funde tantun it, yt tenti ſtet ,n in Cap gide⸗ 0 X guod luud ETITIA Ge guue. iig hyo⸗ le enſe. nlore9) erortomn nckorenn, LAEIo- emum ) ninit 4). Neſcentes olo mal ſcentibus c emmen; 1I1 * Barf. ). ℳ. iuribusque vique ad Caeſares. 145 g) Capitol. M. Amton. c. 10. quem Heineccius Hiſt. Iur. I, 59. interpretatur perperam. v. Erneſti V. C. Clau. Cir b.l. et Ritter. V. Ill., ad Heineec. l c. De hac lege eſt diſputatio Hieronymi Herzeri, V. C. Tipt. 1749 §. XXVIII. Ad annum DIV, Lex PAFTA de Virgi- nibus Veſtalibus h) e populo legendis, ſortito- que capiendis, refertur a Pighio. Quod etſi auctoritate teſtimoniorum non ſtabilitur, ta- men id certum eſt, antiquam eam legem, et a Papia Poppaea :) diuerſam, eſſe ). b) Gell. N. A. I, 12. [legitur etiam Papillia in Buſſidiano. ib. in not. p. 76.] i) Meruls de legibus Rom. p. 275. et Iac. Gothofr. ad Leg. Pap. Popp. c. 3. exiſtimant . Papiae Poppaeae ca- put fuiſſe. ) v. Heinecc. Coumenr. ad Leg. Pap. I, 1. Anno DXX, Lex AEBVTIA, cuius vnus fundus eſt Gellius /), adſcribitur: de qua tantum non omnia incerta et obſcura ſunt, ita, vt non ſolum auctor tempusque, et ſen- tentia eius, ſed ne titulus quidem, con- ſtet m). Eam XII. tabulis, certis quibusdam in capitibus, derogaſſe, et de centumuiris ali- quid conſtituiſſe, hoc vnum non improbabile. N. A. XVI, 10. Nam monumentum illud Actorum, quod i in Zaſii Caralogum Legum exhibet Carendaus, haud dubie ſuppoſititium eſt. K m) Varie 146 Lib. H. Cap. II. De Iurisprudentia media m) Varie inſeribitur a viris doftis vel de legibus, vel de Centumuiris, vel de actionibus centumuiralium cauſa- rum. Sunt, qui, hanc legem de ſolis vocabulis an- tiquis quibusdam cauiſſe, exiſtiment: v. c. Oο V. C. in Praef. T. III. Tbeſaur. Iur. p. 24. quod non fit probabile. Siccama de Iudic. Centumuir. I, 8. ea lege Centumuiros conſtitutos, putat. Quod ſane, ſi tem- pus legis Aebutiae eſſet id, quod ei adſignatur, pro- pe a vero abeſſet, propterea, quod circa idem tem- pus Centumuiri creati ſunt. Anno DXXVI, SsCATINIAR), de nefan- da Venere o), imputatur a viris doctis; quod aeque incertum ac dubium eſt p). Poenam porro decem millium ſtupratori hac lege impoſitam, ſtatuunt ex Quinctiliani loco : quod ipſum non eſt extra controuerſiam, cum exempla apud Valerium Maximum 7), et Suidam *), et locus Auctoris ad Heren- nium?), doceant, poenam mortis ſtupra- tori irrogatam fuiſſe. „) Ita enim ſcribendum, non Scantinia. v. Chriſtii V. C. Diſſ. de Lege Natinia. cf. Io. Guil. Hoffmann. Comm. ad Leg. Iul. de adulter. I, 20. Pighb. ad a. 526. p. 116. I. II. Eam nomen accepiſſe ab impuro homine quodam, Scantinio, criminis iſtius condemnato, (v. Val. Max. VI. 1.) exiſtimat Hotomann. de Legib. Noodt. Comm. ad Dig. p. 337. aliique: quod non eſt credibile. Auctorem Aricinum fuiſſe, tradit Cic. Phil. III. 6. 0*“) Cic. Phil. III, 6. ad Diu. III, I12. et I4. cf. Gra. uin. Or. Iur. Ciu. p. 432. ed. III. Maſéouii. „“) Pighius refert ad a. 60I. propterea, quod Cic. Phil. III, 6. eam poſt Voconiam ponit. 7) Luinctil- Ann dauben Apume 4) C. Ann et Vale l ful nius e Noyel 4) Iu bitur Piyh⸗ 5 II., illa entin haec münit on Me mina lant ) de perft iorihi 1 Media Ggilus, vel ium (au/. dabulis an. OtoV. C. od non ſit. . ea ere ne, ſi tem. atur, pro⸗ idem tenmn⸗ le nlfon. is; quoch Poenam ac lege loco: uerfiam, mum †), Heren- 5 ſtupre DrſtäNO. 1.Cumm 41 116. L.I. e quodam, (. gii. Mot. E crecibile. I III6. 11 c. Ge. o30 Fli iuribusque viqué ad Caeſares. 147 4) Quinctil. Inſt. Or. IV, 2. n. 68. II, 4. r) Val. Maxim. VI, I. 5⁵) Suid. v. äibs Xν†+⅓q⁄ραο, dt) Auct. ad Herenn. IV, 8. §. XXXI. Anno DXXIX, Lex PVPIA, de ſenatu habendo 2), refertur a Pighio: ſed nullo argumento. u) Cic. ad Diu. I, 4. ad Q. frat. II, 12. §. XXXII. Anno DXXXIV, M. Aemilio Lepido II. et Valerio Laeuino, Coſſ. Lex METELLA X), de fullonibus ), ſancita eſt: quam C. Flami- nius et L. Aemilius, Cenſores, dedere ad populum ferendam, vt auctor Plinius eſt. x) Ita apud Plinium H. N. XXX, 17. conſtanter ſcri⸗ bitur. Neque vero cauſae quidquam eſt, quare cum Pigbio ad a. 533. 1. II. p. 137. SWchubart. de TFat. Iurispr. II. 7zo. p. 379. aliisque, Metiliam reponamus. Nam illa ratio, quod leges a gentilitiis nominibus appel- lentur, adeoque Caecilia, non Merella, dicenda foret haec Lex, nihili eſt. Sunt exempla legum, a cogno- minibus auctorum nominatarum: Lex Glaucig apud Aſcon. Verr. I, 9. Coctia, Cic. ad Attic. IV, o. In Merella eo minus res dubitationis habet, quod et fe- minae, quae alias nomine gentilitio proprie appel- lantur, Mezellae dicuntur. „) De poliendarum ſcilicet veſtium ratione, ne quid ſu- perflui ſumtus in ea re fieret. Adeo, inquit Plinius, Mma- ioribus omnia curae fuere. Eſt itaque ſumtuaria lex. K 2 §F. XXXII. 148 Lib. II. Cap. II. De iurisprudentia media §KF. XXXIII. Anno DXXXVI, P. Cornelio Scipione, T. Sempronio Longo, Coſſ. Lex CLAV- DIAZ), a QC. Claudio, tribuno plebis, ad- uerſus ſenatum lata eſt, ne quis ſenator, quiue ſenatoris pater fuiſſet, maritimam nauem, quae plus quam trecentarum ampho- rarum eſſet, baberet. Id ſatis habitum, ad fructus ex agris vectandos; quaeſtus omnis Patribus indecorus viſus. Idem Lege lulia repetundarum repetitum poſtea 4). 4) Liu. XXI, 63. ad q. I. v. Duker. Eam legem haud dubie intelligit Cic. Verr. V, 18. 4) L. 3. D. de excuſation. et vacat. munerum. §F. XXXIV. Anno DXXXIX, Q. Fabio II. et T. Sem- pronio, Coſſ. Lex oPrPIA, de cultu mulie- rum b), a C. Oppio tribuno plebis, rogata eſt, abrogata XX. annis poſt, multum diſ- ſuadente Catone. *) Liu. XXXIV, I. Tacit. A. III, 33. Memoranda eſt Io. Guil. Hoffinanni Diſſ. de Lege Oppia. Francof. ad Viadr. 1736. §. XXXV. Anmo DL, M. Cornelio, P. Cornelio Tuditano, Coſſ. Lex CINCIA, de donis ac muneribus c), a Plauto d) muneralis dicta, oppoſita patronorum auaritiae, donandique facilitati, a M. Cincio Alimento, tribuno plebis Plebis, 5 ls ſet: ne i in d. eenixet 9 Li. 71. al 4) H. *) hoe narion. 1,644 ) Com tarius .56. ) P Anmn Muuc bis ue ſurm Cus reptun Legi! except d pn Eidem 1, P. bor enim inquo Verbo⸗ lem , edli ipione, CLAV= dis, Ad⸗ enutor, itinmAn ampho- Gin, 4d otnbis ge lulin em haud T. Senr- , mulit- rogata D, cu dil⸗ Anda eſt l. ad Hiadr. ornelio le Mit Cichi tribuno iuribusque vsque ad Caeſaree. 149 plebis, lata eſt. Cautum ea fuit, ne quis, ob cauſam orandam, donum munusue cape- ret: ne quis vltra certam ſummam donaret?): vt in donationibus mancipatio traditioue inter- ueniret e). Ceterum imperfecta fuit ). c) Liu. XXXIV, 4. TLacit. Annal. XI, 5. Cic. Orat. II, 71. ad Attic. I, 20. Caron. mai. C. 4. d) Feſt. voc. muneralis. [*) hoc caput haud dubie ſpurium eſt, v. de Retes de Do- nation. P. IV. c. 19. H. 3. JJ. in Meerm. Tbeſ. L. VI. p. 644. Jc.] e) Commendandus omnino Frid. Brummeri Commen- tarius de Lege Cincia. cf. Scbulting. Iurispr. Anteiuſt. p. 561. .. F) Vbian. Fr. I, 2. §S§. XXXVI. Anno DlIL VII, Cn. Cornelio Cethego, Q. Minucio Rufo, Coſſ. C. Atinio tribuno ple- bis auctori, ATINIA Lex, de rebus furto ſurreptis non vſu capiendis g), adſignatur. Cuius legitima verba füerunt: quod ſur- reptum erit, eius aeterna audctoritas eſto h). Legi XII. tabularum ſubrogauit in eo, quod exceptionem addidit, ſi res furto ſurrepta ad priorem dominum reuerlſa fuerit à). Eidem anno tribuenda videtur Lex POn- CIA, de prouocatione &£), vt auctor eius ſit P. Porcius Laeca, tribunus plebis. Potior enim eſſe debet aucétoritas denarii argentei, in quò figura ciuis Romani prouocantis, cum verbo PROVOcC. in vna parte, in altera au- tem p. LAECA inſcriptus, conſpicitur?!), po- K 3 tior, 150 Lib. II. Cap. II. De lurisprudentia media tior, inquam, quam cetera argumenta, qui- bus haec Lex Nl. Porcio Catoni, quaſi aucto- ri, adrogatur. At Feſtus tradit ille qui- dem m), Catonem pro ſcapulis ciuium di- xiſſe, ſed inde nihil aliud eſt conſequens, quam hoc ſummum, eum Legem hanc ſua- ſiſſe. Ea lex ſola pro tergo ciuium lata Li- uio videtur, quod graui poena, ſi quis ver- beraßet necaſſetue ciuem Romanum prouocan- tem, ſanxit n). Ceterum lege Porcia reis exilium permiſſum fuiſſe, ex Salluſtioo) col- ligunt †), non abſurde. g) Cic. Verr. I, 42. g. 2. Inſt. de vſucap. b5) Gellius N. A. XVII, 7. vbi memoratur diſputatio ve- terum Ctorum, vtrim haec lex in praeteritum, an in futurum lata fuerit: de qua quaeſtione vid. Menard. ad Cic. I. c. Balduin. Iurispr. Maciana p. 28 I. ¹) §. 3 TIuſt. de Vſncap. v. Balduin. Comm. ad leges XII. Tab. c. 20. p. m. 103. ſéqq. Ceterum ſeripſit Hadrian. Pulukene de Lege Atinia, in L. IV. Tbeſauri Otto- niani, Ioſ. Ternandez de Retez Select. Succiſ. ad Leges, Eaiéta, Principumque Conſtitutiones, ex quibus probibi- a vfucapio' eſt: cui accedit ad Leges Atiniam Plautiam Iuliamque de Vi et Repetundarum Academica feriata Jelectio. Salmant. 1663. 4. quod opuſculum rariſſimum in Meermann. Theſ. L. VI. inlatum. cf. Maianſii Dis- putat. Iur. LXVII. k) Liu. X, 9. 7) v. A. Auguſtin. de Legibus et &Ce. h. I. Pighbius ad a. 556. m) Feſtus. 2) cf. Cic. Rabir. c. 4. Verrin. V, 63. Plinio autem H. N. VII, 43. dicitur lex Porcia de iure virgarum. 0) Salluſt. B. Catil. c. 22. Iunc lex Porcia aliaeque leges para- tae ſunt, quibus legibus exilium damnatis permiſſum eſt. . 5d) Nicol. Ne. ſaur. M. Anno nucio T. rlui q bis, ex tumque lunice ei Romanie cilitas f nehriben fraudis Teatar ita lbde⸗ 9 Lir Auv BIA Aa anno l. chio, cohin Caula! Paullo conlali anmno hand Cicero ſüperi nectia 9, qui. aucdo. le qui. ium di. equens, nc ſun. lata Li. Hir Wr- Ouocan. cia reis 00) col. putatio re⸗ ritum, an d. Menard. er XII. it HMdrin. ſun 0, Onto⸗ l.ad Legeh⸗ us grol Ui. 9 Pluutiam ia firiltd raridimum Mianſd D. 11ℳ. . ,nten A4 . elyerhard niſun et. 1) Nor — iuribusque veque ad Caeſuree. I51 p) Nicol. Antonius de Exilio, I, 5. p. 22. in L. III. Te- Jaur. Meermann. V. C. §. XXXVII. Anno DLXI, L. Cornelio Merula, Q Mi- nucio Thermo, Coſſ. SEMPRONIALex, de rebus créditis, a M. Sempronio tribuno ple- bis, ex auctoritate patrum lata eſt 9), ſci- tumque, vt cum ſociis ac nomine Latino pe- cuniae creditae ius idem, quod cum ciuibus Romanis, eſſet. Etenim, vt ſcribit Liuius, ciuitas foenore laborabat: et cum multis foe- nebribus legibus conſtricta auaritia eſſet, via fraudis inita erat, vt in ſocios, qui non tene- rentur iis legibus, nomina transſcriberent: ita libero foenere obruebant debitores. 9) Liu. XXXV, 7. §. XXXVIII. Anno DLXXIII, Lex CORNELIA BA E- IA a Coſl. de ambitu r) rogata eſt. Eidem anno Lex oRCHIA, ſumtuaria, a. C. Or- chio, tribuno plebis, lata, qua numerus conuiuarum finitus *), ſubſcribenda eſt ?). Cauſa fuit, luxuria ab exercitu Aſiatico paullo ante in vrbem inuecta ). lisdem conſulibus Lex ANIA, plebiſcitum, de damno iniuria dato, adſignatur a Pighio: haud ſcio an nullis rationibus idoneis. Eam Cicero æ) appellat de iuſtitia. Omnibus ſuperioribus legibus de damno iniuria de- K 4 rogauit. 1i52 Lib. Il. Cap. I. De lurisprudentia media rogauit 7). Tria ad minimum capita ha- buit: ſed, altero quid cautum fuerit, mul- tis licet in eius argumento eruendo virorum doctorum z) conſumtis diſputationibus, hodie non conſtat. Cetera omnia peruul- gata ſunt 4). r) Liu. XL, 19. Argumentum ipfius Legis non eſt liqui- dum. Nam fragmentum orationis Catonianae apud Noniu'u, vnde Sigonius ſententiam colligere voluit, ad aliam legem Baebiam pertinet, de qua Liu. XL, 44. vti intelligitur e Feſto, voc. nogat. 5½) Macrob. Saturn. II, 13. Eiſt. voc. obſonitauere. vid. Scbubart. de fat. Iurieprud. Rom. II, 76. cf. Frid. Plar- neri V. C. Exercitatio II. de Legibus ſumtuariis Romano- rum. de gente Orchia ne dubitatio ſit, v. Fabrett. inſer. p. 6 36. n. 305. cf. etiam Hagenbuch. Epiſt. Epigr. p. 132. 2*) Nam Macrob. l.c. dicit, eam latam eſſe tertie anno poſt Catonis Cenſuram: haec autem incidit in anmum 570. Liu. XXXIX, 41. u) Liu. NXXXIX, 6. Flor. III, 12. Auguſtin. de ciuitat. Dei II, 21. III, 21. *) Cicero Brut. c. 34. extr. ex eaque dicie multam eſſe petitam ab L. Sabellico: quod ſcilicet ex ea lis infician- do creſcebat in duplum. ) L. I. D. ad L. Aquil. *) Claud. Chiftet. de ſecundo legis Aquiliae capire, T. V. Tbeſ. Iun. Otton. Cuiae. Parat. D. et C. hb. t. Rynkers- boeck. Obſeru. I, 13. 4) Hanc legem interpretati ſunt iuſtis diſputationibus Fr. Balduinus, Io. Sarez de Mendoza, cuius commen- tarius extat in Mieermann. V. C. Tbeſaur. Iur. T. II. sc denique Ger. Nosdtius. F. XXXIX. Anno DLXXIV, A. Poſtumio Albino, C. Calpurnio Piſone, Coſſ. Lex annalis, viciA, ab b L. quot n rent caj line indh 3) IL.) ekellit fuerit, ad h.. nelius Anne Ti. Sen Lex, d. in e n⸗ M. (la 4, . N omme reyt 0). Launi ſenta ) Lin. 3) Liu. Ann et Cn. lex, nio Se⸗ poſtern niun, medio ita hu. t, mul- jirorum onibas, peruul⸗ nettligvi. nae apnid voluit, adl mere. vid ilt El. Romano⸗ yert ihſtr. ertis anno in anmum e ciuitat. nulranm is infician⸗ ite, 1V. Hlert⸗ tationibus Scommtten⸗ r. L.!. 1 iuribusque vquz ad Cazſares. 153 ab L. Villio, tribuno plebis, rogata eſt: quot annos nati quemque Magiſtratum pete- rent caperentque ?): inde cognomen fami- liae inditum, vt Annales appellarentur. b) Lin. XL, A4. primam fuiſſe dicit, quod ex ipſo Liuis refellitur XXV, II. Itaque id ita capiendum, vt prima fuerit, quae id diligentius ſanxerit. v. Drackenborch. ad h. I. et Duken ad Lin. XXV, Iu& cf. de legibus an- nalius Dodwell. Praelection. Cambd. XII. Anno DL-XXVII, C. Claudio Pulchro, Ti. Sempronio Graccho, Coſſ. CLAVDIA Lex, de ſociis, a conſule rogata eſt: qui ſo- cii ac nominis Latini ipſfi, maioresue eorum, M. Claudio, T. Quinctio Cenſoribus poſtque ea, apud ſocios nominis Latini cenſi eſſent, vt omnes in ſuam quisque ciuitatem redi- rent c). Cauſa erat, quod, ſociis nominis Latini plerisque Romam migrantibus, de- ſerta oppida, deſerti agri erant 4). c) Liu. XLI, 13. d) Liu. XLI, 12. ad q. I. v. Duker. §. XI. I. Anno DL XXXV, C Marcio Philippo II. et Cn. Seruilio Caepione, Coſſ. vocOoNIA Lex, teſtamentaria, lata eſt a QC. Voco- nio Saxa, tribuno plebis, quae ſanxit in poſterum, qui poſt A. Poſtumium, Q. Ful- uium, cenſores, cenſus eſſet, ne hberedem K 5§ vir- 154 Lib. I. Cap. II. De lIurisprudentia media virginem neue mulierem faceret e)? neu mu- lieri vlira centum millio H. legaret fF): neue, gui cenſus eſſet, plus cuiquam legaret, quam ad beredem beredesue perueniret g). In qua lege Voconius vocabulum cenſus non pro eo, qui maximum cenſum haberet, qui claſzcus dicitur, vt Aſconius h), et cum eo recentiores plerique interpretantur, ſed pro ciue Romano, poſuit: quod nemo, niſi qui ciuis eſſet, dedicare bona ſua in cen- ſum poterat. Sed in eo vocabulo calumnia- bantur, qui heredem ſuam filiam aliamue feminam ſcribere vellent. Nam cum cen- ſus non ſeuere amplius perageretur, mul- tique ciues eſſent incenſi, hi, qui bona ſua ad mulierem transferri vellent, non cenſe- bantur, adeoque Lege Voconia ſe non te- neri credebant. In quo quidem plerum- que tuebatur eos iurisdictio Praetoris 4). Alii fideicommittendo legi fraudem fa- ciebant ). e) Cic. Verr. I, 42. F) Dio Caſſ. Lib. LVI. g9) Cie. Verr. 1, 43. br. Inſt. de Leg. Falcidia. hoc caput in vniuerſum licentiae legandi oppoſitum erat. ) Aſcon. in Cic. I. c. v. L. F. Gronou. de Pecun. Vet. III. 15, p. 344. 4) Cic. Verr. l. c. E) Cic. Fin. II, 17. De lege Voconia ſcripſit Fr. Balduinus in Comm. de Legibus: ſed optime Iac. Perizon. Diſſert. Triad. II. conf. Abr. Wieling. Lect. Iur. Cin. I, 19./44. §. XLII. Anno lato, te C. M. legundit Cuntum us reli gundorrt ui eam iſle Mon fJabionr tionem. ) Hyec Cneſ. ) Ui. 7) ki⸗ ir. . ) A. el Ann Dlo Str⸗ rig, 40 (Oenar ſuit, ei ecia A M.. uent, inet g.. usnon et vi CUIIN eO ſedpro 1o, niſi in cen⸗ Humnir. 4liamite an Ce/ t, mul. bona ſua cenle⸗ non te . Plerunr. or) gem 1. erxat, n. Hall. 7 Pilhumu 0f. Dler. WII. iuribusque vsque ad Caeſares. 155 §. XIL.II. Anno DLXXXIX, Coſſ. T. Manlio Tor- quato, Cn. Octauio, Lex MAMILIA, feren- te C. Mamilio Limetano, tribuno plebis, de regundis finibus agrorum, rogata putatur. Cautum de quinque pedum ſpatio in fini- bus relinquendo?), de arbitris finium re- gundorum m), aliisque 2). Ceterum ſunt, qui, eam quinque nominibus appellatam fu- iſle Mamiliam Roſciam Peducazam Allienam Fabiam o), contra omnem antiquitatis ra- tionem, ſtatuant. 1) Flacc. Sic. de cond. agror. p. 8. Aggen. Vrb. p. 53. ed. m) Cic. Leg. I, 2 1. u) Pragmenta collegit (Goeſ. Auctor. Rei Agrar. p. 339. J4. V. et not. eius p. 182. 191. *) Ant. Auguſtin. de Leg. h. I aliique. Sed v. Hofman. Hiſt. Iur. Ind. Leg. h. l. 6. XLIII. Anno DXCGIII, M. Valerio Meſſala, C. Fan- nio Strabone, Coſſ. FANNIA Lex, ſumtua- ria, a Conſule rogata eſt: quae et ſumtibus coenarum, in ſingulis diebus, modum po- ſuit, et ciborum genera definiuit p). p) Macrob. Saturn. II, 12. Fn. Plin. H. N. X, 50. Gell. N A. II, 24. Athenaeus Aczoορνορ. V I. extr. v. Caſaub. Anim- adu. p. 29 5. cf. Schubart. de futis Iurispr. II. 77. Plat. neri V. C. exercit. II. de Legibus ſumtuariis Rom. §. XL IV. 156 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia media §F. XLIV. Anno DXCV, Cn. Cornelio Dolabella, M. Fuluio Nobiliore Coſſ. Lex incerta, de ambitu, lata eſt 9). 9) Epiztom. Liu. XLVII. Heineccius, Corneliam Fuluiam vocat: male: nec auctor nec ſententia certa eſt. Peg- hiuc coniicit, ea lege crimen ambitus capitale eſſe eoepiſſe: ſine auclore. SF. XLV. Anno DXCVIII, LCornelio Lentulo Lu- po, C. Marcio Figulo II. Coſſ. AE⅓1“¾ Lex, de comitiis, lata putatur. Cautum fuit ea, vt, quoties comitia eſſent, de coelo ſeruare liceret; vt obnunciare liceret, obnunciatio- nique cederetur; vt denique intercedere ma- giſtratus pares et tribuni poſent P). Eidem anno attribuitur FVFIA, ipſa quoque ad coercendas ſeditioſas legum lationes com- parata: cuius ideo ſaepe a Cicerone men- tio fit. Tulit Fufius, ne omnibus diebus fa- ſtis legem ferre liceret ). y) Cic. pro Sext. (. 15. de prou. conſ c. 19. aliique locis plurimis. v. de hac lege omnino Cel. Erneſti Clau. Cicer. 3) Cic. de prou. conſ. c. 19. pro Sextio c. I5. v. Erneſti V. C. Clau. Cic. §. XIVI. Anno DCV, L. Marcio Cenſorino, Manio Manilio Coſſ. Lex CALPVRNIA, repetunda- rum, a L. Piſone, tribuno plebis, rogata eſt, propter rapacitatem magiſtratuum prouin- cialium 1, ciarium: 4lia cum tua conß nincialis cntroli r. Vnd 1¹) Ct. 2) Ci. B ) Ge. Annc Cꝛecilio DI4, Rge ban PCeris ) Me. Anno MIA N Ge Cu N; extr. et iplo v. mian le ipſa m kandem Anne Popilio media oladella, erta, de am Fuluiem tta eſt. Pgg. gpitale ele ntulo Lu- LIALex, fuit en, ſeruart uncigti. lere Mö- fidem oqne nes com one Mell- ehur ſe. lügue hoei⸗ Cu. Cu. . Erneſti . no, Manio opetun nci hteel, cnum — iuribusque voque ad Caeſares. 157 ciarium 4). Prima fuit de hoc genere, nulla alia cum fuiſſet: eaque prima quaeſtio perpe- tua conſtituta u). Cautum ea, vt, quis pro- uincialis magiſtratus in prouincia pecuniam contra leges cepiſſet, ab eo iudicio repeti poſ- ſet. Vnde Cicero eam legem Jocialem vocat*). 2) Cic. Verr. IV, 25. u) Cic. Brut. c. 27. Off. II, 21. [) Cic. Verr. II, 6.] K. XLVII. H Anno DCXI, Ap. Claudio Pulchro, Q. Caecilio Metello Macedonico, Coſſ. Lex DI- PDIA, ſumtuaria, lata eſt, qua vniuerſa Italia lege Fannia teneri iuſſa, et conuiuae etiam poenis legis ſubiecti æ) ſunt. X) Macrob. Sat. III, 17. K. XLVIII. Anno DCXIV, C. Laelio Sapiente, C Ser- uilio Caepione, Coſſ. ponitur Lex MEu- MIA), quae nomina eorum, qui reipubli- cae cauſa abeſſent, recipi inter reos vetabat. y) Val. Max. III, 7, ea quoque apud Cic. Vati. c. 14. excr. et Suet. Cacſ c. 23. intelligenda eſt: de argumento ipſo v. Herald. rer. iud. I, 10. Ceterum hanc Mem- miam legem cum Remmia, de calumniatoribus, quam ipſam Memmiam quoque, ex corruptis libris, ſcribunt, eandem putat Pigb. ad a. 613. 5. XI. X. Anno DCXV, Cn. Calpurnio Piſone, M. Popillio Laenate, Coſſ. Lex GABINIA, ta- bellaria, 158 Lib. I. Cap. II. De lurisprudentia media bellaria, vt in magiſtratibus creandis ciues non voce, ſed tabellis, ſuffragium darent, a. QC. Gabinio, ſordido et ignoto homine, lata eſt 2). 2) Cic. Leg. III, 10. Lael. c. 140. GC. L. Anno DCXVII, M. Aemilio Lepido Por- Ss1A, tabellaria, a L. Caſſio Longino, tri- buno plebis, rogata, vt tabellae etiam in iu- diciis populi, h. e. publicis, quae per ſele- Gos iudices agerentur, praeter quam in iu- dicio perduellionis a), adliberentur. 4) Cic. Leg. III, 10. NRext. c. 45. cf. Cel. Erneſti Clau. Cic. in TLabellariis. §. LI. Anno DCXXIII, P. Licinio Craſſo Mu- ciano, L. Valerio Flacco, Coſſ. Lex PAPI- RIA, tabellaria, C. Carbone, tribuno ple- bis ferente, ſancita, vt in legibus ſeiſcendis, et antiquandis, populus tabella vteretur b). Eodem anno PiNARIAM, annalem c), Ru- ſcae, tribuni plebis, rogatam, ſtatuit Pig- hius. Cuius legis ſententia ignoratur. b) Cic. I. c. e) Cic. Or. II. G. §. LII. Anno DCXXIV, C. Claudio Pulchro, M. Perperna, Coſſ. Lex ATINIA, ferente C. Atinio, tribuno, facta putatur, qua cau- tum, tuN, l ſin 9) Geli ſck Ann L. Aur. cina, C. Hoſtilio Mancino, Cofſſ. Lex cCASsS- ſenatu Penni, Vrbe p Gracch ſociis terum des ſue 3) e. lee ) G O) no ) vid Am lo, PRON. IWam 1 bus 4 Poteſt a ln 1 hi God 1 edig 11 Ce it, 4,C. Ataeſtz). bido bor Ler ca no, ti. Gin in i- ber⸗ ſele · n in i. rneſti Cun taſo Mu- ex PAbPEH bund N ſiſen ganm h, katllr⸗ Uchro,. ſerente O. qun Cal⸗ tum, iuribusque vsque ad Caeſares. 159 tum, vt tribuni plebis &natores eſſent, ius- que ſententiae dicendae haberent d). Gellius N. A. XIV, 7 er §. v. 17 Auguſtin. de Leg. h. I. [cf. Arnold. Var. Coni. I, 21. P. .] §. LIII. Anno DCXXVIII, M. Aemilio Lepido, L. Aurelio Oreſte, Coſſ. haud temere ad- ſignatur Lex IVNIA de peregrinisz, M. Iunii Penni, tribuni plebis e), qua peregrinos vrbe prohibuit f), diſſuadente Legem C. Graccho g), quaeſtore, cuius de ciuitate ſociis danda conſiliis oppoſita erat?*). Ce- terum videtur ex hac lege ſociis licuiſſe, ci- ues ſuos repetere h). e) Cic, Brut. c. 29. vid. Nordkerk. V. C. Disquifit. de Lege Petron. c. I. p. 6. Tagbius Ann. T. III, p. 37. F) Cir. off. III. u. g) Feſtus voc. Respublicas. [*) quod tamen iuſtis de cauſis negat Nordkerk. I. c. p. 7.] ) vid. Nordkerk. l. c. p. 17. 44. §. LIV. Anno DCXXXI, Coſſ. Q. Caecilio Metel- lo, T. Quinctio Flaminio, Leges sEM- PRONIAE C. Gracchi tribuni plebis, tam- quam faces in rempublicam coniectae, qui- bus aerarium exhauriebatur, ac Senatus poteſtas frangebatur, ſunt hae: Agraria, qua &mpronia fratris Tiberii, tum non per- lata, renouata eſt, cautumque, vt ne quis agri plux quam quingenta iugera polſderet i): quod Licinia Lege cautum fuerat, ſed ne- glectum 160 Lib. II. Cap. II. De in iaprudentia media lectum iam diu: vtque tres viri neer “ qui agros diuiderent, a locupleti ſſos &). Viaria, „ praeter hunc modum poCelſos *). V. , , e viae per laliam munirentur, vtiqu he⸗ per 2 pu- adtuarios limites populo, ſcuti ber vian *M blicam, iter ſet ) Hrumentaria, qua itum vt inopi plebi ſinguli modii a Luere ci . . . uAé venderentur trientibus cum ſemiſſe, e frumentum ex aerario emeretur a 0 gata per Octauiam Legem paulc be Mu itari qua conſtitutum, v taris ſacrata, ſtite inor R, II. annis ad militiam cogeretur n), 27 14. . . 1 . ue praeter ſtipendium militibus Dake, 5 * . n, ue gratuito ex aerario darentur o). 1 Seta ciuium Romanorum, qua ſencitun ite ciuis iniuſu populi Roma- capite ciuis iniuſſi L e e e ſ factum eſet, populi ni iudicaretur, quod N. bu, eſſet animaduerſio p) de confuſis cenmien 2 Juffragiis, qua latum, vt ex confuſis ene ue claſſbus ſorte centuriae vocarentur 4):. i ſimilis poſtea Lex Manilia fuit . i) Vell. II, 6. Appian. Ciu. II, I. p. 604. e el. 369. 8 Fragmenta legis ſunt ap. Cooρ. Soript. Agr 2 4 3 velII 6. Plutarch. Gracch. p. 837. Appian. B. C. 1I1,6. radi Parerg. III, 3. p. 380. qg. 6 a ere gb., f. 11,2 I. Taſe⸗ III, 20. Brut. c. 62. Erneſti V. C. Clau. Cic. in Frumentariis, conf. Ligſ. v. Erneſti V. C. de frumentationibus. Zai ,. Gracch. p. 837. v. Sewech. ad e l⸗ 4. Ner ſi fieri milites ante hanc aetatem non p ia 40 adfirmat A. Auguſtin. ad Modeſtin. p. zn. xin 342. ſed vt non cogerentur. ) Pär Onfu Ann do, C. chus I. cendiun flammarn Gcioria⸗ trraNStul caututm turie n eigue d iudici⸗ cui ſue de ciuit Rque 6 teret Pe 9 Api⸗ nos lin 3) Cie . big 14) C.. *) Inter Gos ade cium Fes dot rüllent eſlet t uneſi An;) edis iuribusque vsquz ad Caeſarets. 161 reorer⸗ 0) Plut. I. c. H 11 Uletihur p) Cic. pro Rabir. c. 4. Verr. V, 63. Cat. I, I1I. IV, 5. 9) A. de rep. ordinanda orat. II. qui adiungitur Salluſtio. nie, t r) de q. v. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. lI. et Add. et voc. jue ſer. Confuſio. ien u. 1 9. LV. S dun in. Anno ſequente, Cn. Domitio Ahenobar- Gut Ibo, C. Fannio Strabone, Coſſ. quod Grac- ii⸗ chus Legibus ſuperioribus excitauerat in- ibro. Cendium, nouis Legibus alere, ac magis in- A. M. Iflammare inſtituit. Tulit enim Legem iu- diciariam, qua iudicia a Senatu ad Equites ne ui 154 denan ach, er ), transtulit g): de prouinciis ordinundis, qua veſer Cautum eſt, vr prouinciue ante Comitia fu- o): & turis magiſtratibus aà Senatu decernerentur, eique decreto intercedi non poſſet t)e de falſo Jancrum — (19“6 21656 c6&1 E. . Rome- iudicio, ne quis iudicio circumueniretur u): , DopA cui ſucceſſit Cornelia. Cum vero Legem omun de ciuitate ſociorum latam non pertuliflet, ſi gun. atque eius rei cauſa tribunatum tertium pe- ur : teret per vim, occiſus eſt xp). mnun 9 5³) Appian. B. Qiuil. I. p. 618. v. Pigh. ad a. 63 I. conf. . nos ſupra Lib. II. c. I. H. 41. Tl. 2) Cic. Dom. c. 9. Balb. e. 27. ad Diu. I, 7. Verr. III, 6. . ), 3,f0 v. Pigh. ad a. 6 31. . B. Cl ) Cic. pro Cluent. c. 55 er 56. . X) Interemto eo, bona publicata, et Liciniae Gracchi „R dos ademta, Plutarch. Gracch. p. 836. quamuis, P. Mu- conk. Li. cium ICtum cenſuiſſe, eam praeſtari oportere, eum res dotales in ea ſeditione, qua Gracchus occiſus, pe- Nihn h4 riiſſent, propterea quod Gracchi culpa ſeditio facta non ſone ⸗ efſet, tradat Iauolenus in L. 66. D. ſolurt. matr. de qua lte n quaeſtione vid. Fr. Balduinus in IJurisprud. Mucian. . m. 38. 77. 9) PN 1 §. LVI. 162 Lib. Il. Cap. II. De uriNruckutis media §. LVI. Eôdem anno, LIVIAE Leges, populares admodum, auctoritate Senatus, vt Gracchi gratia frangeretur, a M. Liuio Druſo, tribu- no plebis, latae ſunt: ne quem ex ſociis Lati- ni nominis in exercitu virgis caedere liceret; vt duodecim coloniae deducenentur, inque ſin- gulas terna ciuium Romanorum millias vt vectigul agris, Lege Sempronia diuiſis, diui- dundisue, impoſitum, plebi remitteretur ): vt decemuiri agris diuidundis crearentur Zz). Quibus Legibus plebi maximum Gracchana- rum rogationum faſtidium factum eſt 9). ₰) Plutarch. L. c. p. 838. 2) P. Manutius de Ligibus c. 13. cx tabula antiqua. a) Cic. Brut. c. 28. §. LVII.. Anno DCXXXV, L. Caecilio Metello, L. Aurelio Cotta, Coſſl. M ARIALex, de am- bitu, a C. Mario, tribuno plebis, rogata eſt, vt pontes Angaghior s fßerent b), quo libertas fuffragii ſerendi augeretur, ambitusque coërceretur. 7 *⁶) Cic. Leg. III, 17. Plutarch. in Mar. p. 407. Anno DCXXXIX, M. Aemilius Scaurus, Conſul, collega M. Caecilio Metello, Le- gem AEMILIAM, cibaiam c), tulit: non confundendam cum alia Aemilia Lepidi à), qui gui err⸗a Lege ni gens In Portio ila Ar Mabdio detut here, gratia An rario. tribune 1) Ge. ducae tmale inder 640. d! nedi⸗ öpoheres Gracchi , tubu⸗ iie Loti. liceret; gue ſn. Mist , iui. Aur)) eptur 2). CChad- ntiqus. telo, l⸗ (de om. ogatn eſt, libertis bitusque iuribusque vorgut ad Cueſares. 163 qui error eſt plerorumque e*). Hic autem Lege non ſumtus coenarum, ſed ciborum genus ac modus Praefinitus eſ F). c) Plin. H. N. VIII, 57. 4d) De qua eſt ap. Macrob. Saturn. III, 17. e) A quo fibi etiam Heineccius Hi K. Iur. l1, 86. nen cauit. ) ) Gell. N. A. II, 24. Plin. H. N l. c. Ar de viris lil⸗ §. LIX. In annum DCXIL., M. Acilio Balbo, C. Portio Catone, Coſſ. confertur a Pighio Lex illa AVFIDIA, de feris Africanis, a Cn. Aufidio, tribuno plebis, rogata, qua tam vetus, ne liceret Africanas in Italiam adue- here, abrogauit, permiſitque, Circenſium gratia, importare g). g) Piin. H. N. VIII, 7; 58. I K; Anno DCXLI, C. Caecilio Metello Ca⸗ prario, En. Papirio Carbone, Coſſ. Lex PEDVCAEA, de inceſtu, a Sex. Peducaeo, tribuno plebis, lata eſt h). *) Cic. N. D. III, 30. Non confundenda cum alia pe⸗ ducaei rogatione, vt; quoniam Metellus Pont. M: male iudicaſſet de vir ginibus Veſtae, extra ordinem iudex Caſſius conſtitueretur; de qua ℳ on. Paed. in Cic. Mion. c. I2. quam confundit Pighius Ann. ad a: 640. et Boberius ad Cic. c, v. Cel. Bagi Clau. C. Iudh. Leg. h. L. HM 164 Lib. II. Cap. I. De Iurisprudentia media 8. LXI. Anno DCXIL VII, Coſſ. M. Aemilio Scau- ro II. et C. Mario, Lex GCoELIA, tabella- ria, a C. Coelio, tribuno plebis, lata eſt, vt tabellae quoque in iudicio perduellionis adhiberentur i). lisdem Coſſ. Lex THO- RIA, agraria, a Sp. Thorio, tribuno, pro- mulgata. Eius duo inſignia fragmenta ho- die adhuc extant ½). Sed ne ſic quidem ſatis eſt manifeſta ſententia; ſunt enim illa fragmenta admodum mutila. Cicero vero atque Appianus!) ſibi repugnant. Nam Cicero quidem tradit, agrum publicum vecti- gali eſe leuatum ea lege; Appianus autem, conſtitutum eſſe, vt, qui agrum publicum poſſiderent, eum retinerent, ſed veétigal ei imponeretur, atque ea pecunia populo di- uideretur. Ceterum de paſcuis etiam ali- quid in ea Lege cautum fuiſſe, intelligitur e Cicerone m). i) Cic. Leg. III, 16. 1*½) Sgon. de A. I. L. II, 2. ex muſco P. Bembi. et ap A. Augiuſtin. de Legibus. 1) Cic. Brut. r. 36. Appian. B. Ciu. Lib. J. p. 623. m) Cic. Or. II, 20. 9. LXII. Anno DCLVIII, Seruilius Caepio, Con- ſul, collega C. Atilio Serrano, Legem SER- vVILIAM, iudiciariam, tulit, vt iudicia Se- natui et Equitibus eſſent communia n): ſed valde dubium, vtrum perlata. Circa hoc fere jere ten fepetun⸗ plebis, yt licen je, aut 9) Ce. Lrie 9) C. . Ann bra, 6 Cn. Deo ferente Corhltil 5 Ct. Ponm An datio C devi, ludisg quodt ur: ir IAturm tae: P. en, g Cltum Romn ni Mai hune edia io Scan- Uabellr. ata eſt, ellionit XTHO- o, pro. Uta ho- gwidem him IHla 10 ver Nem n vecki⸗ Auten, ublicum elige ei puo ch tium di- teligitur bt, et a iuribusque vique ad Cazſaret. 165 fere tempus latam eſſe Legem ACILIAM, de repetundis, a M. Acilio Glabrione, tribuno plebis, probabile eſt o%): qua cautum fuit, vt liceret reum ſemel cauſa dicta condamna- te, aut abſoluere, niſi ampliarent iudices p). n) Cir. Brut. c. 43. 86. cf. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. L. °) Erneſti V. C. Clau. Cic. h. L. p) Cic. Verr. I, 9. §. LXIII. Anno DCL, C. Mario II, C. Flauio Fim- bria, Coſſ. Lex PoMITIA, de Sacerdotiis, Cn. Domitio Ahenobarbo, tribuno plebis, ferente, iuſſa, cautumque, vt ſacerdotes comitiis populi crearentur 4%). 9) Cic. ad Brut. ep. 5. Agrar. II, 7. v. Guther. de Iure Pontif. I, 8. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. L. 6F. LXIV. Anno DCLII, Coſſ. C. Mario IV, C Lu- tatio Catulo, LvrATIA Lex a Conſule lata, de vi, qua ſancitum, vt etiam feſtis diebus, ludisque, de vi quaeri poſſet r7): propterea, quod tum in ipſa vrbe arma ciuilia verſaban- rur: item Leges APVLEIAE, a S. Apuleio Saturnino, ſeditioſo tribuno plebis, roga- tae: prima eſt de maiecſkate 5), lata propter- ea, quod, cum Cimbris, QCatuli exer- citum adgreſſis, equites, relictis praeſidiis, Romam fugiſſlent, imminuta populi Roma- ni Maieſtas videbatur ½). Sunt tamen, qui, hanc Legem non ad hunc Apuleium referri L 3 poſſe, 166 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia media poſſe, credant u). Mihi vero dubium non eſt, efle eiusdem Saturnini Legem. Ne- que argumenta, quae contra adferuntur, ſa⸗ tis idonea ſunt. Deinde tulit de auro Th. loſuno x), aliasque Leges, Semproniis ſimi- les: quas quo firmius ſanciret, addidit, vt, qui tribuno legem roganti obſtitiſſet, ma- jeſtatis reus eſſet; vtque, ſi plebs eam ſci- uiſſet, Senatus in verba iuraret 7). qui ius- jurandum recuſaſſet, Senatu moueretur, multamque quadringenta et octaginta HS. penderet 2). Qua Lege in exilium eieétus eſt Metellus. Sed is furor in caput eius vertit. r) Cic. Coel. c. I. er 29. Erneſti Clau. Cic. 5⁵) Cic. Or. II, 25. 49. *) v. Pigb. ad h. a. 2) Argumento Cic. Leg. II, 6. et A. ad Herenn. I, 12. Hoſfmann. Hiſt. Iur. R. Ind. Leg. p. 96. TL. L. X) Cic. N. D. III, 30. 7) Flor. III, 16. g) Appian. B. Ciu. I. J. LXV. Anno DCLIV, Coff. C. Mario VI, L. Va- lerio Flacco, Leges SERVILIAE, C. Serui- lii Glauciae, praetoris, attribuendae ſunt 9). Primum iudiciaria, qua Equeſtri ordini iu- dicia reddidit: quae tamen, dubium eſt, vtrum perlara ſit: deinde repetundarum b), acerbior ſuperioribus, qua cautum, vt poſ primam actionem reus comperendinaretur, cum antea ex Lege Acilia liceret ſemel dicta cauſa cuuſprt Aſconi Hden Uaore eſlet, e 1ate Pa Alud ſiratu 4) Pg pon Co 3) C. 9)G legil S= J/ V. d I. eX an dula Mann An tello, LIA D is dn Legun Atern gengi 3G media Um nOn n. N.. ntur, ſr. ro 10. niis ſimi. icit, I, et, M- eann ſci⸗ qbi ilmS. neretur, inta H. ectus eſ ertit. zenn, h 12. . ,l. N. C. Setul . e ſont /). orcini il⸗ Nb elt, run 9), n, V ℳ noretk, (uli iuribusque voque ad Caeſuret. 167 cauſa pronunciare, niſi ampliarent iuclices c). Aſconius eam Legem Glauciam vocat A). Eidem Legi attribuo, quod legimus apud Ciceronem e), Lege Seruilia cautum fuiſ- ſe, vt, ſi quis e ſociis Latini nominis Se- natorem reum feciſſet, isque condemnatus eſſet, ei aditus in ciuitatem, locusque in ciui- tate pateret is, quem condemnatus tenuiſſet. Aliud eius caput vetuit eum, qui in magi- ſtratu aut imperio eſſet, reum facere ). a) Pighius cum aliis refert ad a. XlL-VIII. quod probari non poteſt; quia non eo anno, ſed Mario et Flacco Coſl. Glaucia praetor fuit. Cic. Rabir. perd. c. 7. V. Cel. Erneſti Clau. Cic. h. L. b) Cic. Rabir. perd. c. 1.4. ) Cic. Verr. I, 9. d) ad Cic. Verr. I, 9. ) Cic. Balb. c. 24. Eius generis capita etiam in aliis legibus fuerunt. v. Cuiac. Obſ. V II, 28. ) v. fragmentuin Legis ap. Sigon. I. c. icf. Gothofred. ad L. 6. C. Tb. ad Iul. repezund. Cetera fragmenta, ex auctoribus collecta, eum fragmento ex vetere ta- bula P. Bembi exhibet Sigon. de Iud. II, 27. cf. Hoff- mann. Hiſt. Iur. Ind. Leg. h. L. §. LXVI. Anno DCLVI, a Coff. Q. Caecilio Me- tello, et T. Didio Viuio rogata Lex CAECI- LIADIDIA eſt, vtiliſſima reipublicae g): cu- jus duo capita reperiuntur, vnum de modo Legum promulgoendarum per trinundinum h), alterum de duabus rebus vna lege non coniun- gendis à), quod per ſaturom ferre dicitur. 2) Cic. ad At. II, 9. 168 Lib. I. Cap. Il. De Iurisprudentia media p) Cic. Phil E, 3. i) Cic. pro Dom. c. 20. 9. LXVII. Anno DCLVII, Cn. Cornelio Lentulo, et P. Licinio Craſſo Coſſ. Lex LICINIA, ſum- tuaria, ab ipſo Conſule Licinio Craſſo lata videtur ½). In plerisque cum Lege Fannia congruit. In ea enim ferenda, quaeſita eſt Legis nouae auctoritas, exoleſcente metu Legis prioris ). Ceterum Macrobius re- fert, in ea ferenda probandaque tantum ſtu- dium optimatium extitiſſe, vt conſulto Se- natus, promulgata tantum, priusquam tri- nundino confirmaretur, ita ab omnibus iu- beretur obſeruari, quaſi iam populi ſenten- tia comprobata. k) Pigb. Annal, ad a. 647. refert, facitque P. Licinium Craſſum tribunum plebis. Cum vero id ſine vllo ar- gumento poſuerit, malui alios ſequi, qui hoc anno ponunt. Neſcio tamen, qua auctoritate haec Lex Cor- nelia Licinia ab aliis, nominatim Heineccio H. I. 100. dicatur, cum apud veteres conſtanter Licinia ſolum nominetur. Macrob. quidem diſerte auorem P. Li- cinium Craſſum Diuitem nominat. ) Macrob. Sat. III, 17. eius capita prodiderunt memo- riae Macrob. l. c. Gen. N. A. II, 24. in quibus tamen non nihil eſt diſſenſionis. Ceterum huius Legis monu- mentum in numo gentis Liciniae inueniſſe ſibi viſus eſt Conradi Parerg. III, 1. §KF. LXVIII. Anno DCLIX, Lex LICINIAMVCIA de ciuitate, ſiue de ciuibus regundis m), a Coſl. L. Li- l. Lici Ecaevo! AJu non lieebat Egere 9), titit 9). auckori, Cdutu et cura leys, dare lie ) Ce. ) C. 9) . 9) Cc. 9) Ce. gibus prud. Einl 1) Ci. Ann lol al Aduerſe cii con lle len, incitt ts b0 liu, Cend , nre) Atulo, et Jum. raſlo lata e Fannia laeſitaeſt te metul bius re⸗ ltuin ſtu⸗ to Se- wam ii nibus iu⸗ ſenten- P.Licinium ue vllo ar⸗ i hoc anno gee Lex Cor- H. L. 100. 6inis ſolum orem . li- runt memo⸗ libus tamnen egignnan⸗ ſib i bi vilu VCIAG 9) Col. l. li- iuribusque voque ad Catſares. 169 L. Licinio Craſſo Oratore, et Q. Mucio Scaeuola, rogata eſt, ne quis ſit pro ciue, qut non ſit ciuis n). Ex qua Lege ciuitatibus lieebat eum repetere, qui pro ciue Romano ſe gereret oο Cauſa praecipua belli Itali- ci p), ac propterea ciuitati pernicioſa, ex- titit ). Eidem anno, Conſulique Craſſo auctori, attribuenda eſt Lex LICINIA, qua cautum eſt, ne ei, qui de aliqua poteſtate et curatione ferret cognatis, affinibus, col- legis, poteſtatem eam curationemue man- dare liceret æ). Similis Aebutiae. m) Cic. pro Corn. maieſt. reo. 2) Cic. Off. III, 1I. Balb. c. 21. 24. 6) Cic. Brut. C. 16. p) Cic. Off. III, II. 7) Cic. Fragm. Corn. I. Ceterum de hae, et ceteris Le- gibus, quae ſunt de ciuitate, vid. Fr. Balduin. Iuris- prud. WMuc. p. 100. cf. Heinec. Comm. ad Leg. Pap. Popp. I, I. „) Cic. Agr. Il, 8. Dom. c. 20. 8. LXIX. Anno DCLXIV, L. Iulio Caeſare, P. Ru- tilio Lupo, Coſſ. v ARIALex de maicſtate, aduerſos eos, quorum opera conſilioue ſo- cii contra populum Romanum arma ſum- ſiſſent, a Q Vario Hybrida, tribuno plebis, ſancita eſt “½). Varius ipſe ſua Lege damna- tus poſtea t). Eidem anno IVLIA Lex, de ciuitate cum ſociis et Latinis communi- canda, Conſulis L. Iulii Caeſaris, debe- tur u): in qua Lege hoc caput fuit, vt ad L S eos Vo lLib. II. Cap. II. De lurisprudentia media eos tantum beneficium Legis pertineret, qui fundi (ſc. ei Legi) facti Gent 2), h. e. eo beneficio vti voluiſſent, adeoque liberum eſſet, vti mallent, an repudiare. 5) Cic. Mil. c. 36. Brut. c. 56. 88. Tuſc. II, 24. 2) Val. Max. VIII, 6. extr. u) Cic. Balb. c. 8. æ) quod male explicatur ab Heineceio Hiſt. Iur. 1, 79. not. aliisque. v. Graeu. ad Cic. l.c. Erneſti V. C. Clau. Cic. b. J. Itaque diſputationis N. Rigaltii, Min. Bulialdi, et H. Valeſi, de populis fundis, valde inanes ſunt. §. LXKX. Anno DCLXV, Strabone et Catone Coſſ. PLOTIAE Leges tres, vna iudiciaria, alte- ra de vi armatis hominibus, tertia de ciui- tate, rogatae ſunt a M. Plautio Siluano, tribuno: quarum illa iudicia cum Equitibus et Senatu communicabat 7): haec autem ſanciebat, vt de eius capite quaereretur, qui vim feciſſet 2), rerumque vi poſſeſſarum vſucapionem inhibebat 4½). Tertia autem cauebat, vt, qui foederatis cinitatibus ad- ſeripti eſſent, et, cum haec Lex ferretur, in Italia domicilium baberent, et ſexaginta die- bus apud Praetorem proßterentur, iü Ciues Romani optimo iure eſſent ). Dicitur etiam Lex Carbonis et Siluani. ) Cic. Tr. Corn. I. ibique Aſcon. cf. Krehfa V. C. Diff. de Decuriis iudicum. Quamquam dubitari poteſt, an perlata fuerit. 2) Cic. Mil. c. 13. ad Diu. VIII. 8. Sigon. de Iud. II, 33. cf. Cel. Erneſti Clau. Cic. h. l. Errant, qui eam au- Cori⸗ ) & Qorita necc. 4) ).2. 3) Ce. Ann I,C.) ta fide lle hore 00 C0 turhiſ⸗ i. ullit em ſ dam: Gevr e Nm 9) Vl 4) Vel ²) A II. A Loix Varie V. 10 ridibe nomme conn rei li WV.5 An done rins . edlia tet, quun n e. eo liberum lur. 1, 79. .(lau. Cic. 1 Bulilti, es lunt. ne Col. 1, dlte⸗ le citi Giluano, gnitibas C autern ereretur, lleſſar im ja autem zilar Al. etur, in nnn . z Cue tur etiam voelt, v ht. I133. gui eann al⸗ Gor ti⸗ iuribitsque vsgate ad Caezſares. 1771* Qoritate Catuli latam dicant: veluti Sigon. hi c. i. necc. H. I. I, 96. 4) §. 2. Inſt. de Vſucap. *) Ci. Arch. c. 4. Anno DCLXIII, Cofſl. L. Corn. Cinna II, C. Mario VII, Lex vALERIA, labefacta- ta fide, propter magnitudinem Reris alieni, de dere Alieno, rogata eſt, a L. Valerio Flac- co Coſ. Mario ſuffecto, quem propterea turpilymae Legis aultorem vocat Velleius c). Iuſſit autem ea Lege creditoribus quadran- dem ſolui d), h. e. quartam ſortis partem tan- tum: quod male interpretantur viri docti de vſuris trientibus: (4pro centenis) 6). Id- que Salluſtius †) ita exprimit, vt, argen- tum aere ſolutum, dicat. c) Vell. II, 23. d) Vell. l. c. e) Aldus Manut. ad Vell. l. c. vnde fine dubio hauſit III. Auct. libri Francici de cauſis legum (L'Eſprit des Loix) Lib. XXII. cap. 22. qui eodem modo explicat, varieque rationes colligendo, ſuper ea Lege diſputat. v. noſtras Animaduerſiones ſuper eo libro, in Epheme- ridibus iuridicis, vernacula lingua erinete⸗ quibus nomen Criticae, L. III. Vol. V. p. 433. quas francice conuerſas dedit Cel. Formaeus in ſuis Ephemeridibus rei litterariae in Germania. P) Salluſt. B. Cat. c. 33, v. I. F. Gronou. de Pecun. Vert. IV, 5. et de Centes. Eſur. p. 412. §. LXXII. Anno DCLXXII, C. Mario, et Cn. Car- bone Coſſ. occiſis creatus Interrex L. Vale- rius Flaccus, et voluntate Sullae, Legem VAL E *172 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia media VALERIAM tulit, qua L. Cornelium Sullam Dictatorem creauit conſtituitque, vt omnia, quae iſte feciſſet, rata eſſent, vtique, quem- cumque vellet, indicta cauſa, impune poſ- ſet occidere g). 2) Cic. Agr. III, 2. Roſt. Am. c. 43. de Leg. 1, 5. §F. LXXIII. Igitur Anno DCLXXIII, Sulla Dictator creatus rempublicam conſtituere Legibus CORNELIIS coepit: quas nunc enarrabi- mus. Prima lata eſt Lex CoRNELIA Hh), de proſeriptis, qua cautum, vt, quos ipſe proſeripſiſet, hoſtes populi Romani ſſent, et impune occidi poſſent- vt eorum, qui pro- ſeripti eſſent, quiue in aduerſariorum prae- Eidiis occiſi eſſent i), bona venirent, pecunia- que iſta in aerarium redigeretur ): ne quis proſeriptum iuuaret L): ne proſeriptorum li- beri ad honores magiſtratusue peruenirent m). Deinde plures aliae tam publici, quam pri- uati iuris ſecutae ſunt. b*h quamquam Cicero Roſi. Am. c. 42, dubitare videtur, Cornelia, an Valeria, ſit dicenda: de proſcriptione cf. Nie. Anton. de Exil. II, 21. in Meermann. V. C. Theſ. I. III. i) Cic. Roſé. Am. c. 43. 44. ) Cic. Agr. III, 3. 1) Cir. Verr. I, 47. cui capiti fraus fiebat per Fdeicom- miſja. m) Vell. II, 28. quod cum abrogari tentaretur, Cicero ha- puit orationem de proſériptorum liberis, Quinctil. Inſt. Or. XI, I, 85. Pilin. H. N. VII, 30. Cic. Att. II, 1. Plutarch. Cic. effecitque, vt ea Lex ſalua maneret, propterea quod guodre ſolutis, tandem ln is morubil qua Le iudiciit. redidt Curn renr tecam tertoge tentiam CANtut Cvition nes ha minibu clio: rum ad eds ſent, tum, regnunm ſent ). Puli Re ſllent guemu de ſah ſubieg MMecia 1Sullam t mnia, ,quem ne pol. 5. Dicator, Legibus narribi- 114 , ur ie⸗ ent, et ti hro. m hroe- Netunit. ne gul rum i- irent ). Uam li. are kigetur, 1 ionecl Ni⸗ N.III er leiten. iuribusque vryque ad Caeſarere. 173 quod respublica ita Legibus Sullanis niteretur, vt, his ſolutis, ſtare ipſa non poſſet. Iulius Caeſar Diclator tandem proſcriptorum liberos ad honores admifſit. Suer. Caeſ. c. 41. §F. LXXIV. In iis Leges coRNELIAE in primis me- morabiles ſunt hae: de ſacerdotiis primum, qua Lex Domitia abrogata eſt n): Lex de iudiciis, qua iudicia publica Senatoribus reddidit, ſanxitque, vt tantum trium iudi- cum reiiciendorum poteſtas eſſet o%): vt, an- tequam iretur in conſilium, Quaeſitor in- terrogaret reum, palam, an per tabulas ſen- tentiam ferri vellet p): Lex de ſicartis, qua cautum 97) de caede, veneficiis, parricidiis, coitionibus, corruptis iudiciis, et vt quaeſtio- nes haberentur capitales; poenaque his cri- minibus conſtituta aquae et ignis interdi- ctio: cui deinde acceſſit Lege lIulia bono- rum ademtio r): Lex maieſtatis *), aduerfus eos, qui maieſtatem populi Romani minuiſ- ſent, veluti, eduxiſſent e prouincia exerci- tum, bellumque ſua ſponte geſſiſſent, in regnum iniuſſu populi et Senatus acceſſiſ- ſent ?¼), legiones ſollicitaſſent, hoſtes po- puli Romani, accepta pecunia, viuos dimi- ſiſſent à): cuius caput hoc etiam fuit, ne in quemuis impune declamare liceret X): Lex de falſo, teſtamentaria, numaria, contra ſubiectores teſtamentorum, eosque, qui numos 174 Lib. II. Cup. II. De lurisprudentia media numos adulterinos facerent y): quibus ge- neribus falſi alia ſenſim paullatimque genera addita ſunt Legibus, SCtis, Conſtitutioni- bus principum, interpretatione denique, de T . 7 quibus in ipſa Lege nihil cautum fuit, no- men Legis Corneliae autem nihilominus vſurpatur. Ceterum ex eadem Lege ficio- nem Legis Corneliae eſſe putant viri docti: quod mihi quidem non videtur. Similitu- do enim huic fictioni cum argumento Le- gis de falſo, mea quidem ſententia, nulla intercedit. Ego coRNELIAM Legem, cu- ius de teſtomentis captinorum caput fuit, an- tiquiorem puto Sullanis Eewvorins 2). n) Aon. Paed. in Cic. Diuin. Caecil c. 3. Dio Caſſ libi XXXVII. ) Cic. Verr. I1,31. p) Cic. Cluent. c. 20. 9) Cic. Cluent. r. 5c. L. I. pr. 9 6 I. D. ad L. Corn. de Srar, Sigon. de Iudic. I1, 3 10 Eſtque e haud dubie eadem, quae Cornelia de parricidiis dicitur L. 1. pr. D. ad L. Pomp. e parricid. aliischt e locis. cf. Tuliung Iurisprud. An- zeiuſt. p.: 513. Quert. Caéſ. c. 42. 7) Suet. Caeſ. c. 42. Ceterum hac Lege Quaeſtio Perpe- tua de ſicariis etc. conſtituta eſt. Collazx. Leg. Moſ. et R. I, 3. ibique Inzt. . 7. 9. 32. D. de Or. Iur. 5) Sunt, qui dubitent, an haec Sullam auétorem habeat. Mihi non dubium eſt, propter locum Cic ad Diu. III, 11. e*) Cie. Piſon. c. 21. Cluent. c. 2 I.: Mon. arg. pro Corn. mai. reo- u) Cic. Verr. I, 5. Aſcon. ad b. I. *) Cic. ad Diu. III, II. Quid ſit minuere aiggareis P. K. docet A. ad Herenn. II, I2. „)) Ct. 9) Ce- tit. Di ibiqe 4) Namd conſtit⸗ mortili, Uitate n atggnecd multitn ſimile Legem ellent, tum or⸗ captiu⸗ Gnifo AVyII Rort ſund l. Sruilj put y redliger ſequih ueniſſe iut: c ſtiruit ui en mumue 114 de Empro noua f Poteſte i medie ibus ge. genera itutionl. igge, de bit, 0. Homminas ri docll: Ditnilitu. nte Le-⸗ 9, Null en C. t, A⸗ )* o C . dem, quise 1l Pomp. iprut N g Pefpe⸗ eſtio berpe M R rein habeat. y, Cor 91. 6 mmihten iuribusque veque ad Caeſares. IS „) Cic. Verr. I, 42. Paull. Rec. Sent. V, 27, I. ibique Intt. zit. Dig. ad Leg. Corn. de falt. conf. Suet. Aug. c. 33. ibique Caſaub. 2) Nam diu iam antesullam ſumma fuit cauſa, quare Lege conſtitueretur, vt eorum teſtamenta, qui apud hoſtes mortui eſſent, ante facta, perinde valerent, atque ſi in ci- uitate mortui eſſent; propterea quod in tam atroeibus atque diuturnis bellis, inprimis Punicis, immenſa ſaepe multitudo captiuorum Romanerum erat. Itaque vero- ſimile eſt, inprimis iſtis bellis prementibus, eiusmodi Legem latam fuiſſe: ne eorum, qui apud hoſtes mortui eſſent, teſtamenta, geſtaque, irrita eſſent: e quibus mul- tum oriri incommodi poſſet; cum praeſertim ſaepe captiuos non redimerent, vt in bellis Punicis. Simile quid forte in Lege ea cautum fuit, de qua eſt ap. Liu. XXVII, 21. XXX, 19. vbi vid. Duker. V. C. §. LXXV. Porro hae coRNELIAE, eiusdem Sullae, ſunt Leges. Lex repetukhdarum, quae fere Seruiliaum repetiit, in quibus et eius hoc ca- put, vt, ſi ex bonis condemnati non tantum redigeretur, quanti ci lis aeſtimata eſſet, per- ſequi liceret ab iis, ad quos ea pecunia per- ueniſſet àa): comperendinatum quoque reſti- tuit: ceterum autem grauiores poenas con- ſtituit “): coRNELIA de iniuriig, in eos, qui quem verberaſſent, aut pulſaſſent, do- mumue alterius vi introiſſent c): CORNE- LIA de prouinciis odinandis d), in qua tum Sempronia repetita, tum etiam alia capita noua fuerunt: CORNELIA tribunitia, qua poteſtatem tribunorum vehementer immi- nuit, legum ferendarum ius ademit, eos ab aditu 16 Lib. II. Cap. II. De iurisprudentia media aditu ad maiores honores excluſit; interce- dendi poteſtatem reliquit, exceptis quibus- dam cauſis e): de ciuitate †F), qua quibus- dam cjuitatibus ius ciuitatis Romanae, ex- cepto iure nexi, ac teſtamentorum, aripuit: Agruria ſiue de limitibus, in qua et hoc caput fuit, vt per actuarios limites populo, Iſicut per viam publicam, iter facere ius ſ- ſet g): Sumtuauria denique, qua non ſolum ſumtibus coenarum, gulaeque modum fe- cit, conſtituendo, vt Kalendis, Nonis, Idi- bus, aliisque quibusdam folennibus, feſtis- que diebus, tricenos ſeſtertios, ceteris ter- nos, inſumere liceret, ſed etiam minora edulibus pretia impoſuit h): ſumtibusque fu- nerum denique finem aliquem ſtatuit?). a) Cic. pro Rabir. Poſt. c. 4. *) v. P. Manut. de Leg. Rom. c) §. 8. J. de iniur. Ceterum de his omnibus criminibus, de quibus Lege ſanxit, quaeſtiones perpetuas conſti- tuit Sulla. L. 2. §. 32. D. de O. 1. 4) v. Sigon. de Ant. Iur. Prou. III, 11. cf. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. L. e) Cic. Verr. I, 60. de Leg. III, 9. Caeſar B. C. I, 5§. V. omnino Cel. Erneſti Clau. Cic. in Aad. h. v. cf. Pigh. Ann. ad a. 672. F) Cic. pro Caecin. c. 33. ſq. ) Pheęgin. de limit. p. 152. ed. Goeſ. ) Atque ita conuenit Macrobio Satura. III, 17. cum Gell. N. A. II, 24. quod negabat Pigh. ad a. 672. et A. Auguſt. de Leg. Rom. b. J. Nam apud Maerob. l. c. verbis: qua non conuiuiorum maugnificentia probibita eſt, nec gulae modus fäactus, verum minora pretia rebus im- poſita, intelligendum eſt ſolum, vel tantum, atque etiam frequenti apud veteres auétores ellipſi. ) T'lur. . Plum Abubor. Anne Lepidu ALMII Aemilia teriectis e, Pr gen, (. men Iun nullo a 9 Mer 1) Maer- lorch, Ann ges Ayn bunn P ſtratus rebus ) N Ann M. Ten Ila, F in ſugn 4 dll omnin medie iuribusque vèque ad Caeſures. 177 interce⸗ i) Plutarch. Sulla. Ceterum conferendus de hac lege gnid . bubart. de fat. Iuriapr. Rom. II, 78. guibus. §F. LXXVI. me, ec. Anno DCLXXVI, Conſul M. Aemilius aipti. Lepidus, Q. Lutatio Catulo collega, Legem et hoc AEMILIAM, cibariam, ſimilem ſuperiori Dopuh, Aemiliae Scauri, tulit ). Paucis annis in- iE A. teriectis Lex ANTIA, auctore Antio Reſtio- nſolum ne, promulgata eſt, Suptuaria; quam le- dum fe.. Igem, quamuis eſſet optima, ohſtinatio ta- as, M. men luxuriae, et vitiorum firma concordia, , feſti. nullo abrogante, irritam fecit ). k) Macrob. Sar. l. c. eris telt. 80rt 1) Macrob. Sat. L.c. Ceterum de gente Antia v. Draken- el borch. ad Liu. IV, 17. Usque l⸗ » 8 §. LXXVII. 4 Anno DCLXXIX, Conſul C. Cotta Le- B ges AVRELIAS tulit: in quibus hanc, vt, tri⸗ amni buni plebis qui fuiſſent, alios quoque magi- d. Kratus capere poſſent m): ceteras autem in VC. rebus paruis fuiſſe dicit Aſconius. 15 uõuin) Aſcon. in Cic. Fr. Cornel. I. ck Prb. §. LXXVIII. Anno DCLXXXI, a Coſſ. C. Caſſio, et M. Terentio rogata Lex CASSIA TEREN- vn an TIA, Frumentaria, qua quini modii Lngulis in, ſingulos menſes conftituti ſunt n). *“K N, n) Salluſt. Hiſt. fr. b. 974. ed. Cort. Cie Verr. III, 70. v. ovnmmnino Cel. Erneſti Clau. Cie. h. L. ueaim M. §. LXXIX. 178 Lib. II. Cap. Il. De lurisprudentia media F. LXXIX. Anno DCLXXXIV, Pompeio et Craſſo Coſl. L. Aurelius Cotta Praetor Legem AVv- RELIAM, iudiciariam, tulit, vt iudicia Senatoribus; Equitibus, ac tribunis aera- riis communia eſſent o). Codtia dicitur †) etiam. Ipſe quoque Pompeius hoc anno Legem tribuniciaum q) tulit, vt tribunicia poteſtas reſtitueretur 7). 0%) Cic. Phil. I, 2. Agr. I, 2. ad Att. I, I16. Plutarch. Pomp. p. 630. v. Erneſti V. C. Clau. Cic. Krebſii V. C. Diſſert. de decuriis indicum p. 21. „) Cic. ad. Att. IV, 16. 9) Tribunicia Lex dicitur etiam, quae de poteſtate tri- bunicia agit. v. Erneſti V. C. h. L. 7) Cic. Act. I. Verr. c. 15. §. LXXX. Anno DCLXXXVII, a Coſſ. M. Acilio Glabrione, et L. Calpurnio Piſone Lex ACI- LIACALPVRNIA à⅛) lata eſt de ambitu, cau- tumque, vt id crimen et multa coerceretur, et damnati nullam amplius magiſtratum ca- ptere, nec enatui intereſſe poſſent, et accu- Jatoribus certa praemia conſtituerentur 1). Hoc anno lata quoque eſt RoscIA, tbea- tralis, a L. Roſcio Othone, tribuno plebis, qua ſancitum, vt nemini, niſt equer, et queſtri cenſu eſſet, in quatuordecim gradi- bus ſodere liceret u). Itaque decoctoribus non licebat æ). Ceterum cum ea Lex, ple- bi ignominiae eſſe viſa, in Conſulatu Cico- ronis ronis mn tionem zun eſt giorun C. Man fImis Fodem C.Con⸗ türbaruu mum h Legibu Ge cele mit, uibus lt er Eiuse Tribuni Cialibie aguit Huxra Atera, tiopihi 3) Oce netia t Craſo emn AV. iudicia is derd⸗ citur ,) dc ann eibunici reh. Ponp. Diſſert.d eſtate ttl .· 1. Aclio Lex Ar. itu, l⸗ Fleretuf, ctunm (l- 6 4ℳC utur t. 0 hebo luas im gulr. . ronls iuribusqué vegue ad Caeſares. 179 ronis magnas turbas concitaſſet, Cicero ora- tionem pro Lege Roſcia habuit ). Eiusdem anni eſt Lex MANILIaA, de confuſtone ſuffra- giorum, ſiue de libertinorum ſuſfragiis, a C. Manilio, tribuno plebis, rogata, vt liber- tinis in ommibus tribubus ſuffrogium eſſet Z). Eodem anno extiterunt Leges CORNELIAE, C. Corneli, tribuni plebis, quibus multum turbarum exortum eſt ₰). In quibus pri- mum haec fuit, ne quis in Senatu ſolueretur Legibus, niſi CC. Senatores adeſſent b): dein- de celeberrima iſta Lex CoRNELIA, quae de edictis perpetuis vulgo inſcribitur c), qua ſanxit, vt Praetores ab initio magiſtratus, quibus iuribus vſuri eſſent, edicerent d), et ex ſuis ediäctis perpetuo ius dicerent e). Eiusdem anni ſunt GABINIAE, A. Gabinii, tribuni plebis: vna, de foenore, ne prouin- cialibus Romae liceret verſäuram facere! guod I quis pecuniam prouinciali dediſſet, ne ex ſzyngrapha eius rei facta ius redderetur f): altera, vt menſe toto Februario oenatis lega- tionibus daretur g). 5⁵) Occaſionem v. ap. Cic. pro C. Cornelio Fr. et Dion. Lib. XXXNXVI. p. 18. 2) Dion. Caſſ. l. c. Cic. Muren. c. 23. et 30. u2) Cic. Muren. c. 19. [de hac lege cf. Maſſon. vit. Horat. P. II2-II9.) ) Cic. Phil. II, 18. „) Cic. Att. II, I. Plin. H. N. VII, 30. Plut. in. vit. Cic. 2*) Cic. Muren. c. 23. Fr. Corn. I. Acon. in Mülon. Dion. M 2 Caſ. 180 Lib. I. Cap. II. De Iurisprudentia media Caß. Lih. NXXVI. v. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. l. et in Add. [damnata SCto lex poſtea. v. Meon. pPro Corn. p. m. 129.] Aun a) Aſcon. Argum. or. pro C. Cornel. mai. reo. Cit. Fragn. (ul, Le or. Corn. IIAM *) Dio. Coſſ. Lih. XXXVI, p. 19. cf. A. Auguſtin. de Le- . . Gamm? Paund / gibus h. L. LAſcon. I. c. p. m. 121. ſqg.] c) quod quam falſum fſit, infra demonſtrabimus, cum Gernnar de Edictis agemus. Nulla enim Edicta perpetua libera dem an republica fuerunt. Sed debetur illa inſcriptio, ac for-⸗ ee, ma Edictorum perpetuorum, corrupto Aſconii Pae- bieno, diani loco, et ſuppoſititiis fragmentis Actorum V. R. brogan diurnorum. * nomine d) Dio. Caſſ. Lib. XXXVI. p. 19. e) Aſcon. Paed. arg. Or. Cic. Corn. Sic enim ibi legen- populu dum eſt. Ge. ad F) Cic. Att. V, 21. VI, 2. 1, d⸗ g) Cic. ad L. Fr. II, 12. nce⸗ 9) Dio §. LXXXI. Anno DCLXXXIX, L. Cotta, et Tor- Ann quato Cofſl. Lex PAPIA, de peregrinis, a C. m, et Papio tribuno plebis promulgata ): cuius Nht haec vis fuit, vt peregrini vrbe pellerentur, anoß et ſocii Latini nominis in ſuas quisque ci- 4) 0. uitates redigerentur?), exceptis iis, qui Italiam incolerent, et Glaucippo quo- hm dam ). anno D Conlal “) Dion. Caſy. Lib. XXXVII, p. 37. ) Cic. Arcb. c. 5. Balb. c. 23. ad Att. IV, 14. Of. III, Ir. graria Val. Max. III, 4. 5. M m. k) Cic. Agrar. I, 4. Ceterum de hac Lege vid. Heinecc. zer Comm. Leg. Pap. Popp. I, I. 3. J4. Nordkerk. V. C. nie⸗ Diſquiſ. de Leg. Petron. c. I. Erneſti V. C. Clau. Cio. ellet, §. LXXXII. edie N. 1. et in 0 CN. D. G:. un. in de L. 8 imus ellin etua libera tio, fol ſoni Pe- un V. R. ibi legen⸗ et Tor⸗ mie, 40. 0). cuins lerentur, isque ei jis, dul po gro. F.llhit. 7id. Hine- iet. N. iuribusque veque ad Caeſares. 181 §S. LXXXII. Anno DCXCGI, M. Tullius Cicero; Con- ſul, Legem, Calpurnia acerbiorem, TVL-⸗ LIAM de ambitu, auctoritate Senatus, ro- gauit /), qua excuſationi morbi poena, con- demnatisque exilium irrogatum eſt. Eius- dem anni eſt ATIA, de ſacerdotiis, a T. La- bieno, tribuno plebis, rogata, qua LexCornelia abrogata, Domitia reſtituta eſt m): [ita vt duo nominarentur a collegio, e quibus vnum populus crearet. Cic. Phil. II, 2. Manut. ad Cic. ad Brut. eb. 5. Gruch. de Comit. II, 2.) 1) Cic. Muren. c. 23. 32. n) Dio Caſſ. Lib. XXXVII. §. LXXXIII. Anno DCXCGlI, a Coſſ. L. Licinio Mure- na, et D. Iunio Silano, Lex LICINIAIY⸗ NIA lata, qua Lex Caeilia Didia, de trinun- dino, ſeuerioribus poenis ſancita eſt n)). 2) Cic. Pbil. V, 3. Sext. c. 6. 7. ad Att. IV, 16. II, 9. Iam ad Leges IVLIAS peruenimus, quas anno DCXCV, C. Iulius Caeſar, in primo Conſulatu, tulit. Prima eſt Lex IVLELIA, agraria, de agro Campano, atque Stellate, WX. millibus ciuium, quibus terni pluresué liberi eent, diuidendo o): quae vt ſanctior eſſet, hoc ei adiectum erat caput, vt can- didati ſe ipſi iure iurando exſecarent, ſi, 182 Lib. II. Cap. II. De iurisprudentia media impetrato magiſtratu, mentionem facerent, de agro Campano aliter poſſidendo, atque ex hac Lege p. Eius etiam fuiſſe videtur id caput, quod eſt apud Calliſtratum 9). Tulit et Legem de prouinciis ondinandis, et de repetundis aliam. IIla repetita et aucta eſt Cornelia. lubebat duas rationes apud duas Ciuitates in prouincia deponere, eas- demque totidem verbis ad aerarium defer- re r): vetabat praetorias diutius, quam an- num, conſulares, quam biennium, obtine- ri *½). Lex autem repetundarum fere omnium ſuperiorum de eodem genere Legum ſan- ctiones, et capita, complexa eſt, multa- que addidit, ita vt vltra centum capita com- prehenderet ?½): ceterum omnibus ſuperio- ribus Legibus acrior et ſeuerior, in poenis conſtituendis, fuit ½. Vetabat magiſtrati- bus prouincialibus, iisque, qui munus pu- blicum exercerent, officii munerisue ſui exercendi cauſa quidquam capere x*X): con- ſtituebatque, quid, et a quo, in prouincia accipere liceret ). ⁰) Suet. Caeſ- c. 20. Cic. At. II, 16. 18. d) Cic. Planc. c.5. ibique Manut. et Erneſti Clav. Cic. h. L. 3 L. ult. D. de term. mot. A. Auguſtin. de Leg. b. I. Ce- terum fragmenta huius Legis extant apud Goeſ. Soript. Rei Agr. p. 350. vbi tamen primum caput abſurde ita exprimitur: Ager, qui publicus eſt populi Romani, ex- cepto Campano, ciuibus diuiditor: cum de Campano atque Stellate diuidendo vel maxime haec Lex egerit. r) Cie. ) Cen Oſend Capite Cel. E Eius detundi tndar c(crez) rencien 2) C.. Ann clodi modu frume tum 4) le cvel. que de 60 Ma⸗ Utr niun ſet D ²) k. 9) (. ) l. medte Acerem , Ä Videcurr tum 9). it et et dlc es Apd re, en. n deker- tatm 1l . omnium Obiine Gin ſan- MIN.. ita ol ſupetio⸗ n poenis ngitrni⸗ . Unus P. isne ni „: col hrotinetn . blurdeits Romani, e1. . e CIMpin cLex egetit. 0 ) 1. iuribueque vrque ad Caeſares. 183 „) Cic. ad Diu. V, 20. II, 17. Arz. VI, 7. 5y) Cic. Phil. 1I, 8. v. Erueſti Clav. Cic. hb. L. 2) Cic. ad Diu. VIII, 7. J 2) Cic. Vatin. c. 12. Rabir. c. 14. de poenis ipſis v. Lipfiut ad Tac. An. XIV, 28. Scbulting. Iurispr. Anteiuſt. p. 52 5. x) Cic. Piſon. o. 21. Brut. c. 27. Off. II, 21. Verr. III, 84. Sueron. c. 43. v. tit. Dig. ad L. Iul. repetund. „) Cic. ad. Att. V, 10. er 16. ceterum Cicero pro Rabir. oſtendit, eam Legem ad Equites nihil pertinuiſſe. Capita huius Legis collegit Sigon. de Iudis. II, 27. cf. Cel. Erneſti Clau. Cic. h. L. S 6. LXXXVNy. Eiusdem anni eſt Lex vVATINIA, de re- petundis, P. Vatinii tribuni plebis, vt repe- tndarum iudicio liceret alterna conſilia reii- cere z): vnde et ipſa Lex de alternis conſiliis reiiciendis nominatur. 2) Cic. Vatin. c. II. §. LXXXVI. Anno ſequente, Piſone et Gabinio Coſl. cLODIAE Leges, P. Clodii tribuni plebis, ad- modum pernicioſae extiterunt: primum frumentaria, vt gratis daretun plebi frumen- tum a): de auſpiciis, ne quis eo die ſeruaret de coelo, quo cum populo agi poſſet h): deni- que de cenſura, ne Cenſores in Senatu legen- „Cr NL. 3 do praeterirent, niſi qui apud és accuſatus, ét A. kl (e. GSrh. vtriusque Cenſoris ſententia condemnatus a) Aſcon. in Pif. c. 4. ) Cic. Piſon. c. 4. ibique Aſcon. c) l. c. H MA 5. LXXXVII. 1 184 Lib. II. Cap. Il. De Iurisprudentia media §F. LXXXVII. Anno DCXCIX, Pompeius Magnus II. cum Craſſo, Conſul, Legem Po MPEIAM, iudiciariam, ac de parricidiis d) tulit. Iu- diciaria quidem ſubrogatur Aureliaz hoc, vt ex amplicſzmo cenſu, e centariis, h. e. de- curiis, aliter, quam ante, iudices legeren- tur e): Lex de parricidiis autem †), repe- tiit illa quidem maxime ſuperiores ea de re Leges, moremque, ſed videtur tamen parrici- dii crimen ad alia genera caedis, in propin- quis factae, transtuliſſe g): ira tamen, vt non niſi confeſſis poena parricidii irrogaretur ). 4) Quamquam id certo dici non poteſt, in quo Magni conſulatu haec Lex lata fuerit. e) Aſcon. in Piſon. c. 39. V. Krebſu V. C. Diſ. de Decuriis Iudicum p. 26. ſqq. F) v. L. I. D. ad L. Pompei. de parricid. g) v. Io. Fr. Ramos Tribonian. ſiue de erroribus Tribo- niani de poena parricidii L. B. 1728. *) v. Sueron. Aug. c. 33. ibique Caſaub. §F. LXXXVIII. Anno DCClII, Pompeii, in tertio Conſu- latu ?), quem ſiue collega geſſit, Leges POMPEIAE, plures ſunt. Hic tantum enarrabimus eam, quae eſt de ambitu, qua acerbior poena, et breuior forma iudicii, conſtituta e) eſt. Nam binae accuſatori, reo ternae, tantum ad dicendum horae da- tae ſunt 1): numerus Patronorum definitus, laudatores vetiti: teſtibus interrogandis tri- duum, duum, tutum: propol te dudn muidia cremit Lege Pbroga 1) icd fi inter 6 peins retur. 1) (. UII.1 1Ce. ) Die 1) Dio narra An latn ed tnibun d Pe cixera⸗ 2duerl munie, Kulli . Vine tmn vehien s in eilix gnws I. eblün; it. I. e hoc, het, de. lgeren. ,Iepe . 3 de fe parrici. Propin- ,VInjn etur /) lo Vagni e Decurii Zur Trbo⸗ (Conſu- Leges tantum u, qua culatori, 0tde de. jefmnitus, nds tri· duum, iuribusque voque ad Caeſares. 18585 duum, antequam cauſa ageretur, praeſti- tutum: ceterum praemia accuſatoribus propoſita ſunt m). Pompeius, maxima par- te anni conſulatu a ſe vno geſto, propter inuidiam potentiae ſibi in reliquam partem creauit collegam Mercellum Scipionem: qui, Lege cAECILIA, Clodiam, de cenſura, abrogauit n). ¹) id factum, propter inteſtinas turbas atque factiones intér Conſulatus candidatos, aliaque mala: vt Pom- peius ſolus ſua auctoritate omnibus facilius mede- retur. ) Cic. ad Att. X, 4. Dion. Caſſ. XL. p. 145. Caeſ. B. C. III,. I. 1) Cic. Brut. c. 5. A. de cauſ. corrupt. eloqu. G. 38. ) Dion. I. c. Aſcon. Milon. Arg. Cic. Att. XIII, 49. 2) Dion. Caſ. Lib. XL. vbi et ceteras Pompeii Leges narrat. F. LXXXIX. Anno DCCIV, Coſſ. Paullo et Marcello, lata eſt SCRIBONIA, Viaria, a Curione, tribuno, qui, aere alieno oppreſſus, maxi- ma pecunia Caeſari tribunatum ſuum ad- dixerat, et aliqua ſaltem ratione Pompeianis aduerſari'o) volebat. Haec lex erat de viis muniendis, non diſſimilis in hoc Agrariae Rulli p). Vt autem pecunia certa eſſet, vnde viae munirentur, ea Lege vectigal conſtitu- tum fuiſſe videtur, aerario ſoluendum, in vehicula, eſſeda, rhedas, lecticas, cet. qui- bus in itineribus vterentur 4½). Fortaſſe et alia capita habuit, quae ad vias tam publicas, M 5 quam quam priuatas, et iter ſpectarent?). Ce- terum idem etiam tulit Alimentariam Le- gem *), quae iuſſit Aediles metiri. 0) Appian. B. Ciu. Lib. II. p. 732. ed. Toll. p) Cici ad. Din. VIII, 6. v. omnino Cel. Erneſti Clav. Cic. Viaria. SS 7) Cic. ad Arr. VI, I. Alias in tutelam viarnm per tem- pora a poſſeſſoribus certa ſumma exigebatur. Sicul. Flac- cus de condit. agror. p. . ed. Goejſ. r) Parum abeſt, quin coniecturam hanc probem, ſi quis velit dicere, SGriboniam, quae vſucapionem ſeruitutum vetaret, fuiſſe eandem. Nam argumentunu ſimile eſt. 5½) Cic. ad Div. VIII, 6. §. XC. Anno ſequente C. Iulius Caeſar, Roma occupata, Dictator creatus eſt: quo nomi- ne, etiam victo Pompeio, quoad vixit, do- minatum exercuit. In ea Dictatura pluri- mas Leges tulit, quae IVLIAE ab eo dicun- tur: quarumque vis per ius cjuile late patet. Ac primum commemoranda eſt ea, quae e belli ciuilis ſeminibus maxime exorta eſt. Cum enim plurimi bellum ciuile ſecuti eſſent, ſpe nouarum tabularum, eſſetque magna copia aefis alieni, idque frequenter a Caeſare poſtularetur: omnem iſtam expectationem gata, vt debitores creditoribus ſatisfacerent per aeſtimationem poſſetzonum, quanti quas- ſummae aeris alieni, A quid vſurae nomine 186 Lib. M. Cap. II. De lurioprudentia media Caeſar disiecit, Lege de aere alieno promul- I. que ante bellum ciuile comparaſſent, dedudoo umera- mimerat tone ( Porro liur d. ret) luberen eſt con Trehoni (APu i Caelari⸗ tra Itol Certam (8 c0ll ſoenore ſionum Poribu creſcere tionerm temqen ſutiskae 1) Gut. ration kes, . nuation ceptis (lv. 4) Di, *) Nf Buſ ¹) auin nosin neſti Cln II der. tefmſ. Geul Hu. demn Kqnis ſeruitutum ſmileeſt. Nom 1o nom. ieit, Co. ru pluri dicun te patet. 4, quae orta eſt. ti ellent, e nagli 1Crelare kationenn Promu. 1 facerent ti iuribusque veque ad Cazſares. 187 numeratum perſoriptumue fuiſſet t) qua ra- tione quarta fere crediti pars deperibat. Porro alia Lege cauit, ne quis LX. Hö. am- plius domi ſuaez in auro argentoue retine- ret u), propterea quod multi pecuniam clam habere dicebantur:; quae quidem Lex non eſt confundenda æ) cum Lege lulia, [ſiue Treboniag, adeoque dubium eſt, annon ſit caput illius Iuliae de aere alieno,] eiusdem Caeſaris, de modo credendi pocſzdendique in- tra Italiam ). Hac enim iuſſit, partem certam pecuniae in agris praediisque Itali- cis collocare, certamque tantum partem in foenore ponere permiſit; quo pretia poſſeſ- ſionum, bellis ciuilibus, vt fieri ſolet tem- poribus calamitoſis, nimium imminuta, creſcerent z). IIla autem aeris alieni ſolu- tionem faciliorem efficere voluit, iniquita- temque eorum reprimere, qui aeſtimatione ſatisfacerent, cum in numis haberent. ?2) Suet. Caeſ. c. 42. Caeſ. B. C. III, I. vnde, quoniam hac ratione, per aeſtimationem jacturam faciunt credito- res, aeſtimario pro iactura, ap. Cic. Diu. IX, 16. et aeſti- mationes pro praediis aeſtimatis pecuniaeque vicem ac- ceptis, ad Diu. IX, I8. Att. XIII, 25. v. Erneſti V. C. LCLlav. Cic. h. v. u) Dion. Caſſ. XLI, p. 17 I. [quo ſpectat Suet. Tib. c. 49.] X) vt facit Lipſ. ad Tac. A. VI, 16. „) Tac. A. VI, 16. [cf. Dio Caſ. LVIII. p. 634.] v. Cel. Erneſti ad c. l. 2) cuius generis etiam Traianus Legem ſanxit: de qua nos in Iraiano p. 5. q4. cf. Burm. ad Suer. Ang. c. 41. §. XCI. i88 Lib. I. Cap. II. De iuriaprudentia media S. XCl. Iam ad Leges IVLIAS, iudiciarias, ac de criminibus peruenimus. Iudiciariis dero- gatum Aureliae eſt, ſublatis tribunis aerariis: cautumque de iudicibus legendis, cenſuque eorum atque aetate 2). De criminibus au- tem, fere retuliſſe Cornelias videtur Caeſar, vt tamen poenas exaſperaret, ſanciens publi- cationem bonorum dimidiae partis, in reli- quis, in Parricidiis vero omnium ?): in qui- bus Lex Iulia de vi et maieſtate, qua cautum fuit, vt de vi et maieſtate damnatis aqua et igni interdiceretun c), memoranda eſt, ne cum Legibus Iuliis de vi et maieſtate, qua- rum in Pandecte mentio eſt, quaeque ſunt Au- guſti, confundatur, exemplo Heineccii d), re- ferentis ad Dictatoris Legem luliae Auguſti caput, de vſucapione rerum vi poſſeſſarum. a) Cic. Phil. I, 8. Suet. Caeſ. 41. Non confundenda eſt Lex Iulia iudiciorum ‚ de qua eſt in Pandecte, multis locis. [cf. Rynkersh. Objſ. VI, 17.] b) Suet. Caeſ. c. 42. c) Cic. Phil. I, 9. d) Heinecc. Hiſt. Iur. I, 96. 5. XClI. Memorandae etiam ſunt hae eius Leges: IVLIA, de ſacerdotiis, qua repetiit Domitiam, et noua quaedam capita addidit, veluti, vt lice- ret etiam abſentis rationem habere e): CASSIA, de patriciis, qua Senatum patriciosque ſup- pleuit /): wLIaA, theatralis g), qua renouata Roſcia. i: liores ſea latun uingue ennont potius (iuis ta, aui mio on Fliut, tun hen (Aarian mnpenu⸗ Lexeo tia ci Gdicina tium c incolen naun i, tque opüim Colfer Nanten *) Cx. )Pii dis ta ſtatui 1) (ie. Media , de de is dero. Lerariis: enluque lbus au. Caelar, nspubli in reli inqui. caUtu ue et EK, de te, qur ſunt Au- ichre⸗ Auguti orum. ndendaeſt e, unlti⸗ iuribusque veque ad Caeſares. 189 Roſcia: Sumtuaria h), qua ſumtuarias ſupe- riores ſeuerius ac diligentius ſanxit: IVLIA, de legationibus liberis à), qua cautum, vt ege in quinquennium tantum durarent quamquam ea non tam peculiaris Lex fuiſſe videtur, quam potius capur eius Legis, qua ſanxit, ne quis ciuis maior annis viginti, minorue quadragin- ta, qui ſacramento non teneretur, plus trien- nio continuo, Ealia abeſſet: neu quis oenatoris Fflius, niſi contubernalis, aut comes magiſtra- tus, peregre proficiſceretur: neue hi, qui pe- cuariam facenent, minus tertia parte puberum ingenuorum inter paſtores haberent &₰) quae Lex eo pertinebat, vt exhauſtae vrbi frequen- tia ciuium ſuppeteret. Ceterum omnes me- dicinam Romae profeſſos, et liberalium ar- tium doctores, quo libentius et ipſi Romam incolerent, et ceteri adpeterent, ciuitate do- nauit). Plura inſtituere ei animus fuit, vel- uti, ius ciuile ad certum modum redigere, atque ex immenſa, diffuſaque Legum copia, optima quaeque et neceſſaria in pauciſſimos conferre libros m). Sed plurima talia co- nantem, coniuratorum manus ſuſtulit. e) Cic. ad Brut. ep. 5. fF) Tac. A. Xl. 25. g) Plin. H. N XXXI;II, 2. v. A. Augiſſtin. de Leg. h. L. ma- gis tamen ad Auguſtum referendam hane Legem eſſe ſtatuit Hoffmann. Ind. Leg. h. v. ſed non eſt necefſe.] ÿ) Cic. ad Att. XIII, I. ad Diu. IX, 15. v. Cel. Erneſti Clav. Cic. h. L. 3) Cic., 190 Lib. I. Cap. II. De lurisprunentia media i) Cic. At. XV, II. v. Erneſti V. C. Clau. Cic. b. v. k) Suet. Caeſ. c. 42. 1) Suet. I. c. m) Suer. Caeſ. c. 44. Reſtat, vt de Legibus iis exponatur, quae in Triumuiratu Antonii, Lepidi, atque Octa- uiani fuerunt rogatae. Iam primum Anno DCCXIV, Cn. Domitio Caluino, et C. Aſinio Pollione Coſſ. Lex FALcIDIA, teſtamentaria, de legatis, a P. Falcidio, tribuno plebis n), lata eſt: vt ne liceret vltra dodrantem hereditatem legatis exhaurire, et ſiplus legatum eſſet, quar- tam pan tem heres detrahere, vel retinere poſſet. uae Lex in toto iure ciuili, in paucis, cele- berrime eſt ο). Atque ea Lege demum mo- dus teſtatorum licentiae, in legando, poſitus eſt, eſfectumque, ne voluntates vltimae deſti- tuerentur, metu exhauſtae hereditatis. n) Dion. Caſſ. Lib. XLVIII, p. 377. v. zit. D. ad Leg. Tal- cid. Verba legitima extant in L. I. pr. D. b. t. 2 Hanc Legem expoſuere Fr. Balduinus, in Comm. de Legihus, et Iac. Voorda V. C. ſingulari commentario. Conferri etiam meretur Wieling. Lect. Iur. Ciu. II, 29. ſea4. Anno DCCXX, Lex ScRIBONIA, de vſuca- pione ſeruitutum †½), a L. Scribonio Libone, Conſule, cum M. Antonio, lata nobis, cum plurimis viris doctis 7½), videtur; ſi non eſt ea ipſa Curionis Viaria, de qua ſupra dixi- mus. (cpere! Cleſare 1 5)L4 ) Galu 1o dei lan. ) beplie ſeruitut. nitit.. Anne LeNxWI. LA4 prouin ulrij Legem, Theopyl nomin cile eſt 9K Vocat 1 Dr. 9) Tee e *) Bam chiug 1736. urſ. X tiant . tiunt. gliore megia Ur, glae neOc . m Anno C.Anio entorit, Sn), Hta AMitotenn t, or. re pohet. is, cele⸗ um mo Poſiuns me elti⸗ tis. ul Ll. Ful. let in Conm. d. mmentario. de vſucr. Libone, pbis, Cunn Onon elt us⸗ iuribusque véque ad Cuéſner. 191 mus. Vetuit, ſeruitutes praediorum vſu- capere 7). p) L. 4. H. 24. D. de vſurp. et vſuc. 7) Gailuan. de Eſufr. XII, 4. van de W'ater Obj. II, 8. Or- 10 de vſucap. Seruitut. II, 4. Nordkerk V. C. Diſqu. de Le- ge Petr. p. 00. Pr) Explicauit eam Euerh. Otto. V. C. Diſſert. de vfucap. ſeruitut. cf. Jan. a. Coſta Praelect. in tit. de ſeruitut. in T. J. Theſaur. Meermann. p. 707. ſeq. et D' Avezan de ſer- uitut. p. 323. L. IV. eiusdem Ibeſauri. §H. XCV. Anno DCCXXIII, a M. Titio, cum C. Ilulio Caeſare OctauianolII, Conſule, lata putatur5) Lex IvLIA et TITIA, de dandis tutoribus, qua Lex Attilia ad prouincias traducta eſt, vt in prouinciis a praeſidibus tutores darentur pu- Dillis t). Sunt tamen viri docti, qui non vnam Legem, ſed duas eſſe, propter auctoritatem Theophili u), et coniunctionem et inter duo nomina interpoſitam, ſtatuant æ). Sed fa- cile eſt contra dicere. 5⁵) H. Valeſ- ad Excerpt. Peireſé. p. 61. Villiam Titiam vocat Pigh. ad a. 526. 2) pr. Inſt. de Attil. tut. S u) Tbeoph. pr. Inſt. de Attil. turor. memorat 8. vα IgXt⁵ο⁵ α Tiriαν&ς²‧ x) Eam fententiam primum propoſuit Aug. Chriſt. Mar- chbius Diſſ. de tutoribus ex Lege Iulia et Iitia datis, Lipfſ. 1736. repetiit deinde Guil. Otro Reizius V. C. in Ex- curſ. XII. ad Theoph. Qui quamuis argumentis conſen- tiant fere, in annis et auétoribus adſignandis diſſen- tiunt. Nam Marchius quidem exiſtimat, Lirziam anti- quiorem eſſe, latam a. 438. vel a 526. a C. vel Q. Titio tribunis 192 Lil. II. Cap. II. De Iurisprudentia media tribunis plebis: Iuliam autem, a Caeſare Auguſto, an. 726. Sed Reizius ſtatuit, Titium auctoritate Cae- ſaris Legem antiquiorem Iuliam a. 723. retuliſſe. §. XCVI. Iam reſtant eae Leges, quibus nec certus, nec probabilis, annus adſignari potuit: quas quidem hic, ſeruato litterarum ordine, per- ſequemur. ArßVTIA, ab Aebutio, tribu- no plebis, lata, ne quis ſhi aut collegis po- teſtatem aut curationem ferret J) : CLAV- PDIA, quae vetabat, ne ſeribae negotiaren- tur z). FABIA, de plagiariis a): FABIA, item ALLIENA, et PEDVCAEA, et RoO- s CIA, agrariae, de finibus agrorum, quae a doctis, cum MANILIA, ProO vna haben- tur, ita, vt vna Lex quinque nomina habue- rit “): quod concedi non poteſt. „) Cic. Agr. II, 8. 2) Suet. Domit. c. 9. Nihil alibi de hac lege. Sunt in- ter viros eruditos, qui eam ad Claudiam, de nauibus Senatorum, referant. v. Torrent. ad Suet. l. c. a) Cic. Rabir. 3. Paull. Jent. V, 30, 6. tit. D. ad L. Fab. vid. Deylingii V. C. Diſſ. de hac Lege. ²⁹) Pragmenta paſſim earum Legum in Kriptoribus rei agrariae occurrunt, quae collegit Goeſius p. 339. ſe44. ita tamen, vt, cum aliis viris eruditis, vnius Legis omnia fuiſſe ſtatuat. Sed in eum errorem viri docti lapſi ſunt, non intellectis ſiglis K. L. III. K. L. IV. etc. quae ſaepenumero in Scriptoribus iſtis reperiuntur. v. Hoffmann. Hiſt, Iur. Ind. Leg. b. L. §. XCVII. Fral Furii) gotini et, gu Mnurg gem Va Ann. quamq Viri Coe ciolitel II4, lactitut 4) Ci, 4) . *) M . eli l katur: duit, Vitiol gen wen ( Ftrum cogno conſte tellue menti tionen in. tee Nemnd necha Auguto, itate Cae⸗ ulice. certus, t: quas e, per⸗ tribu⸗ — r————— — gir .. CLAV tiofen- 4514, do. n, quae 1 haoben- u habue⸗ e, dunt in⸗ ge nauibuis .c. 41. lob. gorhi 7 1339 ,1. Vnius Legis n Firi L. Wete eperiunn dot . CV. iuribusque voqueé ad Caeſares. 193 §F. XCVII. FvRIA, teſtamentaria, tribuni plebis, C. Furii c), vt non liceret plus, quam mille eſſes, legati nomine capere, praeter exceptas perſonas, et, qui plus cepiſſet, quadruplum ſolueret d). Minus quam perfelta fuit e). Vitedur ante Le- gem Voconiam lata eſſe, etſi incertum, quo anno. GLIcIaà †), teflamentaria, vt videtur: quamquam haud dubie falſum id eſt, quod viri docti nonnulli putant, querelam inoffi- cioſi teſtamentati ea introductam eſſe. HosTi- LIA, de furtis g), cuius nuſpiam niſi in vnis Inſtitutionibus mentio fit. c) Cic. Balb. c. 8. Verr. 1, 42. 4) pr. Inſt. de Leg. Faleid, ibique Theopbil. e) Vhian fr. I, 1I. Ceterum de huius Legis argumento V. Wieling. Lect, Iur. Ciu. II, /8. F) In ſola inſcriptione L. 4. D. de inoff. teſtam. memo- ratur: vnde Cuiac. Obſ. II, z. XIV, a. argumentum duxit, eam eſſe de querela inofficioſi teſtamenti. Sed alii vitioſam iſtam inſcriptionem eſſe exiſtimant: quod nul- la gens Glicia apud Romanos fuerit; ſed tantum cogno- men Gliciae: vnde Lex Glicia dici non poſſit. Quod vtrumque falſum eſt, cum et gens Glicia fuerit, et a cognomine etiam Gliciae Lex Glicia appellari poſſit, vti conſtat exemplo Legis Glauciae, Legis Coctiae, et Me- tellae, de quibus ſuis locis diximus, Itaque iis argu- mentis ego quidem non vtar: quamuis et ipſe inſerip⸗ tionem vitioſam putem, legendum que Falcidiam: v. Wie- ling. Iurispr. Reſtit. p. LXXVI. Quicquid ſit eius rei, cer. te hac Lege querelam inofficioſi introductam eſſe, hodie nemo eſt Eraditorumm, qui credat: poſtquam Haler⸗ 4. ek. 194 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia medis boek. Ohſ. II, 12. van de Water Obſ. I, 7. Sbulting. Diſſ. de teſtam. reſciſſ. p. m. 542. alia omnia docuerunt. ½) Ppr. Inſt. de iis per quos agere poſſ. §F. XCVIII. PvrLICIA, de luſu ac ſponſionibus h), de qua re etiam CoRNELIA memoratur?) ac TITIAY): REMMIA, de calumniatoribus ), quae, qui ca- lumniam feciſſet, litteram K. inuri fronti eius nbebat. PAPIRIA, de ſacramento, et Triumili- is ſiue monetalibus, ſiue capitalibus m). Fuerunt etiam Leges MILITAEES ), ac TRI- VAPHALES ö), quae neque nomine adpellan- tur, neque certam aetatis notam habent. Fragmentum legis antiquae frumentariaèé at- que viariae p), item plebiſciti antiqui 4%), ta- bulis veteribus hodie extant. Poſtremo me- moranda eſt Lex RHoDIA Y), quae tametſi po- tiſſimum a ICtis Caeſareae aetatis explicatur, tamen et libera republica iam recepta fuit5). Dicitur ea a ciuitate Rhodiorum, quae Legibus inprimis nauticis, omnique re nauali, olim floruit. Atque harum Legum Rhodiarum, propter ſummam exiſtimationem pruden- tiae, atque aequitatis, plura quidem capita a Romanis adſcita fuiſſe videntur, nullum ta- men in libris iuris ciuilis, niſi de iadu, ca- put refertur, atque illuſtratur. b) L. z. D. de aleator. 2) ibid. ) tid. De hac lege Tizia a viris doctis exponitur etiam Auſon. Aſon. zugr. )) (i. e vitie Gociil ton. ) Ei 4) (i. Legi⸗ W,, 6) Val. Diler 9) Emm Conra 9) apin 1†) V. t Je de lae inta B 1I Gllig Kluling. oeuerunt. den II9): quice ontieins ſfriumui- bus n). 1Cc TNI. delan. habent. Arlge K⸗ 9), la⸗ emo mhe⸗ metſipo. Plinur, fuit). , om diarum, pruden⸗ capiti 4 Pllum te- , . latn Aſo 0. dnituret iuribusque voque ad Cazſäres. 195 Auſon. epigt. 88. v. Brummer. Comm. ad Leg. Cinc. c. 1. pagr. 11. 1) Cic. Roſé. Amer. c. 20. Eam olim viri docti perperam e vitioſis codicibus ediderunt Memmiam, de ea extat doctiſſima H. Brenemanni Comm. in TL. III. 1T 6 Ot- ton. m) FFeſtus voc. Sacramentum. n) Cic. Flacc. c. 32. v. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. l. De Legibus militaribus in vniverſum egit Lipſ. de Re Milit. XV, . 0°) Val. Mix. II, 1. v. Perizon. Anim. Hiſt. c. VL. v. 220. Duker. ad Liu. XxXXI, p) Eam poſt Mactariun edidit atque explicauit erudite Conradi Parerg. III, 3. 9) apud Boiſſard. Antiq. Rom. p. of. T. I. „) v. tzit. Dig. de L. Rhod. de iactu: inprimis L. 9. h. t. 5⁵) Nam Seruius Sulpicius, et Ofilius, ICti liberae reipu- blicae, de ea reſponderunt. v. L. 2. pr. et §. 2. D. de Leg. Rhod. de iactu. De Lege Rhodia egerunt Fr. Balduinus, in Comm. de Legibus, Iac. Gothofredus Diſſ. de imperio maris, et Corn. Bynkershoekius Exerc. ad L. Aglaces. Ceterum hodieque circumfertur collectio Le- gum Rbodiarum nauticarum, edita a &bhardio primum, deinde inſerta Leunclauii T II. Iurie Graecco Rom. Sed eam non eſſe genuinam, ſed ſpuriam, docuit Byn- kersboek. l. c. cap. 8. SECT. II De Senatusconſultis. §. I. enitusconſuha, ſine Lege, facta eſſe, tem- poribus reipublicae liberae, de rebus iis, quae Senatus poteſtati eſſent ſubiectae, in tanta exemplorum, ab hiſtoricis, aliisque N z ſcri- 196 Lib. M. Cap. I. De Iurisprudentia media ſeriptoribus commemoratorum, copia, ne- mo eſt, qui neget, aut negare poſſit; de iure vero ciuili, ſiue publico, ſiue priuato, facta eſſe, et quidem eiusmodi, quae non ad ſingu- los vel homines, vel cauſas pertinerent, ſed de vniuerſo aliquo genere conſtituerent, in- terpretes, quotquot vidi, negant omnes. In quo quidem ita diſputant, vt dicant, primum ſolius populi in comitiis poteſtatem fuiſſe iu- ris iubendi, Senatus autem tantum fuiſſe 7 ναεM„οατα facere a); deinde ipſum Dio- nyſium, auctorem non contemnendum, Se- natusconſultorum vim annuam tantum face- re ?): adeoque a TLiberii demum inde inſti- tuto fluxiſſe, vt Senatusconſulta fierent, qui- bus ius conſtitueretur c). a) Dionyſ. Hal. Lib. VII. p. 448. cf. XI. p. 75⅞. b) Dionyſ. Hal. Lib. IX. p. 50;. c) TLac. An. I, F. §. II. Sed his ego quidem ratiunculis non mo- ueer. Nam primum, cum dificillima eſſet Le- gum in comitiis ſciſcendarum ratio, multisque impedimentis obnoxia, ipſa neceſſitas inter- dum a Senatu exigebat, vt reipublicae proui- deret, iusque conſtitueret J. Locus autem Dionyſi eſt ex oratione Conſulis, oratorie rem augentis, qui calumnia quadam Senatus- conſultum, ante ſe factum, eludere cupiebat; pertinet- henin⸗ nam; elt, ten lieno⸗ ConluP utuse rimus denatu tum 5 e0 val lnegbe 4) A⸗ de 0, ) Pui a de eſt,e ration uon ta in ente tu fier e cor bus extann Wii, ue Wmen ubu 91 1/ 7 Medig di, ne⸗ de inre 0, fadhi ſnge. ent, ſecd tent, in- nnes, In primucm fuiſſeiu. mn ſiſſe mn Dio- m, Ke⸗ n face⸗ ge inſt ent, gui. gon mo- eſſete- hultisgue tas intel⸗ 3e prour⸗ s autetn oratorie Senundb. heninet. iuribusque vsque ad Caueſoaret. 197 pertinetque ad rem ſingularem, ac tempoma- riam; cum ipſum SCtum, de quo ibi ſermo eſt, temporarium eſſet, de foenere atque aere alieno, quo tunc ciuitas laborabat. Porro Conſulis illius ratio conuincitur eo, quod Se- natusconſulta vetera Legibus abrogata repe- rimus e): quod non fuiſſet neceſſarium, ſi Senatusconſulta in vniuerſum annua tan- tum fuiſſent. Tiberii denique inſtitutum eo valuit, vt loco Legum ſemper SCta, nul- laeque amplius Leges fierent. d) Atque id ſignificare videtur Pomponius in L. 2. 9. 9. D de Or. Iur. cf. Theoph. ad 9.5. L. de I. N. G. er C. e) Plin. H. N. VIII, 17. mentionem facit Legis Aufzdiae, qua &Ctum vetus, de Africanis beſtiis, abrogatum fit. 5. III. Sed fractis aduerſariis argumentis, noſtrum eſt, eam Senatusconſultorum auctoritatem rationibus certis confirmare. Primum itaque auctor grauiſſimus, Cicero †), Senatusconſul- ta in partibus iuris ciuilis ponit: deinde iam ante Tiberii illud inſtituum, Senatusconſul- ta fieri de iure ciuili curauit Auguſtus, qui, de conſilio Maecenatis, in omnibus fere re- bus liberae reipublicae ſpeciem reliquiſſet g): extant denique exempla SCtorum de iure ci- uili, pauca illa quidem, ſed tamen illuſtria: quae nunc exponere ingredimur. In quo ta- men monendum, SCta ante Caeſares non habuiſſe nomina. N 3 ) Cic. 198 Lib. M. Cap. II. De Iurisprudentia media 5) Cic. Topic. c. F. vbi dicit: vr, ſi quis ius Ciuile dicar id eſſe, quod in Legibus, Senatus conſultis, rebus iudicatis, zuris peritorum auctoritate, edictis magiſtratuum, more, aequitate, conſiſtat. Craſſus apud Eundem Or. I;, 5Sy. in cauſa ciuili oranda, non Legibus ſolum, ſed etiam SOtis vſus eſſe dicitur.] 2) Dion. Caſ. Lib. XLII. p. 47. [Ceterum id etiam ar- gumento eſt, quod Leges Liuiae, Apuleiae Cic. Leg. II. V. aliaeque SCtis ſublatae ſunt. cf. Cic. Fragm. Cornel.] . §. IV. Anno CCCCXCIV, Conſule Duillio, sx- NATVSCONSVLTVM factum eſt, ne quis in vrbe ſepeliretur h): Lexque XII. tabularum repe- tita eſt. ²½) Auctor eſt Seru. ad Virg. XI, 205. v. Iaſinga V. C. Var. Iur. Ciu. c. 78. §. V. Anno DLXVIII, Conſulibus C. Marcio Sp. Poſtumio, factum celeberrimum illud SENA- TvSCONSVLTVM, de Bacchanalibus à): quod ho- dieque extat in tabula aenea, e qua ediderunt illud viri docti ). Ceterum hoc Senatuscon- ſultum in ſimilibus cauſis obſeruatum et poſtea fuiſſe, probabile eſt ). 4) Liu. XXXIX. 74. k) Fabrett. Inſeript. Gntagm. p. 477. Jac. Gronou. in prae- fat. Ciceronis. Liuii editioni inſeruere Clericus et Dra- kenborchius. Expoſuit ipſum SCtum Bynkershoek. Exerc. de religione preregrina c. 2. Coniecturis non nullis id illuſtrauit Maſfeus Hiſt. Art. Diplom. p. 25. Quorundam verborum eius interpretationem dedit Hearnius ad fin. Liu. T. VI. ed. Drakenborchii p. 237. Ad tabulam ve- terem aeneam denuo exactum deſcripſit Matth. Aegy- ptius prins heud. . )) Ce. Kr. lo, 6 lor elle CGIIS: DIXX n) Lin An⸗ l, n, 7 ldir eſt,/ Cenſu. Cular. tenos n Vinun/ 700 um 1) G.0 ) Jun egen cat 4 ſeile lee Orben tem . Prael ecia uile icon iudtcatit, umn mnore, 1 N. in ſed etiam etiam ar- 1. LeoI. Corvel lio, K. ,in vrNe m lepe⸗ uge V. C. arcio ö. ud StNA. gool 0. ediderunt ntuscon Vatum et tol in ptae⸗ De⸗ bor. xett n nullis orundun “ . tabulam e. yieus e r Musl 44 riu iuribusque vsque ad Caeſares. 199 ptius Neap. 1729. quae omnia Drakenborch. in Ao- pend. Liuinianam coniecit. ) Cic. Leg. II, . §. VI. SENATVSCONSVLTVM, de libertinorum tribu, quo, quibus libertinis filius quinquenni ma- ior eſſet, ii in tribus ruſticas referri iuſſi m): cuius annus certus non eſt: anno tamen DIL XXXV. antiquius eſſe conſtat. m) Liu. XLLY, F. v. Duker. ad b. l. §. VII. Anno DXCIII, Coſſ. C. Fannio, et Meſſa- la, sENATVSCONSVLTVM, de ſumtibus, factum eſt n), quo iubebantur principes ciuitatis, qui Iudis Megalenſibus antiquo ritu mutitarent, id eſt, mutua dominia o) agitarent, iurare apud Conſules verbis conceptis, non amplius in ſin- gulas coenas ſumtus eſſe faduros, quam cen- tenos vicenosque aenis, praeter olus, far et vinum, neque vino alienigena, ſed patrio vſu- ros, neque argenti in conuiuio plus pondo, gquam libras centum, illaturos. n) Gell. N. A. II, 2.. ⁶) Sunt, qui dominia librariorum errori deberi putent, legendumque conuiuiu. Sed id ipſum quoque ſigniſfi- cat dominia: eſtque elegantius, quam vt a librariis pro- ficiſci potuerit. Dominia mutua ſunt conuiuia et epu- lae einsmodi, vbi principes ſunt domini inuicem, fine in orbem, longeque iuculentius hoc vocabulum exprimit rem, quam conuiuium., Sic dominus epularum eſt, apud Cic. Vatin. c. 13. qui ſumtus facit epnlarum, quique praebet conuiuium ſuo nomine: pari ratione dominus N 4 funeris 200 Lib. II. Cap. IIl. De lurisprudentia media funerit apud Cic. Leg. II, 24. eſt, qui funus faeit ſiiis impenſis: Dominus auctionis, qui auctionem de ſuo vendit. Cic. Quinct. c. 5. Ipſum autem vocabulum dominia, pro conuiuia, apud Cic. Verr. III, §. v. Lipf. Suturn. I, 10. et Cel. Erneſti Clau. Cic. h. v. §. VII. Anno DCXL., Coſſ. M. Acilio Balbo, C. Porcio Catone, SCrva factum eſt, vt poſthac cadauera in bello defunctorum ſepelirentur, vbi cecidiſſent p). „) Appian. B. C. I. p. 657. cf. Idſing. V. C. Far. Iur. Ciu. Cap. 78. §. IX. Anno DCIVII, factum SENATVSCONSVL- TVM, ne bomo immolaretur 9). 9) Plin. H. N. XXX, 7. Anno DCLXXVII, Coſſ. D. Bruto, et Aemilio r), factum SENATVSCONSVLTVM eſt, de prouinciis quaeſtoriis, vt quaeſtores prouin- cias ſortirentur. Cuius vel ſolum argumen- tum aetatem liberae reipublicae prae ſe fert. v) Vipianus L. un. §. 2. D. de off. Quaeſt. In editis Pan- dectarumi ibris legitur D. Druſo, et Porcina Coſj. vnde A. Auguſt in de nom. propr. Pandeét. exiſtimat, eos fuiſſe Coſſ.ᷣſuſfe cos temporum Caeſareorum, praeſertim cum libera republica viri quaeſtorii prouincias non ſorti- rentur, quas praetorii tantum et confſulares habere ſo- liti eſſent. Enimuero SCtum non de quaéſtoriis viris, ſed de quaeſtoribus, agit: quos vel maxime prouincias libera republica ſortitos fuiſſe conſtat. Almelouenius autem eos, tamquam ſuffectos, ponit a. 762. Ego ta- . men tum li Ilulius men c blica Pigbe⸗ pena Ann fſle ren egi 3) Cie 4p. K ſidetu Fun Giſudu We terum Coll⸗ Ii wide onit Jaliun Auehe Iuae aſle ſ⸗ ſeprit Uere n ) ℳ 4) Cr. ) in )G. 3) Bi⸗ mechia faeltſin mn de ſuo Ocabilum . Li,. bo, C. poſthac irentur, , lur. C CONle futo, ek TVYNM eſt, hrouit. rgumen. etert. clitil den . t,eo⸗ dit ſertimeum gon lortl⸗ shabere ſ⸗ ſtoriis irii, pronineias rr eniat 2. llorn men iuribusque vsque ad Caeſaret. 201 men cum Pighio potius eos eſſe ordinarios libera repu- blica puto, legendumque D. Bruto et Aemilio Coßſ. v. Pigb. ad a. 770. p. 287. [cf. Brencmann. in Almelouen. EPuſt. Append. p. 592.] XI. Anno DCXCI, M. Tullio Cicerone Con- ſule referente, SCrvM factum eſt, vt legatio- num liberarum tempus annuum eſſet 5): quod Iulius Caeſar ad quinquennium deinde re- degit. 5⁵) de Leg. III, 8. De numero gladiatorum eſt SCtum ap. JSuet. Caeſ. c. 10. quod reip. quoque liberae fuiſſe videtur. §. XII. Sunt et alia sENATVSCONSVLTA, de collegiis diſoluendis facta, vnum anno DCKXXVI, Caecilio Metello, et Q. Marcio Coſſ. ¹) al- terum anno DCXCVII. Lentulo et Q Metello Coſſ. u) quorum in ipſis Digeſtis mentio fie- ri videtur X): item .autum in beredes C. Ven- nonii factum „): ac denique illud Senatuscon- Jultum vetus, ne liceret Africanas in Italiam aduehere z), quod abrogauit Lex Aufidia: quae quidem omnia hic tantum verbo indi- caſſe ſuffecerit, cum ſint alia, quae ius ciui- le priuatum propius attingant: de quo ge- nere maior eſt dubitatio. r) Acon. Paedian. in Cic. LPiſon. p. F§. u2) Cic. ad Q. fr. II, 2J. cf. Aſéon. in Cic. Cornel. p. 82. X) in L.. et 3. D. de colleg. v. Briſon. Sel. Ant. Ix 14. „*) Cic. an Diu. XIII, 72. 2) Püin. H. N VII, 71. N 5 §. XlIII. 02 Lib. I. Cap. H. De Iluriaprudentia media §ß. XIII. SENATVSCONSVLTVM vetus in rebus Tiberii memorat Tacitus a), quo cautum, ne de ſer- uis in dominum quaeſtio haberetur: quod neceſſe eſt libera iam olim republica factum ſit, cum idem ius antiquis temporibus fue- 4 rit b). 4) Tac. A. II, 30. . 5“) Cicero enim Milon. c. 22. moribus id tribuit, quod de ſeruis in dominum quaeri non poſſet. §. XIV. Eiusdem generis ſunt sENATVSCONSVLTA, quae in digeſtis memorantur c), de iis, qui maiores viginti annis pretii participandi cauſa venire ſe paſſ ſunt d). c) L. 32. D. quib. ad lib. proclam. 4) Cum enim iam Q Mucius Scaeuola de eo iure reſpon- diſſe referstur in L. 23. D. de liberal. cauſ. conſequens eſt, vt iam id libera republica obtinuerit, iis SCtis con- ſtitutum, non vero demum SCto Claudiano introduétum ſit, vt vulgo exiſtimatur. v. Schulting. Enarrat. Part. prim. Dig. P. 77. Huc pertinet inprimis SENATVSCONSVL- TVM illud, quod memorat Cicero e), vt centeſimae perpetuofoenore ducerentur P). Fa- Qum id eſſe anno DCCIII, colligi pot- eſt: idque initium fuit, pro legitimis ha- bendi centeſimas vſuras g): eſtque dein- de haud dubie nouis SCtis, aut conſti- tutio- tioni ein irce. hoe Grono le foe tun lug HH dimu ld Uit. n Gui Pars d ideo, Lereb⸗ ſim. bant i i er MMedhig edeſet. quo0ld ſadum us fle. t, quoc de SVLT, is, qun dicſ grereſpo. conleglenhs 16Ctis con⸗ trodulétin yrat. Lort. ScONSVI. 0), K ,f) Fr. D L uribusque vique dd Caeſares. 203 tutionibus principum, confirmatum. In- de in Digeſtis centeſin mae dicuntur Legitimae ſ urae. e) Cic. ad Att. 7, 21. fF) hoc eſt, vt' ſine anatocifmo penderentur. V. I. F. Gronou. de centeſ. vſur. p. 32. Nj. g9) Gronou. l. c. cf. Mon. Sel. Ant. II. 1, 1. Ger. Noodt de ſaer. et Wur. II, 8ECT. III De Iure Honorario ſiue Edictis Magiſtratuum. TF partibus iuris eius, quod ex Moribus or- tum eſt, iure ſuo primum locum tenet Ius Honorarium, de quo nunc agere ingre- dimur. Ius autem Honorarium dicitur il- Iud, quod ex Edictis magiſtratuum mana- uit: non propterea, quod Praetoris Vrbani, qui Honoratus dicitur, Edictis potiſſima eius pars debetur a), vt vulgo exiſtimant: nec ideo, quod ex Edictis eorum, qui honores gerebant, profectum eſt ̈): ſed eam ob cau- ſam, quod Edictorum capita pro iure vale- bant in honorem eorum, a quibus propo- ſita erant. Eam enim vocabulum Honora- rium 204 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia media riam vim habet in omnibus aliis exemplis, ac formulis. a) Fabrott. ad Theoph. §. 7. I. de L. N. G. er C. 5⁵) Cuiac. not. ad g. 7. I. de J. N. G. er C. Heinecc. Hiſt. Iur. I. 6 not. et in Hiſt. Edictor. L, I. Pag. 6. in Kdice Opuſc. Peſt. §. II. Edicta autem magiſtratuum in duo deſcri- bi poſſunt genera: vnum ordinariorum, extra- ordinariorum alterum. Nam forma perpetuo- rum, quam vulgo faciunt, non vtimur. Or- dinaria Edicta dicimus ea, quae initio anni, vt per totum magiſtratum valerent, a magiſtra- tibus proponerentur: extraordinaria autem, quae, prout res ferret, ratioque, ex tem- pore promulgarentur. Ordinaria fuerunt Praetoris Vrbani, ac Peregrini, Cenſorum, Aedilium curulium, Tribunorum ), ac de- nique magiſtratuum prouincialium: extra- ordinaria autem non horum ſolum, ſed re- liquorum magiſtratuum fere omnium. Id enim vnius cuiusque magiſtratus munus exi- gere videbatur, vt, quae populo nota eſſe deberent, pertinerentque ad curam poteſta- tis ſuae, de iis edicere poſſet d). c) Nam etiam Ediéta Tribunorum plebis reperiuntur, et quidem non ſolum de rebus publicis, ſed etiam priua- tis cauſis ac iurisdictione: propterea, quod, vltimis rei- publicae temporibus ſibi, propter adpellationes ad ſe fa- Gas, aliquam iurisdiéctionem adrogauerant. vid. Liu. XLII, A poſti Kürutam ckeſcen Vrbani memin ceſlarin Gotiisan lo Run e go ri: qu que ge buni pl Perune prouir ueche⸗ quoch Ginarin e exit maiſtn et ex t 10 etia .Poſtul⸗ Gata ſo medie emplg , linert. it. deg. 4 in deleri⸗ meyre. herhetu . jur. Or- anni, t egrr. 4 altem, ex tel fuerunar enſorum 3) 40 ge⸗ 1: extka⸗ , lum. I4 wnus ex. nota elle npotelt etianhtun⸗ ſed re⸗ 3.ZꝭW.3o1b3IE—————-—---- iuribusque vique ad Caeſares. 205 XLII, 32. Edicti autem Tribunorum de adpellationi- bus mentio fit ap. Cic. Verr. II, 41. 4) v. III. Ritter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. l, &. §. III. Ab initio omnium fere magiſtratuum Edicta fuere extraordinaria, ex tempore pro- poſita: poſt Praeturam vero peregrinam in- ſtitutam, multitudine negotiorum ac litium creſcente, ordinaria, et annua illa Praetoris Vrbani, Peregrinique exorta ſunt, vt ſupra meminimus oſtendere e). Videbatur enim ne- ceſſarium eſſe, vt, quoniam infinitis illis ne- gotiis ac litibus non ſufficerent Leges, popu- lo ſtatim initio magiſtratus ſui ſignificarent, e quo iure per totum annum eſſent ius dictu- ri: quo populus ſe praemunire poſſet. Id- que deinde Aediles Curules, et ipſi adeo Tri- buni plebis, in cauſis, ad ſuam iurisdictionem pertinentibus, ac denique etiam magiſtratus prouinciales in adminiſtranda republica, iuris- que dictione, ſecuti ſunt haud dubie. Quid? quod etiam Cenſores eiusmodi annua et or- dinaria Edicta habuerunt. Neque tamen in- de exiſtimandum eſt, ab eo tempore ab hiſce magiſtratibus deſitum fuiſſe, extra ordinem, et ex tempore, Edicta proponi. Immo ve- ro etiam poſtea interdum, prout res ratioque poſtularet, extraordinaria ab iisdem promul- gata ſunt, vti ceteri magiſtratus faciebant. Sed 206 Lib. I. Cap. II. De lurisprudentia media Sed extraordinaria, quoniam ad ius ciuile fe- re nihil attinuerunt, hic quidem nobis plane videntur praetereunda eſſe; ac tantum de ordinariis Praetorum, vrbani ac peregrini, Cenſorum, Aedilium Curulium, Tribuno- rum plebis, ac magiſtratuum prouincialium, dicendum. e) v. Lib. II. Cap. I. §. 26. J. Ac primo quidem ſatis conſtat, Edicta Praetoris vrbani pertinuiſſe ad iurisdictio- nem inter ciues, ac iura adeo maxime ciui- lia: Praetoris Peregrini, ad iurisdiétionem in- ter peregrinos †): Aedilium Curulium, ad rerum in foro promercalium ac venalium ven- ditiones, ceterasque res, quae ad eorum cu- ram ſpectarent, veluti ſecuritatem locorum publicorum g): Tribunorum plebis, ad ius dicendum cognoſcendumque de appellatio- nibus h): Prouincialium denique magiſtra- tuum, non ſolum ad iurisdictionem, ſed vel maxime etiam ad totius prouinciae ſta- tum publicum?). F) Olim dubitatum fuit a viris doctis, an Praetor Pere- grinus proprium Edictum proſcripſerit. Fuerunt enim, qui dicerent, hunc Praetorem ex Edicto Praetoris vr- bani ius dixiſſe; neque peculiare Edictum habuiſſe. Hotomann. de magiſtrat. pop. Rom. p. 396. Schubert. de fatis Iurisprud. Rom. p. 399. Sed hodie nemo eſt, qui dubitare audeat, poſt virorum doctorum, inprimis Mylii Dich. 17 Reizii d iſtamdt bus iuri ritur p wanor. peregri pta eil deinde maxim ) v. ti. ) Ct. ¹) V. Pr. ſtal Poneben magi Fed cun Ediclis en de re ex Eadie ) AM litteris Cod. 7. Hit- tils. ( efle alt APraet Rriktin Narg. k cap. 44. Alo Atero Lnm De necie iolle ſe. sphne ttum de regrini, Tibuno. cialium, Edict isCichio⸗ ne ciui⸗ nemnin- jum, d tum ven- rum cu⸗ locorum , a ins pelno⸗ magiſtra⸗ , ſed cine ſt taetorbete⸗ erunt enimn, getoris V⸗ n habnuſle. mno ett dn hrmis Mhei P 4 õ iuribusque vsqut ad Caeſares. 207 Diſ. de Praetore Peregrino, in Excurſ. ad Theoph. ed. Reizii V. C. et Conradi Parerg. I, . laborem, qui omnem iſtam dubitationem plane diſſoluere. Ceterum ex qui- bus iuribus PeregrinusEdictum ſuum compoſuerit, quae- ritur, propterea, quod ex Legibus ac iure Ciuium Ro- manorum peregrini iudicari non poſſent. Nempe ius peregrinis ſeribebatur primum ex iis capitibus, quae apta eſſent peregrinis, ad eosque transferri poſſent: deinde ex ſuae cuiusque ciuitatis legibus: ac denique maxime ex iure naturali et gentium. v. Conradi l. 2) v. tit. Dig. de Aedil. Edict. b“) Cic. Verr. II, 41. ¹) v. Prolus. noſtra de Edicto prouinciali gerpezuc. §. V. Iſta Edicta initio magiſtratus in Albo *) pro- ponebantur, erantque per totum annum a magiſtratibus in iure dicendo obſeruanda. Sed cum Praetores improbi ſaepe numero ab Edictis ſuis recederent, varieque ius dicerent: ea de re Lex Cornelia 1) lata eſt, vt Praetores ex Edictis ſuis perpetuo ius dicerent m). k) Album erat tabula lignea natiui coloris, in qua atris litteris ſcriberetur Edictum. v. Cel. Rirter. praef. L. II. Cod. Theodoſ. non autem, vt Heineccius Ant. Iur. et Hiſt. Edictor. I, 2. 6. aliique ſtatuunt, paries dealba- tus. Ceterum cum hic Albi mentionem fecerimus, non eſſe alienum ducimus, de duplici Albo, quod viri doéti a Praetore propoſitum fuiſſe tradunt, aliquid monere. Exiſtimant enim, nominatim Cuiac. Obſ. V, z. Rae- uaard. Protribun. c. 4. p. 588. ſcq. Bret. de ord. iudic. cap. 24. Heinecc. Hiſt. Elictor, I, 6, 106. p 94. in vno Albo a Praetore fuiſſe ipſum Edictum propoſitum, in altero autem formulas actionn. Verum haec opinio cum perxr fe inanis videri debeat rei Romanae peritis: tum 208 Lib. Il. Cap. II. De iurisptudentia mediu . tum vero neque iis locis teſtimoniisque auétorum, qui- bus vtuntur viri docti, vllo modo iuustur atque ſta:. bilitur. Tnad 1¹ 1) Aſcon. in Cic. pro Corn. maoi. reo, er Dion. Caſj. Lib. Comel „1 XXXVI. p. 19. ſoltum m) Sic enim haud dubie apud Aſcon. Paedian. I. t. legen- Pruetm dum eſt: cum propter rationem latinitatis, totiusque ductum loci ac verborum viciniam, tum propter auétoritatem mee Di Dionis Coſſi l. c. Vulgo editur apud Meonium: „t . Praetores ex ſuis Edictis perpetuis ius dicerent. Sed pri- Conhet⸗ mum Edicéta perpetua, quae ſemper ab omnibus dein. Kuarun ceps Praetoribus obſeruarentur, ante Hadrianum non nr fuere. Neque vero perpetuum eam vim habet apud La- Smene tinos, quam viri docti ei adfingunt, vt ſignificet, quod er totum annum durat: id annuum dicitur: vti ipſiim ) k Ediétum Praetoris apud Ciceronem Verr. IS. 42. Lex ) E.y annua vocatur. Deinde totius loci Aſconiani contextus Excu, docet, perpetuo ſcribendum eſſe. Opponuntur enim non varie ius dicere, h. e. in iure dicendo decretisque variare, tidan atque ex Edictis perpezuo ius dicere, h. e, nunquam ab eo. Valni recedere in decernendo, quod ſemel edixeris ab ini- conp tio. Aſconiana gas haec eſt: Cornelium, Tribunum leript plebis, legem tuliſſe, vt praetores ex fuis Edictis perpetuo deber ius dicerent. Quae Lex, inquit, Cornelia tum gratiam morat ambitioſis Praetoribut, qui varie ius dicere conſueuerant, Aehün ſuſtulit. Inde concidit ea forma Edictorum perpetuo- mode rum liberae reipublicae, quae ex hoc loco a viris doctis poſto duécta eſt. Neque etiam firmari poteſt fragmento Acto loe zum V. R. Diurnoraum ap. Pigh. Annal. Tom. II. p. 378. pende Reineſ. Inſer. Claſ. IV. et Dodwell. Prael. Cambd. Ad- tume pend. p. 66;. Nam id fragmentum confictum ſuppoſi- giieh tiynque eſſe ſtatim videbimus. cf. Cel. Riter. praef. ad coar⸗ Heinecc. Hiſt. Iur. Ceterum vitioſum locum Aſconii unm, eſſe, iam vidit Menardus ad Cic. l. e. qui tamen non recte legendum putat ex ſuis Edictis propeſitis, quaſi ex confu- fione ſinglarum P. P. ortum ſit vitium. Nam aut. ſuis, aut propoſitis, eſſet ſuperfluum. Lid taue §. VI. Mecie rumn, qui. Aque ſta. ELe lepen. totiusgue Ctoritatem lomium: 1t .. ded pri⸗ nibus ein⸗ janum non et Pud La. et, gic liipſimn I. 42. Lex CONENNs ntor enim gue Variare, uamn beo etis ab ini⸗ ,Irdsun ltis geryet⸗ unn grutian Gnſieurrin, in ſerpetub⸗ jvieisoctis pento⸗ Acko Cunba. 4. un ſuppoli⸗ ter. jyutf 1ad cumn Alontt len non relie ſ er contn. aaut vin t . Vl. iuribusque voque ad Caeſares. 209 §. VI. Tradunt viri i viri d com nnn in dai n), iam ante Legem E 2 em argumenti Senatuscon- ſanum actum eſſe anno Vrbis DLXXX, vt D,. . . . „ . . . 2 re⸗ tores X ſuis Edictis penpetuis ius dicerent, uc um illud ex fragmentoActorum Vrbis Ro- e zrnoran ⁰½). Sed ſpurium illud eſſe n Gumque, Viri doctiſſimi ,†) ita demon- ſtrarunt, vt ſtupidus eſſe debeat, qui id fi . mentum adl dade glit. 3 n adhuc defendere tuerique velit n) v. Heinecc. Hiſt. Iur. I, 02. 0) ab. igh. 1. 6. Reineſ. et Dodwell. I. l. c. c. 2 = V. C. Probab. c. vlt. et Erneſti V. C 4 ten Casſ.- c. 20. In quo quidem coniuincen- lo non ſolum tempotum, rerumque ibi tradi Kloritasch . un 4 raditarum ra- aid ritasque Suer oiltit, ſeil in primis latinitatis ratio V nit. Si quis enim ſcribendi genus in eo adhibitum = un eorum temporum monumentis, quibus criptum efle traditur, veluti cum Se tonſ pein lut Senatusconſi de Bacchanalibus, fragmentisque Legum, ſupra ene morglauum, intelika neceſſe eſt, ſiquidem ltinitatem aeſtimare poſſit, iſtis temporibus co alect modo poſſe; ſed a recentior iand non ſati eſe ul ore aliquo non ſatis cauto i oſtort gonkeld ſuppoſitumque eſſe debere Ae i oc quidem Senatusconſulto, quo de agimus confin- gendo, manifeſtum eſt illum fraudis architectum ſe n. tum eſſe corrupti loci Aſconiani lectionem. Cum ita. que hoc fragmentum fraudis conui ctum ſit, neqi gen eo argumentum duci poteſt ad demonſtrandam licte rum perpetuorum libera republica formam. “S §. VII. Eidem Praetorum ambitioni, improbitati . .* . 2 atque licentiae, oppoſitum iam libera republi- ca 210 Lib. M. Cap. II. De Iurisprudentia media ca putatur fuiſſe illud caput, quod in Digeſtis extat 4½) proprio titulo, vt quod quisque iuris in alterum ſtatuit, vt eo ipſe vtatur. Sed nullo idoneo argumento r). Itaque ego quidem Edicto Hadriani perpetuo attribuerim. ) tit. quod quisque iur. in alt. ſtatuit. „) Scio equidem, hanc in rem laudari Cic. ad Q. fr. I, I. 7. vbi commemoratur edictum Cn. Octauii, inſtitu- tumque, quo Sullanis hominibus, qui in magiſtratibus ininrioſe decreuerant, eodem ipſis priuatis iure paren- dum fuit. Sed ipſum illud, quod tamquam aliquid ſingulare et inſtitutum laudat Cicero, docere debuiſſet viros eruditos, non fuiſſe id capur omnibus Ediétis com- mune, ac fere tralatitium: deinde etiam id pertinuit tantum ad cauſam ſingularem, nempe ad Sullanorum hominum iniurioſa et iniqua decreta. §. VIII. Sed, vt ad Edictorum ipſorum rationem redeamus, Edicta tantum annua erant, vti ipſi magiſtratus; vnde Edictum a Cicerone vo- catur Lex annua S): atque a ſingulis nouis ma- giſtratibus quotannis noua proponebantur; ita tamen, vt multa fere ſemper ſuperiorum Edictorum capita in ſua transferrent; quae ideo tralatitia adpellantur ?½). Nonnulla ve- ro Edicta tanto ſe opere ab aequitate, pru- dentiaque, commendauerant, vt fere ab omnibus deinceps Praetoribus retinerentur: neque ſine reprehenſione omitti poſſent “). 5⁵) Cic. Verr. I, 42. 2) Cic. ad Diu. III, 8. ) Inde ) Ind minan lio Ex! quo ſ⸗ tummiu tuerit, Lege nouun eam ſe bus 3 probe Praeta nodn quo⸗ tum crecli num ne ſe in he Iiam dus Prote ipe dibus nedie lgeſtis e uri widem , inſtitut. iſtratibus reparen. Aliquid debuiflet Gis com⸗ ertinnit lanorum tionem nt, Vti ne vo⸗ isa- bantur: fiorum quaee Ulla ve⸗ , Du. ere ab rentur:. nt 4). dnulo ) Inde iuribusque vsque acd Cazſares. 21 u) Inde eſt haud dubie, quod actiones a Praetoribus no- minantur, qui primi in Edictis ſuis eas inuenerant; e. g. actio Caluiſtana, Fabiana, Publiciana et h. g. a. §. IX. Ex Edictis igitur Ius Honorarium ortum eſt, quo ſaepe numero derogatum, aut obroga- tum iuri ciuili, ſcimus. Id quomodo fieri po- tuerit, quaeritur; cum magiſtratus per ſe, ſine Lege populi, aut certe Senatusconſulto, ius nouum ſancire non poſſent. Plerique in eam ſententiam diſputant, vt, id a Praetori- bus aliisque magiſtratibus, nullo iure, im- probe factum, dicant; appellantque adeo Praetores euerſores iuris ciuilis, eosque eo nomine vehementer reprehendunt æ). In quo quidem, etiamſi nullum aliud argumen- tum eſſet praeter hoc vnum, quod non eſt credibile, paſſurum id tam patienter Roma- num populum, inprimis Tribunos plebis, quos ne ſemel quidem conqueſtos de Praetorum in hoc genere licentia legimus, tamen, iniu- riam fieri Praetoribus, ceterisque magiſtrati- bus ius dicentibus, contenderem. Sed ſunt profecto grauiſſimae rationes, quibus oſten- di poſſit, ius poteſtatemque fuiſſe magiſtra- tibus, talia iura, quae vocant noua, in Edi- ctis ſuis proponendi: neque adeo euerſores juris ciuilis dici debere. x) Heineccius Hiſt. Iur. I, O. ſq. potiffimum, et Ant. Iur. Il, 24. Praetoribus hane notam addere conatus eſt. α2 Sed 212 Lil. II. Cap. II. De lurisprudentia media Sed inuenerunt hi vindicem ſuum, Richeium Hamb. qui, Praeſide Cortio, Vindicias Praeroris ac iuris ho- norarii Lipſ. publice propoſuit, quae denuo Trai, ad Rb. editae ſunt. Quibus deinde, mortuo Cortio, Heinec- cius in repetita Hiſtoriae Iuris editione ad &.70. reſpen- dit cum ſumma iracundia, quam denique multo acerbius effudit in Hiſt. Edictor. I, O. 9. p./00. ſq. in opuſc. poſtum. Sed onines eius commotiunculas grauiter retudit III. Ritter in not. ad d. . Heineccian. Hiſt. Iur. Neque maio- ris auéctoritatis ſunt ea, quae prolata ſunt poſtea pro Heinecciana ratione. 5. X. In hac autem diſputatione non ſpecéta- mus id, quod improbi interdum Praetores contra ius fasque ſiue edixerunt, ſiue decre- uerunt. Nam illi, qui ſe ſequeretur, praeto- rem bonum habuerunt neminem: neque eo- rum inſtituta adeo iuris auétoritatem accepe- runt vnquam: vti de Verris edictis Cicero non vno loco demonſtrat. Sed de iis tan- tum Praetorum inſtitutis quaerimus, in qui- bus eſſet aequitatis ratio habita, quaeque de- inde pro certo iure recepta, atque approbata eſſent. In his, dicimus, Praetores ſuo iu- re vſos eſſe, ac feciſſe id, quod liceret. Erant Praetores, ceterique magiſtratus iuri dicun- do praepoſiti, cuſtodes atque interpretes iu- ris ciuilis, debebantque ius reddere iis, qui ius ſuum perſequerentur. lIus autem redde- bant primum ex Legibus, deinde ex mori- bus populi Romani: at in iis rebus, vbi ne- que qqye mo receptun coTMU cerene re reli Gis ſis dicat⸗e P. lum cendo nihil ſt Clile, igwer, in gui prere⸗ guican Atgri ratio 1equat manar NI. ſüm en licdei Lech I doc doribe medis iuribusque vsque ad Cazſarer. 213 in Hamb. e iurie 90. Irad Ru. que moribus, neque Legibus cautum aliquid receptumue eſſet, ex iure omnium gentium 8 diͤe communi, naturalique adeo aequitate ius di- 4 l⸗ . .„ . . . * * kutis cere neceſſe erat )). Quid enim aliud iis face- Nenn. Tre reliquum eſſet? Atque haec omnia in edi- een. A Ctis luis populo uigu icabant. In quibus quis le o gicat eos feciſſe, quod non liceret? 9) v. Prolus. noſtra de Ediäto prouivciali perpetuo. §. XI. Iam cum in edictis omninoque iure di- nlecs cendo ſequerentur leges atque mores, noui decte. A nihil ſtatuebant: neque adeo euertebant ius Pried. ciuile, quod preſſe ſubſequebantur. Reſtat age co. igitur, vt ius nouum ſanxerint in cauſis iis, rukpe. in quibus aequitatis rationem haberent, pro- (ce Prferea, quod neque moribus, neque legibus, is inn quidquam de iis rebus comprehenſum eſſet. Zin our Atqui hic eos quis reprehendat? Eſt enim ratio iuris naturalis et/aequitas ſane maxime ege e⸗ aequabile ius omnium: et vtinam rerum hu- probue manarum conditio ferret, ſolo iure naturali ſwd in⸗ vti. In his porro cauſis ius ciuile ab iis euer- 4 Hut ſum eſſe, qui ſtatuas? quippe nihil iure ciui- * li de is eſſet cautum. eiis, gui H z. XII. mkedde. Seccum exemplis res ab aduerſariis agatur, noi. (vt doceant, leges et iura cCiuilia euerſa a Prae- bi ne. toribus eſſe: occurramus et huic rationi. Mu- 7 1* que 3 tarunt 214 Lib. II. Cap. II. De lurieprudentia media tarunt Praetores, inquit, poenam furti mani- feſti z), poenam frugis noctu demeſſae à), in- juriarum b) aliaque in Legibus XII. ſancita; Le- ges foenebres c), Legem Voconiam de mulie- rum hereditatibus 1), aliaque, quae infini- tum eſſet enumerare. Nego. Non enim Prae- tores mutauerunt ea iura, ſed mores: quos illi in edictis ſecuti ſunt e). Exceptionibus vero, ac reſtitutionibus in integrum conce- dendis, quas inprimis vrgent, qui contra dis- putant, non magis ius ciuile euerſum ab iis dici poteſt, cum neque eſſet vetitum, eas da- re, et aequabilitatis conſeruandae ratio, qui finis eſt iuris ciuilis, illud exigeret. Bono- rum porro poſſeſſiones, emancipatis datae, e moribus haud dubie fluxerunt. Nam cum jam vſu diuturno obtinuiſſet, vt emancipati bonorum paternorum poſſeſſionem, aequita- te ſuorum heredum, conſequerentur: (erant enim antiqui oribus temporibus ciues Roma- ni ipſi ſua ſponte aequitatis amantiſſimi, cum luxus ac vitia ciuitatem nondum corrupiſ- ſent:) Praetores eas, vt mores iam ferebant, Edictis ſuis comprehenderunt. Poſſem mul- ta alia exempla commemorare earum rerum, quae Edictis Praetorum tribuuntur, cum iam moribus diu obtinuiſſent. 2) Gen. N. A. XL vle Theoph. ad 6. 2. Inſt. de perpet. et temp. act. a) Plin. Phr. 9) Gell. ) Ain o. F ) Ci. / )Morib tenpor nehribe Adian Cei magiſtr. tulerun oſtende Praetor Vlugde aten Vnus P. tuiſſet, teinpor volunt dum Vnus ) Atge ishe 9) (e. 9) 4. lam tipro⸗ obil nedia imani⸗ itale- emulie. infini⸗ mbree- : quos jonibus conce⸗ ntra dis. 1b iis . cas G- io, gvi Bono- datae, e aun cum nncipeti 1egulta⸗ k: (erant s Roma- mi, cum corrupiſ. ſerebant, ſem mul. m erum, cutmiam zerpet 4) in- iuribusque veque ad Cazſarer. 215 a) Plin. H. N. XVIIII,; 3z. b“) Gell. N. A. XX, . cf. Paull. Sent. V, 4. 7. c) Appian. B. C. Lib. I. loco ſupra laudato ad Lib. II. cap. I. §. 78. 4) Cic. Verr. I. 4l. J. e) Moribus enim illa iura mutata eſſe, facile comparando temporum rationes, intelligitur. Atque in Legibus foe- nebribus quidem, ac Lege Voconia, diſerte tradunt Appianus, et Cicero l. I. c. c. §. XIII. Quemadmodum vero Praetores ceterique magiſtratus multa ex moribus in Edicta ſua in- tulerunt, vt ſecundum ea ſe ius dicturos eſſe oſtenderent: ita ea, quae primum ab aliquo Praetore ex aequitate iuuenta erant, moribus, vſuque ſequentium Praetorum vim iuris certi atque perpetui induerunt ỹ). Atque ita, quod vnus Praetor ſua auctoritate ſancire non po- tuiſſet, id conſenſu ſequentium magiſtratuum, temporis vetuſtate, atque adeo tacita populi voluntate, pro iure receptum eſt g). Inter- dum autem variatum eſt, vt, quod iudicium vnus reddidiſſet, alter non redderet h). ) Atque ideo Ciceronis tempore Iurisprudentia ex Edi- Qis hauriebatur, vt ante e XII. tabulis. v. Cic. Leg. I, 5. 9) Cic. Inu. II. 22. 5) A. ad Herenn. II, 13. LCic. Verr. I, 48.] §. XIV. Iam quo origines iuris, aPraetoribus inuen- tipropter aequitatem, clarius intelligi poſſint, nobiliora quaedam exempla Edictorum com- 0 4 memo- 216 Lib. II. Cap. I. De Iurisprudentia mediæ memorabimus, quibus primum aliquid ſtatu- tum eſt, quod deinde in adſiduam iurisdictio- nem conuerſum reperitur. Ac primum anno DCXXXVIII, Coſſ. C. Licinio Geta, Q. Fabio Maximo, M. Liuius Druſus, Praetor VYrbanus, uod cum herede mandati ageretur iudicium, redädidit i). Eiusdem eſt Edictum illud, quod Cicero alio loco commemorat £). Cicero- nis tempore Cn. Oétauius, Praetor, Edicto ſuo iuſſit primus, quae per vim metumqué ablata eſent, reddere )e quam formulam, quamuis Cn. Octauius aduerſus Sullanos tan- tum homines propoſuiſſet, tamen Metellus et Romae, et in Sicilia, in Edictis ſuis poſtea habuit, ſub Caeſaribus vero demum videtur id edictum vſu inualuiſſe perpetuo m). Huc pertinet etiam Edictum Carbonianum, de quo multis locis eſt in Digeſtis. ¹) A. ad Herenn. l. c. aliud exemplum eſt Cic. Verr. I. 48.] k) Cic. ad Att. P' II, 2. v. Corrad. ad Cic. Brut. c. 28. p. 205. Pigb. Annal. I. III. p. 94. 1) Cic. ad Q. fr. I, . 7. Cio. Verr. II, &. Id autem eius- dem Octauii Edictum, quo Sullanis hominibus, qui in magiſtratibus iniurioſe decreuerant, priuatis eodem iu- re vtendum fuit, Cic. ad Q. fr. L. c. temporum fuit tan- tum iſtorum: neque inualuiſſe in ſimilibus videtur. m) Omitto Ediétum de honorum poſſeſſionibus a L. Siſenna Praetore propoſitum a. 676. quod memorat Cic. fragm. Or. pro C. Corn. mai. reo. De cuius Praetura v. Reiziz V. C. Evcaur-ſ. IX, ad Tbheoph. hic enim non primns fuit, qui eiusmodi Edictum propoſuit: omitto etiam Aquilii formulas de dolo malo, quas Viri docti nominatimque Nooat. Nogt. propolt cumie di Edid ſut gun exe, ert Videtu Edicta Il, 3. Praeto lme TuI ed Pauci rum qu ceps ue is ſtituiſſe elſent r ELcidr⸗ AWt d Galium Camull 608, anſſl 14) Ce. (lar ( eoseti Huin ltin II 9) Ers Medie ſtarn. Sdickio. manno Wibio banus, Adicium, ,quoc Cicero- Edicto erufige mulam, 105 tanl. ſetellus Videtur 1) uc dequO aultem elils⸗ bus, gui Un zeodem Ill⸗ um kuit tan⸗ videtur. l. Gnma Ce. fragn. V. Reiin 6 rimns flh D Aulli ninatimque Nour. 8 Pohen iuribusque vèque ad Caeſares. 217 * Noodt. de fornt, emend. dol. mal. c. 4. 5. ab eo in Edicto propoſitas ſtatuunt. Falſo. Nam ille Praetor quidem cum Cicerone, ſed non Vrbanus, fuit, adeoque eiusmo- di Edictum proponere non potuit. N'que deinde Caſ- Jſius, qui memoratur in L. 2. §. 32. D. ue dol. mal. et met. exc. exceptionem doli mali protuliſſe, primus id feciſſe videtur. [Quantam autem auctoritatem habuerint Edicta Praet. inde intelligitur, quod Cic. Leg. I, 5. II, 2z. tradit, ſuo tempore iurisprudentiam ex edicéte Praetoris hauriri conſueuiſſe.] §. XV. Iam eum ſupra ſignificauerimus, et Cenſo- rum edicta videri annua quaedam fuiſſe: et pauca quaedam de his ſubiiciemus. Nam eo- rum quaedam capita videntur ab omnibus de- inceps Cenſoribus retenta fuiſſe n), ac deni- que ius aliquod perpetuum certumque con- ſtituiſſe: cum inprimis ea e moribus repetita eſſent maiorum. Pleraque tamen Cenſorum Edicta ad diſciplinam morumque recturamo), aut ad locationem †) publicorum, ſiue vecti- galium, ſiue operum, pertinuere: dicuntur- que Leges Cenſoriue. Anno CCCC. M. Furius Camillus et M. Poſtumius, Cenſores, primi eos, qui vsque ac ſeneétutem caelibes per- manſiſſent, aera pendere iuſſerunt 9). n) Cic. Verr. I, 55. cf. Corn. Nep. Car. c. . v. Cel. Ernefti Clav. Cic. v. Cenſoriae. Atque ex huiusmodi Edictis apud eos etiam cauſae actae reperiuntur. Varr. R. R. I. 7. extr. Huius generis Leges Cenſoriae memorantur, quae ad itus coenarum pertinerent, ap. Plin. H. N. XXXVI, III, 5z. XIII. 2. XIV, 14. „) Extant in Pandecte fragmenta huiusmodi Legum Cen- 0 5 ſoria- 218 Lib. II. Cap. Il. De Iurisprudentia media ſoriarum in L. F. D.. de publ. et veéctigal. L. 203. de Verb. ſgnif. vbi quidem in priore legendum haud dubie Cen- Jor pro Caeſar. v. Forner. Select. I, 5. Memorantur item ap. Plin. H. N. XXXIII, 4. Feſt. voc. produit. cf. Balduin. Iurispr. Muc. p. I14. ſq. Eſt etiam e Legibus Cenſoriis, ne carnifex in vrbem ingrederetur. Cic. Rabir. c. 4. 9) Val. Max. II, 9. 1. Plutarch. Camill. princ. id dicitur aes vxorium, à Cenſoribusque deinde fere ſemper ex- actum fuit. Cum igitur ex magiſtratuum, inprimis Praetorum, Aedilium, magiſtratuumque pro- uincialium, Edictis multa in vſum venerint, ac pro iure valuerint: iam antiqui ICti Edicta colligere et componere inſtituerunt. Ac Praetorum quidem Edictaseruius Sulpicius r), A. Ofilius *), Antiſtius Labeo 4) ; Aedilicia Coelius Sabinus u), et Iulius Paullus X); pro- uincialia Caius ). „) L. 2. §. 44. D. de Or. Iur. vbi Pomponius dicit, eum duos libros ad Brutum breuiſſimos, ad Edictum ſubſcriptos, reliquiſſe, h. e. duos ad Edictum, Bruto dedicatos, in quibus breues tantum ad Edictum ſubſcriptiones. 5) Pompon. I. c. primum fuiſſe dicit, qui Edictum Prae- toris diligenter compoſuerit. 2) L. 7. D. de fugitiu. u) Gell. N. A. Il, 2. VII, 4. Edictum Aedilicium au- tem e recentioribus explicarunt Heineccius, filius, et CI. Daniel van Alphen Diſſ. ad Iulii F'aulli fragmentum e libro II. ad Edict. Aedil. in L. 74. D. de V. 5. Lugd. Bat. a. 1734. LEu. Otto etiam comm. de Edicto Aedilicio elabo- rauit. cf. Bynkersboek. Obſ. IV, 8. et Arnaldus Coniect. II, 23. LIan. Durant. Caſell. Var. I, 18. ap. Grut. Lamp. T. III. p. 216.] x) v. Mieling. Iuriepr. reſtit. p: 177. ) ibid. p. S. SECT. am p. Loy⸗ SoX Auckorit Coritate tem hae Nam en terprete⸗ is expl erN. mo n terpret⸗ Veniam Tümqu Abi niquen cumc tamque li cien bebant entur Korum Medio de Verh. ubie Cen⸗ intur item . Balauir. Cenſotiig auctoritate Prudentum: ipſisque Iure- ir. c. 4. id dicitrr lemperer⸗ inprimis quepro. jenerint, 1i Edide t. Ac gieins ) Aedilicia ); Do. ,dicit, ellm ſaherit ſedicatos, inn tiones. etunm Prue ediliciumau⸗ Agnentun 6 Lugd. Bat. . ilici⸗ elibo⸗ us Covitk! 3 ,ur. Lanp. 1 eC. iuribusque vegue ad Caeſares. 209 SECT. IV De Iure Ciuili ſiue conſultis. T' progredimur ad Ius Ciuile, quod zar Eoxzv ita dicitur, hoc eſt, id, quod au- ctoritate Prudentum conſtitutum eſt. Eſt au- tem haec non parua portio iuris Romani. Nam cum Leges breuiter ſcriptae eſſent, in- terpretando reſpondendoque eas a Iurisperi- tis explicari, et ad res ipſas transferri neceſſe erat. In quo quidem ita verſabimur, vt pri- mo vniuerſe de Iurisconſultorum ratione in- terpretandi reſpondendique iuris tradamus: veniamus deinde ad ipſos Ilurisconſultos, eo- rumque ſcripta. §. II. Ab initio omnis interpretatio Legum, iu- risque prudentia, penes Patricios, ac Pontifi- cum collegium fuit 4). Nam patricii quidem, tamquam patroni plebeiorum, e lege Romu- li, clientibus ſuis iura ac leges interpretari de- bebant. Pontifices autem id ſibi ſumſiſſe vi- dentur propterea, quod curam Kalendarii fa- ſtorumque habebant, nemoque ſine eorum operaz 226 Lib. I. Cap. I. De iurisprudentia media opera, dies faſtus eſſet, nec ne, ſcire po- terat ?): atque Leges ac iura in penetralibus ſuis repoſita habebant c). Quamquam vero de- inde et alii e plebeiis lureconſultos ſe profite- bantur, vt poſtea videbimus; tamen id mu- nus ſemper principes in republica viri ſuſti⸗ nuerunt J). Atque id eo ſapientius apud Romanos inſtitutum fuit, quo vtilius ac ſalu- brius reipublicae eſſe debebat, non quoscun- que Legum ac iuris eſſe arbitros, ſed ampliſ- ſimos et clariſſimos viros, magno rerum vſu peritos, ciuilis iuris cuſtodes in praeclaro iſto qualſi praeſidio iuris ac iuſtitiae locatos eſſe: a quibus ciues, rerum ſuarum incerti, conſi- liique inopes, quid aequum et bonum, quid ſibi ſequendum faciendumue, quomodo ſibi cauendum, tanquam ab oraculis peterent. a) L. 2. §. 6. D. de Or. Iur. b“) Cic. Muren. c. V. Atque hanc curam fere apud ple- rasque antiquas gentes habuerunt ſacerdotes. v. Dodwell. Prael. Cambden. Adpend. J. IX. p. 666 atque inde eſt, quod apud quasdam gentes etiam iurisdictionem in mann ſua tenuerunt. v. Perizon. ad Aelian. V. H. XI, 34. *) Liu. IX. extrem. vnde Dionyſ. Halic. Lib. X. p. 027. dieit, Leges ev vais sgτι iXois νnοιεαα cf. Schubart. de fat. Iurispr. p. 217. Quod vero Pomponius in L. 2. G& & tradit, e iis conſtitutum fuiſſe, qui quoquo anno priuatis praeeſſer: alibi nuſpiam reperitur traditum. Id autem tantum centum annos obtinuiſſe, idem Pomponius ad- firmat. Sequentibus certe temporibus, etſi, Pontifi- cem bonum neminem eſſe poſſe, niſi qui ius ciuile co- guouiſſet, Scaeuola adfirmaſſet, tamen id neceſſarium eſſe, elle ni negat 4) Ce. Lede ſuamſ AIl. te compo um per negoti Eranta ſolemn ſtrarus le a tiolamn Alur priuat⸗ bus, ſiratun lann a cionis Optio, erum ipe, 5) Pon cant. Eextrg )v did po. Hibus ode⸗ offe⸗ Amu. ſuti. nd ſaln. scun⸗ nhll. n vl iſto⸗ elle: conl . guid do übi rent. id N Dod wrl. eſtgtoi mnanaſna 4 627. bicit 1L 6 priuann Id autem honins ⸗ Por. ntih⸗ ciie 60. ccellatium elle, iuribusque vique ad Cazſares. 221 eſſe, niſi quatenus cum iure pontificio eſſet coniunctum, negat Cic. Leg. II, 10. d) Cic. Off. II, w. et Leg. I, 4. §. III. Sed quo Pontifices atque patricii potentiam ſuam ſiue augerent, ſiue ſtabilirent, ſtatim poſt XII. tabulas, Acdiones legis et Actus legitimos compoſuerunt, quibus populus cum ius ſu- um perſequeretur, litemue intenderet, tum negotia priuata contraheret, vel perageret e). Erant autem Legis Actiones formulae quaedam ſolemnes, quibus ciues Romani apud magi- ſtratus ius ſuum experirentur p): pertinebant- que adeo tantum ad iurisdictionem conten- tioſam, ſiue quem hodie vocant proceſſum g). Adus autem legitimi erant negotia quaedam priuata, certis ſolennibusque formulis ac riti- bus, vel domi inter priuatos, vel apud magi- ſtratum, vt hic auctoritatem interponeret ſu- am, peragenda h). In quibus adeo inerant et- iam actus, voluntariae quos vocant iurisdi- ctionis, veluti emancipatio, manumiſſio, ad- optio, et quae ſunt in eodem genere?). [Ce- terum de ICtis dicitur, eos iura populo prae- ſeripſiſe. Cic. Cat. c. 9. Or. III, 33.] e) L. 2. §. 6. D. de O. I. Cic. Or. I. 4r. V) Pompon. L. 2. luud. 9 Male Heineccius Hiſt. Iur. L.ay. 34. et plerique alii expli- cant. v. Cel. Rirter. ad Heinecc. Il. c. qui rem omnem extra controuerſiam ponit. 2²) v. Cel. Ruter. h . 4) of. 222 Lib. I. Cap. Il. De Iuricprudentia media ¹) cf. Iac. Gothofred. ad L. 77. D. de R. I. Quod autem haec negotia interdum dicuntur Actiones Legis, id fit improprie. v. Rirter. V. C. lI. c. §. IV. Qua autem cauſa inuenerant, eadem has actiones Legis, actusque legitimos, vna cum faſtis, patricii ac Pontifices, ita in occulto re- tinebant, ne in vulgus emanarent ½). Tan- dem anno CCCCXLIX, GN. FLAVIVS, ſcri- ba Appii Claudii!), libertino patre natus, Legis actiones ac faſtos, in Albo propoſitos populo vulgauit m). Is liber vocabatur Ius Flauianum n). Quo facto tantam a populo gratiam iniit, vt, quamuis libertinus et ſcriba, tribunus plebis, Senator, atque tandem Aedi- lis curulis fieret o). k) Liu. IX, 40. Cic. Mauren. c. II. Or. L, 41. L. 2. §. 6. D. de Or. Iur. cf. Liu. IV, 3. vbi tribunus plebis dicit: Si non ad fuſtos, non ad commentarios pontifieum admittimur, ne ea quidem ſcimus? [Sic poſt excidium vrbis Galli- cum cum conquiſita foeders et Leges eſſent, alia edita ſunt in vulgus, alia ad ſacra pertinentia aPontfücibus, vt ſtrictos religione tenerent multitudinis animos ſuppreſ- ſa. Liu. IV, 7.] 1) Appius Claudius has actiones compoſuerut (hoc enim verbum ap. Pomponium in l. c. reponendum pro vulg.) et ad formulam redegerat. L. a. 9.6. de Or. Iur. Hortatus et- ijam ſcribam ſuum Flauium, vt exciperet et ediſceret Plin. H. N XXXIII. 1. m) Liu. IX, 46. Cic. Muren. c. 11. Or. I, au. ad Att. VI, . Plin. H. N XXXIII, J. Gell. N. A. VI, 9. Quod autem in Albo dicitur propoſuiſſe faſtos ac legis actiones, inde non eſt, cum Heineccio, exiſtimandum, eum iam tum Aedilem aut magiſtratum fuiſſe. Nam Album erat quae- uis Uista ce ſig 1) I. 9) Lis Il ne ſine eſt, no Ntiuris queon huec Nn, ICtos, to; R) (r. ceſar nos tae: 4 h.e. ſi form Phaui⸗ 3 bde 1N fizen ⸗ wülgat inſtitun letcen e a Mecia od autem git, id ſit em has na cum ultore⸗ Tan- 8, ſeri. natus, ppoltos Atur N populo ſctiba, en Aedi. 66. Dee cit: N non zmittimur, . lia edita osſupprel⸗ (noc enim rovolget Hortatuset⸗ eteliſceret 7 4r. Vh Md autem biones, ince um iann tum y erat gnae⸗ IIs iuribusque vique ad Caeſares. 223 uis tabula, qua quid populo ſiue priuatim ſiue publi- ce ſignificabatur. (v. Jalmaſ. de M. V. cap. XV. p. 67§. ſ.] 2) L. 2. §. 7. D. de Or. Iar. 0°“) Liu. l. c. §. V. Id Patres aegre ferentes, quod ſunt veriti, ne ſine ſua opera lege agi poſſet, notas, hoc eſt, nouas quasdam formulas, compoſuerunt, vt iuris ciuilis poſſeſſionem recuperarent, ipſi- que omnibus rebus intereſſent p). Sed neque haec poſſeſſio diuturna fuit aut perpetua. Nam, anno DLII, SsEX. AELIVS CATVS, ICtus, omnja iſta in vulgus edidit, libro vul- gato; qui liber adpellabatur lus Aelianum 9). ½) Cic. Muren. c. . in quo loco notas compoſuerunt ne- ceſſario ex totius orationig nexu interpretandum eſt, vt i nos fecimus: v. Cel. Erneſti Clau. Ind. Lat. voc. No- zae: fallunturque egregie, qui explicant formulas notis h. c. ſignis, aut ſiglis, perſcriptas. IIlas autem nouas formulas ad alia genera pertinuiſſe, quam de quibus Ius Flauianum eſſet compoſitum, ex Pomponii oratione con- iicias I. c. qui ait, quia deerant quaedam genera agendi. 9) De iure Aeliano conf. Noriſ, ad Cenotaph. Piſan. III, 11. p. 423. Ceterum publicatum ius Aelisnum ab Aelio in Tripertitis, plerique viri docti ſtatuunt: quod non putem. §. VI. Quamuis autem Legis actiones ac formulae vulgatae eſſent, tamen vel ſic, cum ſemper id inſtitutum retineretur, vt, qui lege agere vel- let, certa ſolennique formula vti deheret: adeo quidem, vt, qui non recte egiſſet, formula ſi- ue cauſa caderet /); Iureçonſultorum opera populo 224 Libh. I. Cap. Il. De lurisprudentia media populo neceſſaria fuit, manſeruntque in poſ- ſeſſione vel gratiae vel potentiae: inprimis cum quotidie vel ex nouis Legibus, vel ex Edictis magiſtratuum, nouarum actionum, vel formularum componendarum neceffitas eſ- ſets). Atque haec cauſa eſt, quare Iureconſulti propriis libris ſollicite Actiones expoſuerunt. r) Cic. Inu. II. 79. 5ß) Huc pertinent actiones Heſtilianne, [ef. Erneſti Clau. Cic. Ind. Hiſt. h. v.] haud dubie a Iureconſulto nomina- tae, quarum in cauſis hereditatimm meminit Cic. Or. I, 57. exrr., actiones rei vxoriae, poſt Sp. Caruilii diuortium inuentae, Gell. N. A. Il, 3. Huc pertinent formulae C. Aquilii Galli de delo mala, Cic. Og. III, ia. eademque de re iudicium Cic. N. D. III, 30. §. VII. Atque hoc quaſi artificium iurisprudentiae Patricii atque Pontifices proprium tenuerunt, donec TI. CO RVNCANIVS, primus e plebe pontifex, vir conſularis ac triumphalis?), cir- ca annum D. ius publice profeſſus eſt, et di- ſcendi cupidos admiſit ). Inde enim pro- miſcuum eſſe coepit, ius ciuile reſpondere, ita, vt, qui fiducigm ſtudiorum haberent, omnes ICtos ſe profiteri poſſent: id, quod obtinuit vsque ad Auguſtum X). 2) Epirom. Liu. Lib. XVIII. . *) L. 2. §. 3). er 38. D. de Or. Iur. x) L. 2. §. 47. D. de Or. Iur. §. VIII. Neque tamen, qui digni nomine ac munere Iureconſultorum cenſeri vellent, in ſolis for- mulis molis ſedtti bere, 6 ſirum Guod attinetr quid unere rerur fent. Rtione hendan enribe Coinr ſodier gue, gae d gue p Pruden prium Lentur 9)CE. dendh n. 1) V. ( Ettis lan eo har 1sque Nelhia inpol- prims Vel ex uin, Vel tas el. onſulti nerunt. ſi Cin. nomina- i.Or.l. juortium ulee . Ademglte gentiae Uerunt, D plebe 1 ondere, berent, 1) Cit- ,etd . im pro. guod munere ſolsfot. juribusque vique ad Caeſares. 225 mulis agendi componendis occupabantur: ſed triplex eorum munus erat, reſpondere, ſcrie bere, cauere ) quamquam interdum reſpon- ſorum nomine iſta omnia adpellantur. Ac quod ad primum quidem munus reſpondendi attinet, id in eo erat, vt conſulentibus, tam quid certo iure, vel legibus, vel moribus, ob- tineret, quam quid aequum bonumque vide- retur in cauſis, iure ciuili non definitis, trade- rent. Kribere 2z) autem dicebantur, cum vel actiones, vel ſtipulationes, rerumque contra- hendarum, teſtamentorumque formulas, cli- entibus componerent: Cauere denique, quan- do in rebus negotiisque priuatis, quibus vitae ſocietas continetur, conſiliis ſuis, inuentis- que, clientes ab omni fraude, captione, at- que damno, tectos, ne deciperentur, tutos- que praeſtarent, atque doçerent, quomodo prudenter eſſet res peragenda: idque ita pro- prium Iureconſultis erat, vt inde cauti dice- rentur. Sed de ſingulis ſingulatim dicemus. 9„) Cic. Muren. c. 9. adpellat vrbanam militiam reſpon- dendi, ſeribendi, cauendi. V. Brencm. de Heurem. c. 1. 2) v. Gronou. de Centeſ. et Vnciis Vſur. p. 6as. ſqq. in Pe- cunia Ver. cf. Manut. et Victor. ad Cic. ad Diu. VII, 14. §. IX. Iam vt de reſpondendi officio agamus, in eo haud dubie primum interpretatio legum iu- risque ciuilis locum obtinet. Quam quidem non 226 Lib. Il. Cap. Il. De Iurisprudentia media non magis verbis, quamquam haec inprimis etiam ſpectabantur, quam ſententia, ac vo- luntate, faciebant: ita, vt, vbi pares cauſae eſ- ſent, paria iure ſtatuerent à), quamuis verbis legis res ipſa non eſſet expreſſa. Atque hanc interpretationem extenſiuam hodie vocant ). Eodemque modo, vbi plane ſcripta Lex nul- la eſſet, quid aequi bonique ratio exigeret, diſputando, varieque comparando ſimilia, fin- gendo c), et argumenta colligendo, expo- nebant d). In quo quidem illi eo magis, quid conueniens, conſentaneumque eſſet, videre poterant, quod in rebus gerendis, at- que republica adminiſtranda, verſati, rerum- que ciuilium eſſent peritiſſimi. Quid igitur legibus, moribus, aequitate denique, con- tineretur, vt reſponderent, a litigatoribus conſulebantur: maxime tamen, vbi ius con- trouerſum eſſet in cauſis ad iudices delatis e). Atque haec reſponſa, quamuis magnam au- ctoritatem in iudiciis priuatis haberent †), non tamen hanc vim neceſſitatemque ha- buerunt, vt iudices iis adſtringerentur: im- mo, prout bonum iudicibus videretur, ab reſponſis etiam licebat recedere g). Cete- rum viua voce clientibus a Ctis edeban- tur h), quae illi ad iudices?) vel ad orato- res deferebant: interdum ipfſi reſponſa pe- tebant oratores. a) Cic rerun 9) Ci. 6L.a. ) Ci. neceſt erit ce negoti 1 riti mus. tur), Plebe⸗ fumge lema ni Conue megia prims 1C V0. Ulue el. Verbis ne hanc cant)). ex nul. igeret, llin fin⸗ expo⸗ magis, et, dis, ar⸗ rerumm- digitur ey col. toribus s co . eis e). namn an. en , tur, 45 znla pe⸗ 3) G (ete⸗ edebar. d Or. iuribusque vsque ad Caeſares. 227 a) Cio. Top. c. y. ²) Exemplo ſint legitima patronorum tutela, princip. I. de legit. patr., tut. actiones vtiles: item vſucapio aedium: vid. Cic. Top. c. 5. c) v. Alteſerra de Filctionibus. 2) Ex eo genere eſt reticentiae poena in vendendis praediis a I[Ctis conſtituta. Cic. O⸗. III, l6. e) Cic. Or. I, 56. ) Cic. Top. c. 17. vbi priuata iudicia maximarum quidem rerum in Iureconſultorum prudentia poſita cſſe ſeribit, g) Cic. Muren. c. 3. Caecin. c. 24.] 6 L. 2. §. 47. D. de Or. Iur. 1) Cic. Or. I, 58. Ad alteram partem muneris ICtorum ve- niamus: quam in ſeribendo poſitum fuiſſe dixi- mus. Atque in hac quidem parte primum erat hoc, vt formulas agendi praeſcriberent iis ½), qui lege agere vellent. Cum enim ſum- mo periculo eſſet error in agendo commiſ- ſus, vt ſupra diximus, hominibus imperitis neceſſario ad Iureconſultoruui prudentiam erat confugiendum. Deinde cum pleraque negotia priuata certis quibusdam formulis ac ritibus eſſent peragenda, vt ſupra monui- mus: in his quoque vel inprimis adiban- tur ?), quemadmodum et hodie fit ab rudi plebecula, vt ſtipulationes, aliarumque re- rum gerendarum formulas conciperent: velu- ti emancipationis, adoptionis, in iure ceſſio- nis, ſponſalium, dotis dictionis, in manum conuentionis, teſtamentorum m), cretio- P 2 num, 228 Lib. II. Cap. Il. De Iurisprudentia media num, mancipationum, et quae ſunt generis eiusdem. Atque in eo genere tam diligen- tes fuere ICti, vt etiam certas fere ſingulis negotiis, formulas, ac ſtipulationes, compo- nerent: quas qui ſolas tanquam e dictatis magiſtri cuiusdam tenebant, ceteroqui impe- riti iuris, formularii, praecones altionum, can- tores formularum n), prugmaticio) denique, vocabantur. Huc pertinent Manilianae vena- lium vendendorum leges †), hoc eſt, formulae rebus venalibus vendendis: ftipulatio Aqui- liana, hisque ſimiles. ke) Cic. Muren. c. I. 1) Cic. Or. III, 33. m) Cic. Brut. c. So. L. 88. 9. vlr. D. de leg. 2. n) Cie. Or. I, F. 0%) Cic. Or. I, 5o. p5) Cic. Or. l, 5S8. Varr. R. R. II, 5. qui eas etiam Actio- nes vocat.] male eas interpetatur I. F. Gronou. de Pec. Vet. IV, & ef. de formulis emendi vendendique H. Ma- gii Miſcell. IV, 3 in Grutor. Lamp. Crir. T. II. p. 1401.] §. XI. Tertium erat cauere. Namque fere in omni negotio officioque ciuili 4) ſic lurisconſulto- rum adibatur domus, tamquam oraculum tot ius ciuitatis: quo ſibi quisque conſi- lio proſpiceret, ne caperetur, atque fallere- tur: veluti in emendo, vendendo, locando, conducendo, ſocietate ineunda, ceterisque rebus contrahendis. Quod apud Romanos hoc magis erat neceſlarium, quod ſaepe nu- mero mero pl quocd lin qum 1 tionet ) (r. 0 Ceten transuer in ſolio 5) (v. 6 faceret, 3) Ce. 0 alium ſ einecci lam tumn inn meradilt id non ! ti eam a Eorum P minibus 10, et Drobatae Cur c Ceptue /⸗ Commun chd ſe medie eneris lllggen. ingulis oimpo- Gichutis iimpe- nn, cafr eniue, e ens rmnulae Aui. am AClio⸗ 1. Per. e N M. h⸗ “ nomni onſulto. taculum e conſi ſaler ocundo, terisque ominOs epe ull⸗ mero iuribusque vsque ad Caueſaret. 229 mero plus valebet, in rebus contrahendis, quod lingua nuncupaſſet, ſcriptumque eſſet, quam ſententia et aequitas. Inde tot cau- tiones àa ICtis inuentae. ) Ce. Or. III. . §. XII. Ceterum lureconſulti conſulebantur vel in transuerſo foro ambulantes r), vel domi ſuae in ſolio ſedendes ⁹). r) Cic. Or. III, 32. quod erat intigne, inquit, eum, qui id faceret, facere omnibus ciuibus ſui conſtlii copiam. 5˖) Cic. Or. I, 40. Leg. I, 3. Non tamen exiſtimandum, ſolium fuiſſe proprium lureconſultorum, vti putabat Heineceius Ant. Iur, I, 2., 32. §. XIII. Iam cum dixerimus, ex his lureconſulto- rum inuentis, reſponſis, opinionibus, innu- merabilia iura nata eſſe, monendum hic eſt, id non ita capiendum eſſe, quaſi Iurisconſul- ti eam auétoritatem habuerint, vt ſententiae eorum pro iure valerent. Id enim priuatis ho- minibus non conuenit. Sed ICtorum ſenten- tiae vim iuris nactae ſunt, quod vſu diutur- no, et quaſi conſenſione tacita populi, com- probatae receptaeque erant. Inde id ius vo- catur conſenſu receptum t), Ius receptum, Re- ceptae ſententiaz u), et ar égovzv, nomine communi, Ius ciuile x), et, quoniam e multis rebus fictis commentitiisque conſtabat, Ius P3 commen- 230 Lib. II. Cap. Il. De Iurisprudentia media Et eode rent, er 4) Cr. ) Nerien commentitium y) ipſi autem Iureconſulti inde adpellantur Iuris auctores, conditores iuris Z), voοιιοα. 2) pr. Inſt. de adquiſ. per adrog. u) Feſt. voc. Receptum. L. 25.. d. D. de V. O. I. 47. D. ne l de reb. cred. ue 1 x) Cic. Off. III, . L. 2. §. 5. D. de Or. Iur. tcdcle „) L. 20. D. de poen. quod explicatur egregie a Ian. a Coſta (cen in Praelect. ad L. vn. C. de delict. defunct. in Meermann. nin V. C. Tbeſ. Iur. I. I. p. 714. ſeqq. conf. Bynkershoek. P Eni⸗ olſ. V, . 13 2) Cuiac. Ohſ. VII, 3. (. 0 Reſtat, vt, antequam ad ipſos Iureconſul- uss gi tos veniamus, pauca quaedam attingamus de ſenſa n ratione docendi diſcendique Iuris, ac de diſ- Ween d ſenſionibus eorum. Ac primum quidem pu- ſummu eri Leges XII. tamquam carmen aliquod ne- (Eerent. ceſſarium ediſcebant, Ciceronis autem tem- guiſunn pore inprimis Edicta praetorum cognoſce- mum, bant ²). Deinde philoſophia, non tamen bunt:a omnino Stoica ), imbuti, litteris inſtructi, tenntiamn ſumta virili toga, ad magnum aliquem Iure- bnt a conſultum deducebantur, vt ei de iure re- l, q ſpondenti adeſſent, et ſic ſenſim paullatim- ñmler que vſum fori, quem vocant, perciperent c)H. tim) Neque enim, qui mos deinde inualuit, artis ec- P praecepta tradebant ICti, aut certum aliqued mnellte tempus ad docendum ſibi ſeponebant, ſed re- et ſpondentes erudiebant diſcendi cupidos, ita, dum vt neia tiinde VI2), l. 4.D. 1CN beermenn. lerboe. nlal mus de Ge di em pu. lod ne⸗ m tem gnoſce. Ntamen ſtr ucti, m lure⸗ jure ke- Ullatim⸗ erent 4. it, Ants ſed re. 15 los, ita, V iuribetsque vegie ad Caeſärés. 231 vt eodem tempore et diſcentibus ſatisface- rent, et conſulentibus A). a) Cic. Leg. 1, §. LII, 22.) b) Plerique, poſt Cuiac. O/. XXVI, 40. et in iis etiam Hei- necc. Hiſt. Iur. I, 27. putant, Iureconſultos omnes Stoi- ca philoſophia imbutos fuiſſe. Sed vt de ali quibus con- cedatur, de omnibus falſum eſt. Patet id exemplis mul- torum: aliisque etiam argumentis demonſtrari poteſt. Ceterum qui de Stoica Iureconfultorum philoſophia ſeri- pferunt, eorum libelli coniuncte editi ſunt a slevogtio. c) Cic. Orat. c. 42. 4) Cic. Or. c. 42. F. XV. De Diſſenſionibus, ſequitur, vt dicamus: quas quidem e diuerſo interpretandi iuris ſenſu natas eſſe, facile intelligitur. Summa autem diſſenſionis haec erat, vt alii ſcriptum, ſummumue ius, alii aequitatem, magis defen- derent. Ac ſcriptum quidem defendebant ii, qui ſuum cuiusque ius Legum, vel ſtipulatio- num, atque conuentionum, verbis termina- bant: aequitatem autem hi, qui rationem, ſen- tentiamque iuris, vel conuentionum, ſpecta- bant: atque hanc inprimis ſectam ſecuti ſunt illi, qui praeter iuris ciuilis diſciplinam, ad- ſumſerant facultatem dicendi et eloquen- tiam e). Exempla talium diſſenſionum ſunt haec: Bruti quidem, et Manilii, vtrum partus ancillae in fructu eſſet, nec ne ): L. Craſſi et Q. Scaeuolae, vtrum, ſubſtitutione ſecun- dum pupillum facta, etiam intelligi poſſit P 4 vulga- 2 2 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia media vulgaris; quod maxime quaeſitum eſt ac dis- ceptatum in cauſa Curiana g). Eiusdem gene- ris controuerſae fuerunt, de iure poſtliminii, in cauſa Mancini Numantinis dediti ), neque recepti: [de manumiſſis cenſu, continuone, an vbi luſtrum conditum ſit, liberi ſint. *)] item in eo, an iuſtae nuptiae eſſent, nuncio priori vxori non remiſſo, contractae 4): an denique bonorum paternorum eſſet exheres filius, quem pater neque heredem, neque ex- heredem ſcripſiſſet nominatim *½). Atque hu- jusmodi fuit etiam diſputatio ea, quae inter- ceſſit Craſſo ac Galbae ?): quam quidem ma- le ad diſputationem fori referunt vulgo: ac denique, poſſetne heres furti agere, quod furtum antea factum eſſet m). Ex his vero ex- emplis, credo, intelligitur, diſſenſiones ICto- rum non demum ſub Auguſto, Labeone, Ate- ioque Capitone principibus, exortas efſe. e) Nam ibi fere de aequitate diſputabant. A. de cauſ. corr. el. c. 32. P) Cic. FEin. I,; 4. cf. L. 27. pr. D. de bered. per. 9. 37. Inſt. d. K. D. 2£) Cic. Or. L, 0. et &y. Brut. c. 52. Quinctil. Inſt. Or. VII, 6. 9. Atque haec controuerſia manſit vsque ad Diuum Marcum, qui eam L. 4. D. de vulg. et pupill. ſubſt. plane definiuit. Huius controuerſiae hiſtoriam perſecuti ſunt egregie Brencmann. de Heuremat. c. VII. et III. Maſcou. de Sectis Sabin. et Procul. IX, /8, 7. b) Cic. Or. I, 40. Top. c. . extr. cf. L. 77. D. de legat. L.5. de capt. er poſtlim. omninoque Balduin. Luritpr. Mua- cian. p. m. 49. *) [Cc. 1 ) (r. licie h der. I0 )) Cu. 0 CE. 0 Hin 1 boltre enarratie rum, qu Vel illug eils mag tatis can Inde RN uidem CLArVD. Craſurd adpelſat Perfunc fuit. e Vocabuli Ciceron 4) 1. 2 . ue 17 n We bi lexen N. Mum, ubio t media tacdis. ngene. imini, Deque nuone, lnt.*)] nuncio 1): an exheres ueex⸗ gue hu⸗ e inter. em ma- lgo: e , uod Gero ex- eslCto. ne, Ate- eſle. lcaner, ad Dinum 6. plane⸗ lſt. rſecutt lunt . MM. ihpt. r. . iuribusque veque ad Caeſares. 233 *) [Cic. Or. I. 40. quod per calumniam quaeri potuiſſe dicit Erneſti ad Tuc. Ann. XIII, 27. Sed vid. Fragm. vet. ICt. in Iurieprud. Anteiuſt. p. 504. 80.] i) Cic. Or. I, 40. *) Cic. Or. l 38. „ Cec. Or. I, 50. - m) Cic. ad Diu. VII z2. de qua quaeſtione v. Mercer. Opin. II, F. G §. XVI. Poſtremum huius ſectionis caput eſt enarratio Iureçonſultorum, librorumque eo- rum, quibus ius ciuile inprimis vel fundatum, vel illuſtratum eſt. In quo quidem tantum eius magiſtratus mentionem faciemus, breui- tatis cauſa, quem quisque ſummum geſſit, vt inde aetas cuiusque intelligi poſſit. Primus quidem, qui illuſtratus ſit, occurrit, APPIVS CLAVDIVS, Caecus, ante caecitatem autem Craſſus dictus, quem Pomponius Centumanum adpellat n). Is aliis iam ſummis honoribus perfunétus, anno CCCCLVII, Conſul iterum fuit. Scripſiſſe primus actiones traditur, et de vfurpationibus o): litteram R. in quibusdam vocabulis inuenit ). Eius oratio de Pyrrbo Ciceronis tempore adhuc extabat 7). 2) I.. 2. 9.30. D. de Or. Iur Craſſum vocat Frantin. de aquae⸗ duct. I, init. Stemma Appiorum compoſuit ex Ruperta ad FPompon. p. m. 307. ſqq. Heinecc. Hiſt. Iur. I, z. ⁶) Pomp. L. 2. §. 36. de Or. Iur. Eft autem haud dubie ibi legendinn: Hunc etiam actiones ſeripfiſſe traditum eſt primum, et de uſurpationibur. Nam Pomponius ſine dubio reſpicit id, quod G. 7. dixerat, quodque refert P 5 Plin. 334 Lil. I. Cap. Il. De lurisprudentia media Plin. H. N. XXXIII. eum actiones compeſuiſſe et ad for- mam redegiſſe: quas deinde Cn. Flauius ſcriba eius edidit. p) Pompon. lI. c. 7) Cic. Brut. c. 16. ad q. I. v. Corrad. . p. SE MPRONIVS, Sophus propter ſapien- tiam in iure ciuili cognominatus r), Conſul anno CCCCL, fuit. r) Pompon. L.2. 9.37. dicit: nec quicquam ante hunc, aut poſt bunc, boc nomine cognominatus eſt, quod quomedo ca- iendum ſit, ne cum hiſtoria pugnet, docet Perizon. Animadu. Hiſt. c. II. p. 69. 4 TI. CORVNCANIVS, Conſulatu, anno CCCCLXXIV, funéctus, anno D. creatus pri- mus e plebe pontifex 5), ſenex obiit, anno DIX 1): ſumma diligentia ac dexteritate ius ciuile reſpondit a), primusque ius publice profeſſus eſt. v. ſupra §. VII. ³) Epit. Liu. lib. XVIII. t) UId. Lib. XIX. u) Cic. Or. III, 1s5 er 33. Brut. c. 14. cf. N. D. II, 106. Cat. c. 9. Lael. c. j. L. 2. §. 38. de Or. Iur. §F. XIX. b. LICINIVS CRASSVS, Diues, Conſul anno DXLIX, ICtus celeber, ac Pontifex x) Cic. Or. III, 33. Cat. c. 9. Liu. NXX, 7. vbi omnia eius naturae fortunaeque bona enumerat. §F. Xx. I. CI lie ann. Conſuhi ii,2), (c, d Libros) ) M. 3) Cell X Ciendi, nri, 1. 00 Queſto Nore Pr⸗ (ue dor Corculu, 3) Liu. ) (E. 0 dertus g MMedia et al for. iusedidtt. ſapien. Conlal , nur eſt omodo ca⸗ t Perivon. 1, anno Atuspi⸗ 1, annd ate ius publice Il, . Cut. Cſ Ponier . Omnris ei — — 20) Cic. Brut. c. 20. er 58. V. B ar ribucgue vegue ad Cucfe 6. 235 XxX. r. CINCIVS ALIMENTVS, Praetor Sici- liae anno DXIII, ſcripſit de Officio Iurie- conſulti 7) item Anunales, Laſtos, de comi- tiis 2), de conſulari poteſtate a), Miſtagogi- ca, de verbis priſcis b), et de re militari 4) Libros VI. „9) Feſt. voc. Subiici. 2) Teſt. voc. Patricios. 2) Feſt. voc. Praeter. b) U. voc. Rodus. c) Gell. N. A. XVI, 4. in quo de iure ſecili, ritu belli in- dicendi, et de delectu egit. ef. Nandaeus de ſtudio mili- tari II, O. De eius ſcriptis v. Voſſ-. Hiſt. Gr. Il, i. Lat. 1. 41. Fragmenta Salluſtio ſubiecit 1 ius. §. XXI. P. CORNELIVS SCIPIO NASICA, qui Quaeſtor a Senatu vir optimus adpellatus eſt d), Conſul anno DLXIII, in ſummo ho- nore propter iurisprudentiam fuit ), ideo- que domus publice in ſacra via ei data ). Eius item filius ?VBLIVS propter pientiam Cor culum dictus eſt O). d) Liu. XXIX,. 1I. 14. Val. Mawx. VII, 5. . 2. §. 37. D. de Or. Iur. cf. Gie. Har. Reſp. c. 7. e) Cic. Or. III, 33. F) L. 2. G. 27. D. de Or. Iur. Stemma eius ordinauit Ru. pertus ad Pompon. p. m. 3222. 236 Lib. Il. Cap. II. De lurisprudentia media §FK. XXlI. Eodem numero fuit d. MVCIVS ), quem Pomponius tradit legatum ad Carthaginien- ſes miſſum, cum eſſent duae teſſerae poſitae, vna pacis, altera belli, arbitrio dato, vtram vellet, referret Romam, vtramque ſuſtuliſſe, ac dixiſſe, Carthaginienſes petere debere, vtram mallent accipere. 5g L. 2. §. 37. D. de Or. Iur. Sed viri docti plerique emen- dant nomen, ponuntque Q. Maximum, propterea quod Liuius XNI, /9. aliique veteres non Q. Mucium. ſed Q. Tubium Maximum, eius legationis principem refe- rant. Sed cum ipſa res quoque a Pomponio c. l. aliter, atque ab iis, referatur, equidem putem, Pomponium ſecutum eſſe auctores, qui principem legationis Q. Mu- cium traderent, adeoque, ſi error ſit, non eſſe librario- rum, ſed ipfius Pomponii: nihilque adeo mutandum. Variatum autem in ea re a veteribus ftüſſe, vel e Gel- lio N. ₰. X, 27. patet. Huc accedit, quod doceri non poteſt, eimn, quem reponunt, Q. Fubium, Ctum fu iſſe. v. Alciut. Parerg. Il-. 17. §. XXIII. lisdein temporibus extiterunt ICti celeber- rimi duo fratres, P. et SEx. AELII PAETI CATI): e quibus evöLIvs anno DLIII, sFEXTVS autem anno DLVI, conſul fuit. Magis tamen enituit in iure ciuili sexrvs, qui Ennio dictus eſtkgre- gie cordatur homo, Catus Aelius S&rtus. Scri- pſit Tripertita iuris ciuilis O), aliosque libros, quos Pomponius dubiae auctoritatis eſſe di- cit: Commentarios de iure ciuili certe edidit). Ceterum continentiſſimus fuit m). 1) VPompon. 4 i) Pmpen Velut. (1 nam hie riaon. An lis igno cum L. unm voe⸗ leg ll, 27. de 4 ) (C. 0 1) Nam! quod e errore Animadu mad Pe 1. ſue libr ſenipltt dem tem 1) l. 2, lisden BIVs pic C wntiein eorunde ) w. de lierſcl media ) quem ginien. polle, „ Vtram ſtuli, debere, gne emen⸗ terea guoch m ſed . pem reke⸗ caliter, mmponinmm 6 0. M. ſe lbbrario⸗ nnutandumm. „Fele Gl. goceri nonn 1Ctu fu. celeber⸗ ICATI 1 7s 4utenn enituit eltlore r. Herl. le lbros, 5 eſle gi. 5 Ponport· irihbusque vique ad Caeſares. 1) Pampon. L. 2. §. 37. D de Or. Iur. . k) L. 2. G. 37. D. de Or. Iur. Saepe veteribus laudatur, velut. Cic. ad Diu. VII. 22. Top. c. 5§. Gell. N. A. IV, f. nam hic pro Seio Aelio legendum Sexto Aelio docet Pe- rigon. Animadu. Hiſt. c. II. p. 77. quid leſſus in XII. tabu- lis, ignoratit Cic. Leg. II, 22. Non confundendus eſt cum L. Aelio, quem Cicero Brut. c. 56ü. antiquitatis peri- tum vocat, quique de antiquitate Romana ſcripfit, Cic. Leg. II, 22. et comment arios in XII. tabuias, Cic. Leg. II. 23. de quo v. Carrio Ant. Lect. I, 8. 1) Cic. Or. I, 56. extr. m) Nam huic tribuendum eſſe id continentiae ſpecimen, quod Val. Max. IV, 3. ex et eo Pilin. H. N. XXXIII. I. errore Q. Aelio Tuberoni tribuunt, oſtendit Perizou. Animadu. Hiſt. c. II. p. 61. 71747. vnde dubitatio Ruper- zi ad Pomp. refellitur. L. ACLIVS Sapienzg, quem Pomponius n), ſiue librari, errore Atilium vocant, quique ſcripſit Commentarios in XII. tabulas o), iis- dem temporibus floruit. n) L. 2. K. 39. D. de Or. lIur. o) Cic. Leg. II, 23. cf. Lael. c. 2. §K. XXV. lIisdem fere temporibus ponitur sEE. FA- BIVS ricron p), ICtus, non confundendus cum Q. Fabio Pidore, Hiſtorico). Libros iuris pontiſicii ſcripſit r). Q. FABIVS LABEO, ICtus), eorundem fere temporum. ) Ci. Brut. c. 27. de tota Piétorum familia vid. Pol. Hiſt. I, 3. ) v. de eius fide Cel. Erneſti Proluſio pro Fabio hiſtorico aduerſius Polybium, an. 1746. v) Ma= 238 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia media y) Macrob. Saturn. III. init. 5) Cic. Brut. C. 21. §. XXVI. T. MANLIVSTORQVATVS, iuris ciuilis et ſacrorum pontificalium peritiſſimus ), Conſul anno DLXXXVIIII. 2) Val. Max. V, 8. 3. Epit. Liu. lib. LVIII. vbi v. Du⸗ ker. Cic. Fin. I, 7. de veterum ipſorum in gente Man- lia diſtinguenda erroribus v. Perizon. Anim. Hiſt. c. VIII. pag. Fo. q. a quibus ſibi non cauit Heinecc. Hiſt. Iur. 1, 127. not. H §F. XXVII. At hos ignobiliores, certe hodie minus notos, ICtos, tum ingenio, tum ſcientia, lon- ge multumque ſuperauit M. P?ORCIVS CA- T0, Saupiens, qui nullo genere ortus, ingenio atque induſtria ſibi ſummos quoscumque ho- nores aperuit, maximaque auctoritate, rebus egregie geſtis parta, floruit. Fuit enim in eo viro verſatile ad quascumque artes ac diſci- plinas ingenium, ſummumque ſtudium, tanta autem eruditio ac ſcientia, vt non minus egregius hiſtoricus, orator, atque imperator, quam ICtus, eſſet à). Conſulatu functus eſt anno DLIX. Cenſuram triennio poſt ſeueriſſi- me geſſit, vnde Cenſorius adpellatus æ). In ſumma ſenectute deceſſit )), anno DCV. Praeter Origines, libros de Re Ruſtica 2), de di- ſciplino militari a), de tribunis militum b), ora- tionesque permultas, quarum ſe amplius cen- . tum tun qui Alaque Lilis ), nominib 4) Ci. 1 III, 15. *) Liu.)) ) Iu.) no derui Brut. t. Cbiiſle: ²) qui h eins ſint Crit.l ) Vger nidebi, . XN ma (n. Ne vo referena . 20. g. 4) Ce. 0 narum Ceterun iurir Filis Diternis Mortuune Qnein ſerunrnn jedia cinils mus), ebi V. Da⸗ ente Man⸗ 1.eVII. H, lur. e minus tin, on Iy C4. ingenio gue ho⸗ e, lehas imn in o c dilci. Im,tünti n winus peratot, nctus eſt ſeueriſi. 6 9) In 0007. ml)N/. Nlius cen⸗ tNH iuribusque vsque ad Cazeſaret. 239 tum quinquaginta legiſſe teſtatur Cicero c), aliaque ſcripta, edidit Commentarios Iuris Ci- uilis d), et Reſponſa, expreſſis perſonarum nominibus e). 2) Cic. Brut. c. F. Liu. XXXIX, 40. cf. Cic. Or. I, 37. III, 15. Corn. Nep. Caton. c. 3. ) Liu. XXXIX, 41. j. ) Liu. XXXIX, 40. narrat, eum nonageſamo aetatis an- no Seruium Galbam ad iudicinm populi adduxiſſe. Cic. Brut. c. 20. tradit, eum octoginta quinque annos natum obiiſſe: cum quo conſentit Plin. H. N. XXIX, I. 2) qui hodie ſuperſunt eius nomine inſcripti, vtrum eius ſint, dubitatur. Sed. v. Cel. Gesner. praef, ad Script. Rei Ruſt. p. I. ſqq. a) Veget. I, 8. vbi v. Sewech. b“) Non. voc. proletarit. c) Cic. Brut. c. 17. quales fuere oratio depecunia regis Au- ziochi, Liu. NXXVIII, 55. in Quinctium TPiaminium, Liu. XXXIX, 42. de dote, Gell. N. A. X, 23. pro. L. Iurio con- zra Cn. Gellium, Gell. XIV, 2. oratio de praeda militari, Non. voc. Fite, et Gell. N. A. II, 18. de praeda in publicum referenda, Priſéian. VII. extr. in Ser. Galbam, Cic. Brut. c. 20. de fveneratione Legis Iuniae, Feſt. voe. prorſus. Rk F £ neae, ſt. Prorſ. e) Cic. Or. II, 33. vbi Cicero morem eum, nomina perſo- narum in reſponſis edendis exprimendi, reprehendit. Ceterum prope abeſt, vt Reſponſa in eius Commentariis iuris Ciuilis comprehenſa fuiſſe putem. §. XXVIII. Filius eius M. PoRcIVS cATO, virtutibus paternis, egregia item iuris ſcientia, clarus, mortuus eſt anno DC, Praetor deſignatus †). Quae in iuris noſtri libris nomine Catonis re- feruntur, veluti Regula Cautoniana g), pleraque tri- 240 Lib. I. Cap. II. De Iurisprudentia media tribuuntur Catoni filio, proptereg, quocd cum intl Pomponius aut, plurimos eius de iure ciuili umdahn fuiſſe libros ): haud ſcio, an perperam. I heredit J) Cic. Cat. mai. c. 23. prucenti⸗ . ) de qua eſt proprius titulus in Digeſtis. vid. de ea Cuiac. jore ciuit *Obſ. IV, 4. Maians. V. C. Diſputar. Iur. XLIII. ) Pompon. L. 2. F. 38. D. de Or. Iur. cf. Gell. N. A. XIII, 19. L. 2 Ceterum tempore Gellii adhuc extitit Comientarius de lle qui familia Porcia, Gell. N. A. XIII, 19. Stemma autem ordi- gue id its nauit Heinecc. Hiſt. Iur. I, 131. Nuecidrt . cauit r. §. XXIX. o. Dtemmt C. LIVIVS MAMILIANVS DRVSVS, Rte Conſul anno DCVII, ſenex, etiam oculis captus, atque infirmus, conſulentibus dili- Jol lin genter reſpondir ?), et egregia monumenta endl compoſuit E). AEKfiiN 4) Cic. Iuſe. V, 9s. ”M 4½) Val. Max. VIII, 7. laudatur in L. 38. J. . D. de act. eint, vend. 1 ʒ l reni c. MARCIVS FIGVLVS, Conſul anno d DXCVIII, iuris ciuilis diſciplina celeberri- negn⸗ mus extitit?). re 1) Val. Max. 3, 2. hon Iam dicendum de Triumuiris, qui jus ciuile centh, fundaſſe dicuntur Pomponio m). Eorum prin. kuuiu ceps eſt p. MvCIVS, P. F. Q⸗ N. SCAEVOLCA, Con- Wwilh ſul anno DCXXI, ac deinde Pontifex Maxi- Knin bo mus; primus iurisprudentiam in gentem Mu- Uaten . 6 . ciam edie quo ciuili w. 4 Ci. UII,10. Ariusge n ordl. 5VS,; I Oeculis dil. Wmenta ack ent, anno⸗ eberti⸗ zcibile prin⸗ 4 Cor. MA. Mu. ciamm iuribusque veque ad Caeſares. 241 ciam intulit, niſi ille Q. Mucius, de quo ſupra jam dictum eſt, ptimus fuerit, atque inde qua- ſi hereditarium ac gentilitium bonum iuris- prudentia manſit n). Reliquit decem libellos de iure ciuili o). m) L. 2. §. 30. D. de Or. Iur. Fundane ius ciuile dicitur ille, qui diſciplinam quaſi extruit, atque conſtituit. At- que id ita h. I. capiendum eſle, intelligitur. n2) Muciorum opiniones atque reſponſa doctiſſime expli⸗ cauit Fr. Balduinus in libello de Iuruprudentia Mucia- na. Stemma autem Muciorum diſpoſuit ac digeſſit Rupertus ad Pomponinm p. m. 389: ex eoque Heinecc. quod laudat, de ambitu aedium, Cic. Toy. c. 4. (E quo Guiac. Ohſe XIII, 27. eruit ſpeciem L. 4. 9. 1. D. ne P. V.) item alii, et ICti in Digeſtis. [cf. Arnald. §. XXXII. Alter eſt M. IVNIVS BRVTVS; praetorius, qui reliquit ſeptem de ture ciuili libros p), vt tradit Pomponius; quamquam periti tantum tres pro geminis habuerunt, auétore Cicero- ne q). Saepe eius auctoritate Cicero, er ICti noſtti, vtuntur. 5) L. 2. §. 39. D. de Or. Iur. In quo loeo emendandum cenſet Bynkershoek. Praetermiſ. quod ſeptem ſeribit Pom- ponius, reponendumquie transpoſitione zres; propter⸗ ea, quod Cicero dicit, zres genuinos tantum habi- tos fuiſſe. At id ipſum contra eum facit. Potuit enim Pomp. in auétorem incidiſſe eiusmodi, qui ſep- tem Bruti libros laudarert. *) Cic. Or. II, 55: in quibus haud dubie etiam reſponis ipfius 242 Lib. II. Cap. II. De lurisprudentia media ipſius fuerunt, quae expreſſis perſonarum nominibus edidif Cic. Or. II, 33. Eum laudat Cic. Brat. c. g.. §. XXXIII. Tertius M. (h. e. Manius) MANNLIVS, Conſul Anno DCV. fuit, de iure diligenter et adſidue confulentibus reſpondit r7). Scripſit tres li- bros de iute eiuili «), ac praterea volumina in- ſcripta Manilii Monimenta 1), de quibus ni- hil extat. Minilianas venalium vendendorum leges ſupra iam memorauimus. „) Cic. Or. III, 33. [de eo cf. Bober. ad Cic. Somn. Kip. init. ³) L. 2. G. 30. D. de Or. Iur. Bynkershoek. Praetenmiſ-. ad h. transpoſitione emendans h. I. legit: Brutus tres, Ma- nilius ſeptem: quod non eſt neceſſarium: vid. ad . antec. „) Eas non eſſe diuerſas a Manilianis venalium vendende- rum legibus, ſtatuit A. Auguſtin. nomin. propr. Pand. p. p. 211. Theſ. Iur. Orion. T. I. ſed ſine idonea ratione: immo vero ex idoneis cauſis contradici poteſt. F. XXXIV. P. LICINVS CRASSVS MVCIANVS, frater naturalis Publii illius ”euolae, de quo §. XXXI. adoptatus a P. Craſo Diuite, non conſundendus cum L. Oaο Oratore u), de quo paullo poſt, domi ius ciuile didicit &), valdeque peritus eius fuit. Conſul fuit anno DCXXIII, etr Pontifex M. u) vti facit ipſe Pomponius L. 2. §. 40. Heinecc. Hiſt. Iur. I, 143. aliique multi: v. Rupert. ad Pompon. p. m. 383. ſ. Perizon. Aimadu. Hiſt. c. IX. p. 362. cf. Rirzer V. C. ad Feinecc. l. c. *) Cic. Or. I, 37. et 56, Brat. c. 40. EN r, il Kheusl mlebot Uilo⸗ Cicero tre de maxim 9) Cr. 2) Val P. Seaed cae p ti nedie n nominibris Bm c. 7s, Conſul retadiidue lt trer i. umins in gbibus mi⸗ ndendorum . un Nin. ,mrerniad Ututtret Ma- A.ad anter. zunm vendeno⸗ rr. Pull h onea ratione: hotek. lae, Ge o iuite, non tore ) dicicit *), fuit anno per. M. l. ci. Rinmr . WXV. . rdeuola? frater patruelis, cum QL. Mucio ae- 2olabontifice M. non confundendus, de quo paullo poſt, Conſul fuit anno DCXXXVII; iuribusque vsqie dd Caeſares. 243 F. XXXV. Q MVCIVS Q. F. C N. S o AEVOLA, Au- ur, illius ſuperioris P. Cralz, et P. Mucii Ciceronis, qui ad eum iam valde ſenem apa- tre deductus eſt 7), praeceptor in iure ciuili: J. ) Cic. Lael. c. 9. FE) 2) Val. Max. VIII, 12. Cic. Ballb. c. 20. pP. RVTILIVSRVFVS, auditor P. Mucii Scaeuolae illius Pontificis Maximi ℳ), Stoi- cae philoſophiae ſtudioſiſmſimus ?“), Conſuia- tu, anno DCXLIX, functus, iniquifſimo iu- dicio damnatus, in exilio Smyrnae conſe- nuit c). Praeter Libros Hiſforiarum, de vi- ta ſua, Hannibalicorum, et orationes 2), etiam de iure ciuili ſcripſit, vnde eſt haud dubie, quod in Digeſtis laudatur c). a) Cic. Off. II, 12. b) Cz. Off. III, 2. Brur. c. 96. c) L. 2. §. 41. D. de Or. Iur. Cic. Or. l, 31. Val. Mawx. VI, 4. Vell. II, 13i. Cauſa damnationis ei fuit, quod publi- canos ſeuere coereuit, eum Legatus in Aſia eſſet. Sed in eo errant Pompon. l. c. et Aſcon. Paedian. in Cic. Diuin. in Caecil. ille, quod Aſiae Procçonſulem, hic, quod Q Mucio Quaeſtorem fuiſſe, ſeribunt. V. Pericon. Ani- madu. Hiſt. c. II. p. 58. 144. C2 4) Suer — 244 Lib. I. Cap. II. De Iurisprudentia media d) Suet. Aug. c. 389. memorat, Auguſtum eius orationem de modo aedificiorum recitandam curaſſe. e) L. 70. 9. 3. D. de vſj. er babit. L. 3. §. 9. D. de pen. leg. L. 1. 9. :. D. arb. furt. caeſ. Ceterumn de eius ſcriptis in vniverſum conſulendi ſunt Cuiac. Obſ. II, 27. Tor- rent. ad Suet. Aug. c. 89. Caſaub. Animadu. ad Athenae. c. XXXI. et ad Suet. I. c. Fragmenta autem collegit Waſſius in Salluſtii editione. Ceterim vitam huius P. Rutilii ſingulari libello expoſuit Ant. Oiſelius, fran- co gallice, qui inſertus eſt a Meermanno V. C. T. I. Tbeſaurt Iuris Ciu. et Canon. HF. XXXVII. COELIVS ANTIPATER, L. Craſſi Ora- toris magiſter, iuris valde peritus /), iisdem temporibus floruit: magis tamen in hiſtoria elaborauit g). F) Cic. Brut. c. 20. extr. L. 2. §. 40. de Or. Iur. g) Scripfit enim belli Pun. II. biſtoriam, Cic. Or. II, 12. An- nales, Cic. Leg. I, 2. a Bruto in compendium miſſos, Cie. Att. XIII, S. v. Voſſ. Hiſt. Lat. I, 8. cf. Pigh. ad a. oο. Fragmenta collegit raſſius. §. XXXVIII. A. VIRGINIVS bh), SENXTVSPOMPEIVS, fummus ICtus, ac Stoicus ?), Q. AELIVS TVEERO, iurisprudentia item atque Stoicae philoſophiae ſtudio clarus *½), iisdem tem- poribus, et ex eadem diſciplina, extitere. Omnes tamen gloria ſuperauit L. CRASSVS, orator, conſul, anno DCIIX, cum Scae- uola, diſcipulus Coelii Antipatri. Is enim, cum dicendi laude omnes vinceret, in iuris- prudentia ſummis par fuit/). b) Apud 9) Apud r. Ne Ct. Iue ) (Ci.I XII1 bit; g. l. 4. ) Eiush no CN tilex M. rifcis, A unn⸗ bus ho ſui ten egregio Kcaeua Dieitun tiſhimus Emilbe Prouin flit. interen e0). Mus ec et Liby. Libros Uit p). 1 metia oratiotem D & zen. einsleriptis II, 27. Ur. 1, Akbenget, em collepit Fitam huius Mſilins fran⸗ V. C. L. taſſt Ota⸗ 9 izgen 1 hiſtoria . Dr. I. l:. A⸗ 1milſos C. MPEIVS. ALLIVS ſe Koicle dem tem extitere, 2RA 587. um Scte; lIs enim, in urs iuribusquk vegque ad Caeſaret. 245 ;ÿ) Apud Pomponium L. 2. 9. 40. vitioſe dicitur Paullus v. Rupert. ad Pompon. Enchir. p. 387. Erneſei V. C. Clau. Cic. Ind. Hiſt. b. n. 1) Cic. Brut. c. 47. Or. III, 21. Off. I, 6. Or. J. F. Pbil. XII, 1. L. 2. J. 40. D. de Or. Iur. Gell. N. A. I, 22. *) L. 2. §. 40. de Or. Iur. qui etiam Conſulem fuiſſe ſeri- bit; quod ex Cic. Brut. c. 31. refellitur. cf. Cic. Brut. 47. Off. I, 6. Geltl. N. A. I. 22, ) Eius laudes cum multis aliis locis Cicero, tum in Bru- to c, 37. 4. pPotiſſimum perſequitur, ad q. l. v. Corrad. K. XXXIX. Q. MvCIVS, P. F. P. N. scAEVOLA, Pon- tifex Maximus, illius Publii Scaeuola, Pon- tificis, de quo ſupra S. XXXI, filius, Con- ſul anno DCLIX, collega, vti fere in omni- bus honoribus, L. Craſſo Oratore, ſummus ſui temporis ICtus fuit, multorum ICtorum egregiorum, et in his Ciceronis, mortuo Scaeuola Augure, praeceptor in iure ciuili m). Dicitur a Cicerone iurisperitorum eloquen- tiſſimus, et eloquentium iuris peritiſſimus, ſi milibusque elogiis n). In adminiſtranda prouincia iuſtiſſimus atque continentiſſimus fuir. In Mariano tumultu, anno DCLXXI, interemtus eſt. Auctor eſt Cautionis Mucia- naeo). Librum 6an p), qui liber eſt antiquiſſi- mus eorum, vnde aliquid in Digeſta illatum, et Libros Iuris Ciuilis duodeuiginti q) ſcripſit. Libros definitionum Pomponius notis illuſtra- uit r): cetera Laelius elix s), Modeſtinust), Q 3 et 246 Lib. I. Cap. . De Iurisprudentia media et Seruius Sulpicius, cuius, propter repre- henſiones frequentes, in ea ſcripta libri Re- prebenſa Mucii öcaeuolae capita nomen inue- nerunt u). m) Cie. Brur. c. 89. L. 2. §. 4. D. de Or. Iur. 2) Cic. Or. , 39. Brut. c. 39. 40. v. Perizon. Animadu. Hiſt. c. IX. p. 304. ſqjg. 0°) de qua v. Cuiac. Obf. XIV, 37. Maianſ. Diſp. Iur XL. inprimis autem de omnibus eius ſententiis Balduin. de Iurispr. Mucian. p) v. Wieling. lurispr. reſt. p. 131. 9 L. 2. J. 47. D. de Or. Iur. cf. Gell. N. A. V'IL., . v) v. L. 202. D. de R. I. ad e. I. lac. Gosbefren. 5) Gell. N. A. XV, 27. 12) L. 5. er I. 54. D. de A. R. D. 2) Gell. N. A. IV, 1. cf. L. 3. §. 6. D. de pen. leg. §. XI. Huius Mucii auditores fuerunt complu- res, in quibus praecipue auctoritatis extite- runt C. Aquillius Gallus, Balbus Luci- lius, Sex. Papirius, C. Iuuentius, atque ipſe Cicero. Princeps autem horum haud dubie c. ANvLLivs fuit. Is Praetor, cum Cicerone, anno DCLXXAVIII, quaeſtionem de ambitu exercuit. Summa in eo reſpon- dendi iuris dexteritas, in eauendo ſolertia, ac denique maxima aequitas fuit 7). Multas cautiones ac formulas inuenit, in quibus ſti- pulationem Aquillianam, formulas doli mali, et peſtumos Aguilianos. Quamuis autem multis libris iuris ciuilis diſciplinam expoſuerit, cum 1 cum trad paltem 4 ſctibenck quidem! )C. 2) bompo Corcinue Certius e reponun terumei glae eſt I. 1) Praecept non elt oico, Gtaecis ) Cr. ) Cr.) Al. 8IX. hodie i 3) L. 4) Ment ueme gna cun komon 1 mela t repre. libri Ne. len inde⸗ 1. Anmnode. Balkun. A PII 5. zul. n. . compl⸗ tis extite⸗ ls Luci. 8, Arve uE haud or, Cl. eſtionem 9 telpon. lertig, 40 Moltis . ibis i. ſimali, er en Miuls Golter it, CumI uributque vrque ad Caeſoret. 247 cum tradat Pomponius, eum magnam anni partem Caecinae 2) egiſſe, quo facilius libris ſcribendis operam daret; tamen ne nomina quidem librorum hodie nota ſunt. X) L. 2. 9. 42. D. de Or. Iur. „) Cic. Caecin. c. 27. 2) Pompon. L. 2. §. 4¾. D. de Or. Iur. Vulgo ibi legitur Cercinae, quae eſt inſula prope Africam: ſed nihil certius eſſe videtur conieétura virorum doctorum, qui reponunt Caecinae. v. Rupertus ad Pompon. p. m. 400. Ce- terum eius vitam expoſuit ſingulari oratione Heineccius, quae eſt in eius Opuſculis, L. LVCILIVS BALBVS, Seruii Sulpicii praeceptor 4), doctus et eruditus fuit. Sed non eſt confundendus cum Q. Lucilio Balbo Stoico, quem in hoc philoſophiae genere Graecis comparandum fuiſſe dicit Cicero ). 2) Cic. Brut. c. 42. 6) Cic. N. D. , 6. confudit Heineccius Hiſt. Iur. I, 140. ad q. l. v. Riteer. V. C. §. XIII. SEN. PAPIRIVS, et C. IVVENTIVS C), hodie ignoti ſunt ). c) L. 2. 9. 42. D. de Or. Iur. 4d) Mentionem quidem facit Cic. Brut. c. 4. T. Iuuentii, quem callidum et in capiendo aduerſario verſutum ma- gna cum iuris ſcientia, dicit, fuiſſe: neque adeo impro- babile eſt, cum hoc, eundem eſſe, vt putat Rupertus 44 Pompon. p. 307. ſ. — X Q . X.L.Ul. 248 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia media 8. XIII. Non omittentus hic eſt M. TvVLLIVS GI- cERO, Muciorum auditor, et condiſcipu- lus ſuperiorum; qui quamuis nunquam lIu- risconſultum profeſſus ſit, tamen, cum li- brum de iure ciuili in artem redigendo ſeripſe- rit e), et cum in omnibus, tum inprimis in egregiis libris de Legibus, maximam juris ſci- entiam oſtentauerit, Iurisperitorum profe- cto numero eſſe debet /). Atque librorum Ciceronianorum lectio, quoniam in aliis ve- teribus auctoribus omnibus tot ac tantae non ſunt iuris veteris reliquiae, vel potius copiae, quantae in hoc vno, commendanda eſt diligenter iis, qui ius ciuile, cum laude, percipere cupiunt g). e) Gell. N. A. I, 22. ) Itaque ſuperſedere omni labore ſuo poterat Bynbers⸗ boekius Praetermiſſ. p. O0. ſqg. qui multis id agit, vt eum ICtum non fuiſſe oſtendat, propterea quod de iure non reſponderit. Neque nos hoc dicimis, Sed ſummam eius iuris ſcientiam quis negauerit? modo eum diligen- ter legerit: quod faciendum omnibus elegantibus inter- pretibus neceſſario. Ceterum miratus ſum, quod Hyn- Kerghoekius l. c. dubitat, an eius liber de iure ciuili in ar- fem redigende unquam abſolutus fuerit, propterea ꝗquod Quinctil. Inſt. Or. XII, 3, 10. dicit, eum aliqua de Iure ci- uili eomponere coepiſſe, quaſi vero id vocabulum coepiſſe pertineat ad hunc librum ſolum inchoatum, non perfe- Rum; cum ſatis certum fit, eum multa de iure ciuili in animo habuiſſe ſcribere: quorum initium factum eſt hoc Vno lihro edito. Egre- )Egrez lururt num Vol ſuit ſbete lbello, fatione Oinn tumque RVPVS, tum ing Vt trade tantum Vt in pr nſecur uod' Pgendi lei hane 4 C N l, 0b ceptori Avilli mortuu DCCX uruah erunt h hehen leteſten bri ad Aliquor LIVS 0l. ndiſcipn⸗ Guam lu⸗ cuim li⸗ ſoripe. primis in iuris ler⸗ m profe: librorum 1. naliis ve- 140 tantae l potius mendanch um kade, erat Pylere⸗ dagtt, Nt eum Ade iure non ded ſiummam helun diligen⸗ ntibus inter⸗ n, god hy N. RM iin N. ropterea gal⸗ adelunedi. bullamn cent i n, 900 perte⸗ ge iure ciili itium hichum 5 Pere⸗ iuribusque vsgue ad Cazſares. 249 2) Esregie i4 preeſtiet⸗ Ant on. SSohulringius i in Orationed. urisprudentia Ciceronis . quae extat in eius n A k,e⸗ Franeo, 1708. 4. Vitam Che eed. uit Fr Fabricius, et Corr laes in Quaeſtura 1 t libello, qui propediem denuo edet zelesantiln 1¹ ur e fatione Cel. Erneſti. nraet eurd krae⸗ XI. Omnibus ſuperioribus Ctis longe mul tumque antecelluit SERVIVS SvLPICIVS RVFVS, Ciceronis familiariſſimus, qui tan tum ingeni atque ſubtilitate ſcientiae valuit 4 . 3 vt tradat Cicero, artem in eo vno fuiſſe h); vt in prima arte potuiſſet eſſe ſecundus, niſi 5 in ſecunda primus eſle maluiſſet ?7). Ceterum quod inprimis, deſerto dicendi cCauſas e agendi ſtudio, ſeſe iuri ciuili li dederit, s rei hanc rationem reddit Pomponius ) guod l Mucio, propter ignorantiam juris ciui- lis, oburgatus eſtet. Vſus autem eſt pr- ceptoribus in iure ciuili, Lucilio Balbo, Aquillio Gallo?/). Conſul ſuitanno DCw. mortuus eſt in legatione ad Antonium anno DCCXI, eamque ob rem ex Senatusconſulto ſtatua honoratus pedeſtri m). Eius ſcripta fu erunt haec: Notae ad Q. Mucjum ſ die prebenſa Mucit &aeuolae capita n) lib 4. detteſtandis ſacris 6), liber de dote „ . bri ad Brutum ad Edidum 4), et . “ aliquot 7), et alia. : eene 25 Lib. I. Cap. Il. De Iurisprudentia media ) Cic. Brut. c. 4. eum artem in Iurisprudentiam intuliſſe dicit: quod tamen non eſt ita capiendum, quaſi ante eum . iurisprudentia in formam artis reda ca non fuerit. Quid Ex eiu enim aliud egit Q. Macius Naeuola [Pontifex], quem gbibus ta Pomponius tradit ius cinile primum conſtituiſſe, genera- zim in XVIII libros redigendo. L. 2. §. 17. D. de Or. Iur. mnt, Itaque id ſie eſt intelligendum, vt Seruius Sulpicius eo in NVS VAI genere omnes ſuperiores vicerit. Ceterum laudes hu- zyrID ius ICti v. ap. Cic. Pbil. IX, et Bruc. c. 45. 644. l n AVIV. 1) Cic. Brut. c. l. E) L. 2. 9. 43. D. de Or. Iur. eam narrationem in dubium VIVS, L. vocat A. Auguſtin. not. ad librum de nom. propr. Pand. tiſtii pare p. 20. de qua quaeſtione conf. Otio V. C. praef. ad T. ilakil part. I. Theſauri. ded, Prn 1) L. 2. K 43. D. de Or. Iur. Cic. Brut. c. 42. Ofnnes nu m) Cic. Phil. IX, 7. eius ſtatuae inſcriptio extat apud Reines. Inſeript. Claſ-. VII, 30. Gwe tautn n) Gell. N. A. IV, 1. dicendun 0) Gell. N. A. /2. ita autem titulus libri recte ſcribitur in )L: omnibus libris ſcriptis, non vt in quibusdam editis eſt: „ niſtane de teſtament is, v. Scbhwaræzii Diſſ. de Dereſtatione Sacro- de lbri yumm. e Or. lu ) Gell. N. A. IV, 3. et 4. cf. L S. D. de cond. cauſ. dat. Reruügt ) L. 2. §. 44. D. de Or. Jur. quorum primus ſine dubio Egelite laudatur L. 5§. 9. J. D. de inſtit. act. D r) Quinctil. Inſt. Or. X, I. 16. dicit eum inſiguem non imme- rito famam tribus orationibus meruifſe. Idem X, 7. 30. me- minit commentariorum cauſarum a Seru. Sulpicio acta- 4. Ohl rum, cuius tres orariones extent: Sed bi, inquit, de clarusex guibus loquor, commientarii ita ſunt exaëti, vt ab ipſo mi- Gi omm bi in memoriam poſteritatis videantur compoſui. Pli- Omn nius H. H. NXXVIII, 2. mentionem facit eius commen- ſi famil zazionis, quamobrem menſa lingquenda non ſit. cf. Salig. leſemoe e ad Feſt. voc. Menſa migrate. Feſtus voc. mancipatus laudat et eius oratianem, quam ſeripſit et habuit pro Aus Mig. Cc-. 1 terum huius Mti vitam expoſuit libro ſingulari Eu. benlter ce Otze, V. C. qui inſertus eſt Tomo V. Tbeſauri. ) un 4, * kint Alte leeuti 1, 1 S. XLVv. unAl medie an inn iſe. ſiante eum erit. Quid er), guem e, genert⸗ de Or. lur. icilseo in laudes hu- . in dubium opr. Puud rotf. al I. Ntat 4pua cribitur in editis eſt: riofte Mero⸗ 1. dut. ſine dubio 7 miͤn⸗ “ 1. ni⸗ Ni li. wahnten ck. Kl. Pmn ulanſet ingulari Ei. uri. Außflit. Ce. iuribusque veque ad Caeſares. §. XILV. Ex eius ſchola plurimi prodierunt: in quibus tantum hi, quoniam libros ſcripſe- runt, Pomponio memorantur *½g ALFE- NVS VARVS, A. OFILIVS, T. CAESIVS, AVFIDIVS TVCGCA, AVFIDIVSNAMVSA, FLAVIVS LPLRISCVS, C. ATEIVS PACV- VIVS, LABEO ANTISTIVS, Labeonis An- tiſtii pater, CINN A, nvaLrCIVS GELLIVS. Sed, praeter Aifenum Varum et Ofilium, omnes non niſi nominibus noti ſunt?). Ita- que tantum de Alfeno Varo, et A. Ofilio, dicendum. 5⁵) L. 2. G. 44. D. de Or. Iur. 2) niſi quod plerique in Digiſtis, et non expreſſo nomi- ne libri, laudantur: et quod Pomponius L. 2. §. 44. D. de Or. Iur. refert, Namuſàm Aufidium octo illuſtriorum Seruii Sulpicii auditorum libros in centum quadraginta digefliſſe libres. A. OFILIVS 22) Ciceronis tempore iam X) clarus extitit, ſed priuatus conſenuit, negle. cti omni honorum petitione, quamuis Cae- ſari familiariſſimus 2): ſcripſit de Legibus Vi- ceſemae, et de lurisdicdtioue z), libros Actionum a) et luris Partiti b) Edictum Lraetaris dili- genter compofuit. u) Eum Aulum tantum praenemine dicimus: Bynker boe- kius autem in Praeterm’fj. et Heinecc. Hiſt. Iur. 1, 3. ſecuti A. Auguſtinum de nom. propr. Pand al. nominant Ca- ium Aulum Kliun: propterea, quod apud Pompon. I. c. legitur, — 1 „ . 252 Lib. I. Cap. II. De lurieprudentia media legitur, Caius Aulus Oſtlius: ita, vt, ſi ſegreges Caium, vn- decim prodeant anditoresSeruiisulpicii cum tamen ipſe Pomponius decem ſe tantum memoraſſe affirmet. Sed eſt contra omnem antiquitatis rationem, vnum homi- nem liberaeè certe reipublicae temporibus duobus prae- nominibus vſum eſſe: nam quae exempla adferuntur, id quidem non efſficiunt. Itaque recte ſine dubio nomen Caii, tamquam ex ſequentibus inuectum ab deerranti- bus librariis, eiiciendum contexto Pomponii, cenſet Cuiacius. [(v. Gronou. pater ad Tuc. A. VI, 15. Wanbem. tamen de Vſ et Praeſt. Num. Diſſ. X. p. 27. putat in gente Sulpicia duplex praenomen in vſu fuiſſe. X) Cic, ad Diu. VII, 2. ad Att. XIII, 37. „) L. 2. §. 44. de Or. Iur. * ibid. Liber autem de Legibus vicefimae, qui dicitur apud Pomponium, haud dubie tantum ad viceſimam manu- miſſiomim pertinuit. a) L. R. §. 5. D. de penu leg. 4 L. F. §. 2. D. de legat. IEI. fuit autem hie liber ſimi- is haud dubie Ciceronis partitionibus oratoriiss. c) L. 2. 9. 44. D. de Or. Iur. Ceteèrum de hoc ICto v Menag. Am. Iur. Ciuil. P: 98: et 447. ALFENVS VARVS, Conſul ſuffectus ſub Auguſto poſtea fuit 4). Scripſit libros XML. Digeſtorum e), a Paullo poſtea in epitomen re- dactos, et Coniectaneorum, vel Colledtaneorum, libros †). d) Pompon. L. 2. 9. 44. D. de Or. Iur. Ceterum eum, ante quam ſe Romam contuliſſet, ſutorem Cremonae fuiſſe, ſtatuunt ex Acronie Schol. ad Hor. Serm. I, 3, 130. qui de Alfeno Varo id commemorat. Sed id idoneis argu- mentis repudiarunt M'aechtler in Act. PErudit. Lipf. a. ri. Eu. Otto V. C. in praef. Tom. I. Theſ. Iur. er in E. Alfeno Varo, I. V. Theſ. Iur. p. 1029. ) Gellius iur 9) Caliut) fragnenta nem et ue voluit H. ſie Paule Anſt. /ro ) Gal te Eec hoslil librot (X tel. O (1 00 batii Teſt moriatm luſris. A TIVS TSSI ſimds, 1 et ab ipt⸗ Ppicurett relegionit 9 (. d . dr. y ¹) Ce a 40 Din. dV Cieit, eſ⸗ D le, ge lrob. Ka. Din uib terum ge Ule. ciet ye Media iun, vn. aumenipſe net, ded m homi- bus prae. feruntur, io nomen leerranti⸗ ii, cenſet Hanben. putat in . iturapud n manl⸗ ber ſimi . hrüis, Cto v us ſub e M. wen e eA, um, untte 4e fuiſle, 130 quit eis argl⸗ Lià. lur. er 1 ) Gilius iuribusque véque ad Cazſanes. 253 e) Gellius N. Artir. VI, 5. In Digeſtis multa adhue fragmenta ex Alfeni digeſtis exſtant, quae in ordi- nem et ſuos libros redigere, et commentario illuſtrare voluit H. Brencmannus, ideoque edidit Alfenum Varum Jiue Pandectas iuris ciuilis auctorihus ſui et libris reſtitutos, Amſt. 1708. §. p) Gell. l. c. in nomine horum libror um variant codices; Sed hos libreos non eſſe Alfeni Vari, ſed illos Namuſae libros CXL. de quibus Pomponius, defendit Bynkert⸗ boek. Obſ. VIII, I. temere. d. XLVIII. c. CoRNELIVS MAXIMVsS fſola C. Tre- batii Teſtae inſtitutione apud poſteros me- moriam inuenit g), nullis aliis decoribus il- luſtris. Ac tanto illuſtrior eſt ipſe c. rREBA- TIVS TESTA, Caeſari et Ciceroni familiariſ- ſimus, Iurisconſultus magnae auétoritatis, et ab ipſo Auguſto in conſilium adhibitus h). Epicureus fuiſſe videtur?). Scripſit libros de religionibus &£), et libros de Iure Ciuili 1). g) Cic. ad Diu. VII, 8. et 17. L. 2. §. g.. D. de Or. lur. by) pr. Inſtit. de Codicit,. ¹) Cic. ad Diu. VII. I1I2. Ceterum de eius auctoritate Cio ad Diu. VII, 5. vbi eum familiam ducere in iure ciuili dicit. ef. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 14. ) h. e. de iure pontificio, quorum decimum laudat Ma- crob. Sat. III, 2. ) in quibus et reſponſa fuere. v. Gel N 4 HIV, 12. Ce- terum de eo v. N. H. Gundlingii Dic. de C. Trebatio Teſta. §F. XLIX. A. CASCELLIVs, iuris peritiſſimus, (Q. Mu- cii et Volcçatii auditor, homo dicax ac face- tus, 254 Lib. II. Cap. I. De Iuriaprudentia media tus m), ceterum valde contumax, qui nulla auctoritate et gratia compelli potuerit, vt de Vvlla aliqua earum rerum, quas Triumuiri dede- rant, formulam componeret n). Obiit Quae- ſtorius, ſenex, et orbus. Edidit nonnulla, e quibus iam Pomponii aetate nihil extitit, niſi vnus liber Benedidtorum o Ceterum pu- tatur eſſe, ad quem Mucius augur, cum de iure Praediatorio †) conſuleretur, conſulto- res ſuos reiicere ſoleret ): quod damen et temporum ratio, et alia, valde dubium red- dunt. m) Paler. Max. VI. 2. 22. LPln. H. N. VIII, 40.] Face- tias eius memorant Quinctil. Inſt. Oraz. VI, 4. Macrob. Sat. II, 6. n) Val. Max. VI, 2. 12. 6) L. 2. §. 4). de Or. Iur. Benediéta alias ſunt ea, quee Ennius bona dicta h. e. bons emots vocabat. Caicellii liber autem videtur complexus fuiſſe reſponſa faceta et vrba- na. ef. Menag. Amoenit. Iur. Ciu. c. 8. er Bynkersboek. Praetermiſſ. ad Pompon. l. c. 9) v. Chr. Goirl. Heynii Diſſert. doctiſſima de Iure Praediatorio Lipſ. 1752. me praeſide defenſa: vbi juris Praediatorii ratio ac vis egregie exponitur. 9) Cic. Balb. c. 20. Val. Max. VIII, 12. Praeaiator ille ibi voeatur. Icf. Pigb. Annal. ad a. 533. P. 77. TL. III.] a⸗ AELIVS TVBERO, A. Ofilii auditor- contra quem Cicero pro Ligario ad Caeſa- rem dixit; victus ab Cicerore, repudiato eloquentiae ſtudio, totum ſe ad iurispru- dentiam contulit ). Doctiſſimus publici priuati- 1 emiiuatig judicie ) eto ſert. Pandecte 1) L.:2 . aliomim, Gerent 4. Luind 3) Gdll. ) ¹) Gel- v compoli Reſtan gentium Nowinar interkes Marianie fuerunt: CRETIV CLoNA ſtructicht Varoni roLC4 LIVS u dor). *) Cc. n 9) dide ²) Ce. 0 4) Ci. 0 I. ) C. 0 eciu Unulle yt Ge dede- llulto⸗ nen et n ked. Face- Murob. 2, gnne ellii liber et vrba⸗ teriboel. de lore nla: vbi tur. T. I.) uditor⸗ Cielr. puchnto rispru. publet Priun. inribusque vsque ad Cazſarers. 255 priuatique iuris, libros conſcripſit de offcio iudicis 5*) item ad Oppium t), quamuis obſo- leto ſermone vſus u): laudatur ſaepe in Pandecte. r) L. 2. F. 46. de Or. Iur. idque fecit exemplo multorum aliorum, qui, eloquentiam ſe adſequi poſſe, cum diffide- derent, ad Iurisprudentiam tranſiere. v. Cic. Mar. c. 172. Luinctlil. Inſt. Or. XII, 3. 9. 5) Gell. N. A. XIV, 2. *) Gell. VII, 9. u) L. 2. 9. 46. de Or. Iur. Ceterum ſtemma huius ICti compoſuit Rupertus ad Pomponium p. m. 340. ſ. §. Ll. Reſtant nonnulli quidam veluti minorum gentium Iurisconſulti, quos iam animus eſt nominare. Itaque M. BRVTVS, pater Bruti, interfectoris Caeſaris, et c. BILIENVS X), Marianis circiter temporibus, in iure magni fuerunt: et fere iisdem temporibus oQ. Lv- CRETIVS VkSPILLO, P. Orbii magiſter „) C. LONGINVS 2), iuris publici prudentia in- ſtructiſſimus, c. A GVLEO 2), pater C. Viſellii Varronis, et cognatus Ciceronis, denique VOLCATIVS *). Paullo ante autem HOSTI- LIVS quidam, Actionum Hoſtilianarum au- ctor ?). xX) Cic. Brut. c. 427., et O0. y) ibid. c. 45. 2) Cic. Or. I, 66. a) Cic. Or. I, 43. Brut. c. 76, *) Plin. H. N. VIII, 40.] *“) Cie. Orat. I, 57. §. LII. 256 Lib. I. Cap. Il. De Iurieprudentia media Ciceronis autem tempore maxime fue- runt hi: c. vVISELLIVSVARROC), filius C. Aculeonis, P. ORBIVS, auditor lunentii d), C. CAMILLVSe), juris pradiatorii inprimis Peritus; M. TVGIOF), qui videtur ei ſe iu- ris ciuilis parti maxime dediſſe, quae eſt do aqua ducenda; vacäRRA g), L. VALERIVS, mediocris, vt videtur, ICtus ); M. MAR=- CELLVS £), et P. QyINCTILIVS VARVS, et 1. LvcvLLVS £), qui C. Aquillio in cauſſla Quinctiana in conſilio fuerunt; L. ocrA- vIVS BALBVS ) iuris peritiſſimus; PRECI- ANVs item ), et ATERIVS quidam, a quo dictum haud dubie lus Aterianum apud Ci- ceronem n). e) Cic. Brut. c. 26, et ad Attic. III, 23. d) Cic. Brut. c. 48. ò e) Cic. ad Diu. PE, 20. videtur quidem eſſe Turius, ad quem non minus, quam ad Caſcellium, de iure praedia- torio conſultores reiiciebat Q Mucius. Cic. Balb. c. 20.] F) Cic. Balb. c. 20. g£) Cic. ad Diu. VII, 8. ſi non eſt nomen, ioci cauſa fctum, mediocris alicuius [Cti. b) Cic. ad Diu: I, 10. III, I. VII, 11. XII, 7J. ¹) Ce. Quinct. c. 7quem iuris magis, quam eloquentiae, ſtudioſum dicit AMcon. ad Diu. in Caec: C. k) Cic. Quinct. h c. . 1) Cic. Verr. II, 12. m) Cic. Cluent. c. 38. 2) Cic. ad Diu. VII, 8. ) Cic. ad Diu. IX, 18. 6. Lur. iy Huc a vs iutis iIVNIVS 4 Ahatihus ) v. Mn 9) L. mn. Plin. H.! W cro: quo re ciuili . Vt Wrarn Cientian, ripruden pelletur: mis cum A adhuc Numa C clas deſe terdum ENparte iis cong enim is dQeeo ge niqgneſ edhie e fue⸗ ius C. ntii ) primis iſe iu. eſt do LEnlvs, praelia⸗ le. li 1207] . ei eal 4 gtettih iuribusque vique ad Cueſares. 257 §. LIII. Huc addendi videntur vERRIVS FLAC- cvs iuris pontificii peritiſſimus ), et M. IVNIVS GRACCGHANVS, cuius liber de po- reſtatibus etiam in Digeſtis laudatur 4). 5) v. Manut. ad Cic. ad Diu. IX, 20. ) I. vn. D. de off. Quueſt. Cic. de Leg. III, 20. ef. Plin. H. N. XXXIII, 2. Nihil diximus de Iure Pontificio, et ſa- cro: quod cum tanta neceſſitudine cum iu- re ciuili coniunctum fuerit, atque nexum, vt ſummi quique lurisconſulti iuris eius ſcientiam quoque tenuerint: et ipſa inde iu- risprudentia rerum diuinarum ſcientia ap- pelletur: de eo breuiter dicemus: inpri- mis cum eius reliquiae ac veſtigia non pau- ca adhuc in Pandecte extent. Id ius etſi Numa conſtituit, eaque de re leges ſa- cras deſcripſit: cuius generis et poſtea in- terdum leges rogatae ſunt; tamen magna ex parte Pontificum decretis atque ſenten- tiis conſtitutum atque fundatum eſt. Leges enim iis de rebus paucae: pontificum, qui de eo genere iudices eſſent ſoli, auctoritas de religionibus ac iure ſacro magna, ac de- nique ſumma in retinendis reſponſis ac de- R eretis 258 Lib. I. Cap. . De lurisprudentia meäia Cretis ſuis conſtantia erat. Quare diligen- ter omnia reſponſa ac decreta ſua in com- mentarios Pontificum referebant: quorum conficiendorum cura fuit penes Pontificem Maximum. Atque haec omnia deinde fe- re pro legibus obſeruabant. Itaque innume- rabilia iura Pontificum auctoritate conſecu- ta ſunt r). Exemplo ſit illud caput, vt ſacra perpetua eſſent, in XII ): hoc enim poſito, haec iura Pontificum auctoritate conſecuta ſunt, vt, ne morte patris familias ſacrorum memoria interiret, iis eiſent ea adiuncta, ad quos eiusdem morte pecunia veniſſet ). Conſtitutum itaque eſt, qui adſtringeren- tur ſacris eo nomine, quod ex pecunia de- functi cepiſſent. Rurſus, qui liberarentur ſacris, conſtitutum eſt ½). Multa etiam ex moôre maiorum Pontifices tenuerunt. y). Cic. dom. cap. 12. In iis etiam Leges ac iura ciuilia fuiſſe perſeripta, intelligitur e Dionyſ. Hal. L. X. p. 627. Senec. Epiſt. 108. et Cic. de Diu. II, I18. Pon- tificem autem maximum commentarios conficere con- ſueuiſſe, patet e Cic. Brut. c. 14. idque et inde ar- guitur, quod idem Annales maximos conficiebat. Cic. Orat. II, 12. 5⁵) Cic. Leg. II, 19. 2) Cic. Leg. II, 20. quod caput egregie explicatur a Bal- duino in Iurisprud. Muciana p. m. 76. ſeqq. Facile au- tem intelligitur, ſacraſpriuata coniuncta et alligata fuiſ- ſe hereditati propterea, quod aequiſſimum eſſet, ad quem smolumentum perxueniret, ad eundem etiam onus per- . . tinere. jun Tnere. 0 . Non ſactis Gedd ſtato, ſed e heclmis 1) Cer be 250. Kh I1 lus Do cum iure Scaeuola quam Po (idile co⸗ ids Ciode ris pont parte cun men iſta ta ſpecti tentig, p votis, de jusmodi tiſiine p Craſht te tummque ap u coniund apud eun r, ſe Mecte iigen⸗ n ν.e. uorum tificem nde fe⸗ INe. onlecl. Vtſacta poſto, nſecuta crorun Nte, 1d iſlet t). ngerem, mia de⸗ tarentur etiamn ex zuracinilia l 1. . 1 bon. liere eon⸗ inde ar- ciebat. 0. gtur ahll Facile a⸗ ligmfu⸗ let⸗ 4 guem . onus per⸗ tinert. juribusque vaque ad Caeſares. 259 tinere. Cicero quidem dicit: beredum iuſtiſſima cauſa eſt. Non itaque hereditatis in cauſa inteſtati ratio ex facris deduci poteſt. Non enim ſolum heredes ab inte- ſſato, ſed et teſtamentarii, et qui plurimum cepiſſent e pecunia, obligati erant ſacris. 2) Cie. Leg. Il, 21. cf. I. E. Gronou. de P. V. 10, 7. . 380. Scbwarz. Diſſ. de derteſt. ſacr. et Conradi Parerg. II, I. J. LvV. lfus Pontificium vero etſi eam habebat cum iure ciuili coniunctionem, vt Mucius Scaeuola Pontifex negaſſe dicatur, quem- quam Pontificem bonum eſſe, niſi qui ius ciuile cognoſlet æ); nemoque & contrario jus ciuile penitus percipere poſſet, qui iu- ris pontificii non teneret ſcientiam eius, qua parte cum iure ciuili coniunctum eſſet: ta- men iſta coniunctio ad pauca quaedam capi- ta ſpectabat, illuſtria quidem illa et late pa- tentia, pauca tamen: de ſacris priuatis, de votis, de feriis, de ſepulchris, et ſi quid hu- jusmodi eſt): in quibus locus de ſacris la- tiſſime patebat omnium. Ceterum iam L. Craſſi temporibus id neglectum contem- tumque fuiſſe, e Cicerone intelligimus 2), apud quem ille conqueritur, id, quamuis coniunctum, neminem diſcere. Itaque apud eundem Ciceronem 4) Brutus gloria- tur, ſe id a Seruio Sulpicio, qua parte cum R 2 ciuili 260 Lib. Il. Cap. Il. De Iuriaprudentia media ) Cic. Læg. II, 19. J) Cic. l. c. 2) Cic. Or. III, 33. extr. a) Cic. Brut. c. 42. let, in multis capitibus errat. cf. F. Balduin. Iurispr. MWac. l. c. §. LVI. Ius Augurium t), ſiue Augurale, etſi ius priuatum non attingebat, iuris publici tamen pars erat, cognoſcenda inprimis Auguri- bus, atque Senatoribus. De quo, cum eſ- ſent leges nonnullae, tum inprimis, vti Ponti- ficium, decretis augurum conſtitutum arque auctum eſt: multa etiam in more fuerunt. Sed ſatis de Iure Ciuili atque ſacro eo, quod e prudentum decretis ortum eſt. 4*) Ius Augurium vocatur ap. Cic. Diu. II, 33. Scientia juris augurii apud eundem Car. mai. c. 4. ad Diu. III, 9. er Gell. N. A. I. in praef. ad q. I. v. I. F. Gronon. de eo etiam libri extiterunt Appii Pulchri ad ipſum Ciceronem ſeripti, Cic. ad Diu. III, 4. et 9. cf. de Diu. II, 35. ipſius autem Ciceronis de ea diſciplina Hibros laudant Serzius et Cbariſius. ciuili iure coniunctum eſſet, didiciſſe. Ho- die autem, quoniam in Pandecte non pau- cae eius ſunt reliquiae, pertinetque ad co- gnitionem antiquitatis, cognoſcendum, quan- tum fieri poteſt, percipiendumque eſt *) or 2) de Iure Pontificio ſeripſit Iac. Gutberius; etſi, vt ſo- quodiud Iaque no Romaos r iudice Alebusi Orturn, pellari in 4) CA. 1 5) L.2. 5 haud dun nceſſari pruentn gum et Prudent Eſtit diuturne ſimiliter compro fi, m Ccentum H. n pau. A co. un. . i tii vt ſon .luriyr. eiſt ins tawen Aoguri⸗ cum el. iPomti- nacqde nerunt. 0 gvod 1. Sientis Din Il, F GNn0,. 4 iplum g. cf. de Aleiplinn FEC. juribusque vaque ad Taeſares. SECT. V De Rebusß in dicatis ſiue Diſputatione Fori. §. I. B Rerum perpetuo ſimiliter iudicatarum au- Goritatem ſenſim paullatimque ius ali- quod iuducere, vel noſtri fori vſus declarat. Itaque non mirandum eſt, id vſu etiam apud Romanos veniſſe, vt in partibus iuris eiuilis res iudicatae quoque numerarentur 4). Id Ius, ex rebus iudicatis, inprimis Cenrumuirorum, ortum, dicimus, nomine diſputationis fori ad- pellari in Digeſtis b). 4) Cic. Top. c. 5. certe eas in numero juris ciuilis ponit. 6) L. 2. §. 5. D. de Or. Iur. quo in loco legendum haud dubie eſt: vr deſideraret prudentum aucétoritatem, neceſſariaque eſſet diſputatio fori. Diſtinguitur ergo à prudentum aucteritate Diſputatio Fori: quemadmo- dum et ſeq. §. Ius, quod ſmne ſeripto venir, h. e. auctoritas prudentum, ſegregatur a diſputationi fori. §. II. Eſt itaque Diſputatio fori, id ius, quod diuturno tempore in iudiciis agitatum, rebus ſimiliter iudicatis, pro iure certo vetuſtas comprobauit; ſiue, vt hodie loquimur, vſus fori, tritura forenſis. Cum enim in iudiciis centumuiralibus multa iuris controuerſi ca- R 3 Pita 262 Lib. I. Cap. II De lurieprudentia media pita ex aequo bonoque diſputarentur; id tandem conualeſcebat, quod diuturno tem- pore eodem modo a iudicibus iudicatum eſ- ſet, et tacita quaſi populi conſenſione rece- ptum. Atque id eſt, quod poſt magnas varietates obtinuiſſe dicitur c). Vna tamen, aliquando in ſingulari cauſa, iudicum ſen- tentia eam vim non habebat. c) L. vltim. D. pro legaz. L. 32. D. de O. er A. L. 55. H. I. D. dc legat. II. Neque vero mirum eſt, iudicum ſen- tentias tandem eam vim tenuiſſe, cum iudices eſſent legum interpretes. Cic. Cluent. c. 53. §. III. Errant itaque viri docti, qui diſputatio- nem fori huiusmodi fuiſſe arbitrantur, vt Iu- risconſulti, capitis alicuius ambigui et con- trouerfi definiendi cauſa, in vnum locum, quaſi concilio indicto, conuenerint, et com- muni ſuffragio deciſionem iſtius controuer- ſiae ſtatuerint ). Nam vt taceam iſtam ra- tionem ex idoneis veterum auctorum locis, aut iuris noſtri capitibus, doceri probarique non poſſe e): tantum abeſt, vt ICtorum au- Goritas libera republica fuerit tanta, vt ius ſuo arbitrio iudicioque componere potue- rint, quippe iuris conſtituendi poteſtas ne magiſtratibus quidem eſſet, ſed tantum po- pulo, aut ſenatui ad ſummum: vt ne ſub Caeſaribus quidem, mutata penitus reipu- blicae iur blicae for re hotueri, ) Audtoren prut.. 14 5I. Brung rumm aucte *) Cueeni, AA r. II lb. er go en ad rem Plerum rebus iud erat huius tatem in Joando pliciter innſſtcig⸗ Ctorum kione for tandem ſet erhe En, ne mn , Vaca. v. ſiſir ⸗ ) Kditioni tun ) Ce. edie r; id tem. m el rece- gnus amen, Nſen⸗ FK. um ſen⸗ 8 ellent utamo⸗ t I. et con- locum, t comn⸗ trouer⸗ kam re. ſocis, barique rum A⸗ , ins potue⸗ ſtas nie um po. pe ſub reipu⸗ blicae iuribusque vaque ad Caueſaxgt. 263 blicae forma, eam poteſtatem ſibi adroga- re potuerint. Auctores huius ſententiae ſunt Raeuard. de auctor. prud. c. 14. Hein. Antig. Iur. I, 2. 35. et Hiſtor. Iur. I, 51. Brunquell. Hiſt. Iur. I, 4. 3. et fere omnes, qui ho- rum aucétoritatem ſequuntur. e) Quae enim adferuntur teſtimonia, Scholiaſtae Iuuenal. ad Sat. III, 128. Cic. Fin. I, 4. Or. I, 56. L. 19. D. de lib. et poſt. L. vlt. 9. 26. D. de mun. et honor. aliaque, ca ad rem iſtam conſirmandam non ſunt idonea ſatis. §. IV. pPlerumque autem, quod ius ortum eſt e rebus iudicatis, ſiue diſputatione Fori, id erat huiusmodi, vt ſummum ius ad aequi- tatem inflecteretur, atque componeretur;, quando legibus non eſſet omnino aut ſim. pliciter cautum quidquam. Inde querela inofficioſ teſtamenti f), excogitata primum ICtorum ingenio, conſtitit deinde diſputa- tione fori. Eandem originem habet, quod tandem conualuit, vt paterno teſtamento non eſet exheres filius, quem pater neque here- dem, neque exberedem, ſeriphſſet nomina- tim g), aliaque, quae commemorare non vacat. P ) v. Val. Maxim. VII, 7. cf. A. Schultingii Exercit. de re- ſeiſſis teſtamentis adiuncta eius Theſibus controuerſis et editioni Valerii Maximi Torreniani; in primis autem I. van de Water Obſ. Iur. Rom. I, II. 2) Cic. Orat. I, 38. Val. Max. VII, 7. RK 4 SECTIO „ 8S E CT. IV S DVe Moribus Maorum. ½f△M½r I. OJs vel ſua ſponte intelligitur, vti in re- gno olim, ita etiam antiquiſſimis rei- publicae liberae temporibus, quoniam Pau- ciſſimis legibus fſcriptis vterentur, et, in rudi populo, diſciplinaque honeſta, in ple- lati eſſent, multi etiam edictis praetorum veluti in familiam iuris ſcripti transiſſent; tamen non pauca manſerunt omnibus tem- poribus, quae ſolis maiorum moribus re- gerentur. Atque propterea non ſolum apud veteres auctores ſaepe mentio fit Moris maiorum, ſed etiam apud Cicero- nem Mos in partibus iuris ciuilis numera- tur ), inſeribitur de Legibus et Moribus. Quid? tur ?). 4) Cic. Top. c. 5. 2) L. 12. F. 2. de iudice 2. Lib. I. Ccap. I. De Tariahrudentis media risque rebus morum obſeruatio ſatis eſlet, pleraque adminiſtrata eſſe moribus. QCuo- rum quamuis multi poſtea in Leges trans- et apud VIpianum primus titulus quod in ipſius iuris Romani Pandectis non pauca capita e Moribus profecta dicun- §. I. More⸗ Iin diuta ſtarumq. tum, ta⸗ lege, ce. Vt fupra Prudent eocem runt ſua i poſiu bos, a ms, ˙) . W voruml me do lnpr crigne locum erend Volunt⸗ concec etinm i Adteren d ViN Eibos iImue mte Ro in re⸗ nis rei- m par. et, in inpe⸗ s ellet, Co. trans. etorom siiſlent; s tem⸗ lbus re⸗ 1 ſolom ntio fit Cicero⸗ numera⸗ 8 titulus Cvic⸗ Gis non 1 Cicun⸗ 1. iuribusque vsque ad Caeſaret. 205 §. II. Mores autem adpellamus ius ex volunta- ria diuturnaque rerum ſimiliter actarum, ge- ſtarumque, obſeruatione et vſurpatione or- tum, tacitaque veluti populi auctoritate, ſine lege, comprobatum c). Quamquam vero, vt ſupra tradidimus, ius honorarium, atque prudentum auctoritas, diſputatioque fori, eodem modo vim auctoritatemque obtinue- runt ſuam, adeoque in Moribus quoque po- ni poſſunt: ea tamen hic ſegregamus a mori- bus, ac ſecernimus, hosque tantum intelligi- mus, qui nullo proprio nomine adpellantur. c) v. luſtr. Io. Godofr. Richteri Diſſ. de Moribus Ma- iorum Lipſ. 1744. in qua de toto hoe genere elegantiſſi- me doctifſimeque diſputatur. §. III. Inprimis autem Mores, et in publici ſa- crique ), et in priuati iuris cauſis, inſignem locum obtinuerunt circa rerum agendarum gerendarumque modum: in quo profecto voluntariae obſeruationis principiis multum concedi fas eſt: etſi negari non poteſt, eos etiam in alio ſaepe genere cerni. Exemplis adferendis ſuperſedeo, ne nimis longus ſim e). Id vix opus monere, Leges ipſas ſaepe Mo- ribus abrogatas, aut derogatum iis obroga- tumue eſſe. Hoſpes ſit, neceſſe eſt, in antiqui- tate Romana, qui id ignoret. R S 4) Cic. 266 Lib. I. Cup. I. De lurisprudentia media etc. 4d) Cic. Leg. II, 24. Haec habemus in XII. reliqua ſunt in more. *) Qui volet, petet e Richieri V. III. iam laudata egre- gia Diſjertatione p. 21. S Ceterum, ne quis erret, id tenendum eſt, de quibus in legibus cautum ſancitumque eſſet, ea ſaepenumero, tam in libris noſtris quam in veteribus auctoribus, Moribus ma- iorum accepta referri ). Quod quidem maxime fit in legibus aut ipſis antiquis, aut ex antiqua obſeruatione ductis, quarumue origo et auctoritas ignoratur. Nonnulla er- iam capita ex mixto iure †) eſſe dicuntur, hoc eſt, tum e legibus, tum e moribus, extitiſſe. *) [v. Noodt. Prob. I, I1.] P) Paull. Rec. Sent. V, 4. 6. * bius 4) LIBER ILI * IVRIS IVNISPS . — ngted quit popr E enim Deela, amplius ſed nece Qamvi noque b llrun, tiens 1 tamen a toete, 667. e d, L. IBE R II . DEFS IVRISPRVDENTIA NOVA umeſt, unue CA P. I noſttis 5D5DPD* MWU GSm. IVRISPRVDENTIA AB AVGVSTO niden ys VE AD HADRIANVM. 5, Aut H fumue SEGT. 1 . i De Statu Publico. iile. 5F. 1. quibus ſumma rerum ad vnum, Senatus populique Romanorum conſenſu, venit. Ea enim tum rempublicam inuaſerat corru- ptela, quam longe ante proſpexerat Poly- bius u), qui praedixerat fore, vt libertatem amplius ferre corrupti mores non poſſent, ſed neceſſe eſſet, omnia ad vnum transferri. Quamuis vero, a Caeſariano inde Pompeia- noque bello ad Auguſti fere ſeptimum Con- ſulatum, Libertas populi Romani, quaſi mo- riens, reluctata eſſet principarui, tandem tamen cedere coacta eſt, vitaque cumgemitu Jugit L'dsdn eorum temporum hiſtoriam, CR I. 2 268 Li. II. Cap. L De lIuriuprudentia noug fugit indignata ſub umbras. Quod qua quaſi . lenta tabe, quibusque gradibus factum ſit, libro ſuperiori oſtendimus. Ac ipſa reme- dia, quae morbo adhibebantur, ſalutem mi- nuebant. Principatus autem vnius haud du- bie, et ſine retractationis ſpe, conſtitutus eſt?) ſeptimo Octauiani Caeſaris conſula- tu c), quo ei nomen Auguſti, ex ſententia Munacii Planci, a Senatu ceterisque ciuibus a. d. XVI. Kal. Febr. datum eſt. Quo no- mine tributo, omne Senatus populique Ro- mani ad eum translatum eſt imperium d), facta lege illa, quae poſtea Lex Regia dicta eſt: de qua paullo poſt exponemus. a) Poh. Lib. VJ. b) Inter ipſos veteres auctores, initia imperii Auguſti Caeſaris conſtituentes, non conuenire, iam ſupra Lib. II. cap. I. §. vlt. docuimus. v. etiam Pagi Diſj. Hypat. P. III. c. 3. 9. 2. b. m. 330. Optimum tamen eſt, prin- cipatus initia demum a ſeptimo eius eonſulatu repetere. v. III. Ritter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 159. e) Cenſorin. de die nat. c. 21. cf. Pagi Diſ. Fp. P. II. c. 3. J. I. 4) Dion. Caſ. L. LIII. p. 507. §. II. Vix ipſe Auguſtus ſperauerat, fieri poſſe, vt ſibi vni perpetuo ſumma omnium rerum ponere cogitabat. In qua deliberatione cum “ adlui- 9 Adhibuiſſe gue ſiel Miecenat ttedder mnus eum et, perp blicam, tus, üique üapem ſ eſe nolea ſppientiſt conſtitue et bent rus eſſet, egege poſten in ceptione ) Dion 5) Din. tutione gueperit ſa etiame ded le aS. P. QC. R. permitteretur. Itaque, quod ad hoc vsque tempus habuerat imperium, de- tus pote cominer A uqaſt relhe- emn mi⸗ ud du- ſtiturus onſula⸗ ntenti ciuibas Co no⸗ ue Ro. I 9), Cid ii Augalti ſupr⸗ lit. . Hpor. elt, prin⸗ l repetere. eri poſte, n rerun guo 1d um, e⸗ 4 obe cult Ali. ab Auguſto voque od Hadrianum. 269 adhibuiſſet in conſilium ſummos duos, ſibi- que fideliſſimos, amicos, M. Agrippam, et Maecenatem, illeque vehementer ei ſuaſiſſet, vt redderet legibus rempublicam e), Maece- nas eum oratione prudentiſſima cohortatus eſt, perpulitque, vt retinere vellet rempu- blicam, propterea, quod is eſſet rerum ſta- tus, iique mores, qui neceſſario vnum prin- cipem flagitarent: adeo, vt, ſi ipſe princeps eſſe nollet, alius extiturus eſſet: deditque ſapientiſſima imperandi, reique publicae conſtituendae conſilia, quibus obſeruandis, et bene et tuto rempublicam adminiſtratu- rus eſſet. Quae omnia memoriae ac litteris egregie prodidit Dio Caſſius †). Atque ille poſtea in plerisque rempublicam ex ea prae- ceptione conſiliisque conſtituit. e) Dion. Caſſ. LII. init. F) Dion. Caſſ. Lib. LII. p. 473. qui locus eſt de conſti- tutione imperii ab Auguſto facta claſſicus, continet- que peritiae ciuilis prudentiſſima praecepta; qua de cau- ſa etiam commentario politico illuſtratus eſt a Boeclere. 5. III. Sed Legem iſtam Regiam, qua Auguſto, ce- terisque ſequentibus Imperatoribus poteſtas ſumma imperiumque datum eſt, fas eſt, hoc loco explicare: propterea, quod haec Lexto- tius poteſtatis principalis quaſi fundamentum continet. Ipſe quidem Iuſtinianus g) et VIpia- 270 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua Vlpianus in Digeſtis ), omnem poteſtatis Imperatoria vim ex Lege Regia repetunt. Sunt tamen in viris doctis haud pauci, qui vel dubitent, vel negent, talem Legem ex- titiſſe, propterea, quod ſub Imperatoribus primis nomen illud non inuenitur: adeoque Legem Regiam figmentum I[Ctorum anti- quorum eſſe, Imperatoribus adſentari cupi- entium, ſtatuunt *). Cuius opinionis au- Gtoritas quae eſſe debeat, facile ab quouis intelligitur. Quis enim ſibi perſuaderi pati- dtur, ICtos contra omnem hiſtoricorum fidem fingere, et comminiſci auſos fuiſſe Legem aliquam, quae non extitiſſer vm- quam? Quorfſum porro adſentarentur in eo Imperatoribus, qui potentiam imperium- que tuto tenerent? Quod autem legis Re- giae nomen primis temporibus non extitit, (nam id Legi dari etiam primo imperii ſae- culo non potuit, propter ſummum vegii no- minis odium) id ſane non efficit, vt res ipſa non extiterit, Lexque nulla lata fuerit, de imperio Auguſti, aliorumque ſequentium Imperatorum. 2) §. 6. Inſt. de Iur. Nar. Gent. er Ciu. b) L. 1. pr. D. de conſt. princ. ¹) In primis id egit Martinus Schoockius in tratactu de Quadruplici Lege Regia: ſed argumentis haud parum imbecillis. Alios, qui eandem rationem defenderunt, v. apud Gerh. Coccei. ad L. 2. D. de Or. Iur. §. IV. ltaque ſo lequi ſtate imp que Ron eſt prim Auguſtun lique o quoc ſin e ege Velpaſar nemorat ſolita dee ½ „ ni): e maethe fſpzſiani perüt, 1) Do 0 Te. H *²) [T. ) br ibt runt Gru fragmen lur. l citialel uiiſtin⸗ kent arg ditatione in Or. lud. E mentum 19 ⁄4. u Reſtatis ci, gvi gem ex toribus deoque m anti⸗ ti cupi. Dhis au⸗ uovis eti pari corum fuiſſe ſer V⸗ ur in eo perium egis Re- ettit, erüi ſie⸗ egiino· res ili ent, de ventium Katuetn de renderunt . . .. ab Auguſto vique dd Hadrianum. 271 §. IV. Itaque id iam docendum eſt, fuiſſe Augu- ſto, ſequentibusque, Legem latam, de pote- ſtate imperioque, quod ipſis Senatus Populus- que Romanus deferret. Id demonſtrari pot- eſt primum inde, quod veteres Auctores, in Auguſtum, tradunt, conſenſu Senatus Popu- lique omnem poteſtatem collatam eſſe &£): quod ſane nulla re, niſi Senatus conſulto at- que Lege populi, fieri potuit. Deinde de Veſpaſiani imperio diſerte Senatusconſultum memorat Tacitus/), quo ei omnia principibus ſolita decreta ſint ſet de imperio Veſpaſia- ni*)]: extatque ipſa hodie in Capitolio Ro- mae tabula aenea, in qua Lex de imperio Ve- ſpaſiani perſcripta eſt m); etſi aliqua pars periit. *½) Dio Caſ. Lib. LIII. p. 507. ) Tac. Hiſt. IV, 3. *) [Tac. Hiſt. IV, 6.] m) Ex ipſa tabula deicriptum fragmentum Legis edide- runt Gruter. Inſcript. p. CCXLII. Inde repoſitum eſt idem fragmentum a Grauina in Orig. Iur. Ciu. Heinecc. Ant. Iur. I, 2. fin. ac pluribus aliis, ac nuper ad calcem Ta- citi a Cel. Erneſto in Excurſu. Non defuerunt quidem, qui iſtius tabulae fidem et auctoritatem in dubium voca- rent, argumentis ſane non leuibus: ſed omnes fere du- bitationes diſſoluit Fabrett. Epiſtola apud Grauiuam in Orig. Iur. Ciu. p. 231. et nuper Cel. Erneſti in laud. Excurſ. ad Tacit. Interpretati ſunt hoc frag- mentum inprimis Schubart. de fat. Turispr. Rom. III, 19. /47. ad fin. et Cel. Erneſti loc. laud. L „ V. 2: Lib. UI. Cap. L. De luriaprudentie nous V. Sed quamuis anno oV. DCCXXVII. Augu- ſto Lege i imperium datum eſſet n), ac ſum- ma potelſas in republica; tamen cum ad- huc ei quaedam viderentur ad ſummam omnium rerum deeſſe, ſenſim paullatim- . que, interuallo temporum, qiuerſis legi- bus ac Senatusconlintis, alia ei iura, poteſta- tisque partes plures tributae ſunt e). Se- quentibus vero Imperatoribus, ſub initia im- perii, ea omnia, adcumulatis etiam aliis no- uis iuribus, vno Senatusconſulto vnaque Le- ge data ſunt, quae Auguſtus paullatim ac- cepiſſet. n2) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 3o2. ο) v. I. E Gronou. Orat. de Lege Regia, et Noodtii Orat. de Iure ſummi imperii et Lege Regia T. I. Opp. p. 54. §. VI. Iam, vt, quae de poteſtate Auguſti dixi, melius intelligantur, quibus quaſi gradibus ad ſummum deſcenderit, lubet oſtendere. Anno DCCXXVII, vt monui, datum eſt ei impe- rium †); Senatusque in eius acta iurauit 9). Anno DCCXXX, decimo conſulatu, ſolutus eſt legibus r), hoc eſt, lege Cincia. Anno DCCXXXI. decretum ei eſt, vt, quoties Se- natus haberetur, etiamſi nullum gereret Con- ſulatum, de quibuscumque rebus relationem facere Poſſet, vd Proconſulatum etiam ingreſſu Romae b Romae no onincis Giſkratuun ei concel tni⸗ er 4 alia winot ) V. Dis 9) gvodh an p) Dion. 0 lutus icat eſt,guaſie Mlui dicit hec ete vero ex! doceri po os uill fragmen 90 Dio e 9) Do 4 E tum inpe es facge Imperato lege ete Pitibus ſ uo Lex tulatioe, Non male Augu. 1c fum⸗ dum ad. Uummam ullatimn. ſis lege⸗ poteltn⸗ 4). Fe- nitia imn⸗ glis no⸗ gue Le . rim ac⸗ li dir, Cibusad te, Anno ei impe Urauit 9) fohtus 4. Anao oties Se⸗ fet Con- lationenn 1 ing reſlu Romaee ab Auguſto voeque ad Hadriunum. 273 Romae non deponeret, in omnibus denique prouinciis ei maior eſſer poteſtas, quam ma- giſtratuum *. Anno DCCXXXV. poteſtas ei conceſſa eſt emendandi omnia pro arbi- trio, et, quas vellet, leges ferendi 2½). Vt alia minora taceam. p5) v. Dio Caß-. I. c. 92) quod quale ſit, oſtendit Lipſe ad Tac. A. XVI, 22. r) Dion. Caſj. Lib. LIIL. p. . Quamuis vero legibus ſo⸗ lutus dicatur princeps Rom. tamen id non ita capiendum eſt, quaſi omnibus legibus ſolutus fuerit. Legibus enim Jolui dicitur etiam ille, qui vna tantum lege ſoluitur: haec eſt lequendi formula latina, v. I. F. Gronou. de Lege Regia, et Noodt. Or. de iure ſuünmi imp. l. c. Tum vero ex hiſtoricis Romanis, ipſisque libris iuris noſtri, doceri poteſt, principes numquam omnibus legibus ſo. lutos fuiſſe, ſed quibusdam tantum; patet id etiam ex fragmento Legis Regiae Veſpaſiani. conf. Noodt. Obſ. I, 3. 5⁶) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 594. *) Dio Caſſ. Lib. LIV. p. 604. S. VII. Quemadmodum vero Auguſto Lege da- tcum imperium eſt, cui deinde acceſſiones plu- res factae ſunt, ita ſemper etiam ſequentibùs Imperatoribus imperium et poteſtas data eſt Lege, et SCto. Lex autem iſta variis nouis ca- pitibus ſubinde aucta eſt, fere eodem modo, quo Lex illa imperii, qua Imperatori Augu- ſtiſſimo German. ſumma defertur, quam Capi- tulationem vulgo adpellant, Carpzouius autem non male Legem Regiam vocauit. Legis Regiae autem nomen non ante accepit haud dubie, 8 quam 274 Lib. UIl. Cap. I. De lurioprudentia noua quam iis temporibus, quibus ipſi Imperato- res Romani cum a Graecis Bacοαααι tum aà ſuis Reges, omniaque, quae Imperatorum eſſent, regia, veluti regiae veſtes *), regia domus, et id genus alia, dici coepiſſent. Alias autem iſta de i imperio ac poteſtate Caeſarum Lex appel- latur etiam Lex imderi⸗ ) et Augiſtunn pri- dAilegiuim *). 2*) [v. Caſaub. ad Spart. Hdr. c. II. p. m. r00] u) L. 3. C. de teſtam. x) L. un. J. 1I4. C. de cad. toll. conf. Scbubart. de ſar. I. riprud. Rom. III, 26. §K. VIII. Ab hac Lege Regia Senatusque conſultis, de poteſtate Gaeſarum imperioque factis, di- ligenter ſecernenda ſunt illa Senatusconſulta, quibus tam Auguſto, quam ceteris Impera- toribus, nomina et honores tribui conſue- uerant y). Itaque iam, quibus nominibus ſum- mos honores, ſummamque poteſtatem acce- perint Imperatores, tradendum eſt. Initium factum eſt ab Auguſto. Is enim cum vereretur Dictaturam perpetuam, nomen valde inui- dioſum, recipere, ex conſilio Maecenatis, alia maluit magis popularia, et ſpeciem antiquae libertatis referentia, adſumere z). „) Intelligitur id inde, quod Tacitus Hiſt. IV, 3. dieit, Veſpaſiano omnia, principibus ſolita, decreta eſſe: quo oſtendat, honeres, eorumque vocabula, Veſpaſiano de- creta faiſſe, c. 6. autem de imperio eſiaſi tani decre- tum refert. v. Bi V. C. ad Tac. l. c. 459 Nowuir guſtoiach pruenome rIribunnici Moru ſtus, mor Omnia ere femmpubli imaginen Dir quide Quamuis Eagnifcan Ommibus eſte). h te inuen exercirne belliet p etiam in eſta. F. men Pra tonemy eſvo/ inuiolahi ilig Por ibu del foatione dore der Zenatan, 100 derato⸗ na ſis ellent, etic emita appel. n ri· efar li rs, is, · onlolta, lmpere- conſue- usſum⸗ N aCe⸗ lnitium ereretur ge inui⸗ atis, li ntiquue ab Auguſto voque ad Hadrianum. 275 Nomina autem, quibus Imperatores ab Au- guſto inde vſi, ſunt haec: nomen Principis3 praenomen Inperatoris, cognomen Auguſti, Tribunicia Poteſtas, Proconſalatuss Praefeltura morum, ac Pontificautus Maximus, quem Augu- ſtus, mortuo Lepido demum, recepit: quae omnia erant nomina eiusmodi, quae mutatam rempublicam diſſimularent, ac ſpeciem atque imaginem veteris libertatis referrent. Princi= pis quidem vocabulum, iam libera republica, quamuis magis ciuili ſenſu, vſurpatum, ad ſignificandam Imperatorum eminentiam, qua omnibus ciuibus antecellerent, adſcitum eſta). Imperatoris praenomen, a Iulio Caeſa- re inuentum, vim habebat eam, vt in omnes exercitus populi Romani imperium, iusque belli et pacis, haberent, iusque vitae et necis, etiam in vrbe b). Auguſto id quidem datum eſt a. V. DCCXXVc). Augiſti autem cogno- men prae ceteris, quae in Senatu in delibera- tionem venerant, probatum atque receptum eſt, quo ſanctitas quaedam, ſiue maieſtas, atque inuiolabilitas Caeſari accederet d). lam Tribu- nicia Poteſtas, Auguſto ceterisque Imperato- ribus delata, ſummae fere poteſtatis vim ſigni⸗ ficationemque habebat, vt quocumque tem- pore Senatum populumque conuocare, ad Senatum referre, agere cum populo, adpella- 276 Lib. III. Cap. I. De lurisprudentia nous ri, adpellationesque cognoſcere, ſententias iudicum, decreta magiſtratuum iniqua, impe- dire, infirmare, vel reſcindere poſſent, et a nemine laedi e). Atque ea poteſtas quantam ſummi imperii ſignificationem habuerit, inde cognoſcitur, quod anni /) tribuniciae pote- ſtatis, tamquam anni imperii, in Numis aliis- que monumentis publicis numerantur g). Ex eadem poteſtate tribunicia Caeſares iurisdi- ctionem exercuerunt h). Id tamen hic obſer- uandum, Imperatores, quamuis poteſtate tri- bunicia vterentur, Tribunos tamen adpellari noluiſſe, ſed alios adhuc tribunos, ſine vi, cre- ari paſſos. Proconſulatus, Auguſto ceterisque Caeſaribus tributus, eam vim habebat, vt ma- iorem in omnibus prouinciis poteſtatem ha- berent, quam praeſides?): nomen tamen Pro- conſulis non fere, niſi extra vrbem, vſurpare ſolebant propterea, quod in vrbe, ex inſtitu- tis reipublicae vereris, nullus eſſe poterat Pro- conſul. Itaque etiam nomen Proconſulis fe- re non, niſi in monumentis prouinciarium, re- peritur ½). Praefedura morum, quae pars erat Cenſurae, cum ipſam Cenſuram accipere no- luiſſet Auguſtus, ac fere plerique ſequentes Imperatores), id dabat iuris, vt poſſent de dignitatibus omnium ciuium ſtatuere, legere Senatores, Equites, iudices, notamque addere iis, qui non probarentur. Pontificutus Maxi- mus, — 5 4 ut ) l ſalceptus öls in ſau ferebat; marn ad in lisfuisrati ſemperqu batur. Ne rNores C vque 1d qam Chrn ten, repu is Patrig AWdo anne Cielares b initio 4) Dio C Ee Ha ) Do r M. N 4) Nam au Dio Cil. Hx. Docn Pruef. N Lüngrei doreſt are, 9 Nn Alonem 1006 Nentigs Inpe- t, et Uantam it, inde e pote nisaliss⸗ rg). EH jurisci. cobler. kare tri. Cpelari vi, cre⸗ tetisque „N. tenn he- nen Pro- larpare inſtiru⸗ eratro- lulisfe⸗ lum,re- parserit Obentes . ſent de legere ege edddere ,MrH nnus, ab Auguſto veque ad Hadrianum. 277 mus m), ab Imperatoribus, exemplo Auguſti, ſuſceptus prudentiſſimo conſilio, ſummam ipſis in ſacris religionibusque poteſtatem ad- ferebat; quo fiebat, vt religionem, efficaciſſi- mam ad imperium continendum rem, conſi- liis ſuis rationibusque adcommodare poſſent: ſemperque ſtatim vna cum imperio adſume- batur. Neque Conſtantinus M. aliique Imoe- ratores Chriſtiani dubitarunt eum recipere, vsque ad Gratianum, qui primus eum, tam- quam Chriſtiano principi minus conuenien- tem, repudiauit. Auguſto denique etiam Pa- tris Patriae nomen, honoris cauſa, datum eſt SCto anno DCCLII, quod ſequentes etiam Caeſares receperunt, non tamen fere ſtatim ab initio imperii n). a) Dio Caſy- Lib. LIII. p. 496. Tac. An. I, I. Kanbem de Eſ. et Praeſt. Num. Diſ. XII. b*) Dio Caſ-. Lib. LIII. p. 508. 518. ſq. Hanbem. de Praeſt. et Vſ. Numiſm. Diſſ. XII. v. 392. *½) Dio Caſſ. Lib. LII. p. 4093. A) Nam auguſtus ſignificat ſanctum. Ouid. Faſt. I, 600. ef. Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 507. Wanbh. de Praeſt. et V. Nu- e) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 508. et p. 518. 519. F) v. Dodwell. Prael. Cambd. XIX, 7. Panbem. de VI. er Praeſt. Numiſi. Diſj. XII. p. 433. L. II. Cbriſt. Gottl. Schwarzii Diſy. de Auguſtorum Caegſarumque rribunicia poteſtate, Altorf. 1715. g) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 508. 6) Nam et iam libera republica tribunos plebis iurisdi- QAionem aliquam ſuper adpellationibus habuiſſe, vidi- Mmiis 278 Lib. II. Cap. I. De Iuricprudentia noua mus Lib. II, c. I. §. 4. conf. Erneſti V. C. Excurſ. ad Sueton. c. 43. 3) Dio Caſ. Lib. LIII. p. 508. et 5 19. v. Pag. Crit. Baron. ad a. Chr. s5. et Diſ. Hyp. P. I, c. 3. §. 2. ſ. X) v. Pagi Diſj. laud. c. l. cf. Noriß ad Cenoraph. Piſan. b. 189. ſq. ) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 503. ſ. Non tamen omnes Cen- ſura abſtinuiſſe, docet Phil. a Turre in monum. vet. Ant. I, 2. ) Dio Caß. Lil. LIII, p. 5oe8. ef. Io. Andr. Boki Diſ. de Pontifcatu Maximo Imperatorum Chriſtianorum et Bo- hierius in Diſſ. de Pontificatu Maximo Imperatorum Ro- manorum, quae eſt L. V. Hiſt. Acad. Iiſcr. inſerta et Sal. Ern. Qpriani Diſſ. de Maximiliano Pontificatum Max. adfectante. 2) Dio Caſ. Lib. LVI. p. 695. Sart. Hadrian. c. 6. cf. Pa- gii Diſſ. HEypat. P. II. c. 5. H. 9. Caſaub. ag Suet. Aug. (. 52. de anno, quo Patris Patriae nomen SCto accepit, vid. emnino Erneſt. V. C. Excurſ. ad Suet. Aug. c. 58. In his tamen omnibus praecipuum erat Auguſti nomen. Nam cum cetera nomina communicarentur cum iis, quos collegas fe- ciſſent, hoc vnum, certe vsque ad tempora Diuorum Fratrum, qui primi collegae Augu- ſti pares extiterunt, vni proprium manſit. Quos enim collegas ſibi exemplo Auguſti ad- ſciſeebant, iis Tribuniciam poteſtatem, inter- dum etiam Proconſulatum, atque adeo prae- nomen Imperatoris dignitatemque concede- bant: tamen Auguſto ipſo minores, eique ſubiecti dic Tiberius ab Auguſto Tribunici⸗ am poteſtatem, Proconſulatum, titulumque Iu- Pera- 4. ennonis ſeitus; ſi Ttianus: iis tanton tribuebar nomine? perüvoc lnperen, us, II qui Trihn lyvperuto, ſeggirur, peraterit lonſulare )V be Fii: Pertem! tum luui Vvocabul⸗ lPua 1 V. Deor dede Perium do, con quennie Ah Nou ur. ad t. Baron. . Piſin. nes Cen⸗ nutn. vet, ℳ Diſ. un et ho⸗ run Ro- ta et N, n Maox. S. ck le. Ag. e. epit,rid, 5⸗ m era? nofnina egos ſe⸗ einpora Abg manſit. uſti c⸗ intel 0 plue- oncede⸗ . eiqe hunit⸗ ete ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 279 peratoris accepit, in conſortium imperii ad- fcitus; ſic eadem Titus a patre Veſpaſiano, Trianus a Nerua. Imperatoris autem titulus jis tantum, qui Proconſulatum adepti eſſent, tribuebatur, non item illis, qui tantum ſub nomine Tribuniciae poteſtatis in ſocietatem im- perii vocati. Propter Proconſulatum enim illi Imperatoris titulum habuerunt, veluti Tibe- rius, Titus ac Traianus †½); Agrippa vero, qui Tribuniciam tantum poteſtatem accepiſſet, Imperator adpellatus non fuit. E quibus con- ſequitur, vt in collegio imperii titulus In- peratoris ſpectet tantum imperium illud Pro- conſulare. 5) v. Pagi Crit. Baron. ad a. Chr. 71I. Fili autem Imperatorum, antequam in partem imperii vocarentur, nomine Princi- pum luuentutis 4) honorabantur: quod erat vocabulum, quo dignitas ſolum aliqua prae- cipua, non poteſtas, ſignificaretur. 9) v. Dodwell. Praelect. Cumbd. XVIII, 9. ſ. XIX. 5. f. §. AXlI. Sed ad Auguſti imperium reuertor. Is im- perium non in perpetuum, ſed quaſi aliquan- do, conſtituta republica, redditurus, in quin- . . . „ . quennia ac decennia recepit; ita quidem, vt, elapſo primo decennio, aliud quinquennium, 1 8 4 et 280 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia nouà et cum hoc exiiſſet, aliud decennium, et poſt item duo alia, decreta reperiantur r). Atque haec Auguſti ratio feſtis Quinquennalihus, De- cennalibus, e quibus plura alia manarunt, de- dit originem *½), quae deinde ſemper manſe- runt vsque ad Iuſtinum minorem ). r) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 506. 5) Dio Caſf. Lib. LIII. p. 706. conf. Pagi Diſ. Hypat. P. II. c. 2. Norig. Diſj. de Votis Decennalibus. Atque eorum feſtorum notitia cum vniuerſe ad hiſtoriam, tum ad accuratam iuris ciuilis intelligentiam, neceſſaria eſt. v. Pagi Dij. Khpat. P. II. c. 3. et ſqq. III. Rirter. Prol- gom. Cod. Tbeod. p. 213. 2) v. Pagi Difj. Hhpat. P. II. c. vlt. §. 6. §. XIII. lIam videndum eſt, quam mutationem in re- publica fecerit Imperator, poſtquam, nomine Auguſti et Lege Regia, tota ei respublica per- miſſa eſſet. Ea ad duo referri capita poteſt: ad veteres magiſtratus et honores, deinde ad nouos, ab eoque primum creatos, aliaque no- ua inſtituta. Atque ea in re Auguſtus mirifi- ca arte vſus eſt, de conſilio Maecenatis, quo plebs mutatam eſſe rempublicam non ſenti- ret: ipſe autem potentiae ſecurus eſſer. Nam primo, relictis omnium magiſtratuum vete- rum nominibus, honoribus, commodis, po- teſtatem omnem ad ſe traxit, aut illis dedit magiſtratibus, quos ipſe primus inſtituiſſet; deinde magiſtratuum creandorum poteſta- tem 454 temadſet comitiorn uumen, c teneretur Gum omn Senatu et ſs popul igribus, ret: mili Iem ad pn ſimam 4) 14) Dio 6 Inma PDrimno e quideme busprae ellent:. Conſulih, Gnitnegt ſet. vnd et ſißech Pocecel Prioribu bant: h luumge lumhune Verunt, P rnamen Non et poſt Atqe hut, De. Vnt, de- rmanle⸗ lper P Il glle eorum m, tum fd eſſaria eſt. ner. Prok- jeminte- ,nomnine blien per⸗ l poteſt: geindend iaqueno. lus mirif⸗ atis, o on ſent . er. Nm um rete⸗ Uis dedt ſtiraillet⸗ 8 pteſt. e ab Auguſto veque ad Hadrianum. 281 tem ad ſe tzanstulit, ita, vt, quamuis rationem comitiorum, a Caeſare inuentam, retineret, tamen, cum commendationem eius populus teneretur obſeruare, reuera ipſe propemo- dum omnes crearet: porro prouincias cum Senatu et populo partitus eſt, ita, vt, remiſ- ſis populo prouinciis minoribus atque tenu- jioribus, potentiores maioresque ſibi reſerua- ret: militem denique perpetuum inſtituit, rem ad principatum firmandum opportuniſ- ſimam u). 2) Dio Caſſ. Lib. LII. p. 482. §F. XIV. In magiſtratibus et honoribus veteribus, primo exponemus, quid mutauerit. Conſules quidem omnibus iis honoribus atque inſigni- bus praeditos eſſe paſſus eſt, quibus antea vſi eſlent: ſed poteſtatem imminuit, ſußfectis Conſulihus creandis æ), quo pluribus fidei co- gnitae gratificari, aliosque ſibi deuincire poſ- ſet: vnde diſcrimen ordinariorum Conſulum et ſuffectorum quorum illi Kalendis lanuariis procedebant, nomenque anno dabant, ae prioribus tantum fere menſibus faſces habe- bant: hi autem ceteris anni menſibus Conſu- latum gerebant. Lertium etiam genus Conſu- Ium honorariorum, quos codicillares poſtea di- xerunt, qui, cum Conſulatum non geſſiſſent, ornamenta conſularia haberent, a Caeſare iam 8 5 inuen- 282 Lib. III. Cap. lI. De lurisprudentia noua inuentum, ab Auguſto ſequentibusque Cae- ſaribus creatum eſt /). Neque ſolum hac re poteſtatem Conſularem imminuit, ſed etiam eo, quod maximam poteſtatem in ſe trans- uliſſet. Quare ſub Caeſaribus iurisaictionem aliquam, veluti de fideicommiſſis exercue- runt ac voluntariam, quam vocant. x) v. Pagiè Diſf. Ehpat. P. I. c. I. et in Crit. Baron. ad a⸗ Cbr. 311. u. 7. „) de his v. Pagius Diſſ. Hhpat. P. I, I. c. 8. §. XV. Praetorum numerum auxit fere vsque ad XII. z), quamquam primo X, et aliquando XVI. creauit a), maiore iurisdictionis et iu- diciorum parte ad Praefectum Vrbi delata). Cenſores creauit, qui cenſum agerent, Praefe- Kura recturaque morum in ſe translata. Quae- ſtoribus Vrbanis curam aerarii ademit, et binis Praetoriisb) vel Praetoribus dedit, vnde Prae- zores aerarii vsque ad Claudium. Zribunos plebis creauit, ſine vi. In Aedilibus quid muta- uerit, non inuenio. Minores magiſtratus ve- teres plerosque reliquit ille quidem, ſed ita, vt, Decemuiris litibus iudicandis additis, Vi- gintiuiratum, veluti primum ad honores gra- dum, conſtitueret c), eosque ex equeſtri or- dine legeret. 2) Dio Caſ- Lib. LVI, 636. 4) V. Lioſ ad Tac. An. l, 14) Et Rupert. ad Pompon. Pp. ) let. 52¹ Aſck. Ehn 9) Do / d Lac, 4 Onocor. ) Dioce et (olu⸗ Horun oimnium exemplo les db ip chei ordin poribus tuum par tem pope it tamer celſlario . ue ad 7 Datum tr 4) v. Peg ²) Leton. lam P Quos e c ins nome iis cogni noin er ſülaribus Aetur, e 0 ne Cae. hac 1ie detiam e tlans⸗ ichonen vercue- arog. ad glee ad quuodo is et u⸗ delata ). Pyuſſe. . WWue: et binis ge Piue- Trihunos lid muta- rotus Ve- ſed ite; diis, V noresgla⸗ uettri or⸗ Punpot. 7 ſc. ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 283 *) [ef. Scbulting. Diſſ. de Recuſ. Nud. c. VII. §. 2. 3.] ³½) Dio Caſ. Lib. LIII. p. 497. Sueton. Aug. c. 24. V. Ligſ. ad Tac. An. XIII, I8. Rupert. ad Pompon. p. m. 219. [cf. Otiocar. Hamm. Sohediasm. Nomicophil. p. m. 159.] *) Dio Caſ. Lib. LlV. p. 540. v. Linſ. ad Tac. A. III, 29. et Caſaub. ad Spartian. Iulian. c. I. §F. XVI. Horum magiſtratuum, praeter Confules, omnium comitia cum populo partitus eſt, exemplo Caeſaris, vt diximus. Nam Conſu- les ab ipſo ſolo deſignabantur. Hinc coepit dici ordinatio Conſulum et poſterioribus tem- poribus Nundinium d). Reliquorum magiſtra- tuum partem dimidiam ipfe deſignabat, par- tem populo in comitiis creare permittebat, ita tamen, vt, quos ipſe commendaſſet, ne- ceſſario crearentur e). Atque id manſit vs- que ad Tiberium, qui comitia omnia in Se- natum tranſtulit. 4) v. Pagi Diſj. Hhpat. P. I. c. I. e) Sueton. Aug. 40. §. XVII. Iam progredimur ad nouos magiſtratus, quos e conſilio Maecenatis inſtituit. In qui- bus primum locum tenet Praefectus Vrli cu- jus nomen quamuis iam libera republica ſa- tis cognitum fuiſſer, poteſtas tamen plane noua erat. Is ab Auguſto inſtitutus, e Con- ſularibus fere, vt quietem, otiumque vrbis tu- eretur, ſeruitia compeſceret †), querelas ſer- vorum 284 Lib. II. Cap. I. De Iuricprudentia noua uorum aduerſus dominos audiret g). Mox omnem animaduertendi in nocentes homi- nes, ſuppliciorumque irrogandorum accepit poteſtatem h). Quid? quod denique quaſi proprius iudex Senatorum et Equitum factus eſt. Poteſtas intra Vrbem, centeſimumque la- pidem?), exercenda, non vnum per annum, ſed per totam ſaepe vitam ex arbitrio princi- pis durabat. Ceterum Auguſtus ei adpellatio- nes ⅛) in vrbe delegauit. Pp) Dio Caſſ. Lib. LII. p. 478. Tac. A. V, J, II. Villicus rhis vocatur a luuenal. Sar. VI. . g) v. Nordkerk. Diquiſ- de Leg. Petron. c. 3. b) L. o. D. de interd. et releg. ¹) L. 1. §. 4. D. de off. P. Vrb. LTac. I. c. Iuuen. Sar. XIII. 157.] k) Suet. Aug. c. 33. De praefecto Vrbi erudita eſt Diſſerta- tio Drakenborchii, iterum nuper edita, et Io. Tob. Krebſii V. C. Epiſtola. §. XVIII. Praefectura Praetoriana altera noua pote- ſtas eſt, quam Auguſtus inſtituit: poteſtas pla- ne militaris ab initio; vt Praefecdtus Praetorio militibus Praetorianis praeeſſet/). Duos, e conſilio Maecenatis, ex equitibus Auguſtus creauit m). Quem Tiberius creauit, Seianus vim praefecturae valde intendit n): deinde in numero ſaepe variatum o). Procedente tempore etiam ciuilem poteſtatem nacti ſunt Praefecéti, ac tantam quidem in omnibus re- bus, :¹ bus, vt toribus, ) Nin f loc. Pen 1) Dio C 1) Toc. 4 .w.II. Praetoric ctiam D ruefa iünſtituit. CuTri (que ſepte Cauerent re idem eſfraclor Pruefech Auguſto⸗ bebat) ſeeb, um exig Panes Ei )LID 9 uer. 4 v. Auer 1004 Mox homi- acceit le quul m factus mqvelr. nnum, bprinci. pellni. 11. Mus 3. uuen. Ne. eſthiſlerta⸗ Il. Krilſi dun pote⸗ teſtusple⸗ Prortorio Duos, Auguſtus , Seianus . geinde voceeme nucli ſunt Pnibus 1e⸗ bus, ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 285 bus, vt ſecundi eſlent ab ipſis Impera- toribus. Nam Praetorium fignificat cohortes Praetorianas. v. Iac. Perizon. Diſſ. I. de Praetor. g. 35. m) Dio Caſſ. Lib. LIl. p. 480. n) Tuc. An. IV, 2. ) v. III. Ritteri Hitor. Praefect. Praetor. de Praeſectis. Praetorio vid. omnino P. Fabr. Semeſtr. I, I. Scripfit etiam Drakenborchius Diſſert. de Praefß. Pract. Praefelctum porro Vigilum, item Annonge inſtituit. Praefedus l igilum ſucceſſit in lo- cum Triumuirorum nocturnorum; habebat- que ſeptem cohortes vigilum, qui incendia cauerent noctuque vrbem tuerenturp). Qua- re idem etiam cognitionem de incendiariis, effractoribus, furibus, et ſimilibus, accepit. Praefedus autem Annonge, cum libera repu- blica magiſtratus extraordinarius fuiſſet, ab Auguſto ordinarius factus, annonae curam ha- bebat 7), crimina circa eam commiſſa cogno- ſcebat, per officia ſua canonem frumenta- rium exigebat, teſſerasque frumentarias aut panes diuidebat r). „) L. I. D. de Praef. Vig. cf. Sueton. Aug. c. 30. 90) Suet. Aug. c. 37. vocat curatorem frumenti diuidendi. r) v. Aueran. Interpr. Iur. Ciu. II, 3. Lipſ. Elect. L., 6. 6. XX. Quaeſtores Cundidati s) Principis, qui etiam ſimpliciter Quaeſtores Cundidati dicuntur, ab Auguſto 286 Lib. Ill. Cap. I. De lurisprudentia nous Auguſto creati eam ob cauſam, quod, cum ipſe Proconſul eſſet, atque Imperator, ne- ceſſarii ipſi viderentur eſſe Quaeſtores, quos etiam antiquis Imperatoribus et Proconſuli- bus datos eſſe ſciret. Officium eorum ab ini- tio hoc, vt libellis, orationibus, epiſtolis Principis in Senatu recitandis vacarent?), ae- rarium Principis curarent, rationes confice- rent, ac referrent ). 2) Candidati Brincipis dicebantur, quoniam a Principe commendabantur; neceſſario deſignandi. Sic etiam ceteri, quos Princeps commendaſſet, dicuntur Candi- dati. Praetores quidem Candidati occurrunt Grut. Inſer. p. CCCL, n. 7. V. Epiſtolas amoeboeas erlingii et QLupe- ri in Poleni Supplem. ad Theſ. Virumque TI. I. Candidati vocantur, quod in candida petebant, cum ceteri in com- petitorum grege laterent; Sartian. Hadr. c. 3. conf. Va- ad Ammiann. XN, c ðͤÿãðẽ 2) L. vn. §. 2. D. de off. Quaeſt. Dio Caſ Lib. LIV. u) v. Ritter. V. C. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 200. cf. Dod- well. Prael. Cambd. X, p. 864. lam ad minores ab eo inſtitutos quaſi ma- giſtratus veniendum eſt. Sunt autem hi: Cu- ratores operum publicorum x), veluti ſartorum tectorum, quae erat pars Cenſurae; Curatores viarum y) extra vrbem, veluti viaæ Appiae, Flaminiae; Curatores aquarum 2), ſiue aquae- ductuum, veluti aquae Martioe, Virginiae; Claudiae, quae itein antea pars Cenſurae fuit, qui commentarios impetrati taris aguarum confice⸗ 44 (cobficeter dosue cu- purgandi omnes etl kuere. *) Mer )) Ker he 2²) Ne. l. ) Fomin V. C. ami le iure agt 1 der. 4 Extrae opuseller et Atetos li Nron Dio voca 1is ſuchne 4) er. 4 limecn Kim ee Puloque! glidemn . Garas, a teciperetr natui re e cauſa 1e ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 287 en (conficerent), aquaeductus reficiendos tuen- N, N. dosue curarent: Curatores aluei Tiberini b) ucs purgandi ac laxioris faciendi; atque hi dhlul⸗ onmnes etiam ſub ſequentibus Imperatoribus ibi. fuere. Piſtols ) Juer. Aug. c. 37. 16) . y) Juet. l. (. onlce⸗ 2) Suet. lI. c. . 4Nâ) Fronrin. de Aquaed. I, 20. cf. Caroli Godofr. Winkleri V. C. amiciſſimique Diſſ. elegantiſſima atque doctiſſima Prinepe de iure aquae impetratae, Lipſ. 1749. ninr )) Suet. Aug. l c. kur Candi⸗ u, re. §. XXII. * Extra ordinem etiam Auguſtus, quoties ancidatt . ⸗ . . eang. Obpus efſet, creauit Iriumuiros legendi deuatus, com O. et alteros recognoſcendi turmas Equitum c), ve- Gine luti bvτνιανιατιαποσ ſiue Subeenſores quosdam, vti . Dio vocat, vt hanc partem Cenſorii mune- ris ſuſtinerent. „ ) Suet. Aug. c. 37. Dio Caſß. Lib. LII. p. 478. uibne §. XXIII. hiO lam cum ſciret Auguſtus, maximam poten- Grurun tiam eſle in prouinciis, eas cum Senatu po- urotrer puloque Romano ita partitus eſt, vt maiores Arie, quidem, et colligendis opibus adcommo- etdue. datas, aut hoſtibus bellisque obnoxias, ſibi ene, reciperet, reliquas quietas, et minores, Se- Ureftih natui relinqueret adminiſtrandas 4). Qua de cauſa etiam duplex aerarium eſſe voluit, alte ,AnrE conniee⸗ 288 Lib. IIIl. Cap. I. De lurisprudentia noua alterum Populi, alterum ſuum ?e), ſiue ſèum principis et ſuos cuique reditus ac vectigalia adſignauit. [v. C. Centeſimam rerum venalium poſt bellum ciuile ſtatim *⁷).] ) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 502. Catalogum prouinciarum Caeſarearum ex Nrabon. Lib. XVII. extr. exhibet Erne- i V. C. Exc. ad Suet. Aug. c. 47. ſubinde tamen permu- tatae ſunt. [De diſcrimine prouinciarum Caeſaris et Senatus v. Lipſ. Exc. ad Tac. A. I, 75. meliore autem condi- tione fuiſſe prouincias Caeſaris, quam Senatorias, docet Erneſti ad Tac. A. I, 7. Ceterum vero imperium pote- ſtatemque Proconſulum maiorem fuiſſe, quam Legate- rum, ex. Plinio epiſt. N. patet. cf. Cuiac. obſ. XX, 37.] e) Dio Caſ-. Lib. LIII. p. 506. *) [Tac. A. I, 758. v. Lig. ad Tac. II, 42.] 5§. XXIV. Magiſtratus, qui in prouincias Senatus mittebantur, omnes Proconſules adcpella- bantur, ſiue e Confſulatu, ſiue ex Praetura proficiſcerentur ): qui in prouincias Cae- ſaris, Legati Auguſti Pro Pruetore 9), ſiue etiam Praeſides *). Ac illi quidem amplio- rem poteſtatem in prouinciis ſuis habuiſſe videntur; hi autem penitus ab arbitrio Prin- cipis, a quo mittebantur, pependiſſe *). In minores etiam prouincias mittebantur interdum tantum Procuratores Caueſaris b), veluti in ludaeam: a quibus differebant alii Procuratores, qui in prouinciis tam Senatus, quam Caeſaris reditus et vectigalia cura- bant i). Aegyptus autem ab Auguſto ſingu- larem Aottn⸗ 454 uemalig ccepit. incolarum nouandan merveret. tantum, 1 tuitque, n ſue ſuo p Alexandri lonem m Kratuum tem, iuri ſtratum, Gdiceretur, ) v. lul que Lega v. Han cf. Kluk⸗ etiam hab item 1 (. 22,. )V. Byin Ddit. de h ) V in D Exr. vl. ) Do ( 4d Jem ) n conk. de! Vet 3 umn toti ſſeun digalia Enuliun . uIncarum ibet Erne- venpermm. Caeſaris et tem condi. hrias, doeet ium pote⸗ n Legate. Senatus Praetura is (ae. mplo. hubviſle rio Prin- ttebantur ſcin , bont Ai 1Genatus, lia Curd. to ſngu⸗ lare ab Auguſto vsque ad Hadriannm. 2989 larem aliquam, et a ceteris diuerſam, formam accepit. Nam cum et naturam regionis, et incolarum mobiles animos, ſubſidia rerum nouandarum cupidis praeſidibus aptiſſima, metueret, ad eam regendam miſit Equitem tantum, nomine Praefedti Auguſtalis &), ve- tuitque, ne quis Senator, neu Eques illuſtris, ſine ſuo permiſſu, eam prouinciam intraret. Alexandrinis autem, quos ſciret eſſe ad rebel- lionem maxime procliues, ius Senatus, magi- ſtratuumque ademit, miſitque in eam ciuita- tem, iurisdictionis exercendae cauſa, magi- ſtratum, qui a munere Iuridicus Alexandride diceretur ). F) v. Schulting. ad zgar. Dig. tir. de Off. Proconſ. [as- que Legatos etiam habuere.] 2) v. Wanh. de V. et Praeſt. Numiſm. Diſ. X. p. 179. cf. Schulting. zgar. Dig. tit. de Off. Praeſ. [Legatos etiam habuiſſe, docct &rab. III. p. 22. *) [item Legati Conſulares. v. Salmqaſ. ad Sartian. Hadr. c. 22. p. mM. 799. J. **) [cf. Gebaueri Progr. de differentia Proconſulis et Le- gati Caeſaris, Goett. „) v. Bynkershoek. Obſ. II, 20. et III. Gotfr. Maſeouii Diſſ. de Procuratore Caeſaris. ¹) v. tit. Dig. de Og. Pro ur. [cf. Lipf. ad Tac. A. XII, Co. Exc. vlt. quamquam Proconſulibus ſui quoque fuerunt Quaeſtores. v. Strab. III. p. 32. Tac. Agr. c. 6. K) Dio Caſſ. Lib. LIII zit. Dig. de Of. Praef. Aug. ad quem v. Schulting. in or. D rab. Geogr. Lih. XVI. p. 1147. ſ. ed. Almeloueen. conf. de Iuridico Ritter. V. C. Praef- ad Cod. Theodoſ. T. V. et ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 172. Errant autem, qui eum toti Aegypto praefuiſſe dicunt. J. XXV. 290 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua §KF. XXV. Rem militarem porro ita conſtituit, vt, et ad tuendum imperium Romanum, et ad po- tentiam ſuam firmandam, eſſet potentiſſima. Nam primum militem perpetuum inſtituit m). Deinde diſciplinam optime fundauit, laudatur- que in ipſis libris iuris noſtri Diſciplina Augu- ſti n), militibusque commoda et priuilegia multa conceſſit. Omne imperium militibus firmauit. Nam primo, ad maria tuenda, qua- tuor claſſes, Rauennatenſem, Miſenenſem, Pon- ticam, ac oroiulienſem locauit. Deinde, in fini- bus ac limitibus imperii aliis, milites limitaneos conſtituit; et quo celerius, quae in toto im- perio agerentur, cognoſceret, vias militares fecit, in iisque ſtationes militum diſpoſuito). Delegit denique cohortes Praetorianas p). m) Dio Caſy. Lib. LII. p. 482. n) L. VI. §. 7. D. Ge re milit. 0) Suer. Aug. c. 49. de viis militaribus vid. Bergierius. ) v. Dio Caſ. Lib. LV. p. 565. Perizon. Di. II. de Praetorio. J. XXVI. Reſtat, vt reliqua Auguſti ad conſtituendam ciuitatem inſtituta exponamus. Senatui et Po- pulo ſua iura reliquit, ita, vt, ſi quid videre- tur e republica eſſe, vel SCto, vel Legibus, conſtitueret/). Conſtituit, ne plus, quam bis in menſe, legitimus Senatus haberetur, Kalen- dis et Idibus r). Senatum ſuppleuit Lege Se- nias): Equitibus illuſtribus latum clauum de- dit 54 ditt) ud ſseſt, . ſend velal Vrbi. Iud legtt, dee curuss iudl cenid, gr⸗ retque de venn intra Vbihabel inde ab A in jurisdi mum Ceelt uibusab⸗ Proncent tam priu men, t4 queadma irir er. ſine indi isibe et igſi ma tnorcdin Indetam. res aucto Mentio. Porro id cogerent conlue tyſt, et tadpo⸗ mtiſſima. lituitm). Audatur⸗ Augu- iuilegin militbbus da, qua- ſam, on. in fni- nitaneos toroinn⸗ militorer poluite). 5). Verhintiu. geProetori. tuendam tuieto⸗ d wdere⸗ legbos, Gam bis Nr, Kalen- latN. unde⸗ dit ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 291 dit t). Iudicia ab iis magiſtratibus exerceri paſ- ſus eſt, qui vel olim eam poteſtatem habuiſ- ſent, vel ab ipſo eſſent creati, veluti a Praefecto Vrbi. Iudices ipſe a viceſimo aetatis anno ad- legit, decuriasque conſcripſit u): ad tres de- curias iudicum quartam addidit, ex inferiore cenſu, quae Ducenariorum vocaretur, iudica- retque de leuioribus ſummis æ). Iurisdictio- nem intra fines ſuos Praetores, ac Ptaefectus Vrbi habebant: facta tamen eſt ſub Caeſaribus, inde ab Auguſto, cum in quaeſtionibus, tum in jurisdictione, mutatio aliqua. Nam pri- mum Caeſares ipſi ius dicebant in iis cauſis, in quibus ab ordinariis magiſtratibus ad eos eſſet prouocatum ). Deinde factum eſt cauſarum, tam priuatarum, quam publicarum, diſcri= men, vt aliae eſſent iuris ordinarii, agerentur- que ad magiſtratus ordinarios 2), aliae autem iuris extraordinarii, de quibus Caeſares ipſi, ſine iudicibus, per ſe, adhibitis tamen conſili- ariis quibusdam 4), cognoſcerent b). Porro et ipſi magiſtratus vel iure ordinario, vel ex- traordinario, ius dixerunt, vel cognouerunt.- Inde tam crebra cognitionum, cum apud vete- res auétores, tum in libris iuris noſtri c), mentio. In iudicio centumuirali ab Auguſto porro id mutatum eſt, vt Decemuiri haſtam cogerent, quam antea quaeſtura functi coge- re conſueuiſlent d). T 2 Die . 292 Lib. MI. Cap. I. De lurisprudentia noua 4) Dio Caſ. Lib. LII. 7) Sueton. Aug. c. 5). 5³) Tac. An. XI, 2. *) v. Lioſ. ad Tac. A. XI, 4. [cf. Maſſon. vit. Ouid. p. gaue poſtea ſemper poteſtatis Caeſarum manſit, cum republica libera eſſet Praetoris Vrbani. v. Erne- ſti V. C. Erxcurſ. ad Sueton. Tib. c. 40. x) Sueron. Aug. C. 32. Ceterum, niſi ſub Auguſto, cer- te ſub ſequentibus Imperatoribus inualuit, vt iudicia publica ſaepe in Senatu haberentur. v. Sobulting. Diſſ. de recuſ. iud. cap. 7. 2 „y) Suéton. Aug. C. 33. 2) Sueton. Claud. c. 5. ad q. I. v. Cel. Erneſti. a) Hartian. Hadr. c. 8. 44 °) v. omnino Ern’eſti V. C. Excur ſ. ad Suet. Cagſ. c. 42. id accurate explicantem. cf. Salmaſ. de Mod. Vur. c. 3. p. Il. ſqq. c) in Digeſtis extraordinariae cognitiones dicuntur. v. tit. de extr. cognit. Salmaſ. tamen de Mod. Vſur. c. 3. p. m. w. ſqq. exiſtimat, vocabulum extraordinariae deberi Triboniano. male. . 4) Suet. Aug. c. 20. Atque cam ob cauſam haud dubie Decemuiros in Vigintiuiris et minoribus magiſtrati- bus locauit. — HF. XXVII. Ceterum inſtituit ſibi ſortiri conſilia ſeme- ſtria, cum quibus de negotiis, ad frequentem Senatum referendis, ante tractaret e): quae deinde annua lecta ſunt: idque ab ceteris Im- peratoribus vſurpatum eſt †): dicti comite. g): fuitque id conſilium Principis priuatum, quo in conſiliis capiendis, in cauſis audiendis, vte- retur. Inde haud dubie poſtea Auditorium vel Conſeſtorium Principis extitit. Aerarium militare 459 militere inn c vebligal cit*): Fa ) Her. 4 ti ſunt: e hak. ) er. In maſ. 9) v. E, 5) Het. A ( I. ) Ex. Kal luris ſto, ſeque dſt ſui bo monu wili ꝛccen Princiun tradetur. ae, ad 4 capiribic ſarbus . gnum: ſ mutarum atore, Augru 156 perce Kciende ab Auguſto veque ad Hadrianum. 293 militare inſtituit h), certosque ad id reditus- ac vectigalia. Miliarium aureum in foro fe- cit*): Faſtos correxit; Saeculares ludos egit. e) Suet. Aug. c. 3,. quod et ſequentes Imperatores imita: . Du ti ſunt: vnde libri Semeſtrium D. Marci in L. 40. D. ALe pact. Seueri in L. 12. D. de adꝗ. bered. . Fy Suet. Tit. c. 70. Wartian. Hadrian. c. 79. vbi v. Fal⸗ kin Dil. v. Erneſti V. C. Excurſ. ad Suet. Ti. c. 4G6. 3 b) Suet. Aug. c. 49. V. Burmann. de Vectigal. Pop. Rom. Oiit „, m manlit, gllſto, cek⸗ Vt iudicia m 2) c. XI. *) [v. Scalig. ad Euſeb.] §F. XXVIII. Iuris ciuilis Legumque mutatio ſub Augu- ſto, ſequentibusque Imperatoribus, quae fa- r de Ea ſit, ſuis locis videbimus. Id vnum hic ver- iedki bo monuiſſe ſufficiat, nouam partem Iuri ci- rili acceſſiſſe ſub Caeſaribus, Conſtitutiones i Principum. quae quales fuerint, proprio capite ri⸗ tradetur. Ceterum autem forma reipubli- cae, ab Auguſto conſtituta, fere in plerisque capitibs, ſubſtitit etiam ſequentibus ſub Cae- aſene. ſaribus fere vsque ad Conſtantinum Ma- benten gnum: ſi quibus in rebus tamen aliquid im- ) que mutatum fuerit ab vno vel item altero Impe- etetöln. ratore, ſuo loco exponemus. . tere). iſees F. XXIX. Cſa —Mr. c. ndis, le⸗ Auguſti res geſtas quamuis in hiſtoria Iu- inwriun ris percenſere non attineat, id tamen videtur Aeraium faciendum, vt, quas prouincias imperio Ko- Mlliture 1T3 mano 294 Lib. EIl. Cap. lL. De Iurisprudentia noua mano adiecerit, commemoremus. Perdo- muit autem partim ductu, partim auſpiciis ſuis, Cantabriam, Aquitaniam, Pannoniam, Dalmatiam, cum IIlyrico omni: item Rhae- tiam, Vindelicos, ac Salaſſos, gentes Inalpi- nas: ceterum ab omni parte, victis hoſtibus, quietum ac ſecurum praeſtitit Romanum im- perium?), adeo quidem, vt etiam Parthi ſigna Craſſis ademta reddiderint ½): atque Augu- ſtus lanum ter clauſerit. In quibus rebus quamquam mira felicitate vſus eſt, tamen et- liam graues ignominias cladesque duas omni- no accepit in Germania, Lollianam ac Varia- nam l). Florentiſſimum ſub eo imperium, flo- rentiſſima ciuitas fuit. In omnibus tamen, quibus eius imperium illuſtratum eſt, rebus, nulla eſt nobilior, aut illuſtrior, epocha nats Chriſti, quae ex accuratori ratione m) incidit in annum V. C. DCCLIV. in annum mundi MMMMIII, quo tempore Cenſus in Iudaea ſactus eſt, is qui fuit prior altero, qui ſub Quirino Syriae praeſide actus eſt n). 1) Suet. Ang. c. 27. k) Suet. Aug. c. 27. Tac. A. II, I. v. ibi Erneſti V. C. 1) Suet. Aug. c. 23. de qua clade v. Färſtenberg. Monum. Paderb. m) Vſſerii Chron. quam pluribus argumentis tuetur et con- firmat Pagius in Apparat. Chron. in Annali Baron. p. 37. ſqq. Crit. Baron. ad a Chr. 34. L. I. p. 23. Ceteras ratio- nes collegit I. A. Fabricius Bibliogr. Antiqu. p. 778. 2) Ic. II, 2. v. omnino Iac. Perizonii Diſſ. elegantiſſima de imaginen exhibear 492 Ne aſrit de Praeto/ l marna lm, tia et ade ac kigitie delitatis, maghisvi lias, clem commis am mus, dil Daer e iiy, prie ligens br Nationart Cum ind monume ) Kuer. 9) Kemm catum ey dtorum, tioni K 9) er. 1) Kuer/ numentu ommium Butbegu 3 he- G in Pyig AWum: Nous ab Auguſto veque ad Hadrianum. 295 de deſeriptione orbit terrarum adiecta eius Diſquiſioni bicis de Braetorio. ef. P. Weſſelingii V. C. Diſſ. de Cenſu Quirini IpicnIls ad marmor. Murat. iam, 4 S. XXX. dlr Iam, vt et morum eius animique quandam ne imaginem, quaſi in tabula quadam expreſſam, tbus, exhibeamuso): ille, quamquam et in pueri- n . cia et adoleſcentia nonnullorum dedecorum iſgn ac flagitiorum, et in Triumuiratu etiam cru- Aug. delitatis, flagrauit infamia; tamen poſtea vitia hl magnis virtutibus penſauit, bonus parerfam i⸗ nen e. Iias, clemens dominus, ac patronus, fidelis et on. Comis amicus, continentiſſimus, ac frugaliſſi- o. mus, diligens atque bonus Princeps, verus m, ko. Pater patriae denique: in omnibus rebus fe- umen, Hix, praeterquam in familia ſua †). Quam di- rebii, ligens Princeps fuerit, intelligitur inde, quod t Rationarium imperii 9) a ſe confectum, vna ncidt cum indice rerum a ſe geſtarum 7), quem mundi monumento ſuo vellet inſcribi, reliquit. llude o) Suer. Aug. c. 61. ſqq. gvi ſah p) Stemma Auguſti diligenter et accurate digeſtum expli- catum exhibet I. A. Fabricius in Fragmentis Auguſti Scri- ptorum, temporum mutatione, genere p. 70. id etiam edi- tioni Suetonii adiecit Cel. Erneſti. 4) Suer. Aug. c. 28. et vlt. cf. Iac. A. I, II. iV.L. . . . 4 lun. r) Suer. Aug. c. vlr. Is index eſt celeberrimum illud mo- mnumentum Ancyranum, quod ad res geſtas Auguſti vnum tur et con⸗ omnium eſt fide digniſſmum, deſcriptum primum a Busbequio, inde a Paullo Luca, poſt a Coſſonio, editum urol.. 7. 2 — ":. 2 1. . urati⸗ a Iac. Gronouio in Memoria Coſſoniana, et I. A. Fabricio t⸗ 1 in Fragmentis Auguſti, denique a Chishullo denuo ex- .. actum ad ipim marmor. Ad eius res geſtas monumen- 296 Lib. III. Cap. I. De Iurieprudentia noua tum admodum certum eſt etiam id, quod nomen habet Cenotaphia Piſana, I. et C. Caeſaribus poſita; quae do- ctiſſimo atque vberrimo commentario inſtruxit Cardi- nalis Noriſius; etiam Graecuius editioni Suetonii ad- didit. §F. XXXI. B Mortuus eſt Auguſtus a. V. DCCLXVII. a. Chriſti XIII. Ei TIEERIVS ſucceffit. IS iam dudum in ſpem imperii, poſt mortem C. et L. Caeſarum, adoptatus, Tribunicia pote- ſtate et Proconſulari imperio tum ornatus erat, cum moreretur Auguſtus. Ac primo quidem, quamuis ſtatim occupaſſet principa- tum, impudentiſſimo mimo recuſatum, tan- dem quaſi coactus precibus Senatus recepit. Imperium autem bene atque clementer ad- miniſtrauit, quamdiu viuebat Germanicus Caeſar, quem ille, quod apud omnem popu- lum gratioſum, et ab exercitu iam expetitum Auguſtum, minis etiam, vt ſuſciperet impe- rium, propemodum coactum ſciret, admo- dum timeret. Extincto eo autem, ad mores ſuos, diſſimulatione antea tectos, rediit, ty- rannumque exeruit. §F. XXXII. Tiberii, circa ſtatum reipublicae, noua ad ſtabiliendam firmandamque dominationem inſtituta haec ſunt, quod et Comitia e campo in curiam tranſtulit s«), et caſtra Praetoriana, ex 4 2. ex coulli et iudicin populot potichima copnitiis, Uum fieban Vius exat natus tan Ditionibh te Comit lun, ned gibis iub rutm legn, tes meat ne magl nitus o tiis in e in Camp tem Prat busetian rime, (ilerlie fuit, qu lites Pra Gotminat nis firma tra Prin ec iue ☚ nen habet quae d. tit Cardi. Nronii ad CxVYI. ſit. I rtem C. inpote. orhatus prino incipe m, kun- ecepit. Nter a. manicus n pop. petitunn et Ipe⸗ „ Ano- dmores dit y⸗ noa d gtionem ecampo torinl, ex alb Auguſto veque ad Hadrianum. 297 ex conſilio Seiani extra vrbem aedificauit t), et iudicia muieſtatis inſtituit. Comitia quidem populo ademit, eam ab cauſam, quod, tametſi potiſſima arbitrio Principis ſciſcebantur in cotitiis, quaedam tamen etiam ſtudiis tribu- um fiebant ½): Senatus autem Principi obno- xius erat. Id quamuis aegre ferret plebs, Se- natus tamen libens tenuit, quod iordidis am- pitionibus exoluebatur. Atque ab eo tempo- te Comitia non amplius in campo per popu- lum, neque magiſtratibus creandis, neque le- gibus iubendis, facta ſunt: ac ſicubi Comitio- rum legumque poſt id tempus apud ſcripto- res mentio ſit, id capiendum eſt de creatio- ne magiſtratuum per Senatum facta, ac de Se- natus conſultis: niſi quod dicis cauſa, comi- tiis in Senatu habitis, ſollennia comitiorum in Campo Martio vſurpabanturæ). Caſtra au- tem Pratoriana) extra vrbem extruxit, in qui- bus etiam templum: quibus cohortes Praeto- rianae, vagae ad id tempus ac per hoſpitia diſperſae, continerentur: cuius inſtituti cauſa fuit, quo magis metueretur. Erant enim mi- lites Praetoriani ſubſidia atque inſtrumenta dominationis. Iudicia denique maieſtatis 2), ſi quid aliud, maxime quoque ad dominatio- nis firmamenta pertinebant, ne quis quid con- tra Principem diceret, aut ſentiret. Atque haec iudicia valde diuerſa ſunt a iudiciis ma- T S ie- 298 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia noue jeſtatis in republica. Nam republica libera Ma- ieſtas erat, ſi dignitas atque amplitudo popu- li Romani violata atque imminuta videretur. Hoc autem tempore eam vim habebant, vt, qui quid contra Principem, eiusue dignita- tem, feciſſet, dixiſſetue, Maieſtatem violaſſe judicaretur: cum Principes Maieſtatem, ac di- uinitatem adeo aliquam, ſibi adrogarent à). Ac, poſtquam ſemel inuenta, dominationis exercendae, ac firmandae cauſa, vehementer frequentata ſunt, delatoribus exortis, qui Principum cupiditatibus ſeruirent. Neque vllum grauius malum ciuitatem oppreſſit cri minibus maieſtatis, quibus maxime innocen- tes obruebantur; vt recte Plinius dicat, id ſo- lum fuiſſe et vnicum crimen eorum, qui cri- mine vacarent. Denique et id addendum, quod, centeſima auétionum ſublata, inſtituit ducenteſimam b). 2) Tac. A. I, 15. Dio Caſ-. Lib. L-VIII. 2) Juer. Tib. c. 37. u) Pompenius in L. 2. 9. 9. D. de Or. Iur. tradit, cauſam fuiſſe hanc, quod difficile fuerit tantam populi multitu- Jinem in vnum conuenire: quae quidem ratio, niſi ad omnem Senatusconſultorum iam libera republica de iu- ze faciendorum conſuetudinem pertinet, quod non eſt improbabile, continet cauſam, quam interſerens Ti- berius populum fallere cogitaret, ne mutatam Comitio- rum rationem, ſibique ademtam, aegre ferret. Sane Principes eiusmodi cauſas dominationi ſuae ſaepe prae- texunt: easque, pro veris, ſeriptores aliqui tradunt. Exemplum eit circa pracfeéturam vrbanam, Meſſala de- poſitam, poſitam, 11. de g X) Voiſ. )) Ciceba II. & Pr. ) L. 4. ) v. nos 1) Lu. 4 deptel mortem, manſit, tne genen Par Genie marime, guüſto, 1 Zlus. In ²) ilent vel in i toribils Mento I ucce MyXVI üfli, cciſis 0 Perſtes . fümm . Ie⸗ im tia Moue bera .. 1o popnl. jideterur. unt, ſ e dignitt- n violaſe len, acd . girent4), minationis ehementer ortis, gui Negue Ntelit cri e innocen · licat idſo⸗ m, uict. Addendum, e, inſtituit tralit onſim papul nukin ratio, tiſi epiblich Ee in⸗ lod non e nterſekens I1. tatam Comiti e ferret. dane ſne ſiepehlat⸗ ligni talunt ab Auguſto veque ad Hadrionum. 299 poſitam, apud Euſebium Cbron. et apud Tacicum A. VI, II. de qua v. I. F. Gronou. Obſeru. Ecch. c. 19. p. 209. ſq. x) Vopiſc. in Tac. c. 7. Suet. Domit. c. 0. y) dicebantur etiam ipſa Praetorium. v. Perizon. Diſ. II. de Praetorio g. 17. 2) Tuc. A. I, 72. Juet. Tib. c. 78. Jen. Benef. III, 28. 4) v. nos in Iraiano p. 27. ſqjg. b) Tac. A. II, 42. v. Burmann. de Vectig. c. V. p. 70. ſ74. KF. XKXXIII. S Septem poſtremis imperii annis, vsque ad mortem, Capreis, in quam inſulam ſeceſſerat, manſit, omnibus flagitiis, atque turpiſſimo vi- tae genere, crudelitate maxime, infamis; ra- pax denique, et auarus. Erat enim natura ad omne genus vitiorum, atque crudelitatem maxime, propenſus: quae quidem, viuis Au- guſto, atque Germanico, metu coactus diſſi- mularat. Ceterum miles atque dux belli egre- gius. In Diuos relatus non eſt c). e*) Silent omnes ſcriptores: neque Diuus vel in Digeſtis, Vel in iis momimentis dicitur, vbi cum ceteris Impera- toribus memoratur, qui Diui dicuntur, veluti in frag- mento Legis Regiae Veſpaſiani. Succeſſit anno Vrbis DCCXC. a. Chr. XXXVII. cAIVS CALIGVLA⸗= Germani- ci filius, monſtrum hominis, ab Tiberio, occiſis omnibus Germanici liberis, ſolus ſu- perſtes relictus. Primo bene, atque cum ſumma totius populi gratulatione, laudibus- que imperauit: ſed octauo menſe poſt, in . omne 3o0 Lib. IIl. Cap. I. De Iuriprudentia noua omne genus crudelitatis atque dedecorum erupit; cum in febrem ardentem incidiſſet, quae ſanam mentem ei eripuiſſet . Cum Prodigalitates ſumma Tiberii illud ſeſtertium vicies ac ſepties millies profudiſſet, ad omne genus rapinarum conuerſus eſt. In crudeli- tatem autem incitatus eſſe dicitur a duobus regibus, Agrippa ludaeo, et Antiocho Com- mageno eg). Hiſtrionibus maxime deditus fuit. 4d) Philo Iud. Legar. ad Cai. cui potior fides, quiam ouer. Cai. c. 50. e) Dio S Lib. L. IX. p. 646. ö. XXXV. In bonis eius initiis nonnulla inſtituta ſunt egregie. Nam primum Comitiorum more priſtino reuocato, ſuffragia populo reddere tentauit P). Magiſtratibus liberam iurisdi- tionem, et ſine ſui adpellatione, concefſ- ſit g). Quintam decuriam iudicum addidit, quo minor iudicantibus labor eſſet h). Du- centeſimam auctionum Italiae remiſit 7). Sed cum a ſe ipſo ſanaque mente deſciuiſſet, mul- ta inaudita et noua vectigalia inſtituit; pro eduliis, quae tota vrbe venirent; pro litibus atque judiciis quadrageſimam ſummae, de qua litigaretur *½); ex gerulorum diurnis quaeſtibus octauam; ex capturis proſtitu- tarum, quantum quaeque vno concubitu me- reret: 5 jeret: a tur⸗ publi lenocinin nia obno ſcientiamn pollent, ) Lec ten 742. ) pulo ſutk ) er e. 3) Het.. ) Her. 1 ) Her e. Bet., u) Kuet. 6 Occit menles, DCCXN tus eſt truus, “ fuerunt. ligalae 1 conſtitun dinem Nerum 4 deſtinose um col torum 6 orum lllet, OuD ttiumm ofnne Udeli⸗ nobus Com.- editus mn Oet. ab Auguſto veque ad Hadrianum. 301 reret: addiditque ad caput legis, vt teneren- tur publico, et quae meretricium, et quae lenocinium feciſſent, nec non et matrimo- nia obnoxia eſſent ). Omnem Ctorum ſcientiam abolere voluit, ne qui reſpondere poſſent, praeter ſe m). fF) Sed tentauit tantum. Suet. c. 20. Dio Caſ. Lib. LIX. a. 742. Nam mox Tiberii inſtitutum reuocauit, et po- pulo ſuffragia ademit. Dio. Caſſ. l. c. p. 752. g9) Suet. c. 10. b) Suet. l. c. ²) Suet. l. c. k) Suet. c. 46. v. Burmann. de Vectigal. 1) Suet. I. c. v. ibi Erneſti V. C. m) Suer. Cal. c. 34. ad q. I. v. Erneſti V. C. F. XXXVI. Occiſo Caligula, poſtquam triennium, X. menſes, octo dies, imperaſſet, an. V. DCCXCIV. Chr. XLI. ad imperium voca- tus eſt per milites r1. CL AVDIVS, eius pa- truus, caſu quodam; confirmatus deinde a Senatu populoque: cuius item bona initia fuerunt. Reſcidit enim omnia acta Caii Ca- ligulae n). Praetores duos de Fideicommiſſis conſtituit o). Sanxit, vt pupillis extra or- dinem tutores a Conſfulibus darentur †). Rerum aädtum 9g), diuiſum antea in hibernos aeſtiuosque menſes, coniunxit r). Quaeſto- rum collegio, pro ſtratura viarum, gladia- torum munus iniunxit *), detractaque Oſti- enſi o2 Lib. II. Cap. l. De Iurisprudentia noua ₰„ J — enſi et Gallica prouincia, curam aerarii red- didit?1). Equeſtres militias ordinauit). Sed natura ſtupidus ac vecors, libertis atque vxoribus addictus, in plerisque non Princi- pem ſe, ſed miniſtrum, egit: multaque cru- delitatis exempla edidit. Meſſalina, propter flagitia, occiſa, in matrimonium duxit Agrip- pinam, fratris ſui filiam, e SCto, quo eius generis matrimonia permitterentur x); pri- uignumque Neronem, quamuis naturalem ha- beret filium Britannicum, adoptauit ). Ve- neno, fraudibus Agrippinae, vt creditum eſt, ſublatus eſt 2), et poſt mortem in Deos relatus ). n) Suer. Claud. c. 7. vnde haud dubie eſt, quod nulla eius conſtitutionum in Digeſtis memoratur. 0) L. 2. §. 32. D. de Or. Iur. Suet. Claud. c. 2. dicit: Iu- riedictionem de fideicomimmiſſis, quotannis et tantum in vr- be delegari magiſtratibus Jblita, in perperuum arque er- zam per prouincias, poteſtatibus demandauit. ad q. I. v. Er- neſti V. C. = p) Juet. l. c. —2 hoc eſt, iudiciorum adminiſtrationem. v. Erneſti V. C. ad Suet. Claud. c. 223. vy) Suet. L. c. v. ibi Erueſti V. C. 5) FSuer. Claud. c. 24. Tac. A. XI, 22. Imutauit Nero, Tac. XIII, 5. iterum reduxit Domitianus, Sueton. c. 4. v. Lipſ. de Ampbith.] B 2) Juer. l. (. . . u) Fuet. Qlaud. c. 25. V. Schel. ad Fygin. p. 69. 70. *) Suer. Claud. c. 20. Tac. 4 XIh 7. 7) Suet. Claud c. 27. 2) Suet. Claud. c. 44. Suer. Claud. c. 5. 6) due §. XXXVII. 4595 fuoſteun ¹ Chr. I. us Clau Sore inp imperaui fummis Tatur. 8 Aque fin runnos in cile vicer manus te lo minne deſtituit Gala, Fenatu Vt wore gnito, conleiuit 9) Kuer. X ) er,e, In sr V. boce ditamort tus Dopu. Delation cumlmp eperat. 40 e linci cru. opter grip⸗ eius Ppri⸗ m he- . Ve⸗ itum Deos llaeius cit: I⸗ nin W⸗ teue et⸗ I.. K- iv. ab Auguſto vique ad Hadrianum. 303 §F. XXXVII. Poſt eum Imperator factus an. V. DCCCVII. a Chr. LIV. NERO, priuignus, et adopti- uus Claudii filius. Primo quinquennio, au- ctore inprimis Seneca, praeceptore, egregie imperauit, ita, vt Quinquennium Neronis in ſummis laudibus apud veteres ſcriptores fe- ratur. Sed eo exacto, omnibus ſceleribus, atque flagitis immerſus eſt, vt omnes ty- rannos improbitate, atque crudelitate fa- cile vicerit. Hanc calamitatem populus Ro- manus, terrarumque orbis perpeſſus eſt, paul- lo minus quatuordecim annos: tandem deſtituit “). Nam cum lulius Vindex in Gallia, et Galba in Hiſpania, defeciſſent, a Senatu hoſtis iudicatus eſt; damnatusque, vt more maiorum puniretur c). Quo co- gnito, ferro in iugulum adacto, ſibi necem conſciuit. 88 b) Suet. Ner. c. 40. ſcj4. C) Suer. c. 40. F. XXXVIII. In sERV. SVLPICIVS GALEBA, anno V. DCCCXXI. Chr. LXVIII. in Hiſpania, au- dita morte Neronis, cognitaque erga ſe Sena- tus popu lique voluntate, ſuſcepit Caæſaris ad- pellationem ), depoſito Legati nomine, quod, cum Imperator conſalutatus fuiſſet, antea ſus- ceperat. Imperatoris deinde et Augiſti no- men 304 Lib. III. Cap. I. De Iuriaprudentia noua men adſumſit. Cum vero propter auaritiam omnibus ordinibus inuiſus eſſet, militesque in Germania eius imperium detrectarent; ratus orbitatem ſuam deſpectui eſſe, Piſonem Frugi Licinianum in caſtris pro concione adoptauit, Caeſaremque fecit e). Qua ado- ptione facla, Saluius Otho, qui eandem ſpem animo iam deuoraſſet, oſfenſus, eum cum Piſone occidendum curauit †), imperii men- ſe ſeptimo. 4) Suet. Galb. c. . quo primo exemplo Caeſaris nomen, e gentilitio ac priuato, factum eſt publicum dignitatis et imperii; idem deinde adſumſit Piſo adoptatus. Tacit. EHiſt. I, 29. v. Pag. ad a. Cbr. 69. §. 4. cf. Toſeph. A. I. VIII, 6. I, 2. Erneſti V. C. ad Suer. Galb. c. II. Differs tamen hoc nomen ab codem, quod Piſo ſuſcepit. Nam Piſonis vim habebat deſtinati imperii heredis ac ſuc⸗ ceſſoris. e) Suer. Galb. c. 77. Tatc. Hiſt. I, 15. Caeſar is diceitur ideo, qued deſtinatus ſucceſſor eſſet: a quo exemplo deinde reliqui deſtinati ſueceſſores idem nomen vſur- parunt. F) Juet. Galb. c. 17. 20. Oth. c. . TLac. Hiſt. I, 41. §. XXXIX. M. SALVIVSOTHO, Galbae parricida, a militibus Praetorianis, pollicitatione corru- ptis, tantum qu imperii, vi ac pa inque et nonaginta in poſſeſſione 7 7 conſalutatus in caſtris Imperator, dies rricidio quaeſiti, eaque ſem- per litigioſa et controuerſa, manſit. A. enim VRellius occiſo Othone, ab exercitu Germa- . niciano 4595 niciano I beltum m ſalute et tronstiNit 9) Ber. 0 Loden in Gerime rationem ptuseſt, ule et ltaque V us, diut fruſtra . manibus monias que in menles ) Bet. Horn bulentich fui, Ner eendlr aCtion cemel⸗ ocio, 1044 itiam ee rent; onem cione 1do. ſpem 1Cu·E iwen⸗ nomen, gnitatis s. Uueit. I.Differt bit. Nam 3 4c ſue⸗ dieitor exemplo nen lur⸗ cich, Corru⸗ , ies ſeſlione velenr. . . etiün Gernna. nician⸗ ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 305 niciano Imperator adpellatus, aduerſus eum bellum mouit: a quo cum ſuperatus eſſet, ſalute et imperio deſperato, pugione ſe transfixit g). B 2½) Suct. Oth. c. 9. Tuc. H. II, 49. 8. XL. . Eodem anno igitur A. vITELLIVS, cum in Germania legatus eſſet, victo et ad deſpe. rationem adacto Othone, imperium vi ade- ptus eſt, homo natura ſaeuus, ac truculentus, gulae et abdomini deditus, ignauus denique. Itaque Veſpaſianum acrem aduerſarium na- ctus, diuturnus eſſe non potuit. Sed, pace fruſtra cum eo tentata, arreptus a militibus, manibus ad tergum religatis, ad ſcalas Ge- monias tractus, et confectus tandem, vnco- que in Tiberim ductus b) eſt. Imperauit menſes octo, quinque dies. bàb) Suet. Vitell. c. /8. §. Xl.l. Horum trium Imperatorum dominatu tur- bulentiſſimus reipublicae et incertus ſtatus fuit, nedum vt conſtitueretur melius, aut emendaretur. Ex tanta igitur quaſi fluctuum iactatione respublica tranquillum nacta tan- dem eſt Tito Flauio Veſpaſi iano ad i imperium vocato, Portumgque tenuit. §. XI.II. 306 Lib. II. Gap. I. De lurisprudentia nona F. XIII. T. FLAVIVS VESPASIANVS a. V. DCCCXXII. a. Chr. LXX, ab exercitu Iudaico, cui tum praeerat, Imperator lectus, conſenſu Senatus populique imperium tenuit. Nam Senatus quidem ei omnia Principibus ſolita, imperi- umque decreuit?), Lege illa Regia, cuius ho- dienum inſigne fragmentum in tabula Capi- tolina extat ). Ex diuturno quaſi morbo recreata ab eo respublica, remediis etiam ve- hementioribus, et grauioribus, omnibus par- tibus conualuit. Vrbem quidem, veteribus incendiis atque ruinis deformem, reſtituere et exornare ), ordinem vtrumque ſupplere, vel purgare, diſciplinam militarem emenda- re, lites maiorem in modum auctas termina- re m), vitia corrigere, inopiam ſubleuare, ar- tes liberales fouere, Rhetoribus inprimis Graecis L atinisque centena annua n) conſti- tuendo. Inprimis autem opus, memorabile nobis, ſuſcepit, quod aerearum tabularum tria millia, quae incendio Capitolii conffa- grauerant ſimul, reſtituit, conquiſitis vndi- que exemplaribus, inſtrumentum imperii pul- cerrimum ac vetuſtiſſimum; quo contineban- tur, paene ab exordio vrbis, Senatusconſul- ta, Plebiſcita, de ſocietate et foedere, ac pri- uilegio, cuicumdue conceſſis o&). Inopia au- tem aerarii, ſuperioribus bellis, atque calami- tati. tatibus conbic Vt etis perate qui H oppo perit, mIs, reipul ſuo ſt netati⸗ unnos u Cu et br Vimo H noV tam! mini gene 0 um ve- us pal⸗ eribus iruere pplere, nende⸗ rinine- re, 1⸗ Prinis conlti oribile ularum conke- 8 vndi⸗ etüpdl⸗ mneban⸗ conſul. 40 pii. ppin l. Calaum. ti. ab Auguſto voque ad Hadrianum. 307 tatibus exhauſti, quascumque, etiam graues, conficiendae pecuniae rationes perſequi, et vectigalia inſtituere coactus eſt †); vsque eo, vt etiam vrinae vecétigal excogitarit ). Im- perator rei militaris gloria cumulatiſſimus, qui Hieroſolyma, vrbem munitiſſimam, a ſe oppugnari coeptam, per filium Titum, ce- perit, et cum templo incenſam deleuerit: co- mis, liberalis, facetus, talis denique, qualem reipublicae bono eſſe oporteret, qui eam in ſuo ſtatu reponere deberet. Mortuus eſt aetatis anno vndeſeptuageſimo, cum nouem annos imperaſſet. TLac. H. II, 5§. k) v. ſupra §. 4. 1) Suet. Veſp. c. 8, 9. m) Slet. Veſp. c. 10. n) Suet. l. c. 0) Suet. Veſp. c. 8. „y) Suet. Veſp. c. 10. 9) Suer. Veſp. c. 23. [v. Burm. de Vectigal c. vlr.] §. XLlII. Succeſſorem reliquit rIrvn filium: qui cum collega patri et in tribunicia poteſtate, et Proconſulari imperio, Pontificatuque Ma- ximo ) fuiſſet, ſolus imperium ſuſcepit au- no V. DCCCXXXI, a. Chriſti XXX, idque tam bene atque clementer, liberaliterque ad- miniſtrauit, vt dictus ſir Amor ac Delicium generis humani. Ex Praetoribus aeicom- U2 miſſa- 308 Lib. III. Caup. I. De lurisprudentia noua miſſariis binis vnum detraxit4). Mors prae- matura fuit, cum biennium ac duos men- ſes, vigintique dies tantum imperaſſet, eo deſiderabilior, quod Domitianus frater ſuc- ceſſit, Princeps exitiabilis atque flagitio- ſiſſimus. y) v. Bobierius in Diſſ. de Pontificatu Maximo Impera- torum Romanorum FPrancogallice edita, qui demoſtrat contra Pag. Crit. Bar. ad a. Chr. LXI. n. 6. vere eum Pont ificem Maxw. fuiſſe, viuo patre, quamuis nomine magis quam re, cum omnis poteſtas eſſet penes pa- trem. 5⁵) L. 2. 9. 32. D. de Or. Iur. . §. XLIV. DoMITIANVS, anno Vrbis DCCCXXXIV, Chriſti LXXXIII, imperium a lenitate et man- ſuetudine exorſus, veluti alter Nero, ſenſim a tam bonis principiis deſciuit, et ad naturae ſaeuitiam rediit ). Hoſtis Chriſtianorum acerrimus fuit u), auaritia vero ſic exarſit, vt, quouis delatore, inprimis ſi quid contra Principis maieſtatem factum dictumue dice- retur, et viuorum et mortuorum bona diripi iuberet. Familiarium atque etiam vxoris con- jiuratione, in cubiculo trucidatus eſt anno imperii XV. et die ſexto. Mortuum Senatus non ſolum contumelioſiſſimo et acerbiſſimo adelamationum genere lacerauit, ſed etiam eradendos vbique titulos eius, abolendam- que omnem memoriam, decreuit æ). 1) Suer. Chriſti In his eites un didit, na fſaſtanuns robarun iniſtra vitae ey t. I bierun Dom coect Hrince manſue Netur, cuman flium ſtatis e mum inperi bus Pr liberal ab Auguſto veque ad Hadrianum. 309 e. „) Fuer. Domit. c. 70. nen⸗ 2) v. Pagi Crit. Bar. ad a. Cbr. 90. ) Suer. Domit. c. vlt. Vnde multi tituli hodie extant 0 nominibus eius eraſis. ſuc. iIin his prioribus XII. Caeſaribus, quorum vitas Suetonius memoriae ac poſteritati pro- runt didit, non niſi tres, Auguſtus, et vterque Ve- niue ſpalianus, imperii genus ciuibus poſteritatique F probarunt: ceterorum vero vita, atque ad- miniſtratio plane tyrannica extitit. Itaque vitae exitus etiam adminiſtrationi reſpon- dit. IIIi ſua, hi violenta, vel oblata, morte W, obierunt. Wal⸗ nſim §. XIVI. tune Domitiano occiſo, anno V. DCCCXLIX, hnun Chriſti a. XCVI, ad imperium vocatus M. it, cocGCEIVS NERVA), exacta iam aetate; bltki Princeps bonus, et manſuetus adeo, vt etiam ſce. manſuetudo atque lenitas in eo reprehende- Girpi retur, atque contemtui haberetur. Itaque con. Ccum annum vnum paullo amplius imperaſſet, auno filium ſibi et Caeſarem et tribuniciae pote- nitus ſtatis collegam et ſucceſſorem legit Traia- imo num, qui tum apud Germanos exercitui cum tiam imperio praeſidebat, propter virtutem omni- danr bus probatiſſimum, et cariſſimum 2). Eius liberalitatis atque munificentiae inſigne do- G. U 3 cumen- 310 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia noua cumentum eſt, egregium illud Edictum, ſub initia imperii promulgatum 2), quo beneficia ſuperiorum Principum omnia confirmauit. Pueris puellisque per Italiam alimenta conſti- tuit ?). Praetorem Fiſcalem inſtituit c), qui jus inter fiſcum Principis priuatosque dice- ret. Imperauit annum, menſes duo et no- uem dies. y7) Vitam Neruae expoſuit docto libello Io. Abraba⸗ mus Abasuerus, Brem. 1749. 2) Xipbilin. Lib. LXVIII. p. 771. Plin. Paneg. c. 6. a) Extat ap. Plin. ep. X, 66. b) Aur. Vict. in Neru. c) L. 2. G. 32. D. de Or. Iur. quod inſtitutum cbwar⸗ zius V. C. ad Plin. Paneg. c. 36. refert ad Traianum: male: vti docui in Tratano p. 32. SF. XLVII. Eo mortuo, T RAIANVS a. V. DCCCL, Chriſti XCIX, Auguſtus factus eſt, imperium- que tanta probitate, innocentia, bonitate, at- que lenitate adminiſtrauit, vt, cum omnium vna et conſentiente voce, tum Senatus decre- to, Optimus adpellatus ſit d). Res, Domitia- ni improbitate atque impotentia diſſolutas, atque disiectas, legibus atque diſciplina con- ſtrinxit rurſus, atque deuinxit; ita, vt tum demum Libertas atque Salus rempublicam reſpexiſſe videretur. Iudicium Praetoris Fi- ſcalis a Nerua inſtituti, diligentius conſtituit, meliusque fundauit g). Crimina maieſtatis dela- 45 elotiones etotiumn noque er inprimise doris 60 ſtratus, proninci ſes ſex, te, delinm 35) Vitame Leyibut 9) Pir. BB N. V legesgve blicne ſte eo inpri ſturni ſe uae tun rerum ſo dis idon in ommnin um er omni in conlciſe ſicia Muit. nſti⸗ qui ice. tno⸗ Gralha. 4 . wwhr⸗ amunm: Cl, fium e, at⸗ Ninmn jecre mitin⸗ lutas, con ttum licam s Fi Urut, eſbris Gele⸗ ab Auguſto veque ad Hadrianum. 3. delationesque compeſcuit; ad ſecuritatem et otium vniuerſos et ſingulos vocauit; omni- noque rempublicam denuo condidit. Belli inprimis etiam gloria, expeditionibus, ac vi- GRoriis Germanicis, Dacicis, Parthicis, illu- ſtratus, fines imperii propagauit, adiectis prouinciis. Imperauit annos XIX, men- ſes ſex, dies quindecim. Obiit in Orien- te, Selinunte. M 4) Vitam eius perſecutus ſum in fronte Commentarii 4 Legibus Traiani, ſ. Diuo Traiano. e) Plin. Paneg. c. 30. SECT. II De Legibus. §. I. Mteo reipublicae ſtatu, rebusque ad vnum delatis, neceſſe erat, iura quoque legesque mutari ipſas: diuerſus enim reipu- blicae ſtatus diuerſa iura deſiderat. Itaque in eo inprimis Auguſtus elaborauit, vt nouo ſtatui leges deſcriberet, ac iura eiusmodi, quae tum vnius poteſtati conſentanea, tum rerum ſummae apta, corruptelisque tollen- dis idonea forent. Atque in eo quidem, vti in omnibus nouis inſtitutis, callide admo- dum et quaſi ſuſpenſo pede inceſſit, ne, omni iure ciuili palam euerſo, inuidiam ſibi coniciſceret. Id enim non ignorabat, ple- ß 4 beru- 312 Lib. II. Cup. I. De iurisprudentia noua beeulam fere libertatem ſuam in iuris legum- que conſeruatione poſitam exiſtimare, ac tum maxime commoueri, vbi penitus mu- tari ſentiat id, in quo propemodum omnem libertatem ſuam ponere ſoleat. Itaque, quae manifeſta corruptela laborarent, vel vtilitatem conſpicuam haberent, ita, vt etiam imperiti neceſſitatem legislationis intelligerent, ea pa- lam legibus ad populum latis promulgatisue conſtituere: quae autem tam claris neceſſitatis vel vtilitatis ſignis impreſſa ac notata non eſ- ſent, ea aut magiſtratuum iurisdictioni trade- re, aut reſponſis prudentum permittere: alia autem ſuis conſtitutionibus quaſi commen- dare. Atque eam fere rationem ſequentes Caeſares tenuerunt. Iam hic quidem de Le- gibus ad populum ab Auguſto Tiberioque la- tis agemus. Nam poſt Tiberium nulla Lex in comitiis populi lata ac iuſſa reperitur. 5. I. Ac primum Auguſti Leges trademus esas, quae certo anno Conſulibusque ſuis adſignari poſſunt: tum deinde eas exponemus, quae ne vlla quidem temporis nota inſignitae ſunt. Anno igitur DCCXXXVII, C. Furnio et C. Iunio Silano Coſſ. a) lata eſt Lex IvLIA, de adulteriis, qua id inprimis egit Auguſtus, vt, cum vellet ciues ad contrahendas iuſtas nu- ptias 4. asadi, re tclret, (iles vel don ſolun omninoe mumeſt,1 nonalien quamvis eritple e zudiet ceteris Legis fil tio in diae pan Achalteri⸗ lam, cun rum /), 4) . H 4) lande guae me adluſt, el Geron. Nam ſan Nelia te⸗ 4 V. H Oecap⸗ 1 n eſſic Aliiaute tuun fiif 1 4b. bo oraj ab Auguſto vcque ad Hadrianum. 313 ptias adigere, a quibbus eos nimium abhorre- Cc re ſciret, ante omnii cauſas eas tolleret, quae . ciues vel deterrererit, vel retinerent. Itaque nnem non ſolum de adulteriis ac ſtupris, de lenocinio, quue omninoque de pudicitiab), hac in Lege cau- mtem tum eſt, ſed etiam de fundo dotalieg) a marito peii non alienando, oppignorandoue 2). Vnde, et. gquamuis à potiſſimo capite Lex Iulia de adul- tde zeriis pler umque adpelletur, ſaepe tamen Lex Etuts de pudicitia, de fundo dotali, de ſtupris, et one. a ceteris capitibus, nominatur. Poena huius mde. Legis fuit e), in mulieribus quidem, relega- da tio in inſulam, cum publicatione dimi- mmen. diae partis dotis, et tertiage bonorum; in gentes adulteris vero viris, relegatio item in inſu- leLe. lam, cum publicatione dimidiae partis bono- el. rum ). An 2) v. Hofmann. Comm. ad Leg. Iul. de adult. cap. II. p. 50o. *) Eandem enim eſſe exiſtimio Legem Iutiam de pudicitia, quae memoratur ap. Suet. Aug. c. 34. et in L. 9. C. de adult. cf. L. 29. §. J. D. eod. Neque mouet, quod apud Sueten. l. c. coniunguntur de adulteriis et de pudititia. 6 eas, Nam ſaepe lex vna duos habet indices: v. c. Lex Cor- 1s (d,; nelia teſtamentaria, numaria apud Cic. Verr. I, 42. gnart ₰dD) v. Heinecc. Comm. ad Leg. Pap. Popp. II, 19. Atque nene hoe caput ſolet a veteribus ICtis vocari Lex Iulia de fun- ſuot 4 do dotali, vnde ab Intt. ſingularis de fundo dotali Lex ð efficta eſt, v. c. ab A. Auguſtin. de Leg. h. I. aliisque. det C. Alii autem de fundo dotali in Lege Papia Poppaea cau- , . D tum fuiſſe putant. perperam. v. Heinecc. Comm. ad Leg. Pap. Popp. l. c. us, 49) baull. Sent. II, 5. cf. L. 2. O. 72. 13. 74. D., de fund is . dotal. ptis U 5S5 ec) Paul. N 3 4 Lib. III. Cap. I. De lurieprudentia noua e) Paull. Sent. II, 26. /4 qui vnin eſt ex tota antiquitate locus de poena huius Legis. v. ibi Iner. et Ger. Noodt. Dioclet. et Maxim. c. . F) De Lege hac ſcripſerunt Briſonius et To. Guil. Hof- manna. e = §. III. Anno V. DCCXLV, Coſſ. T. Quinctio Criſpino et Caeſare Germanico, lata eſt ab altero Conſule Lex QvVINGTIA, de poe- nis eorum, qui riuos, fiſtulas, caſtella, la- cus, aquarum publicarum violarint vel cor- ruperint: quae Lex integra extat apud Fron- tinum g). g) Frontin. de aquae duct. u. 120. P. 278. ed. Polen. Reines. Inſer. VII, 10. illuſtrauit eam egregie Cel. Poleni ad Frontin. lI. .. —-ð §5. IV. Anno V. DCCLVI, a. Chr. III, a Coſſ. Sex. Aelio Cato et C. Sentio Saturnino, roga- ta eſt Lex AELIASENTIA, de manumiſſo- nibus, et conditione, et differentia manumiſ- ſorum. cuius multa capita fuerunt, collecta ab Heineccio b). Pertinebat ad coercendam manumiſſionum licentiiam. 25) Heinecc. Ant. Iur. I, 6. p. ö. JJꝗ. de eo capite, que minor NXX. annis vindicta manumittere iuſſus eſt. v. Gebauer III. Excurſ. III. ad Ord Inſt. p. 226. ſijq. Eadem fuiſſe cautum, vt liberi, ex impari matrimonio, deterioris parentis conditionem ſequerentur, putat Nordkerk. V. C. Obſ. c. VIII. p. 153. .à. ⸗ . §. v. . Anno Aemilio, WIIA, d tandums tum ex 6 quandoa ne leue celimahe Penderel Agnatis, bus 6. Male no⸗ dudi co ¹) Dio 6 9) Doe myra. AlIlulſtr Com. Rec. X dicta in transac ) L legencn mae, au F h 21 Ann ni G H ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 315 Anno V. DCCLIX, a. Chr. VI, Coſſ. M. Af Aemilio, L. Aruntio ?), promulgata eſt Lex IVLIA, de viceæfima hereditatium, ad locuple- tandum aerarium militare, ab Auguſto inſtitu- indo tum ex Caeſaris commentarüs, cum et ali- el bd gquando ante fuiſſet conſtitutum id vectigal, ſa- .. ne leue nec moleſtum. Cautum ea erat, vt vi- 1, u. ceſima hereditatium, legatorum, in aerarium ur. Ppenderetur ab omnibus, exceptis proximis ron. agnatis, (7Xατααιοασεινο et pauperi- bus ½). Ceterum ciues tantum obligabat .). „N. Male nonnulli vocant Legem Viceſimam, in- eid ducti corruptis locis m) Digeſtorum. 5) Dio Caſ- Lil. LV. p. 565. ½) Dio Caß. l. c. Plin. Paneg. c. 37. v. Salmaſ. de Foen. „ T'rapez. p. 040. 643. Col. llluſtrarunt hanc Legem Fr. Ramos del Manzano in Comm. ad Leg. Pap. Popp. Lib. J. c. 7. 4. I. V. ,1od.. Teſ. Meerm. Fr. Balduinus, P. Burmann. de Vedkig. P. umiſtr. R. c. XI. ef. Wieling. Lect. Iur. Ciu. II, 322. quaeque anumi. dicta ſunt a me in Traian. p. 22. ſq. et in Diſ. de transatt. ſuper controuerſ. non cogniris zeſtamenti tabu- collecta i, Lipſ. 7782. cendim nm) L. 3. D. de transact. et L. 32. de religioſ. vbi haud dubie legendum eſt vel Legem 'iceſinariam, vel Legem Viceſi- mnmae, aut viceſimarum, v. I. F. Gronou. de Pec. Vet. III ie d 1. p. 278. ſcd. 226 4. S§S. VI. Ntrimonio, Anno V. DCCLXI, a. Chr. VIII, a C. Ca- ninio Gallo, et M. Furio Camillo, ſuffectis V. Con- — 5816 Lib. III. Cap. L De lurirprudentia noua Conſulibus, lata videtur n) Lex FVSIACA- NIN IA, de numero ſeruorum teſtamento munu- mittendorum o) ad coereendam manumit- tendi licentiam item comparata. 9) v. Reiz. V. C. ad Theoph. Inſt. de Leg. Fuſ. Canin. p. 77. et Ritter. V. C. in epiſtola ad Reizium V. C. in Add. ad Theoph. Reizii. ⁶) Inſt. de Leg. Fuſ. Can. toll. Vlpian. Fr. I, 24. Paull. Rec. Sent. IV, F. Cai. Inſt. II, 2, 7. Scripſit de ea Diſ- ſertationem Erbr. Gerbardus len. 1708. quae tamen magis ad politicas eius Legis rationes ſpectat. cf. Ma- ianſ. Diſput. Iur. IIIl. quae eſt de Lege Fuſia Caninia. §. VII. Omnium nobiliſſima Lex eſt IvLIIA et PA- PIA POPPAEA, de maritandis ordinibus, quae maximas in vniuerſam iurisprudentiam mu- tationes intulit: cuius iam origines diligen- tius ſunt perſequendae. lIam ſub initia impe- rii Auguſtus eam ferre cogitauerat, cum et ipſum Caeſarem Dictatorem idem conſilium habuiſſe ſciret. Sed fruſtra fuerat. Itaque anno DCCXXXVII, poſt Legem de adulte- rüis, eam ſeuerius emendatam †) rogauit: ſed Perferre non potuit prae tumultu recuſan- tium. Pertulit eam deinde, conceſfſa trien- nü, et poſtea bienni, vacatione, lenitaue et ademta parte poenarum, auctisque prae- miis, an. DCCLVII. Atque haec eſt Lex VLIA, de maritandis ordinibus, quae prae- miis poenisque propoſitis ciues ad matrimo- nia nia iun gere Ve eam ab 1. Chr et 1 eſt tius a lja et! va cap , Ge Iuque Rovn guli c pellan tamgr ducori ) Ber p legen Di ter ey „)le⸗ les 4 Legil puern Luur clius niV.0 guig optim 004 4A C Men numit. Cnit ,. in As. 4. Peull e ea il⸗ e tamen cl. M. Cuninion et N⸗ quee mn mu⸗ gilgen⸗ 1impe cuin et nſlium ltaque adulte⸗ lt: ſed reculan⸗ la trien⸗ leniraue je prae⸗ eſt Lex ge prae. natnino. ni ob Auguſto vsque ad Hadrianum. 317 nia iuſta contrahenda vel adlicere, vel adi- gere volebat. Poſtea vero, cum Equites eam abrogari flagitaſſent, anno V. DCCLXII, a. Chr. IX, eius iuſſu a M. Papio Mutilo, et QC. Poppaeo Secundo, Coſſ. ſuffectis, la- ta eſt Lex PAFPIAPOPFPAEA9)- de mari- tandis ordinibue, in qua cum Lex lIulia ſeue- rius ac diligentius ſancita eſt, vnde Lex Iu- lia et Papia Poppaea dicitur, tum multa no- ua capita ad locupletandum aerarium adie- cta, de caducis, vacantibus, ereptitiis, aliisque. Itaque eius duae potiſſimae partes, nuptia- lis vna, et altera caducarie, fuerunt. Sin- gula capita ſaepe Legis luliue nomine ad- pellantur pro more veterum Ctorum; tamquam Lex Iulia decimaria, Lex Iulia ca- ducaria r). p) Suer. Aug. c. 34. quo loco male Heinecc. Comm. Leg. Pan. Popp. I, 3. legit: cum ſeuerius mandaſſet. nam mandare Legem non dicitur. v. Erneſti V. C. ad Suer. l. c. 9) Dio Caſſ. Lib. LV L. p. 5758. Hiſtoriam Legis diligen- ter explicat Heinecc. Comm. ad Leg. Pap. Popp. I, 3. y) Legem hanc illuſtrarunt Fr. Balduinus in Comm. de Legibus, B. Briſſonius de Iure connubii, Ligſius ad Tac. A. Excurs. A. Augiſſtinus de Legibus, ceterique, qui de Legibus ſcripſerunt. Omnibus tamen palmam praeri- puerunt Triumuiri doctiffimi, Jac. Gotbofredus in Quatuor Font bus luris Ciuilis. Fr. Ramos del Manzano, cuius de hac Lege Commentarius inſertus eſt Meerman- ni V. C. Tbeſ. Iur. C. er Can. I. V. et denique Heineccius, qui, quoniam capita diligentiſſime diſtinxit, ordinemque optime reſtituit, principatum mereri videtur. §. vIII 318 Lib. III. Cap.I. De lurisprudentia noua F. VIII. Cum vero haec L ex in Ilurisprudentia Ro- mana omnium nobiliſſima ſit, et iurispruden- tiam in multis capitibus vehementer immu- tauerit, adeo, vt ius Romanum nemo recte cunduin Heineccium hic adiiciendam pauta LEX IVLIA ET PAPlA POPPAEA PARS PRIMA NVPTIALIS. CAPVT I. De Senatorum eorumque liberor umn nuptiis. * G SENATOR EST, QVIVE FILIVS NEPOSVEENFILIO PRONEPOSVE EX FILIO NATO, CVIVS EORVM EST, ERIT, NE QVIS EORVM SPONSAMVNO- REMVE SCIENS DOLO MALO HABETO LIBERTINAM, AVT EAM, QAE IPSA CVIVSVE PATER MATERVE ARTEMLV- PDICRAM FECIT, FECERIT. (Gothofr. ad. dit: Iem eam quas Rolam c pore usghun Jacit, fecerit.) 1 NEVEH NIE EX F klIII9 ihst, TIM perſpicere poſſit, niſi qui eam animo perce- oy perit, totamque imbiberit, ipſam Legem ſe- 10 MdAl RN !1 505 LIcI Ue ex dele⸗ 1 % uxe, fum CVA (Cot IIN 1N. der⸗ nmn⸗ rede erce⸗ n ſe⸗ punr. EA ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 319 NEVE SENATORIS FILIA NEPTISVE EX FILIO PRONEPTISVE EXN NEPOTE FILIA NATA, LIBERTVINO, EIVE, QCVI IPSE„ CVIVSVE PATER MATERVE AR- TEM LVDICRAM FACIT, FECERIT, SPONSA NVPTAVE SCIENS DOLO MA- LO ESTO, NEVE QVIS EORVMN PDOLO MALO SCIENS SPONSAM VXOREMVE EAM HABETO, L. 62. D. ad L. Falc. L. 5. 6. et 7. de Senat. L. 22. de Szat. hom. L. 207. de R. I. L. 4. de colluſ. des. L.6. de iur. aur ann. L. 120. de E. §. L. 32. 49. 47. er 49. de Rir. nuprt. L. g. de agn. et alend, lib. CAPVT fI. (Gothofr. cap. I.) De ingenuorum nuptiis. ONIBVsS reliquis INGERNVISs, PRAE- TERSENATORES EORVMQVE LIBE- ROS, LIBERTINAM VXOREM HABERE LICETO, neue quid eis, qui duxerint, liberis- ue ex eo matrimonio natis, fraudi ignomini- aeue eſto. (Gothofr. Caeteris ingenuis liberti- nas vxores ducere ius eſto, neue quid eis, qui eos duxerint fraudi ignominiaeue eſto, liberiue eo- rum legitimi ſunto.) Aſt ne quis ingenuus EAM QVAE PALAM QyAESTVM CORPORE FACIT FECERIT (Gothofredus haæc ſuperiori capiti intexuit). LENAM, A LENONEMANVMISSAM, AVT IVDI- 30 Lib. III. Cap. I. De lurisprudentia noua IVDICIOPVBLICODAMNATAM, AVT IN ADVLTERIODEF'RFEHENSA M, ET QVAEE- VEARTEM LVDICRAM FACIT FECERIT, ſponſam vxoremue ſciens dolo malo habeto. L. 23. et 43. D. de rit. nupt. L. g. de colluſ. deteg. CAPVI III. (Gothofr. cap. II.) De ſexagenariis, quinquagenariis, Nadonibus. mrtes puberes virique potentes matrimo- nium liberorum quaeſundorum cauſa in- ire tenentor. (Gothofr. haec omiſt. 4) Sexage- narii maſculi, quinquagenar iae feminae et SPADONES a poenis huius legis liberi ſunto. (Gothofr. Nexagenario maſculo, Tuinquagena riae feininaeæ nuptis. contrabere ius ne &to; Poſt eos tantum annos coniuges poenis huius le- gis ſolunntor, SPADONIVS item nuptias con- trahere ius ne éto.) L. 3. Ll. de probat. L. 2t. de V. §. CAPVT IV. (Gothofr. omiſit.) De concubinatu. Quas peirſonas per hanc legem vxores ha- — bere non licet, eas concubinas habere ius eſto: ingenuam honeſtam in concubi- natu habere ius ne eſto. L. 1. D. de concuhin. CAPVT . x ieit, enni⸗ wvr. L. minis Et ſer fedas M.n. leget, et hi⸗ dit,e 1.y nuptia ſocer Lunro ueen imo. 1in. Alge⸗ ſe et Into. Ned. N0n uele. NE. ha- bere cubl⸗ PV ab Auguſto veque aud Hadrianum. 321 CAPVT V. (Gothofr. cap. III.) De ſponſalibus. Gponſam poſt H. L. decenni minorem nemo habeto, deſponſam intra biennium do- mum ducito, ni duxerit, praemüs maritorum ne fruitor. (Gothofr. Quicuuque ſponſam ha- bebit, vltra biennium vam ne babeto, qui vltra biennium babuerit, pruemiis muritorum ne frui- tor. Decenni minorem ſponſam ne habeto.); Fe- minis a morte viri biennii, a repudio anni et ſex menſium vacatio eſto. (Addit Gotho- fredus: Pontifex Max. arbitrotu ſuo virgines XX. non maiores quam A. annos natas epopulo logat, ſortitioque in concione exeo numerofiat, et cuius virgo ducta erit, eam pontifex max. ca- diat, eaque Veſtae ſiat.) L. 17. de ſponſal. L. 29. de poen. CAPVT VI. (Gothofr. cap. IV.) De poenis iniuſtarum nubtiarum. Si qui ſcientes dolo malo aduerſus hanc le- gem coierint, (Gothofr. & qui ſciens D. M. contra hanc legem impares, vti ſupra dictum, nuptias contraxerit,) nec vir, nec vxor, nec ſocer ſocrusue, nec gener nurusue intelli- guntor: (Gothofredus baec omittit) liberi quaeſiti natiue legitimi et heredes ſui ne X ſunto;, 322 Lib. III. Cap. lL. De Iurisprudentia noua ſunto, neue parentibus proſunto: neque Hx- REDITATEM, QVAE EISLEGE OBVENE- RTT, legatumue ipſi coniuges neque inter ſe quidquam capiunto: mortuaque muliere dos caduca eſto. L. no. et 146. de V. §. L. o. de adquir. ber. 1. F. de iur. er fact. ignor. L. 4. de zeſt. L. 37. de op. libert. L. 38. de mort. dansſ. don. CAPVT VII. De pr. inilegiis maritorin et parentunm in gerendis hbonoribits. Qu (Gothofr. hic praemittit caput ſequens et quam collega, aut in ſua poteſtate habebit, aut bello amiſit, ei priori ex conſulibus fa- ſces ſumendi poteſtas eſto: ſi Par vtrique nu- merus liberorum erit, maritus, aut qui in numero maritorum eſt, praefertor: ſin omnes et mariti et patres erunt, tum, qui maior natu erit, faſces prior capito. L 10. D. de ſponſ. L. 30. de rit. nupt. CAPVT VIII. (Gothofr. cap. VII „ De eorundem priuilegiis in betendis honoribus. Qi candidatorum plures liberos ſecundum HI. L. habebit, praefertor: petentibus- due honores SINGVLI ANNIPER SINGV- L0S V 105 l. hao⸗ Pet teret lue o⸗ L. ni. Dei⸗ Cii N. Fier) illud huic ſeptimo iungit) plures liberos, N ulncns Mumi El. ſadus tin, tium G ue r. VENIL- interſe re dos . de iur. ert. L. . Dn in entet Weros, abebit, bus fr⸗ gue n⸗ gut qui tor: ſin m, ul ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 323 LOS LIBERTOS DEMITTVNTOR, eisque honores citius, quam per leges annarias licet, petere ſine rRAVDE SVA liceto. (Gothofr. boc poſtremum comma omiſit.) L. iz. D. de V. & L. 2. de min. CAPVT IX. (Gothofr. cap. VIII.) De immunitate ob liberorum numerum. Qi ſecundum H. L. liberos tres ROMAE NATOSINGOLVMES, (Gothofr. ſuper- . . . .1 . Ktites) qui quatuor in Italia, quinque in pro- uincus habebit, omnium munerum perſona- lium immunitatem habeto. L. 16. D. de prob. L. 147. de V. & L. ar. de rit. nupt CAPVT X. (Gothofr. cap. IX.) De ire LQuiritium ob liberos con- ſequendo. Latinus, cui ex Latine filius filiaue natus nataue, et ANNICVLVS ANNICVLAVE factus factaue erit, (Gothofr. addit: Art la- tina, OTER ENIXNA FVERIT) iura Quiri⸗ tium conſequitor. L. 52. de legar. II. L. 44. de F. & Xx CyyPVT Ir 344 Lib. III. Cap. lI. De lurisprudentia noua CAPVT XI. (Gothofr. cap. X.) De liberatione liberti ab operis ob liberos. r LIBERTINVS DVOSPLVRESVE LI- -BEROS A SE GENITOS NATOSVE IN SVA POTESTATE HABEBIT, PRAFE- TER EVM, QVI ARTEM LVDICRAM FE- CERIT, QVIVE OPERAS SVAS, VT CVM BESTIIS PVGNARET, LOCAVERIT, N E QyIS EORVM OPERAS, (Gothofr. omittit operaz) DONI, MVNERIS, ALIVDVE QVID- QyAMLIRERTATISCAVSSA PATRONO, PATRONAE, LIBERISVE HORVM, DE· QVIBVS IVRAVERIT, VEL PROMISERIT O BLIGATVSVE ERIT, DARE, FACFEREF, PRAESTARE DEBETO. ET SI NON kO- DEM TEMPOREDVOIN POTESTATEHA- BEBIT, VELVNVM QVINCVENNE M, O PE- RARVM OBLIGATIONELIBERATOI. L. g. et 37. D. de oper. libert. CAPVT XII. (Gothofr. cap. XI.) De mulierum liberatione a tutela ob numerum liberorum. ngenua TrER kNIXA Vel ius trium libero- rum conſequuta, libertina quatuor libe- rorum iure tutela liberator. Eidem ſine pa- troni auctoritate, dum pro numero libero- rum ſibi ſuperſtitum virilem partem ei relin- quat⸗ guat, de dus: In tela; .d troni i Goritut ceto, ei. onn e 1. 1571. N 1 11 TRON. 18SE NVBE terlac Contre 50 T VLT lterg VXOR 6EXNI ne gie ia g incon⸗ 1e, Natua L Vk Ll.⸗ 108VI PRAL⸗ 4M FE- TCVM r, Nr ommittit OVlo- R0N0, A, dͦ I8tNIT AeEIh 0N E0- TE H. MoP- 0 N ab Auguſto vaque ad Hadrianum. 325 quat, teſtari fas eſto. (Paullo aliter Gothofre- dus: Ingenua trium liberorum iure legitima tu- tela; libertina quatuor liberorum iure tutela pa- troni liberantor, ideoque iam absque tutoruth au- Goritate teſtari eis, resque ſuas adminiſtrare R- ceto, eisque, quibus quid ita datum legatumue, ecam pecuniam ſine fraude ſua capere liceto.) Læ nz. D. de V. & CAPVT XIII. (Gothofr. cap. VI.) De diuortio libertae probibito. x« DIVORTII FACIVNDI POTESTAS LIBERTAE, QVyVAE NVFPTA EST PA- TRONO, QVAMDIV IS EAM VXOREM ESSE VOLET, NEVE INVITOILLO ALII NVBENDI POTESTAS ESTO. (Longe ali- ter lac. Gothofredus: ſi ſeæundum H. Inuptide contradae fueriut,; DIVORTII FACIENDI POTESTASLIBERTAE; QVAEPATRONO NVPTAEST, INVITOPATRONO cuiqu altero connubii ius, QVAMDIVPATRONVS. VXOREM EAM ESSE VOLET, NE ESTO. GENER SOCGERVE inuiti in révs teſtimonium ne dicunto. Liberta, quae patroni voluntate nu- pta erit, operarum obligatione liberator. Queé in concubinatu patroni erit, ab inuito eo diſcede- ne, alterique ſe in matrimonium vel concubi- natui dare ius eſto.) L. vlt. D. de diuort. L. 29. 27. 45. et o. de rvit. nupt. L. 4. de iur. aur. ann. L. 2. de concabin. L. 36. ſolut. mati. X 3 GAPVT 26 Lik. II. C I. De nr: uidentia nona CAFPVT XIV. “ (Gothofr. V.) De tutore mulieri gotis carcſa De J dando. Ei mulieri virginiue, quam ex H. L. nubere em oportebit, tutor ad DOTEMDANDAM, e DICENDAMPROMITTENDAMVE, ſi legi- amiſtau timum tutorem pupillum habeat, (Gotho- mun( fredus: legitimum tutorem non eleas) a (imass 4 pracrore vrbano dator. L.4. Lor. D. de de iur. dot. eh CrkPVT XV. ð (Gothofr. XII.) De iure decimam cupiundi nomine De matrimonii. iro et vxori inter ſe matrimonii nomine Pren decimam capere ius eſto. ig 1: 2;.D. guando dier legat ced. L. 6&z. et &7. ad L. Fale. (Goth cAPVT XxV. Mern (Gothofr. XII.) EEnc. De decimis pro liberorum numero ks adiiciendis. i ex alio matrimonio liberos ſuperſtites ha- bebunt, praeter decimam, quam matri- monii nomine capiunt, (omittit hoc comma lIac. Gothofredus) totidem decimas Ppro nu- Ile mero liberorum capiunto. L. 62. D. de condit. et demonſtr. En CAPVT lubetre dan lley. t) 4 Mer iesa- matti commu bro otno. num (Gothofr. nonum) diem amiſſi duas de- legatis. CAPVI ab Auguſto vsque ad Hadrianam. 227 CAPVT XVII. (Gothofr. XII.) De decimae cupacitate ob communem FKilium amiſſfum. dem communis filius filiaue poſt nominum diem, (Gothofredus: nouum diem) amiſſus amiſſaue decimam adiicito, duo poſt nomi- cimas adiiciunto. L. . D. de V. & L. . de capr. et poſtlim. L. 208. et sog. de R. I. L. o. de his qui ſui vel al. iur. L. vlt. de adopt. CAPVT XVIII. (Gothofr. cap. XII.) De vſufructu et parte proprietatis raeter decimum etiam vſumfructum ter- tiae partis bonorum coniugis praemortui, (Gothofr. partis bonorum eis) et quotcumque liberos habuerint, eiusdem partis proprieta- tem capere ius eſto. L. 209. D. de vſufr. CAPVT XIX. (Gothofr. XII.) De praelegato dotis. oc amplius mulieri, praeter decimam, Aqgotem legatam ſibi petere, ius eſto. L. 5z. D. de legat. II. B X4 CAPVT 328 Lib. IIl. Cap. 1. De ri 1 udentia noua CAbPV T XX. (Gothofr. cap. XIII.) De ſolidi capacitate inter conduges ob getatem. Jiro et vxori ſolidum inter ſe capiundi ius eſto, ſi vterque vel alteruter nondum eius aetatis ſit, qua liberi ex hac lege exiguntur. CAPVT XXI. (Gothofr. cap XIII.) De Jolidi capacitate ob diuturnitatem mMmatrimonii. len ſi vtrique finitos H. L. annos in matri⸗ monio exceſſerint, ſolidum i inter ſe Cahr- undi ius eſto. CAPVT XXII. (Gothofr. XIII.) De ſolidi capacitate ob cognationem. Item ſi cognati inter ſe coierint, vsque ad ſextum gradum, eis ſolidum inter ſe capi- undi ius eſto. CAPVT XXIII. (Gothofr. XVIII.) Deſuai capacitate ob abſentiam roig. catſa. Si vir abeſt reipublicae cauſa, donec abeſt, et intra annum, poſtquam abeſſe deſiit, li-· bera ler bera eſto. lſt 4 ½ „ 1. ſt tnu tr u C Eſeils mhot Rum Uen, . bera ci ius meius untur. ten matri. ae M. ue 4d ſe Ar. reiy. delie li ab Auguſto vrque ad Hadrianum. 329 bera inter eum et vxorem teſtamenti factio eſto. (Gothofred. S vir commodi ſui cauſaæ abſit, ex honis vxoris ſuae ſolidum ne capito. At ſe ine detreldlatisne reipublicae cauſa derie 8 X, T. N.) CAPVT XXIV. (Gothofr. XIII.) De ſolidi capneitate ob liberos. Item qui filium filiamue communem ſuper- ſtitem habebunt, aut quatuordecim anno- rum filium, vel filiam duodecim, vel qui du- os trimos, vel tres poſt nonum diem, aut qui intra annum et ſex menſes etiam vnum cuiuscumque aetatis impuberem amiſerint: eis ſolidum inter ſe capiundi ius eſto. (Go- thofredus alio plane ſenſu: Vel Ener poft no- num diem amiſerint, intra annum tamen et ſex menſes. Etiam vnus cuiuscumaque aetatis impu⸗ bes amiſſus ſolidi capiundi ius praeſtato.) L. 5. et O. D. de vulg. et Nupill ſubſt. L. 32. de F. F. CAPVT XXV. (Gothofr. XIII.) De ſolidi capacitate ob poſtumum. Item vxori, quae poſt mortem viri intra de- cem menſes ex eo peperit, ſolidum ex bo= nis eius capiundi ius eſto. L. 133. D. de V. § xN 5 C,-APVT 330 Lib. II. Cap. I. De lriuprudentia noua CAPVT XXVI. AIn (Gothofr. XIII.) “ turmu De ſolidi capacitate ob ius liberorum. Item qui quaeue ius liberorum (Gothofr. t⸗ communium liberorum) a ſenatu (Gothofr. a populo) impetrauerint, ſolidum inter ſe ca- piunto. l D CAPVT XXVI. De ſolidi capacitate patris ſolitarii ex alte- Nnn ürrias teſtatnento. ke x aliorum teſtamentis PATER SOLITA- NIVS ſolidum capito. ðBð L. 27. D. de ber. inſtit. CAPVT YXVIII. 1 (Gothofr. XIV.): W tem ſoemina ingenua; ſi tres liberos habe- A Deit, er libertina, ſi quatuor, ſolidum ex non aliorum teſtamentis capiunto. CAPVT XXIX. 1 (Gothofr. XVII.) De legato ſub conditione caelibatus i quis caelibatus aut viduitatis conditionem heredi legatarioue iniunxerit: heres lega- tariusue ea conditione liberi ſunto, neque eo . minus hofr. hofr. ſecc. AIle. ITM luabe⸗ um ex ts tionem eslege⸗ ue. 0 inus ab Auguſto vsque od Hadrianum. 331 minus DELATAM HEREDITATEM lega- tumue ex H. L. conſequuntor. L. yr. D. de V. §. L. 6. et &. de cond. et demonſtr. L. g.. de donat. inter vir. et vor. CAPVL XXX. (Gothofr. XVI.) De iure iurando libertis remittendo. Gi patronus ius iurandum liberto in hoc im- poſuerit, ne vxorem ducat, vel libertae, ne nubat: ius iurandum illud permittitor, nu- ptiasque ex H. L. contrahendi, liberto liber- taeue ius (Gothofr. et poteſtas) eſto. L. 14. D. de iur. patr. L. 37. qui et a quib. manum- CAPVT XXXI. (Gothofr. omiſit.) De iure adfinitatis inier vitricum etc. Adfinitas , praecerquam inter nouercam et priuignum vitricum et priuignam, nec non sSocERVM SOCRVMVE et GENERVM NVRVMVYE, morte diuortioque ſoluitor. L.5. D. de grad. et adfin. L. 130. de V. §. L. yv. de teſt. CAPVT XXXII. (Gothofr. cap. XVIII.) De priuilegiis abſentium reipublicae Qi REIPVBLICAE CAVSA ſine detrecta- tione abſunt, donec abſunt, et intra an- 332 Lib. I. Cap. l. De lurisprudentia noua num, poſtquam abeſſe deſierunt, vacatio- nem legis habento: Reliqui, qui ſui commo- di eauſſa abſunt, poenis ex hac lege tenen- ter. (Gothofredus hic demum locum fuiſſe putot capiti, quod ſupra dedimus, XXI. V.) L. 5. 20. 37. et 38. D. ex quib. caig maior. L. 23. de reb. dub. L. O. de ann. legat. CAPVYT XXXIII. 4 (Gothofr. cap. XIX.) De indulgentia ſenatis. Qi cui ſenatus gratiam huius legis faciet, ei nuptiae iuſtae, liberique legitimi ſunto, et omnia praemia ex H. L. capere ius eſto. (Go⸗- thofr. St cui populus prohibitas H. I. nuptias contrabhere permiſerit: nuptiaé legitimae ſun- to, neué quid ei, 9g4i buiuscemodi nuptias con- traxerit, Fraudi ignominiueue eſto.) L. 37. D. de rit. nupt. CAPVT XXXIV. (Gothofr. cap. XXNX. XXI. XXII.) De diuortii modo et poena. Goluro citra culpam vxoris matrimonio, ſi mulier ob mores viri diuertit, vir eam do- tem, quae annua bima trima die reddi debet, ob maiores mores praeſentem; propter mi- nores ſenum menſium die reddito. Quod ad eam dotem, quae praeſens reddi ſolet, et do- tale praedium Italicum, et yIDAVID EX BONIS et, ei 0, e (Co⸗ Aptiat ſur. 44 1io, 4 go⸗ debet, ter ni- Coded e 1 . 1 e z0NIS ab Auguſto vique ad Hadrianum. 333 BONIS VXORIS vel libertorum eius AD EVM PFERVENIT, VT ET, SI DOLO MA-= LO FACTVM ERIT, QVO MINVS TPER- VENIRET, QVANTA PECVNIA ERIT, T ANTAM ipſfe eiusue heres PECVNTA M DATO, et vir ſimul fructum quadriennii praeſtato. Sin mulieris culpa diſcidium factum: morum quidem nomine mari- tus, grauiorum quidem ſextam; leuiorum, octauam dotis partem retineto. (Gothofre- dus plane aliter: Cap. XX. Fundum dotalem Italicum maritus inuita vxore ne alienato, neue, conſentiente ea, obligato. Cap. XXI. ſoluto citra culpam vxoris matrimonio, vir, quidquid eX vu ris eiusue libertorum bonis ad EVMFPERVENIT AVT DOLO MALO EIVS FACTVM ERIT; QyO MINVS PERVENIRET, tam ipſe, quum beres eius, QVANTAPEGVNIAERIT, TAN-= TAMPECVNIAM VXORIDATO. Cap. XXII. Dedotis repetitione et retentionibus, vt exiſtimo.) L. 97. et 30. D. de V. S§. Li &α§ſolut, matr. dos quemadm. Pet. . L. 33. et 49. de rit. nupt. L. 7. de cenſ. L. 8. de capein. et poſtlim. CAPVT XXXV. (Gothofr. XV.) “ De cogendis parentibus;, vt liberos elocent. LIBEROS QVOS HABENT IN vo- TESTATE INIVRIA PROHIBEBVNT, DVEE- 334 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia noua-⸗ DVCERE VXORES VEL NVBERE, (Go- thofr. vel qui dotem dare nolunt) in matrimo- nium EOS (Gothofred. addit: GHNERO NVRVIVE) COLLOCARE, PER PRAETO- KEM VRBANVM COGVNTOR. L. q. D. de adoption. CAPVT XXXVI. (Gothofr. XXIII.) De poenis caelibatas. aelibus, nili intra centum dies huic legi pa- ruerint, neque HEREDITATEM neque LEGATVM ex teſtamento niſ proximorum genere capiunto. (Gothofr. Legatum teſta- mento relildlum copiunto.) L. 2. D. de caſtr. pecul. Es. ad L. Corn. de ſic. L. 339. de V. §. 7 L. 8. de legat. III. CAPVT XXXVII. (Gothofr. XXIII.) De poenis orbitatis. Gi qui coniugum maſculus, (VItra XXV. an- num,) femina (vkKra viceſimum,) orbi erunt, ſemiſſem relictorum tantum capiunto. Qui genere proximi erunt, vsque ad gra- dum ſextum, quod relictum eſt, iure anti- quo capiunto. (Gothofr. At quo minus qui ge- nere proximi erunt voque ad ſextum gradum re- ð liäum 103 Uiber ti h W.r. ) otbi . piunto. 1 gear- re au⸗ hige. Anke. cuH 45 Augußo vaque ad Haodrianum. V 335 lictum iure antiquo capere e hol unt 0), E. H. I. N. R.) *) eius bac lege nibil rogatur. L. 5. D. de lgar. II. L. sr. de V. 5§. L. z6. de mort cauf. dLdLon. L. or. de cond. et dem. CAPVT XXXVIII (Gothofr. cap. VI.) De liberta ob nuptias ab operis te. randa. Liberta, quae patroni voluntate nupta erit, operarum obligatione liberator. L. 32. D. qui et a quib. manum. L. 14. de oper. libert. CAPVI XXXIX. (Gothofr. cap. XXIV.) De liberto centenario minore. In bonis liberti centenario minoris patronus patronique liberi maſculi, ſi libertus libe- ros non habebit, ius antiquum habento. Sin liberos habebit, ius nullum in bonis liber- ti habento. L. /4. et 49. D. de V. & L. 4. de tut. et curat. dar. L. F. de iur. aur. ann. L 24. qui et a quib. man. L. 39. de bon. lib. L.70. de iur. pair. L. 4. de bon. poſſ. CAPVT XL. (Gothofr. cap. XXV.) De liberto centenario. In centenarii liberti bonis, qui vnum duosue liberos habebit, ſiue is teſtamento facto, H ſiue 336 LVib. III. Cap. I. De iurisprudentia noua ſiue inteſtatus decedat, patrono patroniue li- beris maſculis vIRILIS PARS ſeruator: ſin tres liberos habebit, patronus patroniue libe- ri maſculi nihil iuris in bonis liberti habento. L. . et i6. de iur. patr. L. 14. de V. S. CAPVT XILI. (Gothofr. XXVI.) Dellia patroni. atroni filia, ſi ius trium liberorum habebit, eadem iura, quae et ipſe patronus patro- niue filii edicto Praetoris habent, habeto. L. 40. D. de bon. libert. CAPVT XLII. (Gothofr. XNVII.) De libertae bonis. n bonis libertae etiam quatuor liberorum jure ſubnixae, pro numero liberorum li- bertae mortis eius tempore ſuperſtitum, vI- RILIS PARsS patrono patronique liberis ma- ſculis debetor. L. 37. D. de bon. libert. L. 360. de oper. lib. Le 77. de iur. putr. L. iʒ. de V. & L. 740. de rit. nupt. CAPVT XLIII. (Gothofr. XXVIII.) De patronae ſucce Hione. atrona ingenua duobus liberis honorata, * bertina tribus, idem ius, quod patronus ex edicto praetoris habet, habento. L. J0. D. de F. §. GAPVT Iite hento ſento. bebit, Paro. to. fotuth tum H. m, VI⸗ etis ma⸗ . atrons CArVI ab Auguſto veque ad Hadrianum. 337 CAPVT XLIV. (Gothofr. XXVIII.) De patronae liberis. iberi quoque ingenuae patronae, trium liberorum iure honoratae, idem ius ha- bento. PARS ALTERA. CADVCARIA. CAbP. LEG. XLV. vel CADVCAR. I. (a Gothofr. omiſſum.) De aditione hereditatis, et quando dies legatorum cedat. ereditatem, ſi plures ſint coheredes extra- nei, tabulis teſtamenti apertis demum, adire liceto, neque ante dies legatorum, pu- re vel in diem certum relictorum, cedito. L. So. D. de adquir. vel omitt. ber. L. 20. de codicill. L. vn. §. 1. C. de caduc. toll. J CAP. XLVI. vel II. (Gothofr. XXXIX.) De iis, quibus caduca iure antiquo deferuntur.. S quis, teſtamento facto, decedit, isque libe- * ros ſuos parentesue vsque ad tertium gra- dum heredes habebit, ſiue alios quoscum - que, qui liberos habebunt, heredes inſtituet: hi caduca, iure antiquo, capiunto. (Gotho- 338 Lib. IIl. Cap. l. De Iurisprudentia noua fred. & quae bereditas, ſiquod legatumpoſt H. L. caducum erit, beredibus amplius ne defertor, extra quam, ſi quis teſtamento fado decedat, is- que liberos ſuos heredes parentesue habebit. Li- beri namque parentesue vsque ad tertiumgra- dum bhoredes inſtituti, quod quis ex eo teſtamen- to non capiet, capiunto. Item, ſi alii quicun- que heredes inſtituti liberos habebunt, caducum e eo teſtamento iure antiquo capiunto. L. w. D. de legib. L. 107. de. R. I. L. 40. de bon. libert. L. Jo. de adſign. libert. L. 13. de ſuis er legit. bered. L. 9o. de V. §. CAP. XLVII. vel III. (Gothofr. XXX.) De bis, quae pro non ſeriptis ha- bentur. Quae (Gothofr. Iem ea quae) ab initio de- ficient, vel in quibus teſtator poſtea mu- tauerit voluntatem, ea pro non ſcriptis ha- bentor, eaque ii, a quibus relicta ſunt, iure antiquo capiunto. (Gothofr. ab initio defi- cient, et pro non ſeripto inutiliaue erunt, vel in quibus teſtator voluntatem ſuam poſtea mu- tauerit, ü, a quibus etc.) L. 9. D. de his quae pro non ſer. L. 2. de liberat. leg. L. 7i1. de ber. inſtit. L. S. de legat. III. L. o. de adim. vel transf. leg. L. vn. S. 2. 3. C. de caduc. toll. 65 tume IN C cadua hus ent de (ni 1. 4 4 4 N.h. nn 4, 1J. 1t. Li. D in gr. emen. Virnn. ucum liert. I. .L. tio de ea I. s huA. t, inre t, el M: . . 1. Ylim. ab Auguſto vique ad Hadrianum. 339 CAbP. XLVIII. vel IV. (Gothofr. XXX.) De cauſa caduci. Gi, quicumque hominum heres legatariusue, viuo teſtatore, poſt teſtamentum condi- tum decedet, conditione deficiet, relictum IN CAVSA CADVCI eſto, et populo quaſi caducum defertor. (Gothofredus: Superiori- bus perſonis et cauſis ceſſantibus, cuicumque homini priuato de latahbereditas legatumue ex ſe- gquentibus caußis caducum caducaue erit, popu- lo defertor. Si viuo teſtatore, Poſt teſtamentum conditum, heres legatariusue viuo teſtatore etc. L. 27. et 7. D. de legat. II. L. 5o. de cond. et dem. L. 31. dle legib. L. y2. de V. &. L. 23. de m er vſufr. leg. L. vn. H. 4. C. de cad. toll. CAP. XLIX. vel V. (Gothofr. XX X.) De caducis ob beredem vel legatarium ante apertas tabulas decedentem. iue heres pro parte, legatariusue, quibus pure vel in certum diem hereditas lega- tumue relictum erit, poſt mortem teſtatoris, ante apertas tabulas teſtamenti, decedet, vel pereger fiet, ea hereditatis pars legatumue ca- duca ſunto, populoque deferuntur. L. 27. et Sr. de adquir. vel omitt. hber. L.0. I. et 72. teſt. quemadm. aper. L. 7. de ſeruit. L. 14. de tur. ſè. L. 46. de legat. II. L. vn. J. 5-9. C. de caduc. toll. . X 2 CAbP. 340 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia noua CAP. L. vel VI. (Gothofr. XXX. De caducis, ob heredis vel legatarii in- capacitatem. Giue caelibi, vel alteri cuiuis, plus, quam ex H. L. licebit, relictum erit, et id caducum eſto, populoque vindicator. L. 64. D. ad L. Falc. L. 5a. et 5SS. de legat. II. L. 78. de manumiſſ. L. 28. de LL. L. oo. de reb. auct. iud. poſſ. L. 4. pro berede. L. . de Reg. Caton. CAP. LI. vel VII. (Gothofr. XXXI.) De caducis, bb heredem vel legatarium ante euentuim conditionis decedentem. iue heres legatariusue poſt mortem teſta- torum, ante euentum conditionis, defici- at, hereditas legatumue caduca ſunto, popu- loque deferuntor. L. 73. de her. inſt. L. o. de cond. et dem. L. 310. de ſtat. lib. CAP. LII. vel VIII. (Gothofr. XXXI.) De bonis ereptitiis. Que hereditas, quodue legatum, tanquam indigno erepta ereptumue erit, illa illud- ue populo defertor. (Gothofr. &i velut indi- gno bereditas legatumue ereptum erit, populo vindicator. L. 9. D. de his quae vt indign. L. vn. §. 12. C. de caduc. roll. CAE. DB. tie) gun ab Auguſto veque ad Hadrianum. 341 CAP. LIII. vel IX. (Cothofr. XXXII.) De bonis vacantibis. Si ante aditam hereditatem, agnitumue lega- tum, per damnationem, fiuendi modo, vel per praeceptionem relictum, (Gotho⸗ fred. has ſpecies omittit) heres legatariusue de- cedat, (Gothofr. addit: hereditas legatumue ceu vacantia populo vindicantor. Iiem E) ſiue heres legatariusue ius ſuum omittat repudi- etue: hereditas legatumue, ceu vacantia, po- pulo vindicantor, neue heredibus (Gotho- fredus addit eorum) deferuntor. L. 10. D. de opt. legat. L. 5o. de legat. II. L. I4. de ſuis er legit. bered. CAP. LIV. vel X. (Gothofr. XXXIII.) De fraudibus aduerſus H. L. commiſſis. e quis in fraudem H. L. quo magis caduca et ereptitia (Gothofredus omittit erepti- tia) is, qui capere non poteſt, capiat, quid- quam admittere velit. L. 20. D. de vſ. et vſufr. leg. L. 37. et 3). de mort. cauſ. do- nat. L. 82. de adqu. vei omirt. ber. L. 12. cauſ dat. cauſ. non ſequut. L. 29. de liberat. leg. L. 29. de legat. I. L. 6. ad I. Falc. L. 140. de V. S. L 3 342 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua CAP. LV. vel XI. (Gothofr. XXXIV.) De iure adereſcendi. Ante apertas tabulas aditamque heredita- tem, inter coniunctos heredes legatari- osue, ius adcreſcendi in iis, quae caduca vel in cauſa caduci ſunt, excepto vſufructu lega- to, ne eſto. (Gothofr. Inter coniundlos heredes legatoriosue ius adereſcendi ne eſto. L. S80. et 8o. D. de legat. III. L. 17. de opt. leg. L. 58. de legat. II. L. S. de adquir. vel. omitt. ber. L. 142. de V. §. L. vn. §. 10. J. C. de cad. toll. CAP. LVI. vel XII. (Gothofr. omiſit.) De transmiſſione legatorum. Legatum pure aut in diem certum per vin- dicationem relictum, poſt apertas tabu- las; reliqua, non niſi agnita; conditionalia denique, poſt conditionis euentum, ad he- redes transmittuntor. L. 56. et . D. de legat II. L. 24. quando dies leg. cen. L. vn. J. . C. de caduc. toll. CAbP. LVII. vel XIII. (Gothofr. XXXV.) De tacitis ſideicommiſis. Si quis heres legatariusque in fraudem H. L. a teſtatore tacite rogatus ſit, ei reſtituere, qui qipe dolo modat prinat L.2 4 ſe S g. ui Partet L. ab Augaſto veque ad Hadrianum. 343 qui per H. L. capere prohibetur, isque ſciens, dolo malo, tacitam fidem teſtatori adcom- modauerit, hereditate legatoue ſibi relicto priuator, eaque populo vindicantor. L. 20. D. de legat. II. L. 0. de iur. et fact. ignor. D. 33. de adquir. her. L. . de ademt. libert. L. y. de oper. ſeru. L./o. de bis quae vt indign. erip. Lo. de legat. III. CA P. LVIII. vel XIV. (Gothofr. XXXVI.) PDe praemiis delatorum. Si quis incapaci relictum ad aerarium detule- rit, et conuicerit, is praemii nomine -- - partem bonorum conſequitor. L. j. F. et 10. D. de iure fiſe. CAP. LIV. vel XV. (Gothofr. XXXVII.) De oneribus Kſci. aduca, non niſi deducto aero alieno, iis- aue conditionibus, et oneribus, quibus relicta erunt, populo adquiruntor. (Gotho- fredus: Supra didtis tamen caſibus omnibus, ona caduca, deducta aere alieno etc.) L. 6. D. ad L. Fale. L. 61. de legat. II. L. Go. de cond. ert dem. L. 27. de vſ. et uſufr. leg. L. 7. Ni cui plus quam per. L. Falc. Anno V. DCCLXIII, Chriſti X, M. Iu- nio Silano, et C. Velleio Tutore, Coſſ. ſuf- V 4 fectis, 344 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua fectis4), Lex IVNIA vVvkLLEIA, teſtamen- taria, rogata eſt t), de poſtumis heredibus inſtituendis a); cuius duo capita extant. *) v. Nordkerk. Disg. de Leg. Petron. c. 3. p. 92. Nq. eu- ius rationes mihi potiores ſunt ſententia Khulringii in Iurispr. Anteiusſt. p. 61ο. referentis eam ad imperi- um Claudii. 2) de hac Lege ſcripſerunt Laelius Taurellus, cuius comm. extat, A. Auguſtin. Emendat. adiecta, et in Otton. V. C. Theſ. Iur. Ciu. TL. IV. et Car. Godofr. Winklerus V. C. doctiſſima diſſertatione edita Lipſiae 1745. *) L. Gallus 20. D. de lib. et poſt. 5. X. lIam venimus ad LegesIVLIAS, ab Augu- ſto rogatas, quae nullo anni argumento in- ſigniuntur. Lex IVLIA, de vi publica, in eos, qui poteſtate aliqua praediti ciuem Ro- manum prouocantem necaſſent, vel alio ali- quo ſupplicio adfeciſſent æ), poena deporta- tionis vel vltimi ſupplicii propoſita: item in eos, qui telis, armatisque hominibus vim feciſſent ), maxime ad rem publicam con- turbandam. *) Paull. Sent. V, 26, 7. ibique S&cbulting. qui tamen con- fundit cum Lege lIulia, Caeſaris Dictatoris, de vi er mäaieftate, de qua ſupra. „₰) Dig. ad. L. Iul. de vi publ. J. XI. Lex 1VLIA, de vi priuata, aduerſus priua- tos, qui cum armis tum ſine armis, priuatae rei cauſa, vim feciſſent, ſancita z). Multis poſtea ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 345 men poſtea ſupplementis, per SCta, Conſtitutio- dibus nes principium, interpretationemque ICto- „. rum, non minus, quam illa de vi publica, au- a. Cta eſt: tamen, pro more, nomen Legis Iu- ii liae etiam acceſſiones retinent. Poena huius . Legis fuit publicatio partis tertiae bonorum, um. Cum omni honoris et exiſtimationis priua- C tione coniunadta. Caput huius Legis fuiſſe V. videtur etiam illud, quo vetabatur rerum vi poſſeſſarum vſucapio ), male a plerisque ad Legem luliam Caeſaris Dictatoris relatum. Ingentem capitum numerum habuit “). Ce- Ugi . . — u terum valde difficile eſt, diſtinguere, quae o in⸗ . . ad Legem de vi publica, et ea, quae ad alte- 6l, II . . . . 3 ram de vi priuata, pertinuerint c). 0 290 v. tit. Dig. ad L. Iul. de vi priu. Ceterum monen- 10 Ar. dum hic eſt, quamquam ſaepe numero coniuncte dica- Port. tur Lex lulia de vi publica et priuata, duplicem tamen teln fuiſſe: intelligitur id eo, quod duobus diuerſis titulis Digeſtorum de vtraque agitur. im un a) §. 2. Inſt. de vſucap. n C0l. 2) Collat. Leg. Moſ. et Rom. IX, 2. ) &bulting. Iurispr. Anteiuſt. p. 522. u R Lex IVLIA, maieſtatis d), de qua in Dige- ſtis proprius eſt titulus, aduerſus eos, qui ma- ieſtatem populi Romani imminuiſſent, vel g. violaſſent, factis improbis. Sed poſtea haec latie Lex Tiberii iuſſue), et exemplo, ad eos tradu- Mlalie Cta eſt, qui non factis ſolum, ſed verbis etiam dotaan 1 5 er 346 Lib. III. Cap. I. De lurisprudentia noua et dictis, dignitatem ac maieſtatem Impera- toris laeſiſſent: cum Lex de factis tantum ſanxiſſer f). Inde tot crimina maieſtatis g). 4d) Quam plerique confundunt cum Lege lIulia de vi et maieſtate, Cic. Phil. I, 9. a Caeſare Dictatore lata: cum tamen illius primum aliud argumentum fuerit, et dein- de ab Antonio poſt mortem Cae ſaris fere ſublata: haec autem ſubſtiterit ſemper. e) Suet. Tib. c. 58. Lac. An. I, 72. F) Tac.! c. v. Schulting. ad Paull. Sent. V, 29, 6. Nord- kerk. Obſ. c. 9. p. 170. ſqj. Gronou. ad Tac. I. c. g) v. quae dixi in Liaiano p. 27. ſad. De hac Lege ſcri⸗ pſerunt Fr. Balduinus in Comm. de Legibus, et N. H. Gundlingius in Singularibus ad Leg. Iuliam Maieſtatis. [it. Albericus Geurilie, Hanov. 1607. 8.] XIII. Leges 1VLIAE, iudiciariae, ſiue iudicionum, duae ſunt, altera iudiciorum publicorum, pri- uatorum altera b), quarum mentio in Pande- Gte:). In vtraque formam iudiciorum, qua- litatem, aetatem, numerumque iudicum, et tempus iudicii habendi, conſtituit &: altera autem etiam de Patronis quaedam cauit/). *) Capita ex Digeſtis collegit Briſſon. Ant. Iur. Sel. IV, 7. ef. Grauin. Orig. Iur. Ciu. de Leg. et Ctis §. 99. i) Gell. N. A. XIV, 2. cf. A. de cauſ. corr. eloq. 38. V. Nordkerk. Disquiſ. de Leg. Perron. c. 2. p. 37. ſ. x) confunduntur ab omnibus ecum Legibus Ialiis Iudi- ciariis Caeſaris Dictatoris, de quibus eſt apud Cic. Phil. 1,8. Met. Caeſ. c. 40. Auguſtum autem iudiciarias tuliſſe, intelligitur e Suer. Aug. c.32. et Macrob. I, 10. aliisque: in quibus quamuis, promore nouarum legum, Iuliae Cae- taris maxime repetitae fuerint, multa tamen etiam no- ria capita extiterunt. In Pandecte autem has memora- ri ri ne Gefin⸗ Gvatn Anno legi rerep „0 annis )) 62 Ein bitun ether Verlus ſent; theat ) § 6. 0 44 pert⸗ Nrum le ti e 1 cuum t dein⸗ : haec Ny. e ſeri⸗ tN. lori. , . rI. nde⸗ qa⸗ n er Altera ) 9,. ,. K . . lid. e Pui gtuliſle, iaeC⸗ tinn n. memora. i ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 347 ri neuiſſimas, vnusquisque intelligit. Sed certius res definiri poteſt, ita, vt nullus dubitationi locus relin- quatur. Quguſtus inſtituit, vt indiees a viceſimo aetatis anno adlegerentur, id eſt, quinquennio maturius, quam ſolehant, Suet. Aug. c. 32. Atqui nominatim id tribuitur Legi Iuliae iudiciorum in L. 41. D. de recept. qui arbitr. recep. [cf. Cuiac. Obſ. XX, 32. male igitur Cuiac. ad L. 7. C. qui aetat. ſé excuſ. p. m. 2/5. negat, minares XXV. annis Lege Iulia ad mumus iundicandi admitti. 12) Gell. I. c. v. Wieling. Iurispr. reſtit. p. 389. T. I. §. XIV. Eiusdem Auguſti ſunt Lex IVLIA, de am- bitu m), Lex IVLIA, de ſacrilegio, peculatu, et de reſiduis n): et IVLIA, de annona 0), ad- verſus eos, qui quid contra annonam feciſ- ſent; Lex SENIA, de patriciis p). [tvLIA theatralis *).] in) Sueton. Aug. c. 34. Dio Caſ. Lib. LIV. p. 31. Dig. b. Ceterum de ambitus Legibus conf. IIluſtriſſ. Comi- tis Sarmatorii Commentat. de ambitu, Lipſ. 1744. u) Suet. Aug. l. c. §. g. et 71. Inſt. de publ. indic. *%) tit. Dig. de Leg. Iul. de annon. p) Tac. A. XI, 2.. *) [Suet. Aug. c. 44.] F. XvV. Tulit idem IVLIAM, ſumtuariam 9)), qua ſumtus coenarum feſtis profeſtisque diebus coërcuit. Ad eundem Auguſtum refero Le- gemIVLIAM, de ceſzone bonorum r). Ad ean- dem Auguſti aetatem, non improbabili con- jectura, Lex PETRONIA, de ſernis 5⁵), reuo- catur a Nordkerkio ?): neque mihi impro- babile 348 Lib. II. Cap. I. De lIuriaprudentia noua habile videtur, Legem IVNIAM PETRO- NIAM, de paribus iudicum ſententiis u), eſſe ad eandem aetatem reuocandam, forteque ab eodem Petronio profectam xæ). Cautum hac fuit, vt, diſonantes pares indicum exiſterent ſententiae, pro libertate pronuncidretur. Eius- dem fere aetatis Lex MENSIA eſſe videtur ), quae ex alterutro peregrino natum deterio- ris conditionis parentem ſequi iuſſit 2). 4) Suet. Aug. c. 34. Gell. N. A. II, 24. „) L. 4. C. qui bon. ced. Alciat. Parerg. I, 4.] 9) L. II. F. 2. D. ad L. Corn. de ſicar. *) Nordkerk. V. C. Disquiſ. de Leg. Petron. c. 3. p. 99. ſa. u) L. 24. D. de manum. cuius ſententiam egregie explica- vVit Nordkerk. V. C. Disquiſ. de Leg. Petron. c. 4. x) Nordkerk. V. C. L c. 35. nomen Legis Luniae Perro- niae in L. 24. de manum. corruptum eſſe, et, quoniam in libro Florentino ſeriptum inueniatur Lege Iania Patronia, eam adpellatam Legem Iuliam Patronorum, ſicque adeo ſcribendum, cenſet, vt nempe intelligatur Legis Iuliae de iuditiis caput illud, quod de patronit ſanxerit. Sed vt ei concedamus, Legem Iuliam Patro- norum dici poſſe caput Legis de Patronis, qui ſciamus, ſingula nomen Legum ipſarum tu- et alias capita Legum liſſe: tamen hoc quidem caput, cuiuscumque tandem Legis ſit, Legem patronor um dici non poſſe, adſirmamus. Non enim de patronis, ſed de iudicum ſententiis, con⸗- ſituit. Itaque potius dicendum, librarii Florentinè errationem fuiſſe ab nomine Patroniae. pertinet enim argumentum huius Legis ad Auguſti conſilium, quo ciuitatem Romanam a peregrino ſangui- ne incorruptam ſeruare, multisque difficultatibus eius adeptionem impedire laborauit: v. Sues. Aug. c. 40. Non abſurdum fuerit, credo, ſi quis contendat, legen- dum Leæ Sentia; cum praeſertim Menſiae gentis apud Roma- 100 TIO. ), eſſe gueab mn hee Perent „Eius⸗ tur )) eterio⸗ 1h. ſ. eerplice⸗ 0. 4. jge Pero- uoniam te Iuni tronorunt, gtelligatur e nurronit am Putry⸗ niſelamm, Plerum tu⸗ e tandem Airmamus. ntits, con⸗ Flotentini — 34 Augaſti ino ſingli⸗ tatibus elis ndat, ſegen⸗ genti ahu Roma. ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 349 Romanos nullum occurrat veſtigium: proptereaque A. Auguſtinus de Leg. b. l. dubitare videatur, vtrum potius Meſſia dicenda ſit. Ceterum de hoc argumento in Lege Aelia Sentia aliquid cautum fuiſſe, arbitratur Nora- V. C. Obſ. C. VII. p. 2. ſcjqj. 2) Vtian. Fr. V. 8. conf. Cuiac. Obſ. XV, 13. et Nord- kerk. V. C. l. c. §. XVI. Tiberii imperio factae ſunt haud dubie LeXx IVNIANORBANA, et Lex VISELLIA. Ac illa quidem lata a V. DCCLXXII, anno Chr. XIX, a Coſſ. Iunio Silano, et C. Iunio Norbano 4), cauitque, vt minus ſolenniter manumiſſi Latinorum coloniariorum iure ha- berentur b): vnde Latini luniani huiusmodi libertini dicebantur. Altera autem rogata vi- detur a L. Viſellio Varrone, qui anno V. DCCLXXVII, anno Chr. XXIV, cum Ser. Cornelio Cethego Conſul fuit c). Sanxit, vt militia ius Quiritium acciperet Latinus, ſi inter vigiles Romae ſex annis militauiſſet; inprimis- que, vt ne libertini ea, quae ingenuorum eſ- ſent, adrogare ſibi vellent ). 4) v. Iv. Guil. Hofmann. de L-g. Iul. de adult. c. V. p. 107. qui refellit Nordkerkium Disquiſ. de Leg. Petron. p. 91. ad liberam rempublicam referentem. *) Vlpian. Fr. L, 10. Cai. Inſt. I, 1. 2. c) v. Io. Godofr. Richteri Viri III. Dif. de Lege Viſelia c. 2. Lipſ. 1736. quo refellitur Nordkerkii V. C. Dis- quiſ. de Leg. Petron. c. g. p. 92. hanc Legem ad Augu- ſti imperium referentis, opinio. 4) Vivian. Fr. III, 5. cf. omnino III. Richteri Diſſ. laud. L. I. C. ad L. Viſell. Paull. Rec. Sent. , 25. 12. [cf. Fr. Ramos N 3 50 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia noua Ramos del Manzano Comm. ad L. Iul. et. Pap. II, 1. p. 279. T. V. Theſ. Meermann.] §F. XVII. Praeter has Leges, nullas alias, neque ſub Tiberio, neque poſt eum, rogatas reperimus, propterea, quod ille Comitia in Curiam trans- tulit, ex eoque tempore omnia SCtis ſancita ſunt. Quae ergo reperiuntur poſt id tem- pus Leges adpellatae, illae nomine tantum Le- ges, re autem vera SCta fuerunt: Legesque adpellantur, quia SCta vim Legum habue- runt, atque adeo vſurpandae vetuſtatis cauſa eadem omnia in Curia obſeruata ſunt, quae olim in campo Martio e): et poſt perfectum SCtum, videtur in comitiis populi dicis cauſa ad populum res lata eſſe Ff.) Itaque Legem CLAVDIAM, de tutela mulierum, PETRO- NIAM,Me abolitionibus, Legem Agrariam Ner- vae, Legemque v ECTIBVLICIg), in nume- rum SGtorum referimus, et in loco de SCtis de iis exponemus. e) v. Gronou. ad Tac. Hiſt. II, or. [vnde etiam legem ferre de relatione dicitur ap. TLac. H. 1 V, 47.] 5 v. Wieling. Lect. Iur. Ciu. I, 3. 2g) Legem P'eſulaniam, de cane, de qua eſt apud Paull. Sent. I, I5. I. hic plane non curamus, propterèa, quod librorum ſcriptorum ea in Lege adpellanda magna eſt varietas, nihilque de cea dici poteſft, niſi quod Paullus de ea tradidit. v. Ssbulting. ad Paull. l. c. SECTIO 5 tis l mus. ſingn tusea tie) mitii tia e in C. ſtae tuie tionen cibis CepS mulg ſet ne ineb Ctis ſe, ) Di rehen Matus Anim 1T No .P.279. e ſub denimos, In tranſ . 8 ſancita id tem⸗ ntumLe- egesge n haubue- tis cauſa Int, qoaes erfectum liciscauſu ne Legem PETRO- rian Ner- in bume⸗ cetiamm lyn 7 Opterta, ane “ magne . uod Panles 810710 ud Paull. ab Auguſto vique ad Hadrianum. 351 SECT. III De Senatusconſultis. §. I. Evoſti Legibus, ab Auguſto Tiberio- que latis, ſequitur, vt de Senatusconſul- tis ab Auguſto vsque ad Hadrianum trada- mus: ac primo quidem vniuerſe, deinde de ſingulis. Sub Auguſto quamuis de iure Sena- tusconſulta facta ſint, de conſilio Maecena- tisa), tamen manſit vetus ratio Leges in Co- mitiis rogandi. Tiberius autem cum Comi- tia e campo in curiam tranſtuliſſet ?“), Leges in Comitiis, niſi forte dicis cauſa, rogari de- ſitae e), et Senatusconſultis omne ius conſti- tui coeptum, imualuitque mos ille, vt ad ora- tionem d), vel ad Libellum, epiſtolamque Prin- cipis, Senatus decerneret plerumque; Prin- ceps autem SCta Edido e) ſuo populo pro- mulgaret. Ac ſi forte Senatus aliquid cenſuis- ſet, non ante SCtum ratum erat, quam volun- tate Principis adprobatum eſſet ). Ceterum SCtis actiones ciuiles improbari non potuiiſ- ſe, ſtatuit Brencmannus g). a) Dio Caſſ. Lib. LII. p. 435. qui ſuaſerat, in quibus rebus per populum ſanciri nollet, de iis per decreta Se- natus ſtatueret, propterea quod populus nihil tam aequo animo ferret, quam Senatus decreta. 2) Tac. A. I, 15. 6⁶) Dubi⸗ 352 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua *) Dubitatio ex eo eſſe poteſt, quod, cum Tiberius ſta- tim initiis imperii Comitia in curiam traduxiſſet, Le- ges tamen adhuc ſub eius imperio duas, Iuniam Norba- nam, et Viſelliam, reperimus: quae cauſa fuit Nordker- xio V. C. in Diſquiſ. de Leg. Petron. c. 3. p. I1. ſ. has Leges ad ſuperiora tempora, et illam quidem ad liberae rei- ublicae, hanc ad Auguſti aetatem, reuocandi. Quae du- bitatio ſic diſſolui poteſt, vt dicamus, T iberium, etſi mutato iure comitiorum, tamen de his rebus ad popu- lum ferri iuſſiſſe, in quibus ſciret, populum faeile ſuae voluntati obſecundaturum eſſe: atque id fuiſſe ex arti- bus dominationis, vt populum falleret, ſic minus ia- Ruram iuris ſui ſenſurum, cum in leuibus negotiis rogaretur; adſueſceretque ſenſim paullatimque damnis ſuis. Quare etiam, vt ſupra diximus, peracta re iam in Senatu, etiam ſub ſequentibus Principibus dicis cauſa ad populum latum eſt. v. Iuc. A. XII, 25. et 20. 4) Inde factum eſt, vt Orationes Principum pro ipſis SCtis onantur in Digeſtis. v. Scbubart. de Far. Iurispr. Rom. Exc. III. p. 375. Cbriſt. Otto a Boeckelen Diſſ. de Orat. Princip. Dodwell. Prael. Cambd. X. Talis orazio Clau- dii, de ciuitate et iure Senatorum in vrbe dando, quam exprimit Tac. A. XI, 24. hodie in tabula aenea extat Lug- duni: quam primus edidit Lipfius ad Tac. A. Lib. XI. Excurſ. A. deſcriptam poſtea et explicatam Iac. Sponius dans la Recberche des Antiquités et curioſités de la ville de Lyon c. VIII. p. 770. qq. Oratio au- tem vel ab ipſo Principe habebatur, vel plerumque a Quaeſtore Candidato recitabatur. v. I. 7. D. de of-. Quaeſt. Tac. A. XVI, 27. e) v. Burmann. de V. ectigal. Pop. Rom. c. VI. p. S. J7. cf. quae dicta ſunt in Traiano p. 42. F) TLac. A. XIII, 26. aliisque locis. Ceterum iam his temporibus initium ſumſit mos Senatorum, adclamatio- mibus ſententiam ſuam ſiue conſenſum Principi teſtifi- candi: quod ſequenti aeuo, aucta ſeruitute, crebrius factum eſt. Multa harum Adelamarionum, quae etiam in — ln nemu DC. Qum que oadt 000 ſulte mili⸗ bular 500 1, N facu ni horri 46 kius ſltlr. let, be. Nerba. Wrdler. asl⸗eges rae rei⸗ Qe du. um, etſi adpopur⸗ kile ſuae er artl⸗ ninus ia⸗ negotiis damnis re iam in cauſaad ſs Ctie ſcr. Rom. ge Orut. nio Clan⸗ do, guam ertatlug⸗ 4. U. tam Iu. cyrioſrer Mratio al⸗ lerumque D leß. 5 miam hi⸗ gaclamatio ipi teſi⸗ ebrius e, leblin lue ctian in ab Auguſto veque ad Haodrianum. 353 in acta Senatus referrentur, exempla ſunt in Eriprori- dus FHiſtor. Auguſtae minoribus. v. Ferrar. de Adclama- tionibus. [cf. Saliaſ. ad Capitolin. Auid. Caſſ. c. 43. p. g) Brencmann. de Heuremat. Modeſtin. c. 3. p. 53. quod non pute, cum SCta fint leges. 5. II. Iam de ſingulis Senatusconſultis expo- nemus. Primum ſub Auguſto anno V. DCCXXXVII, C. Furnio, C. Silano Coſſ. fa- ctum SCrv, quo Lex Cincia reducta eſt, qui- que ob cauſam orandam quidpiam cepiſſet, quadruplum reſtituere iuſſus h). Anno V. DCCLXIII, Chriſti X, Coſſ. P. Cornelio Do- labella, C. Iunio Silano :), factum Senatuscon- ſultum'sILANIANVME), de quaeſtione de fa- milia, propter necem domini l), ante upertas ta- bulas teſtamenti habenda m): anno autem DCCLXV, Chrifti XII, Coſſ. T. Statilio Tau- ro, M. Aemilio Lepido, aliud in eandem rem factum eſt SCrvu, vr quaeſtioni iſti quinquen- nio praeſeriberetur, niſi plane quaereretur de bparricidio n). à²) Dio Caſß-. Lib. LIV. p. 532. cf. Brummer. de . Cinc. c. 3. Cuiac. Obſ. VI, i9. tamen putat, nouam Legem Iuliam fuiſſe. 1) v. Cuiac. Obſ. I, 78. ½X) ſub Auguſto demum inualuit conſuetudo Senatuscon- ſulta a Conſulibus adpellandi, et quidem haud dubie ab eo, qui relationem feciſſet. Nam in libera republica eam rationem non inuenimus. ¹) id iam libera republica obtinuiſſe, intelligitur e ce den è . . * 354 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia noua ad Diu. IV. 12. hic mos relatus, additumque nouum hoc, vt ante apertas tabulas quaeſtio haberetur; qua non habita ab herede, hereditas erepta in aerarium redigeretur. conf. quae a nobis dicta ſunt in Traiano p. 123. ſaj. m) v. tit. Dig. de SCr. Silanian. cf. Tuc. A. XIV, 42. 2) L. 3. D. de &Cr. Silan. §. III. Tiberii imperio plura facta ſunt SCta. An- no quidem Vrbis DCCLXVIII, Chriſti XV, Coſſ. Druſo Caeſare er C. Norbano SENA- TVSCONSVLTVM, de diſciplina ſpectaculo- usn. 0). ) Tac. An. I, 77. ad q. I. v. Liphmus. Ex eo SCto eſt haud dubie id, quod tradit ICtus in L. 28. §. 3. D. de poen. §S. IV. Anno Vrb. deinde DCCLXIX, Chriſti XVI, Coſſl. T. Statilio Tauro, et L. Scribo- nio Libone, factum eſt SCtum LBoNIANVM, de falſo, quo poena Legis Corneliae, de falſo, irrogatur ei, qui quid aliud, quam teſtamen- tum, falſum, ſciens p), Kgnarit ſgnariue cu- rarit ). Eodem etiam cautum fuiſſe viderur, ne quis ſibi in teſtamento alieno legatum adſeri- beret. [it. de mathematicis eiiciendis *).] y) Hoc SCto primum additum fuiſſe videtur, vt, qui dolo malo falſum ſignaſſet, Lege Cornelia teneretur, cum ante et, qui ſine dolo ſignaſſent, tenerentur. Suer. Aug. c. 32. cf. Traian. pag. II. ſj. 9) Sic Senatusconſulti verba exhibentur Coll. Leg. Maſ. et Rom. VIII, 7. L.. 9.3. D. ad L. Corn. de falſ- conf. C- inc nio s ua Muust fuiſe dei famd terun pubt deee 7)1 guo das vel inte Mo nOtim tur; Jua derürtum Tuinno XIV,. 4. An. ſi, Noculo⸗ DeRbeand Doen Chriſti Seribo. IANYM, ge allo, Pener. rius Ae jidetur, 1AAr. gni b tur, clu — NN 1 — ab Augufto v'que ad Hadrianum. 355 c. Paraz. C. ad L. Corn. de fal-. P. Falr. Semeſtr. I, 21. p. 743. Salmaſ, ad Ius Art. et Rom. c. 30. p. 677. Ceterum Heineccius Hiſt. Iur. 1, 207. aliud in eandem rem SCtum; IL.icinio V. et Tauro Coſſ. factum, cum hoc in vnumn tenflauit, quod tamen diuerſum eſſe patet e Collat Leg. Moſ. et. Rom. l. c. De 5Cro Liboniano eſt elegan- tifſima et eruditiſſima Diſſertatio Io. Iac. Maſcouti; Viri Illuſtris. ef. Markarti V. C. Diſſ. de bis; gui ſibi adſöribunt in teſtamento. *) Tac. II, 32. Ann. quod idem eſſe videtur ei, quod eſt ap. Coll. Leg. Maſ.er R. XE: v. Lipſ. Exc.] Anno V. DCCLXXII, Chriſti XIX, M. Iu⸗ nio Silano, et Norbano Coſſ. factum SCryvN qua cautum, ne quaæſtum corpore faceret, cui auus, aut pater, aut maritus, Eques Romanus fuiſet y): in quo SCto et alia fuiſſe videntur de iis, qui, quo minus Legibus tenerentur, famoſi iudicii notam ſponte ſubirent 5½). Ce- terum in foeminas ſtatutum, quibus accuſator publicus deeſſet, vt propinqui, more maiorum, de communi ſententia animaduerterent?). r) Tac. A. II, F. v. Lipſ. ad b. l. Sueton. Tih. c. 5. Cauſaʒ quod matronae, quo dignitate matronali, ad euitan- das Legum poenas, exſoluerentur, licentiam ſtupri; vel lenocinium apud Aediles profiteri coeperant, more inter veteres recepto, qui ſatis poenarum aduerſum impiudicas in ipſa profeſſione eredidiſſent: 5½) Suer: l. c. 2) Suer. l, c F. VI. An. V. DCCLXXIII, Chr. XX, M. Aurelio Gotta, M. Meſſala Coſſ. SCrva factum eſt a) Z. 2 vt3 356 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia noua vt, B qui coierint ad occiſionem innocentum, Lege Cornelia de falſis teneretur æ). Alio item SCto cautum, ſi ſeruus reus poſtularetur, eadem obſeruarentur, quae? ſi liber eſſet ). *) Collar. Leg. Moſ. er Rom. FIII, 7. g) Marcianus in L. . §. J. D. ad L. Corn. de faſſ. habet ad obiigationem, qued explicat atque tuetur Bynkershoek. Obſ. III, io. ſed reétius eſt occiſtonem apud Pariutorem Legis Moſaicae er Rom. l. c. vid. quae dixi in Traiano p. 12. Nam occiſionem, necem, vti occidere, iugulare, in- zerficere, et ſimilia, de periculo capitis dicunt eleganter antiqui auétores. „*) L. 12. §. 3. D. accuſ. ef. Cuiac. Obſ. VI, 30. 6§. VII. Anno Vrbis DCCLXXIV, Chriſti XXI, Tiberio Aug. IV. et Druſo II. Coſſ. facta duo SCrA ſunt: quorum vno cautum, ne decreta tatrum ante diem decimum ad aerarium defer- rentur 2z): idque vitae ſpatium damaatis pro- pagaretur ₰): altero ius moremque aſylorum Tiberius ſuſtulit b). 2) SCta enim vim ſuam capiebant ab eo tempore, quo in aerarium delata: v. Lipſ. ad Tac. I. c. 4) Tac. A. III, 5. SWeton. Tib. c. 35. Dio Caſ. Lib. LVII. p. 077. id ſpatium Gratianus deinde L. 20. C. de poen. in XXX. dies propagauit. v. Lipſj. ad Tac. l. c. cf. Idſing. Var. Iur. Ciu. c. 19. ⁶) Tac. A. III, 63. JSuet. Tib. c. 3. quorum diſſenſum egregie componit Erneſti V. C. Excurſ. XII. ad Suet. Tib. g. 37. §. VIII. Cal An Corn Qum Vmn Vo Tchtu. 4) 1 Cott c. A fac teſta nice, lura tion⸗ tun; tem etur, lubet ertboet, utoren Truiono lare, i. eganter XNI, aduo lecrete life. s pro⸗ lorum dre, lo .IVI poen in. — H ſenſum ur. U. VII. ab Auguſto veque ad Hadrianum. 357 §. VIII. Anno V. DCCLXXVII, Chriſti XXIV, Cornelio Cethego, Viſellio Varrone Coſſ. fa- um SCrva, vt, quamquam inſontes magi- ſtratus, et culpae alienae neſcii, prouincialibus vxorum crimiibus, perinde quam ſuis, plecte- rentur c). e) Tac. A. IV, 20. L. 4. §. 2. D. de Ofj. Proconſ. vbi pro: Cotta er M Galino Coſ-. legendum haud dubie ex Tacito L. c. Cotta Meſſalino conſulente. cf. Cuiac. Objſ. VI, 30. §. IX. Anno Vrbis DCCLXXX, Chriſti XXVII, Coſſ. M. Licinio Craſſo et L. Calpurnio 4), factum SCrvV eſt, ad Legem Corneliam de falſis, vt eius poenis teneretur, qu;- falſas teſtationes faciendas, teſtamentaue e) falſa in- uicem dicenda, aut conſignanda, dolo malo curauerit f): item qui ob ſtruendam aduoca- tionem teſtimoniaue pecuniam acceperit, pactus- ne fuerit, ſocietatem coierit, aut aliquam de- lationem interpoſuerit g). 4) Conſules in Coll. Leg. Meſ. et Rom. VIII, 7. eduntur Licinius V et Taurus, quorum TLaurus ſuſtectus haud dubie fuit: numeralis nota autem vitioſa eſt v. Schul- ting. ad h. I. e) legendum haud dubie eſt teſtimonia ex L. o. F. 3. D. ad L. Corn. de falſ. a librario vicinia vocabuli teſtamentum confuſum. F) Coll. Leg. Moſ. er Rom. V III, 7. Hoc Heineccius Hiſt. Iur. I, 207. ineuria, tamquam partem, retulit ad D “ Obſ. III. 18. inprimisque Kebulting. in Iurispr. ſt. p. 703. ante laudatos, i inprimisque hulting. p. 764. K. X. 1 bus Geminis Coſſ. factum SENATVSCG liae odficiatur?). diſputant Intt. V. Kbulbing. I. c. Ohſ. III, v. Schulting. luriipr. Anteinſt. b. 7G. F. XI. 12227—2 Gos fuiſſe docet Neri/ Hyiſft. Conſul. T. XI. Theſ. 358 Lib. II. Cap. 1. De iurisprudentia noua SCtum ꝗ. IV. recenſitum. Ceterum de hoc SCto eius- que ſcriptura v. Cuiac. Parat. C ad L. Corn. de falſ. Sal- maſ. ad Ius Att. et Rom. c. 30. p. 775. ſqa. Bynkershoek. Ante- 9) Collat. Leg. Moſ. et Rom. l. c. cf. L. J. F. 7. et 20. D. , 821. Corn. de falſ. Tribonianus autem videtur haec, a F. IV. ad hanc vsque memorata, SCta, confudiſſe et conflaniſſe. De verbis et re ipſa v. viros doctos paullo Anno V. DCCLXXXII, Chr. NXIX, duo- 0 N-⸗ sVLTVM, vt, guis ob venundandum, vel de- nudandum )2 non remittendumue 1eſtimo- nium pecuniam acceperit, poene Legis Corne- *) vitioſum hoc vocabulum quomodo corrigendum ſit, 9 Cellat. Leg. Moſ-er Rom. VIII, Z. cf. L. I. . 2. D. ad L. Corn. de falſ. cf. Salmaſ. I. c. Herald. rer. iud. auct. I. ,6. Grot. For. Harſ. ad L. vlt. C de concuſ. Binker boek. Anno V. DCCLXXXIV, Chriſti XXXI, Sulla et Trione Cofſſ. ſuffeclis *) Fcdum S8SCTVM, ex ſententia Lentuli, ne Legatum ſai is, id eſt, praeſi dem prouinciae, accu- „ 1., 72. pr. D. de acenſut. Hos autem Coſſ. eo anno ſuſfe . Ant. Rom. MNNXI tellio⸗ Ron. run len . An xN 50Cr 7 Ctore⸗ fent, 6 rent n Vi in 8) K b al fied. An Lege enj nec botur ) . don. kup ee 04 10 eing. N. . lenhoek. . At et . D. beec, 4 diſe et Dspaulle dno. Mimo. CNre. ldum it ,D. , lertet. dum votu CXNK. molile⸗ c. Ant. 4 Ron. ab Auguſto veque ad Hadrianum. 359 Rom. p. 404. cf. H. Brencmanni Epiſt. de conſulibus quo- rum in Pandectis ſit mentio, in Append. Faſtor, Almelo- ven. p. ol. 5. XII. Anno Vrbis DCCLXXXVI, Chriſti XXXIII, Seru. Galba L. Sulla Cofſſ. factum SCTV, de foenore, quo ſancitum, vr foene- tateres duas patrimonii partes in ſolo l colloca- rent, debitores totidem aeris alieni ſtatim ſolue- rent m). Solum dicitur ſimpliciter pro ſolo Italico. v. quae di- xi in Iraiano p. 0. m) Suet. Tib. c. 49. cf. Tac. A. VI. 77. Similes Leges ab aliis etiam Imperatoribus factae. conf. Iac. Gotho- fred. Comm. Cod. Tbeod, p. 44. L. II. ed. Ritteri V. C. §. XlIII. Anno Vrbis DCCLXXXVII, Chriſti XXXIV, Coſſ. Paullo Fabio Perſico, L.. Vi- tellio, factum SCtum PERSICIANVAMI 2), ad Legem Papiam Poppacam, cautumquc, vt ſo- xagenariorum, et quinquagenatat um nuptidé nec eſſent, ac proindevir et vxor perpetuis coeli- batus poenis tenerentur 0). ) ſic enim legendum eſſe docet Perizon. Diſ. de Leg. Vo- con. p. F. pro vulgato nomine Pernicianum. 0%) Vipian. Fr. XVI, 3. cf. Suer. CGlaud. c. 23. vide Peri- zon. Diſ. laud. Heineccius Comm. ad Leg. Iul. et Pap. Popp. II, 3. 5. p. 159. et Zach. Richteri V. C. Diſſ. de Leg. Iulia Micella, eiusque uſu podierno Lipſ. 1754. me praeſide defenſa, p. 23. 24 §. XIV. 360 Lib. MI. Cap. I. De lIuris prudentia noua SCrTvVM, de quaſß vſufruätu p), Tiberii imp erio factum eſſe, probabile eſt, propterea, quod Sabinus et Nerua de eo reſponderunt4), cum Ciceronis aetate nondum eſſet vſusfru- ctus earum rerum, quarum abuſus eſt r). 5) L. . I. 2. L. 8. de uſr. ear. rer. quae vſu. conſ. 9) L. 3. L. 5, §. 4. D. eod. 7) Cic. Top. c. 3. conf. Galuan. de Eſufr. c. 3. Noode. de Vafr. l 0. §. XV. Caio Caligula imperante quae facta ſint Se- natusconſulta, cum non reperiamus, progre- dimur ad imperium Claudii, cuius auctoritate plura facta ſunt. Primum trademus ea, quae quo tempore facta, conſtat; deinde reliqua. §F. XVI. Anno primo Claudü, Vrbis DCCXCV, Chriſti XLII, Claudio Aug. II, et C. Caecina Largo Coſſ. factum SCtum LARGIANVM, vr libri manumiſſoris, non nominatim exheredes ſcripti, extraneis heredibus in bonis Latinorum praeferrentur §). ³) L. vn. 9. vlt. (.. de Lat. lib. toll. v. Anton. Augtiſtin. de SCris b. cf. Balduin. Iuſtinian. p. m. 273. J. §. XVII. A. V. DCCXCVIII, Chriſti NXLV, Vel- leio Rufo et Oſtorio Scapula Coſſ. factum SCrTVR, de adſignandis libertis 1). L 2) L. 9) L. hoek. t. Nede Hocd rv aſᷣ von ) gu le emer rm (luuea (LAyI guo⸗ uom roper Qum tia c. rent, reyt nei⸗ huic The *): der⸗ 6 Wot. Ne nte⸗ vogre. oritnte ,qune eligus. XCV, ecina M, 1t heredes ntn Ain 1 . Vel⸗ Hactum „1 ab Auguſto voque ad Hadrianum. 361 2) L.n. pr. D. de adſien. libert. de Conſulibus v. Bynkers- hoek. Obſ. III, 2. Brencmann. Epiſt. de Conſul. in Append. Faſt. Almelouen. p. 607. et Reiz. V. C. ad Tbeophil. III, 8. P. 587. §. XViII. Anno V. DCCXCIV, Chriſti XL VI, Cn. Hoſidio Geta et L. Vagellio Coſſ. ſuffectis, SCrv factum, de aediſiciis negétiationis cau- Jſa non diruendis u). u) quod extat ap. Julium Capac. Hiſt. Neap. II, 9. Reinej. Inſer. VII, 11. cf. de eo Reineſ. Epiſt. ad Rupert. 36. . 292 emendatius aliquanto edidit Gorius Inſer. p. 84. Cete- rum plura in eandem ſententiam facta ſunt SCta, de quibus v. Cuioc. Obſ. V, 26. Burmann. de Vectigal. c. V. p. g. g4. Lde Back. Diſ-. ad L. 2. C. de acdif. §. XIX. Anno V. DCGC, Chriſti XLVII, Coſſ. Claudio Aug. IV. et L. Vitellio, SCtum cLAVDIANVM factum eſt, ad Legem Cinciam, quo pecuniis ob cauſas orandas capiendis poſt- ms modus, vsque ad dena ſeſtertia, quem egrelſ repetundarum tenerentur X). Eodem anno fa- ctum SCtum MACEDONIANVM, quo ſaeui- tia creditorum coercita eſt, ne in mortem pa- rentum pecunias filiifamiliarum foenori da- rent y). Dicitur Macedonianum, a Macedo- ne improbo foeneratore, qui cauſam dedit huic SCto 2), non a flio familias, vtitcadit Theophilus ). x) Tac. A. XI, 7. qui cauſam mutationis huius addit. Li- bera repub lica neceſſe erat, gratuitam clientibus operam Z 5 praeſtare, 362 Lib. III. Cap. I. De lurisprudentia noua praeſtare, quia is aditus ad gratiam et honores adedo. Mutata republica, cum princeps honores largiretur, nulla apud populum gratia eſſet, nullus patrocinii fru- tus: quis alienam cauſam ſuſciperet ſine honorario? Ceterum vide de hoc SCto Lipſj. ad Tac. l. c. Brummer. de Leg. Cinc. c. 4. p. 41. J. cf. quae dicéta ſunt in Trajano p. 92. y) Tac. A. XI, 13. Attribuitur idem Veſpaſiano Impera- tori a Sueton. c. II. Sed hic tantum renonauit, ac re- duxit. cf. Erneſti V. C. ad Sueton. l. c. Ceterum verba ipſa ſuperſunt in L. 1. D. ad &Ct. Macedon. 2) v. L. I. D. ad &Ct. Macedon. a) Theophil. Paraphr. Inſt. §. 7. quod cum ee, qui in alien. poteſt. Potior enim debet videri auéctoritas SCti ipſius, veluti publici monumenti, quam Theophili longe po- ſterioris ſcriptoris fides. Quidquid itaque dicat Heinec- ceius Hiſt. Iur. I, 219. aliique, ad defendendam fidem Theophili, contortum eſt, et a ratione latini ſermo- nis alienum. Anno V. DCCCII, Chriſti XLIX, Coſſ. C. Pompeio, Q. Verannio factum SCTV, quo, propter nuptias Claudii et Agrippinae, iuſtae inter patruos fratrumque ſilias nuptiae etiam in poſterum ſtatuebantur b). *) Tac. A. XII, 6. JSuer. Claud. c. 20. cf. Cuiac. Ol. XIII, 16. Ge. Arnaldus Var. Coxi. II, 10. LZ. Huber. Diſſ. V, in Dif Iarid. F. IE p. Go. ſj. Reinold. Var. c. 21 .] §. XXI. Anno V. DCCCV, Chriſti LII, Fauſto Sul- la, Saluio Othone Cofl. factum SCtum cLAV- PrANVM, de poena feminarum ingenuarum, quae ſeruis coniungerentur, quo ſtatuehatur, vtmulier ingenua ſerui alieni amore bacchata, ſi inuito jnuito herſen perto⸗ Ppropt Dhrog 9a expri tuten reutn dem tute: ſitge ad 130 neſts ſent Ce. gu end Nam lon 9) L 80 vald⸗ 04 aded. gretur, lii fra⸗ hrario? ummer, ſunt in imperz aere. nverba in elis. i ipſins⸗ nge o. Minec. ſidem ſermo0. Co. TVM, pinne, ptue ZXII. Dh. 2,l bosol⸗ CLAV larum, chatun, tt,s vult ab Auguſio vsquét ad Hadrianum. 363 inuito et denunciante domino in eo contubernio perſeuerauerit, ancilla ſſet c). Eius SCti re- pertor libertus Claudii, Pallas, fuit .), SCto propterea honoratus e). luſtinianus SCtum abrogauit †). ) Paull. Rec. Sent. II, II, 2. Tac. A. XII, 53. qui ita exprimit SCtum, vt ignaro domino ad id prolapſa in ſerui- tutem ſui conſenſiſſet, er qui nari eſſent pro libertis habe- rentur. Sed locus iſte haud dubie vitioſus. Lipfius qui- dem emendat: vt ignaro domino ad id prolaſſa, in ſerui- tute: ſi conſenſiſſet, pro liberta baberetur: vt quplex fit SCti caput: idque probarunt doctiffimi Intt. cf. Iutr. ad Paulli Rec. Sent. . c. in &bhuliing. Turicpr. Anteiuft. p. 305. . Ceterum hoc SOtum parum proſpexiſſe ho- neſtati mulierum, ſed tantum dominis ſeruorum, cen- ſent lIuc. Gothofred. ad Cod. Theod. L. I. ad &t. Claud. et Ge. Arnald. Var. Coni. I, 20. Denique id adiiciendum quod Suet. Veſp. c. 11. tribuat Veſpaſiano, id ita capi- endum eſſe, vt hic SCtum renouauerit, ac reduxerit. Nam Fabr. Semeſtr, I, 25. conciliatio locum habere non poteſt. cf. Hagenbuch. Epiſt. Epigrapb. p. 179.] e) Tac. l. c. Extat ap. Plin. ep. VII, 6. fragmentum eius SCti, quod cum ipſe tum Plin. H. N XXXV. penukt. valde exagitat. ) L. vn. C. de Ce. Claud. toll. H. 1. L. de Ncceſſ. Jübl. Anno V. DCCCVI, Chriſti LHI, D. Iu- nio, Q. Haterio Coſſ. SCro decretum eſt, pa- rem vim rerum hebendam a procuratoribus Cge- ſaris iudicatarum, ac ſ ipſe ſtatuiſſet g). g). Tac. A. XII, 60. ad q. I. v. Ligſ. et Ernaſti V. C. eß. Wyet. Claud. e. 12. . §. XXIII. 364 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua §F. XXIII. Sub Claudio alia quoque SCta CLAVDIA- NXa, ſed incertum, quo anno, facta ſunt; velu- ti id, quo obrogatum SCto Perſiciano h), ad Legem Papiam Poppaeam, cautumque, vi ma- rio duxiſſet vxorem i): item hoc, quo negotia- toribus certa lucra propoſuit, ſuſcepto in ſe damno, ſi cui quid per tempeſtates accidiſſet, t naues mercaturae cauſa fabricantibus magna commoda conſtituit pro conditione cuiusque ciui vacationem Legis Papiae Poppaeae, Latino ius Quiritium, feminis ius quatuor liberorum ): cuius SCti etiam hoc caput fuiſſe videtur, vt ſ quis ex naufragio clauos, vel vnum ex his, abſtuliſſet, omnium rerum nomine teneretur !): denique illud m), quo vetuit milites domos Se- natorias ſalutandi cauſa ingredi. b) Suert. Claud. c. 23. i) Vtian. fr. XVI, 3. v. Perizon. Diſ-. de Leg. pocon. p. 153. J. x) Suer. Claud. c. 18. Vlpian. fr. IV. 1, 6. L 3. D. de vacat. er excuſ. mun. L. 5. §. 3. D. de iur. immunit. 1) L. 3. §. 8. D. de incend. ruin. naufr. „ͤ) Suer. Claud. c. 25. Ceterum non improbabile eſt, eè- iam SCto Claudiano cautum fuiſſe de his, qui pretii par- ticipandi cauſa ſe venundari paſſi eſſent; vti colligitur ex L. vlt. D. quib. ad lib. procl. v. Arnaldi Diſſ. de his qui pret ii partic. c. 7. §. XXIV. guo Eins tutela dem ior ſexagenario, ſi minorem quinquagenaria du- 4 . xiſet, perinde haberetur, ac ſ minor ſexagena- Qumm gueh Tun Nor biß⸗ Ee Nero 1) ru bun Clan gum ſtet non tiren ari nom neee Wt ab Augifto vsque dd Hadrianum 36 5 S. XXV. . Eiusdem Imperatoris SCrv eſt etiam haud veln.Adubie LEx cLAVDIA, quae vocatur 2), gqua , tutela mulierum legitima ſigtinebatur o). Eius- dem quoque aetatis eſt SCrvVM V—ELLEIANVM, quoq Fioch. de interceſſonibus mulierum p), quod poſt edi- um.Ctum Claudii factum eſſe tradit Vlpianus 4). i. uu ) L. 3. C. de legyit. zuzel. Vlpian. fragm. XI, 8. NN7) v. Heinecc. Comm. ad Leg. Iul. er Pap. Popp. II, 11, 3. p. in 237. cf. Chriſtian. Guilielm. Küiſtneri V. C. amiciſſimi- tiliſen, ꝗque Epiſtola elegantiſſima de tutela ceſſicia Lipſ. 1745. magnu 2, Verba ipſa ſunt in L.2. J. I. D. ad SCr. Vellei. de quo- rum ſcriptura v. I. Gothofred. Animadu. Iur. Ciu. c. 9. N O Noodtius Ohſ- I, 18. tind iu 9) v. Nordkerk. Disquiſ. de Lege Petron. p. 94. Maianſ. vun H: Diſput. Iur. XXV. etun t §. XxXV. ex hi⸗ . . * Eſt etiam aliud SCtum cLAVDIANVM, de . 5 . . . mor de⸗ quaeſtione ſeruorum r), quod male tribuitur Neroni ⁶): etſi ſententia eius non conſtat. r) rubric. tit. Dig. de SCto Silan. er Claud. ) P. Fuaber Semeſtr. I, 25. Cuiac. Obſ. I, 18. Nereni attri- „oceN buunt propterea, quod hie quoque propter adoptionem 4 Prop 4J quoque propter adop Claudius fuerit: Neronis autem tempore de eodem ar- 3. A4« sgu‚umento SCtum factum eſſe e L. 8. D. de SCr. Silan. con- mmnt. ſtet id, quod Neronianum et Piſonianum vocatur. Sed nondum a me impetrare potui, vt his rationibus adſen- blle eſh et⸗ tirer. Nam etſi pleno nomine Nero quoque Claudius gipreriße,⸗ adpellatus eſt in ſolennibus ſcripturis, tamen vſu vul- oligiturer gari id nomen non habuit: ſolent autem ex vulgaribus l hü au nominibus Imperaterum monumenta vocari. Neque neceſſitas eſt ſtatuendi, Claudianum et Neronianum SCtum idem eſſe, cum ſaepiſſime de eodem argumento a due- XNIV. 366 Lib. MI. Cap. I. De Iurisprudentia noua a dusbus Imperator cibus conſtitutum ſit. Ceterum ple- raque SCta Claudiana interpretatus eſt P. laber Semeſtr. 1 25. §. XXVI. Sequuntur SCta ſub Nerone facta. Pri- mum anno Vrbis DCCCVIII, Chriſti LV, Nerone, L. Antiſtio Vetere Coſl. factum SCrva eſt, ne quis ob cauſam orandam mer- cede aut donis emeretur t). . 2) Tac. A XIII, ”. Sueton. autem Neron. c. 17. dicit, cau⸗ tum fuiſſe, vt litigatores pro patrociniis certam iuſtam- ꝗse mercedem, pro ſubſelliis autem nullam omnino darent, praebente aerario gratuira. Quae cum valde diſcrepare videantur, olim in Traian. p. 92. ſcj. etiſtimabam; diuer- ſis temporibus eodem de argumento SCta ſub Nerone facta eſſe: atque illud quidem, quo penitus prohiberetur honorarium patronorum, initiis imperii, quibus Ne- ro mimum boni prihcipis egit, quibusue id diſerte Ta- citus attribuit: alterum autem, quo eerta merces ſta- tuebatur, poſterioribus temporibus. Nam quamquam ſeieham, Iaciti verba poſle interprtatione eodem modo capi, quo Suetonii locus, cum ſaepe ſeriptores vetitum dieant illud, quod certa tantum ratione cohibitum eſt: tamen inprimis mouebat illud, quod Tacitus addit, ad- verſatum fuiſſe Agrippinam, guaſi acta Claudii ſfubuer- zerentur. Claudius autem capi ad certum modum per- miſerat, Tuc. A. XI, 7. Ceterum cum hoe in loco memoria lapſum tradant Suetonium Ner. c. 17. interpretes, id egregie retudit Erneſti V. C.: ad Suet. l c. et Excunſ. XXIIV. . §. XXVII. Anno V. DCCCIX, Chriſti LVI, QC Vo- luſio, P. Scipione Coſſ. factum SCtum vorv- SIANVM, de acdiſiciis negotiationis rauſa nen KTerueu iruen u4 (apere SlAN vyo ) 1. e/. 9) 1. N1. Vol V0 An kone. So) At, / ulg tedo,/ fent et, vi urh, ſ 1 Tona, ) PJ. Quin dubi 4) 1 9) H ¹) I. Teap . rump. Emnasfr. faclum m ner ltit, eai⸗ 8 iſtoer. doreut ſetepare n, uer⸗ Nerone hiberetut Ibus Ne-. ſette Ta⸗ erces ſta ammdkum emn modo Felitum tuim K ait, ad . , ni ſuluer. ſlet, guandoque in eum animaduerſum Aet, dumper⸗ Memotit hretes, t Pieuj 1 vO“ nt Nrueß: ab Augufto viqutz ad Hadrianum. 367 Giruendis u); item aliud, quo ſtatutum, quan- tum Aediler curules, quantum plebeii, pignoris caperent x). Huc etiam refertur aliud vor v- 51ANVM, de his, qui improbe in luem alie- nam coiiſſent ). 2“) L. 52. D. de contrab. emt. Gruteri Inſ. r. p. IX, 4. Rei- neſ. VII, II. v. ſupra ad §. XVIII. X) Tac. A. XIII, 28. ) L. 6. D. ad I. Iul. de vi priuat. Alii autem hoc ad Voluſium Maecianum ICtum referunt. v. Wunderlich. V. C. Diſſ. de Voluſio Maeciano et &ttio Voluſiano. F. XXVIII. Anno Vrbis DCCCX, Chriſti LVII, Ne- rone Aug.II, et L. Piſone Coſſ. factum SCrvx PISONIANVM, quod et NERONIANVM dicitur X) vt, ſi quis a Jair ſeruis interfectus eſſet, ii quoque, qui teſtamento manumilſ ſub eodem tecto manſ, Went, inter ſeruos ſupplicia bende- rent 2)2 3 item, vr, occiſa vxore, de familis viri, et, viro occiſo, de vxoris ſeruis uaeßis hbabere- tur b): t vt, ſi poenae obnoxius ſeruus veniſ- venditor pretium praeſtaret c). 2) Paull. Rec. Sent. III, 5;, 5. Idem etiam Claudianiun di- Etuin putant, auctore Cuiacio Obſ. I, 18. quod haud dubie diuerfum eſt. ſupra ad 9. 24: 4) Tac. A. XIII, 32. L. 3. §. 16. D. de SCto lan b) Paull,: Rec. Sent. III, 5, 5§. 4) L. 8. pr. D. de SCto Silan. cf. uae dicta ſunt in Raiene 123. 4 . LL LXIX, 368 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua Anno V. DCCCXIII, Chriſti LV, Nero- ne III, Coſſo Cornelio Lentulo Coſſ. factum SCrv, vt, qui a priugtis iudicibus ad Sanatum prouocauiſſent, eiusdem pecuniae periculum fa- cerent, cuius, qui imperatorem agpellaſſent: nam ante vacuum id, ſolutumque poena fuerat 4). Tac. A. XIV. 28. ad q. I. v. Lipſ. cf. Huber. Digreſſ. I, 21. Paullo aliter narrat Sueton. Ner. c. 17. qui tradit, cautum, vr omnes adpellaxiones a iudicibus ad Senatum fſterent. Videtur vtrumque coniungendum eſſe: ita, vt alter ab altero omiſſim tradat, pro more hiſtoricorum. [Cuiac. Obſ. XXI, 33.] §. XXX. Anno V. DCCCXIV, Chriſti LXI, Cae- ſonio Paeto, Petronio Turpilliano Coſſ. SCTVM TVRPILLIANVM factum eſt, de tergi- uerſationibus, ac praeuaricationibus, vt qui talem operam emtitaſſet, vendidiſſetue, perin- de poena teneretur, ac i publico iudicio calum- niae condemnatus eſſet e): in quo etiam de abo- litionibus cautum eſt †). Eodem anno factum CALVISIANVM SCtum g) putatur. e) TLac. A. XIV. 41. L. 2. D. et L. 2. C. ad &Ct. Turpill. L. 2. §. vle. D. de praeuaricat, v. Brenomann. Diſſ. de Leg. Remm. c. 20. in Tbeſ. Orton. T. III. Nordkerk. Diſquiſ. de Leg. Petron. p. 138. meque in Traiano p. 128. H Eandem cum hoc SCto puto Legem Petroniam de abo- litionibus in L. 16. C. ad L. Iul. de adult. Nam et ſenten- cia et nomen conuenit. Lex autem ſub Impp. etiam vo- catux catur ſeni Rem gui⸗ CRN 1XIN eſt. An noeos 8CrY fecdite 1. bell. Mem MEMN eſt, n Larte Citat 91 cons kuIHN erſa lula⸗ Nero. dum natum un fe. I). reſ.l. i tradlit, Enatun ita, N. jieorum. Col. e terg t ι⅓ peri. lum. de . Iupil l. mn de l.% et ſente· etiamn ⸗ caut ab Auguſto veque ad Hadrianum. 369 catur SCtum, vt ſupra monui. Eandem ſententiam de- fendit magnus Cuiac. Paratitl. C. vt intra cert. temp. Rem ipſam docte perequitur Nordkerk. V. C. Dis- quiſ. de Leg. Perron. c. 4. g) Calaiſium enim Conſulem ſuffectum e Grut. Iuſer. p. Xlv, 9. ponunt hoc anno: nendum tamen certum eit. §F. XXXI. Anno Vrbis DCCCXV, Chriſti LXII, An- naeo Seneca, Trebellio Maximo Coſſ. factum SCTVM TREBELLIANVM, de ſideicommiſzs he- reditatibus h). ) §. 6. de fideicomm. bered. L. r. . 2. D. ad §Cr. Tre- bell. v. Brencmann. de Heuremat. Modeſtin. c. XI. §. XXXII. Anno V. DCCCXVI, Chriſti LXIII, C. Memmio Regulo, Virginio Rufo Coſſ. SCto MEMMIANO, de ſimulatis adoptionibus, cautum eſt, ne ſimulata adoptio in vlla muneris publici barte iuuaret, ac ne vſurpandis quidem here- ditatibus prodeſſet 1). 1) Tac. A. XV, 19. L. 5n. S. 7. D. de legat. II. L. 760. D. de condit. et demonſtr. v. Heinecc. Comm. ad Leg. Iul. er Pap. Popp. II. p. 204. FH. XXXIII. PFacta etiam SCrA fub Nerone alia, quo- rum annus et Conſul incertus eſt: veluti ad- uerſus falſarios, ad Legem Corneliam, ne ta- bulae, tam teſtamentorum, quam priuati pu- Aa blici- 370 Lib. III. Cup. I. De Iurisprudentia noua blicique contractus ½), niſi pertuſae, ac ter lino per Nor amina truiecto, obſgnarentur L) 5 item, vt in teſtamentis primae duae cerae, te- Katorum modo nomine inſeripto, vacuue ſigna- turis oſtenderentur m): item, ne quis alieni teſtamenti ſeriptor legatum ſibi adſeriberet n): et vt rerum actu, ab aerario cauſae ad forum, ac recuperasores, transferrentur o): CALVI- SsIANVM pPorro p†), quo cautum, vt, quae guinquagenar ia maior minori ſexagenario nu- erit, quique minor. Jexagenario maiorem uinquagenar. ia duxerit, iis impar illud matri- monium ad accipiendas hen editates dotesque le- gatas non proſiceret, ſed dos, mortua muliere, caduca fieret g): denique NERONIANVM Y), quo cautum, vt, quod minus pactis verbis le- gatum, perinda eſet, ac ſi optimo iure lega- tum eſſet. k) Paull. Sent. V, 25, 6. ad q. I. v. Schulzing. Iabulas enim Sueton. adpellat ſimpliciter. ) Sueron. Ner. c. 77. Paull. Sent. V. 2J. 6. qui ait, obſi i- gnari debere, vt exteriores ſeripturae pdem interiori ſer- vent. quod quomodo intelligendum ſit, docet Maffens Hiſt. Diplom. p. 33. quod intelligi lole negat chulting. ad’l. c. v. Erneſti V. C. ad Suet. l. m) Suet. l. c. 2) Suet. l. c. In quo quidem Suetonium memoria la- pſum putant viri docti, propterea quod ICti in Digeſtis idem Edicto D Claudii cautum tradant, v. c. Brummer. de Leg. Cinc. c. V. p. 5a. At ego non exiſtimo, Suetonium diligentem hiſtoricum erraſſe. Neque vero inde, quod Claudius Edicte idem ſanxerit, conſequens eſt, non idem idem enim cum! cipib Gete ) S )I de Ll. litio ſuſe 815. pter⸗ cert V 44 1 7) V J. ſunt impe Eitar rand Patr NV eſtb gue, ere, ue⸗ 6 e⸗ ſt ) ten ab Auguſto veque ad Hacdrianum. 371 idem quoque SCto a Nerone conſtitutum eſſe. Quid enim vetat credere, repetituun ac renduatum a Nerone, cum ſaepe leges atque conſtitutiones a ſequentibus prin- cipibus fciamus repetitas eſſe. cf. Erneſti V. C. ad Sueton. l. c. 0) Suet. I. c. ibique Erneſti V. C. „) Ita enim legendum eſt haud dubie, v. Perizon. Diſſ. de Leg. Vocon. p. S3. Pro vulg. Caluitiano: quod gens Cal- vitia non fuit Romae. Ceterum quamuis Caluiſtum Coſ. ſuffectum adeoque SCtum Caluiſtanum referant ad a. V. 815, tamen in SCtis incerti anni malui numerare, pro- pterea, quod iſta coniecturs eſt, neque teſtimoniis ſatis certis nititur. , 9) Vhian. Fr. XVI, 4. cf. Perizen. l. c. et Heinecc. Comm. NXHX ad Leg. Iul. er Pap. Popp. II, 3. P. 103. mutni- r) Vtpian. Fr. NXIV, m. cf. Sbculting. tel. F. XXXIV. ulier, . — 8 4 TriumImperatorum, qui Neronem ſecuti „ ſunt, tam breue, tamque turbulentum fuit imperium, vt de Legibus ac SCris nihil co- LebdA-⸗ . . . gitarint ). Itaque ad Veſpaſianorum tempo- ra nobis veniendum eſt. Veſpaſiani quidem ain patris imperio primum SCTVM PEGASIA- „e. A NVN, de fideicommilſis hereditatibus, factum ic⸗ eſt Pegaſo et Puſio Coſſ. ſuffectis *g, cautum- Mfn que, vtei, gqui rogatus eſſet, hereditatem reſtitu- ere, perinde liceret quartam patem retinere, ut- Zuue ex Legel'alcidia ex legatis retinere liceret t). k. [*) SCtum ſub Galba factum, vr accuſatorum cauſae no- elis Jéerentur, narrat Tac. Hiſt. II, 10. Cauſas noſcere quid nig „ ſit, explicat I. F. Gronou. de P. V. IV. 2.] . un .) §. 5. Inſt. de ideicomm. diſerte tradit, ſuffectos fuiſſe netnin temporibus Veſpaſiani: ſed nondum potuit conſtitui, quo anno fuerint. Aa 2 2) §.5. 372 Lib. III. Cap. I. De lurisprudentia noua „) . 6. Iaſt. de fadeicomm. pian. Fragm. N NV, 14. Paull Eent. IV, 3, J. vid. Conz. Lect. Subſec. II, a. ef. Arnald. Var. Coni. II. 28. inprimisque de ſententia huius SCti, et differentia ab SCto Trebelliano, Brencmann. de Heure- mat. Modeſtin. c. . cf. Bynkershoek. Olſ. VI, 2n. Oteyza er Olano Parahpom. IV. 3. et 4. p. 542. q4. T. I. Tbeſauri Meermann. K. XXXV. Eiusdem Veſpaſiani imperio etiam adſi- gnantur SCrTVM PLANCIANVM duplex, alte- rum de ſideicommiſſs tacitis u), alterum de ſub- iiciendo agnoſcendogue partu x): item vrrkRA- SIANVM, de manumiſzs, ac pretio manumiſ Y. Sed aetas horum SCtorum nudis coniectu- ris nititur. 2„) L. 5o. 9. 7. D. ad L. Falcid. ef. quae dicta ſunt in Traiano p. 0. X) L. 3. D. de agnoſei liber. Noodt. Iul. Paull. c. 3. „) L. 30. 9J. 6. D. de ſideicomm. libert. Obſcura eſt ſen- tentia. Ceterum P. Taber Semeſtr. III, 12. p. 104. refert àd D. Marcum. male. SF. XXXVI. Ceterum Veſpaſianus SCrvu Macedonia- num de aere alieno filiorum familias, et Clau- dianum, de mulierum ingenuarum ſeruili amore, renouauit z). 2) Suer. Veſp. c. 8. §S. XXXVII. Titi imperio, SCris vetitum eſt, de eadem e Ppluribus legibus agi, quaeriue de cuiurquam defunci ſtutu vltra certos annos 42). *⁶) Suer. Tit. c. 8. vbi v. Iurt. 4 S§. XXXVIII. 1 ense biecer dom naut 4) I. e) v. )v. Cel tue gar pel mun iano uu Hr ab Auguſto veque ad Hadrianum. 373 e d ee §. XXXVIII. Clie Sub Domitiano, anno V. DCCCXXXVII, Chrifti L-XXXIV, Domitiano X, et App. lu- ia nio Sabino Coſſ. factum SCrTVMIVNIA- NVM b), de colluſtionibus detegendis in cauſa libertatis vel ingenuitatis C). .. 5) vitioſe alias etiam ſeribitur Numianum vel Nonianum AIte. v. A. Auguſtin. de SCrix. lſb. *) L. ". D. de colluſ. deteg. L. vlt. C. eod. 4 Neruae imperio lata Lex AGRARIA d), hoc eſt SCrvx e), vt, ſ ſeruus ſoruaue terminos ſuut in eiecerint locoue mouerint dolo malo, inſciente domino, eis capital eſſet, niſi dominus domi- naue multam ſufferre maluerit f). elt len⸗ . „. 44 4d) L. 32. D. de term. mot. e) v. Nordkerk. V. C. Disquiſ: de de Lege Petron. c. 3. n. 94. Obrecht. de Leg. Agr. c. V. F) v. Abasuer. V. C. Diſj. de Legibus D. Nerunep. 9. ſa1· Avt. Ceterum nolim cum quoquam contendere, ſi quis ſta- Gluu. tuere malit, hanc Legem Agrariam Edictum fuiſſe. Ne- C. gari enim non poteſt, Edicta quoque Legum nomine ad- lernilt pellari. §. XL. Traiani tempore SCta plura facta ſunt. Pri- mum Anno V. DCCCLIV, Chriſti CI, Tra- un jano VI, Sex. Articuleio Paeto Coſſ. factum eſt SCrvVM AETICVLEIANVM, de fideicom- miſs libertatibus, in prouintia g): RVBRIA- Aa 3 NVM, 374 Lib. II. Cap. lL. De luricprudentia noua NVM, Rubrie Gallo, C. Coelio Hiſpone Coſſ. h) itidem de fideicommiſſs libertatibus, vt ſi hi, a quibus libertatem praeſtari oporteret, a Prastose euocati, adeſſe noluiſſent dolo malo- E cauſa cognita Praetor pronunciaſſet, liberta- tem hbis deberi; eodem iure ſlatum ſeruarent, ac NR diredo eſſent manumiſſ i): item DASVMI- ANvN, de Pdeicommiles libertatibus, cuius duo capita inuenimus, primum, vt, ſi ex iuſta cau- Ja abeſſei beres, qui fideicommiſſam libertatem deberet, et hoc pronunciatum ſuiſſet, perinde libertas competeret, atque ſi, vt oportet, ex cau- Ja ſdeicommilſ manumiſſus eſſet; deinde, vt, quemcumque ſideicommiſſam libertatem exqua- cumque cauſa debere pronunciatum Toeri it, es eum eosue abeſſe contigerit, perinde ha zberetur, atque ſi, vt oportet, ex cauſa fileicommißz ma- numiſus eſſot ½). Eodem anno videtur fa⸗ ctum SCrvA, de donis ac muneribus, ad I. e- gem Cinciam H: idem aliud, quo conſtitutum eſt, de his libertis, quos viuus nanumiſ, SDer, quae?ſtionem baberi m). g) L. 11. J. 7. D. de fadeicomm. libert. v. noſtrum Com- ment. de Legibus Traiani p. 9. *) quos de coniectura cum viris doctis in hune annum conferimus. v. nos de Leg. Iraian. p. 99. 2) L. 20. I. 36. D. de deiconmm. libert. Explicaui in Traiano p. 107. N4. *) L. 5. 9. 4. D. de fdeicowim. libert. quomodo autem haec duo capita differrent, oſtendi in Traiano p. 112. N7. . el um 6 D. de ſit ſad Tect 1) Pii ) 1. omni 044 pone ltibue, Ome ſueru: ent, SyAI⸗ ins duo 644 Itatem Perinte rCut- de, , lxgla⸗ tutumm niſcet, um Com⸗ ne annum licani in do autem Au,. 2 Nteret, ab Auguſto vsgue ad Hadrianum. 375 N4. et quid in vniuerſum Articuleianum et Daſumia- umum diſcreparet, p. 16. Quomodo vero ex L.5r. G. 4. 7. §. D. de fideicomm. libert. conſequatur, vt Articuleianum ſit factum poſt Daſumianum, vti ſtatuit Reiz. V. C. ad Thbeoph. I, 14. p. 14156. non video. 1) Plin. ep. V. 2. V. quae dicta ſunt in Traiano p. S9. /4/4. m) L. 0. H. 1. D. ad &Ct. Silan. cf. Llin. ep. VIII, 4. V. omnino, quac dixi in Traiano p. 723. Nſ4. . 6S. LVI. Anno V. DCCCLXX, Chriſti CXVII, Quinctio Nigro et T. Vipſtanio Aproniano Coſl. factum puto 2) SCrVM APRONIANVNM; quo fdeicommiſſae hereditates ciuitatibus reſti- tui iuſſae ſunt 0.. n21) v. Traian. noſtr. p. 737. ſaq. vbi pluribus argumen- tis elaboraui, vt hoc SCtum huic anno adſererem. Con- tradixit, Hadrianoque vindicauit III. Riter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. L. 283. Propterea, quod Hadrianus peragra- tis prouinciis, multa beneficia ciuitatibus tribuerit. Quod vt lubentiſſime concedo, ita idem etiam de Tra- lano adfirmari poſſe puto, oſtendique in Traiano. Re- ſtat alia ratio, qua aduerſus meam ſententiam vſus eſt Ahasuerus V. C. de Legibus Neruae p. 177. Nempe Se- natum ſub Hadriano conſtituiſſe, vt ciuitatibus imperii Rom. legari poſſet, tradit Vipian. Fragm. XXIV, 29. Er- go Apronianum SCtum Hadriani temporibus tribuit. Sed hac ratione non moueor. Aliud enim eſt legare, aliud fdeicommittere. SCto Aproniano ſideicomraiſſum ciui- tatibus relinqui permiſſum; alio ſub Hadriano legari conceſſum eſt. Nondum enim oſtenſum eſt, vtrumque eodem SCto factum fuiſſe. Ceterum de hoc iure v. quae dixi in Traiauo l. c. et cf. Fr. Kamos del Manzano in Diſſ. ad Tuum Caium de vſufructu municipibus relicto in T. V. Theſ. Meermann. p. 58!. ſajg. ⁶) L. 26. D. ad &t. Trebell. Vlpian. fr. XXII, 5. A2 4 §. XIII. 376 Lib. II. Cap. l. De IVurisprudentia noua 14 §. XLII. Triani imperio factum etiam S CrVM eſt, quo actio ſubſidiaria aduerſus magiftra- tus municipales, tutorum nominatores, intro- ducta &ſt p). ) L. 2. C. de magikr. conuen. vide, quae dixi in Traiano p. „S. q. de actione ſubhſidiaria autem cf. Reizii Ex- curſ. XIIIL. ad Theoph. p. 110o. §. XI.III. Eidem Traiani imperio etiam tribuitur Lex VECTIBVLICI, ſiue, vti ego exiſtimo, Lex Vedii Libici g), de ſeruis reipublicaz manu- miſſis r). 7) v. Traian. p. Fg. Fuit haud dubie SCtum, dictumqne pro more eorum temporum Lex. Lex autem Vectii Li- bici adpellata eſt, vti Lex C. Gracehi, Cic. Cluent. c. 56. L. Gellii et Ca. Cornelii Cic. pro Balb. c. 8. et/4. vt adeo non poſſit haec noſtra ſententia reprehendi ideo, quod nulla Lex nullumques Otum duplici nomine adpellantur. Non enim in hac ratione ponitur nomen Legis ipſius, ſed hominis, a quo Lex lata, vel SCtum factum eſt. Ce- terum reliquas ſententias de nomine Legis Veæctibulici, qui volet, petere poteſt ex Oztonis V. C. praef. ad Tbeſ. Iur. Ciu. I. I. p. o. 7) L. 3. C. de ſeru. reip. manumitt. Nordkerk, Diſquiſ. de Leg. Perron. p. 98. ad liberae reip. tempora hanc Le- gem referehbat; quam rationem refutaui in Trai p. H. §. XILIV. Reſtant denique ea SCta, quae videntur temporum horum XIII. Caeſarum facta eſſe, quam- guam imper 8CT quus )I.; Cpte 1 3 147 1) His ptere jisden Ex carme eſle i lulian maieg toris 14) I. babi ſus tuiſe N 9) I. o OTYNX intre. Troiano eiti Bx. ur Lex 0, LexX manu- humngge Helti li- lnt, 6 ſg. Vadeo ſeo, goch ellantur. gis ipdus, melt e⸗ iliuici, rugf. d hanebe⸗ i⸗e. jdentur— eſſe, quam̃. ab Auguſto veque ad Hadrianum. 377 quamuis certo affirmari non poſſit, ſub cuius imperio, quoue anno. In eo genere eſt SCTVM, de captatoriis inſtitutionibus ): quas improbauit Senatus?). ⁹) L. 70. 7/. D. de bered. znki. v. Bnlen loel. Exerc. de captat. inſt. in Opuſc. TL. II p. 250. c. MWaechtler. Opuft. p. 140. Heinecc. Comm. ad Leg. Iul. er Pap. Bopp. A11, 2. Markarz. V. C. Exerc. de his qui ſibi a dAſerib. in. 141. p. 747. cf. Maianſii Diſput. Iur. XXXr. ?2) His enim temporibus factum eſſe, probabile eſt, pro- pterea, quod heredipetarum natio frequentiſfima eſſet iisdem temporibus §. XI V. Ex eodem genere eſt S Crvx, quo ob carmen famoſum condemnatus inteſtabilis eſſe iuſſus eſt *ιg: item SCrv, ad Legem Iuliam maieſtatis ), quo liber a crimine maieſtatis eſſe iuſſus eſt, qui ſtatuas Impera- toris reprobatas conflarit. u) L. 78. . 7. D. qui teſt. fac. roſ. quod adeo non impro- babili coniectura ad Auguſtum referas, quem aduer- ſus ſcriptores libellorum famoſorum aliquid conſti⸗ tuiſſe, tradat Sueton. Aug. c. F. X) L. 4. §. 1. D. ad L. Iul. mai. Aa § SECT. 378 Lib. IIl. Cap. l. De Iurizprudentia noua zuin. SECT. IV De Conſtitutionibus Principum. §. 1. uenimus, quae ab Auguſti demum tem- pore nata, ſenſim paullatimque magis fre- nomenque ferre occupauit, id eſt, ad Conſtitu- tiones Principum. Ac ſane hae maiorem au- pes ipſi poteſtatem ſibi adrogarunt: vt, quo crebriores atque frequentiores fieri videas Conſtitutiones, eo etiam ſecurius, atque in- finitius regnari intelligas. Sumſerunt autem Imperatores ſibi iſtam juris conſtituendi poteſtatem, e Lege Regia, quae ſanxerat, vt, quaecumque Imperator ex narum, publicarum, priuatarumque rerum eſſe cenſeret, ei agere facere ius eſſet: cum inprimis magiſtratuum fere omnium accepiſ- ſent poteftatem; eoque adeo iure edicere poſſent. . §. III. Conſtitutiones autem non ſunt vnius ge- neris. Sunt enim Keſcripta, quorum alia ad priua- Tr ad illam partem Iuris ciuilis nouam per-· quentata eſt, tandem autem ſola Legum vim, Ctoritatem nactae ſunt, quo maiorem Prinei- vſu reipublicae maieſtate diuinarum, huma- cinat tation tutn 6 Mano net P/ ear. u gine⸗ toree ſiaten Ommn mine runt Per lcrip icem Neg uas luns Leg⸗ Vrba fen 1. mpet. mn tem. g ſre imrim, vnfiru. remau⸗ Prinei t, quo Videas ue i⸗ bi am rator eX hum. t: Cun ccepil. eclcere nius ge. n a priur. . 4 4 4 = — ab Auguko vrque ad Hadrianum. 379 priuatorum libellos, alia ad relationes conſul- tationesque magiſtratuum, alia ad vniuerſita- tum deſideria fiebant: illa Subnotationes, ſiue Adnotationes 9), iſta Epiſtolae b), haec Sanctio- nes Pragmatitae?c) ſiue Fada vocabantur: vel Decreta, vel Edidia denique, et Mandata d). 4) v. I. Gorlofred. Paratit. Cod. Theod. de diuerſ. Reſer. *N) v. I. Guther. de Off. dom. Aug. II I, 4. Non ſunt tamen hae Epiſtolae confundendae cum Epiſtolis ad Senatum miſſis, de quibus ſupra hoe libro Sect. III. §. 7. c) v. Guther. de Of. dom. Aug. I, 32. 4) v. I. Gothofred. L. vn. C. ITbeod. de mandat. princ. §5. IW. Iam primum Reſeriptorum genus quam ori- ginem habuerit, videbimus. Scilicet Impera- tores Lege Regia, ac per Tribuniciam pote- ſtatem, acceperunt ius prouocationis, vt in omnibus rebus adpellari poſſent: hocque no- mine iurisdictionem quandam ſibi ſumſe- runt e). Inde factum eſt, vt in cauſis priuatis per libellos adirentur, controuerſiasque Re- ſcriptis deciderent. In cauſis autem ſacris idem fecerunt pro iure Pontificatus Maximi. Neque aliam cauſam habuerunt Epiſtolae f): quas quidem ad relationes, vel iure Procouſu- latus prouincialibus magiſtratibus, inprimis Legatis ſuis, vel iure Tribuniciae poteſtatis, vrbanis, vel denique poteſtate Maximi Ponti- ficatus, reſcribebant. Sancliones autem Pra- gma- 380 Lib. UI. Cup. I. De lurisæprudentia noua 4 gmaticas, facile intelligitur, quoniam ad vni- Nr3 uerſitatum, imprimis ciuitatium, atque pro- uinciarum poſtulata, de rebus communibus amup ſiue publicis, darentur, factas eſſe iure Pro- conſulatus. Atque haec Reſcripta omnia, den quod facile videas, non fecerunt ius vniuer- guns t ſale, ſed tantum in iis cauſis, in quibus, vel verſs inter eos, ad quos data eſſent: neque adeo ine⸗ legum vim habuerunt g). Quid? quod ſaepe, vline non de dubio et incerto, ſed de certo iure, negte facta ſunt. Quod autem Iureconſulti in Di- nie geſtis ius inde repetunt, id fit eo, quod, diu- dor turno tempore, rerum iudicatarum exemplo, gmnebe eodem modo in paribus cauſis, ab Impera- toribus reſcriptum, a ICtis ſecundum ea re- ſponſum, a iudicibus ſecundum ea iudicatum eſſet; eaque adeo quaſi in mores conſuetu- ſenſm dinemque abiiſſent /). verun⸗ Iibus e 1e v. ſupra hoc libro Sect. J. §. 9. p) Epiſtolarum huiusmodi exempla ſunt in Pinii epiſto- poſt, jarum libro N. et in mmachi item X. vna cum relationi- nes, P. bus, ad quas datae ſunt., In ipſis Digeſtis atque Codice tur. Vtroque infinitus numerus eſt harum epiſtolarum: ſine ſoebe relationibus tamen: quae res facit, vt ſaepe obſcu- Den rae ſint. d Am . ) Itaque, in Codice interpretando, inprimis videndum Genig eſt, ſitne caput Reſcripti, quod propoſitum eſt: ne non ro lege vniuerſali habeas. Neque enim eo, quod – fuſtinianus in Codicem intulit Reſeripta, et pro ſuis haberi iuſſit, naturam Reſcriptorum mutauit. v. Noodr. mterce in Dioclet. et Maximiano. neto b5) v. 6000 m advn’. tquepro. mmunibus iure Pro- 1 otmnia, 1syniner ibus, vel ue adeo voc ſiepe, erto iute, Ulti in Di. nod, dil⸗ exennplo, 9 lmnpern- umn ea re⸗ judicatum coaluetu⸗ Plii eiſt. cum ſlltion · tqpe Cocice larum: ſine ſuepe oblel. nis üdendtun ſauum elt: de nim eo, qu ta, et hro ſu . onn. . . . 2,17 . iit N Praetorum Edictis factum vidimus, verſa eſ- ab Auguſto veque ad Hadrianum. 381 5) v. Sehulting. Diſl. pro Reſiriptis Imperarorum Rom. cf. Brencmann. de Heuremat. Modeſtin. c. VII. p. 130. j4,. Nordkerk. Obſ. c. V. p. 99. 44. et quae diximus in Tya- iano p. 186. Decneta ſunt ſententiae Imperatorum, quas, cauſa cognita, pronunciare, ad contro- uerſias finiendas, ſolerent. Id maxime factum eſt in cauſis ad eos per adpellationem delatis, vel in extraordinariis cognitionibus. Quare neque haec Legum numero eſſe poſſunt. Mandata vero, quoniam vni dabantur homi- ni, poteſtatemque vel officium magiſtratus in- ſtruebant, neque ipſa Legum loco fuerunt. b. VI. Edida Imperatorum, a paruis initiis orta, ſenſim paullatimque ad ſummam vim excre- uerunt. Nam in vrbe quidem primis tempo- ribus edicta ab Imperatoribus ſine SCto pro- poſita, non magis, quam ceterae conſtitutio- nes, perpetua atque vniuerſalia fuiſſe viden- tur. Nam aut de vna cauſa proponebantur ſaepenumero, vt illud Auguſti apud Plinium?) ad Anniam pertinens, aut de re temporaria: aut denique, ſi de vniuerſo genere ſtatuerentur, non habuerunt tamen perpetui iuris auctori- tatem: veluti Edictum Auguſti, et Claudii de interceſtonibus mulierum ), niſi forte, vti in ſent 382 Lib. III. Cap. l. De lnrisprudentia noua ſent in adſiduam iurisdictionem. Itaque ſi uod Edictum Imperatoris vim perpetui iu- ris habere deberet, reperimus, SCtum dein- de in eam rem factum eſſe, vt SCtum Velleia- num poſt Edictum illud Claudii de fideiuſſioni- yus mulierum L). Neque videntuùr Imperato- res, adulto nondum imperio, nondum ſatis adſueta ſeruituti ciuitate, auſi eſſe, in iuris ciuilis cauſis vniuerſe per ſe aliquid conſtitu- ere, niſi vbi res ipſa ad propriam Imperato- rum poteſtatem pertineret: veluti in vecti- galibus; ad fiſcum ſuum pertinentibus, in re militari, ſimilibusque. Coeperunt tamen ſen- ſim paullatimque inſurgere, et noua iura Edi- Qis ſuis conſtituere, cum ſatis proſpectum ſuae potentiae vidiſſent. Indeque adeo Edi- a Principum cenſeri debent Legum nume- ro. In prouinciis autem, praecipue Caeſaris, ijam primi Imperatores, iure Proconſulatus, liberiori edicendi poteſtate vſi videntur eſſe, cum et ipſi prouinciales magiſtratus olim ma- lorem vrbanis poteſtatem habuiſſent. 1) Plin. ep. X, 77. ) L. 2. §. 1. D. de &Cr. Vellei. 2) ibid. §. VII. Quare cum, ex omni genere Conſtitutio- num Principalium, ſola Edicta vim Legum perpetuarum habuerint: miſſis ceteris, cum inprimis 4 inprim Dige nere! Ave ſunt: tum V Colln (TVYAM, tem ex it Pan Hir in Peorun, uunn Aboleu repet it. a ellift Atque ri⸗ , tur in tonenn ) I. Ene ). G⸗ )I. 9) I. 5) He NE 91I. g. Ment Mu tiqe i etui i. m dein- Velleiu lton. . nperto. Gumſatis in iuris conſtitu⸗ nperto. in vecti s, in te menſen⸗ jura Edi- oſpectum deo Edi- n nume- Cielars, Onſulatus, mntut elle, 0lim ma. l. uſtitutio⸗ n Leun . cum terl, optims ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 383 inprimis infinitum foret, omnia Reſcripta e Digeſtis et Codice enarrare, de hoc ſolo ge- nere Principalium Conſtitutionum dicemus. §. VIII. AVGVSTI quidem Edicta praecipua haec ſunt: EDIcCTVM, de quaeſtionibus, propoſi- tum Vibio Auito et L. Aproniano ſuffectis Coſſ. m) a. V. C. DCCLXI, Chriſti VIII: EDr- CTVM, quo cautum fuit, ne pater filium mili- tem exheredaret n), quod poſtea ſublatum di- cit Paullus: EDIcTVM, ne feminae pro viris Juis intercederent o): item, quo diuturnorum reorum, et ex quorum ſordibus nihil aliud, quam voluptas, inimicis quaereretur, nomina aboleuit: conditione propoſßita, vt, quem quis repetere vellet, ar periculum poenae ſubiret p). Lit. Edictum, ne quis ad vias publicas nouum — . „ . . aedificium LAA. ped. altius aedificaret *).] Atque huc etiam pertinere puto rei milita- ris diſeiplinam Auguſti, e qua verba laudan- tur in Digeſtis 7½), item Legem et Conſtitu- tionem Auguſti de limitibus r). m) L. S. D. de quaeſt. de Conſulibus hisce v. P. Fabr. Semeſtr. III, 12. p. 0a. et Brencmann. Epiſt. de Conſulibus p. O2. in Append. Faſt. Almelouen. 2) L. 26. D. de lib. et peſt. Paull. Rec. Sent. III, 4, 70. 0°) L. 2. pr. D. ad &C. Vellei. P) Suet. Aug. c. 322. *) [Srrabo L. V. p. zo.] 7) L. 12. 9. . D. de re mil de qua haud dubie Suer. Aug. c. 49. atque inde videntur eſſe conſtitutiones, quarum mentionem fecit 'egez. de re mil 1, 27. vbi v. Rewech. *) Phgin. 384 Lib. III. Cap. I. De luriaprudentia noua r) Eyin. de limit. p. 184. e qua haec laudantur, menſuram territori fieri debere, qua falx er arater ierit: ſi quis tumen velit Legem vel tum dicere, non repugnabo, cum inprimis Frontin. de limitib. p. 41, tradat, euiu ora- tione babita de ſtatu municipiorum tractauiſſe. §. IX. TIBERII fuiſſe aliquod EDpicrva, ad Le- ges cibarias, vel ſumtuarias, videtur *): item, vt matronas proſtratae pudicitiae propinquimo- re maiorum coircerent t). In Digeſtis nullum eius Edictum extat u). . 5³) JSuet. Tib. c. 34. 1) Juet. TLib. c. 8). [quod vtrum ad SCta referendum, v. ſupra p. 355. §. V.] “2) Nam quae Conſtitutio laudatur, de Parthbenio, ſeruo Tiberii, in L. 41. D. de bered. inſt. numero Decreti eſt habenda. De Parthenio Tiberii Caeſaris ſeruo eſt diſpu- tatiuncula Gundlingn, in Gundlingian. P. XXX. a. /723. Art. 3. p. 445 quam latine conuerſam ex parte exhibuit Reiz. V. C. in Excurſ. ad Theoph. p. 1202. 8. X. CAII nulla extant Edicta: acta enim eius omnia reſciſſa ſunt. CLAVDII autem haec otiſſima ſunt: EDIcrvVM, quo iuſſit, ſeruos gegros et adfectos, a dominis in inſulam Aeſcu- Iapii taedio medendi expoſitos, liberos eſſe, nec ,dire in ditionem domini, ſi conualuiſſent t quod ſe quis necare quem mallet,: quam exponere, cas- dis crimine teneri x): EbicrvVM, de audori tate curatoriz in adrogatione y): item, quo con- conſtit Gohitui Alind, C ſent h) quibu bar, *) K Lun le.6 teri 108 NI. 1141 9) I. 4) I. liei, mniſa Roma t (. 00 ſeren ſi un genabo, un a. d Le. item, ti.. ullum endum, 1, Nn ecketi eſt ſ dilpu⸗ a . cxhibuit m eius luec ſeruul 1A. guod udht: , qo 00 1. ab Auguſto vogue ad Hadrianum. 385 conſtitutum, vt bonis paternis & fiſeo propter debitum occupatis peculium filii ſepuraretur z): aliud, ne feminae pro viris ſuis intercederent a). EDICTVM, deé bis, qui ſibi legatum adſeripfiſ- ſent b); EDICITVM denique, de militibus: quibus, quamquam vxores habere non lice- bat, iura liberorum dedit c). X) Suet. Claud. c. 25. L. 2. D. qui ſin. mahum. ad liberr. L. vn. G. 3. C. de Lat. lib. 1oll. Ceterum de hoc Edicto ef. lIac. Gothofred. Comm. Cod Theod. I. I. p. 489. ed. Kir- teri V. C. et Nordkerk. V. C. Dis quiſ. de Leg. Petron. p. 708. ſejc,. ) L. §. D. de adopt. cf. Wieling. Lect. Iur. Ciu. II, 8. p. 114. 2) L. 3. . 2. D. de min. a) L. 2. pr. D. an §&Ct. Vellei. *) L. F. J. 4. D. ad L. Corn. de falſ. v. Markart. V. C. Diſ. de bis qui ſibi adſerib. in teſtam. c) Dio Caſſ. Lib. LX. p. O8&E. v. Fr. Ramos del Manzano Comm. ad Leg. Iul. es Pap. Popp. IV, 5. p. 307. in Meermanni V. C. Theſ. Iur. Cin. et Canon. I. y. §. XI. . NERONIS Edictum primum eſt, ne quis magiſtratus aut procurator, qui prouinciam obti- neret, ſpectaculum gladiatorum, aut ferarum, aut quod aliud ludicrum, ederet d), Nerone II, et L. Calpurnio Piſone Coſſ. A. V. DCCCX, Chriſti LVII. ERDiCTV, vt leges cuinsque pu- blici, occultae ad id tempus, proſeriberentur! omiſſas petitiones non vltra annum reſumerent. Romae Praetor; per prouincias, qui pro Praetore aut Conſuie eſſent, iura aduerſus publiconos ex- 1r 386 Lib. WI. Cap. l. De Iurisprudentia noua tra ordinem redderent- militibus immunitas ſer- uaretur, nili in iis, quae vaeno exercerent e). Nerone III, et M. Valerio Meſſala Coſſ. anno V. DCCCXI, Chriſti LVIII, item, ne cen- ſebus negotiatorum naues adſer ber. entur, tribu- tumque pro illis penlerent, eodem anno f): EDICATVM, de modo aedificiorum g), C. Le- canio Baſſo, L. Iulio Veſtino Coſſ. a. V. DCCCXVII, Chriſti LXIV: EDIcrvau de- nique ad Leges cibarias h). ) Tac. A. XIII, 2I. quod magiſtratus his ludicris pro- ninciales adfligebant, et aduerſus crimina gratiam ca- ptabant. e) Tac. A. XIII, 5§51. ad q. I. v. I. F. Gronou. F) Tac. A. l. c. v. Fabr. Semtſtr. I, 3. g) TIac. A. XV, 43. *) Suet. Ner. c. 70. §. XII. Cum nulla GALBAE, OTHONIS, aC VI-- TELLII, Edicla memorabilia extent*), ad vE- spASIANORVM Edicta veniamus. Patris qui- dem EDICTVM eſt, ne plures, quam tres, le- gati a ciuitatibus mitterentur i). TrTI Edi- Ctum fuit, de delatoribus &); item, de militum teſtamentisl). DourriANI denique haec ſunt. Primum, de caſtrundis maribus m): deinde, de probroß. s feminis n), quo iis lecticae vſum, et ius capiendi legata hereditatesue ade- mit: porro, quo Muales calumniae, calumni. antium tiun guing liſent roete dition et, ur e EDICT ar, edt jam ſes C(IVYX beri ucan umn Porre Ale, us ab Auguſto veque ad Hadrianum. 387 uſe. antium poenis, reprimerentur, vt rei, qui ante en e), quinquennium proximum apud aerariumpepen- L iun diſſent, vniuerſi diſerimine liberarentur, nec eE. repeterentur, niſi intra annum, eaque con- i. ditione, vt accuſatori, qui cauſam non tene- mof. ret, exilii poena eſſet 9“): item, de abolitioni- CLe. bus ex to Turpilliano fadis p): denique 4. V. EDICrVM, quo ſuhſeciua veteribus poſeſſori- n d. bus, vt vſucapta conceſſt 9). *) Vitellius edicto iura libertorum reuerſis ab exilio conceſſit. Tuc. Hiſt. II, o2. cf. Lipſj. et Cuiac. Obſeru. ¹) L. 4. §. 6. D. de Legation. 2) Suet. Lut. c. 8. Plin. Pan. c. 34. V. dicta in Traiano 1) L. . pr. D. de teſt. mil. m) Suet. ei. vit. C. 7. n) ibid. c. 8. 0) ibid. c. 9. J p) L. 2. 9. 1. D. de cuſtod. et exhihit. reor. . ) Snaeton. ei. vit. c. 9. Sicul. Flacc de condit. agror. p. 24. c Vl- ed. Goeſ-et Aggen. ? rh. in Frontin. p. 5o. Ac ſic deinde et- d vu⸗ iam in Epiſtola de ſubſeciuis inter Firmanos et Falerien- 1 4 ſes reſcripſit, quae eſt apud Gruter. Inſer. p. Ml-XXXI, 2. 1is Our. Yui, N B . XIII . Ed. ERVAE Edicta potiſſima haec ſunt. Epr- iiten CrTVM, quo conſtitutum eſt, vt ciuitatilus le- 8 elint. Lari poſſet r): item, quo conſtituit, ne quis ca- geinde, ducam aurere vellet, niſi qui ſuo, aut prio- . rum Princtipum beneficio haberet 5): EDICTVM e e. Porro, de maribus non caſtrandis t): de non lunmi. ducenda nepte 4): EDICTVn, qu vetuit, Autiue . 388 Lib. III. Cap. I. De Vuritrudentie noua poſt quinquennum mortis cuiusque de lanu quoeri x): et aliud, quo ſernuus crimen in dominos deferre vetuit 7): et, quo militum teſtaménta quoquo modo fadta valere iuſſit 2): quaeſita teſtari Permiſi 1 9). „) Vlpian. fr. XXIV, 28. v. quae dixi in Traianop. 142. ſajq. ef. Abasueri V. C. Diſſ. de Leg. Neruae p. 10. 5³) Frontin. de aquaeduct. p. 232. v. Car. Godofr. Winkleri, V. C. amiciſſimique, egregia Diſſ. de iur. impetratae aquae IZ2. „ Dio Lib. LXVIII. 770. ibique Reimarus V. C. cf. in- primi⸗ Abasuerts, V. C. laud. Diſf. p. 40. ſqq. ac de con- Jſuezudine enunuchos faciendi, cf. Ozzo V. C. Diff. ad L. 27. et 28. D. ad L. Aquit. . 23. 54. . u) Dio Caſſ. I. c. 3sXια αυNμ² prohibuiſſe tradit; id intelligunt de ſororis fitia Cuiac. Obſ. XIII, 6. Noodt. Obſ. J, 2. et 3. de fratris ſororisque filia J. Gothofred. ad Cod. Tbeod. p. 330. T. I. Sed de fratris filia, cum Pithoog 0 ad Coll. Leg. Moſ. et Rom. aliisque, Aasueru: V. C. Diſſ. laud. I. c. quod magis probo. „*) L. 4. pr. D. ne de ſtat. defunct. Dio Caſſ. Lib. LXVIII. p. 769. cf. Anaterut V. C. Diſt. p. 64. et quae dixi olim in Traiano p. 73. ſejq. 2) L. . pr. D. de teſt. mil. Abasuer. Diſſ. laud. p. G. a) pr. Inſt. quib. non eſt permiſſ. teſt. fac. ef. Abasuer. Diſſ. p. Oo. ſiq. Ceterum etiam vehiculationem Italiae remiſit Nerua, quem propterea non culpaui in Traiano p. 22. vti putat Abhasueras V. C. Diſ. laud. p. 25. §. XIV. Iam TnAIANI Edicta ſuperſunt: in qui- 1 bus eminent EbpicrA, de falſis et adulterinis RKateri, is ): de elencfei⸗ eorum, qui ſe iph defer- Tent! et, quo filiisfumilias de pecunia in caſtris l. fente uitP 91 . 10 “ 4) P. *) 4. gibe in/ Adeo intel icr eode in Pr rvet qgue deſt dol Non den in ilitum ft) Abri od. 4:. Viulleri,; taeaie ,cfj. in. de coh- AL.J. dit; id Nel-. Gfret. 4dd 1Piehoeo V. C. us V. C. , il. .çA. r. Diſ. e remiſit no 5.22 n qar⸗ terim cfr. ent! ab Auguſto vsqut ad Hadrianum. 389 rent c): de delatoribus d): denique, quo ve- tuit aedium altitudinem LX. pede ſuperare e). *½) L. 6. F.. D. de extraord. crimin. vid dicta in Traiano p. 70. c) L. 3. D. de iur. Eſc. quod vberius expoſui in TIraia- no p. 41. J4. 4) Flin. Paneg. c. 34. explicaui in Traiano p. 77. 4. e) Aurel. Viäctor. vit. Traian. c. 73. v. de huiusmodi Le- gibus Rom. Briſſon. Sel. Antiquie Iur. I, 5. cf. Ma- ianſ. Diſp. Iur. XXIV. SECT. V De Iure Honorario ſiue S De Edictis Magiſtratuum. §. 1. n Auguſtus, conſtituto nouo reipubli- cae ſtatu, in magiſtratuum Edictis, ac iure adeo honorario, nihil innouarit, facile eſt ad intelligendum, magiſtratus, qui iurisdictioni alicui praeſſent, etiamnum Edicta ordinaria eodem modo propoſuiſſe, cum in vrbe, tum in prouinciis, vt ante, ac ſenſim paullatimque vetuſtate noua inde extitiſſe iura: ceteram- que iuris honorarii rationem manſiſſe. Neque deſita ſunt Edicta ordinaria et annua, niſi Edi- cto Perpetuo, iuſſu Hadriani, condito. Id mi- hi hoc loco tantum monendum videtur, Au- Bb 32 guſtum, 390 Lib. III. Cap. I. De Iuriæprudentia noua guſtum, huiusque exemplo ceteros Caeſares, Mandata dare conſueuiſſe magiſtratum initu- ris, aut in prouinciam profecturis, quibus poteſtatem eorum officiumque, cum in cetera adminiſtratione, tum jure dicundo, inſtrue- rent ), atque adeo etiam, quid magiſtratus edicere deberent iuris d'cendi gratia, mone- rent. Atque in eo mihi videtur prudentia ſiue calliditas Imperatorum non parum elu- xiſſe, qui, quas res ipſi nollent palam conſti- tuere, eas magiſtratus iuberent Edictis pro- ponere, atque ſecundum ea ius dicere: vt adeo facilius populus iuris ciuilis mutatio- nem pateretur aequo animo. Auguſtus qui- dem mihi videtur hoc modo fideicommiſſo- rum et codicillorum auctoritatem conſti- tuiſſe. Neque tamen ipfſis magiſtratibus ademta erat poteſtas, per ſe talia proponen- di, quae ipſis viderentur ſalubria, aequita- tique conſentanea fore. 4a) de Mandatis Principum v. Cauiae. ad Nou. VIII. Iac. Gothofr, ad Cod. Tveod. de mandat. princ. et Guther. de Off. Dom. Aug. I, 39. §. I. Sed operae pretium eſt, de codicillorum ac fideicommiſſorum origine hic quaedam tradere. Fideicommiſſa inuenta primum ſunt in fraudem egum Voconise, atque Corne- liae b), liberaeque reipubl. icae temporibus nul- inri⸗ uulle ſec ſe tur, prim grati ſalut gnen les orqn (o cont tanti Prie ice⸗ ar con is⸗ con caul elares, niritu. qalbus lcetern altrue⸗ ſtratus mone. Udentia m eln. conſti . ls pr. ere: t utatio. s Ii. mmiſſo-. conſti. ratibus ponel . zequite⸗ VIII. Vr. Ginler. N llorum luedam um ſunt Corne onbs Ill⸗ ab Auguſio veque ad Hadrianum. 391 nullam vim auctoritatemque iuris habuerunt: ſed ſolo pudore et honeſtate eorum niteban- tur, qui rogati erant c). Poſtea Auguſtus primo, auctore Iuſtiniano, ſemel iterumque gratia perſonarum motus, vel quia per ipſius ſalutem rogatus quis diceretur, aut ob inſi⸗ gnem quorundam perfidiam, iuſſit Conſu- les auctoritatem ſuam interponere, et extra ordinem de fideicommiſſis cognoſcere 4). Quod quia populare erat, deinde paullatim conuerſum eſt in adſiduam iurisdictionem; tantusque eorum fauor factus eſt, vt etiam Praetor crearetur, qui de fideicommiſſis ius diceret e). E quo intelligimus, Auguſtum mandatis hoc iniunxiſſe Conſulibus, vt fidei- commiſſorum cognitionem ſuſciperent, Edi- ctisque ſuis conſtituerent. Id poſtea, adſidua jurisdictione, vſu diuturno, pro iure certo conualuit. Inprimis autem in L. Lentuli cauſa †) Auguſtus id dicitur feciſſe. Nam is, cum decederet in Africa, ſcripſit codieillos teſtamento confirmatos, quibus ab Auguſto, herede ex parte inſtituto, per fideicommiſ- ſum petüt, vt faceret aliquid. „) v. dicta in Traiano p. 49. ſcj. e) H. 7. Inſt. de fdeicomm. d) Vipian. fr. XXV. 12. e) ita tamen. vt ea cognitio non plane adimeretur Conſu- libus. Nam hos de maioribus, Praetores fideicommiſſa- Bb 4 rios 392 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia noua rios de minoribus ſummis, cognouiſſe, docet Cuiac. Obiſ. XXI, 34. cf. Scbulting. Iurispr. Anteiuſt. p. Go. f) L. Lentulum hunc fuiſſe eum, qui a. V. 751. Conſul fuerit, mortuum a. 759. putat Oteyza et Olano in Para- livom. et Elect. Iur. III, 3. p. 482. . T. I. Tbeſaur. Meermann. Quae ſi vera eſlent, haberemus tempus, quo fideicommiſſa vineulum iuris habere coeperunt. §. II. Codicilios vero, quos eandem fere origi- nem, cum fideicommiſſis, habuiſſe tradit Iu- ſtinianus, parum abeſt, quin exiſtimem, iuſſos eſſe, mandato Auguſti, obſeruari a magiſtra- tibus, primamque adeo auctoritatem ſuam de- bere edictis. Nam etſi Iuſtinianus ſcribit, La- beonis demum auctoritate, codicillos ſcri- bentis, nemini amplius dubium fuiſſe, quin Codicilli iure optimo admitcerentur g): tamen, cum idem Imperator, eodem loco, tradat, Auguſtum conuocaſſe ſapientes viros, interque eos Trebatium quoque, cuius tunc maxima auctoritas eſſet, et quaeſiſſe, an poſſet recipi, nec alienus a iuris ratione Codicillo- rum vſus foret: et Trebatium ſuaſiſſe Augu- ſto, quod diceret, vtiliſſimum et neceſſarium hoc ciuibus eſſe, propter magnas et longas peregrinationes; vbi ſi quis teſtamentum, pro- pter ciuium Romanorum teſtium penuriam, facere non poſſet, tamen codicillos poſſet; adducor in eam ſententiam, vt credam, Au- guſtum, tantis rationibus motum, dediſſe in hoc hoc q Edicti et iur⸗ demu celhdl trd quipe dcile neus 9) jr. de übos Addit tem men Plum umig ri ma poll pore uIN cauſa otmnn le, a Rekt rop uI3N 9)1 gige. /. IConſul in Pora. Tbeſar. tempe , perunt. Orig . Achr lu. iuſſos ggiſtra⸗ an de- di, La- 05 ſcti⸗ e, quin ur 9): nloco, OViros; us tune npollet Cicillo⸗ eAugu flarium loongis 1m,pfo- luriom, pollet; 0o, Au⸗ Gile in ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 393 hoc quoque mandatum magiſtratibus, vt in Edictis ſuis Codicillorum vim conſtituerent, et iure dicundo obſeruarent: ſicque adeo vſu demum adſiduo auétoritatem iuris certi ac- ceſſiſſe Codicillis. Quod autem ad Labeonis auctoritatem attinet, eam pertinere ad ICtos, qui poſtea non amplius dubitarint, quin Co- dicillorum vſus rationi iuris ciuilis conſenta- neus eſlet. g) pr. Inſt. de Codicill. §K. w. Sed, vt intelligatur, etiam ab ipſis magiſtra- tibus ſua ſponte quaedam noua capita Edictis addita fuiſſe his temporibus, age, vnum ſal- tem cum de pluribus, etſi probabile eſt, ta- men certi dici nihil poſſit, vnum igitur exem- plum commemoremus. Ad Auguſti imperi- um igitur videtur pertinere origo Edidti, quod vi metucque cauſa, quod quidem Caſzus pro- poſuit h). Nam hoc Edictum Ciceronis tem- pore nondum, niſi ſemel in ſingulari Sullano- rum hominum cauſa, vel quod vi metusque cauſa ablatum eſſet, propoſitum, neque adeo omnibus negotiis, vi metuque geſtis, genera- le, aut in rem ſcriptum fuiſſe, fupra vidimus. Reſtat igitur, vt Auguſti aetate hoc Edictum propoſitum fuerit, vel ſaltem Caefarum prio- rum temporibus. 6) L. 4. §. 533. D. de dol. mal er met. except. Bb 5 SECTIO 394 Lit. UI. Cap. l. De Iurisprudentia noua SECTIO VI De lure Ciuili ſiue De Iure Ceſukorez. Rahponſi . gue adeo Cns. . slicts Legibus, SCtis, Conſtitutio- nibusque Principum ab Auguſto ad Hadrianum factis, reſtat, vt de Iurispruden- tia eorum temporum, ipſisque adeo ICtis, exponatur. . §. I. Cum respublica, et, cum ea ipſa, iura quo- que egesque, ab Auguſto mutata eſſent; quippe alius ſtatus alia iura deſideraret: ne- ceſſe erat, vt iurisprudentia quoque ipſa ea- dem fortuna vteretur, mutationemque ali- quam lubiret. Ac primum cum veteris rei- publicae ſimulacris populo illuderet Augu- ſtus, faciendum ipſi erat, vt Iure Contſültorum quoque dignitatem et auctoritatem retineret, atque augeret, quos, ſciret, in vetere republi- i ca multum apud populum auctoritate et gra- tia valuiſſe. In quo quidem magna arte, vt in ceteris inſtitutis, vſus eſt: qui eos, potentiae ſuae ſtabiliendae veluti inſtrumenta eſſe vellet. §. III. 4 Pri “D ſitaten tentis Ate mnena rfuNI dend ndii fkent! diſlet fiun prob⸗ Ante⸗ tame ces gic⸗ nius 10 re husr c uude 4) eti 0. tor mnj 9 in itutio⸗ ſto ad tuden- CiS, taqo⸗ eſlent; et: ne- pier. lue li⸗ eris rel⸗ Augu⸗ Nrorurm tineret, epubl⸗ eetglaͤ⸗ tentine . I ab Auguſto veque ad Hadrianum. 395 . III. Primum igitur chende 4) impoſuit neceſ- ſitatem obſeruandi reſponſa Ctorum in ſen- tentiis ſuis, vetuitque ab iis recedere ?): quod antea liberum ſolutumque fuerat: quam ta- men auctoritatem dedit tantum eorum ICto- rum reſponſis, qui ab ipſo facultatem reſpon- dendi de iure accepiſſent. Inſtituit enim, vt publice ludicibus reſpondere tantum ii poſ- ſent ICti, quibus ius poteſtatemque ipſe de- diſſet ): ita, vt ius reſpondendi publice bene- ficium Caeſaris eſſet: ceteris vero, ab ipſo non probatis, Ctis etſi priuatim conſulentibus, vt antea, reſpondendi facultatem non ademerat, tamen iſtam auctoritatem eſſe noluit, vt iudi- ces reſponſis eorum tenerentur ). Cuius quidem inſtituti cauſam hanc tradit Pompo- nius fuiſſe, quo maior eſſet iuris auctoritas e): ac recte quidem: cum turbulentis tempori- bus reipublicae, quae praeceſſerant, dignitas ac ſplendor huius ſcientiae deletus eſſet, auctore Cicerone †). 4) Nomine Iudicum h. l. non ſolum iudices dati, ſed et- iam ipſi magiſtratus intelliguntur, qui nomine dicum et ipſi aetate Pomponii dicerentur. v. Gottfr. Maſcou. V. C. de Sectis Sabin. et Procul. c. II. p. 33. Exemplum Prae- toris, reſponſum Cti ſequentis, eſt in L. 5. J. . D. de minor. *) §. §. Inſt. Iur. N. G. er C. in quo loco verba vt eſt con- ſtirutum, ipſamque adeo hanc mutationem, ad Valen- tiniani III. Conſtitutionem in L. . C. Theod. de Reſponſ. Prud. 396 Lib. MI. Cap. lI. De lurisprudentia noua prud. recert Iac. Gothofredus Comm. Cod. Tbeod. T. I. pag. 34. ed. Ritteri V. C. poſt eum Noodtius Comment. Dic. de Iur. et Iuſt. p. o. I. II. COep. ſed refelluntur a Rittero V. C. in animaduerſ. ad C. Th. I. c. cf. III. Ge- bauer. Excurſ. I. ad ord. Inſt. p. 172. ſqjg. 0c) L. 2. §. 47. D. de Or. Iur. ) v. Gebauer. Vir III. Excurſ. laud. p. 184. . e) L. 2. §. 47. D. de Or. Iur. Non ergo reprehenden- dus eſt Ppomponius, quod hanc rationem reddit: vti fa- cit Heinecc. Hiſt. Iur. I. 78. *) et Ant. Iur. I, 2. 39. quaſi vel veram rationem non peruiderit, vel Principibus adſentari voluerit. Cenſet autem cum aliis viris doctis Heineccius, veram cauſam huius inſtituti Auguſto fu- iſſe hanc, vt ICtorum opera ad inflectendas ad nouum ſtatum Leges, et ad euertendum regnum Praetoris, vte retur. Quam cauſam etſi Auguſto fuiſſe negare nolo, ta- men, cum in hac Pomponio memorata ineſſe videatur, nihil vitii in Pomponium conferri poſſe exiſtimo. Nam ſi? maior iuris (ſc. eiuilis, quod reſpondent Cti,) fr auctoritas, neceſſe eſt, vt Iureconſulti ius accommoda- re nouo ſtatui poſſint, regnumque Praetoris euertere. Deinde vt haec ratio a Pomponio commemorata non ſit vera cauſa, quae Auguſtum mouerit: Pomponius ta- men culpandus non erit. Ineſt enim ſaltem in eo prae- textus Auguſti, quem prae ſe tulit, cum mutauit vetus inſtitutum. Solent autem interdum hiſtorici praetextus tantum prodere memeriae, cum alii ſeriptores veras cauſas memorent. v. ſupra ad Sect. I. J. 32. ibique lau- datus Gronou. Obſ. Eccl. c. XIX, p. 210. ) Cie. Off. II, 19. §. IV. Atque haec mutatio neceſſe eſt maximam vim habuerit, ad ius ciuile conſtituendum. Cum enim judices neceſſario tenerentur ſequi reſponſa, fieri debuit, vt, in quibus ſenten- tiis ICtorum nullus eſſet diſſenſus, iis ſimili- tudo tudo Certi ceps, tuml. mogi ICos oe, n ſent o tine pi ub eceſt cu ſent, Cuel⸗ io im niculo rum 1 meher poſten ſpona fene. ſpone dum 3)I. )e lan Ct 1000 1. L. I. inment. felluntur F. II. Ge- chenden- t: vtfua. ). Cuali ineipibiis is doctis guſto fu⸗ Anouum Oris, vte nolo, ta⸗ ſidcatur, mo. Nam Cti) ſt ommoda⸗ ellertere. non ſt onius ta⸗ eo prae. lit Vetlls raetetlls biqelat . tudo . —— ab Auguſto voque ad Hadrianum. 397 tudo ac diuturnitas rerum iudicatarum iuris Certi adderet auctoritatem. Ipſe autem Prin- ceps, qui, ſua ex auctoritate, probatos tan- tum ICtos reſpondere pateretur, id inde com- modi conſequebatur neceſſario, vt, cum ICtos in ſua poteſtate haberet, iudicia quo- que, inprimis centumuiralia, ſuae ditionis eſ- ſent omnia: quae ſane magna eſt pars poten- tiae principalis. Sub Tiberio, auctore Maſurio Sabino, hoc acceſſit, vt reſponſa a ICtis ſignata darenturg): cum antea ſcripta tantum iudicibus edita eſ- ſent, aut viua voce litigatoribus. Ceterum ſub Caeſaribus ſludioſi iuris vocabantur ICti. Ca- io imperante ICtorum auctoritas magno pe- riculo fuit. Nam is de ICtis, quaſi omnem eo- rum ſcientiam aboliturus, ſaepe iactauit, ſe mehercule effecturum, ne qui reſpondere poſſent praeter eum ). Voluit nimirum re- ſpondendi munus ad ipſum Caeſarem trans- ferre, atque adeo reſcriptis ſuis de iure re- ſpondere: quod poſtea frequentiſſime fa- Clum eſt. zwimam. endum. urſegni 4 ſenten . ICtorum quaſi in ſeétas quasdam abierunt, g) L. 2. 9. 47. D. de Or. Iur. cf. Gebauer. Excurſ. laud. ) Suer. Cal. ca. de cuius loci lectione v. Erneſti V. C. ad lc. §. VI. lIam, quoniam ſub Auguſto diſſenſiones prin- 398 Lib. IIl. Cop. I. De Iurisprudentia noua principibus Labeone et capitone, celeberrimis ea aetate ICtis: non alienum erit, hoc loco vniuerſe de Sectis hiſce exponere. Ac pri- mo quidem, quamquam, vt ſupra nos memi- nimus oſtendere, liberae reipublicae tempo- ribus diſſenſiones Ctorum non paucae exti- terunt, cum pars ſcriptum, pars aequum bo- numque defenderent: Sectae tamen ICtorum nullae fuere. Sub Auguſto vero, qui fami- liam ducebant in iure ciuili, Antiſtius Labeo, et Ateius Capito, diſſimillimis ingeniis, ani- mis, ac ſtudiis, tam vehementer ſententiis in- ter ſe diſcrepabant, vt, cum auditores vtrius- que magiſtrorum dictata ſequerentur, ab hoc veluti iugo montium, magna ſenten- tiarum quaſi aquarum facta ſint inter ipſos diſcipulos etiam diuortia, Sectaeque adeo exortae: quae deinde Sabinianorum ſ. Calla- norum, et Proculianorum, nomine appellatae ſunt, a principibus atque ſcholarum capi- tibus. §. VII. Diſſenſionis inter Labeonem Capitonem- que tantae, et hinc ortarum Sectarum, cau- ſa quae fuerit, valde quaeſitum eſt inter vi- ros doctos: quorum alius aliam magis pro- bauit. Quas rationes hoc loco enarrare non vacat 7), neque attinet. Equidem exiſtimo, non onN Cum mis, verla lacde que 4 Getun minib tum ) co tera cari Tum mus u fui, nequ i,4 ſumn Lenij innor tism hoc lbin Piton ex ſe ua . Ui⸗ Mue erlitnis deloco Ac p . men tempo⸗ le ext unbo. torumn ifami⸗ Labeo; i, Ai . Ntiis in⸗ 8Vtrius⸗ ur, 45 ſenten er iplos ge 1deo Caſo- pellmtze n capi. ab Auguſto vique ad Hadnianum. 399 non vnam, ſed multiplicem fuiſſe cauſam. Cum enim diſſimiles illi duo ICti fuerint ani- mis, ſtudiis, moribus denique; cum ex di- uerſa diſciplina profecerint, et aemulatione quadam, ſiue odio etiam, agitati fuerint at- que diſtracti: ſane propius abeſſe a vero vi- detur, iſtis omnibus ex cauſis, quaſi ex ſe- minibus, diſſenſionum tot ac tantarum foe- tum extitiſſe. i) conf. Car. Ferd. Hommelii, ICti inprimis docti, et lit- terarum omni genere inſtruétiſſimi, amici noſtri valde cari, Diſſ. de principali cauſa diſſenfionum inter Labeo- nem et Capitonem, horumque quditores, Lipſ. 175 I. Cete- rum de Sectis Sabinianorum et Proculianorum elegantiſſi- mus eſt libellus Goztfr. Maſcouii, ICti principalis. 5. VIII. Summa autem dliſenſionis haud dubie haec fuit, vt Labeo, quique ab eo profeéti eſſent, aequitatem ſequerentur: Capito autem, cum jis, qui auctoritati eius ſe dediſſent, ſcriptum, ſummumque adeo ius defenderet: vt ille in- genii qualitate et fiducia doctrinae plurima innouaret: hic autem traditis, et quaſi dicta- tis magiſtrorum ſuorum inhaereret ½). Atque hoc etiam intelligitur inde, quod in libris Sabinianis, quorum auctor e diſciplina Ca- pitonis profectus erat, ſemper ſummum ius, ex ſcripto maxime, traditur et explicatur; qua de cauſa ii, qui ad Sabinum ſcripſerunt, ICti, qui aut ex altera ſcola fuerunt, aut eo tempo- 400 Lib. I. Cup. I. De iurisprudentia noua tempore ſcripſerunt, quo ſtudium ſectae re- frixerat, in notatis ſuis exceptiones, ex aequi- tate, ex ſententia et voluntate petitas, adii- cere conſueuerunt. Cuius rei teſtes ſunt reliquiae in Digeſtis. K) Sic enim Pomponius, auéctor hac in re non contemnen- dus, L. 2. §. 47. D. de Or. Iur. Ateius Capito, inquit, in iis, quue tradita erant, perſeuerabat: Labeo ingenii qua- litate, et Educia doctrinae, qui et cezeris operis Japien- tiae bneram dederat, plurima innonabat. Vtriusque ſie ingenium ſtudiumque ferchat. Nam Labeonem Tac. A. III, 75. incorruptae libertatis virum vocat: et Gell. N. 4A. XIII, 12. tradit, eum nibil razum penſumque hubuiſſe, niſ: quod iuſtum ſanctumque eſſe in antiquitatibus Rom. legiſ- let: quae ratio inprimis ad ius publicum pertinet. Con- tra vero Ateius erat ſeruili ingenio, et ad adſentationem abiectiſſimo: qui, quae Principibus grata eſſent, pro- baret et ſequeretur vnice. Tac. A. IiI, 75. Quis autem a ſeruili eiusmodi ingenio expectet aequitatem? Sed Car. Ferd. Hommelius V. C. in Diſſ. laudata omnia alia cenſet. Nempe exiſtimat, Labeonem, pro ingenio ac do- Qrina, inprimis diſciplinae elegantiam ac ſubtilitatem curaſſe, adeoque ſummi iuris maxime regulas ſecutum: contra vero Capitonem aequitatis ſtudioſiorem fuiſſe. §. IX. Ceterum, quoniam in Digeſtis multae ſunt ICtorum reliquiae, quae ſectarum diſſen- ſionibus nituntur, facile intelligitur, neceſſa- rium eſſe, ad iuſtam earum interpretationem, tenere accurate, cui ſectae quisque auctor deditus fuerit .). ¹) Commendandus in hanc rem diligenter eſt libellus iam landatus III. Gortfr. Maſceuüj. lan Abgu Anticc s Ce beogi beron Ciuili, ſeipti Corit etpri 1pu Praet men Tam mina haeci daya Leri⸗ quor erer libe, ber) ula ci 6 fallo 1bB n) ar 4 104 Gae e deg. Mi. 2s ſunt ſtemnen⸗ nqnit, in einn Ua· . is ſapien⸗ que ſie n Ta. 4. Del. NA Nuſſ, i et. Con. tationem ent, pro. is autenm temi ded nnia alia nio ae do⸗ btilitatemn ſeentun: ſule, ultae ndiſſen- . necelli tionem, t lbebu ob Auguſto vsque ad Hadriannm. 401 §. X. Iam ad ſingulos ICtos veniendum eſt. Sub Auguſto vixere duo principes ſectarum, Q Antiſtius Labeo, et C. Ateius Capito, et Aeli- us Gallus. Q. ANTISTIVS LABEO m), C La- beonis ICti, filius, inſtitutus ab Ofilio, Tu- berone, inprimisque a Trebatio n), in iure ciuili, ceterum omnium liberalium artium di- ſciplina egregie excultus, ICtus ſummae au- Gtoritatis extitit: Vir incorruprae libertatis o), et principatus haud magnus fautor, indeque apud Auguſtum non valde gratioſus: intra Praeturam ſtetit ?). Eum ſingulis annis ſex menſes Roma ſeceſſiſſe, libris ſcribendis ope- ram daturum, adeoque quadringenta volu- mina reliquiſſe, narrat Pomponius: e quibus haec memoria prodita ſunt: Libri VIII. e- Oav&α, a Paullo in compendium redacti), Po- ſteriorum Libri XLr), Libri Praetoris Vrlani, quorum primus laudatur 3), Libri Praetofis peregrini t), quorum triceſimus memoratur, Liber Epiſtolarum u), Reſponſa, quorum Li- ber XV laudatur æ): Commentarii ad XII. ta- bulas ), de Officio Auguſti z), de iure Pontiſi- cio a), de diſciplinis Hetriuſeis b). Ceterum falſo ei Liber de Diis Penatibus c) tribuitur ab Heineccio, aliisque. m) Quintus apud Gell. N. A. XX, I. dici videtur. Mareum adpellatum fuiſſe, cenſet Ruapert. ad Pompon. J. 47. Ce n) L. 2. 402 Lib. III. Cap. I. De lIurisprudentia noua 2) L. 2. 9. 47. D. de Or. Iur. Dißs 0) Tac. A. III, 77. libertatis eius exempla ſunt apuaucd Ar. Saeton. Aug. C. 34. Dion. Lib. LIV. p. 5z1. u. p) TLac. A. III, 7.. cum quo pugnare videtur Pomponius fmm in L.2. laud. qui dicit, noluiſſe Labeonem, cum offerretur Ue/ ei ab Auguſto Conſulatus, quo ſuffectus fieret, eum bono- vem ſiſeipere. Sed non pugnat. Nempe Tacitus nar- rat, acceleratum Ateio Cenſulatum, vt Labeenem hu. ., jus honoris dignatione anteiret: hic autem tradit, Augn Labeoni oblatum, vt poſt Capitonem ſuftectus fieret: 85 adeoque ſpretum ab co. Itaque non neceſſe eſt emen. nenm, dare Pomponium: multe minus autem poteſt probari ſuffe emendatio Bynkershockii in Praetermiſſ. l. c. legentis; me quo fuſpectus fieret. 3; 9) v. Wieling. Iurispr. reſtit. p. &. de Paulli autem epito. de in me v. Bynkersbeek. Obſ. III, 6. et Gilb. Reg. 6a. I, 25. qoor- y) Gell. N. A. XIII, 7o. Hos libros in epitomen rede git tum! louodenus, qui etiam libros ex Poſterioribus Labeonis 1 ſeripſit: de quorum diſcrimine vid. Merill. Obſ. E, 3989. „ 1 III. Maſcou. de Sectis Sabin. et Procul. p. 50. J. 9 5) L. w. D. de V. 5 4 2) L. o. §. 4. D. de dol. mal. de his libris v. Conradi Par- Dor erxrg. L, 1, 14. P. 28. nunn u) L. 30. §. 1. D.'de vſurp. et v. ef. Menag. Amoen. Iur. Ciu. liit c. 20. fm *) Collat. Leg. Moſ. et Rom. XII, 7. lu „) Gel. N. A. I. 1. 2) Feſt. voc. Remiſſo exercitu. 3 6 a) Eeſt. voc. Siſtere., e quibus haud dubie eſt, quod refer- tur apud Macrob. Sat. III. b*) Fulgent. niſi forte hie liber tribuendus eſt Cornelio 41 Labeoni, quem libros Fuſtorum, et de oraculo Apollinis 1 Clarii, ſeripſiſſe ex Macrobii Saturn. III, 9. conſtat. 8 c) ex Seru. ad Virg. Aen. III, 08. in Tuldenſ. p. 36. cum ali. us Labeo, nempe Cornelius, huius libri auctor ſit, vt pa- en set ex Macrob. Sat. III, 9. quem puto eſſe Labeonem Theologum, ctiius mentionem facit Auguſtin. de Ciu.“ 1 Dei IIl, . quique haud dubie etiam ſcripſit librum de ti f⸗ Diis O0 ht apul pOnin errenur honh. tuls nar. nem hu. Ntralit, 8 feret: ſt emen⸗ Probari lepentis n epito. .. , 4. edegt Labeonis P,E odi Por- lur. Cu. dod telet 4 Crtelo Onſtat. 6,cum dli 1 ſit, 7t P a⸗ Laheonen brumge — Di ab Auguſto vsque ad Haäadriaunum. 403 Diis animalibus, quem Labeoni tribuit Seru, ad Virg. Aen. III, 709. cf. Bynkershoek. Praetermiſſ. ad Pompon. 9. laud. Ceterum de Labeone ICto conf. Oteyza et Olano Paralipom. et Elect. Iur. Lib. III. b. 618. in Meermann. Theſ. T. I. et Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 20. XI. C. ATEIVS CAPITO, Ofilii auditor, apud Auguſtum, propter obſequium et adſentatio- nem, mirum in modum gratioſus 4), Conſul ſuffectus a. V. DCCLIX e). Edidit libros de iure Pontificio F), libros Coniectaneorum g), de lure ſacrificiorum h), Epiſtolas i¹) denique: 2 quorum omnium ne vnum quidem fragmen- tum in Digeſta illatum eſt. d) Tac. A. III, 75. Sueton, de illuſtr. Gramm. c. 22. e) L. 2. H§. 47. D. de Or. Iur. vbi v. Rupert. F) quorum quintum laudat Gell. N. A. I, 0. g) quorum librum CCLIX laudat Gell. N. Att. XIV, 2. Eorum finguli propriis titulis inſcripti fuerunt. No- num quidem de publicis iudriis inſcriptum fuiſſe, intel- ligitur e Gell. N. A. Il, 14. quem Gellius deinde X, 7. fin. ſimpliciter ſub nomine commentarii de publicis iudiciis laudat. “ y) Macrob. Sat. III, o. e quo intelligitur, eos ad ius Pontificium pertinuiſſe. *) Gell. N. A. XIII, 12. §. XII. HWr AELIVS GALLvVS £) praefectus Auguſta- lis fuit. Scripſit libros de verborum, quae ad ius pertinent, ſignificatione L). Vitellius, ad quem ſcripſit Sabinus, et ad quem notas edi- dit Caſſius ICtus, haud dubie eiusdem aeta- tis fuit. . Ce 2 B 2) Caf 404 Lib. III. Cap. lI. De lurisprudentia noua ½ Caii praenomen videtur habuiſſe, atque hine ſine du- bio, errore librariorum, apud Gell. N. A. XV I, 5. Ma: crob. Sar. VI, 8. Caecilius Gallus dicitur. v. Augieſtin. de nom. propr. Pand. p. 6. et in Emend. I, 4. 0 L. Fz. D. de V. §. Gell. et Macrob. l. c. ſaepe laudatur apud Feſtum. §. XlIII. Sub Tiberio illuſtris fuit MASVRIVS SA- BINVS, qui praeceptoris ſui Capitonis ſectam illuſtrauit, ita, vt, qui ex eadem profeéti eſ- ſent, nomen Sabinianorumtulerint. A Tiberio reſpondendi poteſtatem pro beneficio acce- pit, primusque reſponſa ſignata dedit ): val- de pauper fuit. Reliquit de iure ciuili libros tres n), quos Ariſto, Pomponius, VlIpianus et Paullus, commentariis illuſtrarunt, quorum- que ordinem ac rationem alii etiam ICti vs- que ad Hadrianum, in ſcriptis ſuis, ſecuti ſunt. Itaque operae pretium fecit lac. Gothofredus, cum ſeriem librorum Sabinianorum in Qua- tuor Fontibus Iuris Ciuilis exhibuit. Idem ſcri- pſit librum de Indigitamentis o), libros Faſto- rum p), libros Memorialium g), ad Edildtum r), Adſeſſoriorums), ad Vitelliumt), Reſponſau). Librum de furtis laudat Gellius æ). m) L. 2. J. 47. D. de Or. Iur. . „) Hos libros Perſius Sat. V, 90. Maſuri rubricam, et Ar- rian. Diſſ. Epict. IV, 32. Macseis vας adpellant. v. CGottfr. Maſcou. V. C. de Sect. Sabin. c. III. ⁹) Sie enim ap. Gell. N. A. IF, 9. legendum eſt. v. Lipſ- Elect. I, 7. ) Mar crob 0u4 ne du. Nin. ℳ audatur VS A⸗ ſecam ecti el. iberio ace . ). VA. 1ihror ns et Horum⸗ Cti v. tiſit. fredus, a Qo. enlcti⸗ ANr. n ),. n⸗ et ℳ4 lut. Mam ab Auguſto veque ad Hadrianum. 405 p) Macrob. Saturn. L, 4. 7) Sic eniin inſeribendi, non Memoralilium, etſi libri ſcripti variant. Gell. N. A. V, 6. VI. 7. Macrob. Sar. III. 6. L. 144. D. de V. & v. Gronou. ad Gell. praef. Videntur in eo libro quaeſtiones fuiſſe memorabiles. Ex iis forte eſt, quod ex Sabino memorat Plin. H. N. VII, 5. decre- tum Papirii Prauetoris de partu tredecim menſium. r) L. 8. D. de oper. lib: „) L. 2. D. de paét. L. 5. §. 8. D. de iniur. *) L. 4). D. de legat. III. Quos Witellio dedicatos fuiſſe putat Giphan. Lectur. Altorph. p. 929. Vite llium autem eſſe eum, qui Pilatum deportauit. Niſi forte liber tribuendus Subino Coelio, qui Veſpaſiani temporibus floruit. u) L. 4. D. ad L. Rhod. de iact. ) Gell. N. A. XI, 79. Intelligendus autem haud dubie titulus librorum iuris ciuilis ex libro ſecundo, qui de furtis egit. v. A. Auguſtin. Emend. I, 4. P. M. 22). 4 8b. XIV. Tiberii imperio celeber, eidemque fami- liariſſimus fuit u. COCCEIVSNERVAY)) au- ditor Labeonis 2), functus aquarum curatio- ne 4), et Conſulatu a V. DCCLXXV. Labeo- nis ſectam auxit: ſcripſit nonnulla ?*), quo- rum etiam nomina hodie ignorantur. Vitam inedia finiit ). y) Tac. A. VI, 260. 2) L. 2. §. vlt. D. de Or. Iur. 4) Frontin. de aquaed. art. 102. p. 193. ed. Polen. 5*) L. 2. §. 28. D. ne quid i loc. publ. Probabile eſt, Ner- Uam betrem intelligi, vbi non adiecto nomine, filii, Nerua laudatur. v. Labirt. V. Ind. Leg. p. 333. in Wie- lingii Iurispr. Reſtit. c) Tac. A. VI, 26. Ceterum vitam eius expoſuit Abasucrus V. C. in Diſſ. de M. Cocccio Nerua Imp. „₰ 406 Lib. III. Cap. l. De lurisprudentia noua 6. XV. SEMPRONIVSPROGCVLVS ſucceſſit Ner- uae 2), a quo ſchola Proculianorum nomen accepit. Scripſit Epiſtolarum libros e), et No- tas ad Labezonem ). 4) L. 2. 9. vlt. D. de Or. Iur. e) L. 69. D. de contr. emt. vbi earum liber vndecimus laudatur. ) L. o. F. 7. D. de negort. geſt. Forte hae Notae eagdem ſunt cum libris Proculi ex Poſterioribus Labeonis in L. vlt. D. de trit. vin. ol. leg. cuius capitis inſcriptionem Labittus Eſ. Ind. Leg. Pand. c. VI. O. 4. p. I18. in Mie- ling. Iurispr. reſt. corrigendum putat: lIauolenus libro ter- tio ex Poſterioribus Labeonis: propterea, quod nuſpiam Proculi liber talis memoretur. Quam quidem ego cau- ſam non eſſe idoneam puto. Multa enim nomina libro- rum mutanda eſſent, ſi haec ratio valeret. §. XVI. lisdem temporibus fuiſſe videtur vnsEiIvs FEROXN g), ad quem Caſſius notauit ). g) Librum V ſeii decimum laudat VIpianus in Collat. Leg. Mr. er Rom. XI, 7. b) L. 10. §. 5. D. quib. mod. vſusfr. Grotius in vit. ICior. II, 4. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 43. p. 429. exiſti- mant, Vrſeium Ferocem notaſſe potius ad Caſſium. Sed refellimntur a Maſeouio V. C. de Sect. p. 88. Quid ſit notare ad aliquem, vel apud aliguem, docent A. Augu- ſtin. Emend. 1I, 6. B. Branchu Diſſ. ad Ial. Paull. I, I. in Obſ. Vol. I. p. 151. §. XVII. c. CASsivs LoNGINVS, qui, e Sabini di- ſc iplina profectus, auctoritate ſua ſcholae Sa- binia- binian⸗ ſini Conla no V. Sarcir Soript Notas (M 9 ¹) D 9) 1 W. 9I. VI, Laci Cio hern Toc hert. 5. t Ner. nomen et M- tdeciſtaht eeiglem nis in L. tionem in Mi- llroter⸗ nuſpiarn eg0 eall⸗ mnalibro⸗ VDSEIVS . . Vlur. Ley. Uit. IWor. 9 eriſti⸗ ſuam. dec (id ſt / bini⸗ Gi⸗ ole e- binia⸗ ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 407 binianae nomen fecit Calſtanorumi), ſeueril- ſimi vir ingenii, et multae libertatis ): Conſul ſub Tiberio fuit cum Quartino L) an- no V. DCCLXXXIII. relegatus a Nerone in Sardiniam m), reuocatus a Veſpaſiano n). Scripſit libros X. aut plures Iuris Ciuilis 0), Notas ad Vitellium p), et ad Vrſeium lero- cem 9). ¹) Plin. ep. VII, 24. *) Tac. A. XIII, 41. 48. XIV, 23. V. Lioſ. ad Tac. A. XVI, 7. Maſtou. V. C. de Sect. II, 2. 9) L. 2. 9. vlt. D. de Or. Iur. quem arguit Lipſ. ad Tac] A. VI, 15. Conſulemque cum Quartino non hunc, ſed Laucium Caſſium fuiſſe ſtatuit. Pomponium defendit. Cuiac. ad L. 2. D. de Or. Iur. Mercer. ad Tac. I. e. v. Ru- pertus et Reineſ. in Epiſt. p. 140. 160. 199. et Ryckius ad Tac. I. c. de Conſulis autem Quartini nomine v. Ru- pert. ad Pompon. p. 343. Tillemont. Hiſt. Iinp. Rom T. I. P. I. p. 573. Maſcou. V. C. de Sect. II, 2, I. m) Tac. A. XVI, 7, 9. 2) L. 2. §. vlt. D. de Or. Iur. [Vitam breuiter expoſuit Jo. Strauch. progr.] 6°) L. 70. pr. D. de Vſufr. 9) L. 7. §. 27. D. de inſtruct. et inſtrum. ef. Menagii Amoen. Iur. Ciu. c. 43. p. 477. ) v. ad 9. pracced. §5. XVIII. Eorundem temporum ſunt, ſed obſcurio- res, ATILICINVS, Proculo aequalis 7), eius- demque diſciplinae *), et CASsIVS LONGI- NVs alter ). ry) L. 7. D. de pact, dotal. 5⁵) v. Maſcou. V. C. de Sect. V. I. 2) L. 2. §. vlt. D. de Or. Iur. Cc 4 §. XXK. 408 Lib. II. Cap. I. De luriprudentia nous §K. XIX. M. CoCGCEIVSNERVA, ſuperioris Ner- uae filius, Neruae Imperatoris pater, Proculi- asnus, Neronis tempore Conſul deſignatus, magna apud eum gratia floruit ). Adole- ſcens XVII. annorum de iure reſponſitauit æ), h. e. frequenter ac diligenter reſpondit. Scri- pſit de Vſucapionibus ). 2) Tac. A. XV, 72. . X) L. 7. §. 3. D. de poſtul cf. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 2. Bynkershoeck. Obſ. IV, 18. tamen, etſi non ſatis iuſta de cauſa, videtur dubitare, an non reſponfitare minus ſit r& reſpondere. „) L. 47. D. de acq. vel. am. poſ-. Ceterum de vita eius cf. Abasueri V. C. Diſſ. de Nerua Imp. §. X§. Eiudem aetatis ſunt c. AMINIVS REBI- LVS, peritia Legum clarus 2z), et DOMI- TIVS AFER, ICtus et orator ſuo tempore celeberrimus a), qui ſcripſit libros II. de te- ſtibus b), valde laudatos. 2⁸) TIac. A. XIII, 30. 4) Plin. ep. VIII, 198. Tac. A. XIV, 19. Hieronym. in Cbron. MMLX. *) Quinétil. Inſt. Or. IV, 7. VI, 4. §. XXI. Iam proficiſcimur ad ICtos temporibus Veſpaſianorum inclitos. Primus eſt corivs sANNVS c), Coſ. a. V. DCCCII. 2) Re- nouatum dout vidett liun 1d ecd ) E ſubt M/ 4) 1 *) H non 56 Men b. Duee oblc Pane. ſus . doc 51 cor , dee 9) V. 7 pre min 8 Ner⸗ roebli⸗ gnats, Adole- auit9), . Icri⸗ lur. (ig.t. ſatis iuſta minus ſit e ita eins 1101. po. einpore I. de te- er 4). In porbus ColIVS Re. vouatum ab Augußto vsque ad Hadrianum. 409 noustum propter eum nomen οnianorum videtur e½). Scripſit de Edidto Aedilium Curu- lium f), quem librum paſſim I[Cti in Digeſtis ad edictum Aedilium laudare videntur. 6*) Eum potius Caeciliun dici oportere, Pomponiumque ſubtracda vna ſyllaba nomen Coelium extuliſſe, cenſet Maſcon. de Scct. II, 3. I. p. 4I. quod vix putem. d) Iac. Hiſt. I, 77. e) Heinecc. Hiſt. Iur. I, 206. *) ab hoc demum ortum nomen Sabinianorum ſtatuit. fF) Geil. N. A. IV, g. cf. VII, 4. (Eterum de hoc ICto v. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 22. §. XXII. P. IVVENTIVS CELSVS, Pater, qui in Dueennii Veri Coſ. g) conſilio fuit: cetera obſcurus, etſi interdum eius mentio fit in Pandectis. Ceterum quoties ſimpliciter Cel- ſus laudatur, Celſum filium intelligunt viri docti h). g) L. 29. D. de legat. II. Valde ſolliciti ſunt viri docti de conſule Ducennio Vero, qui ſine dubio ſuffectus fuit. v. Wieling. Iurispr. reſtit. p. 194. Heinecc. Hiſt. Iur. I, 241. Sed non eſt tanti. *) v. A. Auguſtin. de nomin. propr. Pandg. aliique: quamuis probabilius fit, Patrem intelligi, vbi non adiecte no- mine filii laudatur. §. XXIII. PEGASVS ½) ſub Veſpaſiano Conful *½) fuit ſuffectus, cum Puſione, quo tempore SCtum Pegaſianum, ab eo adpellatum, factum eſt, poſt Praefectus Vrbi ). Ab eo Procu- Cc S lianos 410 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia noua lianos nomen tuliſſe Pegaſtanorum, putant eo, quod Scholiaſtes luuenalis dicit: Hinc At Pe- gaſianum ius, quod Iureconſultus fuerat. Sed hanc quidem vim iſta verba non habent. Vi- dentur potius ad libros [Cti pertinere: eo- dem modo, quo lIus Aeclianum, Ius TFlauianum. Nili forte quis ad SCtum Pegaſianum referre malit, cum inprimis Grotius m) iſta verba ſic ediderit: Hinc eſt Pegaſßanum Senatusconſul- tum. Ceterum huius ICti in Pandecte, quam- uis ſaepe mentio fiat, nullum tamen frag⸗ mentum extat. ¹) Hoc nomen a Pegaſo, liburnae, quam pater trierar- chus habuerat, paraſemo, accepit. boliaſt. Iu- venal. Sat. IV. ef. de ICto hoc Meneag. Amoen. Iur. c. 77. x) §. 5. L. de fdeic. bered. ſed, quo anno, incertum eſt, v. Brencmann. Epiſt. de Conſul. p. 609. ) L. 2. 6. vlt. D. de Or. iur. apud Iuuenal. Sat. IV, 76. villi- cus vrbi dicitur. de quo v. Drakenborch. Diſſ. de Praef. Vrb. P „) Grot. Flor. Sarſ- ad Ius Iuſtin. ad §. 5. Inſt. de fid. ber. 5. XXIV. Eiusdem aetatis eſſe putantur FVFDIVS ), qui ſcripſit libros Quaeſtionum o): PLAVTIVS, ad quem Neratius, Iauolenus, aliique, Notas ſceripſerunt †g]): ocrAVENVS, cui ſaepe te- Rimonium defertur in Pandecte a [Otis 9); vaALERIVS SEVERVS, Cuius ſcripta laudantur a Iuliano r). n) v. Cuiac. 1) V. 0 ) quor ck. 1. iuc he ] 3) v. 4 V. ) L. WC— lasal ment (ien dub cllsys Conlo fü 0 fauide rAtion libros fun/ eius r ni da cantu Eius. lo. 1) Li trierar⸗ lak. Iu. gen. Iur. m elt, 7. 75. ili⸗ Pruf. ec . DIVS ), aVIIVS, Notas pe te. s ) Idantur 7. (uiae. ab Auguſto vsque dd Hadrianum. AIt 2) v. Cuiac. Obſ. I, 9. cf. Grot. de Vit. ICtor. II, 4. ⁰*) quorum ſecundus memoratur L. 5. D. de aur. arg. mund. cf. L. 2.. D. de manumiſſ. vind. L. 20. D. de reb. auct. iud. poſſ. „) v. MWieling. Iuriepr. Reſtit. 9) v. Grot. de Vit. ICror. II, 5. . r) L. 30. D. de negor. geſt. Coniectura eſt Grorii de Vir. ICtr. II, 5. hune eundem eſſe, ad quem Plinius epiſto- las aliquot ſeripſit. Sed nominis ſimilitudinem argu- mentum fallax eſſe, demonſtrat Menag. Amoen. Iur. Cin. c. 72. Sub Nerua et Traiano floruit r. IVVENTIVS ckISvs, filius, Praetor Anno V. DCCCLIV. Conſul II. an. V. DCCCLXXXII, Chri- ſti CXXIX, ſub Hadriano. Proculianus fuiſſe putatur : quamquam ſaepe ſectae ſuae rationes deſeruit. Scripſit libros Epiſtolarum?), libros Quaeftionum u), Commentarios x), Dige- ſtorum denique libros XXXIX ), Celebre eius reſponſum eſt, Domitio cuidam Labeo- ni datum 2), vnde quaeſtiones inſulſae vo- cantur Domitianae. 5⁵) v. CQuiac. Obſ. VIII. 35. XXVII, 12. Maſcou. V. C. de Sect. III, 7. p. 75. De hoc I[Cto Diſſ. ſcripfit Heinec- eius. Vitam Celſorum, patris et filii, expoſuit etiam Io. Strauch. progr.] 2) Librum XI. laudat Vlpianus in L. 3. D. de minor. 2) L. 1. D. de reb. cred. et alibi. Quae Quaeſtionum li- brorum ratio fuerit, docent Cuias. ad Afric. Tract. I. init. Bynkersboek. Erxerc. ad L. Lecta c. I. p. 7.. X) Liber ſéptimus laudatur L. . H. 6. D. de aur. arg. mund. „) v. Wieling. Iurispr. Reſtit. p. 24 Ex eo ſolo opere fragmenta in Digeſtis funt. 2) L. 27. 41a Lib. IIl. Cap. I. De lurisprudentia nous 1) L. 27. D. qui teſtam. fac. poſſ. ef. Menagii Amoen. Iur. Ciu. c. 27. F. XXVI. Aequalis fuit NERATIVS PRIScVS, Traiano gratiſſimus ac familiariſſimus, quem etiam aliquando ille ſucceſſorem relinquere deſti- narit a). Conſul fuit, collega Annio Vero?), poſtea etiam inter conſiliarios Hadriani c). Edidit Regularum XV, Membranarum libros VII. Reſponſorum libros tres d). Laudantur etiam libri eius Epiſtolarum e), libri ex Plau- tio P), liber de nuptiis g), et Notae ad Fulci- nium h). Ceterum Proculianus fuit?). 4) Hartian. Hadr. c. 4. Vſus eſt Imperator his verbis: Commendo tibi prouincias, ſi quid mibi fatale acciderit: quorum verborum vim explicat Dodwell. Camba. Prael XVI. p. 518. *½) L. 6. D. ad L. Corn. de ſecar. incertus antem hie Conſulatus eſt, ſuffectus haud dubie. c) Wart. Hadr. c. 18. ) v. Ind. Florent. Pand. in Wieling. Iurispr. Reſtit. p. LXXXV. e) L. 72. 9. 5F. D. de inſtr. et inſtr. legat. f, L. 5. D. de ſeru. praed. riſt. 2) Gell. N. A. IV, 4. 5) L. 42. de mort. cauſ. donat. 1) v. Maſcou. de Sect. III, 8. p. 76. LReſponſa eius inter- pretatus eſt Cuiacius L. III. opp.] §F. XXVII. lisdem temporibus floruit PRISCVS IA- voLENVS, Coelii Sabini auditor ½): qui ex Praetura Syriae et Africae praepoſitus fuit ). Diligenter de iure reſpondit, ſed interdum dubiae bine ſa o Puuti beonis 1)I. n) Pi tur ! rum intel tracui le, g ro ir biae 1) I. lig. qu 09. Ei nins ICtn Sbin Decre librun cius. 44 hen. Jar. Tüleno etiamn deſt. Vero?), tiani). Nhrot ndantur Plu. IEuli. . is verbis: getiderit: 1. (umbi. utetn hie Nfr. ) eius intel C IA. gier Sfait )). uterdum Jubiae ab Auguſto veque ad Hadrianum. 413 biae ſanitatis habitus eſt m). Scripſit ex Caſ- ſio libros XV n), Epiſtolarum libros XIV, ad Plautium libros V, Libros ex Poſterioribus La- beonis, et Librorum Labeonis Epitomen 0). *) L. 2. J. 47. D. de Or. Iur. 1) L. 5. D. de manum. vind. m) Plin. ep. VI, 1I5. a quo crimine eum defendere cona- tur lenichen Diſl. de Iauoleno Priſceo g. 12. p. 23. Sed pa- rum acute. Diſerte enim Plinius id adfirmat, nec aliter intelligi verba eius poſſunt: (v. ibi Geſner. V. C.) con- tra cuius teſtimonium ratiunculis concortis dicere vel- le, quid aliud eſt, quam litteris abuti et otio? Quaſi ve- ro ius reſpondere non pofſit, qui idem interdum du- biae ſanitatis eſſe videatur. n) L. 2u. 9. 2. D. de adquir. vel amitt. poſ. etc. v. Eie- ling. Iurispr. Reſtit. p. 48. ſq. „%) quae duo ſcripta quomodo differant, docet Merill. Ol/. V, 38. F. XXVIII. Eiusdem aetatis eſt r. ARISTO, quem Pli- nius g) velut omni laude cumulatiſſimum ICtum praedicat. Scripſit ad Caſtum g), aa Sabinum r), ad Libros Poſteriorum Labeonis ⁵), Decretorum Frontiniunorum t) librum. Laudat librum eius de Furtis, ex Gellio a), Heinec- cius. Sed perperam. p) Pilin. ep. I, 21. 9) L. 7. §. 3. L. 77. D. de vſufr. r) L. 6. D. de vuſ. er bab. L. 3. 9. 7. D. de pen. leg. 5) L. 77. O. vlt. de hered. inſt. 2) L. ult. D. de adquir. vel amitt. poſſ-. Quid Decreta Fron- tiniana ſint, nemo adhuc pro certo definire potuit. De- creta magiſtratus alicuius Frontini, forte Praetoris, fuiſſe e⸗ neceſſe 41 Lil. I. Cup. I. De Iurisprudentia nouag neceſſe eſt. Cel. Ritterus ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 212. putat, eſſſe decreta M. Cornelii Frentonis, qui a. Chr. C. cum FPraiano Coſ. fuit. Sed ipſum nomen nonnihil du- Hon Pitationis mihi quidem adfert. al. u) Gell. N. A. XI, 18. quo loco dicit, ſe de furtis ali. ztNV d in libro Ariſtonis legiſſe. Id autem etiam potuit h libro Poſteriorum Labeonis, vel alio quo, legere. obleu FS.. xXXIX. A MINVGIVSN ATALIS, ad quem Procon- u fulem Traianus reſcripfit æ): Sabinianus: li. Mm bros eius Iulianus Notis illuſtrauit ). u X) L. 9. D. ae fer. Cuiac. Obſ. VII, cf. dicta in Tran. I. iano p. I73. SðD „*₰) Cuiac. 0S. X, 4. LAELIVSFELIX, quem ad Hadriani vs- et que aetatem vixiſſe conſtat z). Scripſit ad ont —. O Mucium a)h. D 2, I.: D. h pon: bered per. ii ) Orl. N XV, 27. V. Gee. Arnald. Var. Con' II e9. fiin p. 400. Atque ex co- libro eſſe videtur, quod ex eius tatern teſtimonio refertur in L. 3. D. ſi pars hered. per. de mu liere Alexandrina, quinque liberos vno partu enixa. V Quod exemplum referunt quoque Caius L. 7. D. de reb. commn dub. Iulianus in L. 56. D. de ſolut. Phlegon. Trall. de Mi- rabil. c. 29. Capitolin. in vit. Anton. Pii c. 9. Neque tamen de eadem muliere, eodemque tempore, onmes Uenta videntur tradere. cf. Rigalt. ad Tertull. de anim. c. 1y7. texine Fabrott. Selict. Exerc. II. in Theſ. Ozzon. TI. III. Bynkers. boek. Obj/. III, 8. C ua G ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 4I5 Chr. C. niildu. Horum temporum haud dubie ſunt etiam ARRIANVS, qui de Interdictis ſcripſit b): isd. sERVILIVSc), et VIVIANVS d) denique; mpotnit . . gen. obſcuri ceteroqui. b5) L. n. D. de bered. petit. 4) L. 70. D. de iur. pairon. Ceterum Bynkersboek. Ohſ. V, 23. p. 125. in L. laud. pro Seruilio reſcribendum pu- ocotr. tat Ceruidium. Perperam mea quidem ſententia. nus l⸗ Nam etſi hodie de Seruilio ICto nihil certi conſtat, non tamen inde conſequens eſt, vt ſuo tempore non potu- erit illuſtri loco ac mimero eſſe. in Ne⸗ 4) L. 177. §. 4. D. commodati. F. XXXII. Atque hi ſunt ICti, quos quidem ab Augu- ſto inde vsque ad Hadrianum illuſtratos con- mi w. (ſtet. Ceterum cum ab Auguſti inde aetate Re- t d ſponſa ICtorum, vt ſupra monuimus, magnae in iudiciis auétoritatis fuerint, facile eſt ad in- telligendum, plurima capita ex eorum reſpon- „29. ſis in iurisprudentiam veniſſe, atque auctori- la in tatem obtinuiſſe perpetuam, rebus iudicatis. ee Vt vnum tantum exemplum, idque illuſtre, e commemorem: Portio Legitima haud dubie, AM. ex interpretatione Legis Falcidiae, a Ctis im- „Nee uenta eſt, rerumque deinde perpetuo ſimili- 43 „ ter iudicatarum auctoritate certo conualuite). I. Quare etiam quibusdam in locis Digeſtorum et Codicis Legitima Portio vocatur Falci- . 416 Lib. II. Cap. I. De lurispruldlentia noua dia 1. ). Itaque egregie errant, qui Legitimam Portionem ex aliqua Lege profectam autu- mant. e) v. Nhulting. ad Paull. Rec. Sent. III, 8, 3. in Iurisprud. Anteiuſt. p. 381. cf. Ian. a Coſta ad pr. Inſt. de inoff. teſtam. et ad c. Raynutius ⸗X. de teſtam. Iac. Gothofr. Gomm. Cod. Theodoſ. ad L. 4. et 5. de enoff. teſtam. p. 20 4. 44. T. I. ed. Rizterz V. C. Ceterum de L.egitima Por- ziane ſeripſerunt Chiffet ius, et Weſtenbergius. P) L. 8. 5. 9. D. er L. 31. C. de inoff. zeſtam. et aliis locis. SECTIO VII De rebis iudicaotis ſiue Diſputatione fori. . §. 1I. s etiam temporibus, non dubium eſt, quin multa iura rerum ſimiliter iudicata- rum decretarumque auctoritas conſtitue- rit, aut firmauerit. Quorſum enim lure- conſulti res iudicatas, atque decreta et- iam, tam diligenter collegerint, niſi ex iis multa iuris capita extitiſſent? Labeo qui- dem, vt ſupra videmus, ſcripſit libros Prae- toris Vrhani, ac libros Praetoris Peregrini, quos rerum iudicatarum exemplis maxime repletos fuiſſe, proxime verum eſt a). Ari- ſtonis Decreta Frontiniana quo alio conſilio ſcripta eſſe potuerunt? Sed maxime tamen ipſorum iplorn cognit Qoritea ſuetuc 4) V. In tione bus, quae. ne, rebus Corit I. inpr lu 64 Timam atI. uriprig. e inß. Gutbufr. m.).704. im Por- loeis. umn ell, dicata- hnltirue⸗ mn lure⸗ keta et⸗ ſi ex is deo qui. Os5 e- egin, Mawime 9. Ari conſilio e tumen plorum ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 417 ipſorum Imperatorum, in iurisdictione er cognitionibus reddita, decreta videntur au- Goritatem ſequentibus praebuiſſe, et in con- ſuetudinem abiiſſe. a) v. Conrad. Parerg. h 1, 14. p. 29. §. II. In omnibus autem, quae quidem diſputa- tione fori, hac aetate, conſtiterint, capiti- bus, nullum illuſtrius eſt, Quarta Legitima, quae, vt ſupra dixi, ICtorum interpretatio- ne, ex rationibus Legis Falcidiae, inuenta, rebus iudicatis, et vſu fori comprobata, au- ctoritatem tenuit ſuam. f f f CAPVT II DE IVRISPRVDENTIA NOVA HADRIANO VSGQVE AD CONSTANTINVM M. SECTIO I De Statu pu blico. §. 1. b HADHIANO Imperatore vt respublica multis in rebus, ita et iurisprudentia, inprimis Praetoria, formam accepit nouam, ltaque iure ab eo nouum lurisprudentiae nouaéè Dd caput 418. Lib. III. Cup. Il. De lurisprudentia noua caput exordimur. Is Hadrianus, mortuo Traiano, artibus Plotinae Auguſtae à), ad imperium peruenit anno V. DCCCLXX, Chr. CXVII, ab exercitu Antiochiae Imperator et Auguſtus ſalutatus, cui Senatus deinde au- ctoritatem addidit ſuum. Primum omnium prouincias a Traiano ſubactas fere omnes, inuidia, vt traditur, deſeruit, finemque im- perii in oriente Euphratem rurſus ſtatuit: pa- cis inprimis amantiſſimus. Volebat enim, propter Virgilianas ?), quae conſulenti ei olim exierant, ſortes, Numae Pompilii in omnibus rebus quam ſimillimus videri c). Quare etiam Legibus rempublicam et im- perium condidit: ius honorarium, adſiduis varietatibus mutationibusque ſingulorum Praetorum magiſtratuumque obnoxium an- tea, et eam ob cauſam incertum, vehemen- terque impeditum, ipſamque adeo iurisdictio- nem, compoſito per Iulianum ICtum Edi- cto Perpetuo, ad certam perpetuamque for- mulam redegit: vt ſuo loco tradetur. Prouin- cias imperii Romani liberalitate egregia ſuble- uauit, cum ipſas prouincias fere omnes per- agraſſet, viſendi loca memorabilia, peregri- nandique ſtudio d). Aduocatum, ſiue Patro- nuim fiſci, qui, cum de fiſci commodis agere- tur, eas cauſas apud magiſtratus et in iudiciis oraret, inſtituit *½). Italiam, in quatuor pro- uincias A5H vinciss niſtron vimn e ſetg). ſuishe publi⸗ Ie v Iniud io, ludict modu ſponc luit, Ceter ſllio Impe fen tuit Legt Pium Adop ac ommn vim eco ſesx deris dman milit Nu Wortuo 4), ad XChr. lator et nde l . mmium omnes, gue inn. it: pe⸗ enimn, jenti ei Pilü in geri e). et im Adliduis lorum fum an- hemen- dicio⸗ um Edͦ- gue ſor⸗ Prommn-⸗ ſubie nes pol⸗ Petegt. e Vur-- 15 gete⸗. iuchciis⸗ Vorpro. uinclas ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 419 vincias diuiſam, Conſularibus regendam admi- niſtrandamque dedit †). Senatus iudiciis eam vim dedit, vt ab iis ad ſe prouocari non poſ- ſet g). Equites Romanos ab Epiſtolis ac Libellis ſuis habuit h). Officia Palatina et militaria, et publica ad eam formulam redegit, in qua fe- re vsque ad Conſtantinum M. perſtiterunt?). In iudiciis priuatis id mutaſſe videtur, vt ele- ctio, recuſatio, reiectioue iudicis ceſſaret £). lIudicum ſumtus conſtituit, et ad antiquum modum reduxit I). A lIureconſultis ius re- ſpondendi non peti, ſed ab iis praeſtari vo- luit, qui fiduciam ſtudiorum haberent m). Ceterum ſemper aliquot IGtos in ſuo con- ſilio habuit u): vnde exemplum ſequentes Imperatores cepiſſe videntur. Rem milita- rem diſciplinamque diligentiſſime conſti- tuit o%): quae inſtituta deinde ſemper fere pro Legibus valuerunt ?p). Adoptauit Antoninum Pium, eique Marcum Antoninum et L. Verum adoptandos dedit. Mortuus eſt e grauiſſimo ac diturno morbo, membrorum prope omnium dolore, quo ita excruciatus eſt, vt vim doloris non ferens, ſaepe vim ſibi adfer- re conatus ſit. Imperauit annos XX, men- ſes X, dies XIX. Ceterum Princeps fuit lit- teris omnibus perpolitus, ac litteratorum amantiſſimus, modeſtus, liberalis, ciuilis; rei militaris peritifſimus: in continenda tamen D d 2 diſci- 420 Lib. IIl. Cap. II. De lurisprudentia noua diſciplina ſeuerus, crudelitatis ſuſpicionem atque crimen non ſatis vitauit: neque inui- diae labem effugit. Ne a) Spart. Hadr. c. 4. 5 b) Virg. Aen. VI, 800. 2 c) Viäcor. Schort. c. 14. conf. Dadwell. Cambd. Prael, PII. p. 205. ſqq. 4) Wart. Hadr. c. Ia. q. et c. 77. e) Spart. Hadr. c. 20. cf. Guther. de Oyf. Dom. Aug. III. 7. [Satmaſ. ad Spart h c.] ) Sart. Hadr. c. 22. cf. Gurbher. de Off. Dom. Aug. I, 44. g) Wart. Hadr. c. b) Hart. I. c. i) Aur. Vict. in Hadr. K*) L. 47. D. de iud. 1) Hare. Hadr. c. 2e. [v. tamen Salmaſium, qui emendan- dum cenſet.] m) L. 2. 9. 47. D. de Or. Iur. n) Cyart. Hadr. c. 78. 0) Sart. Hadr. c. 10. Die Caſſ. Lib. LXVII. p. 792. Ve- get. de Re Milit. , . et 27. [add. Salm. ad Spart. Hadr. ₰ „ . c. 10. p. 83.] p) Vegert. de Re Milir l. c. atque adeo creduntur libri Mau- ricii arenav fere ex inſtitutis Lraiani, Hadrianique compofiti eſſe. Hadriani „ταα tempore Anaſtaſii Imp. Vrbicius edidit: v. Salmaſ. ad Sart. l. c.] Cete- rum non improbabile eſt, morem ignis Auguſtis prae- ferendi ſub eo inualuiſſe. Nam poſt eum ſub Antoninis iam reperitur, nondum autem ante eum. cf. de Igne Au- guſtis praelato, Mebenbachii Diſſ. in Diſſ. Academ. §. II. ANTONINVS PIVS, cognomen ſiue a mirifica in Hadrianum pierate, ſiue a lenita- te, adeptus 7), imperium ſuſcepit anno V. DCCCLXXXXI, Chr. CXXXIIX. Summa in Ro. meo t fuit: . litne prrus bello Numa Bo LIVN Chr. adopt Aque piſſer gam temp duob Fitate toniui niis, Gecdi MR onem e laui. g. Freel. A. III. 44 ℳ etmendan⸗ 9. . N. vort. Mar. libri Man⸗ 2Arianigue e Auſtalti 1e.] Cete⸗ tu hre⸗ Antoninis .aden. n ſe 4 lenita. ano V. Summa in de lne A. 4 ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 421 in eo temperantia, modeſtia, et continentia fuit: imperatorium faſtigium ad ſummam ci- ilitatem deduxit *): per totum fere Princi- patus ſui tempus, pacatum ab omni externo bello imperium tenuit: atque eam ob cauſam Numae Regi ſimilis dictus eſt *). Imperauit annos XXII, menſes VII, dies XXVI. In Di- geſtis vocatur Diuus Pius t). 7) Capitolin. vit. Ant. Püi c. 2. rv) Capitolin. c. G. ³) Capitolm. c. vlt. 2) Sunt, qui in Digeſtis nomine Hadriani interdum Anto- ninum Pium intelligant: propterea quod hic ab Hadria- no adoptatus nomen quoque eius geſſerit. Sed falſo. v. Nordkerk. Obſ. c. V. p. 90. ſqq. et c. VI. p. 120. g. §. III. Eo mortuo imperium venit ad M. AvRE- LIVM ANTONINVM, anno V. DCCCCXIV, Chr. CLXI, iam viuo Hadriano ab Antonino adoptatum, Caeſaremque creatum. Is ſimul- atque a Senatu delatum ſibi imperium rece- piſſet, fratrem adoptiuum L. v EEVM colle- gam ſibi adſciuit, Auguſtumque dixit: eoque tempore primum Romanum imperium a duobus Auguſtis pari poteſtate, atque aucto- ritate, adminiſtratum eſt. Atque hi ſunt, qui in Digeſtis vocari ſolent Diui Fratres, vel An- tonius et Verus Auguſti: diſſimillimis inge- niis, ac moribus. Nam ille ſtudiis doctrinae deditus, indeque Philoſophus cognominatus Dd 3 ſum- 422 Lib. MI. Cap. II. De lurisprudentia noua ſummo iure, iuſtitiam, temperantiam, fortitu- dinem, atque clementiam omnibus ciuibus . . . . * probabat: huius contra libidinem, ac flagitig, non multo poſt acceptum imperium erum- pentia, omnes execrabantur: quo mortuo de- mum Marci virtutes in clariſſimo lumine ad- paruerunt. Ac huic Imperatori ea reipubli- cae tempora contigerant, quibus egregias vir- tutes demonſtrare poſſet, et exercere. Nam non ſolum bellis grauiſſimis adpetitus, forti- tudinem et conſtantiam; in anguſtiis aerarii, bonitatem, atque clementiam: ſed etiam in aduerſariis aduerſus eum coortis lenitatem atque moderationem ſummam, veluti in Aui- dio Caſſio, qui imperatoriam dignitatem in- uaſerat, eiusque liberis; in conſtituendo de- nique imperio, prudentiam egregrie probauit. Id vnum reprehenditur, quod in ferendis filii coMMODI moribus indulgentiſſimus fuit: quem etiam viuus collegam imperii adſumſit: vnde in Digeſtis conſtitutiones reperiuntur ab D. Marco cum ſilio Commodo factae u). Ce- terum huius Marci Imperatoris libri αρ⁰ aurer, ex interiori morum et philoſophiae diſciplina ſcripti, etiamnum hodie ſuperſunt. Mortuus eſt in Germania, cum annos XXIX, dies XI, imperaſſet: filium heredem et ſucceſ- ſorem reliquit: felicior, atque illuſtrior fu- turus, ſi filium non reliquiſſet. In republi- ca Ha⸗ cA nihi remn I11 caulasq ſtiruit » quamn urilicx tuit 2). 4) Jeep Fel A etiam Einplie tur:t in di L. V dem e cdetl nome Prim propr habet, Qus e Coinn eum Mare conke tuere eaab tueri tonſt Adlil ſerip eſle u1 6 ou ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 423 fortitu. ca nihil mutauit, praeterquam quod Praeto- cidas rem Tutelarem, qui tutores in vrbe daret, chhgt, Cauſasque tutelares cognoſceret, primus in- nerm. ſtituit æ): ius autem magis vetus reſtituiſſe, tnode. quam nouum feciſſe, traditur a Capitolino ). Vine sd. è Iuridicos loco Conſularium in Italia conſti- reionb. ruit 2). egiis vir⸗ re. Nam u) Saepe in Digeſtis occurrit Diuus Marcus et Commodus, ſhrti vel Antoninus er Commodus flius, reſcripſerunt. Sunt s, oll. etiam loca, vbi Antoninus ſiue Marcus et Commodus, 5 gerurl, ſimpliciter non adiecto nomine felii, reſcripfiſie tradun- etiamnin tur; in quibus locis, ſunt, qui putent, nomine Commo- . di L. Verum intelligi oportere: quod aliis in locis ea genitatem gem conſtitutio tribuatur Diuis fratribus, id eſt, Mar- ti in Aui co et L. Vero: poſſe autem intelligi, quia Verus etiam nomen Commodi habuiſſe legatur. Sed falſum id eſt. tntem I. Primum enim L. Verus etſi antea Auguſtus ſi B quam Auguſtus fieret, jendo de⸗ proprie Commodus adpellatus eſt, idque nomen etiam, probeit. habet, vbi omnia eius nomina coniunguntur: demon- ſi ſtrari tamen non poteſt, eum poſtquam Imperator fa- enas lu Gus eſſet, interdum fimpliciter vno nomine adpellari mnus ſuit: Commodum. Quis vero concoquere poſſit, ſcriptores r. eum ſimpliciter Commodum adpellaturos fuiſſe, cumm Adumhi: ilenPli Ap uine, . Marci filius id nomen praecipue haberet, facileque inde periuman confuſio oriri poſſet. Denique non neéceſſe eſt, id ſta- 1e). Ce⸗ tuere: cuin eadem res et antea a Marco et Vero, et poſt- 4„ . ea ab eodem Marco et Commoda filio, reſeripta eſſe po- ſbr, es tuerit. Quis enim neſcit, cum Reſcripta non de iure Holophue conſtituendo aut nouo, ſed de conſtituto, edita fuerint 1 erſunt. ad libellos, vel relationes, ſaepenumero eandem Re- NIX ſcriptorum plurium, diuerſis temporibus, ſententiem 1osNAla, eſſe deuiſſe? Ceterum conf. quae dixi in Ephemeridi- herſucel. us jurid. quae inſcribuntur Critica, T. II. Vol. 1. p. 47. Ktior ſu. et Vol. VI. p. F. lntepubl⸗ ) §. 3. Inſt. de Atil. tutor. Capitolin. in Marc. c. 70. cf. 4²4 Lih. III. Cap. I. De lIurisprudentia noua Ioſ. Caſtalio Var. Lect. VI, 4. [in Grut. Lamp. Crit. TIi2. „ *) Capitolin. Marc. c. II. 2) Capitolin. ibid. §. W. coxuopvs, mortuo patre, ſolus impe- rium adeptus anno V. DCCCCXXXIII, Chr. CLXXX, Neroni, quam patri, ſiue potius belluae, quam homini, ſimilior, in omni ge- nere nequitiae, libidinis, auaritiae, crudelita- tis denique, volutatus eſt. Vrbem Romam coloniam Commodianam adpellare, atque in- cendere voluit: ſed deterritus eſt a familiari- bus a). Claſſem Africanam, ſi frumenta for- te Alexandrina ceſſaſſent, fubſidio futuram, inſtituit ?). Occiſus eſt, poſt imperium XII. annorum, VIII. menſium, XIV. dierum. a) Lamprid. c. 17. b) ibid, 6. V. Interfecto Commodo, ad imperatorium faſtigium ſublatus eſt ab ipſis illius interfecto- ribus PERTinax: qui patre libertino atque inopi natus, induſtria, virtutibusque ſuis ad ſummos quosque honoris gradus aſcenderat, ac Praefecturam Vrbis tum adminiſtrabat, an- nos amplius ſexaginta natus. Is cum licen- tiam militum Praetorianorum coërcere, ac vi- tia emendare inſtituiſſet, militibus inuiſus, ab lisdem He jidem trucide⸗ Vita et leipub (o bot Saluie torian petito tabatv benin 1dmo dior nequ Perij bus, E, 0 bus belce ne ſu 4) 0 ) ( d. C impe. Chr. votius nige⸗ delita- omam ne in⸗ Unti⸗ tn ſor⸗ turam, AXII. orium tlecto⸗ tgue ſuis ad ngerat, at, 40⸗ lice ſs, 1b jsdem ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 425 iisdem tertio imperii menſe, impetu facto, trucidatus periit c). Princeps, ſi ex cetera vita et talibus initiis aeſtimetur, vtiliſſimus reipublicae futurus, ſi diutius imperaſſet. c) Capitolin. vit. Pertin. c. i. Herodian. lib. II. F. F. VI. Poſt eum DIDIVS IVLIANVS, proauoe Saluio luliano ICto ortus ), a militibus Prae- torianis imperium, licitatione facta, com- petitoribus ſuperatis, mercatus eſt. Pu- tabatur conſcius ac particeps fuiſſe caedis Pertinacis. Qua re cum Senatui ciuibusque admodum inuiſus eſſet, militumque etiam odium, pacto pretio non ſoluto, contraxiſſet, neque praeterea vlla re adminiſtrationem im- perii probaret cuiquam, deſtitutus ab omni- bus, altero poſt acceptum principatum men- ſe, occiſus eſt, Seuero Imperatore ab omni- bus adpellato æ): cum praeterea etiam iam Peſcennius Niger in Syria Imperatoris nomi- ne ſuſcepto deſciuiſſet. d) Capitelin. Iulian. init. e) Capitolin. c. 9. Herodian. II, 12. §. VII. L. SEPTTMIVSSEVERVS, natione Afer, Imperator factus anno V. DCCCCXLVI, Chr. CXCIII, cum duos ſibi paratos graues aduerſarios vidiſſet, PESCENNIVM NI⸗- Dd S§ GRVM 426 Lib. II. Cap. II. De luriaprudentia noua CLODIVMALBINVMin Britannia deſciſcen- tem, illum vi et armis debellauit, alterum pri- mo dolis et arte adgreſſus, cum Caeſarem et- iam adpellaſſet, poſtea aperto Marte fupera- uit. Natura ſeuerus et ſaeuus, vicktoria poti- tus, tam crudeliter in aduerſarios ſuos par- tiumque reliquias ſaeuiit, vt ſaeuitia cum for- titudine videretur certare. Quapropter, mor- tuo eo, Senatus de eo iudicauit, eum aut na- ſci non debuiſſe, aut non mori, quod er ni- mis crudelis, et nimis reipublicae vtilis fu- iſſet ). Commodum in Diuos retulit, odio Senatus g). Saluii luliani decreta, odio deceſ- ſoris Didii Iuliani, iuſſit aboleri, nec obti- nuit h). Primus rei priuatae Procurationem inſtituit i). Alexandrinis ius buleutarum red- didit ). Mortuus eſt Eboraci in Britannia, aegritudine animi maxime, cum vallum per XXXII. millia paſſuum a mari ad mare duxiſ- ſet. Imperauit annos XVII, menſes VIII, di- es NX. Princeps, ſi a crudelitate diſceſſeris, reipublicae vtiliſſimus. ) Sartian. Seuer. c. 79. g) Sartian. c. 17. 6) ibid. id autem haud dubie de Edicto perpetuo intel- ligendum eſt. tiammm.] k) Hartian. Feuer. c. 77. V. ſupra Lib. III. . 7. §. 26. GRVM in Syria imperatorum ſalutatum, et 1) Warrian. c./7. v. ibi Salmaſ. [qui tamen refellit Spar- §. VIII. I duce Leueri r. duire: igulae TIan, ortem ſua mar Papiai probar ſntem mus, fui. Cumc occiſu Inpen Ciuita Ventid que h z tluit , tratre (Ara or e ipſin mum Anin C⸗ ) H ) 5 1 0. m, er ſellcen⸗ umn pri. Nemn et fupere. rinpot . nos Pat. . mn for. ehthor⸗ 1aut n. od et ni· tilis fu. l, odio 0 Cecel ec obti⸗ rutionemI rumted- dritannia, Alum per Greduxi⸗ VlII, Ci. gen inel tekellit Spar⸗ 415 4 ah Hadriano veque ad Conſtantinum M. 427 8. VIII. Succeſſit ANTONINVS CARXOALLA; Seueri filius, anno V. DCCCCILXIV, Chr. CCXI, Caeſar et Auguſtus iam a patre adpellatus: monſtrum hominis, Ca- ligulae ſimillimus. p. SEPTIMIVM GF- TAM, fratrem Germanum )), a patre con- ſortem ac participem imperii relictum, ipſe ſua manu, in gremio matris obtruncauit ), Papinianum ICtum, Praefectum Praetorio, probare ac defendere caedem Getae recu- ſantem, occidit n); omninoque ſaeuiſſi- mus, libidinoſiſſimus, intemperantiſſimus fuit. Bellum cum Parthis et Perſis geſſit; cumque alteram in eos expeditionem faceret, ocèëiſus eſt a Macrino, Praefecto Praetorio. Imperauit ſolus, annos VI, menſes duos. Ciuitatem omnibus in imperio Rom. vi- uentibus ingenuis dedit oο decimam- que hereditatium, loco Viceſimae, inſti- tuit ). ) Wart. Get. c. 7. et Seuer. c. 20., eum conſanguineum fratrem fuiſſe, tradunt, cum Iuliam, Getae matrem, Caracallae nouercam fuiſſe perhibent. Sed fide digni- or eſt Dio Caſ qui Lib. LXXVIII. b. S8z. eam Iuliam ipſius quoque Caracallae matrem fuiſſe prodit, germa- numque adeo fratrem Getam. v. Lillemont. Hiſt. Lnp. Animadu. ad vit. Caracall. I. III. P. I p. 394. cf. Pagi Crit. Bar. ad a. 2it m) Herodian. I., 4. n2) Spartian. vit. Carac. c. 4. ⁹⁶) Die 428 Lib. III. Cap. Il. De lurisprudentia noua 9⁶) Dio Caſy. Lib. LXNXIII. Exc. Peireſc. p. 744. L. 77. D. de ſtar. homin. v. P. Burm. de Vectig. Pop. R. c. XI. p. 778. Panbem. Orb. K. II, 5. „) ibid. §F. IX. M. OPILIVS MACRINVS poſt haec, per milites largitionibus corruptos, imperium adeptus eſt, a. V. DCCCCLXX, Chr. CCXVII. Is libertino genere humilique or- tus, induſtria ſua per gradus ad Praefectu- ram Praetorio peruenerat: quam tum gere- bat, cum caedem Caracallae perpetraret. Inito imperio, ſtatim filium DIADVMENIA- N VM dixit Caeſarem 7) et poſtea Auguſtum. Imperauit flagitioſiſſime per quatuordecim menſes: quibus exactis cum filio occiſus eſt. Ceterum in iure non incallidus habi- tus eſt r): qui ſtatuerit omnia reſcripta ve- terum Principum tollere, vtr jure, non re- ſcriptis, ageretur, nefas eſſe dicens, Leges videri Commodi et Caracallae et hominum imperitorum voluntates, cum Traianus nùmquam libellis reſponderit, ne ad alias cauſas facta producerentur, quae ad gratiam compoſita viderentur ). 9) Capitol. Macrin. c. 70. r) Capitolin. c. 13. 5) ilad. v. de hoc eius conſilio, quod probauit Gotho- fred. de Cenotoph. p. 6.. egregiam Schulting. Diſſ. pro Rejeriptis Inpp. Rom. §. X. HMae Nan (cxr muni dos de batur, Auige n buslecl nis, ſe Uibus. ſes nor nullur o eſſe et pro atque⸗ ſi. T. do in tracu 1) Mui Vor didi⸗ „ D dee Dlaga tus. ( tus, en ſu tor norun i, Noue 74. Li. 45. R a XI. . nec, per mperium X, Ou. ilique or. Pruefectu- tum gere⸗ Ipetraret. VMENIM Augoſtum, tuordecim ,o occilus ſdus hubi⸗ ſcnipta e. e, non re⸗ ens, Leges homminum Iraunns ne 10 Alias eAdgenun rob ait Cotlte Ubing. DN ab Hadrieno vsoque ad Conſtantinum M. 429 Nanciſcitur anno V. DCCCCLXXI, Chr. CCXIIX, imperium ELAGABALVS, Anto- nini Caracallae filius creditus. Is cum ſacer- dos dei in Syria, qui nomine Elagabali cole- – . 11⸗ batur, eſſét, vnde etiam nomen illi haeſit, auiae matrisque?) arte et largitione a militi- bus lectus eſt Imperator; egregia forma iuue- nis, ſed turpiſſimo animo, et teterrimis mo- ribus. Quos quidem per annos tres et men- ſes nouem, quibus imperauit, ita exeruit, vt nullum ſcelus, nullum flagitium, nulla libi- do eſſet, quae non et cupidiſſime adpeteret, et promtiſſime exerceret. Inſanis ſumtibus, atque damnis, omnes reipublicae vires exhau- ſit. Tandem diis hominibusque inuiſus, fa- cto in eum impetu, occiſus, et in Tyberim tractus eſt u). 4) Auia erat Iulia Maeſa, ſoror Iulige Domnae, Seueri vxoris, mater Soaemis: vtraque turpiſſimae vitae, ſor⸗- didiſſimi ingenii. u) Dion. Caſſ. Lib. LXXIX. p. 9i6. Herodian. V. &. §. XlI. Sequitur ALENXANDER SEVERVS, Imp. Elagabili conſobrinus, matre Mammaea na- tus. Qui cum iam ante ab Elagabalo adopta- tus, et Caeſar dictus eſſet, ſublato eo, conſen- ſu totius reipublicae, militumque Praetoria- norum ſtudio, imperium accepit æ), admo- dum 430 Lib. II. Cap. II. De lurisprudentia noua dum inuenis XVI. annorum, anno V. DCCCCLXXV, Chr. CCXXII, Matris diſci- plina er cura egregie educatus et inſtitutus, moribus egregiis fuit, ingenio autem ita man- ſueto, atque leni, vt per totum imperii tem- pus nullum ſauguinem fuderit: Chriſtianis etiam aequiſſimus extitit: matris haud dubie inſtituto, quae Chriſtiana fuiſſe perhibetur. Egregie rempublicam domi adminiſtrauit, maxima et prudentia et iuſtitia. Romae Cura- tores Vrbis ) quaduordecim fecit ex Conſula- ribus, quos audire negotia vrbana cum Prae- fecto Vrbi iuſſit, ita, vt omnes aut magna pars adeſſet, cum acta fierent.). Corpora omni- um artium inſtituit: hisque ex ſe defenſores dedit: et, quid ad quosque iudices pertine- ret, definiuit 2). Praefectis Praetorio Senato- riam dignitatem addidit à), vt Viri Clariſſimi et eſſent et dicerentur. Vſus eſt inprimis ICtis. In bello quoque bene feliciterque rem- publicam geſſit ?), cumque ad bellum Germa- manicum profectus eſſet, militum factione opera Maximini ducis vna cum matre occiſius eſt Moguntiae, cum imperaſſet annos XIII. menſes VII, dies XVII c). x) Herodian. Lib. V. fin. Dio Caſſ. Lib. LXXIX. p. 975. *) v. Dodwell. Prael. Cambd.] y) Lamprid. Aleandr. C, 35. ) ibid. 4) Lamprid. c. 21. *) Herodian. no lig ner pe 6 tur o 9) 0 10 V. Scſci. itutus, ANn. . iten ſtianis ldbe ibetat. ſtrait, e(Ar. onſult. Dre. magna 400mni . enlores ertine . dellato- riſmi prinis ue⸗ kenn⸗ Germd- ſacioe oecils d. Hrln ab Hadriano vegue ad Conſtantinum M. 431 b*) Herodian. Lib. VI, 6. in bello Perſico felicitate eum vſum negat. Sed potior nobis eſt fides Lamprid. c. F. ſaq. qui eam rem ex oratione ipſius Alexandri in Sena- tu habita refert. . c) Alexandri Seueri vitam et Leges explicauit Alex. Chaſ- ſanaeus in libro, qui inſcribitur: Aur. Alexandri Seueri Imp. R. axiomata politica er ethica, eiusdem reſeribta vniuerſa commentariis illuſtrata. Pariſ. 1635. 4. S. XlII. MAXNXIMINVS, Thrax, humillimo loco or- tus, ſcelere partum imperium, inirumque an- no DCCCCLXXXVIII, Chr. CCXXXV, flagitioſe atque crudeliter adminiſtrauit. Qua- propter, poſt duorum annorum dominatio- nem, GonpIANo, in Africa Imperatore ad- pellato, imperium ei a Senatu abrogatum eſt 2 abſenti: de qua iniuria cum vindictam ſum- turus Romam cum exercitu proficiſceretur, in oppugnatione Aquileiae a militibus ſuis oppreſſus eſt d). 4d) Herodian. Lib. VIII, 5. Capitolin. vit. Maxim. §. XIII. GoRDIANIS, patre et filio, Auguſtis a Se- natu ante Maximini caedam adpellatis, ſe- ditione oppreſſis, MAXNXIMVS et BALBINVS, nobiliſſimo genere orti, decreto Senatus ante Maximini necem acceptum imperium, occiſo eo tenuerunt anno/ V. DCCCCLXXXX, . OCO&hyr. 432 Lib. III. Cap. II. De lurisprudentia noug Chr. CCXXXVII, Caeſaremque dixerunt Gordianum, nepotem. Sed cum ambo Im- peratores ſuperiores poteſtate eſſe tenderent, a militibus, ipſis infenſis, occiſi ſunt e). e) Herodian. Lib. VIII, & §. XIV. Poſt hos omnium conſenſu delatum ſi- bi imperium GoRDIANVS, iam ante di- us Caeſar, recepit an. V. DCCCCXCI, Chr. CCXXXVIII, vix ſedecim annorum puer. Imperium tamen mirifica integritate, continentia, et felicitate etiam, confilio Mi- ſithei ſoceri, per ſex annos adminiſtrauit. Quo mortuo, inſidiis ac fraude Philippi Prae- fecti Praetorio, et in conſortium accepti, in- teremtus periit ). F) Capitolin. vit. Gordian. tert. c. 37. Ceterum fuere, qui quatuor Gordianos, ſtatuerent, fuiſſe. Princeps hu- ius ſententiae fuit Angelonus Italus, libro ſingulari: aduerſus quem opinionem vulgarem defendit Bellorius. Ageloni opinionem recoxit Du Bos, edito libro, qui inſcribitur: Hiſtoire de quatre Gordiens. Pariſ. 1695. Ei reſpondit primo Gallandus, edito libro Pariſ. 1696. deinde etiam Cuperus: Hiſtoria trium Gordianorum, Da- ventr. 1697. cui obiecit Da Bos rurſus Vindicias, Pariſ. 1701. In animo habuit Cuperus, et his re- ſpondere et totam hane controuerſiam litterariam vno libro complecti. v. Cuper. Epiſt. ad Cleric. p. 348, ſed morte praeuentus eſt. cf. anbem. de M. er Praeſt. Numiſm. T. II. p. 243. §. XV. 1 6⁰ 500 PEIIL diano zliue⸗ Hum cinep Kum bis n wulge qe, tari, ci con not⸗ non bite ili Kal C 3)X lnn tum ama mI die⸗ o Nerunt bo Im- Getent, n) tum ſi. nte 0r. CXCI, norum gritae, Nio Mi. hniſtrauit. ppiblae⸗ epel, n⸗ fum fuere, rincepshl⸗ Eungulani: lt Bellorius. libro, gui Aril. 10). aril.19b. norum, Da⸗ 3 Vudiiat, et his e⸗ rariam vno⸗ 1348, ſe 4 biaß. ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 433 §. XV. Gordiano occiſo, imperium anno Vrbis DCCCCXCVII, Chr. CCXLIV, ſuſcepit PHILIPPVS, Arabs, qui iam vna cum Gor- diano, per milites extorto conſortio imperii, aliquot menſes pariter imperauiſſet g): Fi- lium ſuum Philippum Caeſarem et Tribuni- ciae poteſtatis conſortem, tandemque Augu- ſtum fecit h). Ludos ſaeculares anno Vr- bis milleſimo fecit ˙). Chriſtianum fuiſſe vulgo tradunt £). Imperauit annos quin- que, crudeliter et auare. Seditione mili- tari, vna cum filio, iuſſu ſiue impulſu De- cii, occiſus eſt. . g) Capitolin. Gordian. III. c. 20. Cumque inter eos non conueniret, vterque ſeparatim Leges edidit, ſui vnius nomine praeſcripto, cum alioqui collegae collegarum nomina ſimul praeponerent. Patet id e L. o. C. ad ex- hbihbend. a Philippo data II. Id. Martias Leregrino es Ae- miliano Coſj. et ex L. o. C. de collat. a Gordiano edita VII. Kal. Maii iisd em Conſulibus. v. Pagi Criz. Bar. ad a Cbr. 244. . 5) v. Pagi l. c. et ad a. Chr. 247. 4) v. Pagi ad a. Cbr. 247. E) Negat id Pagius Crit. Bar. . e. adfirmat Tillemont Hſt. Imp. Rom. I. III. P. II. in Animadu. p. 824. 94. Mul- tum ea de re diſputatur in epiſtolis Cuperi er Werlingii amoebaeis in Poleni Supplement. ad Theſaur. vtrumque T. IV. Negantium opinio probabilior eſt, ea poriſſi- mum de cauſa, quod ſcriptores Chriftiani fide digniſſimi dicunt, Conſtantinum M. primum fuiſſe Imperatorem Chriſtianum. Ee §. XVI. 434 Lib. IIl. Cap. Il. De lurisprudentia noua §. XVI. DECIVS imperium arripuit anno V. MII, Chr. CCXLIX. Is nobili in Pannonia genere ortus, rei militaris peritia conſecutus eſt, vt dux exercitus a Philippo aduerſus Gothos mitteretur: in qua expeditione, a militibus Imperator ſalutatus eſt/): filios ſuos in col- legium imperii adſciuit. Aduerſus Chriſtia- nos acerrime ſaeuiit m): cum ceteroqui ani- mo magno et forti, neque crudelis eſſet. In Proelio aduerſus Gothos vna cum filio pe- riit, anno imperii ſecundo. 1) Zeſim. Lib. I. Aur. Pictor. m) v. Pagi Crit. Bar. ad a. Cbr. 2o. et Tillemonz. Hiſt. Imp. Rom. L. III. P. II. p. 607. . §. XVII. Succeſſere anno V. MIV, Chr. CCLI, GALLVS, etvVOLVSIANVS, Galli filius, et HOSTILIANVS, Imperatores: quod impe- rium breue et infauſtum fuit; ac, Hoſtiliano mortuo, illi duo a militibus trucidati ſunt 7. ) Zolim. Lib. L Aur. Vict. §. XVIII. Factus anno V. MVI, Chr. CCELIII, Im- perator vALERIANVS, vir Cenſorius et ſummae virtutis, ſummo Senatus militumque Praetorianorum ſtudio, cum Aemilianus Mau- Tus 5 rus oc tenuic Caelan tium yſus e exercl entit 4 dap poſt uitute ) a 6) 2 a H ab Hadriano vegue ad Conſtantinum M. 433 rus occupatum Principatum per tres menſes V. M, tenuiſſet 9): filium GALLIENVM, a Senatu genete Caeſarem dictum, Auguſtum intra breue ſpa⸗ el, tium creauit. LYurbulentiſſimo imperii ſtatu Cothos Vſus eſt, omnibus fere, qui prouinciis cum litus EKXercitibus praeerant, principatum inua- nel. dentibus. Ipfſe bellum cum Perſis gerens; rcr. a Sapore eorum rege, fraudibus captus, mai. Poſt VII annorum imperium, miſera in ſer- ler la uitute conſenuit p). 0 pe⸗ *) Vagi Crit. Bar. ad H. 46. HS b) Zoſimus L. L. Aur. Victor. Treb. Poll. vit. Valeriaß Ce 3 GALLIENVS, capto patre, quocum iam octo per annos imperauerat, ab an. V. MXIII, Chr. CCLX, ſolus ſeptem annos imperium CCI, adminiſtrauit: homo immani, importuna- lns et que natura, libidinibus tantum ac volupta- d impe. tibus deuotus, deſidiae ignauiaeque deditus. oſtil Quapropter etiam non curauit patrem ſerui- ſunt 4). tute miſerrima liberare. Lanto autem, pro- pter tot ac tanta vitia, omnibus gentibus odio fuit, vt fere omnes ab eo prouinciae deſciſce- rent; earumque praeſides ſibi imperialia or- ont. Hiſt II,Im. namenta adrogarent 4½). Itaque in haecé po- Gens et tiſſimum tempora triginta Lyrannorum in- umque cidit dominatio, cum ſumma imperii per- turbatione; quae per quindecim fere annos Ee 2 dura- 436 Lib. III. Cap. I. De lIurisprudentia nonua durauit r). Occiſus eſt Gallienus ab immiſſis percuſſoribus. 9) Tebell. Pollio vit. Gallien. c. 2. 4. r) Trebell. Poll. trig. Prann. §F. XK. Sequitur u. cLAVDIVS, occiſo Gallieno, anno V. MXXI, Chr. CCLXVIII, lectus ab exercitu Mediolanenſi Imperator, confirma- tus deinde a Senatu: militari inprimis laude clarus, et victoria de Gothis inſigni illuſtra- tus. Periit altero imperii anno ⁷), 5⁵) Trebell. Poll. Diu. Claud. c. 12. Zoſim. Lib. I. §. XXI. Poſt hunc AvRELIANVS, anno V. MXXIII, Chr. CCLXX, interfecto Quinctil- lo Claudii fratre, qui per XVII. dies impe- rium tenuerat, ab exercitu, auctore Senatu, Imperator adpellatus eſt. Princeps neceſſa- rius magis, quam bonus; cuius ſumma et ad- uerſus-hoſtes fortitudo, et in ciues crudeli- tas fuit. Nam bello quidem Germanorum ingentes copias ſuperauit, et Zenobiam, Odenati Palmyreni viduam *), virilis animi feminam, in Syria per aliquot annos domi- natam, deuicit, et captam in triumpho du- xit. Vrbanis autem motibus monetario- rum nimium quantum ciuilis ſanguinis fu- dit. R dit. I pey⸗ mManut 1) Ve- bot Vrbis enat cumv ſlioel reipul morbe FELO Pperat munct Volun oblaste 4) V. *) 4. V PN Mum Myxy tibe quos Poſt 9V. nmmiſms Aleno, lus ab nfirma- s hude Uluſtra⸗ nno V. Nincti. 8 ilpe⸗ Sehat , necell . n et a- crudeli. anotuun nobimm, 8 aimi 9s Cotmi⸗ Pho⸗ d netinO. inis fa⸗ dlt. ab Hadriano veque od Conſtantinum M. 437 dit. In Orientem mouens interemtus eſt pro- pe Byzantium?) anno imperii quinto. [*) ad horum tyrannidem pertinet L. 4. C. de ingen. manumiſj. v. Cuiac. Obſ. III, 1. 2) Vopiſe. Aurel. c. 35. Zeſim. Lib. I. §. XXII. Poſt interregnum ſeptem menſium, anno Vrbis MXXVIII, Chr. CCLXXV, TACITO, Senatus decreto, delatum eſt imperium. Qui cum vir ſingulari grauitate, conſtantia, et con- ſilio eſſet, idoneus futurus erat conſtituendae reipublicae, niſi ſexto menſe, ſiue inſidiis, ſiue morbo, abſumtus eſſet ). Frater autem FLORIANVS, quod quafi hereditarium ſuſce- perat imperium, tenere non potuit, ſed nunciata Probi creatione, vt quidam tradunt, voluntariam mortem oppetiit), ſiue, vti alii, oblatam ). u) Vopiſe. Tacit. c. vlt. Zoſim. Lib. J. Aur. Vicl. ) Aur. Victor. 7) Vopiſi. Hlor. c. I. z. XXIII. PROBVS poſtea ſummo omnium ordi- num fauore nactus eſt imperium anno V. MXXVIIII, Chr. CCLXXVI. Belli pacisque artibus ſummopere floruit: tyrannos reli- quos omnes oppreſſit. Occiſus eſt a militibus poſt annum V, menſ. VI, imperii 2). 2) Vopiſe. Prob. c. 21. ge 3 5. XXIV. 43³⁸ Lib. IIl. Cap. II. De lurisprudentia noua Eo occiſo, exercitus legit Imperatorem, cARVM, Praefectum Praetorio, anno Vrbis MXXXV, Chr. CCLXXXII; qui Sarmatarum ingentes copias deleuit. Filios CARINVM et NVMERIANVM cCreauit Auguſtos. Fulgure ictus, cum aduerſus Perſas proficiſceretur;, poſt II annorum imperium periit à); paullo- que poſt filii etiam interierunt ?“), hic a fo- cero, ille a Diocletfind oppreſſus. a) Vopiſe. Car. c. *) Vopiſc. Numer. de Carin. §K. XXV. Caro occiſo, imperium ſumma omnium voluntate adeptus eſt c. AVR. VALERIVS DIOCLETIANVS annOo Vrbis MXXXVII, Chriſti CCLXXXIV. Is in Dalmatia humili genere ortus, militari laude ac virtute adi- tum ſibi ad imperatorium faſtigium patefecit. Princeps poſt tantas perturbationes reipubli- cae et imperio ſalutaris ille quidem, qui vi- ctoriis conſiliisque ſuis pacem atque otium terra marique pepererit, multasque egregias Leges dederit: ſed grauis ciuibus tamen, at- que prouinciis c). Primo ſtatim anno Caeſa- rem creauit MAXIMIANVM HERGVLIVM, ac biennio poſt Auguſtum fecit, obſcuro lo- c Uatum, ſed militari gloria, et erga ſe ami- citia . cltiſ munie feiuer 5TAN procu Certas clip non! ſerun in im egrey Gelich Calen aube ſore Cont et N 0tio e 6 Prin latus inpe ſtant Paran min Tur mn⸗ otem, Vebis Narum VMet Glgure Aetur, paulo. 1 mmnium EniI5 XXVII, humii nte ad. telecit. eipubli gai vi⸗ e Otlörh egregus men, at⸗ VLIVYM curolo⸗ itu ab Hadriano vyque ad Conſtantinum M. 439 citia ſpectatum ). Ambo poſtea de com- muni conſilii ſententia duos ſibi Caeſares ad- ſciuere G ALERIVM MAXNXIMINVM, et CON- STANTIVMCHLORVM: orbisque terrarum procurationem inter ſe partiti ſunt, vt in certas quasque et Auguſti et Caeſares ſin- guli partes profecéti, reipublicae conſulerent: non tamen ipſum imperium diuiſere. Man- ſerunt Diocletianus et Maximianus Auguſti in imperio ad XX annos: multasque res egregie geſſerunt: Chriſtianos autem cru- deliſſime vexarunt, impulſore potiſſimum Galerio Caeſare. Anno viceſimo imperii ambo ſe abdicarunt, coacti a Galerio Cae- ſare e), creatique ſunt Auguſti Galerius, et Conſtantius, adſcitis Caeſaribus SEVERO et MAXNXIMINO. Diocletianus in priuato otio conſenuit, hortorum inprimis cultu- rae deditus: deceſſit annum agens LXVIII, primusque omnium priuatus inter Diuos re- latus eſt. Maximianus autem, cum poſtea imperatoriam dignitatem reſumſiſſet, a Con- ſtantino Caeſare, genero ſuo, cui inſidias parauerat, ſtrangulatus eſt Maſſiliae f). Ad- miniſtratio eorum vehementer reprehendi- tur g), quod exercitus nimis magnos alue- runt, indictiones tributorum nimias fece- runt, prouincias in fruſta conciderunt, mi- ſen ⸗ noresque prouincias fecerunt, (vt adeo Gal- Ee 4 liarum 440° Lib. MI. Cap. Il. De Iurisprudentia nona liarum diuiſio in XIV prouincias ab iis pro- fecta videatur h): Prueſides et officia multipli- carunt, multos Rationales, Magiſtros, et Prae- factorum Vicarios conſtituerunt. Diocletia- nus autem praeterea propter impium faſtum, ſuperbiamque, vituperatur. e*) Lactant. de Mort. Perſecut. c. 7. d) Aur. Victor. e) Lactant. de Mort. Perſecut. c. 78. F) Laöätant. de Mort. Per ſec. c. 20. g) Laétant. de Mort. Perſ. c. 7. ) v. Lillemont. Hiſt. Imp. Rom. T. IV. P. IL. p. o. ſa4. CONSTANTIVS CHLORVS, et GALE- RVS cCreati ſunt Auguſti anno V. MI VIII, Chr. CCCV), dictis Caeſaribus sEVERO, et MAXIMIANO. Hi duo Auguſti primo or- bem Romanum quaſi hereditatem partiti ſunt ½) in partes duas. Moribus et ingeniis diſſimillimi. Nam Conſtantius quidem mi- ti ac leni natura erat, et Chriſtianis fauebat: Galerius autem ſaeuus et truculentus cum in Romanos et prouincias, tum inprimis in Chriſtianos, ſuperbus denique. Mortuo, anno Chr. CCCVI, Conſtantino, filius eius CONSTANTINVS Caeſar, SEVERVS Cae- ſar autem Auguſtus dictus eſt. Inde MA- XENTIVvSs, Maximiani filius, imperium adripit, Seuerumque occidit. Quo facto 1 ipſe 04 110 pro. npli lyue- ocletin⸗ fiſtum, 1o G41. 4L Vll, SrVENO, mo or- Pantii ingenis gem mm ſauebat: tus cumm rimis in Vortuo, ę” liuseius 15 Cee. Ide MX ppeniumn 00 ſacto ile ab Hadriano voque ad Conſtantinum M. 441 ipſe ſenex Maximianus reſumit imperium; Galerius LicINIVM: Maximianus autem Con- ſtantinum Auguſtum creat: vt adeo qua- tuor Auguſti Galerius, et Licinius in Ori- ente, Maximianus et Conſtantinus in Oc- cidente, et duo Caeſares Maximianus et Maxentius eſſent. Quo tempore propter diſſenſiones primum Poſt Conſulatus notari coepti ſunt ), cum alios Conſules Gale- rius, alios Maxentius creauiſſet m). Oc- ciſo poſtea Maximiano, caeſo Maxentio mortuo Galerio, CONSTANTINVS et LI- CTNIVS ſoli ſupererant Auguſti. Crean- tur Caeſares CRISPVS et CoNSTANTI- NVS iunior, filii Conſtantini, et LICINIVS ijunior. Exorta poſthac diſcordia inter Auguſtos, Licinius bello victus periit. Inde ſolus Auguſtus cCoNSTANTINVS Magnus: de cuius imperio, quod ſolus adminiſtrauit, ſequente capite expone- mus. . ) v. Pagi Crit. Bar. ad a. Chr. 304. X) Enſeb. EIII, t.. v. Pagi Diſ-. Wpat. P. II. c. L. p. m. 70. D) de quibus v. Pagi Diſſ. Hhpat. P. IIL.c. 2. p. 3706. m) v. Pagi Diſ. Eypat. P. II. p. 242. . ) Ee § SECTIO 442 Lib. III. Cap. M. De lurisprudentia nouæ SECTIO II De Senatusconſultis. ab Hadriano veque ad Conſtantinum M. §. f. Grn publico deſcripto, Leges et iura, his temporibus ſancita, exponenda ſunt. In quibus primum locum tenent Senatusconſub- ta. Quae cum ab initio frequentius fierent, inualeſcentibus magis conſtitutionibus Prin- cipum, rarius fieri ſenſim coepere his tem- poribus. Neque id mirandum eſt. Nam ipfſi Imperatores, adulto imperii iure, adſuetis ci- uibus dominationi vnius, ampliorem ſibi in adminiſtrando imperio ſumſerunt poteſta- tem: quamquam boni principes plerumque Senatui plurimum detulerunt. §. II. Sub Hadriano facta ſunt SCrA complura. Primum quidem, cuius annus ſit certus, fa- Qum eſt a. V. DCCCLXXV, Chr. CXXII, Auiola et Panfa Coſſ. de aedificiis negotia- tionis cauſa non diruendis a), nec legandidiis, quae acdibus iuncdta ). . 4) L. 5ye. D. de contr. emt. L. 47. §. J. D. de legat. I. cf. Maianſ. Diſputat. Iur. XXIV. *) de omnibus ſuper ea re SCtis et legibus ſcripſit Diſſ. de Back.] . §. III. Ar P. Iun ſach ur rlliti lii, end. )I ber. rd tion gel E nole N. en his int, In conſul. lerent, 5Prin- 8 tetn⸗ amn ipl⸗ etis⸗ ſibi in oteſta⸗ tumnque mplur. tus, A CWIl, gotir. Indidli, gr. A niſt bil⸗ .. II. ab Hadriano veque ad Conflantinum M. 443 Anno V. DCCCLXXXII, Chr. CXXIX, P. Iuuentio Celſo Il. et Q. lulio Balbo Coſſ. facta ſunt duo SCrA: alterum de ccρooa:oni- bus fructibusque hereditatis, et pecunia eX he- reditate redacta b): alterum de Lege Vectibu- lici, ſiue Veci Libyci, ad prouincias tradu- cenda &). *) Integrum extat hoe SCtum in L. 20. 9. 6. D. de bered. pet. In quo memorabile eſt, quod, praeter duos Coſſ. ordinarios, etiam duo fuffecti nominantur: de qua ra- tione ipſisque his Coſſ. ſuffectis vid. Burmann. de Veéti- gal. c. VI. p. 806. SCtum hoc explicauit Heinecc. EHiſt. Edict. in Opaſé. Poſtum. 4) L. vlt. C. de ſeru. reip. Manuimm. Eodem Principe factum eſt SCTVMN TER- TVLLIANVM J), a Conſule Tertullo e) nomi- nhatum, quo Mater, g ud in manlim non Con aeniſſet †), ingenua, trium, libentina, qua- tuor liberorum ius habens, ad bona liberorum, inteſlato, et ſine liberis mortuotum, admitti- tun g). 4) H. 2. Inſt. de &Ct. Tertult. ) Quo anno Coſ. fuerit, incertum eſt. Sub Hadriano fuiſſe neceſſe eſt, quia Imp. Iuſtinianus G. Inſt. laud. di- ſerte hoc SCtum tradit ſub Hadriano factum: adeoque eorum opinioni accedere non poſſum, qui, cum a. V. 911 ſub Antonino Eio inuenerint Coſ. Tertullum, hoc SCtum eo referunt: neque illorum rationem probo, qui Hadriani nomine intelligunt Antoninum Pium. V. ſupra Lib. III. c. 2. SRect., I. .. 2. not. 444 Lib. II. Cap. II. De luriaprudentia noua F) v. Arnald. Var. Coni. I, 20. p. 700. g) ckf. P. Fabr. Semeſtr. II, 12. p. 40. II, . p. 1G. ſqq. Ver- ba eius reſtituuntur, et illuſtrantur a G. Kanchino de ſuc- ceſſ. ab inteſtat. J. I2. in Meermann. V. C. Tbeſ. Iur. Ciu. et Canon. T. III. p. 272. §. V. Sub eodem factum eſſe cenſetur SCrvx, quod Neratio Priſco et Annio Voèro Coff. tri⸗ buitur h), quo mares caſtrari vetiti?). Sed incertum eſt?). b) L. 6 D. ad L. Corn. de ſicar. [*) qui ſeruum caſtrandum tradiderit, dimidia parte bonorum multatur. 1i) Ahasuerus V. C. de Leg. Neruae Imp. p. 5t. ſ4. ad Ner- uam refert. Sed ſola coniectura. Non enim certo con. ſtitui poteſt, quo anno hi Coſſ. fuerint; ſuffecti haud du- bie. Alii autem, non jnaiore iure, Coſſ. ad a. V. 879. reuocant. cf. Panciroll. Var. Lect. Il, zr. et Eu. Otto V. C. de Eunuch. p. 78. §. VI. Facta eodem Principe SCrA alia, quorum Conſules et tempora incerta ſunt: veluti hoc, quo ciuis Romanae, quae vxor eſet Lati- nij, partus, declarabatur ciuis Romanus &) : item illud de agnoſcendo partu l); nec non, de le- gatis ctuitatibus relidtis m); de fideicommiſſo, quod ſeruo cum libertoe relictum eſſet n); de ad- pellatione a enatu ad Principem non admitten- da o): et denique aliud, ad Beneficium D. Tra- iani, de parte dimidia iis, qui ſe ipi detu- liſent, relinguenda p). X) Vlpian. culm IIl. ium man ) 1. 9) L. TVa Feat Ar r⸗ linus ſumn ques iure ) (. 7) 0 huie 4044 1 Ver⸗ de ſae⸗ lur. Cu. Crwn, fl.tri. . dec 4 parte Ner⸗ to con⸗ haud du- V. 970. Eu. Orr uorun Grn veluti t lati- Neitem del- mn, ſ, deul. mmitten 0.Tra- 8 Nti- 9 Vn ab Hadriano vique ad Conſtantinum M. 445 ke) Vlpian. Fr. III, 3z. v. ibi Sohulting. 7) L. 2. 9. I. D. de agn ſ. et alend. lib. m) PElpian. Fr. XXI, 28. quod non eſt confundendum cum SCto Aproniano: vid. ſupra Lib. III. c. 1. Sect. III. S. 47. cf. Ramos del Manzano in Diſſ. ad Titum Ca- ium de vſufr. municip. relictto in T. V. Theſ. Meer- mann. p. 343. Jcjq. 2) L. S8z. D. de bered. inſt. 6⁶) L. I. §. 2. D. a quib. adpell non lic. p) L. 13. J. 4. de iur. iſé. eſt reſcriptum.] v. dicta in Traiano p. 5S9. Ceterum de Legibus Hadriani v. Botte- reau in Hadriano Legislatore. §. VII. Antonini Pii temporibus quae facta ſint SCrA, hodie non conſtat, quamuis Capito- linus dicat, eum imperatorium faſtigium ad ſummam ciuilitatem deduxiſſe 7), multum- que Senatui detuliſſe: cum inprimis multa de iure ſanxerit p). 9) Capiolin. Anton. Pi. c. G. r) Capitolin. c. 12. Tertullianum SCtum, quod nonmilli huic Imperatori tribuunt, ſupra expoſuimus. §. VIII. Diui Marci, vel cum Fratre, vel ſolius, vel denique cum Commodo filio, OATIO- NES, ſiue SCTrA plura ſunt. Diuorum qui- dem Fratrum Oratio haec eſt, de ſatisdatione tutoris cum inquiſitione dati, ſe ex pluribus vnus adminiſtrationem ſuſcipere velit 4). §. IX. 446 Lib. III. Cup. II. De Iurisprudentia noua Solius autem D. Marci Orationes et SCta memorantur haec praecipua: de feriis ¹) et dilationibus: de transaclione ſuper alimentis, vliima voluntate relilis u): de fugitiuis etiam per Cueſaris, ”enatorumque praedia inuéſti- gandis x): item de ypotheca ei danda; qui quid ad refciendas aedes credidiſet )): porro de quaæſtione ſtatus morte finienda 2): de col- luftione intra quinquennium detedta a): deni- que de confeæſs et iullicatis b). 2) L. I. 2. L. 7. D. de fen. Capitolin. in Marc. c. Wo. u) L. S. D. dr ttandact, quam orationem explicauit Sci.⸗ pio Gentilis tr. de alimentis. Ceterum videtur etiam hac Oratione cautum fuiſſe de alimentis publicis, de quibus eum conſtituiſſe refert Capizolin. c. 10⸗ ) L. 3. D. de fugitiu. y) L. .. D. in quib. cauſ. pign. 2) L. . §& 2. D. de ſtaz. def-. M 4) L. 2. pr. F. 4. D. de colluſ- deteg. Ial. Capirolin. Marc. C. 70. 4) L. 5A& D. de re iud. §. X. Iam eiusdem Marci cum Commodo filio imperium tenentis Orationes et SCta trade- mus. Primum memorandum eſt SCTVN OReHTTIANVM, an. V. DCCCCXXX, Chr. CLXXVII, Vettio Rufo et Cornelio Sci- pione Orphito Cofſl. c) factum, quo libe- i ad maternam hereditatem vocati unt d). Eſt etiam aliud SCtum ORPHITIANVM, y H . de n rench nullis Orr. iin. bor Ve P. *) P Wta 1t) e nentin, etidm nughi⸗ 1) 4i porto deal. Geni⸗ 10. Cit der⸗ tiam hac e gübes Nin Me 1 6o fli⸗ 41 ttade. 801 7N , Cht. lo Sei⸗ ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 447 de manumiſzone e), quod an huc refe- rendum, dubium: etſi huc refertur a non- nullis †). c) v. Noriſ. Epiſt. Conſe p. 66. d) Vbian. Fr. XXVI, 7. . vn. Inſt. de SCr. Orphit. Capito- lin. Marc. c. 1. Legitima huius SCti verba reſtituere la- porat G. Ranchin de ſucceſſ. ab inteſt. &. a. in L. III. Theſ. Meermann. p. 200. quaedam eius capita illuſtrat P. Faber Semeſtr. II, 12. p. 146. II, 13. P. 7407. 4. e) Paulls IV, 14, 1. F) v. c. a Rancbino de ſucceſſ. ab inteſt. F. F. §. XI. ORATIONHES D. Marci et Commodi et- iam ſunt: de nuptiis Senatorum g): et de pa- pilla a tutore eiusue filio non ducenda ). 9) L. W. D. de ſponſal. cf. Heinecce. Comm. ad Teg. Iul. et Pap. Popp. II, 2. atque haec fuit demum lex perfecta, cum hac in re Lex Papia Poppaea eſſet imperfeéta. v. Fr. Ra- mos del Manzano Comm. ad Leg. Iul. er Pap. Pôpp. II, S8. p. 192. I. V. Theſ. Meermann. Ceterum Oratio- nes D. Marci explicuit et illuſtrauit aſtbergius in D. Marco. *) L. 20. L. o. D. de R. N. §8. XII. Sub Commodo factum eſt anno Vrbis DCCCCXXXIV, Chr. CLXXXI, Aemilio Iunco et Iulio Seuero Coſſ. SCTVM IVN. CIANVM, de fideicommißa ſerui alieni li- bertate ¹). ²) L. 28. §. 9J. L. 5. §. . D. de pdeicommiſ-. libert. v. Me- rill. Ohbſ. I, 289. meque in Iraiano p. 10. §. XIII. 448 Lib. WI. Cap. II. De lurisprudentia noua §. XIII. D. Pertinacis oRATIO, de teſtamentis; vna memoratur in libris iuris ciuilis ). 1) §. 7. et 9. I. qꝗuib. mod. zeſtam. infiri. cf. Capitolin. vit. Pertin. c. 7. §. XIV. Septimii Seueri oRATIO, Tertullo et Cle- mente Coſſ.) anno Vrbis DCCCCLVII, Chr. CXCV, recitata eſt in Senatu, de prae- diis ruſticis et ſuburbanis eorum, qui ſulb tutela et cura ſunt, non alienandis aut ſupponen- dis m), factumque in eam SCtum. . 1) de quib. v. Norij. Epiſt. Conſ. p. 406. et Reland. Taſt. h. a. n) Legitima eius verba extant in L. 1. F. . D. de reb. eor. qui ſub tut. vel cur. cf. Cuiac. Obſ. VII, 23. Iac. Gotho- fred. Comm. ad Cod. Theod. tT. I. p. 309. ed. Ritteri V. C. §. XV. Eodem adhuc viuo, Caracalla filius, ora- tione in Senatu habita, an. V. DCCCCLVIII, Chr. CCVI, Coſſ. Fuluio Aemiliano et Numio Albino, fieri curauit SCrv, de prohibendis donationibus inter virum et vxorem n). ) L. 32. pr. D. de donat. int. vir. et vxor. Illuſtrauit eam orationem ipio Gentilis Hanou. 1604. et B. Conradi. §F. XvVI. Sub Alexandro putatur factum anno Vrbis DCCCCLXXX, Chr. CCXXVIII, SCrvM illud, l ilud, buitun fuit. Retiamn moril probe quon 9) 1. 5 Vbi⸗ )V. Ten Orat buler rator ruor conſ ę eſle. ſerni euolr. etle. CLVII, le hyoe⸗ btutel⸗ Npent. uud. a. le reh eir. e. Gotbo⸗ 5 V.0 us, Ota CLVII, AtNuwio bibencdis n4) ſtrauit eam 8. Cotratr. no Vbis ,5CYN id, ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 449 nentir, illud, de fugitiuis, quod Modefto Conſuli tri- buituro). Is autem eo anno cum Probo Cos. fuit. Incerta tamen res eſt. Addendum hic etiam eſt S CTVM SABINIANVM, de tribus maribus p), quod poſt D. Pii tempora factum probabile eſt, ſed incertum, quo tempore, quoue imperio 9) 0) L. 1. §. 2. D. de fugitiu. p) §H. 14. Inſt. de ſucc. quae ab int. et Tbheoph. Paraphr. L. 70. §. 3. C. de adopt. LL. oo. C. de decur. et fil. Lib. X. vbi v. Cuiac.] 2) v. Mylii Diſſ. de &Cte Sabiniano in Reizii Excurſ. ad Tbeoph. p. 1097. ſaj. 6. XVII. Sequentia tempora rariſſima nobis SCta et Orationes Principum offerunt 7): cum tur- bulenta tempora, et breuis plerumque Impe- ratorum principatus, fuerint: ipſique Impe- ratores pleraque per Edicta ſua conſtituere conſueuerint. Non tamen plane negandum eſt, Orationes Principum in Senatu habitas eſſe: ſed eae, quoniam fere ſemper propter ſeruitutem Senatus SCta per Adclamationes fiebant, magis pro Principum Conſtitutioni- bus, ad Senatum miſſis, quam pro SCtis ha- bendae ſunt. r) SCtum, tempore Gordiani factum, in L. y. C. ex quib. cauſ. inf. temporarium fuit. v. Gifan. ad Cod. I. c. p. 84. non perpetuum, vt Cuiac. ad Paull. IL. vlt. init. putat. Ff §. XVIII. 450 Lib. III. Cap. Il. De Iurisprudentia noua §. XVIII. Non omittendum tamen eſt SCTV il- lud, quod ad Legem luliam et Papiam Poppaeam factum de ſecundis nuptiis Cca- uit *), quod cum cautione Muciana, et capite Legis Papiae Poppaeae, conflatum, Legis IVLIAE MISCELLAE nomine ad- pellatum eſt 2). Videtur autem id fa- Qum eſſe tertio poſt Chriſtum natum ſae- culo. 5³) L. 3. C. de indit. viduit. zoll. 1) v. Zach. Riclueri V. C. Difl. de Lege Iulia Miſcelle, r eiusque vſu hodierno me praeſide defenſa Lipſ. 1753. §SECT. III De Conſtitutionibus Principum. §. I. Pre- hoc aeuum vidit frequentioresque Conſtitutiones Principum, quam ſu- perius: quae ſenſim paullatimque longe frequentiores factae ſunt. Quo enim plus virium cepiſſet Imperatorum poteſtas ac dominatio per vetuſtatem temporis: eo et- iam plus auctoritatis in iure conſtituendo ſibi, ſine SCtis, adrogarunt: rarius Sena- tum conſuluerunt: niſi forte per ſpeciem. lam ipſa Edicta perſequemur potiora. §. II. I9 haec luſtin Lirulo conſt Kiim ceſun ceſim tr 10 e0 vel er 4)0 illu hri eſt r joll. e) 1 ptun 91. e) I. ſula HMa eum, is VN Il. Pipiam ie (. n, et fatum, ne ad. i fa⸗ umn ſie⸗ Miſeele, nz . oresque Uamn ſu⸗ e longe im plrs eſtas 4c 0 el· birnendo Is Send ſecieln. tur, dicatque Paullus, id ex Edicto Praetoris ab Hadriano veque ad Conſtantinum M. 45C1 §. M.. HADRIANI quidem praecipua Edicta haec ſunt a): Primum Eoicrv illud, quod Iuſtinianus ſingulari conſtitutione abrogauit titulo de Edicto D. Hadriant tollendo b), quo conſtituit, vt, etiamſi teſtamentum falſum vel inofficioſum diceretur, ſcriptus tamen heres ſtatim in poſſeſſionem mitteretur, ne mora vi- ceſimae hereditatis fieret. Ceterum et de vi- ceſima hereditatis alia conſtituiſſe videtur c): EDICTVM de direptione nauium d): item de poe- na eorum, qui relegati vel ante tempus rediiſſent, vel exceſſiſſent inſula, vel deportati euaſiſſent &). a) Omnes Hadriani Leges, Edicta, et Reſcripta collegit, illuſtrauicque Renatus Bottereau in Commentario ſingu- lari, qui inſcribitur Hadrianus Legislator. adiectus is eſt Hofmanni Hiſtor. Iur. Voll. II. b*) L. 7. D. de adpell. recip. L. 3. C. de Edicto D. Hadr. toll de quo v. Cuiac. Paratitl. Cod. h. t. et Illuſt. Gottfr. Maſcou. Diſſ. c) L. 37. D. de relig. Ihoc memoratur tantum Reſcri- ptum.] d) L. 7. D. de incend. ruin. naufr. e) L. 28. §. 13. D. de poen. Craſſi relegati exceſſum ex in- ſula occaſionem dediſſe huic Edicto, ſuſpicatur Bottereau Hadrian. Legislat. p. 1530, F. III. EDICTVM etiam eſſe puto conſtitutionem eam, qua fideiuſſoribus beneficium diuiſio- nis dedit †): quamuis Epiſtola Hadriani voce- Ff 2 veniré 452 Lihb. III. Cap. II. De lurisprudentia noua venire g). Nam Epiſtola etiam pro Edicto po- nitur. Edicto Perpetuo autem haud dubie poſtea inſerta eſt. s ) §. 4. Inſt. L. 206. D. de ſdeiuſſ. g) Paull. Rec. SFent. I, 20. . V. ibi Intz. Ceterum ſunt in viris doctis, qui hoc ius tribuant Antonino Pio, hunc- que Hadriani nomine intelligendum putent: v. c. Mu- rer. ad 9. 4. Inſt. de fidei. Ian. a Coſta Praelect. ad tit. Cod. de conſtit. pecun. in Meermann. Tbeſ. T. I. p. 727. Falſo. vid. ſupra ad Sect. I. J. 2. boc c. §. IV. EDICTA eiusdem porro haec ſunt: conſti- tutio, qua Liberis proſcriptorum duodecimas ho- norum conceſſit h) : conſtitutio, de theſauris 1):;½ de ſeruis non occidendisſed per iudices damnan- dis, neque ſine cauſa lenoni vel laniſtae venden- dis E)? aliaeque eiusmodi. Ceterum Hadri- ni Sententias et Epiſtolas complures memoriae poſteritatique graece prodidit Doſtheus, Grammaticus, tempore VIpiani; cuius liber primum ex veteri Gloſſario, cui inſertus fue- rat, ab Henr. Stephano, deinde cum commen- tario a Melch. Goldaſto vulgatus, a hultingio autem denuo ) editus eſt. *) Hartian. Hädr. c. 79. cf. L. 7. 9. 3. D. de bon. damnat. [eſn tamen reſcriptum tantum.] ) Hart. ibid. §. 30. Inſt. de Rer. Diuiſ. ) Harr. I. c. ef. Nordkerk. V. C. Disquiß de Leg. Pe- tron. C. 3. p. 770. Luriprud. Anteinſt. p. 5660. ſz4. cf. Cuiac. Ohſerv. XXI, 5. §. V. Hod 1XI9 1DIcrv lerum ſ. Diui Pi erſner. 10luit ) penge 9) Vhi I. 4. ) Brumme ) Ccpire .. V. 5) (Cadite lgenit M A Ina funn Alultoe cauſeg ſelpro darentu Columni. Alio 1D ninitvt numgu trotrice clartaht 4RHM. co po⸗ ud dubie nm ſunt in Pio, hune- : V. e. M⸗ Aleck. ad ti. LL EZ. t/conſti- cimarho- ſuuri⸗ ¹: lamney- e vengen⸗ m Hadti- memorise Doſtheu⸗, auic Iber lerusfhe⸗ commmen⸗ Chahingio ,lon. damt. . 1 II . ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 453 ANTONINI FII Edicta potiſſima ſunt: EDICTVM, quo permiſit adrogationes impu- berum ſub certis conditionibns“ vnde Quarta Diui Piim)e EDICTVM, quo donationes inter perſonas coniunctas etiam ſine manci patione ſieri voluit n):: item aliud, quo mortuos intra vrbem ſepeliri vetuit o): denique illud, quo legata poenae nomine vetuit p). m) Vlpian. Fr. VIII, 5. §. 3. Iuſt. L. 77. D. de adopt. 2) L. 4. C. Theod. de donat. Paull. Rec. Sent. IV, I, II. V. Brummer. de Leg. Cinc. c. XV. 0) Gnialn. Aunton. Pi. c. 12. cf. Nordkerk. V. C. Obſ- c. V. p) Capitolin. c. §. Perzin. c. 7. v. Bynker sbock. Exerc. de legatis poenae in Opuſc. Voll. II. §. VI. M. ANTONINI Edicta haec memoratu di- gna ſunt. Primum EDICTVM, quo omnes adultos curatores accipere iußit, non redditis cauſis g9), cum ante non niſi ex Lege Laetoria, vel propter laſciuiam, vel propter dementiam darentur adoleſcentibus: deinde ea, quibus calumniar quadruplatorum repreſſit, aadita fal- ſes delutoribus nota, h. e. ignominia 7). Idem alio E DIGTO liberales cauſas primus ita mu- niuit, vt iuberet, apud praefedos aerarii aturni vnumquemqueciuium natos liberos profteri, in- tra triceſimum diem nomine impoftotper prouin- cias tabulariorumpublicorumvſum inſtitui, apud P f 3 quos 454 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia nouu quos idem de originibus fieret, quod Romae apud Praefeltos aerariie vt, ſi quis forte in prouincia natus cauſam liberalem diceret, teſtationes in- de ſierent *). 9) Capitolin. Marc. c. 1o. Primus autem id ſtatuit D. Mar- cus: neque, vt Heineccius exiſtimat, Lege iam Laeto- ria cautum fuit. Nam Capitolini verba, quibus Heinec- cius inprimis nititur, ei opinioni ipſa aduerſantur, vt, qui interpretari veteres auétores poſſunt, ſua ſponte in- telligent. v. III. Ritter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, oo. r) ibid. c. . v. Brencmann. Deyſf. de Fatis Delat. ſub Im- perasor. c. XX. in Oeton. Theſ. Iur. T. III. 45) ibid. c. 9. v. de eo Briſon. Sel. Ant. l, . Dodwell. Prael. Cambd. XI, 10. F. VII. Eiusdem D. Marci EDIcrva eſt, quo Le- gum ambigua mire diſtinca, vadimoniorumque ſolenni remoto, denunciandaeæ litis opperiendae- que ad diem ius commode introductum, vt ſcri- bit Aurelius idor t): e quo lac. Gothofredus ) condidionis ſiue denunciationis vſum repetit: EDICTA, de viceſima hereditatium ): de tutelis libertorum ) : de parte quarta patrimonii a Se- natoribus peregrinis in Italia occupanda z): de menſariis et auctionibus a): de quaeſtione ſu- per ſtatu defunctorum, intra quinquennium ſa- cienda b): item EDICrTv, quo leges ſepelien- di ſepulcrorumque aſperrimas ſanxit, ne, vti quis vellet, fabricmzet ſepulcrum c). 2) Aur. Victor in vit. M. Anton. *) Gotbofred. Comm. ad L. 1. C. Th. de denuhc. vel edit. reſeript. 00 ltor hodi eius 4) I. coer Gor gni lur NW Leupud Ouincig Onet i. 4 m Leto. Hiner- ntur, t, ponte in⸗ co. ., i In. it D. Mar- gil Prel. gvo LA. rum Fientdt- Ntſer . fedus) repetit: getutel nii4 . hione ſi. it, ne, 4. e. vel i. R r⸗ ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 455 reſeriot. contra quem erudite diſputat Bauius Voorda V. C. in Diſſ. de Vadimonio c. V. Trai. ad Rh. 1751I. x) Capitolin. c. 1. v. Burm. de Vectig. P. R. c. XL. p. 1776. „) ibid. YUM H 2z) ibid. c. . v. Iac. Gothofr. Comm. Cod. Tbeod. p. 44. T. II. ed. Ritteri V. C. a) ibid. c. . b) ibid. c. 0. +tD) ibid c. 13. cf. Gothofr. Comm. ad L. G. de ſepulcr. vio- at. vbi probabile eſt legi oportere cum Nordkerk. Obſ. c. V. p. /t. ne vbi quis vellet f. ſ. [Andr. Flor. Riuinus edidit ſingularia M. A. Antonini Philoſophi Iurispruden- tiae capita Lipſ. 1732.] G. VIII. coMMODVs Legum euerſor magis, quaem lator fuit. Itaque etiam de Edictis eius parum hodie nobis conſtat. Vnum tamen EDICIVN eius memoratur in Digeſtis 4). 4) L. v. §. 7. D. de agnoſc. et alend. lib. [quae agit de coërcendis ingratis libertis, idque primum cauit. v. J. Gothofr. ad C. Tb. de lib. ademt. T. I. p. 277. ed. Ritt. qui contra Cuiac. Obſj. X, 33. diſputat. cf. Schulting. Iurispr. Anter. p. 513H SEPTIMII SEVERI fuiſſe EDICTVM vVi- detur ea conſtitutio, qua quaedam circa Le- miunfe ges luliam et Papiam Poppaeam innouauit e): item ea, qua Legem luliam de adulteriis exer- ceri iuſſit ). 2) Lortull. Apolog. c. 4. f) Dio Caſ. Lib. LXX VIL. p. 800. 456 Lib. MI. Cap. M. De lurisprudentia noua CARACALLAE memorabilia E DICTA ſunt haec, de ciuitate et vicæſima: quibus viceſimam hereditatium in decimam mutauit, iure ſuc- cedendi ab inteſtato quibusdam perſonis ademto g): et, quo plus iſtius vectigalis no- mine in filcum inferretur, omnibus in impe- rio Romanoi ingenuis⸗ ciuitatem Romanam de- dit h): ademto etiam iure immunitatis ab hoc vectigali, quod conceſſerant ſuperiores Principes 7). Viceſimam tamen reſtituit Ma- crinus Imp. ). Aliae Conſtitutiones in Co- dice ſunt, quas referre et colligere omnes non vacat . 2) Dio Caſſ. Exc. Peireſe. 12. LXXVII p. 874. *“) Dio Caſſ. l. c. Itaque in L. y. D. de ſtat. bom. no- mine Antonini Caracalla intelligendus. v. Burmann. de Vkctigol. P. R. c. XI. 9, Ciar. in Collar. Leg. Moſ. er Rom. c. vlt. Dio 4. 1/ De⸗ Caſ. Lib. LXXPIIIL , 8932. 1) Exemplum eſt in L.. C. de his qui in exil. das. quae eeſt pars Edicti Antonini,; id eſt, Caracallae. Data enim eſt duobus Aſpris Coſſ, de quibus v. Noriſ. Diſj. III. de Epoch. Syro Macedon. c. IV. p. 185. cf. Nordkerk. Obſ. c. VI. p. 23. ipſum autem Edictum illuſtrat Cuiac. Comm. Cod. libr. poſt. p. m. 224.] „H. AXlI. 8 Qui Caracallam ſequuti ſum Impp. turbu. lento breuiquei imperio vſi, parum in iure con- dendo occupati fuere. Itaque ALENANPDRI Edicta enarrabimus, et conſtitutiones, quae ab b eo coniſi ſemp nonnt )1 V mus lLra mux foto repe tian um ſuis run tii MAA Aſunt eſummm re ſuc⸗ erſomis nlis no. nimpe- nam de⸗ tatis ab veriores tuir Ma- in Co-⸗ OIHIIeSs 4. bom. no⸗ nann. de .D Cj. i glae eſt ta enim elt III. Akerk. 0/. Krat Cvie . turbu⸗ iurecon⸗ 4 . ab Hadriano vsque ad Conftantinum M. 457 ab eo non aliter fere factae traduntur, niſi ex conſilio Iurisperitorum aliquot, quibus ille ſemper vſus eſt m). Eum autem Lampridius Leges innumeras ſanxiſſe tradit, e quibus nonnulas ipſo illo auctore referemus. m*²) Lamprid. Alex. Seu. c. 0. §. XII. Vt autem eius potiſſima EDICTA refera- mus: primum Leges de iure populi et FKiſei mo- Jeratas et inf⸗nitas ſanxit n): negotiatoribus maximam immunitatem dedit o): vſuras foene- ratorum comtraxit adtrientes penſiones p). Ad- ſeſſoribus ſalaria inſtituit 4). Quae in Codico reperiuntur, hic commemorare nihil attinet. n) Lamprid. Alex. c. 76. 9) Lamprid. c. 22. py) Lamprid. c. 26. Ceterum Alexandri Leges illuſtrauit Chbaſſanaeus ſingulari libro ſupra laudato. 9) Lamprid. c. 40. quod iam ante Peſcennius Niger con- ſtituerat. Sartian. Peſcenn. Nigr. c, 7. cf. Briſſon. Sel. Ant. I, 12. Lac. Gor bofr. ad Cod. Tb. de adſe. p. 70. T. J. P. Burg. Elect, I, 9. Herald. rer. iudic. J, §. quae Go- thofredianis ad Cod. Theod. addidit Cel. Ritterus. §. XlIII. Ceterorum Imperatorum, vsque ad Diocle- tianum et Maximianum, fere breue imperi- um fuit: aut certe ius magis vetus Reſcriptis ſuis repetierunt, quam nouum conſtitue- runtr). Horum autem, et Galerii Conſtan- tiique Chlori, tot ſunt in Codice Conſtitu- Ff S tio-⸗ 458 Lib. III. Cap. II. De lurisprudentia noua tiones, vt eas enarrare omnes ratio noſtra non ferat. „) Conſtitutionem ſ. potius Reſeriptum Gordiani, quod in Codice non exſtat, e libro ſcripto a Pithoeo acceptum, de nuptüs contra mandata contractis, et dote caduca, edidit Cuiac. Obſ. I, Ir. Ceterum hic de Reſcriptis Imperatorum aliquid addendum eſt. Eorum vſus his tem- poribus tantus fuit, vt pleraque non iure, ſed Reſcriptis, agerentur. Quare etiam, ſupra tra- didimus, Macrinum Imperatorem cogitaſſe aliquando omnia Reſcripta tollere ). Vulgo Imperatores ab omnis generis hominibus conſulebantur, reſcribebantque. Et quam- quam fere ius tantum coaſtitutum ad cauſas et facta propoſita tranſtulerunt, tamen etiam multa capita iuris ſummi, legumque ſubtilita- tem, Reſcriptis ſuis ad maiorem aequitatem atque humanitatem ſenſim paullatimque re- uocarunt. Quod, cum Reſcripta per ſe effice- renon poſſent, factum eſt maxime temporis diuturnitate, ac ſimilitudine Reſcriptorum adſidua: vt ſuperiori capite oſtendimus?). At- que haec cauſa eſt, quare non ſolum in Dige- ſtis Reſcripta frequenter laudari reperiamus: ſed etiam adeo fuerint iam hoc aeuo (Cti, qui Reſcripta Imperatorum colligerent, atque in Codices referrent. Papirius quidem Iuſtus . Reſcripta 5 Mar Relcrip git 4), fgmel piſola compre Oficio 05 c7 Ci Parten notaph Diſ. Coℳ. ¹) v. 5 Khuki Nh. 4) v.] „) V n. Cnn conbal que ad inprim Puto: ſn P Gnitas tiae dr 4044 noſtra i, duod creptum, e Callue, torum is temn⸗ Ire, ſe Portre. gitalſe Volgo winibus tquam- Acauſas n etiam lubtilita⸗ luitntem gue re. ſe elſce. empors iprotum 1s5) A⸗ in Dige⸗ eriamus 10 Cti nt, que eli liſu gelcripta ab Hadriano veque ad Conſlantinum M. 459 Reſcripta Diuorum Fratrum XX. libris colle- git u½), e quibus et hodie in Pandeéte ſunt fragmenta. Doſitbeus autem Grammaticus Epiſtolas et Sententias Hadriani æ) vno libro comprehendit; et Vlpianus in VII. libro de Officio Proconſulis Reſcripta contra Chriſti- anos compoſuit ). ⁵) Capuolin. Macrin. c. . de quo conſilio in vtramque partem cenſent viri docti, Iac. Gothofred. Diſſ. de Ce- notaph. L. III. Tbeſ. Iur. Otton. p. 345. et Schulting. Diſſ. pro Reſcriptis Inperatorum Rom. cf. Cel. Ritter. ad Cod. Tbeod. T. I. p. 27. 2) v. Brencmann. de Heuremat. Modeſtin. c. VII. p. 10. Schulting. pro Reſeript. Inpp. n. y. Nordkerk. Obſ. c. V. p. 99. u) v. Wieling. Iurispr. Reſtit. p. . X) v ſupra 9. IV. h. ſect. J) Lactant. Diu. Inſt. V, S. v. Schulting. pro Reſeript. Impp. §. XV. Cum vero Imperatores tam frequenter conſulerentur a priuatis etiam hominibus, jisque reſcriberent, etiam de iure certo: at- que adeo munus ICtorum occuparent: quod inprimis poſt Alexandrum crebro vſu veniſſe puto: inde videtur conſecutum eſſe, vt ſen- ſim paullatimque auctoritas Ctorum, et di- gnitas plane deleta ſit, ipſaque iurispruden- tiae profeſſio obſoleuerit. SECTIO 460 Lib. III. Cap. Il. De lurisprudentia noua SECTIO IV De Iure Honorario et Edicto Perpetuo. §. I. M'znam juris Romani partem in Iure Ho- norario poſitam fuiſſe, ſupra intellexi- mus. Id ius etſi multa capita vtiliſſima et ae- quiſſima habebat: tamen, quoniam ſinguli Praetores noua Ediéta proponere, et ab ſupe- rioribus Edictis recedere poterant, magnam varietatem et difficultatem adferebat: iu- risque prudentiam, et iurisdictionem adeo ipſam, incertam faciebat. Itaque videbatur perquam neceſſarium et vtile, iurisdictioni magiſtratuum certam formulam praeſcribe- re, cui omnes adſtringerentur, a qua rece- dere non poſſent: et iuris ſtudioſis certum iu- ris honorarii quaſi corpus componere: quo certior atque liquidior fieret ſcientia. Ac Iu- reconſulti quidem aliqui cum liberae reipu- blicae, tum Caeſareorum ante Hadrianum temporum, colligendis componendisque Edi- ctis conſulere diſciplinae iuris tentauerant: ſed is labor, quippe a priuatis ſuſceptus, et auctoritate, et neceſſitate caruerat. Igitur Hadrianus Imperator, cum iure inprimis conſtiruendo rempublicam fundare ſuſce- piſſet, inprimis Iuris Honorarii compo- nttetendi ryy it 5 derri tori tum habi Vimn tum Chr. qen dunt mna 9)1 emn 9) lu e Ho- ellexi- et de⸗ ſogali ſupe- gnarm : I⸗ Adeo ebatur ſioni ſcribe⸗ rece⸗ tumin⸗ e: quo Aclo- teipl⸗ fianum le Edi- verant: tls, t lyrar nprimns ſulce⸗ connpo⸗ nendi 4 ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 401 nendi conſilium cepit: vt tandem aliquando magiſtratus, praecipueque Praetores, perpe- tuam certamque formulam, quaſi iurisdictio- nis legem, quam ſequerentur, haberent. Hadrianus itaque EDICTVM PERPF- TVVM compni iuſſit 4): id negotium de- dit Saluio Iuliano, ICto tum temporis cele- berrimo b), et forte tum deſignato Prae- tori Vrbano c); a quo cum illud compoſi- tum eſſet, in Senatu oratione Principis habita, SCtoque facto, comprobatum 4) vim Legis perpetuae accepit. Publica- tum deinde Edicto Imperatoris anno Chr. CXXXI, ab V. C. DCCCLXXXV, in quem annum Hadriani Quinquennalia inci- dunt β). 4) Euxrep. VIII, O. Iuſlinianus Conſtir. Gr. de confir- mat. Digeſt. F. 78. *) Euſeb. Cbron. Eutrop. l. c. L. 2. F. 79. C. de ver. iur. enucl. ⁴) Eſt haec conieétura Heineccii non improbabilis Hiſt. Iur. I, 270. Nam Praetorem fuiſſe, intelligitur ex L. 5. D. de manum. vind. 4) Conſt. Gr. de confrm. Dig. §. 1§. SCtum ipſum prae- fixum poſtea Edicto ſimulque editum eſſe ex L. 0o2. D. de R. L. colligit Ec. Gothofredus] Comm. ad Reg. Iur. P. 449. *) v. Pagi Diſ- hpat. P. II. c. 4. N. 2. P. 728. Criz. Bu- ron. T. I. p. 127. 462 Lib. III. Cap. Il. De lurisprudentia noua §. III. Hoc Edictum Perpetuum compoſitum col- lectumque eſt ex Praetorum Edictis, quae tum extabant: ad vſum iſtius temporis, omiſ- ſis inutilibus †), immutatis veteribus g), ad- jectis etiam nouis quibusdam capitibus ). In quo etiam Iulianus id ſibi ſumſit, vt, cum Sabinianus ipſe eſſet, opiniones Sabiniano- rum, reieétis diuerſis, Edicti auctoritate comprobaret?). F) veluti de fluminibus retandis. Gell. N. A. XIL. 7. g) v. L. .. D. ꝗquod met. cauſ. L. 1. 9. . commodat. b) L. 3. D. de coniung. cum emancip. lib. ei. quamquam Nordkerk. V. C. Obſ. c. VIII. p. 164. dubitat, lulia- nus id caput in Ediétum Perpetuum retulerit, an poſtea Praetor factus id demum propoſuerit. ¹) L. 7. §. 1. D. de iur. fiſc. Maſcou. V. C. de Sect. c. VII. §. IV. Ita Praetores ceterique magiſtratus vrbani formulam legemque iurisdictionis perpetuam acceperunt, a qua recedere non liceret: id quod etiam ipſi Principes ſaepe numero prae ſe ferunt ½). Atque ab eo tempore deſierunt Edicta ordinaria ſiue annua magiſtratuum in vrbe. Id tamen non eam vim habebat, vt, vbi propter res plane nouas incidentes ſupplen- dum ius eſſet, Praeroribus ea poteſtas plane eſſet ademta . Ceterum autem quamquam id meol. quue Otni⸗ 1) us 9). t, cum imano⸗ oritate 11. it. Hamquam , lulia. n poſeen 10VII. Flbani tuam er0 ne elerunt Uunn in ,Nt, wdi 4 Pline mquam ab Hadriano voque ad Conſtantinum M. 463 id Edictum publica auctoritate promulgatum vim Legis habebat, tamen naturam iuris ho- norarii capita in eo Ccomprehenia n non ami- ſerunt. k) L. 1z. C. de teſtam. L. 2. C. de condit. inſert. ) v. Nordkerk. Obſ. c. VIII. p. 10,. §. v. Magnam mutationem lurisprudentiae at- tulit hoc Edictorum oννauaαα. Nam primum eo quaſi fonte iuris ciuilis vſi ſunt iuris ſtudi- oſi: deinde id certatim commentariis ſum- mi quique ICti illuſtrarunt: rationem et ordi- nem eius in libris iuris ciuilis ſcribendis com- ponendisque ſecuti ſunt: vt eam ob cauſam Iuſtinianus adcommodatiſſimum duceret, in Pandectis digerendis eundem ordinem ſer- uari. Denique ab eo tempore ſtudia ſectarum refrixiſſe videntur m), ita, vt noua ICtorum ratio exiſteret eorum, qui ex vtriusque ſe- ctae decretis optima quaeque et maxime probabilia libarent, et amplecterentur n). Miſcelliones et Herciſcundi adpellantur. At- que hoc Edictum ſemper deinde vsque ad luſtinianum obſeruatum eſt. m) v. Maſcou. V. C. de Sect. c. PII. 2) v. Maſcon. de Sect. c. VIII. §. VI. 464 Lib. II. Cap. II. De Iuriapudentia noua §. VI. In Digeſtis multa Edicti huius capita ex commentaris veterum ICtorum extant: ipſumque corpus Digeſtorum ad ordinem eius compoſitum, et maximam partem ex ſcriptis ICtorum, illud interpretantium, col- jectum eſt. Quare operae pretium facere viſi ſunt doctiſſimi homines, qui in eo elabora- runt, vt vel ordinem, vel etiam ipſum quaſi corpus, Edicti reſtituerent, Eguinarius Baro, in Manualibus Iuris, Gul. Ranchinus ο), Hub. Gifanius, in oeconomia luris, P. Pittenius, in oeconomia Edicti Perpetui, Iac. Gothofre- Aus, ſerie Edicti Perpetui, in Quatuor Fonti- tibus Iuris Ciuilis, edita. Quorum omnium labores cum non videantur ſatis conſilio fe- ciſſe: Heineccius id perficere deſtinarat. Sed morte ipſius praematura, etiam haec ſpes ab iĩpſo facta caruit euentu p). Ceterum vnicui- que iuris ſcientiae accuratae diligenter ſtu- dioſo ſuadendum eſt, vt et ordinem et ma- teriam Edicti huius Perpetui, quantum fieri poteſt, cognoſcat. Vtiliſſimum id eſt, et aptiſſimum ad interpretationem Digeſtorum, quae magnam partem commentariis ad Edi- um continentur. 4) cuius liber inſertus eſt a Cl. Meermanno T. III. Tbeſ. Iur. Ciu. et Canon. „) Nam, quare in cius Opuſculis Poſtumis edita ſunt Edi- &i Perpetui commentaria, rudia adhuc et inchoata ſunt. F. VII. Ed Qum! tfum tempe Clalt tuo d tuunt ur) om quee vinci rit ). M! tume prorl Mumm 7) 1. 9) D Li⸗ l. 1V0 t Hita er eant: ördinem nem ex um, col⸗ cere plſi elabora⸗ umn ual. 1s ero, 9) Hub. rtenint, vothofre⸗ r Fonti Oommnium nllio fe⸗ rat. Fech ſes ib wical⸗ nter ſtu⸗ et ma⸗ um feri d et, & geſtoru, 8 d Ed- mo II ita ſunt M. uchoetd ſunt. VII. ab Hadriano voque ad Conſtuntinum M. 465 Edicto Perperuo demum illud’ caput adie- ctum fuiſſe puto, quod quisque iuris in alte- rum ſtatuit, vt eo ipſe vtatur cum alii id ad tempora liberae reipublicae reiiciant 9). 9) v. ſupra Lib. II. c. II. Rct. III. §. 6. Iisdemque temporibus, aut certe paullo poſt, EDICTVM etiam PERPETVVM PROVIN- CraAlz, quod in omnihus prouinciis perpe- tuo deinceps obſeruaretur, compoſitum ſta. tuunt viri docti, nominatimque H. Dodwel- lus r), et Ez. Spanhemius7). Perperam: cum omnes ea de re ſileant veteres ſcriptores, id- que etiam, propter diuerſam ſingularum pro- uinciarum formulam, facultatem non habue- rit ?†). Itaque circa Edicta ordinaria ſiue an- nua prouincialium magiſtratuum nihil muta- tum eſt, niſi hoc, vt in iis capitibus, quae ad prouincias transferri poſſent, Edictum vrba- num ſequerentur. x) Dodwell. Prael. Cambd. IX. p. 341I. 5) Kanhem. Orb. Rom. Ex. II, 8. z2) Docui illud i de Edicto Prouinciali 1 175 11 in Proluſ. de Edicto P, ouinciali Perpetuo, §S. IX. Idem dicendum eſt de EFDTCTO P?PERPF- TVO AEDILICIO: quod nonnulli viri docti Gg circiter 466 Lib. I. Cap. II. De Iurispudentia noa circiter isdem temporibus factum eſſe, arbi- trantur 2). Nam oſtendi poteſt, Aediles ex Edicto Praetoris Perpetuo ius dicere de- buiſſe, non minus, quam ceteros vrbanos magiſtratus: quorum omnium iurisdictioni iſta formula communis ideo data eſt. Ce- terum neque ſemper hisce temporibus Ae- diles Curules fuerunt ). u) Dodwell. I. c. X) v. Cuiac. Oh/. VIII, 38. SEC T. V De Iure Cinili ſiue De Auctoritate Prudentum: ipſisque Iureconſultis. §. I. Trisperitonm auctoritas ab Hadriani tem- poribus laetiſſime effloruit: celeberrimos- que ab eo tempore Roma habuit ICtos, vsque ad Alexandrum Imperatorem: a cuius impe- rio fere conticeſcere viſa ſunt Iurisprudentiae oracula. Cuius rei cauſas non difficile eſt inuenire. Nam ſplendor quidem et auctori- tas Ctorum inde extitit, quod Imperatores ab Hadriano ſemper ICtos in ſummo honore et me tem quo leſe tre fſlte debe Aler auc null fuen ab? mar VNt Pri⸗ din Tu alio ebe reg Ror gen h 4 N6 le, arbi. diles ex ere de-⸗ VIbanos dictioni ſt. (e. hus AgA . —— ni ten . errimos- Es impe dentite Keile eſt tiudtor erator hopore ab Hadriano vique ad Conſtantinum M. 467 et frequenter in conſilio habuerunt ſuo, vs- que ad Alexandrum, de quo id ipſum memo- riae proditum eſt a). Poſt Alexandrum au- tem neceſſe erat ICtorum ſcientiam frangi, quod, Reſcriptorum ad priuatos vſu inua- leſcente, munus de iure reſpondendi Impera- tores ipſi ſibi adrogabant, adeoque Iurecon- ſultorum exigua auctoritas et dignitas eſſe debebat. Itaque ab Hadriano, vsque ad Alexandrum, multos ſummae ſcientiae et aucétoritatis ICtos reperimus: poſt eum fere nullos vel pauciſſimos, qui aliquo numero fuerint, vel ad poſteros clari. 42) Lamprid. Alexandr. c. 16. §. II. Iurisconſultorum autem eadem fere, quae ab Auguſto orta, ratio etiam his temporibus manſit. Id vnum immutaſſe fertur Hadrianus, vt non amplius facultatem reſpondendi 2 Principe petere neceſſe eſſet?): quod quam- diu durauerit, certo dici non poteſt c). Cete- rum hic minuenda eſt opinio Hotomanni ), aliorumque, qui ICtis horum temporum ce- leberrimis parum pretii ſtatuunt, qnaſi et pe- regrini plerique, et latinae linguae rationisque Romananae parum gnari fuerint: ſcribendique genere vtantur, a conſuetudine latina valde abhorrente. Primum enim peregrinos fuiſſe, Gg 2 quis 468 Lib. III. Cap. II. De lurisprudentia noua quis dicat, quos ſciamus in ſummis honoribus et magiſtratibus eluxiſſe? Si qui autem esy- ria vel Phoenicia oriundi fuerint, vti traditur de Vlpiano et Papiniano: peregrinos tamen exinde dicere non poſſis, cum et in vrbe nati, et eorum parentes maioresue iam dudum ci- uitate donati eſſe potuerint: multos enim in prouinciis ciues Romanos fuiſſe, ſub Caeſari- bus, etiam ex prouincia oriundos, nemo eſt, quin ſciat: praeterea autem etiam conſtitutio- ne Antonini Caracallae ciues Romani effecti erant ingenui omnes, in Romano imperio e). Orationem autem eorum latinam, ſi quis recte vel per ſe, vel aetatis iſtius ratione, aeſtimet, reprehendere non poſſit: virique docti ſatis a criminibus et vitiis defenderunt f). ) L. 2. §. 47. D. de Or. Iur. Eunapii certe temporibus rurſus peti ſolitum fuiſſe, docet idem Eunap. in vit. Chryſanth. p. 286. exemplo Innocenti ICti. Vixit autem Eunapius tempore Im- peratoris Conſtantini M. d) Hotomann. Antitribonian. c. 12. 4) v. A. Kbulting. Orat. qua disquiritur, cupandusne Rr Tribonianus ete. p. 898. J4. in lIurispr. Anteiuſt. F) v. Dukeri Opuſe. de Latinit. Iurisconſultorum p. 322. et 292. et Bynkersboekius Obſ. VIII, 15. §. III. Iam ad Sectas ICtorum proficiſcimur. Qua- rum diſſenſiones etſi non plane ceſſarunt his temporibus, quippe Iuſtiniani tempore haud Moa Pamce compor. daret: t deferbu tradidi⸗ Ctoru tium, 6 qunequ hodien Cuiacic 9) Cuin corum, creditu gueſen Eit, iu tamdit velſie docti. guamd tis ind ram en aüpell ue 9) Re ſemen lm paucae brince rumer et Din luffec Noua ab Hadriano veque ad Conſtantinum M. 469 oribus paucae ſupereſſent, quibus ille definiendis mesy. componendisque per L. Deciſiones operam d qaret: tamen earum quaſi aeſtus aliquantum umen deferbuit, condito Edicto Perpetuo, vt ſupra benuh tradidimus: exortumque eſt genus nouum dun . ICtorum, mediam quandam viam ſequen- eunm [tium, et ex vtriusque ſectae decretis optima Cdelari. . quaeque et veroſimillima libantium: ques enoe. hodie vulgo Herciſeundos adpellitant, auctore tnto. (uiacio g): Miſcelliones h) alii. 1 S g) Caiac. ad §. 25. Inſt. de rer. diuiſ ad exemplum Stoi- erio). corum, quos, medium ſecutos, Herciſeundos adpellare isrecte creditur Seruius ad Virg. Aen. III, 68. ad verba animam- que ſepulcro condimus. Verba Seruii, vt ea Cuiacius le- delimet, git, ſunt: quam Stoici herciſeundi, id eſt, medium ſecuti, ocli ſitis zamdiu durare dicant, quamdiu durat er corpus. Sed vel ſic valde de huius vocabuli auétoritate dubitant viri . docti. Nam optimae Seruii editiones et Codd. habent: . quam Stoici terris condi, id eſt, cet. atque contextus ſa- eum kuiſſe, tis indicare videtur, vocabula terris condi hoc loco ve- . exemplo ram lectionem eſſe. Sed recepta eſt Herciſcundorum enpore Iu. adpellatio omnibus hiſtoriae iuris ſcriptoribus: at- ue adeo ea quoque nos interdum vſi ſumus. ) Peſto auctore, Miſcelliones ſunt, qui non certae ſunt hmlun ementiae, ſed variorum mixtorumque iudiciorum. nreint. . um 9.722. §. IV. lIam ipſos ICtos huius aetatis perſequemur. Princeps eſt SALVIVS IVLIANVS ˙½), Ha- mur.Crr. . drumetinus Afer *), qui ſub Hadriano, Pio, uunths et Diuis Fratribus vixit, bisque Conſulatum ote Mnd ſuffectum gefſſit/). Edictum Perpetuum, iuſſu aucie Gg 3 Hadriani 470 Lib. III. Cap. II. De risprudentia noua Hadriani compoſuit m). Scripſit Libros XC Digeſtorum, ad Edicti Perpetui ordinem de- ductos, Libros VI ad Minicium Natalem n), ſ. vt alii vocant, ex Minicio, vel apud Minicium, ad Urſeium Ferocem Libros IV ο), de Ambi- guitatibus librum ſingularem p). Sabinianus fuit, quamuis interdum a ſchola ſua diſſen- tiat ). ) De hoc late diſputat Heinecc. in Diſ. de Saluio Iuliano et Hiſt. Edict. Perpet. II, 3. p. 19 1. J9. in Opuſe. Poſium. cf. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 24. [Vitam breuiter ſeri- pfit Io. Srauchius.] X) Wartian. vit. Iulian. c. I. ) v. Maſcou. V. C. de Sectis p. 54. Ceterum ſtemma eius genealogicum Caſaub. ad Spartian. Iulian. c. I. Rei- neſ. Var. Lect. III, 2. p. 344. et Epiſt. ad Rupert. 59. Rupert. ad Pompon. p. 473. confecerunt et illuſtrarunt: magis emendare adgreſſus eſt Heinecc. Diſſ. de Saluio Iuliano p. 793. et in Hiſt. Edicti Perp. p. 197. m) v. ſupra Sect. IV. §. 2. 2) v. Auguſtin. Emend. l, 6. p. 51. „°) v. Auguſtin. I. c. p) Stoicorum exemplo, quorum multi libri xreo! &α0π= XMi, extitere. Ex hoc libro eſt L. 13. D.] reb. dub. ſubtiliſſimum fragmentum: quod multi explicare labo- rarunt: quos recenſet Meermann. V. C. in praef- ad T. III. Theſ. Iur. Ciu. er Canon. Ceterum fragmenta li- brorum Iuliani in Digeſtis v. ap Wieling. Iurispr. Reſtit. b. 55. G4. 7) v. Maſcou. de Sect. II. 7. p. 60. 4. [Ceterum Iuliani libros Reſponſorum interpretatus eſt Cuiac. Recit. T. III. opp.] §. V. ABVRNVS VALENS, Iuliani aequalis, in Antonini Pii conſilio fuit r). Scripſit S) Fi- deicommiſorum Libros VII, et Aclionum libros totidem. b Hoa otidem. Een diſ 7) Crite nonnull nee ne, ) Fraen . M. Eins NVs 4), 14) L. 2. Amden. eſle, 8X ltem ze eminuit eſt cum decim bitant num ſil Xh 9) Gcl. „) Mena 4) Wiel ) bast expole Me nou/ b Hadriano voque ad Conſtantinum M. 471 7 71 „⸗ V. “ . . „ . . NWCO ridem. Sabinianus fuit?), quippe Iauo- n de. (ieni diſcipulus. 1) . r) Copitolin. Anton. Pi. c. 12. quamquam dubitant etiam ltun, nonnulli, an hic locus de ICto hoc capiendus ſit, nec ne. [Nam ibi dicitur Saluius Valens. Auhi. ) Fragmenta v. ap. MWieling. Iurisprud. Reſtit. p. 256. inanus 4 ſ77. illen. A *) v. Maſcou. de Sect. II, §. p. 53. §. VI. uli . . 1. . .. . e Eiusdem lIauoleni diſcipulus fuit TVScIA- erli. NVS ), de quo alia omnia ignorantur. u) L. 2. §. vlt. D. de Or. Iur. de eo quaerit Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 5. Aliis videtur Fuſcianus dicendus Kemumn eſſe. ,e. I. Ri⸗ . upert. 59. §F. VII. Aürnrunt S5EN. CAECGILIVSAFRICANVS, Iulian e . . . item aequalis æ*), ſub Antoninis potiſſimum eminuit. Idem Caecilius eſſe putatur, cuius eſt cum Fauorino diſputatio de Legibus duo- nhl decim apud Gellium y): quamquam alii du- a. bitant 2z). Scripfit a) Libros IX Quueſtio- “ num ſubtiliſſime et acutiſſime /), et Libros , XX Epiſtolarum. Sabinianus fuit 0). gmen l. inr. Rr. ) L. 3. §. 4. D. de agnoſc. et alend. lib. 9) Gell. N. A. XX, I. v. Cuiac. Obſ. VII, 2. et Tract. ad African. L, init. Reinold. ad L. 23. D. de K. I. 2) Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 22. 4. Auguſtin. de nom. propr. Pand. p. 111. liz. a. ) Wieling. Iurieprud. Reſtit. p. 4- ſc. 55) Eas Cuacius IX. Tractatibus ad Africanum eruditiſſime ullis, 1 eenxpoſuit. tum Ieliim 19) 6 . e) Maſton. de Sect. IV, 3.b. 30. Z1. un iinn Gg 4 §. VIII. totMWV 4 472 Lib. III. Cap. l. De Iuricprudentia noua F. VIII. TERENTIVS CLEMENS, auditor lulia- ni 42), ſeripſit e«) Libros XX ad Leger Iuliam et Papiam Poppaeam. 4) L. 6. D. de vulg. et pupill. ſuhſt. . e) Fragmenta v. apud Wieling. Iurisprud. Reſtir p. 25 I. §. IX. VINIDIVS VERVS, Antonini Pii con- ſiliarius †): tantum ab aliis ICtis in Pande- cte laudatur. ) Cepnolin. Anton. Pi. c. 12. §. X. Iisdem temporibus vixit IVNIVS MAV- RICIANVS g), duorum librorum de Poenis bh), et VI librorum ad Leges Iuliam et Papiam Pop- paeam, et Notarum apud Iulianum, auctor. g) L. 57. D. de legat. II. *) Fragmenta v. ap. Mieling. Iurispr. Reſtit. p. 119. F X. Commodo Praef. Praetorio occiſus i). Scripſit à½) libros quatuon de Re Militari, ſiue Militarium; vnde Vegetio!) dicitur di- ligentiſymus iuris militaris adſertor. *) ap. Dion. Caſj. vocatur Tarruntius. ) Dio Caſſ. Excerpt. Peireſc. p. 724. Lamprid Conmmod. . v. Frewech. ad Veget. I, 8. c. Otto praef-. ad Tom. I. i. Iur. Ciu. p. 16. *) v. Wieling. Iuricpr. Reſt. p. 251. ) Veger. de Re Mil. 1, 8. XxXyXV TARVNTENVS *) PATERNVS, ſub §. XII. PAPI nlitu tempor menta 5EX, FVcue tur vixi Herciſc lianum duplex lri9), fum li KXXXIN VII, V na cionun/ Libroe num, . ſine iu fuie ¹) v. d⸗ Lr. AL.; t Mia. luliam ir 6,251. bii con- Pande- 8 MAV. enis h), umbop⸗ uctor. „ n. . dionum, XL.; ſiue ex variis Ledionibus x), luni, Libros XIV Epiſtolarum et Variarum Lectio- etur num, Digeſtorum Libros V, Libros ad Edictum LXXXIII ), et de Kipulationibus. Ceterum ſine iuſta cauſa duos Sextos Pomponios Cnnod/ 4 Tn. L ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 473 §. XII. PAPIRIVS IVSTVS, auctor librorum XX Conſtitutionum Diuorum Fratrum m), iisdem temporibus floruiſſe videtur n). m) v. A. Auguſtin. de nom. propr. Pand. p. I29. a. Frag- menta in Digeſtis v. apud MWieling. Iurispr. Reſtit. p. 157. 2) LI. 60. de pact. §. XIII. SEXN. POMPONIVSO), Iuliano aequalis, vsque ad Diuorum Fratrum imperium vide- tur vixiſſe p). De ſecta eius non conuenit. Herciſcundum fuiſſe, Maſcouius 4½), Procu- lianum, alii ſtatuunt. Scripſit r) Enchiridion duplex, alterum II libris, alterum libro ſingu- lari 5), Epiſtolarum Libros XX, Fideicommiſſo- rum Libros V, ad Q. Mucium Ledionum XXXIX2z), ad Plautium, ſ. ex Plautio, Libros VII, Regularum librum ſingularem, Libros XXXVaAdabinum, ſiue ex Sabino u), Libros V Senatusconſultorum, Libros Varianum Le- fuiſſe ſtatuunt nonnulli viri docti 2z). °%) v. de eo Heinecc. praef. ad Vblii V. C. Cpuſc. ad Hi- ſtor. Iur. ſet Reinoldi Orat. de Pomponio in opuſc.] 5) L. penult. D. de pollicit. g 5 4) Maſcou. 474 Lib. II. Cap. II. De lIurisprudentia noua 9) Maßon. de Sect. p. 130. *) Fragmenta v. ap. Wieling. riarad. Reſtit. p. 214. . *) e quo eſt L. 2. D. de Or. Iur. 2) v. Arnald. Var. Cani. II, 29. u) quorum priores commentario illuſtrauit H. Tbeod. Pagenſtecher V. C. *) de quorum ratione v. Iac. Gotbofr. Diſiur:. II, Rtor. ad L. Barbar. Philipp. p. I5. in Opuſc. „) v. Wieling. Ind. Alphab. ICtor. in Jurispr. Reſt. XC. 2) 4. Auguſtin. de nom. propr Pand. p. 92. et 255. et Otto . v. cC. praef. T. I. Theſ. Iur. Ciu. p. 1I4. vide Reinold. Or. de Se. Pomponio p. 12. Heinecc. praef- ad Vblii Oonſe. p. 10 -. §. XIV. CAIVS a), ICtus apud ipſos veteres ce- leberrimus, cuiusque libri in magno vſu ver- ſati ſunt, vixit ſub Hadriano, Pio, et Mar- co b): quamquam aliqui viri docti c) eum vsque ad Caracallae tempora vixiſſe ſtatuunt. Certe dudum exploſa et eiecta eſt opinio eo- rum, qui Caium vsque ad Diocletiani, vel ad Iuſtiniani, tempora vixiſſe putaut 7). Her- ciſcundum inter ſectas fuiſſe, conſtat e). Plu- rima ſcripſit, e quibus fragmenta in Digeſtis relata ſunt ). Eorum hodie haec nota ſunt: Libri VII Aureorum, ſiue rerum quotidiana- rum g), de Caſibus liber ſingularis, Liber ſen- gularis Dotaliciorum h), Libri ad Edicum Aedilium Curulium, Libri ad Edidtum Praeto riæ Vrbani?), ſiue, Libri X 2d Edictum Vr-f bicum, . H ,,), aris 4 ven X ular⸗ verl larit rna m vu Mum tunih rüm ekeſtis 4) br. M. neß vel! tem de P cum Alu. 11 4g Ciu. ) X nen, . 2 ) v. di noNA 5. 214. 1. Teol, Hor. 0r. N’. . et Otr⸗ Reinolt. ad Vhui res ee⸗ et Mar- ) eum Atunt. nio eo⸗ . felad Her- ) Plu⸗ igeſti taſunt: iliond- ler rr. Giun Proeto- um Vr. icum, ab Hadriano vique ad Cinlhantinum M. 475 bhicum, 1ri X N NII ad Maicum T'romincig- e &), Libri II Fideicommiſſorum, Liber ſen Snea- laris de formula hypothecaria, Libri VI ad Le- gem XII Tabularum ſ. AodexadzXrg, Lihber ſin- gularis ad Legem Gliciam l), Libri XV ad Le- ges, ILübri III de Manumiſſonibus, iber ſingu- laris Regulorum, Liber ſingularis de re vxo- ria m), Libri Regularum, ad ötum Orphitia- num Liber ſingularis, 24 Wrum Tertullia- num Liber ſingularis, de Verborum Obliga- tionibus Libri III, et Commentarii: e quo- rum plerisque multa fragmenta hodie in Di- geſtis extant. 4) Praenomen Titi habuiſſe, vVulgaris eſt ſententia. Sedv. v. Meermann. V. C. Secim. Animadu. Crit. in Caii Inſtirutio- nes p. I. q. Caius autem non praenomen, ſed cognomen vel nomen fuit. Nam, quamquam liberae reipublicae temporibus Caius praenomen tantum fuit, tamen dein- de pro cognomine vel nomine ſup Impp. coepit eſte, cum ratio nominum valde eſſet mutata. v. Perizon. Anim- adu. Hiſtor. c. V. b) L. 7. pr. D. de reb. dub. L. 9. D. ad 5&Crz. Terull ef. A Auguſtin. Emend. I, S§. p. m. 46. Menag. Amen. Iar. Ciu. c. vlt. 6) Raeuard. Coni. III, 19. Conradi Act. Ernd. Lipſ. a. 1737. menſ. Febr. et deinde nouis argumentis in Parverg. II, 5. p. 287. 741. S 2) v. Eu. Otto F. C. prauef. I. I. Theſ. Iur. Cin. p. 15 2) v. Maſcou. de Sect. c. VIIL. p. 127. Ceterum quae ad Caium pertinent, de iis conf. Schulting. in not. ad vitans Caii a Bertrando et Grotio deſeriptam in Iuritprud. Ante- F) v. Wieling. Iurisprud. Reſtit. p. 9. ſz4. g) Rerum 476 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia noua g) Rerum quotidianarum nomine inſcripti haud dubie li- bri eam op cauſam, quod vtiliora diſciplinae praecepta continerent: isque titulus haud dubie a Caio eſt ipſo: nomen autem Aureorum videntur a poſteris accepiſſe propter praeſtantiam et gratiam. Ceterum nomine Au- eorum etiam libros Inſtitutionum Caii fimul compre- henſos fuiſſe, contendit Conradi Parerg. I, 7. propterea, quod tantum ex tribus libris Aureorum in Digeſtis frag- menta ſint, ſeptem autem in Indice Florentino memo- rentur. Quae ratio, haud ſcio, an fit infirma. „) Vitioſam hanc libri inſcriptionem eſſe putat Gifan. Cod. p. m. 380. legendamque ad L. Falcidiam vel Cinci- am. Equidem magis probo ſententiam Mielingii in Ind. Alpbaber. ICzor. Iurispr. Reſt. p. LXXVI. qui putat, eſſe eundem librum cum eo, quem de vetere re vxoria laudat Iuſtin. in Conſt. omnem g. 1. Anteceſſor. 3) Horum librorum plures reperiuntur inſcriptiones in Digeſtis: v. c. ad Eliétum Pr. V. titulo de aqua pluuia arcenda, titulo de damno infecto, titulo de liberali cauſa, tzitnlo de praediatoribus, titulo de Publicanis, titulo Qui ne que ſequantur, neque ducantur, titulo de Re iudicata, ti- zulo de teſtamentis, vt adeo libri ad Edictum Praetoris Vrbani ſcripti, in eosdem titulos partiti fuiſſe videan- tur, in quos Edictum ipſum diſtintum fuit. Ab hac ſententia neminem reuocet inſcriptio L. 4. D. de op. ſeru. L. 30. de bon lib. et aliarum, quae ſumtae inſeribuntur ex Caii libro ſecundo ad Edictum Praeroris Vrbani, ritulo de liberali cauſa. Non enim exinde conſequens eſt, ſingu- lares iſtos libros omnes fuiſſe diuerſos ab illis, ad Edi- ctum rbicum, vel duos libros ad hunc ipſum titulum Edicti de liberali cauſa fuiſſe: ſed potius in libro II. ad Edictum fuiſſe a Caio titulum de liberali cauſa tracta- tum. Forte enim non perpetui commentarii in totum Edictum his libris fuerunt, ſed tantum in certos quos- dam et inſigniores Edicti titulos. Nam Edictum ipſum in titulos deſcriptum fuiſſe, conſtat, et ICtos etiam li- bros ſuos in titulos vel capita diuiſiſſe, docet Bynkers- boek. Ohſ. V, 15, k) Hos b Haa 1) Hos! Corum in pron ni ordi Procn, ex iis Vinial perue ) In lo Sed vii di con in ea n) Con iam /1 Prae Unh. ptere⸗ tumtri plum caularn perlur (egan ſnceri herunt ciano, (ados etadee thorun quatuc tis ca⸗ 8064 ubieli. ecepta elipſo: decepiſſe nine 4u⸗ compte. Opterez, ſtisfrag. omemo. at Gifan. el (ini- üiin ld. utat, eſſe ielaudat tiones in uu glutit oli liſi, o Cuite cate, ti- Praetoris e videan⸗ Ab hie leen rl. ſeribuntur ani, tünb eſt bngi⸗ isa4 . um titulum broll44 uſa tracla⸗ in totum entos uos⸗ Nmn iplum 8 etiam !⸗ ethhnun. 9 Hos ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 477 1kos libros nihil aliud fuiſſe, niſi collectionem Edi prouincialium, tam in prouinciis Caeſaris qua 1 Proinelis Benatorti, propoſitorum, ad Edichi vrba- i raede Kaam⸗ id quod indicant formulae: gi⸗ i i ait Praetor, quibus Caius vtitur: neque ade uin “ ris argumentum pro Edicto Perpetuo . cia i arceſſi poſſe, oſtendi in proluſ. de Edict Pre.- . petuo Prouinciali. icto Per- In ſola . * ſoln . 4 e Dh de tne inſcriptione memoratur inſcripti . . Qi conſentiunt: ptionem eſſe, plerique viri do- in en lantiune⸗ cum praeſertim librorum ſcriptornm 4 a magna ſit vari Ob II, 12. 3 arietas. v. Bynkersboek. m) Conſtit. Omne m de rat. doc. ad A V , 7t. doc. nteceſſ. §. I. Vbi iam liber ſing. de zutelis laudatur. h. J. 1. vbi et- §. XV. Praecipue autem hic memorandi ſunt ir libri Inſtitutionum quatuon a), non ſolum 0. pterea, quod Imperator luſtinianus illis hul. tum tribuit, maximeque ſuas ad aarum Jem⸗ plum componi voluit: ſed inprimis eam ob cauſam, quod illi Inſtitutionum libri hodie ſi perſunt, vtiliſſimi ſtudioſis iurisprudéctiae elegantioris. Non illi quidem integri er ſinceri ab omni mutatione, ad nos erue⸗ nerunt, quippe ſeruati ex Breuiario Aln 4. ciano, in quod hos libros, in epitomen e. dactos, ad vſum ſui temporis kicerpolatos et adcommodatos, referri iuſſerat rex Viſige thorum). Itaque ab iſto compilatore ie 35 quatuor in duos contractos habemus, m 4 tis capitibus omiſſis, vnde poſt locum de fur- 478 Lib. III. Cap. II. De lurisprudentia nouna furtis nihil ad nos peruenit. Ceterum tamen vel ſic earum Inſtitutionum magna eſt ad in- terpretationem et illuſtrationem corporis Iu- ſtiniani vtilitas. Praeſtantia vero Inſtitutio- num Caii inde cognoſci poteſt, quod apud ipſos veteres in ſcholis magnus vſus harum Inſtitutionum Caii, maxima omnium laus fuit p†R. Aliud Caii Inſtitutionum compendi- um, aliquot abhinc ſaeculis, a monacho quo- dam, vt videtur, etſi ſatis imperito, factum eſt: quod primus edidit Petrus Aegidius Antwer- pienſis 7), et nuper Meermannus V. C. r). n) Quatuor libros fuiſſe, hodie conſtans omnium opi- nio eſt: niſi quod Wieling. Ind. Alphab. Iurisprud. Re- ſtit. p. LXXV in eam opinionem venit, vt putaret, duos tantum fuiſſe libros, propterea quod Iuſtinianus in Conſt. Oinnem, de rat. doc. ad Anteceſſ. 9. I. dicit, ſtu- dioſos primo anno ſex libros voce magiſtra percepiſſe, in quibus Inſtitutiones Cauii et eiusdem quazuer libri ſin- gulares numerarentur. Sed id quam fragile ſit argumen- tum, facile intelligitur. v. Conradi Parerg. I, 7. p. 147. °) Hacc Inſtitutionum Caii excerpta primus edidit lo. Sichardus, deinde Almaricus Bouchardus Louan. 1570 in I2. et Hieronym. Aleander iun. 1600. Venet. denique cum omnibus in ea commentariis Scbultingius in Iuris- prud. Anteiuſtin. qui etiam reliqua Inſtitutionum harum fragmenta ex Boëthio, Collatione Legis Moſ. et Roma- nae, Priſciano, Diomede, et ipſis Pandectis, interpo- ſuit. Ceterum has Inſtitutiones Caii denuo cum libris fcriptis duobus bibliothecae Leidenſis comparauit, et Animaduerſiones in Caii Inſtitutiones edidit Meermann. V. C. Mantuae Carpetanorum 1742. [et in Tej. 5 *- Meerm. T. VII.] 9) Conſt. 5Mae 9) Cen E.: Lagun u, rianui, nunc dioſß areher ſeenſe ) in nionen. I. nin i eti Reliqn ſiue er le, ſine/ Libror nus 4 certo, ) (n Oud l. &. 1) Fr luri 2) die Roa Ouß ) in bror, doai rentu crem 04 tamen adin⸗ NIs lu- Utato⸗ d aped harum m luus pendi 0 quo⸗ umeſt: untwel⸗ 2 1). ium opi⸗ Grul. Re⸗ 4 Putaret, Gſtinianus Cicit, ſtu⸗ ereepille, luni ⸗u . Argumnen⸗ edidit . n. 1570 I t denique in luri⸗ um harum et Rone: jnteto cunmlibris Haratit, et Mernmg. ℳ ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 479 ) Conſt. Omnem g9. I. de concept. Digeſtor. 9) P. Aegidii liber ſic inſeribitur: Summae ſiue argumenta Legum diuerſorum Imperatorum, ex Corpore Diui Theo- doſii, Nouellis Diui Valentiniani Aug. Martiani, Maio- riani, Seueri, praeterea Caii et lulii Paulli Sententiis, nunc primum diligentiſſime excuſa, Caeſarei iuris ſtu- dioſis vtilitatem allatura non mediocrem ex vetuſtiſſimno archetypo. A. 1517. apud Theodoricum Marzimum Ah- ſtenſem Aniwerp. qui liber rariſſimus eſt. r) in adpendice Animaduerſionum in Cais ICti Inſtün- tiones. §. XVI. L. vVoLVSIVS MAECIANVS ſub Anto- nino Pio et Diuis Fratribus celeber, Diui Mar- ci etiam praeceptor in iure ciuili ½) fuit. Reliquit 4) Libros XVI LEideicommiſorum, ſiue Quaeſtionum de Fideicommilys, Libraum ex Lege Rhodia u), Publicorum Libros AIV, ſiue de publicis iudiciis, item Quaeſtionum Libror, quorum mentionem facit Papinia- nus æ). Eidem etiam tribuitur, etſi parum certò, Liber de aſſe et partibus eius ). 5⁵) Capitolin. Marc. c. 32. v. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 5. Ottd ptaef. L. I. Tbeſ. [de vita eius ſcriptisque egit Io. Strauch.] 1) Fragmenta eius librorum in Digeſtis v. apud Mieling. Iurispr. Reſtit. p. 97. u) Sic enim titulus libri ſcribendus eſt, non ad Legem Rhodiam. v. Bynkershoek. Everc. ad L. Aflacis c. I. in Opuſc. T. I. ) in L. 86. pr. D. de adquir. vel omitt. bered. quos li- bros, cum libris de Fideicommiſſis, eosdem eſſe putant viri docti, propterea, quodiin Indice Florentino non memo- rentur. Sed parum idoneam rationem eſſe hanc, docent exempla librorum in eodem Indice omiſſorum, de qui- us 480 Lib. WI. Cap. II. De luriaprudentia noua bus nullus dubitationi locus relinquitur. cf. Bynkershoek. Exerc. ad L. Aflaces (C. I. „) Seribendi genus in hoc libello adhibitum, valde ab- rens ab elegantia Maeciani Cti, multum dubitationis iniecit viris doctis. Vtiliſſimum tamen ſtudioſis iuris eſſe iudicauit ſummus Cuiacius ad L. 21. 6. 2. D. de ann. leg. ita, vt eum ante ipſarum Inſtitutionum doctrinam cognoſcendum planeque imbibendum putaret. Adie- Ens eſt Libris de Pecunia Vetere a I. F. Gronouio, et in- ſertus a Graeuio Theſ. Ant. Rom. T. I. Ceterum de vita et ſcriptis huius ICti egit lLo. Wunderlich. in Comm. de Voluſiano ICto, et ”Cto Volißano. §. XVII. Q. CERVIDIVS SCAFVOLA 2) auctor Iurisconſultorum prudentiſſimus a), Marci Antonini conſiliarius *), Septimium Seue- rum Imp. et Papinianum in iure ciuili diſci- pulos habuit c). Herciſcundus fuit d). Edi- dit e) Libros XL. Digeſtorum, Notas ad Iu- ſianum, Lihrum ſingularem de Quaeſtione fa- milige, Libros XX Quaeſtionum f) Librum ſengularem Quaeſtionum publice tracdtatarum, Libros IV Regularum, Libros VI Reſponſo- rum g) et Notas ad Marcellum. 2) Scripfit Fr. Duarenus librum, cui nomen Scaeuola. 4) L. 3. C. Tb. de teſtam. 2) Capitolin. Marc. c. 2. c) Capitolin. Caracall. c. 8. [ef. de eius vita Cuiac. ad Reſponſa eiusd. d) Maſtou. de Sect. VII I. 5§5. e) Fragmenta in Digeſtis v. ap. Wieling. Iurieprud. Re- ſtit. p. 32. /4. In XIII. libros priores harum Quaeſtionum ſcripſit commentarios Io. Alramiranus et Velusquez, quod inſe- ruit N ruit) 5 30. Conro 9) de ine Reſtn triben vVI Comt tempe XXXI opion Tum Libro. nii hi⸗ 1) G C. v. 0 Amoe 1) br. RI 4 nid, umn Nlis I inytr ſentin dum ge NMA erthoek. Ale ab. tationis ſis iuris .de ann. Qrinam t. AMMie⸗ , et in⸗ erum de rich. in uctor Marci geue⸗ ilci. . Eci. Ad l- ne fa- Librum torum, Cleuoll Cuur. 4 pru N. um ſcipſit ſod inle. tuit aoh Hadriano veque ad Conſtantinum M. 481 ruit Meermannus V. C. Tbeſ. Iur. Ciu. er Canon. T. II. p. 369. [Vitam perſecutus eſt Weſtenbergius, et nuper Conradi. g£) de quibus v. Cuiac. Obſ. XII, 10. Ceterum male HMeineccius Hiſt. Iur. I, 318. ſecutus MWielingium Iurispy. Reſtit. Ind. ICkor. Alphab. p. LXXVIII. huic Scaeuolae tribuit librum ſingularem ?an, qui eſt Q Mucii Scaeuo- lae. Reſponſa explicauit Cuiacius Recit. TL. III. opp. J. XVIII. VLPIVS MARCELLVS ſub Pio, Marco, et Commodo floruit b): Proculianorum ſuo tempore acerrimus?). Reliquit £) Libros XXXI Digeſtorum, libros Vl ad Leges luliam et Papiam, Libros de Officio Praeſidis, Libros II Publicorum, Librum Fingularem Reſponſo- rum *), Libros de Oficio Conſulis, Notas ad Libros Digeſtorum Iuliani, Notas ad Pompo- nii librum ſingularem Regularum. b) Capitolin. Anton. Pi. c. 12. L. 19. D. de teſt. tut. Dio Caſſ. Exc. Peireſc. p. 724. ) v. Cuiac. Ohſ. XIV. 35. Maſcou. de Keät. p. 90. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 24. k) Fragmenta v. ap. Wieling. Iurispr. Reſtit. „ 100. ſ. [*) Eum interpretatus eſt Cuiacius T. III. opp.] §. XIX. AEMILIVS PAPINIANVS 1), Syrophoe- nix, lulige Damnae cognatus fuiſſe traditur. Summae apud ipſos veteres exiſtimatio- nis ICtus m), adeo quidem, vt, paribus in vtramque partem Ctorum ſententiis, Va- lentinianus tertius ei parti praeciperet ſtan- dum eſſe, cui adſentiretur Papinianus n); id- que inualuerit, vt ſtudioſi juris tertio anno Hh Papi- 482 Lib. I. Cap. II. De lriaprudentia noua Papinianiſtae ab eius nomine dicerentur ). Sub Seuero libellorum magiſter fuit, poſt Praefectus Praetorio p), et a Seuero tutor relictos Caracallae et Getae 97), ſed inter- fectus a Caracalla, cum probare caedem Getae nollet 2). Medium ferire voluit %). Plurima ſcripſit, e quibus haec referuntur 12): Libri II de Adulteriis, Liber fingularis de exercitio publici iudicii de adulteriis u), Li- ber ſingularis As vropino, h. e. de officio Aedi- lium *), Graece, Libri XXXVII Quaektio- num, Libri II Definitionum, Libri XIX Re- ſponſorum. ¹) Vitam Papiniani expoſuit Iac. Lectius et] Eu. Otto in Papiniano. m) Zoſim. I, 9. Spartian. Seuer. c. 21. Caſiodor. Var. VI, 5. L. 30. C. de fideicomm. 2) L. vn. C. Th. de Reſp. prud. 0) Conſt Omuem reip. 9. I. 4. 4d Anteceſſ. p) Dio Caſſ. Exc. Peireſe. p. 865. 9) Zoſim. I, 9. Partian. Carac. c. 8. r) Sartian. Carac. c. 4. 5y) v. Maſcon. de Seck. VIII, 6. p. 135. 3) Wieling. Iurisèpr. Reſtit. p. 138. u) Otto V. C. in Papiniano c. 12. J. 4. x) Eius fragmentum Graecum eſt in L. un D. de via publ. Ceterum vulgo putant, eum librum egiſſe de officio Ac- dilium municipalium: quam ſententiam inprimis de- fendit Otto V. C. in Papiniano c. 4. §. 3. et alibi. Sed Burmannus ficto nomine Ottocari Hammenſ. Schediaſm. Nomico Pbhilolog. p. m. 22. ſq4. rationibus et argumentis grauiſſimis docuit, eum pertinuiſſe ad Aediles Vrbis Ro- mae: contra quas rationes denuo pro Ottone diſputauit Ge. Arnald. Var. Coni. I, I8. ſed fruſtra, vt mihi videtur Qu graece ſciunt, idem ſentiant Burmanno, neceſſe eſt. 8. XX. b1 TI ribus 4Ter dicen 4 Opin Uer ²) Fr⸗ Ceter ſurio in le tr 1eh ni cor nolam 4) I. 9) pr⸗ 4) H taric A lirrins e; ) l. *) hra colle⸗ i 0090 tur ). poſt ror inter- gedem luit). tur!): rir de ), Ui. Aedi ceſio- X. E. Oto lor. Var. leuunhubl ſhcio⸗ Ae⸗ Tlanis de⸗ lbi Fed baufn. gumentts Frbis ho⸗ Ulputnit i Videtue becele eſt. W. sb Hadriano viéque ad Conſtantinum M. 483 §KF. XX. TERTVLLIANVS ICtus iisdem tempo- ribus floruiſſe putatur; diuerſus tamen eſt a Tertulliano patre eccleſiaſtico )), vt vel dicendi genus vtriusque arguit. Scripſit z) Libros VIII. Quaeſtionum, et de Peculio Ca- renſi Librum ſingularem. ₰ A. Auguſtin. de nom. propr. Pand. p. 139. a. Cuiac. Obſ. VII, 2. aliique ſtatuunt eosdem eſſe. Sed ſatis eam opinionem refutarunt Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 12. Otto praef. L. I. Theſ. Iur. Ciu. p. I5. g) Fragmenta v. in Eieling. Iurisprud. Reſtit. p. 252. ſg. Ceterum hunc ICtum parum idoneis rationibus cum Ma- ſurio Sabino vixiſſe ſtatuit Habnius Or de Eſu Cbronolsg. in Iurispr. p. 133. in Wieling. Iurispr. Reſtit. T. II. CLAVDIVS TRYPHONINVS, Papiniani aequalis, quippe cum eo in Seueri et Antoni- ni conſilio fuit à), reliquit “) Notas ad &ae- nolam c) et Diſputationum libros XXI. a) L. 50. D. de iur. iſc. Cuiac. Obſ. VII, 2. ) Fragmenta v. ap. Wieling. Iurispr. Reſtit. p. 253. ) Has notas illuſtrauit, Ant. Dadin. Alteſerra commen- tario Toloſae 1679. §. XXII. ARRIVS MENANDER, Caracallae conſi- liarius 1), ſcripſit Libros IV. Militarium, ſiue de re militari &). ) L. II. H. 2. D. de mindr. e) Fragmenta v. ap. Eieling. Iurispr. Rejt. p. 120. quae collecta illuſtrauit fingulari libello, ſed parum commen- dabili, quamuis nuper repetito Lipſiae, Mirbellus. H h a §. XXII. 484 Lik. III. Cab. I. De luricprudentis nona SF. X XIl1I. Incerti temporis ſunt sEX. PEDIVS f), PVTEOLANVS, auctor Adſeſſoriorum g), PACTVMEIVS CLE MENSh), PAPIRIVS FRONTO 1i), FVRIVS ANTHIANVS, qui ſcripſit Libros V. ad Edictum ), RVTILIVS MAXIMVS, qui Librum ſingularem ad Le- gem Falcidiam ſcripſit ). =è 7) Laudantur tantum libri eius in Digeſtis, veluti de ſti- pulationibus in L. 6. D. de reb. cred. . g) laudatur hic liber in L. 12. D. de pact. 7) laudatur in L. 21. §. 1. D. de ſtat. lib. i) Reſponſa eius laudat Calliſtrotus L. 4. En. D. ad L. Rbod. de iact. L. 220. J. 1. D. de V. JS. 1 Wieling. Iurisprud. Reſtit. p. 6. 1) v. Cuiac. Obf. II, 27. gg. XXIV. QyINTVS CLAVDIVS SATVRNINVS m) qui ſcripſit Librum ſingularem de poenis paganorum n), et Q. VENVLEIVS SATVR- NIN VS, auctor librorum X. Actionum, libro- rum VII. Diſputationum, librorum VI. Inter- didorum, Iibrorum IV. de Officio Proconſulis, Librorum III. Publicorum, ſiue de Publicis Iu- diciis, Librerum XIX. Sripulationum o), non confundendi inuicem, vt a multis factum eſt p): ille incertae aetatis, hic autem tempo- ribus D. Pii fuiſſe videtur. m) Duos facit Heineccius Hiſt. Iur. I, 335. . et Clau- dium Saturninos, ſecutus Grot. vit. ICtor. II, II. p. 19 I. errore: vt docuit Bertrand. Lib. II. p. 263. cf. Oto praef. Theſ. Iur. Ciu. I. I. p. 160. — n21) Frag- 5 15) Fr. b. zurnn 9) Fr “ dage FllI One⸗ ab Hadri ano vsque ad Conſtantinum M. 485 n) Fragmentum eſt in L. 16. D. de poen. Ceterum in In- 8 dic. Pand Florent. errore tribuitur hie liber Venuleio Sa- zurnino, omiſſo Claudio Saturnino. v. Oeto h e. °) Fragmenta v. ap. Wieling. Iurisprud. Reſtit. p. 257. ſqg. IRII S qui perperam ei attribuit Librum ſingularem de Poenis paganorum, qui debetur Claudio Sarur nino. goi nn 8 „) A. Auguſtin. de nom. propr. Land. p. 10 6. b. Werill. Olj. VIII, I. aliisque. v. Panciroll. Tbeſ. Var. Læt. II, 139. A le. Otto l. c. §. XXV. ii DOMITIVS VLPIANVS, Tyrius Syro- hoenix, ſub Septimio Seuero ſcriniorum magiſter, ſub Alexandro Praefectus Praetorio uI. fuitg), interemtus a militibus. Nulli ſectae ſe mancipauit r). Plurimos libros fcripfit 4), e quibus in Digeſtis excerpta funt. In quibus ſaepe a Papiniano paullo iniquius diſſentire?), ſcribendi genus autem latinum traxiſſe aliquid NINVSS en Putatur ex ratione loquendi Phoenicia. Per- I. peram u): quamquam oratio latina, qua vti- „ro. tur, vè tum tempora erant, valde a vetere lter. elegantia remota eſt. nſli⸗ 4) Zoſim. I, II. . ) v. Maſcou. de Sect. VIII, 7, 2. [De vita eius v. Ber- ri NM. trand. et Grotius quaeque ad horum ſcripta notauit 9 von Schulting. in Iurispr. Anteiuſt.] 9 5) quorum fragmenta in Digeſtis v. ap. Wieling. Iu- ſadum rispr. Reſtit. p. 26 I. ſd. tempo. 1) Otto Papinian. c. 8. §. 13. 2) vt demonſtrat Dukerus de Lartinit. vet. ICt. p. 322. et 392. de eius ſtilo omnino conf. Bynkershoek. Ohj. VIII, 15. et Un. §. XXVI. . . . . . . 1 d, Iam libros Vlpiani trademus. Scripfſit Li- bros V. de Adulteriis, Libros IV. de Appellatio- Hh 3 nibis, 4) Fiag- 486 Lib. WI. Cap. I. De lurisprudentia noua nibus, Libros VI. de Cenſibus, Libros X. Diſpu- tationum, Libros LXXXIII. ad Edictum ſ. ad Edicum Praetoris, Libros II. ad Edildlum Ae- dilium Curulium, Libros VI. Fideicommiſſo- rum, Libros II. Iaſtitutionum, Libros ad Le- gem Aeliam Ssentiam, Libros XX. ad Leges ſiue Legem Iuliam et Papiam, Libros III. de Offi- cio Conſulis, Libros X. de Officio Proconſulis ), Librum de Officio Quaeſtoris ſingularem y), Libros VI. Opinionum z), Libros X. Pandecta- rum a), Libros VII. Regularum, Libros II. Re- ſponſorum *) Libros Ll. ad babinum b), fiue ad Maſurium babinum. ) In ſeptimo eorum librorum Reſeripta Impp. contra Chriſtianos eum collegiſſe tradit Lactant. Inſt. Diu. V, 15. v. Cuiac. Obſ. X, 34. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. XII. p. 69. Bynkersbhoek. de Rel. Peregr. Diſ-. I p. 241. Olj. V, 2 2. Khulting. Diſj. pro Reſeriet Liupp. p. m. 17 I. 79. ̈) vitioſe itaque eſt inſcriptio L. 2. D. de iurisd. vt patet e L. 1. D. de of-. Quaeſt. v. Gronou. Emendat. Pand. p. m. 77. 2) in quibus ille conſilia prudentiae, ſiue cautiones, vti Mo- deſtinus in libro Heurematicorum tradidit v. Noodt. Comm. Dig. tit. de procurut. Exemplum eſt in L. 11. D. de alien. iud. mut. Errat vero Iac. Gothofred. ad L. 61. D. de R. l. p. m. 259. qui putat L. Iaud. 61. non eſſe veteris illius Vlpiani, ſed alicuius poſterioris Vlpiani, aeui Con- ſtantinianei: congeſtas autem eſſe in cos libros Opi- niones, hoc eſt, virornm pudentum placita, reſponſa, ſen- tentias maxime illuſtres: vtrumque perperam. 4) v. Ind. Pand. Florent. L. 2. D. de loc. et itin. publ. praeſcribitur Vppianus Lib. XL. Digeſtorum. Sed ibi ſeri- bendum eſt Iulianus, quia nullos Digeſtorum libros ſerip- ſit Vlpianus. v. A. Auguſt. de nom. propr. Pand. p. 65. 4. La- Sitt. Eſ. Ind. Leg. VI, 6. Gronou. Emend. Pand. dn Nullæe ſ Tluf cio li⸗ Fula, On 40 4) v tio Di⸗ ſer 8 die Cian oſa Diſpu. nſ. ad m A. mmiſ- 60 L. Gerſie 406 ſle, 4 ven g) Anddk.. VII M. , ue Pp. contra . Da. V, Cu. c. XMI. 1. /4. m. tn u. Led ibiſel . ibrosſeih⸗ Gelr. . 5 71. Nullt⸗ 1,. vt atet e I N.77. hes,Tti ⸗ . 7. Wott. 4I. b. D. eſſe vetetls nenixn ſbros (. ſporlaſen⸗ ab Hadriano veque ad Conſtantinum M. 497 Nullae ex Pandeéctis Vlpiani in Digeſtis Iuſtiniani reli. quiae ſunt. *] Reſponſa interpretatus eſt Cuiac. T. III. opp.] *h Lamprid Elag. c. 16. memorat Sabinum Conſiadlarem, ad quem libros Vlvianus ſeripſerit. Sed nulla in rebus vete- ribus, contra ipſos veteres ſcriptores, his auétoribus fides eſt. Itaque non Sabino dedicati, ſed ad Maſurii Sabini libros Iuris Ciuilis illuſtrandos ſcripti ſunt. v. Cuiac. Obſ. VII, 2. F. XXVII. Scripſit porro Libros X. Protribunalium, ſiue potius de omnibue Tribundlibus, vt hic liber vbique in Digeſtis adpellatur c), Libros ſengulares Excuſationum, de Oficio Conſula- rium, de Oficio Curatoris reipublicae, de Off- cio Praefecti Vigilum, de Officio Praefecti Vr- bi, de Oficio Praetoris Tutelaris, Librum ſin- gularem Pandectarum d), Regularum, de Sponſalibus; Notas denique ad Ariſtonem, ad Marcellum, ad Papinianum. c) v. Gronou. de Emend. Pand. p. 76. Ceterum quae ra- tio horum librorum fuerit v. Cuiac. Obſ. VII, 23. )Ex hoe ſunt L. 24. D. de reb. cred. et L. 34. de liber. cauſ- Quare cum ex libris X. Pandeitarum nullae in Iuſtiniani Digeſtis reliqniae ſint, emendandum Ind. Eor. Pand ſcribendumque aνανντε Sα„οο τι putat Grotius. Sed v. Scbulting. Iurispr. Anteiuſt. g. 550. §. XXVIII. Ex Vlpiani ſingulari libro e«) Regularum ho- die tituli XXIX. fuperſunt, ſeruati ex Alari- ciano Breuiario, in quod illati fuerant iuſſu re- Hh 4 gis 488 Lib. III. Cap. II. De Iurisprudentia noua gis Viſigothorum Alarici. Primus edidit Io. Sichardus, poſt Io. Lilius, quem auctorem plerique ſecuti ſunt editores, qui poſt eum acceſſerunt. Optima editio eſt A. Schultingii in lurisprudentia Anteiuſtinianea, qui duo alia aliunde fragmenta addidit. Ceterum hi tituli ſtudioſis iuris antiqui, vt ad interpreta- tionem et illuſtrationem iuris Iuſtinianei in- primis vberes, valde commendandi ſunt. e) v. Khulring. ad Vpian. fr. init. in Iurispr. Anteiuſt. p. 560. Hic commemorandum eſt fragmentum, ex DOSITHEI Grammatici Exercitationibus Graecis ineditis, de iuris ſpeciebus et manu- miſſionibus, quod laudari ſolet ſub nomine ve- teris Iri. Auétorem eſſe ipſum Vlpianum, non abhorret †). Doſitheus, aequalis ipſius Vlpiani, quippe ſe ſcribere narrat Apro ert Maximo Conſulibus, id graece vertit ex Lati- nis Vlpiani: vnde poſtea latine neſcio quis (ipſum Doſitheum fuiſſe, non alienum eſt cre- dere) reddidit. Quam latinam, non ſane ſatis elegantem, interpretationem eruit Claudius Puteanus, et cum Cuiacio communicauit g): qui primus edidit ſubiectam Codici Theodo- ſiano h): denuo deinde vulgauit P. Pithoeus?) cum animaduerſionibus: quem alii ſecuti ſunt, et nouiſſime Schultingius ½), adiectis cum Inpe andre ei in is 9) miql 45 H. cum e g thias Ptis 4 Cuiac in Joc tegriu corru fagn poni 9) Cu 6) ) lub in 4. ) in 5Ia rnum Knn IV tumi Qam detur 4 it lo. lorem eum huingii i duo um hi prett lei in⸗ t. Ateiuſt. ,eX Oonibus ne. ninene- ignum, iplus 49r,H 6 Li- eſt cr · neſatis udins uitg): heodo⸗ hoens! . . detur p). Ceterum omnes fere ICtos libro- ſecuti CUIHe ab Hadriano vique ad Conftantinum M. 489 cum Pithoei, tum ſuis animaduerſionibus. Sed graecus textus tamen latuit: donec Mat- thias Roeuerus nuper 1) illum ex libris ſcri- ptis accuratioribus et integrioribus, quam Cuiacianus fuit, cum notis et emendationibus in lucem edidit. Quo auctore longe jam in- tegrius, quam antea, etſi non ab omni labe et corruptela vacuum, redditum eſt nobis id fragmentum;: elegantiori iurisprudentiae non inutile. — F) v. Roeuer. V. C. praef. 2) Cuiac. Obſ. XVII, 20. ) Anno 1560. ¹) ſub finem Collazionis Legis Moſ. et Rom. Lutet. 1573. X) in Iurieprud. Anteiuſt. 1) Lugd. Bat. 1739. 8. ex Codd. MSS. Leidenſibus, quo- rum vno, eoque octo fere ſaeeulorum, iam vſus fuerat Salmaſius, qui de Mod. Vſur. ſaepe illum librum laudat. §. XxXX. IVLIVSPAVLLVS, Seueri et Caracallae Imperatorum conſiliarius, et poſtea ſub Alex- andro Praefectus Praetorio fuit m). Summam ei iurisprudentiae laudem ac fere principa- tum ipſa tribuit antiquitas; neque immerito: quamuis et, propter ſubtilitatem, obſcurita- tis n), et, propter prauum ſtudium carpendi, iniquitatis arguatur . Medium ſecutus vi- rum, a ſe ſcriptorum, multitudine ſuperauit. Hh 5 m) Lam- 490 Lib. II. Cap. II. De lurisprudentia noua m) Lamprid. Alexandr. c. 26. n) Duaren. ad L. 132. D. de V. & defendit tamen eum ab hoc crimine Bynkersboek. Exerc. ad L. Lecta c. 13. p. 85. ⁶) Balduin. Iurispr. Mucian. p. 299. P. Faber ad L. 145. D. de R. I. Maſcou de Sect. VIII, 8. 2. p. 144. Otee Pa- pin. p. 294. Neque tamen ſatis certum eſt, quod de Vlpiani et Paulli aemulatione dicitur. v. Rynkershoek. ad L. Lecta p. 39. 2) v. Maſcon. de Sect. VIII, 8, 2. §F. XXXI. Eius autem hi libri ad poſteritatis notitiam peruenerunt, ſiue delibati, ſiue laudati in Di- geſtis ): Libri tres de Adulteriis, Libri XXIII. Preuium ſiue Breuis Edicti r), Libri II. de Cen- ſibus, Libri III. Decretorum 5), Libri LXXX. ad Edictum, ſiue ad Edidum Praetoris, Libri ad Ediälum Aedilium Curulium, LEibri Epito- marum ſiue Epitomatorum Alfeni Digeſto- um?), Libri tres Fideicommiſorum, Libri II. Inſtitutionum, Libri II. de Iure Fiſci, Libri gres ad L. Aeliam Sentiam, Libri II. ad Leęgem Iuliam, vel Iuniam, Libri Xad Leges, Iuliam et Papiam, Libri III. Manualium u), Libri IV. ad Neratium, Libri II. de Officio Procon- Julis, Libri XVIII. ad Plautium ), Epitomas Labeonis wendαονα.ο⁵⅞. L 9) Fragmenta in Digeſtis v. ap. Wieling. Iurigprux. Reſtit. p. 158. ſq. *) de quorum ratione et indole v. Heinecc. Hiſt. Edict. p. 26. J. in Opuſe. *) de num ular un, Ente cunt len, lelliu Ai⸗ Adui liber (pti Viru (/i cduiti 41 de h⸗ Men dtem fum 0 n elnlab 3B. L. 14. Otte E. quod de riboek, ad totitiam iin Di⸗ XXII. ℳαν˙ L[XNX. , libri ni Hin- Diake Lihrill. z, litni 9 Lihn Procon- Hitmu t . 9) de Hadriano vaque ad Conſtantinum M. 491 5) de quibus v. Cuiac. Ohf. II, 26. Merill. Ohj. II, 26. Bynkershoek. Exere. L. Lecta. c. I. Schulring. Iurispr. Anteiuſt. g. 211. S 2) de his v. Bynkersboek. Ob/. VIII, I. u) ad quos libros Differentiarum edidit Merillius Pariſ. 1638. 8. x) qui quales fuerint, docet Bynkersbock. Ob/. II, 18. „y) v. Bynkersboek. Ohſ. III, 6. & 12. §F. XXXII. Scripſit porro Libros XXVI. Quacſtio- num z), Libros VII. Regularum, Librum ſin- gularem Regularum, Libros XXIII. Reſponſo- rum, Libros ad sabinum XVI. a) Libros VI. Sententiarum ſiue Factorum b), qui etiam di- cuntur Libri Imperialium Stntentiaram in cognitionibus prolatarum, Libros IV. ad Vi- tellium c); Libros ſingulares plurimos, de Ackionibus, de Concurrentibus Actionibus, de Adulteriis, de Appellationibus, de Articulis ILAn liberalis cauſae, de Cognitionibus, de Con- „Iiliam 9 . . . . .7 virum et vxorem, de Dotis repetitione, de Ex- ceptione Formularum, de Donationibus inter cuſationibus Tutorum, de Extraordinariis Co- gnitionibus, de Tuacitis Fideicommiſis, de For- ma teſtamenti, de Gradibus et Affnibus d), de moßhcioſo Teſtamento, de Iuſtructo et Inſtru- mento, de Iuterceſſionibus feminarum, de de- ptemuiralibus iudiciis e), de Iure Codicillo- rum, de Iure Fiſci, de Iure Libellorum, de lure 492 Lib. II. Cap. Il. De Iurisprudentia noua Iure Patronatus, de Iure Patronatus, quod z Lepe Iua et Papia venit f), de Iure Lingu- lari, de Iuris et facti ignorantia. 2) De eorum indole v. Bynkersbock. Exerc. ad L. Lecta c. I. H. 3. 4) v. Gronou. Emend. Paud. p. 77. Scbulting. Iurispr. Anteiuſt. p. 208. ⁵⁶) Hi quomodo diuerſi fuerint a libris rribus Decreto- rum, disquirit Schulting. in Iuriſt. Anteiuſt. p. 211. 2) v. A. Auguſtin. Emend. I, 6. Sed Gifan. Lectur. Al- torf. p. 929. putat fuiſſe notas ad Sabini libros ad Vi- rellium. d) v. Cuiac. Obſ. VI, 40. e) ita inſcribitur omnibus locis: ſed legendum haud dubie de Cenzumuiralibus iudiciis. v. I. F. Gronou. Objſ. IV, 2. Fy hi duo libri mihi videntur vnum corpus eſſe: quam- uis in ind. Flor. diſtinguantur ac ſegregentur. [Ce- terum Reſponſorum libros interpretatus eſt Cuiac. T. III. opp.] §. XXXIII. Reliquit porro Libros ſingulares ad Legem Cinciam, ad Legem Fuſiam Caniniam g), de Legibus h), de Eegitimis hereditatibus, de Li- berali cauſa, de Libertatibus dandis, Vodena- giæ an Municipalem i), de Officio Aſeſſorum, de Officio Conſulis, de Officio Praefecti Vigi- dum, de Oficio Praefecti Vrbi, de Officio rae- toris Tutelaris, ad Orationem Diui Antonint et Commodi e&), ad Orationem Diui eueri, de Poenis militum, de Poenis omnium Legum, de 5R boe heri Cutoni Ktun ACtun/ lionun/ enti ,1 nou⸗ I. Lede . lurupe DecreN. 211. Adr. 4 10s ad N. dum haud. ronon. 0 ½ ſe: am. ntur, e. “ Cin, T. . 4d Laen 9) D 0, Li irunj 4 V. en Vrur- Antonimi . uen, , LAN 4 ab Hadriano vsque ad Conſtantinum . 493 de Poenis paganorum, de Portionibus, quae li- beris damnatorum conceduntur, ad Regulam Catonianam, de ſecundis Tabulis, de tis, ad SWCtum Libontanum, ſeu Claudianum, ad Stum Orphitiunum, ad Ttum Silanianum, ad &tum Tertullianum, ad tum Tmpil- lianum, ad Utum Velleianum l), de Teſta- mentis m). g) In indice Flor. memoratur liber ſungularie ad Legem Velleiamn, omiſſo hoc: quare hunc ei ſubſtituendum cenſet Gronou. Emend. Pand. p. 7 8. cum praeſertim in Digeſtis ex hoc fragmenta extent, ex illo nulla. b) hic liber in Ind. Flor. relatus eſt ab aliena manu: adeoque valde dubius, cum praeſertim nihil ex eo in Pandecte relatum extet. v. Gronou. de Emend. Pand. p. 80. qui etiam dubitat de duobus proximis libris, de le- gitimis hbereditatibus, et de donationibus inter virum er vxorem. i) In Ind. Flor. vno verſiculo ponuntur pro vno libro. Tuurellus autem vt diuerſos poſuit. Gronou. vero ne Emend. Pand p. 78. putat ſuſpectum vtrumque, tam- quam ab aliena manu profectum, cum praeſertim in Digeſtis nihil ex illis relatum reperiatur. k) Hic liber in Ind. Flor. omiſius eſt: contra vero re- fertur liber ſing. ad Orationem D. Marci. Quare cum ex illo in Digeſtis L. 60. D. de R. N. excerpta fit, ex hoc nihil, vnus idemque eſſe videtur. In L. 20. D. de R. N. praeſcribitur Paulli liber ſing. ad- Orationem D. Seueri Commodi. Sed cum Seuerus et Commodus colle- gae non fuerint, recte corrigendam inſcriptionem pu- tant viri docti: ad Orationem D. Marci et Commodi. v. Wieling. Ind. Alph. ICrt. in Iurispr. Reſtit. p. LXXXVIII. ) Forte hi libri ſingulares ad diuerſa iſta SCta ſunt ti- tuli libri de &Ctis. v. quae dixi in Traiano p. 148. m) Forte 494 Lib. III. Cap. II. De lurisprudentia nouæ m) Forte hie liber non diuerſus eſt a libro de forma teſta- menti, e quo extat L. 89. D. de Legat. III. vt putat Conradi ad Ind. Florenz. ICror. p. 166. §F. XXXIV. lIam ?AVLLVsS, vt acutiſſimi ingenii ac ſubtiliſſima diſciplinae cognitione erat, pluri- ma aliorum ICtorum ſcripta Notis ſuis qaſtiga- Uit. Notas quidem ſcripſit ad lulianum, ad Papinianum, et ad aeuolam. K. XXXV. In omnibus autem Paulli ſcriptis maxime memorabiles ſunt libri V. Sententidrum Re- ceptarum, ad filium ſcriptin), qui hodie ex- tant; non illi quidem ſinceri, nec ab inter- polatione vacui, ſed ita, vti eos cum interpre- tatione Gothica interpolatos, atque ad ſui temporis vſum adcommodatos, in Breuiari- um Legum referri juſſerat Alaricus Rex Vifſi- othorum. Eos, vna cum reliquiis Codicis Theodoſiani, Gregoriani, Hermogeniani- que, et Caii, Vlpinianique, primus in lucem reuocauit . Sichardus in Germania; poſtea Almaricus Bouchardus vna cum Caio, in Gal- lia: deinde lo. Tilius et Ranconnetus; poſt hos lac. Cuiacius pleniores et emendatiores cum adnotationibus edidit oο): inde Conr. Rittersbuſius 5†), cum nouis acceſſionibus: poſtremo omnium adcuratiſſime illuſtratos ac perpolitos 4. &bultingius 4). Ceterum Vtilick juris illuſtr⸗ 1) not koqe ) à. plen hac: „ N. ) lu 1) v. mmugf ls STRJ ſeript Chorit rioru lur ue )I. de o 1) v. 1) de rm lenie Ein NVs, 1os u teſtt. It putat 8 enii ac plun. Alligr. um, add maxime mn Le- ddie ex⸗ b iner⸗ nterpre⸗ e 40 fui Preuiati⸗ ex Vil Codicis genimi. n lucem Poſten in Ca.. u; pott datiores ge Conr. ſonibus: luſratos Cerum ruli. ab Hadriano veque ad Conſtantinum M. 495 vtiliſſimi ſunt hi libri, tum ad cognitionem iuris antiqui 7), tum ad interpretationem, illuſtrationemque iuris Iuſtinianei. n) non confundendi cnm libris aliis Sententiarum ſiue Factorum v. Nchulting. Iurispr. Anteiuſt. p. 21 1. ſq4. 0) A. 1558. primum; deinde 1566. ſed vberrimos ac pleniffimos a. 1586. Pariſ. et Geneu. quamquam, de hac editione quae monet, v. Nordkerk. Disquiſ. de Leg. Petron. p. 100. p Norimb. 1594. 8. de Editionibus Paulli Sententiarum v. Schulting. Praef. Iurispr. Anteiuſi. p. 17. Jq4. 4) Iurisprud. Anteiuſtin. ) v. I. Gothofred. Manual. Iur. p. 5o. et Conr. Rittershbuſ. praef. ad Edit. Paull. in Iarisprud. Anteiuſt. p. 196. ſc. F. XXXVI. Iisdem temporibus fere «) floruit cCALLI- STRATVS, de quo nihil aliud conſtat, niſi ſcripta in Digeſtis relata: veluti libri ſex de Cognitionibus t), libri VI. Edidorum Monito- riorum u), libi tres Inſtitutionum, Libri IV. de lure Fiſci, ſiue de Iure ſiſci et populi, deni- que Libri II. Quaeſtionum. 5) L. 2 D. d iur. Mſe. L. 38. D de Leg. L. 3. F. k. . de off. Procur. Caeſ. 2) v. Wieling. Iurispr. Reſt. p. 20. ſcj. u) de quibus v. Heinecc. Hiſt. Edicét. p. 26. cf. Briſſon. de Form. lib. III. p. 277. Ceterum de Calliſtrato ſcripfſit Ienichen §. XXXVII. Eiusdem aetatis eſt x) A LIVS MARC IA= NVS, qui in diſciplina iuris neutrius ſectae placi 406 Lib. MI. Cap. II. De luriprudentia noua placitis addictus fuiſſe putatur y). Scripſit z) de Appellationibus libros II, TLibros XVI Inſtitutionum a), Libros V. Regula- rum, Libros II. Publicorum, Libros ſingulares de Delatoribus, ad Mypotherari iam formulam, ad Ctum Turpillianum, Notas ad Papiniani libros de Adulteriis b). X) v. L. I1I. J. 3. 4. de muner. er honor. L. 4. C. ne de ſtat. R Aaf. cf. Gotio/ red. de Cenotaph. p. 130. T. III. e. Ort. „) Orto Papinian. c. 13. H. 9. 2) v. Wieling, Iurisbi. Riſtit. p. 112. 4) de quorum ratione vid. Norakerk V. C. Obſ. c. II. p. 4. qc. Pragmenta autem horum librorum in ordi- nem r. edegit Hemecc. Opuſi. Poſt. p. 588. à) de quibus v. Otto Pepinian. c. 13. §. 6. e [Vi- tam hia as [Cti perſecutus eſt ſi ngulari ditſertattone 3 Oelrichs V. C.] . g. XXXVIII. FLORENTINVS eadem tempora attigiſſe videtur: qui Qibros XII. Inſtitutionum ſcri. pſit c), magna elegantia. c) Fragmenta v. ap. Wieling. Iurispr. Reſtit. p [Car. Fr. Walcbius V. C. ſeripſit Comm. de Phii& pbia Florentini. Ien. 1754. 4.] 5§F. XXXIX. Neque ad aliam aetarem referendus eſt LI- CINIVS RVFINVS: qui edidit libros Regau- larum XII J). Ceterum eum auctorem Collationibus Legum Moſ. et Rom. ſtatuunt 7 ed falſè ). ru u/ iure M man 4) eft eb Hacdriano vigut ad Conſtantinum M. 497 mu Scrioſt 4) eſt tamen ex libro XIII. L. 34. de ve iud. Ceterum cktoik fragmenta v. ap. Wieling. Iurispr. Reſt. p. 245y5. libret e) Cuiac. Obſ. VII, 2. aliique. Neeulr. ) v. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c.7. Iac. Gothofr. Manuatl. Iur. c. 2. J. 10. p. m. 54. et Prolegom. Cod. Teod. ngulares cap. III. cf. Schulring. ad Collat. Leg. Moſ. er Rom. init. rmulen, in Iurispr. Anteiuſt. p, 727. AEFE MILIVS MACER eorundem tempo- rum eſt g), non confundendus cum eiusdem nominis Poëta, Auguſteae aetatis ). Scri- pſit ?7) Libros II. de Appellationibus, Libros II. de Re Militeri, ſine Militarium, totidem de Officio Praeſidis, et Publicorum, et Emos &v,;, 6 . ſ. ad Legem viceſimae hbereditatium ). ilſertatione . 3 . 1 leſu. . Te0. „&. I. m inordi- g) v. L. I. D. ſi pendent. appell. cf. Panciroll. Var. Lect. „) de quo v. Broekbuſ. ad Tibull. II, 6. ui ſcripſit Og ½ 4 4 „ 1 ρναα attigile ¹) Pragmenta v. ap. Wieling. Iurispr. Reſt. p. 96. 44. n ſcti. I x) Vulgo inſcribuntur ad Legem Viceſimam: ſed perpe- 1 ruam ex vitioſis Digeſtorum locis, v., ſupra LZib. III. cap. I. Se ct. II. J. 5. Ceterum fragmenta hortan libro- “ 4 rum interpretatus eſt Fr. Ramos del Manzane Comm. Pliſ ad Leg. Iul. er Pap. Popp. I, 8. 744. aur N. HERENNIVS MODESTINVS poſtremo le memorandus eſt. Is fuit diſcipulus VIpia- u Ne ni !), et praeceptor Maximini iunioris in uCioren iure ciuili m): [Ctus multae aequitatis, hu- Auum½ manitatis, et prudentiae. Edidit ) Libros IX. l1i Dißfferen- Ge . W 498 Lib. I. Cap. II. De lurivprudentia noua Differentiarum o), Excuſationum p) Libros VI. graece, Libros X. Regularum 5), Libros XIX. Reſponſorum *), Libros XII. Pandecda- ru m, Libros 1V. de Poenis, Libros ſngulares de Caſibus enucleatis 4g), Heurematicorum r), de hofficioſo Teſtamento, de Legatis et Fidei- commiſſis, de Manumihonibus, de Araeſeri- ptionibus, de Ritu Nuptiarum, de Teſtamen- tis, de Dotis Differentia, Notas ad Q. Mu- cium 5). 1) L. 20. D. de furt. m) Capitolin. Maxim. iun. c. I. Ceterum de eo v. Brenc- mann. Comm. de Heuremat. Modeſtin. c. I. J. 18. Orio V. C. praef. L. I. Tbeſ. Iur. Ciu. p. 16. n) Fragmenta v. ap. Wieling. Iurispr. Reſt. p. 120. ſ4 0°) de quibus v. Noozt de form. emendandi dol. mal. c. XII. p) Horum librorum fragmenta, a vulgari interprete ne- que diligenter neque eleganter ſatis verſa, denuo melius et elegantius conuertit A. Auguſtinus libro ſingulari ad Modeſtinum de Excuſationibus, et animaduerſionibus eruditis illuſtrauit. [*) Interpretatus eft Cuiac. T. III. Opp.] 7) de eo eſt. Lo. Forentis. Riuini, Viri III. Diſſeriatio y) Sic enim adpellandus, non liber de Heurematicis ſeu ree Eucnαανιαι, quamuis vulgo ſic inſcribatur, etiam in Ind. Florent. Egregio commentario fragmenta huius libri expoſnit H. Brencmannus. Schilterus etiam illuſtrauit fing. libello, ſed pragmatice fere tantum.] Ceterum de huius libri inſtituto v. Cuiac. Obſ. XII. 32. Merill. Olſ. VII, 34. Brencmann. l. c. c. I. 5) Saltem XXI. libri ad QͤMucium fuiſſe videntur. Ce- terum Modeſtini Regularum fragmentum ex libro IX. zi- rzulo de bonis libertorum et de teſtamentis vnicum, extra Pandectas Iuſtiniani ſeruatum, ſupereſt: quod primus edidit P. Pithoeus ſub finem Collationis Legis Moſaicae et Rom. nouiſſime Iurisprudentiae Anteiuſtinianeae inſeruit Schultingius. §. XLII. N0 Hau Poſt Mtem dem ad 1deo dus 1) oracul⸗ fuerun ti iuris compo Goriran certein excolu condit ſangui opifcl dins, e⸗ de nec plinne fnerit, ¹) M 4) M. *) hae Cer rum ſ. ucti⸗ inper zniue 4 Non Line librg Annlce. ularex rum f), et ide. rolſiti. onmen. R. 9 V. Nriu⸗ 16. 0n0 mal.c.AII. erprete ne⸗ epro meltus ,o ,ngulori uerlionibus Diſerteri⸗ motici ſell inſcribatur, d fraglenta terus etiam re täntumn. NeN 11 E gentur. Ce lbrolN.t icum, extts uo Primis Mie 1 . neoe juſeruit ab Hadriano vsque ad Conſiantinum M. 499 §. XI-II. Poſt Modeſtinum vsque ad Conſtantini M. tempora nullus ICtus inuenitur, qui qui- dem ad poſteros aliquo numero fuerit: vt adeo recte dixiſſe videatur Iac. Gothofre- dus 7), in Modeſtino obmutuiſſe ICtorum oracula. Nam etſi multi haud dubie ICti fuerunt, qui aut docerent et Romae et Bery- ti iurisprudentiam, aut exercerent formulis componendis: tamen nullam magnopere au- toritatem et dignitatem habuerunt: neque certe iuris ciuilis diſciplinam ſcribendis libris excoluerunt. Atque etiam homines infimae conditionis, libertini, externi, non Romani ſanguinis, iurisprudentiam, veluti aliquod opificium, exercuerunt ½), quos rabulas po- tius, et leguleios, quam ICtos, diceres. In- de neceſſe fuit, vt miſera ipfſius Iuris diſci- plinae eſſet facies. Cuius rei quae cauſa fuerit, initio huius capitis æ) diximus. 2) Manual. Iur. p. m. I4. u2) Mamertin. Panegyr. X, c. 20. ) hac Sect. H. I. §. XIIII. Ceterum, vt exempla iuris ciuilis, per ICto- rum ſententias, accedente diſputatione fori, aucti adferam, interpretatione SCti Hadriano imperante facti ), regula compoſita eſt, in vniuerſalibus iudiciis rem ſuccedere in locum H Ii 2 pretii 500 Lib. III. I.Cp. I. De lurisprudentia noua pretii 2): et cautione Muciana a Ctis ad Le- gem Papiam Poppaeam SCtumque adcom- modata, exorta eſt Lex Iulia ielte, de qua “ ſupra 4). ) L. 20. 5§. 6. D. a. gered. petit. 2) L. 20. H. 10. de hered. petit. a) v. Zach. Richteri V. C. Diſſ. de Lege Iulia M ehle, me praeſida dekenſa. 3§. XI IV. Cum mentionem fecerimus eorum, qui Romae aut Beryti docerent ius ciuile: non alienum erit, hoc loco dicere, et de ratione iuris docendi, et de ſcholis luris ciuilis Ro- mana, ac Berytenſi 1. Docendi igitur ratio his têmporibus ab Hadriano inde videtur eius- modi fuiſſe, primum, vt Romae quidem pu- blicis in locis, veluti porticibus, traderent praecepta iuris ciuilis “); deinde vt eam ob cauſam horum temporum ICtitot Inſtitutio- nes, veluti legitimae ſcientiae elementa, ede- rent, quibus explicandis interpretandisque auditores erudirent. Atque inde etiam his temporibus Profeſſores Iuris reperimus c): qui tamen neque publica ſalaria acciperent, neque etiam ab auditoribus exigere Poſ- ſent d). 19) Gell N. A. XX, I. Ceterum hic conferenda eſt B. Con- radi oratio de holae iuris cinilis Romanae fatis, ſubiunéta Eiſenbardi V. C. Inſtitutionibus Hi Roriae Iu- ris Luerariae. 5 *) L. 1 4)L. Cu fere o rone ne, ſel ribus . kspruc propte Ceſſaria tradita CNO beryn Quel Wodun ²) The uut. cbiut Mele , Im, gi e: non tione lis Ro. tto his Ur eins⸗ lem pu⸗ derent eamn ob⸗ Pituti ty elk⸗ ndisque am is inns. iperenh, eſt Cn⸗ un finis⸗ Nerite lu⸗ ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 5Sol c) L. I. §. 4. D. de extraord. cogu. 4d) L. I. 9. 4. laud. cf. Rynkersboek. Obſ. VI, 3. §. XLV. Cum vero in prouincias imperii Romani fere omnium artium Hberalium diſciplinae, non exemplo ſolum Romanorum et imitatio- ne, ſed etiam priuilegiis Princigum Profefſo- ribus conceſſis, incitatae, ſe effudiflent: iu- risprudentia Romana quoque ipſa, quippe propter iuris Romani ampliſſimum vſum ne- ceſſaria, in prouincias ſimul quaſi enauigauit, traditaque eſt ab aliquibus profeſſoribus. Sae- culo autem tertio quaſi ſedem ac domicilium Beryti in Phoenicia cepiſſe videbatur e). Quae ſchola ſaeculis ſequentibus mirum in modum celebrata. e) Thaumaturg. Orat. paneg. in Originem. p. 196. ed Mo- gunt. Ceterum de hac ſchola videndi ſunt lo. Srau- cbius de Beryto, et Haſaus de Berytenſ, Acanemin. 1Ii 3 CAPVT 5oa Lib. II. Cap. II. De Iuricpudentia noua ðs C A . III. DE IVRIS. eRVDENTIA NO VA CONSTANTIN O M. VSQVE AD THEODOSIVM IVN. SECTIO I De Statu Publico. am ingredimur noua imperii Romani rei- que publicae tempora, quibus ſtatus pu- blicus mirum in modum immutatus eſt. Nam CONSTANTINVS M. primus Impera- tor Chriſtianus, cum, anno ChriſtiCCCXXV, ſolus imperium adeptus eſſet, in eo elabora- uit, vt eam imperio formam deſcriberet, quae eſſet aptiſſima rationibus ſuis. Atque pro- fecto religio Chriſtiana, quam profeſſus erat, nouas leges, nouamque quandam formam vi- debatur poſtulare. Primum igitur omnium ſedem Cn ſeden, denu nom nppel Romm end rii c Cont a Conſtantino M. veque ad Theodoſium Iun. 503 ſedem imperii Byzantium in Thracia, a ſe denuo ad ſimilitudinem Romae conditam, et nomine Romaé nouae, Conſtantinopolimque, appellatam, tranſtulit, ſiue metu, ſiue odio Romanorum: quod inſtitutum valde repre- hendit Zoſimus a). Inde quaſi duplex impe- rii caput extitit, alterum Roma in Occidente, Conſtantinopolis in Oriente alterum: quae veluti diuiſum orbem terrarum haberent. Qua de cauſa Senatus quoque et magiſtratus fere iidem, qui Romae, huic nouae Romae?) dati ſunt, ſiue a Conſtantino ipſo, ſiue paullo poſt, exceptis Conſulibus. Nam Conſules cum tantum duo eſſe poſſent, in iis inita haec ratio eſt, vt vnus Romae, alter Conſtantino- oli eſſet, ſiue vt vnus in Oriente, alter in Oc- cidente faſces teneret: vnde variae, in Con- ſulibus notandis, poſt haec tempora formu- lae, ortae ſunt: tamquam haec: Conſule hoc vel illo, et qui nunciatus erit C). a) Zoſim. II, 40. Fundamenta autem huius vrbis nouae jacta ſunt anno Chr. 325. perfecta et dedicata eſt a. 333. de quo v. Pagi ad a. Chr. 324. ) Probabilius eſt, factum id iam a Conſtantino eſſe: quamuis Zoſim. III, 11. Iuliano id tribuat. v. Valeſ. ad Amm. Marc. XXII, 9. 4) hanc formulam explicat LPagius Dig. Hypat. P. III. c. I. §. §. 9. II. Quemadmodum vero magnam in ſede con- ſtituenda mutationem fecit Conſtantinus: ita I1i 4 quoque So4 Lit. MI. Cap. II. De luricprudentia noua quoque in ipſa adminiſtrandi imperii ratione multum innouauit. Nam primum totum im- perium in quatuor Praefecturas Praetoria- 2d5 A), Orientis, IIIyrici, Galliarum, et ltaliae, diuiſit, ſubiectis cuique certis prouinciarum dioeceſibus e); ac ſingulis Prafecturis ſin- gulos Praefectos Praetorio praepoſuit. Ipfis vero Praefectis, imperio militari ademto, ſo⸗ lummodo poteſtatem ciuilis imperii, eamque liberam, et kins ſii prouocatione, attribuit †). Poteſtatem vero militarem dedit Magiſtris Militum, a ſe creatis: quorum alii Eyuitum, alii Peditum Magiſtri eſſent. In quo quidem inſtituto, etſi valde reprehenditur g), caute ſuae ſecuritati proſpexiſſe videtur. Praefe- ctorum enim Praetorio poteſtas ante ipſum tanta erat, vt ipſis Imperatoribus periculoſa atque timenda eſſer, propterea, quod ſum- mam et in re militari, et in ciuilibus negotiis, poteſtatem habebant; quae iam diuifa ac ſe- iuncta, valde imbecilla fiebat. Atque haec diſtractio ciuilis et militaris poteſtatis etiam Aaliis peritis rerumpublicarum conditoribus placuit ), prudenti ſane conſilio. In ipfis quoque prouinciarum Rectoribus non dubi- um eſt, quin multa immutauerit, cum id a ſcri- B ptoribus diſerte tradatur: ſed ipfius muta- tionis eonditio atque ratio non conſtat pro- ptereas, quod veteres Conſtantini, Theodo- ſii, canken ſii, aliort inſtituta ſtinxern 4) 290 e) Dioee ſingula litygel 14 K. 37. Ha inprim Aeer glliuri adeo hi Pumt. Aug. . rio on fuiſle 10Cont ebant. in com Prueft, 4 Ru tamen dom. amicig Lipl ¹) veln onenn. oe Conſtantino M. vequs ad Theoaoſtum Iun. 505 one ſii, aliorumque Imperatorum in hoc genere nin. inſtituta, quae plurima fuere, non ſatis di- hrie⸗ ſtinxerunt. alin, run 4) Zeſim. II, 33. ſi e) Dioeceſes ſingularum Praefecturarum, prouinciasque lols ſingularum dioeceſium, expoſitas v. apud Fr. Wanbem. .Po. Imtroduct. in Geograph. ſacr. p. m. 130. c/4. t apud I. A. Fubric. in ſalutari Luce Euangelii. Pagi Crit. a. hr. Inque 37. Haec autem partitio Praefecturarum et dioeceſinm it inprimis neeeſſaria eſt ſcitu tum illis, qui in vtroque co= 4 dice explicando recte et ordine verſari volunt, tum his, 6 1 qui iuris eccleſiaſtici canonieique origines, ipſamque tutn, adeo hiſtoriam eccleſiaſticam, accurate cogneſcere cu- dem Piunt. dte ,) v. P. Faber Semeſtr. I, I. et 2. et Guther. de ofſir. dom gele⸗ Aug. II, I. . Ceterum eum antea Praefecti Praeto- rio omnium expeditionum ac peregrinationum comites pfum fniſſent, propter militaris rei poteſtatem; hoe inſtitu- Uoſa toò Conſtantini, in comitatu principis non amplius eſſe ſo- ſem. lebant. Nam etſi Petr. Faber Semeſtr. c. vnum ſemper in comitatu fuiſſe ſtatuic Praefectum Praetorio, qui lls, Praefe'ctus Praeſens inde dictus ſit, quod etiam defendit c le- Ad. Rubenius in Comm. de vita Mallii Tbeodori p. m. 47. nter tamen id ſatis certum eſſe non videtur. v. Guther. de Off. hue dom. Aug. II, 5. tl 2g Zoſim. II, 23. quem eleganter et erudite refellit Cl. et btbbos amiciffimus lo. Andr. Diezius Diſj de forma imperii ad- ils miniſtrandi a Conſtanzino M. ſupienter et recte mutata, gubi⸗ Lipſ. 1752. ſeri b*) veluti Cyro, v. Nenoph. (yrepoed. Lib. VE III. et Oe. mote⸗ conom. c. IV. p. 21. edit. quae mea cura prodiit. tpto⸗ 4 ſ. A Ii 5 §. III. 506 Lib. I. Cap. III. Delluriuprudentia noua Muſtas n nouas dignitates, nouaque offficia, excogitauit, eodem conſilio, quo olim Au- guſtus, quo plures ſibi deuincire, aut retine- re beneficiis poſſet. In his autem dignitati- bus nouis haud dubie eminet Patriciatus ¹), cui ſummum locum, ſecundum ab Imperato- re ipſo, ſuperiorem ipſis Praefectis Praetorio, dedit: qui adeo honor fuit tam excellens, vt etiam Regibus expetendus videretur. Cete- rum non abhorr et credere, hanc dignitatem pretio redimi conſueuiſſe, eoque conſilio a Conſtantino inuentam eſſe. Quae enim po- teſtas cum hoc honore coniuncta fuerit, non conſtat, quamuis poſtea interdum Patricios in ſummis muneribus inueniamus, veluti Pa- tricios Haliae, Occidentis. Dignitatem porro Nobiliſzmatus inuenit &E), quam conſangui- neis et propinquis ſuis daret. Inde Nubiliſß- mi Pueri tam in veterum monumentorum titulis, quam in legum ſubſcriptionibus, oc- currunt. V 2) 2c, in. II, 40. 4 0 vide Gurber. de J. dom. Aug. II, 19 Oſſci⸗ ſtem Palatina, et ciuilia quoque vel auxit, vel intendit. In quibus ponendum eſſe Qbecho em Palatii ducimus). Nam erſi i iam ante Velel Conſtu Auguſti ſiatem i Gus pla cdeo i men cu Ppoſten noncor ci gert tempor nnde ſe ſetunij bus Wa n ). niſtran ę henſi 1 cention 1 Loßen . 200 ) Zay M„ 1) de ( ſeſti y ) ie⸗ Maus 4 9 de gn Nt 1 nge 5 1 n Conſti Diſer, hein, Au. tine⸗ irat. 1r 1) Auto⸗ otio, s, Vt Cete⸗ Nem i0 4 po⸗ don⸗ tCt ti Pe pono ngli. iſ⸗. torumm 1, . n. A. ve vel n eſle t im Aulte a Conſtantino M. vsque ad Theodoſium Iun. 507 ante Quaeſtores Principis fuerunt, ex inſtituto Auguſti, tamen honorem Quaeſtoris et pote- ſtatem ita auxit Conſtantinus Magnus, vt no- uus plane eſſe videretur. Cetera noua officia ab eo inducta, quamuis multa fuerint m), ta- men cum diſcerni ſatis non poſſint ab iis, quae poſtea acceſſerunt, ſilentio ſcriptorum hodie non conſtant. Omnium vero eorum, qui offt- cia gererent, quos Comites dicebant n2), eo tempore tres ordines, veluti gradus o), fecit: vnde ſequentibus temporibus, Comites primi, ſecundi tertiique ordinis occurrunt: in qui- bus maxime eminebant Comites Conſiſtori. ni p). Haec eſt iſta mutatio in forma admi- niſtrandi imperii a Conſtantino facta, repre- henſa illa vehementer et a veteribus, et a re- centioribus 9). 5 Zoſam. V, 32. cf. Ritter. V. C. ad Heinecc. Hiſt. Ius- „200. Guiber. de Off. dom. Aug. II, 18. ) Zoſim. Ceterum hanc in rem cf. Balltuin. Conſtant. M. pg. 83. L n) de Comitum origine diſtincte egit et diligenter Er- neſti V. CQ. Excurſ. XV. ad Suet. TLib. c. 46. *) Euſeb. vit. Conſtant. M. IV, I. cf. Guther. de Off. do- mus Aupg. I. vlt. †) de quibus vide Salmaſ. ad Porr. Hadr. c. 18. ad Trebell. Pollion. Macrian. c. 11. Iacob. Gothofr. Comment. 4ad L. vn. C. Tbh. de Com. Conſiſt. Ritter. V. C. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 280. LIo. Ellean. tract. ſing. de Comitibus Conſi NRorianis in Meermann. Theſ. T. I. p. 335.)] 9) Zeſim. II, 40. Guther. de Offic. dom. Aug. I. ult. Sed Conſtantinum de induſtria defendit Diezius laudata Diſert. §. V. 5o8 Lib. III. Cap. Ul. De Iurisprudentia noua lam progredimur ad reliqua ipſius inſtituta. Primum Indidtionis vſum introduxit, rem ad temporis computationem ſalutarem r): vo- luitque, tempora computari ſecundum trium Quinquennalium ſpatia. Quod quamquam ab eo iam a. Chr. CCCXII. inſtitutum eſt, tamen, quia ei ſoli debetur, huc referre ma- luimus. Follem quoque inſtituit, tributi ge- nus, locçupletibus inprimis graue ). Eun- dem Cbryſargyri porroò auctorem eſſe ſcri- bit Zoſimus t). Id vectigal graue erat, a negotiatoribus, omnibusque, qui aliquam artem facerent, etiam a lenonibus, atque me- retricibus per ſingula quinquennia ſoluen- dum: adpellatur etiam luſtralis collatio, ſ. aurum Iuſtrale u). Sublatum poſtea ab Ana- ſtaſio Imperatore x). ) v. Scalig. Emendat. Temp. Lib. V, p. 5o I. Sed accura- tius id docuit Pagius Diſſ. Hbp. P. II. c. 11. §. 20. p. m. 103. 69 5⁵) Zeſim. II, 38. de quo tributo eſt Peaui erudita Diſ. inſerta in Epiphamam de ponderibus et menſuris Com- maentario. cf. Pagius ad a. Cbr. 330. 2) Zoſan. II, 38. quamquam multis, eam ob cauſam Zoſi- mum arguentibus, id vectigal iam ante inſtitutum vide- tur; quod ſane probabilius eſt. cam in rem v. Pegi- um Crit. Bar. ada. Chr. 330. p. 126. T. I. Non inaque abhorret animus credere, Conſtantinum circa exactie- nem aliquid immiitauiſſe, ita, vt nouus auctor videri eius poſſet. u) de cC N)V. 1) de 0 7 Ce Hum, ellet geret, ſtucio diliene mano ſanxiſl fperl deor focere etiamn lueſtt. ſemip nicumn 000 ²) gul Epile . Mach 804 Ulta. mad rium lnan eh mr- tige. Eun- ſori t, Wam ne. luec- 9, ſ. Ana- Acclilta⸗ 20 ia. n ol· I vide⸗ inaque ndio⸗ Frideri )be adcConſtantino M. vique ad Theodoftum Ian. 509 u) de hoc tributo v. Jacob. Gothofr. Comment. ad L. I. C. Th. de luaſtrali collatione, et Pagius Diſ. Hyg. P. II. c. IV. g. 6. p. m. 12 5. ſjg. x) Euagr. H. E. III, 39. §. VI. Ceterum hic adiiciendum eſt, Conſtanti- num, cum religionem Chriſtianam profeſſus eſſet, quo ſibi Chriſtianorum animos adiun- geret, iisque contra aemulos vteretur, omni ſtudio Chriſtianos complexum, leges, ad fſta- biliendam confirmandamque in imperio Ro- mano religionem Chriſtianam, permultas ſanxiſſe. In quibus etiam cultum deorum, ſuperſtitionemque veterem aboleri, templa deorum euerti iuſſit: quamuis id Romae per- ficere non potuerit, quae veteri ſuperſtitioni etiamnum ſub Theodoſio M. vel maxime ad- haeſit. Ad ſtudium Chriſtianae eccleſiae re- ferri poteſt hoc, quod Concilium Oecume- nicum Nicaeae conuocauit, anno Chr. CCCXXV. „), eique ipſe praefuit 2). „) v. Pagii. Crit. Baron. ad a. Chr. 325. 2) quod notandum eſt contra Pontificios, qui Romanum Epiſcopum per legatos ſums praeſediſſe falſo iactant. v. Sal. Ern. Cypriani Belebrung von dem Vrſorung und Wachsthum des Papstbums. b. VII. Quamquam vero tam ſtudioſe Chriſtia- nam eccleſiam fouit, tamen ipſius vita mores- que 510 Lib. III. Cap. UI. De lurisprudentia none que parum conuenientes fuerunt religionis fanctiſſimae praeceptis. Omnibus enim fla- gitiis atque ſceleribus turpiſſime inquinatus eſt, parumque adeo decori religioni noſtrae fuit. Neque vero, niſi moriens demum, Ni- comediae baptiſmum recepit. In flagitiis ipſius primum locum tenet caedes crudeliſſi- ma filii Criſpi Caeſaris, et Fauſtae Vxoris, quam diriſſimo mortis genere peremit. Mor- tuus eſt a Chr. CCCXXXVII, poſtquam ſo- lus imperaſſet annos XV, in vniuerſum au- tem XXX, menſes IX. Succeſſores reliquit fi- lios ſuos Conſtantinum, Conſtantem, et Con- ſtantium, quos iam antea Caeſares creauerat, diuiſis inter eos prouinciis imperii Romani. §. VIII. GONSTANTINVS, CONSTANS, et CONSTANTIVS, cuma. Chr. CCCXXXVII. Auguſti facti eſſent, ex voluntate patris impe- rium ita diuiſum tenuerunt), vt primus Gal- liam, Hiſpaniam, Britanniam, et Germaniam obtineret; alter Africam, Iltaliam, Ilyricum, et Graeciam, tertius denique Orientem to- tum, ſed hac lege, vt Dalmatium Caeſarem, atruelem, Conſtantium, patruum, et Hanni- ballianum, Nobiliſimatus dignitate decoratos, quodammodo conſortes haberet, quos Con- ſtantius paullo poſt e medio ſuſtulit. Diui- 900 ſo an ſtantit exerc 1b en nond ſtans bienn Rhaer tus et penrt proel⸗ di int eſt C.a Pnrun raſſet Impe u exerc ſtanti periit ſimus Atem Ppraet tor: ) o, gitis eliſſ. ori, Mor⸗ mſo. mal⸗ it ſi Don⸗ eret, i. et Vl. impe⸗ 18 01. aninm ticun, en 1 ſneln, unni⸗ nnos, Con⸗ a Conſtantino M. vsque ad Theodoſium lun. 5ir ſio autem ipſa non diuturna fuit. Nam Con- ſtantinus quidem, ſua ſorte non contentus, exercitu comparato, Italiam inuaſit, fuſusque ab exercitu Conſtantis, caeſusque periit: nondum exacto anno imperii tertio. Con- ſtans inde Galliam occupauit; quam cum biennium tenuiſſet, Magnentii, qui tum in Rhaetia exercitui praeerat, inſidiis interem- tus eſt. Magnentius autem ab exercitu Im- perator ſalutatus, paullo poſt a Conſtantio proelio iuſto victus ac debellatus, manus ſi- bi intulit. Quo facto ſolus rerum potitus eſt Conſtantius: dixitque Caeſarem lIulianum patruelem. Hic cum ſex annos vna impe- raſſet, Luteriae Pariſiorum, fauore militari, Imperatoris et Auguſti nomen adſumſit ?). Qua de re cum, vindictam ſumturus, cum exercitu aduerſus eum profectus eſſet Con- ſtantius, in itinere febrim ardentem naétus, periit, anno imperii XXV. Homo flagitioſiſ- ſimus fuit, crudelis, ac perfidus; maxime autem in cognatos ſuos ſaeuus, quos omnes praeter lulianum interemit: Arianorum fau- tor: recte ſentientibus infenſus. a) Zoſim. II. 39. Haec diuiſio tenenda eſt, vt Codicis vtri- usque leges recte intelligi poſſint, cognoſcique, quis au- Gor alicuius legis ſit, id quod interpretationi maximam lucem adfundit. ²³) Zeſm. III II. §. IX. 5ia Lib. II. Cap. IIl. De lurisprudentia noua §. IX. IVLTANVS8, qui proptet deſertam c) re- ligionem Chriſtianam Apoſtata vocatur, mortuo Conſtantio anno Chr. CCCLXI, ſolus imperium nactus, omni ſtudio opera- que elaborauit, vt Chriſtianam religionem adfligeret, veteremque deorum cultum, in- termortuum paene, reſuſcitaret. Id autem fraude et calliditate maxime adgreſſus eſt d). Nam Ohriſtianos quidem ipſos interpretari ſcriptores gentiles e), artesque liberales do- cere, vetuit: quo Chriſtianorum liberis neceſſe eſſet, ſcholas gentilium doctorum frequentare, ſicque adeo fenſim, conſuetu- dine cum iſtis contracta, adducerentur ad paganam ſuperſtitionem: neque adeo di- ſcere poſſent, quibus telis veterem ſuperſſti- tionem petere, religionemque Chriſtianam tueri poſſent: id, quod maxime ex ſcripto- rum veterum libris a Chriſtianis fieri ſolebat. Gentilibus autem rurſus permiſit liberum ſuperſtitionis ſuae exercitium, et oraculis auctoritatem reſtituit ſuam: quoque magis Chriſtianos vexaret, poteſtatem ludaeis tem- pli Hieroſolymitani reficiendi dedit: quod tamen conſilium, diuina vi, caruit euentu. Cum bellum contra Perſas faceret, ab hoſtibus caeſus et interfectus eſt ) anno imperii alte- ro. Ceterum ſi odium Chriſtianorum, vexa- tionem- Cnſ tioner ceps Pbberal tam fe Wilita ) Au Lihen⸗ per! in 1 4) vV. 1I.. *) v. 5 A tentie Philo tiſäim Proe ternn Isan Pto, Blert We Prote dus,: Perate lentun omnin Deſta . Geinch fichan berſti 6 )r. cur, XIH pert⸗ onem , in⸗ lten K0). retari do. heris rUER gera Ut 1d d. heſt⸗ Iunmmn tio⸗ lebr. erbn aculs ngs tenn. god entu. ſtibus le⸗ Vexa. onem⸗ a Conſtantino M. veque ad Theodoſium lIun. Siz tionemque in eos inſtitutam, exceperis, prin- ceps fuit laude digniſſimus: magno ingenio, liberalium artium ſcientia inſigni, quam teſta- tam fecit in ſcriptis ſuis: magna denique rei militaris peritia. . c) Auctor ei fuit Maximus, philoſophus Neoplatonieus, Liban. Or. funebr. in Iulian. Eiurauit autem religionem per Taurobolium, de quo ritu erudita eſt Diſſ. van Dalen in Diſ. in Antiqu. et Marmor. ) v. Iulian. Ep. VI. VII. XXVI. XXXI. XLII. XLIII. LI. LII. e) v. Iulian. Ep. XLI. F) Zoſim. III, 29. De eius morte variae auéctorum ſunt ſen- tentiae: quas collegit Iacob. Gorbofr. ſingulari Diſſert. Philoſtorgio adiecta. Ceterum in hanc rem locuple- tiſſimus aucétor eſt Amm. Marcellin. XXV, 3. qui ipſe proelio interfuit, morientemque vidit Iulianum, et ce- terum ſeriptor, ab omni ſtudio partium remotiſſinus, eſt. Is autem tradit, eum, vulnere letali ab haſta equeſtri acce- pto, magno animo exſpiraſſe. [Vitam lIuliani ſcripſt Blerterie, Francogallus, lingua vernacula.) §. X. Mortuo lIuliano, I0VANVS, Primicerius protectorum domeſticorum nobili genere na- tus, ab exercitu in iisdem caſtris factus eſt Im- perator anno Chr. CCCLXIII. g). Is, turbu- lentum imperii ſtatum correcturus, primum omnium, pace cum Perſis, etſi non ſatis ho- neſta, facta, bello Perſico finem impoſuit: deinde religionem Chriſtianam, a luliano ad- flictam, erigere et confirmare, contra vero ſu- bPeriticionem veterem, a Iuliano reductam, K k abolere 5i4 Lib. III. Cap. III. De lurisprudentia noua abolere inſtituit. Sed ſeptimo poſt initum imperium menſe veneno g) a cuſtodibus do- meſticis ſublatus eſt b). 2g) v. Ritter. V. C. Proluſ. adit. Oljſ. I. *5) Zoſim. III, 35. §. XI. Inde vALENTINIANVS, tribunus mili- tum, a militibus Imperator factus eſt, a Chr. CCCLXIV ½). Qui cum fratrem vALEN- TEM in imperii conſortium recepifſet, diuiſo imperio, Orientem fratri adminiſtrandum de- dit, ſibi Occidentem recepit ½). Deinde ſibi adſciuit collegam GRATIANVM, filium, Auguſtumque fecit. Alemannos et Saxones multis proeliis feliciter profligauit. Mortuus eſt expeditione in Pannoniam ſuſcepta, e fe- bri ardente, anno imperii duodecimo. Quo facto VALENTINIANVS II, filius ipſius, frater conſanguineus Gratiani, Auguſtus ad- pellatus eſt. vALENSautem Arianorum hae- reſin ſecutus, acerbiſſime in recte ſentientes ſaeuiit, Edicto etiam contra eos publicato?). Gothis, religionem Chriſtianam amplecti cu- pientibus, miſit Arianum epiſcopum VIphi- lam, qui eis praecepta religionis traderet. In bello aduerſus Gothos et Alanos, magna igno- minia accepta, vulneratus, cum in proximum tugurium profugiſſet, igne iniecto, crematus eſt. VA Aug⸗ 1. C belli⸗ intel der non THH tum, ue Occi rebe luude ile inter etfic ſtitun Vale 94 tum (do⸗ wil. Cu. IEN. iniſ⸗ jge⸗ ſbi um, oes tuus ete. o lus, ad⸗ ghae⸗ entes 1ol/ gicl⸗ Hi. , In gno⸗ wu3 natus elt. 4 Conſtantino M. veque ad Theodoſtum Iun. 5l eſt m). Ceterum princeps fuit multis vitiis, atque flagitiis contaminatus. i) Zoſim. III. ult. k) v. L. 7. C. Tb. de metall. 1) id extat apud. Victor. Viütenſ. ) Zoſim. VI, 24. §. XII. Valente mortuo, iam GRATIANVS et VALENTINIANVS II. in toto imperio ſoli erant Auguſti, totumque adeo imperium tenebant a. Chr. CCCLXXVIII. Cum vero, multis bellis et ſeditionibus prementibus, Gratianus intelligeret, a ſe ſolo, cum Valentinianus fra- ter puer admodum eſſet, teneri imperium non poſſe n), in ſocietatem imperii adſciuit THEODOSIVM, nobili familia Hiſpana or- tum, et laude militari inprimis inſignem; ei- que Orientem totum permiſit, reſeruato ſibi Occidente o;. Ac Gratianus quidem, multis rebus egregie geſtis, et republica cum magna laude adminiſtrata, cum ſe otio et quieti de- diſſet, Lugduni a Maximo, Galliae praeſide, interfectus eſt, a. imperii XVI. Religionem et fidem Chriſtianam, a Patribus Nicaenis con- ſtitutam, ſtudioſiſſime ſeruauit. Frater autem Valentinianus, a matre erroribus Arianis im- butus, recte ſentientes vehementer vexauit. Denique a Maximo bello petitus, in Gallia, cum deſidiae et inertiae deditus quinquenni- Kk 2 um 516 Lib. III. Cap. II. De Iurisprudentia noua um vixiſſet, Viennae ad Rhodanum, inſidiis Arbogaſtis oppreſſus, et ſtrangulatus eſt, a. imperii XVI. †R): Eugenius autem Imperator adpellatus. n2) Ammian. Marcell. XXXI. fin. Zeſim. IV, 24. 09) Zoſim. IV, 24. 5) Zeſim. IV, 54. §. XIII. Valentiniano igitur etiam extincto, TrHEo- Dosivs, qui poſtea Magnus adpellatus eſt, im- perium, quod iam XII. annos cum Gratiauo et Valentiniano adminiſtrauerat, ſolus ſuſce- pit, a. CCCXClII. In eo, dubium eſt, vtrum maior prudentia, et rei militaris gloria, an Pietas et religio, fuerit. Tanta cum laude ex omni parte imperauit. Aduerſarios et impe- rii aemulos, Maximum et Eugenium, ſupera- tos, in poteſtatemque redactos, occidit 4). Gothos ingentibus copiis imperium Roma- num vaſtantes, multis proeliis profligatos, fr e- git: totumque imperium otio et quieti reſti- tuit r). Religionem autem tanto ſtudio am- plexus eſt, vt, ſublatis veteris ſuperſtitionis et hacreticorum reliquiis, veri Dei cultum vbi- que reſtitueret. Romam, victo Eugenio, cum veniſſet, oratione habita, Senatui, qui tum prope vniuerſus ex gentilibus conſtabat, per- ſuadere conatus eſt, vt religionem Chriſtia- nam 4C,/ anm: Victo Ppitte C feiis quoc ennim mume Wor⸗ ſade elle, perat uo moch tum cit riſin claſt⸗ gliti lnpe los rede⸗ 0 rio HlO⸗ wo ce⸗ tun n jeex npe⸗ dert⸗ 19 ome fte a Conſtantino M. veque ad Theodoſtum Iun. 517 nam amplecteretur: et ſuſtulit ex Curia aram Victoriae: qua occaſione Symmachus ſcripſit Epiſtolam, vt eius reſtitutionem impetraret ). 4) Zoſim. IV, 46. 58. r) Zoſim. IV, 24. ſcjq4. 5) Epiſtola eſt Symmach. ep. X, 54. §. XIV. Ceterum ab eo noua in magiſtratibus, of- ficiis, ac dignitatibus, mutatio facta eſt ): quod acerbe inſequitur Zoſimus. Quinque enim Magiſtros militum fecit, auxitque etiam numerum Praefedtorum alarum, Tribunorum, aliorumque militibus praepoſitorum. Quo facto, fiſcum principis graui onere preſſum eſſe, ſcribit Zoſimus, reprehenſor vbique Im- peratorum Chriſtianorum acerrimus. OMicia quoque Palatina et ciuilia auxit mirum in modum: omniumque dignitatum et officio- rum certam in ordines ſuos deſcriptionem fe- cit, vt alii eſtent Illuſtres, alii Spectabiles, Cla- rigin alii, alii denique Perfecfittmi quae claſſes diu 'permanfere: etſi interdum alia di- gnitas alii ordini adſcripta eſt. Mortuus eſt Imperator Theodoſius anno imperii XVI, fi- Hosque ſuos, iam ante Auguſtos creatos, he- redes imperii et conſortes hac lege reliquit, vt Oriens Arcadio, Occidens cederet Hono- rio: illique Rufinum, huic Stiliconem tuto- K k 3 res 5I8 Lib. II. Cap. III. De Iurisprudentia noua res dedit: quorum auétoritate et conſilio vte- rentur in adminiſtranda republica 4). 2) Zeſm. IV, 27. u) Zeſim. Iv, 57. er vltim. §. XV. ARCAPDIVsS igitur et HONORIVS, diuiſo inter ſe imperio Romano, ſuccedunt patri, a. Chr. CCCXCV. Ac ſub Arcadio quidem graue fortunae imperii certamen fuit cumRu- fino tutore Arcadii, et Gaina duce Gothico: ac denique cum Eutropio eunucho, qui poſt Ru- finum ſummas in aula tenebat: et denique cum barbaris populis, imperium inuadenti- bus. Rufinus quidem imperium tandem adfe- ctauit, multaque miſcuit, etiam barbaris in- ductis: cuius conſilii eum exitum habuit, vt, cognita militibus iſta re, ante ipſius Imperato- ris pedes trucidareturæ). Gaines, qui magnas aduerſus Imperatorem copias comparauerat, nauali proelio ſuperatus, et in fuga interfectus eſt. Eundem exitum etiam Eutropius, propter ſcelera, iure inuenit. Mortuus eſt Arcadius a. XIII. imperii: princeps fuit minime ille qui- dem malus, ſed nimis alienae poteſtatis), ni- miumque confiſus aliorum conſiliis atque fi- dei, multum damni fecit. Succeſſit ei filius Theodoſius iunior: de quo ſequenti capite di- cemus. Nec minoribus damnis et turbis con- flictatus eſt Honorius. Nam primum cum Ra- dagaiſo gii gui, adden oppre deine religt iptos adfin rand. 4buti mmg dem AUten oblel et tant. ſoro ſoad um e MWar; 110, eamm ſais Con rand. ciech b H mon lecen io 1,4. dem nRu. :1e Ru- que nti⸗ a Conſtantino M. vsque dd Theodoſßum Iun. 519 dagaiſo Gothorum duce negotium habuit: ui, cum ingentes copias militum in Italiam adduxiſſet, fame, rerumque omnium inopia, oppreſſus, facile a Stilicone profligatus eſt?): deinde cum Alarico a): quem exercitus illius reliquiae regem creauerant: denique cum ipfo Stilicone, omnium turbarum face: qui adfinitate Honorii et nimia ſui fide, ad compa- randam ſibi filioque ſuo ſummam poteſtatem, abuti coeperat, ac omnium Alarici conſilio- rum particeps eſſe arguebatur. Ac Stilico qui- dem iuſſu imperatoris necatus eſt. Alaricus autem vrbem Romam cepit, biennium fere obſeſſam ): eamque victoria modeſte vſus eſt, et conſtituto Attalo e) Imperatore, aliquot tantum dies ibi moratus, Placidiam Honorii ſororem, in vrbe captam, Ataulpho, genero- ſo adoleſcenti, propinquo ſuo, in matrimoni- um collocauit. Qui aliquanto poſt, mortuo Alarico, rex creatus pacem fecit eum Hono- rio, et in Hiſpaniam profectus, Vandalis, qui eam prouinciam occupauerant, repreſſis, a ſuis occiſus eſt. Qua re cognita, Honorius Conſtantium, Galliae praeſidem, at recupe- randam Hiſpaniam cum exercitu miſit: qui, eciectis Vandalis, cum Placidiam recepiſſet, ab Honorio in adfinitatem, accepta in matri- monium Placidia, et in conſortium imperii receptus: duobusque poſt annis vterque Kk 4 mortuus 1 520 Lib. II. Cap. II. De lurisprudentia noua mortuus eſt: cum Honorius imperauiſſet annos XXX. Ceterum his duobus fratribus imperantibus omnes veteris ſuperſtitionis re- liquiae penitus oppreſſae, omnia deorum tem- pla et fana in imperio Romano euerſa ſunt. X) Zoßm. V, 7. 19) Zofin. V, 12. 2) Zoſim. V, 26. a) Zolün. V, 29. b) Zoſim. VI, 6. 2*) Zeſim. VI, 7. V. Rubenii Diſſ. de vita Mallii Theodori. C. XVI. Ceterum quamuis his temporibus Impera- tores diuiſis imperii partibus imperauerint, tamen vnum adhuc imperium Romanum ſemper manſit, Imperatoresque, qui vna tam in Oriente quam in Occidente imperabant, collegae fuerunt. Quare etiam ſinguli Conſti- tutionibus, a fe editis, collegarum ſuorum nomina praeſcribere ſoliti fuerunt: quamuis conſtitutiones ſuae cuiusque parti prouinci- isque tantum ferrentur. Neque enim, quae ab vno conſtitutio edebatur, eadem quoque ad alterius prouincias pertinebat: niſi forte ea quoque ad Collegam mitſſa ac perlata eſſet, vt, ſi ei videretur, ſuis quoque prouinciis eam publicaret. Quod factum eſſe ſcimus ab his, qui concordi animo rempublicam capeſſie- runt. F. XVII. C ci gum, gitar velut conſt tation eſt. den prope rator gle ve, arn num 9 duo ligi 4 d aud et he f⸗ oen 6044 niſſet kibus s te⸗ tenn⸗ unt. geder:. era⸗ lint, mum 1utanm bant, Ouſti⸗ Orutn muis cinci⸗ Uae ab⸗ neisd rte ea et N, Deann b his, peſte⸗ yl. « Conſtantino M. vequead Theodoſium lIun. 521 §H. XVII. Scire autem intereſt ad intelligentiam le- gum, quis earum auctor fuerir. Id intelli- gitur partim ex adiecto nomine magiſtratus, veluti Praefecti Praetorio, ad quem data eſt conſtitutio, partim ex ſubſcriptione, ac no- tatione loci, vnde emiſſa, aut quo publicata eſt. Atque huius rei cauſſa neceſſe eſt, ſcire adcurate, quas quisque Imperator prouincias proprie tenuerit: vbi ſedes cuiusque Impe- ratoris quolibet tempore fuerit: quos deni- que quisque Praefectos Praetorio, Comites- ue, habuerit. Quam in rem lectio Commen- tarii Gothofrediani ad codicem Theodoſia- num optima eſt diſciplina. [*) Vnum autem Imperatorem poſt diniſionem Imperii, duobus tribusue praeſcriptis Impp. auéctorem eſſe, in- ligitur ex L. I. C. de frum. vrb. CPol. lib. XI. verbis: a diuo pietatis meae: e quibus patet, Theodoſium iun. auctorem eſſe, inprimis cum data ſit CPol. quamuis et Honorii nomen praeferat. 8SECT. II De Conſtitutionibus Principum. §. 1. Pretermiſſe SCtis ſiue Orationibus Princi- pum, quae his temporibus vel plane nul- lae factae, vel tamen, vt iam ſuperiori capite oſtenſum eſt, Conſtitutionum ad Senatum Kk 5§ miſſarum 522 Lib. . Cap. II. De luricprudentia noua miſſarum numero habendae ſunt: ad inſignio- res Imperatorum Conſtitutiones tradendas ſtatim proficiſcbimr. CONSTANTINI M. quidem Conſtitutio- nes magnam partem eo pertinuerunt, vt, ſu- perſtitione vetere abolita, religionem Chri- ſtianam per totum imperium Romanum ma- gis confirmaret. Cuius generis haec ſunt EDICTA: primum vt liceret per vltimas vo- Iuntates ecclehis, quantum quisque vellet, re- linquere a): Conſtitutio de die dominica b): et de gladiatoribus tollendis c). 2) L. I. C. de §. §. Ecchk. ) L. 3. C. de feriis. WD) L. vn. C. de gladiat. Pertinebat tamen haec Conſti- tutio tantum ad Orientem, vt dotet Iacob. Gotbofr. Comment. Cod. Theod. ad L. 1. de gladiat. L. V. p. 4385. cf. Pag. Crir. Baron. ad a. Chr. 104. Rirrer. V. C. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 35 44. Edictis etiam cauit: vt in ſacroſanctis eccle- iſis manumiſi iuſtam libertatem haberent d): et ne parentes liberos ſuos, propter egeſtatem, niſe ſanguinolentos, venderent e): quam le- gem ferre, inopia aerarii ſui coactus fuifſe vi- detur. Nam antea, ne propter egeſtatem libe- ri a parentibus vel necarentur, vel venderen. tur, conſtituerat, egenis parentibus alimenta ex aerario praeberi ). Porro conſtituit: ne quis 4 (n’ lit retg). Ae 4 porro lorum praech prinis nique genni ne, li tacean Di coXs mio. ldas utio. t ſo. Chr. 1ne- ſunt W. r. Conki. tboft. r. V. lllr 1t0): Gten m E⸗ ſevi⸗ libe⸗ eren· nenta : Ne nit a Conſtantino M. vsque ad Theodoſium lIun. 523 quis conſtante matrimonio concubinam habe- ret g): item ne ob debita fiſcalia ſerui boues- que aratores pignori caperentur h) ſanxit porro, vt SCtum, derebus minorum vel pupil- lorum ſine decreto non alienandis, etiam ad praedia vrbana aliasque etiam res mobiles, in- primis pretioſas, pertineret ). Primus de- nique permiſit iis, qui ex concubina liberos genuiſſent, ducta in matrimonium concubi- na, liberos eos legitimos efficere ½): vt alias taceamus Conſtitutiones, quorum magna co- pia eſt in vtroque codice ). 4) L. vn. Cod. Tbeod. de manumiſ. in eccl. L. 1. et 2. C. Iuſt. de bis qui in §. &. eccleſiis. Sozom. H. E. I, 9. cf. Iac. Got hofr. ad L. vn. C. Tbh. laud. T. I. p. 355. e) L. 2. C. de patr. qui lib. diſtr. f) L. 1. er 2. C. Tb. de aliment. quae inopes parentes ex publico petere debent. v. Bynkersboek. Exerc. de iure oc- cid. lib. c. VIII. p. 150. in Opuſc. T. II. g) L. vn. C. de concubin. ) L. 7. C. quae res pign. obl. poſſ. v. Iac. Gotbhofr. Comm. Cod. Ib. TI. I. p. 260. ed. Ritter. V. C. ¹) L. 22. C. de adm. tut. cf. Iac. Gotbofr. ad Cod. Tbeod. T. I. p. 369. k) L. I. C. Tb. de natur. lib. 0) Leges Conſtantini M. explicauit Fr. Balduinus in li- bello egregio, qui inſcribitur: Conſtantinus M. quocum tamen iungendus eſt Iac. Gothofr. in Comm. ad Cod. Tbeod. Non enim ſatis diligenter in omnibus Conſtan- tini Legibus verſatus eſt Balduinus. §FF. IV. Filii Conſtantini M. coNSTANTINVS, CONSTANS, et CONSTANTINVS; in ſuis l quis 524 Lib. III. Cap. WI. De Iurisprudentia noua quisque prouinciis multas leges et conſtitu- tiones promulgarunt, quae ad ceteras partes non pertinerent. Non enim concordi animo fuerunt. In hoc vno inſtituto, vt religionem Chriſtianam fouerent et firmarent, et contra gentilem ſuperſtitionem abolerent, eandem viam ſecuti ſunt m). Conſtantis quidem de abolenda ſuperſtitione duae leges ſunt in Codi- ce Theodoſiano n): quarum poſteriore ta- men parci templis extra murum iubet. Con- ſtantius autem legibus templa claudi iuſſit, et ſacrificia, cultumque ſimulacrorum denuo ve: tuit oο). Atque ab eo tempore, fere nuſpiam, niſi in agris ſiue pagis, ſuperſtitio vetus ſuper- fuiſſe; atque inde nomen paganorum p) ce- piſſe gentiles putantur. Multa porro conſtitu- ta ſunt, in ciuilibus, quibus ius ciuile ad maio- rem ſimplicitatem reduceretur, et ad reli- gionis Chriſtianae praecepta conformaretur. Quo inprimis pertinet Conſtitutio Conſtan- tu, qua formulariam iurisprudentiam abroga- nit g). Ceteras Conſtitutiones praeterimus. m) v. Gorhofr. Comm. àd L. 3. C. Tb. de pagan. p. 298. T. V. ed. KRitzeri. 2) L. 2. et 3. C. Th. de pagan. ⁶) L. 4. §5. 7. C. Tb. eod. ) v. Gotbofr. Paratit. C. Th. de pagan. 9) L. I. de form. et impetrat. alt. Eam enim Con- ſantio tribuendam eſſe docet Gothefr. Comm. ad L. ulr. Cod. Tb. de ſtud. liberal. vrb. Rom. I. V. p. 230. §. V. Cd IwII Conſti perſtir preme rum et tiones d rel tionib gbe p⸗ „) v. tari 4 tutior habuit fſtucdio ) Jun er e u ſttu. Artes nimo onem ontra ndem em d. te ta⸗ Con. , er ve: am, aper⸗ e. nſtiru⸗ maio · Ateli Nterur, nſtan. lbrege: rimus. 5. 10. m Con⸗ 4 Conſtantino M. vsque ad Theodoſium lun. 525 IVLIANI, Apoſtatae, vero multae fuerunt Conſtitutiones ad reſtituendam veterem ſu- perſtitionem, Chriſtianamque religionem premendam, comparatae r): quo magis mi- rum eſt, etiam aliquas huiusmodi Conſtitu- tiones in Codicem eſſe relatas. In ceteris, ad religionem non ſpectantibus, Conſtitu- tionibus, magnam prudentiam aequfatemn. que probauit. „ v ſupra b. Libro et Cup. Sect. J. H. 9. [hic memo- rari debet Bletterie Hiſtoire de 1Euper eur Julien.] 6. VI. 1OVIANIpaucae quidem fuerunt Conſti- tutiones *), quippe breue tantum imperium habuit: inprimis tamen Chriſtianae religionis ſtudio flagrauit. ½) Sunt tamen duae in Codice veluti L. §. C. de Epiſs, er Cler. L. 2. de erogat. mil. et annon. Lib. X §. VII. Qui eum exceperunt, VALENTINIANVS et vALENS, non minus Chriſtianam religio- nem tueri et ornare Conſtitutionibus ſuis contenderunt: Valens tamen Arianam ſe- ctam potiſſimum complexus eſt ¹), infeſtus orthodoxis. 1) lo. Antioch. Excerpt. Fiſ. . 847. Hocrat. H. E. IV, 3. Sozom. H. E. VI, 36. §. VIII. 526 Lib. III. Cap. III. De lurisprudentia noua H. VIII. GRATIANVS, VALENTINIANVS IVN. et THRODOSIVS iisdem veſtigiis inſtiterunt. In Gratiani conſtitutionibus non praetermit- tenda eſt ea, qua cauit, vt damnatis vitae ſpa- tium XNNX dies prorogaretur u). Theodo- ſius autem inprimis in eo elaborauit, vt ſub- tilitates atque ambages iuris antiqui penitus tolleret, omninoque cum rempublicam, tum eccleſiam, optimis legibus et inſtitutis orna- ret x). Eius Conſtitutio de nuptiis conſobri- norum ) memorabilis eſt. u) L. 20. C. Iuſt. L. 13. C. Tb. de poen. Eam legem a Theodoſio M. latam ſcribit Theodoret. V, 18. occaſione caedis Theſſalonicenſis. At ſubſcriptio et inſcriptio oſtendit, eam deberi Gratiano: et tempore caedis Theſ- ſalonicenſis iam ſeptem annos defunctus erat Gratianus. Itaque quidquid dicat Gothofred. Comm. Cod. Tb. ad L. laud. p. 33 I. Jd. quo legem Gratiano abroget, et vindicet Theodoſio, nullam vim habet. Ac profecto, ſi Theodoreto fides habenda, quae ei derogari non poteſt, dicendum eſt, Theodoſium, occaſione caedis Theſſa- lonicenſis admonitum ab Ambroſio, legem a Gratiano in occidente latam, repetiiſſe, et in oriente quoque valere iuſſiſſe. v Pagi. Crit. Bar. ad a. Chr. 390 qui ta- men ipſe eam Valentiniano Iun. tribuit: quia ad eum Italia pertinuerit. Sed v. Tillemont. Hiſt. Imp. TI. V. P. I. D. 399. *) Socrat. H. E. V, 18. Cuins adeo leges dignae eſſent, quas enarraret Interpres aliquis non inferior Balduino; qui ſingularem iis de legibus commentarium promiſerat. 9) quae laudatur in L. vn. C. Tb. ſi nupt. ex reſer. pꝑet. iĩpſa hodie non extat. Laudat etiam Ambroſius ep. ad Patern. Auguſtin. de Ciu. Dei XV, 16. quae deinde ab Arcadio Honorioque, et ſequentibus, varie correcta mutataue eſt. Omnem Con/ Omn lurſ. tis ſu Ean nox. Vtilich meme dioner Hpiſe Del a eſt lcob⸗ Petite mp Nam Hon rius e Slua ²) In 4) JN 5) tn labo dici⸗ Can. mih rum 3) I. 4) I. ad d. m. 9 l 10 IVN. runt. rimir- ſhe. odo⸗ tſub. itus tumm orna- ſ. gem à Aone ſcriguo Thel⸗ atianus. Th. 4d oget, et lelo,i nporek, Thele. ratiano guoclie 0 g ta⸗ ad eumn 211 ent guus 1; gut Uſerat. et. ip 1 Poter. Areadio ale el Omnetin « Conſtantino M. vséque ad Theodoſium lun. 527 Omnem huius iuris progreſſum vid. in Reizii V. C. Ex- curſ. X. ad Theoph. p. I I 84. ſq4. vbi Excerpta ſunt ex mul- tis ſuper ea re hominum doctorum diſputationibus. . IX. Eandem ſectam Tean ſunt ARCADIVS, et HONORIVS, quorum leges ſaluberrimas et vtiliſſimas ſeruat vterque Codex: quas omnes memorare non eſt neceſſe. Aliquas Conſtitu- tiones non alienum erit memorare: veluti de Epiſcopali iudicio, ſiue potius de Epiſcoporum delidis et poenis, quae Honorio ſuppoſita, edi- ta eſt primum a Sirmondo 2), deinde etiam a Iacobo Gothofredo a) cum commentario re- petita, fraudisque conuicta à), tamquam ab impoſtore ex aliis duabus legibus compoſita. Nam de delictis Epiſcoporum extat genuina Honorii Lex in Codice vtroque c). Hono- rius etiam aurum tironicum conſtituit 1): et gladiatores in Occidente penitus ſuſtulit e). 2) In Append. Cod. Tbeod. a) Subiecta Codicis Theod. T. VI. *) tneri eam, et a Gothofredi, vt ait, calumniis liberare laborauit Le Gendre ICtus Franco-Gallus de epiſcopali iu- dicio, quem commentarium T. IV. Theſj. Iur. Cin. ert Can. inſeruit Meermannus V. C. Sed huius ICti rationes mihi non videntur vim Gothofredianorum argumento- rum infirmare, quamuis magno ille conatu elaborauit. c) L. 14. Cod. Iaſt. de Epiſi. et Cler. et L. 35. Cod. Tl. de Epiſe. 4) L. 7. C. Tl. qui a praeb. tiron. de quo v. rewech. ad Veget. p. 27. er A. Ruben. Diſſ. de Mallio Theodoro p. m. 40. e) Tbeodoret. V, 26. vid. Pagi Crit. Ber. ad a. Chr. onerii et Theodofii Reſeriptum de Pelagianis eſt ap. Baron. 528 Lib. III. Cap. IIl. De Iuricprudentia noua Baron. Annal. ad a. Chr. 420. ſed emendatius e Cod. edidit Salmaſ. Euchariſt. de Suburbic. reg. er eccleſ. p. 288. . Eſt autem ſolius Honorii proprie, vt ex ſubſeriptione intelligitur. Idem tamen eodem exem- plo Theodoſius etiam ad Praef. orientis miſit, edi- Gtis promulgandum. v. Jalmaſ- l. c. qui eam ob cauſam p. 29 1. edictum quatuor Praef. Praet. e Cod. MSt. exhibet.] SECT. III De Edictis Magiſtratuum. §. I. Perore⸗ atque Aediles his temporibus nul- la Edicta propoſuiſſe videntur, qui adſtri- cti Edicto Perpetuo ius redderent, paruamque adeo poteſtatem haberent. At praefectos Praetorio, Praefectosque vrbi, Edicta pro- mulgaſſe nunc quidem frequentius, maiori- que auctoritate, reperimus. Nam etſi antea id quoque factum eſt, rariustamen fuiſſe vi- detur. Neque vero id mirandum eſt, cum his temporibus Praefectorum quidem Praetorio poteſtas in ciuilibus, in ſuis cuiusque dioe- ceſibus, ſumma eſſet ), Praefecti autem Vrbi ſummum prope imperium, omnemque pote- ſtatem in Vrbe, tenerent. Neque vero ſolum Conſtitutiones Principum, ad ſe miſſas, hi magiſtratus publicabant: cuius rei multa ex- empla extant ): ſed etiam ſua ſponte, ſi quid e republica eſſe videretur, edicebant. a) L. 2. C. de Off. Praef. Praet. Orient. er Ulyr. 5) v. Heinecc. Hiſt. Editt, p. 52. in Opuſt. Poſtum. [cf. Saimaſ. Eucharit. de ſuburbic, region. P. 293. §. II. C Ac Ga E bantu bann cus a ſunt: bantu *) N. )N Un ſunt 4 4) (u dr Goce Apro Chr. Uunt aben 0ℳ Cod. G,. Nt ex exem⸗ eli. am . hibet. . a Conſtantino M. vique ad Thedofium lun. 529 Ac Praefectorum quidem Praetorio Edi- cta Formae, vbwο, Vel roτs Yeααο adpella- bantur c), quae non ſolum vim legum habe- bant 4), ſed etiam colligi in codices, non ſe- cus ac Conſtitutiones Imperatorum, coepta ſunt: qui Codices Eragvrd, nomine dice- bantur e). c) Nouell. CL-XV. L. 16. C. de iudiciis. ) Nam inter Iuſtiniani Nouellas centeſima er guinqua- geſima Fexra, et tres inſequentes, evixol à οαο νιο ατο, ſunt: vti docent et rubricae et Cuiac. ad Nou. CLXV. er ſ9. et A. Auguſtin, Paratitl. Nouell. extr. ¹) Cuas, Oℳ, VI, 10 S. I. Praefectos Vrbi his temporibus ediviſſe, docent Exempla duo Edictorum L. Turcii Aproniani, Praefecti Vrbi ſub Conſtantio a. Chr. CCCXXXIX. f), quae hodie ex- tant O. f) v. Almeloveen. Faſt. Conſul. p. z06. Murat. Anecdor. T. I. g) Gruter. Inſer. p. DCCXLVII, 6 7. Explicauit ea Car. Gothofredus minlleru; V. C. amiciſſimusque, du- abus doctiſſimis commentationibus, et Heinecc. Hiſt. KEdict. I, 5. p. 60. ſq4. Oouſt. Paſtun. LI 3HCTIO 5330 Lib. III. Cup. III. De lurisprudentia nonuu SECGT. IV De Iure Cinuili 6e. De auctoritate Prudentum G ipſisque Iur econſ/ultis. Cm poſt Alexandrum Iurisconſultorum auctoritati et dignitati, vt ſupra oſten- dimus, multum deceſſerit, et flos fere omnis exaruerit, renaſci tamen quodammodo et effloreſcere rurſus coepit ſub Conſtantino M. Certe iis temporibus ICti aliqui extiterunt, qui, quamuis non aequarent ſuperiorum au- Gtoritatem et doctrinam, ſcriptis tamen ſuis nomen ad poſteros inuenerunt, iurique ciui- li non parum adiumenti et ornamenti, vt tum erant tempora, attulerunt. Praeterea ab iis- dem têmporibus Schola Iuris Ciuilis Bery- tenſis dignitatem et auctoritatem tenuit ſuam, ac ICtos etiam, praeclaro quaſi foetu, pro- tulit. Ceterum his rurſus temporibus ſal- tem ius reſpondendi ab Imperatoribus peti conſueuiſſe, patet exemplolnnocentii ICti a). *) Eunap. in vit, Cbryſanthi p. 286. — §. II. lu ſene G01 Cor NVS Hern Con tibus Coch pern Gee tione e 1dpe 9)1 obti ilo et i Pera cibr Ate doc 1 orum ſten⸗ mnis do er no M. rund, n au: n lus eciii t tum 4b is⸗ bery- ſuan, „ M. 1s ſtl 8 eti Cui. , Conſtantino M. vaque ad Theodaßium Iun. 631 1 §. . II. 4 3 Iam ICtos pſos his temporibus claros per. ſequemur. In quibus eminuerunt duo, GRE- GORIVS, ſiue GBEGORIANVsS aliquis, au- ctor Cocdlcis Gregoriani, et HERMOGENIA- NVS, cum aliorum librorum, tum Codicis Hermagenian aucétor. Vtrumque autem ſub Conſtantino M. vel ſaltem filiis eius imperan- tibus, vixiſſe, patet primum inde, quod in Codice Wrocue tantum Conſtituciones Im- peratorum Conſtantino M. priorum colle- ctae ?), tum de Hermogeniano, quod mery- tionem facit Praefectorum Praetorio pote- ſtate iuris dicendi libera, et ſine Imperatorum adpellatione, praeditorum c). b) Nulla enim inde proferri poteſt Conſtitutio Con- ſtantini, aut Imperatoris alius poſt Conſtantinum M. ) Ve le Gardoſed- Prolegom. Cod. Theod. c. I. . dI. §. III. . Prwtro usffinam Codice ſic tenendum eſt, priuato ſtudio a duobus ICtis factos eſſe: obtinuiſſe tamen, haud dubie Imperatorum ipſorum conſenfu, aucétoritatem in foro 4), et iudiciis, ita, vt ex iis Conſtitutiones Im- Peratorum ab aduocatis . litigatoribus iudi- cibusque, iuris et perſequendi et dicendi cau- ſa, proferrentur, ſiue adlegarentur. Cauſa autem compilationum iſtarum varie editur a doctis hominibus. Plerique dicunt, colle- LI a2 Ctores 5S3e. Lib. II. Cup. III. De Iuriprudentin nona Gores auctoresue fuiſſe homines gentiles, qui, ne ſub imperatoribus Chriſtianis Conſti- tutiones gentilium Imperatorum intercide- rent, quod metuendum eſſe putarent, colle- Qionibus faciendis cauere voluerint e). Sed vera cauſa eſſe videtur haec, vt conſulerent judicibus et cauſarum patronis, qui Conſtitu- tionum Imperatoriarum, quarum ſummus Vſus erat in judiciis, ſaepenumero vix ac ne vix quiden copiam haberenty); adeo, vt neceſſariae eiusmodi collectiones viderentur. Quae adeo neceſfſitas haud dubie effecit, vt hi Codices auctoritatem maniſcerentur in iu- dicis. . 4 Interpretatio Gorzb. L. vn. C. Ty. de Reſp. Pruden- tzum, et Conſt. ſumma reip. 9. 3. de Cod. Iuſt. confirm. et Ammian. Marc. XXX, 4. v. Ritter. V. C. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I. 369. e) Gotbofr. PBroleg. Cod. Theod. c. I. Hiineccii Hi liſt. Iur. I, 346. ) v. Riter. V. C. ad Heineccii l. c. §. IV. Prior ſine dubio factus eſt Codex Gregoria- nus g), de cuius auctore omnia incerta ſont. Neque enim illud pro certo adfirmari poteſt, Gregorius, an Gregorianus, adpellatus fuerit. Propius tamen vero eſt, Gregorianum nomen ei fuiſſe h). Certum hoc eſſe videtur, col- legiſſe eum Conſtitutiones Imperatorum ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. ). . g) Semper 4Con 9). ptio o. 5e⸗ Il,8 iusn hor ſegnn gui tlom bo nianu Plem bad miſa gue 6 ſume temp tione ejus! 60 8e 3) v. 0 9). ocr quo poll n mis pien Ad tiles, onſti⸗ reide⸗ colle. Ked erent ſſtitu. mmmus e ne 0, N Antun. It hi ni⸗ Pruder- Gtrmn. et inelt. , lyr. Aorit. ſon.. pote⸗ luerlt. a Conſtantino M. vegue ad Theodoſßium lun. 533 g) Semper enim, vtroque Codice apud veteres laudato, prior ponitur Hermogeniano. v. Scbulting. ad Cod. Gre- gon. tit. I. in Iurisprudentia Anteiuſtin. p. 683. *) v. Shulting. l. c. Nam verba Auguſiini ad Pollent. II, 8. Collat. Leg. Maye et. Rom. I, 8. X, S. NXV, 3. hu-- iusinodi ſunt, vt anctor Gregorianus dici videatur. ¹) v. Schulring. ad tir. I. Cod. Gregor. Itaque valde ab. horret a vero opinio Cuiac. Parat. Cod. princ. eamque ſequentis Dodwelli Praelect. Cambd. VIII, I. p. 320. qui exiſtimant, in hoc Codice tantum fuiſſe Conſtitu- tiones Impp. ab Hadriano vsque ad Valerianum. Poſterior haud dubie eſt Codex Hermoge- nianus: in quo tantum ſpicilegium, ſiue ſup- plementum, Gregoôriani Codicis factum, pro- babile eſt: ita, vx, quae a Gregoriano praeter- miſſa eſſent, Diocletiani inprimis Maximiani- que Conſtitutiones, complexus ſit ½). Quor- ſum enim Collectiones duas vno eodemque tempore, in quibus eaedem omnes Conſtitu- tiones comprehenderentur? Ceterum tres eius factas editiones, viri docti colligunt ex lo- co Sedulii /): non improbabili coniectura. 1) v. Sebulring. I. c. cf. Ritter. V. C. ad Proleg. Cod. Ib. 1) Sedal. Operis Paſehal. praef, qui dicit: Hermogenianum Aoctiſſimum iuris latorem, tres editiones ſui operis fecige: quod quamuis de Hermogeniani Epitomis dici quoque poſſit: tamen, quoniam probabilis ratio reddi poteſt, qWuare tres editiones Codicis fecerit, quae de Epito- mis reddi non poteſt, ſane potius de Cod. Herm. ca- piendum mihi videturr. LI 3 §. VI. 534 Lib. II. en iI. De lurieprudentia noua §. VI. Ordinemi in troqueCodice fuiſſe eundem, qui eſſet Edicti Perpetui, probabile facit cum ratio Iureconſultorum, et conſuetudo fere Perpetua, in libris ſuos ordinem Edicti ſequen- tium, tum etiam ſimilitudo ordinis cum ratio- ne luſtinianei Codicis: quem ad Edicti ordi- nem compoſitum eſſe, conuenit m). ) v. Gothofr. Manual. Iur- p. m. 21I. Sbulting. ad tit. I. Cod. Grager. .. 684. §. VII. Ex Yvtroque Codice Leges Imperatorum ante Conſtantinum M. latae, in Codicem Iu- ſtinianeum relatae ſunt, abrogata iis auctorita- te omni, quam in iudiciis ante tenuerant. Ita- que ex his Codicibus ad nos peruenturum, praeter Excerpta in Iuſtinianeo Codice poſita, nihil fuiſſet: niſi paullo ante Iuſtinianum, ius- ſu Alarici Regis, id, quod iam ſaepe memo- rauimus, Breuiarium Legum Romanorum compoſitum eſſet: in quo, praeter alia, Co- dicis huius vtriusque multa capita poſita fue- runt. Ex eo itaque Breuiario nobis quaedam, etſi pauciſſimae, horum Codicum reliquiae, tamquam ex naufragio tabulae, ſeruatae, ſu- perſunt. Primus eas in vulgus edidit lo. Si- chardus: nouis acceſſionibus auctas Iac. Cu- jacius en, cum fere uen- natio⸗ lorc- 4 adtit. orum, em I⸗ Porite⸗ . lta⸗ turun, holty , is⸗ memo- noruumn in, Co⸗ ſtafie- gedam, iguine, 1e, ſ ac. Cu- jacius a Cnſtantino M. veque ad Iheodoſium Iun. 535 jacius n): poſtremo omnium, cum quibus- dam animaduerſionibus, Ant. Schultin- gius ). n) ad calcem Cod. Theod. ed. Lugd. a. 1566. ſed auctiores Pariſ. 1586. tandem vero in editione Geneuenſi eiusdem anni omnia, quae vſpiam ex Codice vtroque adhuc ex- tant, veluti in Collatione Legis Moſ. et Rom. et Conſulta- tione vet. ICri, adiecta ſunt, ſuisque titulis tributa. ⁰⁶) in Iurisprudentia Anteiuſtinianea p. 683. §. VIII. Sed, quoniam HERMOGENIANVM, ICtum, auctorem Codicis Hermogeniani fuiſ- ſe, de auctore autem Gregoriani omnia igno- rari, diximus; tantum de Hermogeniano ICto, eiusque reliquis libris, breuiter adhuc exponendum eſt, antequam ad ceteros ICtos aetatis huius progrediamur- Hermogenia- num igitur ICtum temporibus Conſtantini M. fuiſſe, hodie fere conuenit, vt ſupra diximus. Chriſtianum fuiſſe, ſunt, qui putent †): ſed non ſatis idoneis argumentis 7₰). Praeter Codicem Hermogenianum r), cuius auctor eſſe videtur, vt diximus, ſcripſit Epitomarum ſeu Iuris Epitomarum Iibros VI. g), ac Libros Fi- deicommiſſorum t), e quibus in Digeſtis pau- ca quaedam capita ſunt u). p) Bertrand. de Iurispr. I, 8. 9) ex L. 60. D. de donat. int. vir. et vx. Sed v. L. Gothofr. Prolegom. Cod. Theod. c. I. p. CCXI. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. XI, Io. Srauch. in Vit. Hermogenian. p. 22. Ruter. V. C. ad Proleg. Cod. Tb. l. c. LI 4 ) Negat. 536 Lib. III. Cap. II. De lurisprudentia noua 7) Negat Reinold. Diſſ. de Obſern. Cod. p. 23. ſ4. eumque ſequitur Wieling. Ind. ICtor. Alphab. p. L, XXIX. in Iu- rispr. Reſt. diuerſosque Hermogenianos, auctorem Co- IV dicis, et Epitomarum ſcriptorem, ſtatuunt: propter- ea, quod videatur genus diéendi diuerſum eſſe. Sed 5 genus ſcribendi hit quidem in iudicium vocari non poſ- WMer ſe, facile intelligitur, propterea, quod Codicis qui- 14 dem tantum fragmenta, eaque magnam partem inter- T polata, habemus: et quod oratio Imperatorum eſt, non ) 1 Hermogeniani. ³) Horum librorum rationem ipſe tradit in L. 2. D. de ſtat. hom. cf. Cuiac. Obſ. II, 27. fragmenta explicauit Gregor. Maianſius. t3 1X ²) Librorum fragmenta in digeſtis v. ap. Wieling. Iuris- u) Ceterum de vita huius Hermogeniani ſeripſit Io. Serau- * cbius Progr. cf. Bynkersbock. Ohſ.VI, 21.] exqo Püim AVRELIVS ARCADIV8 CHARISIVS, quoe Ctus, tempore, vt videtur, Conſtantini M. bun filiorumue eius floruit x). Libellorum fuit 9) magiſter. Chriſtianum fuiſſe ſtatuit Cuia- ni cius ): ſine cauſa 2). Scripſit a) Libros ſin- i gulares, de Muneribus Ciuilibus, de Oficio 1 Praefecdti Praetorio, et de Teſtibus. ) L. vn. J. I. D. de Off. Praef. Praet. in quo memi- nit Praefectorum Praetorio, qui ſine prouocatione eſ- 8 ſent. v. Iac. Goi bofred. ad L. 10. C. Theod. de appellat. „) O¹ VII, 2. mun 2) v. Ritter. V. C. ad Heinecc. Hiſt. Iur. 348. nace *) Fragmenta in Digeſtis v. ap. Wieling. Iurispr. Reſtit. null P. 6. /4. wen §. X. kumgue in Ju. ren Co⸗ ropter. ſe. Sed von pol. t qui⸗ minter⸗ el,non 2. D. de Plicanit (rau⸗ ni M. fuir Cuir. rol 0 memi⸗ tioreel⸗ , yelar. F . R. X. SIVS, æConſtantino M. vegue ad 1 Peagul⸗ um lun 537 5§. X. IOVLIVS A aviLA, ICtus horum circiter temporum, etſi incertum eſt, quo imperio vixerit 4 ſcripſit Liram nlndne . he⸗ lur. Ciu. p. 13. cn T. 11 ) Wiling. Iurispr. Reſt. p. 46. §. XlI. INNOCENTIVS, ICtus, et Agrimenſor, 7 —„ . 1. Hr . tempore Conſtantini M. ). Seripſit L ibrum de Litteris Notis Iurig, ſcilicet Agrimenſorii, ex quo hodie quaedam Excerpta extant, edita primuma Nic. Rigaltio e), deinde a Wilelmo Goeſio f). Saltem XII. Libros fuiſſe oportet, quod apud Rigaltium, Goeſi lumque, inſcri⸗ buntur Ex Libro XIl. Iunocentii g). 4) Meminit eius Eunapius vit Cmſamb. b. 286. ercn. mian. Marcellinus. e) inter Auctores Finium Regendorunm Pariſ. 1614. in 4. F) inter Rei Agrariae Auctores Amſt. 1674. 4. 2) v. Goeſ. in Nor. ad Auct. Rei Arar. b. 167. §. XII. DouNvVs, ICtus, memoratur apud Liba- nium, qui ad eum ſcripſit litteras h): vt alios taceam, qui iisdem temporibus vixere, ſed nullis libris ſcriptis poſteritati nomen com- mendarunt ſuum. 6) Libar. Ep. III, 277. vid. Wolff. ad ep. 1124. LI S §. XIII. = §. XIII. Berytenhs ochola hoc quoque ſaeculo, vt ſupra diximus, et aucétoritate doctorum, et ijuuenum, diſciplinae iuris aemulantium ſtu- dia, concurſu celebrata eſt ). Nam etſi a. Chr. CCCXLVIII. vrbs, terrae motu con- cuſſa ?), ipſa quoque ſtudia lurisprudentige aliquo modo labefecit; tamen paullo poſt re- creata, iuris quoque ciuilis ſtudium refecit: ita, vt Valentis et Theodoſii M. temporibus Schola iuris inſigni auctoritate eminuerit; multosque adeo poſtea Iurisperitos extu- 1) Liban. Or. XXVI. p. 595. ed. Morell ) Cedren. Annal. p. 299. ed. Pariſ. 4 d v. Iac. Gothofr. Comm. ad L. 19. Cod. Theod. de an- non. er tribut. I. IV. p.: 32. ed. Rirzeri V. C. Barth. ad. Zacbar. Scbolaſt. p. 244: 144. Wanbem. ad Julian. Or. I. S8 Lil. II Cap. UI. Delurieprudentis noua etc. lIV dem no Aete. 0, vt n, et aſtu⸗ etli4. 1con⸗ entie oſtre⸗ lecit: ribus herit, extl⸗ de ot⸗ Bundl. . rl CAe P ☚SW * ’ 539 reererer CA P. sgeiprNri NO VA A THEODOSIO 1VN. R VS QvE AD 4 D IVSTIN IA N V M. SECTIO I De Stara Publico. . 5. 1. ruenimus Sad ea tempora, quibus impe⸗ rii Romani prouinciae barbarorum in- curſu mirum in modum vaſtatae, tan- demque in Occidente omnes imperio Roma- no ſubtractae ſunt, ita, vt Romanum impe- rium in Occidente penitus tandem deſierit. Quae res etiam iurisprudentiae ipſi in Occi- dente magnam ſecurim iniecit. Nam quam- qquam a barbaris iſtis gentibus prudenti conſi- lio ſubactis prouinciis iura Romana relicta ſunt: tamen ſenſim paullatimque conſue- rudinibus moribusque populorum bar- barorum 540 Lib. III. Cap. IV. De lIurisprudentia noua barorum infecta, mirumque in modum im- mutata ſunt. Sed neceſſe eſt iam, qualis ſub Theodoſio iuniore, Valentinianoque III, et hos inſecutis Imperatoribus, ſtatus publicus fuerit, quaſi Ber indicem exponere. 85. II. THEODOSIVS IVN. in Oriente, mortuo patre, ad imperium peruenit, vix octo annos natus, anno Chriſti CCCCVIII. imperante ad- huc Honorio in Oecidente. Cum propter ae- tatis imbecillitatem ipſe rebus praeeſſe non Poſſet, tutorem habuit Anthemium 4), virum optimum, inprimisque ſapientem: cuius pru- dentiſſimis inſtitutis, et Pulcheriae ⁵) ſororis poſtea conſiliis ſaluberrimis, omnibus belli pacisque artibus egregie imbutus eſt. Natura bonus ille quidem, ſed ingenio admodum im- becilli fuit, magisque ad bene parendum, quam ad imperandum apto, adeo, vt eorum, qui gratia apud ipſum florerent, mancipium eſſe videretur. Igitur quoad paruit Anthemii, et Pulcheriae ſororis, conſiliis optimis, bene omnia ceſſerunt. Sed cum ſe cubiculariis ſuis, et Eunuchis, dedidiſſet, in multis rebus tituba- tum et offenſum eſt. Mortuo Honorio, vA- LENNTINIANVMIII. primo Caeſarem, deinde Auguſtum in Occidente creauit anno Chriſti CCCCXXIV, eique filiam Eudoxiam in ma- tri- 1o nim is ſub ll et blicus ortuo nnos Nend- teree non lrumm Pru⸗ ſorors bellt Latura min- dum, orurn, pion hemi, bene is ſis, Ctuba⸗ 0, VN geinde Chrifi innme- ti a Theodoſio Iun. vsque ad Iuſtinivnum. 541 trimonium poſtea dedit: indeque ambo con- cordi animo rempublicam adminiſtrarunt. Theodoſius quidem cum Perſis bis bellum ſe- cunda fortuna geſſit c) Hunnorum vero vi- ribus cedere, et pacen grandi pecunia redi- mere, coacus eſt 2). Conſilium Epheſinum habuit, quo damnatus eſt error Neſtori: vnde in iure Pontificio Epheſinus legislator aàdpel- latur e) Omnium autem nobiliſſimum inſti- tutum eſt hoc, quod, collectis i imperatorum, a Conſtantino M. inde, Conſtitutionibus, Co- dicem Theodoſianum fieri iuſſit: rem iuris- prudentiae tum temporis ſaluberrimam. Vxo- rem habuit Eudociam, Leontii, Philoſophi Athenienſis, filiam, mulierem ingenio doctri- naeque laudae excellentem: quae, cum Euty- chis prauis opinionibus de religione capta eſſet, Imperatoris animum a ſorore abaliena- uit, eamque ex aula remouendam curauit: ipſa tamen poſtea, ſuſpicionibus quibusdam mariti, friguſculo orto, exaula ſecedere co- acta eſt, conſenuitque Hieroſolymis. Mor- tuus eſt Theodoſius anno impperi quadra- geſimo. a) Socrat. H. VII, I. *) Sozom. IX, 1. . c) Socrat. VII, 18-ſg. Procop. Bell- Perſ. 1, 2 4) Priſe. Excerpt. Leg. p. 36. ſc4. *) c. 5 X. de Pacſrtr. §. III. 5§42 Lib. II. Cup. W. De lurisprudentia noua VALENTINIANVSIII, Conſtantio, etPla- cidia, Arcadii ſorore, natus, a Theodoſio jun. in ſocietatem imperii receptus, et Augu- ſtus creatus eſt anno Chriſti CCCCXXIV. ha- buitque in matrimonio Eudoxiam, Theodo- ſii filiam; vnde eum Patrem †) adpellat in Conſtitutionibus Nouellis. Primo imperii tempore proſpera fortuna vſus eſt. Nam Ita- liam a Gothis inſeſſam, atque occupatam re- cepit g): deinde in omni intemperantiae ac Hibidinis genere verſatus, imperium in maxi- mam perniciem adduxit. Eius enim inertia nequitiaque, potentiſſimae prouinciae impe- rio Romano ereptae ſunt a barbaris gentibus Nam Vandali quidem, duce Genſerico, Afri- cam occuparunt; Franci Galliam; Angli et Scoti Britanniam h). Extitit etiam ex Pan- nonia Attila, dux Hunnorum, quingento- rumque millium exercitum Tholoſam vsque perduxit: et cum Aetio, Narbonenſis pro- ninciae praeſide, Merouaei Francorum regis, Gothorumque auxiliis inſtructo, proelium tam atrox commiſit, vt eo die centum octo- ginta milla ceciderint ?). Aetium poſtea Imperator, ſuſpicione captus, ipſe necauit &): ſed ipſe quoque non ita multo poſt artibus M AXIMI, ciuis Romani, viri dignitate inpri- mis praeſtantis, interfectus eſt: qui cum, du- cta 41 Gavx ſler, eſt), te et c ſtarinn bus, ſüs, Obit „X 9) H 4) KH V i) le 9 ) Peye n) P Me Num Rom Ptay ſunt; Binta ltali ſpon Npar Des Pp MiImie runt, 6 n etbir. odoſio Augu⸗ V. ha- leodo⸗ llat in wperii n Ita- am re tige c mixi. gertia inpe⸗ entbos Af. ngli et Pn- genno⸗ 1 Ve ſs i⸗ n regl; velium o⸗ Poſten anit). zrubus a Theodoßto lun. voque ad Iuſtinianum. 543 Gta vxore Eudoxia, nomen Imperatoris ſum- ſiſſet, breui poſt ipſe fraude vxoris ſublatus eſt!), Genſerico ex Africa ſtaliam inuaden- te et cum exereitu Romam aduentante: quam ſtatim cepit, abductaque Eudoxia;, cum filia- bus, Eudocia et Placidia, in Africam reuer- fus, Eudociam Honorio filio collocauit m). Obiit Valentinianus anno imperii XXX. F) Nouell. Valentinian VIII. — g) SWocraz. H. E. VII, 23. i ) Proſp. Chrnon. Idat. Protch 8 r,. 1 2. Gi E. c. VI, p. 118. Bed. Hiſt. I, 13. i) Iornand. rer. Gorh- c. 37. N. *) Proſp. Wat. Chbron. ). Procop. B. Vand. 1, 5. rah Gre. “ m) Procop. 1. c. 3 Mortuo Valentiniano II, limpefumkoma. num in Occidente fere deſut. Nam imperii Romani inſignia et ornamenta a Vandalis, ca- pta vrbe, in Africam, Carthaginem aſportata ſunt; qui eam prouineiam per octo et octua- ginta annos tenuerunt: Romas autem et in Italia etſi aliqui Imperatores fuerunt, ſiue ſua ſponte exorti, ſiue ab Imperatoribus Orientis, vt par erat, creati, aliquique etiam Conſtitutio- nes promulgarunt, quae ſunt inter Nouellas Codicis Theodoſiani, et in Codiceluſtinianeo: mimici tamen fere tantum Imperatores fue- runt, aut dicis cauſa dignitatem Auguſtalem vſur- 544 Lib. III. Cap. W. De lurisprudentia noua vſurparunt: cum fere nihil praeter nomen te- nerent, vel ſaltem breuiſſimi imperii vſura fruerentur. Sunt autem poſt Valentinianum Imperatores in Occidente, praeter MAXI- MVM, facti, vel exorti hi: AVITVS, MAIO- NIANVS, SEVERVS, ANTHEMIVS, OLY- BERIVS, GLVCERIVS, IVLIVS, AMBRO- sIVS, et MOMYLLVS, qui, cum puera pa- tre creatus Auguſtus eſſet, Auguſtulus dictus eſt: decimoque poſt menſe ab Odoacro, rege Herulorùm, coactus, imperio ſe abdicauit. [Quamquam XIV. annis poſt Heruli a Gothis rurſus loco pulſi ſint.] Quo tempore imps- rium Romanum in Occidente Gothorum in Italia reges occuparunt. Eius dominationis in Italia Gothorum initium eſt ab a. Chr. CCCCLXXVI. finis autem factus eſt a. Chr. DLIV. quo anno ab luſtiniani exercitu de- bellati ſunt. Theodoſio II. ſucceſſit A RTIANVS. I humili genere ortus in Illyrico, virtutibus in- duſtriaque, in Tribunatu militum tanto ſe opere ĩactarat et commendauerat omnibus, vt, cum Pulcheria, mortuo fratre Theodoſio, ad imperium vocata eſſet, nemo illo dignior ipſi videretur, quem in tori, imperiique con- ſortium reciperet 4). Factus itaque anno Chr. CCCCL. et Auguſtus et maritus Auguſtae eſt hac lt. p 41 laele jet. guoc ſtiana ls, bdite prael noru cumi mani ti busle Luini Pwelt Rus 1)17 9) BH It0 dus en Glion tuma cauſa rem Neum nog nente⸗ Vſura janum NAXI. 1410. ol. IIno. erape⸗ dictus dlege licauit. othis inpe⸗ n in ofisin B Ch. 1Chr. ien le⸗ VS. bus i⸗ nto ſe pvibus, odolo⸗ mior le con. 10Cht. ſheett hac ⁶ Theodeho Iun. vsque ad Iuftinianum. 545 hae lege, vt ei virginitatem retinere ſuam lice- ret. Religionis aC pietatis ſtudioſi. ſſimus fuit: quoque magis religionis ſtudium inter Chri- ſtianos floreret, pacem cum berſis et Vanda- lis, quam bellum, facere maluit. Edixit ha- buitque concilium Chalcedonenſe: cui ipſe praeſuito). Memorabiles ſub eo Attilae Hun- norum regis expeditiones extiterunt: qui cum ingentibus copiis prouincias imperii Ro- mani in Occidente, tamquam peſtis et calami- tas quaedam, peruaſit, vaſtitatemque omni- bus locis intulit: tandemautem repentina ſan- guinis eruptione, in ipſis cum pulcra aliqua Puella nuptiis, extinctus eſt. Obiit Marcia- nus anno imperii ſexto. n) Theodoret. I. I. Proſp. Chron. Euagr. H. E. II, I1. ) Euagr. II, 1. Concil. L IV. . 571. 3575 §. VI. Mortuo Marciano, a. Chr. CCCCLvVII, LEO I, cognomine Ihrax, ſiue Magnus, crea- tus eſt Imperator, Aſparis Gothi hominis fa- ctione †), qui inter Patricios adlectus mul- tum auctoritate in eo ordine valebat. Qua de cauſa Leo Artaburium, Aſparis filium, Caeſa- rem dixit, deſponſa ei filia ſua: poſtea tamen reum maieſtatis factum cum patre necari iuſ- ſit. Fuit in Leone magnum et religionis et pa- Mm J cis 546 Lib. III. Cap. IV. De Iurisprudentia noua cis ſtudium: belloque parum aptus habitus eſt. Itaque etiam, cum Vandalos in Africa bello adgreſſus eſſet, ductu Baſiliſci, rem male geſſit, magnamque calamitatem accepit 4): in Oriente ceteroqui otium et pacem ſatis tu- tatus. Imperauit annos XVII. p) Euagr. H. E. II, 16. Marcell. Cbron. 9) Procop. Vand. I, 6. ſJ. §. VII. Leoni ſucceſſit Lko II, hocque mortuo pa- ter eius 25 NO lſauricus, a. Chr. CCCCLXXV. Hic humili loco ortus, gradum ad imperium talem fecit. Ductor exercitus Leoni impera- tori fidem et induſtriam ita probauerat, vt hic ſuam ei ſororem in matrimonium daret. Cum vero Leo moriens Zenonis filium Leonem jun. nepotem ſuum ex ſorore, Imperatorem feciſſet, hic anno poſt moriens patri ſuo im- perium reliquit: quod viuo filio, quamuis nomine careret, re tamen vera adminiſtraue- rat 2). Ac Zeno quidem imperium XVII. annos tenuit. Nam quamuis ſub initia Baſi- liſcus vxoris eius auunculus, ſeditione in Ci- licia *) excitata, dominationem adripuiſſet, et fugere etiam Zenonem coëgiſſet, tamen poſt annum victus, in exilium eiectus, et inedia mori coactus eſt. Fuit Zeno homo extremae turpitudinis, omnibusque vitiis . obru- 4 obrun fumm tis in libas in I Cum ccel Iue, dicit 7) E 9 16. „ vidu⸗ ANA Pera rios num Juan eſter busn guon cum cond dect ſenti 104 bitus frica male it ): tis tu. ope⸗ (XV. rium Were⸗ NMe Cum onem toremm no inn⸗ umuis ſtraue⸗ XVII. 1 ℳ* Milet, tacnen 18, è omo itis obru⸗ a Theodoſio lun. vique ad Iuſtinignum. §7 obrutus, nulla rerum gerendarum ſcientia, ſumma denique ignauia. Itaque etiam mul- tis inteſtinis coniurationibus, ac bellis ciui- libus conflictatus eſt. Theodericum regem in Italiam aduerſus Odoacrem immiſit?). Cum morbi comitialis, in quem inciderat, acceſſi defeciſſet, viuus etiamnum ſpirans- que, vxoris Ariadnae fraudibus ſepultus eſſe dicitur. 7) Euagr. III, I. 5) Euagr. III, 3. Ad tyrannidem Bafiliſci beriinet I L. 16. C. de SS. Ecch. v. Cuiac. Ol/. III, 19. 2) Procop. B. Goth. II, 6. §. VIII. Eo mortuo ad imperium artibus Ariadnes, viduae Leonis, a. Chr. CCCCXCI, peruenit ANASTASIVS, qui tum inter Silentiarios Im- pPeratoris merebat ). Duos graues aduerſa- rios habuit, Longinum in lſauria, et Vitalia- num in Thracia æ), quorum vterque cum ali- quamdiu et nomine et inſignibus Imperatoris eſſet vſus, occiſus eſt. Bellis a barbaris genti- bus multis, inprimisque a Perſis, petitus eſt): quorum ilia pecunia redemta, poſtremum, cum Perſae aliis premerentur difficulratibus, conditionibus, et pace facta, compoſi tum eſt. Sectam Eutychis ſecutus eſt: grauisque recte ſentientibus fuit. Chwmſangyrum ſuſtulit æ): m 2 Coon- 548 Lib. III. Cap. IV. De lurisprudentia noua 7 Conſtantinopoli Longum murum a) aedifica- ſtinns uit. Herulos recepir b). Animo fuit leui, et egni timido, ſummaeque auaritiae, adeo quidem, et ad vt officia venderet, vt quidam auctores ſcri- colui bunt. Fulmine ictus interiit anno imperii torib XXVII c). Qum u) Euagr. H. E. III, 32. Theodor. Lect. p. 558. Cius x) Euagr. III, 35. Marcell. Cbron. y) Procop. B. Perſ. I, 7. Euagr. III, 47. cAuſe 2) Euagr. III, 39. [Duas conſtitutiones eam in rem Perl graecas ex Baſil. LII, 10. quas Anaſtaſii fuiſſe exiſtimat, xær νvhe“ exhibet Cuiac. Comm. in sres poſteriores Per iibros Codicis tit. de luſtrali collation. p. m. 259. .] vehe 4) Euagr. III, 38. Procop. de aedif. IV, 9. kuit b*) Procop. B. Goth. II, 14. c) Euagr. IV, 1. mnd Succeſſit 1VSTINVS Tbrax, ſiue Snior, a. 32 Chr. DXVIII ). Is patre armentario natus, 31 cum ipſe quoque in pueritia cuſtos pecoris h !1 fuiſſet, militiam ſecutus, ſuam fidem et in re militari induſtriam ita probauit, vt tandem ſa- tellitum ordinumque palatinorum praefectus fieret. Cumque, extincto Anaſtaſio, Aman- tius, cubicularius, magnam ei pecuniae vim, ad emenda militum pro Theocrito ſuffragia, dediſſet, ipſe, ea pecunia ſuo nomine data, Der imperium ſibi comparauit. Quare Theocri-· tus offenſus, aduerſus eum copias contraxit: ſed ab illo cum vniuerſa factione oppreſſus, ſupplicium luit e). Rem autem publicam Iu- 1 ſtinus IH fica. diet dem. ſei. peri n tem ſtimat, erürtr ie,,4. nutus, gcotis in te e ſt fecus Aman- e vimn lugin Gata, cocti⸗ rNit: teſſus m I. ſtinus 27 heodoſio Iun. veque ad Iuſtinianum. 549 ſtinus per nouem annos ſumma ſapientia, aequitate, et moderatione geſſit: puramque, et ad omni erroris labe ſinceram, religionem coluit: turbulentisque de religione diſputa- toribus infeſtus, Manichaeorum etiam ſe- ctam †) mira felicitate vniuerſam ſuſtulit fun- ditus. Bellum cum Perſis g) geſſit, hac de cauſa coeptum, quod Chosroen, filium regis Perſarum, adoptari a Iuſtino deſiderantem, per arma ſe adoptaturum, dixerat: quo dicto vehementer offenſi erant Perſae. Cumque Iuſtinianum, ex ſorore nepotem, in conſorti- um imperii adſciuiſſet, quarto poſt menſe diem ſupremum obiit, anno imperii nono ). 4) Euagr. H. E. III. vlr. e) Procop. Hiſt. arc. c. 6. F) L. 12. C. de Haeret. er AManich. g) Procop. B. Perſ. I, 12. 4 rorck. Hiſt. arc c. 9. SECT. II De Con itutionibus PrincBann. ſiue De Codice Theodoſiano, eiusque Nouellis. . Lros7 Iunior, et VALENTI- NIANVSIII, cum ante Codicem Theo- Mm 3 doſia- 550 Lib. UI. Cap. IV. De Iurisprudentia noua doſianum editum multas Conſtitutiones, tum poſtea Conſtitutiones Nouellas ediderunt. lItaque cum inſigniores eorum Conſtitutio- nes exponere animus ſit, primum de Conſti- tutionibus ante Codicem Theodoſianum promulgatis, tum de Codice ipſo, denique de Nouellis eorum trademus. §. II. Ac THEODOSIVS quidem Conſtitutione edicta ſpectacula diebus feſtis inhibuit 4): Le- gem aduerſus Patriarchas Iudueorum ſanxit [eſt Arcadi] ?⁵): Praeſcriptionem XXX. annorum aduerſus actiones conſtituit c): Studiis liberalibus in ſchola Conſtantinopo- litana conſultum iuit, et Profeſſoribus libera- lium artium, inprimisque iuris ciuilis, multa commoda, honores, nominatimque Comiti- uam primi ordinis, poſt viginti annorum ſti- pendia, largitus eſt 4): Legitimationem natu- ralium liberorum per oblationem Curiae per- miſit “): multasque leges promulgauit, qui- bus et Gentilium ſuperſtitionem deleret, et Iudaeorum animos frangeret, atque adeo ec- cleſiam Chriſtianam magis confirmaret. Quae omnes Codici Theodoſiano poſtea illatae ſunt. a) L. Dominico 5. C. TZ. de ſpectac. quam Legem Cngu. lari Commentario expoſuit B. Briſonius. 5⁵) L. 14. inl Aut curt . leges u ſtitu gus, fwin ſoni rum que pini libri comm tem tien retn ſent hus are 0d tum wnt. uto⸗ nlt⸗ mum nique tione Le- nvit XX. 14): odo⸗ ibera⸗ mulca miti⸗ nſi. natu- per⸗ , qolr⸗ e, et eo el⸗ ve atae ſingn⸗ LU a Tbeodoſio Iun. vsque ad Iuſtinianum. 5515 *³) L I4. C. Tb. de Iudeeis Coelic. ad q. l. cf. Iac. Gorba- fredi Comment. Scripfit I. Walchius V. C. eruditam de Patriarchis Iudaeorum Commentationem. c) L. I. C. Th. de act. cert. temp. finiend. L. 3. C. Iuſt. de praeſer. 30. vel 40. ann. Auctorem huius Conſtitutionis eſſe Theodoſium M. putauit Cuiac. Obſ. XVIII, 25. Sed v. I. Gothofred. Comm. ad L. C. Ib. laud. p. 427. T. I. 4) L. I. C. Th. de Prof. qui in vrb. Conſtantinop. L. vlt. de ſtud. liberal. L. vlt. de oper. publ. C. Th. e) L. 3. L. 4. C. de natur. lib. cf. de Curiae mimeribus ipſisque Curialibus Merill. Obſ. VIII, 25. Briſſon. Sel. Ant. IV, 13. Iac. Gothofr. Comm. ad L. 7. C. Tb. de de- curion. M Valentinianus III. cum multas alias ſanxit leges, Codici Theodoſiano poſtea illatas, tum nullam illuſtriorem nobilioremque hac Con- ſtitutione ), ad Senatum vrbis Romae data, qua, rei iudiciariae conſulturus, cauit, et de- finiuit, quae Conſtitutiones legesque ac Re- ſcripta Principum quaeque Reſponſa ICto- rum veterum in iudiciis recitari obſeruari- que deberent. In qua nominatim ſolis Pa- piniani, Paulli, Caii, Vlpiani, ac Modeſtini, libris et ſcriptis vniuerſis, cum omnibus ibi comprehenſis aliorum ſententiis, auctorita- tem lectionis in iudiciis dedit: ita, vt, diſſen- tientibus veteribus ICtis, maiori numero ſta- retur, in paribus autem eorum ſententiis, ea ſententia vinceret, cui adſenſus eſſet Papinia- nus g). Quo autem cautius iſti libri reci- tarentur, iuſſit eos propter antiquitatis incer- Mm 4 tum, 552 Lib. III. Cap. IV. De lurieprudentia nonn 17 tum, codicum collatione firmari h). Expreſ- pero ſit hanc a Walentiniano III. legem facies luris- ſtus, prudentiae miſerrima, id eſt, ipſa neceſſitas: (00 qua re etiam eadem Conſtitutio a Theodoſio cenne probata, Codicique Theodoſiano inſerta eſt. niant Neque vero Valentiniani inſtitutum vlla re- ciden prehenſione dignum eſt 1). S tenui⸗ F) Maior fuit Conſtitutio, quae in Theod. Cod. et luſt. War diuerſis ſiib titulis ſparſa eſt, v. e. L. vn. de Reſp. Prud. L. Cont vn. de cretione L. 8. de legitim. beredit. L pen. er vlt. de ma- vque tern. bon. L. vn. de bon. quae ſliisf. L. vlt. de reuoc. don. iſens I. 18. C. Iuſt. de ure delib. L. 2. er 3. C. Iaſt. de lagibut, (lls L. penult. C. Iuft. i contra ius, L. 7. C. Iuſt. de precib. Imp. hoc e 9f. v. Iac. Gothofred. Comm. ad L. v. n. C. Th. de Reſp. dice prud. T. I. p. 33. Valentiniani autem hanc legem ſolius ſi fecimus, quamuis Theodoſiii quoque nomine inſcripta . e ſit propterea, quod data ad Senatum vrbis Romae, et veln quod ſubſeripta eſt Rauennae data. Errant itaque, qui tegra eam vtrique Imperatori atribuunt. 5 . er⸗ g) L. vn. C. Th. de Reſp. prud. n b*) Ex hac conſtitutione ii, qui imperite eontra legum an- Vilae tiquarum emendationes declamant, facile intelligent, ſi quidem animum velint attendre, quam parum ratioo nem. nem vetuſtatis habeant, cum emendationes adſpernen- derpea tur. Iubet enim Imperator libros veterum ICtorum 1 firmari collatione Codicum propter antiquitatis incer- doe tum. v. Hac. Gotbofr. Comm. C. Th. ad h. I. ¹) Heinecc. Hiſt. Iur. I, 327. reprehendit hoc inſtitu- ) tum: temere, v. Ritter. V. C. ad Heinecc. I. c. . §. IV. ) P. gon. Iam ad ipſum Codicem Theodeſianunt nobis . 5 . . .. 5) v. veniendum eſt. Is iuſſu Theodoſiii Iun. ) 4 per ) NNn 2 Theodofio lIun. veque ad Iuſtinieonum 553 prel. per octo viros, iuris peritiſſimos?), compo- luris. ſitus, promulgatus eſt m) anno Chriſti ltas: CCCCXXXVIII. n), in ipſis Theodoſii Tri- doo cennalibus o). Miſſus deinde p) ad Valenti- tn ett. nianum III, et ab hoc confirmatus 9), in Oc- la re⸗ cidente auctoritatem accepit, diutiſſimeque tenuit. Ordinem Edicti Perpetui obſerua- tum in eo maximam partem, probabile eſt r). l Conſtitutiones Conſtantini, ſequentiumque cem. vsque ad Theodoſium Iun. Imperatorum, „oA. ipſiusque adeo Theodoſiij et VWalentiniani III. hoc eſt, Gregoriano Hermogenianoque Co- Reßß. dice poſteriores *), complexus eſt eas, quae ſolius viderentur illo tempore reipublicae vel vtiles vel neceſſariae eſſe t). Neque hae tamen in- e gi tegrae vni eidemque loco illatae ſunt, ſed per diuerſos titulos ſparſae atque disiectae, prout materia, in qua verſarentur, exigere guman. viſa eſſet: quamuis, praeter breuitatis ratio- gen nem, nullum ius mutandi quidquam aut in- nnall. terpolandi Compilatoribus dederit Impe- pernen⸗ . . Ctorum Tator. tr — k) Non Theodoſii M. vt nonnulli viri docti exiſtimarunt. v. Nouell. I. Theoaoſi iun. I. Gothofr. Proleg. Cod. Theod. inkiti⸗ c. J. p. CCXII. ) Nomina eorum recitantur in Tbeodoſii Nouell. I. m) per Nouellam I. Cod. Tbeod. v. Iac. Gorhofr. Prole- gom. c. III. nobi n) v. lac. Gothofr. Prolegom. Cod. Theod. c. I. p. CCXII. 10 9) *⁶) Rierer. V. C. ad Proleg. Con. Theod. I. c. per . Mm 5 5) per 554 Lib. III. Cap. V. De lurisprudentia noua ) per Nouellam Theodoſii ſecundam. 7) Meminit Valentinianus III. huius Codicis veluti in prouinciis ſuis recepti Nouell. XIII. etſi ipſa Nouella non extat, qua eum promulgauit. „) v. Iac. Gothofr. Prolegom. Cod. Tbeod. c. XII. Schul- ting. Iurispr. Anteiuſt. p. 684. 5³) Legitimorum Principum Conſtitutiones in eo tantum fuiſſe tradit Proſp. Aquitan. Chron. P. I. quod, qui inter- pretantur Conſtitutiones Chriſtianorum principum, vt ipſe Gorhofr. Proleg. c. I. falluntur. Praſper enim hoc voluit ſignificare, tyrannorum, quorum magnus a Con- ſtantini M. tempore mimerus extitit, Leges inde fuiſſe excluſas. v. Heinecc. Hiſt. Iur. I, 378. 2) v, Gothofred. Prolegom. c. I. §. V. Conſilium autem in hoc Codice edendo propoſitum Theodoſius habuit hoc, vt, quod coeptum erat per Codices Gregorianum et Hermogenianum in Conſtitutionibus princi- pum colligendis, ab eo, vbi deſiüſſent iſti col- lectores, tempore, hoc eſt, a Conſtantino M. vsque ad ſua tempora deduceret, et abſolue- ret, ſicque adeo Iurisprudentiam faciliorem expeditioremque redderet. Quam cauſam ipſe reddit Imperator . Atque harum a Conſtantino inde Magno Conſtitutionum cligendarum eo maior videtur fuiſſe ratio et neceſſitas, quod, abrogatis veteribus for- mulis, ritibus ac ſolennitatibus, Iurispruden- tia veluti nouam formam acceperat: multae ac diffuſae, atque adeo contrariae leges erant: quae une et Ad obüee 9 Ne „) 6. C neco fune hendi conſil Coche macu vim tem 0 terpre eſt, . mente neum )v. 1) .. Pra N grah ſtitut Rreri 4044 Muella I. Kul. tantum uiinter⸗ pum, vt nim hoc a Con-⸗ e fuiſſe dendo guod V um et pninci⸗ “ li col. ino M. blolue⸗ Hiorem cauſomn Aru¹ tionumn e nio us for rucden- multie erint: quue 2 Theduße Iun. voque ad Iuſtiniunum. 55S lun quae ſummam? imperitis iſtorum temporum eluti in et Aduocatis et Iureconſultis difficultatem obiicerent ). u) Nouell 1. Tbeodoſ. cf. Brentmann. de Heuramar. 5.141. ) Gorbefr. 1re gon. c. I. .. CCXIII. Quamuis vero Theodoſiu us hac collettio. ne conſulere Iurisprudentiae, eique lucem ad- fungdere voluerit: multa tamen vitia repre- hendi in ea poſſe, quibus admiſſis euentus conſilio non ſatis reſponderit, oſtendit lIac. Gothofredus ). Sed haec labes ac veluti macula, iſti corpori adſperſa, tamen non eam vim habet, vt non ſummam hodie vtilita- tem Codex Theodofſianus iuris Romani in- terpretibus adferat. Immo vero hic Codezx eſt, vnde idoneus interpres vberrima adiu- menta ad Codicem reliqdumque i- ius luſtinia- neum petat 2). „) v. I. Gothofr. Prolegom. c. III. 2) v. Gothofred. Prolegom. Cod. Theod. c. IV. Maruill Praef. Cod. Tbeod. §. VI. Supereſt hodie Codex Theodoſis janus, per gradus quosdam, non tamen plene 92), re- ſtitutus. Primum enim a Foanne Sichardo Breuiarium Codicis Theodoſiani, quale Ala- rici 556 Lib. III. Cap. W. De Iurisprudentia noua rici regis iuſſu promulgatum erar, editum eſt ?*). Deinde lo. Tilius libros octo poſterio- res integros, per Breuiarium Alaricianum non contractos, aut in epitomen redactos, libro tamen poſtremo adhuc mutilo, in lucem re- uocauit c). Poſt eum lac. Cuiacius libros ſextum, ſeptimum, et octauum, integros vna cum ſnpplemento libri poſtremi, àa Steph. Charpino acceptos, vulgauit ). Conſtitu- tiones de Senatusconſulto Claudiano libro quarto communicauit ad editionem Cuiacia- nam P. Pithoeus e). Itaque quinque priores libri, cum initio ſexti, quod deeſt, adhuc non niſi ex Breuiario Alariciano habemus. Codicem Theodoſianum eruditiſſimis com- mentariis illuſtrauit lac. Gothofredus; qui cum fato functus eſſet, antequam abſolueret hoc inſtitutum opus, adhibitus eſt A. Mar- uillius: qui Codicem Theodoſianum, cum commentariis Gothofredianis edidit p). Po- ſtrema editio, et optima, eſt Lipſienſis, quae ſtudio et cura Io. Dan. Ritteri V. C. prodiitg), collata cum codice Wurceburg. et Gothano, et nouis tam animaduerſionibus, quam ac- ceſſionibus doctiſſimis inſtructa. a) Id obſeruandum, ne quis erret, exiſtimetque integrum hodie nobis ſupereſſe Codicem Theodoſianum: e quo, quamuis omni labore ſtudioque a viris doctiſſimis im- penſo, tamen multae adhuc Conſtitutiones deſide- rantur. ) Baſil. Po nem, IINT Perato ztV Cond iqu⸗ . lo. Si⸗ 1eſt t a Tand tris ſu iis u ſtrem Conn ratim T Nem iee Cebor 100 ditum ſterio⸗ mnon lidro em re⸗ libros 08 V Keph. nſtitu⸗ bro niacia⸗ riores dhuc eſhus., 8 (Olc⸗ 8; gui Olueret 1. Mar 1, (uI ) Lo- , Ce Nthano, lam a- Nge, e qlo, ni im⸗ 4 elide⸗ 9 M 4 Theocihi 9 Iun. vsque ad luſtinianum. 557 b) Baſil. a. 1528. fol. de qua editione v. Ritteri V. C. pracf. ad T. I. Cod. Tbeod. c) Pariſ. a. 1550. 8. 4) Pariſ. a. 1566. in fol. et poſtea aliquoties repetita. e) v. Gothofred. Manual. Iur. p. 6r. Cuiac. praæf. cdit. ſuae praemniſſa. f) Lugd. 16488. fol. g) Linſ. 1745. Tom. PIII. fol. §. VIII. Poſt Codicis Theodoſiani promulgatio- nem, cum ipſe TIHEODOSIVS Iun. et v A- LENTINIANVS III, tum inſequentes Im- peratores MARTIANVS, MAIORIANVS, SEVERVS et ANTHEMIVS h) Nouellas Conſtitutiones promulgarunt. Quarum pars aliqua, in Breuiarium Alaricianum relata, ab Io. Sichardo vna cum Breuiarii reliquiis edi- ta eſt: pars ab Ant. Oiſelio Cuiacio oblata, et ab hoc Codici Theodoſiano ſubiecta. Tandem vero P. Pithoeus, e bibliotheca pa- tris ſui, X XKXIV. Nouellis antea ineditis addi- tis, auctiores in lucem protulit ): vnde po- ſtremis Cuiacianis editionibus additae ſunt: Conradus Rittershuſius easdem omnes ſepa- ratim vulgauit *½): Maruillius editioni Codi- cis Theodoſiani adiecit: denique eas ſub fi- nem Codicis Theodoſiani, luculentis et do- ctis commentariis colluſtratas, Codicis Wur- Ceburg. et Gothani atque Ottoboniani col- Jstio- 5 58 Lib. II. Cap. IV. De lurisprudentia nous latione multis in locis ſanatas, dedit Ioan. Dan. Ritterus V. C. ). ;) Vna tantum eſt Nouella Leonis inter Anthemii Nouel- las tit. iII. quam confirmauit in occidente Anthemius No- vell. tit. II. Falſo itaque ab omnibus fere hiſtoriae iĩ iuris ſeriptoribus etiam Nouellae Leonis laudantur. ¹) Pauriſ. a. 157 I. vnde in eiusdem P. Pithoei Operigar quoque repetitae ſunt ibid. 1609. k) Francof. 165 I. 4. cum notis marginalibus. ) In quo illud monendum adhuc eſt, monitum iam a Cel. Rütero praef. T. VI. P. II. Cod. Teod. Theodoſi Va- lentinianique Nouellas in omnibus editionibus promi- ſeue atque confiſâs collocari; quarum auctores adeo diligenti lectori cognoſcendi ſunt ex inſcriptionibus et ſubſcriptionibus: vnde ſub ſingulis Nouellis Cel. Ritterus erudite et accurate cuiusque auétorem demonſtrauit. [Reſcriptum Conſtuntii Valentiniani III. patris, extat ap. Baron. Annal. ad a. Cbr. 420. Sed eorrectius e Cod. cum Edicto Praef. Vrb. edidit Sulmaſ. Relar ſt. 4 de Su- burbicar. region. p. 283. S§. IX. Alias Conſtitutiones, Conſtantini, Theo- doſii M., Arcadii, Honorii, Theodoſii Iun, et Valentiniani III. nominibus inſcriptas, quae neque in Codice Theodoſiano neque Nouel- lis, neque in luſtiniano Codice inueniuntur, in Appendice Codiciz Theodoſiani ex Codice Lugdunenſis eccleſiae edidit Iac. Sirmon- dus m): quae inde etiam editionibus Codicis Theodoſiani Gothofredianae et Ritterianae ſubiectae ſunt vna cum Epiſtolis aliquot vete- rum Conciliorum et Pontificum Romano- rum, in eadem Appendice a Sirmondo editis. Sed 41 dec te ſpuri⸗ 10, e conſi confie ſenipt ) 4 riſĩ bn⸗ Cont 1aort AWAs in C. dus ris nisq ne a (cdtor thoße ſone, Zeno tutio tium nis Drinci Iuſüin (cleb vetere i, nou loan. Nouel⸗ ius Ny- kiae iuris Operiut amnacel, doli Va⸗ 8 promi⸗ res adeo nibeset Ritterus ſtrauit. tat ap. 1e Cod. .ae ⸗ Theo. lun. et ,quue Norel⸗ juntur, Codice irwon- icis eriane t vete mano⸗ ed 4 Theodoſio lun. vrgque ad Iuſtinianum. 559 Sed totam hanc Sirmondianam collectionem ſpuriam eſſe, ab clerico rudi, et ſemibarba- r0, ex variis Codicis Theodoſiani legibus, conſiliorum decretis, ſententiisque Patrum confictam, idoneus et intelligens veterum ſcriptorum aeſtimator facile intelligat. ) Anno 1631. Pariſ. in 8. quae in Operibus eius Pa- riſ in fol. 1696. repetita eſt. §. X. Praeter iſtas Nouellas multae prodierunt Conſtitutiones cum ipſorum illorum Impe- ratorum, tum LEONIS, 2ENONIS Haurici, ANASTASII et IVSTINI Maioris, ex parte in Codicem lIuſtinianum poſtea illatae. Qui- bus ius ciuile, ſublatis, aut mutatis veteris iu- ris capitibus, varie corectum eſt. Nam Leo- nis quidem hae Conſtitutiones ſunt, primum ne ad togatorum conſortium, h. e. Aduo- catorum, admitteretur, niſi qui fidem Ca- tholicam ſequeretur n): deinde, ne vlla per- ſona, ſiue libera, ſiue ſerua, proſtitueretur &). Zenonis autem illa memorabilis eſt Conſti- tutio, qua ſublatae ſunt poenae plus peten- tium †): Anaſtaſii haec, qua, ſublata ſolen- nis emancipationis neceſſitate, Reſcripto principis emancipationem fieri permiſit 9). Iuſtini denique, inter alias, haec vel inprimis celebris eſt, qua de Senatorum nuptiis leges veteres abrogauit ))). 2) L. 15. 560 Lib. I. Cap. I. De lIurisprudentia noua g u) L. I5. C. de Epiſcop. audient. cf. Baron. Ann. ad a. Cbr. 468. J. 18. 0°) L. 14. C. eod. p) §. 33. Inſt. de Action. 7) I. pen. C. de emanc. lib. r) L. 22. C. de Nupt. quam legem Iuſtinianus ab Impe- ratore impetrauit, quo nuptias cum Theodora muliere ſcenica contrahere poſſet. v. Procop. Hiſt. Arc. c. 6. Iam etſi poſt Codicem Theodoſianum mul- tae Leges promulgatae ſunt, veluti ſupple- menti cauſa: tamen Codicibus tribus Gre- goriano, Hermogeniano, et Theodoſiano au- GRoritas manſit ſua, in Oriente quidem vs- que ad Iuſtinianum, a quo, promulgato nouo Codice, illis tribus Codicibus omnis abro- gata vis eſt. In Occidente autem, cum, prae- ter Italiam, et Africam, lIuſtinianus nulli prouinciae imperaret, quippe a barbaris gen- tibus tenerentur, illi Codices, ex parte maxi- ma certe, diutiſſime, etiam poſt luſtinianum, tenuerunt. §. XII. Ac barbarae quidem gentes, cum prouin- cias imperii Romani ſibi ſubieciſſent, pruden- ti tamen conſilio humane populis a ſe ſubactis vſum iuris Romani, Legumque Imperatoria- rum, hoc eſt, Codicum trium, reliqu erunt. cum 41 cu/NH Nam provi jeltatea ſeroa Inpe paul, ſumuili Parri riarg iſii riaful X0 P run, En lin dione ſagge idnu in, ad a, abImpe. Amlliere c. . mmul. lupple. Gre- noau⸗ en. V⸗ 0 n0N abro⸗ nbproe⸗ 18 gulti iisgel⸗ e Ma⸗ nianum, gronin. ruden⸗ ſbacli nerunt. cuim a Theodoſio Iun. vique ad Iuſtinianum. 561 cum ipſae antiquis ſuis moribus viuerent. Nam reges barbararum gentium, quamuis prouincias imperii Romani occupaſſent, ma- ieſtatem tamen imperii Romani comiter con- ſeruabant ), prae ſeque ferebant, ſe auſpiciis Imperatorum regnare. Cum vero ſenſim paullatimque vellent Romani iuris ſanctiones ſimilitudine atque conſenſione quadam cum patriis moribus atque conſuetudinibus illiga- ri atque deuinciri, hoc inſtituto vſi ſunt, vt ipſi iuris Romani corpora ſiue potius breuia- ria ſubiectis ſibi populis, compoſito et infle- xo paullulum ad ſuos mores ſtatumque re- rum, qui tunc eſſet, iure Romano, ederent. Quam rationem tenuerunt Oſtrogothi in Ita- lia, Viſigothi in Gallia, et Hiſpania, Burgun- diones denique: de quorum inſtituto iam ſingulatim exponendum eſt. ⁵½) v. Ritter. V. C. ad Prolegom. Cod. Theod. c. V. §. XIII. Oſtrogothorum quidem Rex in Italia, THEODERICVS, promulgato, tam Romanis, quam Gothis, Eaicho 4), e veteribus iuris Ro- mani maximam Partem iuſſis compoſito “), quod centum et quinquaginta capitibus con- ſtaret, id conſilium ſecutus eſt, qui inprimis Romanis faueret legibus, earumque auctori- tatem commendaret. Eoque Gothi illi vſi ſunt Nn haud 562 Lib. II. Cap. IV. De lurisprudentia noua haud dubie vsque ad Iuſtinianum, qui, de- bellatis in Italia Gothis, corpus iuris ibi pro- mulgauit. 2) v. Iuon. Decret. P. IV. c. 80. cf. c. 12. Diſt. jo. Iac. Gotbofr. Proleg. Cod. Theod. c. III. Ritter. V. C. praef. ad T. III. Cod. Theodoſ. 2) Id Edictum Theoderici extat in Caſiodori editionibus: edidit quoque Lindenbrog. Cod. Leg. Antiꝗ. p. 320. §. XIV. Neque aliud inſtitutum fuit ALARICI, Re- gis Viſigothorum: qui Breuiarium Legum Ro- manarum ſubieétis ſibi prouinciis promulga- uit: in quo quidem id Regi propoſitum fuit, vt iuris Romani conſtitutiones ad ſtatum ſui temporis accommodarentur, et, vt omnis ambiguitas, et obſcuritas, vel etiam iniquitas, tolleretur, planeque circumſcriberetur. Id Breuiarium iuſſu regis a Goarico x), Comite, ex Codicibus tribus Gregoriano, Hermoge- niano, et Theodoſiano, Nouellisque, ex Caii item Inſtitutionibus, Paulli Receptis Senten- tiis, et Vlpiani Regularum libro ſingulari, Pa- piniani denique libris, ſubiecta Interpretatio- ne Gothica ), compoſitum, et ab Aniano 2), Referendario, editum eſt à½), a. Chr. DyVI, pPropoſita grauiſſima poena iis, qui in iudi- ciis alia formula aliaue lege vterentur, prae- ter eas, quae in hoc corpore comprehenſae eſſent. Inſtituti totius rationem indicat Com- 17 Comm peret Co Pre ho Hr le⸗ ul. 9) Pr. )0 4) E ket can 1RoAH li, de. bi pro. . 10. lee. 0. progf. tionibus: 3h. e, Ne- unll. mulge⸗ m fuit, wan ſui Odis iqgitns, tut. I Cunite, ermoge- ex Cii entel⸗ ui, r hretatio⸗ ione 2) .. DV, iudi⸗ 7 Prae⸗ chenlt inCicat CN. «a Theodoſio Iun. veque ad Iuſtinianum. 563 Commonitorium Breuiarii, quod adhuc ſu- pereſt. X) v. Commoniterium Breuiarii apud Gothofred. Proleg. Cod. Theod. c. V. Falſo itaque auctor et collector huius Breuiarii vulgo creditur Anianus, qui tantum edidit, hoc eſt, fubſcripſit, conſirmauit, et publieauit: vt Iac. Grmondus docet in libello, qui inſeribitur: Quaeſtio tri- Plex, editusque eſt Pari/, 1642. in 8. et in eiusdem Opus- cul. L. III. reperitur. cf. Brunquell. Diſſ. de Cod. Theod. „“) de Interpretatione hac Gothica agit Iac. Gothofred. Prolegom. Cod. Tbeod. c. VI. 2) Commonitor. I. c. a) Edere enim illis temporibus dicebatur de ſubſeriptione Referendariorum, conſtitutiones et iuſſa Regum publi- cantium, et confirmantium v. du Freſne Gloſſar. h. vV. §F. XV. Hoc Breuiarium diuturnam per aliquot ſaecula auctoritatem, etiam ſub Francis, in prouinciis tenuit iis, in quibus promulga- tum erat: laudaturque fere a ſcriptoribus ſequentium temporum ſub nomine Legis Romanae, vel Legis Theodoſanae b). Atque ex eo Breuiario magna pars Codicis Theodo- ſiani, fragmenta Codicis Gregoriani et Her- mogeniani, item Caii Inſtitutiones, Paulli Sententige, Vlpiani tituli Regularum, hodie ſuperſtites ſunt. * v. Gothofred. Proleg. Cod. Tbeod. C. FII. [Sub nomine Legum Theodoſianarum etiam laudatur ap. Gratianum in Deereto. v. A. Auguſtin. de Emend. Grar. I, 6.] 564 Lib. IIl. Cap. V. De Iurisprudentia noua §. XVI. Eadem ratio eſt PAPIANI Reſponſorum, vt vulgo adpellantur. Eum librum, tam- quam iuris Romani corpus, iuſſu regis Burgundionum, GvVvNDEBALDI, compoſi- tum, et ex iisdem, quibus Alarici Breuia- rium, fontibus hauſtum, fere conuenit c): quamquam de nomine Reſponſorum Papiani, qui auétor eius compilationis eſſe cre- ditur, me non poenitet eius eſſe ſententiae, vt cum Conrado exiſtimem, eam libri in- ſcriptionem deberi imperitis librarüs; qui cum hanc compilationem a Papiniani, fiue vti tum fere ſcribebant, Papiani, veteris ICti, loco ex Reſponſorum libro initium ducere vidiſſent, Papiani Reſtonſa pro titu- lo libri poſuerint ). Edita haec collectio eſt primum a lac. Cuiacio e), et nouiſſime abà. Schultingio ). ) v. Iac. Gothofred. Manual Iur. c. II. . n. p. m. FF. Linmndenbrog. praef. Cod. Leg. Alemann. Ebulting. Iurispr. Anteiuſt. praef. 4) v. Conradi Parerg. I, 5. de Pfſwudopaopiano Burgundio- une, et eiusdem praefat. noua Parerg. praefixa p. XXVII. e) ſub finem edit. Cod. Theod. a. 1566. f) in Iurisgradentia Anzeiuſtinianea. sECTIO barie tur: dent A efle Th. dis lger Cita ene eot me 0da run, tum. regis npol. Brevie- nit4): Chioni, e cle⸗ entine, i in⸗ qui 1, ſue eietlö nitium 0 titu⸗ Cio eſt e da. Min. rhunii, ,Teul. 5011l9 2Theodoſio lun. vsque ad Iuſtinianum. 565 SE GCT. III De Iure Cinili ſiue De auctoritate Prudentum ipſisque Iureconſultis. §. I. E. his temporibus litterarum fere omni- um flos, ingruente magis magisque bar- barie quaſi tempeſtate, decuſſus eſſe videba- tur: meliori tamen fortuna vſa eſt Iurispru- dentia, dignitatemque, ſi minus veterem, at aliquam tenuit. Cuius quidem rei auctor effectorque maxime extitiſle videtur ipſe Theodoſius Imperator: qui multis commo- dis et honoribus 4) tam Anteceſſorum di- ligentiam, quam ſtudioſorum induſtriam, ex- Citauit, et ad iuris ciuilis diſciplinam exco- lendam ornandamque adduxit. Itaque ab eo tempore Scholae Iuris Ciuilis Beryti, Ro- mae, et Conſtantinopoli ſumma et docto- rum aucétoritate et ſtudioſorum celeberitate floruerunt. a) v. Sect. II. §. 2. Ac Berytenſis quidem Schola iurispruden- tiae laudem, ſuperiori aetate partam, retinuit, ita, vt luſtinianus poſtea illuſtres ibi Anteceſ- Nn 3 ſfſfores 566 Lib. III. Cap. IV. De lurisprudentia noua ſores inueniret, quos Pandectis componen- dis adhibere poſſet: at Conſtantinopolitana demum a Theodoſio eam accepit. Inſtituti enim ſunt ab eo in hac ciuitate primum Pro- feſſores iuris, ſiue Anteceſſores; initio vnus, mox duo b), honoribusque ac titulis ornati iis, vt cum ceteris artium Proſfeſſoribus, eme- ritis viginti annorum ſtipendiis, Comitiuam primi ordinis haberent. Cuius rei initium fa- ctum eſt in Leontio, iurisperito. In publicis porro auditoriis tantum doceri iuſſit. *) Lvn. C. Lbeod. de profeſſ. qui in vrb. Conſtant. L. vn. C. Iuſt. de ſtud. liberal. ef. L. 3. C. Theod. eod. et Iac. Go- thofred. Comm. ad bas leges C. Tbeod. T. II. p. 774. et T. V. p. 2271 §. III. Schola vero Romana totidem Profeſſores iuris habuit c) vsque ad dominationem Go- thorum. Hi enim, quamquam iurispruden- tiae ſtudia Romae tuebantur, vnum tantum Anteceſſorem Romanis reliquiſſe videntur ). Ratio docendi iuris in Scholis quae fuerit, tra- dit Iuſtinianus, eamque aliquo modo emen- dat e). Quinque annoru m curricula in Scho- lis emetiri oportebat diſcipulos, qui ſingulis annis nouum nomen adpellationemque, pro modo ſtudiorum accipiebant †): primo Du- pondiorum g), altero Edidalium, tertio Papi- nianiſtarum, quarto l gtarum, quinto denique Prolytarum. e) Argu- 41 ) Ar bera⸗ Hin ˙) G 0 )r. Iu itis eſt. mor füll. prol ordi dlis mini, )1 ) MA don u onen. ltana Aituti nbro⸗ Vns, Ornati eme⸗ Tttnam Um fa⸗ ublicis L U. e. Go⸗ 114. 6 eſlores mGo⸗ fuden⸗ anturn tur 0 it tre elnen⸗ 1ocho⸗ ſnouls e, pto 0 Du: Pay enique ) Argl⸗ a Theodoſio Iun. væqgue ad Iuſtinianum. 567 c) Argumento eſt inſeriptio tit. C. Theed. de ſtudiis li- heral. vrb. Rom. er Conſtantinop. v. Ritter. V. C. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 380. ) Caſiodor. Var. IX, 21. ibi enim vni tantum iuris ex- doſitori ſalarium conſtituitur. e) Conſtiz. Omnem reip. §. I. er 2. N. F) Conſt. laud. g. 2. .94. g) v. Cuiac. Oèſ. V II, 33. §. W. Iam ad ICtos huius temporis, librosque juris, haec aetate editos, veniendum nobis eſt. Primus, qui quidem nobis occurrit, me- morabilis, eſt LEONTIVS ICtus, qui Theodo- fii II. temporibus Conſtantinopoli ius ciuile profeſſus eſt, et primus Comitiuam primi ordinis meruit h). [Non multo poſt fuirt alius ICtus clarus, LäO, cuius Sidonius me- 2) L. vn. C. Th. de Profeaſ-. qui in vrb. Conſtantinop. [*) v. Sd. Apoll. Narbo, ſ. Narbon. vrb. aud. v. 440. 14. Siue ad dodtiloqui Leonis aedes, Quo bis ſex tabulas docente iuris, Vitro Clautlius Appius lateret (tacerer) Claro obſeurior in Decemniratu. §. V. Omitto ANTIOGCGHVM ), MAXIMINVM, MARTYRIVM, SPERANTIVM, APOLLO- DORVM, THEODORVM, EVGENIVM, et Nn 4 PRO- 568 Lib. III. Cap. IV. De Iurisprudentia noua PROCOPIVM, viros dignitatibus maxime il- luſtres, et iuris ſcientiae laude clariſſimos, quos Theodoſius conficiendo Codici Theo- doſiano adhibuit, vt ipſe memoriae pro- didit ). ¹) v. Ritteri V. C. Comm. ad Nouell. Theodoſ. I. et in Proſopogr. Cod. Theod. *) Nouella Theodoſ. I. §. VI. Proficiſcor potius ad Libros hae aetate ſeriptos de iure ciuili, eosue ICtos, qui libris editis ad poſteros illuſtrati ſunt. In quibus memoranda primo loco nobis eſt Notitia Dignitatum Orientis et Occidentis, conſcripta, vt par eſt credere, ſub Theo- doſio Iun. circa annum Chr. CCCCXXVI)), vnde Alciatus eam reuiarium Theodoſii Iun. adpellauit. Vtiliſſimus liber ſtudioſis iuris, ad cognoſcendum ſtatum totius imperii, a quo clariſſimum iuri Romano lumen adfun- di poſſit, iis locis Codicis inprimis, vbi agi- tur de Magiſtratibus, officialibus ac digni- tatibus, et de iure fiſcali ac patrimoniali. Eam Alciatus primus edidit excerptam: poſt Rhenanus totam m); tandem Guido Pancirollus, comparatis duobus libris ſcri- ptis, plenius reſtituit, vberrimisque com- mentariis explicauit n). Edita etiam eſt a Car. Labbaeo ο). 1) Ita 1) 4. ²) 1 o ime l. ſimos, † Theo- e plo⸗ I et in getate 8, ui t, In dis eſt dents, Theo- XWVI, Gh 1un, 8 jurs, hetij, adfun- ſbiggi (igoi. voninl⸗ erpum: Cuido .s ſcri. e com- elt 4 a Theodoſio Iun. vsque ad Iiſtinianum. 569 „ Ita inter plerosque Iac. Gothofred. Manual. Iur. p. m. 59. et Comm. Cod. Theod. L. II. p. os. et 11I. p. oo. ed. Rieteri V. C. Sed Tillemont. Hiſt. Imp. L. VI. P. II. p. 476. et in Adnot. p. 733. exiſtimat, factam eam eſſe ſub Honorio a. Chr. CCCCVII. a quo tempore bel- lis ciuilibus et externis vniuerſus ſtatus i imperii occiden- talis immutatus fuit. cf. Bucher. Belg. p. 492. §. I. m) Baſi. leae Fol. 2) a. 5S3. fol. ⁰) Fariſ. GS. Ceterum Labbacus valde Pancirolli com a. mentarios carpit: haud Kio. an merito. §. VII. Poſt Theodoſianum Codicem confe- ctum, ante Iuſtinianum tamen, celebres extitere ICti tres, Heros Patricius, Heros Eudoxius, et Domninus, qui ad Codi- cem Gregorianum, Hermogenianum, et Theodoſianum ſcripſerunt †): qui in Baſili- corum ſcholiis ſaepe laudantur. De his iam dicere aliquid, operae pretium erit. Ac HE- ROS quidem P?PATRICIVS fuit praeceptor Theodori, Cti Iuſtinianei 7½): Profeſſor lIuris in ſcho la Berytenſi: Commentator trium Codicum illorum: cuius etiam ſententias Iuſtinianus vel improbauit r), vel probauit 4) Conſtitutionibus ſuis. Idem eſſe videtur, quem inter maiores Anatolii Cti refert Iu- ſtinianus 1). p) v. C. O. Reizii V. C. Excurſ. 4d Theoplh. xx. p. 243. 4) Sbol. Baſi licor. T. VI. p. 217. A Nn „ r) 1 570 Lib. III. Cap. W. De Iurisprudentia nougz r) L. 2. C. de vſur. vid. Schol. Baſil. L. III. P. 4o. 5) L. 79. C. de transact. v. Schol. Baſil. L. I. p. 8o. J. 1) Conſt. Tanta g. 9. [Eius in L. 69. D. ad L. Falc. in- terpretationem refert Harmenopul. II, 12. probatque Cniacius de praeſc. c. 34.] §. VlIII. HEROS EVDOXIVS, aequalis Patricii, Profeſſor in eadem ſchola Berytenſi, et com- mentator eorundem trium Codicum eſſe videtur ½): Auus Anatolii, pater Leontii, ICtorum x). Laudatur in ſcholiis Baſili- corum. Eius ſententiam improbauit Iuſti- nianus y). L u) v. Reiz. V. C. I. c. R x) Conſt. Tanta g. 9. e quo loco colligi poſſit, ipſum forte filium fuiſſe Leontii, Iurisperiti, de quo ſupra. „) L. 78. C. de transact. v. Scbol. Baſßl. L. L. p. &to. J. DOMNINVS, Praeceptor Theodori z): idem eſſe videtur, ad quem Zeno Imp. reſcri- pſit a). Explicauit tres illos Codices ): lau- daturque in Scholiis Baſilicorum. 2*) Schol. Baſil. L. VI. p. 217. B. a) Khol. Baſil. TI. VII. p. 14l. ) v. Reiz. V. C. l. c. p. 12 . 5. X. Hic memorandus eſt ille, qui Collationen- Legis Maoſaicae et Romanae conſcripſit. Eum 4 Tiliue rem! ded Cool Herr ore Cod haud nond num Cton guibe in eo Goln untn ind⸗ igle! inſtit iarmn rum Ueni⸗ dent imel tores Pend moce Ai mhoe. erucd iuie atricii, etconn. mn eſſe Antü, Bali. luſti⸗ i, iphun ſupra. 9io. . Hri 2) telet. ): ln. tionen . Lun Tilius a Theodoſio Iun. veque ad Iuftinianum. 571 Tilius et Cuiacius c) Licinium Rufinum, vete- rem ICtum, de quo ſupra, fuiſſe putant. Sed ar guunt eos, cum orationis genus, tum Conſtitutiones ex Codicibus Gregoriano, Hermogeniano et Theodoſiano, ab eo au- ctore relatae J). Itaque eum Theodoſiano Codice poſteriorem eſſe oportet: vixitque haud dubie circa finem ſaeculi quinti: cum nondum factum eſſet Breuiarium Alaricia- num; integrique adhuc extarent veterum ICtorum et Codicum iſtorum trium libri: e quibus ille multa capita hauſit: quae neque in eo, quem hodie habemus, Codice Theo- doſiano, neque in libris Iuſtinianeis reperi- untur ). Chriſtianum fuiſſe, inſtituti ratio indicat. Ceterum etſi ICtus non fuit, vt ipſe fatetur: neque adeo ipſe illo conſilio et inſtituto operae pretium fecit: tamen, quo- niam hodie multa capita Legum, et vete- rum ICtorum, nuſpiam, niſi in hoc libro, in- ueniuntur, magnam haec Collatio Iurispru- dentiae vtilitatem adfert ). Inde praeterea intelligi poteſt, quid Pandectarum compila- tores ſibi ſumſerint in excerpendis diſcer- pendisue veterum ICtorum libris: et quo- modo veteres ICtorum libri diuiſi fuerint g). Edita haec Collatio primum eſt a P. Pi- thoeo h), ex Mandubiorum bibliotheca, et eruditis Notis illuſtrata: nouiſſima autem a b 572 Lib. II. Cap. W. De luriuprudentio nous ab Ant. Schultingio . cum notis 8s elegantiſ- ſimis. ) Cuiac. Obſ. XIV, 4. XXI. 1z. Iac. Gothofr. Proleg. Cod. Theod. c. III. Manual. Iur. p. m. 33. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 7. Scbulring. ad tit. 7. Collat. Leg. Moſ. er Rom. in Iurispr. Anteiuſt. p. 722. e) Freber. Parerg. I, 9. Gothofr. l. c. ) v. Gorbofred. Manual. Iur. I. c. ) Collat. tit. XV. ) Pariſ. 57a. in 4. repetita poſtea Heidelbergae 4. *6. in 8. et Pariſ. 1087. et cum notis eiusdem vberioribus in Operibus P. et Fr. Pitboeorum. 5 in Iurisprudentia Anteiuſtinianea. §. Xl. Eiusdem fere aetatis eſt Conſultatio veteris Wi, vii inſcribitur vulgo, de Padis, ſiue potius collectio Conſultationum nam plures eſſe, totum contextum declarat ½). Au- Gtor incertus eſt, poſterior tamen Codice Theodoſiano, et Breuiario Alariciano 1). Multum et haec collectio vtilitatis habet. Retulit enim auctor ſententias Paulli non- nullas m), quae in Alariciano Breuiario non inueniebantur: vſus haud dubie integris Paulli libris. Tum vero cognoſci inde pot- eſt forma et ratio, quam ICti veteres in Con- ſultationibus ſuis ſecuti ſunt. Scilicet ICtus in his Conſultationibus ipſa Legum capita, et auctorum iuris verba, quibus ſenten- tiam 61 tiam! in iud gnror ba ed pon moge Clige comt et tit cauſa ſent oru ccep nodn capit bren 9) r. 2 80 1)) nhus gantil. ual lur. ad nit.,. . 12. e 4. 00. erioribus eterit . ſine ores Al. Cocice no !). lubet. 1 non⸗ rionon integtis ge pot nCon- Ctus capitt, ſenten⸗ tiam 47 beodoſio Iun. vsque ad Iuſtinianum. 53 tiam firmat ſuam, proponit: qui mos tum in iudiciis olim ſeruari ſolebat. Nam et liti- gatores pro ſe quisque integra Legum ver- ba edebant. Porro inſcriptiones et ſubſcri. ptiones etiam ex Codice Gregoriano, Her- mogeniano, et Theodoſiano, refert tam diligenter, vt etiam variis ex libris varias commemoret, et ex Sententiis Paulli libros et titulos adnotat. Cuius quidem ratio et cauſa haud dubie eſt haec, quod tum non eſ- ſent in manu omnibus paſſim libri iuris au- ctorum n). Eam Collectionem, ab A. Oiſelio acceptam, primus edidit Ilac. Cuiacius o): nouiſſime A. Schultingius †), diſtinctis per capita variis conſultationibus, additisque breuibus notulis. k) v. 4 Schulting. ad mtr. Conſultat. in Iurispr. Anteinſt. P. 8. B 1) Sehbulring. ad tit. I. Cod. Oregoy. b. 82 m) v. Cuiac. Obſ. VII, 26. 2) v. Cuiac. praef. ad Conſultationes ſuas. *) ante Conſultationes ſuas in T. I. Oherum, uae viuns fecit de iure et edi voluit. p) in Iuriprudentia Anteiuſtinianea. LIBER 574 Lil. IV. Cap. I. De lurieprudentis nouiſima 5äs B LIBER IV Eezi = L Eeãn 4 dek prud IVRISPRVDENTIA = NoVISSIMMXMA. ni — — * CAPVT I Inpe DE CI IVRISPRVDENTIA J ioo IVSTINIANO 2 D Ghen vSCVE AD J LIttd BASILIVM MACEDONEM. t SECTIO I A De Statu pu blico. len Iam noua progenies coelo demittitur alto: rec Alter ab im egro rerum mibi naſcitur ordo. Senn TVSTINIANI Magni mihi res geſtae et in- bat, ſtituta dicenda ſunt, Principis ſago toga- i, que in paucis clariſſimi. Cuius etſi viira fen plurimis laudibus cumulata eſt „nulla tamen ii, laude magis eminuit, quam legislatione. Ar- Om P que 1. ⸗ et ju⸗ tosa⸗ tſt VIta « luſtiniano vsque ad Baſilium Maçedonem. 5y5 que hic ille eſt, quem vnum inter homines legislatorem generis humani dicas. Tam lon- ge lateque orbem terrarum Iuſtiniana iuris- prudentia peruagata eſt. Sed hoc loco de vita eius, rebus geſtis, inſtitutisque nobis expo- nendum eſt. Ortus in Illyrico, oppido Tau- riſio, nullo genere, patre Saubbatio, matre Bigleniza, cum auunculum haberet Iuſtinum Imperatorem, adſumto nomine Iuſtiniani, cum ante Slauorum lingua dictus eſſet Vprau- da a), primum Magiſterium, et Conſulatum, deinde Patriciatum atque Comitiuam dome- ſſticorum; poſt Nobiliſſimatum, ac denique ſpem ſucceſſionis in imperio ?) adeptus eſt: tandem vero in conſortium imperii adſci- tus Auguſtusque adpellatus eſt anno Chri- ſti DXXVII. Kal. April. Mortuo vero qua- tuor menſibus poſt Iuſtino, ſolus imperauit ex Kal. Auguſti. In matrimonium duxit Theodoram, mulierem ſcenicam, in embo- lo habitantem, omnibus modis, vt tradunt ſcriptores, infamem ): abrogato eam ob rem, precibus iſtius, ab Iuſtino lege vetere, quae Senatores ducere mulieres ſcenicas veta- bat ). Hanc mulierem tanto amore dile- xit, vt eam Auguſtam adpellari quoque vna ſecum curarit, in conſilium ſaepe adhibue- rit, multisque numero laudibus ornarit. Cum multis bellis per totum imperii ſpa- tlum 576 Lib. W. Cep. I. De lurispudentia nouiſima tium, multis cum populis barbaris, implici- tus fuerit e£), tria tamen potiſſimum memo- randa nobis ſunt, Perſicum, Vandalicum in Africa, et Gothicum in Italia, quorum euen- ta litteris ac memoriae prodidit Procopius, ſcriptor illius temporis praeclarus. cum quidem, quaſi hereditarium, ab auuncu- lo traditum, vario Marte geſtum, tandem eum finem habuit, vt pacem, ſtipendio Perſis in ſingulos annos pacto, non ſane ho- norificam, facere cogeretur ). Vandalicum autem in Africa per Beliſarium, proſperri- mo euentu geſtum eſt, vt non ſolum regem Gelimerem captum in triumpho duceret, ſed Vandalis debellatis etiam Africam g) ſub imperii Romani poteſtatem, prouinciae redigeret, conſtituto Praefecto Praetorio Africae h). Bellum denique in Go- thos, propter Amalaſuentham, reginam à), amicitiae foedere cum Iuſtiniano coniun- Qam, ſumtum eſt, ac per multos annos cum aliquot regibus varie geſtum, feliciter profligatum eſt, ita, vt totam Italiam, cum Gothorum dominatu liberatam, ditionis Romanae iterum faceret anno Chri- ſti DIIV 4), Legesque ſuas ibi promulga- ret. Praeter leges autem, quas ſanxit, mul- ta ſunt alia eius inſtituta. Multas vrbes, no- vosque magiſtratus ex ſuo nomine adp et in formulam alußi Vit: Hopkn polim us e traoc nulle tuls 4) V. )V lar⸗ dine in yenm ˙) Stis in Fran leug dus tion mniſi Mne nplici. memo- um in eben- vopin, Perſi⸗ Uunc. ldem pencio ne ho- Halicum ſper kegem uceret, I 6) ſud rmulam ulfach ein60 immi, coniun- 1n lia , Cum eratan, 1oChti⸗ omnulg ⸗ no. VN: 1 aluſtinano veque ad Baß Uum Maredonem. 577 vit: multis aedificiis, in jisque templo S. Sophiae!), inſanis ſumtibus, Conſtantino- polim exornauit: Conſulatum priuatis peni- tus ademtum ad imperatorium faſtigium tranſtulit, adeo, vt poſt Conſulatum Baſilii nullus priuatus eum adeptus ſit m). Mor- tuus eſt anno Chr. DLXV. 4a) v. Arnald. Var. Coni. L, 11. b) Julgo dicitur ab Iuſtino adoptatus eſſe. Sed id nul- la ratione idonea probari poteſt. 2 v. T'rocop. Anecdot. qui locus propter rerum turpitu- dinem ab editoribus Pariſienſibus omiſſus, vulgatus eſt in Menagian. I. III. p. 566. cf. Gundling. Obſeru. ad rem litter. Nectant. T. I. n. S. p. 202. A .. ) L. 2. C. qe Nupt. v. Procop. Anecdot. p. 4,. 2) Atque hinc explicanda ſunt nomina, a gentibus deui- ctis adſumta, quibus ſuos titulos ſuperbire voluit: v e. in bracfatione Inſtitutionum: Alemannicus, Gothicus, Francicus, Germanicus, Anticus, Alanicus, Vanda- licus, Africanus: quae nomina, cum in dubitationem ad- ducta ſint, quaſi ſpuria, egregie vindicari poſſimt Inſcri- tione Graeca apud Montefalcon. Palaeograph. Gr. p. 17. niſi quod loco Amici hic nominatur IIægin. Cete- rum vel verbo hic caſtigandus eſt ridiculus ſane error .. Perr. Ludewigii Vit. Iuſtinian. p. 4987.ſ. exiſtiman- tis, eos titulos non hane vim habere, vt deuiétos popu- los ſigniſficent eos, a quibus ſumti ſint, ſed vt indicio ſint, eos in clientela Iuſtiniani eſſe. More enim ve- terum Romanorum imperatorum, Caeſarumque, Iu- ſtinianus deuictarum gentium nomina titulis ſuis ad- ſeripfit, vt Scipiones olim, Aemilius, Merelli, „et Clan: dius, et Taianus, aliique. ) v. Procep. B. Pepf II, w. 578 Lib. IV. Cap. l. De luri prudentia nouiſima g) v. Procop. B. Vand. 11, 3. ) v. tit. C. de off. Praef. Praet. Afr. ¹) v. Io. Dan. Ritter. V. C. Diſſ. de Amalaſuentha. ) v. Pag. Crit. Bar. h. a. ) v. Procop. de Aedif. Iuſtiniani. Templum Sophiae de- ſeripſit Cangius in Conſtantinopoli Cbriſtiana. m) v. Pagii Dig. Hypat. P. III. C. IL b. 324. ſq. §. II. De huius Iuſtiniani moribus, ac virtuti- bus vel vitiis, cum magna ſit auctorum, et veterum et recentiorum, diſſenſio, pauca quaedam hic monenda eſſe videntur. In quo quidem non errauerimus, ſi dixerimus, principem fuiſſe magnis virtutibus praedi- tum, ſed eundem tamen etiam multis inſi- gnibus vitüs obrutum. Praeclare generi humano conſuluit, edendo Corpore luris: a republica per ſe adminiſtranda, et a labori- bus, negotiisque publicis nullo tempore ceſ- ſauit: eccleſiae otio inprimis intentus, non tamen ſatis ſibi ipſi ab erroribus cauiſſe cre- ditur: Leges, quas ederet, ſaepe ſcripſit ipſe. Probe enim litterarum diſciplina im- butus fuit n). Imperium denique Roma- num, egregie conſtitutum, dignicate et am- plitudine auxit: quae eo mortuo plane defe- cit: ita vt fortuna imperii Romani, in eo vlti- mo, quid poſſet, videatur experiri voluiſſe. Has laudes ſane excellentes multis etiam cri- mini- Ilu winil lie c huuſt Ii, t in refig 1ae n ſtini⸗ perla tiis ſ. Niſima the. Phiae de⸗ . Virtuti um, et Ppauci 1, In erimus, Pnedl⸗ liss in. generi e lurss: lubori. ore cel. a Iuſtiniano vsque ad Baſilium Macedonem. 579 minibus maculauit. Nimium vanae glorio- lae cupidus, aerarium ſumtibus immenſis ex- hauſit, coactusque, ciuium damnis ac iactu- ris, lacunam factam explere: adeo quidem, vt iura legesque pretio accepto figeret, vel refigeret o). Nimio etiam vxoris Theodo- rae amore reprehenditur †y. Hiſtoriam Iu- ſtiniani multi cum veteres, tum recentiores perſecuti ſunt ): de moribus etiam ſiue vi- tiis ſiue virtutibus nonnulli expoſuerunt r). 2) v. Pag. Crit. Baron. ad a. Chr. 528. n. 3. Neque ve- ro locus Suidae, vnde αιααραα fiiſſe ereditur vul⸗ go, ad eum pertinet, ſed ad luſtinum maiorem, vt du- unn demonſtratum eſt a viris doctis. 0°“) Exemplum eſt in L. 23. C. de &§. Eccleſ. v. Procop. Anecdot. p. 123. et quae a me dicta ſunt in Diff. de Praeſeriptione Centum Annorum, 9. 4. ) Vitia et flagitia ipfius memoriae prodidit Procopius in Anecdotis ſ. Hiſtoria arcana: in qua re cum ei con- veniat cum aliis ſcriptoribus idoneis eiusdem aetatis, non video, quomodo fides ei abrogari poſſit. Ce- terorum vero ſcripterum teſtimonia ad firmandam auctoritatem Procopii largiter conduxit in Notis Ale- mannus: fruſtraque ſtudium ac làborem conſumũſt in refutando Procopio Io. Euchelius. 9) Inter veteres ex profeſſo Theophilus, Agathias Scbola- Pin: et Procopius cum in libris de Bellis Iuſtiniani, tum in Hiſtoria Arcana: inter recentiores Fr. Horo- mannus, Io. Cuspinianus, Aeg. Perrinus, Hub. Gifa- nius, Fr. Guinerus, Jo. Chifletius in Diſ. Apologer: Io. Petr. de Ludewig, et Abr. Wieling. Schediaſin. de In- ſtiniano et Theodora Franeg. 1720. 4. r) Contra Procopii Hiſt. Arcanam eum defendere conati ſunt Gabr. Triuorius in Obſeruar. Apologer. ad inſeript. QOo 2 oratis⸗ 580 Lib. IV. Cap. I. De lurisprudentia nouiſzma orationie ad Anteceſſores Pariſ. 163t. 4. Tbomas Ri- vins, Anglus, in Defenſione Iuſtiniani conira Aleman- num Francof. 1078. 8. et lo. Eichelius in libro, qui in- ſeribitur: Aréadoræ ſiue Hiſtoria Arcana Procopii Cae- Janienſis plerisque in locis falſitatis conuicta Hehnſt. 164. 2. Orthodoxiam eius tuentur Arn. Coruinus in li- bello, cui index: Imp. Iuſtinianus Catholicus, et Conr. Sam. Schursfleiſob. in Diſſ. quae inſcripta eſt Liſtinia- tsus Ortbodoxus. §K. III. Iuſtinianum ſequitur IvsriNvs minor, Iu- ſtiniani ex ſorore nepos, anno Chr. DlI-XV. Huius ſocordia atque ſtultitia bene conſtitu- tum a Iuſtiniano impèrium labi coepit: Per- ſis Orientem deuaſtantibus, et a Longobar- dis ₰ quos Narſes lIuſtino Imperatori, ac Sophiae Auguſtae iratus, vocauerat, occu- pata fere Italia tota, praeter eam partem, in qua caput Rauenna, ſedes Exarchorum, quae penes Imperatores Orientales adhuc diu manſit. Primus hic, abolitis Quinquenna- lium ſolennibus, Conſulatum perpetuum ſumſit, ita, vt anni Poſt Conſulatus numera- rentur?): quod deinde ſequentes Imperato- res imitati ſum vsque ad Conſtantinum Po- gonatum. Ex moerore, de ignominia a Per- ſis accepta, nactus phrenitidem, reſtitutusque aliquantiſper, de conſilio Auguſtae Sophiae Tiberium, excubitorum Comitem, ſucceſ- (orem creauit, in conſortiumque imperii re- cepit. 4luſ cepit. Hom que e 91 1) v. ¹) TIT que beral nas lepre mor ſbi doce ) v. ee nug Ri. Aeman. gli in⸗ tii Cc. 6. h. N in li. et Conr. iknig- r, Iu. . ſtitu⸗ Per⸗ goder⸗ oi, . ecll⸗ enn, in , gue uc duu enn etuumm imere- . a luſtiniano veque ad Baſlium Macedonem. 587 cepit. Mortuus eſt anno Chriſti DLXXVIII. Homo fuit vaecors, laſciuiae, auaritiae at- que crudelitati deditus 2). 5³½) Paul. Diac. de geſt. Langob. 11, 5F. 2) v. Pagi Diſ. Hypat. P. II. p. 328. 744. 2) In eum ſeripſit Corippus Poẽta carmen, de Tanaisa: lIuſtini minoris. = b. IV. Eo mortuo ſolus imperium ſuſcepit TIBERIVS, annoO Chr. DLXXVIII, pius atque in egenos et pauperes admocdtim li- beralis, humanus denique. Perſas, Roma- nas prouincias vaſtantes, egregia victoria repreſſit 2). Imperauit ſolus annos IV: mortuus eſt a. Chr. DLXXXII ), genero ſibi ac ſucceſſore lecto Mauricio Sapta doce. *) Cedrenus Annal. „) v. Pag. Crit. Bar. ad h. a. Ctr. §F. V. Succeſſi t MAVRICIVS, an. Chr. DLXXXII. Bellis cum Perſis, et Auaribus, bene geſtis, reque publica non incommode adminiſtrata, a Phoca, militari ſeditione creato Imperato- re, foede cum vniuerſa familia iugulatus, pe- riit anno Chr. DClI 2). *) Necephor. XVIII, 32. J44. Oo 3 §. VI. 582 Lib. IV. Cap. I. De lurisprudentia nouiſima 86. VI. Iugulato igitur Mauricio, quod vi na- Qus, ſcelere exorſus erat imperium ?no- cAS, anno Chr. DCII, ſceleribus conti- nuauit: prouinciaeque orientis, cum ipfius imperatoris iniuriis, tum vaſtationibus ho- ſtium, inprimis Perſarum, milere ve- xatae ſunt. Neque minus adflixit eccle- ſiam, cum Epiſcopum Rom. Oecumenici honore, atque poteſtate ornauit, ſicque adeo in eccleſia dominationem vnius, du- dum ab Epiſcopis R. quaeſi tam, firmauit. Tandem oéctauo imperii anno ſcelerum poenas luit a), occiſus ab Heraclio anno Chr. DCX. a) Niceph. XVIII, F. ſ. Nactus imperium HERACLIVS annoe Chr. DCX. rempublicam, tyrannide ac ſae- uitia Phocae diſſolutam, aliquo modo con- ſtringere laborauit. Perſarum incurſiones atque vaſtationes egregiis victoriis vltus eſt. Sub eo Muhammedes, nouae ac ne- fandae religionis auctor, extitit, lateque impietatis ſemina ſparſit. Mortuus eſt anno Chr. DCXLI, poſt imperium XXXI. annorum. z. VIII. luſi Ca inper ſublat Xt, ſecla, anno uus cidt, ltalia lin oe XV. Sne Ii u. cont . iplus us ho- te ve⸗ eccle. menici ſcgue (l. nauit, Herum Ade IIn. acſee jrſiones Vltus 4 ſe⸗ lateque lus WW. aluſtiniano vaque ad Baſilium Macedonem. 583 §. VIII. Cum CcoNSTANTINVsS III, filius eius, imperium nactus, a nouerca Martina veneno ſublatus eſſet, Martina, cum HERACLEO- NXNE, filio et imperii participe, ſupplicio ad- feécta, ad imperium peruenit CONSTANS II, anno Chr. DCRLI. Homo natura ſae: uus atque truculentus, fratris etiam parri- cida, rempublicam valde adflixit: bello in Italia cum Langobardis male geſto, in Sici- lia occiſus eſt anno Chr. DCLXIX, anno XXVII i imperii. ü Poſt eius mortem vocatus ad imperium et filius cCOo NSTANTINVS EV, Pegonatus quo imperante Bulgari magnam ignomi- niam inferunt i imperio Romano. Conſula- tus perpetui rationem eam induxit, vt pri· mo imperii anno, inſtar Tribuniciae pote- ſtatis, ſumeretur, eiusque anni numeraren- tur b). Obiit anno XVII imperi, Chr. DCLXXXVII. *) v. Pag. Diſj. Eypat. P. III. c. ir. Qui ſucceſſit, an. Chr. DCLXXXVII, filius 1VSTINIANVS II, Khinotmetus, mira fortunae varietate vſus en. Nam, feliciter ſuperatis primo hoſtibus in Oriente, atque OO.ο 4 debella- 584 Lib. IV. Cap. l. De Iuisprudentia nouiſima debellatis, a Saracenis foede victus, vix ipſe cum paucis ſaluus euaſit: paulloque poſt propter ſuſpicionem futurae ſaeuitiae, prae- ciſo naſo, vnde ei cognomen, relegatus, im- perium amiſit. Leontius vero rerum poti- tur: quo poſt triennium item deiecto, T1- BERIVS APSIMARVS factus Imperator: quem cum elapſus cuſtodia, et Conſtanti- nopolim Bulgarorum ope reuectus, luſti- nianus trucidauiſſet, in eos, quibus- propter exilium iratus erat, ſonnna crudelitate et ſaeuitia vſus eſt: ſed tandem oppreſſus a Philippico Bardane anno Chr. DeCX Vlti- mus ſtirpis Heraclii. §. XI. PHIEITPPIGVSautem Bardanes, cum ma- le rem adminiſtraret publicam, aerarii vires, ſtolide largiendo indignis, exhauſiſſet, inui- dia principium contracta, trucidatus eſt an- no Chr. DCCXIII. §. XII. Tum vero Imperator renunciatus ARTE- MIVS ANASTASIVS: ſed poſt biennium, imperio abdicato, coaétus eſt clerici tonſu- ram recipere, et Theſſalonicae exulare, an- no Chr. DCCXV. §. XIII. Impe Ali kr 34 mil mMere te de len flr 3 Eim. mis gde no n Copr. Pplum ol Con mum tuus Rinn N ipſe e pott Ppre . 1s, in⸗ poti. 0, II. erator: ſtunti⸗ luſti. Nopter tate et eſlis 4 I. in a⸗ 1 Vites, t, jnui eſt an. 17I. Oniucm 1 tonlu⸗ ne, n M. a luſtiniano voque ad Baſilium Maceaonem. 585 §. XIII. Ex eo regnat THE oDOSTVSIII, coactus a militibus imperatoriam dignitatem adſu- mere: ſed vertente anno, principatu ſpon- te depoſito, Clericus factus eſt, cum impa- rem ſe viribus Leonis Iſauri intellexiſſet. §. XIV. Anno: igitur Chriſti b XVI, LEO Ir. rus adeptus eſt fauore militari imperium. Is imagines deſtruxit, eamque ob rem inpri- mis apud Epiſcopum Romanum inuidiam atque odium ſibi contraxit. Mortuus eſt an- no imperii XXIV. §. xXv. Succeſſit ei filius cCONSTANTINVS V, Copronymus, anno Chr. DCCXLI. Is exem- plum ſecutus paternum, imaginum cultum aboleuit, et indicto concilio occumenico Conſtantinopoli condemnauit, punitis ea- rum cultoribus ac defenſoribus. Ceterum Imperator fuit pius, fortis, ac felix. Mor- tuus eſt a. . Chr. DCCLXXVI. §. XVI. Eius filius LEO IV, Porph yrogennetus, im perium atque rempublicam egregie capeſſi 00 0 5§5 uit, 586 Lib. W. Cap. I. De lIurispudentia nouiſima uit, paternae virtutis heres: ſed fato imma- turo extinctus anno imperii quinto, impu- berem filium reliquit heredem. §. XVII. Sequitur, anno Chr. DCCLXXXI, CON- STANTINVS VI, Porphyrogennetus, cum impubes eſſet, patris teſtamento, cum ma- tre IRENE imperare iuſſus. Is omnibus fortunae ludibriis iactatus, matremque plus- quam nouercam expertus eſt: quae callidi- tatis et impotentiae muliebris luculentum praebuit ſpecimen: atque rempublicam peſ- ſum dedit. Reſtituit dedita ſuperſtitioni mulier cultum imaginum: filium ipfum de- nique extinxit: ac ſic ſola rerum potita eſt. Ea imperante Carolus Magnus, Francorum Rex, Romae a Leone Pontifice dictus eſt Imperator Romanus, idque nomen inuitis Imperatoribus orientalibus tenuit. Hrene tandem, creato a militibus Imperatore Nice- phoro, ſpoliata imperio, relegata eſt in in- ſulam Lesbum, vbi ex merore paullo poſt obüt. §. XVIII. NICEPHORVS vero, anno DCCCII, ad faſtigium imperatorium ſublatus, nihilo me- lius aut felicius rempublicam adminiſtrauit: homo liſin homo bus in re co⸗ is ce Roma (z expech hoftili anno. 4) v.5 riſti. Ee⸗ CHAE garis rum Ar menit ten inpk e int 0 idae Mime ma. inpu. coN. Cuim n m. mmibus Ps. llidi⸗ ntum pel. roni⸗ e⸗ a eſt. corum ins eſt inuitss lrene Nee- in in⸗ o poſt a lu NRiniano vosque 29 paß⸗ lium Macemchwen. 587 homo auarus, perfidus, fallax, et vitiis omni- bus immerſus. Tributum Turcis pende- re coactus eſt: Carolum Magnum, foede- ris conditionibus illectus, Imperatorem Romanum dixit: vnde iuſtus Imperator Carolus extitit c). Nicephorus vero in expeditione aduerſus Bulgaros, inſidiis hoſtilibus oppreſſus, interiit nono imperii anno. c) v. SKbopflini V. C. ill. de ner. Oecid. extinct. et Wr. Secutus eum, anno Chriſti DCCCXI, ui- CHAEL tum Curopalates, biennio poſt a Bul- garis victus, et imperio abdicato, monaſte- rium ingredi coactus eſt. §. XxX. Anno igitur Chriſti DCCCXIII, LEO 4r. menius accepit imperium. Is imagines rurſus e templis tolli iuſſit. Princeps improbis implacabilis, Michaelis Balbi inſfidiis ac ſcele. re inter ipſa ſacra obtruncatus eſt. 8§. XXI. Obtruncato Imperatore, MICHAEIL. Balbus adripuit imperium anno Chriſti DCCCXX, idque male partum non adminiſtrauit melius. Sici. 588 Lib. V. Cap. I. De Iuricprudentia nouiſima Siciliam et Cretam a Saracenis occupatam, Dalmatiamque excuſſo a populis iugo Grae- corum amiſit. Homo auariſſimus, obiit an- no imperii decimo, Chr. DCCCXXIX. . XXII. 4 Succeſſorem habuit filium THEOPHI- LVM. Iuſtiſſimus is Imperator, republica bene geſta, moriens anno Imperii XIII, Chriſti DCCCXLII, filio Michaeli, ſub tu- tela Theodorae matris, reliquit imperium. . XXIII. MICHAEL III imperauit per XIV annos ſub tutela primo matris, deinde hac remo- ta, et ad priuatam vitam redacta, ſub po- teſtate Bardae auunculi: quem cum Cae- ſarem creaſſet, denique interficiendum curauit. Cum puer ad imperium Pperue- niſſet, puerili ſemper animo fuit, pueri- libusquc deliciis indulſit. Occiſo Barda, Caeſarem creauit Baſiium Macedonem, ho- minem humili loco ortum: a quo immis- fis percuſſoribus, oceiſus eſt anno Chriſi DCCCLXVII. SECTIO P Xi Min MMutar epe Conu. ce, num fngul Legit modo Cpun Uauer hm, quod tendan iſime datam, Gtae⸗ Diit n. X. 0 5HI⸗ publia AII, ſbe lum. aunos temo- ub po⸗ n ( jendom perle. puerl. Bordt, , lo⸗ immis⸗ (Mriſti 40110 luſtiniano vegue ad Baſilium Matedonem. 589 SEGT. II De Conſkitutionibus Pmehat, . ſiue 1 uAre Tuſti nianeols S atdue §. f. TFr ingredimur eum locum, vt, quam ma- ximam experta eſt jurisprudentia Romana mutationem, perſequamur. Ac tametſi iam ſaepe illa quidem ſiue viciſſitudinem, ſiue sonuerſionem aliquam, cum ipſa reipubli- cae, imperiique mutatione, ſubierat, tamen numquam vniuerlſa, ſed per partes tantum ſingulas, ea fortuna vſa eſt. Modo enim in Legibus, modo in iurisprudentiae ratione, modo in Edictis, vel in Conſtitutionibus Prin- cipum, ſiue neceſſitas, ſiue vſus aliquid- no- uauerat. Nunc vero vniuerſam Iurispruden- tlam, iusque ciuile, quaſi per totum corpus, alia ſacies occupat. Debebatur haec Iuſtiniano gloria, vt, quod multi fruſtra ſiue deſtinaſſent, ſiue tentauiſſent, corpus iurisprudentiae Roma- nae, 1. 590 Lib. V. Cap. I. De lurisprudentia nouiſima nae, id primus perficeret: quo quidem in- ſtituto aeternitati nomen commendaret ſuum. Atque in eo non magis gloriae alicuius ſtudium, quam ratio ipſa ſiue ne- ceſſitas valuit. Intelligebat enim princeps prudentiſſimus, etſi per Codices ſuperiori tempore factos, quibus tum vſus conſtaret ſuus, et per Valentiniani conſtitutionem, quaeſita eſſet iurisprudentiae ſiue facilitas, ſiue certa diſciplinae ratio, ſiue denique mo- dus: tamen non ſolum id conſilium euen- tu caruiſſe, ſed etiam maiorem iuris le- gumque perturbationem ac varietatem poſt- ea inualuiſſe: Iure Conſultorum ſententias et reſponſa, quibus in foro vtebantur, ve- hementer diſcrepare; et ne per Conſtitutio- nem quidem Valentiniani III. certius ius ci- uile fieri; Conſtitutionum in dies editarum ab Imperatoribus et multitudinem er diſcre- pantiam ſummae eſſe perturbationi, litesque inde duci, videbat: quibus omnibus niſi medicina adhiberetur, ſiſti non poſſe. §. III. Primum igitur omnium, quamuis Con- ſtitutionibus ſingularibus editis multa ca- pita iuris veteris, multasque ambiguitates cCorrexiſſet, quarum quidem omnium re- cenſum agere infinitus, quam pro inſtitu- to, lußt to, 1 tentu mum Inpe temp certu dem ket. husc) ſuper perate lecun ex ein nnt Vil iont inno penitd Ceten petui Uatun Eatus Cochi diuer tione llig tiſſimn iſina em in. ndaret glorine e he⸗ tinceps periori nſtaret lonem, Cilits, ne mo⸗ euen. ns le- poſt. gentias Ur, N litutio⸗ iusci⸗ Hitarum dilete- icesqe s nii 8 Con⸗ la ca- guitntes uch 1e. inſtic. 10, a luſtiniano vsque˖ ad Baſilium Macedonem. 591 to, foret a), tamen iis omnibus non con- tentus, ſuſcepit opus omnium pulcerri- mum et vrilifſimum, vt Conſtitutiones Imperatorum, ab Hadriano *) vsque ad ſua tempora omnium, in vnum corpus, et ad certum modum, redigeret: quantum qui- dem eius rei iſto rerum ſtatu adhuc vſus fer- ret. Id corpus iuſſu eius, a decem viris illuſtri- bus c), in quibus fuit Tribonianus, ex tribus ſuperioribus Codicibus, et poſtea editis Im- peratorum Conſtitutionibus, etiam ſuis, col- lectum et intra annum perfectum, detractis, ex eius mandato d), adiecéctis, et immutatis, in ipſa Conſtitutionum oratione, iis, quae viſa eſſent neceſſaria, nomine Codicis Iuſti- nianei, confirmatum e) et promulgatum eſt anno Chriſti DXXIX, Id. April. abrogatis penitus tribus iſtis Codicibus ſuperioribus. Ceterum is Codex ad ordinem Edicti Per- petui, et in ſuperioribus Codicibus obſer- uatum, compoſitus videtur fuiſſe. Abro- gatus poſtea eſt, ab ipſo Iuſtiniano, edito Codice repetitae praelectionis, valde ab iſto diuerſo ). 4) Qui tamen potiſfimas eas vel correctiones vel muta- tiones cognoſcere cupient, iis Tr. Balduini Inſtinianum diligenter commendandum putamus, libellum elegan- tiſſimum ac doctiffime ſeriptum. ¹) At 592 Lib. IV. Cap.l. De Iurisprudentia nouitma elbin *g Ab Hadriani enim temporibus coeperat cim noua 4 ailiqua iudiciorum, tum iurisprudentiae ipſius forma: D d quae magnam partem tum tenebat. . 1 c) Conſt. de nouo Cod. Fac. tliis in 4) Conſt. de nouo Cod. Ffac. ê fcjen e) Conſt. de confirm. Cod. Iuſtin. cep F) Nam in poſtremo Codice deſiderantur multae leges, ſerun quas ipſe Iuſtiniamis prodidit in luſtinianeo Codice C fuiſſe. v. Cuiac. Ohſ. XII, 22. et Wieling. Iurispr. Re- de ir. p. 180. L. I. Contra vero recentiores Conſtitu- brs, tiones Iuſtiniani, inprimisque Deciſiones inſertas. gnum 60 C0 §. IV. ao, Edito Codice, adortus eſt veterum ICto- umle rum libros, ex ijisque certum corpus com- ei pilari iuſſit, cui nomen Pandectarum g), ſiie Ldi Digeſtorum, impoſuit ): de quibus iaam fei nunc eſt diligentius nobis dicendum. Hi- coo⸗ ſtoria autem et ratio ab ipſo Iuſtiniano or tradita eſt tribus Epiſtolis ſiue Conſtitu- ren tionibus ˙), quae inprimis cognoſcendae ec ſtudioſſs. KKFKKFen g) De hnius vocabuli Graeci ſexu, cum multa in vtram.— Kis, que partem diſputata ſint a viris doctiſfimis, vide om- relec nino H. Brencmanni Hiſt. Pand. 111, 6. Eſt autem hodie extra controuerſiam poſitum, vocabulum eſſe is, e generis maſculini, quamuis vſus contrariam rationem iatu ulgo ſequatur. . vulgo leq ſtinian *) §. 7. Conſt. Tanta et L. 2. H. .. D. de V. I. E. 1) Conſt. de Conceptione Digeſtorum Deo auétore: Conſt. Omnem ad Antecefores, et Conſt. ad Senatum Lanta dNe de confirm. Digeſter. ſei, F. V. n Otnne niſina im nott forma: tae leges, 0 Codice ir. Ne. (boſtitu⸗ ertae. Cto⸗ coth⸗ Oüe us iam . Hi- ſiniano⸗ onken ſcendae in Tttan⸗ vide omm Eſt autenn pulum ele rationem ore: Cenf. 6n Lants V 4 Iuſtiniano voqué ad Bafilium Macedonum. 593 Praefuit ei negotio Tribonianus cum XVI aliis iurisperitis ): qui cum decennium per- ficiendo operi ab Imperatore praeſtitutum accepiſſent, intra triennium Digeſta compo- ſuerunt, ex omnium veterum Ctorum, ſub Caeſaribus potiſſimum celebratorum ), li bris, ad duo millia m) voluminihus, ex Plus- quam trecenties millibus verſuum *). eo corpore componendo, ex Iuſtiniani man- dato, ita verſati ſunt, vt decerpta ex vete- rum Ctorumjlibris capita in L. libros certos- que titulos conferrent, in iisque ordinem Edicti Perpetui maximam partem, quantum fieri poſſet, ſeruarent n), ſingulis veterum ICtorum capitibus praefigerent nomina ICtorum, et librorum titulos numerosque o), praemiſſo Pandectis eam etiam ob rem Indi- ce Ctorum p), ex quibus. fragmenta ſumta eſſent: vt tantum ea capita inferrent Dige- ſtis, quae viderentur iſtis temporibus vtilia, reſectis et omiſſis iis, quae minus, immuta- tis, et inter polatis ita, vt eorum temporum ſtarui conuenirent 7). Ceterum iuſſerat lu- ſtinianus, ex veterum ICtorum ſententiis omnem tolli diſſenſionem, et ννονaâα. id- que factum eſſe, ipſe g gloriatur r): haud ſcio, an iniuria. Nam tametſi non tot cre- do ineſſe Pandectae àααρ, quot vulgo Pp ineſſe 594 Lib. IV. Cap. lL De luricprudentia nouiſſima ineſſe putantur: aliquas tamen diligen- tiae compoſitorum excidiſſe, nolim equi- dem negare 5). Promulgatum hoc æνασπα a luſtiniano, et anno Chriſti DXXXIII, a. d. III. Kal. Ian. 2½) abolita ſiue abrogata omni veterum ICtorum auctoritate in foro ac iu- diciis, confirmatum eſt, ita, vt quae in eo eſſant comprehenſa, pro ſuis haberi iu- beret u). . X*) §. o. Conſt. TLanta de Conferm. Pandect. 1) v. Schulting. Orat. culpandusne ſir Tribonianus cet. quae adiecta eſt Iurisprud. Anteiuſtinianae. [quod au- tem recentiorum nihil excerptum, cauſa eſt, quia nihil, quod vtile eſſet, in iis reperiebatur.] m) L. 2. et 3. F. 7. C. de V. L. E. [*) v. Sahnaſ. in Sartau. Epiſt. p. 235. . ] ) v. Bynkersboek. Obſ. II. 25. et Brencmann. Diſſ. de Inſer. g. 5. *) et quidem, vt Iuſtinianus praeceperat, non ſiglis, ſed per conſequenrias litzerarum. v. . 5. Conſt. de concept. Dig. L. . H. 5. C. de V. J. E. Atque hae Inſeriprtio- nes in Digeſtorum capitibus interpretandis ſummam vtilitatem adferunt. v. A. Auguſtin. Emend. Labitt. V. Ind. Leg. Pand. et Brencmaun. Diſſ. de Vrilitate Inſeriptionum Legum in Iurisprud. Reſtit. T. II. Wie- lingii, vt alios taceam. p9) L. z. §. 70. C. de V. I. E. Is Index in libro Pande- Gtarum Florentino maximam partem graece ſcriptus reperitur: neque tamen omnes libros complectitur, ex quibus capita ſunt in Digeſta illata. v. Cuiac. Olſ. I, 2l. Bynkersboeck. Exerc. ad L. Aglaciss p. j. et Wie- ling. Iurisprud. Reſt. p. LXI. lluſtrarunt eum Indi- cem Laur. TIbeodor. Gronou. in Emend. Pandect. et Comvad. nor. ad Gronox. item Wieling. l. c. — 2) L. ln 1. tioni glae pleni adire Adi dus 6 9) vV. 1 ) . Ded, C Kis i gisla ytir. linm uc luti ie Haür u, v gvo Kone colle⸗ non DPand (cbolle⸗ iſima lligen. 3eqvi. sua Ill,2. taomni 40 in⸗ goe in deri in. ionuy cet. io all⸗ lianihil, Diſ. A ſn ſed le conetpt. nſrhtio⸗ ſummam . Lalitt. . . tilirtate II M. ro Pacd- ee ſeiens npecliu, . lir. 0, 5 et Wie- dumn lndi. emet ei * Suſtiniano vequead Baſilium MWaceaonem. 595 9 I. . §. 7. C. de V. I. E. !Inde ſaepe de interpola- tionibus ſ. Enblemazibg Triboniani, vti vocantur, quaeſtio extitit: quruint quidem iuſtum libellum im- pleuit Wriſenbachiut, plerumque tamen errans: vnde agduerſus eum ſaepęe diſputat Bynkershoeck. Obſ. Vol. II. paſſim, et Wybo V. C. libro Kingulari. Neceſſe autem ad iuſtae interpretationis facultatem eſt, ſeire, ſi qui. bus in locis aliqua interpolatio facta ſit. 7) Conſt. Deo auétore §. 3. et g. et Conſt, Lanta J. 15. 5⁵) v. Balduin. Iuſtinian. Lib. I. b. m. vs. 2) L. 2. G. 23. C. de V. I. E. «) H. o. et . Conſt. Tanta de confirm. Dig. 9. 70. Com. Dedit nobis Dert. . K. VI. Quamiis vero Iuſtinianus- omnia, Dige ſtis illata, veterum ICtorum capita ſuae le. gislationi adrogauerit, tamen Leges inde, vti vulgo adpellantur, non fecit: neque adeo aliam vim habent, quam eam, quae ĩpſis ab auctoribus ſuis attributa eſſet, niſi in quibus Iuſtiniani mandato immutatio aliqua ſenten- tiae interceſſit. Ac, tamquam Edicta, iuſſu FHadriani in Edicti Perpetui corpus colla- ta, vim iuris honorarii retinuerunt æ), ita quoque ICtorum ſententiae, reſponſa, cau- tiones, regulae, interpretationes in Digeſtis collechae, naturam conditionemque ſuam non amiſerunt. Itaque Digeſtorum, ſiue Pandectarum corpus, non Legum aliquam collectionem, ſed Iurisprudentiae æναα, publica auétoritate confirmatum, vſuique Pp 2 iudicia- 5 596 Lib. IV. Cp. I. De lurispy. denti nouihima judiciorum ac ſcholarum publice traditum, dixerim. Quod tamen non eam habet vim, quaſi iura, leges, ac SCta, in eo non inſi nt, ſed vt non omnia capita bro legibus haben- da ſint ). 2) vid. ſupra. Lib. III. cap. 11. Seck. ir. g. 4. „) v. quae dicta ſunt in Diff. de iure transactionis ſuper controuerſiis ex teſtamento, tabulis non cognitis. Ridi- culum enim eſt, cautiones, confilia, definitiones, partitiones, et interpretationes ICtorum pro legibus haberi. SG. VII. . Ceterum Imperator Digeſtorum promul- gationi duas ſanctiones adiecit, vt ea per ſiglas atque notas ſcribi vetaret z) et Commen- tarios in Digeſta fieri plane Prohiberet 4), Per- 4 miſſa tantum interpretationis Graecae zaτ— “ et Paratitlorum facultate b): praeſcri- pſi tque modum explicandi docendique iuris, inprimisque Pandectarum c). 2) §. §. Conſt. Omnem er L. 2. H. 22. C. de r. I E Nam ex figlis notisque, quibus leges veteres atque ICtorum libri ſeripti erant, multae ambiguitates ex- titerant. De ſiglis ac notis cf. Cuiac. Obſ. XII, 40. For. ner. Rer. Quorid. 11, 3. et inprimis H. Brencmann. Hiſt. Biand. Il, 3. Briſſon. Sel. Ant. I V, 31. Nordk. Ohy. c. 7. W 4) §. 7. Conſt. Deo auctore, er S. 27. Conſt. Tanta. 5) §. 12. C. de concept. Dig. §. 21. Conſt. Tanta. Quid autem ſint Paratitla, docent Io. Leunclau. in praef. de priſcorum paratitlorum vſu, pracmiſſa tribus antiquis Reroriſorun ubris, Francof. 1593. Jan. a Caſta praef. ad Mn K lir. ) Di⸗ tur in liorun- nüanu υ an repu ) Id Voea hocie Bern’ med. Da eſſe confe ltina Digen ma non idone eſt 9 h. de m. 4 S tum, rim, nlint, aberr ie ſuper Ridi. itiones, legibus mul⸗ e Ner mmnenr⸗ ) per. nelceri⸗ e iuns, „15. 4 1/ nta. ta. Qid pnel D 4 antiſ . lek. i, 4 A Iuſtiniano vogque ad Baſelium Macedonem. 597 Iur. Ciu. c. KV. 4) Conſt. Omnem Kip⸗ §.⸗ 1ſ4. §F. VIII. Digeſta ab interpretibus barbaris tribuun- tur in partes tres, Digeſtum Vetus d),; Infonr-. tiarum e), et Nouum f) vocant: cum lIuſti- nianus ipſe in ſeptem partes*) tribuiſſet. ad Summaria Deerezalun Graert . IX. 8 Mana Auor. 4) ab initio vsque ad Libr. XXIV. tit. 2. 4de diuort. ae repud. e) Id a XXIV, 3. vsque ad XXXVIII, olt. Pertinet. Vocabuli autem rationem atque vim, Jvalde dubiam hodie, varie explicant. v. Coraſj. Epiſt. Quaeſt. c. 22 * Beyrué. MWalther. Miſéell. Iur. II. 4. Cangius Elahar. med. Latin. voc. fortiare. 52 ) d reliquos vsque ad finem complectitur. ) propter numexi ſeptenarii fanctitatem. ]. Pandectas, qui hodie latine extent, non eſſe id exemplum quod auctore luſtiniano, confectum ſit, ſed interpretationem aliquam latinam veterem, ex Graeca Iuſtinianeorum Digeſtorum interpretatione factam, exiſti- mat lo. Ienſius g): argumentis quidem ille non improbabilibus, ſed tamen non ſatis idoneis ad efficiendum illud, quod nagrellts eſt h). . 2) Lo. lnhu us in Sr. idturit ad Iuris Romani Panleclet, ac maxime in praefatione ei libro praemiſſa. 1) Argumentorum iſtorum vim vt diſſoluerem, laborani in E phemeridibus, quae vernacula lingua prodeunt, 3 inſeri⸗ 598 Lib. W. Cap. lI. De Iurieprudentia noniima inſcriptae Cririca librorum iuris T. I. Vol. IIIL. p. 10,. ſ. quae conferri poſſunt. Summa enim argumentorum huc redit, in Pandecte vulgari multa eſſe veſtigia Grae- carum formularum, ab interprete non recte intellecta- rum: quod quam parum firmum ſit, non difficulter intelligitur. Graeca in Digeſtis loca latine, vt in vul- garibus editionibus ſunt, non Bulgarus, quemadmodum putat Auguſtinus?), ſed Bur- gundio *), inprimis doctus graecarum litte- ram habitus, conuertit: quamuis iſtam in- terpretationem, neque diligenter, neque eleganter factam, intelligentibus facile adpa- reat. Ceterum Graeca in plerisque Pande- ctarum editionibus vulgaribus non extant. ¹) A. Auguſtin. libr. ſing. ad Modeſtin. de Excuſ. p. ayy. X) Panciroll. de Clar. Leg. Int. II, 5. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. XXXIII. Tres hodie Pandectarum editiones capi- tales vulgo feruntur: vna Vulgaris, altera Haloandrina, ſiue Norica, Florentina denique tertia: ex quibus, quaſi fontibus, ceterae omnes manarint. Haloandrina quidem eſt Gregorii Haloandri, ICti doctiſſimi/) qui Digeſtorum loca praua ex Lud. Bolognini libris m), et ſaepe de coniectura, correxit n), habita inprimis elegantiae ratione. In quo quidem ſeu recte ſeu perperam fecerit, at certe ſin certe gni fui briſeri exprin Frane editio⸗ exprin douic Conti Floren numn rellian luau⸗ renkr⸗ plt, e0 m empn Aiquu Gebe eruch Plore epe Vnur eſt, Eae er ue gure lib edͤiti liſimg ℳ . emorum ia Gfae. elleca. Kieulter in wl. garus, edBur⸗ n lite- m in⸗ neque adpa- Pande- Ntant. ſnin. Anoen. s p⸗ Atert jenique ceterae gem Nan voghin exit 1) In quo enit, 1 certe a luſtiniano veque ad Baſilium Macedonem. 599 certe multis de cauſis opera Haloandri ma- gni fuit. Florentinam dicimus eam, quae li- bri ſcripti Pandectarum Florentini lectionem exprimit, a Laelio Taurello facta, et a filio Franciſco edita “). Praeter hanc etiam aliae editiones ſunt, quae Florentinam ſcripturam exprimere ferantur, Hugonis a Portap), Lu- douici Miraei 7½), Ludouici Ruſſardi 7), A. Contii 5½), et Charondae?): ſed palam eſt, Florentinam lectionem in his ſinceram ac pu- ram non eſſe relatam. Nec tamen ipſa Tau- relliana omni reprehenſione et crimine caret. Itaque H. Brencmannus denuo librum Flo- rentinum ipſum adiit, diligenterque deſcri- pſit, nouam inde editionem daturus): ſed, eo morte deſtinatis conſiliis praerepto, ex- emplum, fere iam editioni paratum, ante aliquot annos ad Illuſtrem ac CGeleberrimum Gebauerum peruenit, a cuius diligentia et eruditione accuratam atque perpolitam libri Florentini editionem ſummo cum deſiderio expectamus. Vulgaris denique editio non vnum certum aliquod editionis exemplum eſt, ſed hoc nomine adpellantur omnes eae editiones, quae neque Haloandrinam, ne- que Florentinam ſcripturam, ſequuntur: quaeue olim vulgo in manibus fuere: ſiue e libris ſcriptis eſſent factae, ſiue ad alias editiones expreſſae æ). Pp 4 1 Edita 600 Lib. IW. Cap.I. De lurisprudentia nouiſma „ Edita eſt Norimberg. 1529. Voll. II. in . m) A. Augaſtin. Emend. III, 3.. IV. 14. Brenemann. Hi . Pand. Il, 2. 2) Quare de hac editione a viris doctis in Vtramelue par- tem iudicatur. ) Fiorentiae a. 155 3. 111. Voll. fol- cf. Tnn Brene- mann. Hiſt. Pand. l. 11. IV, 5. 7) Lugdun. Anno 1551 9) Pariſ. a 1552. r) Lugd. a. 156 I. 5³) Pariſ. a. 1562. 1) Antwerp. a. 1575. u) v. Brenemann. Hiſt. Pund. X) De Editionihus Pandectarnm v. Brunmuel, if. r. II, 5. et o. 6. XII. Iam dictum ſatis de Pandecte. Ad reli- qua lIuſtiniani in iure ciuili inſtituta profici- ſcimur. In quibus nunc exponendum eſt de Quinquaginta Deciſtonibus, ab eo, dum Pan- dectae componuntur, editis. Nam edito Codice luſtinianeo, cum lIure Conſultorum ſententias in Digeſta referre deſtinaret, ſibi faciendum duxit, vt multas veterum ICto. rum diſſenſiones atque controuerſias, non- dum ſopitas, ſua auctoritate componeret ac finiret. Quod quidem ab eo Quinqua- ginta Deciſionibus, ſenſim Lampadio et Ore- ſte Conſulibus, ex Kal. April. et duobus Poſt Couſulatum Lampadii et Oreſtae an- nis, 1 M nis, P pus e ſie ſun 1io, lectio ips 5 qnag mene hina C Pane in ( kkehnt bl Frane minie gen⸗ Datun Ment ͤ/ *) El ſeire nibr ſtitn loon tribe ina n M. guezer. Brene⸗ ſ lu. reli⸗ ofci⸗ R jel e m Pan- ecito ltorunm , I Cto. ol: voneret inqua⸗ etOre⸗ guobus le . lis, a luſtiniano vsque ad Baßlium Macedonem. 601 nis, promulgatis, poſteaque in vnum cor- pus cOaclis, factum eſt. Inſcriptae ac miſ- ſae ſunt ainu et Iuliano Praefectis Praeto- rio, et tandem in Codicem Repetitae Prae- lechionis, in capita particulasue diſſectae, ipſius iuſſu migrarunt M.. H y) §. 7. Conſt. de Emendar. Cod. Hiſtoriam vero Qnin. quaginta Deciſionum enarrarunt hi, qui eas ipſas com- mentariis illuſtrarunt, Merillius, Krauchius; item Balduinus in Iuſtiniano, et Ludwell. Diſſ. de Engne. ginta Dec omihus. §. XIII. Cum vero iſtae Deciſiones Codici, in Partes ſciſſae ,ſint inſertae; vt, quae leges in Codice ex iis decerptae, eſſent, erue- rent 2z), numerumque inirent, ſingulari- bus libris ſcriptis operam dederunt esschis illuſtrarunt viri docti, Em. Meriilius a), P. Franc. Linglois?), Io. Strauchius c), Do- minicus Baſſi d), ac denique L. B. ab Ha- gen e): in quibus tamen haud dubie princi- patum tenet Merillius: Strauchii enim com- mentarius tantum adfectus eſt, et inchoa- J tus F). 9 Eſt enim ad intelligendas iſtas Deciſiones neceſſarium, ſcire planeque tenere, fintne ex Quinquaginta Deciſio- nibus luſtiniani. Notae autem, quibus a ceteris Con- ſtitutionibus ſecernuntur, ſunt hae: primum, vt ad Ioannem vel Iulianum, Praefeétos Praetorie, miffae, vt tribus illis annis editae, denique, vt ad denin iendam Pp S veteris 60o2 Lib. IV. Cap. I. De lurisæprudentia nonilſima veteris iuris controuerſiam aliquatu factae fint: quae quidem omnia ſi in vnam legem concurrant, agnoſci- tur, eam eſſe Deciſionem. v. Meril! k cep⸗ 3 a) Pariſ. 1618. 4. et in opp. Neapoi, 1720. 4. 5) Antwerp. 1661. fol. . c) Giegae 1676 410 2 d) Viennae 1708. zege eddee e) Viennae a. 1735. 4. † J) Indicem harum Decihionum fecundum ordinem tem- poris Iurispr. Rſtiürutge p. 144. inſertit MWielingius. Antequam veroô ipſa Digeſta promulga- ret, libros Inſtitutionum quatuor, vt eſſent totius legitimae ſcientiae prima elementa, vſus in hoc opera Triboniani, Theophili, et Dorothei, conſcribendos curauit. Col- lectae ſunt, Imperatoris iuſſu, ex ICtorum veterum, inprimisque Caii Inſtitutionibus et commentariis, ad ordinem Caii Inſtitutio- num, multaque antiqui iuris capita nobis ſeruarunt g): vnde magna earum commen- datio. Quamuis poſt Digeſta confectae, edi- tae tamen ſunt, ante Digeſta, a. d. XI. Kal. Dec. anno Chr. DXXXIII, ſed auctoritatem acce- perunt vna cum Digeſtis a. d. III. Kal. lan. eiusdem anni. Vnde, quoniam, ſi Dige- ſtorum compoſitionem ſpectes, his poſterio- res ſunt, facile aeſtimari poteſt, vter liber alteri deroget. g) v. Cuiac. Ohſ. II, 38. Wieling. Iurispr. Reſtit. p. 189. §. XV. Mi ba Gicen cum, peme bus 0 Uile e perat editie tution ginta dero⸗ MWI tutic tito⸗ npet aàl Mne : guae ignolei⸗ emtem⸗ lngin. mulgr. ellent nentt, ophii, (Co-. torumm libos et ſirtio⸗ nobis Shtnel⸗ ae, ed⸗ .l.Dec. n dece . 61. I. Derr. boſtel jo⸗ ter ſiber lrn 189. oluſtiniano veque ad Baſilium Macedonem. 60 3 Pandecte promulgato, Iuſtinianus ad Co- dicem rurſus curam contulit ſuum. Nam eum, Iuſtinianeo Codice edito, nouae pro- pemodum quotidie leges eſſent editae, qui- bus Conſtirutiones Codicis, iusque adeo ci- uile eſſet emendatum, vel immutatum, Im- perator neceſſarium eſſe exiſtimauit, nouam editionem Codicis dare; quo nouae Conſti- tutiones, inprimisque Deciſiones quinqua- ginta, inſererentur, tollerentur eae, quibus derogatum eſſet h). Qui Codex, inprimis Triboniani opera, XII. libris confectus, a. d. XVI. Kal. Dec. anno Chr. DXXXIV, conſti- tutione eam in rem edita, auctoritatem, ve- tito Iuſtinianeo Codice, aceepit l). Codex repetitae praelectionis nomen eſt ½). 2%) §. I. et 2. Conſt. de Emendat. Cod. E ) Ante hanc nouam editionem Codicis, aliam factam a Iuſtiniano eſſe anno Chr. DXXXI, Katuit A. Pagi Crit. Baron. ad a. Chr. 529. vt adeo tres factae ſint eiusdem Codicis editiones: prima a. 529. altera a. Chr. 53 I. tertia denique a. 534. In eam opinionem addu- Qus eſt Pagius, fide Marcellini Comitis Chron. ad a. Chr. 531. ſcribentis: His Coſ'. Codex Iuſtiniani orbi promul- gatus ſt. Sed multis certis argumentis contradici poteſt. v. Baudiſ. V. C. Ohſeruat. ad Murator. Hiſt. hlLal. T. III. p. 39 8. cg. 14½) Dudum id nomen a Praelectionibue librorum fiue citatianibus, quas veteres facere ſolebant, antequam ederent ſcripta ſua. v. Gell. N. A. XVIII, 5. cf. Cuiac. Paratit. Cod. princ. §. XVI. In eo eandem fere rationem tenuerunt compilatores, quam in Digeſtis ſecuti ſunt. Edicti Perpetui ordinem 1) fere in omnibus capitibus retinent: Inſcriptiones ac Suhſcri- priones m) Conſtitutionum diligenter ad- dunt u): reſecant, abiiciunt, contrahunt, diſ- cerpunt, addunt, interſerunt, prout bonum viſum eſt. Vnde prooemiis et epilogis carent Conſtitutiones: multumque de emblemati- bus hic quoque diſputatur 0). v. Goibefred. Prolgom. Cod. Theod c. XII. „) De vtilitate Inſcriptionum et ſubſeriptionum Cod. fere eadem dicenda ſunt, quae de InſeriptionibusPande- Garum. Nullum cnim eſt interpretationis aptius at- que vberius ſubſidium: atque id lac. Gothofredus ar- canum ſeu myſterium dicere ſolebat: v. Gothofr. Pro- ligom. Cad. Theod. cap. VIII, eiusd. Düiiurſ. Hiſtor. ad Leg. Quisquig in Opuſe. ſiue Comment. ad L. 3. Quis- quis Cod. Iheod. ad L. Corn. de car. T. III. p. 94. 1) Hodie tamen non paucae deſiderantur, multae etiam Appendix Faſtorum Almelouenii, et Relandi. „) De iis, quae a compilatoribus Codieis, in ipfſis vete- rum Imperatorum conititutionibus, admiſſa ſunt, mul- ti dixere. JL l EVII. De Conſtitutionibus Imperatorum in Co- dice, quamquam Iuſtinianus ſanxit, vt eo- dem iure eſſent, ac ſi ab ipſo promulgatac ſanci- 6 4 Lib IV. Cap.l. De lurisprudentia nouiſima vitioſae ſiint, quas corrigere laborant viri docti. v. Iuſit ſincit⸗ quod ur⸗ Garurt que c⸗ res ca ſtituar d ſpe tation ec, n Negnu rio du 5) efe⸗ fum. )X. gie an E. A In eo rimis de hi⸗ uple Fride nomi⸗ Inper Nove lumm un e erunt mnibos lbleri. d. dil⸗ onum cnent emmati-⸗ m Cod. nebande⸗ ptius at⸗ recus ar⸗ E 5 . ⸗ Aſeor. ⸗ 6 tae ettänm i 1 aud ja Co. Vt eo⸗ lentne ſanel⸗ à Iuſtiniano vsque ad Baſilium Macedonem. Co; ſancitaeue eſſent, tamen idem tenendum eſt, quod de capitibus Pandectarum diximus, naturam ipſarum Conſtitutionum ibi colle- ctarum non eſſe a Iuſtiniano mutatam. Ita- que cum pleraque ſint Reſcripta, ad fingula- res cauſas data, quae non ius nouum con- ſtituant, ſed, quod iam in vſu verſaretur ius, ad ſpecies propoſitas traducant: in interpre- tatione potiſſi mum eius rei habenda ratio eſt, niſi quis velit vehementer aberrare p). Neque vero in hiſce argumentum a contra- rio ducere fas eſt 9). 5) ef. quae dixi in Diſfſ. 5. Praeſeriptione Cemum anno- rum. 9) v. Noodt. Diocht. et Mawimian. c. III. qui 14 egre- gie demonſtrat. Conſtitutio vero aliqua Reicriptum ſit, an Edictum, intelligitur ex uſ. &riptione. . XVIII. Atque is eſt Codex, quo hodie vtimur. In eo cum Authenticae, quae vocantur, plu- rimis conſtitutionibus ſubiectae reperiantur: de his etiam breuiter dicendum eſt. Earum duplex genus eſt. Nam nonnullae, quae Fridericorum, Germaniae Imperatorum, nomine praeſcriptae, ſunt Conſtitutiones Imperatorum iſtorum. Ceterae autem ſunt Nouellarum, legibus codicis derogantium, ſummaria quaedam , iisdem, quibus dero- gatum eſt, legibus ſubiecta. Nomen duxe- S runt 606 Lib. W. Cap. l. De lurispruaentia nouiſima runt ab ipſis Nouellis, quae Authenticae et ipſae adpellari conſueuerunt, vti paullo poſt tra- demus. Auctores autem horum ſiue ſum- mariorum, ſiue ſcholiorum, plures fuerunt. Nam Authenticae nonnullae antiquiſſimae videntur, ita vt fere ad luſtiniani aetatem ad- ſurgant r); aliae vero recentiores ſunt, a Gloſſatoribus, qui vocantur, factae; partim ab Irnerio, partim a loanne, aliisue *). Au- Roritatem autem in foro habent, quantum cum ipſis Nouellis conſpirant: ſi a paucis dis- ceſſeris, quae, quamuis a Nouellis diſcre- pantes, ipſis tamen Nouellis praeualent 1). Neque tamen, vt quidam exiſtimant a), eam auctoritatem vel a Lothario II, vel a Fride- rico l acceperunt, ſed vfu. Inſertae autem Codici ſunt ab Accurſio haud dubie, vna cum Gloſſis. v) Exemplo eſt Auth. Quas Actiones C. de S§S. Eccleſ. de qua dixi in Diſſ. de Praæſeriptione Centum anno- rum. 5) v. Bynkersbeek. Exerc. de auctorirate auctoribusque Authenticarum in Opuſe. T. I. vbi contra lo. Srraucb. in Irnerio non errante, et A. A. Pagenſtecher, in Sici⸗ liment. ad Compend. Laurerbach. qui, omnes Authen- ticas paullo poſt Iuſtiniani tempora conſcriptas, ſta- tuunt, et contra alios viros doctos, qui omnes Ir- nerio tribuunt, docte atque copioſe diſputat. Pagen- ſtecherus edidit ille quidem paullo poſt Irner ium iniu- ria vapalantem, ſed acriter exceptus eſt a Bynkershoe- Rio in praef- ad Exercit. ad L. Rbod. de loctu. 2) v. Aler. Gentilit de libr. iur. cix. c, &. u) F. 39 K in erra cpn lge⸗ Mre⸗ Sd graec Uerkia diſhe iſims tiple ſt tra fum. lerunt. iſimee emad unt, ¹ Partin Au⸗ ldat eis dis⸗ cre ent). ,em Piide⸗ autem e, W G Eah. um Anno⸗ Horihutge . Krurcl er, in ei⸗ Auher. tipta⸗ ſe⸗ omnes lt t ugen⸗ rium inn⸗ Pnlertle⸗ 4 G. a luſtiniano vaque ad Baſelicum Macedonem. 607 22) Fr. Baelduine Prozbeor, ad Neuell. Ieſ-. Mar. Suareſius in Norit. Balil. 5. 32. et 1o. der auchius in Irnerio non errame c. L. 5. XIX. Refht, 1 vt⸗ et hic attingemus Io. Ienſii x) opinionem, qui tametſi non audet, omnes JIeges Codicis, quo vtimur, Graece ſcriptas, aut ex Graeca i interpretatione latine conuer- ſas e dicere, multas tamen ab auctoribus ſuis graece editas, et in noſtro Codice latine con- uerſas contendit. Quam opinionem, non difficile eſt; Tetundere . —) lo. Ren/ 1 in pracf Erictur. in Iur. Rom. Pandect. „) Atque id nos fecimus im Ephemeridibus noſtris, Cri- ricue nomine c nienihtins t WVol. VI. p. 500. 15§. XX. Segmmrur Nouellae Conſtitutiones lIuſti- niani, ſiue Neæge) Aατ&ατι⁰n: quibus quidem ille varie jus conſtituit, abrogando, obro- gando, derogando, ſubrogando denique, ei iuri, quod vel ab ſuperioribus Imperato- ribus, vel a ſe Conſtitutionibus poſt Codicis editionem ſancitum eſſet. Editae Nouellae ſunt, quae hodienum extant, ab anno Chri- ſti DXXXV, vsque ad a. DlI-IX. Vſus in iis Im- perator eſt maximam partem Graeca oratio- ne. Nam nonnullas vtraque lingua, quasdam vero tantum latina ſcriptas eſſe, tum ipſe fa- tetur, 608 Lib. W. Cap. I. De lurisprudentia nouikſima tetur, tum etiam intelligitur 23). Hodie in Corpore Iuris eduntur Cl. XVIII ). Sed a Iu- liano Anteceſſore in Epitome CXXV tantum expreſſae, a Gloſſatoribus vero latinis tan- tum XCVIII agnitae, et Gloſſis illuſtratae ſunt: ceteras vero e libris ſcriptis, Graece, partim Holoander, partim Scrimgerus, par- tim lac. Cuiacius, et A Contius addiderunt. Neque tamen omnes, quae ſub nomine lIu- ſtiniani feruntur Nouellae, Iuſtiniani ſunt Conſtitutiones, ſed aliquae ſunt luſtini mino- ris “), vel Tiberii c), nonnullae etiam ſunt ex Eparchicis 4), adeoque Praefectorum Prae- torio Edicta e). 2) v. A. Auguſtin. Paratit. ad Nouell. Iuſtin. Aemil. Lud. Homherg zu Vach Diatrib. de Nouellarum lingua ori- ginaria. Marb. 1741.] a) Scrimgerus facit CLXX. *) Nouellae CXVII, CXL, CXLIV, et CXLIX. c) CLXI, CLXII, et CLXIV. 4) Eparchica erant libri, in quibus Praefeétorum Praet. edicta çontinebantur. v. Cuiac. Olſ. VI, 10. Sunt autem ex Eparchicis Nou. CI. XVI, CLXVII, et CLXVIII. Quas, quamquam luſtinianus adprobauit, tamen minus recte Nouellis eius adnumeraueris. e) Hiſtoriam Nouellarum quodam modo expoſuere EF. Balduin. in Iuſtiniano, et Gudelinus de iure nouiſ. 5§. XXI. Nouellarum collectionem aliquam ab luſti- niano ipſo factam eſſe, quamuis plerique viri docti negent, propius verum videtur F). Quod uſi⸗ Cod tiones in Cor cenlen nemn 0 nibi, Cerici †) V. Ludo larun 3) Eur 9) 0a Wor Authe minis tome eratſ itaque MIANI Ppitor runt/ )r dech Nouel ſor Ve⸗ mnimnei bus, Giſma die in dalu. Amum 6s tun⸗ Atratae taece, 1 par. jetunt. ine lu⸗ i ſune wino⸗ lnt abrae⸗ mil Lud. Igua ri· . um Praet, hnt aiten CLXVI ll. enl tints olue re . oui⸗ etur Cod 4 Iuſtiniano vique ad Baßlium Macedonem. 609 Quod tamen non eam vim habet, vt, qua ra- tione et via Nouellae compoſitae hodie extant in Corpore luris, eam ipſam eſſe a Iuſtiniano cenſeamus. Certe illa vulgaris diuiſio in No- uem Collationes haud dubie debetur Gloſſato- ribus g), vel Papienſibus ICtis, tempore Fri- derici II. h). ) v. Cel. Ritzer. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 396. [Aemil. Ludou. Hombergii zu Vach Diſſ. de Collectione Nouel- larum a lIuſtiniano facta. Marburg. 1741. g) Panciroll. de clar. Leg. Intt. II, 17. 5) Oafrake ad Auth. Caſſa C. de. §K§. Eccl. ” §. XXII. Nouellae accepto a Gloſſatoribus nomine Authenticarum hodie adpellantur. Cuius no- minis haec ſine dubio cauſa eſt. Iuliani Epi- tome Nouellarum Iuſtiniani in vulgari vſu erat, ſub nomine Nouellarum Iuſtiniani. Cum itaque in lucem reuocatae eſſent ipſae luſti- niani Nouellae, quo diſtinguerentur ab iſta Epitome, nomen Authenticarum accepe- 1) v. Ian. a Coſta ad cap. 2. X. de praebend. p. m. 142. F. XXlIII. Sed hodie tantum interpretatio ſiue Verſio Nouellarum latina, zααται nτπι⅝ facta ), in vſu fori verſatur/): propterea, quod, iuris Iuſti- nianei libris in Occidente in vſum redeunti- bus, Graecus textus nondum inuentus erat. QA Iſtam 610 Lib. W. Cup. I. De lurisprudentia nouigima Iſtam Verſionem ſatis antiquam eſſe, conue- nit: ſed aetas tamen incerta eſt m): neque aut eleganter, aut diligenter facta, quamuis Cuia- cius eam miris modis efferat laudibus n). Ita- que, reperto textu Graeco, Greg. Haloander primum aliam eamque et diligentiorem et elegantiorem interpretationem dedit oο): de- inde Henr. Agylaeus ad Henrici Scrimgeri editionem Nouellarum abſolutiorem †): tan- dem Io. Frider. Hombergius zu Vach nouam e Graecis interpretationem edidit ... Ne- que tamen vel ipſae Graecae Nouellae, vel interpretiones hae elegantiores antiquam iſtam Verſionem barbaram, iuſtis quamnis vindiciis, de auctoritatis poſſeſſione demo- uere potuerunt. Ceterum vero ex Nouellis Iuſtiniani vim auctoritatemque hodie apud nos obtinent tantum eae, quae iis explicatio- nibus, quae gloſſas vocamus, in vulgari edi- tione gloſſata inſtructae ſunt x). ²) quod genus interpretationis eſt, quo verbum de ver- bo redditur; adſtrictum etiam Rructurae verborum, quae conuertuntur: qualis fuit verſio Aquilae librorum ſacrorum hebr. 1) v. Alb. Gentil. de libr. Iur. Ciu. cap. VII. et Arth. Duck. de auctorit. Iur. Ciu. I, 4. 16. m) v. Cel. Riter. ad Heinecc. Hiſtor. Iur. I, 397. 2) Cuisc. Obſ. VIII, 40. ⁰) Norimvb. a. 153 I. quae deinde et alibi repetita. 8) Bayl. apud Heruagium a. 1567. in 4 2) Mar- om II. tar las 6G tit, ſerip Hen ti di iutos lem data Uel ſenip er be lnp ed it rem eciti Ium Venl Went ¹) X CL) 3) B Hiſima cone. † gueaut 8Chia. 1). lr- Oander tem et 9): de. Fimgeni D: uan⸗ nouam Ne. e, vel iuam uumis demo-. Nouellis ke od gleno. gori edi. um e ver⸗ verbornun, librorum l Mt. . 0 Me. aIuſtiniono vsque ad Baſilium Macedonem. 61 9) Marburg. . 1717. in 4. Sed etiam hanc non carere omnibus vitiis, docet Weſſe eling. V. C. Probab. cap. XIII. *) v. Gottfr. Ludou. Mencken. Diſſ. 4 Norcllarwnn giaßj. . tarum et non gloſſatarum vſu. Gloſſatas autem Nouel- las per indicem exhibet Heffinann. Hiſt. Iur. p. 327. Graecum Nouellarum exemplar plane la- tuit, donec Gregorius Haloander ex libro ſcripto edidit g]): quam editionem paullo poſt Heruagius, chalcographus Baſileenſis, §, Alcia- ti aliorumque doctorum virorum opera ad- jutus, additis quibusdam Nouellis plenio- rem repetiit 4). Sed cum neque ſatis emen- data eſſet editio Haloandrina, et aliquot No- uellis careret: Henr. Scrimgerus ex libris ſcriptis emendatiorem, ac XXIII. Nouellis et Edicétis Iuſtiniani, luſtini item et Leonis Impp. Nouellis, ante ineditis, vna Zenonis, et item altera Tiberii Conſtitutione, auctio- rem dedit u). In plerisque Corporis Iuris editionibus deſideratur Graecum Nouella- rum exemplar, exceptis editionibus Gene- uenſi ), Pariſienſi )/ et Amſtelaedha: menſi 2z). 5³) Norimb. a. 1531r. apud Io. Petraeum. dunt in ea CLXV. Nouellae. “ 2) Baſil. a. 154I. eademque eſt etiam aliquoties repetita. u) Pariſ. a. 1558. fol. ap. H. Kephanum. *) a. 1583. QQG? H. 61 Lib. I v. Cap. I. De lurisprudentia nouigima „) a. 1628. 2) Simonis van Leuwen a. 1663. §. KXV. poſt Nouellas in Corpore lIuris inſerti le- guntur libri Feudorum, ſiue Conſuetudines Feudorum Longobardicae, non ab Oberto ab Orto, et Henrico Nigro, Conſulibus Me- diolanenſibus, vt vulgaris eſt ſententia, ſed ex eorum potiſſimum libris compilati ab ali- quo iſtius iuris perito, illati vero in Corpus Iuris ſub nomine Decimae Collationis ab Hu- golino de Presbyteris a). De qua compilatio- ne plura dicere hoc loco, non eſt neceſſe. 4) v. Knorrii Obſ. ad Prooem. Liſt. c. 18. et Boebmeri V. C. Diſſ. de aezate vetiſtae collatinnis conſuetudinum Jaadoſm⸗ in lenichenii Iheſ. Iur. E eud. T. I. S. XXVI. Haec de hiſtoria Corporis luris Iuſtinianei dicenda viſa ſunt. Vnum reſtat illud, de quo breuiter, et quaſi per indicem, tradendum ducam, de vitiis, in eo a compilatoribus ad- miſſis: de quibus in vtramque partem a Ctis diſputatur. Ac Plerique quidem in eam ſen- tentiam abeunt, vt vitia admiſſa ſtatuant ). Neque facile id negari omnino poteſt: hoc vnum monendum eſt, eſſe quendam ea in re modum oportere: ne nimis et acerbiſſi- mis Aliſt miscr petas: que itn qu iarisp hancer quod ude 9) I nepl F.! luſtix tal iſima erti le. Udines Oerte IS Me. 1 ſed b ali orpus bu- aro⸗ cele. Hoebmeri tudikeE nianei ge quo endum busa⸗ nlſen⸗ nt 5). hoc e4 in ebiſi. mis 4 luſtiniano vsque ad Bafilium Macedonem. 613 mis criminibus Iuris Iuſtinianei collectionem petas: quod fere imperiti tantum homines atque elegantiae omnis expertes facere ſolent: ita quidem, vt, quo quisque eſt Romanae iurisprudentiae imperitior, eo acerbius in hanc noſtram compilationem inuehatur; ali- quod ſcilicet gloriolae choragium ſibi apud rude et imperitum vulgus paraturi. *) Inter eos, qui compilatores iuris Iuſtinianei errortun negligentiaeue nomine reprehenderunt, principes ſunt Fr. Hotomannus in Antitriboniano, Fr. Balduinus in Iuſtiniano, Wiſſenbachius in Emblemaribus Triboniani, vt alios mittamus. S. XXVII. Primum igitur iniuria reprehenduntur haec, primum, quod ICtorum libera repu- blica florentium libris vſi non ſint; quod non alium ordinem ſecuti; quod ſuperſtitionem paganam non ſatis cauerint; quod veterum ICtorum et Imperatorum orationem atque adeo ſententiam mutando vitiauerint, repe- titionesque vel geminationes plurimas admi- ſerint; et alia huius generis: quae vel ex mandato luſtiniani, iudicioque facta ſunt, vel parum incommodi adferunt c). c) Pleraque haec crimina diluit atque diſſoluit Vlr. Hu- ber. in Eunomina Romana Amſt. 1724. 4. Q 3 §. XXVIII. 614 Lib. V. Cap.d. De lurisprudentia nouiſima F. XXVIII. Iam vero, quamuis non immerito negli- gentia architectorum, ius iam antiquatum et abrogatum obliuione, in libros iuris Iuſti- nianei referentium, ντνοντιαας legumque contrariarum pugnas non ſatis vitantium, et incuria leges et capita non ſuo loco ponen- tium e), nimiaque eorum feſtinatio, accuſe- tur: tamen et huiusmodi errata pauciora ſunt, et humanitatis cauſa, negotiique ma- gnitudine excuſationem merentur: neque eam debent vim habere, vt praeclaro operi laudis decedat quidquam ). d) Nam æurnνοοαιαος quidem pauciores eſſe, quam feran- tur, ſciunt hi, qui aut ipſi interpretari norunt, aut optimorum interpretum libros cognouerunt, ac tra- Ctarunt. . e) Leges fugitiuae dicuntur. (Exempla v. ap. Cuiac. Ol/.- III, 37.] F) Editiones Corporis Iuris praecipuas recenſent I. Go- tbofr. Manual. Iur. p. m. 62. et Io. Alb. Fabric. Biblioth. Graec. Vol. XII. p. 359. Brunquell. Hiſt. Iur. II, 14. cf. Simon von Leuwen, de origine, progreſſu, vſu er aulctori- rzate iuris ciuilis biſtor. narratio in Fraugment. vet. ICror. p.71I. L §. XXIX. Diu quidem luſtiniani inſtitutis ac legibus immorati, ſed nondum emenſi ſumus totum iter. Italiam ſequimur fugientem. Sed ta- men vbi de Iuſtiniani Conſtitutionibus cete- ris, Mi 1i, 4 pauca totos da ſun fori parte⸗ ſecte Noue gerus tutior Latnne Latine nem )de riun citli nonn 3) ed Al le ſ haer⸗ Porre ſtant 10 . eande lur⸗ ma negli. um et luſti. Inque m, et vonen⸗ ccule- cion, ne me. neyue operi mn feran⸗ Unt, ailt ac tla⸗ ioe,0,. nt 1. 60 Bihlioott⸗ ut l, 14. . lu. er. ICor. 4 ſegibus totumn Ged tt .· s ele⸗ ſis a Iuſtiniono veque ad Baſilium Macedonum. 615 ris, quae extra Nouellarum librum vagantur, pauca quaedam attigerimus, abſolutus erit totus hic locus. Primum nobis memoran- da ſunt XII. Edidla Iuſtiniani, quae noſtro fori vſu nullam vim habent, et maximam Partem ad Certa tantum loca et prouincias ſpectant g). Graece primus edidit, cum Nouellis Iuſtiniani et Leonis, Henr. Scrim- gerus h): Latine vertit cum Leonis confti- tutionibus Henr. Agylaeus ¹). Graece et Latine in quibusdam paucis editionibus 6), Latine tantum, in multis, edita ſunt ad fi- nem Nouellarum. 20) Eorum aliqua i in Nouellarum numero etiam repe- riuntur, nimirum primum, quod Nouellae VIII. ſubii- citur: quintum eſt Nouella CXI, ſextum Nou. CXXII, nonum Nouella CXXKXVI. b) Pariſ. 1553. ap. H. Sreph. 1) Pariſ. 1560. 8. ap. H. Sterb. 3) edit. Geneu. 1583. PFariſ- 162a8. Ad. 1663. . Aliae Conſtitutiones Iuſtiniani Eccleſi aſti⸗ cae ſunt hae: primum Sacra contra Neforii hbaer eſin et Eutychis anno Chr. DXXXIII)), porro Typus ſiue Epiſtola ad Synodum Con- ſtantinopolitanam a. Chr. DLIII, de Y beodo- ro Mopſueſteno et aliis m): item Epiſtola ad eandem Synodum, de Origene et ſeciatori- bus eius n): deinde Epiſtola, ſiue liber ad- A 4 uerſuüs 616 Lib. WV. Cap. I. De luriæprudentia nouiſima uerſus Origenis errores ad Mennam Con- ſtantinopolitanum o): Ediclum, de ſide Ortho- doxa, contra tria capitula p): Aureae Bullae maiori eccleſiae, ſiue S. Sophiae templo, con- ceſſae capita /): denique Conſtitutionie, de iis, qui ad maiorem eccleſiam, et ad ſacras vbique terrarum eccleſias confugiunt, capitulum r). ) apud Chron. Paſih. p. 341. v. I. A. Fabricii Bibl. Gr. Vol. IX. p. 440. incipit haec Sacra rSε Zerigs ra, Asozgorn. m) Incipit Zæεαd.Ü, ααb X!. 2) Zæ 83 Ps vνDhimu esr eα⅜ 2667. 0°) Heci“ αε ε αα☚εα αςνονu p) Leunclau. Iur. Gr. Rom. T. I. p. 42 I. 774. 7) Edidit Leunclau. T. I. Iur. Graec. Rom. p. 73. 7y) Leunclou. T. I. Iur. Graec. Rom. p. 74. §. XXXI. Extat etiam latine Pragmatica Sandio Iu- ſtiniani «), quae incipit Pro petitione Vigilii, data a. Chr. DLIV. 1), et Conſtitutio de colo- nis et adſeriptitiis, quae incipit Docuerunt noſtram ſerenitatem u): ſeruata vtraque in libro Iuliani Anteceſſoris: vt eas conſtitu- tiones taceam, quas Cuiacius partim ex li- bris ſcriptis, partim ex Baſilicis reſtituit ): aliasque. 3³) Exhibetur illa cum in Opp. Iuliani Anteceſſoris, tum in plerisque editionibus Corporis iuris, ad calcem Nouellarum. *) V. hes tae: us / et l nian⸗ iſima Con. Ortho⸗ Bullue o, Con⸗ Ceiit, vhigue Im ). 6, 41 66 to r. igili, de . NueruR agve in ontity⸗ n eX 1. it“): oris 3 tum 1d aalten 4Iuſtiniano veque ad Bufilium Macedonem. 6 17 2) x. de ea Rirter. V. C. prag ad Cod. Theod. T. II. 2) in plerisque editionibus adiecta eſt Nouellis, v. c. *) v. Cviac. Ogj. XX, 44. XX, 31. XVI, 16. XIII, 6. 38. 1IVSTINI minoris Conſtitutiones ſiue Edi- cta quinque, quarum quatuor vulgo inter Nouellas Iuſtiniani habentur, (quinta enim, quae tertia numero eſt, tantum ſpectat ad Nou. Iuſtiniani CLIV. confirmandam) extant in libris Corporis luris editis, plerumque la- tine tantum, in Leuwenii et Charondae et- iam graece: primus Graece edidit Henr. Scrimgerus y7): latine vertit Henr. Agy- laeus 2). Ceterum vna, de filiis liberarum in Africam miſſa, latine ſeruata tantum eſt a luliano Anteceſſore a). 9) xna cum Nouellis Iuſtiniani Pa 1558. Jal a,. Henr. Seph. UW *) Pariſ. 1560. 8. ap. H. Sxeph. vna cum Nouellis Leonis: 4) Incipit Die noctuque pro vtilitate reioo. §. XXXIII. TIBERII quatuor fuperſunt Conſtitutio- nes, plerumque cum Nouellis luſtiniani edi- tae: Graece primus protulit Henr. Scrimge- rus ?), latinas fecit H. Agylaeus c): Graece et latine in editione Corporis Iuris Leuwe- niana reperiuntur: quarum quidem ſecunda, Qq 5 tertia 68 Lib. IV. Cap. lI. De Iurisprudentia nouilima tertia et quarta immixtae ſunt vulgo Nouel- lis Iuſtiniani ). Quinta autem integra ho- die deſideratur. Praeterea ſupereſt latine Sacrum Pragmaticum Tiberii de confirmatio- ne Conſtitutionis lftini’ de filiis colonorum et liberarum ex libro Iuliani Anteceſſoris e). *) in Edit. Gr. Nouell. Iuſtin. c) in Lat. Verſ. Nouell. Leon. 4) Nam ſecunda eſt, inter Nouellas Iuſtiniani, CLXIV, tertia, CLXI, quarta, CLXIII. e) in Iuliani Anteceſſ. Opp. et in plerisque editionibus Corporis luris, poſt Iuliani librum editum, vulgatis. 9 §. XXXIV. HERACLI primum tres fuerunt Conſtitu- tiones, vna, de fide, altera, de Iudaeis, tertia, de foro competente Epiſcoporum, quarum argu- menta graece primum Enim. Bonefidius D prodidit: eam vero, quae eſt de foro Epiſco- orum competente, Leunclauius g), et in- de Iuſtellus h), integram protulere: argu- menta editioni Corporis Iuris ex Bonefidio inſeruit Leuwenius. Eiusdem Heraclii ec- cleſiaſticae ſunt Conſtitutiones graecae, de nutero Clericorum ectefiae Conſtantinop. ma- ioris, et Sanctae Deiparae, eorumgue, gui offciis inſeruiunt cum maioris ccleſiaez, tum patriarchae i), item de non admittendis, Rue ordinandis Clericis in eccleſiis Conſtantinopol. ſine Alußi ſne m Cuſe norum eiusch 1 12.1 9) le ) , 4 Nota ſerib apu riore ) Ed inde U. 11. l. ) in un tem 1 Uum un, fum et da Ae du proui tult ſne ſouel. a ho. latine Motih⸗ um er 2). CLXNV, tiomibis hlgatis nſtitu⸗ rtia, arglr⸗ Sus) plco. et ⸗ rgl⸗ nekidio clii ec⸗ ge, j⸗ M. 6, 4 6, tunn. , 7 . 4 g, lfiians vrquead haßi lium Macedonem. 6¹9 Alne mandato patriorchae *), ac denique de cauſis benefciorum eccleſßaſticorum, emolumen- torumque impetrando⸗ um ). Extat etiam eiusdem Expoſtio ſiue Confelto Fidei m). f ) Bonef. Iur. Orient. p. 1. . Per E ab. . derbon. 4. 1573. 8. g) Leunclau. Iur. Graec. Rom. T. I. b. 73. ſq4. b) Iuſtell. Biblioth. Iurie Canon. vet. L. II. p. 1361. N4. . Notandus hic eſt Brunquell. Hiſt. Iur. III, I. 3. 4. qui ita ſeribit, quaſi et apud Bonefidium et Leunclauinm, et apud Iuſtellum omnia ſint eadem, neque apud boſte riores vlla integra exhibeatur. 2) Edidit primus Leunclau. Iur. Graec. Rom. T. I. p. 77. ſqq. inde laſtell. Biblioth. Iur. Canon. ver. L. IL. p. 1366. ſJ. ) Leunclau. Iar. Gr. Rom. T. I. p. 83. Iuſtell. 1. c. P. 1373. . G “ Leunclau. I. .. p. 81. aſtel. . c. p. 1371. ſ. m) in Actis Concilii Lateranenſ. A. DCXLIX. Akt. 3. de qua v. lo. Guil. Berger. Diſſ. de Henoticis Orientis, vVi- temberg. 1723. 6. XXXV. LEONIS, Iconomachi, trium 1Conſticutio- num capita d noſtram memoriam peruene- runt, primum de Hebraeis et Montanis, alte- rum de hatrimoniis templorum vrbhis Romue, et de capitatione infantum, tertium denique dLe duabus ſiligquis (zeogi dinesdr⁰) praeſtandis prouinciarum adminiſir atoribus. Graece pro- tulit primus En. Bonefidius 2). 620 Lib. IV. Cap.I. De luricprudentia nuuiſima n) Bonefd. Iur. Orient. p. 3. Graece et Latine inde edita ſunt poſt Nouellas in Corpore luris Leuweniano, latine autem in multis vulgaribus cditionibus. et ſanctorum ſupplitationem vetuit, ſumma prodita eſt a Bonefidio o) Graece. 0°) Bonefid. I. c. p. 4. Inde in Amſlelaedamenſi Simonis van Leumen editione Corporis Iuris: latine autem in reliquis fere vulgaribus editionibus. NICEPIHORI Conſtitutiones tres memo- rantur; primum de militia inopum, de char- tiatico et fumario et naucleris, et inuentione theſauri, ét aliis guibusdam, deinde de foeno- re vetando, denique de vaſis ſacris et rebus ccleſiaſticis p). =ðèGðMU p) v. ſummam earum graece ap. Bonefid. Iur. Oriental. tionibus Corporis Iuris. F. XXXVII. LEONIS, Armenii, vna potiſſimum Con- rogante, refertur 4). Corporis Iuris Leuweniana: latine in reliquis. p. 5. d. et in Leuweniana edit. latine in ceteris edi- ſtitutio, de Pruefecto poenam adultero non ir- ) Graece eius ſumma eſt ap. Bonefid. p. 7. et in edit. 1 QCONSTANTINI, Copronymi, ſiue Caballi- ni, Conſtitutionis, qua religuiarum honorem, aluſi TI teris ione Poma, repyer 4 Pe in cé ) Ho quan St torurd non ſones ſpioer⸗ ratore quaſt ſliumm iſim de eita o latine all. norem, ſummmms Snre autern in— meimo: cher- ention⸗ ſuene. t reli Orieudl teris eci. vo I. nis N.. 4 lninn vague ad Bußi lium Macedonen. 621 S. XXXIX. THEOFHILI denique quinque capita lit- — teris prodita ſunt r): de imaginibus, de eie- ctione monachorum, de connubio Perſarum cum Romanis, de ionſura cpidornm, de Poena Taptor. iy cgui *). r) Boneßd. P. 8. 674. it. edit. Leuwen. Graece: Latine in ceteris. „ Hoc vltimum caput tamen non tam Conſtitutio eſt, quam decretum Imperatoris in cauſa ſingulari. 9. XL. Satis de Conſtitutionibus horum Impera- torum, quarum plerisque poſt Iuſtinianum non ita magna iuri ciuili factae ſunt acceſ- ſiones: vt quilibet facile ex argumento per- ſpicere poteſt: ita, vt jurisprudentia Impe- ratorum a Iuſtiniani inde laboribus effoeta, quaſi exhauſtis viribus, ceſſaſſe vsque ad Ba- ſi lium Macedonem Videatur. SECTIO 7 622 Lib.IV. Cap. l. De lurisprudentia nouiſſima S ECT. III De Iure Ciuili L ſiue De auctoritate Iurisperitorum ipſisque Iure Conſultis. §. I. Lum Iuſtinianus ad imperium perueniret, duae erant potiſſimum ſcholae, Beryten- ſis et Conſtantinopolitana, in quibus iurispru- dentiae quaſi domilium fixum eſſet, ita, vt inde non Pauci, vt tum tempora erant, Peri- tiſſimi iuris viri legi poſſent, qui libris iuris ciuilis componendis adhiberentur. Atque vtriusque auctoritas Iuſtiniani auſpiciis con- ſiliisque maiorem in modum effloruit 4). Romana autem ſchola, dominatu Gothorum, etſi non plane erat extinca, quippe vnum ha- beret iuris expoſitorem?), tamen tanta laude et exiſtimatione non florebat. Neque etiam, recuperata a Iuſtiniano Italia, anno DLlV, R quamuis Iuris Profeſſoribus annonas pendi juſſerit Iuſtinianus c), et dudum etiam poſt ſtudium iuris ibi permanſerit, inuaſione Lon- gobar- luſi oben pilci ſchol ſubi que ſtunti pruel ) Ve rept 3) be *) E 94 l ſlitu certi faie com Vim tinui tiore quen hom d r “ A 3) ( Giſime ud eniret, erdten⸗ rispru⸗ ita, Vt peri⸗ iutis Atque is co. hruit 4). thorum, nuun hJ- ti hude e etiatn, buß 6 per 1 volt ſe Lon⸗ gobar. a luſtiniano vsque ad Bafclium Macedonem. 62 3 gobardorum facta, magnam dignitatem adi- Piſci videtur potuiſſe. Denique Berytenſis ſchola 4), duobus grauiſſimis terrae motibus, ſub ipſo luſtiniani imperio plane oppreſſa at- que extincta: manſitque in ſola vrbe Con- ſtantinopolitana iurisprudentiae aliquod quaſi praeſidium. a) Vetuit enim Iuſtinianus ius alibi, quam Beryti et in regiis vrbibus doceri Conſt. ad Anteceſſores. *“R) Ediétum regis Athalarici apud Caſiodor. Var. IX, 21. *) Pragm. Sanct. Pro petitione Vigilii cap. 22. 9) Agatb. Hiſt. Iiſtin. Lib. II. p. 47. §. II. Iurisprudentiam autem ipſam lIuſtiniani in- ſtituto, compoſito iuris ciuilis Corpore, er Gertiorem, et faciliorem factam eſſe oportere, facile eſt ad intelligendum. Iam vt jus a ſe compoſitum maiore cum fructu doceretur, viam et rationem Iuſtinianus, quae antea ob- tinuiſſet, aliquantum immutauit, quo ſuis le- gum libris conſiliisque eſſet adcommoda- tior ?). Cumque per ſolitum ſtudiorum quin- quennium, ſingulis annis ſtudioſi iuris nouo nomine ornarentur: iſtas omnes adpellatio- nes reliquit, praeter primi anni nomen; vo- luitque, vt Pro nomine Dupondiorum adpel- larentur Iaſtinianiſtae f). G *) Conſt. ad Anteceſſores Omnem reip. §. r. /4. ) Conſt. 624 Lib. IV. Cup. I. De lurispudentia nouiſima P) Conſt. laud. O. 2. Vulgo, etiam in Pandecte Florenti- no, legitur: Iuſtiniani noui: ſed verum huius anni no- men haud dubie eſt Iuſtinianiſtae, vti docet e libro ſeri- pto Cbr. Goitl. Schwarzius Diſſ. an omnia Pandect. exempla e Florentinis manauerint, h. 16. p. 46. Atque hoc nomen conuenientius eſt: cum etiam tertio anno ſimiliter adpellati fuerint auditores Papinianiſtae. §ß. I.. Studium ICtorum huius aetatis, praeter eos, qui componendo iuris Corpori adhibiti ſunt, omnium verſatum eſt, vel in ſcribendis juris compendiis, vel inprimis in conficien- dis librorum iuris ciuilis interpretationibus, ſiue verſionibus Graecis. §. W. Primum trademus de Ctis, quorum ſtudio et opera libri iuris ciuilis collecti ſunt. In qui- bus haud dubie princeps fuit TRIBONIANVS, qui gente Pamphilius, patre vſus Macedonia- no ), ſcientia et doctrina, vt tum erant tem- pora, eximia ſummos in aula honores con- ſecutus eſt, Magiſterium Officiorum, Quae- ſturam ſacri Palatii et Conſulatum honora- rium, vnde ſaepe Exquaeſtor, et Exconſul ad- pellatur h): ſummaque apud Imperatorem et auctoritate floruit et gratia. Ex bibliotheca ſua inſtructiſſima libros Ctorum veterum ſuppe- ditauit, vnde Digeſta confecta ſunt. Cete- rum kuibe A li rumv excell wis P vero libera 9) 5) he eſt v Kben 30 Qe geſſe nentt 00 On ſtrem Magil cogn ſtrem ſem gition tanun MIV 0 NTI 8TAN ſurum in dar ſins renti. nino. oleri. Gnlec. Atque danno e. eter nibiti endis Cen- bus, hadio n ui 1AN, dooin⸗ t tem⸗ (HN⸗ ue⸗ onota⸗ Iad-. tem er eca ſua uppe⸗ (et · rum a luſtiniano veque ad Baſelium Macedonem. 625 rum vti doctrina, ſic etiam vitiis haud dubie excelluit: quorum eum cum alii, tum inpri- mis Procopius in Anecdotis arguit. Neque vero a plerisque criminibus facile eſt eum liberare. 6) Procop. B. Perſ. I, 21. ) h. e. vir Quaeſtorius, vir Conſularis. Non enim pot⸗ eſt vllo modo probari aut defendi opinio Cbr. Gottl. Schwarzii, qui in &bhol. Philolog. ad prooem. Inſt. c. II. p. 39. 40. exiſtimat, Exquaeſtorem eſſe primarium Quaeſtorem, Exconſulem autem, non qui Conſulatum geſſerit, ſed eum, qui eſſet omnibus Conſulibus emi- nentior: quam opinionem egregie refellit Ritter. V. C. Comm. ad Nouell.: I. Ibeodoſ. Cod. n. 20. Omitto CONSTANTINVM, Virum IIIu- ſtrem, Comitem ſacrarum largitionum, et Magiſtrum ſcrinii libellorum ſacrarumque cognitionum, ANATOLIVM, Virum Illu- ſtrem, Magiſtrum et Anteceſſorem Beryten- ſem, CkATINVM, Comitem ſacrarum lar- gitionum et Anteceſſorem Conſtantinopoli- tanum, MENAM, PROSDOCIVM, EVTOL- MIVM, TIMOTHEVM, LEONIDEM, LE- ONTIVM, PLATONEM, IACOFBVM, CON- STANTINVM, 1I0O ANNEM, Patronos cau- ſarum ſedis Praefecturae Orientalis, quibus in Pandecte conficiendo vſus cum reliquis eſt Tribonianus ½]q: quorum nemo quidquam Rr. praeter 626 Lib. W. Cap.I. De lurisprudentia nouiſima praeterea ſcripſit aut fecit, quod iurispruden- tiae vtile eſſet: igitur potius eos referemus, qui libris ſcriptis nomen illuſtrarunt ſuum. ¹) Conſt. Lanta §. 9. §. VI. THEOPHILVS in his primum locum ob- tinet. Is fuit Vir Illuſtris, Magiſter, et Ante- ceſſor Conſtantinopolitanus, et a Triboniano inter praecipuos habitus, quorum opera in componendis Digeſtis (inprimisque Inſtitu- tionibus] vteretur ½). Scripſit aρααυιοοααοσια Inſtitutionum Graece l), quae hodieque ex- tat, magno cum iurisprudentiae frucétu: quip- pe multa antiqui iuris eiusque hiſtoriae capi- ta, ex veterum ICtorum libris, tum adhuc fuperſtitibus, ſeruans. Primus eam Graece in lucem reuocauit Viglius Zuichemus m), latinam fecit Iacobus Curtiusn): poſteaa D. Gothofredo o), et Car. Annib. Fabrotto p) bis, cum animaduerſionibus edita eſt. Omni- um tandem abſolutiſſimam editionem debe- mus G. Ott. Reizio V. C. 4): qui nouam verſionem, omnesque omnium virorum do- Rorum commentarios, et animaduerſiones, ſuasque adnotationes, et XX. Excurſus do- ctiſſimos addidit. Ex eiusdem Theophili Graeca Pandectarum interpretatione ſiue Commentariis 7), et Graeca titulorum de Verbo- lu’ Vent. ſone et l edidi 1) 0 Eid Gi! eor pon rem⸗ et h Rkes arer zeta Ter nins „ 1. ) plur 4) I. 3) a. 9) ) en alüi r Cond ube NHn den. mnus, un. 10⸗ te. 1 liano⸗ ſa in ſuitu- ℳ. V ex⸗ g. pi . dhuc taece n), 40 D. to 4 Dwol⸗ Gebe⸗ Oað D ndo. ones, 8 do. ophii ſue n de erle⸗ aA Iuſtiniano veque ad Baſilium Macedonem. 627 Verborum ſignifßratione et Regulie luris ver- Rhone *) fragmenta, quae ſuperſunt ‚collegit, et cum ſua latina interpretatione, notisquo edidit idem Reizius. x) Conſt. Tanta 9. 9 Eidem Iuſtinianeo Anteceſſor, quidem plerique viri do⸗ cti hane Paraphraſin dudum tribuerunt: ſed tamen cum eorum argumenta non eſſent extra dubitationis aleani poſita, multi hune Theophilum Paraphraſeos aucéto- rem in poſteriorem aetatem reiicere non dubitauerunt: et hanc ipſi quoque aliquando rationem ſecuti ſumus. Res tandem omnis ad liquidum perducta firmiſſimis argumentis, Lheophilus eiusque Paraphraſis adſertus aetati luſtinianéac a G. O. Reizio V. C. in Praef. ad Theoph. edit. et in Excurſ. vlt. ad Theoph. cf. Rubnhkhe- nius V. C. praef. ad Thulelaei ceterorumque Gr. ICtor. Commentar. in T. III. Theſ. Meermann. et Reizii V. C. Praef. ad quatuor libros Baſilie. in Meerm. Theſaur. k » 5* m) Baſal. 1534: Fol. Louan. 1536. 4 duam ſceutde ſunt — plurimae aliae editiones. 2) Lugd. 1581. 8. *⁶) apud Euſtath. Vignon. 1587. 4. p) Pariſ. 1638. et 1657. 4. 7) Hagae Comit. 1751I. 4. II. Voll. y) quae fragmenta paſſim in Scholiis Baſilieén extant- 5) ex Gnopſi Baßlicén, Gloſſie Nomicis et Harmenepule, aliisque. 6 §. VI. rTHALELAEVS, Vir IIluſtris, Anteceſſor Conſtantinopolitanus, idemque Triboniani,;, in Pandectis componendis ſocius, quem 7“* Rr 2 voARNNS 623 Lib. IV. Cap. l. De lurispr. alenzia noniſſm. Ima onii αhαεο nominauerunt veteres ), ſi non verſionem Graecam Pandedtorum u), quod dubium redditur a viris doctis æ), certe tamen Commentarios in Digeſta edidit 7), et Codicem z), Nouellasque expoſuit . Ho- die etiam extant Thalelaei quaedam Frag- menta Commentarii in titulos Digeſtorum et Codicis de Aduocatis ſiue de paſtulando et de Procuratoribus et Defenſoribus, edita nuper cum latina interpretatione, et eruditis ob- ſeruationibus, inter aliorum ICtorum grae- corum enarrationes, a Ruhnkenio V. C. b). „ v. Cuiac. Obſ. XIII. 33. 2) v. Suareſ. Norit. Baſiiic. r X) v. Ritter. V. C. ad Heinecc. . Iur. I, 402. y) BacoX. T. IV. p. 704. v. Reizii V. C. Memorab. ex Baſil. p. 1240. in Excurſ. XX. ad Theoph. 2) Bzc.X. T. II. p. 193. 487. 490. a) BaciX. III. p. 370. 1à in Teſaur Meermann. T. III. et F. . VII. STEFHANVS, „cauſarum patronus, iisdem Digeſtis componendis a Triboniano adhibi- tus, Pandedlas sig Xανιοs vertit c). Eun- dem forte eſſe eum, qui in Baæoιααπ corpo- re propter verſum Codi icem Kaòεταα adpel- letur, ſuſpicatur Freherus ). Eius quae- dam Fraginenta in titulos D. et C. de Poſtu- lando ordh. 8dem Mibi⸗ Eun- Npo⸗ qune indo a Iuſtiniano voque 4d Baſilium Macedonem. 62 9 lIando ſiue de Aduocatis, et Procurator ihug, et Defenſoribus nuper edidit Ruhnkenius V. C. *%). H . c) Matth. Blaſtares Gntagm. alobabetb. praef. apud Be- vereg. Pandect. Canon. T. II. P. 2. inir. Fabric. Bibl. Gr. Vol. XII. p. 370. cf. Baſil. L. IV. p. 565. et . 4) Freber. in Epiſt. Dedicator. Iur. Graec. Kom. Meerm. Theſ. T. III. er V. DoOROTHEVS, Vir Iluſtris, Quaeſtorius, et in Schola Ber ytenſi Anteceſſor celeberri- mus, idemque in Digeſtis (inprimisque In- ſtitutionibus] componendis Triboniani ſo- cius †), Commentarios g) Digeſtorum ſeri- pſit, non tamen æ0 TXA ο , Vt opinatur Fa- brottus b), et Indicem Codicis i). F) Conſt. Tanta 9. 9. P 92) BæcaXe. T. IV. v. 336. ) Fabrott. BaægiX. T. VI. p. 250. v. Reixii V. C. Mamo- rabil. ex Baſilicis in Excurſ. XX. ad Tecnh. p. 1234. voc. Anonymus. ¹) Is Izdss nihil aliud haud dubie fuit, quam ſumma Le- gum, ſiue Epitome, contra quam videtur Suareſio Notit. Baſt §. 28. et Fabricio Bibl. Gr. Vol. XII. p. 428. 75§. X. ANATOLIVS, fſtirpe antiqjun ICtorum Leontii, Eudoxii, ortus, Vir IIlluſtris, Magi- ſter, et Anteceſſor Berytenſis, idemque vnus ex Digeſtorum architeclis *), Con menzari jos in Rr 3 Digeſta 630 Lil. W. Cab.I De luriepruaentia nouißima Digeſta' 1) ſcripſit et Codicem m), hunc ta- men interpretatus eſt τααιειον½). k) Conſt. Tanta ꝗ. 9. 2) Bzc,Xex. T. IV. p. 701. T. VII. p. 258. m) BeæviXen. T. I. p. 100. T. II. p. 360. 562. n) Marth., Blaſtares l c. 5. XI. THEODORVS, Hermopolites, Anteceſſor Conſtantinopolitanus, Codicem interpretatus eſt ævrerpenmnsvνανς °ο), Commentarios in Digeſta ſcripſit p), et in Nouellas Iuſtiniani 9). Frag- menta quaedam eius in titulos Dig. et C. de Poſtulando, ſaue de Aduocatis, et Procuratori- bu, et Defenſoribus, cum Thalelaei aliorum que enarrationibus, edidit nuper Ruhnke- nius p). 0) Matth. Blaſtares l. e. ef. Bacezux. TL. II. p. 364. 385. 486. Fabric. Bibl. Gr. Vol. XII. p. 366. 563. ) BeciXex. T. III. p. 40. 42. 388. 390. 9) BaciXex. T. II. p. 583. 585. . Ex commentario in Novellas locum inſignem habet Scrimger. in Nouell. Iuſtin, p. m. 278. eumque laudat etiam Emſtath. zegè Xονε d* . P. M. 539. Cuiac. T. J. Opp. quae vi- uus Fecit. . *) in Meerm. Tleſ. TL. III. et V. 6. XII. cYRILLVS videtur Digeſtorum Xr edidiſſe“), et Indicem Digeſtorum t), hda — AMli des torio Uis ſ et au tae 4 eos idem 5) be „. — 5 5 =—. = *. s! Cm fuit dom 10,, thec Ema I ellor tatus. a rag. de tori⸗ tum. ale. rlo in Wouel. . nil ot ⸗ Are nde⸗ lhr⸗ 4 a luſtiniano vsque ad Baſilium Macedonem. 631 Irdiesvrss dicitur u), et ad Codicem Commen- tarios *), et Gloſſas Nomicas, quae, quam- uis ſine dubio interpolatae a poſterioribus et aucétae ex Baſilicis, hodienum extant, edi- tae a Labbaeo ). Et huius quaedam in eosdem titulos Fragmenta in lucem Protulit idem Ruhnkenius. 5⁵) BaoeX. T. VII. p. 89. T. IV. p. 410. 2) BzoX. T. II. p. 190. 192. 2) BæczX. T. III. p. 184. 7 2) Bagx. T. III. p. 60. 6 1. 2) Porif. 1679. o⸗ ,2e §. XIII. 1S1DORVS, Anteceſſor, edidit interpre- tationem Digeſtorum a), et Codicis b). a) BacA. T. II. pb. 525. 553. 55 S. L. III. p. 53. *⁹) L. vV. p. 365. T. VI. P. 21I. 212. 213. v. Murh. 31 Marti l. c. §. XIV. ATHANASIVS, Scholaſticus, et Aduota- tus Emeſenus, ſoripſi t in Nouellas Iuſtiniani Commentorios c), librum de criminibus, qui fuit in bibliotheca A. Auguſtini 4), et Eclo- gam ſi ſiue delectum legum re r8 Kaudtrs . 76v neerigy tντααιιοντ Mee) ISsWνααοονεN+οιασ sõä qui liber eſt . in biblio- theca Caeſarea ). Rr. 4 2*) BacaX². 632 Lib. II. Cup.l. De uriiprudentio nouiſima c) BaoX. L. II. p. 585. ſ. L. III. p. 94. d) Suareſ. Notit. Baſilic. ö. XXVI. 2?) v. Tabric. Bibl. CGr. Vol. XII. p. 477. §. XV. PHOCAS, Magiſter militum, Conſular? ac Patricius, ſcripſit ad Codicen F). F) BageX. Z. vpe. 286, H. XVI. PHILOXENVS interpretatus eſt Nouel- das g). Huius etiam eſſe Gloſſas Nomicas, quae nomine Philoxeni hodieque feruntur, quamuis a poſterioribus ex BaoXXνπν libris, aliorumque interpretationibus, valde vel au- ctae vel interpolatae, propius verum eſt ). Editae hae Gloſſae ſunt cum Cyrilli aliorum- que gloſſariis a Car. Labbaeo?). 9 BæcsX., TL. II. p. 585. 586. T. III. p. 114. ſc. *) v. Labbaei praef, ad Gloſſar. Philoxeni er Cyrilli. 9 Labhaei Glaſſar. Pariſ. 1679: fol, de his aliisque Glos: ſariis vid, Fabric. Bibl. Gr. Vol. IV. c. 36. . 2. . Vſum autem et indolem veram cum horum, tum aliorum ve- terum gloſſeriorum Gr. diligentiſſime et eruditiſſime oftendit Cel. Erneſti Proluſ. de Gloſſariorum Gr. vera indole er recto vſu Lipſ. 1742. quae Hæſyebio lo. Aler V. 0. praefixa eſt. 5. XxvI. ANASTASIVsS interpretatus eſt Digeſta .. 4) Bece). L. IV. & 701. C Z. VIII. 9. 258. §. XVIII. Ilu Re Vnus celſo⸗ Cilie 450 e quger Gicten temp noſtr Mma Ularis ſouel⸗ r, nur, hris, el au⸗ elt ) Nrum⸗ a Iuſtinano veque ad Baſilium Macedonem. 633 §. XVIII. Reſtat ex ICtis luſtinianeorum temporum vnus, isque principalis, IVLIANVS, Ante- cCeſior Conſtantinopolitanus, de quo nobis diligentius dicendum eſt. Nam is, qui ANONYMI vocabulo ſaepe in libris ſcholiis- que Baσιaρν laudatur ), et is, qui a ſtudio quaerendarum et ſoluendarum éναννιιιοοναραα dictus eſt, Evævriανρ m), etſi iisdem fere temporibus vixere, tamen cum incerti ſint, noſtrum ſtudium non deſiderant. 2) v. Reizii V. C. Memorab, ex Baſilicis in Excurſ. XX. ad Theoph. p. 1234. m) v. c. Bac X. T. I. p. 70. Schol, 99. 100. Schol. v. Reizii Memorab. ex Baſt, 14 c. Rubnkenii V. C. praef. ad veter. ICtor. interpret. in 1. III. Tbeſ. Meerm. IVLIANVS igitur, Anteæeſſor, non con- fundendusn) cum IlIuliano Patricio et Excon- ſule o), nec cum eo, cui Priſcianus libros ſuos inſcripſit, poſt Iuſtiniani obitum circa annum Chr. DI-XX. Nouellas luſtiniani ,), in compendium redactas latineque verſas, edi- dit ſub nomine Epitome nouellarume quae in Occidente maximam auctoritatem nacta diligenter a primis juris ciuilis inſtauratori- bus lectitata, et nomine Nouellorum Iuſtinia⸗ ni fere laudari ſolita eſt ). Primum ab Am- Rr 5§ broſio 634 Lib. W. Cap. l. De lurieprudentia nouiſima broſio Camaldulenſi, ſub nomine lannis Conſulis de varis quaeſtionibus, Mantuae in- uenta, in lucem edita eſt a Nic. Boerio, ICto Gallo r): quam ſecuta editionem eſt Ludo- uici Miraei editio plenior, et emendatior ⁵⁶), cui ſucceſſit A. Auguſtini editio cum para- titlis, indicibus, variis lectionibus, er ob- ſcurorum verborum ſignificationibus?): in- de cura Fr. Pithoei repitita, et gloſſario va- riisque lectionibus locupletata prodiit ). Ceterum haec Epitome Nouellarum, quibus ipſae nouellae luſtiniani faſtidio ſunt pro- pter nimiam verboſitatem, commendari me- retur: eſt enim concinna et elegans. Eius- dem Iuliani adhuc ſuper eſt Dictatum pro Con- ſiliariis, et Collectio de tutelis, quae cum Epitome ab A. Auguſtino et Pithoeo edita ſunt æ). n) vti Heinecc. Hiſt. Iur. I, 408. et Eiſenbart. V. C. in Inſtitut. Hiſt. iur. litter. p. 58. faciunt. 6⁶) v. A. Auguſtin. praef. ad Iulian. Nouell. p) non tamen omnes, ſed CXXNV. 4) v. Cel. Rirzer. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 403:. r) Lugd. 1512. Venet. 15 37. 8. x) Lugd. 1560. 8. Brug. 1565. 4. 2*) Herdae 1567. 8. 2) Baſilene 1576. fol. et in Oop. Pithoeor. Pariſ. 1689. æ) item a Pitboeo cum Collazione Legig. Maoſ. er Rom. Heidelberg. a. 1656. 8. §. XX. Sne Annit e in⸗ C udo. D1), Purr⸗ t ob- 10 va. it u) ib pro. me. Mios. 9C. cum elcdlita . C. in al. ußliniano voque ad Baſilium Macedonem. 635 lam producendi ſunt ceteri, qui poſt Iu- ſtinianum floruerunt, aut ſcripſerunt. Paul- lo poſt Iuſtinianum fuiſſe putatur incertus ille ICtus, qui Brachylogum Legum, veluti compendium, ſiue epitomen iuris Iuſtinia- , ſcripfit t: editus is liber eſt cum doctis ni⸗ latine, et pro iſtis temporibus elegan- obtruattomibus nuper ab IIIuſtri Sencken- bergio ). ₰) vbi de huius auctoris actate in pracfatione docte — atſchiat III. Senkenber Eit, , Jäxii Gaomaffis 2 . . Jam HEROS AMBLICHVS8, qui laudatur PDPIVS, qui Cyrillum et Stephanum laudat ), ſcripſitque ονοοον , cuius etiam hodie ſuperſunt quaedam commentaria in duos il- los titulos, de quibus iam diximus, edita nuper a Ruhnkenio; LEO AMARZEVS, cu- ius interrogationem ſoluit Stephanus c), BESTES, Nouellarum interpres d), quo- rum omnium in Scholiis Beo Xαοd,ο ſunt in- terpretationes, etſi eiusdem fere aetatis eſſe 9 Stephano 2), et GoBIDAS, ſiue CVBI videntur, multa tamen ſunt, quae dubitatio- neywm etiamnum adferant. *) Bacn. T. III. p. 256. n. 2) L. III. g. 182. ℳ. „ Tu 636 Lib. IV. Cap. l. De lurisprudentia nouiſima b) T. II. p. 633. A. Wσ) v. JSuareſ. Notit. Baſil. F. 27. d) Harmenopul. p. 426. laudat. Nic. Commen. p. 372. Tb. mſt. 5. XxXII. Hic, quoniam locus eſſe videtur, attingen- da etiam eſt duhitatio illa, quae, quoniam in BaoNiν ſcholiis, halelaei, Stephani, Ana- tolii, Iſidori, Theophili, Dorothei, Theo- dori, Cyrilli, Athanaſii, aliorumque, quos in hac aetate collocauimus, interpretationes, quaſi ad Bæoiiνι libros factae, ponuntur, aetatem eorum vel in poſteriora tempora reii- cit, vel certe dubiam reddit. Ea ſic facile diſ- ſoluitur. Aut ipſi Baæiiνι collectores, aut Gloſſatores Baoινασ, antiquorum iſtorum juris Iuſtinianei interpretum interpretationes ad illa BæXuaρια Capita retulerunt, ex ſuis quae- que libris excerpta e). Neque alia poreſt ratio reddi. Plerorumque enim, ſaltem illo- rum priorum, aetas tam certo ad luſtiniani tempora pertinet, vt dici contra nihil poſ- ſit H). e) v. Reizii V. C. Excurſ. ad Theopbil. p. 1233. Ruhn- tenii V. C. praef ad Tbalelai, Orrilli, Sephani cet. commentarios in tit. de poſtulando cet. TL. III. Thej. Meermanniani. * ) v. Reizii V. C. Excurſ. XX. ad Theopb. p. 1242. 74. I §. XXIII. dy Pla! 0 qss ſtarh res lec⸗ C diun Pro⸗ ecu mili iſina 5„ 2† kingen. niamin i,Anm- Theo⸗ quos tiones, antur, n tei⸗ cilecil⸗ res, dat iſtorum ationes isgae. potel enn jllo⸗ Akiniui Pil pol. „Nuhn⸗ in cet. Il. 124²˙ ſ g) v. Eckharti Hermeneutic. Iuris I, 6. 4 lußiniund voque aa Baſßilium Maredbnem. 637 “ XXIII. Eorum vero omnium, etſi in rebus iudi- candis hodie nullus vſus eſt, ad interpreta- tonem tamen iuris Iuſtinianei; 3 cuius magna eſt auctoritas, ſummam vtilitatem eſſe ac pro- pe neceſſitatem, auctoritas maximorum et ſummae exiſtimationis interpretum dudum probauit g). § xXXI. Vt taceamus P?ARATITLADH), quae ſtatim poſt Iuſtinianum, aut eriam viuo illo, a ICtis ad vſus ſuos confecta ſunt, quorumque exem· pla hodie reperiuntur: non poſſumus hoc lo- co praeterire vαρ sρατιτρια r Pss, quas edidit primum Sim. Schardius cum Eu- ſtathio et Legibus Rhodiis?), deinde auctio- res Leunclauius *½). Eas leges militares col- lectas his fere temporibus ab aliquo Graeco ICto, exiſtimo, propterea, quod apud Schar- dium inſcribunturze sρανττντ⅓τνσſιτςà επ, 4 ττιο IesαναοααιRℳÜä.ασ*αασ is eſſe putatur Iuſtinianus II. Cum vero apud Leunclauium, pro Iuſtiniano, ex Rufo eſſe dicantur, non equidem ex P. Rutilij Rufi veteris ICti legibus militaribus eas ſeligendas curaſſe Iuſtinia- num 7 638 Lib. IV. C. I. De lurispr ademis nouiſima numlI. H., ſed a Ruſo quodam, temporibus eon Iuſtiniani II, collectas exiſtimem. (cob 5) de Paratitlorum indole v. Menag. Anoen. Iur. Ciu. deo b. 89. /74. nn 1) Baſileage 1561I. 8. ele k) in Iur. Gr. Rom. T. II. 9) vti exiſtimat Fabric. Bibl. Gr. ol. XII. p. 490. 1 1) v . §. XXV. Eiusdem aetatis et rationis ſunt Nè c eρ— Virol α xNν] Si&ιινον7 eâας πο Iese 4 viεα*H, editi primum m) graece et latine a cere Balduino cum commentario, deinde a Schar- don dio n), tandem a Leunclauio 0). Has igi. con tur leges ruſticas collectas Iuſtiniani II. tem- 1ho poribus exiſtimo. Similes etiam ſubiiciun- repe tur leges ruſticae Harmenopuli Promtua- git rio. Se mͤ) Pariſ. 1542. 4. cum Nouellae luſlinlan primae per- bik ſione et commentariis. quoe 2) Bl 1561. 8sws86 erß o) Iur. Gr. Rom. TZ. II. e Fr. Pithoei bibliotheca. in, 5§. XXVI. “ “ 3 ANX Forte ſub idem tempus compilatae vndi- por que et confictae Leges Rhodiorum nauticae, uol de quibus iam ſupra diximus p): fortaſſis ab c: eco iſi OrIDS 90 Fußr lIost⸗ e Sckar. lis igi⸗ I. tem. iiciun⸗ omtua- mae Pet⸗ ecd⸗ vndͤr. 3 e, alis 1b 60 luſtiniano vsque ad Baſilium Macedonenn. 6 39 eo DoCIMO, ICto, cuius Sententia, quan- do Legibus Rhodiorum nauticis locus ſit, ex libro eius quodam iuridico Legibus Rhodio- rum in fine ſubiicitur 7). Certum eſt, non eſſe genuinas, ſed fraude ſuppoſitas r). p) v. L. Libr. II. cap. II. Sect. I. F. 98. 4) Leunclau. Iur. Graec. Rom. L II. „ v. Bynkeriboek. B Exerc. ad L. Aziuοα cap. 8. F. XXVII. Corollarii quaſi loco iuuat hic breuiter di- cere de iis libris, quibus Leges Imperatorum Romanorum cum Canonibus eccleſiaſticis componuntur et comparantur: neque enim abhorret a noſtro inſtituto: cum multa ibi reperiantur ad pleniorem et vberiorem co- gnitionem iuris Romani. Eius generis g- sνα vocatur Nosenavd. Ad eam rationem Epiſcopi orientales adducti ſunt Propterea ,. quod luſtinianus Imp. Codicem Canonum vni- uerſiaz eccleſiae ſua auctoritate confirmaue- rat, ac ſuarum legum numero ĩuſſerat habe- ri *), multasque eccleſiaſticas conſtitutiones ediderat. Primus Nouoxcvsορ auctor eſt 10- ANNES, Antiochenus, ſcholaſticus, ſcri- ptor collectionis Canonumn 14), qui a luſtinia- no Patriarcha Conſtantinopolitanus creatus eſt anno Chriſti DLXIV. Hic Neuenvanas = primum 640 Lib. WV. Cap. l. De lurinprud. nouiſima eic. primum editus eſt a Iuſtellis 2). Multos alios huius generis libros adhuc ineditos la- . tere in Bibliothecis, intelligitur ex Indici- bus. Atque haec quidem de Iurisprudentia horum temporum hactenus. ³) Nou. CNXXXI, eap. I. 2) quae falſo tribuitur Theodoreto, Cyri epiſcopo, et ſub huius etiam nomine olim laudabatur. Sed eam eſſe Ioannis Secholaſtici, docuit Iuſtell. in praef. eiusque nomine edidit in Biblioth. Iur. Canon. T. II. cf. Fa- bric. Bibl. Gr. Vol. IX. b. 158: H u) Biblioth. Iur. Canon. ver. TL. II. de eo v. Falric. Bi- 21. Gr. Vol. X. p. 158. /44. [cf. Maſtricht. Hiſt. Iur. CAP. * * fi! fllio Aer er ene ett. ultos A. ndici. lentn 00, et ed eatn eiusgte cf. K- i⸗ Ni⸗ CA-. H wer ẽ CAPVT II. DE IVRISPRVDENTIA NOVISSIMA BASILIO MACEDONB vSVE AD EXCIDIVMNMN CGONSTANTINOPOL. SECTIO I De Statu pu blieo. ouam orditur rerum ſeriem ſtirpemque BASILIVS MACEDO, rara felicitate factus ex equiſone Imperator, anno Chri- ſti DCCCLXVII 4). Is, creato Auguſto flio coNSTANTINO, et paullo poſt etiam altero LEONE, e quibus ille viuo patre fato functus, hic ſuperſtes manſit, Manichaeos, et Saracenos iuſtis proeliis fregit: ius eiuile emendare adgreſſus eſt. Reliquit etiam li- §8 brum, 642 Lib. IV. Cap. II. De lurisprudentia nouiſima brum, qui inſcribitur Paraeneſes ad Leo- nem filium b). Princeps legum ac iuſtitiae ſtu- dioſiſſimus, in pauperes liberalis, ceterum paullo crudelior, caſu mirabili periit, anno Chr. DCCCLXXXVI, imperio functus an- nos XVII. a) v. Pag. Diſ. Hypat. III. c. 4. p. m. 359. b⁵) Editus eſt graece et latine Pariſ. 584. 56. II. Eo mortuo imperium tenuit LEo, ob ar- tium ſtudia cognominatus Sapiens ſiue Philo- ſophus. A Bulgaris magnam calamitatem paſſus eſt; ceterum in emendando conſti- tuendoque iure ciuili, inſignem operam po- ſuit. Conſulatum autem plane occidere paſſus eſt c). Variis iactatus fortunae aut perfidiae caſibus, obiit anno Chr. DCCCCXI, imperii XXVI: Conſtantinumque filium im- puberem, ſeptem annorum, reliquit here- dem. Princeps doctiſſimus pro iſtis tem- poribus ſcripſit libros rariανν, et librum de aucupio A). e) v. 'ag. Hypat. P. III. c. 4. §. ult. 4) in biblioth. A. Auguſtin. n. 228. fuit. §. III. CGONSTANTINVS, cognomento Porphy- rogennetus, impubes imperium nactus, variis tutorum fuorum, aliorumque fraudibus ob- noxius 4/ noxit chpen 1b ee regne ſtant fum Alios roge⸗ Pinge Inter bus temp Nas. Colle cond term tam ius e ſus! rüm man te, Doch pleri et N Adn Rar Gma Leo. leſtu. erum nno s n⸗ b a Mib. gtem Oocki⸗ m po-⸗ cidere ge aut CNl, mimm⸗ hete⸗ tem⸗ tum Gpy⸗ ais n ob. noxius à Baſil. Macedone voque ad excid. Conſtant. 643 noxius vixit. Nam ROMANVS quidem Le- capenus, data in matrimonium filia, Caeſar ab eo creatus, quo ſolus aut certe 4 ne pari regnaret, contemto, aut inſuper habito, Con- ſtantino Auguſto, filium ſuum Chuiſiopho- rum diademate ornat; ac paullo poſt duo alios filios. Inde fere ſolo nomine Porphy- rogenneti Conſtantinus contentus eſſe, et pingendis imaginibus operam dare coactus. Interim respublica Graecorum incurſioni- bus aut victoriis barbarorum valde vexata. Reſpexit tandem fortuna Conſtantinum, et rempublicam: Romanus cum filiis ſuis in exilium miſſus, iuſtae vindictae ſoluit poe- nas. Inde Conſtantinus, adſeito in imperii collegium filio Romiano II, rempublicam conſtituere coepit. Artes liberales Paene in- termortuas, Propoſitis etiam proemiis, ad vi- tam quaſi reuocare, iurisque prudentiam et ius ciuile quaſi de nouo condere. Aduer- ſus hoſtes non vbique felix: variis alieno- rum inſidiis ſuperſtes, tandem fraude fili Ro- mani, qui habere imperium, quam expeéta- re, mallet, periit anno Chr. DCCCCLXII. Doctus princeps fuit, qui etiam nonnulla ſcri- pfſerit, veluti librum de Thematibus Orientis et Europae e), Notitiam imperii, ſiue de regno adminiſtrando ad filium /): item Ureel rρ= djay Geρααια item de militiah): ac deni- §S 2 que 644 Lib. IV. Cap. II. De lurisprudentia nouiſzma 150 que Ceremoniale aulae Conſtantinopolitanae, ſt:4 quod e libro ſcripto cum maxime editur n0 Lipſiae ¹). Fieri ex hiſtoricis curauit Epi- tomen pragmaticam, in titulos ſiue locos exor communes III diuiſam, vnde titulus de Le- ter gationibus adhuc extat ?). laen e) editus et conuerſus eſt a B. Vulcanio. 10 ) is liber ſcriptus fuit in bibliotheca Palarina: et in nik⸗ bibl. reg. Pariſ. v. Caſaub. praef. ad P'olyb. p. m. 15. pici euius meminit iolf. 5) is codex fuit in bibl. A. Auguſtini. te ¹) cura Cl. Reiſkii: eius T. I. iam prodiit a. 175I. Doe X) Edita haee Excerpta Legationum partim ab Vrſine Zin et Hoeſebelio, paxtim a Valeſio. H . Oecl §. IV. ter Succeſſor KOMANVsS III, parricida, non aetate magis, quam moribus, puer, impe- rium flagitioſe adminiſtrauit. Res militsris 1 tandem reſtituta per Nicephorum Phocam, ven qui poſt eum regnauit, et res aduerſus bar· mul baros egregie geſtae. Exactis duobus annis rior moritur Romanus, relicta Anaſtaſia Theo- nen phano cum duobus filiis, DCCCCLXIV. red dor §. V. inn⸗ NICEPHORVSPHOCAS, mortuo Ro- mano, cum exercitui praeeſſet, inſidiis a Bringe cubiculario petitus, ſuae tutelae cau- by ſa neceſſario Imperatoris dignitatem adfum. I. ſit: Gine ance, ditur Ei. locos e Le. et in . 15. r iſſae ,non impe⸗ lltaris ocal, 6 bar- nunis Theo⸗ UV. 0 Ro⸗ ſcüs 4 ge CAl clum ſt: à Baſil. Macedone vsque adexcid. Conftant. 645 ſit: quam vt firmaret, Auguſtam Theopha- no viduam in matrimonium duxit. Barba- ros, inprimis Saracenos, egregie deuicit: at, exorto propter Siciliam, et Calabriam, in- ter eum et Ottonem Imperatorem occiden- talem bello, inferior diſceſſit, multum attri- to eius exercitu, et Calabria tributaria Otto- ni facta eſt. Propter auri atrque pecuniae cu- piditatem et rapacitatem omnibus odio fuit, et execrationi: tandemque anno Chriſti DCCCCLXX, inſidiis ac fraude Ioannis Zimilſcae, qui poſt eum imperator fuit, noctu occiſus eſt. Ceterum etiam librum αρ sgærnvν, ſiue de re militari ), reliquitr. 7) Codex ſcriptus olim fuit in biblioth. Palatina. F. VI. IOANNES ZIMISCES, multis cum ad- uerſariis atque perduellibus conflictatus, multis etiam cum barbaris bellis geſtis, ſupe- rior fuit. Tandem inſidiis Baſilii Eunuchi ve- neno ſublatus eſt an. Chr. DCCCCLXXVII; redditumque imperium ſtirpi Baſili Mace- donis Conſtantino et Baſilio, filiis Romani junioris. §. VII. BASILIVS iunior, et CONSTANTINVsS, Porphyrogenneti, auito imperio recepto, cum alios inteſtinos, tum externos hoſtes habue- 8S 3 runt: 646 Lih. W. Cap. II. De lurisprudentia nouiſima runt: inprimisque Bulgaros: quos tandem feliciter debellarunt. Tributi genus AXXn- Xααρρον inuenerunt. Baſilio mortuo, anno Chr. MXXVI, Conſtantinus ſolus tres annos imperauit. Vterque non admodum bene domi rem adminiſtrauit. Nam Baſilicus qui- dem rerum geſtarum fortuna tandem fſuſtu- lit animum; opibus ac pecuniis ſtruendis vnice intentus, eruditionem ac litteras pla- ne neglexit: ac terrore magis inuitis, quam bonitate volentibus maluit imperare. Con⸗- ſtantinus autem turpiſſimum ventris ac Ve- neris mancipium, ludis, ac theatris deditus, in vilia ac barbara mancipia prodigus, in opti- mos quosque tenax, ſummo odio flagrauit, ſibique rebelles excitauit. Tribus ante mor- tem diebus Romano Argyropulo filiam Zoen, in matrimonium, ſimulque imperium quaſi dotale, tradidit. S §. VIII. ROMANVS IV, Argyropulus a liberalitate ſiue prodigalitate, quam primis imperii annis exercuit, dictus, anno MXXIX, imperium ſuſ- cepit. Cum barbaris rem male geſſit: qua fortunae aſperitate, exaſperatus ipſe, vt amiſ- ſa penſaret quodammodo, mutatis moribus, factus eſt, ex opum contemtore, acerbus debitorum fiſcalium exactor, et pecuniae auidiſſi- zui niſtr net, Dapl ie inp M. gnan gene lent lius lin Ner Peer ſere dlio rur veſe ſpac kIs (Ce ing⸗ des ndem A. AanO Annos bene . ſuſtu⸗ nendis 6 Ple uam Con⸗ Ve. aor grauit, e mor⸗ Loen; gueli alttate ann’s um 1t, qug tamiſ⸗ otibus, erbi⸗ ecunine gliciit⸗ ima 4as . Macedone vigue adercid. Enheant. 6 47 auidiſſimus. Poſt quinque annorum ademi⸗ niſtrationem, imperium, vnde accepe- rat, perdidit. Zoe enim vxor, Michaelis Paphlagonis amore percita, per hunc ſuſtu- lit eum e medio, adulterumque in toro et imperio collocauit. MICHAEL IV, Paphlago, anno Chr. MXXXV. Imperator factus, ſex annos re- gnauit: totum autem iſtud ſexennium omnis generis calamitatibus, fame, ſiccitate, peſti- lentia aliisquè infeſtutn fuit: neque foris me- lius adminiſtrata res eſt. Tota Sicilia et Ita- lia, exceptis pauciſſimis vrbibus, amiſſae. Neque aliter fieri poterat, Imperatore, pro- pter morbum ſonticum, omnibus publicis fere negotiis abſtinente, rebusque omnibus aliorum, aut imperitorum, aut improbo- rum, miniſterio permiſſis. Tandem ingra- ueſcente in dies morbo, de conſilio loannis ſpadonis, fratris ſui, Imperator vxori dedit negotium, vt AMichaclem Calaphatem ſoro- ris ſuae filium, adoptaret: Imperator eum Caeſarem adpellat. Paullo poſt monaſterium ingreſſus moritur. MICHAEL V, Calaphates, homo impro- bus, ingratus, et in ſuos cognotos ſaeuus, eo- 885 4 dem 648 Lib. IV. Cap. II. De Iurispruaentia nouiſzma dem anno MXLI, quo ad imperium adſcen- derat, quatuor menſibus exactis, furore ciui- tatis deturbatus imperio eſt; reuocata Zoe, quae in exilium ab eo pulſa erat. §. XlI. CONSTANTINVS igitur XI, Monomachus, a Zoe tori et imperii conſors eodem anne factus multum calamitatis paſſus eſt a Ruſſis, ac Turcis, prouincias vaſtantibus, ac tantum non vrbem oppugnantibus: quibus ipſe quo- dammodo aditum patefecerat, detractis prae- ſidiis limitaneis, ne ſtipendium ſoluere neceſ- ſe foret. Mortuo ei, anno MLIV, ſucceſſit THEODORA, Zoës Auguſtae ſoror, vnum- que annum imperauit. Inde MICHAE- LEM VI, ratioticum anno MLVI, decrepi- tum iam ſenem, creauit Imperatorem: qui rerum gerendarum et beneuolentiae colli- gendae rudis, breui poſt, contra ipſum a viris militaribus creato Imp. I18AACIO Co- mneno, imperio excidit anno Chr. MILVII. Iſaacius autem, cum aerarii replendi cauſa bona eccleſiaſtica accidiſſert, donationes ab anteceſſoribus factas reſcidiſſet, ſpecétro ter- ritus, poſt biennium imperium abdicatum anno Chr. MLX, tradidit Conſtantino Ducae, ſeque monaſticae vitae mancapauit. §. XII. lesp MAS tore Per 4 ratie Ch Sna ſcen. ciui. Lve, hun Anno uſis; gtum guo⸗ prae: ecel⸗ ccecſt nutn⸗ HAE- cepi. golt coll⸗ ſumm 4 10 ⸗ CVI. CAſa4 nes 4 10 tel⸗ catum Duche, 1 Baſil. Macedone voque d'excicd. Canftant 649 CONSTANTIN II. a NVsS XII, Ducas, ingenie ANTII cas, in gin 5 3 genn pe Ho tardiori, ſiue ſua ſiue amicorum zu ri a remp. peſſumdedit. Nam viros milita- § . . . . t4. quod nimium ſtipendium poſcerent, 4 ramento ſoluit. Itaque cum Vzi cythica, magna vi, imperium i älent, imperium inuaſiſſent, nullae erant militum copiae, quibus defe tuor filiis Caeſaribus relicta. udoxiae, et qua- 9§. XlII. mavNV rum Poſtulare videretur, no- torem facit e „ maritum et Impera- Perii koſtes e atn Turcas, adſiduos im- ab iis eſt, nſun as iicn captus tandem ratione imperium ac Hiusnorum conſpi- MICHAEL VII, Duc . . . 1OAS a cus imperi 4 Paternum ſce Baclus imperium, nullius nec ingenii erd 1TtI . n. 60 Peritige homo, republica male crartata, Egreato CONSTYANTIN 88 5§ Im- 650 Lib. IV. Cap. II. De luriaprudentia nouiſima Imperatore, poſt ſeptem annos periit, anno Chr. MLXXVIII. §. XV. Inde coNSTANTINVS XIII, Ducas, et NICEPHORVS Botaniates, tres annos impe- rant. Sequitur ALEXIVS Comnenus, anno Chr. MLXXXI, nouo nomine Z&παοταταρ adpellatus. Eius regnum nobilitatum eſt Ex- peditione Latinorum ſiue Francorum Sa- crata, quam Cruciatam vocant: in qua, quamuis multis difficultatibus, etiam ipſius Graecorum Imperatoris Alexii fraudibus, conflictati, tandem Hieroſolymis et Pa- laeſtina potiti, atque Godfridus Bullioneus primus rex Hieroſolymorum creatus an- no Chr. MXCIX, cui frater Balduinus deinde ſucceſſit. Alexius obiit anno Chr. MCXVIII. §. XVI. Ei ſucceſſit filius 10 ANNES, Comne- nus, vulgo Calo- Toannes dictus. Aduer- ſus Turcas, aliosque barbaros feliciter rem geſſit. Latinis in Syria dominanti- bus, inuidia quadam, eripere prouincias conatus, in Cilicia mortuus eſt anno Chr. MCXLIII, relicto imperio Manueli, filio natu minori. §. XVII. qu Pra geiu ne aec nun La erp fru C i, bon tan ler in lus ms IIIO npe. nno rug x. 64⸗ guu, ſins bus, da⸗ neus an⸗ vinus Cl. Pnnne⸗ duer⸗ lciter nunti⸗ incias Chr. flio zyu. Baßl. Macedone veque ad excid. Confent. 651 §. XVII. ANVEL Comnenus, perfidia et aſtutia, quain virtute, melior, vt Latinorum ſiue Francorum expeditionem nouam, cui inui- deret, irritam faceret, ſummam rei Chriſtia- nae ſecurim iniecit: multumque a Latinis acceptum damni eſt. Neque haec ipſi Ma- nueli fraus paruo ſtetit. Inde, iunéta cum Latinorum Principibus orientalibus amicitia, expeditionem in Aegyptum ſuſcepit. Sed fruſtra fuit. Obiit anno Chr. MCLXXX. §. XVIII. Succeſſit ALEXIVS III, Comnenuz, qui cum nondum in ſuam tutelam veniſſet, ab jis, qui tutelam vel gerebant, vel ſimula- bont, male tractata respublica, ipſe vero tandem anno Chr. MCLXXXIII. interfe- ctus a tutore ſuo ANTRONIGCO, qui in- de imperium rapuit. Sed cum omnia ſce- lere et crudelitate improbi ſimus tyrannus impleret, Poſt vnius anni imperium occi- ſus eſt. §. XIX. Sequitur 18AACIVS Angelus, anno Chr. MCLXXXV; regnat annos nouem. Eo imperante anno MCLXXXVII. Hieroſoly- mae a Salatino, duce Turcarum, Chriſtianis ereptae, 652 Lib. I. Cap. Il. De Iurisprudentia nouiſima ereptae, cum maxima prouinciarum a Lati- nis occupatarum parte, in ditionem Turca- rum venerunt. Neque Friderici imperato- ris expeditio noua rem reſtituit. Mortuus enim Fridericus in Oriente, res omnes, omnia conata, deſtituit. Iſaacius autem cum ab internis hoſtibus, tum a barbaris, multum damni paſſus, a fratre Alexio tan- dem oculis ac regno priuatus eſt. ALEXIVS IV, Angelus fraude et ſcelere partum imperium init anno Chr. MCXCV. Homo voluptatibus atque libidinibus dedi- tus, aduerſus barbaros rem male geſſit: quos ſibi importunitate naturae parauerat inteſti- nos lioſtes, fraude atque dolis plerosque in- teremit: tandem vero vindictae diuinae poenas ſoluit. Nam Iſaacius Angelus, quamuis oculis priuatus, cum liberiori exi⸗ lo vteretur, perſuadet filio Alexio, vt a Latinis opem, atque reductionem in re- gnum, petat. Hi ingenti cum claſſe adue- ti, Byzantium occupant, Alexioque tyran- no in fugam coniecto, Iaacium Angelum, quamuis excoecatum, cum filio ALEXIO, Angelo, anno Chr. MCCIII, in ſede regia reponunt. Neque tamen a liberatoribus ipſis temperatum iniuris eſt. Nullum non genus ſcele- le ( per⸗ vere Pe; At Kn tus per⸗ ma lca⸗ lto⸗ lS nes, te ns, tan⸗ lere G. gei⸗ guos teſti. ein⸗ inne elus, exi. Vt 4 1le⸗ due⸗ All⸗ fum, 1I0, G ſecle a Baſil. Macedone voqué adexcid. Conſtant. 653 ſceleris et fagitiorum editum in Byzantinos; conniuenitibus etiam Imperatoribus Grae- cis: in quos denique ipſos ciuium ſuorum furor incubuit. Strangulatus eſt Imperator Alexius, poſt ſex menſium imperium. Inde ALEXIVS Däcas Murzuſtus imperium adre- ptum, duoque menſes retentum, relinque- re coactus eſt Latinis anno Chr. MCCIV. E Latinis B ALDVINVS Flander creatur Im- perator, regnatque XI menſes. Comnena vero, familia Trapezuntem in Ponto occu- pat; Theodorus Laſcaris Niceae imperat. Atque haec ſunt tempora imperii Con- ſtantinopolitani, quibus perturbatiſſimus ſta- tus eſſet, et respublica quaſi interitum pro- peraret ſuum. §F. KXXI. Balduino Flandro, intra annum occiſo, Byzantii ſucceſſit filius HEINRICVS anno Chr. MCCVI, imperauit annos X. Inde anno Chr. MCCXVI, ?ErRvVSs Altitzodoren- NRs, vsque ad annum Chr. MCCXXII, quo ei ſucceſſit filius ROBERTVS: quo mortuo imperium tenuit BALDVINVS II, filius, ab anno Chr. MCCXXIX, vsque ad annum MCCLXI, quo tempore finem habuit By- zantinum Latinorum imperium. F. XXII. 654 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia nouiſtma §F. XXII. Nam uICHAEL Palaeologus, cum 10 A N- NIS IV, Ducae, poſt obitum THEODoOnI Iun. Ducae, qui patri rO AN NI Ducae Niceae im- peranti ſucceſſerat, conſtitutus eſſet tutor, noctu Byzantium cum parua manu per euni- culos ingreſſus, Balduinum Imperatorem ſa- lutem fuga quaerere coegit, firmatisque ſibi opibus, et Ioanne ſuae tutelae commiſſo excoecato, ipſe Imperator ſalutatus eſt. Re- gnauit annos XXIV. Ab eo familia Palaeo- logorum imperium Orientale vsque ad exci- dium Byzantii tenuit. §K. XXIII. Eius filius ac ſucceſſor AN DRONICVS Senior Palaeologus, imperium nactus anno MCCLXXXIII, imperauit annos quinqua- ginta. Neque hoc diuturno tamen impe- rio magni fuit. Multa in eccleſia diſcidia, in- gens a Turcis vaſtitas prouinciis, clades exercitibus illata; atque tota prope Aſia oc- cupata. Tandem ſenex etiam nepoti An- dronico ludibrio fuit, qui ei inuito impe- rium extorſit. Paullo poſt moerore conſum- tus eſt. S. XXIV. ANDRONIGVSII, Palacologus, imperium quo ereptum iniit anno Chr. MCCCXXXII. Home 0 Hon oper nis i impt Can auna nes impe lem unne dann in n Mur eſta dit lP no DTA1 mus Chr. noh Rom Rna AN lun. eim. nror, euni⸗ n ſ. eſbi niſlo. Re. XCi. ICVS anno nd. impe⸗ in . clades 12 00. A. impe⸗ Mum⸗ eriumn WI. Home . Paſel. Macedone vsqué ad excid. Conſtant. 655 Homo ſflagitioſi ſſimus, et omnibus vitiis co- opertus, inutilis fuit reipublicae. Octo an- nis in ſumma poteſtate exactis moritur, filio impuberi loanni tutore conſtituto Ioanna Cantacuzeno. 10ANNES V, Paſarol ga, patri ſucceſſit t anno Chr. MCCCXLI. Hunc tutor, Ioan- nes Cantacuzenus, propemodum ab omni imperio remouit dignitatemque Auguſta- Tem vſurpauit. Tandem ea poteſtate a Io- anne Imperatore exutus, et monaſticam vi- tam ſequi coactus eſt. Eo regnante, mirum in modum Turcarum potentia vopesdue in Europa creuere. g. XxVI. EMANVEL II. Palaeologus nactus imperium eſt anno Chriſti MCCCLXXXIV. Ei ſuece- dit 10 A N N ES VII. Palaeologus, filius „ an- no Chr. MCCCCXVIII: huic vero CoN- STANTINVSXV, annO MCCC CXLV, vlti- mus Byzantinorum Imperator. Nam anno Chr. MCCCCLII. a Turcis capta Conſtanti- nopolis, ipſi Imperatori exitium, imperio Romano in oriente ſinem . attulit⸗ SECTIO 656 Lib. IV. Cap.Il. De lurisprudentia nouiſ'ma SECT. II De Conſtitutionibis uperatorum. J ſiue de Baſilicis, atque Nouellis Im pp. MEana rerum legumqne mutatio a Iuſti- niani inde temporibus facta erat: et promulgatis ſubinde Nouellis ab Imperatori- bus, a I[Ctis editis in ius Iuſtinianeum com- mentariis copioſis, magna legum multitudo, et iuris ciuilis varietas, ſiue inconſtantia in. ualuerat: ipſorum denique librorum iuris Iuſtinianei locum aucétoritatemque in foro occupauerant interpretationes Graecae, et interpretum opiniones. Itaque nono poſt Chriſtum natum ſaeculo, Baſilio Macedoni Imperatori neceſſitas reipublicae flagitare videbatur nouam iuris ciuilis correctio- nem. 8 2 §. II. Eam in rem BASILIVS primum ipſe Con- ſtitutiones nouas edidit: e quibus nonnulla hodie capita ſuperlunt, veluti duo capita Trs*“ Mme II. Iuti. t et moti⸗ coln itudo, ria in⸗ 1iuris 1loro 1e, el 0 poſt cedoni gitute rectio⸗ Con- nnulli upitn „1 aà Baſil. Macedone voque ad excid. Conſtant. 657 7eel disα, et ree 7ιρα 1οααν αε εα): item de quartis nuptiis, de concubinis non ha- bendio, 47 Rrin Skce matrimonium contra- clam non ſariena b): item aliarum Capita ſex c), quorum quatuor priora pertinent ad bereditatem ex cauſa inizſtati; reliqua duo ad caedis conſulto Jadae Poénas; et ad ius bpatt as audoritatis in nuptii. 4 liae XXV. annis maio- ris d): extat item eius integra Conſtitutio; qua eauit, vt iusiurundum in litibus diſceptan- diz, omnino non adbiberetur, ſed omnes contra- Aus et padta connenta, per ſeribturas teſtibus praezſentibus,; Kerent 9). quae omnia edita ſunt a Frehero. 4) apud Bonefid. p. 12. et ad caleein Nouellarum in ed. Leuweniana p. 279: 2) in Leunclau. Iur. Gr. Rom. 7J. I. p. 86. e*) nam ſeptimum etiam eſt inter priora illa quatuor de perſonis, quae ad matrimonium cogi poſſint. 4) Leunclau. Iur. Gr. Rom. TL. II. p. 134. g: e) Leunch lIur. Gr. Rom. T. II. p. 13 5: 44 Tum vero ſuſcepit totum ius eiuile in me- liorem ordinem modumaue redigere: eam- que in rem publicauit Tlesαεσ7³ααννναον, ſine ExNNν–1öù-Qquandam, quadraginta titulis conſtan- tem ), a. Chr. DCCCLXXVI *). Ea Ecloga ſeripta adhue ſeruatur in bibliotheea Caeſa- Tt rea 658 Lib.IV. Cap. II. De lurisprudentia nouiſima rea Vindobonenſi g), aliisque; diuerſis ta- men nominibus Imperatorum infcribitur. Jy non ſexaginta titulis: vt Cuiac. Obſ. VI, 9. aliique ex- iſtimant. v. Lambeç. Catal. Biblioth. Vindobon. VI. p. 19. [*) Quod tamen non eſt certum; initio imperii id fecit, teſte Cedreno, v. Ritter. ad Heiuecc. I, 404. coepit au- tem regnare a. 867.] 2) Neque hoc IIe*α0h£σα confundendum eſt cum alio eiusdem generis, cuius partem edidit Ereberus in Leun- clau. Iur. Gr. Rom. TL. II. de quo paullo poſt. §. IV. Inſtitutum vero ab eo opus vâ BgiNiad² AiardSρο, perfecit demum filius L EO Philo- ſophus circa annum Chr. DCCCLXXXVI *⁹), vſus opera Sabbathii Protoſpatharii h). Cir- ca annum Chr. CMXII. deinde CO NSTAN- TINVS Porphyrogennetus (vt de Baæci auctoribus vno tenore dicamus) nouam vâα Bacιανααα Avraα dαειορν, hoc eſt Baſilica repe- titae praeledtionis i), ſiue denuo recognita atque emendata, edidit **). † ea eſt opinio virorum doétorum, nulla alia ratione nixa, quam quod eo anno patri in imperio ſuccefſit. v. Ritter. ad Heinecc. I, 404. *) v. Marth. Blaſtare: apud Fabric. Bibl. Gr. Vol. XII. P. 371. . v. Cuiac. Obſ. VI, 9. [*) vnde illae Leonis dicuntur priores. v. Freber. in raoef. ad Ius Graec. Rom.] §. V. Bæ Xsενορcorpus in ſex revyn, ſiue volumi- na, et ſexaginta libros tributum ½), modo Ennov- 44, Cole guibe Qarn dem nuani Coru katitl Con toru niq Mel paren WV Uis ſeclir Mmmar ſis ta. ur. gueex. 1,.19. ickeeit, epit al⸗ UIn elio † in Leun- an Mih- VI), C. 8TAN- M mn 10 Atue· ognitn aratione ſucceſſt. nruf. Olum- nodo E. „ 4 Baſil. Macedone vsque ad excid. Conſtnt. 659 Enverre6Eeg, modo Eαειοιοο, adpellatur. Gollectum id eſt et compoſitum ex Graecis, quibus tum vtebantur, Inſtitutionum, Pande- ctarum, et Codicis verſionibus, non tamen iis- dem ſemper, ſed variis.), ex Nouellis Iuſti⸗ niani, et tredecim Edictis, ex ICtorum Grae- corum in ius Iuſtinianeum commentariis, Pa- ratitlis, aliisque libris, ex Sententiis Patrum et Conciliis, ex Imperatorum, Iuſtinianum ſecu- torum, Conſtitutionibus et Legibus m), et de- nique ex Eraeνοι et PoHααννοτι Eam ta- men rationem tenuerunt, quemadmodum par erat, vt omitterent, ac mutarent ea, quae ab vſu eſlent remota, vel aliter conſtituta no- uis conſtitutionibus 0) k) Matth. Blaſiarés I. ů.. “ 1) medo ex verſione xars zoôd, modo ex alia zar ii- roαaτν modo ex alia zard Asaαν ASαν, atit ex gααρα Oedozs: vnde Iuſtinianei iuris ſententia modo contra- Gtius, modo latius, imodo de verbo ad verbum exhibe- tur in Bafilicis. v. Eckhard. Hermeneut. Iur.!, 7. mn) v. SGuareſ. Notit. Baſilicor. 9. I7. A4. Lin Leuwen. ed. Corp. Iur . n) v,. Cuiac. Obſ. VI, 10. ⁶) v. Bynkershoek. Olj. VIII, 17. p. 519. De ratione BaGXnαα+ cf. Io. Ienſii Vberior Notitia Bafilicorum in Sericturis ad Iuris Rom. Pand. p. 40. Jj4. Pragfat. Hi BagiNixdv libri integri ad noſtram aeta- tem peruenerunt, eosque vniuerſos olim poſ- ſedit Cuiacius p): nondum tamen omnes editi Tt 2 ſunt — 660 Lib. IV. Cap. II. De lurisprudentia nouiſima ſunt. Nam primum Gentianus Heruetus ſex tantum libros latine 97): deinde libri ſexageſi- mi interpretationem latinam Cuiacius r); li- bros hos a Gentiano Herueto et Cuiacio ver- ſos 5*) apud Wechelos D. Gothofredus: li- brum XXXVIII, etxXXIX, a lac. Cuiacio con- uerſos, cum indice titulorum libri XXXVIII, XXXIX, XL, XLI, XLII, Car. Labbaeus?): tandem vero omnes ſexaginta libros ex bi- bliotheca regia Pariſienſi Car. Ann. Fabrot- tus u) edidit, graece, et cum interpretatione Cuiacii, et, vbi haec deficiebat, ſua. Sed tenendum eſt, hic tantum X I. libros inte- gros adparuiſſe: ceteros autem vndeuigin- ti æ), a Fabrotto editos, non eſſe ipſos illos, vti a Leone et Conſtantino profecéli, BxXnνσ libros, ſed a Fabrotto ex Synopſi Bacιαα Theodori Hermopolitae ſcholiis, Harmeno- pulo, aliisque iuris Graeci interpretibus, vt- cunque congeſtos et quodammodo reſtitu- tos. Neque enim in bibliotheca regia inue- niebantur: et Fabrottus, cum ex Suareſii Notitia Baſilicorum ſcire deberet, vniuerſos Bæαααπ libros Cuiacio mortuo ad P. Fa- brum perueniſſe, et penes huius heredes eſſe, ſupina quadam negligentia, vel obli- uione, inde conſequi omiſerat. Qua re cum ingens iurisprudentiae iactura facta ſit, Gerar- dus Meermannus egregie meritus eſt de iuris ſcien- 1,/ ſcien libris blot leuo⸗ bri d 50 ſehea nol. e In⸗ SBaſel. Macedone vsque ad excid. Conſtant. 66 1 ſer ſcientia, cum quatuor ex illis nondum editis . Ubris, nimirum libr. XIX, L, Ll, et LIl, e bi- RI. bliotheca regia Pariſienſi impetratos, in lucem e reuocauit y): vt hodie tantum quindecim li- 6 H] bri deſi derentur. ocon⸗ VlII pd) Cuiacium omnes Baſilicorum libros Poſfedlile eum 35 ſcholiis Graecorum igerpretum, refert Broeus in Chro- els 9 ? nolog. biſt. totius iuris. ef. Suareſ. Norit. Baſil. §. 32. ex bi. A.— eco Vortao ad P. Tabrum peruenerunt; poſt cuius mor- lbror. tem quo peruenerint, non conſtat. Neque enim omnes eruti ſunt. noe 2) Nempe libros XLV, XI-VI, XLVII, XLVIII, integros, Ee et XXVIII, XXIX, mutilos: Pari 1557. fJol. ex biblio. iote⸗ theca A. Auguſtinz. uie. 1) Lagd. 1566. fol. illos, — 75) Hanou., 1598. et 1606. fol. „Neh 2) Pariß 1609. fol. MN, 29) Pariſ. 1647. Fel. Voll. VI. weno⸗ *X½) Libri nempe XIX, XXXI, XXXII, XXXIII, xxXIV, XXXV, XXXVI, XXXVII, XLiII, XLIV, XLiIX, L; 68, LI, LII, et reliqui vsque ad LX. telinr 9) in Theſaur. Iur. Ciu. er Canon. T. V. eum interpre- daine⸗. . tatione latina, et adnotationibus CG. O. Keizii V. C. Suakeſi H de iis in in pragf. asit. etſe . §. vn. eteles Qui Bæg Xexdlibri etſi mullam vim legum, au- obi. Coritatemque in rebus litibusque diſceptan- ecm dis nullam habent, tamen ad i interpretatio- Ge. nis et emendationis in libris iuris luſtinianei ge iis ſacultatem vberrimi ſunt, atque vtiliſſimi 2): ſcien⸗ Tt 3 iisdem- 662 Lib. IV. Cap. . De Iurisprudentia nouiſſima lisdemque Cuiacius et ſummi quique inter- pretes egregia interpretationis vel emenda- tionis ſubſidia et adiumenta habuerunt. Quos vt imitentur ii, qui ad eandem iuris- prudentiae elegantioris laudem adſpirant, optabile eſt. 2) v. Viglii Zuichemi praef, ad Tbeoph. in ed. Reiz. et PEckbard. Hermeut. Iur. I, 7. §. VIII. Iam ad Conſtitutiones Imperatorum No- uellas poſt BægXaaαν promulgationem editas reuertimur. Principes ſunt Nouellae Con- ſtitutiones LEONIS Philoſophi, ab anno Chr. DCCCLXXXIX, vsque ad ann. DCCCCXI, numero CXIII. editae, et ααανοορο‿αοα.ο αα Q&ερασοcιαε adpellatae àa): quibus Leo inſtituerat quam plurima iuris Iuſtinianei capita corri- gere. In quo eam rationem ſecutus eſt, vt fere ſingula capita ſingulis conſtitutionibus amplecteretur, diligenterque rationibus et argumentis confirmaret. Graece primum editae ſunt ab Henr. Scrimgero b): latine redditae ab H. Agylaeo c): inde vero Leu- wenianae Corporis Iuſtinianei editioni grae- ce et latine, et multis aliis latine tantum ad- iectae poſt Nouellas Iuſtiniani reperiuntur. Ceterum eas Nouellas Iac. Cuiacius d), et lac. Gothofredus , ne in Oriente quidem Leonis tion nain 40 Rme inter. gende⸗ erunt, juris. irant, Ren. et N. editas (⸗ 0Chi. CN. 1 ua- tuerat corti. eſt, t onibus bos et Imum latine o Leu⸗ 1 glae⸗ Um adͤ⸗ juntur. 0), et guilen eonn 4 Baſel. Macedone vsque ad excid. Conſtant. 663 Leonis aetate auctoritatem habuiſſe arbitra- ti ſunt, exceptis his, quae de iis capitibus ſancirent, de quibus ante nihil eſſet cautum. Sed vanam hanc eſſe ſententiam, facile intel- ligas. Neque teſtimonia ab viris doctiſſi- mis producta tantam habent auctoritatem 2⸗ quantam iis adrogant ). 4) Indicem harum Nouellarum v. apud alis:. Bibl. Gr. Vol. XII. p. 409. 4. b) Pariſ. 1558. fol. ap. H. Seph. vua cum Iuſtiniani No- vellis, et Edictis, et luſtini Tiberiique conſtitutionibus. *) Baj. 166 I. 8. cum Nouellis Iuſtiniani cet, 4) Cuiac. Obſ. XVII, 31. e) Gorthofr. Manual. Iur. p. m. 7I. J. F) v. Bynkersboek. Ohſ. IV, I. Quam vero hodie in iudiciis auétoritatem, quemue vſum habeant, quaerenti, recte ita reſpondeas, vt neque nullas, neque omnes receptas eſſe dicas g). g) Hane in rem egregia eſt Caß. Achatii Beclii Diſſ. de Nouellis Leonis, eEarumque 2 et auctoritate, Ien. 1726. . §K. X. Promulgauit idem Leo quoque Conſtitu- tiones rænrivds atque militares, et ſpeciatim naumachicas ): quarum omnium ca utiones ac ſanchiones Imperator doctiſſimus ex ſupe- TIt 4 . riorum 664 Lib. W. Cap. II. De lurisprudentia nouiſzma riorum Imperatorum, Auguſti, Traiani inpri- mis et Hadriani, legibus militaribus potiſſi- mum retuliſſe putatur. ²) de quibus omnibus vid. Fabric. Bibl. Gr. Vol. VI. p. 368. Jſaq. Conſtitutiones ipſas primum latine conuerſas edi- dit lo. Checus Baſ. 1554. 4. deinde graece quoque, ad- iectis quibusdam caſtigationibus, vulgauit Io. Meurſius Lugd. Bat. 1612. 4. denique Aeliani Tacticis à Exea Arcerio adiunétae ſunt ibidem 1613. 4. Eiusdem LEONIS cum fratre ALENAN- DRO ab XI. Mai. A. Chr. DCCCCXI, ad VI. Iun. DCCCCXII, Conſtitutiones duae ſunt, vna de iudicibus i), altera de locatione prag dicorum emphyteuticorum orphanotrophei, re- condita in orphanotropheo ½). Idem Im- perator Leo quoque ordinauit conſtitutione ſingulari thronos eccleſtarum Patriarchae Con- Kantinopolitano ſubiectarum ). ¹) Apud Bonefid. Iur. Or. p. 14. Leunclau. Iur. Gr. Rom. T. I. p. 103. et ad calcem Nouellarum in editione Leu⸗ mweniana n. 280. Fabric. Bibl. Gr. Vol. XII. p. 416. 1) Leunclau. L. I. p. 102. ) quae diſpoſitio eſt cum ſcholiis ap. Leunclau. T. I Eiusdem LEONIS et coNSTANTINI Perophyregennetae austoritati adrogatur „ ſtma inpni. tiſſi⸗ ,368 ſas edl. ue, 4d. eurſſu X4N AVI. elurn, ruk- ei, 1e⸗ mn Im. Ntione e CN. Gr. Ren. one LAl . 171 4 NTINI ut NXN. 4 Baſil. Macedone veque adexcid. Conſtant. 665 ExN 7ονοαοo., quae partim edita eſt a Fre- hero m): non confundenda cum IIge*ααρε Ba- ſilii Macedonis inedito n). m) Leunclau. Iur. Gr. Rom. T. II. p. 79. ſqq. in cuius margine adſcriptum eſt, editam eam eſſe a. Chr. 938. perperam: cum ne Baſilius quidem Macedo illo anno imperauerit: ſed demum ab anno Chr. 867. Inde tamen haud dubie Heinecc. Hiſt. Iur, I, 404. et alii confundentes IIeò*ιονν r—αν νοαοαν Baſilii Macedonis cum hac Ecloga in errorem lapfi ſunt, cum ſtatuunt, Baſilii Macedonis Promtuarium factum eſſe anno Chxz. 83 ⁸. n) v. ſupra hac Seéct, F. III. Ceterum alia Leonis Exxoyy fuit in Bibliotheca Palatina, opus meris definitionibus conſtans. v. Suareſ. Norit. Baſil. .. I1. §. AllI. A nOMANO Seniore ab anno Chriſti pCCCCXIX, vsque ad a. DCCCCXLIV, plurimae ſunt Conſtitutiones promulgatae: quarum nonnullae extant, veluti, de emtioni- bus praediorum a potentioribus non vontraben- dis 0), et de potentioribus ad emtionem prae- diorum non admittendis, eodem exemplo p), de reſcindenda venditione 4), ex Nouella sρ 78 Sιασραιασ ο ραατις zει ονοιρο ατρααι caput 7), item de reſcindenda venditione, et de iure T οoταιοσιας). e) apud Hreher. in Leunclau. Iur. Gr. Rem. L. II. . 155. Tt 5 9) Leun- 666 Lib. . Cap.II. Delurisprudentia nouiſima ) Leunclau. L. II. p. 158. ſqq. quam emendatiorem, cum obſeruationibus quibusdam edidit Car. Labbaeus ad cal- cem Obſeruationum in Gynonſin Beſil. 9) Leunclau. T. II. p. 165. r) ap. Bonefid. p. 24. Et ad calcem Nouellarum in ed. Leuweniau. p. 181. ²) Boneffd. p. 25. Et ad calcem Nouellar. ibid. §. XIV. GoxsrANTINI Porphyrogennetae Nouellae, ab VI. Iun. anno Chr. DCCCCXII. vsque ad IX. Dec. DCCCCLIX. editae, quae ex- tant, hae ſunt: primum de alienatione Ffundo- rum ac iure roo*ασιαιαο propinquorum, confor- tium, vicinorum, et de alienatione fundorum militarium t): de potentibus in praedia pau- perum ſuccedentibus u) de fundis militari- us v)?: de reſtitutione pretii militarium fan- dorum y): de fuga mancipiorum, et iumentis amiſſs 2z), quae inſcribitur in ſacello recondi- a de non deſerenda lite ab bis, qui adtionem intendant a): de muneribus ob rem iudican- Jum non capiendis l): de ſportulis c): de con- ſuetudinibus d): de teſtamentis aperiendis e)) Je conſuetudinibus ſeribae fF): de bis, qui cae- dem ſponte admittunt, et ad ccleſiam confu- giunt g): de fundis Armenicis et homicida- rum hy: Nouella, quam dictauit Theophilus patricius et Exquaeſtor?): item alia *): to- mus vnionis de quartis nuptiis ): Nouella 4 poſteri- Rine n,ciun d cal. in ed. ellae, sqe e er nc⸗ Corum 1 oh- tori -⸗ Nentis hndi. Honenm Gic⸗ , cN. ire). lict ne. ncide⸗ e): ⸗ Lovelln volet, 7 1 7 aBaßtl. Macedone veque adexcid. Conſtant. 667 poſterior de bis, qui caedem ſponte commit- tunt, et ad ecclehas confugiunt m): de lai- cis ſine teſtamento et ſine liberis morienti- bus n) ! de rebellibus et ſeditioſßis o9), et de po- Lygamis p). ²) Ea Romano Seniori a Cuiac. lib. V. de Feud. p. m. 78I. in Opp. quae viuus fecit de iure, tributa et edita eſt eum obſeruationibus quibusdam: item a Leunclau. Iur. Gr. Rom. I. II. p. 139. et ad calcem ExXov Bace. à Meurſio in Conſtantini Porphyrog. Opp. p. 175. et 184. qui etiam ex Attaliata eiusdem Nouellae epitomen dedit p. 190. W ¹) Leuneleu. T. II. p. 142. Meurſ. l. c. p. 192. X) Edidit primus Cuiac. lib. V. Fead. p. m. 783. Leun- clau. ad calcem ExXoνσ BacX, et in Iur. Gr. R. T. II. p. 144. Meurſ. I. c. p. 200. et p. 254. Labbaeus ad calcem Oſeru. in Synopſ. Baſil. p. 26. 86. 2) Lennclau. L. II. p. I48. Meurſ. I. c. p. 21 3 *) Leunclau. L. II. p. 150. Meurſ. I. c. p. 217, 42) Leunclau. L. II. p. 151. Meurſ. l. c. P. 220. 5) Leunclau. T. II. p. 15 I. Meurſ. I. c. p. 222. c) Leunclau. ibid. Meurſ. ibid. d) Leunclau. T. II. p. 163. Meurſ. p. 226. e) Leunclau. ibid. p. 155. Meurſ. p. 231. F) Leunclau. ibid. Meurſ. p. 233. g9) Leunclau. T. I. p. 109. Meurſ. p. 234, b“) Leunclau. T. I. p. 169. fub nomine Nicephori Pho- cae edidit Labbaeus ad calcem Obſeruat in Synopſ. Baſ. p. 47. et ex eo Meurſ. I. c. p. 275. ¹) Leunclau. Synopſ. Baſ at emendatiorem dedit Lab. Qaeuslll. e. p. 52. ex eoque Meur/. I. c. p. 280. 9) Mu- 668 Lib. IV. Cap. Il. De lurisprudentia nouiſima ) Mutilam dedit Leunclau. Synopſ. Baſil, integriorem Labbhaeus p. 68, et Meurſ. I. c. p. 295. D Leunclau. L. I. 104. Partem eius dedit Meurſ. l. e. p. 240. cf. Balſamo ad Nomocan. Phot. tit. 23. P. 1080. m) Bonefid. Iur. Or. p. 20. Leunclau. T. I. p. 111. ct ad calcem Nouellarum in ed. Leumeniana p. 289. 8) Bonefid. p. 23. ad caleem Nouellarum ibid. p. 28 I. %) Bonefsd. p. 14. Leunelau. T. I. p. I19, ad caleem No- vellar. ibid. p. 280. 9) Bon fid. p. 15. Leunclau. ibid. §. XV. Edidit etiam Conſtantinus Porphyrogen- neta Conſtitutiones militares 7): aliosque libros permultos reliquit: quos maximam partem vulgauit Meurſius r). ) ap. Meurſ. in Opp. Conſtantin. Porphyrogenn. v. Fa- bric. Bibl. Gr. Vol. VI. p. 487. J4. Ceterum Quiacius tum huius Conſtantini P'oryphyrogennetae, tum pleros- que aliorum poſteriorum Imperatorum Conſtantino- olitanorum Nouellas edere in animo habuit, vt prac ſe fert O %¼ XII, 22. ſpes morte decollauit. *) Lugd. Bat. 1617. 8. §K. XVI. NICEPHORI PkocCae Nouellae ſuperſtites hae ſunt: primum de nouie monafteriis non condendis &): de bis, qui ante penuriae tem- pus emiſſent poſſetones t): porro de militi⸗ bus, qui fundos ſuos diſtraxerunt, eosque poſt ea repetunt u)! de iure ngorikios“ρX) de prae- Me nig — — — — — ne iorem , le. lo80. Il. 8 281. mn No⸗ gen⸗ gue mam v. E. Miocin lerot⸗ ntino⸗ t prae fſtites i, ten⸗ niliti. en⸗ . e 2 Bafil. Macedone vogue od excid. Cunſtant. 66 9 praeſcri, iptione quadraginta annorum y): de- nique duo capitula æs6 reragrzes 2). 4) Leunclau. L. I. p. 113. eius epitomien habet Bon ft. b. 30. Jc. ¹) Leunclau. T. II. p. 171. u) Leunclau. TL. II. b. 168. ) eius particulam edidit Bonef. p. 29. auctiorem Lemt- clauius T. II. p. 170. g. Integriorem Cbr. Labbaeus ad calcem Obſeru. in Synopſ. Balil, p. 97. „) Leunclau. T. II. 171. ²) ap. Bonefid. p. 29. ſg. CGetera apud Bangfi. capiti ſunt cx illis, quas iam memorauimus Conſtitutionibus. 6. XVII. BASILII Porphyrogennetae memoriae pro- ditae ſunt atque litteris Conſtitutiones No- uellae, ſiue potius capita Nouellarum: de poteſtate, nouas ecclehas, religioſasque do- mus dedificandi, qua abrogatur Nicephori Phocae Nouella a): ree XXNe†ανouνLa. *bρο 7eMνb“): de poſſeſſtonibus potentiorum e): de ppj aeſeriptione Xli., annorum abolenda d) in cauſis pauperum aduerſus potentiores: de bomicidis e): Reſcriptum de Iudaoeorum iu.- reiurando, vna cum ſuggeſtione F). a) ap. Bonefid, p. 32. integriorem Leunclau. I. in. p. r, et ad cealcem Nouellarum i in ed. Leuwen. p. 282. Ce- terum hic monendum eſt, Fubricium Bibl. Gr. Vol. XI', p. 419. ſecutum Bonefidii editionem hbraiortun vi. — 1 tium —N 670 Lib. W. Cap.. De lIurisprudentia nouiſtma ie tium expreſſiſſe: regl zriasas de poſſe, Hione ccelcſtarum: “ jn pro negi xresas, de aedifcatione. *) Bonefid. ibid. p. 33. “ c) Bonefid. p. 33. fionn. d) Boneftd. ibid. habet tantum epitomen: integriorem N vero exhibet Lennclau. T. II. . 172. 44. ex IHerme- nopulo. “” e) Leunclau. ibid. p. 179. P) Leunclau. I. I. p. 120. vbi ſub nomine Conſtantini Porphyrogenn. legitur. . XVIlI. put ROMANI lIunioris Porphyrogennetas No- ni uellas reperimus has: de reſtitutione pretit M militarium fundorum 9): de fundorum mili- n tarium alienatione h): ac denique caput de reditu maioris eccleſtae et de àXännασασ) 4 20EsS autem Auguſtae vnum refertur *). n ) Leunclau. Synopſ. Baſil. Lablbaeus ad calcem Obſeru. / in Synopſ. Baſil. p. 80. integriorem exhibet. b) Leunclau. Iur. Gr. R. T. II. p. 167. emendatior apud 12 Labb. in Obferu. ad Spnopſ. Baſil. p. 90. Fi ¹) apud Bonefid. p. 34: et ad caleem Nouellarum, ed, n Leuwen. p. 283 łe) de magiſtratibus non vendendis, apud Bongfd. p. 35. et ad caleem Nouellar. ibicd. 1 . Upj/ MICHAELIS 73 Toagtcnriuf 1 damtarat vnum jua⸗ capitulum traditur de Praetorio et velamine br, capitis, et de publicis curatoribus ). isAACcNI EEe, arum: tiorem Hurme. antini num umin sna Comn- Baßil. Macedone vsque adexcid. Conſtant. 671 Comneni, item vnum tantum, de canonico et coſeru anihas quae dantur pro ordina- tione m). „ ap. Bonefed b. 35. et ad calcem Novellar. ibid. m) apud Bonefd. p. 36. Leunclau. Iur. Gr. K. T 1 5. 121. et ad calcem Nouellar. ibid. p. 283. 9. XK. MICHAELIS Parapinacei memoratur ca- put de protimiſi vicinorum in rerum ſoli an- tichreſt n). NICEFPHORI Botoniatae Au- rea Bulla de inceſtis nuptiis o) ſeruata eſt: conſtitutionem vero, de Aiſolutione matii- moniorum ob furorem coniugis, et de remiſſte o- ne et abolitione feſealium dohuor um memoria tantum †). n) apud Boneftd. p. 37. et ad calcem Naſele “ 0°) apud Leunclau. L. I. p. I21. p) apud Bonefid. p. 38. et ad calcem Nouellar. id. prio- ris illius meninit etiam Balſamo ad Nomocanon. T'hor. nuni. 132. p. 1134. in Bibt. Iur. Canon. vet. Iuſtelii. §F. XXI. Plures ſuperſunt vel memorantur ALEXIN Comneni Nouellae, tamquam de electionibus Epiſeovorum g): Aurea bulla, de canonico, et gquae pro ordinationibus Uantur, conſaetuaiv’. bus, benedictione nuptiarum, et de aerich, de valds ſaczi is ad An profanum non couf. endit: 672 Lib. IV. Cap. Il. De Ilurisprudentia nouiſima rendis 5): de ſpatio temporis teſtes producen- dit1): de reſeriptis iudicem Vitem ad ſe dedu- dam diſceptare probibentibus ) lex anna- lis x) et capita conſtitutionum, de nuptiis amitae et fratris ſiliaæ cum filio fratris et pa- truo y): de ſponſalibus 2): de ſolutione ſpon- ſalium a): de Chartophilace b): de doctori- bus eccleſtae c): de electis ad orientales eccle- ſias, eandemque in rem Reſcriptum: de mu- tatione Epiſcopatuum in Metropoles d): de te- ſtibus et henedictione matrimonii ſeruerum, eandemque in rem Reſcriptum e): de oblatio- nibus aliizque iuribus ecclehaſticis †), ean- demque in rem Reſcriptum: de foro clerico- rum, et de reſeriptis iudicem litem ad ſe de- ductam diſceptare prohibentibus, et Reſcri- ptum in eandem ſententiam g): dquae capi⸗ tula in Leuweniani Corporis Iuris editione graece et latine, in plerisque aliis latine. 97) apud Corelerium in Monumentis Eecleſ. Graec. T: II. b. 179-197. 7) apud Leunclau. Iur. Gr. R. L. I. p. 123. ³) ap. Leunclau. L. I. p. 124. ²) apud Leunclau. I II. 9.: 179. eui ſubiungitur Exem plum latae ſententiae. u2) Leunclau. TI. II. p. 184. ) ibid. p. I85. et apud Bonefd. p. 39. et ad calcem No= vellar. ed. Leuwen. p. 283 3) Bonefid. p. 140. Leunclau. T. I. p. 138. ²) apud Bonéfid. p. 41. Leunelan, T. I. b. 126. 4) Bonée- 10 Ape nita Cn uo Aliae iner Tiben ſolen rum edit chae ni frot pii⸗ iud „. Vola 3 e⸗ . nl⸗ II zr. un⸗ lt⸗ IA m, io⸗ rib⸗ G⸗ ſeri⸗ cA. lone “ Fratrum cum duabus conſobrinis 2) de nu- No⸗ heni⸗ – 4 Bafil. Macedone veque adexcid. Conhant. 673 a) Boneſid. p. 48. vbi ſequitur Reſeriptum eiusdem Imp. p. 5S. quod et eſt ap. Leunclau. TI. I. p. 134. b“) Bonefd. p. 58. Leunelau. T. I. p. 745. e) Boneftl. p. 6t. Leunclau. L. I. p. 145. d) Bonefd. p. 6a4. Leunclau. T. I. p. 13 . e) Boneſid. p. 07. Leunclau. T. L. p. 145. f) Bonefid. p. 71. Leunclau. ibid. p. 141. 2) Bonefid. p. 7v. Leunclau. T. I. p. 30. T. II. p. 184. Bar Jamo ad Phot. Nomocan. p. 957. K. 8. XXII. 10 A N NIS Comneni, qui vulgo KæXιιαατι α adpellatus eſt, vna Aurea Bulla, de me- nitate eccleſta ee Epiſcopo ſuo orbatae h): multis partes plures extant MANVELIS Comneni Nouellae. Primum de iudicibus, aduocatis, et variis aliis cauſis 2½): deinde aliae, quae in Leuweniano Corpore Iuris inter Nouellas graece latineque et in vulga- ribus multis exemplis latine tantum, edi ſolent: veluti de excutoribus teſtamento- rum k) de foriis, cuius pars vulgo tantum editur !): de Vnodica ſulnotation. PFPatriar- chae Lucae de nuptiis ſeptimi gradus cognatio- nis m) de deciſione Siſinnii de nuptiis duorum Diiis cum duabus ſobrinis o)- de ſententiis iudicum p)e ne morientium Epiſeoporum bona diripiantur ab exactoribus g)t de homcidiis voluntariis r)- vt eccleharum et monaſterio- Uu rum, 6zy4 Lib. W. Cap. Il. De lurisprudentia nouiſzma rum, quae ſunt ad vrbem, immobilia inta- cta ſint a manu ſiſci S) de immobilibus ma- gnae Eccleſiae Conſtantinopolitanae 4) de in- ſtrumentis onnium, quae vbique ſunt, Eccleſta- rum ob poſe Monem immobilium u): Aurea Bul- la, de citatione abſentium x): de tonſura mu- lierum in monaſterio degere volentium poſt ſpa- tium trimeſtre facta Y) de foro ludaeorum 2z). Ceterum ex Nouella de Epiſcopis, ne citra cau- ſam Conſtantinopoli morentur, refert nonnulla Balſamo ). ⁵) ap. Leunclau. Iur. Gr. Rom. L. I. p. 47. ¹) apud Leunclau. T. II. p. 1806. integrior autem emen- datiorque a Car. Labbaeo ad calcem Oſru. in Hnegf. Baſil. p. 104. X) Primus protulit Bonefd. Iur. Orient. . 7. conf. Balſumo ad Nomocanon. Phot. p. 805. ¹) apud Bonefd. p. 80. Balſamo ad Phot. Nomo- can. p. 920. ſc. Teahelar. ad calcem Gnopſ. Baſl. et T. T. Iur. Gr. Rom. p. 100. Integram vero multoque emendatiorem in lucem reuocauit Car. Labbaeus ad calcem Obſeruat. in Gnopſ. Baſil. p. 122. m) Epitomen prodit Bonefid. p. &. ſed ipſum Impera- toris Edictum Leunclau. Iur. S Rom. I. L. p. 0,. 2) Bonefid. p. 86. Leunclau. I. L. p. 107. 6) Boneftd. p. 88. 9) Bonefid. ibid. 9) Bonefid. p So. Ny4. Leanclau. I. I. p. 54. Jjf- r) Bonefed. p. 92. Leunciau. T. L. p. s. ³) Bonefid. p. 90. Leunclau. TL. I. p. Fo. 2²) Bonefid. p. 106. Lennclau. T. L. p. F2. u) Bone- mu eſt. le: dl⸗ lulla men: ncn conk. mo⸗ et toge r ed pera⸗ Bone⸗ a Baſil. Macedone vsque adexcid. Conſtant. 675 u) Boneffd. p. 09. Leunclau. L. L. d. 740. x) Bonefd. p. II4. 9) Boneftd. p. 145. 2) Boneftd. p. 1170. a) Balſamo ad Phot. Nomocanon. d. 930. in n Biblhorbeca Iuſtelli T. II. 8§g. XXIII. Ab ALEXIO Comnene II. Nouella pro- mulgata, quae quidem hodie extat, ne mo- naſteriorum praedia deſeribantur b), cautum eſt. 1SAACII Angeli autem hae ſunt Nouel- lae: de electionibus per abſentiam vnius pon- tificis in vrbe factis c): capita duo, alterum de Metropolitanis reuocantibus ad ſe pertinen- tes Epiſcopos iure metropolis aut Archipiſco- patus honoratos d), alterum, de nuptiis ſepti- mi gradus e): item, vt tondeantur electorum Pontificum vxores F. Caput vnum ex eiusdem de canonario tributo Nouella adfert Balſamo g). b) apud Bonefid. . 7t. et Leunclan. L. I. p. y. et in ed. Leuwen. ad caleem Nouellar. p. 206. c) apud Leunclau. L. I. p. . 4) ap. Bonefid. p. 119. et ad calcem Nouellar. p. 202. e) ap. Bonefd. p. 120. et ad calcem Nouellar. ibid. ) ap. Boneftd. p. 124. et ap. Leunclau. L. I. . „ et ad calcem Nouellar. p. 207. K g) Ba Nams ad Nomocanon. Phor. p go. Uu 2 . XXIV. 676 Lib. V. Cap. II. De luricprudentia nouiſ,ma 10ANNIS Ducae Batatze extat Aurea Bulla, ne defunctorum Epiſcoporum res attre- dentur ab exactoribus h): ex alia vero No- uella caput de veſtibus externis prohibitis à): MICHAELIS Palaeologi caput vnum de pri- matu, et adpellatione, et Commemoratione Pa- pae Romani in ſacris diptychis: quae ſibi Ro- manus Pontifex concedi poſtulabat, vt Orientali et Occidentali eccleſiae conueni- ret ½). Denique Incerti Imperatoris extat caput de Epiſcopatibus detentis a Laicis I). b) Leunclau. L. I. p. 26. ¹) Beonefid. p. 124. et ad caleem Nouellar. p. 207. ) Bonefd. p. 125. et ad calcem Nouellar. ibid. 1) apud Bonefid. p. 13. ſq. et/ ad caleem Nouellar. in ed. Leuwenian. p. 297. §. Xxv. Atque haec ſunt, quae ab Imperatoribus Conſtantinopolitanis conſtituta hodie repe- riuntur, vnde flexus aetatis, et inclinan- tis ad barbariem iurisprudentiae maxime intelligitur: quae niſi a Iuſtiniano primum, deinde a Leone et Conſtantino in Codices collecta fuiſſet, parum abeſt, quin tota pe- nitus interüiſſet. SECTIO h gin late rek Co gel igr ter ne bus Pe⸗ nan⸗ jme unn, ices 110 pauerat. 4 Baßi, 1. Maredhnen vogue ad exbid. Conhant. , SECTIO III De Ture Ciuili, ſiue Auktoritate Iurisperitorum ipfisque adeo ICtis. Teegofukorum auctoritas et digaitas hac aetate non magis fuit inſignis, quam ſuperiore. Neque enim reperimus Re- ſponſa eorum tantum vim habuiſſe, quan- tam vel liberae reipublicae conſuetudo, vel Auguſti conſtitutio attribuiſſet. Itaque vel in docendo expl licandoque inre, vel in compendis, epitomis, Paratitlis, aliisque id genus libris ſcribendis occupata fuit eo- rum opera. Scientia autem, et doctrina quantula fuerit, intelligas inde, quod ori- gines multorum errorum, quos hodie Glolſ- ſatoribus, qui vocantur, vulgo accgprgs referunt interpretes elegantiores, [Ctis Gonſtantinopolitanis horum temporum debentur 2). Infelix enim Barbaries et ignorantia bonarum litterarum hanc aeta- tem ſenſim Paullatimque miris modis occu⸗ Uu; 3 4) 678 Lib. V. Cap. Il. De lurisprudentia nouittma 4) Vt ex multis tantum duo exempla adferamus, que- relam inofficioſi teſtamenti non eſſe hereditatis petitio- nem ipſam, vt Leges Romanae ferunt. ſed praeparato- rium iudicium tantum, non ſolum PEſellus in Drroche 7v 9ααα verſ. F. (vbi vid. Bosquet, in, Theſaur. Meermann. TI. I.) ſed etiam Labbaei Gloſſae Baſil. p. m. 40: ſqq. voc. 7 IroCexido reαa*v3 tradunt. Ac Legem Falcidiam eaedem Labb. Gloſ-. voc. O&αnldon dictam produnt a falce. Exponunt enim primum y r νιπιτ. Xd„νον, poſtea τ Xρα Penai⸗ α α õ 3 JXo r„* Rpen αν. In quo vtroque errore verſantur Gloſſatores, et qui ad eorum auctoritatem tamquam ad ſcopulum adhaeſerunt. Quod quidem monere viſum eſt, ne quis putet, ſi quid e Graecis interpretibus duci poſſit, id omnibus vVeritstis ſignis notatum eſſe: ſed potius ſtudioſi iuris- prudentiae eruditae inde ſibi caueant, ſciantque, mo- dum iudiciumque et hic adhibendum eſſe. §. II. lIam primum de iis dicemus, qui BacX- 2 At †τοαιειαο ν libros ſcholis aut gloffis ſcri- ptis explicare interpretariue adgreſſi ſunt: quorum etſi magna pars vna cum Baſilicis naufragium veterum librorum euaſit, et in Occidentem enatauit, incerti tamen ſunt plerique. In iis, vt nihil de Innominatis, et incertis, ſiue Anonymis, dicamus, quo- rum ſcholia in Baſilicos libros inter cetera extant, in iis igitur primum nobis occur- runt 10 ANNES BRIENNIVS ;), CALOGY- RVS Dux c), DoXAPATER d), EVSTA- THIVSROMANVS Magiſter e), P?ATZVSF), PVYVTHIO- PYT tin in — — — =S. — = orum runt. et, ſi nibiis Uris⸗ IO⸗ NH ſeni. unt: ſlicis et in ſunt ti⸗ 5 lo. etel4 ur 9CV⸗ 514* . fy Io- 4 Baſil. Macedone vegue adexcid. Conſtant. 679 PYTHIODORVS g), sALOMON p), BA- PHIVS ¹½), de quibus tantum non omnia incerta ſunt. ) BaoiX. L. III. p. 786. ſehol. ) Bao. T. IV. p. 403. ſebol. L. V. p. z. ſEh. p. s202. p) T. III. p. 440. ſchol. L. VII. p. 16. 317. e) T. I. p. 489. ſc. ſchol. Eius vnòcaναι 1. III. p. uo. 490. et zeiooα, ſiue, vt hodie loquimur, Praxis, I. V. II. p. 9740. memorantur. JV) L. L. p. 34. I. VII. p. 61r. ) TL. V. p. 624. ſhel. b) L. III. p. 307. ſebol. ) Nomen Baphius, non eſſe nomen proprium, ſed po- tius notare (Ctum eum, qui rubricas explicauerit, diue titulos, illas illuſtrauerit notis, exiſtimat Suarej. Norit. Baſil. 9. 2. quod concedi non poteſt. §. III. Paullo certiores ſunt GARIDAS, qui ad Michaelem Ducam æ£ρα tοαοριαααια v ſcri- pſit ), et &iKoο τιοο α αααα D): item GONSTANTINVSNICGAEVS M), qui laudat Garidae soνα ν)., commentatusque eſt ad Nouellas o%), et ad Baoiναα libros p). X) L. VII. p. C3 -4. 1) T. III. b. 7. m) TL. III. p. 372. ſcbol. 2) TL. II. p. G3-4. 39) I. IIL p. n3. ſJ. p) L. II. p. Ga. T. III. 240. 680 Lib TV. Cup. Il. De lurieprudentia nouiſtima §. W. Ex hiſce Scholiaſtis ſiue Enarratoribus BaiXοα, quae hodie ſuperſunt, vna cum Baſilicis edita ſunt a Fabrotto, et in quatuor libris a Meermanno vulgatis, a Ruhnkento denique: de quibus iam ſupra diétum eß. Hoc vnum hic addere ad pleniorem Baααα eorumque Scholiorum cognitionem, non alienum erit, Baα½üαια in his gloſſis ſignifi- care ipſum textum Baαοναεσα): 706ν TTAιαυυ.à ſiue 786 IIæaXοορεια antiquos illos Codicis Gre- goriani et Hermogeniani enarratores »): 79 IIæAXæαε autem ipſum Codicis vel Pande- ctarum textum: IIXArτ—s denique textum no- tare. In hiſce ſcholiis, quemadmodum ſu- pra traditum eſt, permagna pars Excerpta ſunt ex antiquis Iuſtinianeorum ICtorum in- terpretationibus: quae quidem longe mul- tumque praeſtant. 9) V. Suareſ. Notit. Baſil. 9. 13 v. Reiz. V. C. Memorab. ex Baſclicit in Excurſ. XX. ad Tbeophil. p. 1246. Ceterum Paleam, quae iuri Ca- nonico adiecta eſt, ad eandem rationem dictam pu- tat Antiquam ſce. colledionem, nomenque graecum eſſe, Ian. a Coſta Commentar. 44 Decretal. p. 44. §. V. Iam de Eloſſs BecXαο h. e. interpretatio- nibus verborum iuris dicendum eſt: quales magno numero a ICtis huius aetatis ſcriptae eſſe tati peri cuid locr 1 ri Ca⸗ pu⸗ gecuum 9 Baſil. Macedone vsgite ad excid. Conſtant. 681 eſſe videntur. Earum aliquam collectio. nem edidit Carolus Labbaeus *):; ſed plu- res adhuc in bibliothecis, ſcriptis in libris, latent ). Earum autem, ſi quis indolem ſciat, et vſum rectum, magna eſt ad interpre- tationem vtilitas: ſed difficile eſt non ſatis peritis. Neque enim eius ſunt naturae, cuius vocabularia, ſiue Lexica vulgaria: ſed plerumque tantum certum aliquem locum iuris tangunt: ad alia traduci non poſſunt “). ⁵³) Eas Labbaeus primum Pariſ. 1606. 9. hac inſcriptione edidit: Vereres Gloſſae verborum iuris, quae paßim in Baſilicis reperiuntur, et notis illuſtrauit: deinde eae vna cum CGloſſäariis Philoxeni, Cvrilli, aliorumque iterum editae Pariſ. 1679. fol. denique, cum obſerua⸗- tionibus A. chultingii doctiſſimis inſertae Otton. Ibe- Jaur. Iur. T. III. Specimen Obſèruationum et Emenda- tionum in Gloſſas Veteres Verborum Iuris dedit Matth. Roe- verus V. C. adiectum Iragmento l eteris ICri de Iuris Se- ciebus Lugd. Bat. 1739. §. Cetenum de Gloſſariis Grae- cis Nomicis cf. Fabric. Bibl. Gr. Vol. IV. c. 36. 9. 1. 2) Eius generis Gloſſae Graecolatinae in Bibliotheca Cae- ſarea Vindobon. adſeruantur ineditae. v. Neſſelii Catal. MSS. Bibliotbec. Vindebon. p. 8. et 29. His ſimiles ſunt illae, e quibus Excerpta dedit Montefalconius in Catalogo Codd. MSS. Bibliothecue Coislin. p. 489. cg. Hic etiam memorandum eſt Nic. Rigalti Gloſſarium Verborum, quae in Nouellis Imperatorum Orientis poſt Iuſtinianum occurrunt, Pariſ. 601. 4. 2) Hie conferenda omnino eſt Erneſti V. C. doctiſſima Proluſio de Vererum Gloſſariorum vera indole rectomue ſu: quae cum de vniuerſo genere tractet, facile ad Gloſſas Nomicas traduci poteſt. Commendanda le- Uu S Cie 682 Lib. IV. Cap. Il. De Iurisprudentia nouiſtma Gio huius ſcriptionis omnibus iis eſt, qui vti volent Gloſſariis. Et memini, qui magnum riſum deberet doctis, eum ad interpretationem L. G. D. pro ſocio, inprimis vocabuli nundinarum, abuſus eſſet Gloſſario Labbaei, loco quidem corrupto, et ad iſtud fragmen- tum Vlpiani plane nihil pertinente. §. VI. Nunc Synopſis Baſilicorum, ſiue ExNoy⸗ g τιοα peram curamque noſtram deſi Ea etſi a quibusdam ad Romanum ecape- num iuniorem auétorem refertur, incer- tam tamen videtur habere originem: prae- terquam, quod haud dubie non admodum diu poſt ipſum Bæoραααι corpus confecta eſt. Ab auctore, quisquis ille ſit, ſcripta eſt, ſecundum ſeriem litterarum, cui ſimi- le laudat Cuiacius Aiαραανα ταπ 1εοπαπο ſed qui eam edidit, lo. Leunclauius æ) eam ſe- cundum ordinem Baſilicorum librorum, quo melius verti poſſet, digeſſit. Liber ad hiſtoriam interpretationemque iuris vti- liſſimus. x) Leunclauius eam ex Io. Sambuci Codice, Tarenti re- perto, edidit, cum interpretatione latina, Baſil. F575. fol. Obſeruutiones er Emendationes in Gnoßſfin Baſili- corum ſcripſit Car. Labbaeus editas Pariſ. 000. in qui- bus quidem plurimae lacunae ex ſcripto libro biblio- thecae regiae Pariſ. ſupplentur, Scholia graeca et quae- dam capita primum reuocantur in lucem. Ceterum de hae Synopſi v. Cuiac. Obſ. XVIII. 37. 38. Scriptus eius iber ſeruatur etiamnum in bibliotheca Caeſarea Vindobon. v. Lambeæ. Commentar. Biblioth. Vindo- 1S1 at. bon:⸗ tule ua bib dli⸗ attin⸗ tos, extit Pari nnnn te Be moe Mol. juris mirn Imnp hus, Uo⸗⸗ bus bro dem terp bib tus dein Tan ihee lent deret ſio, ri⸗ men⸗ pe. Cer⸗ m iprn Imi- ſed a Baſil. Macedone veque ad excid. Conftant. 693 bon. VI. init. Non confundenda cum hac EaXoyy eſt ExXoy“s v&α vεαν in modum compendii in L. ti- tulos diuiſa, et primo Romani Senioris anno edita, quae, teſtibus Lambecii et Neſſeli Commentariis de bibliotheca Vindobonenſi, adſeruatur inedita in bi- bliotheca Caeſarea. §. VII. Traditis iis, quae propius Baoααπ½ο Iibros attingunt, iam perſequemur ceteros vel IC- tos, vel ICtorum libros, qui his temporibus extiterunt. In quibus princeps eſt?HOTIVsS, Patriarcha Conſtantinopolitanus, qui circa annum Chriſti DCCCLXXXIII, adeoque an- te Baſilicorum confectionem ), ſcripſit No- mocanonem, qui etiam IIeouevo dicitur. No- mocanon dicitur, quia veluti compendium eſt ijuris canonici Graecorum, comparatione ni- mirum facta conſtitutionum Eccleſiaſticarum Imperatoriarum, cum conciliorum Canoni- bus, et veterum Patrum Epiſtolis Canonicis. IIgee αν adpellatus eſt, quia is liber Canoni- bus praeponitur. Hunc Nomocanonem ſiue Procanonem Conſtantinus Porphyrogenneta denuo recognitum dedit, vti ex graecis in- terpretibus z) docet Cuiacius à). Primus ex bibliotheca Io. Filii eruit Gentianus Herue- tus, et latine verſum edidit h): nouam dein- de interpretationem fecit Henr. Agylaeus c). Tandem graece et latine editus ex biblio- theca Palatina a Chriſtophoro lIuſtello 9): H repe- N 684 Lib. 1. V.an. De Iuriuprudentis nouiſima repetitus poſtea in Bibliotheca Iuris Cano- ci veteris Iuſtelli ). . „) w. Hofmann MI, ſt. Iur. inn 3. 3. Cuiacius vere ob,. VI, 9. eum Baſilicis aequalem ſtatuit. 2) ad L. plt. C. de Cuſtod. reor. a) Cuiac. Obſ. VI, 9. ) Beſil. yor. fol. C) Par. 1574. d) Pariſ. 1045. 4. e) Vol. II. Pariſ. a. ob. Ceterum conf. Fabr. Bibl. Gr. Vol IX. ,. s. §. VIII. MICGHAELPSELLVS, iunior, ad Micha: lem Ducam lmmperatorem circa annum ML/XX, iuſſu Imperatoris, verſibus politi- Cis ſcripſi t Tuvo Pi T0ον vα. Primus cum interpretatione et adnotationibus edidit Franc. Bosquetus †) ICtus, et poſtea Epiſco- pus. Nouam eius editionem parauit Corn. v. Sieben, eamque in rem Obſeruationes Cri- ticas emiſit g): ſed conſilium morte viri do- ctifſimi interceptum eſt. Quare Gerardus Meermannus Bosqueti editionem et adnota- tiones, adiunctis Siebenii Obſeruationibus, repetiit in Theſauro Iuris Ciuilis et Canoni- ci h). Geterum vt Pſelli libellus aliquam vti- litatem ad iuris Graeci cognitionem adferat, tamen multis erroribus refertus eſt. F) Parj- / MI conſa perat toren gui lo. L. ¹) . en 1)Le Ee eldi Slio D l rum ditur. ur. rum nnon nianen tus hi cio R Len 4 Baſi 1. Macedone voque adexcid. Cton, 685 ano- J) Parij 1c2. §. 2) in Obſ. Miſc. Vol. VI. p. 109. ) 1. I. . 90 /⁵. §. IX. MICHAELATTALIATA, Iudex et Pro- cConſul, iuſſu eiusdem Michaelis Ducae Im- peratoris, anno Chr. MLXXIII i), ad Impera- torem ſcripſi it olsαα voninèy, õ . qui liber in latinum ſermonem conuerſus a Io. Leunolauio, et editus eſt ). 1) v. Ritter. V. C. 84 Heinecc. Hiſt. Iur. I, go0. et ad Cod. Tvead. T. III. p. 9 k) Leunclau. TL. II. lr. Grasc. Rom. Ceterum eins co- ri. dices ſcripci plurimi in bibliothecis adſeruantur, ſed ab edito libro valde diſcrepantes. v. Lambec. Comm. Bi- mum bijioth. Vindolon. Lib. VI. p. 20. Neßel. Cazal. M§. olit . P. II . o. cum B dſco. FEVSTATHIVS, Antccelſbr, ſeripſit t orn. , reg v0α ρρονιαι ias eroy, ſiue de tempo- Ci. rum interuallis librum, ſiue, vt vulgo inſcri- do. bitur . de diuerſis temporalibus. praeſeriptioni- ids bus.- in quo libro omnia diuerſorum tempo- no- rum interualla a momento vsque ad centum ibus, annorum Praeſcriptionem, tam e iure Iuſti- toni. nianeo, quam e Baſilicis perſequitur. Edi- Wi. rus hic 'ibellus primum eſt a Simone Schar- fet, dio 1): mox plenius a Cuiacio m): denique a Leunclauio, inſertus Iuri Graeco Roma- nno lurſ. no n). Lihellus ad iuris ſcientiam non in- utilis. . ) vna cum Legibus nauticis et ruſticis Baſileae a. SFor. 8. m) in L. L. Oopp. quae viuus Fecit de iure. n) L. II. Ceterum et alibi editus extat: v. e. in P. Lin. denbergii numeris profanis er ſacrie, item in Chr. Wol. denbergii de numeris vrriusque iuris libro Francof. 1670. 4. Reſtoch. 1071. 4. §. XI. GEORGIVSPHOBENVS °), incertae ae- tatis, cuius libellos eα vτεαν, et de caſu, ſiue vερα àτοτε νiας, memorat Allatius †), ex Priore vero libro locum adfert Cuiacius. 9) de quo v. Cuiac. Ohſj. V. 4 2*) de Gergis p. 724. ap. F. Bül. Gn. Vol. X. 5. Xll. Eodem numero eſt DESMETRIVS5 . Char- tophylax, et poſtea Epiſcopus Bulgariae, cuius librum Quaeflionum graecum apud P. Fabrum fuiſſe, ex quinquageſima quinta gquae- ſtione locum aliquem brodiucens „teſtatur Cuiacius 7). „ 0 Ceiac. /. 7, 4. eK E. Fabr. Snghn. lib. II1. 325. K. XlII. NXICOLAVS. HAGIOTREODORETVS, Metropolita Athenienſis, tempore Lucae 686 Lib. IW. Cap. II. De lurisprudentia nouiſima Patriar e 0. Lin. l 0. 4e⸗ i. ex r⸗ riae, dP. e- aturt Baßt. Macedone vsque adexcid. Conſtant., 687 Patriarchae Conſtantinopolitani, fuit 7), hoc eſt circa annum Chr. MCLV, imperio Ma- nuelis Comneni, ſcripſit &cbolia in Baſili- ca g½): eumque alius Scholiaſta praeceptorem ſuum vocat t). r) Balſamo ad Nomocanon. Phot. tit. 13. p. 7087. ap. Iu⸗ ſtell. Bibliotb. Iur. Canon. vet. 5⁵) BageX. T. VII. p. 121. 2) T. VII. p. GS. §. XIV. Neque praetermittere poſſumus T1HEO- DORVM BALSAMONEM, Patriarcham An- tiochenum, circa idem tempus Is ſcripſit juſſu Manuelis Imperatoris u) Commentarios ſiue &holia in Photii Nomocanonem; quae vna cum Photio ex codice ſcripto bibliothecae Palatinae edita ſunt a Chriſtophoro luſtel- lo ): repetita poſtea in bibliotheca Iuris Canonici veteris ), collato libro ſcripto, cum prolegomenis Photii e Cod. biblioth. Oxon. primum editis. Idem Balſamo ſcri- Ppſit Colledionem Conſtitutionum Eccleſiqaſtica- rum e Codice, Digeſtis, Nouellis Iuſtiniani tribus libris congeſtam: quam lo. Leuncla- uius Paratitlorum nomine inſcriptam primus latine edidit z) cum libris Notatorum 4): graece primus e duobus libris ſcriptis protu- lit H. Iuſtellus ?“), additis Leunclauii verſio- ne, multo emendatiore, Notatorumque li- bris, 4 688 Lib. W. Cap. II. De lurisprudentia nouiſſimaæ bris, et Car. Annib. Fabrotti an imaduerſio- nibus «c). Vt taceam, eiusdem Balſamonis librum MsXerâαναι Arο„οτπιον ad ius cano- nicum vetus pertinentem, editum a Leun- clauio 1), aliasque eiusdem ſcriptiones. In his omnibus ad iuris Romani cognitionem valde praeſtabiles ſunt Commentarii ad No- mocanonem Photii *). 2) Nicetas in Maacio Agelo. xX) FPariſ. 1075. 4. 1 *)) a luſtello et Voello Tom. II. 2) Francof. 1592. 8. 4) quae etiam inſerta ſunt Ozton. Theſe Iur. Rom. I. III. *) in Bibliotbec. Iur. Canon. Eet. L. II. c) Alium Cod. MS. ab edito valde diſerepantem, ſub titulo Nia Gog rageus uνανααααα 707* kepoĩs ααοι alertarti in bibliothec. Caeſ. refert Lamber. Lib. 1. 4 Teanclar. 1. 1. Iur. Gr. Kom. [ꝰ*) Commemorandus hic quoque eſt MAT T HAEVS BLASTARES, Hieronomachus, qui ſcripfſit circa a. 1335. Gntagma aaherienm eorum omnium, quae in ſacris genuiniſque canonibus continentur, graece editum in Beueregii Gnodico ſ. Pandectie Cano- nuin, T. II. P. II. Praemilſit Hiſtoriam Canonum, eui ſubiicit hiſtoriam LL. vſque ad Sec. IX. v. Fabric. Bibl. Gr. T. X. p. 493. T. XII. p. 366. ſq.] §. XV. CONSTANTINVS HARMENOPVLVS, ICtus Peritiſſimus, Iudex Theſſalonicenſis, et Ioanni Cantacuzeno, Ioannique Palaeolo- 20 Imperatorihus a conſ lio fuit e). Scripſit anno anno ſine Badli, dem Bao ruct Puu⸗ tnibun mus graer iinur noua Dein Raok Scri War⸗ tione heni⸗ prod libri Rrin *) v ,( 9)v loh 5 plun me ſio. is no⸗ In ſem EVS circa in raece Cano⸗ num, ahrie 18, ls, olo⸗ pee ano⸗ a Baſil. Macedone vsque ad excid. Conſtant. 699 anno Chr. MCCCXLV, IIXůιιο τα ναονα, ſiue Promtuarium lIuris, quo Promtuarium Baſilii Imperatoris ſuppleretur. In quo qui- dem vſus eſt, cum iuris Iuſtinianei, tum Bæiααναανο ibris, atque recentiorum Imperato- rum Conſtitutionibus, αοραα τιοαταäοααπäooν)), Poνιäαιιaποτι Magiſtri, et Exaραιοι g). Liber tribuitur in LXXX. titulos; eſtque vtiliſſi- mus ſtudio iurisprudentiae. Primus edidit graece Theod. Adam. Sualenbergius b). La- tinum fecit Bernardus a Rey?): cui ſucceſſit noua interpretatio elegentior Io. Merceri ). Deinde prodit D. Gothofredi editio prae- ſtantiſſima, adiecto Gloſſario Nomico 2). Scriptos huius Promtuarii Codices recenſent Suareſius et Neſſelius m). Nouam vero edi- tionem luculentiſſimam parari a Dau. Ruhn- kenio V. C. accepimus; quae vt propediem prodeat, optabile eſt. Eiusdem Harmenopu- li Epitome Iuris Canonici Graecorum n), aliique libri ſunt: de quibus hoc loco dicere nihil attinet 0). e) v. Fabric. Biblioth. Gr. Vol. X. p. 273. F) Cuiac. Obſ. VI, 1o. g) v. Pracfat. Harmenopuli: quae etiam reperitur apud Fabr. Bibl. Gr. Vol. XII. p. 437. b) Pariſ. 1540. 8. cuius exemplum manu Iac, Caiacii pluribus locis valde auctum emendatumque e libro ſeripto, ex libris Io. Bened. Carpzouii, illatiun Biblio- XX the- 69o Iib. I. Ceb. De luriprudentis nou ſima 140 thecae Ampliſſimi Senatus Lipfienſis, ſeruatur: que no- vus editor vt vtatur, iurisprudentiae cauſa, optabile eſt. ” ) Colon. 1 547. er 49. 8. 4 üunti 1) Lugd. 1556. 8. =ð =DM Ppeii 1) Geneu. 1597. 4. Ture ) Wareſ Not. Baſ- §. 5. MMR Caal. Bibt. Vindolon. qus P. II. p. F. s, 2) Edita a Leunclau. Iur. Gr. Rom. IL. I.I. kacie *) v. Fabr. Bibl. Gr. Vol. X. p. 273. 8 C. xvVI. Extat etiam MeXsrn rre PiN õ 0, ſiue Commentatio de nudis padctis, incerti tem- poris et auétoris p). Laudantur praeterea plurimi alii Graecorum lIurisconſultorum libri inediti, qui in bibliothecis adſeruan- tur: veluti 10SEPRI TENEDII Index Beαπια0 xMατι π sονXαπον, et TIeXαιι Be⁵αα 2&ατ οαρεοονα; de quibus legendi ſunt Indices bibliothecarum. Neque enim mul- tum hoc loco de iis dici vel bpoteſt, vel ne- ceſſe eſt. ) apud Freber. in Leunclau. Iur. Gr. Ronr. TL. II. 9 v. Suareſ. Notit. Baſil. §. 8. Lambec. Comm. Bibl. vin. Zi Lib. EII. Nſel. Catal. Bul. V. mdobon. Ms5S. 4 II. 6. 74 Dn. bile NNeg. 2Baßil. Macedone veque adexcid. Conſtant. 691 F. XVII. Ceterum Romana iurisprudentia, Con- ſtantinopoli ſemper fere culta, et tradita ); penitus ex Oriente profugit, occupata a Turcis imperii orientalis ſede. Quod ſi quis hodie vſus ſit iuris Romani inter Tur- cas, vti tradunt *½), exiguum tamen eſſe; facile eſt ad exiſtimandum. „) §Saeculo XII. Irnerium ius eiuile ibi didieiſſe tradit Ciron. Obſ. Iur. Can. V, 5. D Menag. Amoenit, Iur. Ciu, cup. XXPI. ynckeri btele 05² IV; 1. P. 397. 692 Lé. IV. Cap. III. De Iuris Iaſtinianei r r e . r r r Ie e r e e e CAPVT III. DE IVRIS. IVSTINIAN EI REVOCATIONE IN VSVM ET SCHOLAS OCCIDENTIS8 SECTIO TI §. I. lum igitur in Oriente poſſeſſionibus ſuis quaſi deiecta, ac fugere coacta, cum omni ſupellectile, ceſſiſſet Iurisprudentia, veterem ſuam patriam, Italiam, vbi nata, eæt educata, et dotata, repetiiſſe, vt anti- quum patrimonium, antea propemodum deſertum et incultum, recoleret, viſa eſt. Ac tametſi, qui illius antiquum patrimo- nium colerent, quaſi colonos, et admini- ſtratores quosdam ſemper habuit in Italia; ſenſim paullatimque tamen negligendo poſ- 4 ſeſſtiones veteres, temporum etiam calami- tati · eule itibe das dact fele cum yero tenti tins I Iye muc Mag Iur. lis Sola luſt obd ius nor hn! nor ris niſ Pro cete adi den I ſuis uin tia, ta, nti⸗ reuocatione in vſum et ſebolas in Occid. 693 tatibus, ita imminutus ager erat, vt paruus mo- dus ſupereſſet, et ad tantam ſterilitatem ad- ductus, vt propemodum nihil fructuum ex ſeſe efferret. Cum vero ex oriente pulſa cum bonis artibus omnibus rediiſſet, tum vero veterem recipere dignitatem, atque po- tentiam coepit. Sed preſſius atque diligen- tius rem exponemus. §. II. In Occidente, vt ſupra tradidimus, poſt Theodoſi iunioris tempora Codicis potiſſi- mum Theodoſiani, et Alariciani auctoritas magna fuit, diuque perſtitit. Neque vero Iuris luſtinianei vſus in prouincias, a barba- ris occupatas, ac poſſeſſas, induci potuit. Solam Italiam et Africam, barbaris ereptas, Iuſtinianus corporis, a ſe editi, neceſſitate obſtrinxit. In Africa, ab Saracenis inſeſſa, ius Iuſtinianeum, vna cum imperio Roma- norum, poſſeſſi one ſua paullo poſt excidit. In Italia vero cum Langobardi inſediſſent, non ſolum in Exarchatu, ſed etiam in cete- ris prouinciis, Langobardorum dominatio- ni ſubiectis, auctoritatem obtinuit ſuam ), propterea, quod et hi populi, ad exemplum ceterarum barbararum gentium, a ſe ſub- actis prouinciis veteres leges et iura ſua pru- demti conſilio reliquitent. Neque vero XX = poſtea 694 Lib. IV. Cap. III. De luris Iuſtinianei poſtea cum a Francis debellati Langobardi, Italiaeque regnum conſtitutum eſſet, iuri Iu- ſtinianeo vis abrogata ſua b). Itaque ſemper in Italia poſt luſtinianum vſus iuris Iuſtinia- nei permanſit *). a) v. Leg. Langobard. Lib. I. tit. 29. . Feud., L. er II. Feud. 2. 5) Leg. Langobard. II. tit. 56. Baluz. Capitular. Reg. Francor. T. I. p. 345. 774. cf. Conring. de Orig. Iur. Germ. c. 20. [**) v. Senckenberg. de receptione Iuris Rom. in pench III. Merbod. Iuriepr. p. 03. 4g.] 6. III. Maior tamen vſus Codicis et Nouellarum, quam Pandectarum, fuit, Clerieis i inprimis auétoribus c), quorum praecipua iura ac pri- uilegia in Codice et Nouellis continebantur. ) Conring. l. a Perrus de Marca de Concord. Sacerd, et Enimuero, ſi Iuris Iuſtinianei vſus reman- ſit, qui fit, vt ſaeculo XII. in Italia inſtaura- tum, reſtitutumque dicatur? In quo ſic te- nendum eſt, etſi vſus fuerit eius iuris, mul⸗ tis tamen nouis Legibus vel moribus ſuper- uenientibus, ita aucétoritatem ſenſim immi- nutam, vt vix vmbra aliqua adpareret. Ita- que cum ſaeculo XII extitiſſent, qui iura Iu- ſinianes, corumqus Corpus enarrarent, au- dito-⸗ ditor. magr ne, fieren ſünie ſolun jam! ile⸗ que ſtitu cere ue Gor exib tion eſt, que ru Dig . 5 rS ill ſiit mO et: dun Pe der N. lur. bett. an, Imis Pti. ltür. e man⸗ zura⸗ te⸗ “ pel⸗ minl⸗ lta⸗ ulu⸗ t, l⸗ reuocatione in vſum et ſeholas in Occid. 695 ditoribusque ſuis traderent, eſſentque in magna doctrinae ac prudentiae exiſtimatio- ne, vt magni ad eos audiendos concurſus fierent, tum vero aucétoritas ac vis iuri Iu- ſtinianeo reſtituta videbatur, iterumque non ſolum in Italiae iudicia reducta eſt, Aed et- iam in peregrina et externa regna primum illata. 5§. Vv. Cauſae autem eius rei varie eduntur. Nam- que nonnulli, Lotharii II. Imperatoris Con- ſtitutione in Italia iuſſos fuiſſe quosdam, do- cere, interpretarique Ius Iuſtinianeum, huic- que iuri ſoli, abrogatis ceteris legibus, au- Gtoritatem, ſtatuunt, datam ). Alii vero exiſtimant, inuento in Amalphitana expugna- tione Pandectarum, quod nunc Florentiae eſt, exemplo, effectum illud eſſe, ſtudium- que illud refloruifſe, vel etiam id Pandecéta- rum exemplum occaſionem dediſſe, vt ICti Digeſta enarrarent, vel vt Lotharius Imp. iu- ris Romani ſtudium pracciperet. Sed prior illa cauſa aguitur inde e), quod neque Con- ſtitutio illa Lotharii II. editur, neque teſti- monium de ea re ſcriptoris alicuius antiqui, et aequalis laudatur. Haec vero ratio du- dum etiam exploſa, atque eiecta eſt, pro- pterea, quod dudum ante iſtam Dige- XxXx 4 ſtorum 696 Lib. IV. Cap. IIl. De luris Iuſtiniane, ſtorum inuentionem iactatam, et ipſa Di- geſta in vſu et ſcientia /), et iuris Iuſtinia- nei enarrationem in ſcholis verſatam hodie conſtat. Pepo enim primum, ac poſt nerius ante iſtam Amalphitanam expeditionem ius ciuile profeſſi ſunt Bononiae g). Ipſa vero exempli iſtius Digeſtorum tantopere vendi- tata inuentio multis iisque grauiſſimis dubi- tationibus obnoxia eſt. 2) Sigon. de Regn. Ial. XI. fin. Panciroll. de claris Leg Interpr. II, 3. et 23. Gifan. vit. Iuſtin. in fin. Artbur- Duck. de Auctor. Iur. Ciu. I, 14. Ciron. Obſ. Iur. Can. V, 5. e) Primus eam rationem impugnauit Fy. Lindenhrog. in Praef. ad Cod. Leg. antiqu. deinde Georg. Calixtus Epitom. Tbeol. Moral. p. 12. Quibus cum Barthol. Ni- buſius ſatisfacere acriter tetendiſſet, tandem H. Conrin- gius totam iſtam ſententiam penitus eiecit cum in praef. ad Orig. Iur. Germ. tum in Orig. Germ. c. 22. et 23. ac denique etiam in Reſponſione ad Nibuſii Obiectiones, quam Originibus Iur. Germ. ſubiecit p. 259. f) v. Guid. ad Grandi Epiſt. de Pandect. ad Io. Auera- nium p. 49. Atque in Anglia etiam Digeſta ipſa Saec. XII. lecta fuiſſe docet, praeter Schwarz. in Exercit. de deriuatione Pandeétarum ex Forentinis, inprimis P. Bondam V. C. in Animaduerſ. Crit. c. XI. g) Odofredus ad L. 1. D. de Iuſt. er Iur. [(v. Senckem- ,²² l. c. p. 774.] g. VI. Sed non alienum fuerit de iſta quaeſtione ſuper exemplo Pandectarum Florentino non- mihil, veluti per indicem, attingere. Eſt enim illius vone non⸗ ninm reuocatione in vſum et ſcholas in Occid. 697 illius exempli tanta auétoritas, et praeſtantia, vt id cognoſcere attineat. In quo, vt eorum ſententiam non plane amplectamur, qui li- brum iſtum ſcriptum eundem eſſe ſtatuunt, quem lIuſtinianus ipſe in aliquam prouinciam miſerit, neque iis ſubſcribamus, qui ex eo cetera omnia Pandectarum, quae hodie ex- tant, exempla quaſi ex fonte, manaſle arbi- tranturh): hoc tamen neceſſe eſt, iſtum Co- dicem vltimae eſſe antiquitatis, ceterisque Pandectarum codicibus ſcriptis haud dubie praecellere: ſtatimque ab eo tempore, quo in notitiam ICtorum doctorumque homi- num veniſſet, in ſumma exiſtimatione fuiſ- ſe ac laude verſarum. Id autem non eo de- bet valere, vt hunc librum omni errore va- cuum, eiusque lectiones, quamuis omni ſententia carentes, vitioſasque, tamquam oracula quaedam, pro certiſſimis habeamus. Quod qui ſtatuunt, quid aliud, quam libra- rium humano auguſtiorem, et tantum non deum aliquem, faciunt?). °) Principes huius ſententiae ſunt A. Auguſtin. Emend. L, r. III, 1. Laurellus in dedicat. Pandect. FHlorent. et H. Brencmannus Hiſt. Pandect. III, . Plerique vero do- Cti ſententiam hanc impugnant. Quod de induſtria fecit Ichwarzius in Exerc., an omnia Pendectarum exempla ex Florentinis manarint. Ceterum omnino de hac quae- ſtione adde IIluſtris ac ICtiſſimi litteratiſſimique I. H. Bornii hac de re Exercitationem pereruditam. XX 5 ) Iia. 698 Lib. IV. Cap. IIl. De Iuris Iuſtinianei ¹) Itaque haud dubie comparanda etiam aliorum libro- rum ſcriptorum varietas, aeſtimanda ex regulis criti- „ cis, ac diindicanda eſt: vti optimi Critici facere in aliis auctoribus antiquis conſueuerunt, quamuis vnus eſſet Codex omnibus longe antiquior. cf. Mieliugii praæfat. §. VII. Eum librum in expugnatione vrbis Amal- phitanae inuentum, Piſanisque a Lothario II. Imperatore donatum, Piſas translatum eſſe, conſtans fere fama eſt, ſed ſine auctore. Ita- que quamquam plerique docti homines eam amplexantur, videlicet, vt miſcendo fabulas librum iſtum auguſtiorem, totamque rem mirabiliorem faciant: tamen ab omni proba- bilitatis ſpecie adhorrere, quippe teſtimo- niorum antiquorum auctoritate deſtitutam, facile quiuis intelligat ). Id vnum certum eſt, librum Piſis debellatis deportatum Flo- rentiam eſle; vbi etiamnum hodie magna cum cura adſeruatur. Hiſtoriam huius Co- dicis perſecutus eſt de induſtria H. Brenc- mannus/): quamuis iſtam fabulam omni ope- re tueri laboret. ) Fabulam iſtam ex profeſſo impugnauit Guldo Gran- dus Epiſtola de Pandectis ad V. Cl. Io. Aueranium Flo- rent. 1726. et ibidem a. 1727. cum notis variis et adpen- dice veterum monumentorum repetita. Quem eum Bern. Tunuccius refutare adgreſſus eſſet, ad Nobiles Socios Cortonenſes, qui Academici Etruſci dicuntur, Epiſtola, in Jua uonstulla refutanrur ex epiſtola G. Grandi Lucae 1728. reuocatione in vſum et ſeholas in Occeid. 699 1728. 12. Grandus ſeripſit Vindicias pro ſua Epiſtola de Pandectis aduerſus inanes querelas er oppugnationes Bern. Tanuccii Piſ. 1728. 4. Reſpondit Tunuccius ſcri- pto libro, cui index: Difeſa ſeconda dell vſo antico del- le Pandette, del ritrovamento del famoſo manoſeritto di eſſe in Amalphi ete. Florentiae, 1729. Tandem eandem quâeſtionem tractauit Bart. Luccabertius, li- bro, qui inſcribitur: Naova diſamina deila Storia delle Pandette Piſane, et di chi prima le rammentaſſe, come ancora d'altre incidenti queſtioni in Fuenza 1730. 4. [ef. Maſcou. Comment. de rebus ſub Lothario geſtis Lib. II. c. 760.] 2) Hiſtoria Pandectarum. §. VIII. Reſtat igitur vnum illud, vt ſtudium iuris Iuſtinianei reductum, ſiue potius tantum in- cenſum, debeatur docentium illud denuo ICtorum aucétoritati, et exiſtimationi. Nam ſaeculo XII. primum PEPoO, mox IRNERIVS, ſiue Guarnerius, hoc eſt Wernerus, Germa- nus, quem Conſtantinopoli, fama eſt, didi- ciſſe iurisprudentiam, ſcholas iuris ciuilis ape- ruerunt, ad eosque tantus auditorum conflu- xit numerus, vt iurisprudentia tum vitam re- cipere videretur, vt auctoritas, atque cultus iuris Iluſtinianei omnes fere Europae prouin- cias peruagaretur: ſenſimque fora ac iudicia omnia occuparet, tacita primum, deinde etiam expreſſa Principum voluntate. Quod etiam in Germania noſtra contigit ). m) De vſu et auctoritate Iuris Iuſtiniane: egeriint inſtis libris, et diſſertationibus, Arthur. Duckius de Vſa er au- torirase 700 Lib. IV. Cap. II. De Iuris Iuſtinianei ritate iuris ciuilis Romani in dominiis Principum Chri- ſtianorum Lond. 103. 8. Io. ILoach. Hagemeierus de Hu ter auctoritate iuris ciuilis Francof. 1603. 4. Helfricus Funnius de auctoritate iuris Gieſſ. 1629. 8. Ericus Mau- ricius de Labris iurie communis eorumqne vſu. Henr. Lin- ckius Diſſ. de Iuris Iuſtin. receptione atque auctoritate in Germania Altorf. 107o. et o. Hulder. Eybenius de au- Ror. vſuque iuris Iuſtin. in Germaniae iudiciis in Opp. lo. Sum. Sryckius in Diſcurſu praelimin. Vſui Mod. Pand. praemiſſo. Io. Caſp. Heidelmannus in Diatrib. Hiſt. Iu- . rid. de Receptione iuris Romani eiusdemque er Legum Germ. veterum in foris vſu auctoritateque praeſente Gorß. 773. 8. Ern. Loach. Weſtphal. Diſſ. de iuris Romani indole et obligandi diuerſa ratione ac dignitate in foris de receptione iuris Rom. in Append. III. Merbodi Iuris- prudent. Fref. ad M. 7756. 4.] SECT. II. De ICZiS: de — Schola Irneriana, Accurſiana, Barto- lina, Cuiaciana, methodoque Ra m i ſtica. §. I. upereit⸗ vt de ICtis a tempore reuocati in Vvſum iuris Romani, eorumque ratione ex- ponatur. Eorum diuerſae extiterunt Scho- lae, diuerſam ſequentes viam: primum Irne- riana, apud Romanos! er Germanos Roſtoch. 17/5. Seuckenberg. fen mnnt (Mia ſuge trad I ner prin yoce omn cona Citc⸗ tio 60 inten ICti curt. 4) MA IIIX DVS Iitat ſba⸗ inh aen un ts. ni ris 15⸗ reuocatione in vſum et ſcholas in Occid. 701 riana, deinde Accurſiana, poſt Bartolina, hinc Cuiaciana, denique Ramiſtica. De quibus ſingulis hoc loco ſingulatim, ſed breuiter, trademus. §. II. Irneriana quidem Schola auctorem ac principem habuit IRNERIVM, ſiue Guar- nerium, vel Wernerum, Germanum. Is cum primum Rauennae artes liberales tradidiſſet, vocatus Bononiam, ius ciuile, cum ſummo omnium plauſu, maximoque auditorum concurſu, publice profeſſus eſt. Mortuus eſt circa annum Chriſti MCXL). Eius haec ra- tio fuit, vt breuibus enarrationibus, quas Gloſſas vocant, ſiue ſcholiis, Ius Iuſtinianeum interpretaretur. Quam ſecuti Auditores, et ICti deinceps tenuerunt fere vsque ad Ac- curſium. a) v. G. Grandi Epiſt. de Pandectis. H. 12. n. 74. §. III. In eius Auditoribus principes fuerunt MARTINVS GOSIAS, BVLGARVS, HVGoO- LINVS APORTARAVENNATE⸗ ctIAGCO- BVS: quos Fridericus I, Imperator, aucto- ritate eorum motus, in Comitiis Roncalien- ſibus anno Chr. MCLVIII, adhibuit b). Sed in his Martinus et Bulgarus, cum alter aequi- tatem, ius ſeriptum alter defenderet, veluti Labeo 702 Lib. W. Cap. III. De luris Iuſtinianei Labeo et Capito, diuortia fecerunt: quae diſſenſiones latius manarunt, etiam inter Au- ditores, a quibus ad ſequentes ICtos deffu- xerunt: ita vt Goſianorum, ac Bulgarianorum nominibus ſecernerentur. Harum autem diſſenſionum veſtigia etiam in Decretalibus Pontificum non raro adparent c). Ab his duobus doctoribus profecti deinceps et il- luſtres facti ſunt inter Goſianos quidem PLACENTINVS, ALBERICGVS a Porte Ra- vennate, et PvYvLEVS, inter Bulgarianos au- tem 10ANNES BOSSIANVS,; NICOLAVS FVRIOSVS BAGAROTTVS, LOTHARIVS CREMONENSIS8s, AZO, HOMOBONVS HOSTIENSIS8, ROFFREDVYS BENEVEN- TANVS, IACOBVS BALDVINVS, ODO- FREDVS, et ACCVRISVS ). Qui omnes Gloſſatorum nomine proprie adpel- lantur. b) Radeu. Vit. Frid. I I, 5. c) v. Ian. a Coſta in Summar. et Commentar. ad Decie- tal: paſſim. 4) v. Brunquell. Proluſ. de Sectis, et controuerſiis Iuris Iuſti- mnianei interpretum, quos Gloſſatores adpellamus, Ien.: 7725. 5. IV. Inter haec cum etiam ius Canonicum, in- primis Gratiani Decretum, auctoritate Pon- tificum, enarrari in ſcholis eſſet coeptum, duae duae fun, Neq „ nes: Gibe taret ſicis Leg⸗ uup et in ſm cum tifici Ue giys inge tum ſuit, Guo guae Au. efu. runn Gtem libus his et I. idem N- 4l⸗ 4AVS UIVs NVvS VEN- 050 C pel⸗ De tr⸗ len m⸗ bon⸗ gtum; dde reuocatione in vſum et ſeholas in Occid. 703 duae extiterunt diſciplinae, quae Decretiſta- rum, et Legiſtarum nomine celebrarentur. Neque horum minores fuerunt contentio- nes: cum inprimis Italia in duas factiones, Gibellinorum et Welphorum, diſtracta agi- taretur: quorum vna Caeſaris, altera Ponti- ficis auctoritatem ſequererur ac defenderet. Legiſtarum, id eſt, ijuris ciuilis interpretum, quippe a Caeſaribus vario genere dignitatis, et iuribus inſignibus ornatorum, ſecta cau- ſam Caeſarum aduerſus Pontifices tuebatur: cum contra Decretiſtarum natio ad Pon- tificis auctoritatem neceſſario ſe contu- liſſet. Saeculo XIII, FRANCISCVS ACCVR- sivVs, qui ab Azone profectus eſt, tanto ingenii acumine, tantaque auétoritate fuit, vt ſuperiores omnes viciſſe videretur. Tan- tum autem ſtudium iurisprudentiae in eo fuit, vt in ſolitudinem ſeceſſiſſe tradatur, quo maiori diligentia, collectis, inque or- dinem redacétis ſuperiorum ICtorum Gloſ- ſis, lIus ciuile illuſtrare poſſet. Ab eo igi- tur perfecta eſt Gloſa, circa annum Chr. MCCXX *), ſummam auctoritatem naca, quam hodieque fere obtinet. e) v. Paneiroll de Clr. Leg. Imerpr. Il. o0. 704 Lib. IV. Cap. III. De Iuris Iuſtinianei §. VI. Accurſu acumen, et diligentia, indeque auctoritas fere omnes ad ſe audiendum con- uertit. E quo factum eſt, vt omnis fere ſe- Garum diſſenſio conticeſceret. Ceterum ab eo profecta eſt ratio, vberioribus commen- tariis iuris ciuilis illuſtrandi, atque explican- di ). Eam rationem viamque ſecuti ſunt Auditores ſectatoresque: a quibus propaga- ta eſt vsque ad Bartolum, nouae ſcholae principem. Praecipui vero ſcholae Accur- ſianae auctores ſunt, primum duo eius filii, FRANCISCVS ACCVRSIVS, et FRAN- CISCVS CERVOTIVS, deinde vBERTVS BoOHIVS Parmenſis, I10 ANNES COLVMBTL NVS, IACOBVS ARDIZO, ODOFREPDVS Bononienſis, PINVS ROSSANVS, PE- TRVS de BELLA PERTICA, OLDRADVS, IAC. de BELVISO, BVTRIGARIVS, CcCI- NVS Piſtorienſis, ALBERICVS d ROSATE, FRAN C. TIGRINVS, FR. RAMPONIVS, et NIG. MATTARELLVS; de quibus in- primis Guido Pancirollus g), aliique expo- ſuerunt. y) Eius in interpretando ſollertiam, quamuis multi val- de contemnant, tamen miris modis effert Cuioc. Objſ. III, 2. quem etiam alii doctiſſimi ſane Cti ſequuntur. Cuius laudis ea vis eſie debet, isque modus, non vt cum doctum fuide, aut, vbi litterarum lux deſiderare- . tur, tur, potl pute Hae A daecl le 54 Cto tami ſupen ledti⸗ fere uae do p tenſe men trach tum in ſi beret teros 91 1 V. Ni egue con⸗ teſe. m ab men- lcan⸗ ſunt Pape⸗ holae r⸗ fli AXN- TTIS MU⸗ 1VS5 Pl⸗ PV8; c- ATI, IVs;, 85 in⸗ expo. glirel⸗ Nlun uumtu. non ſt lerate⸗ tur, reuacatidue in vſum et Ncholas i in Occid. 705 tur, reéte vidiſſe, ſed vt, in quibus ſolo ingenio niti poſſent, et induſtria, in iis egregiam operam nauaſſe, putemus. g) de Cur Leg. Iuterpr. Lil. II. §. VII. Accurſianae diſciplinae ſucceſſit Bartolina Saeculo XIV: cuius auctor fuit BARTOLVS de SAXO FERRATO. Is profectus a Cino ICto, plane aliam ingreſſus eſt viam; vt non tam interpretaretur iura; et explicaret, Vti a ſuperioribus factum erat, quam potius Dia- lecticam Arabicam, quae tum primum pro- ferebatur; in lurisprudentiam immitteret et quaeſtionibus propoſitis, ſubtiliter, diuiden- do partiendoque dirimendis, calumniam fo⸗ renſem inſtitueret ). Quam effuſam com- mentandi, diſſerendique rationem, a Bartolo traditam, ICti tenuerunt, vsque ad Alcia- tum fere et Cuiacium. Bartolus vero cum in ſummo honore, gratiaque fuit apud Im- peratorem Carolum IV. ), tum apud ce- teros omnes ſumma exiſtimatione floruit. ) Panciroll de Clar. Leg. Inerpr. I1,6. et7. ¹) v. PDiplouatatius in Vita Bertoli S. 6. quam Fabric. Bibl. Gr,: Vol. XII. p. 555: retulit. 706 Lib. IV. Cap. II. De luris Iußinianei 5. VII. E ſchola eius inprimis prodiit BALDVS, poſt Bartolum ſummae auctoritatis ICtus, ſed ingratus erga praeceptorem ½). Baldo ſucceſſit diſcipulus, ?"AVLLVS CASTREN- S1S: hunc ſecutus eſt auditor ALEXANDER TARTAGNVS, Imolenſis; a quo profecti ſunt illuſtres duo ICti, BARTHOLOMAEVS SOCINVS, et IASON MAYNVS. Neque tamen tacendi ſunt ANGELVS et PETRVS vterque BALDVSs, BARTHOLOMAEVS. SALICETVS, IAC. ALGAROTTVS, BAR- THOLOMAEVS CAEHFOLLA, FRANG. CVRTIVS, HIPPOLYTVS RIMINALDVS, RAFHAEL. CVMANVS, ALENXANDER a5 ALEXANDRO, ſcriptis Diebus Genialibus inprimis clarus, 10 A NNES denique BER- TACHINVS: de quibus conſulendi, qui vi- tas ICtorum perlſecuti ſunt). 1) Panciroll. de Clar. Leg. Iuterpr. II, 72. 1) Pancirell. l. c. lib. II. Io. Fichardus, in Pitis ICror. il. luſtr. Marcus Mantua in Epitome Viror. UWluſtr. Io. Ba- ptiſta de Gaſalupis in Hiſtor. Interpret. et G loſſat. Iuris, Cattelinuus Cotta in Recentione inſignium Iuris interpr. et Matth. Ur ibaldus Mopha, i in Cutalogo Inuterpr. Iur. Ciu. F. IX. 2 de in iu ruum illox A1C viam Cun Alex widi⸗ tem eand Jn cxzull ſeili gant Co ficie rum h 4Pt CON ſegn i drs, s, aldo REN- DER fechi AIVS eque raVS EVS AN- NC. 1n ibue 3n- i ſi⸗ Cor. i. . B⸗ r. luri, interyr. r. M. reuocatioue in vſum et ſcholas in Occid. 707 Sequitur Saec. XVI. Cuiaciana ratio, quae in iurisprudentiam lumen artium humanio- rum intulit: quod paullo ante in Occidente illuxerat. In qua princeps extitit ANDR. ALCIATVS. Nam etſi iam ante eandem viam ingreſſi erant Caſtilioneus, Raphael Cumanus, Fulgoſius, et Alexander ab Alexandro: tamen ceterorum ICtorum in- uidia contemtuque iacuerunt. Alciatus au- tem eo ſucceſſu vſus eſt, vt inde certatim eandem rationem ſequi ICti inſtituerent: quamquam non SEerant, qui contemtus cauſa illos Humaniſtas, ſe autem gloriae ſcilicet gratia, egregio nomine, et ele- gantiae eorum teſte, Realiſtas vocarent. Quod genus hominum nec defecit, nec de- ficiet vmquam: cum litterarum humanio- rum diſciplina, cum ſummo labore coniun- a, adeoque difficillima, nec niſi ingenio apta ſollerti, huic hominum ignauiae non conueniat. §. X. Eodem tempore fuit, qui eandem ſectam ſequeretur, AEMILIVS FERRETVS; a quo profectus eſt ANTONIVS GOVEANVS. Ex YXy 2 Alciati 7⁰8⁸ In. 7. . ay. III. De Iuris Iuſtinianei Alciati autem diſciplina prodiit eximius ille, et in omni litterarum genere eruditiſſimus ANTONIVS AVGVYSTINVS, cuius in Ro- manam iuris ſcientiam, ipſumque ius Ca- nonicum egregia extant merita. Secuta eſt ingens einsdem ſeclae atque viae turba do- Rorum ICtorum, in Gallia inprimis, in qua, paullo Poſt, quam nata elegantior i iurispru- dentiae ratio, relicto veluti pattiae Italige ſolo, ſedem domiciliumque poſuiſſe vide- batur, veluti AV. GALVANVS, EGVI- NARIVS BARO, FRANC. DVARENVS, TRANC. BALDVINVS, MIVGO DONELLVS, ANT. CONIIVs, RVSSARDVS, aliique, ſed omnium princeps IAC. CVIACIVS, qui tantum cum in Romana jurisprudentia, tum in ceteris iuribus, litterisque ommbus, effecit, vt neque ante eum, neque poſte eum fuerit, neque futurus ſit quisquam, qui non dicam ſuper. are, ſed 4equare eius docktrinam et merita poſſit: cuius viri virtutem et me- rita ſummi et optimi ICti vim notionemque explere merito dixeris: qui artem interpre- tandi docendique luris Ciuilis ad id faſti- gium extulit, Vt ſummo iure Cuiaciana ſit ab eo ratio adpellata. Huius praeſtantiſſimi ICti et interpretis libros, ſumma eruditione ſeriptos, maximo acumine et diligentia ela- boratos, boran verla laude quoe nus, eum plea X tum Con u ſue gyuac artikl, Gra rund Ulad TRA 80 NVs TR DER MA 005 DIX reuocatione in vſum et ſcholas in Occid. 709 boratos, in ſummo pretio ſtudioque eorum verſari debere, qui ad aliquam idonei ICti laudem adſpirent, omnes concſentiunt. Nec, quod de Ciceronis libris ſcripſit Quintilia- nus, de huius ſcriptis dubitem adfirmare, eum iam multum Proſeciſſe, cui Cuiacius Placcat. §. XI. Neque adeo mirandum, ſi inn aetas tan- tum doctiſſimorum ICtorum foetum fudit. Contigit hoc in omnibus fere artibus, vt, quo tempore vnus egregius artifex enituit, ſiue exemplo, et imitatione ſiue fortuna 2 quadam, multi alii i in eodem genere inſignes artifices exiſterent. Vel vna illa Oratorum Graecorum aetas illud comprobet. Fue- runt igitur Cuiacii tempore, vel paullo poſt, illuſtres ICti inprimis, GVIL. BVDAEVS/ TRAN C. HOTTOMANNVS, BARN. BRIS- SONIVS, EM. MERILLIVS, IO. BELLO- NVS, ILO. CORASIVS, P. FABER, BER- TRANPI, A. GVIL. COSTANVS, PHIL. BERTERIVS, STEPH. DVRANTIVS, GVIL. M ARANVS, VIN C. GABOTIVS, IAN. A. COSTA, INNOC. CIRONIVS, ANT. DA- DINVSALTESERRA, GVL. et RAD. F0&² Vy 3 NERII9 710 Lib. IV. Cap. I! De luris Iaſinionei NERII, FR. CONNANVS, ANT. MORNA- cIVS, PETR. et FRANC. PITHOEI, fra- tres, FR. FLORENS, IO. DOVIATIVS, GorTrHOFREDI, pater et filius, aliique m). Qui omnis in Galliae ſcholis, in quibus hoc nomine Bituricenſis, et Tholoſana poſtea, eminuerunt, iura profeſſi ſunt. m) Vitas horum ICtorum breuiter expoſuit Terraonus in Hiſtor. Iurisprud. Roman. §. XlII. Neque tamen poſt Alciati Cuiaciique ae- tatem Belgium et Germania noſtra expertes manſerunt huius laudis: immo vero Gal- lia poſt illos fere auctoritate ICtorum in Iure Ciuili illuſtrium caruit; cum Belgium et Germania non ſolum eam retinuerint, ſed etiam vehementer auxerint. Ac in Belgio quidem in primis illuſtrati ſunt ab Iurisprudentia per litteras humaniores ex- culta, vIGLIVS ZVIcCHEMIVS, IAC. RAEVARDVS, IVLIVS PbACIVS, IAC. CVRTIVS, ANTONIVS PEREZ, ARNOL- DVS VINNIVS, 10. IAC. WISSENBA- CHIVS, ANTONIVS MATTHAEI, MAR- cVS LVYVCLAMA, CORN. ECRIVS, 10. VOETIVS;, GERARDVS NOO DTIVS;, 3 ORT. 141 0T HVDl BRE HOE UCe tpr 1atio 2481 II WAI CH4 TIRS 8TN. c ui 5)d dil e A⸗ bentes im in Gium eriat, Ac in. . t es ex⸗ 14 0 ol- ENL- MAR- 10. . 115, 0K1. CMl. reuocatione in vſum et ſcholas in Occid. 7n ORTWINVS WESTENBERGIVS, 2ACH. HVBERVS, ANT. SCHVLTINGIVS, H. BRENCGMANNVS, CORN. BYNCKRERS- HOEKIVS, ABR. WIELIN GIVS: vt viuos taceam. In Germania autem noſtra de iu- risprudentia Romana bene meriti ſunt, et rationem Cuiacianam ſecuti, vDALRICGVS 2ASIVS, GREG. HALOANDER, MARC: FREHERVS, IO. LEVNCLAVIVS, BERN H. WALTHERVS, NIC. CISNERVS, IO. FI- CHARDVS, HVBERT. GIFANIVS, RIT- TERSHVSII, IO. GOEDDAEVS, 10. SsSTRAVCHIVS, CONRADI, HEINECG- cCrIVS n). Viuos autem non nomino, ne quis ſe praeteritum queratur. n) de Germanorum in iurisprudentiam meritis ſingulari Diſſ. expoſuit Iuglerus V. C. Ac in Germania celehrata quidem eſt noua quaedam et horrida iuris exponen- di, illuſtrandique via, auctore potiſſi- mum MATT H. W ESEN BECIO, quae a P. Ramo, qui in philoſophia tradenda vſus ea fuerat, Ramiſtica vocatur. Cu- ius haec vis eſt, vt per quatuor cauſa- Vy 4 rum rum genera lIus Ciuile tractetur. Araue hac ratione poſt Weſenbecium plerique 3 Germania [Cti vſi ſunt, fere ecie ad noſtram aetatem. Nunco vero ab elegn tiae ſtudioſioribus, repudiata rnale Ra- miſtica, Cuiaciana quaſi in regnum ſuum colant et ſequantur Iuris Ciuilis doctores, iurisprudentiae cauſa, optabile eſt. 712½ ILis. W. Cap. III. De luris Maſtinianei etc. reducta eſt: quam vt magis magisque ex- INDEX. — 4 Aeun hli Acm tur Liliue Aion Ackio AMur Alur Acnle⸗ Adhot Aluoc Aedlile An Aeli Aliu eun Aerar Vat Afri⸗ Alric it, Abr 1 Aliar lun zete, tque e in ad gane Re. ſuum eex⸗ res, . Wurnus Valens IC. p. 470. Acclamationum origo. 352. Aceurſius (Fr.) IC, 703. ab eo Gloſſ. ib. ratio eius ius ex- plicandi, 704. Accurſianae Icholae auctores, ib. ſ. Acecuſatoribus praemia conſtituta, 97, coeperunt haberi turpes, ib. Acilius (L. Sap.) IC. 237. Acta Romae diurna ſunt ſuſpeéta, 209. Actiones Hoſtilianae, 224. rei vxXoriae, ib. Actiones legis, 22 I. compoſitae a Ctis, 224. vulgatae 222. Altus legitimi quid? 221I. Actus rerum, 301. Aculeo (C.) IC. 255. Adnotationes, 370. origo, ib. Aduocati, 98. fiſci inſtitutus, 418. L Aediles plebis, 15: et 72. curules, 70, eorum ratio ſuh Auguſto, 283. Aelius (Publ. Paet. Cat.) IC. 236. Aclius (Sext. Paet. Cat.) IC. 223. ius Aelianum, ib., notas euulgauit, ib. cf. 236. vbi libri. dAerarium P. R. 107. apud quem eius poteſtas, ib. vbi ſer. vatum, ib. duplex inſtiruit Auguſtus, 288. militare, 292. Afer Domit. IC. vid. Domitius. Africanus (Sext. Caec.) IC. 477. Alaricus Rex Goth. facit breuiarium legum Rom, 534. it, 562. Album quid? 207. Alciatus (Andr.) IC. 707. introduxit in Iurishr. litteras humaniores, ib. eius ſectatores, 708. 1„ 5 Alexius INDOEFE X. Alexine Comnenus Imp. Gr. p. 650. eius Conſt. 671, Alexii Comneni II. Conſtitutio 675. Alexius III. Comnenus Imp. 65I. — — IV. Angelus Imp. 652. — — Ducas imper. accip. 653 Alfenus (Var.) 1C. 25I. ſcripia 252. Ambroſius Imp. 544. Aminius (C. Reb.) IC. 408. “ Anaſtaſius Imp. 547. ſuſtulit Chryſargyrum, ib. aedificat murum Conſtantinopol. 548. Anatolius IC. 629. Ancus Martius Rex. Rom. 4. eius inſtituta, 10. Andronicus Imp. 651. — — balaeol. Imp. 654. — — Pal. II. Imp. ib. Anianus Refer. edidit Breuiar. Alaric. 562. Anthemius Imp. p. 544. Anthianus (Furius) 1C. 484. Antia, 17. Aurnezia; in Corpore Iur. 593. et 614. Antiochus IC. 567. Antonius M. 124. turbae, quas in republica feeit, ib. le⸗ gem fert de dictatura, 125. bellum cum Octauio, 126. Antoninus Pius, 420. eius res eſtae, ib.vocatur in Dig. Diuus Pius, 421. — — M. Aur. 42 I. dicitur Philoſophus, ib. eius ſcri. pta, 422. filium Commoduu in ſocietatem imperii ac- cepit, ib. et conſtitutiones cum eo edit, iob. Appellat ionis perfugium, 76. diſcrimen a prouocatione, 77. Appendix Cod. Theodoſ. 558. eſt ſpurius, ib. Appius (Claud.) Decemu. 21. — — (Claud. Cacc.) 233. ſeripta, ib. Aoppollodoras IC. 567. . Agquila (lul.) IC. 537. Aqutlius (Gallus) IC. 246. Arbirpia, IOI. quinam iudices in iis dati, 103. rbitrorum non certum corpus conſtitutum, 103. 4 AAxcadius liſieat ib. le⸗ 126. indig. us leri⸗ erii ae⸗ one, 7. Arterius IC. 256. inde Ius Aterianum ih. Augures 2. et 77. eorum Ius augurale, 260. Autorizas Senatus quid? 79. I N D E x. Arcadius I mp. p. 515. ſtatus i imperii ſub eo, ih. Ariſto T. IC. 413. Arrianus IC. 41 5. Artemius Anaſtaſius Imp. 584. Atbanaſius IC. 63 I. Attilicinus IC. 407. Aufidius Namuſa IC. 252. — — Tuecca IC. 252. Auguſtus principatum obtinet, 268. quomodo ſenſim ſummam poteſtatem conſecutus, 272. Iura ei data, 272. nomina, quae aſſiunſit, 275. ſub eo eadem ma- giſtratuum vocabula, nihil priſtini moris, 280. quo- modo mutarit rempublicam, 280. ſqq. quomodo ipſam ciuitatem ordinarit, 290. prouinciae ab eo acquiſitae, 294. aerarium militare fecit, 292. diſeiplina eius, 290. res militaris ab eo deſcripta, ib. iura reliquit ſe- natui et populo, ib. clades accipit, 295. habet ratio- narium imperii, 295. Iure Confſultis maxime fauet, 392. nihil mutat in magiſtratus edictis, 339 9. eius edi- Ca, 383. — — cognomen, 275. nomen manfit proprium, neque collegis datum, quamdiu? 278. I. Auguſtum priuilegium, 274. Auitus Imp. 544. Aurelianus Imp. 4 6. Aureorum librorum Caii nomine quid comprehendatur? 476. Aurum tironicum, 527. luſtrale, 508. viceſ äimarium, 108 et 137 — — Prudentum, 219. Autheniicae, 605. duplex earum genne, ib. aru autores, 606. vſus earum, ib. 2 I N D E X. Balinu⸗ Imp. p. 43 1. Balduinus Flander Imp. 653. — — II. Imp. 653. . Baldus IC. 607. Baphius ſeripſit ad Baſiliea, 679. J Bartolus de Saxo ferrato, IC. 705. quinam ab eo prodie- rint, 706. = H Baſilicén libri, 658. origo, ib. diuiſio, ib. quid continue- rint ? 650. collectores, 65 8. editio, 666. vſus, 66 1. de eorum Scholiaſtis, 636 et 65 8. de gloſſis Baſilicen, 680. 68 1. cautio in iis adhibendis, 68 1. Baſilicorum Synopfſis ſ. Bæos Xαροι ο ναν autor, ib. editiones, ib. BaciXt⁵ quid ſignificet apud Scholiaſtas Baſilic?v, 680. Baſilius lunior Imp. 64 5. conſtitutio, 669. – — Macedo Imp. 641. libr. quem ſer. 642. Ius ciuile in aliam formam vult redigere, 657. edicta ib. edit rGαιοα α ντις 6 57. Beſte: Nouellarum interpres, 635. “D Bilienus C. IC. 255. 1 Blaſtarec, 688. Brachylogus legum, 635. a quo factus, ib. Byreniarium Alaricianum, 562. quid ibi propoſitum? ib. a quo compoſitum et editum, ib. commonitorium eius, ib. diu obtinuit, 563. ſub quo nomine illud Breuia- rium venit, ib. ex eo multae conſtitutiones hodie ler⸗ uatae, 562. — – Theodoſii Iun. 568. Brutus M. Jun. IC. 241, eius ſcripta, ib. — — M. 10. alius 25757 Bulgarus IC, auditor Irnerii, 701. ab eo Bulgariani. ib. e ri nomen quando primum vſurpatum vt nomen G imperii et dignitatis, 304. Caeſius L. IC. 251 ½ 4 682. origo, ib. Caisa (uiuf habe 477. Cilgul miti 2o Caliſt⸗ (alr 679 Calumn Camil Cuudia Cantor Cann⸗ Ceraca, Carinu Curle Cuſeeln Cahlan Cſiu Colri Curo ( nian Cnuere Canſar tore Extr⸗ (Ceutin eliun note 6 edis cori (nſis lenn⸗ todie⸗ tinue⸗ 91. de 1690. 0, i. vo. cie edit n b. meins, Preuig⸗ lie ler⸗ notmen (Ni I. N D E Xx. Caius IC. p. 474. quando vixerit, ib. an Titipraenomen habuerit, 476. de libris eius, ib. eius Inſtitutiones, 477. Caligula Imp. 299. eius Imperium, 3 300. vult populo co⸗ mitias reddere, ib. eius inſtituta, ih. ICtorum ſcientiam abolere vult. 301. Cal, iſtratus [C. 495. 4 Calocyrus Dux 10. ſeripſit ad Baſilicas Conſitutiones 678. Calumniatores 97. origo, ib. de iis lex Remmia, Camillus C. 1C. 356. Candidati Principis cur dicti? 295. ſ. Cantöores formularum 228. Capno (C. Ateius) IC. 403. Caracalla Ant. Imp. 427. eius facta ib. Carinus Aug. 43 8. Carus Imp. 438. ib. Caſcellius IC. 253. de Iure Praediatorio onlaltue, 254 Caſſiani quinam? 398. Cachſius Longinus IC. 406. princeps Cadhenorum, 4 7. — — Longinus alter, 407. Caſtra Praetoriana inſtituta, 296. Cato (M. Porc.) Cenſor. 238. 7 — — (M. Porc.) fil. IC. 239. an autor tegilae Gato⸗ nianae, ib. Cauere qtid? 224 et 228. Cauſae centumuirales indicarunt Decemniri et recupera- „— tores, 103. quaenam fuerint, 105. iuris ordinarii et extraordinarii, 291. publicac et priuatae, ib. Cautiones, 239. Muciana 245. eius autor, ib. Celſus, vid. Iunentius. Cenotaphium Piſanum, 296. Cenſores, eorum manera, 69. dicunttir magiſtri morum/ 69. origo, ib. cum plebe commim. ib. propoſuerunt edicta, 217. eorum poteſtas ſub Auguſto, 282. notaéë eorum, 96. cenſoriae leges, 217. Cenſus inſtitutus, 5. non actus, 69. Centeſima auétionum ſublata, 2982 . Centum. I N D E X. Centumuiralis iudicii praeſides, p. 105. ſub Auguſto, 291. Centumuiri, 103. quando inſtituti, 105. cur inſtituti, ib. numerus, ib. fuerunt diuiſi in confilia, ib. Cbariſius (Aur. Arc.) IC. 536. . Chrpſäargyrum, 508. autor. ib. a quo ſublatum, 547. Cicero (M. T.) 248. libri de iure ciuili, ib. an fuerit Cincius (L. Alimentus) IC. 235. Cinna C. 25 1I. Ciuitatis ius, 119. communicatum cum omnibus ingenuis in Orbe Rom. 427. et 156. Clades Lolliana et Variana, 294. Claſſie Rauennatenſis, 290. Miſenenſis, ib. Pontica, ib. Foraeiulienſis (ab Auguſto inſtituta ad tuendum impe- rium Rem.) ib. Cliaudius, 301. reſcindit adta Caligulae, ib. inſtituta, ib. — — M. Imp. 436. Codex Gregorianus, prior Hermogeniano, 532. de eius autore, ib. cur compilatus? ib. et quomodo? 53 I. — — Hermogenianus, 51. ſupplementum Gregoriani, 533. quaenam conſtitutiones in eo collectae, ib. an tres eius editiones? ib. fuit ad Edictum Perpetuum compoſitus, 534. ex eo conſtitutiones in ius Iuſtinia- neum venerunt, ib. reſtant adhue fragmenta, ib. de autore, 535. 3 . — — lIuſtinianeus, 59 I. ex quibus conſtitutionibus con- ſtiterit, ib. abrogatus, ib. an eius altera editio, 603. — — rrepetitae praele ctionis, 603. cur factus, ib. quis ordo in ee, 604. conſtitutiones in eo ſunt maxime Re- ſeripta, 605. leges plures in eo non ſunt gracce edi- tae et latine conuerſae, 607. — — Theodoſianus, 552. autor, ib. miſſus ad confir- mationem Valentiniano III. 553. quid complexus, ib. conſilio euentus non reſpondit in hoc codice edendo, 555. vſus, ib. editiones, 556. non integer ſupereſt, ib. appendix huius Codicis, 558. quamdiu eius fuit autoritas, 560. Codices Enggvins, 529. Conicil- ti ib. . fuerit genuis ea, ib. impe. geeiws 631. Criani, ib. in etunm ſinia⸗ ib de hus ehn⸗ 663. b. quis ime e⸗ tee edi⸗ conbi⸗ ebento, Pereſd e fuit uici. „ I ND E X. Codicillorum origo, p. 392. Coelius (Antipater) IC. 244. Cognitiones, 29 I. Collatio Canonum eccleſ. 639. quis eam fecit? ib. — — legis Moſ. et Rom. 570. quis eam confecit? ib. quando facta, 571. a quo edita, ib. Collegae Imperatorum communicata habent nomina, 27 . 1ſ. Coloniae quotuplices? * 118. Comitia curiata, 2. centuriata, 6 et 83. quid in iis actumt ib. e campo in curiam translata, 296. reſtituere popule vult Caligula, 300. Comites ſub Auguſto, 292. diuerſae claſſes Hae, 507. Conſiſtoriani, 507. Commentarii regum, 13. Honcdlicum, 250. iuris aqua- rum, 286. ſ. Commodus fil. Anton. philoß. 427. fimul ſub eius nomi- ne edidit conſtitutiones, ib. conſtitutiones, quae edun- tur in Codice ſub nomine M. et Commocdi, in iis non intelligendus L. Verus, 423. ſolus imperium habet, 24. Condictionis vſus vnde? 454. Conſilia ſemeſtria, 292. centum virorum, 105. Conſiſtorium Principis, 292. Conſtans fil. Conſtantini M. 510. — — II. Imp. 583. Conſtantinus Chlorus Caeſar, 439. Aug. 440. orbem Ro. man. cum Galerio partitus eſt, ib. — — Magnus Caeſ. et Aug. 441. facit quaſi duplex i im- perium, 503q. reéte mutauit formam imperii Rom. 504. multas ſanxit leges ad relig. Chriſt. vtilitatem, 509. turpem vitam geffit, 510. eius filii diuidunt in: ter ſe imperium Romanum, 51I. — — fl. Conſtantini M. 510. — — III. fil. Heraclii, 583. — — IV. Pogonatus, ib. —655 V. Ccpromar, 585. huius Conſtitutione: 20. Conſtan. I N D E X. Conſtantinus VI. Porphyrogennetus, p. 586. — — borphyrogennerus, 647. fata eius, ib. doctifſimus Princeps, ib. facit nouam zrax Tagets z“1 Bas AXiâαν 658. eius conſtitutiones, 666. ſqq. — — Borplyrogenneri, 645: — — XI. Monomachus, 648. — — XII. Ducas 649. Naen⸗ e. R Ermd t ad Baſilica, 679. Corſantii fil. Conſtantini M. 510. Conſtüut iones Principium, 378. ſolam habuerunt leguin vim, ib. vnde haec poteſtas Imperatorihus, ib. quotu⸗ plices ſunt, ib. noua pars iur. ciu. 292. — – ipfas Imperatorum vige ſub Ecictis. Cortſularia ornamenta, e81. Conſulaius perpetuns, 12 — — priuatis ademtus „. ihus Caelar, 441: Conſules inſtituti, 14. eorum poteſtas, 15. .6 68. imiinuta, ib. ſub Auguſto, 281. ſufſfecti, ib. ordinarii, ib. ho- norarii, 281. GCodicillares, ib. habuerunt iurisdictio- nem ſuib Auguſto, 282. orqdinatio, 283. eorum ratio ſub Conſtant. M. 513. Conſultatio veteris ICti de Pañctis, 577. e Conſultationes. Quomodo in iis verſati ſint ICti? 5,2. Conuentns, 116. Cornelius (Maximius) 1C. 253. Corpora artium inſtituta. 430. Corpus Iuris Iuſtinian. faétum, 590. eur? ib. Juofndo id factum? 59 1. hiſtoria, ib. de vitiis, guac in eo ſunt, 6IZ. Coruncanius (riber ius) IC. 214. primus ius docuit; ib⸗ et 234. primus e plebe Pontifex, ib. Craſßus (Licinius Diu.) 234. — — (bP. Licinius) Pontif. Max. 242. — — (Licinius) Praetor, 244. Grimina non ex officio magiüiratus quaerebant, 96. Cuiacius Ciaeciul ib. l (Curato bis Curine Grilu — D 10 Val ult jem. Drenn Deeime et Drin Deciſ⸗ moe Deu Decyer Decre⸗ Decur Defenr Delu Deba Dem: Dena Dieat Dier⸗ Dide⸗ run Der ti ſüimus AlNe ſegett guotu⸗ inuta, db. ho⸗ dico. ratio gmnod 0 ſuunt, irit INDE X. Cxiacius I0. p. 708. ab eo Cuiaciana ratio ius docendi. ib. ICti, qui eium ſecuti ſunt. 7 . Curatores variarüm rerum ab Auguſto inſtituti. 286. Vr- is XIV. ab Alexandro Seuerò facti. 430. Curiue à Romulo deſcriptae. 2. Grillus IC. 630.: ☚ LDerneri legibus ſcribendis. P. 20. eorum poeſtas. ib. ſ. rurſus creati. 21. abdicati: 22. ð Jacris faciundis. 78. tlitibus iudicandis. 103. non ſunt magiſtratus. 104: fumti ex centumuiris. 103. quinam in lege Valeria et Horatia. 132: additi ſunt XXuirat. Au- guſti. 282: ſub Auguſto cogebant haſtam centumuira- lem. 291. Decennalia:. 2980606. R—Ŕ Decima hereditatium loco viceſimae inſtituta. 427 et 456. Becimae: 108. èLòẽ? Deciſiones L. 600 quid in iis fecerit Iuſtinianus. ib. quo- moodo cognoſcendae.: 601. Decius Iinp. 4k 4. Decreta; 381: quid ſint? ib. non ſunt nuinero legum. ib. Decreiiſtae quinam? 703. Vnde orti? ib. Decuriae Iudicum vid. Iudices. Defenſio reorum gratuita. 97: 98 Delatorum origo. 2998. Delectus militaris,. I11: à quo habitus. ib. quando inſti⸗ Demetriut Chariephylax. IC. 686. eius ſeripta: ib. Denunciationis vſus vnde? 454. Diadumenus Caeſ. et Aug. 428. Dicere ad clepſydram. 98. Diélator. 10. 74: à quo dicatur. ib. optima lege. 75. fus- runt etiam poſt legem Valeriam ſine prouocatione. ib. perpetuus. 120. ſublatus per legem Antonii: 74. Didius Iulianus Imp. 425 I N D E X. Da e comnpilats. p. 592. hiſtoria eorum ab ipſo Iuſtinia- no tradita ib. quis ea compilarit. 593. quomodo in iis componendis verſati fint. ib. in iis ſunt antinomiae. ib. promulgata. 594. non legum collectiones continent, quamuis ſie appellentur. 595: ad ea vetitum commentari 5996. non debuerunt ſeribi per ſiglas. ib. quomodo diui- dantur. 597. Atiae hodie extant, non eſſe exem plum: a Iu- fſiiniano conſectum, falſo putat lenſius. ib. graeca in iis cui tribuenda? 598. editiones. ib. et 599. Dignitatun certi ordines Ha&ia Theodod. 517. a Con- . ſtantino 507. 94 KM Diocletianus Imp. 438. Daiſputatio fori. 261. uon eſt conuentus Ic. ad defnien- dum aliquod caput iuris. 262. ius exinde natum. 263 praeſertim temperibus Auguſti 416. Dijjenſiones ICtor. 23 I. exempla., ib. in ſectas abierunt. 397. Labeonis et Capitonis. ib. cauſa. ib. ſumma. ib. Dini Fratres quinam? 421. Diuinatio. 97. Docimus ICtus Gr. 639. forte eommpiletor legum Rhodia- rum. ibid. Domitianus Imp. 308. eins memoria a Senatu abolita. id. Domitius Afer IC. 408. Domnus IC. 537. Domninus IC. 570. Dorotbeus IC. 629. Doæapater ſeripſit ad Baſilica. 678. Ducenariorum Decuria. 29 1. Ducenteſima auctionum. 298. remilla Ntaliae: 300. Duumuiri nauales 76. E dicla magiſtratinm qnotuphicia? p. 204. perpetua non ſunt jb. initio omnia extraordinaria. 205. quando orta ordinaria. ib. quando ordinaria deſierunt. 462. ad quod pertinuerunt. 206. propoſita in albe. 207. de iis lex Cornelia. ib. et SCtum. 209. annua. 210. tra- atitia. ib. ſacpe vim iuris certi induerunt. 215. 16. ea illuſtra- T/1TITI FTPTTTTTTITFT FLT PTLT PTII PII1 ſtinia. in jö5 lae ib, tinent, hentarl lodui⸗ mahu. ca in iis a Con. eſinien⸗ natum. lenunt. ib. –R lita ib. etva dO 462. 3 . de 10. tr4. . 16. en Uluckra⸗ LIND E x. -* illuſtrarunt ICti. p. 218. manſerunt ſub Auguſto. 390. eorum ratio poſt Conſtantinum M. 528. ea dant Prae- fecti Praetorio. ib. quomodo haec Edicéta Praefect, Praet. Egdicta Imperatorum. 28 I. initio non fuerunt vniverſa- lia. ib. de quibusnam rebus propoſita. ib. SCtis fue⸗ runt confirmata. 382. habita legum numero. ib. — Alexandri. 457. —— Alexii Comneni. 671. — Antonini Pii. 433. — aAntonini Philoſophi. ib. — Arcadii. 527. D — aAuguſti. 383. Tgg. ð Baſilii Macedenis. 657 — Baſilii Porphyrogenneti, 670. — Caracallae. 456. . cClaudii. 384. — Commodi. 455. — (Conſtantii 524. ””MLM — Conſtantini Copronymi. 620, — Conſtantini M. 522. MDw Conſtantini Porphyrogenneti. 666. — Conſtantis. 524. H — Domitiani 286. ſq. — SGratiani. 576. — Hadriani. 451. — Heraclii. 618. — Honorii. 527. — lIouiani 525. —— lIuliani. ib. — Iuſtiniani. 618. „ — Iuſtiniani minoris. 617. — Leonis. 664. — Leonis Armenii. 620. — Leonis Iconom. 619. — Michaelis Drgaztarexz. 670 – Michaelis Parapinacii. 67 1. — Nicephori. 70906. è “l 2 2 Eica E N D E x. Elica Nicephori Botonitatae. p 6, 1. — Nicephori Phocae. 66. — Neronis. 3285. — Neruae 387. Romani Senior. 665. Romani Porphyrogenneti. 670. Seueri. 455. Theodori Regis Oſtro. Goth. 561. Theodoſii iun. 550. Theodoſii M. 526. Theophili. 621. 3 Piberii. 384. alius Tiberii nng. Gr. 617. Traiani. 388. Valentiniani et Valentis. 525. Valentiniani II. 526. Valentiniani III. 55 1. Veſpaſiani. 386. Vitellii. 387. *). S Elicdui perpetuum. 461: cauſa, cur conditum 460. a quo compoſitum. 46I. quando publicatum. ib. vnde confectum. 462. per id Praetoribus non omne ius adem- tum fuit edicendi, ib. magnam mutationem urispruden- tiae attulit. p. 463. fraginenta Cti voluerunt collige- re. 464. — — Aedilitium quando factum. 466. — — brouinciale non fuit. 465. non proba- tur ex commentariis Caii ad Edictum perpetuum pro- uineiale. 7. — quod quisque iuris in alterum ſtatuit, vt eo ipl. . vtatur. 210. non fuit libera republica 209. per edictum perpetuuimm adiectum fuit, 465. — qbuod vi metusue cauſa. 393. a quo propoſi: tum. ib. — Ft cum herede maͤnchatit ageretur indicium- 216. — ve, quae per vim metuinqie ablata eſſent, reſtitu- erentur. 216. ExXoy rν ν—e Leonis — non confundend’ jeſt eum IIgoαπρ Maſfiſieortum: boz⸗ ?VU Ne Eiagabalys Mbe Herchi Hiſtole mim Wm Hlea Eyuirt in r⸗ orun eor n Eiſtor Exceni Everei legu F Eal Fade lali laſti⸗ ERein Ructi rel Ha I. Hae Hn Mu 46 0. sadem⸗ hruden⸗ collige⸗ probr. m pro⸗ eo io⸗ 9. per Propoc⸗ . 1. leſtitu⸗ ndende ulh b. vnde I N D E Xx. Elagabalut Imp. p. 479. l Emanuel II. Palaeologus Imp. esz M Eparchica quid? 60 8˙. H Se Epiſtola dicitur pro Ediéto. 457. Epiſtolae, 379. ea- rum origo. ib. non confundendae cum Epiſtolis ad Sena-⸗ tum miſſis. ib, ſiebant ad relationes, ib. Epheſinus legislator quis? 541. Equites in centurias deſcripti. 82. quando e eorum ordo in republica factus ib, habent ius exercendorum iudici- orum publicorum. ib. quod ademtum et redditum. ibid. corum militia. ib. alarii. II0. iis latus ls auus datur 6 290. Eugenius IC. 567. Eiftarhiut Anteceſſor. 68 5. ESomanus ſeripfit ad- Baſilica. 678 Exconſul quis? 625 ”MMM⸗ WK Erwercitus conſularis. 110. Exquaeſtor quis? 625. R— F Fusr (Quintus) Labeo. p 237. ““ — (Seruius Pidten)i⸗ non ufundendue eumn Fabio Hiſtorico. ib. Facta. 3790. Falcidia Portio dicitur et arta 2 legitims. r5. Faſti correcti. 122, Eeciales, 77. —N Eeudorum libri. 612. duomodo et vnde in Corpus Turis relati? Fictio legis Corneliae r non eſt ex lege Cornelis de falſis. . 174. Fdelcommn gorum origo. 390. nullam vim habuerunt . bera republica. 39 1. de iis iudicarunt Praetores e et Conſules. ib. S Tiſcus Principis. 288. e. n Flamines. 6868. èð FPauius (Cn.) 222 actionen Nai ltdit b. 22 3 FEimwim IIN D E XK. Flanius Priſcus IC. p. 25. e 1 Forent inum Pandectarum Exemplar. 599. an inuentum in expeditione Amalphitana? 695. 96. de ipſo hoc exemplari. 697. an ex eo omnia Pandectarum exem. pla fluxerint? ibid. 94 Florentinus IC. 497 Elorianus Imp. 136. = Foeminis datum ius liberorum. 364. 5 Foenus. De foenore Leges. 135. 37. 28. 39 Follis tributi genus. SO0h Formulae actionum, 227. neceſſariae- ib. Formularii. 278. Fronto (Papir.) IC. 484. Frontiniana Decreta. 416. cur ſeripta. ib. Faftdius IC. 410. Fundus dotalis. De eo cautum Lege lulia de nialterii, non in Lege Pap. Poppaca. 3 13 C. C'lba. Eius imperium. p. 303. Caeſaris nomen tanquam publicum disnitatis et imperli adſumſit 304. Galerius Maximus Caeſar. 439. Auguſtus. 440. Gallienus Imp. 435 Gallus Imp. 434. — — (Aelius) IC. 403. — (C. Aquillius) vid. Aquilliuuss. Gentes barbarae, quae inuaſerunt Romanum imperium, ſeruarunt Romanas leges. 561. erei ib. ac= commodarunt tamen eas ad ſuos mores. ib. — Georgius Phebenus IC. 686. Gladiatores in Oceidente ſublati. 527. Gloſſae BaægeXexdsr 680. in iis adhibencd cautio. 681:. collectio earum. ib. Gheerius Imp. 544. Gaaricus Comes compoſuit breuiarium Alaricianum. 562 Gobidas Gobidan Gorlian 432. ur rum. Grunin G6Gxracch Grurin- Gregor Gungel Hian um d hoc exen⸗ crüis, vomen umſt . erium bb. ⸗ Er. GoA 1 N D EX. Gobilat IC. p. 635. Gordianus Imp. 43 I. et 32. non ferun w. Gordiuni 432. Refcriptum eins. 458. Cſias (Martinus) auditor Pneril.⸗ or. autor- Coltno. rum. 702. Granius (Flaccus) iuris Papiriani interpres. 12. Gracchanxs (M. Iunius) IC. 257: Gratianus Imp. 514. M Gregorius IC. 531. an autor Codicis Gregoriani. ib. ” Gundebaldus Rex Burguncdioniim colponere iuibet e Füpi. niani ni Reſponia. 564 B H'iane Imp. p. 418. eius faéta ib. ius ad certam formam per edictum perpetuum redegit. ib. Harmenopulos (Conſtant.) 10. 688. Kripta eius. 689. . Haruſpices 78. Haſta inſigne iudicii centumuiralis. 105. Henricus Imp. 65533. Heraclius Imp. 582. eius Contſtitutiones 6181 “ Herciſeundi Cti. 463. origo. ib. Hermodorus 20. 21. 3 Herniogenianus 1I6. 621. an autor Codicis Hermmogenia ni. ib. et 535. ſcripta eius. ib. quando vixerit. ib. Heros Amblichus IC. 635. — — Eudoxius. IC. 570. — Parricius 1C. 3ikerhltad Codices Hermogen. et Theodoſ. ib. Honorius Imp. 518. dinifit t eum fratre imperium Ro- mamim., ib. ſtatus znborii ſub eo. ib. Horae lgitimae. 98. Hoſtilianus Imp. 424. Foſtilius IC. 2555. auter formularum HoHilianarum i. Hugolinu 3 Porta Rauennate IC. 701. 22 4 . Tacohu D EX. I. aasu 1c Auditor lrnerit. p. 701. lIauolenus (Priſeus) IC. 412. lenſens notatus. 597. et 607. nperatoris nomen. III. cui tributum. 112. que- nam. ib. praenomen. 128. ab Auguſto ſumtum. 275. collegis in imperio tributum. 279. Tnyeriun magiſtratuum. 77. eſſe in imperio et cum im- perio, ib. et I 17: ſine lege curiata nemo habere po⸗ terat. p. 10. – Romanum diuiſium a Conſtantino M. 502. in IV. Praefecturas Praet. 504. diuiſio a Conſtantini M. filiis. 51I. diuiſso ab Arcadio et Honorio facta. 518. eth ſub Areadio et Honorio diuiſum, tamen manſi it pynum. 520. quando in Oceidente deſierit. 543. Pri⸗ mum in partes duas diuiſum. 544. Indiéctionum vſus introductus. 508. Indigitamenta. 13. Innocentius IC. 537. Inſtitutionet Caii. 477, adhueg extant, ſed non intesgrae. ib. vnde ſeruatae. ib. compendium harum Inſtitutionum. 478. Iuſtiniani. 602. Vnde colle dae, ib. num dero- gent Pandectis. ib. Inierpretatio. 225. extenſiua. 226 legiun had- quos? 21 nimtar cur proditur? 2 74. Lannes Briennius Gloſſator Baſilicorum. 673. — Comnemis Imp. 650. Edicta eius. 673. — IV. Ducas Imp. 654. Conſtitutiones. 676. – V. Palaeologus Imp. 655. —— VII. Palaeglogus Imp, ib. — bPatriarcha Conſtantinop. Primem Colleionem canonum fecit. 639. – LZimiſees Imp. 645. lIouianus Imp. 513. Ineriut IC. et 70 I. docuit ius 8 ciuile, 699. eius ſchola. 701. suditores. ih. Maarin — aoru Liali Cii RKam ldee fera ria ſent dien un ſye tur⸗ ludii 4 g. . P gin 50 erat c its⸗ cit⸗ ſi S ra 40 ſu ti ule lya tie haacius Angelus Imp. p. 65 I. Nousllae cius. 675 — — Comnenus Imp. 678. Izdorus IC. 63 1. Tialia Conſularibus adminiſtranda data. 4 ¹. deinde jur;. dicis. 427. diuiſa in IV. prouincias quaeſterias. 118. ſed Ae . tamen non in formulam redacta, ib. 2757 Iudices ſelecti. 92. de iis leges. 4. ſorte dueebantur. 5. po- terant reiici. ib. epbrum deeuriae 94. mimerus. ib. decu- m im⸗ ria ex centurionibus Antonii. ib. ſententiae eorum vid. re 0. ſententia. priuati. 103, reiecti, 106. decuria quarta iu- dicum. 291. quinta. 300. de facto cognoſcunt. 100. in N. quinam lege Valeria et Horatia. 131. debent ſequi re- fliis ſponſa ICtorum. 396. quinam aetate Pomponii dican= IIg. tur. ib, Iudex quaeſtionis. 93. wandtt. Iudicia priuata iudicibus dedit Seruius Tullius. 6 publi- raa ſibi reſeruauit. ib. initio apud Reges. 7, quotuplicia? 91¹. publica quotuplicia? 2. publica male a luſtinia- no deſeribuntur. 9I. ante quaeſtiones perpetuas omnia 4 . publica fuere extraordinaria. 92. quomodo aca ante quaeſtiones perpetuas. ib. extraordinaria non habita tegrde proſt quaeſtiones perpetnas. 93. ordinariis quis prae: onun. erat? ib. publica habita in genatn. 29 2, ad populum gero⸗ acta. 15, eorum forma definita legibus indiciariis. 95. in iis aceuſator eſſe debebat. O6. priusta a quonam exer- e; iſta ? 99. priuata quotuplicia? 2101. Stri iluris ib. bonae ſidei. ib. recuperatoria, ib. centumuiralia, ib. omnia fa⸗ cta ex formula a Praetore Praeſcripta. 102. centumui- ralis inſigne. 10 0. praeſes. 105 ſ. priuata extraordinaria raro habita libera republica. 107. iudicii initium quan- do? 106, maieſtatis inſtituta a Tiberio. 297, diverſa ſunt a iudiciis maieſtatis libera republica, 298. de iudi- eiis leges Auguſti. 346. Perduellione: 93, ſub Auguſto ioden † quomodo inſtituta? 290. if Iulianus Satlins ICtus. 469. — 0C. 633. eſt anonymus in Baſilicis. ib. dicitur Srævri αα, non confundendus cum Iuliano Patri- ain cio. Fpitomen Nonellarum, ib. reliq uaeius ſeri⸗ . bto i li . 2235 uianat ,/ 8 7„ Iulianus Apoſtata Imp. p. 5§12. religionem Chriſtianam vult euertere. ib. prohibet Chriſtianos a lectione libro- rum profanorum. ib. — — Didius Imp. 425. Iulius Caeſar donauit ciuitate liberalium artium profeſſo- res. 186. voluit Ius ciuile in ordinem redigere. ib. Aquomodo rempublicam ſubegerit. 121. imperator di- Gus. ib. tituli et honores, quos ſumſit. 122. eius er- dinatio reipublicae. ib. leges. 123. Iunius Gracchanus IC. 257. Iuridici in Italia. 422. Alexandrinus. 289. Iuritdictio initio apud Reges. 7. poſt apud Conſules. 17. in quonam conſtiterit. 100. quinam eam habuerunt. ib. eius cauſa propoſita edicta. 101. data magiſtrati- bus ſine Caeſaris appellatione. 300. Conſulum. 282. eius mutatio ſub Auguſto. 292. ICrns millus ſub Regibus.4. munera. 225. nomina. 228. 397. per eos multa iura introducta funt. 229. dieuntur juris au cores et conditores. 230. iura populo praeſcri- pfiſſe. 22 1. illuſtrarunt Edicta. 218. diſſenſiones. 23 I. ſub Auguſto retenti. 39 4. reſponſa eorum in iudiciis ſequenda. 395. ſcientiam aboſere vult Caligula. 301. in- uenerunt formulas actionum. 233. an omnes Stoiei fue- rint? 231. quidam ſequebantur aequitatem, quidam ius ſtrictum. ib. ſeripſerunt de Iure cinili. 233. reſpon- ſa eorum in Iurispriidentiam illata. 415. non amplius debent facultatem reſpondendi a principe petere. 467. rurſiss petere debent. 530. temporibus Hadriani non fuerunt peregrini, vt vult Hôtomanntis. 467. corum oracula obmutuerunt poſt Modeſtinum. 499. opera temporibus Iuſtiniani. 624. eorum ratio tempore Ba- ſilii Macedon. 677. Iuriseprudentia initio apud Pontifices et Patricios. 210. et Principes. 220. in eam ars illata. 250. noua vnde inci- pit? 417. obſoleta. 459. cur obſoleta. ib. et 467. mutationem accipit per Edictum perpetuum condi- tum. 463. Vt opificium exercita. 499. reuiuiſcit ſub Conftan- Con trim acei eius den tem lus in tuum tine tati nor vi lit! ter mu imr tor⸗ ein. 44 deh nia lel nam Conſtantine M. p. 530. per incurſiones barbaras de- idro. rinmentum accipit. 539. a Theodoſio M. dignitatem aceipit. 565. immutata a Iuſtiniano. 623. et 589. eius corpus factum. 591. cf. Ius er J.Cri. Iurispru- feſlo. dentiae facies ſub Baſilio Maced. 677. eius in oeciden- ., i. teem reuocatio. 69 I. in Italia poſt Iuſtinianum. 693. rd. dus incertum quodnam? 16. 17. quod moribus conſtitu- s ot⸗ tum. 90. quidnam ad ius moribus conſtitutum per- uüiineat? ib. in iure fieri. 106. in ius vocatio. ib. ciui- tatis. 118. Latii. ib. Italiae. ib. cinium Romano- norum quotuplex? ib. Quiritium origo et vis. I 19. Ci- vile quodnam ſtricte dicitur? 229. ciuile vnde deſcen- 1. dit? 84. receptum conſenſu. 229. ciuile quinam in- erunt. terpretati ſunt? 219. de eo reſpondere quando com- rei. mune facétum. 224. Iuris Ciuilis partes. 130. non 25e. immutarunt Praetores. 214. quaenam ſenſim per Prae- 1† tores introducta ſint? 216. 17. per Cenſores indrodu- 1n. GZGum. ib. quis primum publice docuerit? 224. docen- entur di ratio libera republica. 230. ius ex rebus iudicatis eleli. cuiusmodi? 263, ex mixto iure eſſe. 766. iuris ſtudio- zI. ſi quinam? 397. docendi ratio ſub Hadriano. 500. in ieiis Schola Romana et Berytenſi. 567. docendi ratio a Iuſti- 1,in. niano conſtituta. 623. iuris ciuilis correctio a Baſilio itie⸗ Macedone. 656. quomodo in Italia reuiuiſcit ius ciui- idan le Iuſtinianeum ? 695. ?ẽä elyan. — Aelianum. 223. nplins — Aterianum. 256 — Augurale. 260. crum — Buleutarum. 426. oen — — PFlauianum. 222. re a. — Flamininm. 4. , — Peciale 4. 10. Necr — Honorarium quid? 202. ſaepe eo derogatum G Iuri ciuili. 21I. quomodo id factum. ib. an recte fa- 40 2- 2. ⸗2⸗ . I5 — bapirianum. I2. cius interpres. 13. Onſtan s Ius pontißeium . 4. et 257. artitlime coniuncum cum iure ciuili. 259. autor. ib. vndsconſtitutum. ib. multa iura per Pontifices nata. 259. = — Praediatorium 25 4. . lIuſtinianus Imp. 574. mazime legislatione clarus. ib. genus. 575. dicitur Vprauda. ib. vxor eius ib. bella. 576. Africam rurſus in ſuam poteſtatem redegit, ib. nomina aſſiunta, ib. de Vita eius et virtutibus. 578. iu- tisbruden ian correxit, ib. quomodo id fecerit. ib. eius Sanctio Pragmatica. 616. Edicta. Er;. — Il. Imp. 583. Iaſtinus Minor Imp. 580, ſumit conſulatum perpetuum. ib. eius conſtitutiones. 617. Iuuentius (Cai.) 1C. p. 247. — (b. Celſus) IC. pater. 409. — —— ſlius. 4 11. elebre eins teſßon. ſum. ib. Liate (Antiſtlun) IC. p. 25v1. — (Antiſt.) Qu. 401: falſo tribintur ei liber er depe⸗ naribus., ib. — Theologus. 402. Lacedaemonii. Ab iis leges petitae XII. Tabb. 20. Laelius Felix IC. 414. Lartinis Ius Quiritium datum. 364. Laudatores. 98. numerus, ib. Legati Auguſti Pro praetore, 288. in prouinciis. 116. Leges quo ſenſu càpiantur. 1 39. apud quem earum feren⸗ darum poteſtas. 85. vbi et a quo rogatae. ib. earum ferendarum ratio, 88. 89. initio nullae de lure ciuili factae. 7. quando ceſſarint. 350. poſt Tiberium dicuntur SCta. ib. non amplius i in comitiis ſiunt. 35I. legibus ſolui quid? 273, earum interpretatio apud pontifices et Patricios. 219, quae in Pandectis ſic vo- eantur, proprie non ſunt leges. 595: Lex KRomana quid 563. ,171111111111I =IIII Legum Ler gar — — — — — mi — — — — — — — — — Hcun multa 18. id. it ib. 1g iu. it. ib. tuum, rdege 116. n ſeren⸗ carum e tinin iberium nt Fl. , epr ſie vo⸗ aen Lex Aelia, de repetundis. p. 165,. 1 N D E x. Legum Romanerum Recenko. — Aeilia Calpurnia, de Ambitu. 178. J — Aebutia, de quibusdam XII. Tabb. capitibus abro⸗ gandis et de Centumuiris. 145. — Aebutia, alia. 192. —— Aelia, de comitiis. 156. — Aelis Sentia, de mianumithonibus. 314. — Acmilia, de cenſura, 134. 77 — Aemilia cibaria. 117. alia eiusdem argumenti 4 As⸗ milia. 163. — Agrarias. 192: —Abgraria Neruae. 374. — Alliena, agraria. ib. — — Anci Marcii. 10. “ — Antia, ſumtuaria. 177. —— — Annua. 210. Apuleiae de maieſtate- 16 5.· de auro Toloſane. 166,. vt ſenatus in verba legis iuraret. ib. — Aquilia, de dainno iniuria dato. 151. —— Ateria Tarpeia. 18. 134. MD — Atia, de ſacerdotiis, I8SII. — Atilia, de tutelis. 142. aAtinia, de ſenatore plebeio, tribuno, 7y. et 155. de rebus furtiuis, 149. . — Aufidia, de feris Africanis. 163. — – Aurelae 177. — Aurelia, iudiciaria; dicitur et Coctia: 178. — Booebia, 70. — Caccilia, de Cenſura. 185. —— QCaecilia Didia. 167. — Calpurnia, repettindarum. 16. – Canuleia, de connubio plebis. 133. — tD(Caſſia, tabellaria. 158. — (Caſſia Terentia, frumentaria. 177. — Caſſia, de patriclis. 188. —à Cenſoriae, 217. S — Cintcia, de donis et miineribus. 148. . e⸗ Lex Claudia, de namibus. Senatorum. p. I4 96. — Claudia, de ſociis. 153. — Claudia, ne ſcribae negoeiarentur. 192. — Claudia, de legitima mulierum tutela. 365. — Clodiae, frumentariace. 183. de auſpiciis. ib. de cenſura. ib. 8 — LQCoelia, de tabellis in iudicio perduellionis. 164. — Cornelia Paebia, de ambitu. I51. — LDorneliae, de proſcriptione. 172. de ſacerdotiis. 173. de iudiciis. ib. de ſicariis. ib. maieſtatis. ib. de falſo. ib. repetundarum. 17 5. iniuriarum. ib. de prouinciis or- dinandis. ib. tribunitia. 176. agraria. ib. ſumtuaria. ib. ne quis legibus ſolueretur. 79. de edictis. ib. et 208. de luſu. 194. . — Curiatae. 2. iis imperium datum regibus. 3. re- petitae a Bruto. ib. cf. 16. et 110. — Didia, ſumtuaria 1577. —— Pomitia, de ſarerdotiis. 165. —— Duillia, de tribumis plebis et prouocatione. 131. — Duillia Maenia, de vnciario foenore. 137. — Fabia, de plagiariis. 192. agraria. ib. — Falcidia, teſtamentaria. 190. — Fannia, ſumtuaria. 155. — Fufia. 156. — Furia, teſtamentaria. 193. –— puſia Caninia, de numero ſeruorum teſtamento manumittendorum. 316. – Gabinia, tabellaria. 157. de foenore. 179. de le⸗ gationibus. ib. = —–— Genucia, ne foenerare liceret. 139. - — – Glicia, teſtamentaria. 193. an ex ea querela inoffi- cioſi teſtamenti ib. òð — Horatia, de plebiſcitis, de prouocatione, de tribu: norum ſantitate. 75. et 131. M — Hortentia, de plebiſcitis. 143. de nundinis. ib. —— Hoſtilia, de ſurtis. 193. — lcilia. 18. — lulia. L. ul. Caef, de ciuitate cum ſociis et Latinis comununicanda. 169. LéexX Ee 1166. Cotiie efallo, riisor⸗ ria, ib. g.de r. e. 191. mente 4 e le⸗ 4 inoſi⸗ ſetrihe⸗ tb. atinis ler INDE X. Ler Iulia et Titia, de dandis tutoribns. . 191. Wcetur eſſe vna lex. ib. Iuliae, i. e. C. Iul. Cachrie. agraria. 181. de pro- vinciis ordinandis. 182. de repetundis ib. de aere alie- no 186. ((. Trebonia) de modo credendi poſſidendi- que in Italis. 187. Iudiciaria. ib. ne quis LX. HS. am- plius domi ſuae auri argentique habeat. ib. de crimini- bus. 188. de ſacerdotiis. ib. theatralis. ib. ſumtuaria ib. de vi et maieſtate. ib. quae non confundenda cum ea, quae in Digeſtis occurrit. ib. de kgationibus liberis. 189. . —— Iuline, i. e. Auiguſti. de achulteriis. 31 2. plura habuit capita. ib. dicitur et de fundo dotali. 313. it. de ſtupris. ib. it. de pudicitia. ib. de viceſima hereditatium. 315. falſo dicitur lex Viceſima. ib. Iulia et Papia Poppaea de maritandis ordinibus. 3 17. eius origio. ib. duo habet capita. ib. ſingula eius capita veniunt nomine legis Pa- piae Poppaeae. ib. eius capita. 31 8. ſqq. vacatio ciui- bus ab ca. 364. de vi publica. 344. de vi priuata. ib. vtraeque hae leges auctae, nomen tamen retinuerunt. ib. eius caput fuit de rerum vi poſſeſlarum vſucapione. ib. maieſtatis. 345. iudiciariae. 346. de ambitu. 347. de ſacrilegio. ib. de peculatu. ib. de reſiduis. ib. de annona. i. ſurntuaria. ib. de ceſſione bono- rum. ib. L — Iulia ab L. Iulio Caelare, de ciuitate cum ſoeiis Latinis communicanda. 169. —— kunia, de peregrinis. 159. Iunia Norbana, de manumiſſ. 349. — Iunia Petronia, de paribus iundicum ſententiis. 347. non dici poteſt Lex Iunia Patronorum. ib. — Iunia Velleia, teſtamentaria. 244. — Laetoria, de circumſeriptionibus adoleſcentum. 144. — Lieinia. 169. r= Licinia Iunia, de ctimundinis. 181. Liuiae. 162, autor. 242. nata SCto. 180. 2) — Memmia. 157. — — Menenia Sextia. — Numae. 18. laria. 158. 3 Papiria Poetelia. Pinaria, annalis. — Phaetoria, de Pra Licinia, de eiuitate. p. 168. Licinia, ſumtuaria. 168. Lutatia, de vi. 16 5. — Maenia, de Comitiis. 143. — Manilianae venalium vendendorum. 288. earinn — Manilia, de libertinorum ſuffragiis. 179. dam — Mamilia, de regundis nibus agrorum. 155. — — Manlia de viceſima. 137. — Manlia, de magiſtratu non bis habendo. 6 59 ci de cenſura non bis petenda. 144. — Maria, de ambitu. 162. — Metella, de fuilonibus 147. — Militaris ſacrata. 138. — Ogulnia, de Bontiſficibus et Auguribus. 142. — Oppia, de cultu mulierum. 148. — Orchia, ſumtuaria. 15 1. . — Ouinia, de cenſoribus 138. — Paeducaea, agraria. 192. — Paeducaea, de inceſtu. 163 — bapia, de peregrinis, 190. de Virginibus Veſali⸗ bus. . 137. de Senatu habendo. ib. — Fapia Poppaea. vid. Lex Iulia Pap. Popp. — bPapiria, de ſacramento, et triumiiris. 194. tabel- — Papiria Ialia, de multarum aeſtiinatione. 134: G repetita Lex Ateria Tarpeia. ib. Peſulania, de canc. 350. Petronia de ſeruis. 347. D E Xx. 18. 140. 1574 III. exolen Regia exinde talis 7.1 — — pta it a qu — pione 1 ½6. — . viaria de libe riarm Ordina 44 . label. N I N D E x. Lex Plotia, iudicaria, p. 170. de vi armatis hominibus, ib. de iure ciuitatis, ib. —— boetelia, de ambitu, 137. H B Pompeiae, iudiciaria, 184. de parricidis, ib. de ambitu, ib. Porcia, de prouocatione, 149. Poſthumia 9. — bublicia, de luſu ac ſponſionibus, 194. Publilia, 1I5. 18 Publiliae, 140. Quinctia, de aquaeduét 314. — Regiae, 8. non aliae valuerunt, quam quae in XII. Tabb. relatae ſunt, 23. earum collector, II. exoleuerunt, 16. confirmatae et reuocatae, 17. Lex. Regia Numae, 9. Lex Regia ſub/ Imperatoribus, 268. exinde omnis poteſtas legislatoria repetenda, 276. fuir talis lexib. quando nomen legis regiae accepit, — Roemmia, de calumniatoribus, 194. — Roelahodia, de iacétu, ib. libera republica iam rece- pta ib. Legum Rhodiarum quando collectio facta, 638. a quo 639. „ Romuli, 7. . — Bolciae, agraria, 192. theatralis, 178. — Saecratae, I5. 10. Wèð — Seatinia, 146. — Seribonia viaria, 185. eſt eadem, quae de vſuca- pione ſeruitutum egit, I186. et 190. alimentaria, 16. = — Semproniae, de rebus creditis, 151. agraria, 159. viaria, 169. frumentaria, ib. militaris ſacrata, ib. de libertate ciuium Roma norum, ib. de confuſis centu- riarum ſuffragiis, ib. iudiciaria, 161. de prouinciis ordinandis, ib. de falſo iudicio, ib. — Senia, de patriciis, 347. 290. — Seruii Tullii, 10. — mFeruilia, iudiciaria, 164, .* Aaa J„ Lex: Seruiliae, iudieiaria ,p. 166. repetundarum, ib. ve- tuit eum reum facere qui in imperio eſt, 102. aliud caput, ib. — Lerinliae et Plotiae, de iudiciis, non n videntur eſſe perlatae, 94. — Sextiae Liciniae, agraria et foenebris, 135. de de-⸗ cemuiris ſacrorum ex parte de plebe ſumendis, 136. — Fabellariae, 84. — FTarquinii Prilei, 10. — Ferentilla, 19. — Theodoſiana quid? 563. – Thoria, agraria, 164. — FTitia, de quaeéſtoribus, 144. de luſi, 194. — TPrebonia, de tribunis Diebis rogandis, 133. V. et⸗ iam Lex Ialia- Caeſari. — Tribunitia Pompeii, 178. alla Tribunitia, 7. et TIS — Triumphales, 112. — Fulli Hoſtilii, 10. — FTullia, de amdbitu, 181. — Valeria, de prouocatione, 15. de multa, 18. — vValeriae et Horatiae, de prouocatione et biſeitis, 13 1 — Valeria; de aere alieno, 171. de tonfirmandis Sullae acétis, ib. Varia, de maieſtate, 169. — Vatinia, de repetundis, 183. — Vectibulici, 376. — – villia, annalis, 152. — Viſellia, 349. ** — Voconia, teſtamentaria, 153. 3' Lew anfiqua frumentaria et viaria, 1 94 Leges militares et triumphales, 199. ruſticae, 638. ple- Lex, L. Pinario „L. Furio, Sp. Poſtumio Albo, ne cui liceret album in veſtimentum addere; Petitionis cau⸗ ſa, 134. — ne quis poſtea popalum ſeuocaret, 137. — üde foenore vnciario, 138. Lex 7*7 Barl conſt Alen 6 Leomi Libemn⸗ Licinin Liuiu Longini Luciliue Lucreti Iarulii Iilrai M⸗ Macin, gitr inter Ulb. b ve. Aiud urele⸗ le de⸗ 136, v., elt⸗. 7 et ne is dall⸗ I N D E X. Lex de conſulibus ambobus e plebe, p. 139. — ne quis duos magiſtratus vno anno gereret, ib? — ne quis eundem magiſtratum intra decem annos caperet, ib. —– ge templis dedicçandis et aris, 142. R Leo I. Thrax Buhe 545 —— III. Iſaur. 385. Conſtitutiones eius, 619. — — I. Porphyrogenn. Imp. 685. — Amarzeus IC. 635. — Armenius Imp. 185. Conſtitut. eius, 620. Philoſophus ſ. Sapiens Imp. 647. ſeripſit libros zaxrixér, et dé aucupio, ib. perfecit opus die tra Baci)ib, 658. eius nouellae, 662. eius tacticae conſtitutiones, 663. Conſtitutiones eius cum fratre Alexandro, 664. ei attribuitur èxe ri, vsse, 664. Leontius 1I0. 567. . Libertas ciuium Romanerum, 119:7 Licinius Imp. 441. — — Rufinus IC. 46 59. Liuius Mamil. Druſ. IC. 240. Longinus (Caius) IC. 255. Lucilius Balbus IC. 247. Lucretius Veſpillo IC. 25 556 Lacullus L. IC. 256. Liſtralis collatio quid? 5098. M= (Aemil.) 0, P. 4,99, Macrinus (M. Opil.) 428. . Maecianus (Voluſius) i⸗ Voluſius. Magiſtraitus omnes ſublati, 20. vbi creati, 77. eorum interceſſio, ib. imperium, ib. prouincialium poteſtas, 116. nomina illis reliquit Auguſtus, vim ad ſe traxit, 283. noui ab Auguſto inſtituti, 284. mi- . Aaa 2 noOres IN D E Xx. nores relicti, p. 283. data iis iurisdictio ſine Caeſaris appellatiene, 300. Magiſter equitum, 15. et 7g. Maxgiſtri militum ſub Conſtantino M. qualis eorum pote- ſtas, 504. quinque facti a Theodoſio, 5 17. Maiorianus Imp. 544. Maieſtas populi Romani, 298. Mandata, 38 I. Caeſarum, 309 . Manilius (Manius) IC. 242. an autor Maniliarum ve- nalium vendendorum legum, ib. monumenta Mani- liana, ib. Manlius (Titus) Torquatus IC. 238. Manuel Comnenus Imp. 631. eius Conſiitutiones, 673. Marcellus (Mare.) 1C. 256. — (VIpius) [C. 481. Marcianus (Aclius) IC. 495. . Marcius (Caius) Figulus IC. 240, Martianus Imp. 544. eius facta, ib. Martinus Goſias, diſcipulus Irnerii, 701. Martyrius IC. 567. Maſurius Sabinus IC. 404. ab eo o Sabinianz, it. ſeripta eius, ib. Mauricianus lun. 472. Mauritius Imp. 582. Maximinus Imp. 43 1. — HNeraclius a Dioeletiano faetus Cattare et Auz. ſtus, 438. — Caelar, 439. — 10. 567. Maximus Imp. 440. — Imp. poſt Valent. m. 544. Maxemtius Imp. 431. . Menander (Arrius) IC. 483. WMichael Curopalates Imp. 587. — Balbus Imp. ib. 4 — III. 588. — IV. Hakmhluse, 642. nm. Nus 96 647* Nun Nyn ta S IND E X. Michael VI. p. 648. — VII. 649. Palaeologus, 654. Condit. eius, 656 Miliarium aureum, 293. Milites quotuplices? 108. limitanei, 290. Mlilitia perpetua, III. quando fac, ib. Minutius Natalis IC. 41I. Miſcelliones IC. 460. et 469. Mixtum Ius 266. Modeſtinus (Herennius) IC. 497. Momyllus Imp. 544. Monumentum Ancyranum, 295. Mores maiorum, 264. quid? ib. pars Iuris Ciuilis, ib. iis leges abrogatae, 265. interdum ea ad mores refe- runtur, de quibus in legibus cautum, 266. Mucius (Quintus) 236. Municipia, 118. Nærariu (Priſeus) IC. p. 412. Nero Imp. eius imperium, 303. Nerua Imp. 309. eius vita et imperium, ib. inſtituit Prae- torem fiſcalem, ib. . — (M. Cocceius) IC. 405. fil. 1C. 408. Nr ghorn Imp. 586. eius Conſtitutiones, 670. — FPhocas Imp. 644. Conſtitutiones, 668. — läSBotoniates, 630. Conſtitutiones, 671. Nobiliſimatut dignitas, 506. Nomina, quae Auguſtus aſſumſit, communicata collegis, 279. Nil geree⸗ xaH iX Sisior 73 αα Ataas lov⸗ Savi ον, 638. Néôαο eæririα ix æ Povps, 637. quando facti, ib. NopsoxævνPhotii dicitur et IIeenævay, 6 3. . Nonexavες ſ. libri, quibus leges Imperatorum compa- rauerunt cinn canonibus eceleſiae, 639. =WDDVM Aaa 3 Noeoρrοςr᷑ 6 PVNDEX. Ne ro iταα, p. 230. „è . Nauellae poſt Codicem Theodoſianum Theodoſ. II. Va- lent. III. etc. 557. Inſtiniani Codicis, 607. quid in iis factum? ib. quaenam lingua in iis adhibita? ib. non omnes ſunt Iuſtiniani, ib. quis eas collegerit, 608. vocantur, au- thenticae, 609. Iulianus in epitomen redegit, 608. et 633. hodie verſio earum in foro verſatur, 609. cur? ib. de verſione illarum, 610. quaenam hodie apuc nos valeant, ib. graecum earum exemplar quomodo editum? 611. poſt Bafilica, 607. Leonis Philoſophi, ib. quid in iis factum? ib. Vſus earum, 663. Notae, 223. Notitia dignitatum, 568. dicitur breuiarium Theodoſi Iun. 557. vtiliſſima, ib. Numa Pompilius, 4. ſ. variorum iurium autor, ib. inſti- tuit rem ſacram Romanorum, ib. eius leges, 10 Numerianus Auguſtus, 438. Nundinium, 283. . QOaen⸗ IE. p. 44 0 ZMVMGdW Octauianus Caeſar, vid. Auguſtus. Octauius L. Balbus) 1C. 256. Oftlius (Aulus) IC. 2 . Ohbrius Imp. 544. Orationes Principum ponuntur pro ipſis SCtis, 352. Orbis Romanus primum diuiſus in partes duas, 440. Orbius (Publ.) IC. 256 . Orchia gens, 152. Ordinatio Conſulum, 293. Ornamenta conſularia, 282. OCebe Imp. 304. eius imperium, ib. Ordines in republica quot? 79. quandé tertius acceſſe- IIA run La)e Ppri Epin Lapin meit Eyriy Parnn Faren Pari Parr. tin Pumea Fuulu t Ree Par Peeum Pecdi n Pepe Dent Deim Puil ii, Phil Theoe Pher, . DTP'hobenus (Georg.) IC. 686. “ Palumiir Clemens 10. p. 484. Pagani, 524. IIæXααα ſ. *½ααα quid ſignificet in Scholii⸗ Bifhieo: rum? 686. TIæXιας r quid in Scholiis lisdem? ib. “ Papirius collector legum Regiarum, II. de eius nomine; ib. collegit tantum leges ſacras, 13. — (Sext.) IC. 247. — luſtus IC. 473. Papinianu: (Aemil.) 481. ſcripta eius, 482. Fapiniani reſponſa, 564. a quo compoſita, ib. vnde no- men hoc, ib. Paraphrafis graeca inſtitutionum a T heophilo, 626 . Paratitlorum origo, 596. et 637. Patres lecti, 5. et 7. “ Patriciatus dignitas, 506. ð Parricii, apud eos legum interpretatio, 219. ſub Conſtan. tino M. 506. Patroni, 7. defenſio certis horis incluſa, 98. Paulus (Iul.) IC. 189. ſcripta cius, 490. ſqq. ad multos ICtos ſcripfit, 494. maxime notandus eſt liber eius Receptarum ſententiarum, ib. . Pataus, Scholiaſtes Baſilicorum, 678. Pecunia multatitia, 108. Pedius (Sext.) IC. 484. Pegaſus IC. 499. num ab eo Protuliani, diai Pegaſiani, 410. Pepo IC. magna fana docet ius ciuile, 699. Pertinax Imp. 424. Petrus Altifſiodorenſis Imp. 653. Philippicus Bardanes Imp. 584. Philippus Arabs Imp. 433. non fuit Chriſtianus, ib. Philoxenus IC. 637. ſcripta eius, ib. . . Phocas Imp. 582. 27 „ N, aa 4 Phocas IN D E X. Phorcar, IC. p. 637. . . Photius Patriarcha C onſhantinoh. 682. feri ipta, ib. Piſo Frugi Licinianus, 304. cur dictus Caeſar ib. Piautms, IC. 410 AArτ*ο quid in Scholiis Baſilicorum, 680. Plebiſcita, 85. eorum origo, ib. iis patres obligari no- lunt, ib. duando nomen legis neceperine, 86. diffe- rentia a lege, 86. et Plebe, Plebis ſereſllones, 16. 3. 86. Poenae irrogatae quaenam in criminibus 199. Pompeius (Sextus 1C, 244. Pomponius (Sextus) 10. 173. non fuerunt duo Pompo- nii, ib. Poniifi atus M. ab Auguſto ſumtus, 275. Poreiſeer 77. eorum munus, ib. apud eos legum inter- pretatio, 219. Pontificuimn i ius, 257. commentarii eo- rum, 259. . — minores, 78. Populi poteſtas, 2. et 81. populus a Romulo diuiſus, 2. in claſſes et eenturias, 5. ius leges faciendi Permiſit Auguſtus, 290 Porrorium, 10 8. Portio legima vnde orta? 415. Foteſtas Caeſarimn quomodo iis data, 273. Poſt Conſulatus, 411. 580. Praecones actionum, 228. Praefectus Vrbi, 74. munus, ib. annonae, 76. et 285. pro Praetoribus, 123. Vrbi fub Auguſto, 283. Prae- torie, 284. Vigilium, 285. Auguſtalis, 289. Praete- rio Senatoriam dignitatem accipiunt, 450. et dicun- tur viri clariſſimi, ib. non amplius ſunt in comitatu, imperatoris, 505. habent ius faciendi Edicta, 528. et 529. haec Ediéta vocantur reúτοο νανιαο, ib. Praefelturae, IIS. praefectura morum, 122. ab Au- guſte ſumitur, 275. Praetoriana, 284. Iv. inſtitu- tutae, 504. Pracsfßides prouinciarum, 288. ti no. ice. ompo⸗ inter- ii eo⸗ ſis, 2. etmiſit et 295. Pree- Praete⸗ dicun⸗ mitatu, 4, 328. 3 b Au⸗ inſtitu⸗ Pret⸗ INN DEX. Praetores, p. 70. cauſa inſtitutionis, ib. munus, ib. Vrbanus, ib. cum plebe communicatus, ib. Pere- grinus, ib. quando Peregrinus inſtitutus, 70. Prae- torum numerus, ib. de iis Lex Boebia, ib. it. Lex Calpurnia, 7I. iis quaeſtiones demandatae, 9 3. prae- ſunt iudiciis extraordinariis, ib. Peregrinus etiam propoſuit Edicta, 206. non ſunt euerſores iuris ci- vilis, 211. non mutarunt iura, 214. ſub Auguſto, 212. aerarii, 282. tutelares, 473. fideicommiſ- ſarii, 30 I. vnus rurſus detractus, 308. fiſcalis; 310. .M Praetoriana caſtra, 296. cohortes, ib. Pragmatici, 2ü38. BPrecianus 1C. 256. Principatus in republica Romans, 269. Principis nomen, 128. ab Auguſte ſumtum, 275. Prin- cipes inuentutis, 279. Probus Imp. 437. S I65νιαιο1τ—ô☛N 1ναα Paſilii, 657. — Proconſulatus, collegis in imperio conceſſus, 278. ſ. Proconſulis nomen, 128. ab Auguſto ſumtum, 275. ſub Auguſto dicuntur omnes, qui in prouinciam mittun- tur, 288 Procopius IC. 567. Proculus (Sempr.) IC. 406, Proculiani, 398. Procuratio rei priuatae, 426. Procuratores, 288. Caeſarum, ib. Profeſores iuris quando reperiantur, 500. in Academia Berytenſi et Romana, 566. Proſeriptio Sullana, 120. Octauiana, 127. PFPrrouinciae, I12. quaenam libera republica adiuncétae ſunt, 113. forma, ib. leges prouinciis datae, ib. in formulam prouinciae redigere, 114. lex prouinciae, ib. ratio adminiſtrandi, I15. leges de iis ordinandis, ib. ornatae, ib. eas cum Senatu et populo partitus eſt Auguſtus, 281. et 288. ab Auguſto acquifitae, 19 4. in fruſta diuiſae, 439. “ Aaa § Pſellus I N D E X. V PEſellus (Michatl). ſeripſit Zö Pir râν vàeen verſbis, 684. Publicius Gellius IC. 251. “òè Puteolanus IC. 484. Drskiagcr us Scholiaſtes Bafiicotunn 679. (QLase inſtitutus, Quueſtores duo, 15. et 71. — numerus, ih. ſ. Vrbaaid 72. ſub Auguſto, 282. comites dabantur magiſtratibus prouincialibus, 115. gladiatorum munus illis datum, 302. cura aera- rii reddita, ib. Candidati principis, 285. Palatii, 506. Luaeſtiones perpetuae, 71. quando inſtitutae, 97. earum vis, ib. perpetua de ſicariis, 174. mutatio in iis ſub Auguſto, 21I. .⸗ Quaneſtur 4 funci praeſides iudicii centumuiralis, 106. Ouara legitima, 115. 417. Quarta Falcidia, ib. Quatueruiri viarum curandarum, 73. Querelai inofficioſi teſtamenti non orta ex lege Glicia, 193. ſed ex diſputatione fori, 203 Quindecimuiri ſacris faciendis, 77. 78. Duinquennalia quomodo orta, 280. 3bolit, 589. Lui nquertiri menſarii, 26. et 138. cis et vltra Tibe- rim, 73*² R'bneriunm imperii, 295. Receptae ſententiae, 229. Recuperatores, 103. ſunt e Decemuiris, ib. habent cerx- tam for inuila am, (02. Regularum Vlpiani libri ſuperſunt, 487. ſ. K- luiones, 379 H 4 Religio bin du, Religio nulla peregrina inducenda, p. 78. calumnia reli- gionis, ib. Chriſtiana magnam mutationem Iurispru- dentiae affert et ad formam imperii Romani, 505. Repetundarum crimen, 117. 6 Rem ſuecedere in locum pretii quando ortum, 499. Res imilitaris Romana quaenam libera republica, 138. ſu Auguſto, 290. quis eam perturbarit, I10. in prouin- HMUw ciis non attingi poterat ſine lege Curiata, 117. Res iudicatae pars iuris ciuilis, 26 ius exinde, 263 Reſeripta, 378. quotuplicia? ib. non fecere ius vniuer- ſale, 386. vnde ius ex iis natum, ib. ea abolere vule . Macrinus, 458. quando maxime in vſu, ib. collecto- “ rres eorum, ib. Reſpondere, 225. et 226. facultas reſpondendi Ctis qui- Nar busdam data, 395. Caligula vult ad Caeſares trans- e. 292. n ie ferre, 397. Reſponſaà debebant dari ſignata, 397. Papiniani, vid. Pa- . pinianus. Rescpublica Romana. Eius ſtatus optimus, 65. cauſae perditae reipublicae, 67. quando fuit concuſſa, 129. eius mutatio ſub Auguſto, 280. fqq. eius forma mix- 193. ta, I. S Rex. Eorum poteſtas primis temporibus. I. et 7. Sa- crificulus. 15. et 18. . . Robertus Imp. Graec. 653. H Tibe⸗ Roma Albanorum colonia, I. a Romulo infſtaurata eſt, Romani habent infſtituta Graecorum, 3. Sabinorum re- tinuerunt multa, 20. M Romanus Lecapenus, 643. filium ſuumm facit Augu- ſtum, ib. S L — III. Imp. 644. —— IV. Imp. 6466. — V. Imp. 649. Romulus, 3. eius vita, ib. leges curiatae, 7. Rutilius (Maximus) IC. 484. — (ublilius) Rufus IC. 243. it cek⸗ i KFubi. INDF X. Sistnart „ p. 398. in eorum libtis traditur ius Rridum, 9. a quo ſic dicti, 404. B Sabinus (Coelius) IC. 408. — Maſurius, vid. Maſurius. . Sacra perpetua, 258. ex iis ratio cauſae inteſtati petine non poteſt. ib. — peregrina, 78. Sucramentum militare, III. eius formula, ib. Salii, 4.78. “ Saluius lulianus IC. conditor Edidi perpetui, 460. Sanctiones pragmaticae, 379. earum cauſa, 380. Saturninus (Claudius) IC. 484. — (OQuintus) IC. ib. . Scaeuola (P. Mucius, P. F. C. N. Pontif. Max. 240. — (QC Mucins C F. C. N. Augur, 243. — (Q.Mueius) P. F. C N. pontifex Maximus 1C. ib. — (Q Ceruidius) IC. 480. . Sebeliaſtae Bafilicorum, 678. ſuperſunt, 680. Scbola Aceurſiana, 704. —— r’õꝓrerytenfis, 508. et 538. maxime celebris tem. poribus Lheodoſiii II, 565. Profeſlores in ea. ib. ſ. plane extinéta, 62 3. — Bartolina, 705. — Conſtantinopolitans, 566. 622. — Cuiaciana, 707. — Irneriana, 700. — Ramiſtisa, 711. — Reeomana, 566. habet profeſſores, xr. quae in eaa ius docendi ratia ib. periit, 622. Kipio (P. Coreulum) 235. — (P. Corn. Naſica) ib. Kribere, 225. et 227. Sripeura, I10. SCta 245. eius ſeripta, ib. autor Cautionis Mucianae, Ku, adp pot bri Im rey et S S =S — — * — — IISTIIII — =. 1111111IITLITI= rer tie dun, inon 6I. ianae, tem⸗ ibel. in es Ci I N D k Xx. SCta, p. 380. quando vim obtinerent, ib. ea a Conſulibus adpellandi conſuetudo quando inualuerit, 353. de poteſtate Caeſarum, 273. magis pro Conſtitutionibus Principum, quam pro SCtis habenda, 449. Quibus Imperatores nomina et honores conſecuti ſunt, 274. republica libera facta ſunt de iure ciuili et publico et priuato, 169. et quidem de vniuerſo aliquo genere, ib. neque id demum introduéctum a Tiberio, ibid. non habuerunt nomina ante Auguſtum, 197. iis omne ius conſtitutum, 35I. facta ſunt ad libellum, orationem, epiſtolam, ib. ea Princeps edicto promul- gauit, ib. potuerunt eis improbari actiones ciuiles, 53. — ſub Antonino Pio non conſtant hodie, 445. — ſub Hadriano facta, 442. ſqq. — Diuorum fratrum, 445. — ſolius Marci, 446. Marci cum Commodo filio, 446. ſqq. SCzum ad L. Corneliam de falſis, 357. — ad L. Iuliam Maieſtatis, 377. —— ad L. Iuliam et Papiam Poppaeam de ſecundis nu- ptiis, 450. ſub nomine legis Iuliae Miſcellae. ib. — aduerſus falſarios ad L. Corneliam, 369. — Agrarium ſ. Lex agraria, 373. — Alexandri de fugitiuis, 448. ſqq. — Apronianum, 375. — Articuleianum, 373. — Caluiſianum, 36 8. et 370. ” — Caracallae de donationihus inter virum et vxo- —— Claudianum ad L. Cinciam, 361. de muliere ſerui alieni amore bacchata, 362. id renouatur, 372. de quaeſtione ſeruorum, 365. non attribuen- dum Neroni, ib. de ſexagenario, qui minorem L. annis duxiſſet, 364. de lucris negotiantium, ib. de commodis naues fabricantibus expoſitis, ib. de vaca- tionibus L. Pap. Popp. in ciuibus, ib. quo datum La- tinis ius Quiritium et foeminis ius IV. liberorum, ib. * Vt is, qui ex naufragio clauum ademit, omnimn re- rum nomine teneretur. ib. ne milites domos Sena- torum ſalutandi cauſa ingrederentur, ib. SCrum vt accuſatorum cauſae noſcerentur, P. 37 1. — Daſumianum, 374. de adtione ſubſidiaria aduerſus magiſtratus munti- cipales, tutorum nominatores, 376. — de aedifieiis negotiationis cauſa non diruendis, 36t1. — de aſſignandis libertis, 360. — de Bacchanalibus, 198. 2 1 — de Cadaueribus in bello defiinctorum ſepelien- dis, 200. — Qde captatoriis inſtitutionibus, 377. de collegiis diſſoluendis, 20 1. — de diſciplina ſpeétaculorum, 354. – de donis et muneribus, ad L. Cinciam, 353. — de eo, qui ob carmen namonun daunatus inteſla⸗ bilis, 377. 4 — üde foenore, 359. — de iuſtis i inter patruos fratruunque ulias nuptils, 362. — de legationum liberarum annuo tempore, 201. — gde libertinorum tribu, 199. — de mittendis in Graeciam legatis, 19. de numero gladiatorum, 201 ⁵½). — de poena L. Corneliae afficiendis, qui ob venun⸗ — 1 dandum, non remittendumue teſtimonium pecuniam acceperint, 3 58: — üde prouinciis quaeſtoriis, 200. — de Frouveatione a priuatis iudiciis ad ſenatumn, 368. — de quaeſtione habenda de iis libertis, ios vi- vus manumiliſſet, 374. — gde quaſi vſufructu, 300. — dQe rebus iudicatis procuratorum Caeſaris, 363 — de ſumtibus, 169. — in heredes Vennorui, 2 201. 8Crunm n ke. ena. nt⸗ udis, lie⸗ teſta⸗ ptüis 1 401l: ehun⸗ mniam atuin; 95 i⸗ SCtum Iancianum Commodi, P. 447. — lunianum, 373. “ DMUw — Largianum, 360. è — Libonianum de falſo, 354. L — Macedonianum, 361. vnde gium, ib. renoua- tum, 372. — Memmianum, 369. — ne decreta Patrums ante diem X. 4 aerarium de- ferrentur, 356. — ne de ſeruis in dominun quacſtio ſeree, 202. „ — Kne liceret Africanas in Italiam aquehere, 201. — ne liceret Legatum Caeſaris accuſare, 358. — ne quaeſtum corpore faceret, cui auus aut pater aut maritus eques Romanus fuiſſet, 355. — ne quis ob cauſam orandam donis emeretur, 366. — Neronianum, 367. vid. Piſonianum et 370. — Orphitianum de ſuccefſione et manumuſſione, 446. — begaſianum, 371. — Pertinacis de teſtamentis, 448. — berſicianum, 359. — kiſonianum, 267. —— Plancianum duplex, 372. . — qui maiores XXV. annis pretii participandi cau⸗ ſa venumdari ſe paſſi ſunt, 202. — quo lex Cincia reduéta eſt, 3 53. - quo ſublatum ius et mos aſylorum, 256. —— quo vetitum, ne de eadem re Plyribus agatux legibus, 372. — nRubrianum, 373. — Sabinia tium de tribus mafibus, 449. — Septimii Seueri de praediis ruſticis pupilli non alienandis, 448. — sSilanianum, 383. duplex de eius argumento SCtum, ib. “ — Tertullianum, 443. Sum SCrum Trebellianum, p. 369. — Furpillianum, 368. — Velleianum, 365. — Vitraſianum, 372. — Voluſianum, 366. vt accuſatorum *2 noſcerentur, 371*). . 202. — »t praetores ex ſuis Edictis perpetuo ius dice- rent, 209. — »t, quamquam inſontes magiſtratus et culg˖ez alienae neſeii, prouincialibus vxorum criminibus pearr inde ac ſuis plecterentur, 357. — »St, ſi qui coierint ad occiſjonem innocentum, lege Cornelia de falſis tenerentur, 256. — »t, ſi ſeruus reus poſtularetur, eadem obſerua- rentur, quae ſi liber eſſet, ib. Sectae, 398. Hbera republica non fuere, ib. Sabiniano- rum, ſ. Caſſianorum et proculianorum, ib. cauſa ſe- Sarum, 399. ſumma diſſenſionis, ib. Sectarum aeſtus deferbuit condito Edicto perpetuo, 468. Sempronius Sophus IC. 234. Senatus auctoritas, 79. eius SCtis ius ſancitum eſt et K. bera republica, S0. illi Auguſtus permilſit SCta face- re, 290. bis in menſe habendus, ib. ſuppletus ab Au- guſto, ib. eius poteſtas, 2 Sententiae iudicum, OS. quomodo latae, ib. Sulla Permi- ſit, vtrum reus ſententiam dici vel ferri vellet, ib. in iudiciis priuatis, 106. Soeptimius Seuerus Imp. 425. Seruilius IC. 415. Seruius Sulpicius Rufus, 249. eius ſeript ib. ſummus fuit ICtus, ib. — Tullius, §. eius inſtituta et leges, ib. Seueras Alexander Imp 429. — cCaeſar, 439. Auguſtus, 448. Socii, 1os. nauales, 110. vt centeſimae perpetuo foenore ducerentur, Ser dep i dia r Shn Hue liee. lae per⸗ lege ia⸗ Ad⸗ ſe. eſtus l. face⸗ . emmi. umus Ger⸗ 8 I. N D E x. Speranzius IC. p. 567. ðͦUMW Srepbanus IC. 628. ſeripta eiue. ib,. Sripulatio Aquiliana. 2298. Studioſ: Iuris. 397. Subcenſores. 287. dubſeriptores. 20 7. Subnotationes. 279. eorum origo. ibic:,“ Sußfragia data per tabellas. 84. SGnopſs Bacidixbz. 687. autor. ib. origo. ib. vtiliſſi ma. ib. TX*. XII. vnde conſcriptae. p. 21. perlatae in Comitiis Centuriatis. 2 I. earum origo et cauſa. 16. initio tantum X. fuerunt. 21. earum vſus. 23. fragmenta. 24-26. commentatores. 24. = Tacitus Imper. 437. H Täirrix« Hadriani, it. Mauricii. 420 Tarquinius Priſeus. 75. — mSuperbus. 6. — Taruntenus (Paternus) IC. 472 TLerrullianus IC. 483. Terenrius Clemens IC. 472. Thalelaeus IC. adhibetur in componendis Digeſtis. 6az. ſcripta ib. JTbeodoſius M. a Gratiano in ſocietatem accipitur. 515. ſo⸗ Ius Imperator. 516. geſta. ib. mutationes ab eo in re- publica factae. 517. — hiior Imp. 549. dicitur Epheſinus legislator, 540. eius conſtitutiones, 550. maxime de iurispru- dentia meretur, 565. Profeſſores Iuris in Academia Berytenſi conſtituit, 566. eius breuiarium 568. — III. Imper. 585. Tbeophilus Imper.5gS8. Theophilus IC. 6:6. ſeripſit paraphrafin Inſtitution. ibid reliqua ſeripta, ib, Bbh Lyeoa. — Theodericus Rex Oſiro Gothorum Edictum facit ex Iure Romano. p. 561. . Tbeodora vxor Iuſtiniani. 575. eam in ſocietatem regni adhibet. ib. — 2Z00e Aug. ſuſcipit imperium. 648. Tbeodorus IC. 567. alius 630. . Tiberius Imp. 296.: eius inſtituta. ibid. comitia e campo in curiam coônfert. ibid. caſtra praetoriana aedificat. ibid. inſtituit iudicia maieſtatis. ibid. in diuos non refertur. ibid. — II. Imper. 551. — Apfimarus Imp. 584. Titus Imper. 307. fuit Pontifex Maxinmis. ibid. Traianus Imper. 310. Trehbatius Teſta IC. 253. * Tresuiri epulones. 788 4 Tribonianus IC. 624. adpellatur Exconſul et Exquaeſtor. ibid. bibliotheca eius. ib. conficiendis Pandectis ad- eſt. ibid. Tribuni Plebis, I6. leges ad populum tulerunt. ibid. eorum contentiones. ibid. poteſtas ibid. ſ. fublati. 29. edicta proponunt. 204. ſub Auguſto. 282. fons turbarum in republica. 66. ad populum ſum- mam poteſtatem tulerunt, 67. habent ius in ſenatum veniendi. 72. quomodo id factum, ibid. quantam ſbi poteftatem arrogarint. ibid, imminuta. 73. re- ſtituta. ibid. Celerum. 7 Militum conſulari pore- ſtate. 74. cur creati, ibid, numerus. 75. militum. 111. . SS Tribunitia poteſtas, 275. ab Aug. cur ſuſcepta? ib. eius anni numerati. 276. collegis in imperio commmicata. Tribus inſtitutaé. 2. Triumuiri capitales. 73. monetales ibid. nocturni. ib. legendi ſenatus. 287. recognoſcend. turmas equitum. 287. aerarii. 73. coloniae deducendae. 76. . Triumnutratus. I121. inter Antonium et Oétauiantim quan- do initus. 127. Trypho- lure egni mnpo jeat. nONH bic lati. 382. um⸗ tum ſtam ore⸗ tonn. eius cata. Tryphoninus Claud. p. 485. Tugio M. IC. 256 2 Tullus Hoſtilius Rex. 4. Leges. 10. Tuſcianus IC. 47 I. . Tutela legitima. 20. . Prannorum XXX. dominatio. 435. 2 V. Veerr⸗ IC. p. 256. Valerius L. IC. ib. — — seuerus IC. 410. Valerianiis Imp. 434.: Valentiniänus I. Imper. 514. — III. 540. conſtitut. 55I. Valens Imper. 51. Vectigalia. 108. quotuplicia? ib. locabantur. ib. quando? ib. cui? ib. pro aquaeduétibus. 108. – Verrius Flaccus IC. 257. Verus L. Imp. 421. . . Veſpaſianus. 306. eii 8 imperium. ib. ét inſtituta. ib. et Viae militares. 290.: ä Viceſima manumiſſionum. 108. qua lege inſtituta. ib. he- reditatium. 315. mutata in decimam. 456. Vigintiuiratus. 283 Linrginum Veſtalium origo. 4. FVirginius A. IC. 24d Vinidius Verus IC. 472 Viſellius (C. Varro) IC. 256. Viellius Imper. 305 IC. 403. Viuianus IC. 415: JJ”MW . Vipianus IC. 485. non habet loquendi genus Phoenicium. 485. ſeripta eius. 485. ſ. 87. Regularum libri ſuper- ſunt. 487. ſ. num auctor libri de iuris ſpeciebus ét manumiſſionibus? 488. I N D E xXx. Volcatius IC. p. 255. Voluſianus Imper. 434. Voluſius Maecianus IC. 479. an ei tribuendus liber de aſſe? 480. Vrſeius Ferox. 406. Wurae legitimae. 203, 2. Lae Iſaur. Imper. 546. CORRIGENDA. b. 35 .lin. antep. pro 27. I. 17. P. 288. lin. 9. poſt Exc. add. M. e RIA VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset 15 Balance Focus 1. 10 K J H P 4 † tth NONNIHIL AVCTA. A E, DERICI IVNII.