Hc1048
author: Bach, Johann August

N12509546656 021

UIIIIIIAIIIMIIINIII

U8 Tübingen

Io. AVGVSTI BACHIi
HISTORIA
IVRISPRVDENTIAE
ROMANAE

QVATVOR LIBRIS

GOMPREHENSA.

EDITIO QVARTA
EX SCHEDIS B. AVTORIS NONNIHIL AVCTA.

Sumtibus I0OANNIS FRIDERICI IVNII,.,
1782¾

um hanc Iurisprudentiae Roma-
nae hiſtoriam edere conſtituiſ-
ſem, etſi proſpiciebam, fore,

qui omnem hunc laborem ſuperuacuum,

in tanta eius generis librorum copia atque
multitudine, fruſtraque ſuſceptum arbi-
trarentur, tamen, ſi- quae me cauſae ad
iſtud conſilium impuliſſent, oſtendiſſem,
non dubitabam, quin conſilium meum
poſſem aequis rerum exiſtimatoribus pro-
bare: iniquis autem, quos magno nume-
ro extituros facile puto, etiamſi non pro-
barem, quoniam non ex cauſis, ſed cu-
iditatibus illi iudicant ſuis, non magno-

pere laborandum putabam. Ego gum per

2 aliquot

PRAEFATIO.

aliquot annos in priuatis ſcholis Hiſtoriam

Iuris Romani explicauiſſem, intellexiſſe
mihi viſus ſum, eos libros, quibus tum
quaſi ducibus vterer, conſilio meo non
ſatis reſpondere. Ita enim ſemper exiſti-

maui, ad hiſtoriam legum iurisque recte

atque ordine percipiendam, non ſatis eſ-
ſe, ſcire, quo quaeque anno, tempore,
vel auctore lata, conſtitutaue ſint, quo in
argumento iuris verſata, ſed neceſſarium
eſſe inprimis, quoniam, niſi ratione cuius-
que animo perſpecta, ipſius legis vim at-
que poteſtatem primo, deinde eius ad no-
ſtrum ſtatum rerum publicarum transfe-
rendae facultatem, vtilitatemque adeo, co-
gnoſcere non poſſis, legum omnium iuris-
que rationes cauſasque omnes explicatas
habere. Haec autem facultas parari, ſine
ſtatus publici notitia, non poteſt: quippe
leges, a neceſſitatibus reip. profectae, ſta-
tus publici conſtitutioni attemperan-
dae ſunt: ſtatus autem publicus omnis
ex legibus publicis pendet. Quid igi-
tur? In omnibus, quos vidi, de hiſto-
ria Iuris Romani ſcriptos libros atque edi-
tos, Leges iuris publici Romani praeter-
miſſas planeque neglectas intelligebam;
ſtatum autem publicum, parum diligen-
ter, nec ſatis adid, quod ſpectarem, con-
ſilium

— — — — —

ſi

ia
ic

—

—⸗
—

—

ſam
ſſe
umn
hon
ſti.
te
el.
re,
Nin
um
us⸗
lat
no⸗
e-
Co.
ris⸗
tas
ine
e
u⸗
ran⸗
nnis
igi
ſo⸗
edi⸗

ter⸗

PRAEFATIO.

ſilium, apte, idque in paucis eius generis

libris, expoſitum, eſſe. Huc accedit,

quod hiſtoria ea, de qua agitur, non iu-

ris ſolum, ſed etiam inprimis litterarum

humaniorum ſtudioſis comparata eſſe de-
bet: quibus ad intelligendos veteres ſcri-
ptores Romanos iuris publici magis, quam
priuati, quamquam huius quoque, hiſtos
ria percipienda eſt. Quibus de cauſis
iam quatuor abhinc annis coepi quasdam
iſti conſilio meo, vt putabam, aptas line-
as ducere, ſcriptasque cum Auditoribus
meis communicare, iisque explicandis tra-
dere hiſtoriam Iurisprudentiae Romanæe.
Sed cum nimiae breuitatis ſtudio multa
neceſſario eſſent omiſſa, conſilio rationi-
que meae conſentanea, et tamen inmul-
torum manibus verſarentur, praetereaque
in ſumma breuitate Auditoribus deſcri-
bendi labor grauis eſſe videretur, ſuſee-
pi animo, Hiſtoriam Iurisprudentiae Ro-
manae, diligentius elaboratam, edere:
quae etſi anno et quod excurrit, operis
iam tradi coepta, tamen- propter multas
cauſas redardata, nunc demum prodit.
Sed iam ipſius huius, quem iam ma-
nu mitto, libri ordinem ac rationem, ne-

ceſſe eſt, exponere. Primum igitur totam

hanc hiſtoriam in quatuor partes princi-
3 Pales

PRAEFATIO.

pales iurisprudentiam antiquam, medi-
am, nouam, atque nouiſſimam, tribui
commode poſſe putaui, ſecutus Iuſtinia-
num ipſum auctorem, qui omnem Ro-
manam iurisprudentiam, a primordiis ad
ſuam vſque legislationem, veterem, me-
diam, et nouam deſcribit ) vt adeo a lu-
ſtiniano ipſo, qui plurima mutauit, ac fe-
re omne ius ciuile in aliam formam re-
degit, nouifſima iurisprudentia exordium
capere videatur. Singulas partes ſingulis
libris complexus ſum: ita tamen, vt, ſi
qua noua iurisprudentiae mutatio, pro
reipublicae viciſſitudinibus, et commuta-
tionibus temporum, incidiſſet, ſingulos
libros rurſus in capita noua partirer: ra-
tus id eſſe memoriae ſtudioſorum adcom-
modatius. Sed cum iurisprudentia Ro-
mana, veluti flumen aliquod, ſenſim paul-
latimque e pluribus quaſi riuis ac fonti⸗
bus collecta, ad ſuam magnitudinem ac
vim excreuerit: id eſt, e Legibus, SCtis,
Edictis, Iureconſultorum Reſponſis, Diſ⸗
putatione fori, ſiue rebus iudicatis, ac
moribus denique maiorum, et ſublmpera-
toribus etiam ex Conſtitutionibus, mana-
uerit: quo diſtinctius atque clarius omnia
) K 1. Inſt. de legit. agn. ſucc. v. Perizon. Diſ.
de Leg. Vocon. p. 19 8.

exci

iſte,
ip
HuIE
eſ
Fatir
Vbi
eſſe
dus
dein
er
Pro⸗
tand
10
Ren
nec
Piti
Peo
goe
Gen
Pro
ß
Pog

trat

gen
trad

PRAEFATIO.

iſta, pro temporum viciſſitudinibus, tra-
di percipique poſſent, ſingula capita in
minores quasdam Sectiones deſcripſi, ac
de ſingulis iſtis iuris ciuilis partibus ſepa-
ratim ac proprie expoſui: ita tamen, vt⸗
vbi ſenſim paullatimque partes pauciores
eſſe coeperunt, vt factae ſunt ſub Caeſari-
bus, ſub quibus primo deſierunt Leges,
deinde Edicta Praetorum, porro SCta,
de rebus autem iudicatis nihil admodum
proditum memoriae conſtat, adeoque
tandem fere Conſtitutiones ſolae atque
Ctorum Reſponſa atque interpretationes
remanſerunt, pauciores etiam ſectiones
neceſſario factae ſint. Singulis autem Ca-
pitibus praemiſi ſtatus publici hiſtoriam,
propter eas, quas iam ab initio dixi, cau-
ſas. Atque haec omnia diligentius, at-
que vberius perſecutus ſum, quam qui⸗
dem nonnullis fortaſſis neceſſe videatur,
pro inſtituto libri, qui ſcholis Academi-
cis comparatus, quique intra breue tem-
pus enarrandus ſit. Cuius tamen facti

excuſationem veniamque facile me impe-

traturum eſſe confido, ſi, quae mea ratio
ſit, oſtendero. Primum exiſtimo, breue
aliquod diſciplinae compendium, ſi qui-
dem iuſta diſciplinae ſcientia Auditoribus
tradenda ſit, non breuiori tempore ex-

PRAEFATIO.

plicari poſſe, quam vberiorem, atque co-
Pioſiorem eius generis librum, propter-
ea, quod neceſſario multa in breuiori li-
bro omiſſa, aut ſaltem breuiter tantum
tacta, in Enarrationibus vberius expli-
canda ſunt, plusque adeo temporis deſi-
derant, quam vbi ſunt diligentius in ipſo
libro tradita. Deinde vero hunc librum
non iis ſolum comparatum eſſe volui,
qui meis aut alius cuiuscumque magiſtri
ſcholis operam dant, daturiue ſunt, ſed
etiam his, qui humaniorum litterarum
aliqua notitia imbuti, ingenioque paul-
lo excellentiori inſtructi, proficere hoc
in genere ſine magiſtro cupiunt: e quo
conſilio neceſſario plura diligentius per-
ſequenda fuerunt. Denique omne iſtud,
ſi quod eſt, vitium a ſtatus publici ex-
Plicatione proficiſcitur, quem facile ii,
qui hunc librum in ſuis ſcholis enarrare
cupiant, priuatae Auditorum induſtriae
relinquere poterunt, cum ita in eo ex-
plicando verſati ſimus, vt etiam ſine
magiſtri opera intelligi percipique poſ-
ſit.
In ſingulis autem partibus, atque ca-
pitibus, ita verſatus ſum, vt ex ipſis fon-
tibus, auctoribusque rerum Romanarum
roficerem, conſultis tamen etiam iis,
lauda-

u,
ex.

e I,
frare

Crine

exX-
ſie

Po

e CA-
fſon.
ru

115,
aulr.

PRAEFATIO.

laudatisque, qui de induſtria diligenter-
que locos quosdam hiſtoriae huius, anti-
quitatis, aut etiam iuris ipſius, tractauiſ-
ſent: ſed eorum tamen optimis tantum;
Propterea quod, qui ſine egregia doctri-
nae laude caput aliquod adgreſſi ſunt,
tutius, atque adeo melius ignorantur.
Neque nobis animus fuit, ieiunam ali-
quam hiſtoriae litterarie, ex multitu-
dine auétorum laudatorum, qui mos ho-
die eſt multorum ſane inglorius, glorio-
lam apud imperitos captare. Optimos
tenere, optimos legere atque imbibe-
re; ſemper mihi conſultius viſum eſt.
Inprimis id operam dedi, vt vulgares
non paucos errores, qui plerosque de
hiſtoria iuris ſcriptos libros occuparunt,
tollerem atque conuincerem: quod non
difficile fuit, ipſos veteres auctores legen-
ti, non vt hodie fere fit, ſolos recentio-
res, hosque errantes, ſequenti. Quo fa-
ctum eſt, vt nonnulla tradidiſſe videar, a
nemine ante hac animaduerſa, aut ob-
ſeruata: quae tamen aliorum exiſtimatio-
ni permittere, quam ipſe in oratione
mea ponere, malo. Ceterum vero dili-
genter elaboraui, vt nulla lex, vel con-
ſtitutio inſignior, tam iuris publici,
quam priuati, omitteretur, quantum eius
rei

PRAEFATIO.

rei fieri poſſet: quo ipſo haec Hiſtoria
Iurisprudentiae Romanae ceteris eius ge-
neris libris longe plenior facta eſt. In
Iure etiam Graeco exponendo maiorem
laborem inſumſi,; quam vulgo fieri ſo-
let: vt facile intelligent ii, qui hunc no-
ſtrum laborem cum aliis comparare vo-
lent. Quae omnia non eo interpretari
velim lectores noſtros; quaſi ab omni⸗
bus erroribus, aut reprehenſionibus im⸗
munem hunc librum eſſe exiſtimem. Fa-
cile fieri potuit, t in tanta rerum mul-
titudine, et tam multiplici varietate, non-
nulla minus recte dicta exciderint, vel
diligentiam noſtram effugerint: in qui-
bus ſi quid ſit erratum vel offenſum, do-
Giores rogo- vt veniam humaniter dare,
Vel. ſi ita Vvideatur, modeſte reprehendere,
et corrigere velint. Etenim a doctie-

ribus moneri, reprehendi etiam, non

aequo ſolum, ſed etiam grato animo fe-
remus.
Cum vero omnis temporum ratio in
hiſtoria Romana ducatur ab origine, na-
talique Vrbis, in anno autem Vrbis Condi-

tae con
ſeriptorum quatuor potiſſimum fint ratio-
nes, Catoniana, Varroniana, Capitolina
Gue Frontiniana- et Fabiana, liberum-
iue Pr gie

ſtituendo diſſentientium veterum

8.
f f- .
. — —
k

ratio⸗
olia⸗
ruuh⸗

PRAEFATIO.

que ſit, quam quisque rationem ac ſen-
tentiam ſequi malit, modo, quam quis-
que adoptarit, perpetuo teneat; elabora-
tum a nobis eſt, vt in eadem ratione con-
ſtanter maneremus. E quo quidem con-
ſequens eſt, vt, ſi quam legem anno
prius aut poſterius latam tradiderimus;
quam quispiam alius, erroris accuſari non
debeamus, modo eosdem conſuüles lau;
dauerimus. Atque hoc imperitorum ho-
minum cauſa monere viſum eſt, qui, ſi
alium in annum conferri vident legem,
aut SCtum, atque in ſuis dictatis habent,
ſtatum errorem arguere audent. Hanc
autem Vrbis Conditae rationem tenuimus
ab origine, vsque ad Conſtantinum M.
ab hoc autem aeram Chriſtianam vnam,
propterea quod haec fere ab eo tem-
pore vulgatior atque communior eſſe
coepit.
Adiecimus Indicem rerum copioſiſſi-
mum, quem confecit Car. Aug. Salz-
mannus, Martisburg. Adoleſcens do-
Stiſſimus, et cum litterarum omnium,
tam graecarum quam latinarum, tum et-
iam iurisprudentiae ſtudioſiſſimus, mihi-
que et propter iſtud ſtudium, et pro-
Pter ingenium egregium, quotidiana fe-
re familiaritate, vſuque, cognitum, a

Per

DPDRAEFATILO.

perſpectum, cariſſimus: quem, iurispru-
dentiae aliquando, doctrinaeque laude
illuſtrem extiturum, plane confido: quem
impenſius laudarem, pro inerito, niſi
eum vnice amarem. 3
Iurisprudentiae praefanda duxi. Quae
que noſtris fructus attulerit, doctis au-
tem non diſplicuerit, impenſe mihi la-

borique meo gratulabor. Scr. Lipſiae

clo I CcLIV.

HISTORIA

Atque haec ſunt, quae huic Hiſtoriae

ſi expectatos Auditoribus lectoribus

in muſeò noſtro, a. d. XVI. Kal. Apr:

I

Prn⸗

le

Tla

We

us⸗

AH⸗

la.

Plus

eſt, inſtauratam, amplificatamque ?), et le-

4
HISTORILA

IVRISPRVDENTIAE
RO MANAE

LIBER I

IVRISPRVDENTIA
A N TI QVA

CAPVT I
DE
IVRISPRVDENTIA REGIA
SSECT., I
De Statu Publico.

§. 1.
Ra⸗ a Romulo, deducta Albano-

rum colonia a), vt traditur vulgo,
conditam, ſeu, quod propius fidem

gibus fundatam, ſatis conſtat. Formula au-
tem ciuitatis placuit ea, quae e tribus gene-
ribus mixta eſſet, quam ſapientes, ac rerum
publicarum periti, optimam ſemper iudicaue-
. A re,

2 Lib. lI. Cap. L. de lurisprudentia antiqua

re c), hoc eſt, quae Regem, ſummae rei aucto-
rem, actoremque, ſeu ſummum magiſtratum,
qui etiam ius diceret, et publica negotia con-
ſilio Senatus iuſſuque populi gereret, &natum,
publici conſilii principem, vel participem,
Populum, legum ſciſcendarum, Magiſtratuum
creandorum, helli, et pacis arbitrum, haberer.
Itaque Romulus ipſe rex creatus 1), centum
Patribus lectis e), qui ſecum conſilia caperent,
magiſtratusque gererent/): populum omnem,
diuiſis inter ciues aequaliter agris, in tres tri-
us, et in triginta curias, deſcripſit, per quas
comitia legum ac magiſtratuum agerentur:
quae inde Curiata, leges autem ipſae Curia-
zae, dicebantur: tres Equitum Centurias fecit.
Sapienti porro conſilio ſacra religionemque
cum ſumma rep. coniunxit: nihil vt ſine re-

ligione deorum neque priuatim neque publi-

ce fieret; Auguresque eam ob rem inſtituit.
Magiſtratus praeter Regem erant, Praefectus
Vrbi, Quaeſtores, et Tribunus Celerum. Ce-
terum intentus maxime numero ciuium, va-
ris artibus augendo: qui ſenſus Romanorum
poſtea ſemper fuit g). Quam remp. ſeptem
deinceps Reges, Romulus, Numa Pompi-
hius, TLullus Hoſtilius, Ancus Marcius,
Tarquinius Priſcus, Seruius Tullius, Tar-
quinius Superbus, habuere: alter altero ſe-
uerior, vel mitior.
a) Dionyſ

N
wings
conli

dope

gua

ucto
mum,
lacon⸗
natun,
ipem,
Atuum
heret.
entum
erent,
munem,
les tri.
er Odas
entur:
Curia-
3lecit.
emnde
ine re⸗
nſti tuit.
Neſelti
. Ce-
UN, V.
notum
ſeptem
pompr.
larcius .
, Tar⸗
tero ſe⸗

) Dimng

Roman. ſub Regibus. 3

a) Dionyſ. Halic. Lib. I. p. 5. Vnde Romanos non e col-
luuie fugitiuorum, exulumque ortos, ſed Graeca lin-
gua, Aeolica, moribusque et inſtitutis Graecis ab ini-
tio vfos, oſtendit Dionyſ. J. p. 75. ſq.
à) Dionyſ. I. H. p. S9. ſeq. Varr. LL. p. 2. Teſt. v. Ro-
mulum aliique oſtenderunt, Romam vrbem ante Romu-
lum fniſſe, ab eo autem inſtauratam. [cf. Turneb. ad
Varr. de LL. p. 2
c) Pohyb. Lib. VI. Pionmgt. Halic. II. p. 29. vnde parricii.
d) Tac. A. XI. 22. ſignificat, Lege Curiata Romulo, regi-
busque ceteris, imperium datum, poteſtatemque defini-
tam fuiſſe: eamque deinde a L. Iunio Bruto repetitam,
vt eadem Conſulum poteſtas eſſet, quae kezums fuiſſet.
v. Erneſti V. C. Excurſ. II. ad Tac.
e) Liu. I, 8. Dionyſ. II. p. 82.
[F) v. tn. Arnald. Var. Coni.]
[g v. Diony’ſ. H. Lib. II. p. S8. Tuc. A. XI, 2. 4. cf. Ge-
baueri Diſſ. de Romulo.]

§. II.
Nam RO MVLIregnum ab initio lene, ac
mitigatum, durum poſtremo ac ſeuerum fuit,
ſeu quia, bellis adſiduis ferocia, ſeu quia, re-
bus feliciter gerendis, auctoritas, et inde ſu-
perbia, creuerat. Quare non abhorr et avero,
eum a Patribus e medio ſublatum ), vti ab
auctoribus nonnullis proditum fuit. Poſt
mortem Quirinus dictus.
b) Liu. I, 10.
§. III.

NVMAPOMFILIVsS poſtinterregnum anni
vnius, e Sabinis rex creatus, imperium in eo
conſumſit, per quadraginta et tres annos, vt
populum, continuis bellis efferatum, legibus,
A 2 quarum

4 Lib. I. Cap. I. De iurisprudentia antiqua

quarum auctorem ferebat Egeriam, nym-
pham, et inprimis religionibus, ad humani-
tatem, ac manſuetos mores, traduceret; au-
ctoremque adeo eum diuini iuris, inprimis
Pontificii, Flaminii, ac Fecialis 1) eſſe, Ve-
Naliumque Vinginum, ac Saliorum ), ſatis
conuenit. Quibus rebus factum eſt, vt per
totum eius regnum, Iano clauſo, ſtabilis ac
fida pax teneret ). .

2) Dionyf. II. p. 131.
ke) Liu. I, 20. hi Palatini dieuntur)
[1) cf. Gebaueri Diſſ. de Numa Pomp.]

§. W.

Dehinc, quem populus regem iuſſit, rvr-
LVS HOSTILIVS, Romulo, quam Numae,

ſimilior, XXIII. annos, quibus imperium te-
nuit, bella cum finitimis prope modum con-
tinuauit, in quibus memorabile propter pu-
gnam Horatiorum Curiatiorumque ſingula-
rem eſt cum Albanis geſtum ). IInſtituit
nouos Sulios, qui Collini dicuntur n).]
m) Liu. I, 22. ſe..
[n) cef. Gebaueri Diſſ. de Tullo Hoſtilio.]
§. V.
Mortuo Tullio, ANGCVSMAECIVS, Nu-
mae Pompilii e filia nepos, rex factus, quam-
quam auitorum inprimis decorum memoria,

ad pacem, religionesque conſtituendas maxi-

me ducebatur, tamen, temporibus reip. fla-
gitanti-

Aiuunt

bellan
rentun
dit, iu
rentun
primo
usce

ct 0 6

9) Ii
rum

14
Pulo
Une
n,
tume
tus e
ſcloꝛ
danen

Anl

Anci
r.

al

nym.
Ummani-
t; W.

primis

e, Ve-
ſatis
vtper
bilisc

TIVI
dumae,
um te-
con-
er pu⸗
agaln.
Pſtituit.

quum
horla,
8 ni⸗
gitunr.

Roman. ſub Regibus. ð

gitantibus, etiam bello clarus extitit; vtque
bella non gererentur modo, ſed etiam indice-
rentur aliquo ritu, bellicas ceremonias prodi-
dit, iusque Feciale deſcripſit, quo res repete-
rentur, auctore Liuio o); quod, cum a Numa
primo inſtitutum ſit, ab Anco auctum meli-
usque conſtitutum, credere par eſt. Carcerem
et Oſtiam aedificauit, Salinas inſtituit.]

0°) Liu. I. 32. vbi belli indicendi, rerumque repetenda-
rum ritus exponitur.

§. VI.

TARQCVINIVS PRISCVS poſt hunca po-

pulo regno impoſitus, qui Tarquiniis, Etru-

riae vrbe, Romam, regnante Anco, migra-
rat, amplificatis equitum centuriis †), cen-
tumque in patres lectis, bello inprimis illuſtra-
tus eſt; ceterum operibus vrbem ornauit,
[cloacis, tabernis circa forum. Capitolii fun-
damenta iecit, Circum maximum, ludos Ma-
gnos Roman. inſtituit.] Scelere filiorum regis
Anci interemtus periit.
„½) v. I. F. Gronon. Obſ. III. .
SERVIVS TVLLIVS autem, rex omnium,
plurimis praeclaris inſtitutis, et in rem Roma-
nam meritis, tum etiam humanitate ſua, opti⸗
mus, in omnibus rei Romanae plurimum
profuit. Nam denſum quidem inſtituit, et
populum in claſſes et centurias ex habitu fa-
A 3 culta-

6 Lib. I. Cap. I. De Iurisprudentia antiqua

cultatum, et ex cenſu deſcripſit: opus pul-

cherrimum et ſaluberrimum tanto futuro im-
perio, et vel pace vel bello, auctore Liuio,
decorum 4⁷): ex quo inſtituto Comitia Centu-
riata manarunt: ac plura egregie inſtituit, in-
primis autem iudiciorum priu. poteſtatem iu-
dicibus delegauit, publicorum ſibi reſerua-
uit 7). Praeterea pomoerium protulit, rem-
que Romanam mirifice auxit.

7) Lin. I. 42. 42. vbi eius inſtituti ratio declaratur.
r) Dionyſ. H. IV. p. 228.

§. VIII.
Omnino rex Tullius tam popularis fuit, re-
giamque poteſtatem minuit«), vt traditum ſit,
eum in animo habuiſſe, republica conſtituta,
et legibus reddita t) imperium deponere,
ni morte praeuentus eſſet, extinctus ſcelere
generi Tarquinii, qui regnum inde rapuit.
5⁵½) Dionyſ. H. IV. p. 229. Vnde Tac. A. III. 20. dicit, eum
fuiſſe praecipuum ſanctorem legum, queis etiam reges ob-
temporarent. Homberg zu Vach, eum locum putat per-
tinere ad foedera cum Latinis populis. Male omnino.]
2) Liu. I, 45.
§. IX.
TARQVINIVS partum ſcelere ac vi impe-
rium, ſcelere, atque crudelitate tenuit, omni-
bus in Patres plebemque modis atrox: neque
leges tam tulit, quam ſuſtulit n). Ob haec,
ſtupro a Sexto filio Lucretiae illato, incenſa
plebs, eum, imperio abrogato, regnoque

ſubla-

fublatea
ſem el

Cete
1) Di
*)I.

Ce
othni
pene⸗
Ie, 1

4

pul.
0 im-
Linio,
Centu-
it, in⸗
emiu.
ſerda.
rem

tur.

it, r..
nſ .
Mruta,
Phere,
celere
puit.
icit, eum
er b.

lltat per.
nnino.

üimpe⸗
OmI-
neque
b haec,
ncenſu

nog⸗

ZMB

4

Roman. ſub Regibus. 7

fublato, cum coniuge ac liberis ciuitate exu-
lem eſſe iuſſit, lege Tribunicia æ) Iunii Bruti.
Ceterum capitolium extruxit].

u) Dionyſ. IV. p. 246.
x) L. 2. 9. 3. D. de O. I. Liu. I, o. Dionyſ. Hal. IV. p.276. ſj.

§ X.
Ceterum, quamdiu regnatum eſt Romae,
omnis iudiciorum, iurisdictionisque poteſtas
enes Reges fuit, qui quidem nihil aliud fue-

re, niſi ſummi in rep. magiſtratus „).
Deſcriptio reip. breuis eſt ap. Cic. Taſc. IV. init.

SECT. II
De ipſis Legibus Regiis.
§. I.
— vti ex ſuperiori intelligi pot-
eſt, non eſt dubium, quin, et ab initio,
et deinde, multae leges de ſtatu publico latae
ſint; tamen certum hoc eſt, ab initio, prae-
ter leges Albanorum, ſeu patrios mores, et
inſtituta, de rebus priuatorum paucas fuiſſe
latas a): cum pleraque in regis, ius dicentis,
eſſent arbitrio ?). Ceterum enarrabimus ta-

men, quae fuere.
4) L. 2. 6. . D. de. O. I.
5⁵) L. 2. . 3. de O. J. Tuc. A. III, 20.
§8. II.
Ac nOMVLI quidem leges praecipue,
quas curiatas fuiſſe, Pomponius c), et Diony-
A 4 ſius

8 Lib. l. Cap. I. De Iurisprudentia antiqua

FRps ) credere iubent, ſunt: de confarreatione
matrimonii, et inde ſequente poteſtate mari-
tali; de neceſſitate matrimonii contrahendi a
puberibus £), educandique liberos; de patria
poteſtate; de iure patronatus †); de ſanctita-
te parentum g); de abſtinentia mulierum ?);
de parricidio; ne ciues ſordidas, ſellulariasque
artes exercerent, ſed rei ruſticae potius va-
carent ). Ceterum Leges Romuli ½), e ve-
teribus auctoribus collectas, explicarunt
BALDVINVS, et, qui ceteras regias, VRSI-
NVS, LIPSIVS, PAVLLVS MERVLA, alii,
et ſecundum hos HOFMANNVS.
c) L 2. §. 2. D. de O. J.
) Lib. II. p. o7.
*) Diom. IX. p. 580. v6ραο dρτιαιαν vocat: nos Romuli
putamus, quod coniungitur cum lege de neceſſitate
educandi prolem.
F) Dionyſ. II, 84. qui véαον ρο%oοτιασ vocat. cf. SKcbu-
bart. de fat. Iurispr. I, 14. LArnald. Ver. Coni. I, 4.
g) PFeſt. v. plorare. v. Ritter V. Ml. ad Heinecc. Hiſt.
Iur. I, 8.
ÿ) Val. Max. II, I.
1) Dionyſ. Hal. l. c.
[) Leges Romuli in tabula Martiani, quam ſpuriam eſſe

docent Scbubart. de Fatis Iurispr. Rom. p. 64. et G.
Arnald. Var. Coniect. I, 3.]

§. III.

NVMAPOMPILIVS, anno ordinato?),
has leges inprimis rogauit, vt ne quis ex vite
imputata Diis libaret m); ne quis vino rogum
reſper-

relper⸗
gerer⸗
ludun
quem

ge par

potett

ſervan
cilcri⸗
Geque
Winus
leere p
Quara
19) P
1) ibi⸗
12. hd
Gell.
ate
bitr
magi
ſirma
Veſt.
²) E⸗
9) Bl.
1) De
1) Da
¹) Pl.
4) M
e E

gue

Aione
e mati-
lendi4
epatti
nCtita.
um 9);

riusge

ls Va⸗
e Ve.

carunrt
VRSI-

1, di

eceſſitate

.. Khu⸗
11,4
nect. t.

briam eſe
94. et C.

nno1)

jelper.

1

Roman. Iub Regius. 6 9

. reſpergeret „); ne pellex aram Iunonis tan-

geret o); ne piſces quis niſi ſquamo(os in pol-

luctum emeret p); vt Terminus deus eſſet,

quem ſi quis exaraſſet, cum bobus diis ſacer

eſſet 9); vt Fidei numen omnes metuerenty);

de parricidio in libero homine &); de patria
poteſtate; et de tempore luctus a vidua ob-
ſeruandot); de fepultura fulguriti 2½); de
diſcrimine faſtorum nefaſtorumue dierum;

V deque ſpoliis opimis x). Ad eum ſeu recte ſeu

minus refertur etiam Lex Regia y): de mu-
liere praegnante mortua non ante humanda,
quam exciſus ſit partus 2).

) v. Gron. Obſ. II, 10. Erngki V. C. Clau. Cic. v. Imer.
calaris.
m) Piin. H. N. XIV, 12. XVIII, 12.
n) ibid. Ea lex Numae regis Poſihumia dicitur Plinio xiIVv.
722. haud dubie, ab latore. ef.- Ncaliger Coll. in Varr. p. 49.
(ell. N. Ad. XVI. I2. Kaliger Catulli locum P. 44. huc
trahit, vbi lex Poſtbumiae magiſtrae oceurrit, exiſti-
matque legem Numae conuiualem fuiſle e: quod non ar-
bitrer. Neque etiam ilhid concoquere poſſium, quod
lex Poſthumiae magiſtrae diétimn putat pro lex Poſthumia
magiſtra. [Ceterum de nomine Poſtlumiae legis con-
firmor exemplo legis Horatiue, de Caia Trratis, Virg.
Veſt. de qua infra.]
) Leſt. v. Pellex.
p) Plin. all. l. .
4) Dionyſ. Hal. II. p. 3. E- t. v. Trmimert.
r) Dionyſ. Hal. II. p. 34.
) LFeſt. v. Parricidqa.
t) Plutarch. Num p. 77.
u) Feſt. voc. Oceiſum. v. Mſing. Var. Iur. c. 2. cf. Wrehn.
ge Run. Kom. p. I7. ſd.

A 5§ x) rif.

10 Lib. I. Cap. I. De Iurisprudentia antiqua

*) Feſt. voc. Opima. Plut. vit. Marcell de opimis ſpo-
liis autem cf. Perizon. An. Hiſt. c. VII. p. 243. Jgg.
„) L. 2. D. de mort. inf. cf. Idſing. l. c. 14.
[2) Eius leges ad ſimilitudinem Moſaicarum, aut inſtitufa
Pythagorae expreſſas putarunt quidam. Brunquell. H. I.
P. I. c. I. Y. 70. p. 30. .

§F. W.

TVLLVS HOSTILIVS tulit de tergemi-
nis ex publico alendis in memoriam pugnae
Horatiorum ½); de perduellione *), cuius
judicii ratio in ciuitate Rom. ſemper manſit.
Leges alias quasdam fuiſſe Tulli certum eſt.
Nam apud Tacitum c) legitur Claudius ſacra
ex legibus Tulli regis feciſſe. ANCVS MAR-
CIVS praecipue Leges Numae reduxiſſe et
renouaſle fertur: in his ius Feciale d).
a) Dionyſ. Hal. III. p. 00.
b) Liu. I, 26.
c) Tac. A. XII, 8. Locus Taciti hic eſt: Addidit Clau-
dius ſacra ex legibus Tulli regis, piaculaque apud lucum
Dianae per pontifices danda. Sed quae leges intelligen-
dae ſint, non ſatis conuenit inter Intt. Liphi quidem
ratio, de piacularibus ſacrificiis, propter caedem ſoro-
ris ab Horatio factam, dandis, interpretantis non pla-
cet. Videtur enim lex de inceſtu fuiſſe debere, propter
Taciti verba ſequentia: irridentibus cunctis, quod poe-
nae procurationesque inceſti id temporis exguirerentur.
d) Liu. I, 32. de Iure Fecilai. v. Ienſ. Ferc. Liter. et Con-
radi, et Ritteri V. C. Diſ.
§. v.
TARQVINII PRISCI nulla lex memora-
bilis extitit. Eo autem illuſtriora ſunt inſtitu-
ta sERVII TVLLII, qui optimas leges vel

redu-

teuxi⸗

dneeci

tractib
liberti
imue
SypE
legib
ſuſtal
quod.
tim,
inuenn
XXXI
moris
cheren
) De⸗
9)h
) ui⸗
) Liu
) Di
00
b.2
):
. (

le⸗
ſuiſſe

eoden

Muarat⸗

0(0 9

tigua

nis ſpo⸗

1

inſtituta
lell M.

tgeni
pugnue
Chius
manſi,
um ett.
ſacru
4.
icle er

.

di Cu⸗
hud kucum
ntelligen⸗
guicen
gem ſoro⸗
non Nh.
e,p ropter
uus e⸗
erentur.
ter. et C.

wemore-
tinſtiru⸗
jeges ſel
5
jedu⸗

Roman. ſub Regibus. II

reduxit e), vel ſanxit †): in quibus ſunt
praecipue de iudiciis g); quinquaginta de con-
tractibus ac dedictis h); de incenſis 7); de
libertinorum ciuitate; de agro publice priua-
timue vſurpato ½). TARQVINIVS denique
SVPERBVS libidine, et animi impotentia, pro
legibus vſus eſt: quas propemodum e rep.
ſuſtulit ). (Ceterum admodum ſingulare eſt,
quod Legem Horatiam ſub regum aliquo la-
tam, de Tarratia virg. Veſt. vt teſtabilis eſſet,
inuenimus ap. Gell. N. A. VI, 7. cf. Plin. H. N.
XXXIV. c. 6. vnde apparet, iam ſub regibus
moris fuiſſe, vt leges a latoribus nomen ac-
ciperent. Macrob. Sat. I. p. IIs. m)]

e) Diomſ. Hal. IV. p. 216. et 220.
F) Tac. An. III, 20.
2£) Dionyſ. Hal. IV. p. 228. Icf. tn. Arnald. Var. Coni. I, 17.]
6) ibid. p. 210.
2) Liu. I, 44.
ke) Dionyſ. Hal. IV. p. 210.
L) San quidem Tullii leges ſuſtulit Diomſ. H. Lib. IV.
p. 245.
Im) Tarratiae meminit etiam Varro de LL. V. cf. Ka-
lig. Coniect. in Varr. p. m. 92. Plurarch.]

§. VI.
Leges Regias omnes collegiſſe et compo-
ſuiſſe ? APTRIVsS traditur a Pomponion). Es,
eodem auctore, fuit Tarquinii Superbi, De-
marati Corinthii filii o), temporibus. Prae-
nomen eius varie editur. Vomponias vno lo-
co p) detum, alio 7) Publium r): Diony-

FKusz

12 : Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia antiqua

ſius 5) autem Caium vocat. Sed maior fides inde d
eſt Dionyſio. uctor
2) L. 2. §. 2. D. J. O. I. lantum
o) Error hic eſt. Nam Superbus non fuit Demarati filius, ſent.
ſed nepos vel pronepos. Quem errorem vt diſpellat, ſer
in Pomponio Byukersboek. in Praetermiſſ. I. c. per coler
geminationem ſcribendum putat Corinthii FILIVS to ſan
h. e. filii fliut. Male. Nam Latine non dicitur filii filius. fuit;
Ceterum nihil emendandum, quoniam non librario- hrui
rum, ſed ipſius Pomponii, error videtur. Auétorum S
ipſorum errores non corriguntur. ſaris,
p) L. 2. §. 2. D. de O. I. ir)
9) ibid. §. 32. —
„) Hac inconſtantia Pomponius vt abſoluatur, Heinec- nique
cius Hiſt. Iur. I, 0. *) cum Cuiacio in L. 2. . 2. legit in Fleci
libro ſexto: in §. 36. autem: inprimis peritus iuris publ. .
Papirius. Quae poſterior emendatio vt ferri poſſit, ta- 4
men prior facile difſoluitur, propterea, quod hanc „De
dubitationem adfert, quid in quinque prioribus libris 1) b.
expoſuerit Papirius. Sed v. IlI. Rutzer. ad Heinecc. cor
Hiſtor. Iur. I, o. Perizonius denique in Animadu. pote
Hiſt. c. II. p. So. . exiſtimat, hominem a Pomponie (,
dictum Spurium fuiſſe, ſi per librariorum incuriam li- larn
cuiſſet, qui, quod SP. ſeriptum fuerit nomen, §. 2. K.
alteram litteram, F. 36. autem primam omiſerint. N
5) Dionyfſ. III. p. 178. Eius verba haec ſunt: srX de ri Den
22 3oXν+ “ Se.νσAsον kes ν“οσν dvuaoροααν tils
3 nτνα dn EeGo Tego Paesre Lals Ianigizg: lo- lu.

quitur autem de legibus ſacris Numae, quas ante in
vſum reuocauerat, publice propoſitas, Ancus Mareius, in
vſum reducendis, cum rurſus euanuiſſent. E quo intel- de
ligitur, Papirium collegiſſe atque propoſuiſſe leges

Numae ſacras. Nen
Ille ,
P . VII 4
g. VII. V Eex i⸗
C. itaque Papirius, regibus eiectis demum, quod
collectionem iſtam fecit t). Ius Papirianum ta

inde

igus

dr fdes

ütifllius,

diſpellat
c per
PILIVs
fliflut.
librario⸗
uctorumn

, Muinty

,legitin
riruh⸗
hollit, ta⸗
od bent

busibris

d Kinn.
Auimudu.
omponio
utiam i⸗
gen, 5. 2.
iſerint.
ra ip
ian 41e
9: ſ.
Rante in
ſarciuszin
uo intel.
ie legs

demun,

Prianun
iuce

Roman. ſub Regibus. 13

inde dictum. In quo tamen non omnes, vti
auétor eſt Pomponius u), leges regiae, ſed eae
tantum fuerunt, quae de iure ſacro conſtituiſ-

ſent. Nam ita primum tradit Dionyſius, lo-

cupletior Pomponio auctor; deinde argumen-
to ſunt haee, quod Papirius tum Pontifex M.
fuit; quod, qui illud ius commentariis illu-
ſtrauit, Grunius Flaccus, tempore lulii Cae-
ſaris, librum ſuum inſcripſit de Indigitamen-
tie ), h. e. de ritibus ſacris: fragmenta de-
nique iuris Papirianiy) de ſacris agunt, ex
Flacci commentarũs reliqua. v. Weſſeling. Obſ.
L 1. III. Ritter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. l, 16.
2) Dionyſ. Hal. III. p. 778.
u) Pomponii auéctoritas, vtpote valde interpolati atque

corrupti, magna atque grauis eſſe contra locupletes non
poteſt.
x) Cenſorin. de die natal. c. III. v. Duker. de vet. ICror.
Latin. p. 156. de Granio Flacco autem, eiusque libris,
cf. Carrio Emendat. I, 4. Raeuard. de auctor. prud. c.1.
„) ap. Macrob. Sar. III, 11. L. 144. D. de V. . Ea ta-
men, quae ap. Macrob. I. c. adhuc ſuperſunt, eſſe po-
tius ex Flacci Grani commentario, obſeruauit Mſ⁰.
ling. l. c.
§. VIII. .
De legibus inſtitutisque Regum adhuc Ci-
ceronis tempore extitere Commentarii, quos
ille Commentarios regum vocat 2), repetitque
ex iis inſtitutum iudicii de perduellione,
quod, e lege Tulli Hoſtilii, ſemper manſiſſe,
ſupra obſeruauimus.
2) Cic

14 Lib. I. Cap. II. De lurisprudentia antiqua

2) Cic. or. pro Rabir. perd. c. 5. qui libri a quo ſecripti,
non ſane conſtat. Niſi quis forte dicat, eſſe Pontificum
commentarios cos, qui de inſtitutis regum egerint.
Pontifices enim in commentarios ſuos omnia tam ſa-
cra, quam profana, inſtituta, retuliſſe, multis teſti-
moniis veterum intelligitur.

Ceterum, cum omnia in manu regum ius
dicentium ſita eſſent, nullus inſignis ICtus ſub
regibus extitit, qui quidem ad poſteros no-
men ſuum propagarit.
õs
CQA P. II.
DE

IVRISPRVDENTIA ANTIQVA
POST REGES ENACTOS
VvSGVE AD XII. TA.

SFECT. I.
De Statu publico vsque ad XII. Leg.
I

Eas Regibus anno V. C. CCXLIV. res-

publica legibus reddita duos Conſules,
Centuriatis comitiis e Lege Iunii Bruti a)
creatos, regio imperio, regiisque inſignibus
habuit, ſummae qui rei praeeſſent, ita, vt de
regia poteſtate nihil deminutum eſſet, niſi,

quod duo pari poteſtate annuum tantum im-
perium

1

Periun

Vocati

habuif

res de⸗

. firm.
Kund
ciis, e
Lacriſ
ret, M⸗

Vyrr

etiam
mNI.
Giler

Aeb

Tibi
Cula,
verſus
N
Centl
cole
Trib⸗
tiis tr
in Co

tion

ttibus
ſolamn
u. A
idar,

ſeges

tigus

oſeripti,
Nntiftcum
egerint.
3tam ſa.
lltis teſti.

um ins
tusſub
tos no

*

e.

IV. res⸗
nſalen
gruti 4)
igoibus
, ce
t, Ull,

poſt reges exdtos vsque ad MII. TLab. 15

perium gererent?). Qui initio cum ſine pro-
uocatione fuiſſent, et ſecures faſcibus illigatas

habuiflent c): Lege Valeria de prouocatione ſecu-

res demtae, prouocatio ad populum conceſſa,
ſ. firmata. Confulum poteſtas in rep. admini-
ſtranda, legibus ferendis, bello gerendo, iudi-
ciis, et iurisdictione exercenda, poſita erat.
Sacrificia autem, a rege olim facta, qui cura-
ret, Rex ſacrificulus inſtitutus. Ceterum Quae-
ſtores duo, qui regibus iam adparuiſſent ),
etiam Conſulibus additi. A. V. CCLIII. pri-
mum Didator, e lege, ea de re lata, et Ma-
giſter equitum creatus: quod deinde ſemper
in rebus turbidis factum eſt. Anno CCLX.
Tribuni plebis, per ſeceſſionem aeris alieni
cauſa, legibis ſacratis e) creati, vt plebi ad-
uerſus Patres auxilio eſſent, interceſſione ſua,
multum poteſtatem Conſulum, Patrumque li-
centiam, circumſcribere coeperunt: his, quaſi
collegae ſ. miniſtri, additi duo Aediles plebis.
Tribuni breui poſt leges ad populum in comi-
tiis tributis ferre ſuſtinuerunt, et cum Patres,
in Comitiis Curiatis ſuffragantes, ſemper ro-
gationes tribunicias impedirent, ſubmotis Pa-
tribus, in comitiis tributis leges tulerunt ad
ſolam plebem, ipſique creati ſunt, Lege Publi-
lia. Ab eo tempore leges tribuniciae plebem
agitarunt miris modis. His itaque temporibus
leges a Conſulibus et Tribunis ferebantur.
Iudi-

16 Lib. I. Cap. II. De Iurisptudentia antiqua

Iudicia publica, accuſante aliquo magiſtratu,
vel Tribuno plebis, ad populum agebantur.
Ceterum ſtatus reip. vsque ad tempora inſti-
tutorum Tribunorum plebis, vere ariſtoerati-
cus erat, his autem creatis, ex democratico,
et ariſtocratico mixtus; omnesque Magiſtra-

tus e Patribus legebantur.
a) Lex Curiata fuit, quae modum poteſtatis confularis
definiuit. Fundus eſt Lac. A. XI, 22. Quaeſtores etiam
tunmm regihus imperantibus inſtituti ſunt: quod lex Curia-
ta oſtendit a L. Bruto repetita, manſitque Conſulibus po-
teſtas deligendi etc. Ea autem Lex Curiata nulla alia eſt,
niſi de poteſtate regum. v. Erneſti ad l. c.
5) Liu. II. init. L. 2. F. 16. D. de O. I.
[c) Diomyſ. H. Lib. V. p. 292.]
4) v. Tac. An. XI, 22. L. vn. ae off. qu.
e) Liu. II, 32. Leges Jacratae dicuntur, quibus ſacratur
caput eius, qui legem violauerit. v. Perizon. Animadu.
Hiſt. C. NX. p. 47. Erneſti V. C. Clan. Cic. Ind. Leg. Ce-
terum tria tantum harum legum capita fuiſſe, inter eru-
ditos hodie conuenit: vr quinque tribuni plehis crearen-
tur, vt ii ſacroſancti eſſent, vt e plebe tantum ſerent. Quige
capita duo adiicit Sigon. de I. C. R. I, 6. e ſacratis qui-
dem legibus, ſed non ex his in monte ſacro latis, ſunt.
v. Erneſti lI. c. Poſſit fortaſſis illud eaput non immerito
adiici hiſce ſacratis, vt tribunis plehis concilium babenti-
bus neque adſint, neqjte interſtrepant garriciiy auctore
Diomi. Lib. VI. p. 431.
8 E C T. II
De Legibus ac Iure poſt reges eiectos.

§. I.
H- temporibus leges regiae exoleuerunt
ommes, auctore Pomponio a); et popu-
lus Romanus iterum incerto magis iure, et
conſue-

1
*

Glie
1 1
eo
legen
Guan
ſtle
.
A
le⸗

men
ſciretr
1Us d
rent;
taret
inten
V. a
tioe
kupt

tigu⸗

ſtratl,
bantur.
1a inſti⸗
toerati⸗
craiico,

lagiſtre⸗

confularis
Ores etian
lex Curis
Huliurpo⸗
laslia et,

Leraw
Aimadt.
. Lex. (e.
interern.⸗
, Aru-
eit. Qe
geratisi⸗
latis funt.
limmerito
n lalenri⸗
, auctore

jecfot⸗

leuerun

etpopy.
ure, 4

coſi⸗

poſt reges exadtos vique ad XIl. Tab. 17

conſuetudine ali coepit à), idque prope XX.
annis c) paſſus eſt.

a) h. e. in deſuetudinem abierunt. Nam viri doéti, v. c.
Sigonius, Muretus, Zaſius, Coraſius, aliique, (v. Rupert. p.
m. 67.) qui exoleuerunt ad Lege Iribunicia referunt, in-
terpretati pro abrogatae ſiint, verbi notionem ac vim
non ſatis obſeruarunt. Praeterea reperiuntur primi
Conſules multas leges regias nominatim confirmaſſe, et
in vſum reuocaſſe, veluti Seruii Tullii de contractibus.
Dionyſ. Hal. L. V. p. 27. Tcf. Liu. II. paſſim.]
[b) Liuius IX, 20. Anziam, ait, ſine legibus certis egiſſe, iis
que petentibus datos ab Senatu ad iura ſtatuenda iph-
us coloniae patronos.]
*) Sine dnbio cum Bynkershoekio Praetermiſ,. ad Pompon.
legendum LX. annis, h. e. vsque ad XII. Tabulas. Nam
quamquam ſunt aliqua argumenta, quibus defendi poſ-
ſit lectio vulgaris, ea tamen non ſufficiunt, cum Dio-
nyſ. H. NX. p. 627. ius incertum fuiſſe tradat vsque ad
Leges XII. Labb. [Ceterum &boliaſt. Tbeophil. Para-
pbr. ad I. I. F. p. 748. ed. Reiz. illam lectionem XX. an-
nis in ſuo libro videtur reperiſſe.]

§. II.
Nam quamuis primi Conſules nonnullas e

Legibus regis reuocaſſent, et retuliſſent: ta-
men omnis iurisdictio, in tanta legum pauci-
tate 4), quas adeo nemo praeter ſolos patres
ſciret, ſita erat in manu Coſl. ex arbitrio etiam
ius dicentium, qui ſaepe etiam leges neglige-
rent; quo fiebat, vt ius incertum quaſi flui-
taret é).

4) v. Dionyſ- Halic. L. X. p. 6o7. qui locus ab omnibus
interpretibus male vertitur. Cuiacii interpretationem
v. ad L. 2. §. 2. D. de O. I. quae tamen neque ipſa vi-
tio caret. Eit ſane locus valde obſcurus, niii forte eor-
ruptus: de quo forte alibi.

*) Nam,

18 Lib. I. Cap. II. De iurisprudentia antiqua

e) Nam, vt Cicero ad Diu. IX, o. dicit, omnia ſunt in-
certa, cum a iure diſceſſum eſt, nec praeſtari quicquam
poteſt, quale futurum ſit, quod poſunm eſt in alterius
voluntate, ne dicam libidine.

F. III.

Neque facile erat, illi malo remedium ad-
ferre, cum Patres nimium in iſta potentia ſibi
placerent, neque tribuniciis rogationibus ce-
derent: Tribuni autem ipſfi legibus ſuis re-
gnum, patriciorum manibus ereptum, in ſe
trahere tenderent. Itaque hoc tempore de
lure priuato nullam fere legem Centuriatam,
praeter ATERIAM TARFPEIAM a. V. CCC.
a Conſulibus, de multa a magiſtratibus dicen-
da, eiusque aeſtimatione, latam f), et Meneniam
Sextiam, nullam Tribuniciam, niſi de iure pu-
blico g), reperimus.

Dionyſ. Halic. L. X. p. &77à1.. vt omnibus magiſtratibus
liceret multam dicere iis, qui ſibi dico non eſſent au-
dientes, vt grauiſſima multa non excederet duas oues, ac
triginta boues: (apud Dionyſ. I. c. enim ex aliis veterum
locis emendandum ſine dubio eſt νο ροτα ται ρα
ov 3α V. III. Rizter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 2r.) vt-
que vuem denis, bouem centenis aſſibus redimere liceret.
Hane legem illuſtrauit Io. Koolius commentario ad legem
Ateriam Tarpeiam, in Otton. Theſ. Iur. I. V. cf. Briſ-
ſon. Sel. Ant. I, 32. Valeria de multa a Poplicola lata eſt,
v. Plut. ei. vit. p. 102.]
2) Veluti Lex Publilia Liu. II, 56. vt comitiis tributis
crearentur tribuni pl. Icilia, Diony-. VI. p. 432. Vt tri-
bunis pl. concilium habentibus non obſtreperent pa-
tres; cilia, de Anentino publicando, Liu. III, 32.

§. IV.

Eni
tricion
lare i
Ciuitas
c lbbe
Terer
4. V.
turlee
Cuile
tribun
imad
1Sobt
Ghli
e
ferre
ſnen⸗
tres:
bos,
de le
Wto
im)
wlen
Cle
9) I.
)) L

igue

ſunt in.
icuum
herius

Im add.
dia ſbi
us ce⸗
is Ie⸗
inſe
ore de
otam,
CCC.
gicen⸗
neniom
re po-

Kratibus
ſent au⸗
Volet
Feteruum
! ru⸗
y)rt.
ieeret.
ad legen
cl. i-
1beaelt,

5 nibitit
2. yttel⸗
erent ha⸗
32

W.

poſt reges exaädtos vseque ad MI. Tab. 19

§. IV.
Enim vero plebs, Tribunique regnum pa-
triciorum iudiciale non amplius ferre, conſu-
lare imperium nimjium, nec tolerabile liberae
ciuitati, dicentes: exaequationem igitur iuris
ac libertatis poſtulare; inprimis auctore C.
Terentio Arſa Trib. pl. LEGETERENTILLA
a. V. CCXCGIII. lata, vt quinque viri crearen-
tur legibus de imperio conſulari ſcribendis ).
Cui legi cum Patres diu reſtitiſſent, fruſtraque
tribunicii impetus conſumti eſſent; tandem,
ira ad preces verſa, Tribuni orare, vt ne diuti-
us obſiſterent, vtiliſſimae legi; ſi plebeiae leges
diſplicerent, at illi communiter legum latores
et ex plebe et ex patribus, qui vtrisque vtilia
ferrent, quaeque aequandae libertatis eſſent,
ſinerent creari. Rem non adſpernabantur Pa-
tres: daturum leges neminem, niſi ex Patri-
bus, aiebant 7). Cum de legibus conueniret,
de latore tantum diſcreparet ½): a. V. CCC.
SCto, cui acceſſit plebiſcitum ), tres lega-
ti m) in omnem Graeciam n2) miſſi, iuſſi incli-
tas leges Solonis deſcribere, et aliarum Grae-
ciae ciuitatum inſtituta moresque noſcere ο).
) Liu. III, 9.

1) Liu. III, zr.
X) Quare abſurdum eſt, reprehendere Romanos, quod pe-
regrinas leges petierint, cum aliter res nullo modo expe-
diretur. Sed cauſam contra eiusmodi cauillatores proRo-
manis eleganter dixit Iac. Voorda Orarz. I. de prudentia

B 2 Rom.

20 Lib. I. Cap. IIl. De Iurisprudentia antiqua D

Rem. in condendis XII. Tab. Legibus, ad calcem Electo- moribe
rum, ſubiecta. [cf. Otto Diſj. de Leg. XII. Tab. c. 7.] us. Ci
1) Dionyſ. Halic. E. X. p. 675˙. (Ed)
m) Pompon. L. 2. §. 4. D. de O. I. decem miſſos ſcribit: qui quent.
locus propterea varie emendatur ab interpretibus: ſed Mitiis
antiquam eam lectionem eſie patet inde, quod in c. Mopy.
Jes diſt. 7. eadem reperitur, adeoque hic error Pandecta- N)Ii
rum compilatoribus, vel ipſi adeo Pomponio, attribuen- 5) i
dus eſſe videtur. Vbi autem error librariorum dici non lnde
poteſt, ſed auétoris ipſius, non emendandum, ſed adno- abin
tandum eſſe docet Perizon. Animadu. Hiſt. paſſim. Aliter 2,5.
defendit Pomponium Rupertus p. m. 75. Ene
*) Igitur etiam Lacedaemona; v. Schubart. de fat. Iuris- bantt
pr. II, 23. ſeq. quod perperam, et ratiunculis abſurdis, ne- las
gat Heinecc. Hiſt. Iur. I, 2 4. *) aliique, et in ceteras ſeire
Graeciae, etiam Magnae, ciuitates. v. Rupert. ad Enchi- nüü
ridion Pompon. p. 76. Exemplum Lacon. Leg. eſt zutela le- Ci⸗
gitima. Ac Romani partim erant oriundi e Sabinis, qui,
Spartanorum coloni, muilta inde inſtituta tenuere. Otto Po
tamen in Difſſ. de Leg. XII. multis rationibus pugnat, nul- i
las a Lacedaemoniis leges petitas eſſe.] Ceterum ridicu- er
la eſt et abſurda fabula, quam Gloſſa ad L. 2. 9. 4. D. de teo
O. I. refert, miſſum a Graecis Romam eſſe ſapientem, et
qui exploraret, vtrum Romani digni eſſent legibus ſiis: eti
quam ex Marantae Spec. aur. p. 3. n. 2 et ſqq. refert Habhni- d
zs Or. de vſu chronolog. in iur. in . ielingii iurisprud. reſtit. )
T. II. P. 133. tra
*⁶) Liu. III, zt. cn

8. v. 1

Reuerſis, cum iuris Graeci copiis, legatis,

a. V. CCCII. creantur DECEMVIRIlegibus G
ſeribendis, omnes a Patribus, praediti ſummo tabun
et infinito imperio p) prouocatione, et Tri- corp
bunis plebis, ceterisque magiſtratibus, ſubla- tern
tis. Hi e iure Graeco, vſi interprete, Ephe- cepe
ſino exule, HHRMODORO9), exque patriis der

mori-

igua

n Eecho⸗

bit: gui
bus: ſed
10. My-
Andeche.
ribuen.
diei non
d adno-
h. Aliter

t. lurit
rdis, ne⸗
ceteras
Euchi.
telih-
is ui,
e. Otto
vatyil.
Nricien⸗
ientem,
ls ſuis:
tHabni⸗
6. reſtu.

gttis,
gilu!
Ucm.
ſubla⸗
Pphe.
pnris
mori-

poſt reges exacws voque ad II. Tab. 21

moribus, [Faliſcorum legibus] ) Leges no-
uas, Ciuitati ſuae aptas, ſcripſerunt, et anno ſe-
quente in X. tabulis *) promulgatas, in co-
mitiis centuriatis pertulerunt?).

p) Liu. III, 32.
9) Plin. H. N. XXXIV, 5. Pompon. L. 2. 9. 4. D. de O. I.
Inde Romani arginintur etiam ſtultitiae, imperitiaeque
ab imperitis inepte, nominatim Brunquello Hiſt. Iur. I.
3, 5. Sed Hermodorus non fuit interpres verborum
Graecorum quae ab Romanis Decemuiris ſatis intellige-
bantur, ſed ſententiam, ac rationes legum explicauit,
quas ille, princeps Graecae cimitatis cum eſſet, optime
ſcire deberet. Propter hoc beneficium ei ſtatua a Roma-
nis publice poſita eſt. Decemuirorum autem ſapientiam
Cicero Or. I,. 44. ſatiis defendit. Ceterum Strabo Lib. XI V.
p. O5t. ed. nouiſſ. dicit: Joné Zres dνααρ *νας —ı%ͤ
Pauklois Gνραιαιο, h. e. ſcribendis legibus quibusdam
adfuit, non ipſe conſcripfit.
r) Exemplum eſt in lege de patria poteſtate, ſanctitate pa-
tronorum, aliis. cf. Dionyj. Halic. L. II. p. o. L. X. p. OS/.
et Salmaſ. de foenor. trapezit. in praefat. Iin XII. Tab.
etiam fuiſſe capita ex legibus Fuliſcorum, refert Seru.
ad Virg. Aen. VII, 695.] .
³) Pomponius L. 2. 9. 4. D. de O. I. tabulas eboreas fuiſſe
tradit; ſed legendum roboreas cum Scaligero, vel aereas
cum Ruperto ad Enchirid. Pompon. p. mM. 80.
*) Liu. III, 34.

§. VI.
Cum autem duae adhuc deeſſe purarentur
tabulae, quibus adiedlis abſolui poſſe velut
corpus omnis Romani iuris : CCCIII. anno
iterum creantur Decemuiri, in quibus prin-
ceps erat Appius Claudius. Qui cum impoten-

ter, libidinoſeque imperium exercuiſſent, ac
B 3 duabus

22 Lib. I. Cap. II. De iurisprudentia antigua

duabus tabulis adiectis, etſi nondum perlatis,
exactoque anno, nuliis comirtiis habitis, magi-
ſtratum ſibi continuaſſent: tandem libido Ap-
pii a) plebi cauſam in montem Auentinum
ſecedendi dedit, effecitque, vt, Decemuiris
abire magiſtratu coactis, li bertas reip. rediret,
Tribuni pl. reſtituerentur, et conſules crea-
rentur L. vVALERIVS, et M. HORATIVS X)
a. V. CCCV. qui leges decemuirales, quibus
fabulis duodecim eſt nomen, in aes inciſas, in
publico propoſuerunt „).
u) Liu. III, 44.
X) Liu. III, F.
92) Liu. III, f.
§. VII.
Sic itaque abſolutum erat corpus iuris Ro-
mani: qui nunc quoque, inquir de ſuo tempo-
re Liuius 2), in hoc immenſo aliarum ſuper alias
aceruatdrum legum cumulo, fons omnis publici
priuatique eſt iuris- quas leges veteres 4) im-
penſis laudibus efferunt, omnium autem ma-
xime Cicero b). Fremant, inquit, omnes licet.
dicam, quod ſentio, bibliothecas mehercule omni-
um philoſophorum vnus mihi videtur XII. tabu-
larum libellus, fE quis legum catita ac fontes
viderit, et audoritatis pondere, et viilitatis vber-

tate, ſuperare. Hodie autem, ſi quis origines

iuris ciuilis, cuius in Pandecte ſunt reliquiae,
ac progreſſus viderit, ad Iurisprudentiam re-
(te

1.

e et
plece
necel
acutil
tiſſim

endur

2) Li

4) V.
9) 0

gesr
debe
etian
ius
teſti
II.
inel

igue

erlatis
magi.
4o Ap.
tinumm
muiris
elliret
8 cer.
IVS X)
gvibus
iſis in

risRo-=
tempo⸗
r Alios

) m⸗
em ma-
e,let

oNr.

,taby
. ſumtar
irvber
Nigines
lquine,
lam te.
Ge

pR reges éxactos vogqué ad XII. Tab. 23

Qe et ordine imbibendam, animoque com-
plectendam, maximus earum vſus eſt, ſumma
neceſſitas. Quare etiam Cuiacius, harum rerum
acutiſſimus auctor, et exiſtimator intelligen-
tiſſimus, ab iis ſtudium Iuris Ciuilis exordi-
endum eſſe, iure meritoque exiſtimauit.

2) Liu. III, 34.
4) v. elogia veterum ap. Iac. Gothoefredum ad XII. Tabb.

b) Or. I, 44.
Cum autem XII. tabulae maximam par-
tem e iure Graeco deſumtae ſint; earum in-
telligentiam multum iuuat Graecarum legum
inſtitutorumque ſcientia c).
c) Quare ius Graecum Romanumquea multis doctiſfimis
Viris, nominatim a Prateio, Salmaſio, Heraldo, Conr. Rit-
tersbuſio, comparatum eſt. Ipſe autem Cic. de Leg. II.
23. docet, exAtticis legibus fieri in terpretationemXII. ta-
bularum oportere. Ceterum ad hanc rem faciunt etiam
Meurſii ſcripta de iure Graeco, Petiti Comm. de Legibus
Atticis, ac Nic. Cragii de rep. Lacedaemon. libri.
§. XI.
Quaeri non abſurde poteſt, vtrumomnes le-
ges regiae, quae vim habere auctoritatemque
deberent, in XII. tabulas relatae ſint: an vero
etiam nonnullae inde excluſae, quae tamen
jus ſuum obtinerent, quoniam veterum funt
teſtimonia quaedam, leges regias etiam poſt
XII. tabb. commemorantium. Equidem magis
inclino in eam ſententiam, vt nullas alias am-
plius valuife rear, nifi quae eſſent XII. tabulis
B 4 com-

24. Lib. I. Cap. IlI. De Iurieprudentia antiquæ

comprehenſae, atque adeo omnes relatas in
XII. putem, quae adhuc eſſent obſeruandae A).

) Nam quod leges regiae nominantur in rep. libera, et
etiam ſub Impp. id fit memoriae originum caufs, v. c.

Liu. V'I,. XXXIV.6 Tac. A. XII, 9. L.2. D. de mori. inf.

Plin. H. N. XIV, ia. aliisque in locis. Locus Liu. XXXIV,

6. haud dubie hue pertinet, quamuis alii negent.
. * X.
Quamquam XII. tabulae aereae adhuc Cy-

priani aetate integrae extiterunt e): leges au-
tem, luſtiniano imperante, in Caii dodeca-
delto: tamen hodie tantum fragmenta, e ve-
teribus ſcriptoribus collecta, fuperſunt.
e) Cuprian. Ep. II, 5§.
Leges XII. commentariis illuſtrarunt, e ve-
teribus quidem ICtis, S ENTVS AEFLIVS F),
L. AELIVS g), L. ACILIVS h), ANTISTIVS
LABEO), CAIVS praecipue ½); e recentio-
ribus autem praecipui collectores et inter-
pretes ſunt, FR. BALDVINVS, IAC. RA E-
vVARDVS, MARCILIVS, ANT. AVGVSTI-
NVS, et omnium princeps IAcC. GOTRHO-
FREDVS in Quatuor Fontibus Iuris Ciuilis. IAN.
VINCENTIVS GRAVINA, quamquam com-
pilator, tamen tironibus commendari meretur
in Originibus luris Ciuilis. Verba legum, et
formulam ſcribendi veterem, vt reſtituerent,
inprimis laborarunt FVNCCIVS, et B. BR A N-
ChV Ohſera. Iur. Ciu. Vol. II. ) Nonnullorum
capi-

tiua

larasin

Cae4d).

iberahet

lla, V.t,
nort. inf,
XXNIV,

neC.
es a
Odeca.
eve⸗
nt.

eve⸗
8TIVS
entio⸗

Umer⸗

poſt reges exactos voeque ad XII. TLab. 25

capitum interpretationem et hiſtoriam exe-
quitur 1DS1N GA in Variis Iurie Ciuilis. In-
primis hic memoranda eſt Eu. Ottonis Diſſ. de
Legibus XI. Tabularum, praemiſſa T. I. Theſ.
Iur. Ciu. et adiecta eiusd. Comm. Inſt. edit.
German.] .
F) In Tripertitis Iur. Ciu. L. 2. g. 36. D. de O. I.
4) Cic. Leg. II, 23.
) Cic. Leg. II, 23.
¹) Gell. N. A. I, 12.
) In Dodecadelto, e quo libro miltae in Digeſtis ſunt
reliquiae. De aliis, qui e veteribus commentarios ſcri-
pſifſe dieuntur, non ſatis certum eſt. v. Schubart. de fat.
Iurisprud. Ex. II. p. 255.
) Id etiam tentauit, tum in XII. tum in legibus regiis,
efficere Terraſſonus V. C. Hiſtor. Iurispr. Rom. I, 5. ſajd.
qui rationem dicendi priſcam, in regiis, ac XII. tab. legi-
bus, adhibitam, perperam linguam Oſcam adpellat, ac
prae ſe fert, linguam iſtam Oſcam ad certam formulam
ſe ſe redigere. Ceterum fuper XII. tabulis eſt etiam diſ-
ſertatio Bonamici, in Memor. Academ. litterar. Pariſin.
T. XII. [qui negat factam eſſe legationem in Graeciam
a Roman.
Ceterum perquam vtile, ſiue potius neceſ-
ſarium eſſe, duximus, ipſa XII. tabularum capi-
ta, quoad quidem hodie ſuperſunt, e Gotho-
fredo, ſubiicere, cum omnis Rom. iuris origi-
nes contineant, ac, ſine earum ſcientia, mediae
Iurisprudentiae capita, quae nihil aliud ſunt,
niſi iſtarum tabularum ſupplementa, reéte in-
telligi non poſſint. In quo quidem diligen-
ter commendatum eſſe tironibus velimus co-

gnoſcendarum XII. tabularum ſtudium.
B 5 Tabula I.

III.
Sogni⸗
tio
Praeto-

26 Lib. I. Cap. II. De lurisprudentia antiqua J

Tabula I.
De in ius vocando.

SI MORBVS AEVITASVE VITIVM

Posr

SIN * Ivs vocAT QEAr:
NIr * ANTESTAMINO: IGI-
TVR, EM CaAPITO.
SI CALVITVR, PEDEMVE
STRVIr, MANVM ENDO
IACITO.

EScCIT, QVIN †F 1IVS vOCA-
BIT IVMENTVM DATO: 81
NOLETL ARCERAM NE STER-
NITO.
SI ENSIET, qui ius vocatum
vindicit mi Tito.
ASInvO VINDEX ASIDVS ESTO:
PROLETARIO, CVICVI voLET
VINDEXNX ESTO.
Endo via REM* VTI Rarcrxwr,
ORATO. 1
NIrA * PAICVNT, IN COMI=
TIO, AVT IN FORO ab OR-
TV ANTE MERIDIEM CAVSANMI
CONSCITO, *“ CvVvm PERO-
RANT AMBO PRAENTES.*

Cai. 1.

MERIDIEM PRAESENTI
STLITEM ADICITO. ,
SoL OCasvS SVPREMA TEMPE-
STAS ESTO.

leg. XII. Tab.
cuius pars pri-
or huic primae
tab. reſpondet.

Cai. I. 18. 20.

22. in pr. ff. de
in ius voc.

xId eſt, ſi in ius
vocat, atque

eat. Porphyrion

ad lib. 1. Saty-
rar. Hor. Sat. 9.

* id eſt, ni it.
33. in
pr. ff. de V. S.
Gell. lib. 20.

C. 1.

* id eſt, qui in.
Caius 1. 22. J. 1.
ff. de in ius voe.

* vbi.

*RATO.

id eſt, ni ita:
puta: vindice

dato, vel pacto

inito.

„

im

r En⸗

S quit
Kin in
Ante
iut
Aett
e

nili
4

ſeu
date

ten
ſer
i te
Cter
tan
ltem
o⸗

11

4
tor
lo
5 1
ſer

l⸗

.

igu

lib. 1. 24
XII. Tab.
Pats Pri-
ic primae
eſpondet.

l. 19. 20.
n pr. f. de
voc.⸗

t ſiin ius
, atque
rpbyrion
1. Haty
r. Kat.9.

elt, ni it⸗
1. n;, in
de V. .

lib. 20.

10.

elt, ni in
.vindice

,Vel nult⸗

Pari⸗

poſt reges exactos veque ad XII. Tab. 27

Paraphra ſis.

Si quit aliquem in ius vocat, vocatur ſtatim ſequitor
Si in ius vocatus non ſequatur, qui vocabit teſtes
ante adbibeto, et tum in ius vocatum ſiſtere ei
ius eſto.
Si et tum in iuſ vocatur moretur, fruſtretur, ſugam-
ue adornet, manum ei iniicere ius eſto.

Si imbecillitas, aut inualentia quaedam, aetatue ſe-

nilis impedimento ſit, quo minus vocatus in ius
ſequatur, qui in ius vocabit vocato vectabulum,
eu vehiculum, quod adiuntie pecoribus trabetur,
dato: ſi nolet in, qui in ius vocabit, vocato pe-
tenti plauſtrum vndique tebtum, munitumque Ker-
nere ne cogitor.
Si tamen ſit aliquis, qui in ius vocatum, vel pren-
ſum defendat, dimittitor.
Ceterum locupleti vindex locupler eſto: pauperi prolem
tanzum Reipub. ſußicienti quilibet vindex eſto.
Item ſi de re trunsactum fuerit inter vocantem, et
vocatum, dum in ius venitur, ita ius ratum-
ue eſto.
Si neque vindex aliquis ſit, neque de re in via trant-
actum füuerit, tum in comitio, aut in foro Prae-
tor cauſam cognoſcito, ante meridiem, cum am-
bo litigatores praeſentes perorant.
Poſt meridiam, etiamſi vnus tantum praeſens ſit; prae-
ſenti actionem dato, iudiciumque conſtituito.
Sole occidente ſupremur terminus iudiciorum eſto,
ſeu iudicia ſoluuntor. Ad Solem proinde occaſum
Praetor iuſ reddito.

Tabula II.

.

1

28 Lib. I. Cap. I. De Iurisprudentia antiqua

„

De lIudi-

ciis.

N
mae.
R.
Ii.

„
2

De Fur-

tis 1. de

nodur-†

no fure.

„ Tabula II.

De ludiciis, et Furtis.

—

—— VADES SVEBVADES

extra quam ſi MORSVS SONTI-
cvs — — — vorvM
abſentia * Reipublicae
ergo, AVT STATVS PDIES
CvVM HosiE intercedat:
nam ſi OQviD uORVM FVAT
VNVM * IVDICI ARBITRO-
VE, REOVE, EO DIE DI FEN-
svs ESTO.

CVI TESTIMONIVM. DEFVE-
RIT, IS TERLIS DIEBVS
OBPORTVA OEVAGVLATVM
1ro.
SI NOX FVRTVM FAXTT, SIM.
ALIGVIS OCISIT IVRE CAE-
SsVS ESTO. * W

an. lib. r. ad

leg. XII. tab.
cuius pars po-
ſterior huic ſe-
cundae tab. re-
ſpondet.

* Numae R.
lex II. Tab. II.
Capito apud
Feſium verb.
Reus.
* Cai. 1.233. K.
I1. ff. V. S.
x. Cai. 1. 6. ff. K
quis caut.

7

* al. vitium vt

ſfupra Tab. 1.

aeuitasue viti-
um efcit.
Labeo Lib. de
XII. tab. rr1.

De fäurtis egit.
Gell. XI, 18.

I1. 1. Si morbus

5

ludici⸗
Ati
ret
noc⸗
cumn
obuu

.

Auit

4

oc
inp

tigua

ib. 1. 2d
XII. tab⸗
pars po⸗
r huic le-

e tab. te⸗

et.

mee R.
Tab. Il.
apuid
yerh.

133. K
V. J.
11.6. f. 4
caut.

tab. 11.
Urtis etzlt.
M. 19.

„

*

poſt reger exadtos voque ad Ell. Tub. 29

Paraphraſis.
Iudicio conſtituto, iudiceque adito vaders, et ſubua-
des iudicio ſiſtendi vtrimque duntor, iique ſiſte-
re tenentor: niſi morbus vebemens vim grauiter
nocendi babens, votum aliquod, abſentia Reipu-
blicae ergo intercedat, aut conſtitutur ſit dies
cum peregrino nam ſi quid horum fuerit, et
obuenerit iudici arbitroue, vel reo, iudicii dies

dißferatur.

Qui teſtimonium denunciare volet, is trinundino, id
iiſt, ter intra XVII. diesr ad domum eius, cui
teſtimonium denunciat, denunciatum ito.

R

Si notu furtum hiat, furem autem aliquis occiderit,
impune eſto. .

2. de
diurno.
2. ma-
nifeſto.

7

vel qua-
ſi.

2. nec
manife-
ſto.

3. de ar-
boribus
furtim
caeſis.

4. Com-
munia
de fur-
Lis. -

30 Lib. L. Cap. II. De lurioprudentia antiqua

=

1

. imene
Si luci furtum faxit, slm ali- ʒ;
quis endo ipſo capi t, ver- .“ fon
berator i Lique, coi furtum eryri
factum eſcit, a Dicitor. O”
Seruus, virgis caeſus, ſaxo del- 6/
citor:
npubes, praetoris arbitratu
verberator, noxiamque de- ALu
cernito. .

Sr SE TELO * defenſit quirita- * Forte in ipſa
to xNnOOVE⅛ ORWwu1ο: poſt eSe e

deinde ſi caeſi eſcint, ſe a 2 3. g. 2. ſk. in
2”

fraude eſto. de V. 8.
Si furtum lance licioque con-
ceptum eſcit, atque vti ma- “
nifeſtum vindicator. SðèWð 64
SE ADORAT FVRTO, GO N n⸗
MANIFESIVM EsCIT, du- . Tuire. Faiu⸗
plione decidito. eboridu⸗ fur⸗
Sin iuri Alienas arbores cae- Enn ere e. Li
ſit, in ſingulas XXV. aeris Oð
luito.
Si pro fure damnum deciſium
eſcit, ne adorato. eſe

ſ

Furtiuae rei aetern Audtoritas

eſto.

kurtiua

Peraphraſis. W

pN reges exadtos vaque ad XII. Tab. 31

“ Si interdiu furtum aliquis ſecerit, eumque aliquis in
ipſo furto deprebenaerit: verberetur, illique cui
furtum factum fuerit, addicatur. Seruus priur
virgis caeſus ſaxo Tarpeio deiiciatur. Impubes
Praetoris arbitrio verberetur, noxaque ab eo fa-
a ſarciatur. M

X

QLuod ſi ſe telo defendant, dominus ecum clamore
Ppriur id teſtificeture tum ſi oeciſi fuerint, iure
caæſi ſunto.
te in ipl .
fuit: H
S 8Si furtum per lancem, et lieium conceptum erit,
perinde ac ſi manifeſtum foret, vindicator.

Si agatur de furto non manifeſto, fur dupli da-

to. Cilus
k. te
tibus ft. 8
e. Lui iniuria, ſeu ſurtim, alienar arbores ceciderit, pro
iingulis arboribus caeßu XXV. aſibus multator.

De furto paeiſei iut eſtoz et ſi paétum interceſſerit,
Jfurti amplius agere ius non eſto.

–

Furtiuam vrem uſucapere ius ne cſto.

Tabula III.

7/

1. De
depoſi-

2. De-
foenore.

z. De
zure cre-
diti per-
ſequen-
di aduer-
ſus

1. ho-
ſtem, id
. eſt, pere-
grinum.

2. Con-
feſſum
ludica-
tum.

Ni IVPiCATVN raerr,

S

32 Lib. I. Cap. II. De mzpurnrig mnie

T abula III.

De Rebus CG— editis.

17 5
Si qui endo depoſito dolo malo
factum eſcit, duplione luito.
Si qui vnciario foenore am-

plius foenerasit, quadru-
plione luito.

AbPVERSVS HOSTEM „ * AETFRN
AvcTORITYAS ESTO.

AERIS CONFESI, * KREEVSCGVE
IVRE IVDICATIS XXX. DIES
IVSTI SyNTO:

Posr DEINDE MANVS
CGTIO s 10, IN IVS DPVCITO.

AVT
QVirs* ENDO EO IN 1VRE
viNDICIT, SECVM PDVCGITO,
vINCFTO, AVTY NERVO AVT
COMPFEDIEVS XV. PONDO NE
MA10 RE: AL SI VOLET MI-

NORE, VINCITO.

INIE-

Cai. lib. 2. ad

Leg. XII. Tab.
cuius pars pri-
or huic tertiae
tabulae re-
ſpondebat.

x* Cai. l. 234. in
princ. ff. de V.

S.

* confeſſis.

1

* locuples.

Cai. 1.234. H. 1:.

ff. de V. S.

Cai. 1. 234. H. 1⸗
ff. de V. S84

daui⸗
lo n

gui
men

u

lereg

Sde
in

,

Kit

cre
iu

lib. 27 ad
XII. Tab.
pars pki⸗
ie tertiae
llae te⸗
jdebat.

1.:34,n. 1

.F. de V

nlells⸗

eyle
1.234. Pol.
e V. 5.

1. 3
4 V.S.

33

palſ reges eactos vaque ad XI Tur.

Paraphraſis.

Si quid circa rem depoſitam apudl ſe Aepoſtariur do-

lo malo admiſerit, dupli poena adficitor.

Si quit maius quam vnciarium foenus (quod vnciam
menſtruam dependit in centenor aſſer) exercuerit,
quadrupli poena adficitor.

Peregrinus quidquam dſucapere non valeto? cuius
aduerſus eum in perpetuum actio eſto.

Si debitum quis confeſut fuerit, del condemnatut
iure fuerit, induciae ei menſtruae zo. dierum ad

debitum exoluendum dantor.

Si intra dies ʒo. illos debitor non ſutitfaciat, tum
ereditori capere eum, ſius preßendere, atque in
ius ducere ius eſto.

34 Lib. I. Cap. II. De iurisprudentia antiqua

SI vo-Er, svo VIroO: * NI

svo VIr, QVI EM VIN-

CTVM HABEBIT LIBRAS FA RIS

ENDO DIES DATO: sI vo-
LET, PLVS DATO.

Ni cum eo pacit, LX. dies

endo vinculis retineto: In-
teribi trinis nundinis conti-
nuis in Comitium procitato,
arisque aeſtimiam iudicati
praedicato.

1

AsrTr sI PLVRES ERVNTY REI,

TERTIS NVNDINIS PARTIIS
SECANTO: SI PLVS MINVSVE
SEEVERVNT, SE FRAVDESTO:
SI VOLENT VLS TIBERIM PE-

REGRE VENVMDANTO.

Gell. N. A-
XX,; 1¹ „*

Paraphraſis.

17

Debiton

tum

fen
li .

Sitt
gu⸗
i
t.
bur
74
Ah

uy
in
ln

yi
fu/

N.

3 le

Pphnſe⸗

Debitor ita nexus ſi poterit ſuo viuat: ſi non habeat,

poſt reges exadtos vrque ad MII. Tab. 35

tum creditor, qui eum vinctum babebit, ſingulat
farris libras in ſingulos dies ei dato? ſi volet plur
ei pro arbitrio dare liceto.

Si et tum iudicatum non ſoluat, neque interea quit-

quam cum iure defendat, proque eo interueniat,
in priuatum carcerem, ſeu vincula adducere ere-
ditori ius eſto, eumque vel neruo, vel compedi-
bur vincire, ſic tamen vt vincula non ſint grauio-
ra quam XV. pondo: leuiora enim adhibere pro
arbitrio ius eſto.

Paciſcendi interea addicto cum ereditore ius eſtor ſi

non pactus fuerit, 6o. diebur creditori addiétum
in vinculis habere ius eſtoe Intra eor dies trinis
nundiniz continuis ad Praetorem in comitium
producitor, quantaeque pecunias iudicatur eſet
praedicautor.

Aſt ſi plures ernnt creditoret, tertüs nundinis, id

eſt 27. die partes ſecantos ſi plur minutue ſecue-
rint, ſine fraude eſto: ſi malent, trans Tiberim
eum peregre venumdanto.

C 2 Tabuh IV.

De iure
patrio.

connu-

De iure

36 1. I. cr. 1 De nrummudtmi antiqua

Tabula IV.

PATER inſignem ad deformi-
tatem puerum cito necato.

Endo* liberis iuſtis vitae ne-

cis venumdandiqne pote-
ſtas ei eſto.

SI * PATER * FILIVM TER VE-

NVNDVIT, FILIVS A PATRE
LIBER ESTO.

—

Si qui et in X. MkNSIEVS PRO-

XxiIMIS poſtumus natus efcit,
iuſtus eſto.

De lure Patrio, et lure Connubii.

Caii lib. 2. ad
leg. XII. tab.
cuius pars po-
ſterior huic IV.
Tab. reſpondet.

carn. I. 2.

* patri ſcil.
X5 ) „ „
Mαε%7 & αοαÜαÜ9
vt exiſtimo,
vox häec ab
VIp. repetita.

de iure connu-
bi repete ex

Tab. XI. De

mulieris vſu
agetur infra
Tab. VI. De re-
pudio etiam
extat lex quae-

dam d. Tab. VI.

Paraphraſis.

Dionyſ. Hali-

Supplementum
harum legum

Pater

ſin

l lie

me

6n

veil

lib. 2. Ad
AII. tab.
pars po-
r huic V.

telponget.

yl. Halr

tri ſcil.
ri uns,
Liſtimo,
iec 4
epetlta⸗

etnentam
mm legum
Are connu⸗
ehete er
XI. De
eris vſu
ar infta⸗

Vl. Dere⸗

0 etiam
t jex quae⸗

nphmii

ſum ſtatim necato.

—

filiut eſto.

Pater filium ſibi natum mon

.

Paraphrafis.

Si pater filium ter vendiderit, filius poſt tertiam
enditionem plene a patre liber fiat.

poſt reges adtos veque ad MI. Tab. 37

Sroſem, vel prodigio-

In liberos iuſtir ex nuptür quaefitos patri ius: vitae
necis, vendendique? nos ius eſto. SS

Si filius patri poſt mortem eius intra decem menſes
proximos a morte natus α X

ore erit, iuſtus ei

Tabula V.

38 Lib. L. Cap. II. De lurisprudentia antiqua

1. De te-
ſtamen-
to.

2. De
ſucces-
ſione ab
inteſta-
t0.

1. De
gentili-
tiis he-
redita-
tibus.

2. De
liberto-
gum bo-
nis.

munia

heredi-
tatum.

Tabula v.
De Hereditatibus, et Tutelis.

PATERFAMILIAS VTI LEGASIT,
SVPER PECVNIAE TVTELAEVE
SVAE REI, ITA IVS ESTO.

Asr slNTESTATO MORITVR
CVI SVS HERES NEC ESCIT,
AGNATVS PROXIMVS FAMI-
LIAM HABETO.

SrI AGNATVS NEC ESCIT, GEN-
TILIS FAMILIAM HERES NAN-
CLTOR.

Si libertus inteſtato moritur,
cui sVs heres nec eſcit,

ri eſcint, ExX EA FAMILIA IN

EAM FAMILIAM Pproximo pe-

cuni ADuitor.

Nomina inter ErREDES pro

CTA, CITA ſunto.

aſt patronus patroniue libe-

portionibus hereditarIs zER-

Cai. lib. tert. ad
leg. XII. Tab.
cuius pars pri-

tae tabulae re-
ſpondebat.
X aπι6 * οπ
verbum pater-
tamil.hic repe-
tiit auctor lib ri
ad Herenn. et
Cicero 2. de in-

uentione, quod

tamen alii
omittunt,

Cetera-

or huic quin-

un,

ita

41
61
4

b.tett ad
NI. Tab.
pars pri-
ie guin-
bulae re⸗
ebat.

, uujNS

m pater-
hic repe-
Gor Ubri
erenn. et
92, dein-
ne, guoh
alii
nt.

Cetera⸗

tpoſt reges exactos vaque ad XII. Tab. 39

Paraphraſis.

Paterfamilias vti legem dixerit, ſeu prout diſpo-
ſuerit de bonis ſuis, et liberorum ſuorum tutela,
ita poſt mortem eius obſeruator.

At ſi inteſtato moritur pater famil. neque ei ſuust Be-
rer erit, tum agnatus proximut heres ſto*
agnatus non erit, tum gentilis beres eſto.

Si libertus inteſtato decedat, ueque ſuum beredem
reliquerit, ſed patronum tantum, vel etiam pa-
troni libero?, tum liberti bona ex eius familia in
patroni familiam trantlata proximo in patroni

familia addicuntor.

1

Defuncto ereditore, vel delitore, eiur bereder pro
portionibus bereditariis conuenire et vonueniri
tantum poſſunt, ipſoque inter eos obligatio diui-

C 4

40 Lib. lI. Cap. I. De lurisprudentia antiquag
MM - 4t ete⸗
Ceterarum rAMILIAE rerum aun
ERCTO NON CITO, fi vo- ma
“ lent HEREDES, ERCTVM fa-
„ L ciunto: Praetor ad ERCGTVYM
cetENDVM arbitros tris dato. *
ee De Si paterfamilias inteſtato mo-
m ritur, culnpubes ſuus he.
agnato- res eſcit, AGNATVS PROXI-
zum
bentin MVS TVTELAM NANCITOR.
lium tu- . . Khute
Sr FrVRIOSVS AVT PRODIGVS ſi
EXISTAT, AsT EI CVSTOS
NEC ESCIT, AGNATORVM
GENTILIVMGCVE IN xO PE-
CVNIAVEIVS FOTESTASESTO.
Rguin
1— 110
.
tibn
SIUM Paraphraſis.

liſte

.
.

poſt reges xuos vius a II. Tab. 41

At ceterarum rerum ſi volent beredes diuiſionem fa-
ciunto: ad eam diuiſionem Praetor tres arbi-
tros dato.

Si pater familias inteſtatus decedat, cui ſuur beres
extabit impubes, Agnatus proximus, tutor buius

flui beredit eſto.

Si quis furioſus, aut prodigut eſſe ineipiat, neque
i curatorem habeat, agnatorum, iirtque deficien-
tibus, gentilium curae tam ipſe, quam eius bona
committuntor.

1

Tabula VI.

42 Lib. 1 Cap. II. De Iuriaprudentiu antigus 3

Tabula VI.

De Domino, et de Poſeſſione.

1. De . *
ern QVM * NEXVM FACIETY MAN-
manci- CIPIVMGVE, VTI LINGVA
Pio. NVNCGVPASIT, ITrAA IVS
EsSTO.
SInficias ierit, duplione dam-
nator.
Statuliber, xzurront dando,
liber eſto.
Res vendita TRANSCQVEDATA
emptori non adquiritor,
donicum ſatisfactum eſcit.
2. De VS AvVCTORITAS FVNDI, BIEN-
vſu au-
ECorit. NIVM:
14 eſt de .
Vvſuca- ..
pione. ANVS VS ESsTO.
Mulieris, quae a Num matri-
monl ergo apud virum re-
manſit, ni trinoctium ab eo
vſurpandi ergo abeſcit,
vſus eſto.

4
Cum d.
* Cai. lib. 3. ad tin
leg. XII. Tab.
cuius pars po-
ſterior huic 6.
tabulae reſpon-
der.
Saruh
vel
tori
*Cai. l. in tra. .
ditionibus 48. 4,
ff. de pactis.
Euna
* Cai. I. ferri
235. in princ. ff.
de V. S8. Mui
110
⸗

4

gige 1 . poſt reges exactos vegue ad XII. TLab. 43 “

Paraphraſis.
1 =
Cum dominur rei ſuae nexum faciet, vel mancipium,
i.1ib .1 vti nominarit, locutus pactuiue erit, ita ius eſto.
XII. Tab. .
us gars po.
iot huic .
nlae relpon-⸗

Statuliber ſub bac conditione liber eſſe iuſſut, Si hoc
vel illud dederit, ſi venditus poſtea fuerit, em-
tori dando liber eſto.

Res vendita traditaque non ante emtori acquiratur,

quam ab emtore venditori aliqus ratione ſatis-

le habis. factum ſ Uuerit.

Fundi biennios ceteraz res anno vſucapiuntor.

14
3

ci. 1. ſerri . . , . .
in rinhk . Mulier, quamuis ſine legibus viro iundla, ſi vno an-
y.d. nuno ſine vſurpatione, id eſt, interruptione trino-

ctü, apud vnum virum ſuerit, vfucapta eſto.

3. De
vindi-
ciis, de

ſeſſionis.

4. De
1 repu-
diis.

iure poſ-

44 Läb. lI. Cap. II. De lurieprudentia antiqua.

SI QVIN TVRE MANVM cONSE-
RVNT, ſecundum eum qui
posidet: 6

Afſt ſi qui quem liberali cau-

ſa manu adſerat, ſecun-
dum libertatem Vindicias
dato.

TIGNVN IVNGTVM AEDIEBVS

vINEAEVE NE CONCAPET NE
soLVITO.

Aſt qui iunxit, duplione da.

mnator. J
Tigna QVANDOGVE SARPTA,
BONEC DEMTA ERVNT, vin-
dicare ius eſto.

&i vir mulieri Repudium mi Te-
re volet, cauſam dicito ha-
cumce vnam. — — —

17

—

Cains d. 1. 235.
J. fabros ligna-

§.

Cai. 1. ſi ex leg.
repudium 43.
ff. ad L. Iuliam
de adulter.

rios 1I. ff. de V.

–

nnir
late
dan
u

8 Uir a

ciei

kabros ligna-
11. f. dey.

. l. ſer let.
dudium 45.
a2dl. Iuliam
zdͤulter⸗

poſt reges actos vogue ad MI. Tab. 45

Si de qua re in iure apud Praetorem diſceptatur,

ſecundum eum qui poſidet PFraetor vindicias dato:
excepta liberali cauſa, in qua ſecundum liberta:.
tem Praetor vindicias ſemper dato. ð

Omzni: materia iuncta aedibur, aut vineae ne vindi-
cator neque ſoluitor: qui alienam iunxit ,duplo
damnator: certe vbi ſoluta, demtaque ſfuerit,
tum eam vindicare ius eſto.

Si vir ab vxore diuertere voluerit, cauſam diuortü
dicito.

22

Tabula VII.

.
3. in-
endio

ſadto.

46 Lib. l. Cap. Il. De lurisprudentia antiqua

Tabula VII.

De Delicis.

STI QVADRVPES PAVPERIEM fa-
xit, dominus noxi AEſti-
miam oFerto: ſi nolet,*
quod noxit dato.
SIniuria RVPITIAS

—

— —

— —

Aſt ſi caſu, Sancrro.
Qui fruges ExCANTASIT.
Qui frugem aratro quaeſitam
furtim nox pauit ſecuitue,
ſuſpenſus Cereri necator:
Impubes Praetoris arbi-
tratu verberator, no-
xiamque decernito.
Qui pecu gNDO ALIENO IMEE-
scIT.

Qui AEDns aceruumue frumen-
ti ad ArDES poſitum dolo
ſciens incenſit, victus ver-
beratus igni necator;
Aſt ſi caſu, NOXIAM SAR-
crTO.
Si nec idoneus eſcit, le-
uius caſtigator.
Str OQVINIVRIAM ALTERI FA-
XIT, XXV. AERIS POENAE

ca: I.4. ad leg.

XII. Tab. cuius
pars prior huic
VII. Tab. re-
ſpondet.
* vt tab. 1. ₰
nolet arceram
ne ſternite.

Cai. 1. qui ae-
des 9. ff. de in-
cendio.
* vinctus.

SVNTO.

*

—

8 gua
dit¹

a

Rer

dan⸗

tir i

ere

in poſt reges exoctos vsque ad XII. Tab. 47

Paraphraſis.

Si quadrupes damnum dederit , dominus quadrupk-

le utg. die damni aeſtimationem offerto: vel ſi malit,

.Tnb ain quadrupedem ipſam noxae dato.
8prior hic 1
. Lab. re. .
nde. . Si per iniuriam damnum dederit: - = = At ſi caſu,
1 tab. 1. 4 I .

t arteran damnum ſoluito, praeſtato.
Leruit.
Qui frubctus alienos, alienamue ſegetem incanramen-
tir in alias terras tranſtulerit, pellexerit: vel ne

creſcerent obligauerit. .„ð

Qui frugem induſtrialem, aratro videlicet partam,
furtim nolctu pauerit immaturam, vel maturam
ſecuerit, Cereri ſacer, et deuotus ſuſpendio ne-
cator. Impubes tamen ſi id fecerit; arbitrio
Praetoris verberator ; damnumque datum in du-

plum ſarcito.
aiu. Lui pecus in alienam ſegetem, vel frugem immiſe-
49, F Eein⸗ rit paſcendi gratiu „ W
adio. .
vinckus.

Qui aedet aut aceruum ſrumendi iuxta domum po-
iitum ſciens prudeni dolo incenderit, vintctus ver-
beratus igni necator: ſ vero caſu id eſt, negli-
gentia, damnum datum ſarcito: aut ſi minus
idoneus ſit, leuiur caſtigator. V

Si quis iniuriam leuiorem, ſiue re, ſiue verbis alte-
ri fecerit, 25. aſibur mulrator.

a e e „⸗

De iniu⸗
riis.
1. leuio-
ribus.
2. atro-
eiori-
bus.
1. loco:
ſeu pu-
blicis.
2. re.

De fal-
ſo.
I. AXe-
7εας²
7 vραε
2. Pev-
doρ
Tuvlaρ.

De par-
ricidio.
1. homi-
nis cu-
juslibet.
2. Pa-
rentis.

De

Fraude.

1. ITu-
toris.
2. Pa-
troni.

PATRONVSI * CLIENTI FRAV-

48 Lil. I. Cap. II. De Iurisprudentia antiqua

81 Qyr PIPVLOCENTASIT CGAR-
MENVE CONDISIT, GWoD

rito. .
EO PAICIT, TALIO ESTO.
VI OS EX GeNITALI FVDIT,
LIBERO CCC. szRvO CL.
AERIS POENAE SVNTO.
Qvf SE sikITESTARIER LIERI-
PENSVE FVERITY, NI TESTI-
MONIVM FARIATVR, IM-
PROBVS INTESTABILISCOQVE-
§810.
Si falſum teſtimonium DpicASrT
ſaxo delcitor.
Si qui hominem liberum dolo
ſciens morti duit. ...
QvVr MALVM CARMEN INCANTA-
SrrT, MALVM VENENVM faxXit
duitue "ARICIPA ESTO.
Qyr PARENTEM NkCASTT, CA-
PVTY OBNVSITO, CvVLEOGVEY
inſutus in profluentem mer-
gitor.
Si tutor poro Maro gerat, vi-
tuperato * quandoque fini-
ta tutela eſcit, furtum du-
plione luito.

INFAMIAM FAXIF FLAGI-—
TIVMVE ALTERI fuſte fe-

QVI MEMBRVM RVPSITY, NI CVM

1

nenum 236. in

vel ſü patro=⸗

DpEM FAXIT, SACER ESTO.

ſmnus.

Cai. 1. qui ve-

Paraphraſis.

ℳ

Ni guit .
cium
alteri

di quit
r
aha
iuriad

Qui e⸗
centi

Liie
,
leto,
tor,

8 Iuit
leii
F uir
ita

lem
de
rit,
cl⸗

int

foer

tut
pyae
m,
ut

uigu

6.1. ni e⸗
num 270,1

l ſ hitro⸗
us⸗

D

pmupkrt

poſßt reges xaczos voque ad XAII. Ia. 49

Si quit publice aliquem diffamauerit, eique conui-
eium fecerit, vel carmen famoſum condiderit ad
alterius iniuriam, ſeu infamiam, fuſtibur feriatur.

Si qui alteri membrum aliquod ruperit, ni um eo
paciſci velit; membrum ei pariter rumpere, in-
iuria affecto ius ſto.

Qui dentem ex gingina excuſſerit libero bomini, tre-
centis aſſibus multator: qu ſeruo CL..

Qui alicui actui teſtis fuerit rogatur, vel libripens,

Ii poſtea teſtimonium ferre detrectet: infamis ha-
betor, neque eius teſtimonium deincepi admitti
tor, neue ipſi teſtimonium dicatur. .

Si quis falſum teſtimonium dixerit, Saxo Tarpeio

deiicitor. .

Si quir bominem liberum dolo ſciens oceiderit, ca-

pitalis eriminit reus eſto.
Item qui magico carmine, ſeu incantamentit alium
deſixerit: Item qui malum venenum fecerit dede-
ritue. Qui parentem necauerit, capite obuoluto,
colleo inſutus in aquam abiicitor.

Si tutor dolo malo tutelam gerat, ſuſpeltum eum

facere cuiuis liceto“ Si quid de rebui pupilli fura-
tus fuerit, cum finita fuerit tutela, duplum
praeſtato. Si quii quo tutior eſet a vi, et iniu-
ria, alterius ſeſe patrocinio commiſerit, patro-
nur autem eum fefellerit, execrabilis eſto.

Dd FTabula VIIl.

7

50 L. ib. I. Caup. II. pe Iuris Pradentic antiqua

1. De
jure pa-
rietis.

2. De
zurib.
ruſticor.
praedi-
orum.

r. De
jure fi-
nium.

2. De
jure poſ-
ſeſſio-
nNum.

Tabula VIII.

De lIuribus Praediorum.

AMEITVS PARIETIS SENTERTIVS
PES ESTO.

SopacEs, legem * quam vo-
lent, dum ne quid ex pu-
blica coRompant, ſibi fe-
runto.

de FINIVM ratione lex in-
certa, ad exemplum legis

— Atticae Solonis —

Intra V. P. aetern Auctoritas
eſto.

St IvRGANT adfines, finibus
regundis Praetor arbitros
tris a Dicito.

—- HORTVS —
—— HAEREDIVM ——
— TVGVRIVM —

Caii lib. 4. ad
leg XII. Tab.

cuius pars po-

ſterior huic
VIII. Tab.]re-
ſpondet.
* Cains 1. VIt.
ff. de collegiis.
Haec porro lex

freferri poſſet
ad tabulam

ſup. 7. de de-
lictis.

Sdc—

liter

ſput

uit

ddalen

dor⸗
ur

detin
⸗

Ktiri
r.

tigt

lib. 4. ad
II. Tab.
us pars o.
jor huic

l. Tab. 're-

ndet.
sius l. Vt.
ge collegiis.
e porro ler
erti poſſet
tabalam
7. de de⸗
.

poſt reges exackos veque ad XII. 7. b. 51

X

Par aphra ſis.

Inter vicinorum aedificia ad circumeundi facultatem
ſpatium vacuum duorum Pedum gt ſemi⸗ relin-
quitor. G

S

Sodaler, id eſt, collegiati (quorum certa fuerunt
corpora leges inter ſe ferre, liceto, quas volent,
dummodo publicii legibur contrariae non ſint.

patium quinqui pedum 4 quod vacuum inter duos

agros erat ad acceſſum, et circumductum aratri)
ucapere ius non eſto.

Si vicini de finibus diſceptent, decertent, Praetor
dirimendae controuerſiae tres arlitros dato.

7

5§2 Lib. I. Cap. II. De Iurisprudentia antiqud

3. De
lure
aqua-
Lum.

4. De
jure iti-
nerum.

pendet, XV. P. altius ſub-
lucator.

Si GLANS in EM caduca fſiet,
domino legere ius eſto.

SI AQν4 PLVVIA MANV NOCET,
Praetor arcendae aquae ar-
bitros tris a Dicito, No-

[via in poRedto VIII. P. IN

AMFRACTO XVI. P. lata eſto.
Sr vIA AMSEGETES iMunita
eſcit, qua volet, iumen-
tum agito.

Si arbor in vicini fundum im-

XAEGVE DoOMINO CaAVETOR.

* vel pactio-
nent.
Caias 1. VIr. ff.
finium regund.
Haec tria voca-
bula forte per-
tinent ad iun-
kam illam le-
gem de finium
ratione.

paraphraſis.

.

8 fru

dm

6 gu⸗
tor
xo.

Latitu/
dn

tigui

el palkio⸗
1.

l. Alt. f.

n fegund.

ctria voca-
forte per⸗
nt ad iun-
Nillam le-
de finium
one.

1

poſt reges exactos voque al XII. Tab. 53
Si arbor ex vicini fundo in viecinum impendeat „ ar-
borir illiur rami XV. pedibus altius circumci-
cidantur.

Si fructut e vieini arbore in vicini fundum cadat,
domino arboris legere fructum ius eſto.

Si aqua pluuia opere manufacto nocere poterit, Prae-

tor ad arcendam aquam, ne noceat, tres arbi-
tros dato?: damni infeæcti nomine caueto.

Latitudo viae, qua ſe recta porrigit, via VIII. pe-
Adum eſto- at vbi ſlexum eſt, ſedecim.

S

Si via ab iir, qui vicina praedia poſident, munita

non ſit, iumentum agere, 4u0 quis velit, ius

ſto.

D 3 Tabula IX.

5§4 Lib. I. Cap. II. De luricprudentia antiqua

1. De
aequa-
litate,
et iuris
aequita-
te.

2. De
capite
ciuis.

32. De
pace pu-
blica.

Tabula IXx.
De Iure Publico.

—

PRIVILEGIA NE INROGANTO.
NExoO soLVTO, FORTI SANATI
ſiremps ius eſto.
Si index arbiterue ire datus, ob
rem iudicandam pecuniam
a Cepſit, capital eſto.
E CAFPITE CIVIS NISI PER MA-
XIMVM COMITIATVM NE FE-
RVNTO.
QvAESTORES PARrCIDI, qui de
rebus capitalibus quaerant
a populo creantor.

Si quln vrbe coetus nocturnos

agitadit, capital eſto.
Si qui perdue Lem concitasit,
ciuemque perdueLi trans-
duit, capital eſto.

Caii lib. 5. ad
lIeg. XII. Tab.
cuius pars pri-
or huic IX. Ta-

debat.
Cic. de leg. lib.
III.
Pautll. in v. Sa-
nakes.
Gell. XX, 1.
L. 2. F. 16. et
36. D. de O. I.
Porc. Lazro
Decl. in Catil.

,„ L. 3. D. ad h.

L. Iul. mai.

Paraphraſis.

bulae reſpon-

l ſugil

Nxo ſl

et ei
iur iq⸗

Siudex
fecun

De vit.
Ii A

ludeer

§ Auir

8 guin

Fit,
Pite

lib. 5. 2d
VI. Tab.
8 pats pri.
nie N. Ta-
e teſpon-

.
de leg. lib.

6, in v. ⸗
5.
„W. 1.
4 5 16. et
D. de O.l.
. Latro
l. in Catil.
D. 44 l
ul, mai.

uaphraſs

Si iudex aut arbiter iure datus ob rem iudicandam,

poſt reges exactos vsque ad XI. Tab. 55

P araphra ſis.

In ſingulos homines leges iuraque ne feruntor.

Nexo ſoluto, item ei, qui in fide conſtanter manſit,
et ei qui ſunata veluti mente ad olbſequium redtt,
ius idem eſto. P

pecuniam acceperit, capite luito.

De vita, libertate, eiuitate, familia, adimenda ci-
ui Rom. populi indicium eſto centuriatis comitiir.

1

Iudices rerum capitalium a populo conſtituuntor.
Si quis in vrbe coitiones agitauerit, capite luito.
Si quir boſtem in pop. Rom. ſeu patrium concitaue-

rit, vel ciuem boſti tradiderit, prodiderit, ca-
pite punitor. ”JYUM

D 4 Tabula .

56 Lib. L. Cap. Il. De luriaprudentia antigua o
Tabula X.
De Iure Sacro.
4 Caii lib. 5. 34 Homine
. leg. XII. Tab.
2 cuius pars po- e 4
². Dbe — de IVREIVEANDO — fferior huic X.
zureiu⸗ † , Tab. reſpon-
rando. det. “ .
Cic. lib.l. de le- dumn
1. De fib. yob
jure ſe HoOMINEM MORTVM IN V—RBE pro iure remo-
. 7.
pulchro. NE SEPELITO, NE Vä VRITO. “
rum. . . Hneru
SvMPTVS Er LVCTVM A Dro ugi
RVMANIVM IVREMOVETO.
line,
Hoc PLvVsS NE FACITO. r.
RoevVM aAscIA NE POLITO. .
.
Tribus riciniis, et X. tribici- iuuu
nibus foris eFeRe ius eſto. G d⸗
MvLIERES GENAS NE RADVNTO: Madi,
NEVE LESVM FVNERIS ERGO
HABENTO.
HoMINI MORTVO OSA NE LE- Mne
GITO, GQvo Posr rVNVS Ffa- lu
cras, extra quam ſi be!ti
endoue hoſtico mortyVs lnz,
eſcit. n
Den
tun
SxERVILIS.

ntigs

lb. 5. 44

AII. Lab.

us pats po⸗
ior huic X.
b. reſpon⸗

lib.l. dele⸗
8
, iure reſto⸗
9.

Srevi.

poſt reges exactos voque ad II. Tol. 57

Paraphraſis.

Hominem mortuum in V- rhe bumare, vel vrere iu:
ne ſto.

Sumtuoſ, et magnifica uera c1 lamentabili
Pobigentar.

Funerum modur, qui nune definitur, Kinceyi .

neque eum cxccdere liceto.

Iliegna, e quibur rogur comlurondo cadaueri con-

ſruitur, dedolando ne leuigentur, ſed rudia, et
impolita rogo adbibentor: tribus vinculis purpu-
purae, nequé pluribus „componi, vel vri mor-
tuum ius eſto: X. tibicines ue plures ſuneri

adbibere ius Ao.

Mulieres ne genar vnguikus Alunmto, ſen faciem
carpunto.

Neque luguhrem ð 15 12 Merum in fueri
bus adbilente.

Ilomini mortuo e cadauere membrum ale od ne adi-

mito, ouius cauſa poſita funur, Jfunerisque im-

penſae de nouo iterentnr, niſij ſi quis in belio mor-
tuus ſit, vel Peregre.

D 5 Seruorum

58 Lib. I. Cap. II. De iurisprudentia antiqua
— ypuorun
SvRVILIVS VNCTVRA, OMNIS- eeom
GvE CIRCVMPOTATIO aufe-
ritor. òèòÿGòM untuſ
MvRRATA POTIO MORTVO NE mns
INDIIOR.
L N lung.
NE LoONGAE CORONAE, NEVE eue,
ACERAE PRAEFERVNTOR. pu⸗
. 7
QvI GORONAM PARIT IPSE PE-
PECVNIAVE EIVS, VIRTVTIS ui core
ERGO, ARGVITOR: * ET IP- x jd eſt bonera- Auiu
SI MORTVO PARENTIBVSQVE . mort,
Eivs DVM INTVS POSIIVS ouen,
EsCIT FORISVEFELRTVR, sS ur,
FRAVDE IMPOSITA SIET.
Vmi plura funera ne facito. Niuß
neue plures lectos ſternito. u.
NevE AVRVM ADITO: AsT sI Arnn
CVI AVRO DENTES VINCGTI “
ESCINT, IM CVM ILO SEPE-= S
LIRE VREVE SEz FRAVDESTO.
Rogum buſtumue noVum * Caius 1. 237. Nogum
propius IX. P. aedis alie- (. de V. S. nmni
nas, ſi dominus nolet,“ ne o.
adlcito.
Fori buſtiue aetern Audori- ſi
tas eſto. ve
Prearaphraſis.

ntigte

delt boverg⸗

Coius l. 237.
de V. 8.

Caprair

poſt reges alctos vsque ad WIl. TLab. 59

Seruorum cadauera ne vnguntor. In funeribus epu-

lae omnes probibentor.
Sumtuoſa adſperſio omnis in mortuum, et rogum
amouetor.

*
.

Ne longae coronae, vel longae coronarum ſerier,
neue? arae thuri adolendo, aliirue odoriburs, funeri
pra?cferuntor.

ui coronam meruerit in ludicris, ſiue ſerui eius
cquiue, in ſunere ob virtutem laudHator, ipſique
mortuo et eius parentibur, et quamdiu domi per
nouem dies collocutum eſt cadauer, et cum effer-
tur, coronam illam imponi ius eſto.
Vnius bominis cadaueri funus vnum fiat, et vnus le-
btus ſternitor.

Aurum a ſunere omnino remouetor:! excipitur au-
rum, quo dentes vinéti, id enim cum cadauere
ſepelire, aut vrere ius eſto.

Rogum vel ſepulcbrum deincepr aedibus alienir do-
mino inuito propius o. pedes admouere ius ne
eſto.

Veſtibulum ſepulebri, ſepulebrumue 7 noapere du

ne eſto.

Tabula X..

60 Lib. I. Cap. II. De Iurieprudentia antiqua
Fabula XNAl.
Supplement. V. prior. Tab.

Quat- (Qvoo POSTREMVM POPVLVS (Ei. 1.6. ad leg.

tae tab. iVSer XII. Tab. cuius
ſupple- IVOIT, ID IVS RATVM ESTO. pars prior huic
men- reſpondet.
tum. 9, ðů Caius 1. 258. in
Patrihus cum PLEBE *CONubl br. fr. de V. S.
ius nec eſto. DDiaonyſ. Hali-
Nr⸗ carn. in fin.I. 1 0 .
LZonaras tam. 2.
Quin-— — Caius 1.238.. 1.
tze tab. — - — ff. de V. 8.
ſupple-
mn ens — DPFrTESTATVM
rum. ſfſeu de sACRISs Därg-
SANDIS.
— —

Paraphraſis.

ſeno

luter
lun

—

gi⸗ poſt reges eactos vrque ad XII. Tab. 6

Paraphra ſis.

.
Poſteriore, populi leges prioribur potioret ſunto.
l.6. adleg. .
Tab. cuius
8prior huic
vondet.

,s1.239. in
ff. de V. 5.
angſ. Bali-
ein finl.. 1
eras tam. 2.
181.238.9.1

1

Inter Patricios, et Phsgot matrimonia ne contra:
huntur.

Tabula XII.
Gaphmſs

62 Lib. I. Cap. II. De lurisprudentid antiqua

Sextae
Tab.
ſupple-
menrt.

Septim.
Tabul.
ſupple-
ment.

Odcauae
Tabul.
Supple-
ment.
Nouae
Tabul.
Supple-
menr.
Decim.
Tabul.
Supple-
ment.

Supplem V. poſter. Tuk.

Tabula XII.

de PIGNORE

SI qui rem, de qua ſtlis ſiet,
in ſacrum dedicasit, du-
plione decidito.

SI vINDICIAM FALSAM TVLITY,
PRAETOR REI SIVE STLIIIS

ARRITROS TRIS DATO:

EO-

RVM AREITRIO FRVCTI DV-
PLIONE DECIDITO. .

SI SERVVS SCIENTE DOMINO
FVRBIVM FANXITY, NOXIAMVE
NOXIT, NOXAE DEDITO.

Caii lib. 6. ad
leg. XII. tab.
cuius pars po-
ſterior huic vl-
timae reſpon-
det.
Caius 1. 2 78. F.
2. ff. de V. S.
Chi. I. vlt. ff. de
litigioſis.
Caius l. 19. ff. de
vſuris et fruct.
Cai. 1.238. J. 3.
ff. de V. S.

Paraphraſis.

Rem, 4
iu e

Uis ſa

lef⸗
mal

Sſm
alite
4

1

tiua poſt reges exactos voigque 4d XII Jab. 63

Paraphraſis.

lb. 6. Al
AlI. tab. F .
zers ho⸗ Rem, de qua controuerſia eſt, in ſacrum dedicare ne
ior huie . ius eſto: qui dedicauerit, dupli poena multator.
ie reſpon⸗ RW
. 8
115 l1. 238. 5.
k. de V. 5.
.lylt. f. de .
gioſis.
uel.19,fl. e
nis et frutt,
1a 38,6. . . .
els. Mala ſide poſſeſſionem ſi quir nactur ſit, Praetor ei rei
de finienda tres arbitros dato, eorumque arbitrio

malae fidei poſſeſor fructus in duplum praeſtato.

Si ſeruut domino ſciente furtum fecerit, damnumu
aliter dederit, dominus eum pro deliölto, iniuria
vel damno dffecto dedito. ,E

LIBER I-

iphrißs H

64 Iäb. Il. Cap. I. De Jurisprudentia media
r e r E EEE
L LBER II

D E

IVRISPRVDENTIA
M E D I A

CAPVT I
De Statu pu blico.

F. 1.
H-' liber ea Romani populi tempora per-

ſequitur, quibus ad fummum poten-
tiae atque fortunae faſtigium ſenſim paulla-
timque exurgere, ac deinde rurſus labi retro
atque cadere, res republica coepit. Ac for-
tunam quidem in vtramque partem virtutes
atque vitia inclinarunt maxime, vel conuerte-
runt: quarum rerum momento, in omnibus
ſemper ciuitatibus, maximae inclinationes
conuerſionesque factae ſunt. Ac in Romana
quidem ciuitate, quamdiu adhuc paupertati
parſimoniaeque honos ſtetit, diſciplinae ſeue-
rae, vitae durae et incultae, ſine luxu, ſine de-
liciis, adſtricti ciues, virtutem in omnibus re-
bus factisque, cum priuatim, tum publice,
coluerunt: id quod non exempla ſolum rerum
geſtarum, ſed leges etiam declarant. Nec vlla
re

re mag
Vt, don
ſummea
rencis,

citate,
tes ſeni
Watior

captun
altem,
tes reg
ſugticis

IS, all

bus dil
us!
Neipt
Yerad
busgt
tisb)
kete,
Atnic.
belni)
Poken
de a
ea ſem

us ey
tumqu
AUIl.ta

ciorr⸗
un

mecia

. .
S

TIA

oraper⸗
Poten⸗
Paulie.
abi retro
Ac ſor.
Virtutes
onuerte-
omnubus
nationes
Rotmana

upertiil

ngeſene
ſine e⸗

nibus te.
Publie,
mrerum
1e

iuributque veque adl Cazſares. 65

re magis, quam virtute ac iuſtitia, factum eſt,
vt, domi optime conſtituta republica, foris
ſumma nominis ſui auctoritate, et in rebus ge-
rendis, propagandisque imperii finibus, feli-
citate, vterentur: conſtatque inter ipſos vete-
res ſcriptores, iuſtitiae magis ac virtutis exiſti-

matione, quam armorum vi, orbem terrarum

captum, imperio ſe Romano ſubmiſiſſe. Cum
autem, Iltaliam egreſſi, potentes atque opulen-
tes reges populosque debellaſſent; diuitiis A-
ſiaticis atque Macedonicis inuectis, ſimul lu-
Xxus, auaritia, ac cetera vitia immigrarunt, qui-
bus diſciplina corrupta, ſenſim paullatimque
ſtatus reipublicae a) labefactari, libertas deni-
que ipſa peſſum ire coepit, quod fore praedi-
xerat Polybius. Mutata enim diſciplina, mori-
busque mutatis, mutatur ſtatus ipſius ciuita-
tis ?). Optimus autem reipublicae ſtatus fuit is
fere, ipſo Cicerone auétore c), qui vsque ad
Africanum minorem, hoc eſt, vsque: ad finem
belli Macedonici, Punicique tertii, perſtitit.
Poſtea ſeditiones primum Gracchanae, dein-
de aliae, rempublicam conturbauere, quibus

ea ſemina ſparſa ſunt, vnde dominatus Sulla-

nus exiſteret: qui quamuis cito necatus eſſet,

tamquam inſignis ad deformitatem puer, e

XII. tabulis, paullo poſt multo tetrior ac foe-
dior renatus eſt, bellis ciuilibus, inter Pompe-
ium Caeſaremque, et Antonium Ocàαian um⸗-

gque,

66 Lib. I. Cap. l De Iurisprudentia media

que, geſtis. Nam Pompeiano quidem, Dictatu-
ra perpetua Caeſari data, hoc autem, primum
Triumuiratus, deinde Principatus, ſiue Mo-
narchia, rempublicam oppreſſit. Omnium au-
tem fere turbarum, ſeditionumque, ac poſtre-
mo conuerſionis, faces fuere tribuni plebis.
Nam hi poteſtatem ſuam, auxilii ferendi cau-
ſa conſtitutam, ſenſim nimium quantum inten-
derunt, cum plebem ipſam legibus ac rogatio-

nibus ſuis ad eam potentiam perduxiſſent, vw

omnia ſumma in eius vnius eſſent arbitrio.
Sed, antequam ipſam reipublicae formam de-
ſcribere adgredimur, quibus potiſſimum re-
bus plebis potentia creuerit, ſtrictim expo-
nNemus.
a) v. Salluſt. B. Cat. init.
*“) v. Cic. Leg. III, 4.
c) Cic. Leg. III, o. Itaque cum Cicero optimam remp.
ejus que leges in libris de republica, ac de Legibus deſeri-
bere vellet: illius potiſſimum ſtatus rationem habuit.
Atque vtinam eius libros de republica fuperſtites, aut ſal-
tem integros libros de Legibus, habercmus.

§. II.

Tribuni plebis etſi, vt ſupra tradidimus, le-
ge XII. tabularum lata, obtinuerant, vt iura
ſummis infimis aequarentur, tamen his non
contenti, patriciorum potentiae detractum,
plebis opibus adiicere, nouis legibus latis quo-
tidie tetenderunt; donec eo peruentum eſt,
vt penes plebem ſumma respublica eſſet. Per-
petuae

petun⸗
bis, 40
nebrie
bio, 4
magih
l, d
Titate
goibe
tande
demy
nübin
tubus
ur
B
turm
ytſ
corp⸗
certu
agrie
buse
pote
quer

91

3. V
416
VI
4
r

neio

Dichatn.
pritnum
iue No.
liuman.
poſtre.
Plebis.
ndi can.
minten-
1ogatio⸗

ſent, t

Arbitrio.
im de-
um 1e.
eNN⸗

lain remp.
us eleri⸗
n habait.
es, ault ſal.
4

mis, le⸗
vt jura
His non
tractum,
tis quo.
cuin elt
Et ber
petuas

iribusque veque ad Cabſares. 67

petuae erant contentiones Tribunorum ple-
bis, ac Patrum, de nexis, de aere alieno, foe-
nebrique malo, de legibus agrariis, de connu-

bio, de pôteſtate conſulari, de honoribus ac

magiſtratibus, ſacerdotiisque communican-
dis, de vi ac poteſtate plebiſcitorum, de aucto-
ritate Patrum, ac plurimis aliis eiusmodi. In
quibus omnibus, re diu multumque agitata,
tandem plebs ſuperior fuit. Nam primum qui-
dem peruicerunt, vt prouocatio eſſet, vt con-
nubium, Legibus XII. vetitum, plebi cum Pa-
tribus eſſet 1), vt honores ac ſacerdotia com-
municarentur e), vt plebis ſcita omnes Quiri-
tes tenerent †/), vt denique Patres in incer-
tum comitiorum euentum auctores fierent g),
vt ſacerdotia ſui beneficii eſſent h), vt nexus
corporum aboleretur?), vt foeneratores ad
certum modum vſurarum redigerentur ), vt
agri diuiderentur, et quae ſunt reliqua. E qui-
bus omnibus, plebis, atque adeo Tribunorum,
potentia in immenſum creuit 1), poſtremo-
que rempublicam perdidit m).

4d) Lege Canuleia, a. v. 309. Liu. Il, 1.

e) Quaeſtura quidem a. V. 333. Liu. IV, 43. Conſulatus,
a. V. 3 87. Lege Sextzia Licinia, Liu. VI. fin. Cenſura, as V.
416. Lege Publilia, Liu. V III, 12. Praetura a. V. 418. Liu.
VIII, F. Aedilitas a. V. 388. Liu. VII, 1. Pontifcatus et
Auguratus, àa. V. 454. Lege Ogulnia, Liu. X, 6. Decemui-
roius, Lege Sextia Licinia, Liu. I, 42. a. 387.

68 Lib. II. Cap. I. De lIurisprudentia media

F) Primum Lege Paleria, a. V. 305. Liu. III, F. deinde
Publilia, a. V. 415. Liu. VIII, 12. deni que Hortentia, a. V.
465. Gell. N. A. XV, 27.
g Lege Publilia, a. V. 415. Liu VIII, 12. Maenia, a. V.
467. Cic. Brur. C. 24.
à) Lege Domitia, a. 650. Cic. Agr. II, 7.
i¹) Lege Papiria Poetelia, a. 428. Liu. VIII, 28.
) Lege Duillia Maenia, a. 397. Liu. VII, k0. Lege alia
a. 426. Liu. EII, 27. Genucia, a. 413. Liu. VII, 42.
1) v. Pizb. Ann. a. V. 260.
m) v. Cic. Leg. III. g.

§. III.

lIam quib us magiſtratibus respublica fuerit
his temporibus commiſſa, videndum. Nam
magiſtratibus, iisque, qui praeſunt, haud du-
bie continetur respublica, et ex eorum com-
poſitione, ipſo Cicerone aucétore n), intelligi-
tur, quod cuiusque reipublicae genus ſit.

Summa respublica penes Conſules erat, quo-
rum poteſtas cum legibus de prouocatione oο)

alisque, tum nouis magiſtratibus inſtitutis,
ſenſim vehementer imminuta eſt. li tamen
bella gerebant, Senatum vocabant, ei, ceteris-
que, praeter tribunos, magiſtratibus, praee-
rant, Senatum conſulebant, ad populum fere-
bant de publicis negotiis, omnineque in rep.
imperium habebant p). Cenſores, cenſui agen-
do, moribus populi regendis 9), ſenatui"),
equeſtrique ordini ſupplendo, vectigalibus
locandis, locis aedificiisque publicis tuendis,
praeerant ₰). Eorum haec origo. Cum cen-
ſus

ſus pe
freque
ACtus!
etT.
NLiu
e tun
ſeiplir
tus E.

ue

us, P
et ves
bitrio
lege⸗
Vg
E
((

Imn

) 1.

mechia

deinde
n,4. V.

enin a. V.

Legt alis
IIl 41.

foerit
Nam
Id du-
CON
ntellig⸗
nus ſit.
1, quo:
jone)
ſtituris,
tathen
ceteris⸗
ptaee⸗
m ſere⸗
in lep.
niagen.
atui 1)
ggelbbus
encis,
Um cen·
ſus

iuribusque vequet ad Caeſares. 69

ſus per multos annos, Conſulibus bellorum
frequentium quaſi continuatione impeditis,
actus non eſſet; M. Geganio Macerino iterum
et T. Quintio Coſſ. t) Cenſura inſtituta eſt, res,
vt Liuius ait, a paruis initiis orta, quae dein-
de tanto incremento auéta eſt, vt morum di-
ſciplinaeque Rom. penes eam regimen, Sena-
tus Equitumque Centuriae, decoris dedeco-
risque diſcrimen, ſub ditione eius magiſtra-
tus, publicorum ius priuatorumque locorum,
et vectigalia populi Romani ſub nutu atque ar-
bitrio eſſent. Quinquennalis primum, deinde
Lege Aemilia a. V. CCCXXI. C. Iulio III. et L.
Virginio II. Coſſ. u) annua et ſemeſtris facta.
Ea quoque cum plebe communicata, a. V.

CCCCXVI X). Per legem Marciam ) ne-

mini bis eum capere magiſtratum licebat.

2) v. Cic. Leg. III, 5.
*%) Yalerüis, Liu. III, 5F. X, 9. quibus Lex Valeria, de qua
Liu. II, 7. diligentius ſancita, Lege Porcia, Liu. X, 5.
Cic. Verr. V, G. pro Rabir. c. 4. Sempronia Lege, Cic. I. c.
p) v. Polyh. VI, 10.
9) Inde Magiſtri morum. Eos autem, in quos propter
[morum dedecus animaduertebant, notis Cenſoriis adficie-
bant. Id eo magis neceſſarium, et vtile reipublicae
erat, quod nemo alias danmari punirique poterat, cui
accuſator deeſſet; et erimina impunita manebant.
r) ber Legem Ouiniam, ap. Feſt. de qua v. Drakenb. ad
Liu. XXXIX. 42.
3⁹) Liu. IV, §. Cic. Leg. III. cf. Pigh. Atm. ad a. V. 310.
14) Lin. H. §. B
u) Liu. IV, 24.
E 3 ) Lin.

70 Lib. II. Cap. De Iurisprudentia media

x) Liu. VIII, 1e2. Lege Publilia.
y) Val. Max. VI, 12.

§. IV.

Praetura primum inſtituta eſt eo tempore,
quo Conſulatus cum plebe communicabatur:
quod non aliter Patres concedebant 2), niſi
vnus magiſtratus e Patribus crearetur, qui, ab-
ſentibus Conſulibus, munera conſularia in vr-
be ſuſtineret, ac tamquam Collega Conſulum
eſſet, ceterum autem iurisdictionem in vrbe
exerceret. Praetor Vrbanus dictus eſt 4).
Paullo poſt tamen cum plebe communicatus
honos, vt ceteri magiſtratus omnes b). Eo-
dem, quo Praetura inſtituta, anno, etiam Aedi-
litas curulis ſolis Patribus data c), ludorum
habendorum cauſa, quos plebeii Aediles ede-
re negarant. Horum munera ac poteſtas, in
aedificiis, viis, locis publicis, tuendis maxime
verſabatur; iurisdictionem etiam aliquam ha-
buerunt. Dehinc Praetorum numerus auctus
eſt. Primum Peregrinus, ob frequentiam pe-
regrinorum in vrbe, vt inter peregrinos ius di-
ceret, poſt aliquot annos, auctore Pomponio
a. V. DX. vt viris doctis videtur proxime verum
eſſe, creatus 1). Adiecti duo alii a. V. DXXVI.
Sardinia et Sicilia, prouinciis factis, qui eas
regerent e): quibus duo rurſus ecceſſere alii,
Hiſpaniis duabus imperio Romano adiunctis,
a. V. DLVI. p); de quibus tametſi Lex Buebia, vt
alter-

Aternis
Antun
nuiſte.

quorun

1

darum

Drueto⸗
nerent
demn ir
exerce
cinspr
aauc
tores
Iins er
dſn

lis

mmpore,
abator:

2) niſl
ui, 1b.
A in-

nſulum

n rbe
elt 4)
nicatus
o.
Aedi.
dorum
es ele⸗
las, in
paximne
amn ha-
auckus
m pe-
ius
ponio
verumm
XXV..
qui ets
ſere li,
unctis,
ehit,t

AAcer

iuribusgite voque 94 cafmer. 71

alrernis annis duntaxat quatuor Praetores cre-

arentur g), ſanxit, non tamen videtur obti-
nuiſſe. Qaeſtoribus perpetuis conſtitutis,
quorum initium fecit Lex Calpurnia repetun-

darum a. V. DCV. inſtitutum eſt, vt omnes
Praetores, ſui magiſtratus anno, Romae ma-

nerent, Praetor Vrbanus ac Peregrinus qui-

dem iurisdictionis, ceteri autem quaeſtionum

exercendarum cauſa, finito anno, in prouin-
cias proficiſcerentur. A. V. DClI-XXII. L. Sul-
la, auctis quaeſtionibus perpetuis, duos Prae-
tores adiecit h), quo facto numerus octona-

rius expletus eſt, qui deinde, republica libe-
ra, ſemper manſit ).

2) Ea vera eſt cauſa, Liu. VII, init. bomponius in L. 2.
5. 27. de Or. Iur. tantum patriciorum praetextum memo-
rat, vt ſaepe facit, exemplo etiam aliorum ſeriptorum.
a) Liu. VI. En. VII, 1.
9) Liu. VIII, .
4c) Lin. VI. ſmm. VII, I. v. Pigl. Ann. ad a. V. 387.
4) Epit. Liu. XIX. L. 2. H. 29. D. de O. I.
e) Liu. Epit. XX.

P) T. 2. K. 2: D. de O. 1.

2) Liu. XL, 44. ibique Duker. V. C.
) L. 2. J. 32. O. de O. T.
¹) v. Lipſj. Excurſ. ad Tac. I, 14. et Pigb. Ann. ad
a. V. 387. =

§. V.

Iam ad minores magiſtratus proficiſcimur.
Quaeftores, cum duo fuiſſent, aucti primum
duobus adiectis, qui Conſules ad bella ſeque-
E 4 rentur;

72 Lib. Il. Cap. I. De lIurisprudentia media

rentur; a. V. CCCXXXIII O), Italia vniuerſa
ſubacta, quatuor aliis, qui quazſtorias prouin-
cias curarent ), denique a Sulla facti XX m),
a Ilulio Caeſare n) ad XL. Duo ad curam
aerarii [potiſſimum o%)] in vrbe manebant,
inde Vrbani dicuntur: ceteri prouincias ſor⸗
tiebantur, vt pecuniam rationesque publi-
cas potiſſimum tractarent. Tribuni plebis
hac aetate perfecerunt, vt omnia ſumma in
repuhlica poſſent. Cum ab initio ante Cu-
riam ſediſſent, nec niſi vocati introirent, con-
ſecuti ſunt, vt ſemper in Senatum venire p)
poſſent; deinde Lege Atinig ₰) cautum, vt
nemo, niſi Senator plebeius, tribunus fieret.
Denique etiam id ſibi adrogarunt, vt Senatum
vocarent, ad eumque referrent: vt adeo, cum
populum actionibus ſuis, quocumque vel-
lent, vocare poſſent, in Senatu quoque, in-
tercedendo, referendoque, non minus va-
lerent: eſſetque propemodum tribunicia
poteſtas totius reipublicae ſumma r). Aedi-
Uer plebiz autem, inſtitutis Curulibus, digni-
tatis, ac poteſtatis maximam partem ami-
ſerunt, ſeruatis tautum ignobilioribus mu-
neribus.
X) Liu. IV, 4;. Tac. A. XI, 22. ibique Erneſti] de Quac.
ſtoribus. v. LPigb. Ann, ad a. 488.
1) Epit. Liu. XV.
m) Tuc. A. XI, 22.

*) Dio Caſ. XLIII.
(0) quae-

) gin
uCr.,

1) kfe
Viros

) Vl.
1) Jull
Kulit
UII

laſt
Ueipobi
dam /
Trjum
ſue A.
ES
ſtipen
Tum (
Tiberi
eſt.

3) Vel
Pon
tor.
9lIin
) L.:
) Loe

1L.

Tc.
)Iie

dech
tempo

mnechie

mmiuerta
prouin⸗
Mn),
curat
nebant,
cias ſor⸗
Pobli⸗
jpeebis

Imma in

nte Cu-
, con-.
enire))
umm
ſetet.
enatum
eo, Cum
ue vel⸗

ue, IN

nus a⸗
bunicin
. Ad.
agni
mm am⸗
S ml⸗

ene:

0 dee⸗

iuribusque? veque ad Caeſares. 73

[o) quaedam tamen iudicia minora exercuiſſe docet 4Mton.
im Cx, diuin. in Verr. p. m. 35.]
„) Fffectum id l. egibus Valeriis et Horatiis, poſt Decem-
viros latis, ſtatuit Duker. V. C. ad Liu. III, 0.
9) Val. Max. II. 2. Gell. N. A. XIV, 1§.
7) Sulla, Lege Cornelia, maximam poteſtatis partem ſu-
ſtulit, Pompeius Lege tribunicia reſtituit. Cic. de Leg
III. v. Erneſt. Clau. Cic, Ind. Leg. b. v.

Inſtituti ſenſim paullatimque, qui minores
reipublicae partes obtinerent, minores qui-
dam alii magiſtratus, Triumuiri capitales ),
Triumuiri nocdturni t), Triumuiri monetales;
ſiue A. A. A. F. F. Tribuni aerarii, e ſolis ple-
beis lecti, per quos Quaeſtores aera h. e.
ſtipendia numerabant æ), Quaduoruiri via-
rum curandarum 7), Quinqueuiri cis et vls
Tiberim z)e quorum omnium incerta origo
eſt.
5*⁵) Val. Max. VIII, 4. cf. Lipſ. ad Tac. A. V, 9. Rupert, ad
Pomp. L. 2, §. 30. D. de O. J. de quibus Lex Papiria lauda-
tur Teſto voc. Sacramentum. [cf. Raeuard. Var. III, 18.]
?2) Liu. IX. vlt. Val. Max. VIII, 1.
u2) L. 2. . 30. D. de O. I. Cic. ad Diu. VII, 1.
*) Locus claſſicus de iis eſt ap. Plin. H. N. XXXIII, 2.

„) L. 2. §. 30. D. de O. I. ibique Rupert. cf. Lipſ, ad
Tac. A. III, 20. 4 D G.

*) Liu. XXXIX, 14. ibique Duker. L. 2. . 37. D. de O. I.
§. VII.
Sed praeter hos ordinarios magiſtratus,
temporibus reipublicae flagitantibus, ſubin-
ES de

74 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia media

de extra ordinem conſtituti, creatique alii
ſunt. Nam in rebus trepidis quidem Dicta-
torem, cuius originem ſupra expoſuimus,
Conſulum alter, cui aut voluntas collegae,
aut fors eam dederat facultatem, dicere ſo-
lebat: qui ſibi Magiſtrum equitum adſciſce-
bat %). Is ſine prouocatione primum cum
fuiſſet ?), deinde Lege Valeria, ſtatuunt, ef-
fectum eſſe, vt ei quoque cederet . Di-
Aatura denique, poſt Iulium Caeſarem Di-
ctatorem perpetuum, penitus ſublata eſt,
Lege Antonia d), propterea quod iam Sulla
Caeſarque ea poteſtate in perniciem reipu-
blicae abuſi eſſent. Praefectus UVrbi, Con-

ſulibus ab vrbe abſentibus, ac bello occupa-

tis, primum conſtituebatur, vt vrbi praeeſ-
ſet: creto deinde Praetore vrbano, feriarum
tantum Latinarum cauſa creabatur e). In-
terrex, cum auſpicia ad Patres redierant,
nullique erant magiſtratus patricii, a coëun-
tibus eam ob rem Patriciis, comitiorum
magiſtratibus creandis habendorum cauſa,
prodebatur ). Aliquando etiam, pro Con-
ſulibus, creati Tribuni militum conſulari po-
teſtate, ab a. V. CCCXg). Nam cum plebs
Conſulatum ſecum communicari poſtularet,
Patres autem eo honore cedere plebi nol-
lent, ea inita ratio a Patribus eſt, vt Tri-
buni iſti promiſcue e Patribus ac plebe
cre-

kearen.

Dictat
etiam
Perſin
Kum
. l.
9 Le
Ke;
Haud
Decen
4) (e.
do⸗
HLi.
HIie

1) Li
guod
verdlin
nonn
init
in l.
ſeypl
quod
tume

e ali
Dice-
mus,
egae
e ſo⸗
ciſce-
cum
t ef.

iorun
.
eraut,
Oéun⸗
lorumm
cauſ⸗,
Con-⸗
ri //.
Pebs
ularet,
no..
t Ir.
geebe
le⸗

iuribusque voque ad Cazſares. 75

crearentur. Numerus eorum variauit; nam
modo tres, modo quatuor, ſummmn ſex
fuere bh). Non tamen continuatus fuit hic
magiſtratus, ſed interpoſiti interdum Con-
ſules. Communicato denique Conſulatu
cum plebe, plane hi Tribuni creari deſie-
runt.

a) L. 2. §. 70. D. de O. I. cf. Ienſii diſſ. in Tere. Liter.
*) Inde, qui ſine prouocatione fuerint, Dictatores opri-
ma Lege dicétos tradit Leſt. voc. optima Eege quid ſit
Dictator optima Leg. v. I. Fr. Gr. ad Liu. IX, 34.] Verum
etiam poſt Valeriam ac Duilliam legem Dictatores ſem-
per ſine prouocatione fuiſſe, falſumque adeo eſſe Fe-
ſtum, e Liu. VIII, 33. docet Dater. V. C. ad Liu. IV, 13.
cf. lerſ. de Dictator. c. 9. in Ferc. Liter.

c) Lege enim Horatia cautum erat, ne quis magiſtratum
ISine preuogatione crearet. Liu. III, F. Sed es pertinuit
haud dubie ad ordinarios magiſtratus tautum, quales
Decemuiri fuerunt.
d) Cic. Phil. I, 2.
e) L. 2. C. 33. D. de O. I. v. Drakenborchii Diſſ. de Praefe-
6cto Vrbi, et Krebſii V. C. Comment.

F) Liu. III, S§. IV, S. ete. cf. Cic. pro Dom. c. 40.
g) Liu. IV, 6. 7.

b) Liu. V, init. octo tribunos militum a. V. 352. ponit,
quod etiam repetit VI,3 37. Pomponius autem in L. 2.
9. . D. de O. I. adeo viginti aliquando fuiſſe tradit. In-
serdum enim, inquit, viginti fuerunt, interdum plures,
nonnumquam pauciores. Sed Perinon. Animadu. Hiſt. c.'II.
init. oſtendit, Liuium ipſum erraſſe, cum aliis veteribus;
in L. 2. de O. J. autem librarios, cum ipſe Pomponius
ſcripſerit: interdum VI. fuerunt: in ceteris autem,
quod dicit Pomponius, interdum plures fuiſſe, ſecu-
tum eſſe errore alios errantes. Defendere Pemponii

in

76 Lib. II. Cap. l. De Iuriuprudentia media

in h. I. vulgatam lectionem conatur Sewech. ad Veger.
II, 7. male.

§. VII.

Interdum etiam Praefedus annonae, pro-
pter anguſtias rei annonariae ²), Duumuiri
nauales, claſſis ornandae reficiendaeque ),
vel tuendae orae maritimae cauſa, aliquando
etiam Quinqueuiri menſarii, propter rei foe-
nebris curam 1), ZTriumuiri, Quatuoruiri,
Doecemuiri, coloniae deducendae, aliarum-
que rerum cauſa, creati ſunt.
1) Liu. I, 12.
xX) Liu. IX, 30. XL. 78.
4) Liu. VII. 21.

§. IX.

Ceterum omnes magiſtratus, ſi diſceſſeris

a Dictatore atque Interrege, Praefectoque

Vrbi, extraordinariis magiſtratibus, in comi-
tüis creabantur a populo. Quo autem faci-
lins intra iuris atque poteſtatis ſuae fines
continerentur, iniuriaeque tam in imperan-
do, quam decernendo, prohiberentur, ita
erat inſtitutum ſapienter, vt magiſtratus ma-
jior minori, par pari, tribuni autem plebis
omnibus, intercedere poſſent m): paratum-
que erat his, quibus a magiſtratu iniuria fa-
éta eſſet, appellationis perfugium n). Non-
nullis tantum, tam ordinariorum, quam
extra-

exttaot
ſe, trib
) .
ſo) de
Cuue.

V. C.

lam
tereſte
r eli
t, qu
Pkuefi
Nis a
iUr.
cole
ſtitut
cris re
lende
Aor
legin
(ple
tet: e
Goi i
engtn
wponia
uI ſ.
s,

N

Oſenn

lllie

Aage.

pro.
muiri

ne ,).

Uando

eiſoe. n ce .
teer eſſet temperata, vt magnam partem ſacris

ruiri,

jarun.

R
eſſenis
oe

COM⸗
m fack.

fines

peran-
, i1

s M.
pebis
rattcn.
rin fr.
Non.

guat
extle-

iuribusque vsque ad Caeſares. 77

extraordinarium, imperium o) nempe ciui-

le, tribuitur, dicunturque eſſe in imperio.

2) v. Nluhing. Diſſ. de recuſat. iudic. c. VI. p. 44. J.
[o) De adpellationis et prouocationis diſcrimine vid.
Cuiac. Obſ. XXI, 33.]
v. Celeb. Erneſti Clau. Cic. h. v.

§. X.

lam cum respublica ab initiis tam pruden-

ac religione contineretur: ad id veniendum,
vt, qui ſacris hac aetate, religionibusque
praefuerint, et quomodo religionis cerimo-
niis ad rempublicam gerendam vſi, docea-
tur. Ac primum quidem Pontificum erat
collegium, quod omnia ſacra, ex Numae in-
ſtituto, in ſua manu teneret, de cauſis fa-
cris reſponderet, et cognoſceret, quod Ka-
lendarium, faſtos, annalesque ſub nutu ac
ditione ſua haberet p): deinde Augurum col
legium, quod auguriis atque auſpiciis tam
capiendis, quam interpretandis, operam da-
ret: erant Quindecimuiri ſacris faciundis 4),
qui libros Sibyllinos cuſtodirent, ac iuſſu
Senatus inſpicerent: Feæciales, qui ritus ceri-

moniasque belli indicendi, pacis, ac foede-

rum ſanciendorum, omninoque ius belli ac
pacis, peragerent: Haruſnices porro, qui
exta victimarum inſpicerent, atque omnia
oſtenta interpretarent ur, vel procurarent:
erant

78 L. II. Cap. I. De lurisprudentia meldia

erant Sacerdotes ſingulares, Rex Sacrifßtculus,
regibus eiectis conſtitutus, lumines tres,
Dialis, Martialis, atque Quirinalis, Salii,
aliique. Omnes autem iſti Sacerdotes, pru-
dentiſſime inſtitutum erat, vt eſſent e princi-
pibus ciuitatis, (principio e patriciis:] ſum-
misque honoribus vel geſtis, vel gerendis,
eminentes 7), vt religionem patriam retine-
rent, ac tuerentur, ac peregrina ſacra inue-
hi non paterentur 4): quoniam cum perigri-
nis ſacris etiam mores peregrinos 2) impor-
tari neceſſe eſſet. Id porro a primordiis vrbis
cautum erat, vt nihil neque priuati neque pu-
blici, ſine religione deorum auſpiciisque, ſus-
cipi ac geri poſſet: multisque id poſtea etiam
legibus firmatum. Quo fiebat, vt principes
ciuitatis omnia, quae non viderentur e repu-
blica eſſe u4), calumnia religionis atque auſpi-
ciorum, impedire poſſent, aut ſuſtinere, da-
returque ſpatium ſanioribus conſiliis.

I?) Additi primum tres viri Epulones, Cic. Or. III, 19. qui
poſt Septemuiri facti ſunt. Pontifices minores fuere
ſeribae miniſtri. Liu. XXII, 57. ibique Duker. Noriſ.
Cen. Piſan. I, 5§.]
) Ab initio Duumuiri inſtituti, facti Decemuiri Lege Sex-
tzia Licinia, a. V. 387. Liu. VI, 942. Quindecimuiri a Sul-

la. [De Decemuiris ſacr. fac. v. Liu. X, 8. fecerunt ſa-

crum Apollinare et alias ceremonias.

Ir) Quod e moribus profectum, non e lege Romuli, vt pa-
tet e loco Dionyſ.

*) v. P. Fuber Simeſtr. III, I. p. 2. ſq.]
„v.

Ao
.
Lib.
3) V.

lan
quos
comm
Nutor.
ſerern
mirun
legiti
ce Vt
Pebs
N.)
Her,
paul

Vch

K
Aud

Varis

ltie
bospl
Pybii⸗

Mition

dctril

mane

Iman

ie

ſeulue,
5 trer,
, Glij,
3, pru.
princi.
ſum.
encdis,
jetine⸗
4 inue⸗
perigti⸗
impor.
5 yrbis
ne pu⸗
de, s⸗
ezetiam
incipes
6 Iepl⸗
e auſpi.
ere, d⸗

149 gui

es fuere
er. Mri-
g

cerunt ſr

nulit

iuribusque veque ad Caeſares. 79

2) v. Bynkcrshoek. de relig. peregr. c. 2. in opuſc. [Dio Caſſ.
Lit. LIIL. . s0.
u2) v. Cic. Leg. II, 12. II, 79.

§. XI.

Iam duo erant ordines reipublicae, inter
quos ſumma omnium rerum ſiue diuiſa, ſiue
communicata eſſet, &onatus et Populus; Senatui
audloritas, populo poteſtas tribuitur; illius eſt
decernere, huius iubere ). Quae temperatio
mirum in modum ſingulos ordines intra fines
legitimos conſiſtere coëgit, et quaſi aequa lan-
ce vtriusque opes ſuſpenſas tenuit, donec
plebs praegraui momento inclinationem fe-
cit. VItimis temporibus tertius ordo, Eque-
ſter, acceſſit. Sed de ſingulis exponendum
paullo diligentius.
X) cf. Cic. pro Sext. c. 44. Erneſti V. C. Clan. Cie.
§. XlI.
Senatus, his temporibus reipublicae liberae,
Audktoritas, etſi ſenſim paullatimque imminuta
variis legibus, et inſtitutis, veluti legibus Ho-
zatia Valeriay), Publilia z), Hortenha a), qui-
bus plebiſcita patribus iniuncta ſunt, legibus
PLPublilia *) et Maenia c) quibus iuſſi patres co-
mitiorum in incertum euentum auctores fieri,
ac tribunorum denique inualeſceme potentia;
magna tamen ſemper fuit atque inſignis, quo-
ad reipublicae libertas conſtitit ſua 1). Nam in
manu Senatus erat aerarium, animaduerſio cri-
minum

So Lib. . Cap. I. De Iurisprudentia media

minum in Italia admiſſorum e), controuerſia-
rum grauiorum diiudicatio, legatorum mit-
tendorum audiendorumque poteſtas, res mi-
litaris †), pax, foederâ, prouinciarumque dis-
tributio, atque ordinatio. In quibus omnibus
Senatus ſtatuere per ſe poterat, nulla lege ad
populum lata: cum in ceteris rebus omnibus
poteſtas populi eſſet, Senatus tantum conſi-
lium, ſeu nραρποιννοας g), ita, vt, qua de re Se-
natui placuiſſet, ex SCto ad populum, per
Conſules, tribunosue, ferretur. Senatus placi-
ta atque decreta, ex maioris ſaltem partis Sena-
torum ſententiis facta, dicebantur senatus con-
ſulta, niſi tribuni plebis interceſſiſſent: nam
tunc vim nullam habebat ſententia Senatus,
ſed auctoritas h) tantum adpellabatur, ac per-
ſcribi ſolebat. SCta autem, quibus interceſſum
non erat, ab eo tempore vim obtinebant ſuam,
cum ad aerarium eſſent delata '). Ceterum
quamuis iuris conſtituendi poteſtas, vt facile
intelligitur, proprie ad populum pertineret,
legesque ea de cauſa ferri oporteret: tamen
mihi quidem non dubium eſt, quin, et libera
republica, SCtis ſine lege, ius ſancitum fue-
rit: id, quod negant omnes, quantum ſcio,
hiſtoriae iuris interpretes. De quo alius no-
bis eſt dicendi locus, cum ad ipſa SCta libe-
rae reipublicae enarranda peruenerimus ?).

„) Llu. III, F. 2) Liu. VIII, 12.
a) Epitom.

4) Hire
Cln.
Maenie
. 4.
)ck. .
gluet
Uiſte,
) le
natus
frume
gecert
4) Di⸗
RCe.
¹) Nr
) De
Lam

1,
Gibus
encd
Milie
quoch
temae
adude
Enpn

firmar

Comit
Vel P

n. (

initio

medie

ronerſie.

ruim mit⸗
, tes mi.

nqueds-
ommnibus
a lege ad

Otpnibis

m conl⸗

dere Se .

um, per
tusplaci⸗
ttis Sena
AtuACA.
N. Dan
denatus,
n 10per

terceſlum

iut ſuam,

Ceterum

,Nt ſacile
ertineret,

4;/ tamel.
et libera

tum foe⸗

Alius no⸗
Ct lbe⸗
mus

12

4 yuone

uribusgquét vsgité ad Cueſares. 81

4) Epirom. Liu. XI. Gell. N. A. XV. 27.
b5“) Liu. VIII, 72.

₰° Cr. Brur. c. 14. cf. L. F. Gronou. Ohj. I, 2. Cel. Erneſti
Clau. Cic. voc. aucétoritas Senatus. Ceterum ante Legem

Maenium, eadem de re Curiam latam, falſo e Cic. Brut.
c. 14. ſtatuit Pigh. Ann. ad a. S§.

) v. Polyb. VI, 11. 8
èe) cf. Duker. ad Liu. XXXIX, 174. vbi oſtendit, Senatum

uaeſtiones de criminibus, in Italia commiſſis, decre-
uiſſe, nullis rogationibus tribuniciis ad populum latis.
f) Lex Curiata enim iuſſu Senatus ferebatur: [et Se⸗
natus omnem poteſtatem ſtipendiorum, Legatorum,
frumenti, Legionum mittendarum habebat, de quibus
decernebat.]
g) Dionyſ. Hal. Lib. VIII. p. 448.
„) Cic. ad Diwv. VIII, 8. .
¹) Suet. Caeſ. c. 29.
*) De Senatu Rom. ſcripſere Manutius, Hotomannnus,

Zameſcius „ Middletonus.
§. XIII.

Paopuli poteſtas, in bello, legibusque iuben-
dibus, magiſtratibus creandis, iudiciis capitis
agendis, poſita, primum aucta eſt, legibus Pu-
blilia et Maenia !); quibus effectum eſt, vt,
quodcunque populus iuſſiſſet, ei auctorita-
tem adprobationemque ſuam patres deberent

adhibere: deinde legibus Valeriis, Porciis,
Semproniis, de prouocatione, ſtabilita atque

firmata. Eſt autem populus vel vniuerſus, in
comitiis centuriatis, vel curiatis, congregatus,
vel plebs tantum, cuius ſunt comitia tribu-

ta. Omnis itaque poteſtas, ſiue maieſtas, ab

initio erat totius populi: ſed, exortis tribu-
nis

92 L. II. Cap. I. De lurisprudentia media

nis plebis, inſtitutisque comitiis tributis, a
tribunis haberi ſolitis, auctaque in immenſum
plebis potentia, omnia fere eadem quoque ad
plebem fuere translata: creatione magiſtra-
tuum patriciorum, et iudiciis de perduellio-
ne exceptis: quae vniuerſi populi, comitio-
rumque centuriatorum manſere.
1) v. §. antec.

F. XIV.

Equites etſi, iam a Romuli inde tempori-
bus, in republica ſemper fuerunt, in centu-
rias ſuas ) deſcripti, variisque dignitatibus
ſenſim paullatimque aucti, eminuerunt: or-
do tamen Equeſter demum poſtremis reipu-
blicae temporibus exortus eſthuiusmodi, qui
interiectus quaſi et intermedius inter Sena-
tum atque plebem eſſet, ac propria inſignia
baberet. Initium factum eſt Lege Sompronia
Uudiciaria n), qua C. Gracchus iudicia a Sena-
toribus ad Equites tranſtulit. Perfecta tamen
et abſoluta iſta ratio demum eſt in Ciceronis
Conſulatu o). E Gracchi igitur Lege, ius iu-
diciorum publicorum exercendorum habue-
runt, ademtum poſtea a Sulla, lege Cornelia,
ſed redditum Lege Aurelia, atque Pompeia.
Illud autem eorum munus, cui originem de-
bent, vt ſtipendia equo publico mererent, du-
dum ab vſu receſſerat. Inde longe aliae erant
militiae egueſtres p).
m) Quae

Wtii
Rer
ut

conl
um

tioni.

rofe

AIrni⸗

teris
Eunt,
Creab
ſereb
omnl

gio

butis, 1
menſum
locbead
magiſtrr.
tduello.
cotmitio⸗

tempori.
n centu-
ititibus
nt: Or.

1 teia. .

noc, gui
er Jena⸗
inlgni
mpronin
1 Sena⸗
a tamen
ceronis
e, jusiu⸗
3 habue⸗
Correlis,
Pomyeis.
inem de
nenn
rent, dr.
lue erunt

) CWe

iuribusque veque ad Ca?ſares. 83

m) Quae quomodo amplificatae, auctaeque ſubinde fue-
rint, docet J. E Gronou. Obſ. III, .

n) Drakenporch. V. C. ad Liu. T. IV. p. 302. dicit, ſe non
exiſtimare, ante Gracchi tempora peculiarem ordinem
Equitum fuiſſe, ſed tum factum lege iudiciarig. Verum
doceri, e Plinio H. N. XXXIIILI. 2. poteſt, Ciceronis

tempore demum perfectum.

⁶) Plin. H. N. I. c. Lege Roſcia theatrali proprius locus in
quatuordecim in theatro datus. Praeterea anguſtus cla-
uus, inigne ordinis, hoc forte tempere iis conceſſus.

p) Scripfit Ne. lo. Iantzonus Diſſ. de ordine Equeſtri apud
Romanos, Lugd. Bat. 1744. [cf. Maſſon. vit. Horat. p-
112. 114. ſq.]

. XvV.

Quodcumque populus iuberet, id in Co-
mitiis ferebatur. Comitiorum autem populi tri-
plex ratio, Curiatorum, Centuriatorum, Tri-
butorumque, etiam his temporibus ſemper,
conſtitit. Curiata quidem tantum, aut Flami-
num, Curionisque Maximi creandi, vel adroga-
tionis 7), vel deinde legis Curiatae de impe-
rio ferendae r) cauſa, atque hoc tantum dicis
gratia s), habebantur per lictores XXX: in ce-
teris rebus loco ceſſerant reliquis comitiis.
Genturiatis t), non ſolum magiſtratus patricii
creabantur, leges a Conſulibus vel Praetoribus
ferebantur, ſed etiam iudicia de criminibus
omnibus habebantur, vsque ad quaeſtiones
perpetuas, quibus conſtitutis, vnum de perdu-
ellione iudicium illis relictum. Zributa, tribu-
2 norum

84 Lib. I. Cap. II. De iurisprudentia media

norum plebis, ceterorumque plebeiorum,
magiſtratuum, ſacerdotumque, creandorum
cauſa, legibusque a tribunis ferendis, habe-
bantur. In omtübus his comitiis olim ſuf-
fragia voce declarata ſunt: ſed deinde in om-
nibus tributis atque centuriatis, legibus ta-
bellariis latis u), ſuffragia per tabulas dari
coepta ).
9) Cic. dom. c.'42. olim etiam teſtamenta ſaepe.
y) Sine Lege Curiata nulli magiſtratui licebat rem milita-
rem attingere. Cic. Agr. II, 12. cf. Cel. Erneſti Clau
Cic. Ind. Leg. h. v.

4) v. de hac formula 4. Aunguſtin. Emenil II, 2. N Riune.
Lect. Iur. Ciu. 1, 3
x) In quibus haec mütatio faca his temporibus, vt non
centuriarum ſolum et claſſium, ſed etiam tribuum ratio
haberetur: vnde tribuum in his Comitiis mentio ſaepe
occurrit. v. I. F. Gronou. Ohſ. IV, 1. Duker. V. C. ad Liu.
V, 1§.
u) Lege Gabinia, Coſſia, Papirig, Coelia: de quibus Cic.
Leg. III, 10. Lael c. t0. diſputat, et, quid inſit vitii,
demonſtrat.
[X) de Comitiis ſcriptores ſunt Sigonius et Grucchius.]

§. XVI.

lam in vniuerſum de Iure Ciuili, eiusque
ſtatu, dicendum videtur: propterea, quod in
eo nititur reipublicae ſtatus ipſius. Ius autem
omne vel ex Legibus, vel ex Moribus naſcitur.

§. XVII.
Legum )) iubendarum poteſtas, vt in ciui

tate libera, penes totum populum proprie
eſſe

elle de
ſiſle e

nemoe
ſalng
tins p
1mag
gatas
Tribo
mitia
ſerene
uae
ls t
impor
Wer⸗
Viu
ſet.
oblitn
dkiu
ende
tem.
naton
ſuliben
Lex
Plebe
bonie
tum .
trn ci
eſlet
Pasr.

echie

jorum,
dorum
, kbe⸗
lim ſuf.
einom.
lbus to⸗
las ati

e.,
em milita⸗

eſfti Chn
Rulig.
„ N non

nutmn ratio
ntio ſaepe

CALiA.

nibis ⸗ C.

nſi vitii

Grerhiue

eiusque
quod in
g autein
nalcitur.

nncii

proptie
eſ

iuribusque vségque ad Catſares. 85

eſſe debebat, vt conſenſus omnium non iuſ-

ſiſſe latas magis, quam tuliſſe, videri poſſet,

nemoque vnus teneretur legibus, niſi quas
ſuffragio ſciuiſſet ſuo. ſtaque in comitiis to-
tius populi, Curiatis, maxime Centuriatis,

a magiſtatu aliquo patricio ſolummodo ro-

gatas reperimus: donec, vt fupra vidimus,

Tribuni plebis, ſine aucétoritate Patrum, co-

mitia Tributa habendi, et ad plebem ſolam
ferendi leges, poteſtatem ſibi adrogarunt:
quae Plebiföira dicuntur. Nec tamen ſtatim

iſtas tribunicias rogationes, tamquam iugum,

imponi ſibi Patres patiebantur. Negabant,
teneri vniuerſum populum legibus, quas non

vniuerſus populus, ſed plebs tantum, iuſſis-

ſet: adeoque ſe Plebiſcitorum quaſi vinculis
obſtringi non poſſe, quibus ferendis ipfi non
adfuiſſent. Eius veluti controuerſi iuris fini-
enda cauſa, poſt ſeceſſionem plebis in mon-
tem Auentinum, Decemuirorumque domi-
natum ſublatum, a duobus popularibus Con-
ſulibus, L. Valerio et M. Horatio, a. V. CCCV,
Lex Valeria Horatia lata eſt, vt, quod tributim
plebs ixſſſſet, populumiteneret 2): qua lege tri-
buniciis rogationibus telum acerrimum da-
tum, ait Liuius. Deinde cum haec Lex pa-
triciorum calumniis ſiue eluſa, ſiue infracta
eſſet, idem repetitum a. V. CCCCXV, Lege
Publilia, a. QC. Publilio Philone Dictatore po-
F 3 pulari

86 Lib. II. Cap. I. De Iurisprudentia media

pulari lata a), vt Plebiſcita omnes Quirites tene-
rent. Sed ne ſic quidem Patres adquieuerunt.
Nam cum adſiduis hoſtium vaſtationibus ex-
hauſta plebs, et aere alieno demerſa eſſet,
eam Patres foenore iniquo omni modo fer-
re, agere, vexare, plebs denique malis vi-

cta in Ianiculum ſecedere a. V. CCCCLXV.

Qua de cauſa Q. Hortenſius Dictator crea-
tus, Lege Hortenſia rogata, ſanctius fir-
miusque cauit, vt Plebiſcita onmes Qui-
rites tenerent b), effecitque, vt plebis ſaluti
atque commodo proſpicientibus Plebiſcitis
auctoritas conſtaret ſua, reique publicae
concordia et otium rediret. Ab eo tem-
pore nulla amplius a Patribus facta eſt Plebi-
ſcitis controuerſia. Atque ab eo demum
tempore Plebiſcita nomen Legum accepiſſe,
plerique interpretes exiſtimant c). Perperam.
Non enim nomen, quod ab initio habue-
rant 1), ſed vis Legum vniuerſalium illis
tunc demum ſine controuerſia acceſſit. Nul-
lum adeo, niſi in modo comitiorum, diſcri-
men reperitur inter Leges Centuriatas, atque
Plebiſceita, neque Lex et Plebiſcitum diſtin gui
partitione debent e).

„₰) Legis nomine adpellatur id omne, quod populus iuſ-
ſit: quod ſaepe in vernacula ein Geſetz dici non pot-
eſt. Itaque Lex, qua Pompeio imperium mandatum

eſt in bello Mithridatico, non poteſt verti ein Geſetz,
ſed

ſec ein
D

„) is.
4) Lir.

tumm
priert
praech
) Gn
IN
troue
de Pl
guee
exem
pler
omni
niſe.
3) Hi
)N

necia

tertene-
Werunt.
ibus ex-
ſ elle,
odo fer
Dalis vi-
CLXV.
vor cer-
Ains fi⸗
bis ſaluti
ebilcitis
publicte
e0 E⸗
eſt Plebi⸗
demum
ccepill,
erperam.
o hibve-
fum ilis
It. Nu.
6, Aqe
diſtingen

oynlus ill.
lei von pot⸗
mandatunt
i n tn
ſed

iuribusque vsque ad Caeſares. 87

ſed eine Verordnung, ein Befebl. v. Cel. Erneſt. Clau.
Cic. Ind. Leg. init.

2) Lin. III, F.
à) Liu. VIII, 12. In qua lege vocabulum Quirites poſi-

tum fuiſſe videtur, vt, quoniam vocabulum populi, in
prieri lege, ambiguum erat, omnis calumniae locus
praecluderetur.
*) Gell. N. A. XV, 27. L. 2. §. §. D. de O. I. §. 4. I. de
I. N. G.et C. Ea legePlebiſcitorum ius extra omnem con-
trouerſiam poſitum. Quare Pomponius, et Iuſtinianus,
de Plebiſcitorum vi, diſputantes, huius poſtremac at-
que emicaciſſimae legis tantum mentionem faciunt,
exemplo veterum, qui vbi de iure aliquo esponunt,
plerumque tantum ſolent nouiſſimae, ac ſuperiora
omnia in eodem genere iuſſa complexae, legis memi-
niſſe.
&) Heinecc. Hiſt. Iur. I, 42. P. Manutius de Legibus.
4) Nam ſtatim ab initio omnia ea, quae a Tribunis ad
plebem ferebantur, rogabanturque, Leges adpellatae:
arguit Icilia, Liu. III, 32. multaeque aliae Leges tri-
buniciae. Neque vero proprie Leæ quicquam aliud eſt,
quam quodcunque fertur ad populum plebemue, ſiue
ſciſcatur, ſiue non, quaeuis rogatio atque conceptio
verborum. v. Cel. Erneſti Clau. Cic. Ind. Leg. Ita-
que apud ſcriptores quoduis plebiſcitum nomine Legis
adpellatur.
e*) Id plerique iuris ciuilis hiſtoriaeque interpretes, e
recentioribus, faciunt, nominatim, Heineccius Hiſt.
Iur. L. c. Inſt. Iuſt. 9. 40. . Brunquell. Hiſtor. Iur. l,
6. et 7. aliique plurimi, qui auétoritate Iuſtiniani
§. 4. Inſt. de IJ. N. G. er C. et Q Laelii ICti, apud
Gell. N. A. XV. 1. Legem dicunt, quam populus Ro-
manus Senatorio magiſtratu rogante, veluti Conſule;
Plebiſcitum autem, quod plebs, plebeio magiſtratu ro-
gante, veluti Tribuno plebis, conſtituerit. Neque ve-
ro aut luſtiniani, aut vnius antiqui ICti, auétoritas con-
tra omnem antiquitatis hiſtoriaeque fidem valere pot-
eſt. Cicero quidem Top. c. 5F. vbi partes Iuris Ciuilis
F 4 enume-

898 Lib. W. Cap. I. De Iurisprudentia media

enumerat, Leges tantum ponit, eoque vocabulo et-
iam Plebiſcita complectitur. Itaque Legis vocabulum
promiſcuum eſt, et tam totius populi, per centurias
congregati, quam plebis, ſcitis conuenit: Plebiſcit a
autem ſolius ſunt plebis, rogationibus tribuniciis fa-
(ta, iuſſa.
§. XVIII.

Quo autem facilius ambitioni magiſtratu-
um leges reipublicae pernicioſas, gratas plebi,
ferentium, in primis tribuniciis actionibus,
reſiſti poſſet, legum ferendarum certi quidam
modi, certique ritus fuerunt praefiniti, certae
quaedam impediendorum comitiorum ratio-
nes conſtitutae. Nam primum Lex per tri-
mundinum, hoc eſt XVII. dies f), ante Comitia,
promulgata g), publice pendere debebat, vt
omnibus ciuibus recte cognoſcendi, delibe-

randique eſſet poteſtas; deinde ante comitia

tam ſuadendi, quam diſſuadendi legem b), pote-
ſtas cuique fiebat; quo populus rectius, ſi
quid ineſſet vitii, doceretur- porro intero-
ne, atque auſpiciorum obnunciatione à), omnis
rogatio poterat fuffragatioque tolli: denique
non omnibus diebus faſtis legem ferri lice-
bat ½): vt comitiorum ipſorum formam ratio-
nemque, multasque cautiones alias, omittam,
de quibus conſulendi, qui de comitiis atque
Legibus populi R. ſcripſere /). Ceterum vix
opus monere, legem non, niſi a magiſtratibus,
neque omnibus tamen, ſed a Conſule, Praeto-

1e, Die
ſularia
Tribur
Ceteris
tuiſle,
ji qu
geide⸗
exrage
u 1
Denia
guonj
f) Y.
(lau.
Ole
Ros⸗

1

N
IUs .
ſegun

e

ledia

abulo et.

ocabulunn

centurias

blebiſcita

Uniciis fa⸗

giäkratu⸗
nspebi,
jonibus,
quidem
i, certae

1ti.
per tri.
CONId,

ebat, Vt
,Cele.

ecomitii

Ppote.

echins,

tereſe
3) omnis
Geniqae
erri lce-
amtati⸗

Otnittam, (..

iis Atue

erumn Y.

ratibus,
,Pinto.

que infra diligentius.

imribusque veque ad Caeſares. 89

re, Dictatore, Interrege, vel ſi quis alius Con-

ſularia auſpicia, imperiumque haberet, et a
Tribunis plebis, non ab Aedilibus Curulibus,

ceterisque minoribus magiſtratibus, ferri po-

tuiſſe. Cum fertur, vt Leges iubeantur, roga-
ri, quando, vt tollantur, abrogari, cum, vt ali-
quid ex priore lege detrahatur, derogari, vel
exrogari, cum, vt aliquid priori legi contra-
rium ſtatuatur, obrogari Legibus m) dicitur.
Denique leges ſunt vel perfectae, vel minus
quam perfedlae, vel imper ‚ectae n).

F) v. Perixon. Animadu. Hiſt. c. X. p. 45%. Cel. Erneſti
Clau. Cic. h. v.

2 Legibus Caecilia Didia, et Licinia Iunia, ea de re

prouiſum.
b) Liu. N LV, 36. Cic. Leg. III. 4.
2) Nam Legibus plurimis, et ab vItima reipublicae ori-
gine, inſtitutum erat, vt contra auſpicia comitia ha-
beri nefas efſet. De qmibns Lege Aelia poſtremo ſan-
citum. v. Cel. Erneſti Clau. Cic. Ind. Leg. b. L.
*) De quo erat Lex Fufia, Cic. de prouinc. conſ. c. 1o.
Sext. t. F. v. Cel. Erneſti Clau. Cic. b. L.
) Sigonius, Grucchius de comitiis, P. Manutius, A. Au.
guſtinus, de Legibus.
m) v. Vlpian. f. I, 1. Schulting. Iurisprud. Anteiuſt.
p. 507. J.
Vlpian. . l. 3. ibique Kbhulting.

S. XIX.
Wtis etiam in libera republica interdum
jus conſtitutum fuiſle, atque adeo ea vim
legum habuiſſe, ſupra oſtendimus, tradetur-
F5 8S. XX.

7

90 Lib. W. Cap. l. De Iurisprudentia media

§. XX.
Iam ad Ius illud veniamus, quod e Moribus
profectum eſt. Cuius quidem generis, vt in
omnibus ciuitatibus liberis, ſic in republica
Romana, quam plurima ſunt inſtituta, pro-
pterea, quod multo libentius homines mori-
bus voluntatem atque obſequium adcommo-
dant ſuum, quam quidem legibus ſcriptis,
quae inuitis plerumque ciuibus iniungun-
tur o). In republica autem Romana eo magis
neceſſarium fuit, moribus plurima permitte-
re, quod, vt fupra dixi, leges per populum
ſanciri, multis difficultatibus, atque impedi-
mentis obnoxium tenebaturp). Ac Moribus
quidem attribuimus Ius honorarium 9), ſiue
quod ex edictis magiſtratuum, tam vrbano-
rum, quam prouincialium, manauit, Ius Ciui-
le, quod xa Eoαita dicitur, pro eo, quod
interpretationi reſponſisque prudentum de-
betur, Diſputationem fori, ſiue res iudicatas,
ac denique Morem maiorum. Nam quoniam
neque magiſtratus, neque ICti, neque iudices,
legum iurisque ſanciendi habuerunt pote-
ſtatem, quae ſolius populi erat: facile intelli-
gitur, omnia iſta iura auctoritate magiſtratu-
um, prudentum, iudicumque, recepta, non
per ſe, ſed vetuſtate, tacitoque adeo popu-
li confenſu, pro iure valuiſſe. Sed de ſin-
gulis, quoniam ſuis locis preſſius erit diſ-
ſeren-

ſerendr

nihil at

) Dion
non !e
) Edi
Iln.

1

ud,

nito,

lica 4
Priuat
Caudd
Pod
enim
ni)
a iue
gene
min,
nis P
iudic
he
gere
Qe
Priu⸗
3)

9

eciu

Mribur

is, vt in
epublic
ti, pro⸗
es mori
commo-
ſcriptis,
Hungun-
o magis
ermitte
opblumm
inped'
Moribos

), ſle

Vbano⸗
lutCui.
0, gvoc
tumn de.
udictos,
guonium
e iudices,
t pote-
ſe imeli⸗
giltrat,.
epte, non
eo popl.
Ade in
ſeren⸗

iuribusque vique ad Caeſares. 91

ſerendum, hoc quidem loco plura dicere,
nihil attinet. 4
°) Dion. Chryſeſt. or. 76.
⁰⁶) Quinétil. Inſt. Or. V, 1o, 13. in iure, inquit, pleraque
non legibus, ſed moribus conſtant.

) Ediéta praetorum eſſe conſuetudine jus, dicit Cic. Inu.
II, 22.

§. XXI.

Iudiciorum autem apud Romanos haec erat
ratio, vt alia eſſent publica, priuata alia. Pu-
blica dicebantur ea, quae in cauſis publicis,
priuata, quae in priuatis cauſis verſarentur r).
Cauſa autem publica, quae ſpectat ad rem
publicam, et priuata eodem modo. Falſum
enim eſt, quod ex Inſtitutionibus Iuſtinia-
ni %) amplexus eſt Sigonius, aliique, publi-
ca iudicia dici, quod vnicuique de populo
agendi ius fuerit. Atqui ab initio certe ne-
mini, niſi Quaeſtoribus, Aedilibus, Tribu-
nis plebis, permiſſum fuit accuſare publico
judicio: propterea, quod ad populum agen-
dae cauſae publicae, cum populo autem
agere, nemini, niſi magiſtratui, ius eſſet.
Quaeſtionibus perpetuis conſtitutis demum,
priuati ad accuſandum acceſſerunt.

1) v. Eruiſti Cuu. Ce. Iud. Lainit. v. Publ.
5) §. 4. Inſt. de publ. iudic.

. §. XXI.

92 Lib. I. Cap. I. De Iurisprudentia media

Sed primum de iudiciis publicis dicemus.
Atque haec vel ordinaria, vel extruordinaria,
fuere. Extraordinaria dicuntur, quae non
fiunt ex perpetua aliqua lege, ſed ex lege, vel
SCto ſingulari, ad certam cauſam pertinent:
Ordinaria, quae ex perpetua lege, ita, vt non,
quoties aliquod iudicium habendum eſt de
crimine, opus ſit noua lege, aut SCto. Ante
Quaeſtiones perpetuas omnia fuere extraor-
dinaria et populi, in comitiis: his autem
conſtitutis, pleraque facta ordinaria, ſem-
perque per ſelectos iudices acta. Quod vt
rectius intelligatur, tenendum eſt, olim,
crimine aliquo admiſſo, vbi non magiſtratus
aliquis, veluti tribunus, quaeſtor, aedilis,
accuſator extaret, primum vel SCto, vel le-
ge?), ad populum plebemue lata u), iuberi
oportuiſſe, quaeſtionem de crimine haberi,
cui praeeſſet, vel SCto, vel lege, Quaeſitor
magiſtratus aliquis x). Vbi vero accuſator
eſſet magiſtratus aliquis, tum nullo Quae-
ſitore opus. Sed haec ratio immutata eſt
per Quaeſtiones perpetuas, quae, initio facto
Lege Calpurnia de repetundis, a. V. DCV. y),
deinceps ſenſim, legibus inprimis Corne-
iis 2), conſtitutae ſunt. Earum Quaaeſtio-
num haec vis erat, vt cauſae publicae, inius-
ſu populi, ſemper ad magiſtratus, quibus
quae-

ot

gureſti

juchcur.

Praete

Queſt

bantur

iudicia
lo ad
lionis
I Hoſ
factum

on

Cecern
e pol
dee
Draen
ir 4
popul
Gos
fuere,
deinc
dicatu
quod
4 C

munie
dernil
e,
N
Caor

ecdis

(icemus.
orlinorie,
qune non
lege, vel
ertinent:
tVnon,
m elſt de

to. Ante

e extraor-

nis autem
riz, ſem

Qod t

t, dam,

nagiſtratus
,eci,
1o, delle.
1), inbell

ge haben,

(eltor

zcculator

lo Cuee⸗

mutata eſt
tio ſicto
nis Corhe-

uelto.
gubbus.

5;
quas.

iuribusque vsque ad Caeſares. 93

quaeſtio obtigiſſet, cum conſilio ſelectorum
judicum, agerentur. Singulis Praetoribus,
praeter vroanum atque peregrinum, ſingulae
Quaeſtiones, interdum etiam plures, manda-

bantur. Ab eo itaque tempore, fere omnia
iudicia publica facta ſunt ordinaria, a popu-

lo ad ſelectos iudices translata, vno perduel-
lionis iudicio excepto, quod ex inſtituto Tul-
li Hoſtilii ſemper populi vniuerſi ſuffragiis
factum eſt: raroque factum eſt, vt noua lege,
SCtoue, extra ordinem quaeſtio de crimine
decerneretur, vel iuberetur, vt in Clodium,
de pollutis ſacris, in Milonem, de vi et cae-
de Clodii. Ordinariis praeerat Quaeſitor ſiue
Praetor, ac per delegationem Iudex Quaeſtio-
nis a): extraordinariis, quem Senatus, vel
populus, iuſſiſfſet. Illi autem ſelecti iudices, per
quos iudicia fiebant, primum e Senatoribus

fuere, in Claſſes ſiue decurias deſcripti: ſaepe

deinde variatum. Nam Lege dempronia iu:
dicatus ad Equites translatus eſt a C. Graccho,
quod fruſtra tentauerat Tiberius, frater ):
A C Seruilio Caepione deinde, XVII. annis
poſt, lege Seruilia, cum vtroque ordine com-

municatus c) a. V. DCXLVII. Paullo poſt C.

Seruilius Glaucia, Praetor, alia Seruilia le-
ge, iudicia ſolis Equitibus reſtituit a. V.
DCLIV. M. Plautius Siluanus, Strabone et
Catone Coſl. cum vtroque ordine iterum
com-

94 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia media

communicauit d). Nam qui id paullo ante
a. DCXLII. ſuſceperat, M. Liuius Druſus,
legem non pertulit: id, quod etiam de legi-
bus Seruiliis et Plotia a viris doctis exiſtima-
tur. L. Cornelius Sulla, a. V. DCLXXII, odio
equeſtris ordinis plebisque, Senatoribus ſolis
reddidit “). Cum autem Senatores, propter
res male iudicatas infames, eſſent /), L. Au-
relius Cotta Praetor, Pompeio et Craſſo Coſſ.
a. V. DCLXXXIV, tulit, vt omnes tres ordi-
nes iudicatu fungerentur. A quo tempore
tres decuriae g) Iudicum a Praetore Vrbano
jurato deſcriptae fuerunt, prima Senatorum,
altera Equitum, tertia Tribunorum aerario-
rum e plebe: ita quidem, vt in ſingulis iu-
diciis e tribus iſtis decuriis aliquot legeren-
tur. Eam deinde Cn. Pompeius Magnus, a.
DCXCVIII, rationem iniit, lege iudiciaria la-
ta, vt ex iisdem quidem tribus ordinibus,
ſed aliter tamen, iudices legerentur ). Tu-
lit enim, vt ex ampliſſimo Cenſu ex centuriis
aliter, quam antea, lecti iudices, aeque ta-
men ex illis tribus ordinibus, res iudicarent?).
Manſit ea ratio vsque ad C. Caeſarem, di-
Gtatorem, qui tres decurias ad duas redegit,
Senatorum et Equitum, Tribunos aerarios,
quae erat tertia, ſuſtulit ½). Tertiam decu-
riam ex Centurionibus, viliſſimoque genere
hominum, paullo poſt M. Antonius lege
ſua

ſua ade
hoſte
tuta ha
curia.
ex dec
cebant
iſlent.
fuitle.
quitan
ſegreg
feba.
indican
retar
W
lios
blicoꝛ
ſel lee

1)V.

fuufle

media

Ullo ante
Druſus,
n belegi.
exiſtima-
XIl odio
lbus ſolis
,propter
L. Au-
ſo Coſl.
ttes ordi
tempore
Vrbano
naorum,

detatio.

ngulis in⸗
legeren⸗
laguns, .
Cicinialr.
rCinibus,
r 5). Tu.
centunis
eque Ta⸗
lcarentih.
remn, i⸗
8 ledegi,
zeralios,
liam gecu⸗
Be genen⸗
Hnius lege
ſua

7
7

luribusque véque ad Caeſaret. 95

ſua addidit?): quae breui poſt, iudicato

hoſte Antonio, rurſus ſublata fuit m), reſti-
tuta haud dubie tribunorum aerariorum de-
curia. Iam vbi iudicium erat habendum,
ex decuriis iudicum tot ſorte a Praetore edu-
cebantur, quot ſingulis iudiciis leges defini-
iſſent. Varius autem is numerus videtur

fuiſſe. Sortitione facta, quo ſuſpecti et ini-

qui tam ab accuſatore, quam a reo, ſecerni,
ſegregarique poſſent, reiectio iudicum F)
fiebat. Noluerunt enim Romani quemquam
judicare, niſi qui inter eos, quorum res age-
retur et cauſa, conueniſſet &. In reiecto-
rum locum Praetor, qui quaeſtioni praeerat,
alios ſubſortiebatur. Forma iudiciorum pu-
blicorum definita fuit vel legibus iudiciariis,
vel legibus de ſingulis criminibus.

2) v. Duker. ad Liu. XNXXIX, 74.
u2) Liu. IV, K. IX, 26.

æ* Hune vulgo tradunt quaeſtorem parricidii appelletum
fuiſſe, cum tamen ita tantum dicatur is, qui quae-
ſtioni de perduellione praeſit, vt e L. 2. 9. 2. D. de
O. L. intelligitur.

„) Locus claſficus de his Quaeſtionibus eſt Cic. Brut.
c. 27. cf. Sigon. de iudic. III, . Erneſti Clau. Cic h. v.
2) Cic. Lael. c. I.

4) De eo v. Sigon. II, y. Caſaub. ad Sueton. Caeſ. n.
bulting. Iurispr. Anteiuſt. P. 72 8. Erneſti V. C. Clau.
Cic. voc. Quaeſtio. Eum ipſum quoque Quagtorem di-
Gtum tradit Acon. in Cic. Act. L. Verr.

5) Nam

96 Lib. Il.! Cap. I. De lurisprudentia media

*) Nam qui ſeriptores Tiberium dicunt tranſtuliſſe, ii,

ex ratione latinitatis, interpretandi de eius voluntate.

v. Duker. ad FHor. III, 77.
c) v. Er neſti Clau. Cic. Ind. Leg. in Seruilia.
4) Cic. frugm. Or. pro Cornel. mai. reo.
e) Tac. An. XI, 22. 3
F) Cic. Verr. III, 96. L .
) v. Lo. Tob. Krebſii, V. C. amiciſſimique, Diſſ. erudi-
ta de Decuriis Iudicum apud Romanos. Lipf. a. 1744.

*) Mon. in Piſon. ſin. Cic. in Piſon. c. 30.
¹) cf. Krebfi Diſj. laud. p. 23.
k) Suet. Caeſ. 6. 91.
0) Cic. Phil. I, 8. er E, 5.
m) v. Torrent.ad Sutt. Aug. c. 32.
n) In aliis iudiciis plures, in aliis pauciores, reiici po-
tuiſſe intelligitur Cic. Verr. II, 31.
⁰) Cic. Cluent. c. 43. Nbulting. Diſj. de recuſat. iud. c. 1.

§. XXIII.

Nullum autem iudicium haberi, neque
reus, quamuis nocens, condemnari pote-
terat, niſi accuſator exiſteret. Etenim non
id fuit Romanorum inſtitutum, vt, quem-
admodum apud nos, crimine aliquo aut
ſcelere commiſſo, magiſtratus quaererent,
ex officio, niſi forte cauſa eſſet eiusmodi,
vt totius reipublicae ſtatus periclitaretur p).
Itaque ab eo tempore, quo magiſtratus
non amplius ad accuſandum acceſſlerunt,
hoc eſt, ab inſtitutis Quaeſtionibus per-
petuis, vnicuique e populo Romano per-
miſſum

miſſum
ſACu

ſcentib

eris in

gulne.

kes, n

manere
iis, gun
eungen

iſſent

do ern
ſn,
et, d
partiu
innite
ccula
(aula
Nocen
ceſe!
tiam
ig,
Acculſa
iniuri⸗
tre Ve
primno
urroy
Gvi d
den,

Negia

nſtliſſe ii,
Voluntate,

Dillemui⸗

. 744.

reiici po.

It. ind l. 1.

neque
ari pore⸗
enim non
t, quemn⸗
iquo Aut
gererent,
zusmmocli⸗
retur 5).
ngilkrrd
celerunt,
bbus per⸗

nano pel
iſlum

iuribusque vique ad Caeſares. 97

miſſum fuit, reum in iudicium adducere;
factumque, vt laudi eſſet nobilibus adole-
ſcentibus, nobilem aliquem, multisque ſce-
leris infſamem, reum, eloquentiae vi, iu-
gulare. Quo autem adlicerentur accuſato-
res, neue ſcelera atque crimina impunita
manerent, conſtitute certa quaedam praemia
iis, qui reos condemnaſſent ). Quod ſi ad
eundem reum poſtulandum plures deſcen-
diſſent, iudicium de accuſatore conſtituen-
do erat, Divinatio r), quamuis, qui accu-

ſabat, ſaepa alios habere ſoleret ſubſeripto-

res, tamquam adiutores, atque ſecundarum
partium actores. Iſtis autem commodis
inuitati homines ſordidi, atque improbi, ad
accuſationes faciendas plerumque quaeſtus
cauſa deſcendere ſolebant. In quo cum in-
nocentibus periculum ſaepe crearetur, ne-
ceſſe fuit, calumniatorum turpem impuden-
tiam legibus coërcere, ut factum lege RKem-
mias ac turpis quodammodo haberi coepit
accuſatio, niſi vel ſuae, vel neceſſariorum,
iniuriage vindicandae cauſa ſuſcepta: con-
tra vero in laude, quia e diſciplina Romana
primo, Lege deinde Cincia, reorum defen-
ſio: quae ſaepenumero deferehatur pluribus
Patronis, plerumque quatuor, raro ſex 5):
qui defenſionem partirentur: quibus qui-
dem, quantum, er Zwrudinn quisque vellet,
dicers

98 Lib. II. Cap. I. De Iurisprudentia media

dicere licuit, donec defenſio, oratioque
patronorum in certa horarum ſpatia, a Cn.
Pompeio Magno, lege iudiciaria 4), coacta eſt.
A quo tempore ad clepſydram dicere neceſ-

ſe fuit 1½). Praeter patronos, Laudatores

etiam, quorum numerus, olim veluti legiti-
mus conſuetudinis, fuit denarius *), et Ad-
uocati fuerunt a reo adhibiti defenſionis in-
ſtruendae cauſa. In iudicio tam ab accuſa-
toribus, quam a patronis, perorata cauſa,
reus, ſententia iudicium, vel abſoluebatur,
vel ampliabatur, vel denique comperendi-
nabatur; ſententia autem olim dicebatur,

deinde, e lege tabellaria, tabellis ſerebatun.
9

etſi Sulla lege Cornelia reis arbitrium per-

miſit, ſententiam dici, an ferri veller )

quae tamen tempore judicii Cluentiani ob-
ſoleuerat.

) v. nos in Traian. p. 77. ſg.

4) v. Briſſon. Sel. Ant. III, 15. Heinecc. Comm. ad Leg.

Pap. Popp. III, I0. nos in Traian. I. c.
) Quale fuit de accuſatore Verris nſtitnendoi iudi-

cium, v. Cc. Diuin. in Caecil. Gell. N. A. II, 4, L. vlt.

D. e collus. L. 16. D. de accigar. er in Mſeript.
) Ci. Br. 70,.
2) Cic. Or. III, 34. A. de cauſ corr. eloq. c. 38. [quam-
uis iam ante girimae horae fuerint. Cic. Verr. I. 9. II.]
) v. Polleti Hiſton. for. Rom. I, II.
*) Cic. Verr. V, 23. quorimn numerum rurſus quoque
coercuit lege Pompeius. B

„ Cic. Cluent. . 20

8 XXxIV

Ppoel
n kac
ſcerent

ſtatuta

terit te

poene,
4Cice
diſi pe

naue

cilibu⸗
merito

uulli

)(i
4) Li

Rer
Un pe
Magid
hus e
genia
eſt.

pra⸗

funt.

Liſkrat
(ogne

eci

MMedia

ioque

1, 10.

Nacka eſt.
e necel
Ullutorer
tilegiti-
,et A.
onis in⸗
accule
tl Cauſi,
uebatar,
erend
Cebatur,
ehotur:
lum per-
Vellet ))
tiani ob⸗

nn. leg⸗
endo juli⸗

Il4 L. dlt.

nt.

V.

35. quam⸗
g. 19. 1.

ſus quoque

XIV

juribusque vique ad Caezſares. 99
poena non a iudicibus irrogabatur, qui,

an factum crimen eſſet, ſolummodo cogno-
ſcerent, ſed in ſingula crimina erat legibus

ſtatuta; quam exilio voluntario euitare po-
terat reus z) quapropter exilium non tam
poena, quam perfugium portusque ſupplicii
a Cicerone dicitur. In nullo vero crimine,
niſi perduellionis, propter leges Porciam

atque Semproniam, ſupplicium vltimum

ciuibus Romanis irrogari poterat. Vnde
merito de Romanis praedicat Liuius 4),
nulli genti mitiores placuiſſe poenas.
2) Cic. Caecin. c. 34.

a) Liu. I, 28. .
Reſtat, vt de priuatis iudiciis exponatur.
Ea pertinuerunt ad eos, qui ius dicerent,
magiſtratus, adeoque ab initio a Conſuli-
bus exercita, donec Praetori Vrbano, ac
denique Peregrino, iurisdictio demandata
eſt. Ab eo enim tempore priuata iudicia
a praetoribus Vrbano Peregrinoque habita
ſunt. Atque olim quidem videntur ma-
giſtratus ipſi tam de iure, quam de facto,
cognouiſſe, nullumque priuatum iudicem
dediſſe: id, quod intelligitur ex iudicio
Virginiage apud Liuium °). Poſtea vero,
quam, numero ciuium in immenſum aucto,
G z mul-

100 Lib. II. Cap. I. De iurisprudentia media

multitudo negociorum ac iudiciorum pri-
uatorum creuiſſet, ita, vt etiam Praetorem
alterum iuris inter peregrinos dicendi cauſa
creare, atque centumuirale iudicium inſtitue-
re neceſſe eſſet, ac Praetores edicta compo-
nere coepiſſent: videtur inſtitutum, vt Prae-
tores tantum de iure decernerent, de facto
autem iudicem, iudicesue darent c): ſegre-
gareturque iurisdidtio, atque iudicium; of-
ficium Praetoris, ac iudicis: aliaque eſſent,
quae in iure, alia, quae in iudicio fierent.
Sed neceſſe eſt, vt, antequam ad reliqua
proficiſcamur, breuibus de lIurisdictionis
vi diſputemus.
b) Liu. III, 44.
*) v. Ducker. ad Liu. III, a0.
S. XXVI.
Primum itaque tenendum diligenter hoc
eſt, Iurisdictionem liberae reipublice tem-
poribus ſemper in cauſis priuatis verſatam,
hisque ita quaſi addictam fuiſſe, vti publicis
quaeſtion-m. Nam primum omnis in edi-
ctis, et ex edicto decretis d), triumque ver-
borum do, dico, uddico, vſu poſita fuit. Dein-
de tantum Praetori vrbano atque peregrino
[et Aedil. curulibus] tribuitur, quorum
poteſtas ad ſolas cauſas priuatas pertinebat;
non vero Praetoribus iis, qui quaeſtiones
perpetuas exercebant, quibus imperium ci-
uile

ule fai

die canl
regrind
rum vl
gena,
tium,
zuch,

telnpor

Gdando
Amppliu
te, d
ſent:
Giearen

Coaſtin

le.
4) V. 0

Iud
ſine,
guon
riis ſin
Vvocan
fuci⸗
dicum
Niraji
omnie
ſerit
in el

Mochia

imn pri-
etorem
i auſa
nktitue-
compo.
t Prae-
ge ſacto

eſtent,

ſierent.
religua

dtionis

Ner hoc
ce temn-
erſitan,
publics

in edi⸗

que Vel.
Dein
egrino
quorumn
riinebat;
eſtiones

runm c.

Ule

iuribucque veque ad Caeſares. 1I01

uile fuit e). Iurisdictionis autem exercen-
dae cauſa nulli alii, niſi Praetor Vrbanus et Pe-
regrinus, annua propoſuerunt edicta: quo-

rum vſus demum, inſtituta Praetura pere-

grina, ac multitudine cauſarum, atque li-
tium, in legibus ipfis non ſatis definitarum,
aucta, videtur inualuiſſe. Atque ab eo
tempore iurisdictio etiam in iudice priuato
dando addicendoue conſtitit, cum non ipſi
amplius illi Praetores, quemadmodum an-
tea, de facto, ſed tantum de iure, ſtatue-
rent: nec de cauſis priuatis ipſi amplius iu-
dicarent, ſed tantummodo iudicia priuata
conſtituerent, iisque praeeſſent.
d) Cic. Verr. II, 48.
*₰) v. omnino Cel. Erneſti Clau. Cic. voc. Iurisdiäctio.
§F. XXVII.
Iudicia autem priuata, pro cauſarum diuer-
ſitate, ſunt vel iudicia ſtricti iuris, quae ασ
E£αο τπ antiquis iudicia dicuntur; vel ea, quae,
quoniam mitia, atque arbitriis compromiſſa-
riis ſimilia, erant, arbitria apud Ciceronem
vocantur, veluti arbitrium tutelaez, pro ſocio,
fiduciae, mandati f): vel, pro diuerſitate ju-
dicum, Recuperatoria, vel denique Centum-
uiralia. ludicia ſtridi iuris ſunt, in quibus
omnia aſpere exiguntur, ſecundum factum,
ſcripturam, vel denique formulam ſolennem,
in rebus contrahendis conceptam: arbitria
G 3 autem,

102 Lib. Il. Cap. I. De Iurisprudentia media

autem, in quibus, propter naturam negocii,
locum habet ratio voluntatis, et aequitas:
Recuperatoria, in quibus de poſſeſſione at-
que rebus pecuniariis certatur: Centumui-
ralia denique, quae ad Centumuiros agun-
tur, de quibuscunque rebus priuatis grauio-
ribus. Omnia vero haec iudicia facta ſunt
ex formula a Praetore praeſcripta, quae in
iis, quae zατ SEovsv idicia dicuntur, ſtri-
ctior fuit, a qua iudices ne latum quidem
vnguem recedere poſſent, ac ne exceptio-
num quidem rationem habere, niſi a Prae-
tore ipſo quoque impetratae, in formulam-
que adiectae, fuiſſent: in arbitriis autem,
propter adiectam clauſulam ex Pde bona,
vel quantum aecquius melius, vel vti inter bo-
nos bene agier oportet, laxior, amplior, at-
que liberior poteſtas iudici ſiue arbitro con-
ceſſa fuit, ex aequo et bono ſtatuendi.
Recuperatoria et centumuiralia quin ad cer-
tam formulam data fuerint, mihi quidem
non eſt dubium g), cum delegatio verbis
mandatoque fieri deberet, et neceſſe eſſet
adeo, ſcire iudices, quid eſſet, de quo iudi-
caretur: quamquam, qualis formula praeſcri-
Pta fuerit, vniuerſe pronunciari non poſſit.

J„) v. Haromane ad Cic Quinct. c. 3.
2) Cic Verr. V, 30. Quaerebar, in quae verba recuperato-
res daret: reſsondebat: AÆ paterer, eos somra edictum

riſe.
§. XXVIII.

luchi⸗
rot, ve
bitrüis,
Prieton
in con

Utis,

dpuc

nlur

quo
In rec
bus iun
ices
me N
kench
tgue
mero
lntelli

Dorer
Kligu
Priuan
tur, 1
Cent
Praet
auſa

de f⸗

Niche iuribusque vsque ad Caeſares.
egociß . §. XXVIII.
Aura: Iudices fuere vel priuoti, vel Recuperato-
one t. I e“, vel Decemuiri, vel Centumuiri. In ar-
turu bitriis, et iudiciis plerisque „dati videntur 4
Sarue Praetore, priuati homines ſinguli fere, qui
Frntio. in conſilio habere conſueuerant aliquos e
n unt ICtis, Vt! Aquillius, in cauſa Quinctiana
zuen apud Ciceronem: quorum quidem iudicum
1, ki⸗ nullum certum corpus aut ordinem fuiſſe, e
gilen quo a Praetore legerentur, probabile eſt.
“ In recuperatoriis vero, atque centumuirali-
ue⸗ bus iudiciis, certum corpus fuit, e quo iu
blame dices legerentur, Centumuiri. Neque enim

wen, † mne poenitet eius eſſe ſententiae, quam de-
fendit Cel. Erneſti h), qui, Recuperatorés

1 atque PDecemuiros Rlitibus iudicandis e nu-
61* . . . * *
v t. mero Centumnirorum ipſorum fuiſſe, ſtatuit.
o, d. Intelligitur id eo, quod, quae cauſae cen-

tro col. muirales numerantur?), in iis apud Cice-
ntenc,. ronem ipfſum iudicaſte Kecuperatorés, vel
d er⸗ Deoecemuiros k), legimus. Nempe quando
Gnidem aliqua cauſa iudices poſceret grauiores, vt
hſerbi priuatis iudicibus committenda non videre-

4 et . 1 .
ſſe tur, neque tamen ita eſlet magna, ut totum
l⸗ . . . 3
n Centumuirorum ordinem defideraret; tum
praelct Praetor videtur Decemuiros ſtlitibus Uu Al-

n polit candis, vel aliquot Recuperatores, dediſſe:
cauſas autem grauiſſimas, in quibus non
de facto tantum, ſed de iufe et aequitate
G 4 certa-

r6 licun

VWVII.

104 Lib. . Cap. I. De Iurioprudentia meaia

certaretur, ad ipſos delegauiſſe Centumui-

xos. E quo arguitur error eorum, qui De-
cemuiros litibus iudicandis in magiſtratuum
minorum nutmero ponunt H, cum judices
fuerint. Etenim apud Ciceronem iudicaſſe
dicuntur m), quod in magiſtratus non con-
uenit, certe iſtis temporibus. Cum itaque
et Decemuiri, et Recuperatores, ex Cen-
tumuirorum ordine fuerint, de Centumui-
ris vbi egerimus, ſatis de iudicibus priua-
tarum cauſarum dictum erit.

b) ad Seer. Domit. c. S8. cf. Rupert. ad Eucbirid. Pompon.
1. iz1.

x*) Decemuiros in cauſa liberali cognouiſſe et iudicaſſe,
docet Cic. Caecin. c. 33. Pro dom. c. 29. Atqui cauſa
Centumuiralis dieitur Cic. Or. I, 38. cum quaeritur,
Jeruus, an liber quis ſit.
) Heinecc. Hiſt. Iur. I, 58. et plerique alii, ſecuti bom⸗
ponium.
m) Cic. pro Dom. c 29. Caecin. c 33. de quibus locis v.
Nordkerk Dicq. de leg. Petron. p. 49. Nam quod 'om-
ponius in L. 2. §. 2½ D de O. I. dicit, Dee emuiros
magiſtratus fuiſſe, qui paſtae praeeſſent, in eo errat
haud dubie, eum vniuerſe id affirmat, ſecutusque eſt
tationem temporum Caeſareorum: quzbus, inter mi-
nores magiſtratus fuiſſe, in vigintiuirazu, dici poteſt.
Caeſarum autem tempora eum ſpectaſſe, manifeſtum
eſt inde, quod eos bhaſtae praefuiſſe tradit: id, quod
inſtitutum demum ab Auguſto, docet Suet. Aag. c. 36.
vbi ef. Torrent.

§. XXIX.

Cen

Ceontur
fum,

Vteſit
um 0

mMherus

Cod

tor be
luec,
litium
1es on

Certa
Uiror
mayit
Dece
dligu
I Vi⸗
rales
ne

4 medi

Numni.
goi he.
ratuum
judices
iulitdſe
on con⸗
Nitaque
Cen.
ntumur⸗
8 prius.

Pynpeß

tucieale,

tqi caula
Auueritut, .

keuti ot⸗

hiis ſocis 1.

ecemuitos

e⸗ ettat

Uusqle el

intet inl-⸗
5 3
nanikeſtum .

id, vod
Ag. t. 3.

XNX.

iuribusque vrque ad Caeſares. 105

KF. XXIX.
Centumuiri, numero rotundo, dicuntur ii
centum et quinque iudices rerum priuata-
rum, qui e NXXXV. tribubus legebantur ita,
vt e ſi ngulis tribubus terni crearentur. Eo-
rum origo repetitur ab eo tempore, quo nu-
merus XXXV. tribuum expletus fuit. Recte.
Quod factum eſt circa id tempus, quo Prae-
tor Peregrinus inſtiturus. Cauſa autem fuit
haec, quod, multitudine negociorum ac
litium priuatarum nimium aucla, ſoli Praeto-
res omnibus rebus pares non eſſent n). Sed
hic iudicum numerus auétus ſub Caeſaribus
eſt vsque ad CLXXX. Exiſtimo itaque,
quemadmodum ſob Imperatoribus, reperi:-
mus, centumuirale iudicium in certa quae-
dam conſilia o) diuiſum, ita, vt interdum
omnia, interdum partes tantum, judicarent,
prout cauſarum grauitas flagitaret, eodem
modo iam libera republica obtinuiſſe, vt in
certa quaedam conſilia, partesue, centum-
uirorum collegium deſcriptum eſſet, ac in
maximis cauſis totum collegium, in aliis
Decemuiri, in aliis denique Recuperatores
aliquot, ſederent, quemadmodum Praeto-
ri vifſum fuiſſet. Cauſae autem centumui-
rales quae fuerint, enumerantur a Cicero-
ne p) loco notiſſimo. Inſigne huius iudi-
cii haſta fuit; locus in Baſilica Iulia: prae-
G 5 ſes

106 Lib. M. Cap. lI. De lurisprudentia media

ſes praetor vrbanus. Praetore impedito,
quaeſtura functi 9½) ei praefuiſſe videntur,
quemadmodum publicis Iudices quaeſtio-
nis, viri Aedilicii.
2) L. 2. G. 29. D. de O. I.
⁶) Plin ep. VI, 33. W. 24. Val. Max. VII, 7. cf. Cuiac-
Obſ. X, 20, Bret. de ord. iud. c. 9. Sebulting. Diſſ. de
reſeiſſis teſtamentis ad Val. Max. VII, 7. quae adiecta
eſt eius Tveſibus controuerſis p. m. Fo. Nordkerk.
Diſquiſ. de Leg. Petron. p. 69. 744. Lef. Graev. praef.
T. II. Tbeſ. Ant. KRomanar.
p) v. Cic. Or. I, 38.
7) Suetonius enim Aug. . 36. auétor eſt, ante Auguſtum
uaeſtura functos centumuiralem haſtam coegiſſe, h. e. ei
pracfuiſſe: quod munus ille Decemuiris attribuit.

S. XXX.

Sententia in omnibus iudiciis priuatis dicta,
poſtquam in confilium r) iuiſſent, non tabel-
lis data eſt: leges enim tabellariae ad priuata
judicia nihil pertinuerunt. Ceterum et hic,
vt in iudicis publicis, reiectio locum habuirt,
recuſatioque ſuſpecti iudicis. ludicii autem
initium erat, cum iudex cauſam audire coe-
piſſet sS): cetêra in iure fieri dicuntur. For-
mam iudiciorum qui cognoſcere cupient,
eos ad libros virorum doctorum ablega-
mus, qui hanc antiquitatis partem illuſtra-
runt 21). Id tantum hic monemus, in ius
vocationem priuata auctoritate factam e XII.
actionemque ſolenni formula intentam eſſe.

x) Cic.

P) (ie.

7

guii pr

1¹

) vid.

Ine
tonteſ
1)V.
Breti

zumui⸗

Nu
Priuate
Prmer
gnoſe⸗
tequar
Pe
los
ſed,
IUnpe

lr
in de
ſumtt
Uiter
Gitibre
guide
deſtat
Koren
reipu
Kur
aul

1mecia

peclto,
dentur,
neſtio⸗

cl. Cuiue-
ge adiecla
Nordkerk.
n prae,

Augulturm
he. ei
ibuit,

tisiche,
ntabel⸗
priuati
m et luc,
hubuit,
ii autem
ire coe
Ir. Vor-
cupienty
blege⸗

iloſtra .

in us
tamn ele.

Cic.

juribusque vsque ad Caeſares. 107

1r) Cic. Quinct c. 10. eſt autem mirttere in conſalium eius,
qui praeeſt iis, qui ſunt in conſilio.
*) vid. C. G. Winkleri, Viri Conſultiffimi iuris, mihi-
que amiciſſimi, Diñj. perelegans de Diſerimine Litis
conteſtationis antiquae ei nouae, Lipſ. a. 1749.
2) v. Sigonius de Iudiciis, Polleti Hiſt. Fori Romani,
Breti ordo perautiquus iudiciorum, et GSiccama de Cen-
zumuirali iudicio: cf. Briſſon. Anz. Sel. II, I.

§. XXXI.
Nullam mentionem fecimus iudicorum
priuatorum extraordinariorum: in quibus
Praetores, ſoli ſine conſilio jiudicum, co-
gnoſcerent, vti olim factum diximus, an-
tequam hic ordo inaleſceret: non, quo
plane negemus, interdum extra ordinem ſo-
los Praetores cognouiſſe libera republica,
ſed, quod id rarum fuiſſe, et demum ſub
Imperatoribus frequentatum, arbitramur.

Sg. XXXII.

Iam cum reipublicae magna pars quaedam
in aerario ſit, pecuniaque publica, e qua
ſumtus publici fiant: non alienum erit, bre-
uiter de aerario populi Romani, deque re-
ditibus ac vectigalibus, dicere. In quo
quidem nihil attinet, oſtendere, aerarii po-
teſtatem penes Senatum, curam penes Quae-
ſtores vrbanos, fuiſſe, idque recentioribus
reipublicae liberae temporibus ad aedem
Saturni adſeruatum, coniunétumque cum
tabulario: res nota etiam tironibus. Vecti-
W galia

108 Lib. II. Cap. I. De luricprudentia media

galia autem, et reditus, vnde aerarii vires
manarent, his temporibus fuere portoria,
jam ſub regibus inſtituta, pro inuehendis
et euehendis mercibus ſoluta, Decimae, ex
agris publicis vectigalibus, Scriptura e pa-
ſcuis publicis, vectigalia item ex metallis
et ſalinis, quorum omnium conſtituendo-
rum poteſtas fuit Senatui. Cenſoriis legi-
bus pleraque locabantur, certa mercede, in
quinquennium, publicanis, maxime Equi-
tibus Romanis, qui ſocietates eam in rem
coire conſueuerant: vnde ocii ponuntur
pro ipſis publicanis 2). Viceſima manumiſ-
ſorum porro, lege Manlia conſtituta, ac
Tributa etiam, vt ſtipendia militibus ſolui
poſſent, vsque ad finem belli Macedonici, a
ciuibus Romanis, in aerarium collata: item,
multaticia pecunia, praedaque ex hoſtibus
capta, ſtipendiisque hoſti impoſitis, ac de-
nique vectigali pro aquaeductibus, aerarium
locupletatum, legimus. Inde igitur, ſum-
tuum publicorum faciendorum cauſa ero-
gata, iuſſu Senatus, per Quaeſtores vrba-
nos, pecunia. Aurum vero viceſimarium
in ſanctiori aerario, ad vlcimos reipublicae
caſus ſeruatum, tradit Liuius x).

u) v. P. Burmann. de Vectigalibus populi Romani.
) Liu. XXVII, 10.

§. XXXIII

dee
in pri
tann bw

Vle
Virtutea

icipr

Liores
CuNn
e4, 4
ſaluti
fackart

(in

Perid
perd
yete
militea
claſtin
Vrim
cenſo
hece
Rome
müiliet
CiNO
claſhit
um
Nemo

Nlona

Nlorii

odis

i vires
ntorie,
hendis
t, &X
1e pa-
metallis
Nendo-
is legi.
ece, in

Equi.
in rem

nuntur
numi⸗
a,
1s ſolui
Onici,

1, item,

noſtibus

1 de.

erarium

la ero.
s Vt

moriun

ni.

NII

iuribnsqué vsque ad Carſares. 10 0

Sequitur Res militaris Romanorum, qua
in primis creuit Romanorum imperium. Ea
tam bene ac ſapienter conſtituta fuit, certe
vsque ad Mariana tempora, vt non ſolum
virtute Romani multum valerent, ſed etiam
diſciplina „). Primum enim, cum opulen-
tiores atque beatiores ſoleant fere rempubli-
cam maxime conſeruatam cupere, propter-
ea, quod eorum fortuna ipſius reipublicae
ſaluti ita quaſi illigata tenetur, vt haec labe-
factari, et cadere non poſſit, quin eadem
ruina illam quoque trahat; contra vero pau-
periores ac tenuiores, qui nihil aut parum
perdere poſſint, eo ſtudio non incendantur;
vetere Serun Tullii inſtituto, ex cenſfu lecti
milites, adeoque ciues priorum quinque
claſſium tantum ad militiam fuere vocati,
vltimae autem claſſis ciues, nullo aut infimo
cenſu, excluſi, ac vix in vltimis reipublicae
neceſſitatibus admiſſi. Lantum abeſt, vr
Romani mercenariis externorum populorum
militibus vſi fuerint. Tum a ſeptimo de-
cimo anno aetatis cuilibet c prioribus illis
claſſibus ſtipendiorum vicenorum faciendo-
rum neceſſitas impoſita, quam detrectare
nemo poſſet. Milites autem fuerunt vel le-
gionarii, vel equites, vel auxiliares, ſiue
glarii, vel denique ſocii nauales. Legiones,
I

no Lib. M. Cap. I. De Iurisprudentia media

in quibus ſummum militiae robur, e ſolis
ciuibus compoſitae; auxilia, e formula a ſo-
ciis praeſtabantur: iique tam auxiliares,
quam alarii dicuntur. Equitatus Romano-
rum autem primum in Equitibus Romanis
conſtitit: ſed id, vt ſupra docuimus, poſtea
mutatum, atque adeo egitatus fere ex
auxiliis ſociorum fuit: qui, vt diſtingue-
rentur ab Equitibus Romanis, alarii equites
vocati z). Socii nauales a) fuere, qui fere
ex infimo cenſu, et libertinis, ad militiam
naualem diligerentur. Sed omnem iſtam
rationem vehementer perturbauit C. Marius,
qui memor, per quos creuiſſet, infimi cen-
ſus homines, et libertinos, milites ſcribe-
re coepit: quem auctorem ſecuti ſunt dein-
de reliqui ?).

„₰ Cic Tuſc I, init.
2) v. Schelius ad Hygin. Gromat p. G. ſqg.
a) v Erneſti V C. ad Tac. A XI, 6.

F. XXXIV.

Exercitibus cum imperio atque auſpiciis
pracerant Coſſ. potiſſimum, exigente neceſ-
ſitate etiam praetores, atque adeo Procoſſ.
et propraetores. Sed nemini ſine lege Cu-
iata rem militarem attingere licebat. Exer-
citus conſularis duarum legionum erat:
quibus ſingulis fere Legati ſinguli, atque ſub
his,

».
NAZ
lpll,

ne ell
Volet
Vege
WMent.
terpre
coafe
toride

mecie

e ſolis
laa ſo.
rilioret,
Oomano-
omanis
poſten
kere ex
ſtingue⸗
i glitt

qui ſer e

Militiam
iſam
Marius,
n ceh⸗
ſcribe-
lnt Gein⸗

WN.

uſpicis

e necel⸗
procoll.
1. Exer-
Im erat:
eſub

his,

rgn

inribusque veque ad Caeſaree. 1II

his, auctis legionibus, praefuere Tribuni
ſoni, partim a populo in Comitiis, partim a
Conſulibus atque Imperatoribus, lecti: illi
Comitiati c), hi Rufuli d) dicti. Deledus
militaris e) a Coſſ. ſiue Imperatoribus ipfis
edictus, habitus autem per Tribunos mili-
tum: in quo quidem reipondere †) neceſſe
erat, nemoque, qui citatus eſſet, militiam
detrectare porerat, niſi iuſta ei excuſatio, et
cauſa ellet. Lecti milites, et a Tribunis ſa-
cramento militari g) adacti, in numeros re-
ferebantur. Atque olim quidem, confecto
bello, mittebantur milites; vt adeo, exo-
rientibus nouis bellis, nouus deleétus fere
ſemper habendus eflet. Singulis annis au-
tem ſingula ſtipendia, donec emerita eſſent,
militibus procedebant. Sed ea ratio valde
immutata fuit tempore Ciceronis, militia-
que perpetua facta, qualis fub Caeſaribus
deinde reperitur. Ceterum ſeueriſſima di-
ſciplins militaris fuit, cum imperatores vitae
necisque iure vterentur, ac ſine prouocatio-
ne eſlent. Reliquam militiae rationem, qui
volet, petere poteſt e Polybii fragmento ),
Vegetio, Hygino, iisque, qui iſtos com-

mentariis illuſtrarunt ²), aliisque huius rei in:

terpretibus k). Ceterum vix opus monere,
confectis bellis, in more fuiſſe, vt Impera-
toribus triumphus /), militibus praemia,
tribue-

1I2 Lib. II. Cap. lI. De lurisprudentia media

tribuerentur. Nomen imperatoris proprie
nulli fuit, niſi qui, parta victoria, aut a Se-
natu, aut a militibus ipfis, accepiſſet.
c) Aſcon. in Cic. Act. I. Verr. c. 10. [ct, Liu. IX, 30.]
d) Feſt. v. Rufuli. Variatum tamen et hac in re eſſe-
intelligitur e Liu. XXVII, 36. XIL. III, 12. LT Lioſ/. de
Mil II. 9.]
e) Leges delectus ſunt ap. Eeget. de re mil. h 7.
P) Gronou. Obſ. II. 4.
) Fomula eſtap. Gell N A. XVI, 4. de ſacramento eſt
erudita diſputatiuncula Schelii, Not. ad Pohyb. caſtr.
cap. I. p. 170. 4.
b) Lib. VI.
) Liplius de re militari, Krewechius ad Vegetium, Rbad-
bodus Herm. Schelius ad Hyginum, atque Polybium.

K) Salmaſias de re militari Romanorum, aliique.

Leges trinmphales fuiſſe int e Vaul Max II, §, I. et
4. de quibiis v. Perizon Animadu. Hiſt. c VI. p. 229.
Duker ad Liu. XXXL,G, qui docet, republica bene ac fe-
liciter geſta Imperatoribus triumphum decerni ſolitum.

F. XXXV.
Supereſt, ut de Prouinciis, Imperio Ro-
mano ſenſim paullatimque ſubiunctis, di-
camus. Diu Romani intra Italiae fines ſub-
ſtiterunt, et bella ex bellis cum Italiae popu-
lis geſſerunt: quibus tandem vniuerſis per-
domitis, virtus Romana Italiae fines egreſ-
ſa, cultiorem orbem terrarum deinceps
ſubiugauit. Igitur, vt, quanta fuerit poten-
tia Romana, intelligatur, prouincias po-
puli Romani hic enarrabimus, quae libera
repu-

repobli
primun
Corlica

ter pan
Gülliam
luilae
Macede
riam,

in Aii
m,

Ponen
atae
lares
em hl
rion
Vincia

Pulla

expon

e hi
trader

cine,
minin

A
que

mn

eipre
let

elhin

proptie
1 §.

. I1, 0)
in re eſſen

Li/.
h.

ramentoet
yb. car,

in, Rlll-
hbiun.
ne.
Il, & 1ͤet
zbeneacfe⸗
rniſolitum⸗

nclis, ⸗
ſnes lub⸗
izepopo⸗
erſi per⸗
es eglel⸗
einceps
it potel.
ncis Po.
ae ibera

epr.

iuribusque vsque ad Caeſures. 3

republica adiunclae ſunt. Tenuerunt autem
primum Italiam totam, Siciliam, Sardiniam,
Corſicam, deinde Hiſpaniam omnem, Praer,
ter paucos populos, ſeptentrionem verſus,
Galliam, IUIlyricum, Graeciam omnem, quae
diuiſa erat in duas prouincias, Achaiam, et
Macedoniam, porro Aſam minorem, Sy.
riam, cui adiunctae Phoenice ac Palaeſtinas
in Africa autem Cyrenaicam, Cyprum inſu-
lam, Africam proprie dictam, hod eſt; re-
gionem Carthaginienſium: mam Aegyptus
atque Numidia proprios reges, etſi cliente-

lares populi Romani, habebant. Prima au-

tem harum prouinciarum omnium Sicilia in
ditionem Romanorum venit. Quae pro-
uinciae quibus bellis atque artibus ſenſim
paullatimque ſint ſubiunctae, non atrinet hic
exponere: id ad ciuilem Romanae reipubli-
cae hiſtoriam pertinet. Id potius hoc loco
tradendum videtur, quam formam prouin-
ciae, et vnde habuerint, quoque modo ad-
miniſtratae fuerint, his quidem temporibus.

SF. XXXVI.

Ac primum quidem, deuicéta aliqua gente
atque in poteſtatem redacta, id quidem pri-

mum omnium habuerunt Romani, vt leges

ei prouinciae darent, quibus ſtatus prouin-
ciae totius iusque ſingularum ciuitatum or-
dinare-

4 Lib. H. Cap. I. De iurisprudentio media

dinaretur: id dicitur in formulam prouinciae
redigert. Atque id e SCto, de decem vel
quinque legatorum ſententia, factum repe-
ritur, ab imperatore, vel magiſtratu eo, qui
prouinciam perdomuiſſet. In quo tamen
non omnes eiusdem prouinciae ciuitates eo-
dem iure, ſed aliae meliore, aliae duriore,
pro ſuis quaeque meritis, fuerunt m). Ita-

que aliae ciuitates liberae ſeu &ανττσwνoοα aliade

autem non fuerunt. Decretum illud im-
peratoris dicitur Lex prouinciue, ſiue for-
mula: adpellaturque fere a nomine impera-
toris, veluti Lex Rupilia Siciliae, Lex Pom-
peia Bithyniae. Atque in hac Lege, tam-
quam fundamento, continebatur ſtatus at-
que ius totius prouinciae ita, vt magiſtra-
tus Romani, adminiſtrandae prouinciae prae-
poſiti, ab ea recedere nullo modo deberent,
tum in adminiſtranda prouincia, tum in exer-
cenda iurisdictione n) atque re iudiciaria.

m) v. Sigon. de Ant. Iur. prou. II, 4.
„) de prouinciae formula fiue lege, cf. Proluſio noſtra
de Eaicto Perpetuo prouineiali.

§F. XXXVII.
Iam, quod alterum erat, hic oſtendemus,
quae ratio prouinciarum adminiſtrandarum
fuerit. Olim itaque Praetores, praeter vr-
banum atque peregrinum, in prouincias mit-
tebantur. Sed, conſtitutis Quaeſtionibus
perpe-

perpet
quibr
Vrbe,
1e ad
Orentu
magiſ
une
vel rer
denatu

iin, c

gi dr

at pr

Praeto

rard.

proni.
tume
nincii⸗
frman
Juii
damch
ſent
ſent/
lruns
Lenar
Ceter
bos (
Prauete
tr.

Medhe

ouincine
ecem pel
um repe⸗
n eo, gui
10 tamnen
litätes eo-
duriore,
). Nlr.
Auer, Ae
illud im
ſue ſer.
inpere
Lex Ponr.
ege, um.
ſtatus at⸗
mgiltrn⸗
cepree.
geberent,
min exer-
Niciatin.

,liko noſtra

lendemus,
kuundarum
raeter I.
incians it.
eſtonibus

perpe.

iuribusque vsque ad Caeſares.

115

perpetuis, inualuit, vt, tam qui Coſſ. quam

qui Praetores fuiſſent, exacto magiſtratu in
Vrbe, prouincias Pro Conſule, vel Pro Praeto-
7*ε adminiſtrandas, vel compararent, vel ſor-
tirentur. Ne autem potentes atque gratioſi
magiſtratus captare prouincias poſſent eas,
quae ſibi opportuniſſimae atque aptiſſimae,
vel rei vel gloriae quaerendae, viderentur:
Senatus ante nouorum magiſtratuum comi-
tia, cum nemo dum ſciret, qui Conſules,
qui Praetores futuri eſſent, decernere ſole-
bat prouincias futuris Conſulibus, atque

Praetoribus, in quas, finito in vrbe magi-
ſtratu, irent.
pronia C. Gracchi certius atque firmius cau-
tum eſt o), et lege etiam Cornelia p) de pro-

Atque hoc deinde lege dem-

uinciis ordinandis, ſeu repetitum, ſeu con-
firmatum: in qua id ſolum additum fuit, vt,
qui imperium in prouincia habuiſſent, id
tamdiu retinerent, quoad in vrbem introiſ-
ſent ½), quique prouincialibus ſumtus eſ-
ſent r), in legationibus mittendis, faciendi.
Ituris in prouincias magiſtratibus mandata a
Senatu dabantur, prouinciaeque ornabantur.
Ceterum ſingulis prouincialibus magiſtrati-
bus comites dabantur ſinguli Quazſtores,
praeter Siciliam, in qua duo fuiſſe reperiun-
tur: qui cum ipſorum Proconſulum mandatu
aliquam adminiſtrationis partem ſuſciperent,
H 2 tum

1I6 Lib. I. Cap. l. de lurisprudentia media

tum inprimis rationes pecuniae publicae
conficerent, atque in aerarium inferrent:
de quo deinde Lege Iulin *) cautum fuit.
Praeterea Legatos ſibi adſciſcere poterant,
quibus in bello, aliisque rebus adminiſtran-
dis, vterentur.
°) Cic. ad Diu. I, 7. pro Dom. c. 9. aliisque in locis;
inprimis in or. de prouinc. conſ.
p) Cic. ad Diu. III, §.
9) Cic. ad Din. I, G. cf. Sigon. de A. J. F. III, II.
r) Cir. ad Din. III, L. I0.
5⁵) Cic. ad Diu. V, 20.

§. XXXVIII.

Poteſtas autem magiſtratuum prouincia-

lium, quamuis annua, niſi prorogaretur,

ſumma tamen erat, ita, vt vniuerſam vrba-
norum omnium magiſtratuum poteſtatem
aequaret. Neque ſolum rem prouinciae
publicam adminiſtrabant, ſed etiam iuris-
dictionem, ac iudicia, in iis ciuitatibus prae-
ſertim, quae legibus ſuisque magiſtratibus
non vterentur. Quapropter conuentus et
Jora agere, hiberno potiſſimum tempore,
conſueuerant. Iurisdictionis autem exer-
cendae cauſa, quemadmodum Praetores in
vrbe, Edicta propoſuerunt in prouinciis 1).
Non enim omnia iura, quibus prouinciales
in omnibus cauſis judicarentur, Lege pro-

uinciae deſcribi, definirique poterant. Sed

de

de Ed
locus.
nemin

mus,
täntum
guibas
Wincia
interch

tur ab⸗

ge,
(le a0
Niluil
AWt a
En;
pote
temp
e ve
exhann
et pe
indie
reip
Werat
DNWV.I
Vde
hrot

At
Lone

die

blicae

ent :

oit.
erant,
iſtran⸗

in locis;

lI.

Wic.
gretor,

1 Vrbe⸗
ſtatern.
hninciae

8ptae
ratibus
tus et
npore
exyer
ores in

cis),.

nciules

iuribusque véque ad Caezſares. 117

de Edictis prouincialibus infra erit dicendi
locus. Rem autem militarem in prouincia

nemini attingere licebat, vt ſupra monui-

mus, ſine Lege Curiata. Quibus poteftas
tantum ciuilis data erat, ii in imperio eſſe,
quibus autem militaris, cum imperio u2) pro-
uinciae praeeſſe, dicebantur: quamquam
interdum promiſcue iſtae formulae vſurpan-
tur ab auctoribus veteribus. Omnis deni-
que, ut in vrbe, ſic in prouinciis, reipubli-
cae adminiſtratio gratuita erat, ſine ſalariis,
nihilque a quoquam in prouincia exigere,
aut accipere magiſtratibus, ne munera qui-
dem, licebat; alias de repetundis accuſari
poterant: quamquam vlrimis reipublicae
temporibus prouinciae nimiüs exactionibus
ac vexationibus magiſtratuum impune fere
exhauſtae ſunt: cum gratia atque potentia,
et pecunia adeo, omnes leges atque omnia
iudicia perfringere poſſet: id quod in cauſis
reipublicae peſſumdatae iure meritoque nu-
meratur &).

2)v. Prolus. de Edicta Proninciali perperuo.

2) v. Erneſti V. C. Clau. Cic. voc. imperium.

x) de prouinciarum ratione vid. Sigonius de antiquo iure
Prouinciarum.

Atque haec, quae de prouinciarium ra-
tone diximus, ad prouincias extra Ita-
EH. 3. liam

II8 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia media

liam ſitas pertinent. In Italia autem ipſa

fere alia ratio obtinuit. Nam in ea erant
Municipia, Coloniae, Praefelturue. Porro
coloniae aliae erant ciuium Romanorum, aliae
Latinae: aliud inde Ius Cinitatis, aliud ius
Latii, aliud denique ius Italigz y). Etſi
vero vniuerſa Italia fere ſenſim paullatimque
ius ciuitatis imperrauerat, deſideratum illud,
et armis etiam acerrime petitum: tamen
municipiorum et coloniarum differentia, ius
item Latii, atque Italicum, remanfit, atque
etiam extra Italiam propagatum eſt z). Ce-
terum etſi in Italia quatuor prouinciae quae-

ſtoriae fuerunt, Oſtienſis, ſeu aquaria a),

Calena, Umbria, atque Calabria b): tamen
Italia ipſa nunquam in prouinciae formulam
redacta fuir. Nam in iſtas quatuor prouin-
cias Quaeſtores quotannis mittebantur, tan-
tum vectigalium ac redituum publicorum
curandorum caufa.
„)) [v. & bwarzii Diſſ. de iure Italiae. Altorf. I720.]
z) de harum rerum differentia v. Sigon. de iure antiqu.
Iraliue, Sanbem. Orb. Rom. et ex hoc Heineccii Ant,
Iur. Append. Lib. L.
a) Cic. Vatin. c. 5. v. Lipſ. Ant. Lect. I, 120
*⁶) v. Rupert. ad VPompon. p. m. 223.
§. XL.
Poſtremum eſt, vt pauca quaedam de iure
ciuium Romanorum attingamus. Id fuit
vel publicum, vel Ppriuatum. Publicum in

militia,

Mllitis,
Mriuatn

nis, ge
cipii,
que e
ea ſub
tium 4
plerise
iplis he
Wu
ciuium
ita cre
ſund el
Kpee
qe
aſ
ſtratul
lepibe
tume
) M.
H.!
110
et n

media

emn il
en erant
Porro
m, Aline
Alind ius
N. kud
latimque⸗
Um illud,
tuamen
enntia, ius
1t, Aque
(e.

ne ANul .

Garn 0),
tamenn
ſormulam
1 Prouin⸗
Ntur, ⸗
ablicorum

imne)
urt ouiign.
Hinrtii A.

24

ld fuit
bpbcum n
Miliria

inribusque vegue ddl GOaeſares. 119

militia, tribu, iure ſuffragiorum, honorum,
priuatum vero in iure ſacrorum, agnatio-
nis, gentilitatis, vſucapionis, nexus, man-
cipii, commerciorum, [patria poteſtate
atque connubio conſtitit. Atque hoc poſt-
ea ſub Imperatoribus nomine Iuriz Quiri-
tium c) appellatum eſſe mihi quidem cum
plerisque doctis viris videtur. De quibus
iplis hoc loco diſputare non eſt neceſſe. Id
vnum monendum eſſe videtur, libertatem )
ciuium Romanorum ſenſim paullatimque.
ita creuiſſe, vt maieſtati ſimilis, ac ſanclis⸗
ſima eſſet; vt eiuis Romanus necti non poſ-
ſet propter legem Papiriam Poeteliam, ſola⸗
que vox: Ciuis, Romanus ſum tutiſſimum
quaſi praeſidium praeberet, aduerſus magi-
ſtratuum verbera, atque ſupplicia: id, quod
legibus Porciis, atque dmproniis conſtitu-
tum eſt. ”́””ü R
) Multa de Iure Quiritium diſputata ſunt a viris doctis.
v. Sigon. de Antiqu. Iur. Ciu. I, O. ſ. Spanh. Orb. Rom.
Ex. II, 5. Chriſtii V. C. Noct. Aad. II. 6. V. onckii Obſ.
p. 10 I. J. et Mylius in Reizii V.C. Excurſ. III. ad Theophil.

et quos ibi laudat. ef. Gebauer V. III. Excurſ. II. ad Inſt.
4) v. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. v.

§S. XLI.
Atque ita quidem vniuerſe de ſtatu publi-
co reipublicae Romanae ſatis dictum puto.
Sed, quoniam tamen poſtremis temporibus,
ciuilibus diſſidiis atque bellis, vehementer
H 4 vel

120 Lib. I. Cap. L. De lIurisprudentia media

vel concuſſus, vel immutatus eſt, ita qui- (elere
dem, vt fundamentaà dominationi vnius iacta uano,
ſint: id, quod factum eſt tum, cum Caeſari . X

Octauiano, nomine Principis, atque Augu- mun t
ſti, ſummum imperium delatum eſt: non
abs re eſſe duco, quo Auguſtea ſtatus pu- CI

blici ofdinatio intelligi melius poſſit, de con- dorum
uerſionibus rerum, antea exortis, pauca di tei
praemonere. Ac primum quidem ſtatum tone:
reipublicae mirum in modum concuſſerant mo (
Gracchanae, Druſianaeque, atque Apuleie Dompe
ſeditiones, et bella ciuilia, Sullanum, Ma- 16, an
rianum, atque Cinnanum, ita, vt L. Cor- am
nelius Sulla, deuictis aduerfariis, rogatio- rne
ne L. Valerii Flacci, interregis, Dictator per- Vinci
Petuus, conrra leges, crearetur. Qui quam- menſea
uis multas non inutiles Leges tulerit, quas (um!
maximam partem ſuis locis commemoraui-

rovin
mus, aut poſtea commemoraturi ſumus, Kn
Dictaturaque breui tempore poſt depoſita, flhtn
vempublicam legibus reddiderit: tamen cru- gihis
deliter exercenda victoria, atque inuenta itrn
Proſeriptione e), ſequentibus quaſi ſignum i,
ad audendum, atque euertendum ſtarum egrel
reipublicae, ſuſtulit. Eo enim exemplo- deo⸗
in tam perditis ciuium atque nobilium in- Peinn
primis moribus, intellectum eſt, facile eſſe, ke

per ambitionem atque porentiam rempubli- D
cam fubiugarre. Quod coeptum a C. lulio

4

1medig
in qui.
Rius iacta
n Cvelſari

eAugd .

eſt: non
kuus pu.
t de con-
8, Panci
mn ſtarum
cuſlerant
Aphleige
Um, Mx⸗
l. Cor-
rogerio⸗
Gutor her⸗
Viquam
it, quus
nemnorali-
li ſumus,
depoſtt,
encru⸗
e iauefta
gnum
Ktarum
exeinplo⸗
hilium in⸗

ſcile er eſſe, .

lemplbl
30 lulio

Ae,

iuribucque vsque ad Cazſarer. 121

Caeſare, perfectum eſt a C. Caeſare Octa-

uiano, qui poſtea Auguſtus appellarus eſt.

e) v. Nc. Kloeckofu Hiſtor. Iur. Rom. de bonis damnato-
rum c. 4.

§. XL.II.
C. Iulius Caeſar, cum ab ineunte aetate
dominationem in republica concupiuiſſet,
ei rei ſubſidia comparauit, primum ambi-

tione atque gratia populari, legibus in pri-

mo Confulatu latis, tum conſociata cum
Pompeio Craſſoque, potentiſſimis tum vi-
ris, amicitia x), qui Triumuiratus vulgo,

etſi male, dicirur, cum Pompeio etiam ad-
finitate, et denique imperio, in Gallia pro-

uincia, decennali, coaceruatisque ibi im-
menſis diuitiis, et maximo exercitu adiuncto.
Cum itaque, exacto decennio, finitoque in
prouincia imperio, ſoluta interea Pompeii
adfinitate, rupraque amicicia, abſens Con-
ſulatum petere inſtitueret, qua de cauſa le-
gibus ſolutus, ipſo adnuente Pompeio, ante
fuerat, idque optimates, atque ipſe Pompe-
ius, potentiae Caefaris infenſi, impedirent:
egreflus prouincia, traiecto Rubicone, Pom-
peio optimatibusque bellum intulit, Pom-
peium cum Senatu, Italia occupata, exce-
dere coëgit, ac deinde in Hiſpania eius le-
gatis exercituque victis, ipſum Pompeium
in Theſſalia in campis Pharſalicis fudit, et
HS fugauit.

122 Lib. II. Cap. I. De iuricpridentia meldia

fugauit. Perſecutus deinde belli ciuilis re-
liquias, Pompeio in Aegypto, iuſſu Ptole-
maei, interfecto, bello Alexandrino, Ponti-
co, Africano, ac denique Hiſpanienſi, victor
Romae triumphos magnificentiſſimos egit,
Dictaturaque perpetua, ad exemplum Sullae,
ſuſcepta, poteſtatem in republica ſummam
vnus tenuit, ac praenomen IEinperatoris, hac
vi et poteſtate, vt imperium etiam in vrbe
haberet, iusque imperatoris, ac vitae ne-
c'sque poteſtatem, quod antea nunquam
ſactum erat, cognomen Fatrie Patriae, con-
tinuum Conſulatum, Praefecturam morum,
tribunicium poteſtatem g) multosque et maio-
res humano faſtigio honores, recepit. De-
hinc ad ordinandum reipublicae ſtatum con-
uerſus eſt: de quo iam nunc eſt dicendum.

) Conuenerat autem nihil fieri in republ. debere,
quod displicuiſſet vlli e tribus. Suer. Cagj. c. 19.
g) Dion. Cac. lib. XLII. p. 126. et 136. Suer. Caeſe c.
76. ibique Cel. Erneſti.
Primum faſtos, licentia Pontificum turba-
tos, correxit, vt annus cum curſu ſolis con-
grueret ): deinde Senatum ſuppleuit, pa-
tricios adlegit, lege Caſta i); Praetorum,
Aedilium, Quaeſtorum, minorum etiam
magiſtratuum, numerum ampliauit ½). Nam
Praetores quidem primo X, deinde XIV, de-
nique

nique

Annona

rer N

giſtratm
huec,
Geique
gis ſbi
Comit
ercepti
Mumere
pulus,
uas e
W:.
miſt
Uium
oere
Poenas
leter

Menio

ilss re.
1Dtole.
Pooti-
vidor
s egit,
1dallae,
Uummarmn
rit, hac
in vtbe
itae ne⸗
Unduamn
t, r.
morun,
erwmo⸗
dt, De⸗-
um con⸗
endum.
9l. debere,

19.
er. Ce/.A.

tutbe⸗
lis on.
euit, Per
letorum,
m etiam
D. Nm
XI, de:
nique

iuribusque vsque ad Cazſares. 123

nique XVI )) creauit: Aediles Cereales, qui
annonam curarent, duos adiecit m): LQuage-
ſtores XL. fecit n). Quorum quidem ma-
giſtratuum augendorum Caeſari ratio fuit
haec, quo pluribus bellorum ciuilium fi-
deique ſuae praemia tribuere, eosque ma-
gis fibi adiungere, atque deuincire poſſet.
Comitia cum populo partitus eſt ita, vt,
exceptis confulatus peritoribus, ex omni
numero candidatorum pro parte dimidia po-
pulus, quos vellet, crearet, pro parte alte-

ra, quos ipſe commendaſſet. lIudices ad
duas decurias redegit, Senatorum, et Equi-

tum: Proſcriptorum liberos ad honores ad-
miſit o0. Vt exhauſtae vrbi frequentia ci-
uium ſuppeteret, legibus prouidit p), fumtus
coercuit, leges de iudicis publicis tulit,
poenasque facinorum auxit 4). Inde tot
Leges Iuliae.

b) Suet. Caeſ. c. 40. ef. I. F. Gronou. Obſ. II, 18.
1) Tac. A. XI, 25.
k) Suet. Caeſ/ c. 41.
1) Dion. Caſf. libr. XLII. XLIII. Ligſ- ad Tac. A4. L 14.
m) L. 2. §. 32. D. de O. I. —
2) Dion. Caſſ- Lib. XLIII.
0) Suet. Caeſ- c. 41.
p) Suet. Caeſ- c. 42.
) Suer. Caeſ- l. c.

§F. XLIV.
Praeterea aliquando Praefectos pro Prae-
toribus conſtituit, qui res vrbanas admini-
ſtrarent;

124 Lib. I. Cap. I. De Iurisprudentia media

miume

ſtrarent; magiſtratus in plures annos ordina-
opez ce

uit, praetoriis viris ornamenta conſularia

tribuit: ciuitate donatos et quosdam e ſe- tione
mibarbaris Gallorum in ſenatum recepit: junxer⸗
monetae, publicisque vectigalibus ſeruos pe- Parato
culiares praepoſuit ?). Qibus rebus, prae- Uins (
ter morem patrium factis, cum praeſertim Uubols
etiam dominatione abuſus eſtet vltimo teum- adleitn
pore, regiumque nomen adſumturus crede- Pppele
retur; conſpiratio in eum a fexaginta am- Celin
plius facta, principibus C. Caſſio, Marco- ) lun
que et Decimo Brutis, maturius ad effectum me⸗

perducta eſt *). Caeſus eft Idibus Martiis ſi
in curia Pompeia, a V. DCCIX. kun

tupan

*) Suet. Caeſ. c. 26.
4) Suer. Caeſ. c. 80. nate
g. XILV.
Eo extincto libertas reſtituta videbatur.
Sed aliter euenit, tum propterea, quod res A
publica illis moribus libera eſſe non pote- turs
rat ½), tum propter has duas cauſas. Nam (emmn
M. Antonio, tum Conſule, quem ſimul Dich
caedi oportuerat, haud ſane prudenti con- fictoe
ſlio, infeliciore euentu, relicto 2), magnas auns
dominationis primum reliquias, ac veluti confr
fauillas, tectas illas quidem diſſimulatione, disn
ſed deinde belli ciuilis faces, poſtremo do- ſe tult
minationis nouae flammas, habuerunt. Poeu

Ad haec optimates, Cicerone auctore, ni- aunm

, medi

Ordina-
nlolzria
me ſe⸗

receit :

ruospe.
1, ptae
geſertim
no tem.
gcrece⸗
üta am-
Marco⸗
ecdum
Martüs

gebatur.
nod les
n pote
NMm
mn ünul
nti con⸗
Wagnu
velutt
latione,
. o⸗
huerunt.
Ne, li.
Wlurm

iuribusque vsque ad Caeſares. 125

mium crediderunt C. Octauio, qui, quo ſibi
opes colligeret, conſilia ſua vultu ac ſimula-
tione tegens, optimatium partibus ſe ad-
junxerat: poſtea vero potentia, exercituque
parato, eos reliquit. Erat autem C. Octa-
uius Caeſaris ex ſorore nepos, teſtamenti
tabulis ab eo heres ſcriptus, et in familiam
adſcitus: vnde C. Iulius Caeſar Octauianus
appellatur. Sed, quae ſecuta ſint mortem

Caeſaris, breuiter attingenda ſunt.
2) Itaque recte Seneca de Benef. I I, 20. de M. Bruto di-
cit: Mibi, cum vir magnus fuerit in aliis, in hac re videiur
vebementer erraſſe, nec ex inſtitutione Sroica ſe geſſiſſe:
qui aut regis nomen extimuit, cum optimus ciuitatis
ſtatus ſub rege iuſto ſit, aut ibi erauit libertzatem fu-
zuram, vbi tam magnum pruemium erat et imperandi,
et ſeruiendi: aut exiſtimauit, ciuitatem in priorem for.
mam poſſe reuocari, amiſſis priſtinis moribus.

u2) Cic. ad Diu. X, 28. Pbhil. III, 10.

„H. XI-VI.
Antonius primum, quaſi libertatem firma-
turus, etiam ipſam Caeſaris dictaturam con-
demnauit, lege lata, vt, qui mentionem
Dictatoris creandi feciſſet, ſacer eſſet ),
factoque in Ciceronis ſententiam SCto, quo
&ννραα ſancita g) effecit, vt acta Caeſaris
confirmarentur ſalutis cauſa publicae 2):
aliisque multis rebus libertatis amorem prae
ſe tulit. Sed derepente, quaſi aliquo Circaeo
poculo hauſto, penitus mutatus éſt. Nam
cum populum laudatione Caeſaris, multis-
que

126 Lib. Il. Cap. I. De Iurisprudentia media

que rebus, ſibi conciliaſſet, pecuniam, opes,
amicos denique, nundinationibus, aut lar-
gitionibus, SCtorum, immunitatum, be-
neficiorumque, paraſſet: D. Bruto a Senatu

decretam, prouinciam Galliam, potentiae

augendae, aut firmandae opportuniſſimam,
adimere, eumque Mutinae obſidere inſtituit.
Qua obſidione vt Brutus eximeretur, bel-
lum aduerſus Antonium demandatum eſt
Conſulibus Hirtio et Panſae: cumque Octa-
uius largitione veteranos Caeſaris contraxiſ-
ſet, et hic vna cum Conſulibus aduerſus
Antonium proficiſci, et exercitui pro Prae-
tore praeeſſe, iuſſus eſt a). In quo bello
Antonius quidem fuſus atque fugatus eſt;
ſed ambo Conſules, Octauii potiſſimum, vt
creditum eſt, fraude et inſidiis, interierunt.
Antonius ſe ad Lepidum cum exercitu in
Gallia Transalpina haerentem contulit, ac
tandem ab eo receptus eſt. Octauianus au-
tem Caeſar, ſolus trium exercituum potens,
Optimates deſeruit, ſuſpectos ſibi dictitans:
et cum Antonio Lepidoque ſocietatem
iniit à): Triumuiratus conſtituendae rei-
publicae dicitur: quo nomine dominatio-

nem totius reipublicae inuaſerunt.
*) Cic. Phil. II, 36.
„) Cic. Pbhil. II, 36.
2) Cic. ad Att. XN VI, 18. .
a) Sger. Aug. 6. 10.

*) Suet. Aug. c. 27. §. XLVII.

IS

gring

500

Primu

conlſul

Tiarm
ſoecli
gaein
Caela
quael
tum,
wiann
Dens
pote
iple
teneb
Aten
Cum
neme
nung

oſten
vics

Viratt

ſerit
Morte

Uincie

otler

4 media

m, opes,
at ar.
um, be⸗
a denatu
potentine
niſſimam,
einſtituit.
tur, bel.
arum eſt
lue Octr.
onttaniſ-
4Wuerlus
ro Prae-
o dedo
nns elt;
mum, Vt
terierunt.
ercitll in
tulit, ac
ianus alr⸗
npoteng
Giclitans:
Ncjetatenm
ncne kei⸗
otmninatio⸗

XLVI.

iuribusqque vsqué ad Gaeſares. 127

Is Triumuiratus initus eſt primum in
quinquennium, a. d. V. Kal. Dec. anno V.
DCCXI: deinde in alterum quinquennium.
Primum autem omnium, cum Octauianus
conſulatum, collega Q. Pedio, inuaſiſſet: ab
Triumuiris inimicorum facéta eſt Proſcriptio,
foedior et crudelior Sullanac): proſcriptus-
que immenſus ciuium numerus periit: et de
Caeſaris interfectoribus, lege Pedia lata,

quaeſitum 4). Inde Caſſium, atque M. Bru-
tum, bello perſecuti Antonius atque Octa-

uianus, Philippenſi praelio *) debellarunt.
Deinde, Lepidus, exercitu exutus, omni
potentia a Caeſare ſpoliatus eſt: ſolusque
ipſe cum Antonio totum terrarum orbem
tenebat: Antonius quidem Orientem, ipſe
autem ltaliam, atque reliquum Occidentem.
Cum vero, etiam Pompeio Sexto deuicto,

nemo ſupereſſet, quem metuerent, ipſi, qui

nunquam ſincere concordes fuiſſent, palam
hoſtes facti ſunt. Praelium Actiacum, quo

victus Antonius cum Cleopatra x), Trium-

uiratui finem, imperio Romano perpetuam
ſeruitutem attulit: Octauianus, adaétis ad
mortem Antonio, atque Cleopatra, Ae-
gyptum occupauit, atque in formam pro-
uinciae redegit g): atque ita vnus rerum
potitus eſt a. V. DCCXXIV.

c) Suer.

28 il. II. Cak.l De Iuritprudentia media

c) Suer. Aug. c. 2. 3

d) Dio. Lib. NXLVI. p. 367. Vell. 1j „69
e) Juet. Aug. c. 13. Vell. II, 70.
F) Suet. Aug. c. 17.
) Suer. Aug. c. 18.

F. XL VII.

Quo fadto, omnia ei ſumma, maxima,;

tributa ſunt, 7. ihunicia poteſtas, praeno-

men Imperatoris, nomen Principis, Pro-
conſulatus perperuus, quibus nominibus
ſummae poteſtatis vis ſignificaretur: alia-

que multa in eius honorem facta, inſtituta-

que ſunt: de quibus omnibus diligentius

dicemus libro tertio; vbi nouam, quam
deſcripſit, reipublicae formam exponemus.

ſeptimo ſuo conſulatu, a Senatu nomen Au-
giſti adeptus eſt: a quo demum tempore
initium imperii iAuguſti ducendum videtur:

quamuis, inter iplos ereres alii a primo

eius Conſulatu ), alii a victoria Actiaca,

atque a tribuniciae poteſtatis initiis, primor-

dia eius imperii arceſſant.

5½) Tac. Ann. I, 9. [ubi v. Lig eß. Nyi ad Cene⸗

taph. Pan. P: 244.]

CAP.

ec pluri
Anno autem vrbis conditae DCCXXVII, in

jur

6e868*

IVN

Neque!
1dus enn

que tebe

geri nec
mutaio
rum inc
menſa a
norum:

es reddch

menkum
legum 0
atki

iurs Ro.

edhis

unime,

Praeno⸗

, D.

minibus

„M.

irute⸗
gendis

uarn

nemus.
VII, in
gen A⸗
empore
igetur:
primo
Ciaca,

prinor⸗

10 CNt

CA.

uribusque vsque ad Cueſaret. 129
cssseessseeneaeseeeeeeeee
CA P. II.
IVRISPRVDENTIA
SECT. I.
De Legibus.
§. J1.
egibus XII. latis, quamuis iuris ciui-
lis corpus perfectum, iusque aequa-
tum eſſet omnibus; tamen maximae
ac plurimae ei poſtea factae ſunt acceſſiones.
Neque fere aliter euenire poterat. Tempo-
ribus enim ciuitatis, vel moribus, vel deni-

que rebus ipſis, vel mutari ius ciuile vel au-
geri neceſſe eſt. Itaque cum publici ſtatus

mutatio, ſubinde facta, diſciplinae et mo-

rum inclinatio, diuitiarum, opumque im-
menſa affluentia, ac denique ciuium Roma-
norum amplificatio, vel veteres leges inuti-
les reddidiſſent, vel nouas poſtularent, im-
menſum aliarum ſuper alias aceruatarum
legum cumulum hac reipublicae aetate fieri
debuiſſe, facile intelligirur. Vniuerſi vero
juris Romani veluti gens, ſenſim paullatim-
1 que

130 Lib. II. Cap. II. De lurisprudentia media

que vehementer difluſa, in multas quaſi fa-
milias abiit. In eius enim partibus nume-
rantur Leger, Senatus conſulta, Magiſtra-
zuum edida, ſiue ius honorurium, Reſponſa
Prudentum, quibus proprie Iuris ciuilis no-
men tribuitur, Diſputatio fori, ſiue res iu-
dicatae, ac Mos denique maiorum 4). De
ſingulis, propriis capitibus, diſſeremus. Art-
que haec quidem ſectio in Legibus enarran-
dis verſabitur.

4) v. Cic. Top. c. 5.

§. II.

Leges autem hic dicimus, tam totius po-
puli, quam plebis, ſeitae vt ſuperiore capite
oſtendimus. In quo quidem facile intelli-
gitur, hic neque eas leges locum habituras,
quae, tametſi latae ), tamen perlatae iuſſae-
que non ſunt: neque has, quae, non de
vniuerſo genere, ſed de ſingulis hominibus,
vel cauſſis, iuſſae c): in quibus magnos

ſaepe errores doctorum hominum animad-

uertere licet.

) Exempla multa ſunt in vno loco de iudiciariis legibus.
c) Exemplo ſit Manilia de Pompeio imperatore belli
Mithridatici conſtituendo; Lex Gabinia de imperio
belli piratici; Lex de Menandro lata in L. §. H. 3.
D. de captiu. et poſtlim. Lex de Hofſtilio Mancino in
L. I7. de legationibus. Lex Pompeia de vi; Lex de
Seruilio, Liu. XXX, 19.

§. III.

dequ
tum o
teiqde
tu

tantum

um ra⸗
iurss c
expolie
hemen

X
HOR)/
muye,
magiſt
Verie
tribun
tribun
dt, 0
Tet. l
Horgt.
laam,
Alum,

6ℳ (g

neli⸗ inribusque vsque ad Caeſares. 131

nume.
* Sequemur autem in iis tradendis tempo-
Unſ rum ordinem: quo facilius ex temporum
a⸗ reique publicae ſtatu rationes cauſaeque la-

gvaſi fr.

mn . tarum legum arceſſi poſſint: quamquam
eie . tantum abeſt, vt reprehendere velimus eo-
6. z rum rationem, qui omnes leges, de eodem
e. A. iuris capite cauentes, vno in loco deinceps
n . poſuerunt ), vt potius eam rationem ve-
hementer commendemus.
4) P. Merula, Manutius, Ian. Vine. Grauina, aliique.
§. VI.
tils ho⸗
recapite Anno Vrbis CCCV, LEGESVALERIAE
e intef. MHORATTAF tres, de Dlebiſcitis, de prouoca-
bituras, I tione, de tribunorum denique, aliorumque
e ſe⸗ magiſtratuum, ſansktate, a duobus Coſſ. L.
e Valerio, et M. Horatio; ac DVILLTA, de
brs tribunis plebis ac prouocatione, a M. Duillio,
Z „ tribuno plebis, latae ſunt e). Ilarum prima,
nmd vt, quod tributim plebs iuſſiſſet, populum tene-

ret- altera, [cum reſtituiſſet Legem Valeriam
Horat. de prouocatione, a decemuiris ſub-
diskznu latam, eamque muniiſſet, ſanxit] ne quis
un u vllum magiſtratum ſine prouocatione crearet;
1463 Qui creaſſet, eum ius fasque eſſet occidi: neue
Mmd in oq caedes capitalis noxae haberetur: tertia
ii ler d denique ſanxit, vt, qui tribuni⸗ Pplebis, aedi-

I I 2 libus

n32 Lih. I. Cap. I-. De lurisprudentia media u
libus, iudicibus f), decemuiris, nocuiſſet, 1 ket
. . .„. lam /%.
eius caput loui ſacrum eſſet g)⸗- familiam ad darent

aedem Cereris, Liberi, Liberaeque, venum agne
iret. Duillia autem cautum fuit, qui ple- in, (t
, 7 . SS . men ar
bem ſine tribunis reliquiſſet, quique magiſtra- eilen
tum ſine prouocatione creaſſet, tergo ac capite inmum
puniretur. . L.
. Oommer
e) Liu. III 55. Quid iudices in hac lege ſint, neque in- retand
ter veteres luris interpretes, vti docet Liuius l. c. tur. H
neque inter recentiores, conuenit. Fuerunt enim in- etüm C
ter antiquos, qui interpretarentur Conſules: Iudi- crolanct
cem enim conſulem appellari. Quae interpretatio re- hunis pl
fellitur a Liuio, quod his temporibus nondum Conſu. (c lente
lem iudicem, ſed Praetorem appellari mos fuerit. Pe- ,261.

yizonius autem de Praetorio Diſ. I. H. 7. aediles ple-
bis intelligi arbitratur: ipſique adeo Liuio, etſi con-

cedit, de eonſulibus legem capiendam non eſſe, quia Aon
de plebeiis magiſtratibus cauerit, per quos plebi ſiua
libertas firmaretur, tamen erroris dicam ſcribit, quod Trebo
negat, iis temporibus conſulem iudicem appellari. T. Vin

Sed neque Perizoniana interpretatio placet Dukero ti gle⸗
et Drakenborchio ad Liu. I. c. Cum enim iam in lege Nele
dictum ſit aedilibus, quorſum addere neceſſe foret iu- 145 u
dicibus, ſi iidem iudices eſſent, qui aediles? Equidem Pebei
aliquando exiſtimaui, nomine iudicum hac in lege ad- Pe
pellari eos, qui quaeſtionibus, vt tum mos fuit, a morn
populo extra ordinem praeficerentur. Sed ſunt etiam fadtum
nonnulla, quae hanc ſententiam premant. )Iu.

F) Qui hac lege dicantur decemuiri, non conſtat, Nam
cos, qui litibus iundicandis crearentur, intelligi non
polſe, arguitur inde, quod diu poſt ereari demum Ann⸗
(coepti ſunt. Nec magis decemuiros legibus ſeribendis
interpretari licet, propterea quod his caueri ea lege oll l
von fit probabile, qui iam abire magiſtratu coacti buno
eIHent, atque in iudicium paullo poſt vocati tradan. XI 1.
tur. Liu. III, 56. 1

dia

cuiſet,
em d
venum
ui cle.
gilro.
ahite

nequein-
juius le.
tenim in⸗
es: Uli⸗
retatiore⸗
m Conlu.
rit. E-
Wes de.
, etſicon.
eſe, glia
plebi ſina
ibit, gvo
appellari.
Düero
m in lege
foret in⸗
Equiden
in legeal.
08 fuit,
ſunt etiam

ſtet, Nem
elligi non
ri deminn
eni es lege
atu catti
Ai tadan⸗

3 Hee

iuribusque veque ad Cazſaret. 133

2) Hac lege lIuris interpretes veteres negarunt, quem-
quam ſacroſanctum eſſe, ſed eum, qui eorum cuiquam
nocuerit, ſacrum fanciri: itaque aedilem prehendi du-
cique a maioribus magiſtratibus: quod etfi non iure
fiat, (noceri enim ei, cui hac lege non liceat) ta-
men argumentum eſſe, non haberi pro ſacroſancto
aedilem: tribunes vetere iure iurando plebis, cum
primum eam poteſtatem creauit, ſacroſanctos eſſe.
v. Liu. lL. c. Quam interpretum diſſenſionem ideo
commemorari placuit, cum vt veterum ratio inter-
retandi, tum vt ſacroſancti vis melius intelligere-
tur. Haud dubie autem nobiles ac patricii, hac lege
ctiam Conſulibus ac Practoribus cautum, eosque ſa-
croſanctos fieri, exiſtimarunt, vt ſuos magiſtratus tri⸗
bunis plebis aequarent: plebeii autem contra: quae
eſt ſententia Scbubarti de ſatis Iurisprudent. II, 51.
p. 261.

Anno CCCVI, TREBONIA Lex, àa L.
Trebonio, tribuno plebis, Lart. Herminio,
T. Virginio Coelimontano, Coſſ. lata, vt,
qui plebem Romanam tribunos tebei rogaret,
is vsque eo rogaret, dum decem tribunos
plebei faceret h): ne cooptari patricii in tri-
bunorum collegium poſſent, quod tunc
factum erat.
5) Liu. III. 65.
Anno CCCIX, M. Genucio, et C. Curtio,
Coſſ. Lex caNVLEIA, a C. Canuleio, tri-
buno plebis, de connubio plebis lata ¹), qua
XII. Tabulis derogatum £) eſt.

1¹) Liu. IV, 6.
. 1 2 K) Con-

134 Lib. I. Cap. II. De Iurisprudentia media

1*) Connubium in XII. a Decemuiris vetitum, diſcor-
diarum ſerendarum cauſa, ex euentu magis, quam
veritate, arguit Dionyſ. Hal. X. n. cum, ab vltimis
reipublicae temporibus id vetitum fuiſſe patribus cum

plebeiis, quemadmodum ingenuis cum libertinis, vi-

deatur admodum probabile.

§. VII.

Anno CCCXX, Lex AEMILIA, vt Cen-
ſura annua ac ſemeſtris eſſet, ab Acmilio Ma-
merco, Dictatore, rogata 1).
) Li. III, 24.

§. VIII.

Anno CCCXXII, L. Pinario, L. Furio,
Sp. Poſtumo Albo, tribunis militum con-
ſulari poteſtate, tollendae ambitionis cauſa
a tribunis plebis lege cautum, ne cui album
in veſtimentum addere petitionis cauſa li-
ceret m).
m) Liu. IV,; 25. v. III. Ritter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I.
103.

§. INX.

Anno CCCXXIV, Lex PAPIRIA IV-
LIA, a duobus Coſſ. L. Papirio Craſſo, et
L. Ilulio, de multarum aeſtimatione, pergra-
ta populo, lata eſt n).

u) Liu. IV, 30. Quid autem in ea lege cautum fuerit,
non traditur. Forte Lex Ateria Tarpeia potiſſimum

vepetita. v. Briſſon. Sel. Antiquit. Iur. L, 3.

§. X.

Annea
Cordhelt
Papinio⸗
ſulari
VIAE,
rentibeu
Licinio

cautum
gera e⸗
tibis a
fuit: d

rir hen

trlenuia

9) Iu.
9) Iir
9 ℳ
merun
nitum
farien
gu e
lonias
V. C
b.l
bus
Lin.
7„ A
capt
ſoene
Aliae
Tuit
lezer

mechie

l1, dileor.
k, iam
b yltüis
ribus cunm
tinis, vi⸗

vt C.
ilio Mea-

Duro,
un co-
is caud
i ANn

t. Nr. h,
214 IV.

E
perpra

utn fierit,
potiſimum

.X.

juribusque vaque ad Cazſares. 135

Anno CCCLXXXV, T. Quintio, Ser.
Cornelio, Seru. Sulpicio, Sp. Seruilio, L.
Papirio, L. Veturio, tribunis militum con-
ſulari poteſtate, Leges SENXTIAE LICI-
NIAE, vna agragia, foenebris altera, fe-
rentibus duobus tribunis plebis, Sextio,

Licinioque, ſancitae ſunt o)?: quarum illa

cautum erat p), ne quis plus quingenta iu-
gera agri polſideret 4); quae lex fere ſequen-
tibus agrariis ſemper aliquo modo repetita
fuit: altera, vt deducto eo de capite, quod vſu-
ris pernumeratum eſſet, id, quod ſupereſſet:
triennio aequis portionibus perſolueretur r.).

0) Liu. VI, 39.
p) Liu. VI, 35. Varro R. R. I, 3.
9) Appian. Ciu. L. p. 362. ſcribit, capite huius legis nu-
merum armentorum, et ingenuorum puberum, defi-
nitum fuiſſe, quem inter paſtores habere, pecuariam
facientibus liceret: cuius cauſa fuit haud dubie haec,
quo exhauſtae vrbi bellis continuis, et crebris in co-
lonias diſtributionibus, copia ingenuorum ſuppeteret.
v. Caſaub. ad Suet. Caeſ. c. 42. cf. Ant. Anguſtin. de Legib.
b. L Idem deinde Lege Iulia cautum tradit Sueten.
Caeſ. c. 42. Ceterum C. Licinius Stolo decem milli-
bus aeris ſua lege damnatus eſt aliquot annis poſt.
Liu. VII. 16.
„) Atque haec quidem, poſt XII. Tabularum ea de re
caput, prima eſt Lex foenebris, quam in adſiduo
foenebri malo, aerisque alieni neceſſitate, plures
aliae ſecutae ſunt: de quibus locus inſignis eſi apud
Tacit. Annal VI, 16. Quas tam multas de eadem re

leges, quis credat, neceſſarias fuiſſe? Scilicet tenen-.
I 4 duus

1336 Lib. Il. Cap. II. De iurieprudentia media

dum hoc eſt, fraudem ſoeneratorum multiplices vias
inueniſſe eludendarum legum: veluti, cum modus vſu-
rarum definitus eſfet lege. chirographis atque con-
uentionibus maius foenus ſibi pactos eſſe foenerato-
res: magiſtratus autem, qui mavime foeneratoribus
fauerent, maluiſſe ex chirographis, quam ex legibus,
ius dicere: tanquam debitores be neficio legis renun-
ciaſſent: alias fraudes vt taceam. Seriem legum foe-
nebrium explicat I. F. Gronon. de centeſin. et vnciit
vſur. p. m. 47 1. Scbahart. de Pat. Haripe II, 81. Nc-
G. Noodt de Foen. er Eſur. II 4.

Anno CCCLXXXVI, Lex SENXTIA LF

CINIA, de decemuiris ſacrorum ex parte dAe
plebe creandis, ab iisdem tribunis perlata %).
*) Liu. VI, 42.

K XI.

Anno CCCLXXXVII, sEXTIA LICI-
NIA, eorundem tribunorum plebis, de
conſule plebeio creando, iuſſa acceptaque,
atque ita tandem finis certaminum iſtorum
factus eſt 2). Ad eundem annum quoque a
Pighio refertur Lex ?LAETOBEIAZ) aucto-
re M. Plaetorio, tribuno plebis, de Prueto-

ribus, vt Praetor vrbanus duos lidores apud

ſe haberet, atque ſupremam ad ſoliz occalum
ius inter ciues diceret.
2) farro 1L. p. 44. Cenſorin. de die nat. c. 24. v.
Müng. V. C. Var. c. 8
§. XIII.

Anne

(. boet

et C.

Primam

4) Iir.
primit
vinum

luin

Ann
NIn, d
Munlio⸗
loerl

lex x
nitten,

caſtris
Geretur
lege,
opule⸗

Pec.)

repetit
i. 4.

mellia

gliees vias
nodus vfu.
tque don.
koenerats-
eratoribuns
rlegibus,
gis renun⸗
leguun ſde⸗
n. et vMiit

TIALE.
rte A

hata .

ALIer
dis, de
prale,
iſtorum
oque 4
uclo⸗
Prueth-
Apu
cc um

6.4. N.

iuribusque véque ad Caeſares. 137

Anno CCCXCVI, Lex PoEFTELIA, à

C. Poetelio, tribuno plebis, Coſſ. C. Fabio,

et C. Plautio, lata eſt, de ambitu, quam
primam fuiſſe dicit Liuius æ).
X) Liu. VII, 15. Legis ſententiam non ſatis clare ex
primit, eaque rogatione, inquit, nouorum maxime bo-
minum ambitionem, qui nundinas ert conciliabula obire
ſoliti erant, compreſſam credebant.

5§. XIV.
Anno CCCXCVII, Lex DVILLIA MAE-

NIA, de vnciario foenore, C. Marcio et Cn.

Manlio Coſſ. ſancita eſt, rogantibus M. Duil-
lio er L. Maenio, tribunis plebis ): item
Lex MANLIAde viceſima eorum, qui manu
mitterentur, a Conſule, nouo exemplo, in
caſtris rogata, vt inopi aerario vectigal ad-
deretur z). Ceterum tribuni plebis magis
lege, quam exemplo, moti, ne quis peſtea
populum ſeuocaret, capite ſanxerunt 4..
) Quid ſit foenus vnciorium, explicat I. E. Gronou. de
Pec. Vet. III, 13. Idem. Lege XII. cautum, nune
repetitum et ſanéctius iuflum: quare hane legem La-
cit. A. VI, 16. omittit. .

2) Auro ſoluenda: vnde aurum miceſinarium. Liu.
XXXVII IO. pendenda ab ipſis manumiſſis. Arrian.
Diſ. Epictet. III, 26. in manumiſſione iuſta: quam-
quam et ipfi manumiſſores aliquid dediſſe videntur.
Feſt. voc. manumitti.
2) De hac lege v. omnino P. Burmann. de EVectigal.
Fap. Rom. c. X. * .

15 §. XV.

38 Lib. . Cap. II. De Iurisprudentia medie

§. XV.

Anno CCCCII, P. Valerius Poplicola,
et Martius Rutilus II. Coſſ. foenebrem rem
aggreſſi, aeris alieni ſolutionem in publi-
cam curam vertere, creatis Quinqueuiris
Menſariis, qui rem ſumma aequitate, vel
ex aerario ſoluendo, vel aeſtimatione, ad-
miniſtrarunt ). Ad eundem annum refer-
tur Lex oVINIAC) tribunicia, vt Cenſores
ex omui ordine optimum quemque curiatim in
ſenatum legerent d).

b) Liu. VII, 21.
c) Feiſt. voc. Praeterizi Senatores: v. Pigb. Annal. a. 402.

p. 292. Tom. I.
4) v. Drakenborch. ad Liu. XXXIX, 42.

§. XVII.

Anno CCCCVII, T. Manlio Torquato,
et C. Plautio Coſſ. Lex incerti auctoris lata
eſt: qua Jſomunciarium tantum ex vnciario
Joenus faltum, et in penſiones asquas trien-
nii, ita vt quarta praeſens eſſet, ſolutio oe-
ris alieni diſpenſata eſt e).
*½) Liu. VII, 27.

§. XVIII.

Anno CCCCXII, C. Marcio Rutilo IV.
et Q. Seruilio Ahala III. Coſſ. Lex MILITA-
RIS SACRATAF) lata eſt, ne cuius militis

fſripti

NMdituemn

lun f.
dem an
tribuno
etet 8
uit e⸗
100⁰
eeE
(rear::¹
5) Kr
ſaerat
milita
e
rege
3 U
9) 1i
niam
ori⸗,
Ueit.
verbi⸗
aliud
LE
R. R.
dden⸗
iſtin
d he
60)
zar
nigi
anile
betan
zibu⸗
i

nedie

licoh,
n tem
publi.
ueuiri⸗
e, vel
e, .
Nieker.
enſortr
timn in

1 40n.

hquato,
oris lat
ciorio
O tien-
lutio N⸗

juribusque vsque ad Caeſares. 139

ſeripti nomen, niſi ipſo volente, deleretur:
additumque lege, ne quis, vbi trihuna mi-
litum fuiſſet, ordinum ductor eſſet g). Eo-
dem anno Lex GENVCIA; a L. Genucio,
tribuno plebis, rogata eſt, ne ſoenerare .
ceret h): item aliis plebiſcitis cautum, ne
quis eundem magiſtratum intra decem an-
nos caperet; neu duos magiſtratus vno anno
gereret; viezae liceret Conſules ambo plebeios

creari ). e
F) Sacrata dicitur, quod, qui contra feeiſſet, capit
ſaeratur, cuius generis apud alias etiam gentes leges
militares ſacratas fuiſſe, docçet Perizon. Animaduerſ.-
THiik. c. NX. p. 418. cf. Erneſtt V. C. Clau. *. Ka⸗

crataé.

2) Liu. VII, 41.

b) Lia. VII, 42. Fenerare ſemper ſi ſi gniſficat, pecu-
niam ſub foenore locare: id enim eſt diſcrimen foe-
noris, ac mutui. V. Noodt. de Foenore er Wſun. 1, 3.
Taci A. V. L 16. ſententiam huius legis exprimit his
verbis: Poſtremo vetita verſura. Verſura autem nihil
aliud eſt niſi focnus. v. Salmaſ. de M. V. c. VII. et
JI. F. Gronon. de Centeſ. Vſur. p. m. 535. Ex Caton.
R. R. init. viri docti non abſurde putant, hac lege
poenam quadrupli in foeneratores ſanétam. v. A. Au-
guſtin. h. I. Huc adde locum Appian. Ciuil. lib. I. qui
ad hanc legem reſpicere videtur: i o ri ααα,
gen davs εαο*3 réοας 5 Snkie,, 7 &raα dαταννταας 6e;-
670α gevs de xeoxlov 70 75ö BSigæ7s, 64 6*
xarv& *es õ . 34 ιοεÜ4*ν rο„ςααιο τ α 7a6α
a²ρααιο απςοσsgας. sο ⁵ a „νnu₰—, Teν6
arsieasres srices τ½εÜXνν,e. Eh. e. veteri lege quadam
vetante verſuram, aut, qui foenerarent, multam deben-
tibus. Cum itaque longa conſuetudo vſuras confirmaſſet,
bi quidem vſuras e moribus exigebant: debitores vero,
bellæ

140 Lib. M. Cap. II. De lurisprudentia media

bella ac ſeditiones proximas cauſati, ſolutionem differe-
bant: erant vero etiam, qui minarentor, ſe muliam po-
pulo a foeneratoribus ex lege perituros eſſe. Quem lo-
cum egregium prepterea adſeripſi, vt intelligeretur,
etſi conſuetudine non ſeruarentur leges, tamen non
fuiſſe abolitas dicendas, Poenae quadrupli foenerato-
ribus impoſitae meminit etiam Mon. in Diuin. in
Ceecil. c.. qui conuicti quadrupli condemnari ſoleant,
vt alene aut pecunine ſub grauisribus vſuris foeneratae,
quam pro conſuetudine. E quibus colligas, quadrupli
hanc poenam forte lege Genucia ſtatutam etiam poſt-
ea fuiſſe retentam, cum vſuras capere rurſus inua-
luiſſet. Nam tametii haec lex de foenore videtur
poſtrenia fuiſſe, Tac. IL. c. tamen non ſeruata, ſed

variis artibus eluſa: vti intelligitur ex Appiano l. c.
vt deinde neceſſe eſſet, fraudes quoque illas nouis le-

gibus excludere.

¹) Lin. VII 1, 42
F. XIX.

Anno CCCCXV, T. Aemillio Mamercino-

et Q. Publilio Philone Coſſ. tres leges Pv-
BLILIAE, aduerſae nobilitati, a C. Publi-
lio Philone, dictatore, latae ſunt, vna, vr
tlebiſcita omnes Quinites tenerent“ altera,
vt legum, quae comitiis centuriatis ferrentur,
ante initum ſuffragium patres auctores fie-
rent“ tertia, vt alten vtique ex plebe Cenſor
erearetur &).
) Liu. VIIH 12. To. E Gronou. Obſeru. 1, 25.

Anno CCCCXVIII, Lex ?OETELIAPA-

PIRIA, 2 duobus Conſulibus C. Poetelio et

L. Papi
ruiſet,
Aut in
hona dr

lu nex
necdtere

ſoener
nepietel
eius D
Ii.
dulis
corpo
nem n
Gam,
non
inptn
len 4
gue
) Lin
iure?
intere
potun
ditor
et fo⸗
ſuiſſe
in,
Vorr.
87
(
iſon
C. h.
unde
d en
rie l.

i

elis

ſ Eifere.
ultan po.
Uem lo.
igeretur,
men non
benerato⸗
Diuin. in
i ſolunt,
Leneratle,

Guadrupli.

tam poſt⸗

ſus imia.

e videtur
ata, ſed

Hians c.

nouis e⸗

mercino

ges PV⸗
. Publi-
—
VIIA,
Atera,
rentur,
u Fr.
Cenſer

imribusque vsque ad Cazcſares. 141

L. Papirio, lata, ne quis, niſi qui noxam me-
ruiſſet, donec poenam luenet, in compedibus
aut in neruo teneretur: pecuniae creditoe
bona debitoris, non corpus obnoxium eſſet ).
Ita nexi ſoluti: cautumque in poſterum, ne
necterentur m). Legis huius cauſa, vnius
foeneratoris crudelitas. [de h. l. cf. Can-
negieteri Diſſ. de Sedtione Debitoris, extat in
eius Diſſert. L. B. 1744. 4.]
, Liu. VIII, 28. Suidas voc. lios. Hac lege XII. ta-
bulis derogatum, quibus Sectio debitoris, nexusque
corporum ſanétus erat. In lege autem XII. Sectio-
nem non eſſe diſciſſionem corporum, membratim fa-
Gam, vti et antiqui crediderunt, et hodie adhue a
non paucis creditur, eum Bynkersboek. Ohj. I, I. tum
inprimis Taylor. V. C. in Diſſ. ad Legem Decemuira-
lem de Sectione Debitoris, abunde oſtendunt: etſi vter-
que Scdtionem diuerſa ratione interpretantur.

m) Liu. l.c. ex quo manifeſtum eſt, nexum corporum
iure amplius fieri non potuiſſe. Nam ſi factum eſt
interdum, vt necterentur debitores, inde id iure fieri
potuiſſe, non eſt conſequens. Neque negamus, cre-
ditoribus ſe nexos et poſtea dediſſe inopes debitores,
et forte etiam ius ex conuentionibus eiusmodi diétum
fuiſſe a Praetoribus, et magiſtratibus, morem po-
tius, quam legem, obſeruantibus. Quod autem apud
Varr. LL. VI. p. 58. ed. D. Gothofredi, dicitur, id
C. Popillio rogante Sulla dictatore ſublatum, ne fieret;
et omnes, qui bonam copiam eiurarent, ne eſſent nexi
diſſoluti: in eo pro C. Popillio haud dubie legendum
C. Poetelio: verba autem Sulla dictatore videntur ali-
unde irrepſiſſe. Niſi quis malit hunc locum referre
ad eam legem, de qua eſt apud Eſt. vocabul. vncia-
ria Lex. de hac lege eſt Neubauſ. V. C. Diſſ. dogkiſſi-
ma ad Legem Perillism.
§. XXI.

142 Lib. M. Cap. H. De lIurisprudentin media

F. XXI.

Ad annum CCCCXIIII, refertur Lex
ATTLIAR), Az dandis a Praetore Vrlano,
cum maiore purte tribunorum plelis, tuto-
ribus in vrbe o). Sed auctor et aetas incer-
ta. Hoc conſtat, eam eſſe anno DLXVI.
antiquiorem p).
n De ſcriptura nominis huius Legis, vid. Ozze V. C.
in Praef. T. IH. Tbeſ

90) pr. L. de Artilian. tut.
) Liu. XXXIX, 9 1

§. XxII.

Anno CCCCL, P. Sulpicio et P. Sem-
pronio Coſl. lex lata eſt 4), ne quis templum
aramue iniußu ſenatus aut tribunorum plebei
partis maioris dedicaret r).
9) Liiu. IX, 10.
r) Eaque videtur ipſa illa Papiria apud Cic. dom. c. 50.
quam ille vererem tribuniciam vocat: quamuis diſſen-
tiat Balduinus, Iurisprud. Mucian. p. m. 88.

z. XXIII.

Anno CCCCLIV, M. Valerio Coruo V.
et Q Appuleio Panſa Coſſ. Lex OGVLNIA
a duobus fratribus Ogulniis, tribunis ple-
bis, promulgata, de augendo Pontificum et
Augurum numero, communicandisque cum ple-
beiis ſacerdotiis S)e item Lex VALERIA, àa
Conſule, de prouocatione, diligentius ſan-
cita:

citat e

nirgit

Lerlus

he fach
num en
tis vali
dur ui
3)) Li.
¹) Li.
ek, ſe

Uuanda⸗

Plus .

Nor
de pl⸗
ges N.

te 9)

lefertn
dintg ,
4) 6.
44
*) M.

mellia

tur Lex
Vrheno,
1, tutl.
§ incer⸗
NLXVI.

Oue V. l.

. Ken.
templum
hei

em e 60

nis illen⸗

ruo V.

GVLNIA

Unis ple⸗
fen m en
eU nnpl.
12114,

Nius ſin⸗
ita:

iuribuscque vaquk? dad Caueſares. 14

cita: qua vetitum, eum, qui prouocaſſet,

virgis caedi, ſecuriue necuri ſi quis ad-

uerſus ea feciſſet, nihil vltra, quam impro-

be faätum, adiecit. Id, qui pudor homi-

num erat, ait Liuius, viſum vinculum ſa-

tis validum legis: nunc vix ſerio ita mine-
tur quisquam?).

5y) Liu. X, 6.
2) Liu. X. 9. tertio ea tune, poſt reges expulſos, lata
eſt, ſemper a familia cadem: cauſam, ſaepins reno-
uandae, haud aliam fuiſſe, putat Liuius, quam quod
plus paucorum opes, uam libertas plebis, potuerint.

b. XXIV.
Anno CCCCLXV, HORTENSIA Lege,

de plebiſcitis, a QC Hortenſio Dictatore, Le-
ges Valerin, ac Publiliag, diligentius ſanci-

tae u). Ad eundem annum et auctorem
refertur etiam altera HORTENSIA, de nun-
dinis x): vt etiam nundinae faſtae eſſent.

u1) Gell. Noët. Att. XV, 27. L. 2. §. 8. D. de. O,. Iur.
§. 4. Inſt. de I. N G. e C.
*)) Maerob. Sarurn. I, 20.

§. XXV.

Anno CCCCLXVII, Lege MAENIA „.
de comitiis, a C. Maenio, tribuno plebis, re-
petita ac renouata eſt Lex Publilia: de qua
ſupra §. XIX.
„) Cic. Brut. c. 14. v. I. E. Gronou. Obſ. I, 25. . Plias

e Cic. loco facit Legem Curiam, Marnia priorem:
male, vt cuique locum inſpicienti patet.

§. XXVI.

144 Lib. II. Cup. II. De lurisprudentia media
Anno CCCCLXXXVIIII, Coff. C. Fa-
bio III. et Q Mamilio Vitulo, Lex TITIA
2) auctore C. Titio tribuno, lata, de quae-
Morum numero duplicando, et quu?ſtoriis pro-
uinciis ſortiendis item M ARGIA, de cenſu-
ra bis non petenda, a C. Marcio Cenſore 4)
rogata, adſignantur à Viris doctis.

2) Ct. Muren. c. S. ad 4. . v. Graeu.
4) Plutarch. Coriolan. 'aler. Maxim. 1V, I.

Ad annum CCCCXC, er M. Laetorium
Plancianum, tribunum plebis, auctorem,
etſi non ſatis certo, refertur Lex LAETO-
RIA, de circumſeriptionibus adoleſcentum b):
quae rei priuatae judicium fecit publi-
cum c): minorennitatis annos definiuit d);
uinauicennaria e) inde dicta: adoleſcentes
inſtipulari †) vetuit, deceptos dolo malo
in integrum reſtitui iuſſit: adoleſcentibus-
que, non omnibus, ſed laſciuis ac demen-
tibus tantum, curatoris dari g).
b*) Cic. off. III, 15.

c) Cic. N. D. III, 30.
4) L. 2. C. Tb. de donation. cf. Cuiac. Obj. XIX, 33.
e) Plaut. Pſeud. I, 3, 69.
P) Plaut. Rud. V, 2, 24. Suer. Lib. I. Rbezor. ap.
Priſcian. et inter fragment. Juer.

2) Capi-

4

) Chit

69. int
b.l. et

dilpute

Ad:
Hibut V
gue cor
aucktort
men id
4lupia
9 Gel⸗
10. 1 .
¹) Myr
put .
H v.

X
funde
tantun
it, yt
tenti
ſtet ,n

in Cap

gide⸗

0 X
guod
luud

ETITIA
Ge guue.
iig hyo⸗
le enſe.
nlore9)

erortomn
nckorenn,
LAEIo-
emum )
ninit 4).
Neſcentes
olo mal
ſcentibus
c emmen;

1I1 *

Barf. ).

ℳ.

iuribusque vique ad Caeſares. 145

g) Capitol. M. Amton. c. 10. quem Heineccius Hiſt. Iur. I,
59. interpretatur perperam. v. Erneſti V. C. Clau. Cir
b.l. et Ritter. V. Ill., ad Heineec. l c. De hac lege eſt
diſputatio Hieronymi Herzeri, V. C. Tipt. 1749

§. XXVIII.

Ad annum DIV, Lex PAFTA de Virgi-
nibus Veſtalibus h) e populo legendis, ſortito-
que capiendis, refertur a Pighio. Quod etſi
auctoritate teſtimoniorum non ſtabilitur, ta-
men id certum eſt, antiquam eam legem, et
a Papia Poppaea :) diuerſam, eſſe ).
b) Gell. N. A. I, 12. [legitur etiam Papillia in Buſſidiano.
ib. in not. p. 76.]
i) Meruls de legibus Rom. p. 275. et Iac. Gothofr. ad

Leg. Pap. Popp. c. 3. exiſtimant . Papiae Poppaeae ca-
put fuiſſe.

) v. Heinecc. Coumenr. ad Leg. Pap. I, 1.

Anno DXX, Lex AEBVTIA, cuius vnus
fundus eſt Gellius /), adſcribitur: de qua
tantum non omnia incerta et obſcura ſunt,
ita, vt non ſolum auctor tempusque, et ſen-
tentia eius, ſed ne titulus quidem, con-
ſtet m). Eam XII. tabulis, certis quibusdam
in capitibus, derogaſſe, et de centumuiris ali-
quid conſtituiſſe, hoc vnum non improbabile.
N. A. XVI, 10. Nam monumentum illud Actorum,

quod i in Zaſii Caralogum Legum exhibet Carendaus,
haud dubie ſuppoſititium eſt.

K m) Varie

146 Lib. H. Cap. II. De Iurisprudentia media

m) Varie inſeribitur a viris doftis vel de legibus, vel
de Centumuiris, vel de actionibus centumuiralium cauſa-
rum. Sunt, qui, hanc legem de ſolis vocabulis an-
tiquis quibusdam cauiſſe, exiſtiment: v. c. Oο V. C.
in Praef. T. III. Tbeſaur. Iur. p. 24. quod non fit
probabile. Siccama de Iudic. Centumuir. I, 8. ea lege
Centumuiros conſtitutos, putat. Quod ſane, ſi tem-
pus legis Aebutiae eſſet id, quod ei adſignatur, pro-
pe a vero abeſſet, propterea, quod circa idem tem-
pus Centumuiri creati ſunt.

Anno DXXVI, SsCATINIAR), de nefan-
da Venere o), imputatur a viris doctis; quod
aeque incertum ac dubium eſt p). Poenam
porro decem millium ſtupratori hac lege
impoſitam, ſtatuunt ex Quinctiliani loco :
quod ipſum non eſt extra controuerſiam,
cum exempla apud Valerium Maximum 7),
et Suidam *), et locus Auctoris ad Heren-
nium?), doceant, poenam mortis ſtupra-
tori irrogatam fuiſſe.
„) Ita enim ſcribendum, non Scantinia. v. Chriſtii V. C.
Diſſ. de Lege Natinia. cf. Io. Guil. Hoffmann. Comm. ad
Leg. Iul. de adulter. I, 20. Pighb. ad a. 526. p. 116. I. II.
Eam nomen accepiſſe ab impuro homine quodam,
Scantinio, criminis iſtius condemnato, (v. Val.
Max. VI. 1.) exiſtimat Hotomann. de Legib. Noodt.

Comm. ad Dig. p. 337. aliique: quod non eſt credibile.
Auctorem Aricinum fuiſſe, tradit Cic. Phil. III. 6.
0*“) Cic. Phil. III, 6. ad Diu. III, I12. et I4. cf. Gra.
uin. Or. Iur. Ciu. p. 432. ed. III. Maſéouii.
„“) Pighius refert ad a. 60I. propterea, quod Cic. Phil.
III, 6. eam poſt Voconiam ponit.

7) Luinctil-

Ann

dauben

Apume
4) C.

Ann
et Vale
l ful

nius e
Noyel
4) Iu
bitur
Piyh⸗
5
II.,
illa
entin
haec
münit
on
Me
mina
lant

) de
perft
iorihi

1 Media

Ggilus, vel
ium (au/.
dabulis an.

OtoV. C.

od non ſit.
. ea ere
ne, ſi tem.
atur, pro⸗
idem tenmn⸗

le nlfon.
is; quoch
Poenam
ac lege
loco:
uerfiam,
mum †),
Heren-
5 ſtupre

DrſtäNO.

1.Cumm 41
116. L.I.
e quodam,
(.
gii. Mot.
E crecibile.
I III6.
11 c. Ge.

o30 Fli

iuribusque viqué ad Caeſares. 147

4) Quinctil. Inſt. Or. IV, 2. n. 68. II, 4.
r) Val. Maxim. VI, I.
5⁵) Suid. v. äibs Xν†+⅓q⁄ραο,

dt) Auct. ad Herenn. IV, 8.
§. XXXI.
Anno DXXIX, Lex PVPIA, de ſenatu
habendo 2), refertur a Pighio: ſed nullo
argumento.
u) Cic. ad Diu. I, 4. ad Q. frat. II, 12.

§. XXXII.

Anno DXXXIV, M. Aemilio Lepido II.
et Valerio Laeuino, Coſſ. Lex METELLA X),
de fullonibus ), ſancita eſt: quam C. Flami-
nius et L. Aemilius, Cenſores, dedere ad
populum ferendam, vt auctor Plinius eſt.

x) Ita apud Plinium H. N. XXX, 17. conſtanter ſcri⸗
bitur. Neque vero cauſae quidquam eſt, quare cum
Pigbio ad a. 533. 1. II. p. 137. SWchubart. de TFat. Iurispr.
II. 7zo. p. 379. aliisque, Metiliam reponamus. Nam
illa ratio, quod leges a gentilitiis nominibus appel-
lentur, adeoque Caecilia, non Merella, dicenda foret
haec Lex, nihili eſt. Sunt exempla legum, a cogno-
minibus auctorum nominatarum: Lex Glaucig apud
Aſcon. Verr. I, 9. Coctia, Cic. ad Attic. IV, o. In
Merella eo minus res dubitationis habet, quod et fe-
minae, quae alias nomine gentilitio proprie appel-
lantur, Mezellae dicuntur.

„) De poliendarum ſcilicet veſtium ratione, ne quid ſu-
perflui ſumtus in ea re fieret. Adeo, inquit Plinius, Mma-
ioribus omnia curae fuere. Eſt itaque ſumtuaria lex.

K 2 §F. XXXII.

148 Lib. II. Cap. II. De iurisprudentia media

§KF. XXXIII.
Anno DXXXVI, P. Cornelio Scipione,
T. Sempronio Longo, Coſſ. Lex CLAV-
DIAZ), a QC. Claudio, tribuno plebis, ad-
uerſus ſenatum lata eſt, ne quis ſenator,
quiue ſenatoris pater fuiſſet, maritimam
nauem, quae plus quam trecentarum ampho-
rarum eſſet, baberet. Id ſatis habitum, ad
fructus ex agris vectandos; quaeſtus omnis
Patribus indecorus viſus. Idem Lege lulia
repetundarum repetitum poſtea 4).
4) Liu. XXI, 63. ad q. I. v. Duker. Eam legem haud
dubie intelligit Cic. Verr. V, 18.
4) L. 3. D. de excuſation. et vacat. munerum.
§F. XXXIV.
Anno DXXXIX, Q. Fabio II. et T. Sem-
pronio, Coſſ. Lex oPrPIA, de cultu mulie-
rum b), a C. Oppio tribuno plebis, rogata
eſt, abrogata XX. annis poſt, multum diſ-
ſuadente Catone.

*) Liu. XXXIV, I. Tacit. A. III, 33. Memoranda eſt Io.

Guil. Hoffinanni Diſſ. de Lege Oppia. Francof. ad Viadr.
1736.

§. XXXV.

Anmo DL, M. Cornelio, P. Cornelio

Tuditano, Coſſ. Lex CINCIA, de donis
ac muneribus c), a Plauto d) muneralis dicta,
oppoſita patronorum auaritiae, donandique
facilitati, a M. Cincio Alimento, tribuno
plebis

Plebis,
5 ls
ſet: ne
i in d.

eenixet

9 Li.
71. al
4) H.
*) hoe
narion.
1,644
) Com
tarius
.56.
) P

Anmn
Muuc
bis ue
ſurm
Cus
reptun
Legi!
except
d pn
Eidem
1,
P. bor
enim
inquo
Verbo⸗
lem ,

edli

ipione,
CLAV=
dis, Ad⸗
enutor,

itinmAn

ampho-
Gin, 4d
otnbis
ge lulin

em haud

T. Senr-
, mulit-
rogata
D,
cu dil⸗

Anda eſt l.
ad Hiadr.

ornelio

le Mit
Cichi
tribuno

iuribusque vsque ad Caeſaree. 149

plebis, lata eſt. Cautum ea fuit, ne quis,
ob cauſam orandam, donum munusue cape-
ret: ne quis vltra certam ſummam donaret?):
vt in donationibus mancipatio traditioue inter-
ueniret e). Ceterum imperfecta fuit ).

c) Liu. XXXIV, 4. TLacit. Annal. XI, 5. Cic. Orat. II,
71. ad Attic. I, 20. Caron. mai. C. 4.
d) Feſt. voc. muneralis.
[*) hoc caput haud dubie ſpurium eſt, v. de Retes de Do-
nation. P. IV. c. 19. H. 3. JJ. in Meerm. Tbeſ. L. VI.

p. 644. Jc.]
e) Commendandus omnino Frid. Brummeri Commen-
tarius de Lege Cincia. cf. Scbulting. Iurispr. Anteiuſt.

p. 561. ..
F) Vbian. Fr. I, 2.

§S§. XXXVI.
Anno DlIL VII, Cn. Cornelio Cethego, Q.
Minucio Rufo, Coſſ. C. Atinio tribuno ple-
bis auctori, ATINIA Lex, de rebus furto
ſurreptis non vſu capiendis g), adſignatur.
Cuius legitima verba füerunt: quod ſur-
reptum erit, eius aeterna audctoritas eſto h).
Legi XII. tabularum ſubrogauit in eo, quod
exceptionem addidit, ſi res furto ſurrepta
ad priorem dominum reuerlſa fuerit à).
Eidem anno tribuenda videtur Lex POn-
CIA, de prouocatione &£), vt auctor eius ſit
P. Porcius Laeca, tribunus plebis. Potior
enim eſſe debet aucétoritas denarii argentei,

in quò figura ciuis Romani prouocantis, cum

verbo PROVOcC. in vna parte, in altera au-
tem p. LAECA inſcriptus, conſpicitur?!), po-
K 3 tior,

150 Lib. II. Cap. II. De lurisprudentia media

tior, inquam, quam cetera argumenta, qui-
bus haec Lex Nl. Porcio Catoni, quaſi aucto-
ri, adrogatur. At Feſtus tradit ille qui-
dem m), Catonem pro ſcapulis ciuium di-

xiſſe, ſed inde nihil aliud eſt conſequens,

quam hoc ſummum, eum Legem hanc ſua-
ſiſſe. Ea lex ſola pro tergo ciuium lata Li-
uio videtur, quod graui poena, ſi quis ver-
beraßet necaſſetue ciuem Romanum prouocan-
tem, ſanxit n). Ceterum lege Porcia reis
exilium permiſſum fuiſſe, ex Salluſtioo) col-
ligunt †), non abſurde.

g) Cic. Verr. I, 42. g. 2. Inſt. de vſucap.
b5) Gellius N. A. XVII, 7. vbi memoratur diſputatio ve-
terum Ctorum, vtrim haec lex in praeteritum, an
in futurum lata fuerit: de qua quaeſtione vid. Menard.
ad Cic. I. c. Balduin. Iurispr. Maciana p. 28 I.
¹) §. 3 TIuſt. de Vſncap. v. Balduin. Comm. ad leges XII.
Tab. c. 20. p. m. 103. ſéqq. Ceterum ſeripſit Hadrian.
Pulukene de Lege Atinia, in L. IV. Tbeſauri Otto-
niani, Ioſ. Ternandez de Retez Select. Succiſ. ad Leges,
Eaiéta, Principumque Conſtitutiones, ex quibus probibi-
a vfucapio' eſt: cui accedit ad Leges Atiniam Plautiam
Iuliamque de Vi et Repetundarum Academica feriata
Jelectio. Salmant. 1663. 4. quod opuſculum rariſſimum
in Meermann. Theſ. L. VI. inlatum. cf. Maianſii Dis-
putat. Iur. LXVII.
k) Liu. X, 9.
7) v. A. Auguſtin. de Legibus et &Ce. h. I. Pighbius ad a. 556.
m) Feſtus.

2) cf. Cic. Rabir. c. 4. Verrin. V, 63. Plinio autem H.

N. VII, 43. dicitur lex Porcia de iure virgarum.
0) Salluſt. B. Catil. c. 22. Iunc lex Porcia aliaeque leges para-
tae ſunt, quibus legibus exilium damnatis permiſſum eſt.
. 5d) Nicol.

Ne.
ſaur. M.

Anno
nucio T.

rlui q
bis, ex

tumque
lunice ei
Romanie
cilitas f
nehriben
fraudis
Teatar
ita lbde⸗
9 Lir

Auv
BIA Aa
anno l.

chio,

cohin
Caula!
Paullo
conlali
anmno
hand
Cicero
ſüperi

nectia

9, qui.
aucdo.
le qui.
ium di.
equens,
nc ſun.
lata Li.
Hir Wr-
Ouocan.
cia reis
00) col.

putatio re⸗
ritum, an
d. Menard.
er XII.
it HMdrin.
ſun 0, Onto⸗
l.ad Legeh⸗
us grol Ui.
9 Pluutiam
ia firiltd
raridimum

Mianſd D.

11ℳ. .

,nten A4

.
elyerhard
niſun et.

1) Nor

—

iuribusque veque ad Caeſuree. I51

p) Nicol. Antonius de Exilio, I, 5. p. 22. in L. III. Te-
Jaur. Meermann. V. C.
§. XXXVII.
Anno DLXI, L. Cornelio Merula, Q Mi-
nucio Thermo, Coſſ. SEMPRONIALex, de
rebus créditis, a M. Sempronio tribuno ple-
bis, ex auctoritate patrum lata eſt 9), ſci-
tumque, vt cum ſociis ac nomine Latino pe-
cuniae creditae ius idem, quod cum ciuibus
Romanis, eſſet. Etenim, vt ſcribit Liuius,
ciuitas foenore laborabat: et cum multis foe-
nebribus legibus conſtricta auaritia eſſet, via
fraudis inita erat, vt in ſocios, qui non tene-
rentur iis legibus, nomina transſcriberent:
ita libero foenere obruebant debitores.
9) Liu. XXXV, 7.

§. XXXVIII.
Anno DLXXIII, Lex CORNELIA BA E-

IA a Coſl. de ambitu r) rogata eſt. Eidem

anno Lex oRCHIA, ſumtuaria, a. C. Or-
chio, tribuno plebis, lata, qua numerus
conuiuarum finitus *), ſubſcribenda eſt ?).
Cauſa fuit, luxuria ab exercitu Aſiatico
paullo ante in vrbem inuecta ). lisdem
conſulibus Lex ANIA, plebiſcitum, de
damno iniuria dato, adſignatur a Pighio:
haud ſcio an nullis rationibus idoneis. Eam
Cicero æ) appellat de iuſtitia. Omnibus
ſuperioribus legibus de damno iniuria de-
K 4 rogauit.

1i52 Lib. Il. Cap. I. De lurisprudentia media

rogauit 7). Tria ad minimum capita ha-
buit: ſed, altero quid cautum fuerit, mul-
tis licet in eius argumento eruendo virorum
doctorum z) conſumtis diſputationibus,
hodie non conſtat. Cetera omnia peruul-
gata ſunt 4).

r) Liu. XL, 19. Argumentum ipfius Legis non eſt liqui-
dum. Nam fragmentum orationis Catonianae apud
Noniu'u, vnde Sigonius ſententiam colligere voluit, ad
aliam legem Baebiam pertinet, de qua Liu. XL, 44.
vti intelligitur e Feſto, voc. nogat.
5½) Macrob. Saturn. II, 13. Eiſt. voc. obſonitauere. vid.
Scbubart. de fat. Iurieprud. Rom. II, 76. cf. Frid. Plar-
neri V. C. Exercitatio II. de Legibus ſumtuariis Romano-
rum. de gente Orchia ne dubitatio ſit, v. Fabrett. inſer.
p. 6 36. n. 305. cf. etiam Hagenbuch. Epiſt. Epigr. p. 132.
2*) Nam Macrob. l.c. dicit, eam latam eſſe tertie anno
poſt Catonis Cenſuram: haec autem incidit in anmum
570. Liu. XXXIX, 41.
u) Liu. NXXXIX, 6. Flor. III, 12. Auguſtin. de ciuitat.
Dei II, 21. III, 21.
*) Cicero Brut. c. 34. extr. ex eaque dicie multam eſſe
petitam ab L. Sabellico: quod ſcilicet ex ea lis infician-
do creſcebat in duplum.
) L. I. D. ad L. Aquil.
*) Claud. Chiftet. de ſecundo legis Aquiliae capire, T. V.
Tbeſ. Iun. Otton. Cuiae. Parat. D. et C. hb. t. Rynkers-
boeck. Obſeru. I, 13.
4) Hanc legem interpretati ſunt iuſtis diſputationibus
Fr. Balduinus, Io. Sarez de Mendoza, cuius commen-
tarius extat in Mieermann. V. C. Tbeſaur. Iur. T. II.
sc denique Ger. Nosdtius.

F. XXXIX.
Anno DLXXIV, A. Poſtumio Albino, C.

Calpurnio Piſone, Coſſ. Lex annalis, viciA,
ab

b L.

quot n
rent caj
line indh
3) IL.)
ekellit
fuerit,

ad h..

nelius

Anne
Ti. Sen
Lex, d.

in e n⸗
M. (la
4, .
N omme
reyt 0).
Launi
ſenta
) Lin.
3) Liu.

Ann
et Cn.
lex,
nio Se⸗
poſtern
niun,

medio

ita hu.
t, mul-
jirorum
onibas,
peruul⸗

nettligvi.
nae apnid

voluit, adl

mere. vid
ilt El.
Romano⸗
yert ihſtr.
ertis anno
in anmum

e ciuitat.
nulranm
is infician⸗
ite, 1V.
Hlert⸗

tationibus
Scommtten⸗
r. L.!.

1

iuribusque vquz ad Cazſares. 153

ab L. Villio, tribuno plebis, rogata eſt:

quot annos nati quemque Magiſtratum pete-

rent caperentque ?): inde cognomen fami-
liae inditum, vt Annales appellarentur.
b) Lin. XL, A4. primam fuiſſe dicit, quod ex ipſo Liuis
refellitur XXV, II. Itaque id ita capiendum, vt prima
fuerit, quae id diligentius ſanxerit. v. Drackenborch.
ad h. I. et Duken ad Lin. XXV, Iu& cf. de legibus an-
nalius Dodwell. Praelection. Cambd. XII.
Anno DL-XXVII, C. Claudio Pulchro,
Ti. Sempronio Graccho, Coſſ. CLAVDIA
Lex, de ſociis, a conſule rogata eſt: qui ſo-
cii ac nominis Latini ipſfi, maioresue eorum,
M. Claudio, T. Quinctio Cenſoribus poſtque
ea, apud ſocios nominis Latini cenſi eſſent,
vt omnes in ſuam quisque ciuitatem redi-
rent c). Cauſa erat, quod, ſociis nominis
Latini plerisque Romam migrantibus, de-
ſerta oppida, deſerti agri erant 4).
c) Liu. XLI, 13.
d) Liu. XLI, 12. ad q. I. v. Duker.
§. XI. I.

Anno DL XXXV, C Marcio Philippo II.
et Cn. Seruilio Caepione, Coſſ. vocOoNIA
Lex, teſtamentaria, lata eſt a QC. Voco-
nio Saxa, tribuno plebis, quae ſanxit in
poſterum, qui poſt A. Poſtumium, Q. Ful-
uium, cenſores, cenſus eſſet, ne hberedem
K 5§ vir-

154 Lib. I. Cap. II. De lIurisprudentia media

virginem neue mulierem faceret e)? neu mu-
lieri vlira centum millio H. legaret fF):
neue, gui cenſus eſſet, plus cuiquam legaret,
quam ad beredem beredesue perueniret g).
In qua lege Voconius vocabulum cenſus non
pro eo, qui maximum cenſum haberet, qui
claſzcus dicitur, vt Aſconius h), et cum eo
recentiores plerique interpretantur, ſed pro
ciue Romano, poſuit: quod nemo, niſi
qui ciuis eſſet, dedicare bona ſua in cen-
ſum poterat. Sed in eo vocabulo calumnia-
bantur, qui heredem ſuam filiam aliamue
feminam ſcribere vellent. Nam cum cen-
ſus non ſeuere amplius perageretur, mul-
tique ciues eſſent incenſi, hi, qui bona ſua
ad mulierem transferri vellent, non cenſe-
bantur, adeoque Lege Voconia ſe non te-
neri credebant. In quo quidem plerum-
que tuebatur eos iurisdictio Praetoris 4).

Alii fideicommittendo legi fraudem fa-

ciebant ).

e) Cic. Verr. I, 42.
F) Dio Caſſ. Lib. LVI.
g9) Cie. Verr. 1, 43. br. Inſt. de Leg. Falcidia. hoc caput
in vniuerſum licentiae legandi oppoſitum erat.
) Aſcon. in Cic. I. c. v. L. F. Gronou. de Pecun. Vet. III.
15, p. 344.
4) Cic. Verr. l. c.
E) Cic. Fin. II, 17. De lege Voconia ſcripſit Fr. Balduinus

in Comm. de Legibus: ſed optime Iac. Perizon. Diſſert.
Triad. II. conf. Abr. Wieling. Lect. Iur. Cin. I, 19./44.

§. XLII.

Anno

lato,
te C. M.
legundit

Cuntum
us reli
gundorrt
ui eam

iſle Mon

fJabionr

tionem.

) Hyec
Cneſ.
) Ui.
7) ki⸗
ir. .
) A.

el

Ann
Dlo Str⸗
rig, 40
(Oenar
ſuit, ei

ecia

A M..

uent,
inet g..
usnon
et vi

CUIIN eO

ſedpro

1o, niſi
in cen⸗
Humnir.
4liamite

an Ce/

t, mul.
bona ſua
cenle⸗

non te .

Plerunr.
or)
gem 1.

erxat,

n. Hall.

7 Pilhumu
0f. Dler.

WII.

iuribusque vsque ad Caeſares. 155

§. XIL.II.

Anno DLXXXIX, Coſſ. T. Manlio Tor-
quato, Cn. Octauio, Lex MAMILIA, feren-
te C. Mamilio Limetano, tribuno plebis, de
regundis finibus agrorum, rogata putatur.
Cautum de quinque pedum ſpatio in fini-
bus relinquendo?), de arbitris finium re-
gundorum m), aliisque 2). Ceterum ſunt,
qui, eam quinque nominibus appellatam fu-
iſle Mamiliam Roſciam Peducazam Allienam
Fabiam o), contra omnem antiquitatis ra-
tionem, ſtatuant.
1) Flacc. Sic. de cond. agror. p. 8. Aggen. Vrb. p. 53. ed.
m) Cic. Leg. I, 2 1.
u) Pragmenta collegit (Goeſ. Auctor. Rei Agrar. p. 339.
J4. V. et not. eius p. 182. 191.

*) Ant. Auguſtin. de Leg. h. I aliique. Sed v. Hofman.
Hiſt. Iur. Ind. Leg. h. l.

6. XLIII.

Anno DXCGIII, M. Valerio Meſſala, C. Fan-
nio Strabone, Coſſ. FANNIA Lex, ſumtua-
ria, a Conſule rogata eſt: quae et ſumtibus
coenarum, in ſingulis diebus, modum po-
ſuit, et ciborum genera definiuit p).
p) Macrob. Saturn. II, 12. Fn. Plin. H. N. X, 50. Gell. N
A. II, 24. Athenaeus Aczoορνορ. V I. extr. v. Caſaub. Anim-

adu. p. 29 5. cf. Schubart. de futis Iurispr. II. 77. Plat.
neri V. C. exercit. II. de Legibus ſumtuariis Rom.

§. XL IV.

156 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia media

§F. XLIV.
Anno DXCV, Cn. Cornelio Dolabella,
M. Fuluio Nobiliore Coſſ. Lex incerta, de

ambitu, lata eſt 9).
9) Epiztom. Liu. XLVII. Heineccius, Corneliam Fuluiam

vocat: male: nec auctor nec ſententia certa eſt. Peg-
hiuc coniicit, ea lege crimen ambitus capitale eſſe
eoepiſſe: ſine auclore.

SF. XLV.
Anno DXCVIII, LCornelio Lentulo Lu-
po, C. Marcio Figulo II. Coſſ. AE⅓1“¾ Lex,
de comitiis, lata putatur. Cautum fuit ea,
vt, quoties comitia eſſent, de coelo ſeruare
liceret; vt obnunciare liceret, obnunciatio-
nique cederetur; vt denique intercedere ma-
giſtratus pares et tribuni poſent P). Eidem
anno attribuitur FVFIA, ipſa quoque ad
coercendas ſeditioſas legum lationes com-

parata: cuius ideo ſaepe a Cicerone men-

tio fit. Tulit Fufius, ne omnibus diebus fa-
ſtis legem ferre liceret ).

y) Cic. pro Sext. (. 15. de prou. conſ c. 19. aliique locis
plurimis. v. de hac lege omnino Cel. Erneſti Clau. Cicer.

3) Cic. de prou. conſ. c. 19. pro Sextio c. I5. v. Erneſti
V. C. Clau. Cic.
§. XIVI.

Anno DCV, L. Marcio Cenſorino, Manio

Manilio Coſſ. Lex CALPVRNIA, repetunda-

rum, a L. Piſone, tribuno plebis, rogata eſt,
propter rapacitatem magiſtratuum prouin-
cialium

1,

ciarium:
4lia cum
tua conß
nincialis

cntroli

r. Vnd

1¹) Ct.
2) Ci. B
) Ge.

Annc
Cꝛecilio
DI4,
Rge ban
PCeris
) Me.

Anno
MIA N
Ge Cu
N;
extr. et
iplo v.
mian le
ipſa m
kandem

Anne
Popilio

media

oladella,
erta, de

am Fuluiem
tta eſt. Pgg.
gpitale ele

ntulo Lu-
LIALex,
fuit en,
ſeruart

uncigti.

lere Mö-
fidem
oqne
nes com
one Mell-

ehur ſe.

lügue hoei⸗
Cu. Cu.

. Erneſti .

no, Manio

opetun nci
hteel,

cnum

—

iuribusque voque ad Caeſares. 157

ciarium 4). Prima fuit de hoc genere, nulla
alia cum fuiſſet: eaque prima quaeſtio perpe-
tua conſtituta u). Cautum ea, vt, quis pro-
uincialis magiſtratus in prouincia pecuniam
contra leges cepiſſet, ab eo iudicio repeti poſ-
ſet. Vnde Cicero eam legem Jocialem vocat*).
2) Cic. Verr. IV, 25.
u) Cic. Brut. c. 27. Off. II, 21.
[) Cic. Verr. II, 6.]
K. XLVII. H
Anno DCXI, Ap. Claudio Pulchro, Q.
Caecilio Metello Macedonico, Coſſ. Lex DI-
PDIA, ſumtuaria, lata eſt, qua vniuerſa Italia
lege Fannia teneri iuſſa, et conuiuae etiam
poenis legis ſubiecti æ) ſunt.
X) Macrob. Sat. III, 17.

K. XLVIII.
Anno DCXIV, C. Laelio Sapiente, C Ser-
uilio Caepione, Coſſ. ponitur Lex MEu-
MIA), quae nomina eorum, qui reipubli-
cae cauſa abeſſent, recipi inter reos vetabat.

y) Val. Max. III, 7, ea quoque apud Cic. Vati. c. 14.
excr. et Suet. Cacſ c. 23. intelligenda eſt: de argumento
ipſo v. Herald. rer. iud. I, 10. Ceterum hanc Mem-
miam legem cum Remmia, de calumniatoribus, quam
ipſam Memmiam quoque, ex corruptis libris, ſcribunt,
eandem putat Pigb. ad a. 613.

5. XI. X.

Anno DCXV, Cn. Calpurnio Piſone, M.
Popillio Laenate, Coſſ. Lex GABINIA, ta-
bellaria,

158 Lib. I. Cap. II. De lurisprudentia media

bellaria, vt in magiſtratibus creandis ciues
non voce, ſed tabellis, ſuffragium darent, a. QC.
Gabinio, ſordido et ignoto homine, lata eſt 2).
2) Cic. Leg. III, 10. Lael. c. 140.
GC. L.
Anno DCXVII, M. Aemilio Lepido Por-

Ss1A, tabellaria, a L. Caſſio Longino, tri-

buno plebis, rogata, vt tabellae etiam in iu-

diciis populi, h. e. publicis, quae per ſele-
Gos iudices agerentur, praeter quam in iu-
dicio perduellionis a), adliberentur.

4) Cic. Leg. III, 10. NRext. c. 45. cf. Cel. Erneſti Clau.
Cic. in TLabellariis.
§. LI.

Anno DCXXIII, P. Licinio Craſſo Mu-
ciano, L. Valerio Flacco, Coſſ. Lex PAPI-
RIA, tabellaria, C. Carbone, tribuno ple-
bis ferente, ſancita, vt in legibus ſeiſcendis,
et antiquandis, populus tabella vteretur b).
Eodem anno PiNARIAM, annalem c), Ru-
ſcae, tribuni plebis, rogatam, ſtatuit Pig-
hius. Cuius legis ſententia ignoratur.

b) Cic. I. c.
e) Cic. Or. II. G.

§. LII.
Anno DCXXIV, C. Claudio Pulchro, M.
Perperna, Coſſ. Lex ATINIA, ferente C.
Atinio, tribuno, facta putatur, qua cau-
tum,

tuN,
l ſin
9) Geli
ſck

Ann

L. Aur.
cina, C. Hoſtilio Mancino, Cofſſ. Lex cCASsS-

ſenatu
Penni,
Vrbe p
Gracch
ſociis
terum

des ſue
3) e.
lee
) G
O)
no

) vid

Am
lo,

PRON.

IWam 1
bus 4
Poteſt
a
ln 1
hi
God

1 edig

11 Ce

it, 4,C.

Ataeſtz).

bido bor
Ler ca
no, ti.
Gin in i-
ber⸗ ſele ·
n in i.

rneſti Cun

taſo Mu-

ex PAbPEH

bund N

ſiſen
ganm h,

katllr⸗

Uchro,.
ſerente O.
qun Cal⸗
tum,

iuribusque vsque ad Caeſares. 159

tum, vt tribuni plebis &natores eſſent, ius-

que ſententiae dicendae haberent d).
Gellius N. A. XIV, 7 er §. v. 17 Auguſtin. de Leg. h. I.
[cf. Arnold. Var. Coni. I, 21. P. .]

§. LIII.
Anno DCXXVIII, M. Aemilio Lepido,
L. Aurelio Oreſte, Coſſ. haud temere ad-
ſignatur Lex IVNIA de peregrinisz, M. Iunii
Penni, tribuni plebis e), qua peregrinos
vrbe prohibuit f), diſſuadente Legem C.
Graccho g), quaeſtore, cuius de ciuitate
ſociis danda conſiliis oppoſita erat?*). Ce-
terum videtur ex hac lege ſociis licuiſſe, ci-

ues ſuos repetere h).
e) Cic, Brut. c. 29. vid. Nordkerk. V. C. Disquifit. de
Lege Petron. c. I. p. 6. Tagbius Ann. T. III, p. 37.

F) Cir. off. III. u.
g) Feſtus voc. Respublicas.

[*) quod tamen iuſtis de cauſis negat Nordkerk. I. c. p. 7.]
) vid. Nordkerk. l. c. p. 17. 44.

§. LIV.
Anno DCXXXI, Coſſ. Q. Caecilio Metel-
lo, T. Quinctio Flaminio, Leges sEM-
PRONIAE C. Gracchi tribuni plebis, tam-
quam faces in rempublicam coniectae, qui-
bus aerarium exhauriebatur, ac Senatus
poteſtas frangebatur, ſunt hae: Agraria,
qua &mpronia fratris Tiberii, tum non per-

lata, renouata eſt, cautumque, vt ne quis

agri plux quam quingenta iugera polſderet i):
quod Licinia Lege cautum fuerat, ſed ne-
glectum

160 Lib. II. Cap. II. De in iaprudentia media

lectum iam diu: vtque tres viri neer
“ qui agros diuiderent, a locupleti
ſſos &). Viaria, „
praeter hunc modum poCelſos *). V. , , e
viae per laliam munirentur, vtiqu he⸗
per 2 pu-
adtuarios limites populo, ſcuti ber vian *M
blicam, iter ſet ) Hrumentaria, qua
itum vt inopi plebi ſinguli modii a Luere
ci . . . uAé
venderentur trientibus cum ſemiſſe, e
frumentum ex aerario emeretur a 0
gata per Octauiam Legem paulc be Mu
itari qua conſtitutum, v
taris ſacrata, ſtite
inor R, II. annis ad militiam cogeretur n),
27 14. . . 1
. ue praeter ſtipendium militibus Dake,
5 * .
n, ue gratuito ex aerario darentur o).
1
Seta ciuium Romanorum, qua ſencitun
ite ciuis iniuſu populi Roma-
capite ciuis iniuſſi L
e e e ſ factum eſet, populi
ni iudicaretur, quod N. bu,
eſſet animaduerſio p) de confuſis cenmien 2
Juffragiis, qua latum, vt ex confuſis ene
ue claſſbus ſorte centuriae vocarentur 4):.
i ſimilis poſtea Lex Manilia fuit .
i) Vell. II, 6. Appian. Ciu. II, I. p. 604. e el. 369.
8 Fragmenta legis ſunt ap. Cooρ. Soript. Agr 2 4
3 velII 6. Plutarch. Gracch. p. 837. Appian. B. C.
1I1,6.

radi Parerg. III, 3. p. 380. qg.
6 a ere gb., f. 11,2 I. Taſe⸗ III, 20. Brut. c. 62.

Erneſti V. C. Clau. Cic. in Frumentariis, conf. Ligſ.
v. Erneſti V. C.

de frumentationibus.
Zai ,. Gracch. p. 837. v. Sewech. ad e l⸗ 4.
Ner ſi fieri milites ante hanc aetatem non p
ia 40 adfirmat A. Auguſtin. ad Modeſtin. p. zn.
xin
342. ſed vt non cogerentur. ) Pär

Onfu

Ann

do, C.
chus I.

cendiun

flammarn

Gcioria⸗

trraNStul

caututm
turie n
eigue d
iudici⸗
cui ſue

de ciuit

Rque 6
teret Pe
9 Api⸗
nos lin
3) Cie
. big
14) C..
*) Inter
Gos ade
cium
Fes dot
rüllent
eſlet t
uneſi
An;)

edis

iuribusque vsquz ad Caeſarets. 161

reorer⸗ 0) Plut. I. c. H 11
Uletihur p) Cic. pro Rabir. c. 4. Verr. V, 63. Cat. I, I1I. IV, 5.
9) A. de rep. ordinanda orat. II. qui adiungitur Salluſtio.

nie, t r) de q. v. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. lI. et Add. et voc.
jue ſer. Confuſio.
ien u. 1 9. LV. S
dun in. Anno ſequente, Cn. Domitio Ahenobar-

Gut Ibo, C. Fannio Strabone, Coſſ. quod Grac-
ii⸗ chus Legibus ſuperioribus excitauerat in-
ibro. Cendium, nouis Legibus alere, ac magis in-
A. M. Iflammare inſtituit. Tulit enim Legem iu-
diciariam, qua iudicia a Senatu ad Equites

ne ui 154 denan ach,
er ), transtulit g): de prouinciis ordinundis, qua
veſer Cautum eſt, vr prouinciue ante Comitia fu-

o): & turis magiſtratibus aà Senatu decernerentur,
eique decreto intercedi non poſſet t)e de falſo

Jancrum — (19“6 21656 c6&1 E. .
Rome- iudicio, ne quis iudicio circumueniretur u):
, DopA cui ſucceſſit Cornelia. Cum vero Legem
omun de ciuitate ſociorum latam non pertuliflet,
ſi gun. atque eius rei cauſa tribunatum tertium pe-
ur : teret per vim, occiſus eſt xp).
mnun 9 5³) Appian. B. Qiuil. I. p. 618. v. Pigh. ad a. 63 I. conf.
. nos ſupra Lib. II. c. I. H. 41.
Tl. 2) Cic. Dom. c. 9. Balb. e. 27. ad Diu. I, 7. Verr. III, 6.
. ), 3,f0 v. Pigh. ad a. 6 31.

. B. Cl ) Cic. pro Cluent. c. 55 er 56. .
X) Interemto eo, bona publicata, et Liciniae Gracchi

„R dos ademta, Plutarch. Gracch. p. 836. quamuis, P. Mu-
conk. Li. cium ICtum cenſuiſſe, eam praeſtari oportere, eum
res dotales in ea ſeditione, qua Gracchus occiſus, pe-
Nihn h4 riiſſent, propterea quod Gracchi culpa ſeditio facta
non ſone ⸗ efſet, tradat Iauolenus in L. 66. D. ſolurt. matr. de qua
lte n quaeſtione vid. Fr. Balduinus in IJurisprud. Mucian.

. m. 38. 77.
9) PN 1 §. LVI.

162 Lib. Il. Cap. II. De uriNruckutis media
§. LVI.

Eôdem anno, LIVIAE Leges, populares
admodum, auctoritate Senatus, vt Gracchi
gratia frangeretur, a M. Liuio Druſo, tribu-
no plebis, latae ſunt: ne quem ex ſociis Lati-
ni nominis in exercitu virgis caedere liceret;
vt duodecim coloniae deducenentur, inque ſin-
gulas terna ciuium Romanorum millias vt
vectigul agris, Lege Sempronia diuiſis, diui-
dundisue, impoſitum, plebi remitteretur ):
vt decemuiri agris diuidundis crearentur Zz).
Quibus Legibus plebi maximum Gracchana-
rum rogationum faſtidium factum eſt 9).

₰) Plutarch. L. c. p. 838.
2) P. Manutius de Ligibus c. 13. cx tabula antiqua.
a) Cic. Brut. c. 28.

§. LVII..
Anno DCXXXV, L. Caecilio Metello, L.

Aurelio Cotta, Coſſl. M ARIALex, de am-
bitu, a C. Mario, tribuno plebis, rogata eſt,

vt pontes Angaghior s fßerent b), quo libertas

fuffragii ſerendi augeretur, ambitusque

coërceretur. 7
*⁶) Cic. Leg. III, 17. Plutarch. in Mar. p. 407.
Anno DCXXXIX, M. Aemilius Scaurus,

Conſul, collega M. Caecilio Metello, Le-

gem AEMILIAM, cibaiam c), tulit: non
confundendam cum alia Aemilia Lepidi à),
qui

gui err⸗a
Lege ni
gens

In
Portio

ila Ar

Mabdio
detut
here,

gratia

An

rario.
tribune

1) Ge.
ducae
tmale
inder
640.
d!

nedi⸗

öpoheres
Gracchi
, tubu⸗
iie Loti.

liceret;

gue ſn.
Mist
, iui.
Aur))

eptur 2).

CChad-

ntiqus.

telo, l⸗
(de om.
ogatn eſt,
libertis
bitusque

iuribusque vorgut ad Cueſares. 163

qui error eſt plerorumque e*). Hic autem

Lege non ſumtus coenarum, ſed ciborum
genus ac modus Praefinitus eſ F).

c) Plin. H. N. VIII, 57.
4d) De qua eſt ap. Macrob. Saturn. III, 17.
e) A quo fibi etiam Heineccius Hi K. Iur. l1, 86. nen

cauit.

)

) Gell. N. A. II, 24. Plin. H. N l. c. Ar de viris lil⸗

§. LIX.
In annum DCXIL., M. Acilio Balbo, C.

Portio Catone, Coſſ. confertur a Pighio Lex

illa AVFIDIA, de feris Africanis, a Cn.
Aufidio, tribuno plebis, rogata, qua tam

vetus, ne liceret Africanas in Italiam adue-

here, abrogauit, permiſitque, Circenſium
gratia, importare g).
g) Piin. H. N. VIII, 7;

58. I K;

Anno DCXLI, C. Caecilio Metello Ca⸗
prario, En. Papirio Carbone, Coſſ. Lex
PEDVCAEA, de inceſtu, a Sex. Peducaeo,
tribuno plebis, lata eſt h).
*) Cic. N. D. III, 30. Non confundenda cum alia pe⸗
ducaei rogatione, vt; quoniam Metellus Pont. M:
male iudicaſſet de vir ginibus Veſtae, extra ordinem
iudex Caſſius conſtitueretur; de qua ℳ on. Paed. in

Cic. Mion. c. I2. quam confundit Pighius Ann. ad a:
640. et Boberius ad Cic. c, v. Cel. Bagi Clau. C.

Iudh. Leg. h. L. HM

164 Lib. II. Cap. I. De Iurisprudentia media

8. LXI.
Anno DCXIL VII, Coſſ. M. Aemilio Scau-
ro II. et C. Mario, Lex GCoELIA, tabella-
ria, a C. Coelio, tribuno plebis, lata eſt,

vt tabellae quoque in iudicio perduellionis

adhiberentur i). lisdem Coſſ. Lex THO-
RIA, agraria, a Sp. Thorio, tribuno, pro-
mulgata. Eius duo inſignia fragmenta ho-
die adhuc extant ½). Sed ne ſic quidem
ſatis eſt manifeſta ſententia; ſunt enim illa
fragmenta admodum mutila. Cicero vero
atque Appianus!) ſibi repugnant. Nam
Cicero quidem tradit, agrum publicum vecti-
gali eſe leuatum ea lege; Appianus autem,
conſtitutum eſſe, vt, qui agrum publicum
poſſiderent, eum retinerent, ſed veétigal ei
imponeretur, atque ea pecunia populo di-
uideretur. Ceterum de paſcuis etiam ali-
quid in ea Lege cautum fuiſſe, intelligitur
e Cicerone m).
i) Cic. Leg. III, 16.
1*½) Sgon. de A. I. L. II, 2. ex muſco P. Bembi. et ap
A. Augiuſtin. de Legibus.
1) Cic. Brut. r. 36. Appian. B. Ciu. Lib. J. p. 623.
m) Cic. Or. II, 20.
9. LXII.
Anno DCLVIII, Seruilius Caepio, Con-
ſul, collega C. Atilio Serrano, Legem SER-
vVILIAM, iudiciariam, tulit, vt iudicia Se-
natui et Equitibus eſſent communia n): ſed
valde dubium, vtrum perlata. Circa hoc
fere

jere ten

fepetun⸗
plebis,
yt licen
je, aut
9) Ce.

Lrie

9) C. .

Ann
bra, 6
Cn. Deo
ferente
Corhltil
5 Ct.
Ponm

An
datio C
devi,
ludisg

quodt

ur: ir
IAturm
tae: P.
en, g
Cltum

Romn

ni Mai
hune

edia

io Scan-
Uabellr.
ata eſt,
ellionit
XTHO-
o, pro.
Uta ho-

gwidem
him IHla

10 ver
Nem
n vecki⸗
Auten,
ublicum
elige ei
puo ch
tium di-
teligitur

bt, et a

iuribusque vique ad Cazſaret. 165

fere tempus latam eſſe Legem ACILIAM, de
repetundis, a M. Acilio Glabrione, tribuno
plebis, probabile eſt o%): qua cautum fuit,
vt liceret reum ſemel cauſa dicta condamna-

te, aut abſoluere, niſi ampliarent iudices p).

n) Cir. Brut. c. 43. 86. cf. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. L.
°) Erneſti V. C. Clau. Cic. h. L.

p) Cic. Verr. I, 9.
§. LXIII.
Anno DCL, C. Mario II, C. Flauio Fim-
bria, Coſſ. Lex PoMITIA, de Sacerdotiis,
Cn. Domitio Ahenobarbo, tribuno plebis,
ferente, iuſſa, cautumque, vt ſacerdotes

comitiis populi crearentur 4%).

9) Cic. ad Brut. ep. 5. Agrar. II, 7. v. Guther. de Iure
Pontif. I, 8. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. L.

6F. LXIV.
Anno DCLII, Coſſ. C. Mario IV, C Lu-

tatio Catulo, LvrATIA Lex a Conſule lata,

de vi, qua ſancitum, vt etiam feſtis diebus,
ludisque, de vi quaeri poſſet r7): propterea,
quod tum in ipſa vrbe arma ciuilia verſaban-
rur: item Leges APVLEIAE, a S. Apuleio
Saturnino, ſeditioſo tribuno plebis, roga-
tae: prima eſt de maiecſkate 5), lata propter-
ea, quod, cum Cimbris, QCatuli exer-
citum adgreſſis, equites, relictis praeſidiis,
Romam fugiſſlent, imminuta populi Roma-
ni Maieſtas videbatur ½). Sunt tamen, qui,
hanc Legem non ad hunc Apuleium referri
L 3 poſſe,

166 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia media

poſſe, credant u). Mihi vero dubium non
eſt, efle eiusdem Saturnini Legem. Ne-
que argumenta, quae contra adferuntur, ſa⸗
tis idonea ſunt. Deinde tulit de auro Th.
loſuno x), aliasque Leges, Semproniis ſimi-
les: quas quo firmius ſanciret, addidit, vt,
qui tribuno legem roganti obſtitiſſet, ma-
jeſtatis reus eſſet; vtque, ſi plebs eam ſci-
uiſſet, Senatus in verba iuraret 7). qui ius-
jurandum recuſaſſet, Senatu moueretur,
multamque quadringenta et octaginta HS.
penderet 2). Qua Lege in exilium eieétus eſt
Metellus. Sed is furor in caput eius vertit.
r) Cic. Coel. c. I. er 29. Erneſti Clau. Cic.
5⁵) Cic. Or. II, 25. 49.
*) v. Pigb. ad h. a.
2) Argumento Cic. Leg. II, 6. et A. ad Herenn. I, 12.
Hoſfmann. Hiſt. Iur. R. Ind. Leg. p. 96. TL. L.
X) Cic. N. D. III, 30.

7) Flor. III, 16.
g) Appian. B. Ciu. I.

J. LXV.
Anno DCLIV, Coff. C. Mario VI, L. Va-
lerio Flacco, Leges SERVILIAE, C. Serui-
lii Glauciae, praetoris, attribuendae ſunt 9).
Primum iudiciaria, qua Equeſtri ordini iu-
dicia reddidit: quae tamen, dubium eſt,
vtrum perlara ſit: deinde repetundarum b),
acerbior ſuperioribus, qua cautum, vt poſ
primam actionem reus comperendinaretur,
cum antea ex Lege Acilia liceret ſemel dicta
cauſa

cuuſprt
Aſconi
Hden

Uaore
eſlet, e
1ate Pa
Alud
ſiratu
4) Pg
pon
Co
3) C.
9)G
legil
S=
J/ V.
d I.
eX an
dula

Mann

An
tello,
LIA D
is dn
Legun
Atern
gengi
3G

media

Um nOn

n. N..
ntur, ſr.
ro 10.
niis ſimi.
icit, I,
et, M-
eann ſci⸗

qbi ilmS.

neretur,
inta H.
ectus eſ

ertit.

zenn, h 12.
.

,l. N.
C. Setul .
e ſont /).

orcini il⸗
Nb elt,
run 9),
n, V ℳ
noretk,
(uli

iuribusque voque ad Caeſuret. 167

cauſa pronunciare, niſi ampliarent iuclices c).
Aſconius eam Legem Glauciam vocat A).
Eidem Legi attribuo, quod legimus apud
Ciceronem e), Lege Seruilia cautum fuiſ-
ſe, vt, ſi quis e ſociis Latini nominis Se-
natorem reum feciſſet, isque condemnatus
eſſet, ei aditus in ciuitatem, locusque in ciui-
tate pateret is, quem condemnatus tenuiſſet.

Aliud eius caput vetuit eum, qui in magi-
ſtratu aut imperio eſſet, reum facere ).
a) Pighius cum aliis refert ad a. XlL-VIII. quod probari
non poteſt; quia non eo anno, ſed Mario et Flacco
Coſl. Glaucia praetor fuit. Cic. Rabir. perd. c. 7. V. Cel.
Erneſti Clau. Cic. h. L.
b) Cic. Rabir. perd. c. 1.4.
) Cic. Verr. I, 9.
d) ad Cic. Verr. I, 9.
) Cic. Balb. c. 24. Eius generis capita etiam in aliis
legibus fuerunt. v. Cuiac. Obſ. V II, 28.
) v. fragmentuin Legis ap. Sigon. I. c. icf. Gothofred.
ad L. 6. C. Tb. ad Iul. repezund. Cetera fragmenta,
ex auctoribus collecta, eum fragmento ex vetere ta-
bula P. Bembi exhibet Sigon. de Iud. II, 27. cf. Hoff-
mann. Hiſt. Iur. Ind. Leg. h. L.

§. LXVI.
Anno DCLVI, a Coff. Q. Caecilio Me-
tello, et T. Didio Viuio rogata Lex CAECI-
LIADIDIA eſt, vtiliſſima reipublicae g): cu-
jus duo capita reperiuntur, vnum de modo
Legum promulgoendarum per trinundinum h),
alterum de duabus rebus vna lege non coniun-

gendis à), quod per ſaturom ferre dicitur.

2) Cic. ad At. II, 9.

168 Lib. I. Cap. Il. De Iurisprudentia media

p) Cic. Phil E, 3.
i) Cic. pro Dom. c. 20.
9. LXVII.
Anno DCLVII, Cn. Cornelio Lentulo, et
P. Licinio Craſſo Coſſ. Lex LICINIA, ſum-
tuaria, ab ipſo Conſule Licinio Craſſo lata
videtur ½). In plerisque cum Lege Fannia
congruit. In ea enim ferenda, quaeſita eſt
Legis nouae auctoritas, exoleſcente metu
Legis prioris ). Ceterum Macrobius re-
fert, in ea ferenda probandaque tantum ſtu-
dium optimatium extitiſſe, vt conſulto Se-
natus, promulgata tantum, priusquam tri-
nundino confirmaretur, ita ab omnibus iu-
beretur obſeruari, quaſi iam populi ſenten-
tia comprobata.

k) Pigb. Annal, ad a. 647. refert, facitque P. Licinium
Craſſum tribunum plebis. Cum vero id ſine vllo ar-
gumento poſuerit, malui alios ſequi, qui hoc anno
ponunt. Neſcio tamen, qua auctoritate haec Lex Cor-
nelia Licinia ab aliis, nominatim Heineccio H. I. 100.
dicatur, cum apud veteres conſtanter Licinia ſolum
nominetur. Macrob. quidem diſerte auorem P. Li-
cinium Craſſum Diuitem nominat.
) Macrob. Sat. III, 17. eius capita prodiderunt memo-
riae Macrob. l. c. Gen. N. A. II, 24. in quibus tamen
non nihil eſt diſſenſionis. Ceterum huius Legis monu-
mentum in numo gentis Liciniae inueniſſe ſibi viſus

eſt Conradi Parerg. III, 1.

§KF. LXVIII.
Anno DCLIX, Lex LICINIAMVCIA de
ciuitate, ſiue de ciuibus regundis m), a Coſl.
L. Li-

l. Lici
Ecaevo!
AJu non

lieebat

Egere

9),
titit 9).

auckori,

Cdutu

et cura

leys,

dare lie

) Ce.

) C.
9) .
9) Cc.
9) Ce.
gibus
prud.
Einl
1) Ci.

Ann

lol
al Aduerſe

cii con
lle len,

incitt

ts b0
liu,
Cend ,
nre)

Atulo, et

Jum.
raſlo lata
e Fannia
laeſitaeſt
te metul
bius re⸗
ltuin ſtu⸗
to Se-
wam ii
nibus iu⸗
ſenten-

P.Licinium
ue vllo ar⸗
i hoc anno
gee Lex Cor-
H. L. 100.
6inis ſolum
orem . li-

runt memo⸗
libus tamnen

egignnan⸗
ſib i bi vilu

VCIAG
9) Col.
l. li-

iuribusque voque ad Catſares. 169

L. Licinio Craſſo Oratore, et Q. Mucio
Scaeuola, rogata eſt, ne quis ſit pro ciue,
qut non ſit ciuis n). Ex qua Lege ciuitatibus
lieebat eum repetere, qui pro ciue Romano
ſe gereret oο Cauſa praecipua belli Itali-
ci p), ac propterea ciuitati pernicioſa, ex-
titit ). Eidem anno, Conſulique Craſſo
auctori, attribuenda eſt Lex LICINIA, qua
cautum eſt, ne ei, qui de aliqua poteſtate
et curatione ferret cognatis, affinibus, col-
legis, poteſtatem eam curationemue man-

dare liceret æ). Similis Aebutiae.

m) Cic. pro Corn. maieſt. reo.
2) Cic. Off. III, 1I. Balb. c. 21. 24.
6) Cic. Brut. C. 16.
p) Cic. Off. III, II.
7) Cic. Fragm. Corn. I. Ceterum de hae, et ceteris Le-
gibus, quae ſunt de ciuitate, vid. Fr. Balduin. Iuris-
prud. WMuc. p. 100. cf. Heinec. Comm. ad Leg. Pap.
Popp. I, I.
„) Cic. Agr. Il, 8. Dom. c. 20.

8. LXIX.
Anno DCLXIV, L. Iulio Caeſare, P. Ru-

tilio Lupo, Coſſ. v ARIALex de maicſtate,

aduerſos eos, quorum opera conſilioue ſo-
cii contra populum Romanum arma ſum-
ſiſſent, a Q Vario Hybrida, tribuno plebis,
ſancita eſt “½). Varius ipſe ſua Lege damna-
tus poſtea t). Eidem anno IVLIA Lex,
de ciuitate cum ſociis et Latinis communi-

canda, Conſulis L. Iulii Caeſaris, debe-

tur u): in qua Lege hoc caput fuit, vt ad
L S eos

Vo lLib. II. Cap. II. De lurisprudentia media

eos tantum beneficium Legis pertineret, qui
fundi (ſc. ei Legi) facti Gent 2), h. e. eo
beneficio vti voluiſſent, adeoque liberum
eſſet, vti mallent, an repudiare.
5) Cic. Mil. c. 36. Brut. c. 56. 88. Tuſc. II, 24.
2) Val. Max. VIII, 6. extr.
u) Cic. Balb. c. 8.
æ) quod male explicatur ab Heineceio Hiſt. Iur. 1, 79.
not. aliisque. v. Graeu. ad Cic. l.c. Erneſti V. C. Clau. Cic.
b. J. Itaque diſputationis N. Rigaltii, Min. Bulialdi,
et H. Valeſi, de populis fundis, valde inanes ſunt.
§. LXKX.
Anno DCLXV, Strabone et Catone Coſſ.
PLOTIAE Leges tres, vna iudiciaria, alte-
ra de vi armatis hominibus, tertia de ciui-
tate, rogatae ſunt a M. Plautio Siluano,
tribuno: quarum illa iudicia cum Equitibus
et Senatu communicabat 7): haec autem
ſanciebat, vt de eius capite quaereretur,
qui vim feciſſet 2), rerumque vi poſſeſſarum
vſucapionem inhibebat 4½). Tertia autem
cauebat, vt, qui foederatis cinitatibus ad-
ſeripti eſſent, et, cum haec Lex ferretur, in
Italia domicilium baberent, et ſexaginta die-
bus apud Praetorem proßterentur, iü Ciues
Romani optimo iure eſſent ). Dicitur etiam
Lex Carbonis et Siluani.
) Cic. Tr. Corn. I. ibique Aſcon. cf. Krehfa V. C. Diff.
de Decuriis iudicum. Quamquam dubitari poteſt, an
perlata fuerit.

2) Cic. Mil. c. 13. ad Diu. VIII. 8. Sigon. de Iud. II, 33.

cf. Cel. Erneſti Clau. Cic. h. l. Errant, qui eam au-
Cori⸗

) &

Qorita
necc.
4) ).2.
3) Ce.

Ann
I,C.)
ta fide
lle hore
00 C0
turhiſ⸗

i.
ullit

em ſ
dam:
Gevr
e
Nm
9) Vl
4) Vel
²) A
II. A
Loix
Varie
V. 10
ridibe
nomme
conn
rei li

WV.5

An

done

rins .

edlia

tet, quun
n e. eo

liberum

lur. 1, 79.

.(lau. Cic.
1 Bulilti,
es lunt.

ne Col.

1, dlte⸗
le citi
Giluano,

gnitibas

C autern
ereretur,
lleſſar im
ja autem
zilar Al.
etur, in
nnn .
z Cue
tur etiam

voelt,

v ht. I133.
gui eann al⸗

Gor ti⸗

iuribitsque vsgate ad Caezſares. 1771*

Qoritate Catuli latam dicant: veluti Sigon. hi c. i.
necc. H. I. I, 96.
4) §. 2. Inſt. de Vſucap.

*) Ci. Arch. c. 4.

Anno DCLXIII, Cofſl. L. Corn. Cinna
II, C. Mario VII, Lex vALERIA, labefacta-
ta fide, propter magnitudinem Reris alieni,
de dere Alieno, rogata eſt, a L. Valerio Flac-
co Coſ. Mario ſuffecto, quem propterea

turpilymae Legis aultorem vocat Velleius c).

Iuſſit autem ea Lege creditoribus quadran-
dem ſolui d), h. e. quartam ſortis partem tan-
tum: quod male interpretantur viri docti
de vſuris trientibus: (4pro centenis) 6). Id-
que Salluſtius †) ita exprimit, vt, argen-

tum aere ſolutum, dicat.
c) Vell. II, 23.
d) Vell. l. c.
e) Aldus Manut. ad Vell. l. c. vnde fine dubio hauſit
III. Auct. libri Francici de cauſis legum (L'Eſprit des
Loix) Lib. XXII. cap. 22. qui eodem modo explicat,
varieque rationes colligendo, ſuper ea Lege diſputat.
v. noſtras Animaduerſiones ſuper eo libro, in Epheme-
ridibus iuridicis, vernacula lingua erinete⸗ quibus
nomen Criticae, L. III. Vol. V. p. 433. quas francice
conuerſas dedit Cel. Formaeus in ſuis Ephemeridibus
rei litterariae in Germania.
P) Salluſt. B. Cat. c. 33, v. I. F. Gronou. de Pecun. Vert.
IV, 5. et de Centes. Eſur. p. 412.
§. LXXII.
Anno DCLXXII, C. Mario, et Cn. Car-

bone Coſſ. occiſis creatus Interrex L. Vale-

rius Flaccus, et voluntate Sullae, Legem

VAL E

*172 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia media

VALERIAM tulit, qua L. Cornelium Sullam
Dictatorem creauit conſtituitque, vt omnia,
quae iſte feciſſet, rata eſſent, vtique, quem-
cumque vellet, indicta cauſa, impune poſ-
ſet occidere g).
2) Cic. Agr. III, 2. Roſt. Am. c. 43. de Leg. 1, 5.
§F. LXXIII.
Igitur Anno DCLXXIII, Sulla Dictator
creatus rempublicam conſtituere Legibus
CORNELIIS coepit: quas nunc enarrabi-
mus. Prima lata eſt Lex CoRNELIA Hh),

de proſeriptis, qua cautum, vt, quos ipſe

proſeripſiſet, hoſtes populi Romani ſſent, et
impune occidi poſſent- vt eorum, qui pro-
ſeripti eſſent, quiue in aduerſariorum prae-
Eidiis occiſi eſſent i), bona venirent, pecunia-
que iſta in aerarium redigeretur ): ne quis
proſeriptum iuuaret L): ne proſeriptorum li-
beri ad honores magiſtratusue peruenirent m).
Deinde plures aliae tam publici, quam pri-
uati iuris ſecutae ſunt.
b*h quamquam Cicero Roſi. Am. c. 42, dubitare videtur,
Cornelia, an Valeria, ſit dicenda: de proſcriptione cf. Nie.
Anton. de Exil. II, 21. in Meermann. V. C. Theſ. I. III.
i) Cic. Roſé. Am. c. 43. 44.
) Cic. Agr. III, 3.
1) Cir. Verr. I, 47. cui capiti fraus fiebat per Fdeicom-
miſja.
m) Vell. II, 28. quod cum abrogari tentaretur, Cicero ha-
puit orationem de proſériptorum liberis, Quinctil. Inſt. Or.
XI, I, 85. Pilin. H. N. VII, 30. Cic. Att. II, 1. Plutarch.

Cic. effecitque, vt ea Lex ſalua maneret, propterea
quod

guodre
ſolutis,
tandem

ln is
morubil
qua Le
iudiciit.
redidt
Curn renr
tecam
tertoge
tentiam
CANtut
Cvition
nes ha
minibu
clio:
rum ad
eds
ſent,
tum,
regnunm
ſent ).
Puli Re
ſllent
guemu
de ſah
ſubieg

MMecia

1Sullam

t mnia,
,quem
ne pol.

5.

Dicator,
Legibus
narribi-
114 ,
ur ie⸗
ent, et
ti hro.
m hroe-
Netunit.
ne gul
rum i-
irent ).
Uam li.
are kigetur,

1
ionecl Ni⸗

N.III

er leiten.

iuribusque vryque ad Caeſarere. 173

quod respublica ita Legibus Sullanis niteretur, vt, his
ſolutis, ſtare ipſa non poſſet. Iulius Caeſar Diclator
tandem proſcriptorum liberos ad honores admifſit. Suer.

Caeſ. c. 41.
§F. LXXIV.
In iis Leges coRNELIAE in primis me-
morabiles ſunt hae: de ſacerdotiis primum,
qua Lex Domitia abrogata eſt n): Lex de
iudiciis, qua iudicia publica Senatoribus
reddidit, ſanxitque, vt tantum trium iudi-
cum reiiciendorum poteſtas eſſet o%): vt, an-
tequam iretur in conſilium, Quaeſitor in-

terrogaret reum, palam, an per tabulas ſen-

tentiam ferri vellet p): Lex de ſicartis, qua
cautum 97) de caede, veneficiis, parricidiis,
coitionibus, corruptis iudiciis, et vt quaeſtio-
nes haberentur capitales; poenaque his cri-
minibus conſtituta aquae et ignis interdi-
ctio: cui deinde acceſſit Lege lIulia bono-
rum ademtio r): Lex maieſtatis *), aduerfus
eos, qui maieſtatem populi Romani minuiſ-
ſent, veluti, eduxiſſent e prouincia exerci-
tum, bellumque ſua ſponte geſſiſſent, in
regnum iniuſſu populi et Senatus acceſſiſ-
ſent ?¼), legiones ſollicitaſſent, hoſtes po-
puli Romani, accepta pecunia, viuos dimi-
ſiſſent à): cuius caput hoc etiam fuit, ne in
quemuis impune declamare liceret X): Lex

de falſo, teſtamentaria, numaria, contra

ſubiectores teſtamentorum, eosque, qui
numos

174 Lib. II. Cup. II. De lurisprudentia media

numos adulterinos facerent y): quibus ge-

neribus falſi alia ſenſim paullatimque genera

addita ſunt Legibus, SCtis, Conſtitutioni-
bus principum, interpretatione denique, de
T . 7
quibus in ipſa Lege nihil cautum fuit, no-

men Legis Corneliae autem nihilominus
vſurpatur. Ceterum ex eadem Lege ficio-
nem Legis Corneliae eſſe putant viri docti:
quod mihi quidem non videtur. Similitu-

do enim huic fictioni cum argumento Le-

gis de falſo, mea quidem ſententia, nulla
intercedit. Ego coRNELIAM Legem, cu-
ius de teſtomentis captinorum caput fuit, an-
tiquiorem puto Sullanis Eewvorins 2).
n) Aon. Paed. in Cic. Diuin. Caecil c. 3. Dio Caſſ libi
XXXVII.

) Cic. Verr. I1,31.
p) Cic. Cluent. c. 20.

9) Cic. Cluent. r. 5c. L. I. pr. 9 6 I. D. ad L. Corn. de Srar,

Sigon. de Iudic. I1, 3 10 Eſtque e haud dubie eadem, quae
Cornelia de parricidiis dicitur L. 1. pr. D. ad L. Pomp.
e parricid. aliischt e locis. cf. Tuliung Iurisprud. An-
zeiuſt. p.: 513. Quert. Caéſ. c. 42.
7) Suet. Caeſ. c. 42. Ceterum hac Lege Quaeſtio Perpe-
tua de ſicariis etc. conſtituta eſt. Collazx. Leg. Moſ. et R.
I, 3. ibique Inzt. . 7. 9. 32. D. de Or. Iur.
5) Sunt, qui dubitent, an haec Sullam auétorem habeat.
Mihi non dubium eſt, propter locum Cic ad Diu. III, 11.

e*) Cie. Piſon. c. 21. Cluent. c. 2 I.: Mon. arg. pro Corn.

mai. reo-
u) Cic. Verr. I, 5. Aſcon. ad b. I.

*) Cic. ad Diu. III, II. Quid ſit minuere aiggareis
P. K. docet A. ad Herenn. II, I2.
„)) Ct.

9) Ce-
tit. Di
ibiqe
4) Namd
conſtit⸗
mortili,
Uitate n
atggnecd
multitn
ſimile
Legem
ellent,
tum or⸗
captiu⸗
Gnifo
AVyII

Rort
ſund l.
Sruilj
put y
redliger
ſequih
ueniſſe

iut: c

ſtiruit
ui en
mumue
114 de
Empro
noua f
Poteſte
i

medie

ibus ge.

genera

itutionl.

igge, de

bit, 0.
Homminas
ri docll:
Ditnilitu.

nte Le-⸗
9, Null

en C.

t, A⸗

)*

o C

.

dem, quise

1l Pomp.

iprut N

g Pefpe⸗
eſtio berpe

M R

rein habeat.
y, Cor
91. 6

mmihten

iuribusque veque ad Caeſares. IS

„) Cic. Verr. I, 42. Paull. Rec. Sent. V, 27, I. ibique Intt.
zit. Dig. ad Leg. Corn. de falt. conf. Suet. Aug. c. 33.
ibique Caſaub.
2) Nam diu iam antesullam ſumma fuit cauſa, quare Lege
conſtitueretur, vt eorum teſtamenta, qui apud hoſtes
mortui eſſent, ante facta, perinde valerent, atque ſi in ci-
uitate mortui eſſent; propterea quod in tam atroeibus
atque diuturnis bellis, inprimis Punicis, immenſa ſaepe
multitudo captiuorum Romanerum erat. Itaque vero-
ſimile eſt, inprimis iſtis bellis prementibus, eiusmodi
Legem latam fuiſſe: ne eorum, qui apud hoſtes mortui
eſſent, teſtamenta, geſtaque, irrita eſſent: e quibus mul-
tum oriri incommodi poſſet; cum praeſertim ſaepe
captiuos non redimerent, vt in bellis Punicis. Simile
quid forte in Lege ea cautum fuit, de qua eſt ap. Liu.
XXVII, 21. XXX, 19. vbi vid. Duker. V. C.

§. LXXV.
Porro hae coRNELIAE, eiusdem Sullae,
ſunt Leges. Lex repetukhdarum, quae fere
Seruiliaum repetiit, in quibus et eius hoc ca-
put, vt, ſi ex bonis condemnati non tantum
redigeretur, quanti ci lis aeſtimata eſſet, per-
ſequi liceret ab iis, ad quos ea pecunia per-

ueniſſet àa): comperendinatum quoque reſti-

tuit: ceterum autem grauiores poenas con-
ſtituit “): coRNELIA de iniuriig, in eos,

qui quem verberaſſent, aut pulſaſſent, do-

mumue alterius vi introiſſent c): CORNE-
LIA de prouinciis odinandis d), in qua tum

Sempronia repetita, tum etiam alia capita
noua fuerunt: CORNELIA tribunitia, qua
poteſtatem tribunorum vehementer immi-
nuit, legum ferendarum ius ademit, eos ab

aditu

16 Lib. II. Cap. II. De iurisprudentia media

aditu ad maiores honores excluſit; interce-
dendi poteſtatem reliquit, exceptis quibus-
dam cauſis e): de ciuitate †F), qua quibus-
dam cjuitatibus ius ciuitatis Romanae, ex-
cepto iure nexi, ac teſtamentorum, aripuit:
Agruria ſiue de limitibus, in qua et hoc
caput fuit, vt per actuarios limites populo,
Iſicut per viam publicam, iter facere ius ſ-
ſet g): Sumtuauria denique, qua non ſolum
ſumtibus coenarum, gulaeque modum fe-
cit, conſtituendo, vt Kalendis, Nonis, Idi-
bus, aliisque quibusdam folennibus, feſtis-
que diebus, tricenos ſeſtertios, ceteris ter-
nos, inſumere liceret, ſed etiam minora
edulibus pretia impoſuit h): ſumtibusque fu-
nerum denique finem aliquem ſtatuit?).
a) Cic. pro Rabir. Poſt. c. 4.
*) v. P. Manut. de Leg. Rom.
c) §. 8. J. de iniur. Ceterum de his omnibus criminibus,
de quibus Lege ſanxit, quaeſtiones perpetuas conſti-

tuit Sulla. L. 2. §. 32. D. de O. 1.
4) v. Sigon. de Ant. Iur. Prou. III, 11. cf. Erneſti V. C.
Clau. Cic. h. L.
e) Cic. Verr. I, 60. de Leg. III, 9. Caeſar B. C. I, 5§. V.
omnino Cel. Erneſti Clau. Cic. in Aad. h. v. cf. Pigh.
Ann. ad a. 672.
F) Cic. pro Caecin. c. 33. ſq.
) Pheęgin. de limit. p. 152. ed. Goeſ.
) Atque ita conuenit Macrobio Satura. III, 17. cum
Gell. N. A. II, 24. quod negabat Pigh. ad a. 672. et A.
Auguſt. de Leg. Rom. b. J. Nam apud Maerob. l. c.
verbis: qua non conuiuiorum maugnificentia probibita eſt,
nec gulae modus fäactus, verum minora pretia rebus im-
poſita, intelligendum eſt ſolum, vel tantum, atque etiam

frequenti apud veteres auétores ellipſi.
) T'lur.

.

Plum

Abubor.

Anne
Lepidu
ALMII
Aemilia
teriectis

e, Pr

gen, (.
men Iun

nullo a

9 Mer

1) Maer-

lorch,

Ann
ges Ayn

bunn P

ſtratus

rebus

) N

Ann
M. Ten
Ila, F
in ſugn
4 dll
omnin

medie iuribusque vèque ad Caeſures. 177
interce⸗ i) Plutarch. Sulla. Ceterum conferendus de hac lege
gnid . bubart. de fat. Iuriapr. Rom. II, 78.

guibus. §F. LXXVI.
me, ec. Anno DCLXXVI, Conſul M. Aemilius
aipti. Lepidus, Q. Lutatio Catulo collega, Legem
et hoc AEMILIAM, cibariam, ſimilem ſuperiori
Dopuh, Aemiliae Scauri, tulit ). Paucis annis in-
iE A. teriectis Lex ANTIA, auctore Antio Reſtio-
nſolum ne, promulgata eſt, Suptuaria; quam le-
dum fe.. Igem, quamuis eſſet optima, ohſtinatio ta-
as, M. men luxuriae, et vitiorum firma concordia,
, feſti. nullo abrogante, irritam fecit ).
k) Macrob. Sar. l. c.

eris telt.
80rt 1) Macrob. Sat. L.c. Ceterum de gente Antia v. Draken-
el borch. ad Liu. IV, 17.
Usque l⸗ »
8 §. LXXVII.
4 Anno DCLXXIX, Conſul C. Cotta Le-

B ges AVRELIAS tulit: in quibus hanc, vt, tri⸗
amni buni plebis qui fuiſſent, alios quoque magi-
d. Kratus capere poſſent m): ceteras autem in
VC. rebus paruis fuiſſe dicit Aſconius.
15 uõuin) Aſcon. in Cic. Fr. Cornel. I.
ck Prb. §. LXXVIII.
Anno DCLXXXI, a Coſſ. C. Caſſio, et
M. Terentio rogata Lex CASSIA TEREN-

vn an TIA, Frumentaria, qua quini modii Lngulis
in, ſingulos menſes conftituti ſunt n).
*“K N, n) Salluſt. Hiſt. fr. b. 974. ed. Cort. Cie Verr. III, 70. v.

ovnmmnino Cel. Erneſti Clau. Cie. h. L.
ueaim M. §. LXXIX.

178 Lib. II. Cap. Il. De lurisprudentia media

F. LXXIX.
Anno DCLXXXIV, Pompeio et Craſſo

Coſl. L. Aurelius Cotta Praetor Legem AVv-

RELIAM, iudiciariam, tulit, vt iudicia
Senatoribus; Equitibus, ac tribunis aera-
riis communia eſſent o). Codtia dicitur †)
etiam. Ipſe quoque Pompeius hoc anno

Legem tribuniciaum q) tulit, vt tribunicia

poteſtas reſtitueretur 7).
0%) Cic. Phil. I, 2. Agr. I, 2. ad Att. I, I16. Plutarch. Pomp.
p. 630. v. Erneſti V. C. Clau. Cic. Krebſii V. C. Diſſert. de
decuriis indicum p. 21.
„) Cic. ad. Att. IV, 16.
9) Tribunicia Lex dicitur etiam, quae de poteſtate tri-
bunicia agit. v. Erneſti V. C. h. L.
7) Cic. Act. I. Verr. c. 15.

§. LXXX.
Anno DCLXXXVII, a Coſſ. M. Acilio
Glabrione, et L. Calpurnio Piſone Lex ACI-
LIACALPVRNIA à⅛) lata eſt de ambitu, cau-
tumque, vt id crimen et multa coerceretur,
et damnati nullam amplius magiſtratum ca-
ptere, nec enatui intereſſe poſſent, et accu-
Jatoribus certa praemia conſtituerentur 1).
Hoc anno lata quoque eſt RoscIA, tbea-
tralis, a L. Roſcio Othone, tribuno plebis,
qua ſancitum, vt nemini, niſt equer, et
queſtri cenſu eſſet, in quatuordecim gradi-
bus ſodere liceret u). Itaque decoctoribus
non licebat æ). Ceterum cum ea Lex, ple-
bi ignominiae eſſe viſa, in Conſulatu Cico-
ronis

ronis mn

tionem
zun eſt
giorun
C. Man

fImis

Fodem

C.Con⸗
türbaruu
mum h
Legibu
Ge cele

mit,
uibus

lt er
Eiuse
Tribuni
Cialibie
aguit
Huxra
Atera,
tiopihi
3) Oce

netia

t Craſo
emn AV.
iudicia
is derd⸗
citur ,)
dc ann
eibunici

reh. Ponp.

Diſſert.d

eſtate ttl .·

1. Aclio

Lex Ar.
itu, l⸗

Fleretuf,

ctunm (l-

6 4ℳC

utur t.

0 hebo

luas
im gulr.

.

ronls

iuribusqué vegue ad Caeſares. 179

ronis magnas turbas concitaſſet, Cicero ora-
tionem pro Lege Roſcia habuit ). Eiusdem
anni eſt Lex MANILIaA, de confuſtone ſuffra-
giorum, ſiue de libertinorum ſuſfragiis, a
C. Manilio, tribuno plebis, rogata, vt liber-
tinis in ommibus tribubus ſuffrogium eſſet Z).
Eodem anno extiterunt Leges CORNELIAE,
C. Corneli, tribuni plebis, quibus multum
turbarum exortum eſt ₰). In quibus pri-
mum haec fuit, ne quis in Senatu ſolueretur
Legibus, niſi CC. Senatores adeſſent b): dein-
de celeberrima iſta Lex CoRNELIA, quae
de edictis perpetuis vulgo inſcribitur c), qua
ſanxit, vt Praetores ab initio magiſtratus,
quibus iuribus vſuri eſſent, edicerent d),
et ex ſuis ediäctis perpetuo ius dicerent e).
Eiusdem anni ſunt GABINIAE, A. Gabinii,
tribuni plebis: vna, de foenore, ne prouin-
cialibus Romae liceret verſäuram facere! guod
I quis pecuniam prouinciali dediſſet, ne ex
ſzyngrapha eius rei facta ius redderetur f):
altera, vt menſe toto Februario oenatis lega-
tionibus daretur g).
5⁵) Occaſionem v. ap. Cic. pro C. Cornelio Fr. et Dion.
Lib. XXXNXVI. p. 18.
2) Dion. Caſſ. l. c. Cic. Muren. c. 23. et 30.
u2) Cic. Muren. c. 19. [de hac lege cf. Maſſon. vit. Horat.
P. II2-II9.)
) Cic. Phil. II, 18.
„) Cic. Att. II, I. Plin. H. N. VII, 30. Plut. in. vit. Cic.

2*) Cic. Muren. c. 23. Fr. Corn. I. Acon. in Mülon. Dion.
M 2 Caſ.

180 Lib. I. Cap. II. De Iurisprudentia media

Caß. Lih. NXXVI. v. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. l. et in

Add. [damnata SCto lex poſtea. v. Meon. pPro Corn. p.
m. 129.] Aun
a) Aſcon. Argum. or. pro C. Cornel. mai. reo. Cit. Fragn. (ul, Le
or. Corn. IIAM
*) Dio. Coſſ. Lih. XXXVI, p. 19. cf. A. Auguſtin. de Le- . .
Gamm?
Paund /

gibus h. L. LAſcon. I. c. p. m. 121. ſqg.]

c) quod quam falſum fſit, infra demonſtrabimus, cum Gernnar
de Edictis agemus. Nulla enim Edicta perpetua libera dem an
republica fuerunt. Sed debetur illa inſcriptio, ac for-⸗ ee,

ma Edictorum perpetuorum, corrupto Aſconii Pae- bieno,
diani loco, et ſuppoſititiis fragmentis Actorum V. R. brogan
diurnorum. *
nomine

d) Dio. Caſſ. Lib. XXXVI. p. 19.
e) Aſcon. Paed. arg. Or. Cic. Corn. Sic enim ibi legen- populu

dum eſt. Ge. ad
F) Cic. Att. V, 21. VI, 2. 1, d⸗
g) Cic. ad L. Fr. II, 12. nce⸗
9) Dio

§. LXXXI.
Anno DCLXXXIX, L. Cotta, et Tor- Ann

quato Cofſl. Lex PAPIA, de peregrinis, a C. m, et
Papio tribuno plebis promulgata ): cuius Nht
haec vis fuit, vt peregrini vrbe pellerentur, anoß
et ſocii Latini nominis in ſuas quisque ci- 4) 0.
uitates redigerentur?), exceptis iis, qui
Italiam incolerent, et Glaucippo quo- hm
dam ). anno D
Conlal

“) Dion. Caſy. Lib. XXXVII, p. 37.
) Cic. Arcb. c. 5. Balb. c. 23. ad Att. IV, 14. Of. III, Ir. graria
Val. Max. III, 4. 5. M m.
k) Cic. Agrar. I, 4. Ceterum de hac Lege vid. Heinecc. zer
Comm. Leg. Pap. Popp. I, I. 3. J4. Nordkerk. V. C. nie⸗
Diſquiſ. de Leg. Petron. c. I. Erneſti V. C. Clau. Cio. ellet,

§. LXXXII.

edie

N. 1. et in
0 CN. D.

G:. un.

in de L.

8

imus ellin
etua libera
tio, fol
ſoni Pe-
un V. R.

ibi legen⸗

et Tor⸗
mie, 40.
0). cuins
lerentur,
isque ei
jis, dul
po gro.

F.llhit.
7id. Hine-
iet. N.

iuribusque veque ad Caeſares. 181

§S. LXXXII.
Anno DCXCGI, M. Tullius Cicero; Con-
ſul, Legem, Calpurnia acerbiorem, TVL-⸗
LIAM de ambitu, auctoritate Senatus, ro-
gauit /), qua excuſationi morbi poena, con-
demnatisque exilium irrogatum eſt. Eius-
dem anni eſt ATIA, de ſacerdotiis, a T. La-
bieno, tribuno plebis, rogata, qua LexCornelia
abrogata, Domitia reſtituta eſt m): [ita vt duo
nominarentur a collegio, e quibus vnum
populus crearet. Cic. Phil. II, 2. Manut. ad
Cic. ad Brut. eb. 5. Gruch. de Comit. II, 2.)
1) Cic. Muren. c. 23. 32.
n) Dio Caſſ. Lib. XXXVII.

§. LXXXIII.

Anno DCXCGlI, a Coſſ. L. Licinio Mure-
na, et D. Iunio Silano, Lex LICINIAIY⸗
NIA lata, qua Lex Caeilia Didia, de trinun-
dino, ſeuerioribus poenis ſancita eſt n)).
2) Cic. Pbil. V, 3. Sext. c. 6. 7. ad Att. IV, 16. II, 9.
Iam ad Leges IVLIAS peruenimus, quas

anno DCXCV, C. Iulius Caeſar, in primo

Conſulatu, tulit. Prima eſt Lex IVLELIA,

agraria, de agro Campano, atque Stellate,

WX. millibus ciuium, quibus terni pluresué
liberi eent, diuidendo o): quae vt ſanctior
eſſet, hoc ei adiectum erat caput, vt can-
didati ſe ipſi iure iurando exſecarent, ſi,

182 Lib. II. Cap. II. De iurisprudentia media

impetrato magiſtratu, mentionem facerent,
de agro Campano aliter poſſidendo, atque

ex hac Lege p. Eius etiam fuiſſe videtur

id caput, quod eſt apud Calliſtratum 9).
Tulit et Legem de prouinciis ondinandis, et
de repetundis aliam. IIla repetita et aucta
eſt Cornelia. lubebat duas rationes apud
duas Ciuitates in prouincia deponere, eas-
demque totidem verbis ad aerarium defer-
re r): vetabat praetorias diutius, quam an-
num, conſulares, quam biennium, obtine-
ri *½). Lex autem repetundarum fere omnium
ſuperiorum de eodem genere Legum ſan-
ctiones, et capita, complexa eſt, multa-
que addidit, ita vt vltra centum capita com-
prehenderet ?½): ceterum omnibus ſuperio-
ribus Legibus acrior et ſeuerior, in poenis
conſtituendis, fuit ½. Vetabat magiſtrati-
bus prouincialibus, iisque, qui munus pu-
blicum exercerent, officii munerisue ſui
exercendi cauſa quidquam capere x*X): con-
ſtituebatque, quid, et a quo, in prouincia
accipere liceret ).
⁰) Suet. Caeſ- c. 20. Cic. At. II, 16. 18.
d) Cic. Planc. c.5. ibique Manut. et Erneſti Clav. Cic. h. L.

3 L. ult. D. de term. mot. A. Auguſtin. de Leg. b. I. Ce-
terum fragmenta huius Legis extant apud Goeſ. Soript.

Rei Agr. p. 350. vbi tamen primum caput abſurde ita

exprimitur: Ager, qui publicus eſt populi Romani, ex-
cepto Campano, ciuibus diuiditor: cum de Campano
atque Stellate diuidendo vel maxime haec Lex egerit.
r) Cie.

) Cen
Oſend
Capite
Cel. E

Eius
detundi

tndar
c(crez)

rencien
2) C..

Ann
clodi
modu
frume
tum 4)
le cvel.
que de
60 Ma⸗
Utr niun
ſet D
²) k.
9) (.
) l.

medte

Acerem
, Ä
Videcurr

tum 9).

it et
et dlc
es Apd
re, en.

n deker-

tatm 1l .

omnium

Obiine

Gin ſan-

MIN..
ita ol

ſupetio⸗

n poenis
ngitrni⸗ .
Unus P.
isne ni
„: col
hrotinetn

. blurdeits

Romani, e1. .
e CIMpin
cLex egetit.
0

) 1.

iuribueque vrque ad Caeſares. 183

„) Cic. ad Diu. V, 20. II, 17. Arz. VI, 7.
5y) Cic. Phil. 1I, 8. v. Erueſti Clav. Cic. hb. L.

2) Cic. ad Diu. VIII, 7. J
2) Cic. Vatin. c. 12. Rabir. c. 14. de poenis ipſis v. Lipfiut

ad Tac. An. XIV, 28. Scbulting. Iurispr. Anteiuſt. p. 52 5.

x) Cic. Piſon. o. 21. Brut. c. 27. Off. II, 21. Verr. III,

84. Sueron. c. 43. v. tit. Dig. ad L. Iul. repetund.
„) Cic. ad. Att. V, 10. er 16. ceterum Cicero pro Rabir.
oſtendit, eam Legem ad Equites nihil pertinuiſſe.
Capita huius Legis collegit Sigon. de Iudis. II, 27. cf.
Cel. Erneſti Clau. Cic. h. L. S
6. LXXXVNy.
Eiusdem anni eſt Lex vVATINIA, de re-
petundis, P. Vatinii tribuni plebis, vt repe-

tndarum iudicio liceret alterna conſilia reii-
cere z): vnde et ipſa Lex de alternis conſiliis

reiiciendis nominatur.
2) Cic. Vatin. c. II.

§. LXXXVI.

Anno ſequente, Piſone et Gabinio Coſl.

cLODIAE Leges, P. Clodii tribuni plebis, ad-

modum pernicioſae extiterunt: primum

frumentaria, vt gratis daretun plebi frumen-
tum a): de auſpiciis, ne quis eo die ſeruaret
de coelo, quo cum populo agi poſſet h): deni-

que de cenſura, ne Cenſores in Senatu legen-
„Cr NL. 3 do praeterirent, niſi qui apud és accuſatus, ét
A. kl (e.
GSrh.

vtriusque Cenſoris ſententia condemnatus
a) Aſcon. in Pif. c. 4.
) Cic. Piſon. c. 4. ibique Aſcon.

c) l. c. H
MA 5. LXXXVII.

1

184 Lib. II. Cap. Il. De Iurisprudentia media

§F. LXXXVII.
Anno DCXCIX, Pompeius Magnus II.
cum Craſſo, Conſul, Legem Po MPEIAM,
iudiciariam, ac de parricidiis d) tulit. Iu-
diciaria quidem ſubrogatur Aureliaz hoc,
vt ex amplicſzmo cenſu, e centariis, h. e. de-
curiis, aliter, quam ante, iudices legeren-
tur e): Lex de parricidiis autem †), repe-
tiit illa quidem maxime ſuperiores ea de re
Leges, moremque, ſed videtur tamen parrici-
dii crimen ad alia genera caedis, in propin-
quis factae, transtuliſſe g): ira tamen, vt non

niſi confeſſis poena parricidii irrogaretur ).
4) Quamquam id certo dici non poteſt, in quo Magni
conſulatu haec Lex lata fuerit.
e) Aſcon. in Piſon. c. 39. V. Krebſu V. C. Diſ. de Decuriis
Iudicum p. 26. ſqq.
F) v. L. I. D. ad L. Pompei. de parricid.
g) v. Io. Fr. Ramos Tribonian. ſiue de erroribus Tribo-
niani de poena parricidii L. B. 1728.
*) v. Sueron. Aug. c. 33. ibique Caſaub.

§F. LXXXVIII.
Anno DCClII, Pompeii, in tertio Conſu-
latu ?), quem ſiue collega geſſit, Leges
POMPEIAE, plures ſunt. Hic tantum
enarrabimus eam, quae eſt de ambitu, qua
acerbior poena, et breuior forma iudicii,
conſtituta e) eſt. Nam binae accuſatori,
reo ternae, tantum ad dicendum horae da-
tae ſunt 1): numerus Patronorum definitus,
laudatores vetiti: teſtibus interrogandis tri-
duum,

duum,

tutum:

propol

te dudn

muidia

cremit
Lege

Pbroga

1) icd fi
inter 6
peins
retur.
1) (.
UII.1
1Ce.
) Die
1) Dio

narra

An
latn ed
tnibun
d Pe
cixera⸗
2duerl
munie,

Kulli .

Vine
tmn

vehien

s in

eilix

gnws I.
eblün;
it. I.
e hoc,
het, de.

lgeren.

,Iepe .
3 de fe

parrici.
Propin-

,VInjn

etur /)
lo Vagni

e Decurii

Zur Trbo⸗

(Conſu-
Leges
tantum
u, qua
culatori,
0tde de.
jefmnitus,
nds tri·
duum,

iuribusque voque ad Caeſares. 18585

duum, antequam cauſa ageretur, praeſti-
tutum: ceterum praemia accuſatoribus
propoſita ſunt m). Pompeius, maxima par-
te anni conſulatu a ſe vno geſto, propter
inuidiam potentiae ſibi in reliquam partem
creauit collegam Mercellum Scipionem: qui,
Lege cAECILIA, Clodiam, de cenſura,
abrogauit n).
¹) id factum, propter inteſtinas turbas atque factiones
intér Conſulatus candidatos, aliaque mala: vt Pom-
peius ſolus ſua auctoritate omnibus facilius mede-
retur.
) Cic. ad Att. X, 4. Dion. Caſſ. XL. p. 145. Caeſ. B. C.
III,. I.
1) Cic. Brut. c. 5. A. de cauſ. corrupt. eloqu. G. 38.
) Dion. I. c. Aſcon. Milon. Arg. Cic. Att. XIII, 49.
2) Dion. Caſ. Lib. XL. vbi et ceteras Pompeii Leges

narrat.
F. LXXXIX.
Anno DCCIV, Coſſ. Paullo et Marcello,
lata eſt SCRIBONIA, Viaria, a Curione,
tribuno, qui, aere alieno oppreſſus, maxi-
ma pecunia Caeſari tribunatum ſuum ad-
dixerat, et aliqua ſaltem ratione Pompeianis
aduerſari'o) volebat. Haec lex erat de viis
muniendis, non diſſimilis in hoc Agrariae
Rulli p). Vt autem pecunia certa eſſet, vnde
viae munirentur, ea Lege vectigal conſtitu-
tum fuiſſe videtur, aerario ſoluendum, in
vehicula, eſſeda, rhedas, lecticas, cet. qui-
bus in itineribus vterentur 4½). Fortaſſe et
alia capita habuit, quae ad vias tam publicas,
M 5 quam

quam priuatas, et iter ſpectarent?). Ce-
terum idem etiam tulit Alimentariam Le-
gem *), quae iuſſit Aediles metiri.
0) Appian. B. Ciu. Lib. II. p. 732. ed. Toll.
p) Cici ad. Din. VIII, 6. v. omnino Cel. Erneſti Clav.
Cic. Viaria. SS
7) Cic. ad Arr. VI, I. Alias in tutelam viarnm per tem-
pora a poſſeſſoribus certa ſumma exigebatur. Sicul. Flac-
cus de condit. agror. p. . ed. Goejſ.
r) Parum abeſt, quin coniecturam hanc probem, ſi quis
velit dicere, SGriboniam, quae vſucapionem ſeruitutum
vetaret, fuiſſe eandem. Nam argumentunu ſimile eſt.

5½) Cic. ad Div. VIII, 6.
§. XC.
Anno ſequente C. Iulius Caeſar, Roma
occupata, Dictator creatus eſt: quo nomi-
ne, etiam victo Pompeio, quoad vixit, do-
minatum exercuit. In ea Dictatura pluri-
mas Leges tulit, quae IVLIAE ab eo dicun-
tur: quarumque vis per ius cjuile late patet.
Ac primum commemoranda eſt ea, quae
e belli ciuilis ſeminibus maxime exorta eſt.
Cum enim plurimi bellum ciuile ſecuti eſſent,
ſpe nouarum tabularum, eſſetque magna
copia aefis alieni, idque frequenter a Caeſare
poſtularetur: omnem iſtam expectationem

gata, vt debitores creditoribus ſatisfacerent
per aeſtimationem poſſetzonum, quanti quas-

ſummae aeris alieni, A quid vſurae nomine

186 Lib. M. Cap. II. De lurioprudentia media

Caeſar disiecit, Lege de aere alieno promul-

I.
que ante bellum ciuile comparaſſent, dedudoo

umera-

mimerat

tone (

Porro

liur d.
ret)
luberen

eſt con

Trehoni
(APu i
Caelari⸗
tra Itol
Certam

(8 c0ll

ſoenore
ſionum
Poribu
creſcere
tionerm
temqen
ſutiskae
1) Gut.
ration
kes, .
nuation
ceptis
(lv.
4) Di,
*) Nf

Buſ
¹) auin
nosin

neſti Cln

II der. tefmſ.

Geul Hu.

demn Kqnis
ſeruitutum
ſmileeſt.

Nom
1o nom.
ieit, Co.
ru pluri
dicun
te patet.
4, quae
orta eſt.
ti ellent,

e nagli

1Crelare
kationenn

Promu. 1

facerent
ti

iuribusque veque ad Cazſares. 187

numeratum perſoriptumue fuiſſet t) qua ra-
tione quarta fere crediti pars deperibat.
Porro alia Lege cauit, ne quis LX. Hö. am-
plius domi ſuaez in auro argentoue retine-
ret u), propterea quod multi pecuniam clam
habere dicebantur:; quae quidem Lex non
eſt confundenda æ) cum Lege lulia, [ſiue
Treboniag, adeoque dubium eſt, annon ſit
caput illius Iuliae de aere alieno,] eiusdem
Caeſaris, de modo credendi pocſzdendique in-
tra Italiam ). Hac enim iuſſit, partem
certam pecuniae in agris praediisque Itali-
cis collocare, certamque tantum partem in
foenore ponere permiſit; quo pretia poſſeſ-
ſionum, bellis ciuilibus, vt fieri ſolet tem-
poribus calamitoſis, nimium imminuta,
creſcerent z). IIla autem aeris alieni ſolu-
tionem faciliorem efficere voluit, iniquita-
temque eorum reprimere, qui aeſtimatione
ſatisfacerent, cum in numis haberent.
?2) Suet. Caeſ. c. 42. Caeſ. B. C. III, I. vnde, quoniam hac

ratione, per aeſtimationem jacturam faciunt credito-
res, aeſtimario pro iactura, ap. Cic. Diu. IX, 16. et aeſti-
mationes pro praediis aeſtimatis pecuniaeque vicem ac-
ceptis, ad Diu. IX, I8. Att. XIII, 25. v. Erneſti V. C.
LCLlav. Cic. h. v.
u) Dion. Caſſ. XLI, p. 17 I. [quo ſpectat Suet. Tib. c. 49.]
X) vt facit Lipſ. ad Tac. A. VI, 16.
„) Tac. A. VI, 16. [cf. Dio Caſ. LVIII. p. 634.] v. Cel.
Erneſti ad c. l.
2) cuius generis etiam Traianus Legem ſanxit: de qua

nos in Iraiano p. 5. q4. cf. Burm. ad Suer. Ang. c. 41.
§. XCI.

i88 Lib. I. Cap. II. De iuriaprudentia media

S. XCl.
Iam ad Leges IVLIAS, iudiciarias, ac de
criminibus peruenimus. Iudiciariis dero-
gatum Aureliae eſt, ſublatis tribunis aerariis:
cautumque de iudicibus legendis, cenſuque
eorum atque aetate 2). De criminibus au-
tem, fere retuliſſe Cornelias videtur Caeſar,
vt tamen poenas exaſperaret, ſanciens publi-
cationem bonorum dimidiae partis, in reli-
quis, in Parricidiis vero omnium ?): in qui-
bus Lex Iulia de vi et maieſtate, qua cautum
fuit, vt de vi et maieſtate damnatis aqua et
igni interdiceretun c), memoranda eſt, ne
cum Legibus Iuliis de vi et maieſtate, qua-
rum in Pandecte mentio eſt, quaeque ſunt Au-
guſti, confundatur, exemplo Heineccii d), re-
ferentis ad Dictatoris Legem luliae Auguſti

caput, de vſucapione rerum vi poſſeſſarum.
a) Cic. Phil. I, 8. Suet. Caeſ. 41. Non confundenda eſt
Lex Iulia iudiciorum ‚ de qua eſt in Pandecte, multis
locis. [cf. Rynkersh. Objſ. VI, 17.]
b) Suet. Caeſ. c. 42.
c) Cic. Phil. I, 9.
d) Heinecc. Hiſt. Iur. I, 96.
5. XClI.

Memorandae etiam ſunt hae eius Leges:
IVLIA, de ſacerdotiis, qua repetiit Domitiam,

et noua quaedam capita addidit, veluti, vt lice-

ret etiam abſentis rationem habere e): CASSIA,
de patriciis, qua Senatum patriciosque ſup-

pleuit /): wLIaA, theatralis g), qua renouata
Roſcia.

i:

liores ſea

latun

uingue
ennont
potius

(iuis

ta, aui

mio on

Fliut,

tun hen

(Aarian

mnpenu⸗
Lexeo
tia ci
Gdicina
tium c
incolen
naun
i,
tque
opüim
Colfer
Nanten
*) Cx.
)Pii
dis ta
ſtatui
1)
(ie.

Media

, de de
is dero.
Lerariis:
enluque
lbus au.
Caelar,
nspubli
in reli
inqui.
caUtu
ue et
EK, de
te, qur
ſunt Au-
ichre⸗
Auguti

orum.
ndendaeſt
e, unlti⸗

iuribusque veque ad Caeſares. 189

Roſcia: Sumtuaria h), qua ſumtuarias ſupe-
riores ſeuerius ac diligentius ſanxit: IVLIA, de
legationibus liberis à), qua cautum, vt ege in
quinquennium tantum durarent quamquam
ea non tam peculiaris Lex fuiſſe videtur, quam
potius capur eius Legis, qua ſanxit, ne quis
ciuis maior annis viginti, minorue quadragin-
ta, qui ſacramento non teneretur, plus trien-
nio continuo, Ealia abeſſet: neu quis oenatoris
Fflius, niſi contubernalis, aut comes magiſtra-
tus, peregre proficiſceretur: neue hi, qui pe-
cuariam facenent, minus tertia parte puberum
ingenuorum inter paſtores haberent &₰) quae
Lex eo pertinebat, vt exhauſtae vrbi frequen-
tia ciuium ſuppeteret. Ceterum omnes me-
dicinam Romae profeſſos, et liberalium ar-
tium doctores, quo libentius et ipſi Romam
incolerent, et ceteri adpeterent, ciuitate do-
nauit). Plura inſtituere ei animus fuit, vel-
uti, ius ciuile ad certum modum redigere,
atque ex immenſa, diffuſaque Legum copia,
optima quaeque et neceſſaria in pauciſſimos
conferre libros m). Sed plurima talia co-
nantem, coniuratorum manus ſuſtulit.

e) Cic. ad Brut. ep. 5.
fF) Tac. A. Xl. 25.
g) Plin. H. N XXXI;II, 2. v. A. Augiſſtin. de Leg. h. L. ma-
gis tamen ad Auguſtum referendam hane Legem eſſe
ſtatuit Hoffmann. Ind. Leg. h. v. ſed non eſt necefſe.]
ÿ) Cic. ad Att. XIII, I. ad Diu. IX, 15. v. Cel. Erneſti Clav.
Cic. h. L.

3) Cic.,

190 Lib. I. Cap. II. De lurisprunentia media

i) Cic. At. XV, II. v. Erneſti V. C. Clau. Cic. b. v.
k) Suet. Caeſ. c. 42.
1) Suet. I. c.
m) Suer. Caeſ. c. 44.

Reſtat, vt de Legibus iis exponatur, quae
in Triumuiratu Antonii, Lepidi, atque Octa-
uiani fuerunt rogatae. Iam primum Anno

DCCXIV, Cn. Domitio Caluino, et C. Aſinio

Pollione Coſſ. Lex FALcIDIA, teſtamentaria,
de legatis, a P. Falcidio, tribuno plebis n), lata
eſt: vt ne liceret vltra dodrantem hereditatem
legatis exhaurire, et ſiplus legatum eſſet, quar-
tam pan tem heres detrahere, vel retinere poſſet.
uae Lex in toto iure ciuili, in paucis, cele-
berrime eſt ο). Atque ea Lege demum mo-
dus teſtatorum licentiae, in legando, poſitus
eſt, eſfectumque, ne voluntates vltimae deſti-
tuerentur, metu exhauſtae hereditatis.

n) Dion. Caſſ. Lib. XLVIII, p. 377. v. zit. D. ad Leg. Tal-
cid. Verba legitima extant in L. I. pr. D. b. t.

2 Hanc Legem expoſuere Fr. Balduinus, in Comm. de
Legihus, et Iac. Voorda V. C. ſingulari commentario.

Conferri etiam meretur Wieling. Lect. Iur. Ciu. II, 29.

ſea4.
Anno DCCXX, Lex ScRIBONIA, de vſuca-
pione ſeruitutum †½), a L. Scribonio Libone,
Conſule, cum M. Antonio, lata nobis, cum
plurimis viris doctis 7½), videtur; ſi non eſt

ea ipſa Curionis Viaria, de qua ſupra dixi-

mus.

(cpere!

Cleſare

1

5)L4
) Galu
1o dei
lan.
) beplie
ſeruitut.
nitit..

Anne
LeNxWI.

LA4
prouin

ulrij

Legem,
Theopyl
nomin
cile eſt
9K
Vocat
1 Dr.
9) Tee
e
*) Bam
chiug
1736.
urſ. X
tiant .
tiunt.
gliore

megia

Ur, glae
neOc .

m Anno

C.Anio

entorit,
Sn), Hta
AMitotenn
t, or.
re pohet.
is, cele⸗
um mo
Poſiuns
me elti⸗
tis.
ul Ll. Ful.
let

in Conm. d.

mmentario.

de vſucr.
Libone,
pbis, Cunn
Onon elt
us⸗

iuribusque véque ad Cuéſner. 191

mus. Vetuit, ſeruitutes praediorum vſu-
capere 7).
p) L. 4. H. 24. D. de vſurp. et vſuc.
7) Gailuan. de Eſufr. XII, 4. van de W'ater Obj. II, 8. Or-
10 de vſucap. Seruitut. II, 4. Nordkerk V. C. Diſqu. de Le-
ge Petr. p. 00.
Pr) Explicauit eam Euerh. Otto. V. C. Diſſert. de vfucap.
ſeruitut. cf. Jan. a. Coſta Praelect. in tit. de ſeruitut. in T.
J. Theſaur. Meermann. p. 707. ſeq. et D' Avezan de ſer-
uitut. p. 323. L. IV. eiusdem Ibeſauri.

§H. XCV.

Anno DCCXXIII, a M. Titio, cum C. Ilulio
Caeſare OctauianolII, Conſule, lata putatur5)
Lex IvLIA et TITIA, de dandis tutoribus, qua
Lex Attilia ad prouincias traducta eſt, vt in
prouinciis a praeſidibus tutores darentur pu-
Dillis t). Sunt tamen viri docti, qui non vnam
Legem, ſed duas eſſe, propter auctoritatem
Theophili u), et coniunctionem et inter duo
nomina interpoſitam, ſtatuant æ). Sed fa-
cile eſt contra dicere.

5⁵) H. Valeſ- ad Excerpt. Peireſé. p. 61. Villiam Titiam
vocat Pigh. ad a. 526.
2) pr. Inſt. de Attil. tut. S
u) Tbeoph. pr. Inſt. de Attil. turor. memorat 8. vα
IgXt⁵ο⁵ α Tiriαν&ς²‧

x) Eam fententiam primum propoſuit Aug. Chriſt. Mar-
chbius Diſſ. de tutoribus ex Lege Iulia et Iitia datis, Lipfſ.
1736. repetiit deinde Guil. Otro Reizius V. C. in Ex-
curſ. XII. ad Theoph. Qui quamuis argumentis conſen-
tiant fere, in annis et auétoribus adſignandis diſſen-
tiunt. Nam Marchius quidem exiſtimat, Lirziam anti-
quiorem eſſe, latam a. 438. vel a 526. a C. vel Q. Titio
tribunis

192 Lil. II. Cap. II. De Iurisprudentia media
tribunis plebis: Iuliam autem, a Caeſare Auguſto,

an. 726. Sed Reizius ſtatuit, Titium auctoritate Cae-
ſaris Legem antiquiorem Iuliam a. 723. retuliſſe.

§. XCVI.

Iam reſtant eae Leges, quibus nec certus,

nec probabilis, annus adſignari potuit: quas

quidem hic, ſeruato litterarum ordine, per-

ſequemur. ArßVTIA, ab Aebutio, tribu-

no plebis, lata, ne quis ſhi aut collegis po-
teſtatem aut curationem ferret J) : CLAV-
PDIA, quae vetabat, ne ſeribae negotiaren-
tur z). FABIA, de plagiariis a): FABIA,
item ALLIENA, et PEDVCAEA, et RoO-
s CIA, agrariae, de finibus agrorum, quae
a doctis, cum MANILIA, ProO vna haben-
tur, ita, vt vna Lex quinque nomina habue-
rit “): quod concedi non poteſt.

„) Cic. Agr. II, 8.
2) Suet. Domit. c. 9. Nihil alibi de hac lege. Sunt in-
ter viros eruditos, qui eam ad Claudiam, de nauibus
Senatorum, referant. v. Torrent. ad Suet. l. c.

a) Cic. Rabir. 3. Paull. Jent. V, 30, 6. tit. D. ad L. Fab.
vid. Deylingii V. C. Diſſ. de hac Lege.

²⁹) Pragmenta paſſim earum Legum in Kriptoribus rei
agrariae occurrunt, quae collegit Goeſius p. 339. ſe44.
ita tamen, vt, cum aliis viris eruditis, vnius Legis
omnia fuiſſe ſtatuat. Sed in eum errorem viri docti
lapſi ſunt, non intellectis ſiglis K. L. III. K. L. IV. etc.
quae ſaepenumero in Scriptoribus iſtis reperiuntur.

v. Hoffmann. Hiſt, Iur. Ind. Leg. b. L.

§. XCVII.

Fral

Furii)

gotini

et, gu
Mnurg
gem Va
Ann.
quamq
Viri Coe
ciolitel
II4,
lactitut

4) Ci,
4) .

*) M
. eli

l
katur:
duit,
Vitiol
gen
wen (
Ftrum
cogno
conſte
tellue
menti
tionen
in.
tee
Nemnd

necha
Auguto,

itate Cae⸗
ulice.

certus,

t: quas

e, per⸗
tribu⸗

— r————— —

gir ..

CLAV

tiofen-

4514,

do.
n, quae
1 haoben-
u habue⸗

e, dunt in⸗
ge nauibuis

.c.
41. lob.

gorhi 7
1339 ,1.
Vnius Legis
n Firi
L. Wete
eperiunn

dot

.

CV.

iuribusque voqueé ad Caeſares. 193

§F. XCVII.
FvRIA, teſtamentaria, tribuni plebis, C.
Furii c), vt non liceret plus, quam mille eſſes,
legati nomine capere, praeter exceptas perſonas,

et, qui plus cepiſſet, quadruplum ſolueret d).

Minus quam perfelta fuit e). Vitedur ante Le-
gem Voconiam lata eſſe, etſi incertum, quo
anno. GLIcIaà †), teflamentaria, vt videtur:

quamquam haud dubie falſum id eſt, quod

viri docti nonnulli putant, querelam inoffi-
cioſi teſtamentati ea introductam eſſe. HosTi-
LIA, de furtis g), cuius nuſpiam niſi in vnis
Inſtitutionibus mentio fit.

c) Cic. Balb. c. 8. Verr. 1, 42.
4) pr. Inſt. de Leg. Faleid, ibique Theopbil.

e) Vhian fr. I, 1I. Ceterum de huius Legis argumento V.
Wieling. Lect, Iur. Ciu. II, /8.

F) In ſola inſcriptione L. 4. D. de inoff. teſtam. memo-
ratur: vnde Cuiac. Obſ. II, z. XIV, a. argumentum
duxit, eam eſſe de querela inofficioſi teſtamenti. Sed alii
vitioſam iſtam inſcriptionem eſſe exiſtimant: quod nul-
la gens Glicia apud Romanos fuerit; ſed tantum cogno-
men Gliciae: vnde Lex Glicia dici non poſſit. Quod
vtrumque falſum eſt, cum et gens Glicia fuerit, et a
cognomine etiam Gliciae Lex Glicia appellari poſſit, vti
conſtat exemplo Legis Glauciae, Legis Coctiae, et Me-
tellae, de quibus ſuis locis diximus, Itaque iis argu-
mentis ego quidem non vtar: quamuis et ipſe inſerip⸗
tionem vitioſam putem, legendum que Falcidiam: v. Wie-
ling. Iurispr. Reſtit. p. LXXVI. Quicquid ſit eius rei, cer.
te hac Lege querelam inofficioſi introductam eſſe, hodie
nemo eſt Eraditorumm, qui credat: poſtquam Haler⸗
4. ek.

194 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia medis

boek. Ohſ. II, 12. van de Water Obſ. I, 7. Sbulting.
Diſſ. de teſtam. reſciſſ. p. m. 542. alia omnia docuerunt.
½) Ppr. Inſt. de iis per quos agere poſſ.

§F. XCVIII.
PvrLICIA, de luſu ac ſponſionibus h), de qua
re etiam CoRNELIA memoratur?) ac TITIAY):
REMMIA, de calumniatoribus ), quae, qui ca-
lumniam feciſſet, litteram K. inuri fronti eius
nbebat. PAPIRIA, de ſacramento, et Triumili-
is ſiue monetalibus, ſiue capitalibus m).

Fuerunt etiam Leges MILITAEES ), ac TRI-

VAPHALES ö), quae neque nomine adpellan-
tur, neque certam aetatis notam habent.
Fragmentum legis antiquae frumentariaèé at-
que viariae p), item plebiſciti antiqui 4%), ta-
bulis veteribus hodie extant. Poſtremo me-
moranda eſt Lex RHoDIA Y), quae tametſi po-
tiſſimum a ICtis Caeſareae aetatis explicatur,
tamen et libera republica iam recepta fuit5).
Dicitur ea a ciuitate Rhodiorum, quae Legibus
inprimis nauticis, omnique re nauali, olim
floruit. Atque harum Legum Rhodiarum,
propter ſummam exiſtimationem pruden-
tiae, atque aequitatis, plura quidem capita a
Romanis adſcita fuiſſe videntur, nullum ta-

men in libris iuris ciuilis, niſi de iadu, ca-

put refertur, atque illuſtratur.

b) L. z. D. de aleator.
2) ibid.
) tid. De hac lege Tizia a viris doctis exponitur etiam
Auſon.

Aſon.
zugr.
)) (i.
e vitie
Gociil
ton.
) Ei
4) (i.
Legi⸗
W,,
6) Val.
Diler
9) Emm
Conra
9) apin

1†) V. t

Je

de
lae

inta B

1I Gllig

Kluling.

oeuerunt.

den

II9):
quice
ontieins
ſfriumui-
bus n).
1Cc TNI.
delan.

habent.

Arlge K⸗
9), la⸗
emo mhe⸗
metſipo.
Plinur,

fuit).

, om

diarum,

pruden⸗
capiti 4
Pllum te-
, .

latn

Aſo 0.

dnituret

iuribusque voque ad Cazſäres. 195

Auſon. epigt. 88. v. Brummer. Comm. ad Leg. Cinc. c. 1.
pagr. 11.
1) Cic. Roſé. Amer. c. 20. Eam olim viri docti perperam
e vitioſis codicibus ediderunt Memmiam, de ea extat
doctiſſima H. Brenemanni Comm. in TL. III. 1T 6 Ot-
ton.
m) FFeſtus voc. Sacramentum.
n) Cic. Flacc. c. 32. v. Erneſti V. C. Clau. Cic. h. l. De
Legibus militaribus in vniverſum egit Lipſ. de Re Milit.
XV, .
0°) Val. Mix. II, 1. v. Perizon. Anim. Hiſt. c. VL. v. 220.
Duker. ad Liu. XxXXI,
p) Eam poſt Mactariun edidit atque explicauit erudite
Conradi Parerg. III, 3.
9) apud Boiſſard. Antiq. Rom. p. of. T. I.
„) v. tzit. Dig. de L. Rhod. de iactu: inprimis L. 9. h. t.
5⁵) Nam Seruius Sulpicius, et Ofilius, ICti liberae reipu-
blicae, de ea reſponderunt. v. L. 2. pr. et §. 2. D. de
Leg. Rhod. de iactu. De Lege Rhodia egerunt Fr.
Balduinus, in Comm. de Legibus, Iac. Gothofredus Diſſ.
de imperio maris, et Corn. Bynkershoekius Exerc. ad L.
Aglaces. Ceterum hodieque circumfertur collectio Le-
gum Rbodiarum nauticarum, edita a &bhardio primum,
deinde inſerta Leunclauii T II. Iurie Graecco Rom.
Sed eam non eſſe genuinam, ſed ſpuriam, docuit Byn-
kersboek. l. c. cap. 8.

SECT. II
De Senatusconſultis.

§. I.

enitusconſuha, ſine Lege, facta eſſe, tem-
poribus reipublicae liberae, de rebus iis,

quae Senatus poteſtati eſſent ſubiectae, in

tanta exemplorum, ab hiſtoricis, aliisque
N z ſcri-

196 Lib. M. Cap. I. De Iurisprudentia media

ſeriptoribus commemoratorum, copia, ne-
mo eſt, qui neget, aut negare poſſit; de iure
vero ciuili, ſiue publico, ſiue priuato, facta
eſſe, et quidem eiusmodi, quae non ad ſingu-
los vel homines, vel cauſas pertinerent, ſed
de vniuerſo aliquo genere conſtituerent, in-
terpretes, quotquot vidi, negant omnes. In
quo quidem ita diſputant, vt dicant, primum
ſolius populi in comitiis poteſtatem fuiſſe iu-
ris iubendi, Senatus autem tantum fuiſſe
7 ναεM„οατα facere a); deinde ipſum Dio-
nyſium, auctorem non contemnendum, Se-
natusconſultorum vim annuam tantum face-
re ?): adeoque a TLiberii demum inde inſti-
tuto fluxiſſe, vt Senatusconſulta fierent, qui-
bus ius conſtitueretur c).

a) Dionyſ. Hal. Lib. VII. p. 448. cf. XI. p. 75⅞.
b) Dionyſ. Hal. Lib. IX. p. 50;.
c) TLac. An. I, F.

§. II.

Sed his ego quidem ratiunculis non mo-
ueer. Nam primum, cum dificillima eſſet Le-
gum in comitiis ſciſcendarum ratio, multisque
impedimentis obnoxia, ipſa neceſſitas inter-

dum a Senatu exigebat, vt reipublicae proui-

deret, iusque conſtitueret J. Locus autem
Dionyſi eſt ex oratione Conſulis, oratorie
rem augentis, qui calumnia quadam Senatus-
conſultum, ante ſe factum, eludere cupiebat;
pertinet-

henin⸗

nam;

elt, ten
lieno⸗
ConluP
utuse
rimus
denatu
tum 5
e0 val
lnegbe

4) A⸗
de 0,
) Pui
a

de
eſt,e
ration
uon
ta in
ente
tu fier

e cor

bus

extann

Wii,
ue

Wmen
ubu

91 1/ 7
Medig

di, ne⸗
de inre
0, fadhi
ſnge.
ent, ſecd
tent, in-
nnes, In
primucm
fuiſſeiu.
mn ſiſſe
mn Dio-
m, Ke⸗
n face⸗
ge inſt

ent, gui.

gon mo-
eſſete-
hultisgue
tas intel⸗
3e prour⸗
s autetn

oratorie

Senundb.
heninet.

iuribusque vsque ad Caueſoaret. 197

pertinetque ad rem ſingularem, ac tempoma-

riam; cum ipſum SCtum, de quo ibi ſermo
eſt, temporarium eſſet, de foenere atque aere
alieno, quo tunc ciuitas laborabat. Porro
Conſulis illius ratio conuincitur eo, quod Se-
natusconſulta vetera Legibus abrogata repe-
rimus e): quod non fuiſſet neceſſarium, ſi
Senatusconſulta in vniuerſum annua tan-

tum fuiſſent. Tiberii denique inſtitutum

eo valuit, vt loco Legum ſemper SCta, nul-
laeque amplius Leges fierent.

d) Atque id ſignificare videtur Pomponius in L. 2. 9. 9. D
de Or. Iur. cf. Theoph. ad 9.5. L. de I. N. G. er C.

e) Plin. H. N. VIII, 17. mentionem facit Legis Aufzdiae,

qua &Ctum vetus, de Africanis beſtiis, abrogatum fit.
5. III.
Sed fractis aduerſariis argumentis, noſtrum
eſt, eam Senatusconſultorum auctoritatem
rationibus certis confirmare. Primum itaque

auctor grauiſſimus, Cicero †), Senatusconſul-

ta in partibus iuris ciuilis ponit: deinde iam
ante Tiberii illud inſtituum, Senatusconſul-
ta fieri de iure ciuili curauit Auguſtus, qui,
de conſilio Maecenatis, in omnibus fere re-
bus liberae reipublicae ſpeciem reliquiſſet g):

extant denique exempla SCtorum de iure ci-

uili, pauca illa quidem, ſed tamen illuſtria:
quae nunc exponere ingredimur. In quo ta-

men monendum, SCta ante Caeſares non
habuiſſe nomina.

N 3 ) Cic.

198 Lib. M. Cap. II. De Iurisprudentia media

5) Cic. Topic. c. F. vbi dicit: vr, ſi quis ius Ciuile dicar
id eſſe, quod in Legibus, Senatus conſultis, rebus iudicatis,
zuris peritorum auctoritate, edictis magiſtratuum, more,
aequitate, conſiſtat. Craſſus apud Eundem Or. I;, 5Sy. in
cauſa ciuili oranda, non Legibus ſolum, ſed etiam
SOtis vſus eſſe dicitur.]
2) Dion. Caſ. Lib. XLII. p. 47. [Ceterum id etiam ar-
gumento eſt, quod Leges Liuiae, Apuleiae Cic. Leg. II.
V. aliaeque SCtis ſublatae ſunt. cf. Cic. Fragm. Cornel.]

. §. IV.
Anno CCCCXCIV, Conſule Duillio, sx-
NATVSCONSVLTVM factum eſt, ne quis in vrbe
ſepeliretur h): Lexque XII. tabularum repe-
tita eſt.

²½) Auctor eſt Seru. ad Virg. XI, 205. v. Iaſinga V. C.
Var. Iur. Ciu. c. 78.

§. V.
Anno DLXVIII, Conſulibus C. Marcio Sp.
Poſtumio, factum celeberrimum illud SENA-
TvSCONSVLTVM, de Bacchanalibus à): quod ho-
dieque extat in tabula aenea, e qua ediderunt
illud viri docti ). Ceterum hoc Senatuscon-
ſultum in ſimilibus cauſis obſeruatum et
poſtea fuiſſe, probabile eſt ).
4) Liu. XXXIX. 74.
k) Fabrett. Inſeript. Gntagm. p. 477. Jac. Gronou. in prae-
fat. Ciceronis. Liuii editioni inſeruere Clericus et Dra-
kenborchius. Expoſuit ipſum SCtum Bynkershoek. Exerc.
de religione preregrina c. 2. Coniecturis non nullis id
illuſtrauit Maſfeus Hiſt. Art. Diplom. p. 25. Quorundam
verborum eius interpretationem dedit Hearnius ad fin.

Liu. T. VI. ed. Drakenborchii p. 237. Ad tabulam ve-

terem aeneam denuo exactum deſcripſit Matth. Aegy-
ptius

prins
heud. .
)) Ce.

Kr.
lo, 6
lor elle
CGIIS:
DIXX

n) Lin

An⸗
l,
n,
7

ldir
eſt,/

Cenſu.
Cular.
tenos n
Vinun/
700
um
1) G.0
) Jun
egen
cat 4
ſeile
lee
Orben
tem
.

Prael

ecia

uile icon

iudtcatit,
umn mnore,
1

N. in

ſed etiam

etiam ar-
1. LeoI.
Corvel

lio, K.

,in vrNe
m lepe⸗

uge V. C.

arcio ö.

ud StNA.
gool 0.

ediderunt
ntuscon

Vatum et

tol in ptae⸗
De⸗
bor. xett
n nullis
orundun
“ .
tabulam e.

yieus e

r

Musl 44

riu

iuribusque vsque ad Caeſares. 199

ptius Neap. 1729. quae omnia Drakenborch. in Ao-
pend. Liuinianam coniecit.

) Cic. Leg. II, .
§. VI.
SENATVSCONSVLTVM, de libertinorum tribu,
quo, quibus libertinis filius quinquenni ma-
ior eſſet, ii in tribus ruſticas referri iuſſi m):
cuius annus certus non eſt: anno tamen
DIL XXXV. antiquius eſſe conſtat.
m) Liu. XLLY, F. v. Duker. ad b. l.

§. VII.
Anno DXCIII, Coſſ. C. Fannio, et Meſſa-
la, sENATVSCONSVLTVM, de ſumtibus, factum
eſt n), quo iubebantur principes ciuitatis, qui
Iudis Megalenſibus antiquo ritu mutitarent, id
eſt, mutua dominia o) agitarent, iurare apud
Conſules verbis conceptis, non amplius in ſin-
gulas coenas ſumtus eſſe faduros, quam cen-
tenos vicenosque aenis, praeter olus, far et
vinum, neque vino alienigena, ſed patrio vſu-

ros, neque argenti in conuiuio plus pondo,
gquam libras centum, illaturos.

n) Gell. N. A. II, 2..
⁶) Sunt, qui dominia librariorum errori deberi putent,
legendumque conuiuiu. Sed id ipſum quoque ſigniſfi-
cat dominia: eſtque elegantius, quam vt a librariis pro-
ficiſci potuerit. Dominia mutua ſunt conuiuia et epu-
lae einsmodi, vbi principes ſunt domini inuicem, fine in
orbem, longeque iuculentius hoc vocabulum exprimit
rem, quam conuiuium., Sic dominus epularum eſt, apud
Cic. Vatin. c. 13. qui ſumtus facit epnlarum, quique
praebet conuiuium ſuo nomine: pari ratione dominus

N 4 funeris

200 Lib. II. Cap. IIl. De lurisprudentia media

funerit apud Cic. Leg. II, 24. eſt, qui funus faeit ſiiis
impenſis: Dominus auctionis, qui auctionem de ſuo
vendit. Cic. Quinct. c. 5. Ipſum autem vocabulum
dominia, pro conuiuia, apud Cic. Verr. III, §. v. Lipf.
Suturn. I, 10. et Cel. Erneſti Clau. Cic. h. v.

§. VII.

Anno DCXL., Coſſ. M. Acilio Balbo, C.
Porcio Catone, SCrva factum eſt, vt poſthac
cadauera in bello defunctorum ſepelirentur,
vbi cecidiſſent p).
„) Appian. B. C. I. p. 657. cf. Idſing. V. C. Far. Iur. Ciu.
Cap. 78.
§. IX.
Anno DCIVII, factum SENATVSCONSVL-
TVM, ne bomo immolaretur 9).
9) Plin. H. N. XXX, 7.
Anno DCLXXVII, Coſſ. D. Bruto, et
Aemilio r), factum SENATVSCONSVLTVM eſt,
de prouinciis quaeſtoriis, vt quaeſtores prouin-

cias ſortirentur. Cuius vel ſolum argumen-

tum aetatem liberae reipublicae prae ſe fert.

v) Vipianus L. un. §. 2. D. de off. Quaeſt. In editis Pan-

dectarumi ibris legitur D. Druſo, et Porcina Coſj. vnde
A. Auguſt in de nom. propr. Pandeét. exiſtimat, eos fuiſſe
Coſſ.ᷣſuſfe cos temporum Caeſareorum, praeſertim cum
libera republica viri quaeſtorii prouincias non ſorti-
rentur, quas praetorii tantum et confſulares habere ſo-
liti eſſent. Enimuero SCtum non de quaéſtoriis viris,
ſed de quaeſtoribus, agit: quos vel maxime prouincias
libera republica ſortitos fuiſſe conſtat. Almelouenius
autem eos, tamquam ſuffectos, ponit a. 762. Ego ta-
. men

tum li
Ilulius

men c

blica
Pigbe⸗
pena

Ann

fſle ren

egi
3) Cie
4p. K

ſidetu

Fun
Giſudu
We
terum
Coll⸗
Ii wide
onit

Jaliun

Auehe

Iuae

aſle ſ⸗
ſeprit

Uere n
) ℳ
4) Cr.
) in
)G.
3) Bi⸗

mechia

faeltſin
mn de ſuo

Ocabilum

. Li,.

bo, C.
poſthac

irentur,

, lur. C

CONle

futo, ek

TVYNM eſt,
hrouit.
rgumen.
etert.

clitil den .

t,eo⸗ dit
ſertimeum
gon lortl⸗
shabere ſ⸗
ſtoriis irii,
pronineias

rr eniat

2. llorn

men

iuribusque vsque ad Caeſaret. 201

men cum Pighio potius eos eſſe ordinarios libera repu-
blica puto, legendumque D. Bruto et Aemilio Coßſ. v.
Pigb. ad a. 770. p. 287. [cf. Brencmann. in Almelouen. EPuſt.

Append. p. 592.]
XI.

Anno DCXCI, M. Tullio Cicerone Con-
ſule referente, SCrvM factum eſt, vt legatio-
num liberarum tempus annuum eſſet 5): quod
Iulius Caeſar ad quinquennium deinde re-

degit.
5⁵) de Leg. III, 8. De numero gladiatorum eſt SCtum
ap. JSuet. Caeſ. c. 10. quod reip. quoque liberae fuiſſe

videtur.
§. XII.
Sunt et alia sENATVSCONSVLTA, de collegiis
diſoluendis facta, vnum anno DCKXXVI,
Caecilio Metello, et Q. Marcio Coſſ. ¹) al-
terum anno DCXCVII. Lentulo et Q Metello
Coſſ. u) quorum in ipſis Digeſtis mentio fie-
ri videtur X): item .autum in beredes C. Ven-
nonii factum „): ac denique illud Senatuscon-
Jultum vetus, ne liceret Africanas in Italiam
aduehere z), quod abrogauit Lex Aufidia:
quae quidem omnia hic tantum verbo indi-
caſſe ſuffecerit, cum ſint alia, quae ius ciui-
le priuatum propius attingant: de quo ge-
nere maior eſt dubitatio.
r) Acon. Paedian. in Cic. LPiſon. p. F§.
u2) Cic. ad Q. fr. II, 2J. cf. Aſéon. in Cic. Cornel. p. 82.

X) in L.. et 3. D. de colleg. v. Briſon. Sel. Ant. Ix 14.
„*) Cic. an Diu. XIII, 72.

2) Püin. H. N VII, 71.
N 5 §. XlIII.

02 Lib. I. Cap. H. De Iluriaprudentia media
§ß. XIII.

SENATVSCONSVLTVM vetus in rebus Tiberii

memorat Tacitus a), quo cautum, ne de ſer-

uis in dominum quaeſtio haberetur: quod
neceſſe eſt libera iam olim republica factum

ſit, cum idem ius antiquis temporibus fue- 4

rit b).
4) Tac. A. II, 30. .
5“) Cicero enim Milon. c. 22. moribus id tribuit, quod de
ſeruis in dominum quaeri non poſſet.

§. XIV.
Eiusdem generis ſunt sENATVSCONSVLTA,

quae in digeſtis memorantur c), de iis, qui

maiores viginti annis pretii participandi cauſa
venire ſe paſſ ſunt d).
c) L. 32. D. quib. ad lib. proclam.
4) Cum enim iam Q Mucius Scaeuola de eo iure reſpon-
diſſe referstur in L. 23. D. de liberal. cauſ. conſequens
eſt, vt iam id libera republica obtinuerit, iis SCtis con-
ſtitutum, non vero demum SCto Claudiano introduétum
ſit, vt vulgo exiſtimatur. v. Schulting. Enarrat. Part.

prim. Dig. P. 77.
Huc pertinet inprimis SENATVSCONSVL-
TVM illud, quod memorat Cicero e), vt
centeſimae perpetuofoenore ducerentur P). Fa-
Qum id eſſe anno DCCIII, colligi pot-
eſt: idque initium fuit, pro legitimis ha-
bendi centeſimas vſuras g): eſtque dein-
de haud dubie nouis SCtis, aut conſti-

tutio-

tioni

ein

irce.

hoe

Grono

le foe

tun

lug HH
dimu
ld
Uit. n
Gui
Pars d
ideo,
Lereb⸗
ſim.
bant i

i er

MMedhig

edeſet.
quo0ld
ſadum

us fle.

t, quoc de

SVLT,
is, qun

dicſ

grereſpo.
conleglenhs
16Ctis con⸗
trodulétin
yrat. Lort.

ScONSVI.

0), K
,f) Fr.

D L

uribusque vique dd Caeſares. 203

tutionibus principum, confirmatum. In-

de in Digeſtis centeſin mae dicuntur Legitimae

ſ urae.

e) Cic. ad Att. 7, 21.

fF) hoc eſt, vt' ſine anatocifmo penderentur. V. I. F.
Gronou. de centeſ. vſur. p. 32. Nj.

g9) Gronou. l. c. cf. Mon. Sel. Ant. II. 1, 1. Ger. Noodt
de ſaer. et Wur. II,

8ECT. III
De Iure Honorario
ſiue

Edictis Magiſtratuum.

TF partibus iuris eius, quod ex Moribus or-

tum eſt, iure ſuo primum locum tenet

Ius Honorarium, de quo nunc agere ingre-

dimur. Ius autem Honorarium dicitur il-
Iud, quod ex Edictis magiſtratuum mana-

uit: non propterea, quod Praetoris Vrbani,
qui Honoratus dicitur, Edictis potiſſima eius
pars debetur a), vt vulgo exiſtimant: nec
ideo, quod ex Edictis eorum, qui honores
gerebant, profectum eſt ̈): ſed eam ob cau-

ſam, quod Edictorum capita pro iure vale-
bant in honorem eorum, a quibus propo-

ſita erant. Eam enim vocabulum Honora-

rium

204 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia media

riam vim habet in omnibus aliis exemplis,
ac formulis.
a) Fabrott. ad Theoph. §. 7. I. de L. N. G. er C.
5⁵) Cuiac. not. ad g. 7. I. de J. N. G. er C. Heinecc. Hiſt.

Iur. I. 6 not. et in Hiſt. Edictor. L, I. Pag. 6. in
Kdice

Opuſc. Peſt.
§. II.

Edicta autem magiſtratuum in duo deſcri-
bi poſſunt genera: vnum ordinariorum, extra-
ordinariorum alterum. Nam forma perpetuo-
rum, quam vulgo faciunt, non vtimur. Or-
dinaria Edicta dicimus ea, quae initio anni, vt
per totum magiſtratum valerent, a magiſtra-
tibus proponerentur: extraordinaria autem,
quae, prout res ferret, ratioque, ex tem-
pore promulgarentur. Ordinaria fuerunt
Praetoris Vrbani, ac Peregrini, Cenſorum,
Aedilium curulium, Tribunorum ), ac de-
nique magiſtratuum prouincialium: extra-
ordinaria autem non horum ſolum, ſed re-
liquorum magiſtratuum fere omnium. Id
enim vnius cuiusque magiſtratus munus exi-
gere videbatur, vt, quae populo nota eſſe
deberent, pertinerentque ad curam poteſta-
tis ſuae, de iis edicere poſſet d).

c) Nam etiam Ediéta Tribunorum plebis reperiuntur,
et quidem non ſolum de rebus publicis, ſed etiam priua-
tis cauſis ac iurisdictione: propterea, quod, vltimis rei-
publicae temporibus ſibi, propter adpellationes ad ſe fa-

Gas, aliquam iurisdiéctionem adrogauerant. vid. Liu.
XLII,

A

poſti
Kürutam
ckeſcen
Vrbani
memin
ceſlarin
Gotiisan
lo Run
e go
ri: qu
que ge
buni pl

Perune

prouir
ueche⸗
quoch
Ginarin

e exit

maiſtn
et ex t
10 etia

.Poſtul⸗

Gata ſo

medie

emplg ,

linert. it.

deg. 4 in

deleri⸗
meyre.

herhetu .

jur. Or-
anni, t

egrr.
4 altem,
ex tel
fuerunar
enſorum

3) 40 ge⸗
1: extka⸗
,
lum. I4
wnus ex.
nota elle
npotelt

etianhtun⸗

ſed re⸗

3.ZꝭW.3o1b3IE—————-—----

iuribusque vique ad Caeſares. 205

XLII, 32. Edicti autem Tribunorum de adpellationi-
bus mentio fit ap. Cic. Verr. II, 41.
4) v. III. Ritter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. l, &.

§. III.

Ab initio omnium fere magiſtratuum
Edicta fuere extraordinaria, ex tempore pro-
poſita: poſt Praeturam vero peregrinam in-
ſtitutam, multitudine negotiorum ac litium
creſcente, ordinaria, et annua illa Praetoris
Vrbani, Peregrinique exorta ſunt, vt ſupra
meminimus oſtendere e). Videbatur enim ne-
ceſſarium eſſe, vt, quoniam infinitis illis ne-
gotiis ac litibus non ſufficerent Leges, popu-
lo ſtatim initio magiſtratus ſui ſignificarent,
e quo iure per totum annum eſſent ius dictu-
ri: quo populus ſe praemunire poſſet. Id-
que deinde Aediles Curules, et ipſi adeo Tri-
buni plebis, in cauſis, ad ſuam iurisdictionem
pertinentibus, ac denique etiam magiſtratus
prouinciales in adminiſtranda republica, iuris-
que dictione, ſecuti ſunt haud dubie. Quid?
quod etiam Cenſores eiusmodi annua et or-
dinaria Edicta habuerunt. Neque tamen in-
de exiſtimandum eſt, ab eo tempore ab hiſce
magiſtratibus deſitum fuiſſe, extra ordinem,
et ex tempore, Edicta proponi. Immo ve-
ro etiam poſtea interdum, prout res ratioque

poſtularet, extraordinaria ab iisdem promul-

gata ſunt, vti ceteri magiſtratus faciebant.
Sed

206 Lib. I. Cap. II. De lurisprudentia media

Sed extraordinaria, quoniam ad ius ciuile fe-
re nihil attinuerunt, hic quidem nobis plane
videntur praetereunda eſſe; ac tantum de
ordinariis Praetorum, vrbani ac peregrini,
Cenſorum, Aedilium Curulium, Tribuno-
rum plebis, ac magiſtratuum prouincialium,
dicendum.
e) v. Lib. II. Cap. I. §. 26. J.

Ac primo quidem ſatis conſtat, Edicta
Praetoris vrbani pertinuiſſe ad iurisdictio-
nem inter ciues, ac iura adeo maxime ciui-
lia: Praetoris Peregrini, ad iurisdiétionem in-
ter peregrinos †): Aedilium Curulium, ad
rerum in foro promercalium ac venalium ven-
ditiones, ceterasque res, quae ad eorum cu-
ram ſpectarent, veluti ſecuritatem locorum
publicorum g): Tribunorum plebis, ad ius
dicendum cognoſcendumque de appellatio-
nibus h): Prouincialium denique magiſtra-
tuum, non ſolum ad iurisdictionem, ſed
vel maxime etiam ad totius prouinciae ſta-
tum publicum?).
F) Olim dubitatum fuit a viris doctis, an Praetor Pere-
grinus proprium Edictum proſcripſerit. Fuerunt enim,
qui dicerent, hunc Praetorem ex Edicto Praetoris vr-
bani ius dixiſſe; neque peculiare Edictum habuiſſe.
Hotomann. de magiſtrat. pop. Rom. p. 396. Schubert. de
fatis Iurisprud. Rom. p. 399. Sed hodie nemo eſt, qui
dubitare audeat, poſt virorum doctorum, inprimis Mylii

Dich.

17

Reizii d
iſtamdt
bus iuri
ritur p
wanor.
peregri
pta eil
deinde
maxim
) v. ti.
) Ct.
¹) V. Pr.

ſtal
Poneben
magi
Fed cun
Ediclis
en de re

ex Eadie
) AM

litteris
Cod. 7.
Hit-
tils. (
efle alt
APraet
Rriktin
Narg. k
cap. 44.
Alo
Atero
Lnm De

necie

iolle ſe.
sphne
ttum de
regrini,
Tibuno.
cialium,

Edict
isCichio⸗
ne ciui⸗
nemnin-
jum, d
tum ven-
rum cu⸗
locorum
, a ins
pelno⸗
magiſtra⸗
, ſed
cine ſt

taetorbete⸗
erunt enimn,
getoris V⸗
n habnuſle.
mno ett dn
hrmis Mhei
P

4

õ

iuribusque vsqut ad Caeſares. 207

Diſ. de Praetore Peregrino, in Excurſ. ad Theoph. ed.
Reizii V. C. et Conradi Parerg. I, . laborem, qui omnem
iſtam dubitationem plane diſſoluere. Ceterum ex qui-
bus iuribus PeregrinusEdictum ſuum compoſuerit, quae-
ritur, propterea, quod ex Legibus ac iure Ciuium Ro-
manorum peregrini iudicari non poſſent. Nempe ius
peregrinis ſeribebatur primum ex iis capitibus, quae
apta eſſent peregrinis, ad eosque transferri poſſent:
deinde ex ſuae cuiusque ciuitatis legibus: ac denique
maxime ex iure naturali et gentium. v. Conradi l.
2) v. tit. Dig. de Aedil. Edict.
b“) Cic. Verr. II, 41.
¹) v. Prolus. noſtra de Edicto prouinciali gerpezuc.

§. V.

Iſta Edicta initio magiſtratus in Albo *) pro-
ponebantur, erantque per totum annum a
magiſtratibus in iure dicendo obſeruanda.
Sed cum Praetores improbi ſaepe numero ab
Edictis ſuis recederent, varieque ius dicerent:
ea de re Lex Cornelia 1) lata eſt, vt Praetores
ex Edictis ſuis perpetuo ius dicerent m).

k) Album erat tabula lignea natiui coloris, in qua atris
litteris ſcriberetur Edictum. v. Cel. Rirter. praef. L. II.
Cod. Theodoſ. non autem, vt Heineccius Ant. Iur. et
Hiſt. Edictor. I, 2. 6. aliique ſtatuunt, paries dealba-
tus. Ceterum cum hic Albi mentionem fecerimus, non
eſſe alienum ducimus, de duplici Albo, quod viri doéti
a Praetore propoſitum fuiſſe tradunt, aliquid monere.
Exiſtimant enim, nominatim Cuiac. Obſ. V, z. Rae-
uaard. Protribun. c. 4. p. 588. ſcq. Bret. de ord. iudic.
cap. 24. Heinecc. Hiſt. Elictor, I, 6, 106. p 94. in vno
Albo a Praetore fuiſſe ipſum Edictum propoſitum, in
altero autem formulas actionn. Verum haec opinio
cum perxr fe inanis videri debeat rei Romanae peritis:
tum

208 Lib. Il. Cap. II. De iurisptudentia mediu .

tum vero neque iis locis teſtimoniisque auétorum, qui-
bus vtuntur viri docti, vllo modo iuustur atque ſta:.
bilitur.

Tnad

1¹

1) Aſcon. in Cic. pro Corn. maoi. reo, er Dion. Caſj. Lib. Comel

„1

XXXVI. p. 19. ſoltum
m) Sic enim haud dubie apud Aſcon. Paedian. I. t. legen- Pruetm
dum eſt: cum propter rationem latinitatis, totiusque ductum
loci ac verborum viciniam, tum propter auétoritatem mee Di
Dionis Coſſi l. c. Vulgo editur apud Meonium: „t .
Praetores ex ſuis Edictis perpetuis ius dicerent. Sed pri- Conhet⸗
mum Edicéta perpetua, quae ſemper ab omnibus dein. Kuarun
ceps Praetoribus obſeruarentur, ante Hadrianum non nr
fuere. Neque vero perpetuum eam vim habet apud La- Smene
tinos, quam viri docti ei adfingunt, vt ſignificet, quod
er totum annum durat: id annuum dicitur: vti ipſiim ) k
Ediétum Praetoris apud Ciceronem Verr. IS. 42. Lex ) E.y
annua vocatur. Deinde totius loci Aſconiani contextus Excu,
docet, perpetuo ſcribendum eſſe. Opponuntur enim non
varie ius dicere, h. e. in iure dicendo decretisque variare, tidan
atque ex Edictis perpezuo ius dicere, h. e, nunquam ab eo. Valni
recedere in decernendo, quod ſemel edixeris ab ini- conp
tio. Aſconiana gas haec eſt: Cornelium, Tribunum leript
plebis, legem tuliſſe, vt praetores ex fuis Edictis perpetuo deber
ius dicerent. Quae Lex, inquit, Cornelia tum gratiam morat
ambitioſis Praetoribut, qui varie ius dicere conſueuerant, Aehün
ſuſtulit. Inde concidit ea forma Edictorum perpetuo- mode
rum liberae reipublicae, quae ex hoc loco a viris doctis poſto
duécta eſt. Neque etiam firmari poteſt fragmento Acto loe
zum V. R. Diurnoraum ap. Pigh. Annal. Tom. II. p. 378. pende
Reineſ. Inſer. Claſ. IV. et Dodwell. Prael. Cambd. Ad- tume
pend. p. 66;. Nam id fragmentum confictum ſuppoſi- giieh
tiynque eſſe ſtatim videbimus. cf. Cel. Riter. praef. ad coar⸗
Heinecc. Hiſt. Iur. Ceterum vitioſum locum Aſconii unm,

eſſe, iam vidit Menardus ad Cic. l. e. qui tamen non recte
legendum putat ex ſuis Edictis propeſitis, quaſi ex confu-
fione ſinglarum P. P. ortum ſit vitium. Nam aut. ſuis, aut
propoſitis, eſſet ſuperfluum. Lid
taue
§. VI.

Mecie

rumn, qui.

Aque ſta.

ELe lepen.
totiusgue
Ctoritatem
lomium: 1t
.. ded pri⸗
nibus ein⸗
janum non
et Pud La.
et, gic

liipſimn

I. 42. Lex
CONENNs
ntor enim

gue Variare,

uamn beo
etis ab ini⸗

,Irdsun

ltis geryet⸗
unn grutian
Gnſieurrin,
in ſerpetub⸗
jvieisoctis
pento⸗ Acko
Cunba. 4.
un ſuppoli⸗
ter. jyutf 1ad
cumn Alontt
len non relie
ſ er contn.
aaut vin t

. Vl.

iuribusque voque ad Caeſares. 209

§. VI.
Tradunt viri i
viri d
com nnn in dai n), iam ante Legem
E 2 em argumenti Senatuscon-
ſanum actum eſſe anno Vrbis DLXXX, vt
D,. . . . „ . . . 2
re⸗ tores X ſuis Edictis penpetuis ius dicerent,
uc um illud ex fragmentoActorum Vrbis Ro-
e zrnoran ⁰½). Sed ſpurium illud eſſe
n Gumque, Viri doctiſſimi ,†) ita demon-
ſtrarunt, vt ſtupidus eſſe debeat, qui id fi .
mentum adl dade glit.
3 n adhuc defendere tuerique velit
n) v. Heinecc. Hiſt. Iur. I, 02.
0) ab. igh. 1. 6. Reineſ. et Dodwell. I. l. c. c.
2 = V. C. Probab. c. vlt. et Erneſti V. C
4 ten Casſ.- c. 20. In quo quidem coniuincen-
lo non ſolum tempotum, rerumque ibi tradi
Kloritasch . un 4 raditarum ra-
aid ritasque Suer oiltit, ſeil in primis latinitatis ratio
V nit. Si quis enim ſcribendi genus in eo adhibitum
= un eorum temporum monumentis, quibus
criptum efle traditur, veluti cum Se tonſ
pein lut Senatusconſi
de Bacchanalibus, fragmentisque Legum, ſupra ene
morglauum, intelika neceſſe eſt, ſiquidem ltinitatem
aeſtimare poſſit, iſtis temporibus co alect
modo poſſe; ſed a recentior iand non ſati eſe ul
ore aliquo non ſatis cauto i
oſtort gonkeld ſuppoſitumque eſſe debere Ae i
oc quidem Senatusconſulto, quo de agimus confin-
gendo, manifeſtum eſt illum fraudis architectum ſe n.
tum eſſe corrupti loci Aſconiani lectionem. Cum ita.
que hoc fragmentum fraudis conui ctum ſit, neqi gen
eo argumentum duci poteſt ad demonſtrandam licte
rum perpetuorum libera republica formam. “S

§. VII.
Eidem Praetorum ambitioni, improbitati
. .* . 2
atque licentiae, oppoſitum iam libera republi-
ca

210 Lib. M. Cap. II. De Iurisprudentia media

ca putatur fuiſſe illud caput, quod in Digeſtis
extat 4½) proprio titulo, vt quod quisque iuris
in alterum ſtatuit, vt eo ipſe vtatur. Sed nullo
idoneo argumento r). Itaque ego quidem
Edicto Hadriani perpetuo attribuerim.
) tit. quod quisque iur. in alt. ſtatuit.
„) Scio equidem, hanc in rem laudari Cic. ad Q. fr. I,
I. 7. vbi commemoratur edictum Cn. Octauii, inſtitu-
tumque, quo Sullanis hominibus, qui in magiſtratibus
ininrioſe decreuerant, eodem ipſis priuatis iure paren-
dum fuit. Sed ipſum illud, quod tamquam aliquid
ſingulare et inſtitutum laudat Cicero, docere debuiſſet
viros eruditos, non fuiſſe id capur omnibus Ediétis com-
mune, ac fere tralatitium: deinde etiam id pertinuit
tantum ad cauſam ſingularem, nempe ad Sullanorum
hominum iniurioſa et iniqua decreta.

§. VIII.

Sed, vt ad Edictorum ipſorum rationem
redeamus, Edicta tantum annua erant, vti
ipſi magiſtratus; vnde Edictum a Cicerone vo-
catur Lex annua S): atque a ſingulis nouis ma-
giſtratibus quotannis noua proponebantur;
ita tamen, vt multa fere ſemper ſuperiorum
Edictorum capita in ſua transferrent; quae
ideo tralatitia adpellantur ?½). Nonnulla ve-
ro Edicta tanto ſe opere ab aequitate, pru-
dentiaque, commendauerant, vt fere ab
omnibus deinceps Praetoribus retinerentur:
neque ſine reprehenſione omitti poſſent “).

5⁵) Cic. Verr. I, 42.
2) Cic. ad Diu. III, 8.

) Inde

) Ind
minan
lio

Ex!
quo ſ⸗
tummiu
tuerit,
Lege
nouun
eam ſe
bus 3
probe
Praeta
nodn
quo⸗
tum
crecli
num
ne ſe
in he
Iiam
dus
Prote
ipe
dibus

nedie

lgeſtis

e uri

widem

, inſtitut.

iſtratibus
reparen.

Aliquid

debuiflet

Gis com⸗
ertinnit
lanorum

tionem
nt, Vti
ne vo⸗
isa-
bantur:
fiorum
quaee
Ulla ve⸗

, Du.

ere ab

rentur:.

nt 4).

dnulo

) Inde

iuribusque vsque acd Cazſares. 21

u) Inde eſt haud dubie, quod actiones a Praetoribus no-
minantur, qui primi in Edictis ſuis eas inuenerant; e. g.
actio Caluiſtana, Fabiana, Publiciana et h. g. a.

§. IX.
Ex Edictis igitur Ius Honorarium ortum eſt,

quo ſaepe numero derogatum, aut obroga-

tum iuri ciuili, ſcimus. Id quomodo fieri po-
tuerit, quaeritur; cum magiſtratus per ſe, ſine
Lege populi, aut certe Senatusconſulto, ius
nouum ſancire non poſſent. Plerique in
eam ſententiam diſputant, vt, id a Praetori-
bus aliisque magiſtratibus, nullo iure, im-
probe factum, dicant; appellantque adeo
Praetores euerſores iuris ciuilis, eosque eo
nomine vehementer reprehendunt æ). In
quo quidem, etiamſi nullum aliud argumen-
tum eſſet praeter hoc vnum, quod non eſt
credibile, paſſurum id tam patienter Roma-

num populum, inprimis Tribunos plebis, quos

ne ſemel quidem conqueſtos de Praetorum
in hoc genere licentia legimus, tamen, iniu-
riam fieri Praetoribus, ceterisque magiſtrati-
bus ius dicentibus, contenderem. Sed ſunt
profecto grauiſſimae rationes, quibus oſten-
di poſſit, ius poteſtatemque fuiſſe magiſtra-
tibus, talia iura, quae vocant noua, in Edi-
ctis ſuis proponendi: neque adeo euerſores
juris ciuilis dici debere.

x) Heineccius Hiſt. Iur. I, O. ſq. potiffimum, et Ant. Iur.
Il, 24. Praetoribus hane notam addere conatus eſt.
α2 Sed

212 Lil. II. Cap. II. De lurisprudentia media

Sed inuenerunt hi vindicem ſuum, Richeium Hamb.
qui, Praeſide Cortio, Vindicias Praeroris ac iuris ho-
norarii Lipſ. publice propoſuit, quae denuo Trai, ad Rb.
editae ſunt. Quibus deinde, mortuo Cortio, Heinec-
cius in repetita Hiſtoriae Iuris editione ad &.70. reſpen-
dit cum ſumma iracundia, quam denique multo acerbius
effudit in Hiſt. Edictor. I, O. 9. p./00. ſq. in opuſc. poſtum.
Sed onines eius commotiunculas grauiter retudit III.
Ritter in not. ad d. . Heineccian. Hiſt. Iur. Neque maio-

ris auéctoritatis ſunt ea, quae prolata ſunt poſtea pro

Heinecciana ratione.

5. X.

In hac autem diſputatione non ſpecéta-
mus id, quod improbi interdum Praetores
contra ius fasque ſiue edixerunt, ſiue decre-
uerunt. Nam illi, qui ſe ſequeretur, praeto-
rem bonum habuerunt neminem: neque eo-
rum inſtituta adeo iuris auétoritatem accepe-
runt vnquam: vti de Verris edictis Cicero
non vno loco demonſtrat. Sed de iis tan-
tum Praetorum inſtitutis quaerimus, in qui-
bus eſſet aequitatis ratio habita, quaeque de-
inde pro certo iure recepta, atque approbata
eſſent. In his, dicimus, Praetores ſuo iu-
re vſos eſſe, ac feciſſe id, quod liceret. Erant
Praetores, ceterique magiſtratus iuri dicun-
do praepoſiti, cuſtodes atque interpretes iu-
ris ciuilis, debebantque ius reddere iis, qui
ius ſuum perſequerentur. lIus autem redde-
bant primum ex Legibus, deinde ex mori-
bus populi Romani: at in iis rebus, vbi ne-
que

qqye mo
receptun
coTMU

cerene
re reli
Gis ſis

dicat⸗e

P.

lum

cendo

nihil ſt
Clile,
igwer,
in gui
prere⸗
guican
Atgri
ratio
1equat
manar
NI.
ſüm en

licdei

Lech

I doc

doribe

medis

iuribusque vsque ad Cazſarer. 213

in Hamb.
e iurie 90.

Irad Ru.

que moribus, neque Legibus cautum aliquid
receptumue eſſet, ex iure omnium gentium
8 diͤe communi, naturalique adeo aequitate ius di-
4 l⸗ . .„ . . . * *
kutis cere neceſſe erat )). Quid enim aliud iis face-
Nenn. Tre reliquum eſſet? Atque haec omnia in edi-
een. A Ctis luis populo uigu icabant. In quibus quis
le o gicat eos feciſſe, quod non liceret?

9) v. Prolus. noſtra de Ediäto prouivciali perpetuo.
§. XI.
Iam cum in edictis omninoque iure di-

nlecs cendo ſequerentur leges atque mores, noui
decte. A nihil ſtatuebant: neque adeo euertebant ius
Pried. ciuile, quod preſſe ſubſequebantur. Reſtat
age co. igitur, vt ius nouum ſanxerint in cauſis iis,
rukpe. in quibus aequitatis rationem haberent, pro-
(ce Prferea, quod neque moribus, neque legibus,
is inn quidquam de iis rebus comprehenſum eſſet.
Zin our Atqui hic eos quis reprehendat? Eſt enim
ratio iuris naturalis et/aequitas ſane maxime
ege e⸗ aequabile ius omnium: et vtinam rerum hu-
probue manarum conditio ferret, ſolo iure naturali
ſwd in⸗ vti. In his porro cauſis ius ciuile ab iis euer-
4 Hut ſum eſſe, qui ſtatuas? quippe nihil iure ciui-
* li de is eſſet cautum.
eiis, gui H z. XII.
mkedde. Seccum exemplis res ab aduerſariis agatur,
noi. (vt doceant, leges et iura cCiuilia euerſa a Prae-

bi ne. toribus eſſe: occurramus et huic rationi. Mu-
7 1*
que 3 tarunt

214 Lib. II. Cap. II. De lurieprudentia media

tarunt Praetores, inquit, poenam furti mani-
feſti z), poenam frugis noctu demeſſae à), in-
juriarum b) aliaque in Legibus XII. ſancita; Le-
ges foenebres c), Legem Voconiam de mulie-
rum hereditatibus 1), aliaque, quae infini-
tum eſſet enumerare. Nego. Non enim Prae-
tores mutauerunt ea iura, ſed mores: quos
illi in edictis ſecuti ſunt e). Exceptionibus
vero, ac reſtitutionibus in integrum conce-
dendis, quas inprimis vrgent, qui contra dis-
putant, non magis ius ciuile euerſum ab iis
dici poteſt, cum neque eſſet vetitum, eas da-
re, et aequabilitatis conſeruandae ratio, qui
finis eſt iuris ciuilis, illud exigeret. Bono-
rum porro poſſeſſiones, emancipatis datae, e
moribus haud dubie fluxerunt. Nam cum
jam vſu diuturno obtinuiſſet, vt emancipati
bonorum paternorum poſſeſſionem, aequita-
te ſuorum heredum, conſequerentur: (erant
enim antiqui oribus temporibus ciues Roma-
ni ipſi ſua ſponte aequitatis amantiſſimi, cum
luxus ac vitia ciuitatem nondum corrupiſ-
ſent:) Praetores eas, vt mores iam ferebant,
Edictis ſuis comprehenderunt. Poſſem mul-
ta alia exempla commemorare earum rerum,
quae Edictis Praetorum tribuuntur, cum iam
moribus diu obtinuiſſent.

2) Gen. N. A. XL vle Theoph. ad 6. 2. Inſt. de perpet. et

temp. act.

a) Plin.

Phr.

9) Gell.

) Ain

o. F
) Ci. /
)Morib
tenpor
nehribe

Adian

Cei
magiſtr.
tulerun
oſtende
Praetor
Vlugde
aten
Vnus P.
tuiſſet,
teinpor
volunt
dum
Vnus
) Atge

ishe

9) (e.

9) 4.

lam
tipro⸗
obil

nedia

imani⸗

itale-
emulie.
infini⸗
mbree-
: quos
jonibus
conce⸗
ntra dis.

1b iis .

cas G-
io, gvi
Bono-
datae, e
aun cum
nncipeti
1egulta⸗
k: (erant
s Roma-
mi, cum

corrupiſ.

ſerebant,

ſem mul.

m erum,

cutmiam

zerpet

4) in-

iuribusque veque ad Cazſarer. 215

a) Plin. H. N. XVIIII,; 3z.
b“) Gell. N. A. XX, . cf. Paull. Sent. V, 4. 7.
c) Appian. B. C. Lib. I. loco ſupra laudato ad Lib. II.
cap. I. §. 78.
4) Cic. Verr. I. 4l. J.
e) Moribus enim illa iura mutata eſſe, facile comparando
temporum rationes, intelligitur. Atque in Legibus foe-
nebribus quidem, ac Lege Voconia, diſerte tradunt
Appianus, et Cicero l. I. c. c.

§. XIII.

Quemadmodum vero Praetores ceterique
magiſtratus multa ex moribus in Edicta ſua in-
tulerunt, vt ſecundum ea ſe ius dicturos eſſe
oſtenderent: ita ea, quae primum ab aliquo

Praetore ex aequitate iuuenta erant, moribus,

vſuque ſequentium Praetorum vim iuris certi
atque perpetui induerunt ỹ). Atque ita, quod
vnus Praetor ſua auctoritate ſancire non po-
tuiſſet, id conſenſu ſequentium magiſtratuum,
temporis vetuſtate, atque adeo tacita populi
voluntate, pro iure receptum eſt g). Inter-
dum autem variatum eſt, vt, quod iudicium
vnus reddidiſſet, alter non redderet h).

) Atque ideo Ciceronis tempore Iurisprudentia ex Edi-
Qis hauriebatur, vt ante e XII. tabulis. v. Cic. Leg. I, 5.
9) Cic. Inu. II. 22.
5) A. ad Herenn. II, 13. LCic. Verr. I, 48.]

§. XIV.

Iam quo origines iuris, aPraetoribus inuen-
tipropter aequitatem, clarius intelligi poſſint,
nobiliora quaedam exempla Edictorum com-
0 4 memo-

216 Lib. II. Cap. I. De Iurisprudentia mediæ

memorabimus, quibus primum aliquid ſtatu-
tum eſt, quod deinde in adſiduam iurisdictio-
nem conuerſum reperitur. Ac primum anno
DCXXXVIII, Coſſ. C. Licinio Geta, Q. Fabio
Maximo, M. Liuius Druſus, Praetor VYrbanus,
uod cum herede mandati ageretur iudicium,
redädidit i). Eiusdem eſt Edictum illud, quod
Cicero alio loco commemorat £). Cicero-
nis tempore Cn. Oétauius, Praetor, Edicto
ſuo iuſſit primus, quae per vim metumqué
ablata eſent, reddere )e quam formulam,
quamuis Cn. Octauius aduerſus Sullanos tan-
tum homines propoſuiſſet, tamen Metellus
et Romae, et in Sicilia, in Edictis ſuis poſtea
habuit, ſub Caeſaribus vero demum videtur
id edictum vſu inualuiſſe perpetuo m). Huc
pertinet etiam Edictum Carbonianum, de quo
multis locis eſt in Digeſtis.

¹) A. ad Herenn. l. c. aliud exemplum eſt Cic. Verr. I. 48.]
k) Cic. ad Att. P' II, 2. v. Corrad. ad Cic. Brut. c. 28. p. 205.
Pigb. Annal. I. III. p. 94.
1) Cic. ad Q. fr. I, . 7. Cio. Verr. II, &. Id autem eius-
dem Octauii Edictum, quo Sullanis hominibus, qui in
magiſtratibus iniurioſe decreuerant, priuatis eodem iu-
re vtendum fuit, Cic. ad Q. fr. L. c. temporum fuit tan-
tum iſtorum: neque inualuiſſe in ſimilibus videtur.
m) Omitto Ediétum de honorum poſſeſſionibus a L. Siſenna
Praetore propoſitum a. 676. quod memorat Cic. fragm.
Or. pro C. Corn. mai. reo. De cuius Praetura v. Reiziz V.
C. Evcaur-ſ. IX, ad Tbheoph. hic enim non primns fuit,
qui eiusmodi Edictum propoſuit: omitto etiam Aquilii
formulas de dolo malo, quas Viri docti nominatimque
Nooat.

Nogt.
propolt
cumie
di Edid
ſut gun
exe, ert
Videtu
Edicta
Il, 3.

Praeto

lme
TuI ed
Pauci
rum qu
ceps
ue is
ſtituiſſe
elſent r
ELcidr⸗
AWt d
Galium

Camull

608,

anſſl
14) Ce.
(lar (
eoseti
Huin
ltin
II
9) Ers

Medie

ſtarn.
Sdickio.
manno
Wibio
banus,
Adicium,
,quoc
Cicero-
Edicto

erufige
mulam,

105 tanl.
ſetellus

Videtur
1) uc

dequO

aultem elils⸗

bus, gui Un
zeodem Ill⸗
um kuit tan⸗
videtur.
l. Gnma
Ce. fragn.
V. Reiin 6
rimns flh
D Aulli
ninatimque
Nour.

8 Pohen

iuribusque vèque ad Caeſares. 217
*
Noodt. de fornt, emend. dol. mal. c. 4. 5. ab eo in Edicto
propoſitas ſtatuunt. Falſo. Nam ille Praetor quidem
cum Cicerone, ſed non Vrbanus, fuit, adeoque eiusmo-
di Edictum proponere non potuit. N'que deinde Caſ-
Jſius, qui memoratur in L. 2. §. 32. D. ue dol. mal. et met.
exc. exceptionem doli mali protuliſſe, primus id feciſſe
videtur. [Quantam autem auctoritatem habuerint
Edicta Praet. inde intelligitur, quod Cic. Leg. I, 5.
II, 2z. tradit, ſuo tempore iurisprudentiam ex edicéte
Praetoris hauriri conſueuiſſe.]

§. XV.

Iam eum ſupra ſignificauerimus, et Cenſo-
rum edicta videri annua quaedam fuiſſe: et
pauca quaedam de his ſubiiciemus. Nam eo-
rum quaedam capita videntur ab omnibus de-
inceps Cenſoribus retenta fuiſſe n), ac deni-
que ius aliquod perpetuum certumque con-
ſtituiſſe: cum inprimis ea e moribus repetita
eſſent maiorum. Pleraque tamen Cenſorum
Edicta ad diſciplinam morumque recturamo),
aut ad locationem †) publicorum, ſiue vecti-
galium, ſiue operum, pertinuere: dicuntur-
que Leges Cenſoriue. Anno CCCC. M. Furius
Camillus et M. Poſtumius, Cenſores, primi
eos, qui vsque ac ſeneétutem caelibes per-
manſiſſent, aera pendere iuſſerunt 9).

n) Cic. Verr. I, 55. cf. Corn. Nep. Car. c. . v. Cel. Ernefti
Clav. Cic. v. Cenſoriae. Atque ex huiusmodi Edictis apud
eos etiam cauſae actae reperiuntur. Varr. R. R. I. 7. extr.

Huius generis Leges Cenſoriae memorantur, quae ad

itus coenarum pertinerent, ap. Plin. H. N. XXXVI,
III, 5z. XIII. 2. XIV, 14.
„) Extant in Pandecte fragmenta huiusmodi Legum Cen-
0 5 ſoria-

218 Lib. II. Cap. Il. De Iurisprudentia media

ſoriarum in L. F. D.. de publ. et veéctigal. L. 203. de Verb.
ſgnif. vbi quidem in priore legendum haud dubie Cen-
Jor pro Caeſar. v. Forner. Select. I, 5. Memorantur item
ap. Plin. H. N. XXXIII, 4. Feſt. voc. produit. cf. Balduin.
Iurispr. Muc. p. I14. ſq. Eſt etiam e Legibus Cenſoriis,
ne carnifex in vrbem ingrederetur. Cic. Rabir. c. 4.
9) Val. Max. II, 9. 1. Plutarch. Camill. princ. id dicitur
aes vxorium, à Cenſoribusque deinde fere ſemper ex-

actum fuit.
Cum igitur ex magiſtratuum, inprimis
Praetorum, Aedilium, magiſtratuumque pro-
uincialium, Edictis multa in vſum venerint,
ac pro iure valuerint: iam antiqui ICti Edicta
colligere et componere inſtituerunt. Ac
Praetorum quidem Edictaseruius Sulpicius r),
A. Ofilius *), Antiſtius Labeo 4) ; Aedilicia
Coelius Sabinus u), et Iulius Paullus X); pro-

uincialia Caius ).
„) L. 2. §. 44. D. de Or. Iur. vbi Pomponius dicit, eum
duos libros ad Brutum breuiſſimos, ad Edictum ſubſcriptos,
reliquiſſe, h. e. duos ad Edictum, Bruto dedicatos, in
quibus breues tantum ad Edictum ſubſcriptiones.
5) Pompon. I. c. primum fuiſſe dicit, qui Edictum Prae-
toris diligenter compoſuerit.
2) L. 7. D. de fugitiu.
u) Gell. N. A. Il, 2. VII, 4. Edictum Aedilicium au-
tem e recentioribus explicarunt Heineccius, filius, et CI.
Daniel van Alphen Diſſ. ad Iulii F'aulli fragmentum e
libro II. ad Edict. Aedil. in L. 74. D. de V. 5. Lugd. Bat. a.
1734. LEu. Otto etiam comm. de Edicto Aedilicio elabo-
rauit. cf. Bynkersboek. Obſ. IV, 8. et Arnaldus Coniect. II,
23. LIan. Durant. Caſell. Var. I, 18. ap. Grut. Lamp. T.
III. p. 216.]
x) v. Mieling. Iuriepr. reſtit. p: 177.

) ibid. p. S.

SECT.

am p.
Loy⸗
SoX

Auckorit

Coritate

tem hae

Nam en
terprete⸗

is expl

erN.
mo n
terpret⸗
Veniam
Tümqu

Abi
niquen
cumc
tamque
li cien
bebant

entur
Korum

Medio

de Verh.
ubie Cen⸗
intur item

. Balauir.

Cenſotiig

auctoritate Prudentum: ipſisque Iure-

ir. c. 4.

id dicitrr

lemperer⸗

inprimis

quepro.

jenerint,
1i Edide
t. Ac
gieins )
Aedilicia

); Do.

,dicit, ellm

ſaherit

ſedicatos, inn
tiones.
etunm Prue

ediliciumau⸗
Agnentun 6
Lugd. Bat. .
ilici⸗ elibo⸗

us Covitk! 3
,ur. Lanp. 1

eC.

iuribusque vegue ad Caeſares. 209
SECT. IV
De Iure Ciuili

ſiue

conſultis.

T' progredimur ad Ius Ciuile, quod zar
Eoxzv ita dicitur, hoc eſt, id, quod au-
ctoritate Prudentum conſtitutum eſt. Eſt au-
tem haec non parua portio iuris Romani.
Nam cum Leges breuiter ſcriptae eſſent, in-
terpretando reſpondendoque eas a Iurisperi-

tis explicari, et ad res ipſas transferri neceſſe
erat. In quo quidem ita verſabimur, vt pri-

mo vniuerſe de Iurisconſultorum ratione in-
terpretandi reſpondendique iuris tradamus:

veniamus deinde ad ipſos Ilurisconſultos, eo-

rumque ſcripta.
§. II.

Ab initio omnis interpretatio Legum, iu-

risque prudentia, penes Patricios, ac Pontifi-
cum collegium fuit 4). Nam patricii quidem,
tamquam patroni plebeiorum, e lege Romu-

li, clientibus ſuis iura ac leges interpretari de-
bebant. Pontifices autem id ſibi ſumſiſſe vi-
dentur propterea, quod curam Kalendarii fa-

ſtorumque habebant, nemoque ſine eorum

operaz

226 Lib. I. Cap. I. De iurisprudentia media

opera, dies faſtus eſſet, nec ne, ſcire po-
terat ?): atque Leges ac iura in penetralibus
ſuis repoſita habebant c). Quamquam vero de-
inde et alii e plebeiis lureconſultos ſe profite-
bantur, vt poſtea videbimus; tamen id mu-
nus ſemper principes in republica viri ſuſti⸗
nuerunt J). Atque id eo ſapientius apud
Romanos inſtitutum fuit, quo vtilius ac ſalu-
brius reipublicae eſſe debebat, non quoscun-
que Legum ac iuris eſſe arbitros, ſed ampliſ-
ſimos et clariſſimos viros, magno rerum vſu
peritos, ciuilis iuris cuſtodes in praeclaro iſto
qualſi praeſidio iuris ac iuſtitiae locatos eſſe:
a quibus ciues, rerum ſuarum incerti, conſi-
liique inopes, quid aequum et bonum, quid
ſibi ſequendum faciendumue, quomodo ſibi
cauendum, tanquam ab oraculis peterent.

a) L. 2. §. 6. D. de Or. Iur.

b“) Cic. Muren. c. V. Atque hanc curam fere apud ple-
rasque antiquas gentes habuerunt ſacerdotes. v. Dodwell.

Prael. Cambden. Adpend. J. IX. p. 666 atque inde eſt, quod

apud quasdam gentes etiam iurisdictionem in mann ſua

tenuerunt. v. Perizon. ad Aelian. V. H. XI, 34.
*) Liu. IX. extrem. vnde Dionyſ. Halic. Lib. X. p. 027. dieit,

Leges ev vais sgτι iXois νnοιεαα cf. Schubart.
de fat. Iurispr. p. 217. Quod vero Pomponius in L. 2. G& &
tradit, e iis conſtitutum fuiſſe, qui quoquo anno priuatis
praeeſſer: alibi nuſpiam reperitur traditum. Id autem
tantum centum annos obtinuiſſe, idem Pomponius ad-
firmat. Sequentibus certe temporibus, etſi, Pontifi-
cem bonum neminem eſſe poſſe, niſi qui ius ciuile co-
guouiſſet, Scaeuola adfirmaſſet, tamen id neceſſarium

eſſe,

elle ni
negat

4) Ce.

Lede
ſuamſ
AIl. te
compo

um per
negoti
Eranta
ſolemn
ſtrarus
le a
tiolamn
Alur
priuat⸗
bus,
ſiratun
lann a
cionis
Optio,
erum
ipe,
5) Pon

cant.
Eextrg

)v

did

po.
Hibus
ode⸗
offe⸗
Amu.
ſuti.

nd

ſaln.
scun⸗

nhll.

n vl
iſto⸗

elle:

conl

. guid

do übi
rent.

id N
Dod wrl.

eſtgtoi

mnanaſna

4
627. bicit
1L
6 priuann
Id autem
honins ⸗
Por. ntih⸗
ciie 60.

ccellatium
elle,

iuribusque vique ad Cazſares. 221

eſſe, niſi quatenus cum iure pontificio eſſet coniunctum,
negat Cic. Leg. II, 10.
d) Cic. Off. II, w. et Leg. I, 4.

§. III.

Sed quo Pontifices atque patricii potentiam
ſuam ſiue augerent, ſiue ſtabilirent, ſtatim poſt
XII. tabulas, Acdiones legis et Actus legitimos
compoſuerunt, quibus populus cum ius ſu-
um perſequeretur, litemue intenderet, tum
negotia priuata contraheret, vel perageret e).
Erant autem Legis Actiones formulae quaedam
ſolemnes, quibus ciues Romani apud magi-
ſtratus ius ſuum experirentur p): pertinebant-
que adeo tantum ad iurisdictionem conten-
tioſam, ſiue quem hodie vocant proceſſum g).
Adus autem legitimi erant negotia quaedam
priuata, certis ſolennibusque formulis ac riti-
bus, vel domi inter priuatos, vel apud magi-

ſtratum, vt hic auctoritatem interponeret ſu-

am, peragenda h). In quibus adeo inerant et-

iam actus, voluntariae quos vocant iurisdi-

ctionis, veluti emancipatio, manumiſſio, ad-
optio, et quae ſunt in eodem genere?). [Ce-
terum de ICtis dicitur, eos iura populo prae-

ſeripſiſe. Cic. Cat. c. 9. Or. III, 33.]
e) L. 2. §. 6. D. de O. I. Cic. Or. I. 4r.
V) Pompon. L. 2. luud.
9 Male Heineccius Hiſt. Iur. L.ay. 34. et plerique alii expli-
cant. v. Cel. Rirter. ad Heinecc. Il. c. qui rem omnem
extra controuerſiam ponit.

2²) v. Cel. Ruter. h .
4) of.

222 Lib. I. Cap. Il. De Iuricprudentia media

¹) cf. Iac. Gothofred. ad L. 77. D. de R. I. Quod autem
haec negotia interdum dicuntur Actiones Legis, id fit
improprie. v. Rirter. V. C. lI. c.

§. IV.
Qua autem cauſa inuenerant, eadem has
actiones Legis, actusque legitimos, vna cum
faſtis, patricii ac Pontifices, ita in occulto re-
tinebant, ne in vulgus emanarent ½). Tan-
dem anno CCCCXLIX, GN. FLAVIVS, ſcri-
ba Appii Claudii!), libertino patre natus,
Legis actiones ac faſtos, in Albo propoſitos
populo vulgauit m). Is liber vocabatur Ius
Flauianum n). Quo facto tantam a populo
gratiam iniit, vt, quamuis libertinus et ſcriba,
tribunus plebis, Senator, atque tandem Aedi-

lis curulis fieret o).
k) Liu. IX, 40. Cic. Mauren. c. II. Or. L, 41. L. 2. §. 6. D. de
Or. Iur. cf. Liu. IV, 3. vbi tribunus plebis dicit: Si non
ad fuſtos, non ad commentarios pontifieum admittimur,
ne ea quidem ſcimus? [Sic poſt excidium vrbis Galli-
cum cum conquiſita foeders et Leges eſſent, alia edita
ſunt in vulgus, alia ad ſacra pertinentia aPontfücibus, vt
ſtrictos religione tenerent multitudinis animos ſuppreſ-
ſa. Liu. IV, 7.]
1) Appius Claudius has actiones compoſuerut (hoc enim
verbum ap. Pomponium in l. c. reponendum pro vulg.) et
ad formulam redegerat. L. a. 9.6. de Or. Iur. Hortatus et-
ijam ſcribam ſuum Flauium, vt exciperet et ediſceret
Plin. H. N XXXIII. 1.
m) Liu. IX, 46. Cic. Muren. c. 11. Or. I, au. ad Att. VI,
. Plin. H. N XXXIII, J. Gell. N. A. VI, 9. Quod autem
in Albo dicitur propoſuiſſe faſtos ac legis actiones, inde
non eſt, cum Heineccio, exiſtimandum, eum iam tum

Aedilem aut magiſtratum fuiſſe. Nam Album erat quae-
uis

Uista
ce ſig
1) I.
9) Lis

Il
ne ſine
eſt, no
Ntiuris
queon
huec
Nn,
ICtos,

to;

R) (r.
ceſar
nos
tae: 4
h.e. ſi
form
Phaui⸗

3 bde

1N
fizen

⸗

wülgat

inſtitun
letcen

e a

Mecia

od autem
git, id ſit

em has
na cum
ultore⸗
Tan-
8, ſeri.
natus,
ppoltos
Atur N
populo
ſctiba,
en Aedi.

66. Dee
cit: N non
zmittimur,
. lia edita
osſupprel⸗

(noc enim
rovolget
Hortatuset⸗
eteliſceret

7
4r. Vh
Md autem
biones, ince
um iann tum
y erat gnae⸗
IIs

iuribusque vique ad Caeſares. 223

uis tabula, qua quid populo ſiue priuatim ſiue publi-
ce ſignificabatur. (v. Jalmaſ. de M. V. cap. XV. p. 67§. ſ.]
2) L. 2. §. 7. D. de Or. Iar.
0°“) Liu. l. c.
§. V.
Id Patres aegre ferentes, quod ſunt veriti,
ne ſine ſua opera lege agi poſſet, notas, hoc
eſt, nouas quasdam formulas, compoſuerunt,
vt iuris ciuilis poſſeſſionem recuperarent, ipſi-
que omnibus rebus intereſſent p). Sed neque
haec poſſeſſio diuturna fuit aut perpetua.
Nam, anno DLII, SsEX. AELIVS CATVS,
ICtus, omnja iſta in vulgus edidit, libro vul-
gato; qui liber adpellabatur lus Aelianum 9).
½) Cic. Muren. c. . in quo loco notas compoſuerunt ne-
ceſſario ex totius orationig nexu interpretandum eſt, vt i
nos fecimus: v. Cel. Erneſti Clau. Ind. Lat. voc. No-
zae: fallunturque egregie, qui explicant formulas notis
h. c. ſignis, aut ſiglis, perſcriptas. IIlas autem nouas
formulas ad alia genera pertinuiſſe, quam de quibus Ius
Flauianum eſſet compoſitum, ex Pomponii oratione con-
iicias I. c. qui ait, quia deerant quaedam genera agendi.
9) De iure Aeliano conf. Noriſ, ad Cenotaph. Piſan. III,
11. p. 423. Ceterum publicatum ius Aelisnum ab Aelio in
Tripertitis, plerique viri docti ſtatuunt: quod non putem.

§. VI.
Quamuis autem Legis actiones ac formulae
vulgatae eſſent, tamen vel ſic, cum ſemper id
inſtitutum retineretur, vt, qui lege agere vel-
let, certa ſolennique formula vti deheret: adeo
quidem, vt, qui non recte egiſſet, formula ſi-
ue cauſa caderet /); Iureçonſultorum opera
populo

224 Libh. I. Cap. Il. De lurisprudentia media

populo neceſſaria fuit, manſeruntque in poſ-
ſeſſione vel gratiae vel potentiae: inprimis
cum quotidie vel ex nouis Legibus, vel ex
Edictis magiſtratuum, nouarum actionum, vel
formularum componendarum neceffitas eſ-
ſets). Atque haec cauſa eſt, quare Iureconſulti
propriis libris ſollicite Actiones expoſuerunt.
r) Cic. Inu. II. 79.
5ß) Huc pertinent actiones Heſtilianne, [ef. Erneſti Clau.
Cic. Ind. Hiſt. h. v.] haud dubie a Iureconſulto nomina-
tae, quarum in cauſis hereditatimm meminit Cic. Or. I,
57. exrr., actiones rei vxoriae, poſt Sp. Caruilii diuortium
inuentae, Gell. N. A. Il, 3. Huc pertinent formulae C.
Aquilii Galli de delo mala, Cic. Og. III, ia. eademque
de re iudicium Cic. N. D. III, 30.
§. VII.
Atque hoc quaſi artificium iurisprudentiae
Patricii atque Pontifices proprium tenuerunt,
donec TI. CO RVNCANIVS, primus e plebe
pontifex, vir conſularis ac triumphalis?), cir-
ca annum D. ius publice profeſſus eſt, et di-
ſcendi cupidos admiſit ). Inde enim pro-
miſcuum eſſe coepit, ius ciuile reſpondere,
ita, vt, qui fiducigm ſtudiorum haberent,
omnes ICtos ſe profiteri poſſent: id, quod

obtinuit vsque ad Auguſtum X).
2) Epirom. Liu. Lib. XVIII. .
*) L. 2. §. 3). er 38. D. de Or. Iur.
x) L. 2. §. 47. D. de Or. Iur.

§. VIII.
Neque tamen, qui digni nomine ac munere

Iureconſultorum cenſeri vellent, in ſolis for-
mulis

molis
ſedtti
bere, 6
ſirum
Guod
attinetr
quid
unere
rerur
fent.
Rtione
hendan
enribe
Coinr
ſodier
gue,
gae d
gue p
Pruden
prium
Lentur
9)CE.
dendh
n.
1) V. (
Ettis

lan
eo har
1sque

Nelhia

inpol-
prims
Vel ex
uin, Vel
tas el.
onſulti
nerunt.

ſi Cin.
nomina-
i.Or.l.
juortium
ulee .
Ademglte

gentiae
Uerunt,
D plebe

1

ondere,
berent,

1) Cit-
,etd .
im pro.

guod

munere
ſolsfot.

juribusque vique ad Caeſares. 225

mulis agendi componendis occupabantur:

ſed triplex eorum munus erat, reſpondere, ſcrie

bere, cauere ) quamquam interdum reſpon-
ſorum nomine iſta omnia adpellantur. Ac
quod ad primum quidem munus reſpondendi
attinet, id in eo erat, vt conſulentibus, tam

quid certo iure, vel legibus, vel moribus, ob-

tineret, quam quid aequum bonumque vide-
retur in cauſis, iure ciuili non definitis, trade-
rent. Kribere 2z) autem dicebantur, cum vel

actiones, vel ſtipulationes, rerumque contra-

hendarum, teſtamentorumque formulas, cli-
entibus componerent: Cauere denique, quan-
do in rebus negotiisque priuatis, quibus vitae
ſocietas continetur, conſiliis ſuis, inuentis-
que, clientes ab omni fraude, captione, at-
que damno, tectos, ne deciperentur, tutos-
que praeſtarent, atque doçerent, quomodo
prudenter eſſet res peragenda: idque ita pro-
prium Iureconſultis erat, vt inde cauti dice-
rentur. Sed de ſingulis ſingulatim dicemus.
9„) Cic. Muren. c. 9. adpellat vrbanam militiam reſpon-
dendi, ſeribendi, cauendi. V. Brencm. de Heurem. c. 1.
2) v. Gronou. de Centeſ. et Vnciis Vſur. p. 6as. ſqq. in Pe-
cunia Ver. cf. Manut. et Victor. ad Cic. ad Diu. VII, 14.
§. IX.
Iam vt de reſpondendi officio agamus, in
eo haud dubie primum interpretatio legum iu-
risque ciuilis locum obtinet. Quam quidem
non

226 Lib. Il. Cap. Il. De Iurisprudentia media

non magis verbis, quamquam haec inprimis
etiam ſpectabantur, quam ſententia, ac vo-
luntate, faciebant: ita, vt, vbi pares cauſae eſ-
ſent, paria iure ſtatuerent à), quamuis verbis
legis res ipſa non eſſet expreſſa. Atque hanc

interpretationem extenſiuam hodie vocant ).

Eodemque modo, vbi plane ſcripta Lex nul-
la eſſet, quid aequi bonique ratio exigeret,
diſputando, varieque comparando ſimilia, fin-
gendo c), et argumenta colligendo, expo-
nebant d). In quo quidem illi eo magis,
quid conueniens, conſentaneumque eſſet,
videre poterant, quod in rebus gerendis, at-
que republica adminiſtranda, verſati, rerum-
que ciuilium eſſent peritiſſimi. Quid igitur
legibus, moribus, aequitate denique, con-
tineretur, vt reſponderent, a litigatoribus
conſulebantur: maxime tamen, vbi ius con-
trouerſum eſſet in cauſis ad iudices delatis e).
Atque haec reſponſa, quamuis magnam au-
ctoritatem in iudiciis priuatis haberent †),
non tamen hanc vim neceſſitatemque ha-
buerunt, vt iudices iis adſtringerentur: im-
mo, prout bonum iudicibus videretur, ab
reſponſis etiam licebat recedere g). Cete-
rum viua voce clientibus a Ctis edeban-
tur h), quae illi ad iudices?) vel ad orato-
res deferebant: interdum ipfſi reſponſa pe-
tebant oratores.

a) Cic

rerun
9) Ci.
6L.a.
) Ci.

neceſt
erit ce
negoti
1 riti
mus.
tur),
Plebe⸗
fumge
lema
ni
Conue

megia

prims
1C V0.
Ulue el.
Verbis
ne hanc
cant)).
ex nul.
igeret,
llin fin⸗
expo⸗
magis,
et,
dis, ar⸗
rerumm-
digitur
ey col.
toribus

s co .
eis e).
namn an.
en ,

tur, 45

znla pe⸗

3) G

(ete⸗
edebar.
d Or.

iuribusque vsque ad Caeſares. 227

a) Cio. Top. c. y.
²) Exemplo ſint legitima patronorum tutela, princip. I. de
legit. patr., tut. actiones vtiles: item vſucapio aedium: vid.
Cic. Top. c. 5.
c) v. Alteſerra de Filctionibus.
2) Ex eo genere eſt reticentiae poena in vendendis praediis
a I[Ctis conſtituta. Cic. O⸗. III, l6.
e) Cic. Or. I, 56.
) Cic. Top. c. 17. vbi priuata iudicia maximarum quidem
rerum in Iureconſultorum prudentia poſita cſſe ſeribit,
g) Cic. Muren. c. 3. Caecin. c. 24.]
6 L. 2. §. 47. D. de Or. Iur.
1) Cic. Or. I, 58.

Ad alteram partem muneris ICtorum ve-
niamus: quam in ſeribendo poſitum fuiſſe dixi-
mus. Atque in hac quidem parte primum
erat hoc, vt formulas agendi praeſcriberent
iis ½), qui lege agere vellent. Cum enim ſum-
mo periculo eſſet error in agendo commiſ-
ſus, vt ſupra diximus, hominibus imperitis
neceſſario ad Iureconſultoruui prudentiam
erat confugiendum. Deinde cum pleraque
negotia priuata certis quibusdam formulis
ac ritibus eſſent peragenda, vt ſupra monui-
mus: in his quoque vel inprimis adiban-
tur ?), quemadmodum et hodie fit ab rudi
plebecula, vt ſtipulationes, aliarumque re-
rum gerendarum formulas conciperent: velu-
ti emancipationis, adoptionis, in iure ceſſio-
nis, ſponſalium, dotis dictionis, in manum
conuentionis, teſtamentorum m), cretio-
P 2 num,

228 Lib. II. Cap. Il. De Iurisprudentia media

num, mancipationum, et quae ſunt generis
eiusdem. Atque in eo genere tam diligen-
tes fuere ICti, vt etiam certas fere ſingulis
negotiis, formulas, ac ſtipulationes, compo-
nerent: quas qui ſolas tanquam e dictatis
magiſtri cuiusdam tenebant, ceteroqui impe-
riti iuris, formularii, praecones altionum, can-
tores formularum n), prugmaticio) denique,
vocabantur. Huc pertinent Manilianae vena-
lium vendendorum leges †), hoc eſt, formulae
rebus venalibus vendendis: ftipulatio Aqui-
liana, hisque ſimiles.
ke) Cic. Muren. c. I.
1) Cic. Or. III, 33.
m) Cic. Brut. c. So. L. 88. 9. vlr. D. de leg. 2.
n) Cie. Or. I, F.
0%) Cic. Or. I, 5o.
p5) Cic. Or. l, 5S8. Varr. R. R. II, 5. qui eas etiam Actio-
nes vocat.] male eas interpetatur I. F. Gronou. de Pec.
Vet. IV, & ef. de formulis emendi vendendique H. Ma-
gii Miſcell. IV, 3 in Grutor. Lamp. Crir. T. II. p. 1401.]
§. XI.
Tertium erat cauere. Namque fere in omni
negotio officioque ciuili 4) ſic lurisconſulto-
rum adibatur domus, tamquam oraculum
tot ius ciuitatis: quo ſibi quisque conſi-
lio proſpiceret, ne caperetur, atque fallere-
tur: veluti in emendo, vendendo, locando,
conducendo, ſocietate ineunda, ceterisque
rebus contrahendis. Quod apud Romanos

hoc magis erat neceſlarium, quod ſaepe nu-
mero

mero pl
quocd lin
qum 1

tionet
) (r. 0

Ceten
transuer
in ſolio
5) (v. 6

faceret,

3) Ce. 0
alium ſ

einecci

lam
tumn inn
meradilt
id non !
ti eam a
Eorum P

minibus

10, et
Drobatae
Cur c
Ceptue /⸗
Commun
chd ſe

medie

eneris
lllggen.
ingulis
oimpo-
Gichutis
iimpe-
nn, cafr
eniue,
e ens
rmnulae
Aui.

am AClio⸗
1. Per.
e N M.

h⸗ “

nomni
onſulto.

taculum
e conſi

ſaler

ocundo,
terisque
ominOs
epe ull⸗
mero

iuribusque vsque ad Caueſaret. 229

mero plus valebet, in rebus contrahendis,
quod lingua nuncupaſſet, ſcriptumque eſſet,
quam ſententia et aequitas. Inde tot cau-

tiones àa ICtis inuentae.
) Ce. Or. III. .

§. XII.

Ceterum lureconſulti conſulebantur vel in
transuerſo foro ambulantes r), vel domi ſuae

in ſolio ſedendes ⁹).
r) Cic. Or. III, 32. quod erat intigne, inquit, eum, qui id
faceret, facere omnibus ciuibus ſui conſtlii copiam.
5˖) Cic. Or. I, 40. Leg. I, 3. Non tamen exiſtimandum,
ſolium fuiſſe proprium lureconſultorum, vti putabat
Heineceius Ant. Iur, I, 2., 32.

§. XIII.

Iam cum dixerimus, ex his lureconſulto-
rum inuentis, reſponſis, opinionibus, innu-
merabilia iura nata eſſe, monendum hic eſt,
id non ita capiendum eſſe, quaſi Iurisconſul-
ti eam auétoritatem habuerint, vt ſententiae
eorum pro iure valerent. Id enim priuatis ho-
minibus non conuenit. Sed ICtorum ſenten-
tiae vim iuris nactae ſunt, quod vſu diutur-
no, et quaſi conſenſione tacita populi, com-
probatae receptaeque erant. Inde id ius vo-

catur conſenſu receptum t), Ius receptum, Re-

ceptae ſententiaz u), et ar égovzv, nomine
communi, Ius ciuile x), et, quoniam e multis
rebus fictis commentitiisque conſtabat, Ius
P3 commen-

230 Lib. II. Cap. Il. De Iurisprudentia media

Et eode
rent, er

4) Cr.
) Nerien

commentitium y) ipſi autem Iureconſulti inde
adpellantur Iuris auctores, conditores iuris Z),
voοιιοα.
2) pr. Inſt. de adquiſ. per adrog.

u) Feſt. voc. Receptum. L. 25.. d. D. de V. O. I. 47. D. ne l
de reb. cred. ue 1
x) Cic. Off. III, . L. 2. §. 5. D. de Or. Iur. tcdcle
„) L. 20. D. de poen. quod explicatur egregie a Ian. a Coſta (cen
in Praelect. ad L. vn. C. de delict. defunct. in Meermann. nin
V. C. Tbeſ. Iur. I. I. p. 714. ſeqq. conf. Bynkershoek. P Eni⸗
olſ. V, . 13
2) Cuiac. Ohſ. VII, 3. (. 0
Reſtat, vt, antequam ad ipſos Iureconſul- uss gi
tos veniamus, pauca quaedam attingamus de ſenſa n
ratione docendi diſcendique Iuris, ac de diſ- Ween d
ſenſionibus eorum. Ac primum quidem pu- ſummu
eri Leges XII. tamquam carmen aliquod ne- (Eerent.
ceſſarium ediſcebant, Ciceronis autem tem- guiſunn
pore inprimis Edicta praetorum cognoſce- mum,

bant ²). Deinde philoſophia, non tamen bunt:a
omnino Stoica ), imbuti, litteris inſtructi, tenntiamn
ſumta virili toga, ad magnum aliquem Iure- bnt a
conſultum deducebantur, vt ei de iure re- l, q
ſpondenti adeſſent, et ſic ſenſim paullatim- ñmler
que vſum fori, quem vocant, perciperent c)H. tim)
Neque enim, qui mos deinde inualuit, artis ec- P
praecepta tradebant ICti, aut certum aliqued mnellte
tempus ad docendum ſibi ſeponebant, ſed re- et
ſpondentes erudiebant diſcendi cupidos, ita, dum
vt

neia

tiinde
VI2),

l. 4.D.

1CN
beermenn.
lerboe.

nlal
mus de
Ge di
em pu.
lod ne⸗
m tem
gnoſce.
Ntamen
ſtr ucti,
m lure⸗
jure ke-
Ullatim⸗
erent 4.
it, Ants
ſed re.

15

los, ita,
V

iuribetsque vegie ad Caeſärés. 231

vt eodem tempore et diſcentibus ſatisface-
rent, et conſulentibus A).
a) Cic. Leg. 1, §. LII, 22.)
b) Plerique, poſt Cuiac. O/. XXVI, 40. et in iis etiam Hei-
necc. Hiſt. Iur. I, 27. putant, Iureconſultos omnes Stoi-
ca philoſophia imbutos fuiſſe. Sed vt de ali quibus con-
cedatur, de omnibus falſum eſt. Patet id exemplis mul-
torum: aliisque etiam argumentis demonſtrari poteſt.
Ceterum qui de Stoica Iureconfultorum philoſophia ſeri-
pferunt, eorum libelli coniuncte editi ſunt a slevogtio.
c) Cic. Orat. c. 42.
4) Cic. Or. c. 42.
F. XV.
De Diſſenſionibus, ſequitur, vt dicamus:
quas quidem e diuerſo interpretandi iuris
ſenſu natas eſſe, facile intelligitur. Summa
autem diſſenſionis haec erat, vt alii ſcriptum,
ſummumue ius, alii aequitatem, magis defen-
derent. Ac ſcriptum quidem defendebant ii,

qui ſuum cuiusque ius Legum, vel ſtipulatio-

num, atque conuentionum, verbis termina-
bant: aequitatem autem hi, qui rationem, ſen-
tentiamque iuris, vel conuentionum, ſpecta-
bant: atque hanc inprimis ſectam ſecuti ſunt
illi, qui praeter iuris ciuilis diſciplinam, ad-
ſumſerant facultatem dicendi et eloquen-
tiam e). Exempla talium diſſenſionum ſunt
haec: Bruti quidem, et Manilii, vtrum partus
ancillae in fructu eſſet, nec ne ): L. Craſſi
et Q. Scaeuolae, vtrum, ſubſtitutione ſecun-
dum pupillum facta, etiam intelligi poſſit
P 4 vulga-

2 2 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia media

vulgaris; quod maxime quaeſitum eſt ac dis-
ceptatum in cauſa Curiana g). Eiusdem gene-
ris controuerſae fuerunt, de iure poſtliminii,
in cauſa Mancini Numantinis dediti ), neque
recepti: [de manumiſſis cenſu, continuone,
an vbi luſtrum conditum ſit, liberi ſint. *)]
item in eo, an iuſtae nuptiae eſſent, nuncio
priori vxori non remiſſo, contractae 4): an
denique bonorum paternorum eſſet exheres
filius, quem pater neque heredem, neque ex-
heredem ſcripſiſſet nominatim *½). Atque hu-
jusmodi fuit etiam diſputatio ea, quae inter-
ceſſit Craſſo ac Galbae ?): quam quidem ma-

le ad diſputationem fori referunt vulgo: ac

denique, poſſetne heres furti agere, quod
furtum antea factum eſſet m). Ex his vero ex-
emplis, credo, intelligitur, diſſenſiones ICto-
rum non demum ſub Auguſto, Labeone, Ate-
ioque Capitone principibus, exortas efſe.
e) Nam ibi fere de aequitate diſputabant. A. de cauſ. corr.

el. c. 32.
P) Cic. FEin. I,; 4. cf. L. 27. pr. D. de bered. per. 9. 37. Inſt.
d. K. D.
2£) Cic. Or. L, 0. et &y. Brut. c. 52. Quinctil. Inſt. Or. VII,
6. 9. Atque haec controuerſia manſit vsque ad Diuum
Marcum, qui eam L. 4. D. de vulg. et pupill. ſubſt. plane
definiuit. Huius controuerſiae hiſtoriam perſecuti ſunt
egregie Brencmann. de Heuremat. c. VII. et III. Maſcou.
de Sectis Sabin. et Procul. IX, /8, 7.
b) Cic. Or. I, 40. Top. c. . extr. cf. L. 77. D. de legat.
L.5. de capt. er poſtlim. omninoque Balduin. Luritpr. Mua-
cian. p. m. 49.

*) [Cc.

1

) (r.
licie h
der. I0
)) Cu. 0
CE. 0

Hin 1

boltre

enarratie

rum, qu
Vel illug
eils mag
tatis can
Inde RN
uidem
CLArVD.
Craſurd
adpelſat
Perfunc
fuit. e
Vocabuli
Ciceron
4) 1. 2 .
ue 17
n
We
bi lexen

N. Mum,
ubio t

media

tacdis.
ngene.
imini,
Deque
nuone,
lnt.*)]
nuncio
1): an
exheres
ueex⸗
gue hu⸗
e inter.
em ma-
lgo: e
, uod
Gero ex-
eslCto.
ne, Ate-

eſle.

lcaner,

ad Dinum
6. plane⸗
lſt.
rſecutt lunt

. MM.

ihpt. r.

.

iuribusque veque ad Caeſares. 233

*) [Cic. Or. I. 40. quod per calumniam quaeri potuiſſe
dicit Erneſti ad Tuc. Ann. XIII, 27. Sed vid. Fragm.
vet. ICt. in Iurieprud. Anteiuſt. p. 504. 80.]
i) Cic. Or. I, 40.
*) Cic. Or. l 38.
„ Cec. Or. I, 50. -
m) Cic. ad Diu. VII z2. de qua quaeſtione v. Mercer.
Opin. II, F. G
§. XVI.

Poſtremum huius ſectionis caput eſt
enarratio Iureçonſultorum, librorumque eo-
rum, quibus ius ciuile inprimis vel fundatum,
vel illuſtratum eſt. In quo quidem tantum
eius magiſtratus mentionem faciemus, breui-
tatis cauſa, quem quisque ſummum geſſit, vt
inde aetas cuiusque intelligi poſſit. Primus

quidem, qui illuſtratus ſit, occurrit, APPIVS

CLAVDIVS, Caecus, ante caecitatem autem
Craſſus dictus, quem Pomponius Centumanum
adpellat n). Is aliis iam ſummis honoribus
perfunétus, anno CCCCLVII, Conſul iterum
fuit. Scripſiſſe primus actiones traditur, et de
vfurpationibus o): litteram R. in quibusdam
vocabulis inuenit ). Eius oratio de Pyrrbo
Ciceronis tempore adhuc extabat 7).
2) I.. 2. 9.30. D. de Or. Iur Craſſum vocat Frantin. de aquae⸗
duct. I, init. Stemma Appiorum compoſuit ex Ruperta
ad FPompon. p. m. 307. ſqq. Heinecc. Hiſt. Iur. I, z.
⁶) Pomp. L. 2. §. 36. de Or. Iur. Eft autem haud dubie
ibi legendinn: Hunc etiam actiones ſeripfiſſe traditum eſt
primum, et de uſurpationibur. Nam Pomponius ſine
dubio reſpicit id, quod G. 7. dixerat, quodque refert
P 5 Plin.

334 Lil. I. Cap. Il. De lurisprudentia media

Plin. H. N. XXXIII. eum actiones compeſuiſſe et ad for-
mam redegiſſe: quas deinde Cn. Flauius ſcriba eius edidit.

p) Pompon. lI. c.
7) Cic. Brut. c. 16. ad q. I. v. Corrad. .

p. SE MPRONIVS, Sophus propter ſapien-
tiam in iure ciuili cognominatus r), Conſul
anno CCCCL, fuit.
r) Pompon. L.2. 9.37. dicit: nec quicquam ante hunc, aut poſt

bunc, boc nomine cognominatus eſt, quod quomedo ca-
iendum ſit, ne cum hiſtoria pugnet, docet Perizon.

Animadu. Hiſt. c. II. p. 69. 4
TI. CORVNCANIVS, Conſulatu, anno

CCCCLXXIV, funéctus, anno D. creatus pri-
mus e plebe pontifex 5), ſenex obiit, anno

DIX 1): ſumma diligentia ac dexteritate ius
ciuile reſpondit a), primusque ius publice

profeſſus eſt. v. ſupra §. VII.
³) Epit. Liu. lib. XVIII.
t) UId. Lib. XIX.

u) Cic. Or. III, 1s5 er 33. Brut. c. 14. cf. N. D. II, 106. Cat.

c. 9. Lael. c. j. L. 2. §. 38. de Or. Iur.
§F. XIX.

b. LICINIVS CRASSVS, Diues, Conſul
anno DXLIX, ICtus celeber, ac Pontifex

x) Cic. Or. III, 33. Cat. c. 9. Liu. NXX, 7. vbi omnia eius
naturae fortunaeque bona enumerat.

§F. Xx.

I. CI
lie ann.
Conſuhi
ii,2),
(c, d
Libros)

) M.

3) Cell X
Ciendi,
nri,

1. 00

Queſto

Nore Pr⸗
(ue dor
Corculu,
3) Liu. )
(E. 0
dertus g

MMedia

et al for.
iusedidtt.

ſapien.
Conlal

, nur eſt
omodo ca⸗
t Perivon.

1, anno
Atuspi⸗
1, annd
ate ius
publice

Il, . Cut.

Cſ
Ponier .

Omnris ei

— —

20) Cic. Brut. c. 20. er 58.

V. B

ar ribucgue vegue ad Cucfe 6. 235

XxX.

r. CINCIVS ALIMENTVS, Praetor Sici-
liae anno DXIII, ſcripſit de Officio Iurie-

conſulti 7) item Anunales, Laſtos, de comi-
tiis 2), de conſulari poteſtate a), Miſtagogi-

ca, de verbis priſcis b), et de re militari 4)

Libros VI.
„9) Feſt. voc. Subiici.

2) Teſt. voc. Patricios.
2) Feſt. voc. Praeter.
b) U. voc. Rodus.
c) Gell. N. A. XVI, 4. in quo de iure ſecili, ritu belli in-

dicendi, et de delectu egit. ef. Nandaeus de ſtudio mili-
tari II, O. De eius ſcriptis v. Voſſ-. Hiſt. Gr. Il, i. Lat.

1. 41. Fragmenta Salluſtio ſubiecit 1 ius.

§. XXI.

P. CORNELIVS SCIPIO NASICA, qui
Quaeſtor a Senatu vir optimus adpellatus

eſt d), Conſul anno DLXIII, in ſummo ho-

nore propter iurisprudentiam fuit ), ideo-
que domus publice in ſacra via ei data ).
Eius item filius ?VBLIVS propter pientiam
Cor culum dictus eſt O).
d) Liu. XXIX,. 1I. 14. Val. Mawx. VII, 5. . 2. §. 37. D. de

Or. Iur. cf. Gie. Har. Reſp. c. 7.
e) Cic. Or. III, 33.

F) L. 2. G. 27. D. de Or. Iur. Stemma eius ordinauit Ru.
pertus ad Pompon. p. m. 3222.

236 Lib. Il. Cap. II. De lurisprudentia media

§FK. XXlI.
Eodem numero fuit d. MVCIVS ), quem
Pomponius tradit legatum ad Carthaginien-
ſes miſſum, cum eſſent duae teſſerae poſitae,
vna pacis, altera belli, arbitrio dato, vtram
vellet, referret Romam, vtramque ſuſtuliſſe,
ac dixiſſe, Carthaginienſes petere debere,

vtram mallent accipere.
5g L. 2. §. 37. D. de Or. Iur. Sed viri docti plerique emen-
dant nomen, ponuntque Q. Maximum, propterea quod
Liuius XNI, /9. aliique veteres non Q. Mucium. ſed Q.
Tubium Maximum, eius legationis principem refe-
rant. Sed cum ipſa res quoque a Pomponio c. l. aliter,
atque ab iis, referatur, equidem putem, Pomponium
ſecutum eſſe auctores, qui principem legationis Q. Mu-
cium traderent, adeoque, ſi error ſit, non eſſe librario-
rum, ſed ipfius Pomponii: nihilque adeo mutandum.
Variatum autem in ea re a veteribus ftüſſe, vel e Gel-
lio N. ₰. X, 27. patet. Huc accedit, quod doceri non
poteſt, eimn, quem reponunt, Q. Fubium, Ctum fu
iſſe. v. Alciut. Parerg. Il-. 17.

§. XXIII.

lisdein temporibus extiterunt ICti celeber-
rimi duo fratres, P. et SEx. AELII PAETI CATI):
e quibus evöLIvs anno DLIII, sFEXTVS autem
anno DLVI, conſul fuit. Magis tamen enituit
in iure ciuili sexrvs, qui Ennio dictus eſtkgre-
gie cordatur homo, Catus Aelius S&rtus. Scri-
pſit Tripertita iuris ciuilis O), aliosque libros,
quos Pomponius dubiae auctoritatis eſſe di-
cit: Commentarios de iure ciuili certe edidit).

Ceterum continentiſſimus fuit m).
1) VPompon.

4

i) Pmpen
Velut. (1
nam hie
riaon. An
lis igno
cum L.
unm voe⸗
leg ll,
27. de 4
) (C. 0
1) Nam!
quod e
errore
Animadu

mad Pe

1.
ſue libr
ſenipltt
dem tem

1) l. 2,

lisden
BIVs pic
C
wntiein
eorunde
) w. de
lierſcl

media

) quem
ginien.
polle,
„ Vtram

ſtuli,

debere,

gne emen⸗
terea guoch
m ſed .

pem reke⸗

caliter,

mmponinmm
6 0. M.
ſe lbbrario⸗
nnutandumm.

„Fele Gl.

goceri nonn

1Ctu fu.

celeber⸗
ICATI 1
7s 4utenn
enituit
eltlore
r. Herl.
le lbros,
5 eſle gi.

5 Ponport·

irihbusque vique ad Caeſares.

1) Pampon. L. 2. §. 37. D de Or. Iur. .
k) L. 2. G. 37. D. de Or. Iur. Saepe veteribus laudatur,
velut. Cic. ad Diu. VII. 22. Top. c. 5§. Gell. N. A. IV, f.
nam hic pro Seio Aelio legendum Sexto Aelio docet Pe-
rigon. Animadu. Hiſt. c. II. p. 77. quid leſſus in XII. tabu-
lis, ignoratit Cic. Leg. II, 22. Non confundendus eſt
cum L. Aelio, quem Cicero Brut. c. 56ü. antiquitatis peri-
tum vocat, quique de antiquitate Romana ſcripfit, Cic.
Leg. II, 22. et comment arios in XII. tabuias, Cic. Leg. II.
23. de quo v. Carrio Ant. Lect. I, 8.
1) Cic. Or. I, 56. extr.
m) Nam huic tribuendum eſſe id continentiae ſpecimen,
quod Val. Max. IV, 3. ex et eo Pilin. H. N. XXXIII. I.
errore Q. Aelio Tuberoni tribuunt, oſtendit Perizou.
Animadu. Hiſt. c. II. p. 61. 71747. vnde dubitatio Ruper-
zi ad Pomp. refellitur.

L. ACLIVS Sapienzg, quem Pomponius n),
ſiue librari, errore Atilium vocant, quique
ſcripſit Commentarios in XII. tabulas o), iis-
dem temporibus floruit.
n) L. 2. K. 39. D. de Or. lIur.
o) Cic. Leg. II, 23. cf. Lael. c. 2.

§K. XXV.
lIisdem fere temporibus ponitur sEE. FA-
BIVS ricron p), ICtus, non confundendus
cum Q. Fabio Pidore, Hiſtorico). Libros iuris
pontiſicii ſcripſit r). Q. FABIVS LABEO, ICtus),
eorundem fere temporum.
) Ci. Brut. c. 27. de tota Piétorum familia vid. Pol.
Hiſt. I, 3.
) v. de eius fide Cel. Erneſti Proluſio pro Fabio hiſtorico
aduerſius Polybium, an. 1746.
v) Ma=

238 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia media

y) Macrob. Saturn. III. init.
5) Cic. Brut. C. 21.

§. XXVI.

T. MANLIVSTORQVATVS, iuris ciuilis

et ſacrorum pontificalium peritiſſimus ),
Conſul anno DLXXXVIIII.

2) Val. Max. V, 8. 3. Epit. Liu. lib. LVIII. vbi v. Du⸗

ker. Cic. Fin. I, 7. de veterum ipſorum in gente Man-
lia diſtinguenda erroribus v. Perizon. Anim. Hiſt. c. VIII.
pag. Fo. q. a quibus ſibi non cauit Heinecc. Hiſt. Iur.
1, 127. not. H

§F. XXVII.
At hos ignobiliores, certe hodie minus
notos, ICtos, tum ingenio, tum ſcientia, lon-
ge multumque ſuperauit M. P?ORCIVS CA-
T0, Saupiens, qui nullo genere ortus, ingenio
atque induſtria ſibi ſummos quoscumque ho-
nores aperuit, maximaque auctoritate, rebus
egregie geſtis parta, floruit. Fuit enim in eo
viro verſatile ad quascumque artes ac diſci-
plinas ingenium, ſummumque ſtudium, tanta
autem eruditio ac ſcientia, vt non minus
egregius hiſtoricus, orator, atque imperator,
quam ICtus, eſſet à). Conſulatu functus eſt
anno DLIX. Cenſuram triennio poſt ſeueriſſi-
me geſſit, vnde Cenſorius adpellatus æ). In
ſumma ſenectute deceſſit )), anno DCV.
Praeter Origines, libros de Re Ruſtica 2), de di-
ſciplino militari a), de tribunis militum b), ora-
tionesque permultas, quarum ſe amplius cen-
. tum

tun qui
Alaque
Lilis ),
nominib

4) Ci. 1
III, 15.
*) Liu.))
) Iu.)
no derui
Brut. t.
Cbiiſle:
²) qui h
eins ſint
Crit.l
) Vger

nidebi, .
XN
ma (n.
Ne vo
referena
. 20. g.
4) Ce. 0
narum
Ceterun
iurir

Filis

Diternis

Mortuune

Qnein
ſerunrnn

jedia

cinils
mus),

ebi V. Da⸗
ente Man⸗
1.eVII.
H, lur.

e minus
tin, on
Iy C4.
ingenio
gue ho⸗
e, lehas
imn in o
c dilci.
Im,tünti
n winus
peratot,
nctus eſt
ſeueriſi.
6 9) In
0007.

ml)N/.
Nlius cen⸗
tNH

iuribusque vsque ad Cazeſaret. 239

tum quinquaginta legiſſe teſtatur Cicero c),
aliaque ſcripta, edidit Commentarios Iuris Ci-
uilis d), et Reſponſa, expreſſis perſonarum
nominibus e).

2) Cic. Brut. c. F. Liu. XXXIX, 40. cf. Cic. Or. I, 37.
III, 15. Corn. Nep. Caton. c. 3.
) Liu. XXXIX, 41. j.
) Liu. XXXIX, 40. narrat, eum nonageſamo aetatis an-
no Seruium Galbam ad iudicinm populi adduxiſſe. Cic.
Brut. c. 20. tradit, eum octoginta quinque annos natum
obiiſſe: cum quo conſentit Plin. H. N. XXIX, I.
2) qui hodie ſuperſunt eius nomine inſcripti, vtrum
eius ſint, dubitatur. Sed. v. Cel. Gesner. praef, ad
Script. Rei Ruſt. p. I. ſqq.
a) Veget. I, 8. vbi v. Sewech.
b“) Non. voc. proletarit.
c) Cic. Brut. c. 17. quales fuere oratio depecunia regis Au-
ziochi, Liu. NXXVIII, 55. in Quinctium TPiaminium, Liu.
XXXIX, 42. de dote, Gell. N. A. X, 23. pro. L. Iurio con-
zra Cn. Gellium, Gell. XIV, 2. oratio de praeda militari,
Non. voc. Fite, et Gell. N. A. II, 18. de praeda in publicum
referenda, Priſéian. VII. extr. in Ser. Galbam, Cic. Brut.
c. 20. de fveneratione Legis Iuniae, Feſt. voe. prorſus.
Rk F £ neae, ſt. Prorſ.
e) Cic. Or. II, 33. vbi Cicero morem eum, nomina perſo-
narum in reſponſis edendis exprimendi, reprehendit.
Ceterum prope abeſt, vt Reſponſa in eius Commentariis
iuris Ciuilis comprehenſa fuiſſe putem.

§. XXVIII.

Filius eius M. PoRcIVS cATO, virtutibus
paternis, egregia item iuris ſcientia, clarus,
mortuus eſt anno DC, Praetor deſignatus †).
Quae in iuris noſtri libris nomine Catonis re-
feruntur, veluti Regula Cautoniana g), pleraque
tri-

240 Lib. I. Cap. II. De Iurisprudentia media

tribuuntur Catoni filio, proptereg, quocd cum intl

Pomponius aut, plurimos eius de iure ciuili umdahn
fuiſſe libros ): haud ſcio, an perperam. I heredit
J) Cic. Cat. mai. c. 23. prucenti⸗

.

) de qua eſt proprius titulus in Digeſtis. vid. de ea Cuiac. jore ciuit
*Obſ. IV, 4. Maians. V. C. Diſputar. Iur. XLIII.
) Pompon. L. 2. F. 38. D. de Or. Iur. cf. Gell. N. A. XIII, 19. L. 2

Ceterum tempore Gellii adhuc extitit Comientarius de lle qui
familia Porcia, Gell. N. A. XIII, 19. Stemma autem ordi- gue id its
nauit Heinecc. Hiſt. Iur. I, 131. Nuecidrt
. cauit r.
§. XXIX. o. Dtemmt
C. LIVIVS MAMILIANVS DRVSVS, Rte
Conſul anno DCVII, ſenex, etiam oculis
captus, atque infirmus, conſulentibus dili- Jol lin
genter reſpondir ?), et egregia monumenta endl
compoſuit E). AEKfiiN

4) Cic. Iuſe. V, 9s. ”M
4½) Val. Max. VIII, 7. laudatur in L. 38. J. . D. de act. eint,
vend. 1
ʒ l reni
c. MARCIVS FIGVLVS, Conſul anno d

DXCVIII, iuris ciuilis diſciplina celeberri- negn⸗
mus extitit?). re
1) Val. Max. 3, 2. hon

Iam dicendum de Triumuiris, qui jus ciuile centh,
fundaſſe dicuntur Pomponio m). Eorum prin. kuuiu
ceps eſt p. MvCIVS, P. F. Q⸗ N. SCAEVOLCA, Con- Wwilh
ſul anno DCXXI, ac deinde Pontifex Maxi- Knin bo

mus; primus iurisprudentiam in gentem Mu- Uaten
. 6 .

ciam

edie
quo
ciuili
w.
4 Ci.
UII,10.

Ariusge
n ordl.

5VS,; I

Oeculis

dil.

Wmenta

ack ent,

anno⸗
eberti⸗

zcibile
prin⸗
4 Cor.
MA.
Mu.
ciamm

iuribusque veque ad Caeſares. 241

ciam intulit, niſi ille Q. Mucius, de quo ſupra
jam dictum eſt, ptimus fuerit, atque inde qua-
ſi hereditarium ac gentilitium bonum iuris-
prudentia manſit n). Reliquit decem libellos de
iure ciuili o).
m) L. 2. §. 30. D. de Or. Iur. Fundane ius ciuile dicitur
ille, qui diſciplinam quaſi extruit, atque conſtituit. At-
que id ita h. I. capiendum eſle, intelligitur.
n2) Muciorum opiniones atque reſponſa doctiſſime expli⸗
cauit Fr. Balduinus in libello de Iuruprudentia Mucia-
na. Stemma autem Muciorum diſpoſuit ac digeſſit
Rupertus ad Pomponinm p. m. 389: ex eoque Heinecc.
quod laudat, de ambitu aedium, Cic. Toy. c. 4. (E quo
Guiac. Ohſe XIII, 27. eruit ſpeciem L. 4. 9. 1. D. ne
P. V.) item alii, et ICti in Digeſtis. [cf. Arnald.
§. XXXII.
Alter eſt M. IVNIVS BRVTVS; praetorius,
qui reliquit ſeptem de ture ciuili libros p), vt
tradit Pomponius; quamquam periti tantum
tres pro geminis habuerunt, auétore Cicero-
ne q). Saepe eius auctoritate Cicero, er
ICti noſtti, vtuntur.
5) L. 2. §. 39. D. de Or. Iur. In quo loeo emendandum
cenſet Bynkershoek. Praetermiſ. quod ſeptem ſeribit Pom-
ponius, reponendumquie transpoſitione zres; propter⸗
ea, quod Cicero dicit, zres genuinos tantum habi-
tos fuiſſe. At id ipſum contra eum facit. Potuit
enim Pomp. in auétorem incidiſſe eiusmodi, qui ſep-
tem Bruti libros laudarert.
*) Cic. Or. II, 55: in quibus haud dubie etiam reſponis
ipfius

242 Lib. II. Cap. II. De lurisprudentia media

ipſius fuerunt, quae expreſſis perſonarum nominibus
edidif Cic. Or. II, 33. Eum laudat Cic. Brat. c. g..
§. XXXIII.
Tertius M. (h. e. Manius) MANNLIVS, Conſul
Anno DCV. fuit, de iure diligenter et adſidue
confulentibus reſpondit r7). Scripſit tres li-
bros de iute eiuili «), ac praterea volumina in-
ſcripta Manilii Monimenta 1), de quibus ni-
hil extat. Minilianas venalium vendendorum
leges ſupra iam memorauimus.
„) Cic. Or. III, 33. [de eo cf. Bober. ad Cic. Somn. Kip.
init.
³) L. 2. G. 30. D. de Or. Iur. Bynkershoek. Praetenmiſ-. ad
h. transpoſitione emendans h. I. legit: Brutus tres, Ma-
nilius ſeptem: quod non eſt neceſſarium: vid. ad . antec.
„) Eas non eſſe diuerſas a Manilianis venalium vendende-
rum legibus, ſtatuit A. Auguſtin. nomin. propr. Pand. p.
p. 211. Theſ. Iur. Orion. T. I. ſed ſine idonea ratione:
immo vero ex idoneis cauſis contradici poteſt.

F. XXXIV.
P. LICINVS CRASSVS MVCIANVS,
frater naturalis Publii illius ”euolae, de quo
§. XXXI. adoptatus a P. Craſo Diuite, non
conſundendus cum L. Oaο Oratore u), de
quo paullo poſt, domi ius ciuile didicit &),
valdeque peritus eius fuit. Conſul fuit anno

DCXXIII, etr Pontifex M.

u) vti facit ipſe Pomponius L. 2. §. 40. Heinecc. Hiſt. Iur.
I, 143. aliique multi: v. Rupert. ad Pompon. p. m. 383.
ſ. Perizon. Aimadu. Hiſt. c. IX. p. 362. cf. Rirzer V.
C. ad Feinecc. l. c.
*) Cic. Or. I, 37. et 56, Brat. c. 40.

EN
r, il

Kheusl
mlebot
Uilo⸗
Cicero
tre de
maxim
9) Cr.
2) Val

P.
Seaed
cae p

ti nedie

n nominibris
Bm c.

7s, Conſul
retadiidue
lt trer i.
umins in
gbibus mi⸗
ndendorum

. un Nin.

,mrerniad
Ututtret Ma-
A.ad anter.
zunm vendeno⸗
rr. Pull h
onea ratione:
hotek.

lae, Ge o
iuite, non
tore )
dicicit *),

fuit anno

per. M. l.

ci. Rinmr .

WXV. .

rdeuola? frater patruelis, cum QL. Mucio ae-

2olabontifice M. non confundendus, de quo
paullo poſt, Conſul fuit anno DCXXXVII;

iuribusque vsqie dd Caeſares. 243

F. XXXV.

Q MVCIVS Q. F. C N. S o AEVOLA, Au-
ur, illius ſuperioris P. Cralz, et P. Mucii

Ciceronis, qui ad eum iam valde ſenem apa-
tre deductus eſt 7), praeceptor in iure ciuili:

J. ) Cic. Lael. c. 9. FE)
2) Val. Max. VIII, 12. Cic. Ballb. c. 20.

pP. RVTILIVSRVFVS, auditor P. Mucii

Scaeuolae illius Pontificis Maximi ℳ), Stoi-

cae philoſophiae ſtudioſiſmſimus ?“), Conſuia-
tu, anno DCXLIX, functus, iniquifſimo iu-
dicio damnatus, in exilio Smyrnae conſe-
nuit c). Praeter Libros Hiſforiarum, de vi-
ta ſua, Hannibalicorum, et orationes 2),
etiam de iure ciuili ſcripſit, vnde eſt haud
dubie, quod in Digeſtis laudatur c).
a) Cic. Off. II, 12.
b) Cz. Off. III, 2. Brur. c. 96.
c) L. 2. §. 41. D. de Or. Iur. Cic. Or. l, 31. Val. Mawx. VI,
4. Vell. II, 13i. Cauſa damnationis ei fuit, quod publi-
canos ſeuere coereuit, eum Legatus in Aſia eſſet. Sed
in eo errant Pompon. l. c. et Aſcon. Paedian. in Cic.
Diuin. in Caecil. ille, quod Aſiae Procçonſulem, hic, quod
Q Mucio Quaeſtorem fuiſſe, ſeribunt. V. Pericon. Ani-
madu. Hiſt. c. II. p. 58. 144.
C2 4) Suer

—

244 Lib. I. Cap. II. De Iurisprudentia media

d) Suet. Aug. c. 389. memorat, Auguſtum eius orationem
de modo aedificiorum recitandam curaſſe.
e) L. 70. 9. 3. D. de vſj. er babit. L. 3. §. 9. D. de pen.
leg. L. 1. 9. :. D. arb. furt. caeſ. Ceterumn de eius ſcriptis
in vniverſum conſulendi ſunt Cuiac. Obſ. II, 27. Tor-
rent. ad Suet. Aug. c. 89. Caſaub. Animadu. ad Athenae. c.
XXXI. et ad Suet. I. c. Fragmenta autem collegit
Waſſius in Salluſtii editione. Ceterim vitam huius
P. Rutilii ſingulari libello expoſuit Ant. Oiſelius, fran-
co gallice, qui inſertus eſt a Meermanno V. C. T. I.
Tbeſaurt Iuris Ciu. et Canon.

HF. XXXVII.
COELIVS ANTIPATER, L. Craſſi Ora-
toris magiſter, iuris valde peritus /), iisdem
temporibus floruit: magis tamen in hiſtoria
elaborauit g).

F) Cic. Brut. c. 20. extr. L. 2. §. 40. de Or. Iur.
g) Scripfit enim belli Pun. II. biſtoriam, Cic. Or. II, 12. An-
nales, Cic. Leg. I, 2. a Bruto in compendium miſſos, Cie.
Att. XIII, S. v. Voſſ. Hiſt. Lat. I, 8. cf. Pigh. ad a. oο.
Fragmenta collegit raſſius.

§. XXXVIII.
A. VIRGINIVS bh), SENXTVSPOMPEIVS,
fummus ICtus, ac Stoicus ?), Q. AELIVS
TVEERO, iurisprudentia item atque Stoicae
philoſophiae ſtudio clarus *½), iisdem tem-
poribus, et ex eadem diſciplina, extitere.
Omnes tamen gloria ſuperauit L. CRASSVS,
orator, conſul, anno DCIIX, cum Scae-
uola, diſcipulus Coelii Antipatri. Is enim,
cum dicendi laude omnes vinceret, in iuris-
prudentia ſummis par fuit/).

b) Apud

9) Apud
r. Ne
Ct. Iue
) (Ci.I
XII1
bit; g.
l. 4.
) Eiush

no

CN
tilex M.

rifcis,
A unn⸗
bus ho
ſui ten
egregio
Kcaeua
Dieitun
tiſhimus
Emilbe
Prouin
flit.
interen
e0).
Mus ec
et Liby.
Libros
Uit p).

1

metia
oratiotem

D & zen.
einsleriptis
II, 27. Ur.
1, Akbenget,
em collepit
Fitam huius
Mſilins fran⸗
V. C. L.

taſſt Ota⸗
9 izgen
1 hiſtoria

.
Dr. I. l:. A⸗

1milſos C.

MPEIVS.

ALLIVS
ſe Koicle

dem tem
extitere,
2RA 587.
um Scte;
lIs enim,
in urs

iuribusquk vegque ad Caeſaret. 245

;ÿ) Apud Pomponium L. 2. 9. 40. vitioſe dicitur Paullus
v. Rupert. ad Pompon. Enchir. p. 387. Erneſei V. C. Clau.
Cic. Ind. Hiſt. b. n.
1) Cic. Brut. c. 47. Or. III, 21. Off. I, 6. Or. J. F. Pbil.
XII, 1. L. 2. J. 40. D. de Or. Iur. Gell. N. A. I, 22.
*) L. 2. §. 40. de Or. Iur. qui etiam Conſulem fuiſſe ſeri-

bit; quod ex Cic. Brut. c. 31. refellitur. cf. Cic. Brut.
47. Off. I, 6. Geltl. N. A. I. 22,

) Eius laudes cum multis aliis locis Cicero, tum in Bru-
to c, 37. 4. pPotiſſimum perſequitur, ad q. l. v. Corrad.
K. XXXIX.
Q. MvCIVS, P. F. P. N. scAEVOLA, Pon-
tifex Maximus, illius Publii Scaeuola, Pon-

tificis, de quo ſupra S. XXXI, filius, Con-

ſul anno DCLIX, collega, vti fere in omni-
bus honoribus, L. Craſſo Oratore, ſummus
ſui temporis ICtus fuit, multorum ICtorum
egregiorum, et in his Ciceronis, mortuo
Scaeuola Augure, praeceptor in iure ciuili m).
Dicitur a Cicerone iurisperitorum eloquen-
tiſſimus, et eloquentium iuris peritiſſimus,
ſi milibusque elogiis n). In adminiſtranda
prouincia iuſtiſſimus atque continentiſſimus
fuir. In Mariano tumultu, anno DCLXXI,
interemtus eſt. Auctor eſt Cautionis Mucia-
naeo). Librum 6an p), qui liber eſt antiquiſſi-
mus eorum, vnde aliquid in Digeſta illatum,
et Libros Iuris Ciuilis duodeuiginti q) ſcripſit.
Libros definitionum Pomponius notis illuſtra-
uit r): cetera Laelius elix s), Modeſtinust),

Q 3 et

246 Lib. I. Cap. . De Iurisprudentia media

et Seruius Sulpicius, cuius, propter repre-
henſiones frequentes, in ea ſcripta libri Re-
prebenſa Mucii öcaeuolae capita nomen inue-

nerunt u).
m) Cie. Brur. c. 89. L. 2. §. 4. D. de Or. Iur.

2) Cic. Or. , 39. Brut. c. 39. 40. v. Perizon. Animadu.

Hiſt. c. IX. p. 304. ſqjg.
0°) de qua v. Cuiac. Obf. XIV, 37. Maianſ. Diſp. Iur XL.
inprimis autem de omnibus eius ſententiis Balduin. de
Iurispr. Mucian.
p) v. Wieling. lurispr. reſt. p. 131.
9 L. 2. J. 47. D. de Or. Iur. cf. Gell. N. A. V'IL., .
v) v. L. 202. D. de R. I. ad e. I. lac. Gosbefren.
5) Gell. N. A. XV, 27.
12) L. 5. er I. 54. D. de A. R. D.
2) Gell. N. A. IV, 1. cf. L. 3. §. 6. D. de pen. leg.

§. XI.

Huius Mucii auditores fuerunt complu-
res, in quibus praecipue auctoritatis extite-
runt C. Aquillius Gallus, Balbus Luci-
lius, Sex. Papirius, C. Iuuentius, atque
ipſe Cicero. Princeps autem horum haud
dubie c. ANvLLivs fuit. Is Praetor, cum
Cicerone, anno DCLXXAVIII, quaeſtionem
de ambitu exercuit. Summa in eo reſpon-
dendi iuris dexteritas, in eauendo ſolertia, ac
denique maxima aequitas fuit 7). Multas
cautiones ac formulas inuenit, in quibus ſti-
pulationem Aquillianam, formulas doli mali, et
peſtumos Aguilianos. Quamuis autem multis
libris iuris ciuilis diſciplinam expoſuerit,
cum

1

cum trad
paltem 4
ſctibenck
quidem!

)C.
2) bompo
Corcinue
Certius e
reponun
terumei
glae eſt

I. 1)
Praecept
non elt
oico,
Gtaecis
) Cr.

) Cr.)
Al.

8IX.
hodie i

3) L.
4) Ment
ueme
gna cun
komon

1 mela

t repre.
libri Ne.
len inde⸗

1. Anmnode.

Balkun. A

PII 5.
zul.

n. .

compl⸗
tis extite⸗
ls Luci.
8, Arve
uE haud

or, Cl.
eſtionem

9 telpon.
lertig, 40

Moltis .

ibis i.
ſimali, er
en Miuls
Golter it,

CumI

uributque vrque ad Caeſoret. 247

cum tradat Pomponius, eum magnam anni
partem Caecinae 2) egiſſe, quo facilius libris
ſcribendis operam daret; tamen ne nomina

quidem librorum hodie nota ſunt.

X) L. 2. 9. 42. D. de Or. Iur.
„) Cic. Caecin. c. 27.
2) Pompon. L. 2. §. 4¾. D. de Or. Iur. Vulgo ibi legitur
Cercinae, quae eſt inſula prope Africam: ſed nihil
certius eſſe videtur conieétura virorum doctorum, qui
reponunt Caecinae. v. Rupertus ad Pompon. p. m. 400. Ce-
terum eius vitam expoſuit ſingulari oratione Heineccius,

quae eſt in eius Opuſculis,

L. LVCILIVS BALBVS, Seruii Sulpicii

praeceptor 4), doctus et eruditus fuit. Sed
non eſt confundendus cum Q. Lucilio Balbo

Stoico, quem in hoc philoſophiae genere

Graecis comparandum fuiſſe dicit Cicero ).
2) Cic. Brut. c. 42.

6) Cic. N. D. , 6. confudit Heineccius Hiſt. Iur. I, 140.
ad q. l. v. Riteer. V. C.
§. XIII.
SEN. PAPIRIVS, et C. IVVENTIVS C),
hodie ignoti ſunt ).
c) L. 2. 9. 42. D. de Or. Iur.
4d) Mentionem quidem facit Cic. Brut. c. 4. T. Iuuentii,
quem callidum et in capiendo aduerſario verſutum ma-
gna cum iuris ſcientia, dicit, fuiſſe: neque adeo impro-
babile eſt, cum hoc, eundem eſſe, vt putat Rupertus 44
Pompon. p. 307. ſ.

—

X

Q . X.L.Ul.

248 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia media
8. XIII.

Non omittentus hic eſt M. TvVLLIVS GI-
cERO, Muciorum auditor, et condiſcipu-
lus ſuperiorum; qui quamuis nunquam lIu-
risconſultum profeſſus ſit, tamen, cum li-
brum de iure ciuili in artem redigendo ſeripſe-
rit e), et cum in omnibus, tum inprimis in
egregiis libris de Legibus, maximam juris ſci-
entiam oſtentauerit, Iurisperitorum profe-
cto numero eſſe debet /). Atque librorum
Ciceronianorum lectio, quoniam in aliis ve-
teribus auctoribus omnibus tot ac tantae
non ſunt iuris veteris reliquiae, vel potius
copiae, quantae in hoc vno, commendanda
eſt diligenter iis, qui ius ciuile, cum laude,
percipere cupiunt g).
e) Gell. N. A. I, 22.
) Itaque ſuperſedere omni labore ſuo poterat Bynbers⸗
boekius Praetermiſſ. p. O0. ſqg. qui multis id agit, vt eum
ICtum non fuiſſe oſtendat, propterea quod de iure non
reſponderit. Neque nos hoc dicimis, Sed ſummam
eius iuris ſcientiam quis negauerit? modo eum diligen-
ter legerit: quod faciendum omnibus elegantibus inter-
pretibus neceſſario. Ceterum miratus ſum, quod Hyn-
Kerghoekius l. c. dubitat, an eius liber de iure ciuili in ar-
fem redigende unquam abſolutus fuerit, propterea ꝗquod
Quinctil. Inſt. Or. XII, 3, 10. dicit, eum aliqua de Iure ci-
uili eomponere coepiſſe, quaſi vero id vocabulum coepiſſe
pertineat ad hunc librum ſolum inchoatum, non perfe-
Rum; cum ſatis certum fit, eum multa de iure ciuili
in animo habuiſſe ſcribere: quorum initium factum
eſt hoc Vno lihro edito.

Egre-

)Egrez
lururt
num Vol
ſuit
ſbete
lbello,

fatione

Oinn
tumque
RVPVS,
tum ing
Vt trade
tantum
Vt in pr
nſecur
uod'
Pgendi
lei hane

4 C N

l, 0b

ceptori
Avilli
mortuu
DCCX
uruah
erunt h
hehen
leteſten
bri ad
Aliquor

LIVS 0l.
ndiſcipn⸗
Guam lu⸗
cuim li⸗
ſoripe.
primis in
iuris ler⸗
m profe:

librorum 1.

naliis ve-
140 tantae
l potius
mendanch
um kade,

erat Pylere⸗
dagtt, Nt eum
Ade iure non
ded ſiummam
helun diligen⸗
ntibus inter⸗
n, god hy N.
RM iin N.
ropterea gal⸗
adelunedi.
bullamn cent i
n, 900 perte⸗
ge iure ciili
itium hichum

5 Pere⸗

iuribusque vsgue ad Cazſares. 249

2) Esregie i4 preeſtiet⸗ Ant on. SSohulringius i in Orationed.
urisprudentia Ciceronis .
quae extat in eius
n A k,e⸗ Franeo, 1708. 4. Vitam Che eed.
uit Fr Fabricius, et Corr laes in Quaeſtura 1 t
libello, qui propediem denuo edet zelesantiln
1¹ ur e
fatione Cel. Erneſti. nraet eurd krae⸗

XI.
Omnibus ſuperioribus Ctis longe mul
tumque antecelluit SERVIVS SvLPICIVS

RVFVS, Ciceronis familiariſſimus, qui tan

tum ingeni atque ſubtilitate ſcientiae valuit
4 . 3
vt tradat Cicero, artem in eo vno fuiſſe h);

vt in prima arte potuiſſet eſſe ſecundus, niſi
5

in ſecunda primus eſle maluiſſet ?7). Ceterum
quod inprimis, deſerto dicendi cCauſas e
agendi ſtudio, ſeſe iuri ciuili li dederit, s
rei hanc rationem reddit Pomponius ) guod
l Mucio, propter ignorantiam juris ciui-
lis, oburgatus eſtet. Vſus autem eſt pr-
ceptoribus in iure ciuili, Lucilio Balbo,
Aquillio Gallo?/). Conſul ſuitanno DCw.
mortuus eſt in legatione ad Antonium anno
DCCXI, eamque ob rem ex Senatusconſulto
ſtatua honoratus pedeſtri m). Eius ſcripta fu
erunt haec: Notae ad Q. Mucjum ſ die
prebenſa Mucit &aeuolae capita n) lib 4.
detteſtandis ſacris 6), liber de dote „ .
bri ad Brutum ad Edidum 4), et . “
aliquot 7), et alia. : eene

25 Lib. I. Cap. Il. De Iurisprudentia media

) Cic. Brut. c. 4. eum artem in Iurisprudentiam intuliſſe
dicit: quod tamen non eſt ita capiendum, quaſi ante eum .
iurisprudentia in formam artis reda ca non fuerit. Quid Ex eiu
enim aliud egit Q. Macius Naeuola [Pontifex], quem gbibus ta

Pomponius tradit ius cinile primum conſtituiſſe, genera-
zim in XVIII libros redigendo. L. 2. §. 17. D. de Or. Iur. mnt,
Itaque id ſie eſt intelligendum, vt Seruius Sulpicius eo in NVS VAI
genere omnes ſuperiores vicerit. Ceterum laudes hu- zyrID
ius ICti v. ap. Cic. Pbil. IX, et Bruc. c. 45. 644. l n
AVIV.

1) Cic. Brut. c. l.
E) L. 2. 9. 43. D. de Or. Iur. eam narrationem in dubium VIVS, L.
vocat A. Auguſtin. not. ad librum de nom. propr. Pand. tiſtii pare
p. 20. de qua quaeſtione conf. Otio V. C. praef. ad T. ilakil part.
I. Theſauri. ded, Prn
1) L. 2. K 43. D. de Or. Iur. Cic. Brut. c. 42. Ofnnes nu
m) Cic. Phil. IX, 7. eius ſtatuae inſcriptio extat apud

Reines. Inſeript. Claſ-. VII, 30. Gwe tautn
n) Gell. N. A. IV, 1. dicendun
0) Gell. N. A. /2. ita autem titulus libri recte ſcribitur in )L:
omnibus libris ſcriptis, non vt in quibusdam editis eſt: „ niſtane
de teſtament is, v. Scbhwaræzii Diſſ. de Dereſtatione Sacro- de lbri
yumm. e Or. lu
) Gell. N. A. IV, 3. et 4. cf. L S. D. de cond. cauſ. dat. Reruügt
) L. 2. §. 44. D. de Or. Jur. quorum primus ſine dubio Egelite
laudatur L. 5§. 9. J. D. de inſtit. act. D
r) Quinctil. Inſt. Or. X, I. 16. dicit eum inſiguem non imme-
rito famam tribus orationibus meruifſe. Idem X, 7. 30. me-
minit commentariorum cauſarum a Seru. Sulpicio acta- 4. Ohl
rum, cuius tres orariones extent: Sed bi, inquit, de clarusex
guibus loquor, commientarii ita ſunt exaëti, vt ab ipſo mi- Gi omm
bi in memoriam poſteritatis videantur compoſui. Pli- Omn
nius H. H. NXXVIII, 2. mentionem facit eius commen- ſi famil
zazionis, quamobrem menſa lingquenda non ſit. cf. Salig. leſemoe e
ad Feſt. voc. Menſa migrate. Feſtus voc. mancipatus laudat et
eius oratianem, quam ſeripſit et habuit pro Aus Mig. Cc-. 1
terum huius Mti vitam expoſuit libro ſingulari Eu. benlter ce
Otze, V. C. qui inſertus eſt Tomo V. Tbeſauri. ) un 4,
* kint Alte

leeuti

1,
1

S. XLVv. unAl

medie

an inn iſe.

ſiante eum
erit. Quid
er), guem
e, genert⸗
de Or. lur.
icilseo in
laudes hu-

.

in dubium
opr. Puud
rotf. al I.

Ntat 4pua

cribitur in
editis eſt:
riofte Mero⸗

1. dut.
ſine dubio

7 miͤn⸗
“ 1.
ni⸗
Ni li.
wahnten
ck. Kl.
Pmn ulanſet
ingulari Ei.
uri.

Außflit. Ce.

iuribusque veque ad Caeſares.

§. XILV.
Ex eius ſchola plurimi prodierunt: in

quibus tantum hi, quoniam libros ſcripſe-

runt, Pomponio memorantur *½g ALFE-
NVS VARVS, A. OFILIVS, T. CAESIVS,

AVFIDIVS TVCGCA, AVFIDIVSNAMVSA,

FLAVIVS LPLRISCVS, C. ATEIVS PACV-
VIVS, LABEO ANTISTIVS, Labeonis An-
tiſtii pater, CINN A, nvaLrCIVS GELLIVS.
Sed, praeter Aifenum Varum et Ofilium,
omnes non niſi nominibus noti ſunt?). Ita-
que tantum de Alfeno Varo, et A. Ofilio,
dicendum.

5⁵) L. 2. G. 44. D. de Or. Iur.
2) niſi quod plerique in Digiſtis, et non expreſſo nomi-
ne libri, laudantur: et quod Pomponius L. 2. §. 44. D.
de Or. Iur. refert, Namuſàm Aufidium octo illuſtriorum

Seruii Sulpicii auditorum libros in centum quadraginta
digefliſſe libres.

A. OFILIVS 22) Ciceronis tempore iam X)

clarus extitit, ſed priuatus conſenuit, negle.
cti omni honorum petitione, quamuis Cae-
ſari familiariſſimus 2): ſcripſit de Legibus Vi-
ceſemae, et de lurisdicdtioue z), libros Actionum a)

et luris Partiti b) Edictum Lraetaris dili-

genter compofuit.
u) Eum Aulum tantum praenemine dicimus: Bynker boe-
kius autem in Praeterm’fj. et Heinecc. Hiſt. Iur. 1, 3.
ſecuti A. Auguſtinum de nom. propr. Pand al. nominant Ca-
ium Aulum Kliun: propterea, quod apud Pompon. I. c.
legitur,

— 1
„ .

252 Lib. I. Cap. II. De lurieprudentia media

legitur, Caius Aulus Oſtlius: ita, vt, ſi ſegreges Caium, vn-

decim prodeant anditoresSeruiisulpicii cum tamen ipſe

Pomponius decem ſe tantum memoraſſe affirmet. Sed
eſt contra omnem antiquitatis rationem, vnum homi-
nem liberaeè certe reipublicae temporibus duobus prae-

nominibus vſum eſſe: nam quae exempla adferuntur,
id quidem non efſficiunt. Itaque recte ſine dubio nomen

Caii, tamquam ex ſequentibus inuectum ab deerranti-

bus librariis, eiiciendum contexto Pomponii, cenſet
Cuiacius. [(v. Gronou. pater ad Tuc. A. VI, 15. Wanbem.
tamen de Vſ et Praeſt. Num. Diſſ. X. p. 27. putat in
gente Sulpicia duplex praenomen in vſu fuiſſe.
X) Cic, ad Diu. VII, 2. ad Att. XIII, 37.
„) L. 2. §. 44. de Or. Iur.

* ibid. Liber autem de Legibus vicefimae, qui dicitur apud

Pomponium, haud dubie tantum ad viceſimam manu-
miſſiomim pertinuit.
a) L. R. §. 5. D. de penu leg.

4 L. F. §. 2. D. de legat. IEI. fuit autem hie liber ſimi-

is haud dubie Ciceronis partitionibus oratoriiss.
c) L. 2. 9. 44. D. de Or. Iur. Ceteèrum de hoc ICto v
Menag. Am. Iur. Ciuil. P: 98: et 447.

ALFENVS VARVS, Conſul ſuffectus ſub

Auguſto poſtea fuit 4). Scripſit libros XML.
Digeſtorum e), a Paullo poſtea in epitomen re-
dactos, et Coniectaneorum, vel Colledtaneorum,

libros †).
d) Pompon. L. 2. 9. 44. D. de Or. Iur. Ceterum eum, ante
quam ſe Romam contuliſſet, ſutorem Cremonae fuiſſe,
ſtatuunt ex Acronie Schol. ad Hor. Serm. I, 3, 130. qui
de Alfeno Varo id commemorat. Sed id idoneis argu-
mentis repudiarunt M'aechtler in Act. PErudit. Lipf. a.
ri. Eu. Otto V. C. in praef. Tom. I. Theſ. Iur. er in
E. Alfeno Varo, I. V. Theſ. Iur. p. 1029.

) Gellius

iur

9) Caliut)
fragnenta
nem et ue
voluit H.
ſie Paule
Anſt. /ro
) Gal te

Eec hoslil

librot (X

tel. O

(1 00
batii Teſt
moriatm
luſris. A
TIVS TSSI
ſimds, 1
et ab ipt⸗
Ppicurett
relegionit
9 (. d
. dr. y
¹) Ce a
40 Din. dV
Cieit, eſ⸗
D le, ge
lrob. Ka.
Din uib
terum ge
Ule.

ciet ye

Media

iun, vn.
aumenipſe
net, ded
m homi-
bus prae.
feruntur,
io nomen
leerranti⸗
ii, cenſet
Hanben.
putat in

.

iturapud

n manl⸗

ber ſimi .

hrüis,
Cto v

us ſub
e M.

wen e

eA,

um, untte
4e fuiſle,
130 quit
eis argl⸗
Lià.

lur. er 1

) Gilius

iuribusque véque ad Cazſanes. 253

e) Gellius N. Artir. VI, 5. In Digeſtis multa adhue
fragmenta ex Alfeni digeſtis exſtant, quae in ordi-
nem et ſuos libros redigere, et commentario illuſtrare
voluit H. Brencmannus, ideoque edidit Alfenum Varum
Jiue Pandectas iuris ciuilis auctorihus ſui et libris reſtitutos,
Amſt. 1708. §.
p) Gell. l. c. in nomine horum libror um variant codices;
Sed hos libreos non eſſe Alfeni Vari, ſed illos Namuſae
libros CXL. de quibus Pomponius, defendit Bynkert⸗
boek. Obſ. VIII, I. temere.

d. XLVIII.
c. CoRNELIVS MAXIMVsS fſola C. Tre-
batii Teſtae inſtitutione apud poſteros me-
moriam inuenit g), nullis aliis decoribus il-
luſtris. Ac tanto illuſtrior eſt ipſe c. rREBA-
TIVS TESTA, Caeſari et Ciceroni familiariſ-
ſimus, Iurisconſultus magnae auétoritatis,
et ab ipſo Auguſto in conſilium adhibitus h).
Epicureus fuiſſe videtur?). Scripſit libros de
religionibus &£), et libros de Iure Ciuili 1).
g) Cic. ad Diu. VII, 8. et 17. L. 2. §. g.. D. de Or. lur.

by) pr. Inſtit. de Codicit,.

¹) Cic. ad Diu. VII. I1I2. Ceterum de eius auctoritate Cio
ad Diu. VII, 5. vbi eum familiam ducere in iure ciuili
dicit. ef. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 14.
) h. e. de iure pontificio, quorum decimum laudat Ma-
crob. Sat. III, 2.
) in quibus et reſponſa fuere. v. Gel N 4 HIV, 12. Ce-
terum de eo v. N. H. Gundlingii Dic. de C. Trebatio
Teſta.

§F. XLIX.
A. CASCELLIVs, iuris peritiſſimus, (Q. Mu-

cii et Volcçatii auditor, homo dicax ac face-

tus,

254 Lib. II. Cap. I. De Iuriaprudentia media

tus m), ceterum valde contumax, qui nulla
auctoritate et gratia compelli potuerit, vt de
Vvlla aliqua earum rerum, quas Triumuiri dede-
rant, formulam componeret n). Obiit Quae-
ſtorius, ſenex, et orbus. Edidit nonnulla,
e quibus iam Pomponii aetate nihil extitit,

niſi vnus liber Benedidtorum o Ceterum pu-

tatur eſſe, ad quem Mucius augur, cum de
iure Praediatorio †) conſuleretur, conſulto-
res ſuos reiicere ſoleret ): quod damen et
temporum ratio, et alia, valde dubium red-
dunt.

m) Paler. Max. VI. 2. 22. LPln. H. N. VIII, 40.] Face-
tias eius memorant Quinctil. Inſt. Oraz. VI, 4. Macrob.

Sat. II, 6.
n) Val. Max. VI, 2. 12.

6) L. 2. §. 4). de Or. Iur. Benediéta alias ſunt ea, quee

Ennius bona dicta h. e. bons emots vocabat. Caicellii liber

autem videtur complexus fuiſſe reſponſa faceta et vrba-

na. ef. Menag. Amoenit. Iur. Ciu. c. 8. er Bynkersboek.

Praetermiſſ. ad Pompon. l. c.
9) v. Chr. Goirl. Heynii Diſſert. doctiſſima de Iure

Praediatorio Lipſ. 1752. me praeſide defenſa: vbi

juris Praediatorii ratio ac vis egregie exponitur.

9) Cic. Balb. c. 20. Val. Max. VIII, 12. Praeaiator ille

ibi voeatur. Icf. Pigb. Annal. ad a. 533. P. 77. TL. III.]

a⸗ AELIVS TVBERO, A. Ofilii auditor-

contra quem Cicero pro Ligario ad Caeſa-

rem dixit; victus ab Cicerore, repudiato

eloquentiae ſtudio, totum ſe ad iurispru-

dentiam contulit ). Doctiſſimus publici

priuati-

1

emiiuatig

judicie )
eto ſert.

Pandecte
1) L.:2 .

aliomim,
Gerent

4. Luind
3) Gdll. )
¹) Gel- v

compoli

Reſtan
gentium
Nowinar
interkes
Marianie
fuerunt:
CRETIV
CLoNA
ſtructicht
Varoni
roLC4
LIVS u
dor).
*) Cc. n
9) dide
²) Ce. 0
4) Ci. 0
I.
) C. 0

eciu

Unulle
yt Ge
dede-

llulto⸗

nen et
n ked.

Face-

Murob.

2, gnne
ellii liber
et vrba⸗
teriboel.

de lore

nla: vbi

tur.

T. I.)

uditor⸗
Cielr.
puchnto
rispru.
publet

Priun.

inribusque vsque ad Cazſarers. 255

priuatique iuris, libros conſcripſit de offcio
iudicis 5*) item ad Oppium t), quamuis obſo-
leto ſermone vſus u): laudatur ſaepe in
Pandecte.

r) L. 2. F. 46. de Or. Iur. idque fecit exemplo multorum
aliorum, qui, eloquentiam ſe adſequi poſſe, cum diffide-
derent, ad Iurisprudentiam tranſiere. v. Cic. Mar. c.
172. Luinctlil. Inſt. Or. XII, 3. 9.
5) Gell. N. A. XIV, 2.
*) Gell. VII, 9.
u) L. 2. 9. 46. de Or. Iur. Ceterum ſtemma huius ICti
compoſuit Rupertus ad Pomponium p. m. 340. ſ.

§. Ll.
Reſtant nonnulli quidam veluti minorum
gentium Iurisconſulti, quos iam animus eſt
nominare. Itaque M. BRVTVS, pater Bruti,
interfectoris Caeſaris, et c. BILIENVS X),
Marianis circiter temporibus, in iure magni
fuerunt: et fere iisdem temporibus oQ. Lv-
CRETIVS VkSPILLO, P. Orbii magiſter „)
C. LONGINVS 2), iuris publici prudentia in-
ſtructiſſimus, c. A GVLEO 2), pater C. Viſellii
Varronis, et cognatus Ciceronis, denique
VOLCATIVS *). Paullo ante autem HOSTI-
LIVS quidam, Actionum Hoſtilianarum au-
ctor ?).

xX) Cic. Brut. c. 427., et O0.
y) ibid. c. 45.
2) Cic. Or. I, 66.
a) Cic. Or. I, 43. Brut. c. 76,
*) Plin. H. N. VIII, 40.]
*“) Cie. Orat. I, 57.

§. LII.

256 Lib. I. Cap. Il. De Iurieprudentia media

Ciceronis autem tempore maxime fue-

runt hi: c. vVISELLIVSVARROC), filius C.
Aculeonis, P. ORBIVS, auditor lunentii d),
C. CAMILLVSe), juris pradiatorii inprimis

Peritus; M. TVGIOF), qui videtur ei ſe iu-
ris ciuilis parti maxime dediſſe, quae eſt do
aqua ducenda; vacäRRA g), L. VALERIVS,

mediocris, vt videtur, ICtus ); M. MAR=-
CELLVS £), et P. QyINCTILIVS VARVS, et

1. LvcvLLVS £), qui C. Aquillio in cauſſla
Quinctiana in conſilio fuerunt; L. ocrA-
vIVS BALBVS ) iuris peritiſſimus; PRECI-

ANVs item ), et ATERIVS quidam, a quo
dictum haud dubie lus Aterianum apud Ci-
ceronem n).
e) Cic. Brut. c. 26, et ad Attic. III, 23.
d) Cic. Brut. c. 48. ò
e) Cic. ad Diu. PE, 20. videtur quidem eſſe Turius, ad
quem non minus, quam ad Caſcellium, de iure praedia-
torio conſultores reiiciebat Q Mucius. Cic. Balb. c. 20.]
F) Cic. Balb. c. 20.
g£) Cic. ad Diu. VII, 8. ſi non eſt nomen, ioci cauſa
fctum, mediocris alicuius [Cti.
b) Cic. ad Diu: I, 10. III, I. VII, 11. XII, 7J.
¹) Ce. Quinct. c. 7quem iuris magis, quam eloquentiae,
ſtudioſum dicit AMcon. ad Diu. in Caec: C.
k) Cic. Quinct. h c. .
1) Cic. Verr. II, 12.
m) Cic. Cluent. c. 38.
2) Cic. ad Diu. VII, 8.
) Cic. ad Diu. IX, 18.

6. Lur.

iy

Huc a
vs iutis

iIVNIVS 4
Ahatihus

) v. Mn

9) L. mn.
Plin. H.!

W

cro: quo

re ciuili .
Vt Wrarn

Cientian,

ripruden

pelletur:

mis cum
A adhuc
Numa C
clas deſe
terdum

ENparte

iis cong

enim is
dQeeo ge

niqgneſ

edhie

e fue⸗

ius C.
ntii )
primis
iſe iu.
eſt do

LEnlvs,

praelia⸗

le. li 1207] .

ei eal 4

gtettih

iuribusque vique ad Cueſares. 257

§. LIII.

Huc addendi videntur vERRIVS FLAC-
cvs iuris pontificii peritiſſimus ), et M.
IVNIVS GRACCGHANVS, cuius liber de po-

reſtatibus etiam in Digeſtis laudatur 4).

5) v. Manut. ad Cic. ad Diu. IX, 20.

) I. vn. D. de off. Quueſt. Cic. de Leg. III, 20. ef.
Plin. H. N. XXXIII, 2.

Nihil diximus de Iure Pontificio, et ſa-
cro: quod cum tanta neceſſitudine cum iu-
re ciuili coniunctum fuerit, atque nexum,
vt ſummi quique lurisconſulti iuris eius
ſcientiam quoque tenuerint: et ipſa inde iu-
risprudentia rerum diuinarum ſcientia ap-
pelletur: de eo breuiter dicemus: inpri-
mis cum eius reliquiae ac veſtigia non pau-
ca adhuc in Pandecte extent. Id ius etſi
Numa conſtituit, eaque de re leges ſa-
cras deſcripſit: cuius generis et poſtea in-
terdum leges rogatae ſunt; tamen magna
ex parte Pontificum decretis atque ſenten-
tiis conſtitutum atque fundatum eſt. Leges
enim iis de rebus paucae: pontificum, qui
de eo genere iudices eſſent ſoli, auctoritas
de religionibus ac iure ſacro magna, ac de-
nique ſumma in retinendis reſponſis ac de-
R eretis

258 Lib. I. Cap. . De lurisprudentia meäia

Cretis ſuis conſtantia erat. Quare diligen-
ter omnia reſponſa ac decreta ſua in com-
mentarios Pontificum referebant: quorum
conficiendorum cura fuit penes Pontificem
Maximum. Atque haec omnia deinde fe-
re pro legibus obſeruabant. Itaque innume-

rabilia iura Pontificum auctoritate conſecu-

ta ſunt r). Exemplo ſit illud caput, vt ſacra
perpetua eſſent, in XII ): hoc enim poſito,
haec iura Pontificum auctoritate conſecuta
ſunt, vt, ne morte patris familias ſacrorum
memoria interiret, iis eiſent ea adiuncta, ad
quos eiusdem morte pecunia veniſſet ).

Conſtitutum itaque eſt, qui adſtringeren-

tur ſacris eo nomine, quod ex pecunia de-
functi cepiſſent. Rurſus, qui liberarentur
ſacris, conſtitutum eſt ½). Multa etiam ex
moôre maiorum Pontifices tenuerunt.

y). Cic. dom. cap. 12. In iis etiam Leges ac iura ciuilia
fuiſſe perſeripta, intelligitur e Dionyſ. Hal. L. X.
p. 627. Senec. Epiſt. 108. et Cic. de Diu. II, I18. Pon-
tificem autem maximum commentarios conficere con-
ſueuiſſe, patet e Cic. Brut. c. 14. idque et inde ar-
guitur, quod idem Annales maximos conficiebat. Cic.
Orat. II, 12.
5⁵) Cic. Leg. II, 19.

2) Cic. Leg. II, 20. quod caput egregie explicatur a Bal-
duino in Iurisprud. Muciana p. m. 76. ſeqq. Facile au-
tem intelligitur, ſacraſpriuata coniuncta et alligata fuiſ-
ſe hereditati propterea, quod aequiſſimum eſſet, ad quem

smolumentum perxueniret, ad eundem etiam onus per-
. . tinere.

jun

Tnere. 0
. Non
ſactis Gedd
ſtato, ſed

e heclmis

1) Cer be
250. Kh
I1

lus Do

cum iure

Scaeuola
quam Po

(idile co⸗

ids Ciode
ris pont
parte cun
men iſta
ta ſpecti
tentig, p
votis, de
jusmodi
tiſiine p
Craſht te
tummque
ap u
coniund
apud eun
r, ſe

Mecte

iigen⸗

n ν.e.

uorum
tificem
nde fe⸗
INe.
onlecl.
Vtſacta
poſto,

nſecuta
crorun
Nte, 1d
iſlet t).
ngerem,
mia de⸗
tarentur
etiamn ex

zuracinilia
l 1. .
1 bon.
liere eon⸗
inde ar-
ciebat. 0.

gtur ahll
Facile a⸗
ligmfu⸗
let⸗ 4 guem
. onus per⸗
tinert.

juribusque vaque ad Caeſares. 259

tinere. Cicero quidem dicit: beredum iuſtiſſima cauſa
eſt. Non itaque hereditatis in cauſa inteſtati ratio ex
facris deduci poteſt. Non enim ſolum heredes ab inte-
ſſato, ſed et teſtamentarii, et qui plurimum cepiſſent
e pecunia, obligati erant ſacris.

2) Cie. Leg. Il, 21. cf. I. E. Gronou. de P. V. 10, 7. .
380. Scbwarz. Diſſ. de derteſt. ſacr. et Conradi Parerg.
II, I.

J. LvV.

lfus Pontificium vero etſi eam habebat
cum iure ciuili coniunctionem, vt Mucius
Scaeuola Pontifex negaſſe dicatur, quem-
quam Pontificem bonum eſſe, niſi qui ius

ciuile cognoſlet æ); nemoque & contrario

jus ciuile penitus percipere poſſet, qui iu-
ris pontificii non teneret ſcientiam eius, qua
parte cum iure ciuili coniunctum eſſet: ta-
men iſta coniunctio ad pauca quaedam capi-
ta ſpectabat, illuſtria quidem illa et late pa-
tentia, pauca tamen: de ſacris priuatis, de
votis, de feriis, de ſepulchris, et ſi quid hu-
jusmodi eſt): in quibus locus de ſacris la-
tiſſime patebat omnium. Ceterum iam L.
Craſſi temporibus id neglectum contem-
tumque fuiſſe, e Cicerone intelligimus 2),
apud quem ille conqueritur, id, quamuis
coniunctum, neminem diſcere. Itaque
apud eundem Ciceronem 4) Brutus gloria-
tur, ſe id a Seruio Sulpicio, qua parte cum
R 2 ciuili

260 Lib. Il. Cap. Il. De Iuriaprudentia media

) Cic. Læg. II, 19.
J) Cic. l. c.
2) Cic. Or. III, 33. extr.
a) Cic. Brut. c. 42.

let, in multis capitibus errat. cf. F. Balduin. Iurispr.
MWac. l. c.

§. LVI.

Ius Augurium t), ſiue Augurale, etſi ius
priuatum non attingebat, iuris publici tamen
pars erat, cognoſcenda inprimis Auguri-

bus, atque Senatoribus. De quo, cum eſ-
ſent leges nonnullae, tum inprimis, vti Ponti-

ficium, decretis augurum conſtitutum arque
auctum eſt: multa etiam in more fuerunt.

Sed ſatis de Iure Ciuili atque ſacro eo, quod
e prudentum decretis ortum eſt.

4*) Ius Augurium vocatur ap. Cic. Diu. II, 33. Scientia
juris augurii apud eundem Car. mai. c. 4. ad Diu. III,
9. er Gell. N. A. I. in praef. ad q. I. v. I. F. Gronon.
de eo etiam libri extiterunt Appii Pulchri ad ipſum
Ciceronem ſeripti, Cic. ad Diu. III, 4. et 9. cf. de
Diu. II, 35. ipſius autem Ciceronis de ea diſciplina
Hibros laudant Serzius et Cbariſius.

ciuili iure coniunctum eſſet, didiciſſe. Ho-
die autem, quoniam in Pandecte non pau-
cae eius ſunt reliquiae, pertinetque ad co-
gnitionem antiquitatis, cognoſcendum, quan-
tum fieri poteſt, percipiendumque eſt *)

or

2) de Iure Pontificio ſeripſit Iac. Gutberius; etſi, vt ſo-

quodiud
Iaque no
Romaos
r iudice
Alebusi
Orturn,
pellari in
4) CA. 1
5) L.2. 5
haud dun
nceſſari
pruentn

gum et
Prudent

Eſtit
diuturne
ſimiliter
compro
fi, m
Ccentum

H.
n pau.
A co.
un. .

i

tii vt ſon

.luriyr.

eiſt ins
tawen
Aoguri⸗
cum el.
iPomti-
nacqde

nerunt.

0 gvod

1. Sientis
Din Il,
F GNn0,.
4 iplum
g. cf. de

Aleiplinn

FEC.

juribusque vaque ad Taeſares.
SECT. V
De Rebusß in dicatis
ſiue

Diſputatione Fori.
§. I. B

Rerum perpetuo ſimiliter iudicatarum au-

Goritatem ſenſim paullatimque ius ali-
quod iuducere, vel noſtri fori vſus declarat.
Itaque non mirandum eſt, id vſu etiam apud
Romanos veniſſe, vt in partibus iuris eiuilis
res iudicatae quoque numerarentur 4). Id Ius,
ex rebus iudicatis, inprimis Cenrumuirorum,
ortum, dicimus, nomine diſputationis fori ad-

pellari in Digeſtis b).

4) Cic. Top. c. 5. certe eas in numero juris ciuilis ponit.
6) L. 2. §. 5. D. de Or. Iur. quo in loco legendum
haud dubie eſt: vr deſideraret prudentum aucétoritatem,
neceſſariaque eſſet diſputatio fori. Diſtinguitur ergo à
prudentum aucteritate Diſputatio Fori: quemadmo-
dum et ſeq. §. Ius, quod ſmne ſeripto venir, h. e. auctoritas
prudentum, ſegregatur a diſputationi fori.

§. II.

Eſt itaque Diſputatio fori, id ius, quod
diuturno tempore in iudiciis agitatum, rebus
ſimiliter iudicatis, pro iure certo vetuſtas
comprobauit; ſiue, vt hodie loquimur, vſus
fori, tritura forenſis. Cum enim in iudiciis
centumuiralibus multa iuris controuerſi ca-
R 3 Pita

262 Lib. I. Cap. II De lurieprudentia media

pita ex aequo bonoque diſputarentur; id
tandem conualeſcebat, quod diuturno tem-
pore eodem modo a iudicibus iudicatum eſ-
ſet, et tacita quaſi populi conſenſione rece-
ptum. Atque id eſt, quod poſt magnas
varietates obtinuiſſe dicitur c). Vna tamen,
aliquando in ſingulari cauſa, iudicum ſen-
tentia eam vim non habebat.

c) L. vltim. D. pro legaz. L. 32. D. de O. er A. L. 55. H. I.

D. dc legat. II. Neque vero mirum eſt, iudicum ſen-

tentias tandem eam vim tenuiſſe, cum iudices eſſent

legum interpretes. Cic. Cluent. c. 53.

§. III.
Errant itaque viri docti, qui diſputatio-
nem fori huiusmodi fuiſſe arbitrantur, vt Iu-
risconſulti, capitis alicuius ambigui et con-
trouerfi definiendi cauſa, in vnum locum,
quaſi concilio indicto, conuenerint, et com-
muni ſuffragio deciſionem iſtius controuer-
ſiae ſtatuerint ). Nam vt taceam iſtam ra-
tionem ex idoneis veterum auctorum locis,
aut iuris noſtri capitibus, doceri probarique
non poſſe e): tantum abeſt, vt ICtorum au-
Goritas libera republica fuerit tanta, vt ius
ſuo arbitrio iudicioque componere potue-
rint, quippe iuris conſtituendi poteſtas ne
magiſtratibus quidem eſſet, ſed tantum po-
pulo, aut ſenatui ad ſummum: vt ne ſub
Caeſaribus quidem, mutata penitus reipu-
blicae

iur

blicae for
re hotueri,
) Audtoren
prut.. 14
5I. Brung

rumm aucte

*) Cueeni,
AA r. II

lb. er go

en ad rem

Plerum
rebus iud
erat huius
tatem in
Joando
pliciter
innſſtcig⸗
Ctorum
kione for
tandem
ſet erhe
En, ne
mn ,
Vaca.

v.
ſiſir ⸗

)

Kditioni
tun

) Ce.

edie

r; id
tem.
m el
rece-
gnus
amen,
Nſen⸗

FK.
um ſen⸗
8 ellent

utamo⸗
t I.
et con-
locum,
t comn⸗
trouer⸗
kam re.
ſocis,
barique
rum A⸗
, ins
potue⸗
ſtas nie
um po.
pe ſub
reipu⸗
blicae

iuribusque vaque ad Caueſaxgt. 263

blicae forma, eam poteſtatem ſibi adroga-
re potuerint.

Auctores huius ſententiae ſunt Raeuard. de auctor.
prud. c. 14. Hein. Antig. Iur. I, 2. 35. et Hiſtor. Iur. I,
51. Brunquell. Hiſt. Iur. I, 4. 3. et fere omnes, qui ho-
rum aucétoritatem ſequuntur.

e) Quae enim adferuntur teſtimonia, Scholiaſtae Iuuenal.

ad Sat. III, 128. Cic. Fin. I, 4. Or. I, 56. L. 19. D. de
lib. et poſt. L. vlt. 9. 26. D. de mun. et honor. aliaque,
ca ad rem iſtam conſirmandam non ſunt idonea ſatis.

§. IV.

pPlerumque autem, quod ius ortum eſt e
rebus iudicatis, ſiue diſputatione Fori, id
erat huiusmodi, vt ſummum ius ad aequi-
tatem inflecteretur, atque componeretur;,
quando legibus non eſſet omnino aut ſim.
pliciter cautum quidquam. Inde querela
inofficioſ teſtamenti f), excogitata primum
ICtorum ingenio, conſtitit deinde diſputa-
tione fori. Eandem originem habet, quod
tandem conualuit, vt paterno teſtamento non
eſet exheres filius, quem pater neque here-
dem, neque exberedem, ſeriphſſet nomina-
tim g), aliaque, quae commemorare non

vacat.

P ) v. Val. Maxim. VII, 7. cf. A. Schultingii Exercit. de re-
ſeiſſis teſtamentis adiuncta eius Theſibus controuerſis et
editioni Valerii Maximi Torreniani; in primis autem
I. van de Water Obſ. Iur. Rom. I, II.
2) Cic. Orat. I, 38. Val. Max. VII, 7.

RK 4 SECTIO

„

8S E CT. IV S
DVe Moribus Maorum.

½f△M½r I.
OJs vel ſua ſponte intelligitur, vti in re-
gno olim, ita etiam antiquiſſimis rei-
publicae liberae temporibus, quoniam Pau-
ciſſimis legibus fſcriptis vterentur, et, in
rudi populo, diſciplinaque honeſta, in ple-

lati eſſent, multi etiam edictis praetorum
veluti in familiam iuris ſcripti transiſſent;
tamen non pauca manſerunt omnibus tem-
poribus, quae ſolis maiorum moribus re-
gerentur. Atque propterea non ſolum
apud veteres auctores ſaepe mentio fit
Moris maiorum, ſed etiam apud Cicero-
nem Mos in partibus iuris ciuilis numera-
tur ),
inſeribitur de Legibus et Moribus.

Quid?
tur ?).

4) Cic. Top. c. 5.
2) L. 12. F. 2. de iudice

2. Lib. I. Ccap. I. De Tariahrudentis media

risque rebus morum obſeruatio ſatis eſlet,
pleraque adminiſtrata eſſe moribus. QCuo-
rum quamuis multi poſtea in Leges trans-

et apud VIpianum primus titulus

quod in ipſius iuris Romani Pandectis non
pauca capita e Moribus profecta dicun-

§. I.

More⸗
Iin diuta
ſtarumq.
tum, ta⸗
lege, ce.
Vt fupra
Prudent

eocem

runt ſua

i poſiu

bos, a
ms,
˙) . W

voruml
me do

lnpr
crigne
locum

erend

Volunt⸗

concec

etinm i
Adteren
d ViN
Eibos

iImue

mte Ro

in re⸗

nis rei-
m par.
et, in
inpe⸗
s ellet,
Co.
trans.
etorom
siiſlent;
s tem⸗
lbus re⸗
1 ſolom
ntio fit
Cicero⸗
numera⸗
8 titulus
Cvic⸗
Gis non
1 Cicun⸗

1.

iuribusque vsque ad Caeſaret. 205

§. II.
Mores autem adpellamus ius ex volunta-
ria diuturnaque rerum ſimiliter actarum, ge-
ſtarumque, obſeruatione et vſurpatione or-
tum, tacitaque veluti populi auctoritate, ſine
lege, comprobatum c). Quamquam vero,
vt ſupra tradidimus, ius honorarium, atque
prudentum auctoritas, diſputatioque fori,
eodem modo vim auctoritatemque obtinue-
runt ſuam, adeoque in Moribus quoque po-
ni poſſunt: ea tamen hic ſegregamus a mori-
bus, ac ſecernimus, hosque tantum intelligi-
mus, qui nullo proprio nomine adpellantur.

c) v. luſtr. Io. Godofr. Richteri Diſſ. de Moribus Ma-
iorum Lipſ. 1744. in qua de toto hoe genere elegantiſſi-
me doctifſimeque diſputatur.

§. III.

Inprimis autem Mores, et in publici ſa-
crique ), et in priuati iuris cauſis, inſignem
locum obtinuerunt circa rerum agendarum
gerendarumque modum: in quo profecto
voluntariae obſeruationis principiis multum
concedi fas eſt: etſi negari non poteſt, eos
etiam in alio ſaepe genere cerni. Exemplis
adferendis ſuperſedeo, ne nimis longus ſim e).
Id vix opus monere, Leges ipſas ſaepe Mo-
ribus abrogatas, aut derogatum iis obroga-
tumue eſſe. Hoſpes ſit, neceſſe eſt, in antiqui-

tate Romana, qui id ignoret.
R S 4) Cic.

266 Lib. I. Cup. I. De lurisprudentia media etc.

4d) Cic. Leg. II, 24. Haec habemus in XII. reliqua ſunt

in more.

*) Qui volet, petet e Richieri V. III. iam laudata egre-
gia Diſjertatione p. 21. S

Ceterum, ne quis erret, id tenendum eſt,
de quibus in legibus cautum ſancitumque
eſſet, ea ſaepenumero, tam in libris noſtris
quam in veteribus auctoribus, Moribus ma-
iorum accepta referri ). Quod quidem
maxime fit in legibus aut ipſis antiquis, aut
ex antiqua obſeruatione ductis, quarumue
origo et auctoritas ignoratur. Nonnulla er-
iam capita ex mixto iure †) eſſe dicuntur, hoc
eſt, tum e legibus, tum e moribus, extitiſſe.

*) [v. Noodt. Prob. I, I1.]
P) Paull. Rec. Sent. V, 4. 6.

*

bius 4)

LIBER ILI

*

IVRIS

IVNISPS
.

—

ngted
quit
popr
E enim

Deela,

amplius
ſed nece
Qamvi
noque b
llrun,
tiens 1
tamen a

toete, 667.

e
d, L. IBE R II

. DEFS
IVRISPRVDENTIA NOVA

umeſt,

unue CA P. I
noſttis 5D5DPD* MWU
GSm. IVRISPRVDENTIA AB AVGVSTO
niden ys VE AD HADRIANVM.
5, Aut H
fumue SEGT. 1 .
i De Statu Publico.
iile. 5F. 1.

quibus ſumma rerum ad vnum, Senatus
populique Romanorum conſenſu, venit.
Ea enim tum rempublicam inuaſerat corru-
ptela, quam longe ante proſpexerat Poly-
bius u), qui praedixerat fore, vt libertatem
amplius ferre corrupti mores non poſſent,
ſed neceſſe eſſet, omnia ad vnum transferri.
Quamuis vero, a Caeſariano inde Pompeia-
noque bello ad Auguſti fere ſeptimum Con-
ſulatum, Libertas populi Romani, quaſi mo-
riens, reluctata eſſet principarui, tandem
tamen cedere coacta eſt, vitaque cumgemitu
Jugit

L'dsdn eorum temporum hiſtoriam,

CR I.

2

268 Li. II. Cap. L De lIuriuprudentia noug

fugit indignata ſub umbras. Quod qua quaſi .

lenta tabe, quibusque gradibus factum ſit,
libro ſuperiori oſtendimus. Ac ipſa reme-
dia, quae morbo adhibebantur, ſalutem mi-
nuebant. Principatus autem vnius haud du-
bie, et ſine retractationis ſpe, conſtitutus
eſt?) ſeptimo Octauiani Caeſaris conſula-
tu c), quo ei nomen Auguſti, ex ſententia
Munacii Planci, a Senatu ceterisque ciuibus
a. d. XVI. Kal. Febr. datum eſt. Quo no-

mine tributo, omne Senatus populique Ro-

mani ad eum translatum eſt imperium d),
facta lege illa, quae poſtea Lex Regia dicta
eſt: de qua paullo poſt exponemus.
a) Poh. Lib. VJ.

b) Inter ipſos veteres auctores, initia imperii Auguſti
Caeſaris conſtituentes, non conuenire, iam ſupra Lib.
II. cap. I. §. vlt. docuimus. v. etiam Pagi Diſj. Hypat.
P. III. c. 3. 9. 2. b. m. 330. Optimum tamen eſt, prin-
cipatus initia demum a ſeptimo eius eonſulatu repetere.
v. III. Ritter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 159.
e) Cenſorin. de die nat. c. 21. cf. Pagi Diſ. Fp. P. II.

c. 3. J. I.
4) Dion. Caſ. L. LIII. p. 507.
§. II.

Vix ipſe Auguſtus ſperauerat, fieri poſſe,

vt ſibi vni perpetuo ſumma omnium rerum

ponere cogitabat. In qua deliberatione cum
“ adlui-

9

Adhibuiſſe

gue ſiel

Miecenat
ttedder
mnus eum
et, perp
blicam,

tus, üique

üapem ſ

eſe nolea

ſppientiſt

conſtitue

et bent
rus eſſet,

egege
poſten in

ceptione
) Dion

5) Din.

tutione
gueperit
ſa etiame

ded le

aS. P. QC. R. permitteretur. Itaque, quod ad
hoc vsque tempus habuerat imperium, de-

tus pote
cominer

A

uqaſt

relhe-
emn mi⸗
ud du-
ſtiturus
onſula⸗
ntenti
ciuibas
Co no⸗

ue Ro.

I 9),
Cid

ii Augalti
ſupr⸗ lit.

. Hpor.

elt, prin⸗
l repetere.

eri poſte,

n rerun

guo 1d

um, e⸗ 4

obe cult

Ali.

ab Auguſto voque od Hadrianum. 269

adhibuiſſet in conſilium ſummos duos, ſibi-
que fideliſſimos, amicos, M. Agrippam, et
Maecenatem, illeque vehementer ei ſuaſiſſet,
vt redderet legibus rempublicam e), Maece-
nas eum oratione prudentiſſima cohortatus

eſt, perpulitque, vt retinere vellet rempu-

blicam, propterea, quod is eſſet rerum ſta-
tus, iique mores, qui neceſſario vnum prin-
cipem flagitarent: adeo, vt, ſi ipſe princeps
eſſe nollet, alius extiturus eſſet: deditque
ſapientiſſima imperandi, reique publicae
conſtituendae conſilia, quibus obſeruandis,
et bene et tuto rempublicam adminiſtratu-
rus eſſet. Quae omnia memoriae ac litteris
egregie prodidit Dio Caſſius †). Atque ille

poſtea in plerisque rempublicam ex ea prae-

ceptione conſiliisque conſtituit.

e) Dion. Caſſ. LII. init.
F) Dion. Caſſ. Lib. LII. p. 473. qui locus eſt de conſti-
tutione imperii ab Auguſto facta claſſicus, continet-
que peritiae ciuilis prudentiſſima praecepta; qua de cau-
ſa etiam commentario politico illuſtratus eſt a Boeclere.

5. III.

Sed Legem iſtam Regiam, qua Auguſto, ce-
terisque ſequentibus Imperatoribus poteſtas
ſumma imperiumque datum eſt, fas eſt, hoc
loco explicare: propterea, quod haec Lexto-
tius poteſtatis principalis quaſi fundamentum
continet. Ipſe quidem Iuſtinianus g) et
VIpia-

270 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua

Vlpianus in Digeſtis ), omnem poteſtatis
Imperatoria vim ex Lege Regia repetunt.
Sunt tamen in viris doctis haud pauci, qui
vel dubitent, vel negent, talem Legem ex-
titiſſe, propterea, quod ſub Imperatoribus
primis nomen illud non inuenitur: adeoque
Legem Regiam figmentum I[Ctorum anti-
quorum eſſe, Imperatoribus adſentari cupi-
entium, ſtatuunt *). Cuius opinionis au-
Gtoritas quae eſſe debeat, facile ab quouis
intelligitur. Quis enim ſibi perſuaderi pati-
dtur, ICtos contra omnem hiſtoricorum

fidem fingere, et comminiſci auſos fuiſſe

Legem aliquam, quae non extitiſſer vm-
quam? Quorfſum porro adſentarentur in eo
Imperatoribus, qui potentiam imperium-

que tuto tenerent? Quod autem legis Re-

giae nomen primis temporibus non extitit,
(nam id Legi dari etiam primo imperii ſae-
culo non potuit, propter ſummum vegii no-

minis odium) id ſane non efficit, vt res ipſa

non extiterit, Lexque nulla lata fuerit, de
imperio Auguſti, aliorumque ſequentium
Imperatorum.
2) §. 6. Inſt. de Iur. Nar. Gent. er Ciu.
b) L. 1. pr. D. de conſt. princ.
¹) In primis id egit Martinus Schoockius in tratactu de

Quadruplici Lege Regia: ſed argumentis haud parum
imbecillis. Alios, qui eandem rationem defenderunt,

v. apud Gerh. Coccei. ad L. 2. D. de Or. Iur.
§. IV.

ltaque
ſo lequi
ſtate imp
que Ron
eſt prim
Auguſtun
lique o

quoc ſin

e ege
Velpaſar

nemorat

ſolita dee
½ „
ni): e
maethe

fſpzſiani

perüt,
1) Do
0 Te. H
*²) [T.
) br ibt
runt Gru
fragmen
lur. l
citialel
uiiſtin⸗
kent arg
ditatione
in Or.
lud. E

mentum

19 ⁄4.

u

Reſtatis

ci, gvi
gem ex
toribus
deoque
m anti⸗
ti cupi.
Dhis au⸗
uovis
eti pari
corum
fuiſſe
ſer V⸗
ur in eo
perium
egis Re-
ettit,
erüi ſie⸗

egiino·
res ili
ent, de
ventium

Katuetn de

renderunt .

.

..

ab Auguſto vique dd Hadrianum. 271

§. IV.
Itaque id iam docendum eſt, fuiſſe Augu-
ſto, ſequentibusque, Legem latam, de pote-
ſtate imperioque, quod ipſis Senatus Populus-
que Romanus deferret. Id demonſtrari pot-
eſt primum inde, quod veteres Auctores, in
Auguſtum, tradunt, conſenſu Senatus Popu-
lique omnem poteſtatem collatam eſſe &£):
quod ſane nulla re, niſi Senatus conſulto at-
que Lege populi, fieri potuit. Deinde de
Veſpaſiani imperio diſerte Senatusconſultum
memorat Tacitus/), quo ei omnia principibus
ſolita decreta ſint ſet de imperio Veſpaſia-
ni*)]: extatque ipſa hodie in Capitolio Ro-
mae tabula aenea, in qua Lex de imperio Ve-
ſpaſiani perſcripta eſt m); etſi aliqua pars
periit.
*½) Dio Caſ. Lib. LIII. p. 507.
) Tac. Hiſt. IV, 3.
*) [Tac. Hiſt. IV, 6.]
m) Ex ipſa tabula deicriptum fragmentum Legis edide-
runt Gruter. Inſcript. p. CCXLII. Inde repoſitum eſt idem
fragmentum a Grauina in Orig. Iur. Ciu. Heinecc. Ant.
Iur. I, 2. fin. ac pluribus aliis, ac nuper ad calcem Ta-
citi a Cel. Erneſto in Excurſu. Non defuerunt quidem,
qui iſtius tabulae fidem et auctoritatem in dubium voca-
rent, argumentis ſane non leuibus: ſed omnes fere du-
bitationes diſſoluit Fabrett. Epiſtola apud Grauiuam
in Orig. Iur. Ciu. p. 231. et nuper Cel. Erneſti in
laud. Excurſ. ad Tacit. Interpretati ſunt hoc frag-
mentum inprimis Schubart. de fat. Turispr. Rom. III,

19. /47. ad fin. et Cel. Erneſti loc. laud. L
„ V.

2: Lib. UI. Cap. L. De luriaprudentie nous

V.
Sed quamuis anno oV. DCCXXVII. Augu-
ſto Lege i imperium datum eſſet n), ac ſum-
ma potelſas in republica; tamen cum ad-
huc ei quaedam viderentur ad ſummam

omnium rerum deeſſe, ſenſim paullatim- .

que, interuallo temporum, qiuerſis legi-
bus ac Senatusconlintis, alia ei iura, poteſta-
tisque partes plures tributae ſunt e). Se-
quentibus vero Imperatoribus, ſub initia im-
perii, ea omnia, adcumulatis etiam aliis no-
uis iuribus, vno Senatusconſulto vnaque Le-
ge data ſunt, quae Auguſtus paullatim ac-
cepiſſet.

n2) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 3o2.
ο) v. I. E Gronou. Orat. de Lege Regia, et Noodtii Orat.

de Iure ſummi imperii et Lege Regia T. I. Opp. p. 54.
§. VI.
Iam, vt, quae de poteſtate Auguſti dixi,

melius intelligantur, quibus quaſi gradibus ad

ſummum deſcenderit, lubet oſtendere. Anno

DCCXXVII, vt monui, datum eſt ei impe-

rium †); Senatusque in eius acta iurauit 9).
Anno DCCXXX, decimo conſulatu, ſolutus
eſt legibus r), hoc eſt, lege Cincia. Anno
DCCXXXI. decretum ei eſt, vt, quoties Se-
natus haberetur, etiamſi nullum gereret Con-

ſulatum, de quibuscumque rebus relationem
facere Poſſet, vd Proconſulatum etiam ingreſſu

Romae

b

Romae no

onincis

Giſkratuun

ei concel
tni⸗ er 4
alia winot
) V. Dis

9) gvodh an
p) Dion. 0
lutus icat
eſt,guaſie

Mlui dicit

hec ete
vero ex!
doceri po
os uill
fragmen
90 Dio e
9) Do 4

E

tum inpe

es facge

Imperato
lege ete
Pitibus ſ
uo Lex

tulatioe,

Non male

Augu.
1c fum⸗
dum ad.
Uummam

ullatimn.

ſis lege⸗
poteltn⸗
4). Fe-
nitia imn⸗
glis no⸗
gue Le .

rim ac⸗

li dir,
Cibusad
te, Anno
ei impe
Urauit 9)
fohtus
4. Anao
oties Se⸗
fet Con-
lationenn
1 ing reſlu
Romaee

ab Auguſto voeque ad Hadriunum. 273

Romae non deponeret, in omnibus denique
prouinciis ei maior eſſer poteſtas, quam ma-
giſtratuum *. Anno DCCXXXV. poteſtas
ei conceſſa eſt emendandi omnia pro arbi-
trio, et, quas vellet, leges ferendi 2½). Vt
alia minora taceam.
p5) v. Dio Caß-. I. c.
92) quod quale ſit, oſtendit Lipſe ad Tac. A. XVI, 22.
r) Dion. Caſj. Lib. LIIL. p. . Quamuis vero legibus ſo⸗
lutus dicatur princeps Rom. tamen id non ita capiendum
eſt, quaſi omnibus legibus ſolutus fuerit. Legibus enim
Jolui dicitur etiam ille, qui vna tantum lege ſoluitur:
haec eſt lequendi formula latina, v. I. F. Gronou. de
Lege Regia, et Noodt. Or. de iure ſuünmi imp. l. c. Tum
vero ex hiſtoricis Romanis, ipſisque libris iuris noſtri,
doceri poteſt, principes numquam omnibus legibus ſo.
lutos fuiſſe, ſed quibusdam tantum; patet id etiam ex
fragmento Legis Regiae Veſpaſiani. conf. Noodt. Obſ. I, 3.
5⁶) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 594.
*) Dio Caſſ. Lib. LIV. p. 604.
S. VII.
Quemadmodum vero Auguſto Lege da-
tcum imperium eſt, cui deinde acceſſiones plu-
res factae ſunt, ita ſemper etiam ſequentibùs
Imperatoribus imperium et poteſtas data eſt
Lege, et SCto. Lex autem iſta variis nouis ca-
pitibus ſubinde aucta eſt, fere eodem modo,
quo Lex illa imperii, qua Imperatori Augu-
ſtiſſimo German. ſumma defertur, quam Capi-
tulationem vulgo adpellant, Carpzouius autem
non male Legem Regiam vocauit. Legis Regiae
autem nomen non ante accepit haud dubie,
8 quam

274 Lib. UIl. Cap. I. De lurioprudentia noua

quam iis temporibus, quibus ipſi Imperato-
res Romani cum a Graecis Bacοαααι tum aà ſuis
Reges, omniaque, quae Imperatorum eſſent,
regia, veluti regiae veſtes *), regia domus, et id
genus alia, dici coepiſſent. Alias autem iſta

de i imperio ac poteſtate Caeſarum Lex appel-
latur etiam Lex imderi⸗ ) et Augiſtunn pri-
dAilegiuim *).

2*) [v. Caſaub. ad Spart. Hdr. c. II. p. m. r00]

u) L. 3. C. de teſtam.

x) L. un. J. 1I4. C. de cad. toll. conf. Scbubart. de ſar. I.

riprud. Rom. III, 26.
§K. VIII.

Ab hac Lege Regia Senatusque conſultis,

de poteſtate Gaeſarum imperioque factis, di-

ligenter ſecernenda ſunt illa Senatusconſulta,

quibus tam Auguſto, quam ceteris Impera-
toribus, nomina et honores tribui conſue-
uerant y). Itaque iam, quibus nominibus ſum-
mos honores, ſummamque poteſtatem acce-

perint Imperatores, tradendum eſt. Initium
factum eſt ab Auguſto. Is enim cum vereretur
Dictaturam perpetuam, nomen valde inui-

dioſum, recipere, ex conſilio Maecenatis, alia

maluit magis popularia, et ſpeciem antiquae

libertatis referentia, adſumere z).

„) Intelligitur id inde, quod Tacitus Hiſt. IV, 3. dieit,

Veſpaſiano omnia, principibus ſolita, decreta eſſe: quo
oſtendat, honeres, eorumque vocabula, Veſpaſiano de-
creta faiſſe, c. 6. autem de imperio eſiaſi tani decre-
tum refert. v. Bi V. C. ad Tac. l. c.

459

Nowuir

guſtoiach

pruenome
rIribunnici

Moru
ſtus, mor
Omnia ere

femmpubli

imaginen
Dir quide
Quamuis

Eagnifcan

Ommibus
eſte). h
te inuen
exercirne
belliet p
etiam in
eſta. F.
men Pra
tonemy
eſvo/

inuiolahi

ilig Por
ibu del
foatione

dore der
Zenatan,

100

derato⸗

na ſis

ellent,
etic
emita
appel.

n ri·

efar li

rs,
is, ·
onlolta,
lmpere-
conſue-
usſum⸗
N aCe⸗
lnitium
ereretur
ge inui⸗
atis, li
ntiquue

ab Auguſto voque ad Hadrianum. 275

Nomina autem, quibus Imperatores ab Au-
guſto inde vſi, ſunt haec: nomen Principis3
praenomen Inperatoris, cognomen Auguſti,
Tribunicia Poteſtas, Proconſalatuss Praefeltura
morum, ac Pontificautus Maximus, quem Augu-
ſtus, mortuo Lepido demum, recepit: quae
omnia erant nomina eiusmodi, quae mutatam
rempublicam diſſimularent, ac ſpeciem atque
imaginem veteris libertatis referrent. Princi=
pis quidem vocabulum, iam libera republica,
quamuis magis ciuili ſenſu, vſurpatum, ad
ſignificandam Imperatorum eminentiam, qua
omnibus ciuibus antecellerent, adſcitum
eſta). Imperatoris praenomen, a Iulio Caeſa-
re inuentum, vim habebat eam, vt in omnes
exercitus populi Romani imperium, iusque
belli et pacis, haberent, iusque vitae et necis,
etiam in vrbe b). Auguſto id quidem datum
eſt a. V. DCCXXVc). Augiſti autem cogno-
men prae ceteris, quae in Senatu in delibera-
tionem venerant, probatum atque receptum
eſt, quo ſanctitas quaedam, ſiue maieſtas, atque
inuiolabilitas Caeſari accederet d). lam Tribu-
nicia Poteſtas, Auguſto ceterisque Imperato-
ribus delata, ſummae fere poteſtatis vim ſigni⸗
ficationemque habebat, vt quocumque tem-
pore Senatum populumque conuocare, ad
Senatum referre, agere cum populo, adpella-

276 Lib. III. Cap. I. De lurisprudentia nous

ri, adpellationesque cognoſcere, ſententias
iudicum, decreta magiſtratuum iniqua, impe-
dire, infirmare, vel reſcindere poſſent, et a
nemine laedi e). Atque ea poteſtas quantam
ſummi imperii ſignificationem habuerit, inde
cognoſcitur, quod anni /) tribuniciae pote-
ſtatis, tamquam anni imperii, in Numis aliis-
que monumentis publicis numerantur g). Ex
eadem poteſtate tribunicia Caeſares iurisdi-
ctionem exercuerunt h). Id tamen hic obſer-
uandum, Imperatores, quamuis poteſtate tri-
bunicia vterentur, Tribunos tamen adpellari
noluiſſe, ſed alios adhuc tribunos, ſine vi, cre-
ari paſſos. Proconſulatus, Auguſto ceterisque
Caeſaribus tributus, eam vim habebat, vt ma-
iorem in omnibus prouinciis poteſtatem ha-
berent, quam praeſides?): nomen tamen Pro-
conſulis non fere, niſi extra vrbem, vſurpare
ſolebant propterea, quod in vrbe, ex inſtitu-
tis reipublicae vereris, nullus eſſe poterat Pro-
conſul. Itaque etiam nomen Proconſulis fe-
re non, niſi in monumentis prouinciarium, re-
peritur ½). Praefedura morum, quae pars erat
Cenſurae, cum ipſam Cenſuram accipere no-
luiſſet Auguſtus, ac fere plerique ſequentes
Imperatores), id dabat iuris, vt poſſent de
dignitatibus omnium ciuium ſtatuere, legere
Senatores, Equites, iudices, notamque addere
iis, qui non probarentur. Pontificutus Maxi-
mus,

—

5 4

ut ) l
ſalceptus

öls in ſau
ferebat;

marn ad in

lisfuisrati

ſemperqu

batur. Ne
rNores C

vque 1d
qam Chrn

ten, repu
is Patrig

AWdo anne

Cielares

b initio

4) Dio C
Ee Ha
) Do r
M. N
4) Nam au
Dio Cil.
Hx. Docn
Pruef. N
Lüngrei
doreſt are,
9 Nn
Alonem

1006

Nentigs
Inpe-

t, et
Uantam
it, inde
e pote
nisaliss⸗
rg). EH
jurisci.
cobler.
kare tri.
Cpelari
vi, cre⸗
tetisque
„N.
tenn he-
nen Pro-
larpare
inſtiru⸗
eratro-
lulisfe⸗
lum,re-
parserit

Obentes .
ſent de

legere
ege

edddere
,MrH
nnus,

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 277

mus m), ab Imperatoribus, exemplo Auguſti,
ſuſceptus prudentiſſimo conſilio, ſummam
ipſis in ſacris religionibusque poteſtatem ad-
ferebat; quo fiebat, vt religionem, efficaciſſi-

mam ad imperium continendum rem, conſi-

liis ſuis rationibusque adcommodare poſſent:
ſemperque ſtatim vna cum imperio adſume-
batur. Neque Conſtantinus M. aliique Imoe-
ratores Chriſtiani dubitarunt eum recipere,
vsque ad Gratianum, qui primus eum, tam-
quam Chriſtiano principi minus conuenien-
tem, repudiauit. Auguſto denique etiam Pa-
tris Patriae nomen, honoris cauſa, datum eſt
SCto anno DCCLII, quod ſequentes etiam

Caeſares receperunt, non tamen fere ſtatim

ab initio imperii n).

a) Dio Caſy- Lib. LIII. p. 496. Tac. An. I, I. Kanbem
de Eſ. et Praeſt. Num. Diſ. XII.
b*) Dio Caſ-. Lib. LIII. p. 508. 518. ſq. Hanbem. de Praeſt.
et Vſ. Numiſm. Diſſ. XII. v. 392.
*½) Dio Caſſ. Lib. LII. p. 4093.
A) Nam auguſtus ſignificat ſanctum. Ouid. Faſt. I, 600. ef.
Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 507. Wanbh. de Praeſt. et V. Nu-
e) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 508. et p. 518. 519.
F) v. Dodwell. Prael. Cambd. XIX, 7. Panbem. de VI. er
Praeſt. Numiſi. Diſj. XII. p. 433. L. II. Cbriſt. Gottl.
Schwarzii Diſy. de Auguſtorum Caegſarumque rribunicia
poteſtate, Altorf. 1715.
g) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 508.
6) Nam et iam libera republica tribunos plebis iurisdi-
QAionem aliquam ſuper adpellationibus habuiſſe, vidi-
Mmiis

278 Lib. II. Cap. I. De Iuricprudentia noua

mus Lib. II, c. I. §. 4. conf. Erneſti V. C. Excurſ. ad
Sueton. c. 43.

3) Dio Caſ. Lib. LIII. p. 508. et 5 19. v. Pag. Crit. Baron.

ad a. Chr. s5. et Diſ. Hyp. P. I, c. 3. §. 2. ſ.
X) v. Pagi Diſj. laud. c. l. cf. Noriß ad Cenoraph. Piſan.
b. 189. ſq.
) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 503. ſ. Non tamen omnes Cen-
ſura abſtinuiſſe, docet Phil. a Turre in monum. vet.
Ant. I, 2.
) Dio Caß. Lil. LIII, p. 5oe8. ef. Io. Andr. Boki Diſ.
de Pontifcatu Maximo Imperatorum Chriſtianorum et Bo-
hierius in Diſſ. de Pontificatu Maximo Imperatorum Ro-
manorum, quae eſt L. V. Hiſt. Acad. Iiſcr. inſerta et Sal.
Ern. Qpriani Diſſ. de Maximiliano Pontificatum Max.
adfectante.
2) Dio Caſ. Lib. LVI. p. 695. Sart. Hadrian. c. 6. cf. Pa-
gii Diſſ. HEypat. P. II. c. 5. H. 9. Caſaub. ag Suet. Aug. (.
52. de anno, quo Patris Patriae nomen SCto accepit, vid.

emnino Erneſt. V. C. Excurſ. ad Suet. Aug. c. 58.

In his tamen omnibus praecipuum erat

Auguſti nomen. Nam cum cetera nomina
communicarentur cum iis, quos collegas fe-
ciſſent, hoc vnum, certe vsque ad tempora
Diuorum Fratrum, qui primi collegae Augu-
ſti pares extiterunt, vni proprium manſit.
Quos enim collegas ſibi exemplo Auguſti ad-
ſciſeebant, iis Tribuniciam poteſtatem, inter-
dum etiam Proconſulatum, atque adeo prae-
nomen Imperatoris dignitatemque concede-
bant: tamen Auguſto ipſo minores, eique
ſubiecti dic Tiberius ab Auguſto Tribunici⸗
am poteſtatem, Proconſulatum, titulumque Iu-
Pera-

4.

ennonis

ſeitus; ſi
Ttianus:

iis tanton

tribuebar
nomine?
perüvoc

lnperen,
us, II
qui Trihn
lyvperuto,

ſeggirur,
peraterit
lonſulare
)V be

Fii:

Pertem!
tum luui

Vvocabul⸗
lPua 1
V. Deor

dede

Perium

do, con

quennie

Ah

Nou
ur. ad
t. Baron.
. Piſin.

nes Cen⸗
nutn. vet,

ℳ Diſ.
un et ho⸗
run Ro-
ta et N,
n Maox.

S. ck le.
Ag. e.

epit,rid,
5⸗

m era?

nofnina

egos ſe⸗

einpora
Abg
manſit.
uſti c⸗
intel
0 plue-

oncede⸗

. eiqe

hunit⸗

ete

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 279

peratoris accepit, in conſortium imperii ad-

fcitus; ſic eadem Titus a patre Veſpaſiano,

Trianus a Nerua. Imperatoris autem titulus
jis tantum, qui Proconſulatum adepti eſſent,
tribuebatur, non item illis, qui tantum ſub
nomine Tribuniciae poteſtatis in ſocietatem im-
perii vocati. Propter Proconſulatum enim illi

Imperatoris titulum habuerunt, veluti Tibe-

rius, Titus ac Traianus †½); Agrippa vero,
qui Tribuniciam tantum poteſtatem accepiſſet,
Imperator adpellatus non fuit. E quibus con-
ſequitur, vt in collegio imperii titulus In-
peratoris ſpectet tantum imperium illud Pro-
conſulare.
5) v. Pagi Crit. Baron. ad a. Chr. 71I.
Fili autem Imperatorum, antequam in
partem imperii vocarentur, nomine Princi-
pum luuentutis 4) honorabantur: quod erat
vocabulum, quo dignitas ſolum aliqua prae-
cipua, non poteſtas, ſignificaretur.
9) v. Dodwell. Praelect. Cumbd. XVIII, 9. ſ. XIX. 5. f.

§. AXlI.
Sed ad Auguſti imperium reuertor. Is im-
perium non in perpetuum, ſed quaſi aliquan-
do, conſtituta republica, redditurus, in quin-
. . . „ .
quennia ac decennia recepit; ita quidem, vt,
elapſo primo decennio, aliud quinquennium,
1 8 4 et

280 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia nouà

et cum hoc exiiſſet, aliud decennium, et poſt
item duo alia, decreta reperiantur r). Atque
haec Auguſti ratio feſtis Quinquennalihus, De-
cennalibus, e quibus plura alia manarunt, de-
dit originem *½), quae deinde ſemper manſe-
runt vsque ad Iuſtinum minorem ).

r) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 506.
5) Dio Caſf. Lib. LIII. p. 706. conf. Pagi Diſ. Hypat. P. II.
c. 2. Norig. Diſj. de Votis Decennalibus. Atque eorum
feſtorum notitia cum vniuerſe ad hiſtoriam, tum ad
accuratam iuris ciuilis intelligentiam, neceſſaria eſt.
v. Pagi Dij. Khpat. P. II. c. 3. et ſqq. III. Rirter. Prol-
gom. Cod. Tbeod. p. 213.
2) v. Pagi Difj. Hhpat. P. II. c. vlt. §. 6.

§. XIII.

lIam videndum eſt, quam mutationem in re-
publica fecerit Imperator, poſtquam, nomine
Auguſti et Lege Regia, tota ei respublica per-
miſſa eſſet. Ea ad duo referri capita poteſt:
ad veteres magiſtratus et honores, deinde ad
nouos, ab eoque primum creatos, aliaque no-
ua inſtituta. Atque ea in re Auguſtus mirifi-
ca arte vſus eſt, de conſilio Maecenatis, quo
plebs mutatam eſſe rempublicam non ſenti-

ret: ipſe autem potentiae ſecurus eſſer. Nam

primo, relictis omnium magiſtratuum vete-
rum nominibus, honoribus, commodis, po-
teſtatem omnem ad ſe traxit, aut illis dedit
magiſtratibus, quos ipſe primus inſtituiſſet;
deinde magiſtratuum creandorum poteſta-
tem

454

temadſet

comitiorn

uumen, c

teneretur
Gum omn
Senatu et
ſs popul
igribus,
ret: mili
Iem ad pn

ſimam 4)

14) Dio 6

Inma

PDrimno e

quideme

busprae
ellent:.

Conſulih,

Gnitnegt
ſet. vnd
et ſißech
Pocecel
Prioribu
bant: h
luumge
lumhune

Verunt, P

rnamen

Non

et poſt

Atqe

hut, De.
Vnt, de-
rmanle⸗

lper P Il

glle eorum

m, tum fd

eſſaria eſt.
ner. Prok-

jeminte-
,nomnine
blien per⸗
l poteſt:
geindend
iaqueno.
lus mirif⸗
atis, o
on ſent .
er. Nm
um rete⸗

Uis dedt
ſtiraillet⸗

8 pteſt.
e

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 281

tem ad ſe tzanstulit, ita, vt, quamuis rationem
comitiorum, a Caeſare inuentam, retineret,
tamen, cum commendationem eius populus
teneretur obſeruare, reuera ipſe propemo-
dum omnes crearet: porro prouincias cum
Senatu et populo partitus eſt, ita, vt, remiſ-

ſis populo prouinciis minoribus atque tenu-

jioribus, potentiores maioresque ſibi reſerua-
ret: militem denique perpetuum inſtituit,
rem ad principatum firmandum opportuniſ-

ſimam u).
2) Dio Caſſ. Lib. LII. p. 482.

§F. XIV.
In magiſtratibus et honoribus veteribus,
primo exponemus, quid mutauerit. Conſules
quidem omnibus iis honoribus atque inſigni-
bus praeditos eſſe paſſus eſt, quibus antea vſi
eſlent: ſed poteſtatem imminuit, ſußfectis
Conſulihus creandis æ), quo pluribus fidei co-
gnitae gratificari, aliosque ſibi deuincire poſ-
ſet: vnde diſcrimen ordinariorum Conſulum
et ſuffectorum quorum illi Kalendis lanuariis
procedebant, nomenque anno dabant, ae
prioribus tantum fere menſibus faſces habe-
bant: hi autem ceteris anni menſibus Conſu-
latum gerebant. Lertium etiam genus Conſu-
Ium honorariorum, quos codicillares poſtea di-
xerunt, qui, cum Conſulatum non geſſiſſent,
ornamenta conſularia haberent, a Caeſare iam
8 5 inuen-

282 Lib. III. Cap. lI. De lurisprudentia noua

inuentum, ab Auguſto ſequentibusque Cae-
ſaribus creatum eſt /). Neque ſolum hac re
poteſtatem Conſularem imminuit, ſed etiam
eo, quod maximam poteſtatem in ſe trans-
uliſſet. Quare ſub Caeſaribus iurisaictionem
aliquam, veluti de fideicommiſſis exercue-
runt ac voluntariam, quam vocant.

x) v. Pagiè Diſf. Ehpat. P. I. c. I. et in Crit. Baron. ad a⸗

Cbr. 311. u. 7.
„) de his v. Pagius Diſſ. Hhpat. P. I, I. c. 8.

§. XV.
Praetorum numerum auxit fere vsque ad
XII. z), quamquam primo X, et aliquando
XVI. creauit a), maiore iurisdictionis et iu-
diciorum parte ad Praefectum Vrbi delata).
Cenſores creauit, qui cenſum agerent, Praefe-
Kura recturaque morum in ſe translata. Quae-
ſtoribus Vrbanis curam aerarii ademit, et binis
Praetoriisb) vel Praetoribus dedit, vnde Prae-
zores aerarii vsque ad Claudium. Zribunos
plebis creauit, ſine vi. In Aedilibus quid muta-
uerit, non inuenio. Minores magiſtratus ve-
teres plerosque reliquit ille quidem, ſed ita,
vt, Decemuiris litibus iudicandis additis, Vi-
gintiuiratum, veluti primum ad honores gra-
dum, conſtitueret c), eosque ex equeſtri or-
dine legeret.
2) Dio Caſ- Lib. LVI, 636.

4) V. Lioſ ad Tac. An. l, 14) Et Rupert. ad Pompon. Pp.

) let.

52¹

Aſck. Ehn
9) Do /
d Lac, 4
Onocor.

) Dioce

et (olu⸗

Horun

oimnium
exemplo

les db ip
chei ordin
poribus
tuum par
tem pope
it tamer

celſlario .

ue ad 7

Datum tr

4) v. Peg

²) Leton.

lam P

Quos e c

ins nome
iis cogni
noin er
ſülaribus
Aetur, e

0

ne Cae.
hac 1ie
detiam
e tlans⸗
ichonen
vercue-

arog. ad

glee ad
quuodo
is et u⸗
delata ).
Pyuſſe.
. WWue:
et binis
ge Piue-
Trihunos
lid muta-
rotus Ve-
ſed ite;
diis, V
noresgla⸗
uettri or⸗

Punpot.

7 ſc.

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 283

*) [ef. Scbulting. Diſſ. de Recuſ. Nud. c. VII. §. 2. 3.]
³½) Dio Caſ. Lib. LIII. p. 497. Sueton. Aug. c. 24. V. Ligſ.
ad Tac. An. XIII, I8. Rupert. ad Pompon. p. m. 219. [cf.
Otiocar. Hamm. Sohediasm. Nomicophil. p. m. 159.]
*) Dio Caſ. Lib. LlV. p. 540. v. Linſ. ad Tac. A. III, 29.
et Caſaub. ad Spartian. Iulian. c. I.

§F. XVI.
Horum magiſtratuum, praeter Confules,

omnium comitia cum populo partitus eſt,
exemplo Caeſaris, vt diximus. Nam Conſu-

les ab ipſo ſolo deſignabantur. Hinc coepit

dici ordinatio Conſulum et poſterioribus tem-
poribus Nundinium d). Reliquorum magiſtra-
tuum partem dimidiam ipfe deſignabat, par-

tem populo in comitiis creare permittebat,

ita tamen, vt, quos ipſe commendaſſet, ne-
ceſſario crearentur e). Atque id manſit vs-
que ad Tiberium, qui comitia omnia in Se-
natum tranſtulit.
4) v. Pagi Diſj. Hhpat. P. I. c. I.
e) Sueton. Aug. 40.
§. XVII.
Iam progredimur ad nouos magiſtratus,
quos e conſilio Maecenatis inſtituit. In qui-
bus primum locum tenet Praefectus Vrli cu-
jus nomen quamuis iam libera republica ſa-
tis cognitum fuiſſer, poteſtas tamen plane
noua erat. Is ab Auguſto inſtitutus, e Con-
ſularibus fere, vt quietem, otiumque vrbis tu-
eretur, ſeruitia compeſceret †), querelas ſer-
vorum

284 Lib. II. Cap. I. De Iuricprudentia noua

uorum aduerſus dominos audiret g). Mox
omnem animaduertendi in nocentes homi-
nes, ſuppliciorumque irrogandorum accepit
poteſtatem h). Quid? quod denique quaſi
proprius iudex Senatorum et Equitum factus
eſt. Poteſtas intra Vrbem, centeſimumque la-
pidem?), exercenda, non vnum per annum,
ſed per totam ſaepe vitam ex arbitrio princi-
pis durabat. Ceterum Auguſtus ei adpellatio-
nes ⅛) in vrbe delegauit.
Pp) Dio Caſſ. Lib. LII. p. 478. Tac. A. V, J, II. Villicus
rhis vocatur a luuenal. Sar. VI. .
g) v. Nordkerk. Diquiſ- de Leg. Petron. c. 3.

b) L. o. D. de interd. et releg.
¹) L. 1. §. 4. D. de off. P. Vrb. LTac. I. c. Iuuen. Sar.

XIII. 157.]
k) Suet. Aug. c. 33. De praefecto Vrbi erudita eſt Diſſerta-

tio Drakenborchii, iterum nuper edita, et Io. Tob. Krebſii
V. C. Epiſtola.

§. XVIII.

Praefectura Praetoriana altera noua pote-
ſtas eſt, quam Auguſtus inſtituit: poteſtas pla-
ne militaris ab initio; vt Praefecdtus Praetorio
militibus Praetorianis praeeſſet/). Duos, e
conſilio Maecenatis, ex equitibus Auguſtus
creauit m). Quem Tiberius creauit, Seianus
vim praefecturae valde intendit n): deinde
in numero ſaepe variatum o). Procedente
tempore etiam ciuilem poteſtatem nacti ſunt
Praefecéti, ac tantam quidem in omnibus re-
bus,

:¹

bus, vt
toribus,
) Nin f

loc. Pen
1) Dio C
1) Toc. 4
.w.II.
Praetoric
ctiam D

ruefa

iünſtituit.

CuTri
(que ſepte
Cauerent
re idem
eſfraclor
Pruefech
Auguſto⸗
bebat)
ſeeb,
um exig
Panes Ei

)LID
9 uer. 4
v. Auer

1004

Mox
homi-
acceit
le quul
m factus
mqvelr.
nnum,
bprinci.
pellni.

11. Mus
3.
uuen. Ne.

eſthiſlerta⸗

Il. Krilſi

dun pote⸗
teſtusple⸗
Prortorio
Duos,
Auguſtus
, Seianus
. geinde
voceeme
nucli ſunt
Pnibus 1e⸗
bus,

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 285

bus, vt ſecundi eſlent ab ipſis Impera-
toribus.

Nam Praetorium fignificat cohortes Praetorianas. v.
Iac. Perizon. Diſſ. I. de Praetor. g. 35.
m) Dio Caſſ. Lib. LIl. p. 480.
n) Tuc. An. IV, 2.
) v. III. Ritteri Hitor. Praefect. Praetor. de Praeſectis.
Praetorio vid. omnino P. Fabr. Semeſtr. I, I. Scripfit
etiam Drakenborchius Diſſert. de Praefß. Pract.

Praefelctum porro Vigilum, item Annonge
inſtituit. Praefedus l igilum ſucceſſit in lo-
cum Triumuirorum nocturnorum; habebat-
que ſeptem cohortes vigilum, qui incendia
cauerent noctuque vrbem tuerenturp). Qua-
re idem etiam cognitionem de incendiariis,
effractoribus, furibus, et ſimilibus, accepit.
Praefedus autem Annonge, cum libera repu-
blica magiſtratus extraordinarius fuiſſet, ab
Auguſto ordinarius factus, annonae curam ha-
bebat 7), crimina circa eam commiſſa cogno-
ſcebat, per officia ſua canonem frumenta-
rium exigebat, teſſerasque frumentarias aut
panes diuidebat r).
„) L. I. D. de Praef. Vig. cf. Sueton. Aug. c. 30.

90) Suet. Aug. c. 37. vocat curatorem frumenti diuidendi.

r) v. Aueran. Interpr. Iur. Ciu. II, 3. Lipſ. Elect. L., 6.

6. XX.
Quaeſtores Cundidati s) Principis, qui etiam
ſimpliciter Quaeſtores Cundidati dicuntur, ab
Auguſto

286 Lib. Ill. Cap. I. De lurisprudentia nous

Auguſto creati eam ob cauſam, quod, cum

ipſe Proconſul eſſet, atque Imperator, ne-

ceſſarii ipſi viderentur eſſe Quaeſtores, quos
etiam antiquis Imperatoribus et Proconſuli-

bus datos eſſe ſciret. Officium eorum ab ini-
tio hoc, vt libellis, orationibus, epiſtolis
Principis in Senatu recitandis vacarent?), ae-

rarium Principis curarent, rationes confice-

rent, ac referrent ).

2) Candidati Brincipis dicebantur, quoniam a Principe

commendabantur; neceſſario deſignandi. Sic etiam

ceteri, quos Princeps commendaſſet, dicuntur Candi-
dati. Praetores quidem Candidati occurrunt Grut. Inſer.
p. CCCL, n. 7. V. Epiſtolas amoeboeas erlingii et QLupe-
ri in Poleni Supplem. ad Theſ. Virumque TI. I. Candidati
vocantur, quod in candida petebant, cum ceteri in com-

petitorum grege laterent; Sartian. Hadr. c. 3. conf. Va-

ad Ammiann. XN, c ðͤÿãðẽ
2) L. vn. §. 2. D. de off. Quaeſt. Dio Caſ Lib. LIV.
u) v. Ritter. V. C. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 200. cf. Dod-
well. Prael. Cambd. X, p. 864.
lam ad minores ab eo inſtitutos quaſi ma-
giſtratus veniendum eſt. Sunt autem hi: Cu-
ratores operum publicorum x), veluti ſartorum
tectorum, quae erat pars Cenſurae; Curatores

viarum y) extra vrbem, veluti viaæ Appiae,

Flaminiae; Curatores aquarum 2), ſiue aquae-
ductuum, veluti aquae Martioe, Virginiae;
Claudiae, quae itein antea pars Cenſurae fuit,

qui commentarios impetrati taris aguarum
confice⸗

44

(cobficeter
dosue cu-
purgandi
omnes etl
kuere.

*) Mer
)) Ker he

2²) Ne. l.

) Fomin

V. C. ami

le iure agt

1 der. 4

Extrae

opuseller

et Atetos

li Nron

Dio voca

1is ſuchne

4) er. 4

limecn

Kim ee

Puloque!
glidemn .
Garas, a

teciperetr

natui re

e cauſa

1e ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 287

en (conficerent), aquaeductus reficiendos tuen-
N, N. dosue curarent: Curatores aluei Tiberini b)
ucs purgandi ac laxioris faciendi; atque hi
dhlul⸗ onmnes etiam ſub ſequentibus Imperatoribus
ibi. fuere.
Piſtols ) Juer. Aug. c. 37.
16) . y) Juet. l. (.

onlce⸗ 2) Suet. lI. c. .
4Nâ) Fronrin. de Aquaed. I, 20. cf. Caroli Godofr. Winkleri
V. C. amiciſſimique Diſſ. elegantiſſima atque doctiſſima
Prinepe de iure aquae impetratae, Lipſ. 1749.
ninr )) Suet. Aug. l c.
kur Candi⸗
u, re. §. XXII.
* Extra ordinem etiam Auguſtus, quoties
ancidatt . ⸗ . .
eang. Obpus efſet, creauit Iriumuiros legendi deuatus,

com O. et alteros recognoſcendi turmas Equitum c), ve-
Gine luti bvτνιανιατιαποσ ſiue Subeenſores quosdam, vti
. Dio vocat, vt hanc partem Cenſorii mune-
ris ſuſtinerent. „
) Suet. Aug. c. 37. Dio Caſß. Lib. LII. p. 478.
uibne §. XXIII.
hiO lam cum ſciret Auguſtus, maximam poten-
Grurun tiam eſle in prouinciis, eas cum Senatu po-
urotrer puloque Romano ita partitus eſt, vt maiores
Arie, quidem, et colligendis opibus adcommo-
etdue. datas, aut hoſtibus bellisque obnoxias, ſibi
ene, reciperet, reliquas quietas, et minores, Se-
Ureftih natui relinqueret adminiſtrandas 4). Qua
de cauſa etiam duplex aerarium eſſe voluit,
alte

,AnrE
conniee⸗

288 Lib. IIIl. Cap. I. De lurisprudentia noua

alterum Populi, alterum ſuum ?e), ſiue ſèum

principis et ſuos cuique reditus ac vectigalia

adſignauit. [v. C. Centeſimam rerum venalium
poſt bellum ciuile ſtatim *⁷).]

) Dio Caſſ. Lib. LIII. p. 502. Catalogum prouinciarum
Caeſarearum ex Nrabon. Lib. XVII. extr. exhibet Erne-

i V. C. Exc. ad Suet. Aug. c. 47. ſubinde tamen permu-

tatae ſunt. [De diſcrimine prouinciarum Caeſaris et
Senatus v. Lipſ. Exc. ad Tac. A. I, 75. meliore autem condi-
tione fuiſſe prouincias Caeſaris, quam Senatorias, docet
Erneſti ad Tac. A. I, 7. Ceterum vero imperium pote-
ſtatemque Proconſulum maiorem fuiſſe, quam Legate-
rum, ex. Plinio epiſt. N. patet. cf. Cuiac. obſ. XX, 37.]
e) Dio Caſ-. Lib. LIII. p. 506.
*) [Tac. A. I, 758. v. Lig. ad Tac. II, 42.]
5§. XXIV.
Magiſtratus, qui in prouincias Senatus
mittebantur, omnes Proconſules adcpella-
bantur, ſiue e Confſulatu, ſiue ex Praetura
proficiſcerentur ): qui in prouincias Cae-
ſaris, Legati Auguſti Pro Pruetore 9), ſiue
etiam Praeſides *). Ac illi quidem amplio-
rem poteſtatem in prouinciis ſuis habuiſſe

videntur; hi autem penitus ab arbitrio Prin-

cipis, a quo mittebantur, pependiſſe *).
In minores etiam prouincias mittebantur
interdum tantum Procuratores Caueſaris b),

veluti in ludaeam: a quibus differebant alii

Procuratores, qui in prouinciis tam Senatus,

quam Caeſaris reditus et vectigalia cura-

bant i). Aegyptus autem ab Auguſto ſingu-
larem

Aottn⸗

454

uemalig
ccepit.

incolarum

nouandan
merveret.

tantum, 1

tuitque, n

ſue ſuo p

Alexandri
lonem m

Kratuum
tem, iuri

ſtratum,

Gdiceretur,

) v. lul

que Lega

v. Han

cf. Kluk⸗

etiam hab

item 1

(. 22,.

)V. Byin
Ddit. de h

) V in D

Exr. vl.

) Do (
4d Jem
) n
conk. de!
Vet 3
umn toti

ſſeun
digalia
Enuliun

.
uIncarum

ibet Erne-

venpermm.
Caeſaris et
tem condi.

hrias, doeet
ium pote⸗

n Legate.

Senatus
Praetura
is (ae.
mplo.
hubviſle
rio Prin-
ttebantur
ſcin ,

bont Ai

1Genatus,

lia Curd.
to ſngu⸗
lare

ab Auguſto vsque ad Hadriannm. 2989

larem aliquam, et a ceteris diuerſam, formam
accepit. Nam cum et naturam regionis, et
incolarum mobiles animos, ſubſidia rerum
nouandarum cupidis praeſidibus aptiſſima,
metueret, ad eam regendam miſit Equitem
tantum, nomine Praefedti Auguſtalis &), ve-
tuitque, ne quis Senator, neu Eques illuſtris,
ſine ſuo permiſſu, eam prouinciam intraret.
Alexandrinis autem, quos ſciret eſſe ad rebel-
lionem maxime procliues, ius Senatus, magi-
ſtratuumque ademit, miſitque in eam ciuita-
tem, iurisdictionis exercendae cauſa, magi-
ſtratum, qui a munere Iuridicus Alexandride
diceretur ).

F) v. Schulting. ad zgar. Dig. tir. de Off. Proconſ. [as-
que Legatos etiam habuere.]
2) v. Wanh. de V. et Praeſt. Numiſm. Diſ. X. p. 179.
cf. Schulting. zgar. Dig. tit. de Off. Praeſ. [Legatos
etiam habuiſſe, docct &rab. III. p. 22.
*) [item Legati Conſulares. v. Salmqaſ. ad Sartian. Hadr.
c. 22. p. mM. 799. J.
**) [cf. Gebaueri Progr. de differentia Proconſulis et Le-
gati Caeſaris, Goett.
„) v. Bynkershoek. Obſ. II, 20. et III. Gotfr. Maſeouii
Diſſ. de Procuratore Caeſaris.
¹) v. tit. Dig. de Og. Pro ur. [cf. Lipf. ad Tac. A. XII, Co.
Exc. vlt. quamquam Proconſulibus ſui quoque fuerunt
Quaeſtores. v. Strab. III. p. 32. Tac. Agr. c. 6.
K) Dio Caſſ. Lib. LIII zit. Dig. de Of. Praef. Aug.
ad quem v. Schulting. in or.
D rab. Geogr. Lih. XVI. p. 1147. ſ. ed. Almeloueen.
conf. de Iuridico Ritter. V. C. Praef- ad Cod. Theodoſ.
T. V. et ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 172. Errant autem, qui
eum toti Aegypto praefuiſſe dicunt.
J. XXV.

290 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua

§KF. XXV.
Rem militarem porro ita conſtituit, vt, et
ad tuendum imperium Romanum, et ad po-
tentiam ſuam firmandam, eſſet potentiſſima.
Nam primum militem perpetuum inſtituit m).
Deinde diſciplinam optime fundauit, laudatur-
que in ipſis libris iuris noſtri Diſciplina Augu-
ſti n), militibusque commoda et priuilegia
multa conceſſit. Omne imperium militibus
firmauit. Nam primo, ad maria tuenda, qua-
tuor claſſes, Rauennatenſem, Miſenenſem, Pon-
ticam, ac oroiulienſem locauit. Deinde, in fini-
bus ac limitibus imperii aliis, milites limitaneos
conſtituit; et quo celerius, quae in toto im-
perio agerentur, cognoſceret, vias militares
fecit, in iisque ſtationes militum diſpoſuito).
Delegit denique cohortes Praetorianas p).

m) Dio Caſy. Lib. LII. p. 482.
n) L. VI. §. 7. D. Ge re milit.
0) Suer. Aug. c. 49. de viis militaribus vid. Bergierius.
) v. Dio Caſ. Lib. LV. p. 565. Perizon. Di. II. de Praetorio.

J. XXVI.
Reſtat, vt reliqua Auguſti ad conſtituendam
ciuitatem inſtituta exponamus. Senatui et Po-
pulo ſua iura reliquit, ita, vt, ſi quid videre-
tur e republica eſſe, vel SCto, vel Legibus,
conſtitueret/). Conſtituit, ne plus, quam bis
in menſe, legitimus Senatus haberetur, Kalen-
dis et Idibus r). Senatum ſuppleuit Lege Se-
nias): Equitibus illuſtribus latum clauum de-
dit

54

ditt) ud
ſseſt, .
ſend velal
Vrbi. Iud
legtt, dee
curuss iudl
cenid, gr⸗
retque de
venn intra
Vbihabel
inde ab A
in jurisdi
mum Ceelt
uibusab⸗
Proncent
tam priu
men, t4
queadma
irir er.
ſine indi
isibe
et igſi ma
tnorcdin
Indetam.
res aucto
Mentio.
Porro id
cogerent
conlue

tyſt, et
tadpo⸗
mtiſſima.
lituitm).
Audatur⸗
Augu-
iuilegin
militbbus
da, qua-
ſam, on.
in fni-
nitaneos
toroinn⸗
militorer
poluite).
5).

Verhintiu.
geProetori.

tuendam
tuieto⸗
d wdere⸗
legbos,
Gam bis
Nr, Kalen-
latN.
unde⸗
dit

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 291

dit t). Iudicia ab iis magiſtratibus exerceri paſ-
ſus eſt, qui vel olim eam poteſtatem habuiſ-
ſent, vel ab ipſo eſſent creati, veluti a Praefecto
Vrbi. Iudices ipſe a viceſimo aetatis anno ad-
legit, decuriasque conſcripſit u): ad tres de-
curias iudicum quartam addidit, ex inferiore
cenſu, quae Ducenariorum vocaretur, iudica-
retque de leuioribus ſummis æ). Iurisdictio-
nem intra fines ſuos Praetores, ac Ptaefectus
Vrbi habebant: facta tamen eſt ſub Caeſaribus,
inde ab Auguſto, cum in quaeſtionibus, tum
in jurisdictione, mutatio aliqua. Nam pri-
mum Caeſares ipſi ius dicebant in iis cauſis, in
quibus ab ordinariis magiſtratibus ad eos eſſet
prouocatum ). Deinde factum eſt cauſarum,
tam priuatarum, quam publicarum, diſcri=
men, vt aliae eſſent iuris ordinarii, agerentur-
que ad magiſtratus ordinarios 2), aliae autem
iuris extraordinarii, de quibus Caeſares ipſi,
ſine iudicibus, per ſe, adhibitis tamen conſili-
ariis quibusdam 4), cognoſcerent b). Porro
et ipſi magiſtratus vel iure ordinario, vel ex-
traordinario, ius dixerunt, vel cognouerunt.-
Inde tam crebra cognitionum, cum apud vete-
res auétores, tum in libris iuris noſtri c),
mentio. In iudicio centumuirali ab Auguſto
porro id mutatum eſt, vt Decemuiri haſtam
cogerent, quam antea quaeſtura functi coge-
re conſueuiſlent d).

T 2 Die

. 292 Lib. MI. Cap. I. De lurisprudentia noua

4) Dio Caſ. Lib. LII.
7) Sueton. Aug. c. 5).
5³) Tac. An. XI, 2.
*) v. Lioſ. ad Tac. A. XI, 4. [cf. Maſſon. vit. Ouid. p.
gaue poſtea ſemper poteſtatis Caeſarum manſit,
cum republica libera eſſet Praetoris Vrbani. v. Erne-
ſti V. C. Erxcurſ. ad Sueton. Tib. c. 40.

x) Sueron. Aug. C. 32. Ceterum, niſi ſub Auguſto, cer-

te ſub ſequentibus Imperatoribus inualuit, vt iudicia

publica ſaepe in Senatu haberentur. v. Sobulting. Diſſ.

de recuſ. iud. cap. 7. 2
„y) Suéton. Aug. C. 33.
2) Sueton. Claud. c. 5. ad q. I. v. Cel. Erneſti.

a) Hartian. Hadr. c. 8. 44
°) v. omnino Ern’eſti V. C. Excur ſ. ad Suet. Cagſ. c. 42.

id accurate explicantem. cf. Salmaſ. de Mod. Vur. c.

3. p. Il. ſqq.
c) in Digeſtis extraordinariae cognitiones dicuntur. v. tit.

de extr. cognit. Salmaſ. tamen de Mod. Vſur. c. 3. p. m.
w. ſqq. exiſtimat, vocabulum extraordinariae deberi

Triboniano. male. .
4) Suet. Aug. c. 20. Atque cam ob cauſam haud dubie
Decemuiros in Vigintiuiris et minoribus magiſtrati-
bus locauit. —

HF. XXVII.
Ceterum inſtituit ſibi ſortiri conſilia ſeme-
ſtria, cum quibus de negotiis, ad frequentem
Senatum referendis, ante tractaret e): quae
deinde annua lecta ſunt: idque ab ceteris Im-
peratoribus vſurpatum eſt †): dicti comite. g):

fuitque id conſilium Principis priuatum, quo

in conſiliis capiendis, in cauſis audiendis, vte-

retur. Inde haud dubie poſtea Auditorium
vel Conſeſtorium Principis extitit. Aerarium

militare

459

militere inn

c vebligal
cit*): Fa
) Her. 4
ti ſunt:
e hak.
) er. In
maſ.
9) v. E,
5) Het. A
( I.
) Ex. Kal

luris
ſto, ſeque
dſt ſui
bo monu
wili ꝛccen
Princiun
tradetur.
ae, ad 4
capiribic
ſarbus .
gnum: ſ
mutarum
atore,

Augru
156 perce
Kciende

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 293

militare inſtituit h), certosque ad id reditus-
ac vectigalia. Miliarium aureum in foro fe-
cit*): Faſtos correxit; Saeculares ludos egit.

e) Suet. Aug. c. 3,. quod et ſequentes Imperatores imita:
. Du ti ſunt: vnde libri Semeſtrium D. Marci in L. 40. D.
ALe pact. Seueri in L. 12. D. de adꝗ. bered. .
Fy Suet. Tit. c. 70. Wartian. Hadrian. c. 79. vbi v. Fal⸗
kin Dil. v. Erneſti V. C. Excurſ. ad Suet. Ti. c. 4G6.
3 b) Suet. Aug. c. 49. V. Burmann. de Vectigal. Pop. Rom.

Oiit „,

m manlit,

gllſto, cek⸗

Vt iudicia m
2)

c. XI.
*) [v. Scalig. ad Euſeb.]
§F. XXVIII.
Iuris ciuilis Legumque mutatio ſub Augu-
ſto, ſequentibusque Imperatoribus, quae fa-
r de Ea ſit, ſuis locis videbimus. Id vnum hic ver-
iedki bo monuiſſe ſufficiat, nouam partem Iuri ci-
rili acceſſiſſe ſub Caeſaribus, Conſtitutiones
i Principum. quae quales fuerint, proprio capite
ri⸗ tradetur. Ceterum autem forma reipubli-
cae, ab Auguſto conſtituta, fere in plerisque
capitibs, ſubſtitit etiam ſequentibus ſub Cae-
aſene. ſaribus fere vsque ad Conſtantinum Ma-
benten gnum: ſi quibus in rebus tamen aliquid im-
) que mutatum fuerit ab vno vel item altero Impe-
etetöln. ratore, ſuo loco exponemus.

. tere).
iſees F. XXIX.

Cſa
—Mr. c.

ndis, le⸗ Auguſti res geſtas quamuis in hiſtoria Iu-
inwriun ris percenſere non attineat, id tamen videtur
Aeraium faciendum, vt, quas prouincias imperio Ko-

Mlliture 1T3 mano

294 Lib. EIl. Cap. lL. De Iurisprudentia noua

mano adiecerit, commemoremus. Perdo-
muit autem partim ductu, partim auſpiciis
ſuis, Cantabriam, Aquitaniam, Pannoniam,
Dalmatiam, cum IIlyrico omni: item Rhae-
tiam, Vindelicos, ac Salaſſos, gentes Inalpi-
nas: ceterum ab omni parte, victis hoſtibus,
quietum ac ſecurum praeſtitit Romanum im-
perium?), adeo quidem, vt etiam Parthi ſigna
Craſſis ademta reddiderint ½): atque Augu-
ſtus lanum ter clauſerit. In quibus rebus
quamquam mira felicitate vſus eſt, tamen et-
liam graues ignominias cladesque duas omni-
no accepit in Germania, Lollianam ac Varia-
nam l). Florentiſſimum ſub eo imperium, flo-
rentiſſima ciuitas fuit. In omnibus tamen,
quibus eius imperium illuſtratum eſt, rebus,
nulla eſt nobilior, aut illuſtrior, epocha nats
Chriſti, quae ex accuratori ratione m) incidit
in annum V. C. DCCLIV. in annum mundi
MMMMIII, quo tempore Cenſus in Iudaea
ſactus eſt, is qui fuit prior altero, qui ſub
Quirino Syriae praeſide actus eſt n).
1) Suet. Ang. c. 27.
k) Suet. Aug. c. 27. Tac. A. II, I. v. ibi Erneſti V. C.
1) Suet. Aug. c. 23. de qua clade v. Färſtenberg. Monum.
Paderb.
m) Vſſerii Chron. quam pluribus argumentis tuetur et con-
firmat Pagius in Apparat. Chron. in Annali Baron. p. 37.
ſqq. Crit. Baron. ad a Chr. 34. L. I. p. 23. Ceteras ratio-
nes collegit I. A. Fabricius Bibliogr. Antiqu. p. 778.

2) Ic. II, 2. v. omnino Iac. Perizonii Diſſ. elegantiſſima
de

imaginen
exhibear

492

Ne aſrit
de Praeto/
l marna

lm,

tia et ade
ac kigitie
delitatis,
maghisvi
lias, clem
commis am
mus, dil
Daer e

iiy, prie

ligens br
Nationart
Cum ind
monume
) Kuer.
9) Kemm
catum ey
dtorum,
tioni K
9) er.
1) Kuer/
numentu
ommium
Butbegu
3 he- G
in Pyig
AWum:

Nous ab Auguſto veque ad Hadrianum. 295

de deſeriptione orbit terrarum adiecta eius Diſquiſioni

bicis de Braetorio. ef. P. Weſſelingii V. C. Diſſ. de Cenſu Quirini
IpicnIls ad marmor. Murat.

iam, 4 S. XXX.
dlr Iam, vt et morum eius animique quandam
ne imaginem, quaſi in tabula quadam expreſſam,
tbus, exhibeamuso): ille, quamquam et in pueri-
n . cia et adoleſcentia nonnullorum dedecorum
iſgn ac flagitiorum, et in Triumuiratu etiam cru-
Aug. delitatis, flagrauit infamia; tamen poſtea vitia
hl magnis virtutibus penſauit, bonus parerfam i⸗
nen e. Iias, clemens dominus, ac patronus, fidelis et
on. Comis amicus, continentiſſimus, ac frugaliſſi-
o. mus, diligens atque bonus Princeps, verus
m, ko. Pater patriae denique: in omnibus rebus fe-
umen, Hix, praeterquam in familia ſua †). Quam di-
rebii, ligens Princeps fuerit, intelligitur inde, quod
t Rationarium imperii 9) a ſe confectum, vna
ncidt cum indice rerum a ſe geſtarum 7), quem
mundi monumento ſuo vellet inſcribi, reliquit.

llude o) Suer. Aug. c. 61. ſqq.
gvi ſah p) Stemma Auguſti diligenter et accurate digeſtum expli-
catum exhibet I. A. Fabricius in Fragmentis Auguſti Scri-
ptorum, temporum mutatione, genere p. 70. id etiam edi-
tioni Suetonii adiecit Cel. Erneſti.
4) Suer. Aug. c. 28. et vlt. cf. Iac. A. I, II.

iV.L. . . .
4 lun. r) Suer. Aug. c. vlr. Is index eſt celeberrimum illud mo-
mnumentum Ancyranum, quod ad res geſtas Auguſti vnum
tur et con⸗ omnium eſt fide digniſſmum, deſcriptum primum a
Busbequio, inde a Paullo Luca, poſt a Coſſonio, editum
urol.. 7. 2 — ":. 2 1. .
urati⸗ a Iac. Gronouio in Memoria Coſſoniana, et I. A. Fabricio
t⸗ 1 in Fragmentis Auguſti, denique a Chishullo denuo ex-
.. actum ad ipim marmor. Ad eius res geſtas monumen-

296 Lib. III. Cap. I. De Iurieprudentia noua

tum admodum certum eſt etiam id, quod nomen habet
Cenotaphia Piſana, I. et C. Caeſaribus poſita; quae do-
ctiſſimo atque vberrimo commentario inſtruxit Cardi-
nalis Noriſius; etiam Graecuius editioni Suetonii ad-
didit.

§F. XXXI. B
Mortuus eſt Auguſtus a. V. DCCLXVII.

a. Chriſti XIII. Ei TIEERIVS ſucceffit. IS

iam dudum in ſpem imperii, poſt mortem C.
et L. Caeſarum, adoptatus, Tribunicia pote-

ſtate et Proconſulari imperio tum ornatus

erat, cum moreretur Auguſtus. Ac primo
quidem, quamuis ſtatim occupaſſet principa-
tum, impudentiſſimo mimo recuſatum, tan-
dem quaſi coactus precibus Senatus recepit.
Imperium autem bene atque clementer ad-

miniſtrauit, quamdiu viuebat Germanicus

Caeſar, quem ille, quod apud omnem popu-
lum gratioſum, et ab exercitu iam expetitum
Auguſtum, minis etiam, vt ſuſciperet impe-

rium, propemodum coactum ſciret, admo-

dum timeret. Extincto eo autem, ad mores
ſuos, diſſimulatione antea tectos, rediit, ty-
rannumque exeruit.

§F. XXXII.
Tiberii, circa ſtatum reipublicae, noua ad
ſtabiliendam firmandamque dominationem
inſtituta haec ſunt, quod et Comitia e campo
in curiam tranſtulit s«), et caſtra Praetoriana,
ex

4 2.

ex coulli

et iudicin
populot
potichima
copnitiis,

Uum fieban

Vius exat
natus tan
Ditionibh

te Comit

lun, ned
gibis iub

rutm legn,
tes meat

ne magl

nitus o
tiis in e
in Camp
tem Prat
busetian

rime,

(ilerlie

fuit, qu
lites Pra
Gotminat

nis firma

tra Prin
ec iue

☚

nen habet
quae d.
tit Cardi.
Nronii ad

CxVYI.

ſit. I
rtem C.
inpote.
orhatus
prino
incipe
m, kun-
ecepit.
Nter a.
manicus
n pop.
petitunn
et Ipe⸗
„ Ano-
dmores

dit y⸗

noa d
gtionem
ecampo
torinl,
ex

alb Auguſto veque ad Hadrianum. 297

ex conſilio Seiani extra vrbem aedificauit t),
et iudicia muieſtatis inſtituit. Comitia quidem
populo ademit, eam ab cauſam, quod, tametſi
potiſſima arbitrio Principis ſciſcebantur in
cotitiis, quaedam tamen etiam ſtudiis tribu-
um fiebant ½): Senatus autem Principi obno-
xius erat. Id quamuis aegre ferret plebs, Se-
natus tamen libens tenuit, quod iordidis am-

pitionibus exoluebatur. Atque ab eo tempo-

te Comitia non amplius in campo per popu-
lum, neque magiſtratibus creandis, neque le-
gibus iubendis, facta ſunt: ac ſicubi Comitio-
rum legumque poſt id tempus apud ſcripto-
res mentio ſit, id capiendum eſt de creatio-
ne magiſtratuum per Senatum facta, ac de Se-
natus conſultis: niſi quod dicis cauſa, comi-
tiis in Senatu habitis, ſollennia comitiorum
in Campo Martio vſurpabanturæ). Caſtra au-
tem Pratoriana) extra vrbem extruxit, in qui-
bus etiam templum: quibus cohortes Praeto-
rianae, vagae ad id tempus ac per hoſpitia
diſperſae, continerentur: cuius inſtituti cauſa
fuit, quo magis metueretur. Erant enim mi-
lites Praetoriani ſubſidia atque inſtrumenta
dominationis. Iudicia denique maieſtatis 2),
ſi quid aliud, maxime quoque ad dominatio-
nis firmamenta pertinebant, ne quis quid con-
tra Principem diceret, aut ſentiret. Atque
haec iudicia valde diuerſa ſunt a iudiciis ma-
T S ie-

298 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia noue

jeſtatis in republica. Nam republica libera Ma-
ieſtas erat, ſi dignitas atque amplitudo popu-
li Romani violata atque imminuta videretur.
Hoc autem tempore eam vim habebant, vt,
qui quid contra Principem, eiusue dignita-
tem, feciſſet, dixiſſetue, Maieſtatem violaſſe
judicaretur: cum Principes Maieſtatem, ac di-
uinitatem adeo aliquam, ſibi adrogarent à).
Ac, poſtquam ſemel inuenta, dominationis
exercendae, ac firmandae cauſa, vehementer
frequentata ſunt, delatoribus exortis, qui
Principum cupiditatibus ſeruirent. Neque
vllum grauius malum ciuitatem oppreſſit cri
minibus maieſtatis, quibus maxime innocen-
tes obruebantur; vt recte Plinius dicat, id ſo-
lum fuiſſe et vnicum crimen eorum, qui cri-
mine vacarent. Denique et id addendum,
quod, centeſima auétionum ſublata, inſtituit
ducenteſimam b).
2) Tac. A. I, 15. Dio Caſ-. Lib. L-VIII.

2) Juer. Tib. c. 37.
u) Pompenius in L. 2. 9. 9. D. de Or. Iur. tradit, cauſam
fuiſſe hanc, quod difficile fuerit tantam populi multitu-
Jinem in vnum conuenire: quae quidem ratio, niſi ad
omnem Senatusconſultorum iam libera republica de iu-
ze faciendorum conſuetudinem pertinet, quod non eſt
improbabile, continet cauſam, quam interſerens Ti-
berius populum fallere cogitaret, ne mutatam Comitio-
rum rationem, ſibique ademtam, aegre ferret. Sane
Principes eiusmodi cauſas dominationi ſuae ſaepe prae-
texunt: easque, pro veris, ſeriptores aliqui tradunt.

Exemplum eit circa pracfeéturam vrbanam, Meſſala de-
poſitam,

poſitam,
11. de g
X) Voiſ.
)) Ciceba
II. & Pr.
) L. 4.
) v. nos

1) Lu. 4

deptel
mortem,
manſit,
tne genen
Par Genie
marime,
guüſto, 1

Zlus. In
²) ilent
vel in i
toribils
Mento I

ucce
MyXVI
üfli,
cciſis 0
Perſtes .
fümm .
Ie⸗ im

tia Moue

bera ..
1o popnl.
jideterur.
unt, ſ

e dignitt-
n violaſe
len, acd .
girent4),
minationis
ehementer
ortis, gui
Negue
Ntelit cri
e innocen ·
licat idſo⸗
m, uict.
Addendum,
e, inſtituit

tralit onſim
papul nukin
ratio, tiſi
epiblich Ee in⸗
lod non e
nterſekens I1.
tatam Comiti
e ferret. dane
ſne ſiepehlat⸗

ligni talunt

ab Auguſto veque ad Hadrionum. 299

poſitam, apud Euſebium Cbron. et apud Tacicum A. VI,
II. de qua v. I. F. Gronou. Obſeru. Ecch. c. 19. p. 209. ſq.
x) Vopiſc. in Tac. c. 7. Suet. Domit. c. 0.
y) dicebantur etiam ipſa Praetorium. v. Perizon. Diſ.
II. de Praetorio g. 17.
2) Tuc. A. I, 72. Juet. Tib. c. 78. Jen. Benef. III, 28.
4) v. nos in Iraiano p. 27. ſqjg.
b) Tac. A. II, 42. v. Burmann. de Vectig. c. V. p. 70. ſ74.
KF. XKXXIII. S
Septem poſtremis imperii annis, vsque ad
mortem, Capreis, in quam inſulam ſeceſſerat,
manſit, omnibus flagitiis, atque turpiſſimo vi-
tae genere, crudelitate maxime, infamis; ra-
pax denique, et auarus. Erat enim natura ad
omne genus vitiorum, atque crudelitatem
maxime, propenſus: quae quidem, viuis Au-
guſto, atque Germanico, metu coactus diſſi-
mularat. Ceterum miles atque dux belli egre-
gius. In Diuos relatus non eſt c).
e*) Silent omnes ſcriptores: neque Diuus vel in Digeſtis,
Vel in iis momimentis dicitur, vbi cum ceteris Impera-
toribus memoratur, qui Diui dicuntur, veluti in frag-
mento Legis Regiae Veſpaſiani.
Succeſſit anno Vrbis DCCXC. a. Chr.
XXXVII. cAIVS CALIGVLA⸗= Germani-
ci filius, monſtrum hominis, ab Tiberio,

occiſis omnibus Germanici liberis, ſolus ſu-

perſtes relictus. Primo bene, atque cum
ſumma totius populi gratulatione, laudibus-
que imperauit: ſed octauo menſe poſt, in
. omne

3o0 Lib. IIl. Cap. I. De Iuriprudentia noua

omne genus crudelitatis atque dedecorum
erupit; cum in febrem ardentem incidiſſet,
quae ſanam mentem ei eripuiſſet . Cum
Prodigalitates ſumma Tiberii illud ſeſtertium
vicies ac ſepties millies profudiſſet, ad omne
genus rapinarum conuerſus eſt. In crudeli-
tatem autem incitatus eſſe dicitur a duobus
regibus, Agrippa ludaeo, et Antiocho Com-
mageno eg). Hiſtrionibus maxime deditus
fuit.

4d) Philo Iud. Legar. ad Cai. cui potior fides, quiam ouer.
Cai. c. 50.
e) Dio S Lib. L. IX. p. 646.

ö. XXXV.

In bonis eius initiis nonnulla inſtituta ſunt

egregie. Nam primum Comitiorum more
priſtino reuocato, ſuffragia populo reddere
tentauit P). Magiſtratibus liberam iurisdi-
tionem, et ſine ſui adpellatione, concefſ-
ſit g). Quintam decuriam iudicum addidit,
quo minor iudicantibus labor eſſet h). Du-
centeſimam auctionum Italiae remiſit 7). Sed
cum a ſe ipſo ſanaque mente deſciuiſſet, mul-
ta inaudita et noua vectigalia inſtituit; pro
eduliis, quae tota vrbe venirent; pro litibus
atque judiciis quadrageſimam ſummae, de

qua litigaretur *½); ex gerulorum diurnis

quaeſtibus octauam; ex capturis proſtitu-
tarum, quantum quaeque vno concubitu me-
reret:

5

jeret: a
tur⸗ publi

lenocinin
nia obno
ſcientiamn

pollent,

) Lec ten

742. )
pulo ſutk
) er e.
3) Het..
) Her. 1
) Her e.
Bet.,
u) Kuet. 6

Occit
menles,
DCCXN
tus eſt
truus,
“
fuerunt.
ligalae 1

conſtitun

dinem
Nerum 4
deſtinose
um col
torum

6

orum
lllet,

OuD

ttiumm
ofnne
Udeli⸗
nobus
Com.-
editus

mn Oet.

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 301

reret: addiditque ad caput legis, vt teneren-
tur publico, et quae meretricium, et quae
lenocinium feciſſent, nec non et matrimo-
nia obnoxia eſſent ). Omnem Ctorum
ſcientiam abolere voluit, ne qui reſpondere
poſſent, praeter ſe m).

fF) Sed tentauit tantum. Suet. c. 20. Dio Caſ. Lib. LIX. a.
742. Nam mox Tiberii inſtitutum reuocauit, et po-
pulo ſuffragia ademit. Dio. Caſſ. l. c. p. 752.
g9) Suet. c. 10.
b) Suet. l. c.
²) Suet. l. c.
k) Suet. c. 46. v. Burmann. de Vectigal.
1) Suet. I. c. v. ibi Erneſti V. C.
m) Suer. Cal. c. 34. ad q. I. v. Erneſti V. C.

F. XXXVI.
Occiſo Caligula, poſtquam triennium, X.
menſes, octo dies, imperaſſet, an. V.
DCCXCIV. Chr. XLI. ad imperium voca-
tus eſt per milites r1. CL AVDIVS, eius pa-
truus, caſu quodam; confirmatus deinde a
Senatu populoque: cuius item bona initia
fuerunt. Reſcidit enim omnia acta Caii Ca-
ligulae n). Praetores duos de Fideicommiſſis
conſtituit o). Sanxit, vt pupillis extra or-

dinem tutores a Conſfulibus darentur †).

Rerum aädtum 9g), diuiſum antea in hibernos
aeſtiuosque menſes, coniunxit r). Quaeſto-
rum collegio, pro ſtratura viarum, gladia-
torum munus iniunxit *), detractaque Oſti-
enſi

o2 Lib. II. Cap. l. De Iurisprudentia noua

₰„
J
—

enſi et Gallica prouincia, curam aerarii red-

didit?1). Equeſtres militias ordinauit). Sed

natura ſtupidus ac vecors, libertis atque
vxoribus addictus, in plerisque non Princi-
pem ſe, ſed miniſtrum, egit: multaque cru-
delitatis exempla edidit. Meſſalina, propter
flagitia, occiſa, in matrimonium duxit Agrip-
pinam, fratris ſui filiam, e SCto, quo eius
generis matrimonia permitterentur x); pri-
uignumque Neronem, quamuis naturalem ha-
beret filium Britannicum, adoptauit ). Ve-
neno, fraudibus Agrippinae, vt creditum
eſt, ſublatus eſt 2), et poſt mortem in Deos
relatus ).

n) Suer. Claud. c. 7. vnde haud dubie eſt, quod nulla eius
conſtitutionum in Digeſtis memoratur.
0) L. 2. §. 32. D. de Or. Iur. Suet. Claud. c. 2. dicit: Iu-
riedictionem de fideicomimmiſſis, quotannis et tantum in vr-
be delegari magiſtratibus Jblita, in perperuum arque er-
zam per prouincias, poteſtatibus demandauit. ad q. I. v. Er-
neſti V. C. =
p) Juet. l. c. —2
hoc eſt, iudiciorum adminiſtrationem. v. Erneſti V. C.
ad Suet. Claud. c. 223.
vy) Suet. L. c. v. ibi Erueſti V. C.

5) FSuer. Claud. c. 24. Tac. A. XI, 22. Imutauit Nero, Tac.
XIII, 5. iterum reduxit Domitianus, Sueton. c. 4. v.

Lipſ. de Ampbith.] B
2) Juer. l. (. . .
u) Fuet. Qlaud. c. 25. V. Schel. ad Fygin. p. 69. 70.
*) Suer. Claud. c. 20. Tac. 4 XIh 7.
7) Suet. Claud c. 27.
2) Suet. Claud. c. 44.

Suer. Claud. c. 5.
6) due §. XXXVII.

4595

fuoſteun
¹ Chr. I.
us Clau
Sore inp
imperaui
fummis
Tatur. 8
Aque fin
runnos in
cile vicer
manus te
lo minne
deſtituit
Gala,
Fenatu
Vt wore
gnito,
conleiuit

9) Kuer. X
) er,e,

In sr
V. boce
ditamort
tus Dopu.
Delation
cumlmp
eperat.

40

e
linci
cru.
opter
grip⸗
eius
Ppri⸗
m he-
. Ve⸗
itum
Deos

llaeius

cit: I⸗
nin W⸗
teue et⸗

I.. K-

iv.

ab Auguſto vique ad Hadrianum. 303

§F. XXXVII.
Poſt eum Imperator factus an. V. DCCCVII.
a Chr. LIV. NERO, priuignus, et adopti-
uus Claudii filius. Primo quinquennio, au-
ctore inprimis Seneca, praeceptore, egregie
imperauit, ita, vt Quinquennium Neronis in
ſummis laudibus apud veteres ſcriptores fe-
ratur. Sed eo exacto, omnibus ſceleribus,
atque flagitis immerſus eſt, vt omnes ty-
rannos improbitate, atque crudelitate fa-
cile vicerit. Hanc calamitatem populus Ro-
manus, terrarumque orbis perpeſſus eſt, paul-
lo minus quatuordecim annos: tandem
deſtituit “). Nam cum lulius Vindex in
Gallia, et Galba in Hiſpania, defeciſſent, a
Senatu hoſtis iudicatus eſt; damnatusque,
vt more maiorum puniretur c). Quo co-
gnito, ferro in iugulum adacto, ſibi necem

conſciuit. 88
b) Suet. Ner. c. 40. ſcj4.
C) Suer. c. 40.

F. XXXVIII.
In sERV. SVLPICIVS GALEBA, anno
V. DCCCXXI. Chr. LXVIII. in Hiſpania, au-
dita morte Neronis, cognitaque erga ſe Sena-
tus popu lique voluntate, ſuſcepit Caæſaris ad-
pellationem ), depoſito Legati nomine, quod,
cum Imperator conſalutatus fuiſſet, antea ſus-
ceperat. Imperatoris deinde et Augiſti no-
men

304 Lib. III. Cap. I. De Iuriaprudentia noua

men adſumſit. Cum vero propter auaritiam
omnibus ordinibus inuiſus eſſet, militesque
in Germania eius imperium detrectarent;
ratus orbitatem ſuam deſpectui eſſe, Piſonem
Frugi Licinianum in caſtris pro concione
adoptauit, Caeſaremque fecit e). Qua ado-
ptione facla, Saluius Otho, qui eandem ſpem
animo iam deuoraſſet, oſfenſus, eum cum
Piſone occidendum curauit †), imperii men-
ſe ſeptimo.

4) Suet. Galb. c. . quo primo exemplo Caeſaris nomen,
e gentilitio ac priuato, factum eſt publicum dignitatis
et imperii; idem deinde adſumſit Piſo adoptatus. Tacit.
EHiſt. I, 29. v. Pag. ad a. Cbr. 69. §. 4. cf. Toſeph. A.
I. VIII, 6. I, 2. Erneſti V. C. ad Suer. Galb. c. II. Differs
tamen hoc nomen ab codem, quod Piſo ſuſcepit. Nam

Piſonis vim habebat deſtinati imperii heredis ac ſuc⸗
ceſſoris.

e) Suer. Galb. c. 77. Tatc. Hiſt. I, 15. Caeſar is diceitur
ideo, qued deſtinatus ſucceſſor eſſet: a quo exemplo
deinde reliqui deſtinati ſueceſſores idem nomen vſur-

parunt.

F) Juet. Galb. c. 17. 20. Oth. c. . TLac. Hiſt. I, 41.
§. XXXIX.
M. SALVIVSOTHO, Galbae parricida, a
militibus Praetorianis, pollicitatione corru-
ptis,
tantum qu
imperii, vi ac pa

inque et nonaginta in poſſeſſione

7
7

conſalutatus in caſtris Imperator, dies

rricidio quaeſiti, eaque ſem-
per litigioſa et controuerſa, manſit. A. enim

VRellius occiſo Othone, ab exercitu Germa-
. niciano

4595

niciano I
beltum m

ſalute et

tronstiNit

9) Ber. 0

Loden

in Gerime

rationem

ptuseſt,

ule et

ltaque V
us, diut
fruſtra .

manibus

monias
que in

menles

) Bet.

Horn
bulentich
fui, Ner
eendlr
aCtion
cemel⸗
ocio,

1044

itiam

ee

rent;
onem
cione
1do.
ſpem

1Cu·E

iwen⸗

nomen,
gnitatis
s. Uueit.
I.Differt
bit. Nam
3 4c ſue⸗

dieitor

exemplo
nen lur⸗

cich,

Corru⸗

, ies
ſeſlione

velenr. .
. etiün

Gernna.
nician⸗

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 305

niciano Imperator adpellatus, aduerſus eum
bellum mouit: a quo cum ſuperatus eſſet,
ſalute et imperio deſperato, pugione ſe
transfixit g). B
2½) Suct. Oth. c. 9. Tuc. H. II, 49.

8. XL. .

Eodem anno igitur A. vITELLIVS, cum
in Germania legatus eſſet, victo et ad deſpe.
rationem adacto Othone, imperium vi ade-
ptus eſt, homo natura ſaeuus, ac truculentus,
gulae et abdomini deditus, ignauus denique.
Itaque Veſpaſianum acrem aduerſarium na-
ctus, diuturnus eſſe non potuit. Sed, pace
fruſtra cum eo tentata, arreptus a militibus,
manibus ad tergum religatis, ad ſcalas Ge-
monias tractus, et confectus tandem, vnco-
que in Tiberim ductus b) eſt. Imperauit
menſes octo, quinque dies.
bàb) Suet. Vitell. c. /8.

§. Xl.l.

Horum trium Imperatorum dominatu tur-
bulentiſſimus reipublicae et incertus ſtatus
fuit, nedum vt conſtitueretur melius, aut
emendaretur. Ex tanta igitur quaſi fluctuum
iactatione respublica tranquillum nacta tan-
dem eſt Tito Flauio Veſpaſi iano ad i imperium
vocato, Portumgque tenuit.

§. XI.II.

306 Lib. II. Gap. I. De lurisprudentia nona

F. XIII.
T. FLAVIVS VESPASIANVS a. V. DCCCXXII.
a. Chr. LXX, ab exercitu Iudaico, cui tum
praeerat, Imperator lectus, conſenſu Senatus
populique imperium tenuit. Nam Senatus
quidem ei omnia Principibus ſolita, imperi-
umque decreuit?), Lege illa Regia, cuius ho-
dienum inſigne fragmentum in tabula Capi-
tolina extat ). Ex diuturno quaſi morbo
recreata ab eo respublica, remediis etiam ve-
hementioribus, et grauioribus, omnibus par-
tibus conualuit. Vrbem quidem, veteribus
incendiis atque ruinis deformem, reſtituere
et exornare ), ordinem vtrumque ſupplere,
vel purgare, diſciplinam militarem emenda-

re, lites maiorem in modum auctas termina-

re m), vitia corrigere, inopiam ſubleuare, ar-
tes liberales fouere, Rhetoribus inprimis
Graecis L atinisque centena annua n) conſti-
tuendo. Inprimis autem opus, memorabile
nobis, ſuſcepit, quod aerearum tabularum
tria millia, quae incendio Capitolii conffa-
grauerant ſimul, reſtituit, conquiſitis vndi-
que exemplaribus, inſtrumentum imperii pul-
cerrimum ac vetuſtiſſimum; quo contineban-
tur, paene ab exordio vrbis, Senatusconſul-
ta, Plebiſcita, de ſocietate et foedere, ac pri-
uilegio, cuicumdue conceſſis o&). Inopia au-
tem aerarii, ſuperioribus bellis, atque calami-
tati.

tatibus
conbic

Vt etis

perate
qui H
oppo
perit,
mIs,
reipul
ſuo ſt
netati⸗
unnos

u
Cu
et br
Vimo

H noV

tam!
mini
gene

0

um ve-
us pal⸗
eribus
iruere
pplere,
nende⸗
rinine-
re, 1⸗
Prinis
conlti
oribile
ularum
conke-
8 vndi⸗
etüpdl⸗
mneban⸗
conſul.
40 pii.
ppin l.
Calaum.
ti.

ab Auguſto voque ad Hadrianum. 307

tatibus exhauſti, quascumque, etiam graues,
conficiendae pecuniae rationes perſequi, et
vectigalia inſtituere coactus eſt †); vsque eo,
vt etiam vrinae vecétigal excogitarit ). Im-
perator rei militaris gloria cumulatiſſimus,
qui Hieroſolyma, vrbem munitiſſimam, a ſe
oppugnari coeptam, per filium Titum, ce-
perit, et cum templo incenſam deleuerit: co-
mis, liberalis, facetus, talis denique, qualem
reipublicae bono eſſe oporteret, qui eam in
ſuo ſtatu reponere deberet. Mortuus eſt
aetatis anno vndeſeptuageſimo, cum nouem
annos imperaſſet.

TLac. H. II, 5§.
k) v. ſupra §. 4.
1) Suet. Veſp. c. 8, 9.
m) Slet. Veſp. c. 10.
n) Suet. l. c.
0) Suet. Veſp. c. 8.
„y) Suet. Veſp. c. 10.
9) Suer. Veſp. c. 23. [v. Burm. de Vectigal c. vlr.]

§. XLlII.

Succeſſorem reliquit rIrvn filium: qui
cum collega patri et in tribunicia poteſtate,
et Proconſulari imperio, Pontificatuque Ma-
ximo ) fuiſſet, ſolus imperium ſuſcepit au-

no V. DCCCXXXI, a. Chriſti XXX, idque

tam bene atque clementer, liberaliterque ad-
miniſtrauit, vt dictus ſir Amor ac Delicium
generis humani. Ex Praetoribus aeicom-
U2 miſſa-

308 Lib. III. Caup. I. De lurisprudentia noua

miſſariis binis vnum detraxit4). Mors prae-
matura fuit, cum biennium ac duos men-
ſes, vigintique dies tantum imperaſſet, eo
deſiderabilior, quod Domitianus frater ſuc-
ceſſit, Princeps exitiabilis atque flagitio-
ſiſſimus.

y) v. Bobierius in Diſſ. de Pontificatu Maximo Impera-

torum Romanorum FPrancogallice edita, qui demoſtrat

contra Pag. Crit. Bar. ad a. Chr. LXI. n. 6. vere eum
Pont ificem Maxw. fuiſſe, viuo patre, quamuis nomine
magis quam re, cum omnis poteſtas eſſet penes pa-
trem.

5⁵) L. 2. 9. 32. D. de Or. Iur.
. §. XLIV.
DoMITIANVS, anno Vrbis DCCCXXXIV,
Chriſti LXXXIII, imperium a lenitate et man-
ſuetudine exorſus, veluti alter Nero, ſenſim
a tam bonis principiis deſciuit, et ad naturae
ſaeuitiam rediit ). Hoſtis Chriſtianorum
acerrimus fuit u), auaritia vero ſic exarſit,
vt, quouis delatore, inprimis ſi quid contra
Principis maieſtatem factum dictumue dice-
retur, et viuorum et mortuorum bona diripi
iuberet. Familiarium atque etiam vxoris con-
jiuratione, in cubiculo trucidatus eſt anno
imperii XV. et die ſexto. Mortuum Senatus
non ſolum contumelioſiſſimo et acerbiſſimo
adelamationum genere lacerauit, ſed etiam
eradendos vbique titulos eius, abolendam-
que omnem memoriam, decreuit æ).
1) Suer.

Chriſti

In his

eites un
didit, na
fſaſtanuns

robarun
iniſtra

vitae ey

t. I

bierun

Dom

coect
Hrince
manſue
Netur,
cuman
flium
ſtatis e
mum
inperi
bus Pr
liberal

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 309

e. „) Fuer. Domit. c. 70.
nen⸗ 2) v. Pagi Crit. Bar. ad a. Cbr. 90.

) Suer. Domit. c. vlt. Vnde multi tituli hodie extant

0 nominibus eius eraſis.
ſuc.

iIin his prioribus XII. Caeſaribus, quorum
vitas Suetonius memoriae ac poſteritati pro-
runt didit, non niſi tres, Auguſtus, et vterque Ve-
niue ſpalianus, imperii genus ciuibus poſteritatique
F probarunt: ceterorum vero vita, atque ad-
miniſtratio plane tyrannica extitit. Itaque
vitae exitus etiam adminiſtrationi reſpon-

dit. IIIi ſua, hi violenta, vel oblata, morte
W, obierunt.
Wal⸗
nſim §. XIVI.
tune Domitiano occiſo, anno V. DCCCXLIX,
hnun Chriſti a. XCVI, ad imperium vocatus M.
it, cocGCEIVS NERVA), exacta iam aetate;
bltki Princeps bonus, et manſuetus adeo, vt etiam
ſce. manſuetudo atque lenitas in eo reprehende-
Girpi retur, atque contemtui haberetur. Itaque
con. Ccum annum vnum paullo amplius imperaſſet,
auno filium ſibi et Caeſarem et tribuniciae pote-
nitus ſtatis collegam et ſucceſſorem legit Traia-
imo num, qui tum apud Germanos exercitui cum
tiam imperio praeſidebat, propter virtutem omni-
danr bus probatiſſimum, et cariſſimum 2). Eius
liberalitatis atque munificentiae inſigne do-

G. U 3 cumen-

310 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia noua

cumentum eſt, egregium illud Edictum, ſub
initia imperii promulgatum 2), quo beneficia
ſuperiorum Principum omnia confirmauit.
Pueris puellisque per Italiam alimenta conſti-
tuit ?). Praetorem Fiſcalem inſtituit c), qui
jus inter fiſcum Principis priuatosque dice-
ret. Imperauit annum, menſes duo et no-
uem dies.

y7) Vitam Neruae expoſuit docto libello Io. Abraba⸗
mus Abasuerus, Brem. 1749.
2) Xipbilin. Lib. LXVIII. p. 771. Plin. Paneg. c. 6.
a) Extat ap. Plin. ep. X, 66.
b) Aur. Vict. in Neru.
c) L. 2. G. 32. D. de Or. Iur. quod inſtitutum cbwar⸗
zius V. C. ad Plin. Paneg. c. 36. refert ad Traianum:
male: vti docui in Tratano p. 32.

SF. XLVII.

Eo mortuo, T RAIANVS a. V. DCCCL,
Chriſti XCIX, Auguſtus factus eſt, imperium-
que tanta probitate, innocentia, bonitate, at-
que lenitate adminiſtrauit, vt, cum omnium
vna et conſentiente voce, tum Senatus decre-
to, Optimus adpellatus ſit d). Res, Domitia-
ni improbitate atque impotentia diſſolutas,
atque disiectas, legibus atque diſciplina con-
ſtrinxit rurſus, atque deuinxit; ita, vt tum
demum Libertas atque Salus rempublicam
reſpexiſſe videretur. Iudicium Praetoris Fi-
ſcalis a Nerua inſtituti, diligentius conſtituit,
meliusque fundauit g). Crimina maieſtatis

dela-

45

elotiones

etotiumn

noque er
inprimise

doris 60

ſtratus,

proninci
ſes ſex,

te, delinm

35) Vitame

Leyibut
9) Pir. BB

N.
V

legesgve
blicne ſte

eo inpri

ſturni ſe
uae tun
rerum ſo
dis idon
in ommnin
um er
omni in
conlciſe

ſicia
Muit.
nſti⸗
qui

ice.

tno⸗

Gralha.

4

.

wwhr⸗
amunm:

Cl,
fium
e, at⸗

Ninmn
jecre

mitin⸗
lutas,
con

ttum

licam
s Fi

Urut,

eſbris
Gele⸗

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 3.

delationesque compeſcuit; ad ſecuritatem
et otium vniuerſos et ſingulos vocauit; omni-
noque rempublicam denuo condidit. Belli
inprimis etiam gloria, expeditionibus, ac vi-
GRoriis Germanicis, Dacicis, Parthicis, illu-
ſtratus, fines imperii propagauit, adiectis
prouinciis. Imperauit annos XIX, men-
ſes ſex, dies quindecim. Obiit in Orien-
te, Selinunte. M

4) Vitam eius perſecutus ſum in fronte Commentarii 4
Legibus Traiani, ſ. Diuo Traiano.
e) Plin. Paneg. c. 30.

SECT. II
De Legibus.
§. I.
Mteo reipublicae ſtatu, rebusque ad

vnum delatis, neceſſe erat, iura quoque
legesque mutari ipſas: diuerſus enim reipu-
blicae ſtatus diuerſa iura deſiderat. Itaque in
eo inprimis Auguſtus elaborauit, vt nouo
ſtatui leges deſcriberet, ac iura eiusmodi,
quae tum vnius poteſtati conſentanea, tum
rerum ſummae apta, corruptelisque tollen-
dis idonea forent. Atque in eo quidem, vti
in omnibus nouis inſtitutis, callide admo-
dum et quaſi ſuſpenſo pede inceſſit, ne,
omni iure ciuili palam euerſo, inuidiam ſibi

coniciſceret. Id enim non ignorabat, ple-
ß 4 beru-

312 Lib. II. Cup. I. De iurisprudentia noua

beeulam fere libertatem ſuam in iuris legum-
que conſeruatione poſitam exiſtimare, ac
tum maxime commoueri, vbi penitus mu-
tari ſentiat id, in quo propemodum omnem
libertatem ſuam ponere ſoleat. Itaque, quae
manifeſta corruptela laborarent, vel vtilitatem
conſpicuam haberent, ita, vt etiam imperiti
neceſſitatem legislationis intelligerent, ea pa-
lam legibus ad populum latis promulgatisue
conſtituere: quae autem tam claris neceſſitatis
vel vtilitatis ſignis impreſſa ac notata non eſ-
ſent, ea aut magiſtratuum iurisdictioni trade-
re, aut reſponſis prudentum permittere: alia
autem ſuis conſtitutionibus quaſi commen-
dare. Atque eam fere rationem ſequentes
Caeſares tenuerunt. Iam hic quidem de Le-
gibus ad populum ab Auguſto Tiberioque la-
tis agemus. Nam poſt Tiberium nulla Lex in
comitiis populi lata ac iuſſa reperitur.

5. I.

Ac primum Auguſti Leges trademus esas,
quae certo anno Conſulibusque ſuis adſignari

poſſunt: tum deinde eas exponemus, quae ne

vlla quidem temporis nota inſignitae ſunt.
Anno igitur DCCXXXVII, C. Furnio et C.
Iunio Silano Coſſ. a) lata eſt Lex IvLIA, de
adulteriis, qua id inprimis egit Auguſtus, vt,
cum vellet ciues ad contrahendas iuſtas nu-
ptias

4.

asadi,
re tclret,
(iles vel
don ſolun

omninoe

mumeſt,1
nonalien
quamvis

eritple

e zudiet

ceteris

Legis fil
tio in
diae pan
Achalteri⸗

lam, cun

rum /),
4) . H
4) lande
guae me
adluſt, el
Geron.
Nam ſan
Nelia te⸗
4 V. H
Oecap⸗
1 n
eſſic
Aliiaute
tuun fiif
1 4b. bo
oraj

ab Auguſto vcque ad Hadrianum. 313

ptias adigere, a quibbus eos nimium abhorre-
Cc

re ſciret, ante omnii cauſas eas tolleret, quae
. ciues vel deterrererit, vel retinerent. Itaque
nnem non ſolum de adulteriis ac ſtupris, de lenocinio,
quue omninoque de pudicitiab), hac in Lege cau-
mtem tum eſt, ſed etiam de fundo dotalieg) a marito
peii non alienando, oppignorandoue 2). Vnde,

et. gquamuis à potiſſimo capite Lex Iulia de adul-
tde zeriis pler umque adpelletur, ſaepe tamen Lex
Etuts de pudicitia, de fundo dotali, de ſtupris, et
one. a ceteris capitibus, nominatur. Poena huius
mde. Legis fuit e), in mulieribus quidem, relega-
da tio in inſulam, cum publicatione dimi-
mmen. diae partis dotis, et tertiage bonorum; in
gentes adulteris vero viris, relegatio item in inſu-
leLe. lam, cum publicatione dimidiae partis bono-
el. rum ).
An 2) v. Hofmann. Comm. ad Leg. Iul. de adult. cap. II. p. 50o.

*) Eandem enim eſſe exiſtimio Legem Iutiam de pudicitia,
quae memoratur ap. Suet. Aug. c. 34. et in L. 9. C. de

adult. cf. L. 29. §. J. D. eod. Neque mouet, quod apud
Sueten. l. c. coniunguntur de adulteriis et de pudititia.
6 eas, Nam ſaepe lex vna duos habet indices: v. c. Lex Cor-
1s (d,; nelia teſtamentaria, numaria apud Cic. Verr. I, 42.
gnart ₰dD) v. Heinecc. Comm. ad Leg. Pap. Popp. II, 19. Atque
nene hoe caput ſolet a veteribus ICtis vocari Lex Iulia de fun-
ſuot 4 do dotali, vnde ab Intt. ſingularis de fundo dotali Lex
ð efficta eſt, v. c. ab A. Auguſtin. de Leg. h. I. aliisque.
det C. Alii autem de fundo dotali in Lege Papia Poppaea cau-
, . D tum fuiſſe putant. perperam. v. Heinecc. Comm. ad Leg.

Pap. Popp. l. c.
us, 49) baull. Sent. II, 5. cf. L. 2. O. 72. 13. 74. D., de fund
is . dotal.

ptis

U 5S5 ec) Paul.

N

3 4 Lib. III. Cap. I. De lurieprudentia noua

e) Paull. Sent. II, 26. /4 qui vnin eſt ex tota antiquitate
locus de poena huius Legis. v. ibi Iner. et Ger. Noodt.
Dioclet. et Maxim. c. .
F) De Lege hac ſcripſerunt Briſonius et To. Guil. Hof-
manna. e

= §. III.
Anno V. DCCXLV, Coſſ. T. Quinctio
Criſpino et Caeſare Germanico, lata eſt ab
altero Conſule Lex QvVINGTIA, de poe-
nis eorum, qui riuos, fiſtulas, caſtella, la-

cus, aquarum publicarum violarint vel cor-

ruperint: quae Lex integra extat apud Fron-
tinum g).
g) Frontin. de aquae duct. u. 120. P. 278. ed. Polen. Reines.
Inſer. VII, 10. illuſtrauit eam egregie Cel. Poleni ad
Frontin. lI. .. —-ð
§5. IV.

Anno V. DCCLVI, a. Chr. III, a Coſſ.

Sex. Aelio Cato et C. Sentio Saturnino, roga-
ta eſt Lex AELIASENTIA, de manumiſſo-
nibus, et conditione, et differentia manumiſ-

ſorum. cuius multa capita fuerunt, collecta
ab Heineccio b). Pertinebat ad coercendam

manumiſſionum licentiiam.
25) Heinecc. Ant. Iur. I, 6. p. ö. JJꝗ. de eo capite, que

minor NXX. annis vindicta manumittere iuſſus eſt. v.

Gebauer III. Excurſ. III. ad Ord Inſt. p. 226. ſijq.
Eadem fuiſſe cautum, vt liberi, ex impari matrimonio,
deterioris parentis conditionem ſequerentur, putat

Nordkerk. V. C. Obſ. c. VIII. p. 153. .à. ⸗

. §. v.

.

Anno
Aemilio,
WIIA, d
tandums
tum ex 6
quandoa
ne leue
celimahe
Penderel
Agnatis,
bus 6.
Male no⸗
dudi co
¹) Dio 6
9) Doe
myra.

AlIlulſtr
Com.

Rec. X
dicta in
transac
) L
legencn
mae, au
F h 21

Ann
ni G

H ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 315

Anno V. DCCLIX, a. Chr. VI, Coſſ. M.
Af Aemilio, L. Aruntio ?), promulgata eſt Lex
IVLIA, de viceæfima hereditatium, ad locuple-
tandum aerarium militare, ab Auguſto inſtitu-
indo tum ex Caeſaris commentarüs, cum et ali-
el bd gquando ante fuiſſet conſtitutum id vectigal, ſa-
.. ne leue nec moleſtum. Cautum ea erat, vt vi-
1, u. ceſima hereditatium, legatorum, in aerarium
ur. Ppenderetur ab omnibus, exceptis proximis
ron. agnatis, (7Xατααιοασεινο et pauperi-
bus ½). Ceterum ciues tantum obligabat .).
„N. Male nonnulli vocant Legem Viceſimam, in-
eid ducti corruptis locis m) Digeſtorum.
5) Dio Caſ- Lil. LV. p. 565.

½) Dio Caß. l. c. Plin. Paneg. c. 37. v. Salmaſ. de Foen.

„ T'rapez. p. 040. 643.
Col. llluſtrarunt hanc Legem Fr. Ramos del Manzano in
Comm. ad Leg. Pap. Popp. Lib. J. c. 7. 4. I. V.
,1od.. Teſ. Meerm. Fr. Balduinus, P. Burmann. de Vedkig. P.
umiſtr. R. c. XI. ef. Wieling. Lect. Iur. Ciu. II, 322. quaeque
anumi. dicta ſunt a me in Traian. p. 22. ſq. et in Diſ. de

transatt. ſuper controuerſ. non cogniris zeſtamenti tabu-
collecta i, Lipſ. 7782.
cendim nm) L. 3. D. de transact. et L. 32. de religioſ. vbi haud dubie
legendum eſt vel Legem 'iceſinariam, vel Legem Viceſi-
mnmae, aut viceſimarum, v. I. F. Gronou. de Pec. Vet. III
ie d 1. p. 278. ſcd.
226 4. S§S. VI.
Ntrimonio,

Anno V. DCCLXI, a. Chr. VIII, a C. Ca-
ninio Gallo, et M. Furio Camillo, ſuffectis

V. Con-

—

5816 Lib. III. Cap. L De lurirprudentia noua

Conſulibus, lata videtur n) Lex FVSIACA-
NIN IA, de numero ſeruorum teſtamento munu-
mittendorum o) ad coereendam manumit-
tendi licentiam item comparata.
9) v. Reiz. V. C. ad Theoph. Inſt. de Leg. Fuſ. Canin. p.
77. et Ritter. V. C. in epiſtola ad Reizium V. C. in Add.
ad Theoph. Reizii.
⁶) Inſt. de Leg. Fuſ. Can. toll. Vlpian. Fr. I, 24. Paull.
Rec. Sent. IV, F. Cai. Inſt. II, 2, 7. Scripſit de ea Diſ-
ſertationem Erbr. Gerbardus len. 1708. quae tamen

magis ad politicas eius Legis rationes ſpectat. cf. Ma-
ianſ. Diſput. Iur. IIIl. quae eſt de Lege Fuſia Caninia.

§. VII.

Omnium nobiliſſima Lex eſt IvLIIA et PA-
PIA POPPAEA, de maritandis ordinibus, quae
maximas in vniuerſam iurisprudentiam mu-
tationes intulit: cuius iam origines diligen-
tius ſunt perſequendae. lIam ſub initia impe-
rii Auguſtus eam ferre cogitauerat, cum et
ipſum Caeſarem Dictatorem idem conſilium
habuiſſe ſciret. Sed fruſtra fuerat. Itaque
anno DCCXXXVII, poſt Legem de adulte-
rüis, eam ſeuerius emendatam †) rogauit: ſed
Perferre non potuit prae tumultu recuſan-
tium. Pertulit eam deinde, conceſfſa trien-
nü, et poſtea bienni, vacatione, lenitaue
et ademta parte poenarum, auctisque prae-
miis, an. DCCLVII. Atque haec eſt Lex
VLIA, de maritandis ordinibus, quae prae-
miis poenisque propoſitis ciues ad matrimo-
nia

nia iun
gere Ve
eam ab

1. Chr

et

1 eſt
tius a

lja et!
va cap

, Ge

Iuque
Rovn
guli c

pellan
tamgr

ducori

) Ber
p
legen

Di

ter ey
„)le⸗
les
4
Legil
puern
Luur
clius
niV.0
guig
optim

004

4A C

Men

numit.

Cnit ,.
in As.

4. Peull
e ea il⸗
e tamen
cl. M.
Cuninion

et N⸗
quee
mn mu⸗
gilgen⸗
1impe
cuin et
nſlium
ltaque
adulte⸗
lt: ſed
reculan⸗
la trien⸗
leniraue
je prae⸗
eſt Lex
ge prae.
natnino.
ni

ob Auguſto vsque ad Hadrianum. 317

nia iuſta contrahenda vel adlicere, vel adi-
gere volebat. Poſtea vero, cum Equites
eam abrogari flagitaſſent, anno V. DCCLXII,
a. Chr. IX, eius iuſſu a M. Papio Mutilo,
et QC. Poppaeo Secundo, Coſſ. ſuffectis, la-
ta eſt Lex PAFPIAPOPFPAEA9)- de mari-
tandis ordinibue, in qua cum Lex lIulia ſeue-

rius ac diligentius ſancita eſt, vnde Lex Iu-

lia et Papia Poppaea dicitur, tum multa no-
ua capita ad locupletandum aerarium adie-
cta, de caducis, vacantibus, ereptitiis, aliisque.
Itaque eius duae potiſſimae partes, nuptia-
lis vna, et altera caducarie, fuerunt. Sin-
gula capita ſaepe Legis luliue nomine ad-
pellantur pro more veterum Ctorum;
tamquam Lex Iulia decimaria, Lex Iulia ca-
ducaria r).

p) Suer. Aug. c. 34. quo loco male Heinecc. Comm. Leg. Pan.
Popp. I, 3. legit: cum ſeuerius mandaſſet. nam mandare
Legem non dicitur. v. Erneſti V. C. ad Suer. l. c.
9) Dio Caſſ. Lib. LV L. p. 5758. Hiſtoriam Legis diligen-
ter explicat Heinecc. Comm. ad Leg. Pap. Popp. I, 3.
y) Legem hanc illuſtrarunt Fr. Balduinus in Comm. de
Legibus, B. Briſſonius de Iure connubii, Ligſius ad Tac.
A. Excurs. A. Augiſſtinus de Legibus, ceterique, qui de
Legibus ſcripſerunt. Omnibus tamen palmam praeri-
puerunt Triumuiri doctiffimi, Jac. Gotbofredus in
Quatuor Font bus luris Ciuilis. Fr. Ramos del Manzano,
cuius de hac Lege Commentarius inſertus eſt Meerman-
ni V. C. Tbeſ. Iur. C. er Can. I. V. et denique Heineccius,
qui, quoniam capita diligentiſſime diſtinxit, ordinemque
optime reſtituit, principatum mereri videtur.

§. vIII

318 Lib. III. Cap.I. De lurisprudentia noua
F. VIII.

Cum vero haec L ex in Ilurisprudentia Ro-
mana omnium nobiliſſima ſit, et iurispruden-

tiam in multis capitibus vehementer immu-
tauerit, adeo, vt ius Romanum nemo recte

cunduin Heineccium hic adiiciendam pauta

LEX

IVLIA ET PAPlA POPPAEA

PARS PRIMA
NVPTIALIS.

CAPVT I.

De Senatorum eorumque liberor umn
nuptiis.

* G SENATOR EST, QVIVE FILIVS
NEPOSVEENFILIO PRONEPOSVE
EX FILIO NATO, CVIVS EORVM EST,
ERIT, NE QVIS EORVM SPONSAMVNO-

REMVE SCIENS DOLO MALO HABETO
LIBERTINAM, AVT EAM, QAE IPSA

CVIVSVE PATER MATERVE ARTEMLV-

PDICRAM FECIT, FECERIT. (Gothofr. ad.
dit: Iem eam quas Rolam c pore usghun
Jacit, fecerit.)

1

NEVEH

NIE

EX F

klIII9
ihst,
TIM

perſpicere poſſit, niſi qui eam animo perce- oy

perit, totamque imbiberit, ipſam Legem ſe-

10

MdAl
RN !1

505
LIcI
Ue ex
dele⸗
1 %

uxe,

fum

CVA

(Cot
IIN

1N.
der⸗
nmn⸗
rede
erce⸗
n ſe⸗
punr.

EA

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 319

NEVE SENATORIS FILIA NEPTISVE
EX FILIO PRONEPTISVE EXN NEPOTE

FILIA NATA, LIBERTVINO, EIVE, QCVI

IPSE„ CVIVSVE PATER MATERVE AR-
TEM LVDICRAM FACIT, FECERIT,
SPONSA NVPTAVE SCIENS DOLO MA-
LO ESTO, NEVE QVIS EORVMN PDOLO
MALO SCIENS SPONSAM VXOREMVE
EAM HABETO,

L. 62. D. ad L. Falc. L. 5. 6. et 7. de Senat. L. 22. de Szat.
hom. L. 207. de R. I. L. 4. de colluſ. des. L.6. de iur. aur
ann. L. 120. de E. §. L. 32. 49. 47. er 49. de Rir. nuprt.

L. g. de agn. et alend, lib.
CAPVT fI.
(Gothofr. cap. I.)
De ingenuorum nuptiis.
ONIBVsS reliquis INGERNVISs, PRAE-
TERSENATORES EORVMQVE LIBE-
ROS, LIBERTINAM VXOREM HABERE
LICETO, neue quid eis, qui duxerint, liberis-
ue ex eo matrimonio natis, fraudi ignomini-
aeue eſto. (Gothofr. Caeteris ingenuis liberti-
nas vxores ducere ius eſto, neue quid eis, qui eos
duxerint fraudi ignominiaeue eſto, liberiue eo-
rum legitimi ſunto.)
Aſt ne quis ingenuus EAM QVAE PALAM
QyAESTVM CORPORE FACIT FECERIT
(Gothofredus haæc ſuperiori capiti intexuit).
LENAM, A LENONEMANVMISSAM, AVT
IVDI-

30 Lib. III. Cap. I. De lurisprudentia noua

IVDICIOPVBLICODAMNATAM, AVT IN
ADVLTERIODEF'RFEHENSA M, ET QVAEE-

VEARTEM LVDICRAM FACIT FECERIT,

ſponſam vxoremue ſciens dolo malo habeto.

L. 23. et 43. D. de rit. nupt. L. g. de colluſ. deteg.
CAPVI III.
(Gothofr. cap. II.)
De ſexagenariis, quinquagenariis,
Nadonibus.

mrtes puberes virique potentes matrimo-

nium liberorum quaeſundorum cauſa in-

ire tenentor. (Gothofr. haec omiſt. 4) Sexage-
narii maſculi, quinquagenar iae feminae et

SPADONES a poenis huius legis liberi ſunto.

(Gothofr. Nexagenario maſculo, Tuinquagena

riae feininaeæ nuptis. contrabere ius ne &to;

Poſt eos tantum annos coniuges poenis huius le-
gis ſolunntor, SPADONIVS item nuptias con-
trahere ius ne éto.)
L. 3. Ll. de probat. L. 2t. de V. §.

CAPVT IV.
(Gothofr. omiſit.)

De concubinatu.

Quas peirſonas per hanc legem vxores ha-
— bere non licet, eas concubinas habere
ius eſto: ingenuam honeſtam in concubi-

natu habere ius ne eſto.
L. 1. D. de concuhin.
CAPVT

.

x

ieit,
enni⸗
wvr. L.
minis
Et ſer
fedas

M.n.
leget,
et hi⸗

dit,e

1.y

nuptia

ſocer

Lunro
ueen

imo.
1in.
Alge⸗
ſe et
Into.
Ned.
N0n
uele.
NE.

ha-
bere
cubl⸗

PV

ab Auguſto veque aud Hadrianum. 321

CAPVT V.
(Gothofr. cap. III.)
De ſponſalibus.
Gponſam poſt H. L. decenni minorem nemo
habeto, deſponſam intra biennium do-
mum ducito, ni duxerit, praemüs maritorum
ne fruitor. (Gothofr. Quicuuque ſponſam ha-

bebit, vltra biennium vam ne babeto, qui vltra
biennium babuerit, pruemiis muritorum ne frui-
tor. Decenni minorem ſponſam ne habeto.); Fe-

minis a morte viri biennii, a repudio anni

et ſex menſium vacatio eſto. (Addit Gotho-

fredus: Pontifex Max. arbitrotu ſuo virgines
XX. non maiores quam A. annos natas epopulo
logat, ſortitioque in concione exeo numerofiat,
et cuius virgo ducta erit, eam pontifex max. ca-

diat, eaque Veſtae ſiat.)

L. 17. de ſponſal. L. 29. de poen.
CAPVT VI.
(Gothofr. cap. IV.)
De poenis iniuſtarum nubtiarum.
Si qui ſcientes dolo malo aduerſus hanc le-
gem coierint, (Gothofr. & qui ſciens D.
M. contra hanc legem impares, vti ſupra dictum,
nuptias contraxerit,) nec vir, nec vxor, nec

ſocer ſocrusue, nec gener nurusue intelli-

guntor: (Gothofredus baec omittit) liberi
quaeſiti natiue legitimi et heredes ſui ne
X ſunto;,

322 Lib. III. Cap. lL. De Iurisprudentia noua

ſunto, neue parentibus proſunto: neque Hx-

REDITATEM, QVAE EISLEGE OBVENE-

RTT, legatumue ipſi coniuges neque inter ſe

quidquam capiunto: mortuaque muliere dos

caduca eſto.
L. no. et 146. de V. §. L. o. de adquir. ber. 1. F. de iur.

er fact. ignor. L. 4. de zeſt. L. 37. de op. libert. L. 38.

de mort. dansſ. don.

CAPVT VII.

De pr. inilegiis maritorin et parentunm in
gerendis hbonoribits.

Qu (Gothofr. hic praemittit caput ſequens et

quam collega, aut in ſua poteſtate habebit,
aut bello amiſit, ei priori ex conſulibus fa-

ſces ſumendi poteſtas eſto: ſi Par vtrique nu-

merus liberorum erit, maritus, aut qui
in numero maritorum eſt, praefertor: ſin

omnes et mariti et patres erunt, tum, qui

maior natu erit, faſces prior capito.
L 10. D. de ſponſ. L. 30. de rit. nupt.
CAPVT VIII.
(Gothofr. cap. VII „

De eorundem priuilegiis in betendis
honoribus.

Qi candidatorum plures liberos ſecundum
HI. L. habebit, praefertor: petentibus-

due honores SINGVLI ANNIPER SINGV-

L0S V

105 l.
hao⸗

Pet teret

lue o⸗

L. ni.

Dei⸗

Cii

N.

Fier)

illud huic ſeptimo iungit) plures liberos, N
ulncns

Mumi
El.

ſadus
tin,
tium G

ue r.

VENIL-

interſe

re dos

. de iur.

ert. L. .

Dn in

entet
Weros,
abebit,
bus fr⸗

gue n⸗

gut qui
tor: ſin

m, ul

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 323

LOS LIBERTOS DEMITTVNTOR, eisque

honores citius, quam per leges annarias licet,

petere ſine rRAVDE SVA liceto. (Gothofr.

boc poſtremum comma omiſit.)
L. iz. D. de V. & L. 2. de min.

CAPVT IX.
(Gothofr. cap. VIII.)
De immunitate ob liberorum numerum.
Qi ſecundum H. L. liberos tres ROMAE
NATOSINGOLVMES, (Gothofr. ſuper-
. . . .1 .
Ktites) qui quatuor in Italia, quinque in pro-
uincus habebit, omnium munerum perſona-
lium immunitatem habeto.
L. 16. D. de prob. L. 147. de V. & L. ar. de rit. nupt

CAPVT X.
(Gothofr. cap. IX.)
De ire LQuiritium ob liberos con-
ſequendo.

Latinus, cui ex Latine filius filiaue natus
nataue, et ANNICVLVS ANNICVLAVE

factus factaue erit, (Gothofr. addit: Art la-

tina, OTER ENIXNA FVERIT) iura Quiri⸗
tium conſequitor.

L. 52. de legar. II. L. 44. de F. &

Xx CyyPVT

Ir

344 Lib. III. Cap. lI. De lurisprudentia noua

CAPVT XI.
(Gothofr. cap. X.)
De liberatione liberti ab operis ob
liberos.
r LIBERTINVS DVOSPLVRESVE LI-
-BEROS A SE GENITOS NATOSVE
IN SVA POTESTATE HABEBIT, PRAFE-
TER EVM, QVI ARTEM LVDICRAM FE-
CERIT, QVIVE OPERAS SVAS, VT CVM
BESTIIS PVGNARET, LOCAVERIT, N E
QyIS EORVM OPERAS, (Gothofr. omittit
operaz) DONI, MVNERIS, ALIVDVE QVID-
QyAMLIRERTATISCAVSSA PATRONO,
PATRONAE, LIBERISVE HORVM, DE·
QVIBVS IVRAVERIT, VEL PROMISERIT
O BLIGATVSVE ERIT, DARE, FACFEREF,
PRAESTARE DEBETO. ET SI NON kO-
DEM TEMPOREDVOIN POTESTATEHA-
BEBIT, VELVNVM QVINCVENNE M, O PE-
RARVM OBLIGATIONELIBERATOI.
L. g. et 37. D. de oper. libert.
CAPVT XII.
(Gothofr. cap. XI.)
De mulierum liberatione a tutela ob
numerum liberorum.
ngenua TrER kNIXA Vel ius trium libero-
rum conſequuta, libertina quatuor libe-
rorum iure tutela liberator. Eidem ſine pa-
troni auctoritate, dum pro numero libero-
rum ſibi ſuperſtitum virilem partem ei relin-

quat⸗

guat, de
dus: In
tela; .d
troni i
Goritut
ceto, ei.
onn e
1. 1571.

N 1
11
TRON.
18SE
NVBE
terlac
Contre
50 T
VLT
lterg
VXOR
6EXNI
ne gie
ia g
incon⸗
1e,
Natua
L

Vk Ll.⸗

108VI
PRAL⸗
4M FE-
TCVM
r, Nr
ommittit
OVlo-
R0N0,
A, dͦ
I8tNIT
AeEIh
0N E0-
TE H.
MoP-
0 N

ab Auguſto vaque ad Hadrianum. 325

quat, teſtari fas eſto. (Paullo aliter Gothofre-
dus: Ingenua trium liberorum iure legitima tu-
tela; libertina quatuor liberorum iure tutela pa-
troni liberantor, ideoque iam absque tutoruth au-
Goritate teſtari eis, resque ſuas adminiſtrare R-
ceto, eisque, quibus quid ita datum legatumue,

ecam pecuniam ſine fraude ſua capere liceto.)
Læ nz. D. de V. &

CAPVT XIII.
(Gothofr. cap. VI.)
De diuortio libertae probibito.
x« DIVORTII FACIVNDI POTESTAS
LIBERTAE, QVyVAE NVFPTA EST PA-
TRONO, QVAMDIV IS EAM VXOREM
ESSE VOLET, NEVE INVITOILLO ALII
NVBENDI POTESTAS ESTO. (Longe ali-
ter lac. Gothofredus: ſi ſeæundum H. Inuptide
contradae fueriut,; DIVORTII FACIENDI
POTESTASLIBERTAE; QVAEPATRONO
NVPTAEST, INVITOPATRONO cuiqu
altero connubii ius, QVAMDIVPATRONVS.
VXOREM EAM ESSE VOLET, NE ESTO.
GENER SOCGERVE inuiti in révs teſtimonium
ne dicunto. Liberta, quae patroni voluntate nu-
pta erit, operarum obligatione liberator. Queé
in concubinatu patroni erit, ab inuito eo diſcede-
ne, alterique ſe in matrimonium vel concubi-

natui dare ius eſto.)
L. vlt. D. de diuort. L. 29. 27. 45. et o. de rvit. nupt.
L. 4. de iur. aur. ann. L. 2. de concabin. L. 36. ſolut. mati.

X 3 GAPVT

26 Lik. II. C I. De nr: uidentia nona

CAFPVT XIV. “
(Gothofr. V.)

De tutore mulieri gotis carcſa De
J dando.
Ei mulieri virginiue, quam ex H. L. nubere em
oportebit, tutor ad DOTEMDANDAM, e

DICENDAMPROMITTENDAMVE, ſi legi- amiſtau
timum tutorem pupillum habeat, (Gotho- mun(
fredus: legitimum tutorem non eleas) a (imass 4
pracrore vrbano dator. L.4.
Lor. D. de de iur. dot. eh

CrkPVT XV. ð
(Gothofr. XII.)
De iure decimam cupiundi nomine De
matrimonii.

iro et vxori inter ſe matrimonii nomine Pren
decimam capere ius eſto. ig
1: 2;.D. guando dier legat ced. L. 6&z. et &7. ad L. Fale. (Goth

cAPVT XxV. Mern
(Gothofr. XII.) EEnc.
De decimis pro liberorum numero ks
adiiciendis.

i ex alio matrimonio liberos ſuperſtites ha-
bebunt, praeter decimam, quam matri-
monii nomine capiunt, (omittit hoc comma
lIac. Gothofredus) totidem decimas Ppro nu- Ile
mero liberorum capiunto.
L. 62. D. de condit. et demonſtr. En

CAPVT

lubetre
dan
lley.

t) 4

Mer

iesa-
matti
commu
bro

otno. num (Gothofr. nonum) diem amiſſi duas de-

legatis.

CAPVI

ab Auguſto vsque ad Hadrianam. 227

CAPVT XVII.
(Gothofr. XII.)
De decimae cupacitate ob communem
FKilium amiſſfum.
dem communis filius filiaue poſt nominum
diem, (Gothofredus: nouum diem) amiſſus
amiſſaue decimam adiicito, duo poſt nomi-

cimas adiiciunto.

L. . D. de V. & L. . de capr. et poſtlim. L. 208. et sog.
de R. I. L. o. de his qui ſui vel al. iur. L. vlt. de adopt.

CAPVT XVIII.
(Gothofr. cap. XII.)

De vſufructu et parte proprietatis

raeter decimum etiam vſumfructum ter-
tiae partis bonorum coniugis praemortui,
(Gothofr. partis bonorum eis) et quotcumque
liberos habuerint, eiusdem partis proprieta-
tem capere ius eſto.
L. 209. D. de vſufr.
CAPVT XIX.
(Gothofr. XII.)
De praelegato dotis.
oc amplius mulieri, praeter decimam,
Aqgotem legatam ſibi petere, ius eſto.
L. 5z. D. de legat. II. B
X4 CAPVT

328 Lib. IIl. Cap. 1. De ri 1 udentia noua

CAbPV T XX.
(Gothofr. cap. XIII.)

De ſolidi capacitate inter conduges ob
getatem.

Jiro et vxori ſolidum inter ſe capiundi ius
eſto, ſi vterque vel alteruter nondum eius

aetatis ſit, qua liberi ex hac lege exiguntur.
CAPVT XXI.
(Gothofr. cap XIII.)

De Jolidi capacitate ob diuturnitatem
mMmatrimonii.

len ſi vtrique finitos H. L. annos in matri⸗

monio exceſſerint, ſolidum i inter ſe Cahr-

undi ius eſto.
CAPVT XXII.
(Gothofr. XIII.)
De ſolidi capacitate ob cognationem.
Item ſi cognati inter ſe coierint, vsque ad
ſextum gradum, eis ſolidum inter ſe capi-
undi ius eſto.
CAPVT XXIII.
(Gothofr. XVIII.)

Deſuai capacitate ob abſentiam roig.
catſa.

Si vir abeſt reipublicae cauſa, donec abeſt,
et intra annum, poſtquam abeſſe deſiit, li-·
bera

ler

bera
eſto.
lſt
4 ½

„ 1.

ſt

tnu
tr
u

C

Eſeils
mhot

Rum
Uen,

. bera

ci ius

meius
untur.

ten

matri.
ae

M.

ue 4d
ſe Ar.

reiy.

delie li

ab Auguſto vrque ad Hadrianum. 329

bera inter eum et vxorem teſtamenti factio
eſto. (Gothofred. S vir commodi ſui cauſaæ
abſit, ex honis vxoris ſuae ſolidum ne capito.

At ſe ine detreldlatisne reipublicae cauſa derie 8
X, T. N.)

CAPVT XXIV.
(Gothofr. XIII.)

De ſolidi capneitate ob liberos.

Item qui filium filiamue communem ſuper-
ſtitem habebunt, aut quatuordecim anno-
rum filium, vel filiam duodecim, vel qui du-
os trimos, vel tres poſt nonum diem, aut
qui intra annum et ſex menſes etiam vnum
cuiuscumque aetatis impuberem amiſerint:
eis ſolidum inter ſe capiundi ius eſto. (Go-
thofredus alio plane ſenſu: Vel Ener poft no-
num diem amiſerint, intra annum tamen et ſex
menſes. Etiam vnus cuiuscumaque aetatis impu⸗
bes amiſſus ſolidi capiundi ius praeſtato.)
L. 5. et O. D. de vulg. et Nupill ſubſt. L. 32. de F. F.

CAPVT XXV.
(Gothofr. XIII.)
De ſolidi capacitate ob poſtumum.
Item vxori, quae poſt mortem viri intra de-
cem menſes ex eo peperit, ſolidum ex bo=
nis eius capiundi ius eſto.
L. 133. D. de V. §

xN 5 C,-APVT

330 Lib. II. Cap. I. De lriuprudentia noua
CAPVT XXVI. AIn

(Gothofr. XIII.) “ turmu
De ſolidi capacitate ob ius liberorum.
Item qui quaeue ius liberorum (Gothofr. t⸗
communium liberorum) a ſenatu (Gothofr.
a populo) impetrauerint, ſolidum inter ſe ca-
piunto. l D
CAPVT XXVI.
De ſolidi capacitate patris ſolitarii ex alte- Nnn
ürrias teſtatnento. ke

x aliorum teſtamentis PATER SOLITA-
NIVS ſolidum capito. ðBð
L. 27. D. de ber. inſtit.

CAPVT YXVIII. 1

(Gothofr. XIV.): W
tem ſoemina ingenua; ſi tres liberos habe- A
Deit, er libertina, ſi quatuor, ſolidum ex non
aliorum teſtamentis capiunto.
CAPVT XXIX. 1

(Gothofr. XVII.)
De legato ſub conditione caelibatus
i quis caelibatus aut viduitatis conditionem
heredi legatarioue iniunxerit: heres lega-
tariusue ea conditione liberi ſunto, neque eo
. minus

hofr.
hofr.
ſecc.

AIle.

ITM

luabe⸗
um ex

ts

tionem
eslege⸗
ue. 0

inus

ab Auguſto vsque od Hadrianum. 331

minus DELATAM HEREDITATEM lega-
tumue ex H. L. conſequuntor.
L. yr. D. de V. §. L. 6. et &. de cond. et demonſtr.
L. g.. de donat. inter vir. et vor.
CAPVL XXX.
(Gothofr. XVI.)
De iure iurando libertis remittendo.
Gi patronus ius iurandum liberto in hoc im-
poſuerit, ne vxorem ducat, vel libertae,
ne nubat: ius iurandum illud permittitor, nu-
ptiasque ex H. L. contrahendi, liberto liber-
taeue ius (Gothofr. et poteſtas) eſto.
L. 14. D. de iur. patr. L. 37. qui et a quib. manum-
CAPVT XXXI.
(Gothofr. omiſit.)
De iure adfinitatis inier vitricum etc.
Adfinitas , praecerquam inter nouercam et
priuignum vitricum et priuignam, nec
non sSocERVM SOCRVMVE et GENERVM
NVRVMVYE, morte diuortioque ſoluitor.
L.5. D. de grad. et adfin. L. 130. de V. §. L. yv. de teſt.

CAPVT XXXII.
(Gothofr. cap. XVIII.)
De priuilegiis abſentium reipublicae
Qi REIPVBLICAE CAVSA ſine detrecta-
tione abſunt, donec abſunt, et intra an-

332 Lib. I. Cap. l. De lurisprudentia noua

num, poſtquam abeſſe deſierunt, vacatio-
nem legis habento: Reliqui, qui ſui commo-
di eauſſa abſunt, poenis ex hac lege tenen-
ter. (Gothofredus hic demum locum fuiſſe
putot capiti, quod ſupra dedimus, XXI. V.)

L. 5. 20. 37. et 38. D. ex quib. caig maior. L. 23. de reb. dub.

L. O. de ann. legat.
CAPVYT XXXIII.
4 (Gothofr. cap. XIX.)
De indulgentia ſenatis.
Qi cui ſenatus gratiam huius legis faciet, ei
nuptiae iuſtae, liberique legitimi ſunto, et
omnia praemia ex H. L. capere ius eſto. (Go⸗-
thofr. St cui populus prohibitas H. I. nuptias
contrabhere permiſerit: nuptiaé legitimae ſun-
to, neué quid ei, 9g4i buiuscemodi nuptias con-
traxerit, Fraudi ignominiueue eſto.)
L. 37. D. de rit. nupt.
CAPVT XXXIV.
(Gothofr. cap. XXNX. XXI. XXII.)
De diuortii modo et poena.
Goluro citra culpam vxoris matrimonio, ſi
mulier ob mores viri diuertit, vir eam do-
tem, quae annua bima trima die reddi debet,

ob maiores mores praeſentem; propter mi-

nores ſenum menſium die reddito. Quod ad
eam dotem, quae praeſens reddi ſolet, et do-

tale praedium Italicum, et yIDAVID EX
BONIS

et, ei
0, e

(Co⸗

Aptiat

ſur.

44

1io, 4
go⸗
debet,
ter ni-
Coded

e 1 .

1 e
z0NIS

ab Auguſto vique ad Hadrianum. 333

BONIS VXORIS vel libertorum eius AD
EVM PFERVENIT, VT ET, SI DOLO MA-=
LO FACTVM ERIT, QVO MINVS TPER-
VENIRET, QVANTA PECVNIA ERIT,
T ANTAM ipſfe eiusue heres PECVNTA M
DATO, et vir ſimul fructum quadriennii
praeſtato. Sin mulieris culpa diſcidium
factum: morum quidem nomine mari-
tus, grauiorum quidem ſextam; leuiorum,
octauam dotis partem retineto. (Gothofre-
dus plane aliter: Cap. XX. Fundum dotalem
Italicum maritus inuita vxore ne alienato, neue,
conſentiente ea, obligato. Cap. XXI. ſoluto citra
culpam vxoris matrimonio, vir, quidquid eX vu
ris eiusue libertorum bonis ad EVMFPERVENIT
AVT DOLO MALO EIVS FACTVM ERIT;
QyO MINVS PERVENIRET, tam ipſe, quum

beres eius, QVANTAPEGVNIAERIT, TAN-=

TAMPECVNIAM VXORIDATO. Cap. XXII.
Dedotis repetitione et retentionibus, vt exiſtimo.)
L. 97. et 30. D. de V. S§. Li &α§ſolut, matr. dos quemadm.

Pet. .
L. 33. et 49. de rit. nupt. L. 7. de cenſ. L. 8. de capein. et

poſtlim.
CAPVT XXXV.
(Gothofr. XV.) “
De cogendis parentibus;, vt liberos
elocent.
LIBEROS QVOS HABENT IN vo-
TESTATE INIVRIA PROHIBEBVNT,
DVEE-

334 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia noua-⸗

DVCERE VXORES VEL NVBERE, (Go-
thofr. vel qui dotem dare nolunt) in matrimo-
nium EOS (Gothofred. addit: GHNERO
NVRVIVE) COLLOCARE, PER PRAETO-
KEM VRBANVM COGVNTOR.

L. q. D. de adoption.

CAPVT XXXVI.
(Gothofr. XXIII.)
De poenis caelibatas.

aelibus, nili intra centum dies huic legi pa-
ruerint, neque HEREDITATEM neque
LEGATVM ex teſtamento niſ proximorum
genere capiunto. (Gothofr. Legatum teſta-
mento relildlum copiunto.)
L. 2. D. de caſtr. pecul. Es. ad L. Corn. de ſic. L. 339.
de V. §. 7
L. 8. de legat. III.
CAPVT XXXVII.

(Gothofr. XXIII.)
De poenis orbitatis.
Gi qui coniugum maſculus, (VItra XXV. an-
num,) femina (vkKra viceſimum,) orbi
erunt, ſemiſſem relictorum tantum capiunto.
Qui genere proximi erunt, vsque ad gra-

dum ſextum, quod relictum eſt, iure anti-
quo capiunto. (Gothofr. At quo minus qui ge-
nere proximi erunt voque ad ſextum gradum re-
ð liäum

103
Uiber
ti h

W.r.
) otbi .
piunto.
1 gear-

re au⸗

hige.
Anke.
cuH

45 Augußo vaque ad Haodrianum. V 335

lictum iure antiquo capere e hol unt 0), E. H. I.
N. R.)

*) eius bac lege nibil rogatur.

L. 5. D. de lgar. II. L. sr. de V. 5§. L. z6. de mort cauf.
dLdLon.
L. or. de cond. et dem.

CAPVT XXXVIII
(Gothofr. cap. VI.)

De liberta ob nuptias ab operis te.
randa.

Liberta, quae patroni voluntate nupta erit,

operarum obligatione liberator.
L. 32. D. qui et a quib. manum. L. 14. de oper. libert.
CAPVI XXXIX.
(Gothofr. cap. XXIV.)
De liberto centenario minore.
In bonis liberti centenario minoris patronus
patronique liberi maſculi, ſi libertus libe-
ros non habebit, ius antiquum habento. Sin

liberos habebit, ius nullum in bonis liber-
ti habento.

L. /4. et 49. D. de V. & L. 4. de tut. et curat. dar. L. F.
de iur. aur. ann.

L 24. qui et a quib. man. L. 39. de bon. lib. L.70. de iur.
pair. L. 4. de bon. poſſ.

CAPVT XL.
(Gothofr. cap. XXV.)
De liberto centenario.

In centenarii liberti bonis, qui vnum duosue

liberos habebit, ſiue is teſtamento facto,
H ſiue

336 LVib. III. Cap. I. De iurisprudentia noua

ſiue inteſtatus decedat, patrono patroniue li-
beris maſculis vIRILIS PARS ſeruator: ſin
tres liberos habebit, patronus patroniue libe-
ri maſculi nihil iuris in bonis liberti habento.
L. . et i6. de iur. patr. L. 14. de V. S.
CAPVT XILI.
(Gothofr. XXVI.)
Dellia patroni.
atroni filia, ſi ius trium liberorum habebit,
eadem iura, quae et ipſe patronus patro-
niue filii edicto Praetoris habent, habeto.
L. 40. D. de bon. libert.
CAPVT XLII.
(Gothofr. XNVII.)
De libertae bonis.
n bonis libertae etiam quatuor liberorum
jure ſubnixae, pro numero liberorum li-
bertae mortis eius tempore ſuperſtitum, vI-
RILIS PARsS patrono patronique liberis ma-
ſculis debetor.
L. 37. D. de bon. libert. L. 360. de oper. lib. Le 77. de iur. putr.
L. iʒ. de V. & L. 740. de rit. nupt.
CAPVT XLIII.
(Gothofr. XXVIII.)
De patronae ſucce Hione.
atrona ingenua duobus liberis honorata,
* bertina tribus, idem ius, quod patronus
ex edicto praetoris habet, habento.

L. J0. D. de F. §.
GAPVT

Iite

hento

ſento.

bebit,
Paro.
to.

fotuth

tum H.

m, VI⸗
etis ma⸗

.

atrons

CArVI

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 337

CAPVT XLIV.
(Gothofr. XXVIII.)
De patronae liberis.
iberi quoque ingenuae patronae, trium
liberorum iure honoratae, idem ius ha-
bento.

PARS ALTERA.

CADVCARIA.
CAbP. LEG. XLV. vel CADVCAR. I.

(a Gothofr. omiſſum.)
De aditione hereditatis, et quando dies
legatorum cedat.
ereditatem, ſi plures ſint coheredes extra-
nei, tabulis teſtamenti apertis demum,
adire liceto, neque ante dies legatorum, pu-
re vel in diem certum relictorum, cedito.
L. So. D. de adquir. vel omitt. ber. L. 20. de codicill. L. vn.
§. 1. C. de caduc. toll. J
CAP. XLVI. vel II.
(Gothofr. XXXIX.)
De iis, quibus caduca iure antiquo
deferuntur..
S quis, teſtamento facto, decedit, isque libe-
* ros ſuos parentesue vsque ad tertium gra-
dum heredes habebit, ſiue alios quoscum -
que, qui liberos habebunt, heredes inſtituet:

hi caduca, iure antiquo, capiunto. (Gotho-

338 Lib. IIl. Cap. l. De Iurisprudentia noua
fred. & quae bereditas, ſiquod legatumpoſt H.

L. caducum erit, beredibus amplius ne defertor,

extra quam, ſi quis teſtamento fado decedat, is-
que liberos ſuos heredes parentesue habebit. Li-
beri namque parentesue vsque ad tertiumgra-
dum bhoredes inſtituti, quod quis ex eo teſtamen-
to non capiet, capiunto. Item, ſi alii quicun-
que heredes inſtituti liberos habebunt, caducum
e eo teſtamento iure antiquo capiunto.
L. w. D. de legib. L. 107. de. R. I. L. 40. de bon. libert. L.

Jo. de adſign. libert. L. 13. de ſuis er legit. bered. L. 9o.
de V. §.

CAP. XLVII. vel III.
(Gothofr. XXX.)

De bis, quae pro non ſeriptis ha-
bentur.

Quae (Gothofr. Iem ea quae) ab initio de-
ficient, vel in quibus teſtator poſtea mu-
tauerit voluntatem, ea pro non ſcriptis ha-
bentor, eaque ii, a quibus relicta ſunt, iure
antiquo capiunto. (Gothofr. ab initio defi-
cient, et pro non ſeripto inutiliaue erunt, vel
in quibus teſtator voluntatem ſuam poſtea mu-
tauerit, ü, a quibus etc.)
L. 9. D. de his quae pro non ſer. L. 2. de liberat. leg. L.

7i1. de ber. inſtit. L. S. de legat. III. L. o. de adim. vel
transf. leg. L. vn. S. 2. 3. C. de caduc. toll.

65

tume
IN C
cadua
hus

ent

de

(ni

1.

4

4
4
N.h.
nn
4, 1J.
1t. Li.
D
in gr.
emen.
Virnn.
ucum

liert. I.
.L.

tio de
ea I.
s huA.
t, inre

t, el
M:

. . 1.

Ylim.

ab Auguſto vique ad Hadrianum. 339

CAbP. XLVIII. vel IV.
(Gothofr. XXX.)
De cauſa caduci.

Gi, quicumque hominum heres legatariusue,
viuo teſtatore, poſt teſtamentum condi-
tum decedet, conditione deficiet, relictum
IN CAVSA CADVCI eſto, et populo quaſi
caducum defertor. (Gothofredus: Superiori-
bus perſonis et cauſis ceſſantibus, cuicumque
homini priuato de latahbereditas legatumue ex ſe-

gquentibus caußis caducum caducaue erit, popu-

lo defertor. Si viuo teſtatore, Poſt teſtamentum
conditum, heres legatariusue viuo teſtatore etc.
L. 27. et 7. D. de legat. II. L. 5o. de cond. et dem. L. 31. dle

legib. L. y2. de V. &. L. 23. de m er vſufr. leg. L. vn. H.
4. C. de cad. toll.

CAP. XLIX. vel V.
(Gothofr. XX X.)
De caducis ob beredem vel legatarium ante
apertas tabulas decedentem.

iue heres pro parte, legatariusue, quibus
pure vel in certum diem hereditas lega-
tumue relictum erit, poſt mortem teſtatoris,
ante apertas tabulas teſtamenti, decedet, vel
pereger fiet, ea hereditatis pars legatumue ca-
duca ſunto, populoque deferuntur.
L. 27. et Sr. de adquir. vel omitt. hber. L.0. I. et 72. teſt.

quemadm. aper. L. 7. de ſeruit. L. 14. de tur. ſè. L.

46. de legat. II. L. vn. J. 5-9. C. de caduc. toll.
. X 2 CAbP.

340 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia noua

CAP. L. vel VI.
(Gothofr. XXX.
De caducis, ob heredis vel legatarii in-
capacitatem.

Giue caelibi, vel alteri cuiuis, plus, quam ex
H. L. licebit, relictum erit, et id caducum
eſto, populoque vindicator.

L. 64. D. ad L. Falc. L. 5a. et 5SS. de legat. II. L. 78. de
manumiſſ. L. 28. de LL. L. oo. de reb. auct. iud. poſſ.
L. 4. pro berede. L. . de Reg. Caton.

CAP. LI. vel VII.
(Gothofr. XXXI.)

De caducis, bb heredem vel legatarium ante
euentuim conditionis decedentem.
iue heres legatariusue poſt mortem teſta-
torum, ante euentum conditionis, defici-
at, hereditas legatumue caduca ſunto, popu-

loque deferuntor.
L. 73. de her. inſt. L. o. de cond. et dem. L. 310. de ſtat. lib.

CAP. LII. vel VIII.
(Gothofr. XXXI.)
De bonis ereptitiis.

Que hereditas, quodue legatum, tanquam

indigno erepta ereptumue erit, illa illud-
ue populo defertor. (Gothofr. &i velut indi-
gno bereditas legatumue ereptum erit, populo
vindicator.
L. 9. D. de his quae vt indign. L. vn. §. 12. C. de caduc. roll.
CAE.

DB.

tie)
gun

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 341

CAP. LIII. vel IX.
(Cothofr. XXXII.)

De bonis vacantibis.

Si ante aditam hereditatem, agnitumue lega-
tum, per damnationem, fiuendi modo,
vel per praeceptionem relictum, (Gotho⸗
fred. has ſpecies omittit) heres legatariusue de-
cedat, (Gothofr. addit: hereditas legatumue
ceu vacantia populo vindicantor. Iiem E) ſiue
heres legatariusue ius ſuum omittat repudi-
etue: hereditas legatumue, ceu vacantia, po-
pulo vindicantor, neue heredibus (Gotho-
fredus addit eorum) deferuntor.

L. 10. D. de opt. legat. L. 5o. de legat. II. L. I4. de ſuis er

legit. bered.

CAP. LIV. vel X.
(Gothofr. XXXIII.)
De fraudibus aduerſus H. L. commiſſis.
e quis in fraudem H. L. quo magis caduca
et ereptitia (Gothofredus omittit erepti-
tia) is, qui capere non poteſt, capiat, quid-
quam admittere velit.

L. 20. D. de vſ. et vſufr. leg. L. 37. et 3). de mort. cauſ. do-
nat. L. 82. de adqu. vei omirt. ber. L. 12. cauſ dat.
cauſ. non ſequut. L. 29. de liberat. leg. L. 29. de legat.
I. L. 6. ad I. Falc. L. 140. de V. S.

L 3

342 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua

CAP. LV. vel XI.
(Gothofr. XXXIV.)
De iure adereſcendi.

Ante apertas tabulas aditamque heredita-
tem, inter coniunctos heredes legatari-
osue, ius adcreſcendi in iis, quae caduca vel
in cauſa caduci ſunt, excepto vſufructu lega-
to, ne eſto. (Gothofr. Inter coniundlos heredes
legatoriosue ius adereſcendi ne eſto.
L. S80. et 8o. D. de legat. III. L. 17. de opt. leg. L. 58. de

legat. II. L. S. de adquir. vel. omitt. ber. L. 142. de V.
§. L. vn. §. 10. J. C. de cad. toll.

CAP. LVI. vel XII.
(Gothofr. omiſit.)

De transmiſſione legatorum.
Legatum pure aut in diem certum per vin-

dicationem relictum, poſt apertas tabu-

las; reliqua, non niſi agnita; conditionalia
denique, poſt conditionis euentum, ad he-
redes transmittuntor.

L. 56. et . D. de legat II. L. 24. quando dies leg. cen.
L. vn. J. . C. de caduc. toll.

CAbP. LVII. vel XIII.
(Gothofr. XXXV.)

De tacitis ſideicommiſis.

Si quis heres legatariusque in fraudem H. L. a

teſtatore tacite rogatus ſit, ei reſtituere,
qui

qipe
dolo
modat
prinat
L.2
4
ſe

S g.
ui

Partet
L.

ab Augaſto veque ad Hadrianum. 343

qui per H. L. capere prohibetur, isque ſciens,
dolo malo, tacitam fidem teſtatori adcom-
modauerit, hereditate legatoue ſibi relicto
priuator, eaque populo vindicantor.
L. 20. D. de legat. II. L. 0. de iur. et fact. ignor. D. 33.
de adquir. her. L. . de ademt. libert. L. y. de oper.
ſeru. L./o. de bis quae vt indign. erip. Lo. de legat. III.
CA P. LVIII. vel XIV.
(Gothofr. XXXVI.)

PDe praemiis delatorum.
Si quis incapaci relictum ad aerarium detule-
rit, et conuicerit, is praemii nomine -- -
partem bonorum conſequitor.
L. j. F. et 10. D. de iure fiſe.

CAP. LIV. vel XV.
(Gothofr. XXXVII.)

De oneribus Kſci.

aduca, non niſi deducto aero alieno, iis-
aue conditionibus, et oneribus, quibus
relicta erunt, populo adquiruntor. (Gotho-
fredus: Supra didtis tamen caſibus omnibus,
ona caduca, deducta aere alieno etc.)
L. 6. D. ad L. Fale. L. 61. de legat. II. L. Go. de cond.
ert dem. L. 27. de vſ. et uſufr. leg. L. 7. Ni cui plus
quam per. L. Falc.
Anno V. DCCLXIII, Chriſti X, M. Iu-

nio Silano, et C. Velleio Tutore, Coſſ. ſuf-
V 4 fectis,

344 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua

fectis4), Lex IVNIA vVvkLLEIA, teſtamen-
taria, rogata eſt t), de poſtumis heredibus
inſtituendis a); cuius duo capita extant.
*) v. Nordkerk. Disg. de Leg. Petron. c. 3. p. 92. Nq. eu-

ius rationes mihi potiores ſunt ſententia Khulringii

in Iurispr. Anteiusſt. p. 61ο. referentis eam ad imperi-
um Claudii.

2) de hac Lege ſcripſerunt Laelius Taurellus, cuius comm.
extat, A. Auguſtin. Emendat. adiecta, et in Otton. V. C.
Theſ. Iur. Ciu. TL. IV. et Car. Godofr. Winklerus V.
C. doctiſſima diſſertatione edita Lipſiae 1745.
*) L. Gallus 20. D. de lib. et poſt.

5. X.

lIam venimus ad LegesIVLIAS, ab Augu-
ſto rogatas, quae nullo anni argumento in-
ſigniuntur. Lex IVLIA, de vi publica, in
eos, qui poteſtate aliqua praediti ciuem Ro-
manum prouocantem necaſſent, vel alio ali-
quo ſupplicio adfeciſſent æ), poena deporta-
tionis vel vltimi ſupplicii propoſita: item
in eos, qui telis, armatisque hominibus vim
feciſſent ), maxime ad rem publicam con-
turbandam.

*) Paull. Sent. V, 26, 7. ibique S&cbulting. qui tamen con-

fundit cum Lege lIulia, Caeſaris Dictatoris, de vi er
mäaieftate, de qua ſupra.

„₰) Dig. ad. L. Iul. de vi publ.

J. XI.
Lex 1VLIA, de vi priuata, aduerſus priua-
tos, qui cum armis tum ſine armis, priuatae
rei cauſa, vim feciſſent, ſancita z). Multis
poſtea

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 345

men poſtea ſupplementis, per SCta, Conſtitutio-
dibus nes principium, interpretationemque ICto-
„. rum, non minus, quam illa de vi publica, au-
a. Cta eſt: tamen, pro more, nomen Legis Iu-
ii liae etiam acceſſiones retinent. Poena huius
. Legis fuit publicatio partis tertiae bonorum,
um. Cum omni honoris et exiſtimationis priua-
C tione coniunadta. Caput huius Legis fuiſſe
V. videtur etiam illud, quo vetabatur rerum vi
poſſeſſarum vſucapio ), male a plerisque ad
Legem luliam Caeſaris Dictatoris relatum.

Ingentem capitum numerum habuit “). Ce-

Ugi . . —
u terum valde difficile eſt, diſtinguere, quae
o in⸗ . .
ad Legem de vi publica, et ea, quae ad alte-
6l, II . . . .
3 ram de vi priuata, pertinuerint c).
0
290 v. tit. Dig. ad L. Iul. de vi priu. Ceterum monen-
10 Ar. dum hic eſt, quamquam ſaepe numero coniuncte dica-
Port. tur Lex lulia de vi publica et priuata, duplicem tamen
teln fuiſſe: intelligitur id eo, quod duobus diuerſis titulis
Digeſtorum de vtraque agitur.
im
un a) §. 2. Inſt. de vſucap.
n C0l. 2) Collat. Leg. Moſ. et Rom. IX, 2.
) &bulting. Iurispr. Anteiuſt. p. 522.
u R Lex IVLIA, maieſtatis d), de qua in Dige-
ſtis proprius eſt titulus, aduerſus eos, qui ma-
ieſtatem populi Romani imminuiſſent, vel
g. violaſſent, factis improbis. Sed poſtea haec
latie Lex Tiberii iuſſue), et exemplo, ad eos tradu-

Mlalie Cta eſt, qui non factis ſolum, ſed verbis etiam
dotaan 1 5 er

346 Lib. III. Cap. I. De lurisprudentia noua

et dictis, dignitatem ac maieſtatem Impera-
toris laeſiſſent: cum Lex de factis tantum
ſanxiſſer f). Inde tot crimina maieſtatis g).

4d) Quam plerique confundunt cum Lege lIulia de vi et
maieſtate, Cic. Phil. I, 9. a Caeſare Dictatore lata: cum
tamen illius primum aliud argumentum fuerit, et dein-
de ab Antonio poſt mortem Cae ſaris fere ſublata: haec
autem ſubſtiterit ſemper.
e) Suet. Tib. c. 58. Lac. An. I, 72.
F) Tac.! c. v. Schulting. ad Paull. Sent. V, 29, 6. Nord-
kerk. Obſ. c. 9. p. 170. ſqj. Gronou. ad Tac. I. c.
g) v. quae dixi in Liaiano p. 27. ſad. De hac Lege ſcri⸗
pſerunt Fr. Balduinus in Comm. de Legibus, et N. H.
Gundlingius in Singularibus ad Leg. Iuliam Maieſtatis.
[it. Albericus Geurilie, Hanov. 1607. 8.]
XIII.
Leges 1VLIAE, iudiciariae, ſiue iudicionum,
duae ſunt, altera iudiciorum publicorum, pri-
uatorum altera b), quarum mentio in Pande-
Gte:). In vtraque formam iudiciorum, qua-
litatem, aetatem, numerumque iudicum, et
tempus iudicii habendi, conſtituit &: altera
autem etiam de Patronis quaedam cauit/).
*) Capita ex Digeſtis collegit Briſſon. Ant. Iur. Sel. IV,
7. ef. Grauin. Orig. Iur. Ciu. de Leg. et Ctis §. 99.
i) Gell. N. A. XIV, 2. cf. A. de cauſ. corr. eloq. 38. V.
Nordkerk. Disquiſ. de Leg. Perron. c. 2. p. 37. ſ.
x) confunduntur ab omnibus ecum Legibus Ialiis Iudi-
ciariis Caeſaris Dictatoris, de quibus eſt apud Cic. Phil.
1,8. Met. Caeſ. c. 40. Auguſtum autem iudiciarias tuliſſe,
intelligitur e Suer. Aug. c.32. et Macrob. I, 10. aliisque: in
quibus quamuis, promore nouarum legum, Iuliae Cae-
taris maxime repetitae fuerint, multa tamen etiam no-

ria capita extiterunt. In Pandecte autem has memora-
ri

ri ne
Gefin⸗

Gvatn
Anno
legi
rerep
„0
annis

)) 62

Ein
bitun
ether
Verlus
ſent;
theat

) §
6. 0

44

pert⸗
Nrum

le ti e

1 cuum
t dein⸗
: haec

Ny.

e ſeri⸗
tN.
lori.

,
. rI.
nde⸗
qa⸗
n er
Altera

)
9,.
,. K .
.
lid.
e Pui

gtuliſle,

iaeC⸗

tinn n.
memora.
i

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 347

ri neuiſſimas, vnusquisque intelligit. Sed certius res
definiri poteſt, ita, vt nullus dubitationi locus relin-
quatur. Quguſtus inſtituit, vt indiees a viceſimo aetatis
anno adlegerentur, id eſt, quinquennio maturius, quam
ſolehant, Suet. Aug. c. 32. Atqui nominatim id tribuitur
Legi Iuliae iudiciorum in L. 41. D. de recept. qui arbitr.
recep. [cf. Cuiac. Obſ. XX, 32. male igitur Cuiac. ad L.
7. C. qui aetat. ſé excuſ. p. m. 2/5. negat, minares XXV.
annis Lege Iulia ad mumus iundicandi admitti.

12) Gell. I. c. v. Wieling. Iurispr. reſtit. p. 389. T. I.
§. XIV.

Eiusdem Auguſti ſunt Lex IVLIA, de am-
bitu m), Lex IVLIA, de ſacrilegio, peculatu,

et de reſiduis n): et IVLIA, de annona 0), ad-

verſus eos, qui quid contra annonam feciſ-
ſent; Lex SENIA, de patriciis p). [tvLIA
theatralis *).]
in) Sueton. Aug. c. 34. Dio Caſ. Lib. LIV. p. 31. Dig.
b. Ceterum de ambitus Legibus conf. IIluſtriſſ. Comi-
tis Sarmatorii Commentat. de ambitu, Lipſ. 1744.
u) Suet. Aug. l. c. §. g. et 71. Inſt. de publ. indic.
*%) tit. Dig. de Leg. Iul. de annon.
p) Tac. A. XI, 2..
*) [Suet. Aug. c. 44.]

F. XvV.

Tulit idem IVLIAM, ſumtuariam 9)), qua
ſumtus coenarum feſtis profeſtisque diebus
coërcuit. Ad eundem Auguſtum refero Le-
gemIVLIAM, de ceſzone bonorum r). Ad ean-
dem Auguſti aetatem, non improbabili con-
jectura, Lex PETRONIA, de ſernis 5⁵), reuo-
catur a Nordkerkio ?): neque mihi impro-
babile

348 Lib. II. Cap. I. De lIuriaprudentia noua

habile videtur, Legem IVNIAM PETRO-
NIAM, de paribus iudicum ſententiis u), eſſe
ad eandem aetatem reuocandam, forteque ab
eodem Petronio profectam xæ). Cautum hac
fuit, vt, diſonantes pares indicum exiſterent
ſententiae, pro libertate pronuncidretur. Eius-
dem fere aetatis Lex MENSIA eſſe videtur ),
quae ex alterutro peregrino natum deterio-

ris conditionis parentem ſequi iuſſit 2).

4) Suet. Aug. c. 34. Gell. N. A. II, 24.
„) L. 4. C. qui bon. ced. Alciat. Parerg. I, 4.]
9) L. II. F. 2. D. ad L. Corn. de ſicar.

*) Nordkerk. V. C. Disquiſ. de Leg. Petron. c. 3. p. 99. ſa.
u) L. 24. D. de manum. cuius ſententiam egregie explica-

vVit Nordkerk. V. C. Disquiſ. de Leg. Petron. c. 4.

x) Nordkerk. V. C. L c. 35. nomen Legis Luniae Perro-
niae in L. 24. de manum. corruptum eſſe, et, quoniam
in libro Florentino ſeriptum inueniatur Lege Iania
Patronia, eam adpellatam Legem Iuliam Patronorum,
ſicque adeo ſcribendum, cenſet, vt nempe intelligatur
Legis Iuliae de iuditiis caput illud, quod de patronit
ſanxerit. Sed vt ei concedamus, Legem Iuliam Patro-

norum dici poſſe caput Legis de Patronis, qui ſciamus,
ſingula nomen Legum ipſarum tu-

et alias capita Legum

liſſe: tamen hoc quidem caput, cuiuscumque tandem
Legis ſit, Legem patronor um dici non poſſe, adſirmamus.

Non enim de patronis, ſed de iudicum ſententiis,

con⸗-

ſituit. Itaque potius dicendum, librarii Florentinè

errationem fuiſſe ab nomine Patroniae.

pertinet enim argumentum huius Legis ad Auguſti
conſilium, quo ciuitatem Romanam a peregrino ſangui-
ne incorruptam ſeruare, multisque difficultatibus eius
adeptionem impedire laborauit: v. Sues. Aug. c. 40.
Non abſurdum fuerit, credo, ſi quis contendat, legen-

dum Leæ Sentia; cum praeſertim Menſiae gentis apud
Roma-

100

TIO.
), eſſe
gueab
mn hee
Perent
„Eius⸗

tur ))
eterio⸗

1h. ſ.
eerplice⸗
0. 4.
jge Pero-
uoniam
te Iuni
tronorunt,
gtelligatur
e nurronit
am Putry⸗
niſelamm,
Plerum tu⸗
e tandem
Airmamus.
ntits, con⸗

Flotentini —

34 Augaſti
ino ſingli⸗
tatibus elis

ndat, ſegen⸗
genti ahu
Roma.

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 349

Romanos nullum occurrat veſtigium: proptereaque A.
Auguſtinus de Leg. b. l. dubitare videatur, vtrum potius
Meſſia dicenda ſit. Ceterum de hoc argumento in Lege
Aelia Sentia aliquid cautum fuiſſe, arbitratur Nora-

V. C. Obſ. C. VII. p. 2. ſcjqj.
2) Vtian. Fr. V. 8. conf. Cuiac. Obſ. XV, 13. et Nord-

kerk. V. C. l. c.
§. XVI.
Tiberii imperio factae ſunt haud dubie
LeXx IVNIANORBANA, et Lex VISELLIA.
Ac illa quidem lata a V. DCCLXXII, anno
Chr. XIX, a Coſſ. Iunio Silano, et C. Iunio
Norbano 4), cauitque, vt minus ſolenniter
manumiſſi Latinorum coloniariorum iure ha-
berentur b): vnde Latini luniani huiusmodi
libertini dicebantur. Altera autem rogata vi-
detur a L. Viſellio Varrone, qui anno V.
DCCLXXVII, anno Chr. XXIV, cum Ser.
Cornelio Cethego Conſul fuit c). Sanxit, vt
militia ius Quiritium acciperet Latinus, ſi inter
vigiles Romae ſex annis militauiſſet; inprimis-
que, vt ne libertini ea, quae ingenuorum eſ-
ſent, adrogare ſibi vellent ).
4) v. Iv. Guil. Hofmann. de L-g. Iul. de adult. c. V. p. 107.
qui refellit Nordkerkium Disquiſ. de Leg. Petron. p. 91.

ad liberam rempublicam referentem.
*) Vlpian. Fr. L, 10. Cai. Inſt. I, 1. 2.
c) v. Io. Godofr. Richteri Viri III. Dif. de Lege Viſelia
c. 2. Lipſ. 1736. quo refellitur Nordkerkii V. C. Dis-
quiſ. de Leg. Petron. c. g. p. 92. hanc Legem ad Augu-
ſti imperium referentis, opinio.
4) Vivian. Fr. III, 5. cf. omnino III. Richteri Diſſ. laud.
L. I. C. ad L. Viſell. Paull. Rec. Sent. , 25. 12. [cf. Fr.

Ramos

N

3 50 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia noua

Ramos del Manzano Comm. ad L. Iul. et. Pap. II, 1. p. 279.
T. V. Theſ. Meermann.]

§F. XVII.

Praeter has Leges, nullas alias, neque ſub
Tiberio, neque poſt eum, rogatas reperimus,
propterea, quod ille Comitia in Curiam trans-
tulit, ex eoque tempore omnia SCtis ſancita
ſunt. Quae ergo reperiuntur poſt id tem-
pus Leges adpellatae, illae nomine tantum Le-
ges, re autem vera SCta fuerunt: Legesque
adpellantur, quia SCta vim Legum habue-
runt, atque adeo vſurpandae vetuſtatis cauſa
eadem omnia in Curia obſeruata ſunt, quae
olim in campo Martio e): et poſt perfectum
SCtum, videtur in comitiis populi dicis cauſa
ad populum res lata eſſe Ff.) Itaque Legem
CLAVDIAM, de tutela mulierum, PETRO-
NIAM,Me abolitionibus, Legem Agrariam Ner-
vae, Legemque v ECTIBVLICIg), in nume-
rum SGtorum referimus, et in loco de SCtis
de iis exponemus.

e) v. Gronou. ad Tac. Hiſt. II, or. [vnde etiam legem

ferre de relatione dicitur ap. TLac. H. 1 V, 47.]
5 v. Wieling. Lect. Iur. Ciu. I, 3.
2g) Legem P'eſulaniam, de cane, de qua eſt apud Paull.
Sent. I, I5. I. hic plane non curamus, propterèa, quod

librorum ſcriptorum ea in Lege adpellanda magna eſt

varietas, nihilque de cea dici poteſft, niſi quod Paullus
de ea tradidit. v. Ssbulting. ad Paull. l. c.

SECTIO

5

tis l
mus.
ſingn
tusea
tie)
mitii
tia e
in C.
ſtae
tuie
tionen
cibis
CepS
mulg

ſet ne
ineb
Ctis
ſe,

) Di
rehen
Matus
Anim

1T

No

.P.279.

e ſub
denimos,
In tranſ .
8 ſancita
id tem⸗
ntumLe-
egesge
n haubue-
tis cauſa
Int, qoaes
erfectum
liciscauſu
ne Legem
PETRO-
rian Ner-
in bume⸗

cetiamm lyn

7

Opterta, ane
“ magne .

uod Panles

810710

ud Paull.

ab Auguſto vique ad Hadrianum. 351

SECT. III
De Senatusconſultis.

§. I.
Evoſti Legibus, ab Auguſto Tiberio-
que latis, ſequitur, vt de Senatusconſul-
tis ab Auguſto vsque ad Hadrianum trada-
mus: ac primo quidem vniuerſe, deinde de
ſingulis. Sub Auguſto quamuis de iure Sena-
tusconſulta facta ſint, de conſilio Maecena-
tisa), tamen manſit vetus ratio Leges in Co-
mitiis rogandi. Tiberius autem cum Comi-
tia e campo in curiam tranſtuliſſet ?“), Leges
in Comitiis, niſi forte dicis cauſa, rogari de-
ſitae e), et Senatusconſultis omne ius conſti-
tui coeptum, imualuitque mos ille, vt ad ora-
tionem d), vel ad Libellum, epiſtolamque Prin-
cipis, Senatus decerneret plerumque; Prin-
ceps autem SCta Edido e) ſuo populo pro-
mulgaret. Ac ſi forte Senatus aliquid cenſuis-
ſet, non ante SCtum ratum erat, quam volun-
tate Principis adprobatum eſſet ). Ceterum
SCtis actiones ciuiles improbari non potuiiſ-
ſe, ſtatuit Brencmannus g).
a) Dio Caſſ. Lib. LII. p. 435. qui ſuaſerat, in quibus
rebus per populum ſanciri nollet, de iis per decreta Se-

natus ſtatueret, propterea quod populus nihil tam aequo
animo ferret, quam Senatus decreta.

2) Tac. A. I, 15.

6⁶) Dubi⸗

352 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua

*) Dubitatio ex eo eſſe poteſt, quod, cum Tiberius ſta-
tim initiis imperii Comitia in curiam traduxiſſet, Le-
ges tamen adhuc ſub eius imperio duas, Iuniam Norba-
nam, et Viſelliam, reperimus: quae cauſa fuit Nordker-
xio V. C. in Diſquiſ. de Leg. Petron. c. 3. p. I1. ſ. has Leges
ad ſuperiora tempora, et illam quidem ad liberae rei-
ublicae, hanc ad Auguſti aetatem, reuocandi. Quae du-
bitatio ſic diſſolui poteſt, vt dicamus, T iberium, etſi
mutato iure comitiorum, tamen de his rebus ad popu-
lum ferri iuſſiſſe, in quibus ſciret, populum faeile ſuae
voluntati obſecundaturum eſſe: atque id fuiſſe ex arti-
bus dominationis, vt populum falleret, ſic minus ia-
Ruram iuris ſui ſenſurum, cum in leuibus negotiis
rogaretur; adſueſceretque ſenſim paullatimque damnis
ſuis. Quare etiam, vt ſupra diximus, peracta re iam in
Senatu, etiam ſub ſequentibus Principibus dicis cauſa ad
populum latum eſt. v. Iuc. A. XII, 25. et 20.

4) Inde factum eſt, vt Orationes Principum pro ipſis SCtis
onantur in Digeſtis. v. Scbubart. de Far. Iurispr. Rom.
Exc. III. p. 375. Cbriſt. Otto a Boeckelen Diſſ. de Orat.
Princip. Dodwell. Prael. Cambd. X. Talis orazio Clau-
dii, de ciuitate et iure Senatorum in vrbe dando, quam
exprimit Tac. A. XI, 24. hodie in tabula aenea extat Lug-
duni: quam primus edidit Lipfius ad Tac. A. Lib.
XI. Excurſ. A. deſcriptam poſtea et explicatam Iac.
Sponius dans la Recberche des Antiquités et curioſités
de la ville de Lyon c. VIII. p. 770. qq. Oratio au-
tem vel ab ipſo Principe habebatur, vel plerumque
a Quaeſtore Candidato recitabatur. v. I. 7. D. de of-.

Quaeſt. Tac. A. XVI, 27.
e) v. Burmann. de V. ectigal. Pop. Rom. c. VI. p. S. J7.

cf. quae dicta ſunt in Traiano p. 42.

F) TLac. A. XIII, 26. aliisque locis. Ceterum iam his
temporibus initium ſumſit mos Senatorum, adclamatio-
mibus ſententiam ſuam ſiue conſenſum Principi teſtifi-
candi: quod ſequenti aeuo, aucta ſeruitute, crebrius
factum eſt. Multa harum Adelamarionum, quae etiam
in

—

ln

nemu
DC.
Qum

que
oadt
000

ſulte
mili⸗

bular

500

1, N

facu
ni
horri

46

kius ſltlr.

let, be.

Nerba.
Wrdler.
asl⸗eges

rae rei⸗

Qe du.

um, etſi
adpopur⸗
kile ſuae
er artl⸗
ninus ia⸗
negotiis
damnis
re iam in
cauſaad

ſs Ctie
ſcr. Rom.
ge Orut.
nio Clan⸗
do, guam
ertatlug⸗
4. U.
tam Iu.
cyrioſrer
Mratio al⸗
lerumque

D leß.
5

miam hi⸗
gaclamatio
ipi teſi⸗
ebrius
e, leblin

lue ctian
in

ab Auguſto veque ad Haodrianum. 353

in acta Senatus referrentur, exempla ſunt in Eriprori-

dus FHiſtor. Auguſtae minoribus. v. Ferrar. de Adclama-

tionibus. [cf. Saliaſ. ad Capitolin. Auid. Caſſ. c. 43. p.

g) Brencmann. de Heuremat. Modeſtin. c. 3. p. 53. quod
non pute, cum SCta fint leges.

5. II.

Iam de ſingulis Senatusconſultis expo-
nemus. Primum ſub Auguſto anno V.
DCCXXXVII, C. Furnio, C. Silano Coſſ. fa-
ctum SCrv, quo Lex Cincia reducta eſt, qui-
que ob cauſam orandam quidpiam cepiſſet,
quadruplum reſtituere iuſſus h). Anno V.
DCCLXIII, Chriſti X, Coſſ. P. Cornelio Do-
labella, C. Iunio Silano :), factum Senatuscon-
ſultum'sILANIANVME), de quaeſtione de fa-
milia, propter necem domini l), ante upertas ta-
bulas teſtamenti habenda m): anno autem
DCCLXV, Chrifti XII, Coſſ. T. Statilio Tau-
ro, M. Aemilio Lepido, aliud in eandem rem
factum eſt SCrvu, vr quaeſtioni iſti quinquen-

nio praeſeriberetur, niſi plane quaereretur de

bparricidio n).

à²) Dio Caſß-. Lib. LIV. p. 532. cf. Brummer. de . Cinc.
c. 3. Cuiac. Obſ. VI, i9. tamen putat, nouam Legem
Iuliam fuiſſe.
1) v. Cuiac. Obſ. I, 78.
½X) ſub Auguſto demum inualuit conſuetudo Senatuscon-
ſulta a Conſulibus adpellandi, et quidem haud dubie ab
eo, qui relationem feciſſet. Nam in libera republica
eam rationem non inuenimus.
¹) id iam libera republica obtinuiſſe, intelligitur e ce
den è . .

*

354 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia noua

ad Diu. IV. 12. hic mos relatus, additumque nouum
hoc, vt ante apertas tabulas quaeſtio haberetur; qua
non habita ab herede, hereditas erepta in aerarium
redigeretur. conf. quae a nobis dicta ſunt in Traiano
p. 123. ſaj.
m) v. tit. Dig. de SCr. Silanian. cf. Tuc. A. XIV, 42.
2) L. 3. D. de &Cr. Silan.

§. III.

Tiberii imperio plura facta ſunt SCta. An-
no quidem Vrbis DCCLXVIII, Chriſti XV,

Coſſ. Druſo Caeſare er C. Norbano SENA-

TVSCONSVLTVM, de diſciplina ſpectaculo-
usn. 0).
) Tac. An. I, 77. ad q. I. v. Liphmus. Ex eo SCto eſt haud
dubie id, quod tradit ICtus in L. 28. §. 3. D. de poen.
§S. IV.
Anno Vrb. deinde DCCLXIX, Chriſti
XVI, Coſſl. T. Statilio Tauro, et L. Scribo-
nio Libone, factum eſt SCtum LBoNIANVM,
de falſo, quo poena Legis Corneliae, de falſo,
irrogatur ei, qui quid aliud, quam teſtamen-

tum, falſum, ſciens p), Kgnarit ſgnariue cu-

rarit ). Eodem etiam cautum fuiſſe viderur,
ne quis ſibi in teſtamento alieno legatum adſeri-
beret. [it. de mathematicis eiiciendis *).]
y) Hoc SCto primum additum fuiſſe videtur, vt, qui dolo
malo falſum ſignaſſet, Lege Cornelia teneretur, cum
ante et, qui ſine dolo ſignaſſent, tenerentur. Suer. Aug.
c. 32. cf. Traian. pag. II. ſj.
9) Sic Senatusconſulti verba exhibentur Coll. Leg. Maſ.
et Rom. VIII, 7. L.. 9.3. D. ad L. Corn. de falſ- conf. C-
inc

nio s
ua
Muust
fuiſe
dei
famd
terun
pubt
deee
7)1

guo
das
vel
inte

Mo

nOtim
tur; Jua
derürtum
Tuinno

XIV,.

4. An.
ſi,

Noculo⸗

DeRbeand

Doen

Chriſti
Seribo.

IANYM,

ge allo,

Pener.
rius Ae
jidetur,
1AAr.

gni b
tur, clu

—

NN

1 —

ab Augufto v'que ad Hadrianum. 355

c. Paraz. C. ad L. Corn. de fal-. P. Falr. Semeſtr. I, 21.
p. 743. Salmaſ, ad Ius Art. et Rom. c. 30. p. 677. Ceterum
Heineccius Hiſt. Iur. 1, 207. aliud in eandem rem SCtum;
IL.icinio V. et Tauro Coſſ. factum, cum hoc in vnumn
tenflauit, quod tamen diuerſum eſſe patet e Collat
Leg. Moſ. et. Rom. l. c. De 5Cro Liboniano eſt elegan-
tifſima et eruditiſſima Diſſertatio Io. Iac. Maſcouti;
Viri Illuſtris. ef. Markarti V. C. Diſſ. de bis; gui ſibi
adſöribunt in teſtamento.
*) Tac. II, 32. Ann. quod idem eſſe videtur ei, quod
eſt ap. Coll. Leg. Maſ.er R. XE: v. Lipſ. Exc.]
Anno V. DCCLXXII, Chriſti XIX, M. Iu⸗
nio Silano, et Norbano Coſſ. factum SCryvN
qua cautum, ne quaæſtum corpore faceret, cui
auus, aut pater, aut maritus, Eques Romanus
fuiſet y): in quo SCto et alia fuiſſe videntur
de iis, qui, quo minus Legibus tenerentur,
famoſi iudicii notam ſponte ſubirent 5½). Ce-
terum in foeminas ſtatutum, quibus accuſator
publicus deeſſet, vt propinqui, more maiorum,
de communi ſententia animaduerterent?).
r) Tac. A. II, F. v. Lipſ. ad b. l. Sueton. Tih. c. 5. Cauſaʒ
quod matronae, quo dignitate matronali, ad euitan-
das Legum poenas, exſoluerentur, licentiam ſtupri;
vel lenocinium apud Aediles profiteri coeperant, more
inter veteres recepto, qui ſatis poenarum aduerſum
impiudicas in ipſa profeſſione eredidiſſent:
5½) Suer: l. c.
2) Suer. l, c

F. VI.
An. V. DCCLXXIII, Chr. XX, M. Aurelio
Gotta, M. Meſſala Coſſ. SCrva factum eſt a)
Z. 2 vt3

356 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia noua

vt, B qui coierint ad occiſionem innocentum,
Lege Cornelia de falſis teneretur æ). Alio item
SCto cautum, ſi ſeruus reus poſtularetur,
eadem obſeruarentur, quae? ſi liber eſſet ).

*) Collar. Leg. Moſ. er Rom. FIII, 7.

g) Marcianus in L. . §. J. D. ad L. Corn. de faſſ. habet
ad obiigationem, qued explicat atque tuetur Bynkershoek.
Obſ. III, io. ſed reétius eſt occiſtonem apud Pariutorem
Legis Moſaicae er Rom. l. c. vid. quae dixi in Traiano
p. 12. Nam occiſionem, necem, vti occidere, iugulare, in-
zerficere, et ſimilia, de periculo capitis dicunt eleganter
antiqui auétores.

„*) L. 12. §. 3. D. accuſ. ef. Cuiac. Obſ. VI, 30.

6§. VII.

Anno Vrbis DCCLXXIV, Chriſti XXI,
Tiberio Aug. IV. et Druſo II. Coſſ. facta duo
SCrA ſunt: quorum vno cautum, ne decreta
tatrum ante diem decimum ad aerarium defer-
rentur 2z): idque vitae ſpatium damaatis pro-
pagaretur ₰): altero ius moremque aſylorum
Tiberius ſuſtulit b).
2) SCta enim vim ſuam capiebant ab eo tempore, quo
in aerarium delata: v. Lipſ. ad Tac. I. c.
4) Tac. A. III, 5. SWeton. Tib. c. 35. Dio Caſ. Lib. LVII.

p. 077. id ſpatium Gratianus deinde L. 20. C. de poen. in

XXX. dies propagauit. v. Lipſj. ad Tac. l. c. cf. Idſing.
Var. Iur. Ciu. c. 19.

⁶) Tac. A. III, 63. JSuet. Tib. c. 3. quorum diſſenſum
egregie componit Erneſti V. C. Excurſ. XII. ad Suet. Tib.
g. 37.

§. VIII.

Cal

An

Corn

Qum

Vmn

Vo
Tchtu.
4) 1

Cott
c.

A
fac

teſta
nice,
lura
tion⸗

tun;
tem

etur,

lubet
ertboet,
utoren
Truiono

lare, i.

eganter

XNI,
aduo
lecrete
life.
s pro⸗
lorum

dre, lo

.IVI

poen in.

—

H

ſenſum
ur. U.

VII.

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 357

§. VIII.

Anno V. DCCLXXVII, Chriſti XXIV,
Cornelio Cethego, Viſellio Varrone Coſſ. fa-
um SCrva, vt, quamquam inſontes magi-
ſtratus, et culpae alienae neſcii, prouincialibus
vxorum crimiibus, perinde quam ſuis, plecte-
rentur c).
e) Tac. A. IV, 20. L. 4. §. 2. D. de Ofj. Proconſ. vbi pro:

Cotta er M Galino Coſ-. legendum haud dubie ex Tacito
L. c. Cotta Meſſalino conſulente. cf. Cuiac. Objſ. VI, 30.

§. IX.

Anno Vrbis DCCLXXX, Chriſti XXVII,
Coſſ. M. Licinio Craſſo et L. Calpurnio 4),
factum SCrvV eſt, ad Legem Corneliam de
falſis, vt eius poenis teneretur, qu;- falſas
teſtationes faciendas, teſtamentaue e) falſa in-
uicem dicenda, aut conſignanda, dolo malo
curauerit f): item qui ob ſtruendam aduoca-
tionem teſtimoniaue pecuniam acceperit, pactus-
ne fuerit, ſocietatem coierit, aut aliquam de-
lationem interpoſuerit g).

4) Conſules in Coll. Leg. Meſ. et Rom. VIII, 7. eduntur
Licinius V et Taurus, quorum TLaurus ſuſtectus haud
dubie fuit: numeralis nota autem vitioſa eſt v. Schul-
ting. ad h. I.
e) legendum haud dubie eſt teſtimonia ex L. o. F. 3. D. ad
L. Corn. de falſ. a librario vicinia vocabuli teſtamentum
confuſum.
F) Coll. Leg. Moſ. er Rom. V III, 7. Hoc Heineccius Hiſt.

Iur. I, 207. ineuria, tamquam partem, retulit ad

D
“

Obſ. III. 18. inprimisque Kebulting. in Iurispr.
ſt. p. 703.

ante laudatos, i inprimisque hulting. p. 764.

K. X.

1

bus Geminis Coſſ. factum SENATVSCG

liae odficiatur?).

diſputant Intt. V. Kbulbing. I. c.

Ohſ. III, v. Schulting. luriipr. Anteinſt. b. 7G.
F. XI.

12227—2

Gos fuiſſe docet Neri/ Hyiſft. Conſul. T. XI. Theſ.

358 Lib. II. Cap. 1. De iurisprudentia noua

SCtum ꝗ. IV. recenſitum. Ceterum de hoc SCto eius-
que ſcriptura v. Cuiac. Parat. C ad L. Corn. de falſ. Sal-
maſ. ad Ius Att. et Rom. c. 30. p. 775. ſqa. Bynkershoek.

Ante-

9) Collat. Leg. Moſ. et Rom. l. c. cf. L. J. F. 7. et 20. D. ,
821. Corn. de falſ. Tribonianus autem videtur haec, a
F. IV. ad hanc vsque memorata, SCta, confudiſſe et
conflaniſſe. De verbis et re ipſa v. viros doctos paullo

Anno V. DCCLXXXII, Chr. NXIX, duo-

0 N-⸗

sVLTVM, vt, guis ob venundandum, vel de-
nudandum )2 non remittendumue 1eſtimo-
nium pecuniam acceperit, poene Legis Corne-

*) vitioſum hoc vocabulum quomodo corrigendum ſit,

9 Cellat. Leg. Moſ-er Rom. VIII, Z. cf. L. I. . 2. D. ad
L. Corn. de falſ. cf. Salmaſ. I. c. Herald. rer. iud. auct. I. ,6.
Grot. For. Harſ. ad L. vlt. C de concuſ. Binker boek.

Anno V. DCCLXXXIV, Chriſti XXXI,
Sulla et Trione Cofſſ. ſuffeclis *) Fcdum
S8SCTVM, ex ſententia Lentuli, ne Legatum
ſai is, id eſt, praeſi dem prouinciae, accu-

„ 1., 72. pr. D. de acenſut. Hos autem Coſſ. eo anno ſuſfe .

Ant.
Rom.

MNNXI
tellio⸗

Ron.
run
len .

An

xN
50Cr
7 Ctore⸗

fent, 6
rent n

Vi

in
8) K
b al

fied.

An

Lege
enj

nec

botur

) .
don.

kup

ee

04

10 eing.

N. .

lenhoek.
. At

et . D.
beec, 4
diſe et
Dspaulle

dno.

Mimo.
CNre.

ldum it
,D. ,

lertet.

dum

votu
CXNK.

molile⸗
c. Ant.
4 Ron.

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 359

Rom. p. 404. cf. H. Brencmanni Epiſt. de conſulibus quo-
rum in Pandectis ſit mentio, in Append. Faſtor, Almelo-
ven. p. ol.

5. XII.

Anno Vrbis DCCLXXXVI, Chriſti
XXXIII, Seru. Galba L. Sulla Cofſſ. factum
SCTV, de foenore, quo ſancitum, vr foene-
tateres duas patrimonii partes in ſolo l colloca-
rent, debitores totidem aeris alieni ſtatim ſolue-
rent m).

Solum dicitur ſimpliciter pro ſolo Italico. v. quae di-
xi in Iraiano p. 0.
m) Suet. Tib. c. 49. cf. Tac. A. VI. 77. Similes Leges
ab aliis etiam Imperatoribus factae. conf. Iac. Gotho-
fred. Comm. Cod. Tbeod, p. 44. L. II. ed. Ritteri V. C.

§. XlIII.
Anno Vrbis DCCLXXXVII, Chriſti
XXXIV, Coſſ. Paullo Fabio Perſico, L.. Vi-
tellio, factum SCtum PERSICIANVAMI 2), ad
Legem Papiam Poppacam, cautumquc, vt ſo-
xagenariorum, et quinquagenatat um nuptidé
nec eſſent, ac proindevir et vxor perpetuis coeli-
batus poenis tenerentur 0).
) ſic enim legendum eſſe docet Perizon. Diſ. de Leg. Vo-

con. p. F. pro vulgato nomine Pernicianum.
0%) Vipian. Fr. XVI, 3. cf. Suer. CGlaud. c. 23. vide Peri-
zon. Diſ. laud. Heineccius Comm. ad Leg. Iul. et Pap.
Popp. II, 3. 5. p. 159. et Zach. Richteri V. C. Diſſ. de
Leg. Iulia Micella, eiusque uſu podierno Lipſ. 1754. me
praeſide defenſa, p. 23.

24 §. XIV.

360 Lib. MI. Cap. I. De lIuris prudentia noua

SCrTvVM, de quaſß vſufruätu p), Tiberii
imp erio factum eſſe, probabile eſt, propterea,
quod Sabinus et Nerua de eo reſponderunt4),
cum Ciceronis aetate nondum eſſet vſusfru-
ctus earum rerum, quarum abuſus eſt r).

5) L. . I. 2. L. 8. de uſr. ear. rer. quae vſu. conſ.
9) L. 3. L. 5, §. 4. D. eod.

7) Cic. Top. c. 3. conf. Galuan. de Eſufr. c. 3. Noode. de
Vafr. l 0.
§. XV.
Caio Caligula imperante quae facta ſint Se-
natusconſulta, cum non reperiamus, progre-
dimur ad imperium Claudii, cuius auctoritate
plura facta ſunt. Primum trademus ea, quae
quo tempore facta, conſtat; deinde reliqua.
§F. XVI.
Anno primo Claudü, Vrbis DCCXCV,
Chriſti XLII, Claudio Aug. II, et C. Caecina
Largo Coſſ. factum SCtum LARGIANVM, vr
libri manumiſſoris, non nominatim exheredes
ſcripti, extraneis heredibus in bonis Latinorum
praeferrentur §).

³) L. vn. 9. vlt. (.. de Lat. lib. toll. v. Anton. Augtiſtin.
de SCris b. cf. Balduin. Iuſtinian. p. m. 273. J.

§. XVII.
A. V. DCCXCVIII, Chriſti NXLV, Vel-
leio Rufo et Oſtorio Scapula Coſſ. factum
SCrTVR, de adſignandis libertis 1).
L 2) L.

9) L.

hoek.
t.
Nede

Hocd
rv
aſᷣ von
) gu

le
emer
rm

(luuea

(LAyI

guo⸗
uom
roper

Qum

tia c.
rent,
reyt
nei⸗
huic
The
*):
der⸗

6

Wot. Ne

nte⸗
vogre.
oritnte
,qune
eligus.

XCV,
ecina
M, 1t
heredes
ntn

Ain
1

. Vel⸗
Hactum

„1

ab Auguſto voque ad Hadrianum. 361

2) L.n. pr. D. de adſien. libert. de Conſulibus v. Bynkers-
hoek. Obſ. III, 2. Brencmann. Epiſt. de Conſul. in Append.
Faſt. Almelouen. p. 607. et Reiz. V. C. ad Tbeophil. III,

8. P. 587.
§. XViII.
Anno V. DCCXCIV, Chriſti XL VI, Cn.
Hoſidio Geta et L. Vagellio Coſſ. ſuffectis,
SCrv factum, de aediſiciis negétiationis cau-
Jſa non diruendis u).

u) quod extat ap. Julium Capac. Hiſt. Neap. II, 9. Reinej.
Inſer. VII, 11. cf. de eo Reineſ. Epiſt. ad Rupert. 36. . 292
emendatius aliquanto edidit Gorius Inſer. p. 84. Cete-
rum plura in eandem ſententiam facta ſunt SCta, de
quibus v. Cuioc. Obſ. V, 26. Burmann. de Vectigal. c.
V. p. g. g4. Lde Back. Diſ-. ad L. 2. C. de acdif.

§. XIX.

Anno V. DCGC, Chriſti XLVII, Coſſ.
Claudio Aug. IV. et L. Vitellio, SCtum
cLAVDIANVM factum eſt, ad Legem Cinciam,
quo pecuniis ob cauſas orandas capiendis poſt-
ms modus, vsque ad dena ſeſtertia, quem egrelſ
repetundarum tenerentur X). Eodem anno fa-
ctum SCtum MACEDONIANVM, quo ſaeui-
tia creditorum coercita eſt, ne in mortem pa-
rentum pecunias filiifamiliarum foenori da-
rent y). Dicitur Macedonianum, a Macedo-
ne improbo foeneratore, qui cauſam dedit
huic SCto 2), non a flio familias, vtitcadit
Theophilus ).

x) Tac. A. XI, 7. qui cauſam mutationis huius addit. Li-
bera repub lica neceſſe erat, gratuitam clientibus operam
Z 5 praeſtare,

362 Lib. III. Cap. I. De lurisprudentia noua

praeſtare, quia is aditus ad gratiam et honores adedo.
Mutata republica, cum princeps honores largiretur,
nulla apud populum gratia eſſet, nullus patrocinii fru-
tus: quis alienam cauſam ſuſciperet ſine honorario?
Ceterum vide de hoc SCto Lipſj. ad Tac. l. c. Brummer.
de Leg. Cinc. c. 4. p. 41. J. cf. quae dicéta ſunt in
Trajano p. 92.
y) Tac. A. XI, 13. Attribuitur idem Veſpaſiano Impera-
tori a Sueton. c. II. Sed hic tantum renonauit, ac re-
duxit. cf. Erneſti V. C. ad Sueton. l. c. Ceterum verba
ipſa ſuperſunt in L. 1. D. ad &Ct. Macedon.
2) v. L. I. D. ad &Ct. Macedon.
a) Theophil. Paraphr. Inſt. §. 7. quod cum ee, qui in alien.
poteſt. Potior enim debet videri auéctoritas SCti ipſius,
veluti publici monumenti, quam Theophili longe po-
ſterioris ſcriptoris fides. Quidquid itaque dicat Heinec-
ceius Hiſt. Iur. I, 219. aliique, ad defendendam fidem
Theophili, contortum eſt, et a ratione latini ſermo-
nis alienum.

Anno V. DCCCII, Chriſti XLIX, Coſſ.
C. Pompeio, Q. Verannio factum SCTV,
quo, propter nuptias Claudii et Agrippinae,
iuſtae inter patruos fratrumque ſilias nuptiae
etiam in poſterum ſtatuebantur b).
*) Tac. A. XII, 6. JSuer. Claud. c. 20. cf. Cuiac. Ol. XIII,
16. Ge. Arnaldus Var. Coxi. II, 10. LZ. Huber. Diſſ. V,
in Dif Iarid. F. IE p. Go. ſj. Reinold. Var. c. 21 .]
§. XXI.
Anno V. DCCCV, Chriſti LII, Fauſto Sul-
la, Saluio Othone Cofl. factum SCtum cLAV-
PrANVM, de poena feminarum ingenuarum,
quae ſeruis coniungerentur, quo ſtatuehatur,
vtmulier ingenua ſerui alieni amore bacchata, ſi
inuito

jnuito

herſen

perto⸗

Ppropt
Dhrog

9a
expri
tuten
reutn
dem
tute:
ſitge
ad
130
neſts
ſent
Ce.
gu
end
Nam

lon

9) L
80

vald⸗

04

aded.
gretur,
lii fra⸗
hrario?
ummer,
ſunt in

imperz
aere.
nverba

in elis.
i ipſins⸗

nge o.

Minec.
ſidem

ſermo0.

Co.
TVM,
pinne,
ptue

ZXII.
Dh.

2,l

bosol⸗
CLAV
larum,
chatun,
tt,s

vult

ab Auguſio vsquét ad Hadrianum. 363

inuito et denunciante domino in eo contubernio
perſeuerauerit, ancilla ſſet c). Eius SCti re-
pertor libertus Claudii, Pallas, fuit .), SCto
propterea honoratus e). luſtinianus SCtum
abrogauit †).
) Paull. Rec. Sent. II, II, 2. Tac. A. XII, 53. qui ita

exprimit SCtum, vt ignaro domino ad id prolapſa in ſerui-
tutem ſui conſenſiſſet, er qui nari eſſent pro libertis habe-
rentur. Sed locus iſte haud dubie vitioſus. Lipfius qui-
dem emendat: vt ignaro domino ad id prolaſſa, in ſerui-
tute: ſi conſenſiſſet, pro liberta baberetur: vt quplex
fit SCti caput: idque probarunt doctiffimi Intt. cf. Iutr.
ad Paulli Rec. Sent. . c. in &bhuliing. Turicpr. Anteiuft.
p. 305. . Ceterum hoc SOtum parum proſpexiſſe ho-
neſtati mulierum, ſed tantum dominis ſeruorum, cen-
ſent lIuc. Gothofred. ad Cod. Theod. L. I. ad &t. Claud. et
Ge. Arnald. Var. Coni. I, 20. Denique id adiiciendum
quod Suet. Veſp. c. 11. tribuat Veſpaſiano, id ita capi-
endum eſſe, vt hic SCtum renouauerit, ac reduxerit.
Nam Fabr. Semeſtr, I, 25. conciliatio locum habere
non poteſt. cf. Hagenbuch. Epiſt. Epigrapb. p. 179.]
e) Tac. l. c. Extat ap. Plin. ep. VII, 6. fragmentum eius
SCti, quod cum ipſe tum Plin. H. N XXXV. penukt.
valde exagitat.

) L. vn. C. de Ce. Claud. toll. H. 1. L. de Ncceſſ. Jübl.
Anno V. DCCCVI, Chriſti LHI, D. Iu-

nio, Q. Haterio Coſſ. SCro decretum eſt, pa-

rem vim rerum hebendam a procuratoribus Cge-

ſaris iudicatarum, ac ſ ipſe ſtatuiſſet g).

g). Tac. A. XII, 60. ad q. I. v. Ligſ. et Ernaſti V. C. eß.
Wyet. Claud. e. 12. .
§. XXIII.

364 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua
§F. XXIII.

Sub Claudio alia quoque SCta CLAVDIA-
NXa, ſed incertum, quo anno, facta ſunt; velu-

ti id, quo obrogatum SCto Perſiciano h), ad

Legem Papiam Poppaeam, cautumque, vi ma-

rio duxiſſet vxorem i): item hoc, quo negotia-
toribus certa lucra propoſuit, ſuſcepto in ſe
damno, ſi cui quid per tempeſtates accidiſſet,
t naues mercaturae cauſa fabricantibus magna
commoda conſtituit pro conditione cuiusque ciui
vacationem Legis Papiae Poppaeae, Latino ius
Quiritium, feminis ius quatuor liberorum ):
cuius SCti etiam hoc caput fuiſſe videtur, vt
ſ quis ex naufragio clauos, vel vnum ex his,
abſtuliſſet, omnium rerum nomine teneretur !):
denique illud m), quo vetuit milites domos Se-
natorias ſalutandi cauſa ingredi.
b) Suert. Claud. c. 23.

i) Vtian. fr. XVI, 3. v. Perizon. Diſ-. de Leg. pocon.

p. 153. J.
x) Suer. Claud. c. 18. Vlpian. fr. IV. 1, 6. L 3. D. de
vacat. er excuſ. mun. L. 5. §. 3. D. de iur. immunit.
1) L. 3. §. 8. D. de incend. ruin. naufr.
„ͤ) Suer. Claud. c. 25. Ceterum non improbabile eſt, eè-

iam SCto Claudiano cautum fuiſſe de his, qui pretii par-

ticipandi cauſa ſe venundari paſſi eſſent; vti colligitur ex
L. vlt. D. quib. ad lib. procl. v. Arnaldi Diſſ. de his qui
pret ii partic. c. 7.

§. XXIV.

guo

Eins

tutela
dem

ior ſexagenario, ſi minorem quinquagenaria du- 4 .

xiſet, perinde haberetur, ac ſ minor ſexagena-

Qumm

gueh

Tun

Nor

biß⸗

Ee

Nero

1) ru

bun
Clan
gum
ſtet
non
tiren
ari
nom
neee

Wt

ab Augifto vsque dd Hadrianum 36 5
S. XXV.

. Eiusdem Imperatoris SCrv eſt etiam haud
veln.Adubie LEx cLAVDIA, quae vocatur 2), gqua
, tutela mulierum legitima ſigtinebatur o). Eius-
dem quoque aetatis eſt SCrvVM V—ELLEIANVM,
quoq

Fioch. de interceſſonibus mulierum p), quod poſt edi-
um.Ctum Claudii factum eſſe tradit Vlpianus 4).
i. uu ) L. 3. C. de legyit. zuzel. Vlpian. fragm. XI, 8.

NN7) v. Heinecc. Comm. ad Leg. Iul. er Pap. Popp. II, 11, 3. p.
in 237. cf. Chriſtian. Guilielm. Küiſtneri V. C. amiciſſimi-
tiliſen, ꝗque Epiſtola elegantiſſima de tutela ceſſicia Lipſ. 1745.
magnu 2, Verba ipſa ſunt in L.2. J. I. D. ad SCr. Vellei. de quo-
rum ſcriptura v. I. Gothofred. Animadu. Iur. Ciu. c. 9.
N O Noodtius Ohſ- I, 18.
tind iu 9) v. Nordkerk. Disquiſ. de Lege Petron. p. 94. Maianſ.
vun H: Diſput. Iur. XXV.

etun t §. XxXV.
ex hi⸗ . .
* Eſt etiam aliud SCtum cLAVDIANVM, de
. 5 . . .
mor de⸗ quaeſtione ſeruorum r), quod male tribuitur

Neroni ⁶): etſi ſententia eius non conſtat.
r) rubric. tit. Dig. de SCto Silan. er Claud.
) P. Fuaber Semeſtr. I, 25. Cuiac. Obſ. I, 18. Nereni attri-
„oceN buunt propterea, quod hie quoque propter adoptionem
4 Prop 4J quoque propter adop
Claudius fuerit: Neronis autem tempore de eodem ar-
3. A4« sgu‚umento SCtum factum eſſe e L. 8. D. de SCr. Silan. con-

mmnt. ſtet id, quod Neronianum et Piſonianum vocatur. Sed
nondum a me impetrare potui, vt his rationibus adſen-
blle eſh et⸗ tirer. Nam etſi pleno nomine Nero quoque Claudius
gipreriße,⸗ adpellatus eſt in ſolennibus ſcripturis, tamen vſu vul-
oligiturer gari id nomen non habuit: ſolent autem ex vulgaribus
l hü au nominibus Imperaterum monumenta vocari. Neque

neceſſitas eſt ſtatuendi, Claudianum et Neronianum
SCtum idem eſſe, cum ſaepiſſime de eodem argumento
a due-

XNIV.

366 Lib. MI. Cap. I. De Iurisprudentia noua

a dusbus Imperator cibus conſtitutum ſit. Ceterum ple-
raque SCta Claudiana interpretatus eſt P. laber Semeſtr.

1 25.
§. XXVI.
Sequuntur SCta ſub Nerone facta. Pri-
mum anno Vrbis DCCCVIII, Chriſti LV,
Nerone, L. Antiſtio Vetere Coſl. factum
SCrva eſt, ne quis ob cauſam orandam mer-
cede aut donis emeretur t). .
2) Tac. A XIII, ”. Sueton. autem Neron. c. 17. dicit, cau⸗

tum fuiſſe, vt litigatores pro patrociniis certam iuſtam-

ꝗse mercedem, pro ſubſelliis autem nullam omnino darent,
praebente aerario gratuira. Quae cum valde diſcrepare
videantur, olim in Traian. p. 92. ſcj. etiſtimabam; diuer-
ſis temporibus eodem de argumento SCta ſub Nerone
facta eſſe: atque illud quidem, quo penitus prohiberetur
honorarium patronorum, initiis imperii, quibus Ne-
ro mimum boni prihcipis egit, quibusue id diſerte Ta-
citus attribuit: alterum autem, quo eerta merces ſta-

tuebatur, poſterioribus temporibus. Nam quamquam
ſeieham, Iaciti verba poſle interprtatione eodem modo

capi, quo Suetonii locus, cum ſaepe ſeriptores vetitum
dieant illud, quod certa tantum ratione cohibitum eſt:
tamen inprimis mouebat illud, quod Tacitus addit, ad-
verſatum fuiſſe Agrippinam, guaſi acta Claudii ſfubuer-
zerentur. Claudius autem capi ad certum modum per-
miſerat, Tuc. A. XI, 7. Ceterum cum hoe in loco memoria
lapſum tradant Suetonium Ner. c. 17. interpretes, id
egregie retudit Erneſti V. C.: ad Suet. l c. et Excunſ.
XXIIV.

. §. XXVII.
Anno V. DCCCIX, Chriſti LVI, QC Vo-
luſio, P. Scipione Coſſ. factum SCtum vorv-

SIANVM, de acdiſiciis negotiationis rauſa nen
KTerueu

iruen
u4
(apere
SlAN
vyo

) 1.
e/.
9) 1.
N1.
Vol
V0

An
kone.
So)
At, /
ulg
tedo,/
fent
et, vi
urh,
ſ 1

Tona,

) PJ.
Quin
dubi
4) 1
9) H
¹) I.
Teap

.

rump.

Emnasfr.

faclum
m ner

ltit, eai⸗

8 iſtoer.

doreut

ſetepare

n, uer⸗

Nerone

hiberetut

Ibus Ne-.

ſette Ta⸗
erces ſta
ammdkum
emn modo
Felitum

tuim K
ait, ad .
,
ni ſuluer.
ſlet, guandoque in eum animaduerſum Aet,

dumper⸗
Memotit
hretes,
t Pieuj

1 vO“
nt
Nrueß:

ab Augufto viqutz ad Hadrianum. 367

Giruendis u); item aliud, quo ſtatutum, quan-
tum Aediler curules, quantum plebeii, pignoris
caperent x). Huc etiam refertur aliud vor v-
51ANVM, de his, qui improbe in luem alie-
nam coiiſſent ).

2“) L. 52. D. de contrab. emt. Gruteri Inſ. r. p. IX, 4. Rei-
neſ. VII, II. v. ſupra ad §. XVIII.
X) Tac. A. XIII, 28.
) L. 6. D. ad I. Iul. de vi priuat. Alii autem hoc ad
Voluſium Maecianum ICtum referunt. v. Wunderlich.
V. C. Diſſ. de Voluſio Maeciano et &ttio Voluſiano.

F. XXVIII.
Anno Vrbis DCCCX, Chriſti LVII, Ne-
rone Aug.II, et L. Piſone Coſſ. factum SCrvx
PISONIANVM, quod et NERONIANVM dicitur X)
vt, ſi quis a Jair ſeruis interfectus eſſet, ii
quoque, qui teſtamento manumilſ ſub eodem
tecto manſ, Went, inter ſeruos ſupplicia bende-
rent 2)2 3 item, vr, occiſa vxore, de familis viri,

et, viro occiſo, de vxoris ſeruis uaeßis hbabere-
tur b): t vt, ſi poenae obnoxius ſeruus veniſ-

venditor pretium praeſtaret c).

2) Paull. Rec. Sent. III, 5;, 5. Idem etiam Claudianiun di-
Etuin putant, auctore Cuiacio Obſ. I, 18. quod haud
dubie diuerfum eſt. ſupra ad 9. 24:
4) Tac. A. XIII, 32. L. 3. §. 16. D. de SCto lan
b) Paull,: Rec. Sent. III, 5, 5§.
4) L. 8. pr. D. de SCto Silan. cf. uae dicta ſunt in
Raiene 123. 4

. LL LXIX,

368 Lib. II. Cap. I. De lurisprudentia noua

Anno V. DCCCXIII, Chriſti LV, Nero-
ne III, Coſſo Cornelio Lentulo Coſſ. factum
SCrv, vt, qui a priugtis iudicibus ad Sanatum
prouocauiſſent, eiusdem pecuniae periculum fa-
cerent, cuius, qui imperatorem agpellaſſent: nam

ante vacuum id, ſolutumque poena fuerat 4).
Tac. A. XIV. 28. ad q. I. v. Lipſ. cf. Huber. Digreſſ. I,
21. Paullo aliter narrat Sueton. Ner. c. 17. qui tradit,
cautum, vr omnes adpellaxiones a iudicibus ad Senatum
fſterent. Videtur vtrumque coniungendum eſſe: ita, vt
alter ab altero omiſſim tradat, pro more hiſtoricorum.

[Cuiac. Obſ. XXI, 33.]

§. XXX.

Anno V. DCCCXIV, Chriſti LXI, Cae-
ſonio Paeto, Petronio Turpilliano Coſſ.
SCTVM TVRPILLIANVM factum eſt, de tergi-
uerſationibus, ac praeuaricationibus, vt qui
talem operam emtitaſſet, vendidiſſetue, perin-
de poena teneretur, ac i publico iudicio calum-
niae condemnatus eſſet e): in quo etiam de abo-
litionibus cautum eſt †). Eodem anno factum
CALVISIANVM SCtum g) putatur.

e) TLac. A. XIV. 41. L. 2. D. et L. 2. C. ad &Ct. Turpill. L.
2. §. vle. D. de praeuaricat, v. Brenomann. Diſſ. de Leg.
Remm. c. 20. in Tbeſ. Orton. T. III. Nordkerk. Diſquiſ. de
Leg. Petron. p. 138. meque in Traiano p. 128.
H Eandem cum hoc SCto puto Legem Petroniam de abo-
litionibus in L. 16. C. ad L. Iul. de adult. Nam et ſenten-

cia et nomen conuenit. Lex autem ſub Impp. etiam vo-
catux

catur

ſeni

Rem
gui⸗
CRN
1XIN
eſt.

An

noeos

8CrY
fecdite

1.
bell.

Mem

MEMN

eſt, n

Larte
Citat
91
cons

kuIHN

erſa

lula⸗

Nero.
dum

natum
un fe.

I).

reſ.l.

i tradlit,

Enatun

ita, N.
jieorum.

Col.

e terg
t ι⅓
peri.
lum.

de .

Iupil l.

mn de l.%
et ſente·

etiamn ⸗
caut

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 369

catur SCtum, vt ſupra monui. Eandem ſententiam de-
fendit magnus Cuiac. Paratitl. C. vt intra cert. temp.
Rem ipſam docte perequitur Nordkerk. V. C. Dis-
quiſ. de Leg. Perron. c. 4.
g) Calaiſium enim Conſulem ſuffectum e Grut. Iuſer. p.
Xlv, 9. ponunt hoc anno: nendum tamen certum
eit.

§F. XXXI.
Anno Vrbis DCCCXV, Chriſti LXII, An-
naeo Seneca, Trebellio Maximo Coſſ. factum
SCTVM TREBELLIANVM, de ſideicommiſzs he-
reditatibus h).
) §. 6. de fideicomm. bered. L. r. . 2. D. ad §Cr. Tre-
bell. v. Brencmann. de Heuremat. Modeſtin. c. XI.
§. XXXII.
Anno V. DCCCXVI, Chriſti LXIII, C.

Memmio Regulo, Virginio Rufo Coſſ. SCto

MEMMIANO, de ſimulatis adoptionibus, cautum
eſt, ne ſimulata adoptio in vlla muneris publici
barte iuuaret, ac ne vſurpandis quidem here-
ditatibus prodeſſet 1).
1) Tac. A. XV, 19. L. 5n. S. 7. D. de legat. II. L. 760. D. de
condit. et demonſtr. v. Heinecc. Comm. ad Leg. Iul. er
Pap. Popp. II. p. 204.
FH. XXXIII.
PFacta etiam SCrA fub Nerone alia, quo-
rum annus et Conſul incertus eſt: veluti ad-
uerſus falſarios, ad Legem Corneliam, ne ta-
bulae, tam teſtamentorum, quam priuati pu-
Aa blici-

370 Lib. III. Cup. I. De Iurisprudentia noua

blicique contractus ½), niſi pertuſae, ac ter
lino per Nor amina truiecto, obſgnarentur L) 5
item, vt in teſtamentis primae duae cerae, te-
Katorum modo nomine inſeripto, vacuue ſigna-
turis oſtenderentur m): item, ne quis alieni
teſtamenti ſeriptor legatum ſibi adſeriberet n):
et vt rerum actu, ab aerario cauſae ad forum,
ac recuperasores, transferrentur o): CALVI-
SsIANVM pPorro p†), quo cautum, vt, quae
guinquagenar ia maior minori ſexagenario nu-
erit, quique minor. Jexagenario maiorem
uinquagenar. ia duxerit, iis impar illud matri-
monium ad accipiendas hen editates dotesque le-
gatas non proſiceret, ſed dos, mortua muliere,
caduca fieret g): denique NERONIANVM Y),
quo cautum, vt, quod minus pactis verbis le-
gatum, perinda eſet, ac ſi optimo iure lega-
tum eſſet.

k) Paull. Sent. V, 25, 6. ad q. I. v. Schulzing. Iabulas enim
Sueton. adpellat ſimpliciter.
) Sueron. Ner. c. 77. Paull. Sent. V. 2J. 6. qui ait, obſi i-
gnari debere, vt exteriores ſeripturae pdem interiori ſer-
vent. quod quomodo intelligendum ſit, docet Maffens
Hiſt. Diplom. p. 33. quod intelligi lole negat chulting.
ad’l. c. v. Erneſti V. C. ad Suet. l.
m) Suet. l. c.

2) Suet. l. c. In quo quidem Suetonium memoria la-
pſum putant viri docti, propterea quod ICti in Digeſtis

idem Edicto D Claudii cautum tradant, v. c. Brummer.

de Leg. Cinc. c. V. p. 5a. At ego non exiſtimo, Suetonium
diligentem hiſtoricum erraſſe. Neque vero inde, quod
Claudius Edicte idem ſanxerit, conſequens eſt, non
idem

idem
enim

cum!
cipib
Gete
) S
)I
de Ll.
litio
ſuſe
815.
pter⸗
cert
V
44 1
7) V

J.
ſunt
impe

Eitar

rand
Patr
NV
eſtb
gue,
ere,
ue⸗
6
e⸗
ſt
)
ten

ab Auguſto veque ad Hacdrianum. 371

idem quoque SCto a Nerone conſtitutum eſſe. Quid
enim vetat credere, repetituun ac renduatum a Nerone,
cum ſaepe leges atque conſtitutiones a ſequentibus prin-
cipibus fciamus repetitas eſſe. cf. Erneſti V. C. ad
Sueton. l. c.
0) Suet. I. c. ibique Erneſti V. C.
„) Ita enim legendum eſt haud dubie, v. Perizon. Diſſ.
de Leg. Vocon. p. S3. Pro vulg. Caluitiano: quod gens Cal-
vitia non fuit Romae. Ceterum quamuis Caluiſtum Coſ.
ſuffectum adeoque SCtum Caluiſtanum referant ad a. V.
815, tamen in SCtis incerti anni malui numerare, pro-
pterea, quod iſta coniecturs eſt, neque teſtimoniis ſatis
certis nititur.
, 9) Vhian. Fr. XVI, 4. cf. Perizen. l. c. et Heinecc. Comm.
NXHX ad Leg. Iul. er Pap. Popp. II, 3. P. 103.
mutni- r) Vtpian. Fr. NXIV, m. cf. Sbculting.

tel. F. XXXIV.

ulier, . —
8 4 TriumImperatorum, qui Neronem ſecuti
„ ſunt, tam breue, tamque turbulentum fuit
imperium, vt de Legibus ac SCris nihil co-
LebdA-⸗ . .
. gitarint ). Itaque ad Veſpaſianorum tempo-
ra nobis veniendum eſt. Veſpaſiani quidem
ain patris imperio primum SCTVM PEGASIA-
„e. A NVN, de fideicommilſis hereditatibus, factum
ic⸗ eſt Pegaſo et Puſio Coſſ. ſuffectis *g, cautum-
Mfn que, vtei, gqui rogatus eſſet, hereditatem reſtitu-
ere, perinde liceret quartam patem retinere, ut-
Zuue ex Legel'alcidia ex legatis retinere liceret t).
k. [*) SCtum ſub Galba factum, vr accuſatorum cauſae no-
elis Jéerentur, narrat Tac. Hiſt. II, 10. Cauſas noſcere quid
nig „ ſit, explicat I. F. Gronou. de P. V. IV. 2.] .
un .) §. 5. Inſt. de ideicomm. diſerte tradit, ſuffectos fuiſſe
netnin temporibus Veſpaſiani: ſed nondum potuit conſtitui,
quo anno fuerint.

Aa 2 2) §.5.

372 Lib. III. Cap. I. De lurisprudentia noua

„) . 6. Iaſt. de fadeicomm. pian. Fragm. N NV, 14. Paull
Eent. IV, 3, J. vid. Conz. Lect. Subſec. II, a. ef. Arnald.
Var. Coni. II. 28. inprimisque de ſententia huius SCti, et

differentia ab SCto Trebelliano, Brencmann. de Heure-

mat. Modeſtin. c. . cf. Bynkershoek. Olſ. VI, 2n. Oteyza

er Olano Parahpom. IV. 3. et 4. p. 542. q4. T. I. Tbeſauri

Meermann.
K. XXXV.
Eiusdem Veſpaſiani imperio etiam adſi-
gnantur SCrTVM PLANCIANVM duplex, alte-
rum de ſideicommiſſs tacitis u), alterum de ſub-
iiciendo agnoſcendogue partu x): item vrrkRA-

SIANVM, de manumiſzs, ac pretio manumiſ Y.

Sed aetas horum SCtorum nudis coniectu-
ris nititur.

2„) L. 5o. 9. 7. D. ad L. Falcid. ef. quae dicta ſunt in
Traiano p. 0.
X) L. 3. D. de agnoſei liber. Noodt. Iul. Paull. c. 3.

„) L. 30. 9J. 6. D. de ſideicomm. libert. Obſcura eſt ſen-
tentia. Ceterum P. Taber Semeſtr. III, 12. p. 104.

refert àd D. Marcum. male.

SF. XXXVI.

Ceterum Veſpaſianus SCrvu Macedonia-

num de aere alieno filiorum familias, et Clau-

dianum, de mulierum ingenuarum ſeruili
amore, renouauit z).
2) Suer. Veſp. c. 8.

§S. XXXVII.

Titi imperio, SCris vetitum eſt, de eadem

e Ppluribus legibus agi, quaeriue de cuiurquam
defunci ſtutu vltra certos annos 42).
*⁶) Suer. Tit. c. 8. vbi v. Iurt.
4 S§. XXXVIII.

1

ense

biecer
dom
naut
4) I.

e) v.

)v.
Cel
tue
gar

pel

mun
iano

uu Hr ab Auguſto veque ad Hadrianum. 373

e d ee §. XXXVIII.
Clie Sub Domitiano, anno V. DCCCXXXVII,
Chrifti L-XXXIV, Domitiano X, et App. lu-
ia nio Sabino Coſſ. factum SCrTVMIVNIA-
NVM b), de colluſtionibus detegendis in cauſa
libertatis vel ingenuitatis C).
.. 5) vitioſe alias etiam ſeribitur Numianum vel Nonianum
AIte. v. A. Auguſtin. de SCrix.
lſb. *) L. ". D. de colluſ. deteg. L. vlt. C. eod.
4 Neruae imperio lata Lex AGRARIA d), hoc
eſt SCrvx e), vt, ſ ſeruus ſoruaue terminos
ſuut in eiecerint locoue mouerint dolo malo, inſciente
domino, eis capital eſſet, niſi dominus domi-
naue multam ſufferre maluerit f).
elt len⸗ .
„. 44 4d) L. 32. D. de term. mot.
e) v. Nordkerk. V. C. Disquiſ: de de Lege Petron. c. 3.
n. 94. Obrecht. de Leg. Agr. c. V.
F) v. Abasuer. V. C. Diſj. de Legibus D. Nerunep. 9. ſa1·
Avt. Ceterum nolim cum quoquam contendere, ſi quis ſta-
Gluu. tuere malit, hanc Legem Agrariam Edictum fuiſſe. Ne-
C. gari enim non poteſt, Edicta quoque Legum nomine ad-
lernilt pellari.
§. XL.
Traiani tempore SCta plura facta ſunt. Pri-
mum Anno V. DCCCLIV, Chriſti CI, Tra-
un jano VI, Sex. Articuleio Paeto Coſſ. factum
eſt SCrvVM AETICVLEIANVM, de fideicom-
miſs libertatibus, in prouintia g): RVBRIA-
Aa 3 NVM,

374 Lib. II. Cap. lL. De luricprudentia noua

NVM, Rubrie Gallo, C. Coelio Hiſpone
Coſſ. h) itidem de fideicommiſſs libertatibus,
vt ſi hi, a quibus libertatem praeſtari oporteret,
a Prastose euocati, adeſſe noluiſſent dolo malo-
E cauſa cognita Praetor pronunciaſſet, liberta-
tem hbis deberi; eodem iure ſlatum ſeruarent, ac
NR diredo eſſent manumiſſ i): item DASVMI-
ANvN, de Pdeicommiles libertatibus, cuius duo
capita inuenimus, primum, vt, ſi ex iuſta cau-
Ja abeſſei beres, qui fideicommiſſam libertatem

deberet, et hoc pronunciatum ſuiſſet, perinde

libertas competeret, atque ſi, vt oportet, ex cau-
Ja ſdeicommilſ manumiſſus eſſet; deinde, vt,

quemcumque ſideicommiſſam libertatem exqua-

cumque cauſa debere pronunciatum Toeri it, es
eum eosue abeſſe contigerit, perinde ha zberetur,
atque ſi, vt oportet, ex cauſa fileicommißz ma-
numiſus eſſot ½). Eodem anno videtur fa⸗
ctum SCrvA, de donis ac muneribus, ad I. e-
gem Cinciam H: idem aliud, quo conſtitutum
eſt, de his libertis, quos viuus nanumiſ, SDer,
quae?ſtionem baberi m).

g) L. 11. J. 7. D. de fadeicomm. libert. v. noſtrum Com-
ment. de Legibus Traiani p. 9.

*) quos de coniectura cum viris doctis in hune annum
conferimus. v. nos de Leg. Iraian. p. 99.

2) L. 20. I. 36. D. de deiconmm. libert. Explicaui in

Traiano p. 107. N4.

*) L. 5. 9. 4. D. de fdeicowim. libert. quomodo autem

haec duo capita differrent, oſtendi in Traiano p. 112.

N7.

. el

um 6
D. de
ſit ſad
Tect
1) Pii
) 1.
omni

044

pone
ltibue,

Ome
ſueru:
ent,
SyAI⸗
ins duo

644

Itatem
Perinte
rCut-
de, ,
lxgla⸗

tutumm
niſcet,
um Com⸗
ne annum
licani in

do autem
Au,. 2

Nteret,

ab Auguſto vsgue ad Hadrianum. 375

N4. et quid in vniuerſum Articuleianum et Daſumia-
umum diſcreparet, p. 16. Quomodo vero ex L.5r. G. 4. 7. §.
D. de fideicomm. libert. conſequatur, vt Articuleianum
ſit factum poſt Daſumianum, vti ſtatuit Reiz. V. C. ad

Thbeoph. I, 14. p. 14156. non video.
1) Plin. ep. V. 2. V. quae dicta ſunt in Traiano p. S9. /4/4.
m) L. 0. H. 1. D. ad &Ct. Silan. cf. Llin. ep. VIII, 4. V.
omnino, quac dixi in Traiano p. 723. Nſ4. .

6S. LVI.
Anno V. DCCCLXX, Chriſti CXVII,

Quinctio Nigro et T. Vipſtanio Aproniano
Coſl. factum puto 2) SCrVM APRONIANVNM;
quo fdeicommiſſae hereditates ciuitatibus reſti-

tui iuſſae ſunt 0..

n21) v. Traian. noſtr. p. 737. ſaq. vbi pluribus argumen-
tis elaboraui, vt hoc SCtum huic anno adſererem. Con-
tradixit, Hadrianoque vindicauit III. Riter. ad Heinecc.
Hiſt. Iur. L. 283. Propterea, quod Hadrianus peragra-
tis prouinciis, multa beneficia ciuitatibus tribuerit.
Quod vt lubentiſſime concedo, ita idem etiam de Tra-
lano adfirmari poſſe puto, oſtendique in Traiano. Re-
ſtat alia ratio, qua aduerſus meam ſententiam vſus eſt
Ahasuerus V. C. de Legibus Neruae p. 177. Nempe Se-
natum ſub Hadriano conſtituiſſe, vt ciuitatibus imperii
Rom. legari poſſet, tradit Vipian. Fragm. XXIV, 29. Er-
go Apronianum SCtum Hadriani temporibus tribuit. Sed
hac ratione non moueor. Aliud enim eſt legare, aliud
fdeicommittere. SCto Aproniano ſideicomraiſſum ciui-
tatibus relinqui permiſſum; alio ſub Hadriano legari
conceſſum eſt. Nondum enim oſtenſum eſt, vtrumque
eodem SCto factum fuiſſe. Ceterum de hoc iure v. quae
dixi in Traiauo l. c. et cf. Fr. Kamos del Manzano in Diſſ.
ad Tuum Caium de vſufructu municipibus relicto in T. V.
Theſ. Meermann. p. 58!. ſajg.
⁶) L. 26. D. ad &t. Trebell. Vlpian. fr. XXII, 5.

A2 4 §. XIII.

376 Lib. II. Cap. l. De IVurisprudentia noua
14 §. XLII.

Triani imperio factum etiam S CrVM
eſt, quo actio ſubſidiaria aduerſus magiftra-
tus municipales, tutorum nominatores, intro-

ducta &ſt p).

) L. 2. C. de magikr. conuen. vide, quae dixi in Traiano
p. „S. q. de actione ſubhſidiaria autem cf. Reizii Ex-
curſ. XIIIL. ad Theoph. p. 110o.

§. XI.III.

Eidem Traiani imperio etiam tribuitur Lex
VECTIBVLICI, ſiue, vti ego exiſtimo, Lex
Vedii Libici g), de ſeruis reipublicaz manu-

miſſis r).

7) v. Traian. p. Fg. Fuit haud dubie SCtum, dictumqne
pro more eorum temporum Lex. Lex autem Vectii Li-
bici adpellata eſt, vti Lex C. Gracehi, Cic. Cluent. c. 56.
L. Gellii et Ca. Cornelii Cic. pro Balb. c. 8. et/4. vt adeo
non poſſit haec noſtra ſententia reprehendi ideo, quod
nulla Lex nullumques Otum duplici nomine adpellantur.

Non enim in hac ratione ponitur nomen Legis ipſius,

ſed hominis, a quo Lex lata, vel SCtum factum eſt. Ce-
terum reliquas ſententias de nomine Legis Veæctibulici,
qui volet, petere poteſt ex Oztonis V. C. praef. ad
Tbeſ. Iur. Ciu. I. I. p. o.
7) L. 3. C. de ſeru. reip. manumitt. Nordkerk, Diſquiſ.
de Leg. Perron. p. 98. ad liberae reip. tempora hanc Le-
gem referehbat; quam rationem refutaui in Trai p. H.

§. XILIV.

Reſtant denique ea SCta, quae videntur
temporum horum XIII. Caeſarum facta eſſe,
quam-

guam
imper
8CT
quus
)I.;
Cpte
1
3 147
1) His
ptere
jisden

Ex
carme
eſle i
lulian

maieg

toris

14) I.
babi
ſus
tuiſe

N
9) I.

o

OTYNX
intre.

Troiano

eiti Bx.

ur Lex
0, LexX
manu-

humngge
Helti li-
lnt, 6 ſg.
Vadeo
ſeo, goch
ellantur.
gis ipdus,
melt e⸗
iliuici,

rugf. d

hanebe⸗

i⸗e.

jdentur—

eſſe,
quam̃.

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 377

quamuis certo affirmari non poſſit, ſub cuius
imperio, quoue anno. In eo genere eſt
SCTVM, de captatoriis inſtitutionibus ):
quas improbauit Senatus?).

⁹) L. 70. 7/. D. de bered. znki. v. Bnlen loel. Exerc. de

captat. inſt. in Opuſc. TL. II p. 250. c. MWaechtler. Opuft.
p. 140. Heinecc. Comm. ad Leg. Iul. er Pap. Bopp. A11,
2. Markarz. V. C. Exerc. de his qui ſibi a dAſerib. in. 141.
p. 747. cf. Maianſii Diſput. Iur. XXXr.

?2) His enim temporibus factum eſſe, probabile eſt, pro-

pterea, quod heredipetarum natio frequentiſfima eſſet

iisdem temporibus

§. XI V.

Ex eodem genere eſt S Crvx, quo ob
carmen famoſum condemnatus inteſtabilis
eſſe iuſſus eſt *ιg: item SCrv, ad Legem
Iuliam maieſtatis ), quo liber a crimine
maieſtatis eſſe iuſſus eſt, qui ſtatuas Impera-
toris reprobatas conflarit.
u) L. 78. . 7. D. qui teſt. fac. roſ. quod adeo non impro-
babili coniectura ad Auguſtum referas, quem aduer-

ſus ſcriptores libellorum famoſorum aliquid conſti⸗
tuiſſe, tradat Sueton. Aug. c. F.

X) L. 4. §. 1. D. ad L. Iul. mai.

Aa § SECT.

378 Lib. IIl. Cap. l. De Iurizprudentia noua

zuin. SECT. IV
De Conſtitutionibus Principum.

§. 1.

uenimus, quae ab Auguſti demum tem-
pore nata, ſenſim paullatimque magis fre-

nomenque ferre occupauit, id eſt, ad Conſtitu-
tiones Principum. Ac ſane hae maiorem au-

pes ipſi poteſtatem ſibi adrogarunt: vt, quo
crebriores atque frequentiores fieri videas
Conſtitutiones, eo etiam ſecurius, atque in-
finitius regnari intelligas.

Sumſerunt autem Imperatores ſibi iſtam
juris conſtituendi poteſtatem, e Lege Regia,
quae ſanxerat, vt, quaecumque Imperator ex

narum, publicarum, priuatarumque rerum
eſſe cenſeret, ei agere facere ius eſſet: cum
inprimis magiſtratuum fere omnium accepiſ-
ſent poteftatem; eoque adeo iure edicere
poſſent.
. §. III.
Conſtitutiones autem non ſunt vnius ge-

neris. Sunt enim Keſcripta, quorum alia ad
priua-

Tr ad illam partem Iuris ciuilis nouam per-·
quentata eſt, tandem autem ſola Legum vim,

Ctoritatem nactae ſunt, quo maiorem Prinei-

vſu reipublicae maieſtate diuinarum, huma-

cinat
tation
tutn 6

Mano

net P/

ear.

u
gine⸗
toree
ſiaten
Ommn

mine

runt
Per
lcrip
icem
Neg
uas
luns
Leg⸗
Vrba
fen

1.

mpet.
mn tem.
g ſre
imrim,
vnfiru.

remau⸗

Prinei
t, quo
Videas

ue i⸗

bi am

rator eX
hum.

t: Cun

ccepil.
eclcere

nius ge.

n a

priur.

.
4
4

4

=

—

ab Auguko vrque ad Hadrianum. 379

priuatorum libellos, alia ad relationes conſul-
tationesque magiſtratuum, alia ad vniuerſita-
tum deſideria fiebant: illa Subnotationes, ſiue
Adnotationes 9), iſta Epiſtolae b), haec Sanctio-
nes Pragmatitae?c) ſiue Fada vocabantur: vel
Decreta, vel Edidia denique, et Mandata d).
4) v. I. Gorlofred. Paratit. Cod. Theod. de diuerſ. Reſer.
*N) v. I. Guther. de Off. dom. Aug. II I, 4. Non ſunt tamen
hae Epiſtolae confundendae cum Epiſtolis ad Senatum
miſſis, de quibus ſupra hoe libro Sect. III. §. 7.
c) v. Guther. de Of. dom. Aug. I, 32.
4) v. I. Gothofred. L. vn. C. ITbeod. de mandat. princ.

§5. IW.

Iam primum Reſeriptorum genus quam ori-
ginem habuerit, videbimus. Scilicet Impera-
tores Lege Regia, ac per Tribuniciam pote-
ſtatem, acceperunt ius prouocationis, vt in
omnibus rebus adpellari poſſent: hocque no-
mine iurisdictionem quandam ſibi ſumſe-
runt e). Inde factum eſt, vt in cauſis priuatis
per libellos adirentur, controuerſiasque Re-
ſcriptis deciderent. In cauſis autem ſacris
idem fecerunt pro iure Pontificatus Maximi.
Neque aliam cauſam habuerunt Epiſtolae f):
quas quidem ad relationes, vel iure Procouſu-
latus prouincialibus magiſtratibus, inprimis
Legatis ſuis, vel iure Tribuniciae poteſtatis,
vrbanis, vel denique poteſtate Maximi Ponti-
ficatus, reſcribebant. Sancliones autem Pra-
gma-

380 Lib. UI. Cup. I. De lurisæprudentia noua 4

gmaticas, facile intelligitur, quoniam ad vni- Nr3
uerſitatum, imprimis ciuitatium, atque pro-
uinciarum poſtulata, de rebus communibus amup
ſiue publicis, darentur, factas eſſe iure Pro-
conſulatus. Atque haec Reſcripta omnia, den
quod facile videas, non fecerunt ius vniuer- guns t
ſale, ſed tantum in iis cauſis, in quibus, vel verſs
inter eos, ad quos data eſſent: neque adeo ine⸗
legum vim habuerunt g). Quid? quod ſaepe, vline
non de dubio et incerto, ſed de certo iure, negte
facta ſunt. Quod autem Iureconſulti in Di- nie
geſtis ius inde repetunt, id fit eo, quod, diu- dor
turno tempore, rerum iudicatarum exemplo, gmnebe
eodem modo in paribus cauſis, ab Impera-
toribus reſcriptum, a ICtis ſecundum ea re-

ſponſum, a iudicibus ſecundum ea iudicatum
eſſet; eaque adeo quaſi in mores conſuetu- ſenſm
dinemque abiiſſent /). verun⸗
Iibus e

1e v. ſupra hoc libro Sect. J. §. 9.

p) Epiſtolarum huiusmodi exempla ſunt in Pinii epiſto- poſt,
jarum libro N. et in mmachi item X. vna cum relationi- nes, P.
bus, ad quas datae ſunt., In ipſis Digeſtis atque Codice tur.
Vtroque infinitus numerus eſt harum epiſtolarum: ſine ſoebe
relationibus tamen: quae res facit, vt ſaepe obſcu- Den
rae ſint. d Am
. ) Itaque, in Codice interpretando, inprimis videndum Genig
eſt, ſitne caput Reſcripti, quod propoſitum eſt: ne non
ro lege vniuerſali habeas. Neque enim eo, quod –
fuſtinianus in Codicem intulit Reſeripta, et pro ſuis
haberi iuſſit, naturam Reſcriptorum mutauit. v. Noodr. mterce
in Dioclet. et Maximiano. neto

b5) v.

6000

m advn’.
tquepro.
mmunibus
iure Pro-
1 otmnia,
1syniner
ibus, vel
ue adeo
voc ſiepe,
erto iute,
Ulti in Di.
nod, dil⸗
exennplo,
9 lmnpern-
umn ea re⸗
judicatum
coaluetu⸗

Plii eiſt.
cum ſlltion ·
tqpe Cocice
larum: ſine
ſuepe oblel.

nis üdendtun

ſauum elt: de

nim eo, qu

ta, et hro ſu

. onn. . . . 2,17 .
iit N Praetorum Edictis factum vidimus, verſa eſ-

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 381

5) v. Sehulting. Diſl. pro Reſiriptis Imperarorum Rom.
cf. Brencmann. de Heuremat. Modeſtin. c. VII. p. 130. j4,.
Nordkerk. Obſ. c. V. p. 99. 44. et quae diximus in Tya-
iano p. 186.
Decneta ſunt ſententiae Imperatorum,
quas, cauſa cognita, pronunciare, ad contro-
uerſias finiendas, ſolerent. Id maxime factum
eſt in cauſis ad eos per adpellationem delatis,
vel in extraordinariis cognitionibus. Quare
neque haec Legum numero eſſe poſſunt.
Mandata vero, quoniam vni dabantur homi-
ni, poteſtatemque vel officium magiſtratus in-
ſtruebant, neque ipſa Legum loco fuerunt.

b. VI.
Edida Imperatorum, a paruis initiis orta,
ſenſim paullatimque ad ſummam vim excre-
uerunt. Nam in vrbe quidem primis tempo-
ribus edicta ab Imperatoribus ſine SCto pro-
poſita, non magis, quam ceterae conſtitutio-
nes, perpetua atque vniuerſalia fuiſſe viden-
tur. Nam aut de vna cauſa proponebantur
ſaepenumero, vt illud Auguſti apud Plinium?)
ad Anniam pertinens, aut de re temporaria: aut
denique, ſi de vniuerſo genere ſtatuerentur,
non habuerunt tamen perpetui iuris auctori-
tatem: veluti Edictum Auguſti, et Claudii de
interceſtonibus mulierum ), niſi forte, vti in

ſent

382 Lib. III. Cap. l. De lnrisprudentia noua

ſent in adſiduam iurisdictionem. Itaque ſi
uod Edictum Imperatoris vim perpetui iu-
ris habere deberet, reperimus, SCtum dein-
de in eam rem factum eſſe, vt SCtum Velleia-
num poſt Edictum illud Claudii de fideiuſſioni-
yus mulierum L). Neque videntuùr Imperato-
res, adulto nondum imperio, nondum ſatis
adſueta ſeruituti ciuitate, auſi eſſe, in iuris
ciuilis cauſis vniuerſe per ſe aliquid conſtitu-
ere, niſi vbi res ipſa ad propriam Imperato-
rum poteſtatem pertineret: veluti in vecti-
galibus; ad fiſcum ſuum pertinentibus, in re
militari, ſimilibusque. Coeperunt tamen ſen-

ſim paullatimque inſurgere, et noua iura Edi-

Qis ſuis conſtituere, cum ſatis proſpectum
ſuae potentiae vidiſſent. Indeque adeo Edi-
a Principum cenſeri debent Legum nume-
ro. In prouinciis autem, praecipue Caeſaris,
ijam primi Imperatores, iure Proconſulatus,
liberiori edicendi poteſtate vſi videntur eſſe,
cum et ipſi prouinciales magiſtratus olim ma-
lorem vrbanis poteſtatem habuiſſent.

1) Plin. ep. X, 77.
) L. 2. §. 1. D. de &Cr. Vellei.

2) ibid.
§. VII.

Quare cum, ex omni genere Conſtitutio-
num Principalium, ſola Edicta vim Legum

perpetuarum habuerint: miſſis ceteris, cum

inprimis

4

inprim
Dige
nere!

Ave
ſunt:
tum V
Colln

(TVYAM,

tem ex
it Pan

Hir in

Peorun,

uunn

Aboleu
repet
it. a
ellift
Atque
ri⸗ ,
tur in

tonenn
) I.
Ene
). G⸗
)I.
9) I.
5) He
NE
91I.
g.
Ment

Mu

tiqe i
etui i.

m dein-
Velleiu

lton. .

nperto.
Gumſatis
in iuris
conſtitu⸗
nperto.
in vecti
s, in te
menſen⸗
jura Edi-
oſpectum
deo Edi-
n nume-
Cielars,
Onſulatus,
mntut elle,

0lim ma.

l.

uſtitutio⸗
n Leun
. cum

terl,
optims

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 383

inprimis infinitum foret, omnia Reſcripta e
Digeſtis et Codice enarrare, de hoc ſolo ge-
nere Principalium Conſtitutionum dicemus.
§. VIII.
AVGVSTI quidem Edicta praecipua haec
ſunt: EDIcCTVM, de quaeſtionibus, propoſi-
tum Vibio Auito et L. Aproniano ſuffectis
Coſſ. m) a. V. C. DCCLXI, Chriſti VIII: EDr-
CTVM, quo cautum fuit, ne pater filium mili-
tem exheredaret n), quod poſtea ſublatum di-
cit Paullus: EDIcTVM, ne feminae pro viris
Juis intercederent o): item, quo diuturnorum
reorum, et ex quorum ſordibus nihil aliud,
quam voluptas, inimicis quaereretur, nomina
aboleuit: conditione propoſßita, vt, quem quis
repetere vellet, ar periculum poenae ſubiret p).
Lit. Edictum, ne quis ad vias publicas nouum
— . „ . .
aedificium LAA. ped. altius aedificaret *).]
Atque huc etiam pertinere puto rei milita-
ris diſeiplinam Auguſti, e qua verba laudan-
tur in Digeſtis 7½), item Legem et Conſtitu-
tionem Auguſti de limitibus r).
m) L. S. D. de quaeſt. de Conſulibus hisce v. P. Fabr.
Semeſtr. III, 12. p. 0a. et Brencmann. Epiſt. de Conſulibus
p. O2. in Append. Faſt. Almelouen.
2) L. 26. D. de lib. et peſt. Paull. Rec. Sent. III, 4, 70.
0°) L. 2. pr. D. ad &C. Vellei.
P) Suet. Aug. c. 322.
*) [Srrabo L. V. p. zo.]

7) L. 12. 9. . D. de re mil de qua haud dubie Suer. Aug.
c. 49. atque inde videntur eſſe conſtitutiones, quarum
mentionem fecit 'egez. de re mil 1, 27. vbi v. Rewech.

*) Phgin.

384 Lib. III. Cap. I. De luriaprudentia noua

r) Eyin. de limit. p. 184. e qua haec laudantur, menſuram
territori fieri debere, qua falx er arater ierit: ſi quis
tumen velit Legem vel tum dicere, non repugnabo,
cum inprimis Frontin. de limitib. p. 41, tradat, euiu ora-
tione babita de ſtatu municipiorum tractauiſſe.

§. IX.
TIBERII fuiſſe aliquod EDpicrva, ad Le-
ges cibarias, vel ſumtuarias, videtur *): item,
vt matronas proſtratae pudicitiae propinquimo-
re maiorum coircerent t). In Digeſtis nullum
eius Edictum extat u). .

5³) JSuet. Tib. c. 34.
1) Juet. TLib. c. 8). [quod vtrum ad SCta referendum,
v. ſupra p. 355. §. V.]
“2) Nam quae Conſtitutio laudatur, de Parthbenio, ſeruo
Tiberii, in L. 41. D. de bered. inſt. numero Decreti eſt

habenda. De Parthenio Tiberii Caeſaris ſeruo eſt diſpu-

tatiuncula Gundlingn, in Gundlingian. P. XXX. a. /723.
Art. 3. p. 445 quam latine conuerſam ex parte exhibuit
Reiz. V. C. in Excurſ. ad Theoph. p. 1202.

8. X.

CAII nulla extant Edicta: acta enim eius
omnia reſciſſa ſunt. CLAVDII autem haec
otiſſima ſunt: EDIcrvVM, quo iuſſit, ſeruos
gegros et adfectos, a dominis in inſulam Aeſcu-
Iapii taedio medendi expoſitos, liberos eſſe, nec

,dire in ditionem domini, ſi conualuiſſent t quod

ſe quis necare quem mallet,: quam exponere, cas-
dis crimine teneri x): EbicrvVM, de audori
tate curatoriz in adrogatione y): item, quo
con-

conſtit

Gohitui
Alind,
C

ſent h)

quibu

bar,
*) K
Lun
le.6
teri
108
NI.
1141
9) I.
4) I.

liei,
mniſa
Roma
t (.

00

ſeren
ſi un

genabo,
un a.

d Le.
item,
ti..
ullum

endum,

1, Nn

ecketi eſt
ſ dilpu⸗
a .
cxhibuit

m eius

luec
ſeruul
1A.

guod

udht:

, qo
00 1.

ab Auguſto vogue ad Hadrianum. 385

conſtitutum, vt bonis paternis & fiſeo propter

debitum occupatis peculium filii ſepuraretur z):
aliud, ne feminae pro viris ſuis intercederent a).
EDICTVM, deé bis, qui ſibi legatum adſeripfiſ-
ſent b); EDICITVM denique, de militibus:
quibus, quamquam vxores habere non lice-

bat, iura liberorum dedit c).
X) Suet. Claud. c. 25. L. 2. D. qui ſin. mahum. ad liberr.
L. vn. G. 3. C. de Lat. lib. 1oll. Ceterum de hoc Edicto ef.
lIac. Gothofred. Comm. Cod Theod. I. I. p. 489. ed. Kir-
teri V. C. et Nordkerk. V. C. Dis quiſ. de Leg. Petron. p.

708. ſejc,.
) L. §. D. de adopt. cf. Wieling. Lect. Iur. Ciu. II, 8. p.

114.
2) L. 3. . 2. D. de min.
a) L. 2. pr. D. an §&Ct. Vellei.
*) L. F. J. 4. D. ad L. Corn. de falſ. v. Markart. V. C. Diſ.
de bis qui ſibi adſerib. in teſtam.
c) Dio Caſſ. Lib. LX. p. O8&E. v. Fr. Ramos del Manzano
Comm. ad Leg. Iul. es Pap. Popp. IV, 5. p. 307. in
Meermanni V. C. Theſ. Iur. Cin. et Canon. I. y.

§. XI. .

NERONIS Edictum primum eſt, ne quis
magiſtratus aut procurator, qui prouinciam obti-
neret, ſpectaculum gladiatorum, aut ferarum,
aut quod aliud ludicrum, ederet d), Nerone II,
et L. Calpurnio Piſone Coſſ. A. V. DCCCX,
Chriſti LVII. ERDiCTV, vt leges cuinsque pu-
blici, occultae ad id tempus, proſeriberentur!
omiſſas petitiones non vltra annum reſumerent.
Romae Praetor; per prouincias, qui pro Praetore
aut Conſuie eſſent, iura aduerſus publiconos ex-
1r

386 Lib. WI. Cap. l. De Iurisprudentia noua

tra ordinem redderent- militibus immunitas ſer-
uaretur, nili in iis, quae vaeno exercerent e).
Nerone III, et M. Valerio Meſſala Coſſ. anno
V. DCCCXI, Chriſti LVIII, item, ne cen-
ſebus negotiatorum naues adſer ber. entur, tribu-
tumque pro illis penlerent, eodem anno f):
EDICATVM, de modo aedificiorum g), C. Le-

canio Baſſo, L. Iulio Veſtino Coſſ. a. V.

DCCCXVII, Chriſti LXIV: EDIcrvau de-
nique ad Leges cibarias h).
) Tac. A. XIII, 2I. quod magiſtratus his ludicris pro-
ninciales adfligebant, et aduerſus crimina gratiam ca-
ptabant.
e) Tac. A. XIII, 5§51. ad q. I. v. I. F. Gronou.
F) Tac. A. l. c. v. Fabr. Semtſtr. I, 3.
g) TIac. A. XV, 43.
*) Suet. Ner. c. 70.

§. XII.

Cum nulla GALBAE, OTHONIS, aC VI--
TELLII, Edicla memorabilia extent*), ad vE-
spASIANORVM Edicta veniamus. Patris qui-
dem EDICTVM eſt, ne plures, quam tres, le-
gati a ciuitatibus mitterentur i). TrTI Edi-
Ctum fuit, de delatoribus &); item, de militum
teſtamentisl). DourriANI denique haec ſunt.
Primum, de caſtrundis maribus m): deinde,
de probroß. s feminis n), quo iis lecticae vſum,
et ius capiendi legata hereditatesue ade-
mit: porro, quo Muales calumniae, calumni.
antium

tiun
guing

liſent

roete
dition

et,

ur e

EDICT

ar,

edt
jam
ſes

C(IVYX

beri
ucan
umn

Porre
Ale,

us ab Auguſto veque ad Hadrianum. 387
uſe. antium poenis, reprimerentur, vt rei, qui ante
en e), quinquennium proximum apud aerariumpepen-
L iun diſſent, vniuerſi diſerimine liberarentur, nec
eE. repeterentur, niſi intra annum, eaque con-
i. ditione, vt accuſatori, qui cauſam non tene-
mof. ret, exilii poena eſſet 9“): item, de abolitioni-
CLe. bus ex to Turpilliano fadis p): denique
4. V. EDICrVM, quo ſuhſeciua veteribus poſeſſori-
n d. bus, vt vſucapta conceſſt 9).
*) Vitellius edicto iura libertorum reuerſis ab exilio
conceſſit. Tuc. Hiſt. II, o2. cf. Lipſj. et Cuiac. Obſeru.

¹) L. 4. §. 6. D. de Legation.
2) Suet. Lut. c. 8. Plin. Pan. c. 34. V. dicta in Traiano
1) L. . pr. D. de teſt. mil.
m) Suet. ei. vit. C. 7.
n) ibid. c. 8.
0) ibid. c. 9. J
p) L. 2. 9. 1. D. de cuſtod. et exhihit. reor.
. ) Snaeton. ei. vit. c. 9. Sicul. Flacc de condit. agror. p. 24.
c Vl- ed. Goeſ-et Aggen. ? rh. in Frontin. p. 5o. Ac ſic deinde et-
d vu⸗ iam in Epiſtola de ſubſeciuis inter Firmanos et Falerien-
1 4 ſes reſcripſit, quae eſt apud Gruter. Inſer. p. Ml-XXXI, 2.
1is Our.
Yui, N B . XIII .
Ed. ERVAE Edicta potiſſima haec ſunt. Epr-
iiten CrTVM, quo conſtitutum eſt, vt ciuitatilus le- 8
elint. Lari poſſet r): item, quo conſtituit, ne quis ca-

geinde, ducam aurere vellet, niſi qui ſuo, aut prio-
. rum Princtipum beneficio haberet 5): EDICTVM

e e. Porro, de maribus non caſtrandis t): de non
lunmi. ducenda nepte 4): EDICTVn, qu vetuit,

Autiue .

388 Lib. III. Cap. I. De Vuritrudentie noua

poſt quinquennum mortis cuiusque de lanu

quoeri x): et aliud, quo ſernuus crimen in

dominos deferre vetuit 7): et, quo militum
teſtaménta quoquo modo fadta valere iuſſit 2):

quaeſita teſtari Permiſi 1 9).

„) Vlpian. fr. XXIV, 28. v. quae dixi in Traianop. 142.
ſajq. ef. Abasueri V. C. Diſſ. de Leg. Neruae p. 10.
5³) Frontin. de aquaeduct. p. 232. v. Car. Godofr. Winkleri,
V. C. amiciſſimique, egregia Diſſ. de iur. impetratae aquae
IZ2.
„ Dio Lib. LXVIII. 770. ibique Reimarus V. C. cf. in-
primi⸗ Abasuerts, V. C. laud. Diſf. p. 40. ſqq. ac de con-
Jſuezudine enunuchos faciendi, cf. Ozzo V. C. Diff. ad L. 27.
et 28. D. ad L. Aquit. . 23. 54. .
u) Dio Caſſ. I. c. 3sXια αυNμ² prohibuiſſe tradit; id
intelligunt de ſororis fitia Cuiac. Obſ. XIII, 6. Noodt.
Obſ. J, 2. et 3. de fratris ſororisque filia J. Gothofred. ad

Cod. Tbeod. p. 330. T. I. Sed de fratris filia, cum Pithoog

0

ad Coll. Leg. Moſ. et Rom. aliisque, Aasueru: V. C.
Diſſ. laud. I. c. quod magis probo.
„*) L. 4. pr. D. ne de ſtat. defunct.
Dio Caſſ. Lib. LXVIII. p. 769. cf. Anaterut V. C.
Diſt. p. 64. et quae dixi olim in Traiano p. 73. ſejq.
2) L. . pr. D. de teſt. mil. Abasuer. Diſſ. laud. p. G.
a) pr. Inſt. quib. non eſt permiſſ. teſt. fac. ef. Abasuer. Diſſ.
p. Oo. ſiq. Ceterum etiam vehiculationem Italiae remiſit
Nerua, quem propterea non culpaui in Traiano p. 22.
vti putat Abhasueras V. C. Diſ. laud. p. 25.

§. XIV.

Iam TnAIANI Edicta ſuperſunt: in qui-

1

bus eminent EbpicrA, de falſis et adulterinis

RKateri, is ): de elencfei⸗ eorum, qui ſe iph defer-

Tent!

et, quo filiisfumilias de pecunia in caſtris l.

fente

uitP

91
. 10

“
4) P.
*) 4.
gibe
in/

Adeo
intel

icr
eode

in Pr

rvet
qgue

deſt

dol

Non
den in
ilitum
ft)
Abri

od. 4:.

Viulleri,;
taeaie

,cfj. in.

de coh-

AL.J.

dit; id

Nel-.
Gfret. 4dd

1Piehoeo

V. C.

us V. C.
, il.

.çA.
r. Diſ.

e remiſit
no 5.22

n qar⸗

terim

cfr.

ent!

ab Auguſto vsqut ad Hadrianum. 389

rent c): de delatoribus d): denique, quo ve-

tuit aedium altitudinem LX. pede ſuperare e).
*½) L. 6. F.. D. de extraord. crimin. vid dicta in Traiano
p. 70.
c) L. 3. D. de iur. Eſc. quod vberius expoſui in TIraia-
no p. 41. J4.
4) Flin. Paneg. c. 34. explicaui in Traiano p. 77. 4.
e) Aurel. Viäctor. vit. Traian. c. 73. v. de huiusmodi Le-
gibus Rom. Briſſon. Sel. Antiquie Iur. I, 5. cf. Ma-
ianſ. Diſp. Iur. XXIV.

SECT. V
De Iure Honorario
ſiue S

De Edictis Magiſtratuum.

§. 1.

n Auguſtus, conſtituto nouo reipubli-
cae ſtatu, in magiſtratuum Edictis, ac iure
adeo honorario, nihil innouarit, facile eſt ad
intelligendum, magiſtratus, qui iurisdictioni
alicui praeſſent, etiamnum Edicta ordinaria
eodem modo propoſuiſſe, cum in vrbe, tum
in prouinciis, vt ante, ac ſenſim paullatimque
vetuſtate noua inde extitiſſe iura: ceteram-
que iuris honorarii rationem manſiſſe. Neque
deſita ſunt Edicta ordinaria et annua, niſi Edi-
cto Perpetuo, iuſſu Hadriani, condito. Id mi-
hi hoc loco tantum monendum videtur, Au-
Bb 32 guſtum,

390 Lib. III. Cap. I. De Iuriæprudentia noua

guſtum, huiusque exemplo ceteros Caeſares,
Mandata dare conſueuiſſe magiſtratum initu-
ris, aut in prouinciam profecturis, quibus
poteſtatem eorum officiumque, cum in cetera
adminiſtratione, tum jure dicundo, inſtrue-
rent ), atque adeo etiam, quid magiſtratus
edicere deberent iuris d'cendi gratia, mone-
rent. Atque in eo mihi videtur prudentia
ſiue calliditas Imperatorum non parum elu-
xiſſe, qui, quas res ipſi nollent palam conſti-
tuere, eas magiſtratus iuberent Edictis pro-
ponere, atque ſecundum ea ius dicere: vt
adeo facilius populus iuris ciuilis mutatio-
nem pateretur aequo animo. Auguſtus qui-
dem mihi videtur hoc modo fideicommiſſo-

rum et codicillorum auctoritatem conſti-

tuiſſe. Neque tamen ipfſis magiſtratibus
ademta erat poteſtas, per ſe talia proponen-
di, quae ipſis viderentur ſalubria, aequita-
tique conſentanea fore.

4a) de Mandatis Principum v. Cauiae. ad Nou. VIII. Iac.
Gothofr, ad Cod. Tveod. de mandat. princ. et Guther. de
Off. Dom. Aug. I, 39.

§. I.
Sed operae pretium eſt, de codicillorum
ac fideicommiſſorum origine hic quaedam
tradere. Fideicommiſſa inuenta primum ſunt
in fraudem egum Voconise, atque Corne-
liae b), liberaeque reipubl. icae temporibus
nul-

inri⸗

uulle

ſec ſe

tur,
prim
grati

ſalut

gnen

les

orqn

(o

cont

tanti
Prie
ice⸗
ar

con
is⸗

con
caul

elares,
niritu.
qalbus
lcetern
altrue⸗
ſtratus
mone.
Udentia
m eln.
conſti .
ls pr.
ere: t
utatio.
s Ii.
mmiſſo-.

conſti.

ratibus
ponel .

zequite⸗

VIII. Vr.
Ginler. N

llorum
luedam
um ſunt
Corne
onbs
Ill⸗

ab Auguſio veque ad Hadrianum. 391

nullam vim auctoritatemque iuris habuerunt:
ſed ſolo pudore et honeſtate eorum niteban-
tur, qui rogati erant c). Poſtea Auguſtus
primo, auctore Iuſtiniano, ſemel iterumque
gratia perſonarum motus, vel quia per ipſius
ſalutem rogatus quis diceretur, aut ob inſi⸗
gnem quorundam perfidiam, iuſſit Conſu-
les auctoritatem ſuam interponere, et extra
ordinem de fideicommiſſis cognoſcere 4).
Quod quia populare erat, deinde paullatim
conuerſum eſt in adſiduam iurisdictionem;
tantusque eorum fauor factus eſt, vt etiam
Praetor crearetur, qui de fideicommiſſis ius
diceret e). E quo intelligimus, Auguſtum
mandatis hoc iniunxiſſe Conſulibus, vt fidei-
commiſſorum cognitionem ſuſciperent, Edi-
ctisque ſuis conſtituerent. Id poſtea, adſidua
jurisdictione, vſu diuturno, pro iure certo
conualuit. Inprimis autem in L. Lentuli
cauſa †) Auguſtus id dicitur feciſſe. Nam is,
cum decederet in Africa, ſcripſit codieillos
teſtamento confirmatos, quibus ab Auguſto,
herede ex parte inſtituto, per fideicommiſ-
ſum petüt, vt faceret aliquid.

„) v. dicta in Traiano p. 49. ſcj.
e) H. 7. Inſt. de fdeicomm.
d) Vipian. fr. XXV. 12.

e) ita tamen. vt ea cognitio non plane adimeretur Conſu-
libus. Nam hos de maioribus, Praetores fideicommiſſa-
Bb 4 rios

392 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia noua

rios de minoribus ſummis, cognouiſſe, docet Cuiac. Obiſ.
XXI, 34. cf. Scbulting. Iurispr. Anteiuſt. p. Go.
f) L. Lentulum hunc fuiſſe eum, qui a. V. 751. Conſul
fuerit, mortuum a. 759. putat Oteyza et Olano in Para-
livom. et Elect. Iur. III, 3. p. 482. . T. I. Tbeſaur.
Meermann. Quae ſi vera eſlent, haberemus tempus,
quo fideicommiſſa vineulum iuris habere coeperunt.

§. II.

Codicilios vero, quos eandem fere origi-
nem, cum fideicommiſſis, habuiſſe tradit Iu-
ſtinianus, parum abeſt, quin exiſtimem, iuſſos
eſſe, mandato Auguſti, obſeruari a magiſtra-
tibus, primamque adeo auctoritatem ſuam de-
bere edictis. Nam etſi Iuſtinianus ſcribit, La-
beonis demum auctoritate, codicillos ſcri-
bentis, nemini amplius dubium fuiſſe, quin
Codicilli iure optimo admitcerentur g):
tamen, cum idem Imperator, eodem loco,
tradat, Auguſtum conuocaſſe ſapientes viros,
interque eos Trebatium quoque, cuius tunc
maxima auctoritas eſſet, et quaeſiſſe, an poſſet
recipi, nec alienus a iuris ratione Codicillo-
rum vſus foret: et Trebatium ſuaſiſſe Augu-
ſto, quod diceret, vtiliſſimum et neceſſarium
hoc ciuibus eſſe, propter magnas et longas
peregrinationes; vbi ſi quis teſtamentum, pro-
pter ciuium Romanorum teſtium penuriam,
facere non poſſet, tamen codicillos poſſet;
adducor in eam ſententiam, vt credam, Au-
guſtum, tantis rationibus motum, dediſſe in
hoc

hoc q
Edicti
et iur⸗
demu

celhdl
trd
quipe
dcile

neus
9) jr.

de

übos
Addit
tem

men

Plum

umig
ri ma
poll
pore

uIN

cauſa
otmnn

le, a

Rekt
rop

uI3N

9)1

gige. /.

IConſul
in Pora.
Tbeſar.
tempe ,

perunt.

Orig .

Achr lu.
iuſſos
ggiſtra⸗

an de-
di, La-

05 ſcti⸗

e, quin

ur 9):
nloco,
OViros;
us tune
npollet
Cicillo⸗
eAugu
flarium
loongis
1m,pfo-
luriom,
pollet;
0o, Au⸗
Gile in

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 393

hoc quoque mandatum magiſtratibus, vt in
Edictis ſuis Codicillorum vim conſtituerent,
et iure dicundo obſeruarent: ſicque adeo vſu
demum adſiduo auétoritatem iuris certi ac-

ceſſiſſe Codicillis. Quod autem ad Labeonis

auctoritatem attinet, eam pertinere ad ICtos,

qui poſtea non amplius dubitarint, quin Co-
dicillorum vſus rationi iuris ciuilis conſenta-
neus eſlet.
g) pr. Inſt. de Codicill.
§K. w.
Sed, vt intelligatur, etiam ab ipſis magiſtra-
tibus ſua ſponte quaedam noua capita Edictis
addita fuiſſe his temporibus, age, vnum ſal-
tem cum de pluribus, etſi probabile eſt, ta-
men certi dici nihil poſſit, vnum igitur exem-
plum commemoremus. Ad Auguſti imperi-

um igitur videtur pertinere origo Edidti, quod

vi metucque cauſa, quod quidem Caſzus pro-
poſuit h). Nam hoc Edictum Ciceronis tem-
pore nondum, niſi ſemel in ſingulari Sullano-
rum hominum cauſa, vel quod vi metusque
cauſa ablatum eſſet, propoſitum, neque adeo

omnibus negotiis, vi metuque geſtis, genera-

le, aut in rem ſcriptum fuiſſe, fupra vidimus.
Reſtat igitur, vt Auguſti aetate hoc Edictum
propoſitum fuerit, vel ſaltem Caefarum prio-
rum temporibus.

6) L. 4. §. 533. D. de dol. mal er met. except.

Bb 5 SECTIO

394 Lit. UI. Cap. l. De Iurisprudentia noua
SECTIO VI
De lure Ciuili
ſiue
De Iure Ceſukorez. Rahponſi . gue
adeo Cns. .
slicts Legibus, SCtis, Conſtitutio-

nibusque Principum ab Auguſto ad

Hadrianum factis, reſtat, vt de Iurispruden-

tia eorum temporum, ipſisque adeo ICtis,
exponatur.
. §. I.
Cum respublica, et, cum ea ipſa, iura quo-
que egesque, ab Auguſto mutata eſſent;
quippe alius ſtatus alia iura deſideraret: ne-

ceſſe erat, vt iurisprudentia quoque ipſa ea-
dem fortuna vteretur, mutationemque ali-

quam lubiret. Ac primum cum veteris rei-
publicae ſimulacris populo illuderet Augu-
ſtus, faciendum ipſi erat, vt Iure Contſültorum
quoque dignitatem et auctoritatem retineret,

atque augeret, quos, ſciret, in vetere republi- i

ca multum apud populum auctoritate et gra-

tia valuiſſe. In quo quidem magna arte, vt in
ceteris inſtitutis, vſus eſt: qui eos, potentiae

ſuae ſtabiliendae veluti inſtrumenta eſſe

vellet.

§. III.

4

Pri

“D ſitaten
tentis

Ate

mnena
rfuNI

dend

ndii
fkent!

diſlet
fiun
prob⸗
Ante⸗
tame

ces

gic⸗
nius
10 re

husr

c

uude

4)

eti
0.
tor
mnj

9
in

itutio⸗

ſto ad

tuden-
CiS,

taqo⸗
eſlent;

et: ne-
pier.
lue li⸗

eris rel⸗
Augu⸗
Nrorurm
tineret,
epubl⸗
eetglaͤ⸗
tentine

.

I

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 395

. III.
Primum igitur chende 4) impoſuit neceſ-
ſitatem obſeruandi reſponſa Ctorum in ſen-
tentiis ſuis, vetuitque ab iis recedere ?): quod
antea liberum ſolutumque fuerat: quam ta-
men auctoritatem dedit tantum eorum ICto-
rum reſponſis, qui ab ipſo facultatem reſpon-
dendi de iure accepiſſent. Inſtituit enim, vt
publice ludicibus reſpondere tantum ii poſ-
ſent ICti, quibus ius poteſtatemque ipſe de-
diſſet ): ita, vt ius reſpondendi publice bene-
ficium Caeſaris eſſet: ceteris vero, ab ipſo non
probatis, Ctis etſi priuatim conſulentibus, vt
antea, reſpondendi facultatem non ademerat,
tamen iſtam auctoritatem eſſe noluit, vt iudi-
ces reſponſis eorum tenerentur ). Cuius
quidem inſtituti cauſam hanc tradit Pompo-
nius fuiſſe, quo maior eſſet iuris auctoritas e):
ac recte quidem: cum turbulentis tempori-
bus reipublicae, quae praeceſſerant, dignitas
ac ſplendor huius ſcientiae deletus eſſet,
auctore Cicerone †).

4) Nomine Iudicum h. l. non ſolum iudices dati, ſed et-
iam ipſi magiſtratus intelliguntur, qui nomine dicum
et ipſi aetate Pomponii dicerentur. v. Gottfr. Maſcou. V.
C. de Sectis Sabin. et Procul. c. II. p. 33. Exemplum Prae-
toris, reſponſum Cti ſequentis, eſt in L. 5. J. . D. de
minor.
*) §. §. Inſt. Iur. N. G. er C. in quo loco verba vt eſt con-
ſtirutum, ipſamque adeo hanc mutationem, ad Valen-
tiniani III. Conſtitutionem in L. . C. Theod. de Reſponſ.
Prud.

396 Lib. MI. Cap. lI. De lurisprudentia noua

prud. recert Iac. Gothofredus Comm. Cod. Tbeod. T. I.
pag. 34. ed. Ritteri V. C. poſt eum Noodtius Comment.
Dic. de Iur. et Iuſt. p. o. I. II. COep. ſed refelluntur
a Rittero V. C. in animaduerſ. ad C. Th. I. c. cf. III. Ge-
bauer. Excurſ. I. ad ord. Inſt. p. 172. ſqjg.
0c) L. 2. §. 47. D. de Or. Iur.
) v. Gebauer. Vir III. Excurſ. laud. p. 184. .
e) L. 2. §. 47. D. de Or. Iur. Non ergo reprehenden-
dus eſt Ppomponius, quod hanc rationem reddit: vti fa-
cit Heinecc. Hiſt. Iur. I. 78. *) et Ant. Iur. I, 2. 39. quaſi
vel veram rationem non peruiderit, vel Principibus
adſentari voluerit. Cenſet autem cum aliis viris doctis
Heineccius, veram cauſam huius inſtituti Auguſto fu-
iſſe hanc, vt ICtorum opera ad inflectendas ad nouum
ſtatum Leges, et ad euertendum regnum Praetoris, vte
retur. Quam cauſam etſi Auguſto fuiſſe negare nolo, ta-
men, cum in hac Pomponio memorata ineſſe videatur,
nihil vitii in Pomponium conferri poſſe exiſtimo. Nam
ſi? maior iuris (ſc. eiuilis, quod reſpondent Cti,) fr
auctoritas, neceſſe eſt, vt Iureconſulti ius accommoda-
re nouo ſtatui poſſint, regnumque Praetoris euertere.
Deinde vt haec ratio a Pomponio commemorata non ſit
vera cauſa, quae Auguſtum mouerit: Pomponius ta-

men culpandus non erit. Ineſt enim ſaltem in eo prae-

textus Auguſti, quem prae ſe tulit, cum mutauit vetus
inſtitutum. Solent autem interdum hiſtorici praetextus
tantum prodere memeriae, cum alii ſeriptores veras
cauſas memorent. v. ſupra ad Sect. I. J. 32. ibique lau-
datus Gronou. Obſ. Eccl. c. XIX, p. 210.

) Cie. Off. II, 19.
§. IV.

Atque haec mutatio neceſſe eſt maximam
vim habuerit, ad ius ciuile conſtituendum.
Cum enim judices neceſſario tenerentur ſequi
reſponſa, fieri debuit, vt, in quibus ſenten-
tiis ICtorum nullus eſſet diſſenſus, iis ſimili-
tudo

tudo
Certi

ceps,
tuml.
mogi

ICos
oe, n

ſent o
tine pi

ub

eceſt
cu

ſent,
Cuel⸗
io im
niculo
rum 1
meher
poſten
ſpona
fene.
ſpone
dum

3)I.
)e

lan
Ct

1000

1. L. I.

inment.

felluntur
F. II. Ge-

chenden-

t: vtfua.

). Cuali
ineipibiis
is doctis
guſto fu⸗
Anouum
Oris, vte
nolo, ta⸗

ſidcatur,
mo. Nam

Cti) ſt
ommoda⸗
ellertere.

non ſt

onius ta⸗

eo prae.

lit Vetlls

raetetlls
biqelat .

tudo

.

——

ab Auguſto voque ad Hadrianum. 397

tudo ac diuturnitas rerum iudicatarum iuris
Certi adderet auctoritatem. Ipſe autem Prin-
ceps, qui, ſua ex auctoritate, probatos tan-
tum ICtos reſpondere pateretur, id inde com-
modi conſequebatur neceſſario, vt, cum
ICtos in ſua poteſtate haberet, iudicia quo-
que, inprimis centumuiralia, ſuae ditionis eſ-
ſent omnia: quae ſane magna eſt pars poten-
tiae principalis.
Sub Tiberio, auctore Maſurio Sabino, hoc
acceſſit, vt reſponſa a ICtis ſignata darenturg):
cum antea ſcripta tantum iudicibus edita eſ-
ſent, aut viua voce litigatoribus. Ceterum ſub
Caeſaribus ſludioſi iuris vocabantur ICti. Ca-
io imperante ICtorum auctoritas magno pe-
riculo fuit. Nam is de ICtis, quaſi omnem eo-
rum ſcientiam aboliturus, ſaepe iactauit, ſe
mehercule effecturum, ne qui reſpondere
poſſent praeter eum ). Voluit nimirum re-
ſpondendi munus ad ipſum Caeſarem trans-
ferre, atque adeo reſcriptis ſuis de iure re-

ſpondere: quod poſtea frequentiſſime fa-
Clum eſt.
zwimam.
endum.
urſegni 4

ſenten .
ICtorum quaſi in ſeétas quasdam abierunt,

g) L. 2. 9. 47. D. de Or. Iur. cf. Gebauer. Excurſ. laud.
) Suer. Cal. ca. de cuius loci lectione v. Erneſti V. C. ad lc.

§. VI.
lIam, quoniam ſub Auguſto diſſenſiones

prin-

398 Lib. IIl. Cop. I. De Iurisprudentia noua

principibus Labeone et capitone, celeberrimis
ea aetate ICtis: non alienum erit, hoc loco
vniuerſe de Sectis hiſce exponere. Ac pri-
mo quidem, quamquam, vt ſupra nos memi-
nimus oſtendere, liberae reipublicae tempo-
ribus diſſenſiones Ctorum non paucae exti-
terunt, cum pars ſcriptum, pars aequum bo-
numque defenderent: Sectae tamen ICtorum
nullae fuere. Sub Auguſto vero, qui fami-
liam ducebant in iure ciuili, Antiſtius Labeo,
et Ateius Capito, diſſimillimis ingeniis, ani-

mis, ac ſtudiis, tam vehementer ſententiis in-

ter ſe diſcrepabant, vt, cum auditores vtrius-
que magiſtrorum dictata ſequerentur, ab
hoc veluti iugo montium, magna ſenten-
tiarum quaſi aquarum facta ſint inter ipſos
diſcipulos etiam diuortia, Sectaeque adeo
exortae: quae deinde Sabinianorum ſ. Calla-
norum, et Proculianorum, nomine appellatae
ſunt, a principibus atque ſcholarum capi-

tibus.
§. VII.

Diſſenſionis inter Labeonem Capitonem-
que tantae, et hinc ortarum Sectarum, cau-
ſa quae fuerit, valde quaeſitum eſt inter vi-
ros doctos: quorum alius aliam magis pro-
bauit. Quas rationes hoc loco enarrare non

vacat 7), neque attinet. Equidem exiſtimo,

non

onN
Cum
mis,
verla

lacde

que 4

Getun

minib
tum

) co
tera
cari

Tum
mus

u

fui,

nequ
i,4

ſumn

Lenij

innor

tism
hoc
lbin

Piton

ex ſe

ua .

Ui⸗

Mue

erlitnis
deloco
Ac p .
men
tempo⸗
le ext
unbo.
torumn

ifami⸗

Labeo;

i, Ai .

Ntiis in⸗
8Vtrius⸗

ur, 45
ſenten
er iplos
ge 1deo

Caſo-

pellmtze

n capi.

ab Auguſto vique ad Hadnianum. 399

non vnam, ſed multiplicem fuiſſe cauſam.
Cum enim diſſimiles illi duo ICti fuerint ani-
mis, ſtudiis, moribus denique; cum ex di-
uerſa diſciplina profecerint, et aemulatione
quadam, ſiue odio etiam, agitati fuerint at-
que diſtracti: ſane propius abeſſe a vero vi-
detur, iſtis omnibus ex cauſis, quaſi ex ſe-
minibus, diſſenſionum tot ac tantarum foe-

tum extitiſſe.
i) conf. Car. Ferd. Hommelii, ICti inprimis docti, et lit-
terarum omni genere inſtruétiſſimi, amici noſtri valde
cari, Diſſ. de principali cauſa diſſenfionum inter Labeo-
nem et Capitonem, horumque quditores, Lipſ. 175 I. Cete-
rum de Sectis Sabinianorum et Proculianorum elegantiſſi-

mus eſt libellus Goztfr. Maſcouii, ICti principalis.
5. VIII.

Summa autem dliſenſionis haud dubie haec
fuit, vt Labeo, quique ab eo profeéti eſſent,
aequitatem ſequerentur: Capito autem, cum
jis, qui auctoritati eius ſe dediſſent, ſcriptum,
ſummumque adeo ius defenderet: vt ille in-
genii qualitate et fiducia doctrinae plurima

innouaret: hic autem traditis, et quaſi dicta-

tis magiſtrorum ſuorum inhaereret ½). Atque
hoc etiam intelligitur inde, quod in libris
Sabinianis, quorum auctor e diſciplina Ca-
pitonis profectus erat, ſemper ſummum ius,
ex ſcripto maxime, traditur et explicatur;
qua de cauſa ii, qui ad Sabinum ſcripſerunt,

ICti, qui aut ex altera ſcola fuerunt, aut eo

tempo-

400 Lib. I. Cup. I. De iurisprudentia noua

tempore ſcripſerunt, quo ſtudium ſectae re-
frixerat, in notatis ſuis exceptiones, ex aequi-
tate, ex ſententia et voluntate petitas, adii-
cere conſueuerunt. Cuius rei teſtes ſunt
reliquiae in Digeſtis.
K) Sic enim Pomponius, auéctor hac in re non contemnen-
dus, L. 2. §. 47. D. de Or. Iur. Ateius Capito, inquit, in
iis, quue tradita erant, perſeuerabat: Labeo ingenii qua-
litate, et Educia doctrinae, qui et cezeris operis Japien-
tiae bneram dederat, plurima innonabat. Vtriusque ſie
ingenium ſtudiumque ferchat. Nam Labeonem Tac. A.
III, 75. incorruptae libertatis virum vocat: et Gell. N. 4A.
XIII, 12. tradit, eum nibil razum penſumque hubuiſſe, niſ:
quod iuſtum ſanctumque eſſe in antiquitatibus Rom. legiſ-
let: quae ratio inprimis ad ius publicum pertinet. Con-

tra vero Ateius erat ſeruili ingenio, et ad adſentationem
abiectiſſimo: qui, quae Principibus grata eſſent, pro-

baret et ſequeretur vnice. Tac. A. IiI, 75. Quis autem
a ſeruili eiusmodi ingenio expectet aequitatem? Sed
Car. Ferd. Hommelius V. C. in Diſſ. laudata omnia alia
cenſet. Nempe exiſtimat, Labeonem, pro ingenio ac do-
Qrina, inprimis diſciplinae elegantiam ac ſubtilitatem
curaſſe, adeoque ſummi iuris maxime regulas ſecutum:
contra vero Capitonem aequitatis ſtudioſiorem fuiſſe.

§. IX.
Ceterum, quoniam in Digeſtis multae
ſunt ICtorum reliquiae, quae ſectarum diſſen-

ſionibus nituntur, facile intelligitur, neceſſa-
rium eſſe, ad iuſtam earum interpretationem,

tenere accurate, cui ſectae quisque auctor

deditus fuerit .).

¹) Commendandus in hanc rem diligenter eſt libellus

iam landatus III. Gortfr. Maſceuüj.

lan
Abgu

Anticc

s Ce
beogi
beron
Ciuili,
ſeipti
Corit
etpri

1pu

Praet

men
Tam

mina

haeci

daya

Leri⸗
quor
erer
libe,
ber)
ula
ci 6

fallo

1bB

n)

ar
4

104

Gae e

deg.
Mi.

2s ſunt

ſtemnen⸗
nqnit, in

einn Ua· .

is ſapien⸗
que ſie

n Ta. 4.

Del. NA

Nuſſ,
i
et. Con.
tationem

ent, pro.

is autenm
temi ded
nnia alia

nio ae do⸗

btilitatemn

ſeentun:

ſule,

ultae

ndiſſen- .
necelli

tionem,

t lbebu

ob Auguſto vsque ad Hadriannm. 401
§. X.

Iam ad ſingulos ICtos veniendum eſt. Sub
Auguſto vixere duo principes ſectarum, Q
Antiſtius Labeo, et C. Ateius Capito, et Aeli-
us Gallus. Q. ANTISTIVS LABEO m), C La-

beonis ICti, filius, inſtitutus ab Ofilio, Tu-

berone, inprimisque a Trebatio n), in iure
ciuili, ceterum omnium liberalium artium di-
ſciplina egregie excultus, ICtus ſummae au-
Gtoritatis extitit: Vir incorruprae libertatis o),
et principatus haud magnus fautor, indeque
apud Auguſtum non valde gratioſus: intra
Praeturam ſtetit ?). Eum ſingulis annis ſex
menſes Roma ſeceſſiſſe, libris ſcribendis ope-
ram daturum, adeoque quadringenta volu-
mina reliquiſſe, narrat Pomponius: e quibus
haec memoria prodita ſunt: Libri VIII. e-
Oav&α, a Paullo in compendium redacti), Po-
ſteriorum Libri XLr), Libri Praetoris Vrlani,
quorum primus laudatur 3), Libri Praetofis
peregrini t), quorum triceſimus memoratur,
Liber Epiſtolarum u), Reſponſa, quorum Li-
ber XV laudatur æ): Commentarii ad XII. ta-
bulas ), de Officio Auguſti z), de iure Pontiſi-
cio a), de diſciplinis Hetriuſeis b). Ceterum
falſo ei Liber de Diis Penatibus c) tribuitur
ab Heineccio, aliisque.

m) Quintus apud Gell. N. A. XX, I. dici videtur. Mareum
adpellatum fuiſſe, cenſet Ruapert. ad Pompon. J. 47.
Ce n) L. 2.

402 Lib. III. Cap. I. De lIurisprudentia noua

2) L. 2. 9. 47. D. de Or. Iur. Dißs
0) Tac. A. III, 77. libertatis eius exempla ſunt apuaucd Ar.
Saeton. Aug. C. 34. Dion. Lib. LIV. p. 5z1. u.
p) TLac. A. III, 7.. cum quo pugnare videtur Pomponius fmm
in L.2. laud. qui dicit, noluiſſe Labeonem, cum offerretur Ue/

ei ab Auguſto Conſulatus, quo ſuffectus fieret, eum bono-
vem ſiſeipere. Sed non pugnat. Nempe Tacitus nar-

rat, acceleratum Ateio Cenſulatum, vt Labeenem hu. .,
jus honoris dignatione anteiret: hic autem tradit, Augn
Labeoni oblatum, vt poſt Capitonem ſuftectus fieret: 85
adeoque ſpretum ab co. Itaque non neceſſe eſt emen. nenm,
dare Pomponium: multe minus autem poteſt probari ſuffe
emendatio Bynkershockii in Praetermiſſ. l. c. legentis; me

quo fuſpectus fieret. 3;
9) v. Wieling. Iurispr. reſtit. p. &. de Paulli autem epito. de in
me v. Bynkersbeek. Obſ. III, 6. et Gilb. Reg. 6a. I, 25. qoor-
y) Gell. N. A. XIII, 7o. Hos libros in epitomen rede git tum!

louodenus, qui etiam libros ex Poſterioribus Labeonis 1
ſeripſit: de quorum diſcrimine vid. Merill. Obſ. E, 3989. „ 1
III. Maſcou. de Sectis Sabin. et Procul. p. 50. J. 9
5) L. w. D. de V. 5 4
2) L. o. §. 4. D. de dol. mal. de his libris v. Conradi Par- Dor
erxrg. L, 1, 14. P. 28. nunn
u) L. 30. §. 1. D.'de vſurp. et v. ef. Menag. Amoen. Iur. Ciu. liit
c. 20. fm
*) Collat. Leg. Moſ. et Rom. XII, 7. lu
„) Gel. N. A. I. 1.
2) Feſt. voc. Remiſſo exercitu. 3 6
a) Eeſt. voc. Siſtere., e quibus haud dubie eſt, quod refer-
tur apud Macrob. Sat. III.
b*) Fulgent. niſi forte hie liber tribuendus eſt Cornelio 41

Labeoni, quem libros Fuſtorum, et de oraculo Apollinis 1
Clarii, ſeripſiſſe ex Macrobii Saturn. III, 9. conſtat. 8
c) ex Seru. ad Virg. Aen. III, 08. in Tuldenſ. p. 36. cum ali.
us Labeo, nempe Cornelius, huius libri auctor ſit, vt pa- en
set ex Macrob. Sat. III, 9. quem puto eſſe Labeonem
Theologum, ctiius mentionem facit Auguſtin. de Ciu.“ 1
Dei IIl, . quique haud dubie etiam ſcripſit librum de ti f⸗
Diis

O0

ht apul

pOnin

errenur

honh.
tuls nar.
nem hu.

Ntralit,
8 feret:
ſt emen⸗
Probari
lepentis

n epito.
.. , 4.

edegt

Labeonis

P,E

odi Por-

lur. Cu.

dod telet

4 Crtelo

Onſtat.
6,cum dli
1 ſit, 7t P a⸗

Laheonen

brumge

—

Di

ab Auguſto vsque ad Haäadriaunum. 403

Diis animalibus, quem Labeoni tribuit Seru, ad Virg.
Aen. III, 709. cf. Bynkershoek. Praetermiſſ. ad Pompon. 9.
laud. Ceterum de Labeone ICto conf. Oteyza et Olano
Paralipom. et Elect. Iur. Lib. III. b. 618. in Meermann.
Theſ. T. I. et Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 20.
XI.
C. ATEIVS CAPITO, Ofilii auditor, apud
Auguſtum, propter obſequium et adſentatio-
nem, mirum in modum gratioſus 4), Conſul
ſuffectus a. V. DCCLIX e). Edidit libros de

iure Pontificio F), libros Coniectaneorum g),

de lure ſacrificiorum h), Epiſtolas i¹) denique:
2
quorum omnium ne vnum quidem fragmen-

tum in Digeſta illatum eſt.
d) Tac. A. III, 75. Sueton, de illuſtr. Gramm. c. 22.
e) L. 2. H§. 47. D. de Or. Iur. vbi v. Rupert.
F) quorum quintum laudat Gell. N. A. I, 0.
g) quorum librum CCLIX laudat Gell. N. Att. XIV, 2.
Eorum finguli propriis titulis inſcripti fuerunt. No-
num quidem de publicis iudriis inſcriptum fuiſſe, intel-
ligitur e Gell. N. A. Il, 14. quem Gellius deinde X, 7. fin.
ſimpliciter ſub nomine commentarii de publicis iudiciis
laudat. “
y) Macrob. Sat. III, o. e quo intelligitur, eos ad ius
Pontificium pertinuiſſe.

*) Gell. N. A. XIII, 12.

§. XII. HWr
AELIVS GALLvVS £) praefectus Auguſta-
lis fuit. Scripſit libros de verborum, quae ad
ius pertinent, ſignificatione L). Vitellius, ad
quem ſcripſit Sabinus, et ad quem notas edi-
dit Caſſius ICtus, haud dubie eiusdem aeta-
tis fuit. .
Ce 2 B 2) Caf

404 Lib. III. Cap. lI. De lurisprudentia noua

½ Caii praenomen videtur habuiſſe, atque hine ſine du-
bio, errore librariorum, apud Gell. N. A. XV I, 5. Ma:
crob. Sar. VI, 8. Caecilius Gallus dicitur. v. Augieſtin. de
nom. propr. Pand. p. 6. et in Emend. I, 4.
0 L. Fz. D. de V. §. Gell. et Macrob. l. c. ſaepe laudatur
apud Feſtum.

§. XlIII.

Sub Tiberio illuſtris fuit MASVRIVS SA-
BINVS, qui praeceptoris ſui Capitonis ſectam
illuſtrauit, ita, vt, qui ex eadem profeéti eſ-
ſent, nomen Sabinianorumtulerint. A Tiberio
reſpondendi poteſtatem pro beneficio acce-
pit, primusque reſponſa ſignata dedit ): val-
de pauper fuit. Reliquit de iure ciuili libros
tres n), quos Ariſto, Pomponius, VlIpianus et
Paullus, commentariis illuſtrarunt, quorum-
que ordinem ac rationem alii etiam ICti vs-
que ad Hadrianum, in ſcriptis ſuis, ſecuti ſunt.
Itaque operae pretium fecit lac. Gothofredus,
cum ſeriem librorum Sabinianorum in Qua-
tuor Fontibus Iuris Ciuilis exhibuit. Idem ſcri-
pſit librum de Indigitamentis o), libros Faſto-
rum p), libros Memorialium g), ad Edildtum r),
Adſeſſoriorums), ad Vitelliumt), Reſponſau).
Librum de furtis laudat Gellius æ).
m) L. 2. J. 47. D. de Or. Iur. .
„) Hos libros Perſius Sat. V, 90. Maſuri rubricam, et Ar-
rian. Diſſ. Epict. IV, 32. Macseis vας adpellant. v.
CGottfr. Maſcou. V. C. de Sect. Sabin. c. III.
⁹) Sie enim ap. Gell. N. A. IF, 9. legendum eſt. v. Lipſ-

Elect. I, 7. ) Mar
crob

0u4

ne du.

Nin. ℳ

audatur

VS A⸗

ſecam
ecti el.

iberio

ace .
). VA.

1ihror

ns et

Horum⸗

Cti v.
tiſit.

fredus,

a Qo.

enlcti⸗

ANr.
n ),.

n⸗ et ℳ4
lut.

Mam

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 405

p) Macrob. Saturn. L, 4.
7) Sic eniin inſeribendi, non Memoralilium, etſi libri

ſcripti variant. Gell. N. A. V, 6. VI. 7. Macrob. Sar. III.
6. L. 144. D. de V. & v. Gronou. ad Gell. praef. Videntur
in eo libro quaeſtiones fuiſſe memorabiles. Ex iis forte
eſt, quod ex Sabino memorat Plin. H. N. VII, 5. decre-
tum Papirii Prauetoris de partu tredecim menſium.
r) L. 8. D. de oper. lib:
„) L. 2. D. de paét. L. 5. §. 8. D. de iniur.
*) L. 4). D. de legat. III. Quos Witellio dedicatos fuiſſe
putat Giphan. Lectur. Altorph. p. 929. Vite llium autem
eſſe eum, qui Pilatum deportauit. Niſi forte liber
tribuendus Subino Coelio, qui Veſpaſiani temporibus
floruit.
u) L. 4. D. ad L. Rhod. de iact.
) Gell. N. A. XI, 79. Intelligendus autem haud dubie
titulus librorum iuris ciuilis ex libro ſecundo, qui de
furtis egit. v. A. Auguſtin. Emend. I, 4. P. M. 22).
4

8b. XIV.

Tiberii imperio celeber, eidemque fami-
liariſſimus fuit u. COCCEIVSNERVAY)) au-
ditor Labeonis 2), functus aquarum curatio-
ne 4), et Conſulatu a V. DCCLXXV. Labeo-
nis ſectam auxit: ſcripſit nonnulla ?*), quo-

rum etiam nomina hodie ignorantur. Vitam
inedia finiit ).
y) Tac. A. VI, 260.
2) L. 2. §. vlt. D. de Or. Iur.
4) Frontin. de aquaed. art. 102. p. 193. ed. Polen.
5*) L. 2. §. 28. D. ne quid i loc. publ. Probabile eſt, Ner-
Uam betrem intelligi, vbi non adiecto nomine, filii,
Nerua laudatur. v. Labirt. V. Ind. Leg. p. 333. in Wie-
lingii Iurispr. Reſtit.
c) Tac. A. VI, 26. Ceterum vitam eius expoſuit
Abasucrus V. C. in Diſſ. de M. Cocccio Nerua Imp.

„₰

406 Lib. III. Cap. l. De lurisprudentia noua
6. XV.

SEMPRONIVSPROGCVLVS ſucceſſit Ner-
uae 2), a quo ſchola Proculianorum nomen
accepit. Scripſit Epiſtolarum libros e), et No-
tas ad Labezonem ).

4) L. 2. 9. vlt. D. de Or. Iur.
e) L. 69. D. de contr. emt. vbi earum liber vndecimus
laudatur.
) L. o. F. 7. D. de negort. geſt. Forte hae Notae eagdem
ſunt cum libris Proculi ex Poſterioribus Labeonis in L.
vlt. D. de trit. vin. ol. leg. cuius capitis inſcriptionem
Labittus Eſ. Ind. Leg. Pand. c. VI. O. 4. p. I18. in Mie-
ling. Iurispr. reſt. corrigendum putat: lIauolenus libro ter-
tio ex Poſterioribus Labeonis: propterea, quod nuſpiam
Proculi liber talis memoretur. Quam quidem ego cau-
ſam non eſſe idoneam puto. Multa enim nomina libro-
rum mutanda eſſent, ſi haec ratio valeret.

§. XVI.

lisdem temporibus fuiſſe videtur vnsEiIvs

FEROXN g), ad quem Caſſius notauit ).

g) Librum V ſeii decimum laudat VIpianus in Collat. Leg.
Mr. er Rom. XI, 7.
b) L. 10. §. 5. D. quib. mod. vſusfr. Grotius in vit. ICior.
II, 4. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 43. p. 429. exiſti-
mant, Vrſeium Ferocem notaſſe potius ad Caſſium. Sed

refellimntur a Maſeouio V. C. de Sect. p. 88. Quid ſit

notare ad aliquem, vel apud aliguem, docent A. Augu-
ſtin. Emend. 1I, 6. B. Branchu Diſſ. ad Ial. Paull. I, I. in
Obſ. Vol. I. p. 151.

§. XVII.
c. CASsivs LoNGINVS, qui, e Sabini di-

ſc iplina profectus, auctoritate ſua ſcholae Sa-
binia-

binian⸗
ſini
Conla
no V.
Sarcir
Soript
Notas

(M 9

¹) D
9) 1
W.
9I.
VI,
Laci

Cio

hern
Toc
hert.
5.

t Ner.
nomen

et M-

tdeciſtaht

eeiglem

nis in L.
tionem
in Mi-
llroter⸗
nuſpiarn
eg0 eall⸗
mnalibro⸗

VDSEIVS
. .
Vlur. Ley.
Uit. IWor.

9 eriſti⸗
ſuam. dec

(id ſt /

bini⸗ Gi⸗
ole e-

binia⸗

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 407

binianae nomen fecit Calſtanorumi), ſeueril-
ſimi vir ingenii, et multae libertatis ):
Conſul ſub Tiberio fuit cum Quartino L) an-
no V. DCCLXXXIII. relegatus a Nerone in
Sardiniam m), reuocatus a Veſpaſiano n).
Scripſit libros X. aut plures Iuris Ciuilis 0),
Notas ad Vitellium p), et ad Vrſeium lero-
cem 9).
¹) Plin. ep. VII, 24.
*) Tac. A. XIII, 41. 48. XIV, 23. V. Lioſ. ad Tac. A.
XVI, 7. Maſtou. V. C. de Sect. II, 2.
9) L. 2. 9. vlt. D. de Or. Iur. quem arguit Lipſ. ad Tac] A.
VI, 15. Conſulemque cum Quartino non hunc, ſed
Laucium Caſſium fuiſſe ſtatuit. Pomponium defendit.
Cuiac. ad L. 2. D. de Or. Iur. Mercer. ad Tac. I. e. v. Ru-
pertus et Reineſ. in Epiſt. p. 140. 160. 199. et Ryckius ad
Tac. I. c. de Conſulis autem Quartini nomine v. Ru-
pert. ad Pompon. p. 343. Tillemont. Hiſt. Iinp. Rom T. I.
P. I. p. 573. Maſcou. V. C. de Sect. II, 2, I.

m) Tac. A. XVI, 7, 9.
2) L. 2. §. vlt. D. de Or. Iur. [Vitam breuiter expoſuit

Jo. Strauch. progr.]
6°) L. 70. pr. D. de Vſufr.
9) L. 7. §. 27. D. de inſtruct. et inſtrum. ef. Menagii
Amoen. Iur. Ciu. c. 43. p. 477.
) v. ad 9. pracced.

§5. XVIII.

Eorundem temporum ſunt, ſed obſcurio-
res, ATILICINVS, Proculo aequalis 7), eius-
demque diſciplinae *), et CASsIVS LONGI-
NVs alter ).

ry) L. 7. D. de pact, dotal.
5⁵) v. Maſcou. V. C. de Sect. V. I.

2) L. 2. §. vlt. D. de Or. Iur.
Cc 4 §. XXK.

408 Lib. II. Cap. I. De luriprudentia nous
§K. XIX.

M. CoCGCEIVSNERVA, ſuperioris Ner-
uae filius, Neruae Imperatoris pater, Proculi-
asnus, Neronis tempore Conſul deſignatus,
magna apud eum gratia floruit ). Adole-
ſcens XVII. annorum de iure reſponſitauit æ),
h. e. frequenter ac diligenter reſpondit. Scri-
pſit de Vſucapionibus ).
2) Tac. A. XV, 72. .

X) L. 7. §. 3. D. de poſtul cf. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c.

2. Bynkershoeck. Obſ. IV, 18. tamen, etſi non ſatis iuſta
de cauſa, videtur dubitare, an non reſponfitare minus ſit
r& reſpondere.

„) L. 47. D. de acq. vel. am. poſ-. Ceterum de vita eius

cf. Abasueri V. C. Diſſ. de Nerua Imp.
§. X§.

Eiudem aetatis ſunt c. AMINIVS REBI-
LVS, peritia Legum clarus 2z), et DOMI-
TIVS AFER, ICtus et orator ſuo tempore
celeberrimus a), qui ſcripſit libros II. de te-
ſtibus b), valde laudatos.
2⁸) TIac. A. XIII, 30.
4) Plin. ep. VIII, 198. Tac. A. XIV, 19. Hieronym. in

Cbron. MMLX.
*) Quinétil. Inſt. Or. IV, 7. VI, 4.

§. XXI.

Iam proficiſcimur ad ICtos temporibus
Veſpaſianorum inclitos. Primus eſt corivs
sANNVS c), Coſ. a. V. DCCCII. 2) Re-
nouatum

dout

vidett
liun
1d ecd

) E
ſubt
M/
4) 1
*) H
non
56
Men

b.
Duee

oblc

Pane.
ſus .
doc

51
cor
,
dee
9) V.

7

pre
min

8 Ner⸗
roebli⸗
gnats,
Adole-
auit9),
. Icri⸗

lur. (ig.t.
ſatis iuſta
minus ſit

e ita eins

1101.
po.
einpore
I. de te-

er 4). In

porbus
ColIVS
Re.
vouatum

ab Augußto vsque ad Hadrianum. 409

noustum propter eum nomen οnianorum
videtur e½). Scripſit de Edidto Aedilium Curu-
lium f), quem librum paſſim I[Cti in Digeſtis
ad edictum Aedilium laudare videntur.

6*) Eum potius Caeciliun dici oportere, Pomponiumque
ſubtracda vna ſyllaba nomen Coelium extuliſſe, cenſet
Maſcon. de Scct. II, 3. I. p. 4I. quod vix putem.
d) Iac. Hiſt. I, 77.
e) Heinecc. Hiſt. Iur. I, 206. *) ab hoc demum ortum
nomen Sabinianorum ſtatuit.
fF) Geil. N. A. IV, g. cf. VII, 4. (Eterum de hoc ICto v.
Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 22.

§. XXII.

P. IVVENTIVS CELSVS, Pater, qui in
Dueennii Veri Coſ. g) conſilio fuit: cetera
obſcurus, etſi interdum eius mentio fit in
Pandectis. Ceterum quoties ſimpliciter Cel-
ſus laudatur, Celſum filium intelligunt viri
docti h).
g) L. 29. D. de legat. II. Valde ſolliciti ſunt viri docti de
conſule Ducennio Vero, qui ſine dubio ſuffectus fuit. v.
Wieling. Iurispr. reſtit. p. 194. Heinecc. Hiſt. Iur. I, 241.
Sed non eſt tanti.
*) v. A. Auguſtin. de nomin. propr. Pandg. aliique: quamuis
probabilius fit, Patrem intelligi, vbi non adiecte no-
mine filii laudatur.
§. XXIII.
PEGASVS ½) ſub Veſpaſiano Conful *½)
fuit ſuffectus, cum Puſione, quo tempore
SCtum Pegaſianum, ab eo adpellatum, factum
eſt, poſt Praefectus Vrbi ). Ab eo Procu-
Cc S lianos

410 Lib. III. Cap. I. De Iurisprudentia noua

lianos nomen tuliſſe Pegaſtanorum, putant eo,
quod Scholiaſtes luuenalis dicit: Hinc At Pe-
gaſianum ius, quod Iureconſultus fuerat. Sed
hanc quidem vim iſta verba non habent. Vi-
dentur potius ad libros [Cti pertinere: eo-
dem modo, quo lIus Aeclianum, Ius TFlauianum.
Nili forte quis ad SCtum Pegaſianum referre
malit, cum inprimis Grotius m) iſta verba ſic
ediderit: Hinc eſt Pegaſßanum Senatusconſul-
tum. Ceterum huius ICti in Pandecte, quam-
uis ſaepe mentio fiat, nullum tamen frag⸗
mentum extat.

¹) Hoc nomen a Pegaſo, liburnae, quam pater trierar-
chus habuerat, paraſemo, accepit. boliaſt. Iu-
venal. Sat. IV. ef. de ICto hoc Meneag. Amoen. Iur.

c. 77.
x) §. 5. L. de fdeic. bered. ſed, quo anno, incertum eſt, v.

Brencmann. Epiſt. de Conſul. p. 609.
) L. 2. 6. vlt. D. de Or. iur. apud Iuuenal. Sat. IV, 76. villi-
cus vrbi dicitur. de quo v. Drakenborch. Diſſ. de Praef.

Vrb. P
„) Grot. Flor. Sarſ- ad Ius Iuſtin. ad §. 5. Inſt. de fid.

ber.

5. XXIV.

Eiusdem aetatis eſſe putantur FVFDIVS ),
qui ſcripſit libros Quaeſtionum o): PLAVTIVS,
ad quem Neratius, Iauolenus, aliique, Notas
ſceripſerunt †g]): ocrAVENVS, cui ſaepe te-
Rimonium defertur in Pandecte a [Otis 9);

vaALERIVS SEVERVS, Cuius ſcripta laudantur
a Iuliano r).

n) v. Cuiac.

1) V. 0
) quor
ck. 1.
iuc he

] 3) v.
4 V.

) L.
WC—
lasal
ment

(ien

dub
cllsys
Conlo

fü 0
fauide

rAtion

libros

fun/

eius r
ni da

cantu

Eius.

lo.
1) Li

trierar⸗
lak. Iu.
gen. Iur.

m elt, 7.

75. ili⸗
Pruf.

ec .

DIVS ),
aVIIVS,
Notas

pe te.

s )

Idantur

7. (uiae.

ab Auguſto vsque dd Hadrianum. AIt

2) v. Cuiac. Obſ. I, 9. cf. Grot. de Vit. ICtor. II, 4.
⁰*) quorum ſecundus memoratur L. 5. D. de aur. arg. mund.
cf. L. 2.. D. de manumiſſ. vind. L. 20. D. de reb. auct.
iud. poſſ.
„) v. MWieling. Iuriepr. Reſtit.
9) v. Grot. de Vit. ICror. II, 5. .
r) L. 30. D. de negor. geſt. Coniectura eſt Grorii de Vir.
ICtr. II, 5. hune eundem eſſe, ad quem Plinius epiſto-
las aliquot ſeripſit. Sed nominis ſimilitudinem argu-
mentum fallax eſſe, demonſtrat Menag. Amoen. Iur.
Cin. c. 72.
Sub Nerua et Traiano floruit r. IVVENTIVS
ckISvs, filius, Praetor Anno V. DCCCLIV.
Conſul II. an. V. DCCCLXXXII, Chri-
ſti CXXIX, ſub Hadriano. Proculianus
fuiſſe putatur : quamquam ſaepe ſectae ſuae
rationes deſeruit. Scripſit libros Epiſtolarum?),
libros Quaeftionum u), Commentarios x), Dige-
ſtorum denique libros XXXIX ), Celebre
eius reſponſum eſt, Domitio cuidam Labeo-
ni datum 2), vnde quaeſtiones inſulſae vo-

cantur Domitianae.
5⁵) v. CQuiac. Obſ. VIII. 35. XXVII, 12. Maſcou. V. C.
de Sect. III, 7. p. 75. De hoc I[Cto Diſſ. ſcripfit Heinec-
eius. Vitam Celſorum, patris et filii, expoſuit etiam
Io. Strauch. progr.]
2) Librum XI. laudat Vlpianus in L. 3. D. de minor.
2) L. 1. D. de reb. cred. et alibi. Quae Quaeſtionum li-
brorum ratio fuerit, docent Cuias. ad Afric. Tract. I.
init. Bynkersboek. Erxerc. ad L. Lecta c. I. p. 7..
X) Liber ſéptimus laudatur L. . H. 6. D. de aur. arg.
mund.
„) v. Wieling. Iurispr. Reſtit. p. 24 Ex eo ſolo opere
fragmenta in Digeſtis funt.
2) L. 27.

41a Lib. IIl. Cap. I. De lurisprudentia nous
1) L. 27. D. qui teſtam. fac. poſſ. ef. Menagii Amoen. Iur.

Ciu. c. 27.
F. XXVI.
Aequalis fuit NERATIVS PRIScVS, Traiano
gratiſſimus ac familiariſſimus, quem etiam
aliquando ille ſucceſſorem relinquere deſti-
narit a). Conſul fuit, collega Annio Vero?),
poſtea etiam inter conſiliarios Hadriani c).
Edidit Regularum XV, Membranarum libros
VII. Reſponſorum libros tres d). Laudantur
etiam libri eius Epiſtolarum e), libri ex Plau-
tio P), liber de nuptiis g), et Notae ad Fulci-
nium h). Ceterum Proculianus fuit?).
4) Hartian. Hadr. c. 4. Vſus eſt Imperator his verbis:
Commendo tibi prouincias, ſi quid mibi fatale acciderit:
quorum verborum vim explicat Dodwell. Camba.
Prael XVI. p. 518.
*½) L. 6. D. ad L. Corn. de ſecar. incertus antem hie
Conſulatus eſt, ſuffectus haud dubie.
c) Wart. Hadr. c. 18.
) v. Ind. Florent. Pand. in Wieling. Iurispr. Reſtit. p.
LXXXV.
e) L. 72. 9. 5F. D. de inſtr. et inſtr. legat.
f, L. 5. D. de ſeru. praed. riſt.
2) Gell. N. A. IV, 4.
5) L. 42. de mort. cauſ. donat.

1) v. Maſcou. de Sect. III, 8. p. 76. LReſponſa eius inter-
pretatus eſt Cuiacius L. III. opp.]

§F. XXVII.
lisdem temporibus floruit PRISCVS IA-
voLENVS, Coelii Sabini auditor ½): qui ex
Praetura Syriae et Africae praepoſitus fuit ).
Diligenter de iure reſpondit, ſed interdum
dubiae

bine ſa
o
Puuti

beonis

1)I.

n) Pi
tur !
rum
intel
tracui
le, g
ro ir
biae
1) I.
lig.

qu

09.

Ei
nins
ICtn
Sbin

Decre

librun

cius.

44

hen. Jar.

Tüleno

etiamn

deſt.

Vero?),
tiani).
Nhrot
ndantur

Plu.

IEuli.
.

is verbis:
getiderit:

1. (umbi.

utetn hie

Nfr. )

eius intel

C IA.
gier
Sfait )).
uterdum
Jubiae

ab Auguſto veque ad Hadrianum. 413

biae ſanitatis habitus eſt m). Scripſit ex Caſ-
ſio libros XV n), Epiſtolarum libros XIV, ad
Plautium libros V, Libros ex Poſterioribus La-
beonis, et Librorum Labeonis Epitomen 0).

*) L. 2. J. 47. D. de Or. Iur.
1) L. 5. D. de manum. vind.
m) Plin. ep. VI, 1I5. a quo crimine eum defendere cona-
tur lenichen Diſl. de Iauoleno Priſceo g. 12. p. 23. Sed pa-
rum acute. Diſerte enim Plinius id adfirmat, nec aliter
intelligi verba eius poſſunt: (v. ibi Geſner. V. C.) con-
tra cuius teſtimonium ratiunculis concortis dicere vel-
le, quid aliud eſt, quam litteris abuti et otio? Quaſi ve-
ro ius reſpondere non pofſit, qui idem interdum du-
biae ſanitatis eſſe videatur.
n) L. 2u. 9. 2. D. de adquir. vel amitt. poſ. etc. v. Eie-
ling. Iurispr. Reſtit. p. 48. ſq.
„%) quae duo ſcripta quomodo differant, docet Merill.
Ol/. V, 38.

F. XXVIII.
Eiusdem aetatis eſt r. ARISTO, quem Pli-

nius g) velut omni laude cumulatiſſimum
ICtum praedicat. Scripſit ad Caſtum g), aa

Sabinum r), ad Libros Poſteriorum Labeonis ⁵),

Decretorum Frontiniunorum t) librum. Laudat
librum eius de Furtis, ex Gellio a), Heinec-

cius. Sed perperam.

p) Pilin. ep. I, 21.
9) L. 7. §. 3. L. 77. D. de vſufr.
r) L. 6. D. de vuſ. er bab. L. 3. 9. 7. D. de pen. leg.
5) L. 77. O. vlt. de hered. inſt.
2) L. ult. D. de adquir. vel amitt. poſſ-. Quid Decreta Fron-
tiniana ſint, nemo adhuc pro certo definire potuit. De-
creta magiſtratus alicuius Frontini, forte Praetoris, fuiſſe
e⸗ neceſſe

41 Lil. I. Cup. I. De Iurisprudentia nouag

neceſſe eſt. Cel. Ritterus ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 212.
putat, eſſſe decreta M. Cornelii Frentonis, qui a. Chr. C.
cum FPraiano Coſ. fuit. Sed ipſum nomen nonnihil du- Hon
Pitationis mihi quidem adfert. al.
u) Gell. N. A. XI, 18. quo loco dicit, ſe de furtis ali. ztNV
d in libro Ariſtonis legiſſe. Id autem etiam potuit

h libro Poſteriorum Labeonis, vel alio quo, legere. obleu
FS.. xXXIX. A
MINVGIVSN ATALIS, ad quem Procon- u
fulem Traianus reſcripfit æ): Sabinianus: li. Mm
bros eius Iulianus Notis illuſtrauit ). u

X) L. 9. D. ae fer. Cuiac. Obſ. VII, cf. dicta in Tran. I.
iano p. I73. SðD
„*₰) Cuiac. 0S. X, 4.

LAELIVSFELIX, quem ad Hadriani vs- et
que aetatem vixiſſe conſtat z). Scripſit ad ont

—.

O Mucium a)h. D
2, I.: D. h pon: bered per. ii
) Orl. N XV, 27. V. Gee. Arnald. Var. Con' II e9. fiin
p. 400. Atque ex co- libro eſſe videtur, quod ex eius tatern

teſtimonio refertur in L. 3. D. ſi pars hered. per. de mu
liere Alexandrina, quinque liberos vno partu enixa. V
Quod exemplum referunt quoque Caius L. 7. D. de reb. commn
dub. Iulianus in L. 56. D. de ſolut. Phlegon. Trall. de Mi-
rabil. c. 29. Capitolin. in vit. Anton. Pii c. 9. Neque
tamen de eadem muliere, eodemque tempore, onmes Uenta
videntur tradere. cf. Rigalt. ad Tertull. de anim. c. 1y7. texine
Fabrott. Selict. Exerc. II. in Theſ. Ozzon. TI. III. Bynkers.
boek. Obj/. III, 8. C

ua G ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 4I5

Chr. C.
niildu. Horum temporum haud dubie ſunt etiam

ARRIANVS, qui de Interdictis ſcripſit b):
isd. sERVILIVSc), et VIVIANVS d) denique;

mpotnit . .
gen. obſcuri ceteroqui.
b5) L. n. D. de bered. petit.
4) L. 70. D. de iur. pairon. Ceterum Bynkersboek. Ohſ.
V, 23. p. 125. in L. laud. pro Seruilio reſcribendum pu-
ocotr. tat Ceruidium. Perperam mea quidem ſententia.
nus l⸗ Nam etſi hodie de Seruilio ICto nihil certi conſtat, non

tamen inde conſequens eſt, vt ſuo tempore non potu-
erit illuſtri loco ac mimero eſſe.

in Ne⸗ 4) L. 177. §. 4. D. commodati.
F. XXXII.

Atque hi ſunt ICti, quos quidem ab Augu-
ſto inde vsque ad Hadrianum illuſtratos con-
mi w. (ſtet. Ceterum cum ab Auguſti inde aetate Re-
t d ſponſa ICtorum, vt ſupra monuimus, magnae
in iudiciis auétoritatis fuerint, facile eſt ad in-
telligendum, plurima capita ex eorum reſpon-
„29. ſis in iurisprudentiam veniſſe, atque auctori-
la in tatem obtinuiſſe perpetuam, rebus iudicatis.
ee Vt vnum tantum exemplum, idque illuſtre,
e commemorem: Portio Legitima haud dubie,
AM. ex interpretatione Legis Falcidiae, a Ctis im-
„Nee uenta eſt, rerumque deinde perpetuo ſimili-
43 „ ter iudicatarum auctoritate certo conualuite).
I. Quare etiam quibusdam in locis Digeſtorum
et Codicis Legitima Portio vocatur Falci-

.

416 Lib. II. Cap. I. De lurispruldlentia noua

dia 1. ). Itaque egregie errant, qui Legitimam
Portionem ex aliqua Lege profectam autu-
mant.

e) v. Nhulting. ad Paull. Rec. Sent. III, 8, 3. in Iurisprud.
Anteiuſt. p. 381. cf. Ian. a Coſta ad pr. Inſt. de inoff.
teſtam. et ad c. Raynutius ⸗X. de teſtam. Iac. Gothofr.
Gomm. Cod. Theodoſ. ad L. 4. et 5. de enoff. teſtam. p. 20 4.
44. T. I. ed. Rizterz V. C. Ceterum de L.egitima Por-
ziane ſeripſerunt Chiffet ius, et Weſtenbergius.
P) L. 8. 5. 9. D. er L. 31. C. de inoff. zeſtam. et aliis locis.

SECTIO VII
De rebis iudicaotis

ſiue

Diſputatione fori.

. §. 1I.

s etiam temporibus, non dubium eſt,
quin multa iura rerum ſimiliter iudicata-
rum decretarumque auctoritas conſtitue-
rit, aut firmauerit. Quorſum enim lure-
conſulti res iudicatas, atque decreta et-
iam, tam diligenter collegerint, niſi ex iis
multa iuris capita extitiſſent? Labeo qui-
dem, vt ſupra videmus, ſcripſit libros Prae-
toris Vrhani, ac libros Praetoris Peregrini,
quos rerum iudicatarum exemplis maxime
repletos fuiſſe, proxime verum eſt a). Ari-
ſtonis Decreta Frontiniana quo alio conſilio
ſcripta eſſe potuerunt? Sed maxime tamen
ipſorum

iplorn

cognit

Qoritea

ſuetuc

4) V.

In
tione
bus,
quae.

ne,

rebus
Corit

I.

inpr

lu

64

Timam
atI.

uriprig.
e inß.
Gutbufr.
m.).704.

im Por-

loeis.

umn ell,
dicata-
hnltirue⸗
mn lure⸗
keta et⸗
ſi ex is
deo qui.
Os5 e-
egin,
Mawime
9. Ari
conſilio
e tumen
plorum

ab Auguſto vsque ad Hadrianum. 417

ipſorum Imperatorum, in iurisdictione er
cognitionibus reddita, decreta videntur au-
Goritatem ſequentibus praebuiſſe, et in con-
ſuetudinem abiiſſe.
a) v. Conrad. Parerg. h 1, 14. p. 29.

§. II.
In omnibus autem, quae quidem diſputa-
tione fori, hac aetate, conſtiterint, capiti-
bus, nullum illuſtrius eſt, Quarta Legitima,

quae, vt ſupra dixi, ICtorum interpretatio-

ne, ex rationibus Legis Falcidiae, inuenta,
rebus iudicatis, et vſu fori comprobata, au-
ctoritatem tenuit ſuam.

f f f

CAPVT II
DE
IVRISPRVDENTIA NOVA
HADRIANO VSGQVE AD CONSTANTINVM M.
SECTIO I
De Statu pu blico.
§. 1.

b HADHIANO Imperatore vt respublica
multis in rebus, ita et iurisprudentia,
inprimis Praetoria, formam accepit nouam,
ltaque iure ab eo nouum lurisprudentiae nouaéè

Dd caput

418. Lib. III. Cup. Il. De lurisprudentia noua

caput exordimur. Is Hadrianus, mortuo
Traiano, artibus Plotinae Auguſtae à), ad
imperium peruenit anno V. DCCCLXX, Chr.
CXVII, ab exercitu Antiochiae Imperator et
Auguſtus ſalutatus, cui Senatus deinde au-
ctoritatem addidit ſuum. Primum omnium
prouincias a Traiano ſubactas fere omnes,
inuidia, vt traditur, deſeruit, finemque im-
perii in oriente Euphratem rurſus ſtatuit: pa-
cis inprimis amantiſſimus. Volebat enim,
propter Virgilianas ?), quae conſulenti ei
olim exierant, ſortes, Numae Pompilii in
omnibus rebus quam ſimillimus videri c).
Quare etiam Legibus rempublicam et im-
perium condidit: ius honorarium, adſiduis
varietatibus mutationibusque ſingulorum
Praetorum magiſtratuumque obnoxium an-
tea, et eam ob cauſam incertum, vehemen-
terque impeditum, ipſamque adeo iurisdictio-
nem, compoſito per Iulianum ICtum Edi-
cto Perpetuo, ad certam perpetuamque for-
mulam redegit: vt ſuo loco tradetur. Prouin-
cias imperii Romani liberalitate egregia ſuble-
uauit, cum ipſas prouincias fere omnes per-
agraſſet, viſendi loca memorabilia, peregri-
nandique ſtudio d). Aduocatum, ſiue Patro-

nuim fiſci, qui, cum de fiſci commodis agere-
tur, eas cauſas apud magiſtratus et in iudiciis

oraret, inſtituit *½). Italiam, in quatuor pro-
uincias

A5H

vinciss
niſtron
vimn e
ſetg).
ſuishe
publi⸗
Ie v
Iniud
io,
ludict
modu
ſponc
luit,
Ceter
ſllio
Impe
fen
tuit
Legt
Pium

Adop

ac

ommn

vim

eco
ſesx
deris
dman
milit

Nu

Wortuo

4), ad
XChr.
lator et
nde l .

mmium
omnes,
gue inn.
it: pe⸗
enimn,
jenti ei
Pilü in
geri e).
et im
Adliduis
lorum
fum an-
hemen-
dicio⸗
um Edͦ-
gue ſor⸗
Prommn-⸗
ſubie
nes pol⸗
Petegt.
e Vur--

15 gete⸗.
iuchciis⸗

Vorpro.
uinclas

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 419

vincias diuiſam, Conſularibus regendam admi-
niſtrandamque dedit †). Senatus iudiciis eam
vim dedit, vt ab iis ad ſe prouocari non poſ-
ſet g). Equites Romanos ab Epiſtolis ac Libellis
ſuis habuit h). Officia Palatina et militaria, et
publica ad eam formulam redegit, in qua fe-

re vsque ad Conſtantinum M. perſtiterunt?).

In iudiciis priuatis id mutaſſe videtur, vt ele-
ctio, recuſatio, reiectioue iudicis ceſſaret £).
lIudicum ſumtus conſtituit, et ad antiquum
modum reduxit I). A lIureconſultis ius re-
ſpondendi non peti, ſed ab iis praeſtari vo-
luit, qui fiduciam ſtudiorum haberent m).
Ceterum ſemper aliquot IGtos in ſuo con-
ſilio habuit u): vnde exemplum ſequentes

Imperatores cepiſſe videntur. Rem milita-

rem diſciplinamque diligentiſſime conſti-
tuit o%): quae inſtituta deinde ſemper fere pro
Legibus valuerunt ?p). Adoptauit Antoninum
Pium, eique Marcum Antoninum et L. Verum
adoptandos dedit. Mortuus eſt e grauiſſimo

ac diturno morbo, membrorum prope

omnium dolore, quo ita excruciatus eſt, vt
vim doloris non ferens, ſaepe vim ſibi adfer-
re conatus ſit. Imperauit annos XX, men-
ſes X, dies XIX. Ceterum Princeps fuit lit-
teris omnibus perpolitus, ac litteratorum
amantiſſimus, modeſtus, liberalis, ciuilis; rei

militaris peritifſimus: in continenda tamen

D d 2 diſci-

420 Lib. IIl. Cap. II. De lurisprudentia noua

diſciplina ſeuerus, crudelitatis ſuſpicionem
atque crimen non ſatis vitauit: neque inui-
diae labem effugit. Ne

a) Spart. Hadr. c. 4. 5
b) Virg. Aen. VI, 800. 2
c) Viäcor. Schort. c. 14. conf. Dadwell. Cambd. Prael,
PII. p. 205. ſqq.
4) Wart. Hadr. c. Ia. q. et c. 77.
e) Spart. Hadr. c. 20. cf. Guther. de Oyf. Dom. Aug. III.
7. [Satmaſ. ad Spart h c.]
) Sart. Hadr. c. 22. cf. Gurbher. de Off. Dom. Aug. I, 44.
g) Wart. Hadr. c.
b) Hart. I. c.
i) Aur. Vict. in Hadr.
K*) L. 47. D. de iud.
1) Hare. Hadr. c. 2e. [v. tamen Salmaſium, qui emendan-
dum cenſet.]
m) L. 2. 9. 47. D. de Or. Iur.
n) Cyart. Hadr. c. 78.
0) Sart. Hadr. c. 10. Die Caſſ. Lib. LXVII. p. 792. Ve-
get. de Re Milit. , . et 27. [add. Salm. ad Spart. Hadr.

₰
„
.

c. 10. p. 83.]
p) Vegert. de Re Milir l. c. atque adeo creduntur libri Mau-
ricii arenav fere ex inſtitutis Lraiani, Hadrianique
compofiti eſſe. Hadriani „ταα tempore Anaſtaſii
Imp. Vrbicius edidit: v. Salmaſ. ad Sart. l. c.] Cete-
rum non improbabile eſt, morem ignis Auguſtis prae-
ferendi ſub eo inualuiſſe. Nam poſt eum ſub Antoninis
iam reperitur, nondum autem ante eum. cf. de Igne Au-

guſtis praelato, Mebenbachii Diſſ. in Diſſ. Academ.

§. II.
ANTONINVS PIVS, cognomen ſiue a
mirifica in Hadrianum pierate, ſiue a lenita-
te, adeptus 7), imperium ſuſcepit anno V.
DCCCLXXXXI, Chr. CXXXIIX. Summa
in

Ro.

meo t

fuit: .

litne
prrus
bello
Numa

Bo
LIVN
Chr.
adopt

Aque

piſſer

gam

temp
duob

Fitate

toniui
niis,

Gecdi

MR

onem

e laui.

g. Freel.

A. III.

44 ℳ

etmendan⸗

9. . N.
vort. Mar.

libri Man⸗
2Arianigue

e Auſtalti
1e.] Cete⸗
tu hre⸗
Antoninis

.aden.

n ſe 4
lenita.
ano V.
Summa
in

de lne A.

4

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 421

in eo temperantia, modeſtia, et continentia

fuit: imperatorium faſtigium ad ſummam ci-

ilitatem deduxit *): per totum fere Princi-
patus ſui tempus, pacatum ab omni externo
bello imperium tenuit: atque eam ob cauſam
Numae Regi ſimilis dictus eſt *). Imperauit
annos XXII, menſes VII, dies XXVI. In Di-
geſtis vocatur Diuus Pius t).

7) Capitolin. vit. Ant. Püi c. 2.
rv) Capitolin. c. G.
³) Capitolm. c. vlt.
2) Sunt, qui in Digeſtis nomine Hadriani interdum Anto-
ninum Pium intelligant: propterea quod hic ab Hadria-
no adoptatus nomen quoque eius geſſerit. Sed falſo. v.

Nordkerk. Obſ. c. V. p. 90. ſqq. et c. VI. p. 120. g.
§. III.

Eo mortuo imperium venit ad M. AvRE-
LIVM ANTONINVM, anno V. DCCCCXIV,
Chr. CLXI, iam viuo Hadriano ab Antonino
adoptatum, Caeſaremque creatum. Is ſimul-
atque a Senatu delatum ſibi imperium rece-
piſſet, fratrem adoptiuum L. v EEVM colle-
gam ſibi adſciuit, Auguſtumque dixit: eoque
tempore primum Romanum imperium a
duobus Auguſtis pari poteſtate, atque aucto-
ritate, adminiſtratum eſt. Atque hi ſunt, qui
in Digeſtis vocari ſolent Diui Fratres, vel An-
tonius et Verus Auguſti: diſſimillimis inge-
niis, ac moribus. Nam ille ſtudiis doctrinae
deditus, indeque Philoſophus cognominatus
Dd 3 ſum-

422 Lib. MI. Cap. II. De lurisprudentia noua

ſummo iure, iuſtitiam, temperantiam, fortitu-

dinem, atque clementiam omnibus ciuibus
. . . . *
probabat: huius contra libidinem, ac flagitig,

non multo poſt acceptum imperium erum-
pentia, omnes execrabantur: quo mortuo de-
mum Marci virtutes in clariſſimo lumine ad-
paruerunt. Ac huic Imperatori ea reipubli-
cae tempora contigerant, quibus egregias vir-

tutes demonſtrare poſſet, et exercere. Nam

non ſolum bellis grauiſſimis adpetitus, forti-
tudinem et conſtantiam; in anguſtiis aerarii,
bonitatem, atque clementiam: ſed etiam in
aduerſariis aduerſus eum coortis lenitatem
atque moderationem ſummam, veluti in Aui-
dio Caſſio, qui imperatoriam dignitatem in-
uaſerat, eiusque liberis; in conſtituendo de-
nique imperio, prudentiam egregrie probauit.
Id vnum reprehenditur, quod in ferendis filii
coMMODI moribus indulgentiſſimus fuit:
quem etiam viuus collegam imperii adſumſit:
vnde in Digeſtis conſtitutiones reperiuntur
ab D. Marco cum ſilio Commodo factae u). Ce-
terum huius Marci Imperatoris libri αρ⁰
aurer, ex interiori morum et philoſophiae
diſciplina ſcripti, etiamnum hodie ſuperſunt.
Mortuus eſt in Germania, cum annos XXIX,
dies XI, imperaſſet: filium heredem et ſucceſ-
ſorem reliquit: felicior, atque illuſtrior fu-

turus, ſi filium non reliquiſſet. In republi-
ca

Ha⸗

cA nihi

remn I11

caulasq
ſtiruit »
quamn
urilicx
tuit 2).

4) Jeep
Fel A
etiam
Einplie
tur:t in
di L. V
dem e
cdetl
nome
Prim
propr
habet,
Qus e
Coinn
eum
Mare
conke
tuere
eaab
tueri
tonſt
Adlil
ſerip
eſle
u1

6 ou ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 423

fortitu. ca nihil mutauit, praeterquam quod Praeto-
cidas rem Tutelarem, qui tutores in vrbe daret,
chhgt, Cauſasque tutelares cognoſceret, primus in-
nerm. ſtituit æ): ius autem magis vetus reſtituiſſe,
tnode. quam nouum feciſſe, traditur a Capitolino ).
Vine sd. è Iuridicos loco Conſularium in Italia conſti-
reionb. ruit 2).
egiis vir⸗
re. Nam u) Saepe in Digeſtis occurrit Diuus Marcus et Commodus,
ſhrti vel Antoninus er Commodus flius, reſcripſerunt. Sunt
s, oll. etiam loca, vbi Antoninus ſiue Marcus et Commodus,
5 gerurl, ſimpliciter non adiecto nomine felii, reſcripfiſie tradun-
etiamnin tur; in quibus locis, ſunt, qui putent, nomine Commo-
. di L. Verum intelligi oportere: quod aliis in locis ea
genitatem gem conſtitutio tribuatur Diuis fratribus, id eſt, Mar-
ti in Aui co et L. Vero: poſſe autem intelligi, quia Verus etiam
nomen Commodi habuiſſe legatur. Sed falſum id eſt.
tntem I. Primum enim L. Verus etſi antea Auguſtus ſi
B quam Auguſtus fieret,
jendo de⸗ proprie Commodus adpellatus eſt, idque nomen etiam,
probeit. habet, vbi omnia eius nomina coniunguntur: demon-
ſi ſtrari tamen non poteſt, eum poſtquam Imperator fa-
enas lu Gus eſſet, interdum fimpliciter vno nomine adpellari
mnus ſuit: Commodum. Quis vero concoquere poſſit, ſcriptores
r. eum ſimpliciter Commodum adpellaturos fuiſſe, cumm
Adumhi: ilenPli Ap uine,
. Marci filius id nomen praecipue haberet, facileque inde
periuman confuſio oriri poſſet. Denique non neéceſſe eſt, id ſta-
1e). Ce⸗ tuere: cuin eadem res et antea a Marco et Vero, et poſt-
4„ . ea ab eodem Marco et Commoda filio, reſeripta eſſe po-
ſbr, es tuerit. Quis enim neſcit, cum Reſcripta non de iure
Holophue conſtituendo aut nouo, ſed de conſtituto, edita fuerint
1 erſunt. ad libellos, vel relationes, ſaepenumero eandem Re-
NIX ſcriptorum plurium, diuerſis temporibus, ſententiem
1osNAla, eſſe deuiſſe? Ceterum conf. quae dixi in Ephemeridi-
herſucel. us jurid. quae inſcribuntur Critica, T. II. Vol. 1. p. 47.
Ktior ſu. et Vol. VI. p. F.

lntepubl⸗ ) §. 3. Inſt. de Atil. tutor. Capitolin. in Marc. c. 70. cf.

4²4 Lih. III. Cap. I. De lIurisprudentia noua

Ioſ. Caſtalio Var. Lect. VI, 4. [in Grut. Lamp. Crit.
TIi2. „
*) Capitolin. Marc. c. II.
2) Capitolin. ibid.

§. W.

coxuopvs, mortuo patre, ſolus impe-

rium adeptus anno V. DCCCCXXXIII, Chr.
CLXXX, Neroni, quam patri, ſiue potius
belluae, quam homini, ſimilior, in omni ge-
nere nequitiae, libidinis, auaritiae, crudelita-
tis denique, volutatus eſt. Vrbem Romam
coloniam Commodianam adpellare, atque in-
cendere voluit: ſed deterritus eſt a familiari-
bus a). Claſſem Africanam, ſi frumenta for-
te Alexandrina ceſſaſſent, fubſidio futuram,

inſtituit ?). Occiſus eſt, poſt imperium XII.

annorum, VIII. menſium, XIV. dierum.

a) Lamprid. c. 17.
b) ibid,

6. V.

Interfecto Commodo, ad imperatorium
faſtigium ſublatus eſt ab ipſis illius interfecto-
ribus PERTinax: qui patre libertino atque
inopi natus, induſtria, virtutibusque ſuis ad
ſummos quosque honoris gradus aſcenderat,
ac Praefecturam Vrbis tum adminiſtrabat, an-
nos amplius ſexaginta natus. Is cum licen-
tiam militum Praetorianorum coërcere, ac vi-

tia emendare inſtituiſſet, militibus inuiſus, ab

lisdem

He

jidem
trucide⸗
Vita et
leipub

(o

bot
Saluie
torian
petito
tabatv
benin
1dmo
dior
nequ
Perij
bus,
E, 0
bus
belce
ne ſu
4) 0
) (

d. C

impe.
Chr.
votius
nige⸗
delita-
omam
ne in⸗
Unti⸗
tn ſor⸗
turam,
AXII.

orium
tlecto⸗
tgue
ſuis ad
ngerat,
at, 40⸗

lice

ſs, 1b
jsdem

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 425

iisdem tertio imperii menſe, impetu facto,
trucidatus periit c). Princeps, ſi ex cetera
vita et talibus initiis aeſtimetur, vtiliſſimus
reipublicae futurus, ſi diutius imperaſſet.
c) Capitolin. vit. Pertin. c. i. Herodian. lib. II. F.

F. VI.

Poſt eum DIDIVS IVLIANVS, proauoe
Saluio luliano ICto ortus ), a militibus Prae-
torianis imperium, licitatione facta, com-
petitoribus ſuperatis, mercatus eſt. Pu-
tabatur conſcius ac particeps fuiſſe caedis
Pertinacis. Qua re cum Senatui ciuibusque
admodum inuiſus eſſet, militumque etiam
odium, pacto pretio non ſoluto, contraxiſſet,
neque praeterea vlla re adminiſtrationem im-
perii probaret cuiquam, deſtitutus ab omni-
bus, altero poſt acceptum principatum men-
ſe, occiſus eſt, Seuero Imperatore ab omni-
bus adpellato æ): cum praeterea etiam iam
Peſcennius Niger in Syria Imperatoris nomi-
ne ſuſcepto deſciuiſſet.
d) Capitelin. Iulian. init.
e) Capitolin. c. 9. Herodian. II, 12.

§. VII.
L. SEPTTMIVSSEVERVS, natione Afer,
Imperator factus anno V. DCCCCXLVI,
Chr. CXCIII, cum duos ſibi paratos graues

aduerſarios vidiſſet, PESCENNIVM NI⸗-
Dd S§ GRVM

426 Lib. II. Cap. II. De luriaprudentia noua

CLODIVMALBINVMin Britannia deſciſcen-
tem, illum vi et armis debellauit, alterum pri-
mo dolis et arte adgreſſus, cum Caeſarem et-
iam adpellaſſet, poſtea aperto Marte fupera-
uit. Natura ſeuerus et ſaeuus, vicktoria poti-
tus, tam crudeliter in aduerſarios ſuos par-
tiumque reliquias ſaeuiit, vt ſaeuitia cum for-
titudine videretur certare. Quapropter, mor-
tuo eo, Senatus de eo iudicauit, eum aut na-
ſci non debuiſſe, aut non mori, quod er ni-
mis crudelis, et nimis reipublicae vtilis fu-
iſſet ). Commodum in Diuos retulit, odio
Senatus g). Saluii luliani decreta, odio deceſ-
ſoris Didii Iuliani, iuſſit aboleri, nec obti-
nuit h). Primus rei priuatae Procurationem
inſtituit i). Alexandrinis ius buleutarum red-
didit ). Mortuus eſt Eboraci in Britannia,
aegritudine animi maxime, cum vallum per
XXXII. millia paſſuum a mari ad mare duxiſ-
ſet. Imperauit annos XVII, menſes VIII, di-
es NX. Princeps, ſi a crudelitate diſceſſeris,
reipublicae vtiliſſimus.
) Sartian. Seuer. c. 79.
g) Sartian. c. 17.

6) ibid. id autem haud dubie de Edicto perpetuo intel-
ligendum eſt.

tiammm.]

k) Hartian. Feuer. c. 77. V. ſupra Lib. III. . 7. §. 26.

GRVM in Syria imperatorum ſalutatum, et

1) Warrian. c./7. v. ibi Salmaſ. [qui tamen refellit Spar-

§. VIII.

I

duce

Leueri

r.
duire:
igulae
TIan,
ortem
ſua mar
Papiai
probar
ſntem
mus,
fui.
Cumc
occiſu
Inpen
Ciuita
Ventid
que h
z

tluit ,

tratre
(Ara
or e
ipſin
mum
Anin
C⸗
) H

) 5

1 0.

m, er
ſellcen⸗
umn pri.
Nemn et
fupere.
rinpot .
nos Pat. .
mn for.

ehthor⸗

1aut n.
od et ni·

tilis fu.
l, odio
0 Cecel
ec obti⸗

rutionemI

rumted-

dritannia,

Alum per

Greduxi⸗
VlII, Ci.

gen inel

tekellit Spar⸗

415 4

ah Hadriano veque ad Conſtantinum M. 427
8. VIII.

Succeſſit ANTONINVS CARXOALLA;
Seueri filius, anno V. DCCCCILXIV,
Chr. CCXI, Caeſar et Auguſtus iam a
patre adpellatus: monſtrum hominis, Ca-
ligulae ſimillimus. p. SEPTIMIVM GF-
TAM, fratrem Germanum )), a patre con-
ſortem ac participem imperii relictum, ipſe
ſua manu, in gremio matris obtruncauit ),
Papinianum ICtum, Praefectum Praetorio,
probare ac defendere caedem Getae recu-
ſantem, occidit n); omninoque ſaeuiſſi-
mus, libidinoſiſſimus, intemperantiſſimus
fuit. Bellum cum Parthis et Perſis geſſit;

cumque alteram in eos expeditionem faceret,

ocèëiſus eſt a Macrino, Praefecto Praetorio.
Imperauit ſolus, annos VI, menſes duos.
Ciuitatem omnibus in imperio Rom. vi-
uentibus ingenuis dedit oο decimam-
que hereditatium, loco Viceſimae, inſti-

tuit ).
) Wart. Get. c. 7. et Seuer. c. 20., eum conſanguineum
fratrem fuiſſe, tradunt, cum Iuliam, Getae matrem,
Caracallae nouercam fuiſſe perhibent. Sed fide digni-
or eſt Dio Caſ qui Lib. LXXVIII. b. S8z. eam Iuliam
ipſius quoque Caracallae matrem fuiſſe prodit, germa-
numque adeo fratrem Getam. v. Lillemont. Hiſt. Lnp.

Animadu. ad vit. Caracall. I. III. P. I p. 394. cf. Pagi
Crit. Bar. ad a. 2it

m) Herodian. I., 4.

n2) Spartian. vit. Carac. c. 4.
⁹⁶) Die

428 Lib. III. Cap. Il. De lurisprudentia noua

9⁶) Dio Caſy. Lib. LXNXIII. Exc. Peireſc. p. 744. L. 77.
D. de ſtar. homin. v. P. Burm. de Vectig. Pop. R. c. XI.
p. 778. Panbem. Orb. K. II, 5.
„) ibid.

§F. IX.

M. OPILIVS MACRINVS poſt haec, per
milites largitionibus corruptos, imperium
adeptus eſt, a. V. DCCCCLXX, Chr.
CCXVII. Is libertino genere humilique or-
tus, induſtria ſua per gradus ad Praefectu-
ram Praetorio peruenerat: quam tum gere-
bat, cum caedem Caracallae perpetraret.
Inito imperio, ſtatim filium DIADVMENIA-
N VM dixit Caeſarem 7) et poſtea Auguſtum.
Imperauit flagitioſiſſime per quatuordecim
menſes: quibus exactis cum filio occiſus
eſt. Ceterum in iure non incallidus habi-
tus eſt r): qui ſtatuerit omnia reſcripta ve-
terum Principum tollere, vtr jure, non re-
ſcriptis, ageretur, nefas eſſe dicens, Leges
videri Commodi et Caracallae et hominum
imperitorum voluntates, cum Traianus
nùmquam libellis reſponderit, ne ad alias
cauſas facta producerentur, quae ad gratiam
compoſita viderentur ).

9) Capitol. Macrin. c. 70.
r) Capitolin. c. 13.
5) ilad. v. de hoc eius conſilio, quod probauit Gotho-
fred. de Cenotoph. p. 6.. egregiam Schulting. Diſſ. pro
Rejeriptis Inpp. Rom.

§. X.

HMae

Nan

(cxr
muni

dos de

batur,

Auige n
buslecl
nis, ſe
Uibus.
ſes nor
nullur
o eſſe
et pro
atque⸗
ſi. T.
do in
tracu
1) Mui
Vor
didi⸗
„ D

dee
Dlaga
tus. (
tus, en
ſu tor
norun

i, Noue

74. Li.

45. R a XI.

.

nec, per
mperium
X, Ou.
ilique or.
Pruefectu-
tum gere⸗

Ipetraret.

VMENIM
Augoſtum,
tuordecim
,o occilus
ſdus hubi⸗

ſcnipta e.

e, non re⸗
ens, Leges

homminum
Iraunns
ne 10 Alias
eAdgenun

rob

ait Cotlte
Ubing. DN

ab Hadrieno vsoque ad Conſtantinum M. 429

Nanciſcitur anno V. DCCCCLXXI, Chr.
CCXIIX, imperium ELAGABALVS, Anto-

nini Caracallae filius creditus. Is cum ſacer-

dos dei in Syria, qui nomine Elagabali cole-
– . 11⸗
batur, eſſét, vnde etiam nomen illi haeſit,
auiae matrisque?) arte et largitione a militi-

bus lectus eſt Imperator; egregia forma iuue-
nis, ſed turpiſſimo animo, et teterrimis mo-
ribus. Quos quidem per annos tres et men-

ſes nouem, quibus imperauit, ita exeruit, vt
nullum ſcelus, nullum flagitium, nulla libi-
do eſſet, quae non et cupidiſſime adpeteret,

et promtiſſime exerceret. Inſanis ſumtibus,
atque damnis, omnes reipublicae vires exhau-

ſit. Tandem diis hominibusque inuiſus, fa-
cto in eum impetu, occiſus, et in Tyberim
tractus eſt u).

4) Auia erat Iulia Maeſa, ſoror Iulige Domnae, Seueri
vxoris, mater Soaemis: vtraque turpiſſimae vitae, ſor⸗-
didiſſimi ingenii.

u) Dion. Caſſ. Lib. LXXIX. p. 9i6. Herodian. V. &.

§. XlI.
Sequitur ALENXANDER SEVERVS, Imp.
Elagabili conſobrinus, matre Mammaea na-
tus. Qui cum iam ante ab Elagabalo adopta-
tus, et Caeſar dictus eſſet, ſublato eo, conſen-
ſu totius reipublicae, militumque Praetoria-
norum ſtudio, imperium accepit æ), admo-
dum

430 Lib. II. Cap. II. De lurisprudentia noua

dum inuenis XVI. annorum, anno V.
DCCCCLXXV, Chr. CCXXII, Matris diſci-
plina er cura egregie educatus et inſtitutus,
moribus egregiis fuit, ingenio autem ita man-
ſueto, atque leni, vt per totum imperii tem-
pus nullum ſauguinem fuderit: Chriſtianis
etiam aequiſſimus extitit: matris haud dubie
inſtituto, quae Chriſtiana fuiſſe perhibetur.
Egregie rempublicam domi adminiſtrauit,
maxima et prudentia et iuſtitia. Romae Cura-
tores Vrbis ) quaduordecim fecit ex Conſula-
ribus, quos audire negotia vrbana cum Prae-
fecto Vrbi iuſſit, ita, vt omnes aut magna
pars adeſſet, cum acta fierent.). Corpora omni-
um artium inſtituit: hisque ex ſe defenſores
dedit: et, quid ad quosque iudices pertine-
ret, definiuit 2). Praefectis Praetorio Senato-
riam dignitatem addidit à), vt Viri Clariſſimi
et eſſent et dicerentur. Vſus eſt inprimis
ICtis. In bello quoque bene feliciterque rem-
publicam geſſit ?), cumque ad bellum Germa-
manicum profectus eſſet, militum factione
opera Maximini ducis vna cum matre occiſius
eſt Moguntiae, cum imperaſſet annos XIII.
menſes VII, dies XVII c).
x) Herodian. Lib. V. fin. Dio Caſſ. Lib. LXXIX. p. 975.
*) v. Dodwell. Prael. Cambd.]
y) Lamprid. Aleandr. C, 35.
) ibid.
4) Lamprid. c. 21.

*) Herodian.

no
lig

ner

pe

6

tur

o

9)

0

10 V.

Scſci.
itutus,
ANn. .
iten
ſtianis
ldbe
ibetat.
ſtrait,
e(Ar.
onſult.
Dre.
magna
400mni .
enlores
ertine .
dellato-
riſmi
prinis
ue⸗ kenn⸗
Germd-
ſacioe
oecils

d.

Hrln

ab Hadriano vegue ad Conſtantinum M. 431

b*) Herodian. Lib. VI, 6. in bello Perſico felicitate eum
vſum negat. Sed potior nobis eſt fides Lamprid. c. F.
ſaq. qui eam rem ex oratione ipſius Alexandri in Sena-
tu habita refert. .

c) Alexandri Seueri vitam et Leges explicauit Alex. Chaſ-
ſanaeus in libro, qui inſcribitur: Aur. Alexandri Seueri
Imp. R. axiomata politica er ethica, eiusdem reſeribta
vniuerſa commentariis illuſtrata. Pariſ. 1635. 4.

S. XlII.

MAXNXIMINVS, Thrax, humillimo loco or-
tus, ſcelere partum imperium, inirumque an-
no DCCCCLXXXVIII, Chr. CCXXXV,
flagitioſe atque crudeliter adminiſtrauit. Qua-
propter, poſt duorum annorum dominatio-
nem, GonpIANo, in Africa Imperatore ad-

pellato, imperium ei a Senatu abrogatum eſt
2

abſenti: de qua iniuria cum vindictam ſum-
turus Romam cum exercitu proficiſceretur,
in oppugnatione Aquileiae a militibus ſuis

oppreſſus eſt d).

4d) Herodian. Lib. VIII, 5. Capitolin. vit. Maxim.

§. XIII.

GoRDIANIS, patre et filio, Auguſtis a Se-
natu ante Maximini caedam adpellatis, ſe-
ditione oppreſſis, MAXNXIMVS et BALBINVS,

nobiliſſimo genere orti, decreto Senatus ante
Maximini necem acceptum imperium, occiſo

eo tenuerunt anno/ V. DCCCCLXXXX,
. OCO&hyr.

432 Lib. III. Cap. II. De lurisprudentia noug

Chr. CCXXXVII, Caeſaremque dixerunt
Gordianum, nepotem. Sed cum ambo Im-
peratores ſuperiores poteſtate eſſe tenderent,
a militibus, ipſis infenſis, occiſi ſunt e).

e) Herodian. Lib. VIII, &

§. XIV.

Poſt hos omnium conſenſu delatum ſi-
bi imperium GoRDIANVS, iam ante di-
us Caeſar, recepit an. V. DCCCCXCI,
Chr. CCXXXVIII, vix ſedecim annorum
puer. Imperium tamen mirifica integritate,
continentia, et felicitate etiam, confilio Mi-
ſithei ſoceri, per ſex annos adminiſtrauit.
Quo mortuo, inſidiis ac fraude Philippi Prae-
fecti Praetorio, et in conſortium accepti, in-
teremtus periit ).

F) Capitolin. vit. Gordian. tert. c. 37. Ceterum fuere,
qui quatuor Gordianos, ſtatuerent, fuiſſe. Princeps hu-
ius ſententiae fuit Angelonus Italus, libro ſingulari:
aduerſus quem opinionem vulgarem defendit Bellorius.
Ageloni opinionem recoxit Du Bos, edito libro, qui
inſcribitur: Hiſtoire de quatre Gordiens. Pariſ. 1695.
Ei reſpondit primo Gallandus, edito libro Pariſ. 1696.
deinde etiam Cuperus: Hiſtoria trium Gordianorum, Da-
ventr. 1697. cui obiecit Da Bos rurſus Vindicias,
Pariſ. 1701. In animo habuit Cuperus, et his re-
ſpondere et totam hane controuerſiam litterariam vno
libro complecti. v. Cuper. Epiſt. ad Cleric. p. 348, ſed
morte praeuentus eſt. cf. anbem. de M. er Praeſt.
Numiſm. T. II. p. 243.

§. XV.

1

6⁰
500
PEIIL
diano
zliue⸗
Hum
cinep
Kum
bis n
wulge
qe,
tari,
ci

con
not⸗
non
bite
ili
Kal
C

3)X
lnn
tum
ama

mI

die⸗

o

Nerunt
bo Im-
Getent,
n)

tum ſi.
nte 0r.
CXCI,
norum
gritae,
Nio Mi.
hniſtrauit.
ppiblae⸗
epel, n⸗

fum fuere,
rincepshl⸗
Eungulani:
lt Bellorius.
libro, gui
Aril. 10).
aril.19b.
norum, Da⸗
3 Vudiiat,
et his e⸗
rariam vno⸗
1348, ſe
4 biaß.

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 433
§. XV.

Gordiano occiſo, imperium anno Vrbis
DCCCCXCVII, Chr. CCXLIV, ſuſcepit
PHILIPPVS, Arabs, qui iam vna cum Gor-

diano, per milites extorto conſortio imperii,
aliquot menſes pariter imperauiſſet g): Fi-
lium ſuum Philippum Caeſarem et Tribuni-
ciae poteſtatis conſortem, tandemque Augu-

ſtum fecit h). Ludos ſaeculares anno Vr-
bis milleſimo fecit ˙). Chriſtianum fuiſſe
vulgo tradunt £). Imperauit annos quin-
que, crudeliter et auare. Seditione mili-
tari, vna cum filio, iuſſu ſiue impulſu De-
cii, occiſus eſt. .
g) Capitolin. Gordian. III. c. 20. Cumque inter eos non
conueniret, vterque ſeparatim Leges edidit, ſui vnius
nomine praeſcripto, cum alioqui collegae collegarum
nomina ſimul praeponerent. Patet id e L. o. C. ad ex-
hbihbend. a Philippo data II. Id. Martias Leregrino es Ae-
miliano Coſj. et ex L. o. C. de collat. a Gordiano edita VII.
Kal. Maii iisd em Conſulibus. v. Pagi Criz. Bar. ad a
Cbr. 244. .
5) v. Pagi l. c. et ad a. Chr. 247.
4) v. Pagi ad a. Cbr. 247.
E) Negat id Pagius Crit. Bar. . e. adfirmat Tillemont Hſt.

Imp. Rom. I. III. P. II. in Animadu. p. 824. 94. Mul-
tum ea de re diſputatur in epiſtolis Cuperi er Werlingii

amoebaeis in Poleni Supplement. ad Theſaur. vtrumque T.

IV. Negantium opinio probabilior eſt, ea poriſſi-
mum de cauſa, quod ſcriptores Chriftiani fide digniſſimi
dicunt, Conſtantinum M. primum fuiſſe Imperatorem
Chriſtianum.

Ee §. XVI.

434 Lib. IIl. Cap. Il. De lurisprudentia noua

§. XVI.

DECIVS imperium arripuit anno V. MII,
Chr. CCXLIX. Is nobili in Pannonia genere
ortus, rei militaris peritia conſecutus eſt, vt
dux exercitus a Philippo aduerſus Gothos
mitteretur: in qua expeditione, a militibus
Imperator ſalutatus eſt/): filios ſuos in col-
legium imperii adſciuit. Aduerſus Chriſtia-
nos acerrime ſaeuiit m): cum ceteroqui ani-
mo magno et forti, neque crudelis eſſet. In
Proelio aduerſus Gothos vna cum filio pe-
riit, anno imperii ſecundo.

1) Zeſim. Lib. I. Aur. Pictor.
m) v. Pagi Crit. Bar. ad a. Cbr. 2o. et Tillemonz. Hiſt.
Imp. Rom. L. III. P. II. p. 607. .

§. XVII.
Succeſſere anno V. MIV, Chr. CCLI,
GALLVS, etvVOLVSIANVS, Galli filius, et
HOSTILIANVS, Imperatores: quod impe-
rium breue et infauſtum fuit; ac, Hoſtiliano
mortuo, illi duo a militibus trucidati ſunt 7.
) Zolim. Lib. L Aur. Vict.
§. XVIII.
Factus anno V. MVI, Chr. CCELIII, Im-
perator vALERIANVS, vir Cenſorius et
ſummae virtutis, ſummo Senatus militumque

Praetorianorum ſtudio, cum Aemilianus Mau-
Tus

5

rus oc
tenuic
Caelan
tium
yſus e
exercl
entit
4 dap
poſt

uitute

) a
6) 2
a

H ab Hadriano vegue ad Conſtantinum M. 433

rus occupatum Principatum per tres menſes
V. M, tenuiſſet 9): filium GALLIENVM, a Senatu
genete Caeſarem dictum, Auguſtum intra breue ſpa⸗
el, tium creauit. LYurbulentiſſimo imperii ſtatu
Cothos Vſus eſt, omnibus fere, qui prouinciis cum
litus EKXercitibus praeerant, principatum inua-
nel. dentibus. Ipfſe bellum cum Perſis gerens;
rcr. a Sapore eorum rege, fraudibus captus,
mai. Poſt VII annorum imperium, miſera in ſer-
ler la uitute conſenuit p).
0 pe⸗ *) Vagi Crit. Bar. ad H. 46. HS
b) Zoſimus L. L. Aur. Victor. Treb. Poll. vit. Valeriaß

Ce 3

GALLIENVS, capto patre, quocum iam
octo per annos imperauerat, ab an. V. MXIII,
Chr. CCLX, ſolus ſeptem annos imperium
CCI, adminiſtrauit: homo immani, importuna-
lns et que natura, libidinibus tantum ac volupta-
d impe. tibus deuotus, deſidiae ignauiaeque deditus.
oſtil Quapropter etiam non curauit patrem ſerui-
ſunt 4). tute miſerrima liberare. Lanto autem, pro-
pter tot ac tanta vitia, omnibus gentibus odio
fuit, vt fere omnes ab eo prouinciae deſciſce-
rent; earumque praeſides ſibi imperialia or-

ont. Hiſt

II,Im. namenta adrogarent 4½). Itaque in haecé po-
Gens et tiſſimum tempora triginta Lyrannorum in-
umque cidit dominatio, cum ſumma imperii per-

turbatione; quae per quindecim fere annos
Ee 2 dura-

436 Lib. III. Cap. I. De lIurisprudentia nonua

durauit r). Occiſus eſt Gallienus ab immiſſis
percuſſoribus.

9) Tebell. Pollio vit. Gallien. c. 2. 4.
r) Trebell. Poll. trig. Prann.

§F. XK.

Sequitur u. cLAVDIVS, occiſo Gallieno,
anno V. MXXI, Chr. CCLXVIII, lectus ab
exercitu Mediolanenſi Imperator, confirma-
tus deinde a Senatu: militari inprimis laude
clarus, et victoria de Gothis inſigni illuſtra-
tus. Periit altero imperii anno ⁷),

5⁵) Trebell. Poll. Diu. Claud. c. 12. Zoſim. Lib. I.

§. XXI.

Poſt hunc AvRELIANVS, anno V.
MXXIII, Chr. CCLXX, interfecto Quinctil-
lo Claudii fratre, qui per XVII. dies impe-
rium tenuerat, ab exercitu, auctore Senatu,
Imperator adpellatus eſt. Princeps neceſſa-
rius magis, quam bonus; cuius ſumma et ad-
uerſus-hoſtes fortitudo, et in ciues crudeli-
tas fuit. Nam bello quidem Germanorum
ingentes copias ſuperauit, et Zenobiam,
Odenati Palmyreni viduam *), virilis animi
feminam, in Syria per aliquot annos domi-
natam, deuicit, et captam in triumpho du-
xit. Vrbanis autem motibus monetario-
rum nimium quantum ciuilis ſanguinis fu-
dit.

R

dit. I
pey⸗
mManut

1) Ve-

bot
Vrbis
enat
cumv

ſlioel

reipul
morbe
FELO
Pperat
munct
Volun
oblaste
4) V.
*) 4.
V

PN
Mum
Myxy
tibe
quos

Poſt

9V.

nmmiſms

Aleno,
lus ab
nfirma-
s hude

Uluſtra⸗

nno V.
Nincti.
8 ilpe⸗
Sehat ,
necell .

n et a-

crudeli.
anotuun
nobimm,

8 aimi

9s Cotmi⸗
Pho⸗ d
netinO.

inis fa⸗
dlt.

ab Hadriano veque od Conſtantinum M. 437

dit. In Orientem mouens interemtus eſt pro-
pe Byzantium?) anno imperii quinto.

[*) ad horum tyrannidem pertinet L. 4. C. de ingen.
manumiſj. v. Cuiac. Obſ. III, 1.
2) Vopiſe. Aurel. c. 35. Zeſim. Lib. I.

§. XXII.

Poſt interregnum ſeptem menſium, anno
Vrbis MXXVIII, Chr. CCLXXV, TACITO,
Senatus decreto, delatum eſt imperium. Qui
cum vir ſingulari grauitate, conſtantia, et con-
ſilio eſſet, idoneus futurus erat conſtituendae
reipublicae, niſi ſexto menſe, ſiue inſidiis, ſiue
morbo, abſumtus eſſet ). Frater autem
FLORIANVS, quod quafi hereditarium ſuſce-
perat imperium, tenere non potuit, ſed
nunciata Probi creatione, vt quidam tradunt,
voluntariam mortem oppetiit), ſiue, vti alii,
oblatam ).

u) Vopiſe. Tacit. c. vlt. Zoſim. Lib. J. Aur. Vicl.
) Aur. Victor.
7) Vopiſi. Hlor. c. I.

z. XXIII.

PROBVS poſtea ſummo omnium ordi-
num fauore nactus eſt imperium anno V.
MXXVIIII, Chr. CCLXXVI. Belli pacisque
artibus ſummopere floruit: tyrannos reli-

quos omnes oppreſſit. Occiſus eſt a militibus

poſt annum V, menſ. VI, imperii 2).

2) Vopiſe. Prob. c. 21.
ge 3 5. XXIV.

43³⁸ Lib. IIl. Cap. II. De lurisprudentia noua

Eo occiſo, exercitus legit Imperatorem,
cARVM, Praefectum Praetorio, anno Vrbis

MXXXV, Chr. CCLXXXII; qui Sarmatarum

ingentes copias deleuit. Filios CARINVM et
NVMERIANVM cCreauit Auguſtos. Fulgure
ictus, cum aduerſus Perſas proficiſceretur;,
poſt II annorum imperium periit à); paullo-
que poſt filii etiam interierunt ?“), hic a fo-
cero, ille a Diocletfind oppreſſus.
a) Vopiſe. Car. c.
*) Vopiſc. Numer. de Carin.

§K. XXV.
Caro occiſo, imperium ſumma omnium
voluntate adeptus eſt c. AVR. VALERIVS
DIOCLETIANVS annOo Vrbis MXXXVII,
Chriſti CCLXXXIV. Is in Dalmatia humili
genere ortus, militari laude ac virtute adi-
tum ſibi ad imperatorium faſtigium patefecit.
Princeps poſt tantas perturbationes reipubli-
cae et imperio ſalutaris ille quidem, qui vi-
ctoriis conſiliisque ſuis pacem atque otium
terra marique pepererit, multasque egregias
Leges dederit: ſed grauis ciuibus tamen, at-
que prouinciis c). Primo ſtatim anno Caeſa-
rem creauit MAXIMIANVM HERGVLIVM,
ac biennio poſt Auguſtum fecit, obſcuro lo-
c Uatum, ſed militari gloria, et erga ſe ami-
citia

.

cltiſ

munie

feiuer

5TAN

procu

Certas

clip

non!
ſerun
in im
egrey

Gelich

Calen
aube
ſore
Cont
et N
0tio

e 6

Prin
latus
inpe
ſtant
Paran
min
Tur

mn⸗

otem,
Vebis
Narum
VMet
Glgure
Aetur,
paulo.
1

mmnium
EniI5
XXVII,
humii
nte ad.
telecit.
eipubli
gai vi⸗
e Otlörh
egregus

men, at⸗

VLIVYM
curolo⸗

itu

ab Hadriano vyque ad Conſtantinum M. 439

citia ſpectatum ). Ambo poſtea de com-
muni conſilii ſententia duos ſibi Caeſares ad-
ſciuere G ALERIVM MAXNXIMINVM, et CON-
STANTIVMCHLORVM: orbisque terrarum
procurationem inter ſe partiti ſunt, vt in
certas quasque et Auguſti et Caeſares ſin-
guli partes profecéti, reipublicae conſulerent:
non tamen ipſum imperium diuiſere. Man-
ſerunt Diocletianus et Maximianus Auguſti
in imperio ad XX annos: multasque res
egregie geſſerunt: Chriſtianos autem cru-
deliſſime vexarunt, impulſore potiſſimum
Galerio Caeſare. Anno viceſimo imperii
ambo ſe abdicarunt, coacti a Galerio Cae-
ſare e), creatique ſunt Auguſti Galerius, et
Conſtantius, adſcitis Caeſaribus SEVERO
et MAXNXIMINO. Diocletianus in priuato
otio conſenuit, hortorum inprimis cultu-
rae deditus: deceſſit annum agens LXVIII,
primusque omnium priuatus inter Diuos re-
latus eſt. Maximianus autem, cum poſtea
imperatoriam dignitatem reſumſiſſet, a Con-
ſtantino Caeſare, genero ſuo, cui inſidias
parauerat, ſtrangulatus eſt Maſſiliae f). Ad-
miniſtratio eorum vehementer reprehendi-
tur g), quod exercitus nimis magnos alue-
runt, indictiones tributorum nimias fece-
runt, prouincias in fruſta conciderunt, mi-

ſen ⸗ noresque prouincias fecerunt, (vt adeo Gal-

Ee 4 liarum

440° Lib. MI. Cap. Il. De Iurisprudentia nona

liarum diuiſio in XIV prouincias ab iis pro-
fecta videatur h): Prueſides et officia multipli-
carunt, multos Rationales, Magiſtros, et Prae-
factorum Vicarios conſtituerunt. Diocletia-
nus autem praeterea propter impium faſtum,
ſuperbiamque, vituperatur.

e*) Lactant. de Mort. Perſecut. c. 7.
d) Aur. Victor.
e) Lactant. de Mort. Perſecut. c. 78.
F) Laöätant. de Mort. Per ſec. c. 20.
g) Laétant. de Mort. Perſ. c. 7.
) v. Lillemont. Hiſt. Imp. Rom. T. IV. P. IL. p. o. ſa4.

CONSTANTIVS CHLORVS, et GALE-
RVS cCreati ſunt Auguſti anno V. MI VIII,
Chr. CCCV), dictis Caeſaribus sEVERO,
et MAXIMIANO. Hi duo Auguſti primo or-
bem Romanum quaſi hereditatem partiti
ſunt ½) in partes duas. Moribus et ingeniis
diſſimillimi. Nam Conſtantius quidem mi-
ti ac leni natura erat, et Chriſtianis fauebat:
Galerius autem ſaeuus et truculentus cum
in Romanos et prouincias, tum inprimis in
Chriſtianos, ſuperbus denique. Mortuo,
anno Chr. CCCVI, Conſtantino, filius eius
CONSTANTINVS Caeſar, SEVERVS Cae-
ſar autem Auguſtus dictus eſt. Inde MA-
XENTIVvSs, Maximiani filius, imperium
adripit, Seuerumque occidit. Quo facto
1 ipſe

04

110

pro.
npli
lyue-
ocletin⸗
fiſtum,

1o

G41.
4L Vll,
SrVENO,
mo or-
Pantii
ingenis
gem mm
ſauebat:
tus cumm
rimis in

Vortuo, ę”

liuseius
15 Cee.
Ide MX
ppeniumn
00 ſacto

ile

ab Hadriano voque ad Conſtantinum M. 441

ipſe ſenex Maximianus reſumit imperium;
Galerius LicINIVM: Maximianus autem Con-
ſtantinum Auguſtum creat: vt adeo qua-
tuor Auguſti Galerius, et Licinius in Ori-
ente, Maximianus et Conſtantinus in Oc-
cidente, et duo Caeſares Maximianus et
Maxentius eſſent. Quo tempore propter

diſſenſiones primum Poſt Conſulatus notari

coepti ſunt ), cum alios Conſules Gale-
rius, alios Maxentius creauiſſet m). Oc-
ciſo poſtea Maximiano, caeſo Maxentio
mortuo Galerio, CONSTANTINVS et LI-
CTNIVS ſoli ſupererant Auguſti. Crean-
tur Caeſares CRISPVS et CoNSTANTI-
NVS iunior, filii Conſtantini, et LICINIVS

ijunior. Exorta poſthac diſcordia inter
Auguſtos, Licinius bello victus periit.

Inde ſolus Auguſtus cCoNSTANTINVS
Magnus: de cuius imperio, quod ſolus
adminiſtrauit, ſequente capite expone-

mus.

. ) v. Pagi Crit. Bar. ad a. Chr. 304.
X) Enſeb. EIII, t.. v. Pagi Diſ-. Wpat. P. II. c. L. p.
m. 70.
D) de quibus v. Pagi Diſſ. Hhpat. P. IIL.c. 2. p. 3706.
m) v. Pagi Diſ. Eypat. P. II. p. 242. .

)

Ee § SECTIO

442 Lib. III. Cap. M. De lurisprudentia nouæ

SECTIO II
De Senatusconſultis.
ab Hadriano veque ad Conſtantinum M.

§. f.
Grn publico deſcripto, Leges et iura, his
temporibus ſancita, exponenda ſunt. In
quibus primum locum tenent Senatusconſub-
ta. Quae cum ab initio frequentius fierent,
inualeſcentibus magis conſtitutionibus Prin-
cipum, rarius fieri ſenſim coepere his tem-
poribus. Neque id mirandum eſt. Nam ipfſi
Imperatores, adulto imperii iure, adſuetis ci-
uibus dominationi vnius, ampliorem ſibi in
adminiſtrando imperio ſumſerunt poteſta-
tem: quamquam boni principes plerumque
Senatui plurimum detulerunt.

§. II.

Sub Hadriano facta ſunt SCrA complura.
Primum quidem, cuius annus ſit certus, fa-
Qum eſt a. V. DCCCLXXV, Chr. CXXII,
Auiola et Panfa Coſſ. de aedificiis negotia-
tionis cauſa non diruendis a), nec legandidiis,
quae acdibus iuncdta ). .
4) L. 5ye. D. de contr. emt. L. 47. §. J. D. de legat. I. cf.
Maianſ. Diſputat. Iur. XXIV.
*) de omnibus ſuper ea re SCtis et legibus ſcripſit Diſſ.
de Back.] .
§. III.

Ar
P. Iun
ſach
ur
rlliti
lii,
end.
)I
ber.

rd
tion
gel
E

nole

N.

en his
int, In

conſul.

lerent,
5Prin-
8 tetn⸗
amn ipl⸗
etis⸗

ſibi in

oteſta⸗
tumnque

mplur.

tus, A

CWIl,
gotir.

Indidli,

gr. A

niſt bil⸗

.. II.

ab Hadriano veque ad Conflantinum M. 443
Anno V. DCCCLXXXII, Chr. CXXIX,
P. Iuuentio Celſo Il. et Q. lulio Balbo Coſſ.

facta ſunt duo SCrA: alterum de ccρooa:oni-
bus fructibusque hereditatis, et pecunia eX he-

reditate redacta b): alterum de Lege Vectibu-

lici, ſiue Veci Libyci, ad prouincias tradu-
cenda &).
*) Integrum extat hoe SCtum in L. 20. 9. 6. D. de bered.
pet. In quo memorabile eſt, quod, praeter duos Coſſ.
ordinarios, etiam duo fuffecti nominantur: de qua ra-
tione ipſisque his Coſſ. ſuffectis vid. Burmann. de Veéti-
gal. c. VI. p. 806. SCtum hoc explicauit Heinecc. EHiſt.
Edict. in Opaſé. Poſtum.
4) L. vlt. C. de ſeru. reip. Manuimm.

Eodem Principe factum eſt SCTVMN TER-
TVLLIANVM J), a Conſule Tertullo e) nomi-
nhatum, quo Mater, g ud in manlim non Con
aeniſſet †), ingenua, trium, libentina, qua-
tuor liberorum ius habens, ad bona liberorum,
inteſlato, et ſine liberis mortuotum, admitti-
tun g).
4) H. 2. Inſt. de &Ct. Tertult.
) Quo anno Coſ. fuerit, incertum eſt. Sub Hadriano
fuiſſe neceſſe eſt, quia Imp. Iuſtinianus G. Inſt. laud. di-
ſerte hoc SCtum tradit ſub Hadriano factum: adeoque
eorum opinioni accedere non poſſum, qui, cum a. V. 911
ſub Antonino Eio inuenerint Coſ. Tertullum, hoc
SCtum eo referunt: neque illorum rationem probo,
qui Hadriani nomine intelligunt Antoninum Pium. V.
ſupra Lib. III. c. 2. SRect., I. .. 2. not.

444 Lib. II. Cap. II. De luriaprudentia noua

F) v. Arnald. Var. Coni. I, 20. p. 700.
g) ckf. P. Fabr. Semeſtr. II, 12. p. 40. II, . p. 1G. ſqq. Ver-
ba eius reſtituuntur, et illuſtrantur a G. Kanchino de ſuc-
ceſſ. ab inteſtat. J. I2. in Meermann. V. C. Tbeſ. Iur. Ciu.
et Canon. T. III. p. 272.

§. V.

Sub eodem factum eſſe cenſetur SCrvx,
quod Neratio Priſco et Annio Voèro Coff. tri⸗
buitur h), quo mares caſtrari vetiti?). Sed
incertum eſt?).
b) L. 6 D. ad L. Corn. de ſicar.
[*) qui ſeruum caſtrandum tradiderit, dimidia parte
bonorum multatur.
1i) Ahasuerus V. C. de Leg. Neruae Imp. p. 5t. ſ4. ad Ner-
uam refert. Sed ſola coniectura. Non enim certo con.
ſtitui poteſt, quo anno hi Coſſ. fuerint; ſuffecti haud du-
bie. Alii autem, non jnaiore iure, Coſſ. ad a. V. 879.
reuocant. cf. Panciroll. Var. Lect. Il, zr. et Eu. Otto
V. C. de Eunuch. p. 78.

§. VI.

Facta eodem Principe SCrA alia, quorum
Conſules et tempora incerta ſunt: veluti
hoc, quo ciuis Romanae, quae vxor eſet Lati-
nij, partus, declarabatur ciuis Romanus &) : item
illud de agnoſcendo partu l); nec non, de le-
gatis ctuitatibus relidtis m); de fideicommiſſo,
quod ſeruo cum libertoe relictum eſſet n); de ad-
pellatione a enatu ad Principem non admitten-
da o): et denique aliud, ad Beneficium D. Tra-
iani, de parte dimidia iis, qui ſe ipi detu-
liſent, relinguenda p).
X) Vlpian.

culm
IIl.
ium
man
) 1.
9) L.
TVa

Feat

Ar
r⸗
linus
ſumn
ques

iure

) (.
7) 0
huie

4044

1 Ver⸗
de ſae⸗
lur. Cu.

Crwn,
fl.tri.
. dec

4 parte

Ner⸗
to con⸗
haud du-
V. 970.
Eu. Orr

uorun Grn
veluti
t lati-

Neitem

del-

mn, ſ,
deul.

mmitten
0.Tra-
8 Nti-

9 Vn

ab Hadriano vique ad Conſtantinum M. 445

ke) Vlpian. Fr. III, 3z. v. ibi Sohulting.
7) L. 2. 9. I. D. de agn ſ. et alend. lib.
m) PElpian. Fr. XXI, 28. quod non eſt confundendum
cum SCto Aproniano: vid. ſupra Lib. III. c. 1. Sect.
III. S. 47. cf. Ramos del Manzano in Diſſ. ad Titum Ca-
ium de vſufr. municip. relictto in T. V. Theſ. Meer-

mann. p. 343. Jcjq.
2) L. S8z. D. de bered. inſt.
6⁶) L. I. §. 2. D. a quib. adpell non lic.
p) L. 13. J. 4. de iur. iſé. eſt reſcriptum.] v. dicta in
Traiano p. 5S9. Ceterum de Legibus Hadriani v. Botte-
reau in Hadriano Legislatore.

§. VII.

Antonini Pii temporibus quae facta ſint
SCrA, hodie non conſtat, quamuis Capito-
linus dicat, eum imperatorium faſtigium ad
ſummam ciuilitatem deduxiſſe 7), multum-
que Senatui detuliſſe: cum inprimis multa de
iure ſanxerit p).

9) Capiolin. Anton. Pi. c. G.
r) Capitolin. c. 12. Tertullianum SCtum, quod nonmilli
huic Imperatori tribuunt, ſupra expoſuimus.

§. VIII.

Diui Marci, vel cum Fratre, vel ſolius,
vel denique cum Commodo filio, OATIO-
NES, ſiue SCTrA plura ſunt. Diuorum qui-
dem Fratrum Oratio haec eſt, de ſatisdatione
tutoris cum inquiſitione dati, ſe ex pluribus
vnus adminiſtrationem ſuſcipere velit 4).

§. IX.

446 Lib. III. Cup. II. De Iurisprudentia noua

Solius autem D. Marci Orationes et SCta
memorantur haec praecipua: de feriis ¹) et
dilationibus: de transaclione ſuper alimentis,
vliima voluntate relilis u): de fugitiuis etiam
per Cueſaris, ”enatorumque praedia inuéſti-
gandis x): item de ypotheca ei danda; qui
quid ad refciendas aedes credidiſet )): porro
de quaæſtione ſtatus morte finienda 2): de col-
luftione intra quinquennium detedta a): deni-
que de confeæſs et iullicatis b).
2) L. I. 2. L. 7. D. de fen. Capitolin. in Marc. c. Wo.
u) L. S. D. dr ttandact, quam orationem explicauit Sci.⸗
pio Gentilis tr. de alimentis. Ceterum videtur etiam hac
Oratione cautum fuiſſe de alimentis publicis, de quibus
eum conſtituiſſe refert Capizolin. c. 10⸗
) L. 3. D. de fugitiu.
y) L. .. D. in quib. cauſ. pign.
2) L. . §& 2. D. de ſtaz. def-. M
4) L. 2. pr. F. 4. D. de colluſ- deteg. Ial. Capirolin. Marc.
C. 70.
4) L. 5A& D. de re iud.
§. X.
Iam eiusdem Marci cum Commodo filio
imperium tenentis Orationes et SCta trade-
mus. Primum memorandum eſt SCTVN
OReHTTIANVM, an. V. DCCCCXXX, Chr.
CLXXVII, Vettio Rufo et Cornelio Sci-
pione Orphito Cofſl. c) factum, quo libe-
i ad maternam hereditatem vocati unt d).
Eſt etiam aliud SCtum ORPHITIANVM,

y

H

.

de n
rench
nullis
Orr.
iin.
bor
Ve

P.
*) P

Wta
1t) e
nentin,

etidm

nughi⸗
1) 4i
porto
deal.

Geni⸗

10.
Cit der⸗
tiam hac

e gübes

Nin Me 1

6o fli⸗
41 ttade.
801 7N
, Cht.
lo Sei⸗

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 447

de manumiſzone e), quod an huc refe-
rendum, dubium: etſi huc refertur a non-
nullis †).
c) v. Noriſ. Epiſt. Conſe p. 66.
d) Vbian. Fr. XXVI, 7. . vn. Inſt. de SCr. Orphit. Capito-
lin. Marc. c. 1. Legitima huius SCti verba reſtituere la-
porat G. Ranchin de ſucceſſ. ab inteſt. &. a. in L. III.
Theſ. Meermann. p. 200. quaedam eius capita illuſtrat
P. Faber Semeſtr. II, 12. p. 146. II, 13. P. 7407. 4.
e) Paulls IV, 14, 1.
F) v. c. a Rancbino de ſucceſſ. ab inteſt. F. F.

§. XI.

ORATIONHES D. Marci et Commodi et-
iam ſunt: de nuptiis Senatorum g): et de pa-
pilla a tutore eiusue filio non ducenda ).
9) L. W. D. de ſponſal. cf. Heinecce. Comm. ad Teg. Iul. et
Pap. Popp. II, 2. atque haec fuit demum lex perfecta, cum
hac in re Lex Papia Poppaea eſſet imperfeéta. v. Fr. Ra-
mos del Manzano Comm. ad Leg. Iul. er Pap. Pôpp.
II, S8. p. 192. I. V. Theſ. Meermann. Ceterum Oratio-
nes D. Marci explicuit et illuſtrauit aſtbergius in
D. Marco.
*) L. 20. L. o. D. de R. N.

§8. XII.
Sub Commodo factum eſt anno Vrbis
DCCCCXXXIV, Chr. CLXXXI, Aemilio

Iunco et Iulio Seuero Coſſ. SCTVM IVN.

CIANVM, de fideicommißa ſerui alieni li-
bertate ¹).
²) L. 28. §. 9J. L. 5. §. . D. de pdeicommiſ-. libert. v. Me-
rill. Ohbſ. I, 289. meque in Iraiano p. 10.

§. XIII.

448 Lib. WI. Cap. II. De lurisprudentia noua
§. XIII.

D. Pertinacis oRATIO, de teſtamentis;
vna memoratur in libris iuris ciuilis ).
1) §. 7. et 9. I. qꝗuib. mod. zeſtam. infiri. cf. Capitolin.
vit. Pertin. c. 7.

§. XIV.

Septimii Seueri oRATIO, Tertullo et Cle-
mente Coſſ.) anno Vrbis DCCCCLVII,
Chr. CXCV, recitata eſt in Senatu, de prae-
diis ruſticis et ſuburbanis eorum, qui ſulb tutela
et cura ſunt, non alienandis aut ſupponen-
dis m), factumque in eam SCtum. .
1) de quib. v. Norij. Epiſt. Conſ. p. 406. et Reland. Taſt.

h. a.
n) Legitima eius verba extant in L. 1. F. . D. de reb. eor.

qui ſub tut. vel cur. cf. Cuiac. Obſ. VII, 23. Iac. Gotho-
fred. Comm. ad Cod. Theod. tT. I. p. 309. ed. Ritteri V. C.

§. XV.
Eodem adhuc viuo, Caracalla filius, ora-
tione in Senatu habita, an. V. DCCCCLVIII,
Chr. CCVI, Coſſ. Fuluio Aemiliano et Numio
Albino, fieri curauit SCrv, de prohibendis

donationibus inter virum et vxorem n).

) L. 32. pr. D. de donat. int. vir. et vxor. Illuſtrauit eam
orationem ipio Gentilis Hanou. 1604. et B. Conradi.

§F. XvVI.

Sub Alexandro putatur factum anno Vrbis

DCCCCLXXX, Chr. CCXXVIII, SCrvM
illud,

l

ilud,
buitun
fuit.
Retiamn
moril
probe
quon
9) 1.
5
Vbi⸗
)V.

Ten

Orat
buler
rator
ruor
conſ

ę eſle.

ſerni

euolr.

etle.
CLVII,

le hyoe⸗
btutel⸗

Npent.

uud. a.

le reh eir.

e. Gotbo⸗

5 V.0

us, Ota
CLVII,
AtNuwio
bibencdis

n4)
ſtrauit eam

8. Cotratr.

no Vbis
,5CYN
id,

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 449

nentir,

illud, de fugitiuis, quod Modefto Conſuli tri-

buituro). Is autem eo anno cum Probo Cos.
fuit. Incerta tamen res eſt. Addendum hic
etiam eſt S CTVM SABINIANVM, de tribus
maribus p), quod poſt D. Pii tempora factum
probabile eſt, ſed incertum, quo tempore,
quoue imperio 9)

0) L. 1. §. 2. D. de fugitiu.
p) §H. 14. Inſt. de ſucc. quae ab int. et Tbheoph. Paraphr. L.
70. §. 3. C. de adopt. LL. oo. C. de decur. et fil. Lib. X.
vbi v. Cuiac.]

2) v. Mylii Diſſ. de &Cte Sabiniano in Reizii Excurſ. ad
Tbeoph. p. 1097. ſaj.

6. XVII.

Sequentia tempora rariſſima nobis SCta et
Orationes Principum offerunt 7): cum tur-
bulenta tempora, et breuis plerumque Impe-
ratorum principatus, fuerint: ipſique Impe-
ratores pleraque per Edicta ſua conſtituere

conſueuerint. Non tamen plane negandum

eſt, Orationes Principum in Senatu habitas
eſſe: ſed eae, quoniam fere ſemper propter
ſeruitutem Senatus SCta per Adclamationes
fiebant, magis pro Principum Conſtitutioni-
bus, ad Senatum miſſis, quam pro SCtis ha-
bendae ſunt.

r) SCtum, tempore Gordiani factum, in L. y. C. ex quib.
cauſ. inf. temporarium fuit. v. Gifan. ad Cod. I. c. p. 84.
non perpetuum, vt Cuiac. ad Paull. IL. vlt. init. putat.

Ff §. XVIII.

450 Lib. III. Cap. Il. De Iurisprudentia noua
§. XVIII.

Non omittendum tamen eſt SCTV il-
lud, quod ad Legem luliam et Papiam
Poppaeam factum de ſecundis nuptiis Cca-
uit *), quod cum cautione Muciana, et
capite Legis Papiae Poppaeae, conflatum,
Legis IVLIAE MISCELLAE nomine ad-
pellatum eſt 2). Videtur autem id fa-
Qum eſſe tertio poſt Chriſtum natum ſae-

culo.
5³) L. 3. C. de indit. viduit. zoll.

1) v. Zach. Riclueri V. C. Difl. de Lege Iulia Miſcelle, r

eiusque vſu hodierno me praeſide defenſa Lipſ. 1753.

§SECT. III
De Conſtitutionibus Principum.
§. I.

Pre- hoc aeuum vidit frequentioresque

Conſtitutiones Principum, quam ſu-

perius: quae ſenſim paullatimque longe

frequentiores factae ſunt. Quo enim plus

virium cepiſſet Imperatorum poteſtas ac
dominatio per vetuſtatem temporis: eo et-
iam plus auctoritatis in iure conſtituendo
ſibi, ſine SCtis, adrogarunt: rarius Sena-
tum conſuluerunt: niſi forte per ſpeciem.
lam ipſa Edicta perſequemur potiora.

§. II.

I9
haec
luſtin
Lirulo

conſt
Kiim
ceſun

ceſim

tr

10 e0
vel er
4)0
illu

hri
eſt

r

joll.
e) 1
ptun
91.
e) I.
ſula
HMa

eum,
is

VN Il.
Pipiam
ie (.

n, et
fatum,

ne ad.
i fa⸗
umn ſie⸗

Miſeele,
nz

.

oresque
Uamn ſu⸗

e longe

im plrs
eſtas 4c

0 el·
birnendo

Is Send
ſecieln.
tur, dicatque Paullus, id ex Edicto Praetoris

ab Hadriano veque ad Conſtantinum M. 45C1
§. M..

HADRIANI quidem praecipua Edicta
haec ſunt a): Primum Eoicrv illud, quod
Iuſtinianus ſingulari conſtitutione abrogauit
titulo de Edicto D. Hadriant tollendo b), quo
conſtituit, vt, etiamſi teſtamentum falſum vel
inofficioſum diceretur, ſcriptus tamen heres
ſtatim in poſſeſſionem mitteretur, ne mora vi-
ceſimae hereditatis fieret. Ceterum et de vi-
ceſima hereditatis alia conſtituiſſe videtur c):
EDICTVM de direptione nauium d): item de poe-
na eorum, qui relegati vel ante tempus rediiſſent,
vel exceſſiſſent inſula, vel deportati euaſiſſent &).
a) Omnes Hadriani Leges, Edicta, et Reſcripta collegit,
illuſtrauicque Renatus Bottereau in Commentario ſingu-
lari, qui inſcribitur Hadrianus Legislator. adiectus is
eſt Hofmanni Hiſtor. Iur. Voll. II.
b*) L. 7. D. de adpell. recip. L. 3. C. de Edicto D. Hadr.
toll de quo v. Cuiac. Paratitl. Cod. h. t. et Illuſt. Gottfr.
Maſcou. Diſſ.
c) L. 37. D. de relig. Ihoc memoratur tantum Reſcri-
ptum.]
d) L. 7. D. de incend. ruin. naufr.
e) L. 28. §. 13. D. de poen. Craſſi relegati exceſſum ex in-
ſula occaſionem dediſſe huic Edicto, ſuſpicatur Bottereau
Hadrian. Legislat. p. 1530,

F. III.

EDICTVM etiam eſſe puto conſtitutionem
eam, qua fideiuſſoribus beneficium diuiſio-
nis dedit †): quamuis Epiſtola Hadriani voce-

Ff 2 veniré

452 Lihb. III. Cap. II. De lurisprudentia noua

venire g). Nam Epiſtola etiam pro Edicto po-
nitur. Edicto Perpetuo autem haud dubie
poſtea inſerta eſt. s
) §. 4. Inſt. L. 206. D. de ſdeiuſſ.

g) Paull. Rec. SFent. I, 20. . V. ibi Intz. Ceterum ſunt in
viris doctis, qui hoc ius tribuant Antonino Pio, hunc-
que Hadriani nomine intelligendum putent: v. c. Mu-
rer. ad 9. 4. Inſt. de fidei. Ian. a Coſta Praelect. ad tit.
Cod. de conſtit. pecun. in Meermann. Tbeſ. T. I. p. 727.
Falſo. vid. ſupra ad Sect. I. J. 2. boc c.

§. IV.

EDICTA eiusdem porro haec ſunt: conſti-
tutio, qua Liberis proſcriptorum duodecimas ho-

norum conceſſit h) : conſtitutio, de theſauris 1):;½

de ſeruis non occidendisſed per iudices damnan-
dis, neque ſine cauſa lenoni vel laniſtae venden-
dis E)? aliaeque eiusmodi. Ceterum Hadri-
ni Sententias et Epiſtolas complures memoriae
poſteritatique graece prodidit Doſtheus,
Grammaticus, tempore VIpiani; cuius liber
primum ex veteri Gloſſario, cui inſertus fue-
rat, ab Henr. Stephano, deinde cum commen-
tario a Melch. Goldaſto vulgatus, a hultingio
autem denuo ) editus eſt.

*) Hartian. Hädr. c. 79. cf. L. 7. 9. 3. D. de bon. damnat.

[eſn tamen reſcriptum tantum.]

) Hart. ibid. §. 30. Inſt. de Rer. Diuiſ.

) Harr. I. c. ef. Nordkerk. V. C. Disquiß de Leg. Pe-

tron. C. 3. p. 770.

Luriprud. Anteinſt. p. 5660. ſz4. cf. Cuiac. Ohſerv. XXI, 5.
§. V.

Hod

1XI9
1DIcrv
lerum ſ.
Diui Pi
erſner.
10luit )
penge
9) Vhi
I. 4.

)
Brumme

) Ccpire
.. V.
5) (Cadite
lgenit

M A
Ina funn
Alultoe
cauſeg
ſelpro
darentu
Columni.
Alio 1D
ninitvt
numgu
trotrice

clartaht

4RHM.

co po⸗
ud dubie

nm ſunt in
Pio, hune-
: V. e. M⸗
Aleck. ad ti.

LL EZ.

t/conſti-
cimarho-
ſuuri⸗ ¹:
lamney-
e vengen⸗
m Hadti-
memorise

Doſtheu⸗,
auic Iber
lerusfhe⸗
commmen⸗

Chahingio

,lon. damt.

. 1 II .

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 453

ANTONINI FII Edicta potiſſima ſunt:
EDICTVM, quo permiſit adrogationes impu-
berum ſub certis conditionibns“ vnde Quarta
Diui Piim)e EDICTVM, quo donationes inter
perſonas coniunctas etiam ſine manci patione ſieri
voluit n):: item aliud, quo mortuos intra vrbem
ſepeliri vetuit o): denique illud, quo legata
poenae nomine vetuit p).

m) Vlpian. Fr. VIII, 5. §. 3. Iuſt. L. 77. D. de adopt.
2) L. 4. C. Theod. de donat. Paull. Rec. Sent. IV, I, II. V.
Brummer. de Leg. Cinc. c. XV.
0) Gnialn. Aunton. Pi. c. 12. cf. Nordkerk. V. C. Obſ-
c. V.
p) Capitolin. c. §. Perzin. c. 7. v. Bynker sbock. Exerc. de
legatis poenae in Opuſc. Voll. II.
§. VI.
M. ANTONINI Edicta haec memoratu di-
gna ſunt. Primum EDICTVM, quo omnes
adultos curatores accipere iußit, non redditis
cauſis g9), cum ante non niſi ex Lege Laetoria,
vel propter laſciuiam, vel propter dementiam
darentur adoleſcentibus: deinde ea, quibus
calumniar quadruplatorum repreſſit, aadita fal-
ſes delutoribus nota, h. e. ignominia 7). Idem
alio E DIGTO liberales cauſas primus ita mu-
niuit, vt iuberet, apud praefedos aerarii aturni
vnumquemqueciuium natos liberos profteri, in-
tra triceſimum diem nomine impoftotper prouin-
cias tabulariorumpublicorumvſum inſtitui, apud
P f 3 quos

454 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia nouu

quos idem de originibus fieret, quod Romae apud
Praefeltos aerariie vt, ſi quis forte in prouincia
natus cauſam liberalem diceret, teſtationes in-
de ſierent *).
9) Capitolin. Marc. c. 1o. Primus autem id ſtatuit D. Mar-
cus: neque, vt Heineccius exiſtimat, Lege iam Laeto-
ria cautum fuit. Nam Capitolini verba, quibus Heinec-
cius inprimis nititur, ei opinioni ipſa aduerſantur, vt,
qui interpretari veteres auétores poſſunt, ſua ſponte in-
telligent. v. III. Ritter. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, oo.
r) ibid. c. . v. Brencmann. Deyſf. de Fatis Delat. ſub Im-
perasor. c. XX. in Oeton. Theſ. Iur. T. III.
45) ibid. c. 9. v. de eo Briſon. Sel. Ant. l, . Dodwell. Prael.
Cambd. XI, 10.

F. VII.

Eiusdem D. Marci EDIcrva eſt, quo Le-
gum ambigua mire diſtinca, vadimoniorumque
ſolenni remoto, denunciandaeæ litis opperiendae-
que ad diem ius commode introductum, vt ſcri-
bit Aurelius idor t): e quo lac. Gothofredus )

condidionis ſiue denunciationis vſum repetit:

EDICTA, de viceſima hereditatium ): de tutelis
libertorum ) : de parte quarta patrimonii a Se-
natoribus peregrinis in Italia occupanda z): de
menſariis et auctionibus a): de quaeſtione ſu-
per ſtatu defunctorum, intra quinquennium ſa-

cienda b): item EDICrTv, quo leges ſepelien-

di ſepulcrorumque aſperrimas ſanxit, ne,
vti quis vellet, fabricmzet ſepulcrum c).
2) Aur. Victor in vit. M. Anton.

*) Gotbofred. Comm. ad L. 1. C. Th. de denuhc. vel edit.
reſeript.

00
ltor

hodi

eius

4) I.

coer
Gor
gni

lur

NW

Leupud
Ouincig
Onet i.
4

m Leto.
Hiner-
ntur, t,
ponte in⸗
co.
., i In.

it D. Mar-

gil Prel.

gvo LA.
rum

Fientdt-

Ntſer .
fedus)
repetit:

getutel

nii4 .

hione ſi.

it, ne,

4.

e. vel i. R

r⸗

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 455

reſeriot. contra quem erudite diſputat Bauius Voorda
V. C. in Diſſ. de Vadimonio c. V. Trai. ad Rh. 1751I.
x) Capitolin. c. 1. v. Burm. de Vectig. P. R. c. XL. p. 1776.
„) ibid. YUM H
2z) ibid. c. . v. Iac. Gothofr. Comm. Cod. Tbeod. p. 44.
T. II. ed. Ritteri V. C.
a) ibid. c. .
b) ibid. c. 0.

+tD) ibid c. 13. cf. Gothofr. Comm. ad L. G. de ſepulcr. vio-

at. vbi probabile eſt legi oportere cum Nordkerk. Obſ.
c. V. p. /t. ne vbi quis vellet f. ſ. [Andr. Flor. Riuinus
edidit ſingularia M. A. Antonini Philoſophi Iurispruden-

tiae capita Lipſ. 1732.]
G. VIII.
coMMODVs Legum euerſor magis, quaem
lator fuit. Itaque etiam de Edictis eius parum
hodie nobis conſtat. Vnum tamen EDICIVN
eius memoratur in Digeſtis 4).
4) L. v. §. 7. D. de agnoſc. et alend. lib. [quae agit de
coërcendis ingratis libertis, idque primum cauit. v. J.
Gothofr. ad C. Tb. de lib. ademt. T. I. p. 277. ed. Ritt.

qui contra Cuiac. Obſj. X, 33. diſputat. cf. Schulting.
Iurispr. Anter. p. 513H

SEPTIMII SEVERI fuiſſe EDICTVM vVi-
detur ea conſtitutio, qua quaedam circa Le-

miunfe ges luliam et Papiam Poppaeam innouauit e):

item ea, qua Legem luliam de adulteriis exer-
ceri iuſſit ).

2) Lortull. Apolog. c. 4.
f) Dio Caſ. Lib. LXX VIL. p. 800.

456 Lib. MI. Cap. M. De lurisprudentia noua

CARACALLAE memorabilia E DICTA ſunt
haec, de ciuitate et vicæſima: quibus viceſimam
hereditatium in decimam mutauit, iure ſuc-
cedendi ab inteſtato quibusdam perſonis
ademto g): et, quo plus iſtius vectigalis no-
mine in filcum inferretur, omnibus in impe-
rio Romanoi ingenuis⸗ ciuitatem Romanam de-
dit h): ademto etiam iure immunitatis ab
hoc vectigali, quod conceſſerant ſuperiores
Principes 7). Viceſimam tamen reſtituit Ma-
crinus Imp. ). Aliae Conſtitutiones in Co-
dice ſunt, quas referre et colligere omnes
non vacat .

2) Dio Caſſ. Exc. Peireſe. 12. LXXVII p. 874.
*“) Dio Caſſ. l. c. Itaque in L. y. D. de ſtat. bom. no-
mine Antonini Caracalla intelligendus. v. Burmann. de
Vkctigol. P. R. c. XI.
9, Ciar. in Collar. Leg. Moſ. er Rom. c. vlt. Dio 4.

1/ De⸗ Caſ. Lib. LXXPIIIL , 8932.
1) Exemplum eſt in L.. C. de his qui in exil. das. quae eeſt
pars Edicti Antonini,; id eſt, Caracallae. Data enim eſt
duobus Aſpris Coſſ, de quibus v. Noriſ. Diſj. III. de
Epoch. Syro Macedon. c. IV. p. 185. cf. Nordkerk. Obſ.
c. VI. p. 23. ipſum autem Edictum illuſtrat Cuiac.
Comm. Cod. libr. poſt. p. m. 224.]
„H. AXlI. 8
Qui Caracallam ſequuti ſum Impp. turbu.
lento breuiquei imperio vſi, parum in iure con-
dendo occupati fuere. Itaque ALENANPDRI
Edicta enarrabimus, et conſtitutiones, quae

ab

b eo

coniſi

ſemp

nonnt
)1

V

mus

lLra

mux
foto

repe

tian
um

ſuis
run

tii

MAA

Aſunt
eſummm
re ſuc⸗
erſomis
nlis no.
nimpe-
nam de⸗
tatis ab

veriores

tuir Ma-
in Co-⸗

OIHIIeSs

4.
bom. no⸗
nann. de

.D Cj.

i glae eſt
ta enim elt

III.
Akerk. 0/.

Krat Cvie

. turbu⸗
iurecon⸗

4

.

ab Hadriano vsque ad Conftantinum M. 457

ab eo non aliter fere factae traduntur, niſi ex
conſilio Iurisperitorum aliquot, quibus ille
ſemper vſus eſt m). Eum autem Lampridius
Leges innumeras ſanxiſſe tradit, e quibus

nonnulas ipſo illo auctore referemus.
m*²) Lamprid. Alex. Seu. c. 0.

§. XII.
Vt autem eius potiſſima EDICTA refera-
mus: primum Leges de iure populi et FKiſei mo-
Jeratas et inf⸗nitas ſanxit n): negotiatoribus
maximam immunitatem dedit o): vſuras foene-
ratorum comtraxit adtrientes penſiones p). Ad-
ſeſſoribus ſalaria inſtituit 4). Quae in Codico
reperiuntur, hic commemorare nihil attinet.
n) Lamprid. Alex. c. 76.

9) Lamprid. c. 22.
py) Lamprid. c. 26. Ceterum Alexandri Leges illuſtrauit

Chbaſſanaeus ſingulari libro ſupra laudato.
9) Lamprid. c. 40. quod iam ante Peſcennius Niger con-
ſtituerat. Sartian. Peſcenn. Nigr. c, 7. cf. Briſſon. Sel.
Ant. I, 12. Lac. Gor bofr. ad Cod. Tb. de adſe. p. 70. T. J.
P. Burg. Elect, I, 9. Herald. rer. iudic. J, §. quae Go-
thofredianis ad Cod. Theod. addidit Cel. Ritterus.
§. XlIII.
Ceterorum Imperatorum, vsque ad Diocle-
tianum et Maximianum, fere breue imperi-
um fuit: aut certe ius magis vetus Reſcriptis
ſuis repetierunt, quam nouum conſtitue-
runtr). Horum autem, et Galerii Conſtan-
tiique Chlori, tot ſunt in Codice Conſtitu-
Ff S tio-⸗

458 Lib. III. Cap. II. De lurisprudentia noua

tiones, vt eas enarrare omnes ratio noſtra
non ferat.

„) Conſtitutionem ſ. potius Reſeriptum Gordiani, quod
in Codice non exſtat, e libro ſcripto a Pithoeo acceptum,
de nuptüs contra mandata contractis, et dote caduca,

edidit Cuiac. Obſ. I, Ir.

Ceterum hic de Reſcriptis Imperatorum
aliquid addendum eſt. Eorum vſus his tem-
poribus tantus fuit, vt pleraque non iure, ſed
Reſcriptis, agerentur. Quare etiam, ſupra tra-
didimus, Macrinum Imperatorem cogitaſſe
aliquando omnia Reſcripta tollere ). Vulgo
Imperatores ab omnis generis hominibus
conſulebantur, reſcribebantque. Et quam-
quam fere ius tantum coaſtitutum ad cauſas
et facta propoſita tranſtulerunt, tamen etiam
multa capita iuris ſummi, legumque ſubtilita-
tem, Reſcriptis ſuis ad maiorem aequitatem
atque humanitatem ſenſim paullatimque re-
uocarunt. Quod, cum Reſcripta per ſe effice-
renon poſſent, factum eſt maxime temporis
diuturnitate, ac ſimilitudine Reſcriptorum
adſidua: vt ſuperiori capite oſtendimus?). At-
que haec cauſa eſt, quare non ſolum in Dige-
ſtis Reſcripta frequenter laudari reperiamus:
ſed etiam adeo fuerint iam hoc aeuo (Cti,
qui Reſcripta Imperatorum colligerent, atque
in Codices referrent. Papirius quidem Iuſtus
. Reſcripta

5 Mar

Relcrip

git 4),

fgmel

piſola

compre

Oficio
05 c7

Ci
Parten
notaph
Diſ.
Coℳ.
¹) v. 5
Khuki
Nh.
4) v.]
„) V
n.

Cnn
conbal
que ad
inprim
Puto:
ſn P
Gnitas
tiae dr

4044

noſtra

i, duod
creptum,
e Callue,

torum
is temn⸗
Ire, ſe
Portre.
gitalſe
Volgo
winibus
tquam-
Acauſas
n etiam
lubtilita⸗
luitntem
gue re.
ſe elſce.
empors
iprotum
1s5) A⸗
in Dige⸗
eriamus
10 Cti
nt, que
eli liſu
gelcripta

ab Hadriano veque ad Conſlantinum M. 459

Reſcripta Diuorum Fratrum XX. libris colle-

git u½), e quibus et hodie in Pandeéte ſunt
fragmenta. Doſitbeus autem Grammaticus
Epiſtolas et Sententias Hadriani æ) vno libro
comprehendit; et Vlpianus in VII. libro de
Officio Proconſulis Reſcripta contra Chriſti-
anos compoſuit ).
⁵) Capuolin. Macrin. c. . de quo conſilio in vtramque
partem cenſent viri docti, Iac. Gothofred. Diſſ. de Ce-
notaph. L. III. Tbeſ. Iur. Otton. p. 345. et Schulting.

Diſſ. pro Reſcriptis Inperatorum Rom. cf. Cel. Ritter. ad
Cod. Tbeod. T. I. p. 27.

2) v. Brencmann. de Heuremat. Modeſtin. c. VII. p. 10.
Schulting. pro Reſeript. Inpp. n. y. Nordkerk. Obſ. c. V.
p. 99.

u) v. Wieling. Iurispr. Reſtit. p. .
X) v ſupra 9. IV. h. ſect.

J) Lactant. Diu. Inſt. V, S. v. Schulting. pro Reſeript.
Impp.

§. XV.
Cum vero Imperatores tam frequenter
conſulerentur a priuatis etiam hominibus,
jisque reſcriberent, etiam de iure certo: at-
que adeo munus ICtorum occuparent: quod
inprimis poſt Alexandrum crebro vſu veniſſe
puto: inde videtur conſecutum eſſe, vt ſen-
ſim paullatimque auctoritas Ctorum, et di-
gnitas plane deleta ſit, ipſaque iurispruden-
tiae profeſſio obſoleuerit.

SECTIO

460 Lib. III. Cap. Il. De lurisprudentia noua

SECTIO IV

De Iure Honorario et Edicto
Perpetuo.

§. I.

M'znam juris Romani partem in Iure Ho-
norario poſitam fuiſſe, ſupra intellexi-
mus. Id ius etſi multa capita vtiliſſima et ae-
quiſſima habebat: tamen, quoniam ſinguli
Praetores noua Ediéta proponere, et ab ſupe-
rioribus Edictis recedere poterant, magnam
varietatem et difficultatem adferebat: iu-
risque prudentiam, et iurisdictionem adeo
ipſam, incertam faciebat. Itaque videbatur
perquam neceſſarium et vtile, iurisdictioni
magiſtratuum certam formulam praeſcribe-
re, cui omnes adſtringerentur, a qua rece-
dere non poſſent: et iuris ſtudioſis certum iu-
ris honorarii quaſi corpus componere: quo
certior atque liquidior fieret ſcientia. Ac Iu-
reconſulti quidem aliqui cum liberae reipu-
blicae, tum Caeſareorum ante Hadrianum
temporum, colligendis componendisque Edi-
ctis conſulere diſciplinae iuris tentauerant:
ſed is labor, quippe a priuatis ſuſceptus, et
auctoritate, et neceſſitate caruerat. Igitur
Hadrianus Imperator, cum iure inprimis
conſtiruendo rempublicam fundare ſuſce-
piſſet, inprimis Iuris Honorarii compo-
nttetendi

ryy

it 5

derri

tori
tum
habi
Vimn
tum
Chr.

qen

dunt

mna
9)1
emn
9)
lu

e Ho-
ellexi-
et de⸗

ſogali

ſupe-
gnarm
: I⸗
Adeo
ebatur
ſioni
ſcribe⸗
rece⸗
tumin⸗
e: quo
Aclo-
teipl⸗
fianum
le Edi-
verant:
tls, t
lyrar
nprimns
ſulce⸗
connpo⸗
nendi

4

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 401

nendi conſilium cepit: vt tandem aliquando
magiſtratus, praecipueque Praetores, perpe-
tuam certamque formulam, quaſi iurisdictio-
nis legem, quam ſequerentur, haberent.

Hadrianus itaque EDICTVM PERPF-
TVVM compni iuſſit 4): id negotium de-
dit Saluio Iuliano, ICto tum temporis cele-
berrimo b), et forte tum deſignato Prae-
tori Vrbano c); a quo cum illud compoſi-
tum eſſet, in Senatu oratione Principis
habita, SCtoque facto, comprobatum 4)
vim Legis perpetuae accepit. Publica-
tum deinde Edicto Imperatoris anno
Chr. CXXXI, ab V. C. DCCCLXXXV, in
quem annum Hadriani Quinquennalia inci-

dunt β).

4) Euxrep. VIII, O. Iuſlinianus Conſtir. Gr. de confir-
mat. Digeſt. F. 78.
*) Euſeb. Cbron. Eutrop. l. c. L. 2. F. 79. C. de ver. iur.
enucl.
⁴) Eſt haec conieétura Heineccii non improbabilis Hiſt.
Iur. I, 270. Nam Praetorem fuiſſe, intelligitur ex L.
5. D. de manum. vind.
4) Conſt. Gr. de confrm. Dig. §. 1§. SCtum ipſum prae-
fixum poſtea Edicto ſimulque editum eſſe ex L. 0o2. D. de
R. L. colligit Ec. Gothofredus] Comm. ad Reg. Iur.
P. 449.
*) v. Pagi Diſ- hpat. P. II. c. 4. N. 2. P. 728. Criz. Bu-
ron. T. I. p. 127.

462 Lib. III. Cap. Il. De lurisprudentia noua
§. III.

Hoc Edictum Perpetuum compoſitum col-
lectumque eſt ex Praetorum Edictis, quae
tum extabant: ad vſum iſtius temporis, omiſ-
ſis inutilibus †), immutatis veteribus g), ad-

jectis etiam nouis quibusdam capitibus ).

In quo etiam Iulianus id ſibi ſumſit, vt, cum
Sabinianus ipſe eſſet, opiniones Sabiniano-
rum, reieétis diuerſis, Edicti auctoritate
comprobaret?).
F) veluti de fluminibus retandis. Gell. N. A. XIL. 7.
g) v. L. .. D. ꝗquod met. cauſ. L. 1. 9. . commodat.

b) L. 3. D. de coniung. cum emancip. lib. ei. quamquam
Nordkerk. V. C. Obſ. c. VIII. p. 164. dubitat, lulia-
nus id caput in Ediétum Perpetuum retulerit, an poſtea
Praetor factus id demum propoſuerit.

¹) L. 7. §. 1. D. de iur. fiſc. Maſcou. V. C. de Sect. c. VII.
§. IV.

Ita Praetores ceterique magiſtratus vrbani
formulam legemque iurisdictionis perpetuam
acceperunt, a qua recedere non liceret: id
quod etiam ipſi Principes ſaepe numero prae
ſe ferunt ½). Atque ab eo tempore deſierunt
Edicta ordinaria ſiue annua magiſtratuum in
vrbe. Id tamen non eam vim habebat, vt, vbi
propter res plane nouas incidentes ſupplen-
dum ius eſſet, Praeroribus ea poteſtas plane
eſſet ademta . Ceterum autem quamquam
id

meol.
quue
Otni⸗

1)

us 9).
t, cum

imano⸗
oritate

11.
it.

Hamquam
, lulia.

n poſeen

10VII.

Flbani

tuam

er0 ne

elerunt
Uunn in
,Nt, wdi

4 Pline

mquam

ab Hadriano voque ad Conſtantinum M. 463

id Edictum publica auctoritate promulgatum
vim Legis habebat, tamen naturam iuris ho-
norarii capita in eo Ccomprehenia n non ami-
ſerunt.

k) L. 1z. C. de teſtam. L. 2. C. de condit. inſert.
) v. Nordkerk. Obſ. c. VIII. p. 10,.

§. v.

Magnam mutationem lurisprudentiae at-
tulit hoc Edictorum oννauaαα. Nam primum
eo quaſi fonte iuris ciuilis vſi ſunt iuris ſtudi-
oſi: deinde id certatim commentariis ſum-
mi quique ICti illuſtrarunt: rationem et ordi-
nem eius in libris iuris ciuilis ſcribendis com-
ponendisque ſecuti ſunt: vt eam ob cauſam
Iuſtinianus adcommodatiſſimum duceret, in
Pandectis digerendis eundem ordinem ſer-
uari. Denique ab eo tempore ſtudia ſectarum
refrixiſſe videntur m), ita, vt noua ICtorum
ratio exiſteret eorum, qui ex vtriusque ſe-
ctae decretis optima quaeque et maxime
probabilia libarent, et amplecterentur n).
Miſcelliones et Herciſcundi adpellantur. At-
que hoc Edictum ſemper deinde vsque ad
luſtinianum obſeruatum eſt.

m) v. Maſcou. V. C. de Sect. c. PII.
2) v. Maſcon. de Sect. c. VIII.

§. VI.

464 Lib. II. Cap. II. De Iuriapudentia noua

§. VI.
In Digeſtis multa Edicti huius capita ex
commentaris veterum ICtorum extant:
ipſumque corpus Digeſtorum ad ordinem
eius compoſitum, et maximam partem ex
ſcriptis ICtorum, illud interpretantium, col-
jectum eſt. Quare operae pretium facere viſi
ſunt doctiſſimi homines, qui in eo elabora-
runt, vt vel ordinem, vel etiam ipſum quaſi
corpus, Edicti reſtituerent, Eguinarius Baro,
in Manualibus Iuris, Gul. Ranchinus ο), Hub.
Gifanius, in oeconomia luris, P. Pittenius,
in oeconomia Edicti Perpetui, Iac. Gothofre-
Aus, ſerie Edicti Perpetui, in Quatuor Fonti-
tibus Iuris Ciuilis, edita. Quorum omnium
labores cum non videantur ſatis conſilio fe-
ciſſe: Heineccius id perficere deſtinarat. Sed
morte ipſius praematura, etiam haec ſpes ab
iĩpſo facta caruit euentu p). Ceterum vnicui-
que iuris ſcientiae accuratae diligenter ſtu-
dioſo ſuadendum eſt, vt et ordinem et ma-
teriam Edicti huius Perpetui, quantum fieri
poteſt, cognoſcat. Vtiliſſimum id eſt, et
aptiſſimum ad interpretationem Digeſtorum,
quae magnam partem commentariis ad Edi-
um continentur.

4) cuius liber inſertus eſt a Cl. Meermanno T. III.

Tbeſ. Iur. Ciu. et Canon.
„) Nam, quare in cius Opuſculis Poſtumis edita ſunt Edi-

&i Perpetui commentaria, rudia adhuc et inchoata ſunt.
F. VII.

Ed
Qum!

tfum

tempe

Clalt
tuo d
tuunt
ur)
om
quee
vinci
rit ).
M!
tume
prorl

Mumm

7) 1.
9) D

Li⸗

l.
1V0

t

Hita er

eant:
ördinem
nem ex
um, col⸗
cere plſi
elabora⸗
umn ual.
1s ero,
9) Hub.
rtenint,
vothofre⸗
r Fonti
Oommnium
nllio fe⸗
rat. Fech
ſes ib
wical⸗
nter ſtu⸗
et ma⸗
um feri
d et, &
geſtoru,
8 d Ed-

mo II
ita ſunt M.

uchoetd ſunt.
VII.

ab Hadriano voque ad Conſtuntinum M. 465

Edicto Perperuo demum illud’ caput adie-
ctum fuiſſe puto, quod quisque iuris in alte-
rum ſtatuit, vt eo ipſe vtatur cum alii id ad

tempora liberae reipublicae reiiciant 9).

9) v. ſupra Lib. II. c. II. Rct. III. §. 6.

Iisdemque temporibus, aut certe paullo

poſt, EDICTVM etiam PERPETVVM PROVIN-

CraAlz, quod in omnihus prouinciis perpe-
tuo deinceps obſeruaretur, compoſitum ſta.
tuunt viri docti, nominatimque H. Dodwel-
lus r), et Ez. Spanhemius7). Perperam: cum
omnes ea de re ſileant veteres ſcriptores, id-
que etiam, propter diuerſam ſingularum pro-
uinciarum formulam, facultatem non habue-
rit ?†). Itaque circa Edicta ordinaria ſiue an-
nua prouincialium magiſtratuum nihil muta-
tum eſt, niſi hoc, vt in iis capitibus, quae ad
prouincias transferri poſſent, Edictum vrba-
num ſequerentur.

x) Dodwell. Prael. Cambd. IX. p. 341I.
5) Kanhem. Orb. Rom. Ex. II, 8.
z2) Docui illud i de Edicto Prouinciali
1 175 11 in Proluſ. de Edicto P, ouinciali Perpetuo,

§S. IX.
Idem dicendum eſt de EFDTCTO P?PERPF-

TVO AEDILICIO: quod nonnulli viri docti
Gg circiter

466 Lib. I. Cap. II. De Iurispudentia noa

circiter isdem temporibus factum eſſe, arbi-
trantur 2). Nam oſtendi poteſt, Aediles ex
Edicto Praetoris Perpetuo ius dicere de-
buiſſe, non minus, quam ceteros vrbanos
magiſtratus: quorum omnium iurisdictioni
iſta formula communis ideo data eſt. Ce-
terum neque ſemper hisce temporibus Ae-
diles Curules fuerunt ).

u) Dodwell. I. c.
X) v. Cuiac. Oh/. VIII, 38.

SEC T. V
De Iure Cinili
ſiue

De Auctoritate Prudentum:
ipſisque Iureconſultis.

§. I.

Trisperitonm auctoritas ab Hadriani tem-
poribus laetiſſime effloruit: celeberrimos-
que ab eo tempore Roma habuit ICtos, vsque
ad Alexandrum Imperatorem: a cuius impe-
rio fere conticeſcere viſa ſunt Iurisprudentiae
oracula. Cuius rei cauſas non difficile eſt
inuenire. Nam ſplendor quidem et auctori-
tas Ctorum inde extitit, quod Imperatores

ab Hadriano ſemper ICtos in ſummo honore

et

me

tem
quo

leſe

tre
fſlte
debe

Aler
auc
null
fuen

ab?
mar
VNt
Pri⸗
din
Tu
alio
ebe
reg
Ror
gen

h

4 N6

le, arbi.

diles ex
ere de-⸗

VIbanos
dictioni

ſt. (e.

hus AgA .

——

ni ten .

errimos-

Es impe

dentite
Keile eſt
tiudtor
erator

hopore

ab Hadriano vique ad Conſtantinum M. 467

et frequenter in conſilio habuerunt ſuo, vs-
que ad Alexandrum, de quo id ipſum memo-
riae proditum eſt a). Poſt Alexandrum au-
tem neceſſe erat ICtorum ſcientiam frangi,
quod, Reſcriptorum ad priuatos vſu inua-
leſcente, munus de iure reſpondendi Impera-
tores ipſi ſibi adrogabant, adeoque Iurecon-
ſultorum exigua auctoritas et dignitas eſſe
debebat. Itaque ab Hadriano, vsque ad
Alexandrum, multos ſummae ſcientiae et
aucétoritatis ICtos reperimus: poſt eum fere
nullos vel pauciſſimos, qui aliquo numero
fuerint, vel ad poſteros clari.
42) Lamprid. Alexandr. c. 16.

§. II.

Iurisconſultorum autem eadem fere, quae
ab Auguſto orta, ratio etiam his temporibus
manſit. Id vnum immutaſſe fertur Hadrianus,
vt non amplius facultatem reſpondendi 2
Principe petere neceſſe eſſet?): quod quam-
diu durauerit, certo dici non poteſt c). Cete-
rum hic minuenda eſt opinio Hotomanni ),
aliorumque, qui ICtis horum temporum ce-
leberrimis parum pretii ſtatuunt, qnaſi et pe-
regrini plerique, et latinae linguae rationisque
Romananae parum gnari fuerint: ſcribendique
genere vtantur, a conſuetudine latina valde
abhorrente. Primum enim peregrinos fuiſſe,
Gg 2 quis

468 Lib. III. Cap. II. De lurisprudentia noua

quis dicat, quos ſciamus in ſummis honoribus
et magiſtratibus eluxiſſe? Si qui autem esy-
ria vel Phoenicia oriundi fuerint, vti traditur
de Vlpiano et Papiniano: peregrinos tamen
exinde dicere non poſſis, cum et in vrbe nati,
et eorum parentes maioresue iam dudum ci-
uitate donati eſſe potuerint: multos enim in
prouinciis ciues Romanos fuiſſe, ſub Caeſari-
bus, etiam ex prouincia oriundos, nemo eſt,
quin ſciat: praeterea autem etiam conſtitutio-
ne Antonini Caracallae ciues Romani effecti
erant ingenui omnes, in Romano imperio e).
Orationem autem eorum latinam, ſi quis recte
vel per ſe, vel aetatis iſtius ratione, aeſtimet,
reprehendere non poſſit: virique docti ſatis
a criminibus et vitiis defenderunt f).
) L. 2. §. 47. D. de Or. Iur.
Eunapii certe temporibus rurſus peti ſolitum fuiſſe,
docet idem Eunap. in vit. Chryſanth. p. 286. exemplo
Innocenti ICti. Vixit autem Eunapius tempore Im-
peratoris Conſtantini M.
d) Hotomann. Antitribonian. c. 12.
4) v. A. Kbulting. Orat. qua disquiritur, cupandusne Rr
Tribonianus ete. p. 898. J4. in lIurispr. Anteiuſt.

F) v. Dukeri Opuſe. de Latinit. Iurisconſultorum p. 322.
et 292. et Bynkersboekius Obſ. VIII, 15.

§. III.

Iam ad Sectas ICtorum proficiſcimur. Qua-
rum diſſenſiones etſi non plane ceſſarunt his
temporibus, quippe Iuſtiniani tempore haud

Moa

Pamce
compor.
daret: t
deferbu
tradidi⸗
Ctoru
tium, 6
qunequ
hodien
Cuiacic

9) Cuin
corum,
creditu
gueſen
Eit, iu
tamdit
velſie
docti.
guamd
tis ind
ram en
aüpell
ue
9) Re
ſemen

lm

paucae

brince
rumer
et Din
luffec

Noua ab Hadriano veque ad Conſtantinum M. 469

oribus

paucae ſupereſſent, quibus ille definiendis
mesy.

componendisque per L. Deciſiones operam
d qaret: tamen earum quaſi aeſtus aliquantum
umen deferbuit, condito Edicto Perpetuo, vt ſupra
benuh tradidimus: exortumque eſt genus nouum
dun . ICtorum, mediam quandam viam ſequen-
eunm [tium, et ex vtriusque ſectae decretis optima
Cdelari. . quaeque et veroſimillima libantium: ques
enoe. hodie vulgo Herciſeundos adpellitant, auctore
tnto. (uiacio g): Miſcelliones h) alii.
1 S g) Caiac. ad §. 25. Inſt. de rer. diuiſ ad exemplum Stoi-
erio). corum, quos, medium ſecutos, Herciſeundos adpellare

isrecte creditur Seruius ad Virg. Aen. III, 68. ad verba animam-
que ſepulcro condimus. Verba Seruii, vt ea Cuiacius le-

delimet, git, ſunt: quam Stoici herciſeundi, id eſt, medium ſecuti,
ocli ſitis zamdiu durare dicant, quamdiu durat er corpus. Sed
vel ſic valde de huius vocabuli auétoritate dubitant viri
. docti. Nam optimae Seruii editiones et Codd. habent:
. quam Stoici terris condi, id eſt, cet. atque contextus ſa-
eum kuiſſe, tis indicare videtur, vocabula terris condi hoc loco ve-
. exemplo ram lectionem eſſe. Sed recepta eſt Herciſcundorum
enpore Iu. adpellatio omnibus hiſtoriae iuris ſcriptoribus: at-
ue adeo ea quoque nos interdum vſi ſumus.
) Peſto auctore, Miſcelliones ſunt, qui non certae ſunt
hmlun ementiae, ſed variorum mixtorumque iudiciorum.
nreint. .
um 9.722. §. IV.

lIam ipſos ICtos huius aetatis perſequemur.
Princeps eſt SALVIVS IVLIANVS ˙½), Ha-
mur.Crr. . drumetinus Afer *), qui ſub Hadriano, Pio,
uunths et Diuis Fratribus vixit, bisque Conſulatum
ote Mnd ſuffectum gefſſit/). Edictum Perpetuum, iuſſu
aucie Gg 3 Hadriani

470 Lib. III. Cap. II. De risprudentia noua

Hadriani compoſuit m). Scripſit Libros XC
Digeſtorum, ad Edicti Perpetui ordinem de-
ductos, Libros VI ad Minicium Natalem n), ſ.
vt alii vocant, ex Minicio, vel apud Minicium,
ad Urſeium Ferocem Libros IV ο), de Ambi-
guitatibus librum ſingularem p). Sabinianus
fuit, quamuis interdum a ſchola ſua diſſen-

tiat ).
) De hoc late diſputat Heinecc. in Diſ. de Saluio Iuliano et
Hiſt. Edict. Perpet. II, 3. p. 19 1. J9. in Opuſe. Poſium.
cf. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 24. [Vitam breuiter ſeri-
pfit Io. Srauchius.]
X) Wartian. vit. Iulian. c. I.
) v. Maſcou. V. C. de Sectis p. 54. Ceterum ſtemma
eius genealogicum Caſaub. ad Spartian. Iulian. c. I. Rei-
neſ. Var. Lect. III, 2. p. 344. et Epiſt. ad Rupert. 59.
Rupert. ad Pompon. p. 473. confecerunt et illuſtrarunt:
magis emendare adgreſſus eſt Heinecc. Diſſ. de Saluio
Iuliano p. 793. et in Hiſt. Edicti Perp. p. 197.
m) v. ſupra Sect. IV. §. 2.
2) v. Auguſtin. Emend. l, 6. p. 51.
„°) v. Auguſtin. I. c.
p) Stoicorum exemplo, quorum multi libri xreo! &α0π=
XMi, extitere. Ex hoc libro eſt L. 13. D.] reb. dub.
ſubtiliſſimum fragmentum: quod multi explicare labo-
rarunt: quos recenſet Meermann. V. C. in praef- ad T.
III. Theſ. Iur. Ciu. er Canon. Ceterum fragmenta li-
brorum Iuliani in Digeſtis v. ap Wieling. Iurispr. Reſtit.
b. 55. G4.

7) v. Maſcou. de Sect. II. 7. p. 60. 4. [Ceterum Iuliani
libros Reſponſorum interpretatus eſt Cuiac. Recit. T.

III. opp.]
§. V.
ABVRNVS VALENS, Iuliani aequalis, in
Antonini Pii conſilio fuit r). Scripſit S) Fi-
deicommiſorum Libros VII, et Aclionum libros
totidem.

b Hoa

otidem.

Een diſ

7) Crite
nonnull
nee ne,
) Fraen
.
M.

Eins
NVs 4),

14) L. 2.
Amden.

eſle,

8X
ltem ze
eminuit
eſt cum
decim
bitant
num ſil
Xh
9) Gcl.
„) Mena

4) Wiel

) bast

expole

Me

nou/ b Hadriano voque ad Conſtantinum M. 471
7 71
„⸗ V. “ . . „ . .
NWCO ridem. Sabinianus fuit?), quippe Iauo-
n de. (ieni diſcipulus.
1) . r) Copitolin. Anton. Pi. c. 12. quamquam dubitant etiam
ltun, nonnulli, an hic locus de ICto hoc capiendus ſit,
nec ne. [Nam ibi dicitur Saluius Valens.
Auhi.
) Fragmenta v. ap. MWieling. Iurisprud. Reſtit. p. 256.
inanus 4 ſ77.
illen. A *) v. Maſcou. de Sect. II, §. p. 53.
§. VI.
uli . . 1. . .. .
e Eiusdem lIauoleni diſcipulus fuit TVScIA-
erli. NVS ), de quo alia omnia ignorantur.
u) L. 2. §. vlt. D. de Or. Iur. de eo quaerit Menag.
Amoen. Iur. Ciu. c. 5. Aliis videtur Fuſcianus dicendus

Kemumn eſſe.
,e. I. Ri⸗ .

upert. 59. §F. VII.
Aürnrunt S5EN. CAECGILIVSAFRICANVS, Iulian
e . .
. item aequalis æ*), ſub Antoninis potiſſimum
eminuit. Idem Caecilius eſſe putatur, cuius
eſt cum Fauorino diſputatio de Legibus duo-
nhl decim apud Gellium y): quamquam alii du-

a. bitant 2z). Scripfit a) Libros IX Quueſtio-
“ num ſubtiliſſime et acutiſſime /), et Libros
, XX Epiſtolarum. Sabinianus fuit 0).

gmen l.
inr. Rr. ) L. 3. §. 4. D. de agnoſc. et alend. lib.
9) Gell. N. A. XX, I. v. Cuiac. Obſ. VII, 2. et Tract.
ad African. L, init. Reinold. ad L. 23. D. de K. I.
2) Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 22. 4. Auguſtin. de nom.
propr. Pand. p. 111. liz. a.
) Wieling. Iurieprud. Reſtit. p. 4- ſc.
55) Eas Cuacius IX. Tractatibus ad Africanum eruditiſſime
ullis, 1 eenxpoſuit.

tum Ieliim

19) 6 . e) Maſton. de Sect. IV, 3.b. 30. Z1.
un iinn Gg 4 §. VIII.

totMWV 4

472 Lib. III. Cap. l. De Iuricprudentia noua

F. VIII.

TERENTIVS CLEMENS, auditor lulia-
ni 42), ſeripſit e«) Libros XX ad Leger Iuliam
et Papiam Poppaeam.
4) L. 6. D. de vulg. et pupill. ſuhſt. .
e) Fragmenta v. apud Wieling. Iurisprud. Reſtir p. 25 I.
§. IX.

VINIDIVS VERVS, Antonini Pii con-

ſiliarius †): tantum ab aliis ICtis in Pande-

cte laudatur.
) Cepnolin. Anton. Pi. c. 12.
§. X.
Iisdem temporibus vixit IVNIVS MAV-
RICIANVS g), duorum librorum de Poenis bh),
et VI librorum ad Leges Iuliam et Papiam Pop-

paeam, et Notarum apud Iulianum, auctor.

g) L. 57. D. de legat. II.
*) Fragmenta v. ap. Mieling. Iurispr. Reſtit. p. 119.

F X.

Commodo Praef. Praetorio occiſus i).

Scripſit à½) libros quatuon de Re Militari,
ſiue Militarium; vnde Vegetio!) dicitur di-

ligentiſymus iuris militaris adſertor.
*) ap. Dion. Caſj. vocatur Tarruntius.

) Dio Caſſ. Excerpt. Peireſc. p. 724. Lamprid Conmmod. .
v. Frewech. ad Veget. I, 8. c. Otto praef-. ad Tom. I.

i. Iur. Ciu. p. 16.
*) v. Wieling. Iuricpr. Reſt. p. 251.
) Veger. de Re Mil. 1, 8.

XxXyXV
TARVNTENVS *) PATERNVS, ſub

§. XII.

PAPI

nlitu
tempor

menta

5EX,

FVcue
tur vixi

Herciſc
lianum
duplex

lri9),
fum li

KXXXIN

VII,

V na
cionun/
Libroe
num, .

ſine iu

fuie

¹) v. d⸗
Lr.
AL.;

t Mia.

luliam
ir 6,251.
bii con-

Pande-

8 MAV.
enis h),
umbop⸗

uctor.

„ n.

. dionum, XL.; ſiue ex variis Ledionibus x),
luni, Libros XIV Epiſtolarum et Variarum Lectio-
etur num, Digeſtorum Libros V, Libros ad Edictum
LXXXIII ), et de Kipulationibus. Ceterum
ſine iuſta cauſa duos Sextos Pomponios

Cnnod/

4 Tn. L

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 473

§. XII.

PAPIRIVS IVSTVS, auctor librorum XX
Conſtitutionum Diuorum Fratrum m), iisdem
temporibus floruiſſe videtur n).

m) v. A. Auguſtin. de nom. propr. Pand. p. I29. a. Frag-
menta in Digeſtis v. apud MWieling. Iurispr. Reſtit. p. 157.
2) LI. 60. de pact.

§. XIII.
SEXN. POMPONIVSO), Iuliano aequalis,
vsque ad Diuorum Fratrum imperium vide-
tur vixiſſe p). De ſecta eius non conuenit.
Herciſcundum fuiſſe, Maſcouius 4½), Procu-
lianum, alii ſtatuunt. Scripſit r) Enchiridion
duplex, alterum II libris, alterum libro ſingu-
lari 5), Epiſtolarum Libros XX, Fideicommiſſo-
rum Libros V, ad Q. Mucium Ledionum
XXXIX2z), ad Plautium, ſ. ex Plautio, Libros
VII, Regularum librum ſingularem, Libros
XXXVaAdabinum, ſiue ex Sabino u), Libros
V Senatusconſultorum, Libros Varianum Le-

fuiſſe ſtatuunt nonnulli viri docti 2z).

°%) v. de eo Heinecc. praef. ad Vblii V. C. Cpuſc. ad Hi-
ſtor. Iur. ſet Reinoldi Orat. de Pomponio in opuſc.]
5) L. penult. D. de pollicit.

g 5 4) Maſcou.

474 Lib. II. Cap. II. De lIurisprudentia noua

9) Maßon. de Sect. p. 130.
*) Fragmenta v. ap. Wieling. riarad. Reſtit. p. 214.

.
*) e quo eſt L. 2. D. de Or. Iur.
2) v. Arnald. Var. Cani. II, 29.
u) quorum priores commentario illuſtrauit H. Tbeod.
Pagenſtecher V. C.

*) de quorum ratione v. Iac. Gotbofr. Diſiur:. II, Rtor.

ad L. Barbar. Philipp. p. I5. in Opuſc.
„) v. Wieling. Ind. Alphab. ICtor. in Jurispr. Reſt.
XC.

2) 4. Auguſtin. de nom. propr Pand. p. 92. et 255. et Otto .

v. cC. praef. T. I. Theſ. Iur. Ciu. p. 1I4. vide Reinold.
Or. de Se. Pomponio p. 12. Heinecc. praef- ad Vblii

Oonſe. p. 10 -.
§. XIV.

CAIVS a), ICtus apud ipſos veteres ce-

leberrimus, cuiusque libri in magno vſu ver-
ſati ſunt, vixit ſub Hadriano, Pio, et Mar-

co b): quamquam aliqui viri docti c) eum
vsque ad Caracallae tempora vixiſſe ſtatuunt.
Certe dudum exploſa et eiecta eſt opinio eo-
rum, qui Caium vsque ad Diocletiani, vel ad
Iuſtiniani, tempora vixiſſe putaut 7). Her-

ciſcundum inter ſectas fuiſſe, conſtat e). Plu-
rima ſcripſit, e quibus fragmenta in Digeſtis

relata ſunt ). Eorum hodie haec nota ſunt:

Libri VII Aureorum, ſiue rerum quotidiana-

rum g), de Caſibus liber ſingularis, Liber ſen-
gularis Dotaliciorum h), Libri ad Edicum

Aedilium Curulium, Libri ad Edidtum Praeto
riæ Vrbani?), ſiue, Libri X 2d Edictum Vr-f

bicum,

. H

,,),
aris 4

ven X
ular⸗
verl
larit
rna m
vu

Mum

tunih

rüm

ekeſtis

4) br.
M.
neß

vel!

tem
de P
cum
Alu.
11
4g
Ciu.
) X
nen,
. 2
) v.

di

noNA

5. 214.

1. Teol,

Hor.

0r. N’.
. et Otr⸗

Reinolt.

ad Vhui

res ee⸗

et Mar-

) eum

Atunt.

nio eo⸗
. felad

Her-

) Plu⸗
igeſti
taſunt:

iliond-

ler rr.

Giun

Proeto-
um Vr.
icum,

ab Hadriano vique ad Cinlhantinum M. 475

bhicum, 1ri X N NII ad Maicum T'romincig-

e &), Libri II Fideicommiſſorum, Liber ſen Snea-
laris de formula hypothecaria, Libri VI ad Le-
gem XII Tabularum ſ. AodexadzXrg, Lihber ſin-
gularis ad Legem Gliciam l), Libri XV ad Le-
ges, ILübri III de Manumiſſonibus, iber ſingu-
laris Regulorum, Liber ſingularis de re vxo-

ria m), Libri Regularum, ad ötum Orphitia-

num Liber ſingularis, 24 Wrum Tertullia-
num Liber ſingularis, de Verborum Obliga-
tionibus Libri III, et Commentarii: e quo-
rum plerisque multa fragmenta hodie in Di-
geſtis extant.

4) Praenomen Titi habuiſſe, vVulgaris eſt ſententia. Sedv. v.
Meermann. V. C. Secim. Animadu. Crit. in Caii Inſtirutio-
nes p. I. q. Caius autem non praenomen, ſed cognomen
vel nomen fuit. Nam, quamquam liberae reipublicae
temporibus Caius praenomen tantum fuit, tamen dein-
de pro cognomine vel nomine ſup Impp. coepit eſte,
cum ratio nominum valde eſſet mutata. v. Perizon. Anim-
adu. Hiſtor. c. V.

b) L. 7. pr. D. de reb. dub. L. 9. D. ad 5&Crz. Terull ef. A
Auguſtin. Emend. I, S§. p. m. 46. Menag. Amen. Iar.
Ciu. c. vlt.
6) Raeuard. Coni. III, 19. Conradi Act. Ernd. Lipſ. a. 1737.
menſ. Febr. et deinde nouis argumentis in Parverg. II, 5.
p. 287. 741. S
2) v. Eu. Otto F. C. prauef. I. I. Theſ. Iur. Cin. p. 15
2) v. Maſcou. de Sect. c. VIIL. p. 127. Ceterum quae ad
Caium pertinent, de iis conf. Schulting. in not. ad vitans
Caii a Bertrando et Grotio deſeriptam in Iuritprud. Ante-
F) v. Wieling. Iurisprud. Reſtit. p. 9. ſz4.
g) Rerum

476 Lib. II. Cap. II. De Iurisprudentia noua

g) Rerum quotidianarum nomine inſcripti haud dubie li-
bri eam op cauſam, quod vtiliora diſciplinae praecepta
continerent: isque titulus haud dubie a Caio eſt ipſo:
nomen autem Aureorum videntur a poſteris accepiſſe
propter praeſtantiam et gratiam. Ceterum nomine Au-
eorum etiam libros Inſtitutionum Caii fimul compre-
henſos fuiſſe, contendit Conradi Parerg. I, 7. propterea,

quod tantum ex tribus libris Aureorum in Digeſtis frag-

menta ſint, ſeptem autem in Indice Florentino memo-
rentur. Quae ratio, haud ſcio, an fit infirma.

„) Vitioſam hanc libri inſcriptionem eſſe putat Gifan.
Cod. p. m. 380. legendamque ad L. Falcidiam vel Cinci-
am. Equidem magis probo ſententiam Mielingii in Ind.
Alpbaber. ICzor. Iurispr. Reſt. p. LXXVI. qui putat, eſſe
eundem librum cum eo, quem de vetere re vxoria laudat
Iuſtin. in Conſt. omnem g. 1. Anteceſſor.

3) Horum librorum plures reperiuntur inſcriptiones in
Digeſtis: v. c. ad Eliétum Pr. V. titulo de aqua pluuia
arcenda, titulo de damno infecto, titulo de liberali cauſa,
tzitnlo de praediatoribus, titulo de Publicanis, titulo Qui ne
que ſequantur, neque ducantur, titulo de Re iudicata, ti-
zulo de teſtamentis, vt adeo libri ad Edictum Praetoris
Vrbani ſcripti, in eosdem titulos partiti fuiſſe videan-
tur, in quos Edictum ipſum diſtintum fuit. Ab hac
ſententia neminem reuocet inſcriptio L. 4. D. de op. ſeru.
L. 30. de bon lib. et aliarum, quae ſumtae inſeribuntur
ex Caii libro ſecundo ad Edictum Praeroris Vrbani, ritulo
de liberali cauſa. Non enim exinde conſequens eſt, ſingu-
lares iſtos libros omnes fuiſſe diuerſos ab illis, ad Edi-
ctum rbicum, vel duos libros ad hunc ipſum titulum
Edicti de liberali cauſa fuiſſe: ſed potius in libro II. ad
Edictum fuiſſe a Caio titulum de liberali cauſa tracta-
tum. Forte enim non perpetui commentarii in totum
Edictum his libris fuerunt, ſed tantum in certos quos-
dam et inſigniores Edicti titulos. Nam Edictum ipſum
in titulos deſcriptum fuiſſe, conſtat, et ICtos etiam li-
bros ſuos in titulos vel capita diuiſiſſe, docet Bynkers-
boek. Ohſ. V, 15,
k) Hos

b Haa

1) Hos!
Corum
in pron
ni ordi
Procn,
ex iis
Vinial
perue
) In lo
Sed vii
di con
in ea
n) Con
iam /1

Prae

Unh.

ptere⸗
tumtri
plum
caularn
perlur

(egan

ſnceri
herunt
ciano,
(ados
etadee
thorun
quatuc
tis ca⸗

8064

ubieli.
ecepta
elipſo:
decepiſſe
nine 4u⸗
compte.
Opterez,
ſtisfrag.
omemo.

at Gifan.
el (ini-
üiin ld.
utat, eſſe
ielaudat

tiones in
uu glutit
oli liſi,
o Cuite
cate, ti-
Praetoris
e videan⸗
Ab hie
leen rl.
ſeribuntur
ani, tünb
eſt bngi⸗
isa4 .
um titulum
broll44
uſa tracla⸗
in totum
entos uos⸗
Nmn iplum
8 etiam !⸗

ethhnun.

9 Hos

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 477

1kos libros nihil aliud fuiſſe, niſi collectionem Edi
prouincialium, tam in prouinciis Caeſaris qua
1 Proinelis Benatorti, propoſitorum, ad Edichi vrba-
i raede Kaam⸗ id quod indicant formulae: gi⸗
i i ait Praetor, quibus Caius vtitur: neque ade
uin “ ris argumentum pro Edicto Perpetuo .
cia i arceſſi poſſe, oſtendi in proluſ. de Edict Pre.-
. petuo Prouinciali. icto Per-
In ſola .
* ſoln . 4 e Dh de tne inſcriptione memoratur
inſcripti . .
Qi conſentiunt: ptionem eſſe, plerique viri do-
in en lantiune⸗ cum praeſertim librorum ſcriptornm
4 a magna ſit vari
Ob II, 12. 3 arietas. v. Bynkersboek.
m) Conſtit. Omne
m de rat. doc. ad A V
, 7t. doc. nteceſſ. §. I. Vbi
iam liber ſing. de zutelis laudatur. h. J. 1. vbi et-

§. XV.

Praecipue autem hic memorandi ſunt ir
libri Inſtitutionum quatuon a), non ſolum 0.
pterea, quod Imperator luſtinianus illis hul.
tum tribuit, maximeque ſuas ad aarum Jem⸗
plum componi voluit: ſed inprimis eam ob
cauſam, quod illi Inſtitutionum libri hodie ſi
perſunt, vtiliſſimi ſtudioſis iurisprudéctiae
elegantioris. Non illi quidem integri er
ſinceri ab omni mutatione, ad nos erue⸗
nerunt, quippe ſeruati ex Breuiario Aln 4.
ciano, in quod hos libros, in epitomen e.
dactos, ad vſum ſui temporis kicerpolatos
et adcommodatos, referri iuſſerat rex Viſige
thorum). Itaque ab iſto compilatore ie 35
quatuor in duos contractos habemus, m 4
tis capitibus omiſſis, vnde poſt locum de
fur-

478 Lib. III. Cap. II. De lurisprudentia nouna

furtis nihil ad nos peruenit. Ceterum tamen

vel ſic earum Inſtitutionum magna eſt ad in-
terpretationem et illuſtrationem corporis Iu-
ſtiniani vtilitas. Praeſtantia vero Inſtitutio-
num Caii inde cognoſci poteſt, quod apud
ipſos veteres in ſcholis magnus vſus harum
Inſtitutionum Caii, maxima omnium laus
fuit p†R. Aliud Caii Inſtitutionum compendi-
um, aliquot abhinc ſaeculis, a monacho quo-
dam, vt videtur, etſi ſatis imperito, factum eſt:
quod primus edidit Petrus Aegidius Antwer-
pienſis 7), et nuper Meermannus V. C. r).

n) Quatuor libros fuiſſe, hodie conſtans omnium opi-
nio eſt: niſi quod Wieling. Ind. Alphab. Iurisprud. Re-
ſtit. p. LXXV in eam opinionem venit, vt putaret,
duos tantum fuiſſe libros, propterea quod Iuſtinianus
in Conſt. Oinnem, de rat. doc. ad Anteceſſ. 9. I. dicit, ſtu-
dioſos primo anno ſex libros voce magiſtra percepiſſe,
in quibus Inſtitutiones Cauii et eiusdem quazuer libri ſin-
gulares numerarentur. Sed id quam fragile ſit argumen-
tum, facile intelligitur. v. Conradi Parerg. I, 7. p. 147.

°) Hacc Inſtitutionum Caii excerpta primus edidit lo.
Sichardus, deinde Almaricus Bouchardus Louan. 1570 in
I2. et Hieronym. Aleander iun. 1600. Venet. denique
cum omnibus in ea commentariis Scbultingius in Iuris-
prud. Anteiuſtin. qui etiam reliqua Inſtitutionum harum
fragmenta ex Boëthio, Collatione Legis Moſ. et Roma-
nae, Priſciano, Diomede, et ipſis Pandectis, interpo-
ſuit. Ceterum has Inſtitutiones Caii denuo cum libris
fcriptis duobus bibliothecae Leidenſis comparauit, et
Animaduerſiones in Caii Inſtitutiones edidit Meermann.

V. C. Mantuae Carpetanorum 1742. [et in Tej.

5 *-

Meerm. T. VII.]
9) Conſt.

5Mae

9) Cen
E.:
Lagun
u,
rianui,
nunc
dioſß
areher
ſeenſe
) in
nionen.

I.

nin

i eti
Reliqn

ſiue
er le,

ſine/
Libror
nus 4
certo,
) (n
Oud
l. &.
1) Fr
luri
2) die
Roa
Ouß
) in
bror,
doai
rentu
crem

04

tamen

adin⸗
NIs lu-
Utato⸗
d aped
harum
m luus
pendi
0 quo⸗
umeſt:
untwel⸗
2 1).
ium opi⸗
Grul. Re⸗
4 Putaret,
Gſtinianus
Cicit, ſtu⸗
ereepille,

luni ⸗u .

Argumnen⸗

edidit .

n. 1570 I
t denique
in luri⸗
um harum
et Rone:

jnteto

cunmlibris
Haratit, et

Mernmg.

ℳ

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 479

) Conſt. Omnem g9. I. de concept. Digeſtor.
9) P. Aegidii liber ſic inſeribitur: Summae ſiue argumenta
Legum diuerſorum Imperatorum, ex Corpore Diui Theo-
doſii, Nouellis Diui Valentiniani Aug. Martiani, Maio-
riani, Seueri, praeterea Caii et lulii Paulli Sententiis,
nunc primum diligentiſſime excuſa, Caeſarei iuris ſtu-
dioſis vtilitatem allatura non mediocrem ex vetuſtiſſimno
archetypo. A. 1517. apud Theodoricum Marzimum Ah-
ſtenſem Aniwerp. qui liber rariſſimus eſt.
r) in adpendice Animaduerſionum in Cais ICti Inſtün-
tiones.

§. XVI.

L. vVoLVSIVS MAECIANVS ſub Anto-
nino Pio et Diuis Fratribus celeber, Diui Mar-
ci etiam praeceptor in iure ciuili ½) fuit.
Reliquit 4) Libros XVI LEideicommiſorum,
ſiue Quaeſtionum de Fideicommilys, Libraum
ex Lege Rhodia u), Publicorum Libros AIV,
ſiue de publicis iudiciis, item Quaeſtionum
Libror, quorum mentionem facit Papinia-
nus æ). Eidem etiam tribuitur, etſi parum
certò, Liber de aſſe et partibus eius ).
5⁵) Capitolin. Marc. c. 32. v. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 5.
Ottd ptaef. L. I. Tbeſ. [de vita eius ſcriptisque egit
Io. Strauch.]
1) Fragmenta eius librorum in Digeſtis v. apud Mieling.
Iurispr. Reſtit. p. 97.
u) Sic enim titulus libri ſcribendus eſt, non ad Legem
Rhodiam. v. Bynkershoek. Everc. ad L. Aflacis c. I. in
Opuſc. T. I.
) in L. 86. pr. D. de adquir. vel omitt. bered. quos li-
bros, cum libris de Fideicommiſſis, eosdem eſſe putant viri
docti, propterea, quodiin Indice Florentino non memo-
rentur. Sed parum idoneam rationem eſſe hanc, docent

exempla librorum in eodem Indice omiſſorum, de qui-
us

480 Lib. WI. Cap. II. De luriaprudentia noua

bus nullus dubitationi locus relinquitur. cf. Bynkershoek.

Exerc. ad L. Aflaces (C. I.
„) Seribendi genus in hoc libello adhibitum, valde ab-
rens ab elegantia Maeciani Cti, multum dubitationis
iniecit viris doctis. Vtiliſſimum tamen ſtudioſis iuris
eſſe iudicauit ſummus Cuiacius ad L. 21. 6. 2. D. de ann.
leg. ita, vt eum ante ipſarum Inſtitutionum doctrinam
cognoſcendum planeque imbibendum putaret. Adie-
Ens eſt Libris de Pecunia Vetere a I. F. Gronouio, et in-
ſertus a Graeuio Theſ. Ant. Rom. T. I. Ceterum de
vita et ſcriptis huius ICti egit lLo. Wunderlich. in

Comm. de Voluſiano ICto, et ”Cto Volißano.
§. XVII.

Q. CERVIDIVS SCAFVOLA 2) auctor
Iurisconſultorum prudentiſſimus a), Marci
Antonini conſiliarius *), Septimium Seue-
rum Imp. et Papinianum in iure ciuili diſci-
pulos habuit c). Herciſcundus fuit d). Edi-
dit e) Libros XL. Digeſtorum, Notas ad Iu-
ſianum, Lihrum ſingularem de Quaeſtione fa-
milige, Libros XX Quaeſtionum f) Librum
ſengularem Quaeſtionum publice tracdtatarum,
Libros IV Regularum, Libros VI Reſponſo-
rum g) et Notas ad Marcellum.
2) Scripfit Fr. Duarenus librum, cui nomen Scaeuola.
4) L. 3. C. Tb. de teſtam.

2) Capitolin. Marc. c. 2.
c) Capitolin. Caracall. c. 8. [ef. de eius vita Cuiac. ad
Reſponſa eiusd.
d) Maſtou. de Sect. VII I. 5§5.
e) Fragmenta in Digeſtis v. ap. Wieling. Iurieprud. Re-
ſtit. p. 32. /4.
In XIII. libros priores harum Quaeſtionum ſcripſit

commentarios Io. Alramiranus et Velusquez, quod inſe-
ruit

N

ruit)
5 30.
Conro
9) de
ine
Reſtn
triben

vVI
Comt
tempe
XXXI

opion

Tum
Libro.
nii hi⸗
1) G
C.
v. 0
Amoe
1) br.
RI

4
nid,
umn
Nlis I
inytr
ſentin
dum
ge

NMA

erthoek.

Ale ab.
tationis
ſis iuris
.de ann.
Qrinam
t. AMMie⸗
, et in⸗
erum de
rich. in

uctor
Marci
geue⸗
ilci.
. Eci.
Ad l-
ne fa-
Librum
torum,

Cleuoll

Cuur. 4

pru N.

um ſcipſit
ſod inle.

tuit

aoh Hadriano veque ad Conſtantinum M. 481

ruit Meermannus V. C. Tbeſ. Iur. Ciu. er Canon. T. II.
p. 369. [Vitam perſecutus eſt Weſtenbergius, et nuper

Conradi.
g£) de quibus v. Cuiac. Obſ. XII, 10. Ceterum male

HMeineccius Hiſt. Iur. I, 318. ſecutus MWielingium Iurispy.
Reſtit. Ind. ICkor. Alphab. p. LXXVIII. huic Scaeuolae
tribuit librum ſingularem ?an, qui eſt Q Mucii Scaeuo-
lae. Reſponſa explicauit Cuiacius Recit. TL. III. opp.
J. XVIII.
VLPIVS MARCELLVS ſub Pio, Marco, et
Commodo floruit b): Proculianorum ſuo
tempore acerrimus?). Reliquit £) Libros
XXXI Digeſtorum, libros Vl ad Leges luliam et
Papiam, Libros de Officio Praeſidis, Libros II
Publicorum, Librum Fingularem Reſponſo-
rum *), Libros de Oficio Conſulis, Notas ad
Libros Digeſtorum Iuliani, Notas ad Pompo-
nii librum ſingularem Regularum.
b) Capitolin. Anton. Pi. c. 12. L. 19. D. de teſt. tut. Dio
Caſſ. Exc. Peireſc. p. 724.
) v. Cuiac. Ohſ. XIV. 35. Maſcou. de Keät. p. 90. Menag.
Amoen. Iur. Ciu. c. 24.
k) Fragmenta v. ap. Wieling. Iurispr. Reſtit. „ 100. ſ.
[*) Eum interpretatus eſt Cuiacius T. III. opp.]
§. XIX.
AEMILIVS PAPINIANVS 1), Syrophoe-
nix, lulige Damnae cognatus fuiſſe traditur.
Summae apud ipſos veteres exiſtimatio-
nis ICtus m), adeo quidem, vt, paribus
in vtramque partem Ctorum ſententiis, Va-
lentinianus tertius ei parti praeciperet ſtan-
dum eſſe, cui adſentiretur Papinianus n); id-
que inualuerit, vt ſtudioſi juris tertio anno
Hh Papi-

482 Lib. I. Cap. II. De lriaprudentia noua

Papinianiſtae ab eius nomine dicerentur ).
Sub Seuero libellorum magiſter fuit, poſt
Praefectus Praetorio p), et a Seuero tutor
relictos Caracallae et Getae 97), ſed inter-
fectus a Caracalla, cum probare caedem
Getae nollet 2). Medium ferire voluit %).
Plurima ſcripſit, e quibus haec referuntur 12):
Libri II de Adulteriis, Liber fingularis de
exercitio publici iudicii de adulteriis u), Li-
ber ſingularis As vropino, h. e. de officio Aedi-
lium *), Graece, Libri XXXVII Quaektio-
num, Libri II Definitionum, Libri XIX Re-

ſponſorum.

¹) Vitam Papiniani expoſuit Iac. Lectius et] Eu. Otto
in Papiniano.
m) Zoſim. I, 9. Spartian. Seuer. c. 21. Caſiodor. Var.
VI, 5. L. 30. C. de fideicomm.
2) L. vn. C. Th. de Reſp. prud.
0) Conſt Omuem reip. 9. I. 4. 4d Anteceſſ.
p) Dio Caſſ. Exc. Peireſe. p. 865.
9) Zoſim. I, 9. Partian. Carac. c. 8.
r) Sartian. Carac. c. 4.
5y) v. Maſcon. de Seck. VIII, 6. p. 135.
3) Wieling. Iurisèpr. Reſtit. p. 138.
u) Otto V. C. in Papiniano c. 12. J. 4.
x) Eius fragmentum Graecum eſt in L. un D. de via publ.
Ceterum vulgo putant, eum librum egiſſe de officio Ac-
dilium municipalium: quam ſententiam inprimis de-
fendit Otto V. C. in Papiniano c. 4. §. 3. et alibi. Sed
Burmannus ficto nomine Ottocari Hammenſ. Schediaſm.
Nomico Pbhilolog. p. m. 22. ſq4. rationibus et argumentis
grauiſſimis docuit, eum pertinuiſſe ad Aediles Vrbis Ro-
mae: contra quas rationes denuo pro Ottone diſputauit
Ge. Arnald. Var. Coni. I, I8. ſed fruſtra, vt mihi videtur
Qu graece ſciunt, idem ſentiant Burmanno, neceſſe eſt.

8. XX.

b1

TI
ribus
4Ter
dicen

4
Opin
Uer
²) Fr⸗
Ceter
ſurio
in le

tr
1eh
ni cor
nolam

4) I.
9) pr⸗
4) H
taric

A

lirrins
e;

) l.
*) hra
colle⸗

i

0090

tur ).
poſt
ror
inter-
gedem
luit).
tur!):
rir de
), Ui.
Aedi
ceſio-

X.
E. Oto
lor. Var.

leuunhubl
ſhcio⸗ Ae⸗
Tlanis de⸗
lbi Fed
baufn.
gumentts
Frbis ho⸗
Ulputnit

i Videtue
becele eſt.

W.

sb Hadriano viéque ad Conſtantinum M. 483

§KF. XX.
TERTVLLIANVS ICtus iisdem tempo-
ribus floruiſſe putatur; diuerſus tamen eſt
a Tertulliano patre eccleſiaſtico )), vt vel
dicendi genus vtriusque arguit. Scripſit z)
Libros VIII. Quaeſtionum, et de Peculio Ca-
renſi Librum ſingularem.
₰ A. Auguſtin. de nom. propr. Pand. p. 139. a. Cuiac.
Obſ. VII, 2. aliique ſtatuunt eosdem eſſe. Sed ſatis eam
opinionem refutarunt Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 12.
Otto praef. L. I. Theſ. Iur. Ciu. p. I5.

g) Fragmenta v. in Eieling. Iurisprud. Reſtit. p. 252. ſg.
Ceterum hunc ICtum parum idoneis rationibus cum Ma-

ſurio Sabino vixiſſe ſtatuit Habnius Or de Eſu Cbronolsg.
in Iurispr. p. 133. in Wieling. Iurispr. Reſtit. T. II.
CLAVDIVS TRYPHONINVS, Papiniani
aequalis, quippe cum eo in Seueri et Antoni-
ni conſilio fuit à), reliquit “) Notas ad &ae-
nolam c) et Diſputationum libros XXI.
a) L. 50. D. de iur. iſc. Cuiac. Obſ. VII, 2.

) Fragmenta v. ap. Wieling. Iurispr. Reſtit. p. 253.

) Has notas illuſtrauit, Ant. Dadin. Alteſerra commen-
tario Toloſae 1679.

§. XXII.
ARRIVS MENANDER, Caracallae conſi-

liarius 1), ſcripſit Libros IV. Militarium, ſiue

de re militari &).
) L. II. H. 2. D. de mindr.
e) Fragmenta v. ap. Eieling. Iurispr. Rejt. p. 120. quae
collecta illuſtrauit fingulari libello, ſed parum commen-
dabili, quamuis nuper repetito Lipſiae, Mirbellus.
H h a §. XXII.

484 Lik. III. Cab. I. De luricprudentis nona
SF. X XIl1I.

Incerti temporis ſunt sEX. PEDIVS f),

PVTEOLANVS, auctor Adſeſſoriorum g),
PACTVMEIVS CLE MENSh), PAPIRIVS
FRONTO 1i), FVRIVS ANTHIANVS, qui
ſcripſit Libros V. ad Edictum ), RVTILIVS

MAXIMVS, qui Librum ſingularem ad Le-

gem Falcidiam ſcripſit ). =è
7) Laudantur tantum libri eius in Digeſtis, veluti de ſti-
pulationibus in L. 6. D. de reb. cred. .
g) laudatur hic liber in L. 12. D. de pact.
7) laudatur in L. 21. §. 1. D. de ſtat. lib.

i) Reſponſa eius laudat Calliſtrotus L. 4. En. D. ad L.

Rbod. de iact. L. 220. J. 1. D. de V. JS.
1 Wieling. Iurisprud. Reſtit. p. 6.
1) v. Cuiac. Obf. II, 27.
gg. XXIV.
QyINTVS CLAVDIVS SATVRNINVS
m) qui ſcripſit Librum ſingularem de poenis
paganorum n), et Q. VENVLEIVS SATVR-
NIN VS, auctor librorum X. Actionum, libro-
rum VII. Diſputationum, librorum VI. Inter-
didorum, Iibrorum IV. de Officio Proconſulis,
Librorum III. Publicorum, ſiue de Publicis Iu-
diciis, Librerum XIX. Sripulationum o), non

confundendi inuicem, vt a multis factum
eſt p): ille incertae aetatis, hic autem tempo-

ribus D. Pii fuiſſe videtur.

m) Duos facit Heineccius Hiſt. Iur. I, 335. . et Clau-
dium Saturninos, ſecutus Grot. vit. ICtor. II, II. p. 19 I.

errore: vt docuit Bertrand. Lib. II. p. 263. cf. Oto

praef. Theſ. Iur. Ciu. I. I. p. 160.

—

n21) Frag-

5

15) Fr.
b.
zurnn
9) Fr
“
dage

FllI
One⸗

ab Hadri ano vsque ad Conſtantinum M. 485

n) Fragmentum eſt in L. 16. D. de poen. Ceterum in In-
8 dic. Pand Florent. errore tribuitur hie liber Venuleio Sa-
zurnino, omiſſo Claudio Saturnino. v. Oeto h e.
°) Fragmenta v. ap. Wieling. Iurisprud. Reſtit. p. 257. ſqg.
IRII S qui perperam ei attribuit Librum ſingularem de Poenis
paganorum, qui debetur Claudio Sarur nino.

goi
nn 8 „) A. Auguſtin. de nom. propr. Land. p. 10 6. b. Werill. Olj.
VIII, I. aliisque. v. Panciroll. Tbeſ. Var. Læt. II, 139.
A le. Otto l. c.

§. XXV.
ii DOMITIVS VLPIANVS, Tyrius Syro-
hoenix, ſub Septimio Seuero ſcriniorum
magiſter, ſub Alexandro Praefectus Praetorio
uI. fuitg), interemtus a militibus. Nulli ſectae ſe
mancipauit r). Plurimos libros fcripfit 4), e
quibus in Digeſtis excerpta funt. In quibus
ſaepe a Papiniano paullo iniquius diſſentire?),
ſcribendi genus autem latinum traxiſſe aliquid

NINVSS
en Putatur ex ratione loquendi Phoenicia. Per-
I. peram u): quamquam oratio latina, qua vti-
„ro. tur, vè tum tempora erant, valde a vetere
lter. elegantia remota eſt.
nſli⸗ 4) Zoſim. I, II. .
) v. Maſcou. de Sect. VIII, 7, 2. [De vita eius v. Ber-
ri NM. trand. et Grotius quaeque ad horum ſcripta notauit
9 von Schulting. in Iurispr. Anteiuſt.]
9 5) quorum fragmenta in Digeſtis v. ap. Wieling. Iu-
ſadum rispr. Reſtit. p. 26 I. ſd.
tempo. 1) Otto Papinian. c. 8. §. 13.
2) vt demonſtrat Dukerus de Lartinit. vet. ICt. p. 322. et
392. de eius ſtilo omnino conf. Bynkershoek. Ohj. VIII, 15.
et Un. §. XXVI.
. . . . . .
1 d, Iam libros Vlpiani trademus. Scripfſit Li-

bros V. de Adulteriis, Libros IV. de Appellatio-
Hh 3 nibis,

4) Fiag-

486 Lib. WI. Cap. I. De lurisprudentia noua

nibus, Libros VI. de Cenſibus, Libros X. Diſpu-
tationum, Libros LXXXIII. ad Edictum ſ. ad
Edicum Praetoris, Libros II. ad Edildlum Ae-
dilium Curulium, Libros VI. Fideicommiſſo-
rum, Libros II. Iaſtitutionum, Libros ad Le-
gem Aeliam Ssentiam, Libros XX. ad Leges ſiue
Legem Iuliam et Papiam, Libros III. de Offi-
cio Conſulis, Libros X. de Officio Proconſulis ),
Librum de Officio Quaeſtoris ſingularem y),
Libros VI. Opinionum z), Libros X. Pandecta-
rum a), Libros VII. Regularum, Libros II. Re-
ſponſorum *) Libros Ll. ad babinum b), fiue
ad Maſurium babinum.

) In ſeptimo eorum librorum Reſeripta Impp. contra
Chriſtianos eum collegiſſe tradit Lactant. Inſt. Diu. V,
15. v. Cuiac. Obſ. X, 34. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. XII.
p. 69. Bynkersbhoek. de Rel. Peregr. Diſ-. I p. 241. Olj. V,
2 2. Khulting. Diſj. pro Reſeriet Liupp. p. m. 17 I. 79.
̈) vitioſe itaque eſt inſcriptio L. 2. D. de iurisd. vt patet e
L. 1. D. de of-. Quaeſt. v. Gronou. Emendat. Pand. p. m. 77.
2) in quibus ille conſilia prudentiae, ſiue cautiones, vti Mo-
deſtinus in libro Heurematicorum tradidit v. Noodt.
Comm. Dig. tit. de procurut. Exemplum eſt in L. 11. D.
de alien. iud. mut. Errat vero Iac. Gothofred. ad L. 61. D.
de R. l. p. m. 259. qui putat L. Iaud. 61. non eſſe veteris
illius Vlpiani, ſed alicuius poſterioris Vlpiani, aeui Con-
ſtantinianei: congeſtas autem eſſe in cos libros Opi-

niones, hoc eſt, virornm pudentum placita, reſponſa, ſen-

tentias maxime illuſtres: vtrumque perperam.
4) v. Ind. Pand. Florent. L. 2. D. de loc. et itin. publ.
praeſcribitur Vppianus Lib. XL. Digeſtorum. Sed ibi ſeri-
bendum eſt Iulianus, quia nullos Digeſtorum libros ſerip-
ſit Vlpianus. v. A. Auguſt. de nom. propr. Pand. p. 65. 4. La-
Sitt. Eſ. Ind. Leg. VI, 6. Gronou. Emend. Pand. dn
Nullæe

ſ

Tluf
cio
li⸗
Fula,
On
40
4) v
tio
Di⸗
ſer
8

die
Cian

oſa

Diſpu.
nſ. ad
m A.
mmiſ-
60 L.
Gerſie
406

ſle,

4

ven g)
Anddk..
VII M.
, ue

Pp. contra

. Da. V,

Cu. c. XMI.

1. /4.

m.

tn u.
Led ibiſel .

ibrosſeih⸗
Gelr.

. 5 71.
Nullt⸗

1,.

vt atet e
I N.77.
hes,Tti ⸗ .
7. Wott.
4I. b. D.
eſſe vetetls
nenixn
ſbros (.
ſporlaſen⸗

ab Hadriano veque ad Conſtantinum M. 497

Nullae ex Pandeéctis Vlpiani in Digeſtis Iuſtiniani reli.
quiae ſunt.
*] Reſponſa interpretatus eſt Cuiac. T. III. opp.]
*h Lamprid Elag. c. 16. memorat Sabinum Conſiadlarem, ad
quem libros Vlvianus ſeripſerit. Sed nulla in rebus vete-
ribus, contra ipſos veteres ſcriptores, his auétoribus fides
eſt. Itaque non Sabino dedicati, ſed ad Maſurii Sabini
libros Iuris Ciuilis illuſtrandos ſcripti ſunt. v. Cuiac.
Obſ. VII, 2.
F. XXVII.
Scripſit porro Libros X. Protribunalium,
ſiue potius de omnibue Tribundlibus, vt hic
liber vbique in Digeſtis adpellatur c), Libros
ſengulares Excuſationum, de Oficio Conſula-
rium, de Oficio Curatoris reipublicae, de Off-
cio Praefecti Vigilum, de Officio Praefecti Vr-
bi, de Oficio Praetoris Tutelaris, Librum ſin-
gularem Pandectarum d), Regularum, de
Sponſalibus; Notas denique ad Ariſtonem,
ad Marcellum, ad Papinianum.

c) v. Gronou. de Emend. Pand. p. 76. Ceterum quae ra-
tio horum librorum fuerit v. Cuiac. Obſ. VII, 23.
)Ex hoe ſunt L. 24. D. de reb. cred. et L. 34. de liber. cauſ-
Quare cum ex libris X. Pandeitarum nullae in Iuſtiniani
Digeſtis reliqniae ſint, emendandum Ind. Eor. Pand
ſcribendumque aνανντε Sα„οο τι putat Grotius. Sed v.
Scbulting. Iurispr. Anteiuſt. g. 550.

§. XXVIII.

Ex Vlpiani ſingulari libro e«) Regularum ho-
die tituli XXIX. fuperſunt, ſeruati ex Alari-
ciano Breuiario, in quod illati fuerant iuſſu re-
Hh 4 gis

488 Lib. III. Cap. II. De Iurisprudentia noua

gis Viſigothorum Alarici. Primus edidit Io.
Sichardus, poſt Io. Lilius, quem auctorem
plerique ſecuti ſunt editores, qui poſt eum
acceſſerunt. Optima editio eſt A. Schultingii
in lurisprudentia Anteiuſtinianea, qui duo
alia aliunde fragmenta addidit. Ceterum hi
tituli ſtudioſis iuris antiqui, vt ad interpreta-
tionem et illuſtrationem iuris Iuſtinianei in-
primis vberes, valde commendandi ſunt.
e) v. Khulring. ad Vpian. fr. init. in Iurispr. Anteiuſt.
p. 560.

Hic commemorandum eſt fragmentum, ex

DOSITHEI Grammatici Exercitationibus
Graecis ineditis, de iuris ſpeciebus et manu-
miſſionibus, quod laudari ſolet ſub nomine ve-
teris Iri. Auétorem eſſe ipſum Vlpianum,

non abhorret †). Doſitheus, aequalis ipſius

Vlpiani, quippe ſe ſcribere narrat Apro ert
Maximo Conſulibus, id graece vertit ex Lati-
nis Vlpiani: vnde poſtea latine neſcio quis
(ipſum Doſitheum fuiſſe, non alienum eſt cre-
dere) reddidit. Quam latinam, non ſane ſatis
elegantem, interpretationem eruit Claudius
Puteanus, et cum Cuiacio communicauit g):
qui primus edidit ſubiectam Codici Theodo-
ſiano h): denuo deinde vulgauit P. Pithoeus?)
cum animaduerſionibus: quem alii ſecuti

ſunt, et nouiſſime Schultingius ½), adiectis
cum

Inpe
andre
ei in

is 9)
miql

45 H.

cum
e g
thias
Ptis 4
Cuiac
in Joc
tegriu
corru

fagn
poni

9) Cu
6)
) lub
in 4.
) in
5Ia
rnum

Knn

IV

tumi
Qam

detur

4

it lo.
lorem
eum
huingii
i duo
um hi
prett
lei in⸗
t.
Ateiuſt.

,eX
Oonibus

ne.

ninene-
ignum,
iplus
49r,H 6
Li-

eſt cr ·
neſatis
udins

uitg):
heodo⸗

hoens! . .
detur p). Ceterum omnes fere ICtos libro-

ſecuti

CUIHe

ab Hadriano vique ad Conftantinum M. 489

cum Pithoei, tum ſuis animaduerſionibus.
Sed graecus textus tamen latuit: donec Mat-
thias Roeuerus nuper 1) illum ex libris ſcri-
ptis accuratioribus et integrioribus, quam
Cuiacianus fuit, cum notis et emendationibus
in lucem edidit. Quo auctore longe jam in-
tegrius, quam antea, etſi non ab omni labe et
corruptela vacuum, redditum eſt nobis id
fragmentum;: elegantiori iurisprudentiae
non inutile. —
F) v. Roeuer. V. C. praef.
2) Cuiac. Obſ. XVII, 20.
) Anno 1560.
¹) ſub finem Collazionis Legis Moſ. et Rom. Lutet. 1573.
X) in Iurieprud. Anteiuſt.
1) Lugd. Bat. 1739. 8. ex Codd. MSS. Leidenſibus, quo-

rum vno, eoque octo fere ſaeeulorum, iam vſus fuerat

Salmaſius, qui de Mod. Vſur. ſaepe illum librum laudat.
§. XxXX.

IVLIVSPAVLLVS, Seueri et Caracallae
Imperatorum conſiliarius, et poſtea ſub Alex-
andro Praefectus Praetorio fuit m). Summam
ei iurisprudentiae laudem ac fere principa-
tum ipſa tribuit antiquitas; neque immerito:
quamuis et, propter ſubtilitatem, obſcurita-
tis n), et, propter prauum ſtudium carpendi,
iniquitatis arguatur . Medium ſecutus vi-

rum, a ſe ſcriptorum, multitudine ſuperauit.
Hh 5 m) Lam-

490 Lib. II. Cap. II. De lurisprudentia noua

m) Lamprid. Alexandr. c. 26.

n) Duaren. ad L. 132. D. de V. & defendit tamen eum ab
hoc crimine Bynkersboek. Exerc. ad L. Lecta c. 13. p. 85.

⁶) Balduin. Iurispr. Mucian. p. 299. P. Faber ad L. 145.
D. de R. I. Maſcou de Sect. VIII, 8. 2. p. 144. Otee Pa-
pin. p. 294. Neque tamen ſatis certum eſt, quod de
Vlpiani et Paulli aemulatione dicitur. v. Rynkershoek. ad
L. Lecta p. 39.
2) v. Maſcon. de Sect. VIII, 8, 2.

§F. XXXI.

Eius autem hi libri ad poſteritatis notitiam
peruenerunt, ſiue delibati, ſiue laudati in Di-
geſtis ): Libri tres de Adulteriis, Libri XXIII.
Preuium ſiue Breuis Edicti r), Libri II. de Cen-
ſibus, Libri III. Decretorum 5), Libri LXXX.
ad Edictum, ſiue ad Edidum Praetoris, Libri
ad Ediälum Aedilium Curulium, LEibri Epito-
marum ſiue Epitomatorum Alfeni Digeſto-
um?), Libri tres Fideicommiſorum, Libri II.
Inſtitutionum, Libri II. de Iure Fiſci, Libri
gres ad L. Aeliam Sentiam, Libri II. ad Leęgem
Iuliam, vel Iuniam, Libri Xad Leges, Iuliam
et Papiam, Libri III. Manualium u), Libri
IV. ad Neratium, Libri II. de Officio Procon-
Julis, Libri XVIII. ad Plautium ), Epitomas
Labeonis wendαονα.ο⁵⅞. L

9) Fragmenta in Digeſtis v. ap. Wieling. Iurigprux.
Reſtit. p. 158. ſq.
*) de quorum ratione et indole v. Heinecc. Hiſt. Edict.
p. 26. J. in Opuſe.

*) de

num
ular

un,
Ente

cunt
len,
lelliu
Ai⸗
Adui
liber

(pti

Viru
(/i

cduiti

41
de h⸗
Men
dtem
fum

0

n elnlab

3B.

L. 14.

Otte E.
quod de
riboek, ad

totitiam
iin Di⸗
XXII.
ℳαν˙
L[XNX.
, libri
ni Hin-
Diake
Lihrill.
z, litni

9 Lihn
Procon-

Hitmu

t .

9) de

Hadriano vaque ad Conſtantinum M. 491

5) de quibus v. Cuiac. Ohf. II, 26. Merill. Ohj. II, 26.
Bynkershoek. Exere. L. Lecta. c. I. Schulring. Iurispr.
Anteiuſt. g. 211. S
2) de his v. Bynkersboek. Ob/. VIII, I.
u) ad quos libros Differentiarum edidit Merillius Pariſ.
1638. 8.
x) qui quales fuerint, docet Bynkersbock. Ob/. II, 18.
„y) v. Bynkersboek. Ohſ. III, 6. & 12.

§F. XXXII.

Scripſit porro Libros XXVI. Quacſtio-
num z), Libros VII. Regularum, Librum ſin-
gularem Regularum, Libros XXIII. Reſponſo-
rum, Libros ad sabinum XVI. a) Libros VI.
Sententiarum ſiue Factorum b), qui etiam di-
cuntur Libri Imperialium Stntentiaram in
cognitionibus prolatarum, Libros IV. ad Vi-
tellium c); Libros ſingulares plurimos, de

Ackionibus, de Concurrentibus Actionibus, de

Adulteriis, de Appellationibus, de Articulis

ILAn liberalis cauſae, de Cognitionibus, de Con-

„Iiliam
9 . . . . .7
virum et vxorem, de Dotis repetitione, de Ex-

ceptione Formularum, de Donationibus inter

cuſationibus Tutorum, de Extraordinariis Co-
gnitionibus, de Tuacitis Fideicommiſis, de For-

ma teſtamenti, de Gradibus et Affnibus d),

de moßhcioſo Teſtamento, de Iuſtructo et Inſtru-
mento, de Iuterceſſionibus feminarum, de de-

ptemuiralibus iudiciis e), de Iure Codicillo-
rum, de Iure Fiſci, de Iure Libellorum, de

lure

492 Lib. II. Cap. Il. De Iurisprudentia noua

Iure Patronatus, de Iure Patronatus, quod
z Lepe Iua et Papia venit f), de Iure Lingu-
lari, de Iuris et facti ignorantia.
2) De eorum indole v. Bynkersbock. Exerc. ad L. Lecta
c. I. H. 3.
4) v. Gronou. Emend. Paud. p. 77. Scbulting. Iurispr.
Anteiuſt. p. 208.
⁵⁶) Hi quomodo diuerſi fuerint a libris rribus Decreto-
rum, disquirit Schulting. in Iuriſt. Anteiuſt. p. 211.
2) v. A. Auguſtin. Emend. I, 6. Sed Gifan. Lectur. Al-
torf. p. 929. putat fuiſſe notas ad Sabini libros ad Vi-
rellium.
d) v. Cuiac. Obſ. VI, 40.
e) ita inſcribitur omnibus locis: ſed legendum haud
dubie de Cenzumuiralibus iudiciis. v. I. F. Gronou. Objſ.
IV, 2.

Fy hi duo libri mihi videntur vnum corpus eſſe: quam-

uis in ind. Flor. diſtinguantur ac ſegregentur. [Ce-
terum Reſponſorum libros interpretatus eſt Cuiac. T.

III. opp.]
§. XXXIII.

Reliquit porro Libros ſingulares ad Legem
Cinciam, ad Legem Fuſiam Caniniam g), de
Legibus h), de Eegitimis hereditatibus, de Li-
berali cauſa, de Libertatibus dandis, Vodena-
giæ an Municipalem i), de Officio Aſeſſorum,
de Officio Conſulis, de Officio Praefecti Vigi-
dum, de Oficio Praefecti Vrbi, de Officio rae-
toris Tutelaris, ad Orationem Diui Antonint

et Commodi e&), ad Orationem Diui eueri,

de Poenis militum, de Poenis omnium Legum,

de

5R

boe

heri
Cutoni
Ktun
ACtun/

lionun/

enti

,1
nou⸗
I. Lede
. lurupe
DecreN.
211.

Adr. 4
10s ad N.

dum haud.
ronon. 0 ½

ſe: am.

ntur, e. “
Cin, T.

.

4d Laen
9) D
0, Li
irunj 4
V.
en Vrur-
Antonimi
. uen,
, LAN
4

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum . 493

de Poenis paganorum, de Portionibus, quae li-
beris damnatorum conceduntur, ad Regulam
Catonianam, de ſecundis Tabulis, de tis, ad
SWCtum Libontanum, ſeu Claudianum, ad
Stum Orphitiunum, ad Ttum Silanianum,
ad &tum Tertullianum, ad tum Tmpil-
lianum, ad Utum Velleianum l), de Teſta-
mentis m).

g) In indice Flor. memoratur liber ſungularie ad Legem
Velleiamn, omiſſo hoc: quare hunc ei ſubſtituendum
cenſet Gronou. Emend. Pand. p. 7 8. cum praeſertim in
Digeſtis ex hoc fragmenta extent, ex illo nulla.

b) hic liber in Ind. Flor. relatus eſt ab aliena manu:
adeoque valde dubius, cum praeſertim nihil ex eo in
Pandecte relatum extet. v. Gronou. de Emend. Pand.
p. 80. qui etiam dubitat de duobus proximis libris, de le-
gitimis hbereditatibus, et de donationibus inter virum er
vxorem.
i) In Ind. Flor. vno verſiculo ponuntur pro vno libro.
Tuurellus autem vt diuerſos poſuit. Gronou. vero ne
Emend. Pand p. 78. putat ſuſpectum vtrumque, tam-
quam ab aliena manu profectum, cum praeſertim in
Digeſtis nihil ex illis relatum reperiatur.

k) Hic liber in Ind. Flor. omiſius eſt: contra vero re-
fertur liber ſing. ad Orationem D. Marci. Quare cum ex
illo in Digeſtis L. 60. D. de R. N. excerpta fit, ex
hoc nihil, vnus idemque eſſe videtur. In L. 20. D. de
R. N. praeſcribitur Paulli liber ſing. ad- Orationem D.
Seueri Commodi. Sed cum Seuerus et Commodus colle-
gae non fuerint, recte corrigendam inſcriptionem pu-
tant viri docti: ad Orationem D. Marci et Commodi. v.
Wieling. Ind. Alph. ICrt. in Iurispr. Reſtit. p. LXXXVIII.

) Forte hi libri ſingulares ad diuerſa iſta SCta ſunt ti-
tuli libri de &Ctis. v. quae dixi in Traiano p. 148.

m) Forte

494 Lib. III. Cap. II. De lurisprudentia nouæ

m) Forte hie liber non diuerſus eſt a libro de forma teſta-
menti, e quo extat L. 89. D. de Legat. III. vt putat
Conradi ad Ind. Florenz. ICror. p. 166.

§F. XXXIV.
lIam ?AVLLVsS, vt acutiſſimi ingenii ac
ſubtiliſſima diſciplinae cognitione erat, pluri-
ma aliorum ICtorum ſcripta Notis ſuis qaſtiga-
Uit. Notas quidem ſcripſit ad lulianum, ad
Papinianum, et ad aeuolam.

K. XXXV.
In omnibus autem Paulli ſcriptis maxime
memorabiles ſunt libri V. Sententidrum Re-
ceptarum, ad filium ſcriptin), qui hodie ex-
tant; non illi quidem ſinceri, nec ab inter-
polatione vacui, ſed ita, vti eos cum interpre-
tatione Gothica interpolatos, atque ad ſui
temporis vſum adcommodatos, in Breuiari-
um Legum referri juſſerat Alaricus Rex Vifſi-
othorum. Eos, vna cum reliquiis Codicis
Theodoſiani, Gregoriani, Hermogeniani-
que, et Caii, Vlpinianique, primus in lucem
reuocauit . Sichardus in Germania; poſtea
Almaricus Bouchardus vna cum Caio, in Gal-
lia: deinde lo. Tilius et Ranconnetus; poſt
hos lac. Cuiacius pleniores et emendatiores
cum adnotationibus edidit oο): inde Conr.
Rittersbuſius 5†), cum nouis acceſſionibus:
poſtremo omnium adcuratiſſime illuſtratos

ac perpolitos 4. &bultingius 4). Ceterum

Vtilick

juris

illuſtr⸗

1) not
koqe
) à.
plen
hac:
„ N.

) lu

1) v.
mmugf

ls

STRJ

ſeript
Chorit
rioru
lur
ue

)I.
de o
1) v.
1) de
rm
lenie

Ein

NVs,

1os

u teſtt.
It putat 8

enii ac
plun.
Alligr.

um, add

maxime
mn Le-
ddie ex⸗
b iner⸗
nterpre⸗
e 40 fui
Preuiati⸗
ex Vil
Codicis
genimi.
n lucem
Poſten
in Ca..
u; pott
datiores
ge Conr.
ſonibus:
luſratos
Cerum
ruli.

ab Hadriano veque ad Conſtantinum M. 495

vtiliſſimi ſunt hi libri, tum ad cognitionem
iuris antiqui 7), tum ad interpretationem,
illuſtrationemque iuris Iuſtinianei.
n) non confundendi cnm libris aliis Sententiarum ſiue
Factorum v. Nchulting. Iurispr. Anteiuſt. p. 21 1. ſq4.

0) A. 1558. primum; deinde 1566. ſed vberrimos ac
pleniffimos a. 1586. Pariſ. et Geneu. quamquam, de
hac editione quae monet, v. Nordkerk. Disquiſ. de
Leg. Petron. p. 100.
p Norimb. 1594. 8. de Editionibus Paulli Sententiarum
v. Schulting. Praef. Iurispr. Anteiuſi. p. 17. Jq4.
4) Iurisprud. Anteiuſtin.

) v. I. Gothofred. Manual. Iur. p. 5o. et Conr. Rittershbuſ.
praef. ad Edit. Paull. in Iarisprud. Anteiuſt. p. 196. ſc.
F. XXXVI.
Iisdem temporibus fere «) floruit cCALLI-
STRATVS, de quo nihil aliud conſtat, niſi
ſcripta in Digeſtis relata: veluti libri ſex de
Cognitionibus t), libri VI. Edidorum Monito-
riorum u), libi tres Inſtitutionum, Libri IV.
de lure Fiſci, ſiue de Iure ſiſci et populi, deni-
que Libri II. Quaeſtionum.

5) L. 2 D. d iur. Mſe. L. 38. D de Leg. L. 3. F. k. .
de off. Procur. Caeſ.
2) v. Wieling. Iurispr. Reſt. p. 20. ſcj.
u) de quibus v. Heinecc. Hiſt. Edicét. p. 26. cf. Briſſon. de
Form. lib. III. p. 277. Ceterum de Calliſtrato ſcripfſit
Ienichen

§. XXXVII.
Eiusdem aetatis eſt x) A LIVS MARC IA=

NVS, qui in diſciplina iuris neutrius ſectae
placi

406 Lib. MI. Cap. II. De luriprudentia noua

placitis addictus fuiſſe putatur y). Scripſit
z) de Appellationibus libros II, TLibros

XVI Inſtitutionum a), Libros V. Regula-
rum, Libros II. Publicorum, Libros ſingulares

de Delatoribus, ad Mypotherari iam formulam,

ad Ctum Turpillianum, Notas ad Papiniani
libros de Adulteriis b).

X) v. L. I1I. J. 3. 4. de muner. er honor. L. 4. C. ne de ſtat. R
Aaf. cf. Gotio/ red. de Cenotaph. p. 130. T. III. e. Ort.

„) Orto Papinian. c. 13. H. 9.
2) v. Wieling, Iurisbi. Riſtit. p. 112.
4) de quorum ratione vid. Norakerk V. C. Obſ. c. II.
p. 4. qc. Pragmenta autem horum librorum in ordi-
nem r. edegit Hemecc. Opuſi. Poſt. p. 588.

à) de quibus v. Otto Pepinian. c. 13. §. 6. e [Vi-

tam hia as [Cti perſecutus eſt ſi ngulari ditſertattone
3 Oelrichs V. C.] .

g. XXXVIII.

FLORENTINVS eadem tempora attigiſſe

videtur: qui Qibros XII. Inſtitutionum ſcri.

pſit c), magna elegantia.
c) Fragmenta v. ap. Wieling. Iurispr. Reſtit. p

[Car. Fr. Walcbius V. C. ſeripſit Comm. de Phii&

pbia Florentini. Ien. 1754. 4.]
5§F. XXXIX.

Neque ad aliam aetarem referendus eſt LI-
CINIVS RVFINVS: qui edidit libros Regau-

larum XII J). Ceterum eum auctorem
Collationibus Legum Moſ. et Rom. ſtatuunt 7
ed falſè ).

ru

u/

iure

M man
4) eft

eb Hacdriano vigut ad Conſtantinum M. 497

mu
Scrioſt 4) eſt tamen ex libro XIII. L. 34. de ve iud. Ceterum
cktoik fragmenta v. ap. Wieling. Iurispr. Reſt. p. 245y5.
libret e) Cuiac. Obſ. VII, 2. aliique.
Neeulr. ) v. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c.7. Iac. Gothofr. Manuatl.
Iur. c. 2. J. 10. p. m. 54. et Prolegom. Cod. Teod.
ngulares cap. III. cf. Schulring. ad Collat. Leg. Moſ. er Rom. init.
rmulen, in Iurispr. Anteiuſt. p, 727.
AEFE MILIVS MACER eorundem tempo-
rum eſt g), non confundendus cum eiusdem
nominis Poëta, Auguſteae aetatis ). Scri-
pſit ?7) Libros II. de Appellationibus, Libros
II. de Re Militeri, ſine Militarium, totidem
de Officio Praeſidis, et Publicorum, et Emos &v,;,

6 . ſ. ad Legem viceſimae hbereditatium ).
ilſertatione . 3

. 1 leſu.
. Te0.

„&. I.

m inordi-

g) v. L. I. D. ſi pendent. appell. cf. Panciroll. Var. Lect.
„) de quo v. Broekbuſ. ad Tibull. II, 6. ui ſcripſit Og ½
4 4
„ 1 ρναα
attigile ¹) Pragmenta v. ap. Wieling. Iurispr. Reſt. p. 96. 44.
n ſcti. I x) Vulgo inſcribuntur ad Legem Viceſimam: ſed perpe-
1 ruam ex vitioſis Digeſtorum locis, v., ſupra LZib. III.
cap. I. Se ct. II. J. 5. Ceterum fragmenta hortan libro-
“ 4 rum interpretatus eſt Fr. Ramos del Manzane Comm.
Pliſ ad Leg. Iul. er Pap. Popp. I, 8. 744.
aur N. HERENNIVS MODESTINVS poſtremo
le memorandus eſt. Is fuit diſcipulus VIpia-
u Ne ni !), et praeceptor Maximini iunioris in
uCioren iure ciuili m): [Ctus multae aequitatis, hu-
Auum½ manitatis, et prudentiae. Edidit ) Libros IX.
l1i Dißfferen-
Ge . W

498 Lib. I. Cap. II. De lurivprudentia noua

Differentiarum o), Excuſationum p) Libros
VI. graece, Libros X. Regularum 5), Libros

XIX. Reſponſorum *), Libros XII. Pandecda-

ru m, Libros 1V. de Poenis, Libros ſngulares
de Caſibus enucleatis 4g), Heurematicorum r),
de hofficioſo Teſtamento, de Legatis et Fidei-
commiſſis, de Manumihonibus, de Araeſeri-
ptionibus, de Ritu Nuptiarum, de Teſtamen-
tis, de Dotis Differentia, Notas ad Q. Mu-
cium 5).
1) L. 20. D. de furt.
m) Capitolin. Maxim. iun. c. I. Ceterum de eo v. Brenc-
mann. Comm. de Heuremat. Modeſtin. c. I. J. 18. Orio
V. C. praef. L. I. Tbeſ. Iur. Ciu. p. 16.
n) Fragmenta v. ap. Wieling. Iurispr. Reſt. p. 120. ſ4
0°) de quibus v. Noozt de form. emendandi dol. mal. c. XII.
p) Horum librorum fragmenta, a vulgari interprete ne-
que diligenter neque eleganter ſatis verſa, denuo melius
et elegantius conuertit A. Auguſtinus libro ſingulari
ad Modeſtinum de Excuſationibus, et animaduerſionibus
eruditis illuſtrauit.
[*) Interpretatus eft Cuiac. T. III. Opp.]
7) de eo eſt. Lo. Forentis. Riuini, Viri III. Diſſeriatio
y) Sic enim adpellandus, non liber de Heurematicis ſeu
ree Eucnαανιαι, quamuis vulgo ſic inſcribatur,
etiam in Ind. Florent. Egregio commentario fragmenta
huius libri expoſnit H. Brencmannus. Schilterus etiam
illuſtrauit fing. libello, ſed pragmatice fere tantum.]
Ceterum de huius libri inſtituto v. Cuiac. Obſ. XII. 32.
Merill. Olſ. VII, 34. Brencmann. l. c. c. I.
5) Saltem XXI. libri ad QͤMucium fuiſſe videntur. Ce-
terum Modeſtini Regularum fragmentum ex libro IX. zi-
rzulo de bonis libertorum et de teſtamentis vnicum, extra
Pandectas Iuſtiniani ſeruatum, ſupereſt: quod primus
edidit P. Pithoeus ſub finem Collationis Legis Moſaicae et
Rom. nouiſſime Iurisprudentiae Anteiuſtinianeae inſeruit
Schultingius. §. XLII.

N0 Hau

Poſt
Mtem

dem ad

1deo
dus 1)
oracul⸗
fuerun
ti iuris
compo
Goriran

certein
excolu

condit
ſangui
opifcl
dins, e⸗
de nec
plinne
fnerit,
¹) M
4) M.
*) hae

Cer
rum ſ.
ucti⸗
inper
zniue

4 Non

Line
librg
Annlce.
ularex
rum f),
et ide.
rolſiti.
onmen.

R.

9 V. Nriu⸗
16. 0n0

mal.c.AII.
erprete ne⸗
epro meltus

,o ,ngulori
uerlionibus

Diſerteri⸗
motici ſell
inſcribatur,
d fraglenta
terus etiam
re täntumn.

NeN 11

E
gentur. Ce
lbrolN.t
icum, extts
uo Primis

Mie 1 .

neoe juſeruit

ab Hadriano vsque ad Conſiantinum M. 499

§. XI-II.
Poſt Modeſtinum vsque ad Conſtantini
M. tempora nullus ICtus inuenitur, qui qui-
dem ad poſteros aliquo numero fuerit: vt
adeo recte dixiſſe videatur Iac. Gothofre-
dus 7), in Modeſtino obmutuiſſe ICtorum

oracula. Nam etſi multi haud dubie ICti

fuerunt, qui aut docerent et Romae et Bery-
ti iurisprudentiam, aut exercerent formulis
componendis: tamen nullam magnopere au-
toritatem et dignitatem habuerunt: neque
certe iuris ciuilis diſciplinam ſcribendis libris
excoluerunt. Atque etiam homines infimae
conditionis, libertini, externi, non Romani
ſanguinis, iurisprudentiam, veluti aliquod
opificium, exercuerunt ½), quos rabulas po-
tius, et leguleios, quam ICtos, diceres. In-
de neceſſe fuit, vt miſera ipfſius Iuris diſci-
plinae eſſet facies. Cuius rei quae cauſa
fuerit, initio huius capitis æ) diximus.

2) Manual. Iur. p. m. I4.
u2) Mamertin. Panegyr. X, c. 20.
) hac Sect. H. I.

§. XIIII.
Ceterum, vt exempla iuris ciuilis, per ICto-
rum ſententias, accedente diſputatione fori,
aucti adferam, interpretatione SCti Hadriano
imperante facti ), regula compoſita eſt, in
vniuerſalibus iudiciis rem ſuccedere in locum
H Ii 2 pretii

500 Lib. III. I.Cp. I. De lurisprudentia noua

pretii 2): et cautione Muciana a Ctis ad Le-

gem Papiam Poppaeam SCtumque adcom-

modata, exorta eſt Lex Iulia ielte, de qua “

ſupra 4).

) L. 20. 5§. 6. D. a. gered. petit.
2) L. 20. H. 10. de hered. petit.
a) v. Zach. Richteri V. C. Diſſ. de Lege Iulia M ehle,
me praeſida dekenſa.

3§. XI IV.

Cum mentionem fecerimus eorum, qui
Romae aut Beryti docerent ius ciuile: non
alienum erit, hoc loco dicere, et de ratione
iuris docendi, et de ſcholis luris ciuilis Ro-
mana, ac Berytenſi 1. Docendi igitur ratio his
têmporibus ab Hadriano inde videtur eius-
modi fuiſſe, primum, vt Romae quidem pu-
blicis in locis, veluti porticibus, traderent
praecepta iuris ciuilis “); deinde vt eam ob
cauſam horum temporum ICtitot Inſtitutio-
nes, veluti legitimae ſcientiae elementa, ede-
rent, quibus explicandis interpretandisque
auditores erudirent. Atque inde etiam his
temporibus Profeſſores Iuris reperimus c):
qui tamen neque publica ſalaria acciperent,
neque etiam ab auditoribus exigere Poſ-
ſent d).
19) Gell N. A. XX, I. Ceterum hic conferenda eſt B. Con-
radi oratio de holae iuris cinilis Romanae fatis,
ſubiunéta Eiſenbardi V. C. Inſtitutionibus Hi Roriae Iu-
ris Luerariae.

5

*) L. 1
4)L.

Cu

fere o
rone

ne, ſel
ribus .

kspruc

propte
Ceſſaria

tradita
CNO

beryn

Quel

Wodun

²) The
uut.

cbiut

Mele ,

Im, gi

e: non
tione

lis Ro.

tto his
Ur eins⸗
lem pu⸗
derent
eamn ob⸗
Pituti
ty elk⸗
ndisque
am is

inns.

iperenh,

eſt Cn⸗
un finis⸗
Nerite lu⸗

ab Hadriano vsque ad Conſtantinum M. 5Sol

c) L. I. §. 4. D. de extraord. cogu.
4d) L. I. 9. 4. laud. cf. Rynkersboek. Obſ. VI, 3.

§. XLV.

Cum vero in prouincias imperii Romani

fere omnium artium Hberalium diſciplinae,
non exemplo ſolum Romanorum et imitatio-
ne, ſed etiam priuilegiis Princigum Profefſo-
ribus conceſſis, incitatae, ſe effudiflent: iu-
risprudentia Romana quoque ipſa, quippe
propter iuris Romani ampliſſimum vſum ne-
ceſſaria, in prouincias ſimul quaſi enauigauit,
traditaque eſt ab aliquibus profeſſoribus. Sae-
culo autem tertio quaſi ſedem ac domicilium
Beryti in Phoenicia cepiſſe videbatur e).
Quae ſchola ſaeculis ſequentibus mirum in
modum celebrata.

e) Thaumaturg. Orat. paneg. in Originem. p. 196. ed Mo-
gunt. Ceterum de hac ſchola videndi ſunt lo. Srau-
cbius de Beryto, et Haſaus de Berytenſ, Acanemin.

1Ii 3 CAPVT

5oa Lib. II. Cap. II. De Iuricpudentia noua

ðs

C A . III.
DE

IVRIS. eRVDENTIA
NO VA
CONSTANTIN O M.

VSQVE AD

THEODOSIVM IVN.

SECTIO I
De Statu Publico.

am ingredimur noua imperii Romani rei-
que publicae tempora, quibus ſtatus pu-
blicus mirum in modum immutatus eſt.
Nam CONSTANTINVS M. primus Impera-
tor Chriſtianus, cum, anno ChriſtiCCCXXV,
ſolus imperium adeptus eſſet, in eo elabora-
uit, vt eam imperio formam deſcriberet, quae
eſſet aptiſſima rationibus ſuis. Atque pro-
fecto religio Chriſtiana, quam profeſſus erat,

nouas leges, nouamque quandam formam vi-
debatur poſtulare. Primum igitur omnium

ſedem

Cn
ſeden,

denu
nom

nppel
Romm

end

rii c
Cont

a Conſtantino M. veque ad Theodoſium Iun. 503

ſedem imperii Byzantium in Thracia, a ſe
denuo ad ſimilitudinem Romae conditam, et
nomine Romaé nouae, Conſtantinopolimque,
appellatam, tranſtulit, ſiue metu, ſiue odio
Romanorum: quod inſtitutum valde repre-
hendit Zoſimus a). Inde quaſi duplex impe-
rii caput extitit, alterum Roma in Occidente,
Conſtantinopolis in Oriente alterum: quae
veluti diuiſum orbem terrarum haberent.
Qua de cauſa Senatus quoque et magiſtratus
fere iidem, qui Romae, huic nouae Romae?)
dati ſunt, ſiue a Conſtantino ipſo, ſiue paullo
poſt, exceptis Conſulibus. Nam Conſules
cum tantum duo eſſe poſſent, in iis inita haec
ratio eſt, vt vnus Romae, alter Conſtantino-
oli eſſet, ſiue vt vnus in Oriente, alter in Oc-
cidente faſces teneret: vnde variae, in Con-
ſulibus notandis, poſt haec tempora formu-
lae, ortae ſunt: tamquam haec: Conſule hoc

vel illo, et qui nunciatus erit C).
a) Zoſim. II, 40. Fundamenta autem huius vrbis nouae
jacta ſunt anno Chr. 325. perfecta et dedicata eſt a.
333. de quo v. Pagi ad a. Chr. 324.
) Probabilius eſt, factum id iam a Conſtantino eſſe:
quamuis Zoſim. III, 11. Iuliano id tribuat. v. Valeſ. ad
Amm. Marc. XXII, 9.
4) hanc formulam explicat LPagius Dig. Hypat. P. III.
c. I. §. §.

9. II.
Quemadmodum vero magnam in ſede con-
ſtituenda mutationem fecit Conſtantinus: ita
I1i 4 quoque

So4 Lit. MI. Cap. II. De luricprudentia noua

quoque in ipſa adminiſtrandi imperii ratione

multum innouauit. Nam primum totum im-
perium in quatuor Praefecturas Praetoria-

2d5 A), Orientis, IIIyrici, Galliarum, et ltaliae,

diuiſit, ſubiectis cuique certis prouinciarum
dioeceſibus e); ac ſingulis Prafecturis ſin-
gulos Praefectos Praetorio praepoſuit. Ipfis
vero Praefectis, imperio militari ademto, ſo⸗
lummodo poteſtatem ciuilis imperii, eamque
liberam, et kins ſii prouocatione, attribuit †).
Poteſtatem vero militarem dedit Magiſtris
Militum, a ſe creatis: quorum alii Eyuitum,
alii Peditum Magiſtri eſſent. In quo quidem

inſtituto, etſi valde reprehenditur g), caute
ſuae ſecuritati proſpexiſſe videtur. Praefe-

ctorum enim Praetorio poteſtas ante ipſum
tanta erat, vt ipſis Imperatoribus periculoſa
atque timenda eſſer, propterea, quod ſum-
mam et in re militari, et in ciuilibus negotiis,
poteſtatem habebant; quae iam diuifa ac ſe-
iuncta, valde imbecilla fiebat. Atque haec
diſtractio ciuilis et militaris poteſtatis etiam
Aaliis peritis rerumpublicarum conditoribus
placuit ), prudenti ſane conſilio. In ipfis
quoque prouinciarum Rectoribus non dubi-
um eſt, quin multa immutauerit, cum id a ſcri-
B ptoribus diſerte tradatur: ſed ipfius muta-
tionis eonditio atque ratio non conſtat pro-

ptereas, quod veteres Conſtantini, Theodo-

ſii,

canken

ſii, aliort

inſtituta
ſtinxern

4) 290

e) Dioee
ſingula
litygel
14 K.
37. Ha
inprim
Aeer

glliuri

adeo hi
Pumt.

Aug. .
rio on
fuiſle
10Cont
ebant.
in com
Prueft,
4 Ru
tamen
dom.

amicig
Lipl
¹) veln
onenn.

oe Conſtantino M. vequs ad Theoaoſtum Iun. 505
one ſii, aliorumque Imperatorum in hoc genere
nin. inſtituta, quae plurima fuere, non ſatis di-
hrie⸗ ſtinxerunt.
alin,
run 4) Zeſim. II, 33.
ſi e) Dioeceſes ſingularum Praefecturarum, prouinciasque
lols ſingularum dioeceſium, expoſitas v. apud Fr. Wanbem.
.Po. Imtroduct. in Geograph. ſacr. p. m. 130. c/4. t apud
I. A. Fubric. in ſalutari Luce Euangelii. Pagi Crit. a. hr.
Inque 37. Haec autem partitio Praefecturarum et dioeceſinm
it inprimis neeeſſaria eſt ſcitu tum illis, qui in vtroque co=
4 dice explicando recte et ordine verſari volunt, tum his,
6 1 qui iuris eccleſiaſtici canonieique origines, ipſamque
tutn, adeo hiſtoriam eccleſiaſticam, accurate cogneſcere cu-
dem Piunt.
dte ,) v. P. Faber Semeſtr. I, I. et 2. et Guther. de ofſir. dom
gele⸗ Aug. II, I. . Ceterum eum antea Praefecti Praeto-
rio omnium expeditionum ac peregrinationum comites
pfum fniſſent, propter militaris rei poteſtatem; hoe inſtitu-
Uoſa toò Conſtantini, in comitatu principis non amplius eſſe ſo-
ſem. lebant. Nam etſi Petr. Faber Semeſtr. c. vnum ſemper
in comitatu fuiſſe ſtatuic Praefectum Praetorio, qui
lls, Praefe'ctus Praeſens inde dictus ſit, quod etiam defendit
c le- Ad. Rubenius in Comm. de vita Mallii Tbeodori p. m. 47.
nter tamen id ſatis certum eſſe non videtur. v. Guther. de Off.
hue dom. Aug. II, 5.
tl 2g Zoſim. II, 23. quem eleganter et erudite refellit Cl. et
btbbos amiciffimus lo. Andr. Diezius Diſj de forma imperii ad-
ils miniſtrandi a Conſtanzino M. ſupienter et recte mutata,
gubi⸗ Lipſ. 1752.
ſeri b*) veluti Cyro, v. Nenoph. (yrepoed. Lib. VE III. et Oe.
mote⸗ conom. c. IV. p. 21. edit. quae mea cura prodiit.
tpto⸗ 4
ſ. A Ii 5 §. III.

506 Lib. I. Cap. III. Delluriuprudentia noua

Muſtas n nouas dignitates, nouaque offficia,
excogitauit, eodem conſilio, quo olim Au-

guſtus, quo plures ſibi deuincire, aut retine-
re beneficiis poſſet. In his autem dignitati-

bus nouis haud dubie eminet Patriciatus ¹),
cui ſummum locum, ſecundum ab Imperato-
re ipſo, ſuperiorem ipſis Praefectis Praetorio,
dedit: qui adeo honor fuit tam excellens, vt
etiam Regibus expetendus videretur. Cete-
rum non abhorr et credere, hanc dignitatem
pretio redimi conſueuiſſe, eoque conſilio a
Conſtantino inuentam eſſe. Quae enim po-
teſtas cum hoc honore coniuncta fuerit, non
conſtat, quamuis poſtea interdum Patricios
in ſummis muneribus inueniamus, veluti Pa-
tricios Haliae, Occidentis. Dignitatem porro
Nobiliſzmatus inuenit &E), quam conſangui-
neis et propinquis ſuis daret. Inde Nubiliſß-

mi Pueri tam in veterum monumentorum

titulis, quam in legum ſubſcriptionibus, oc-
currunt. V

2) 2c, in. II, 40. 4 0 vide Gurber. de J. dom. Aug.

II, 19

Oſſci⸗ ſtem Palatina, et ciuilia quoque vel

auxit, vel intendit. In quibus ponendum eſſe

Qbecho em Palatii ducimus). Nam erſi i iam

ante

Velel

Conſtu

Auguſti
ſiatem i
Gus pla
cdeo i

men cu
Ppoſten

noncor

ci gert

tempor
nnde ſe
ſetunij

bus Wa

n ).

niſtran

ę henſi 1
cention

1 Loßen
. 200
) Zay
M„
1) de (
ſeſti y
) ie⸗
Maus 4

9 de gn

Nt 1
nge
5 1 n
Conſti
Diſer,

hein,
Au.
tine⸗
irat.
1r 1)
Auto⸗
otio,
s, Vt
Cete⸗
Nem
i0 4
po⸗
don⸗
tCt
ti Pe
pono
ngli.
iſ⸗.
torumm
1, .

n. A.

ve vel
n eſle
t im
Aulte

a Conſtantino M. vsque ad Theodoſium Iun. 507

ante Quaeſtores Principis fuerunt, ex inſtituto
Auguſti, tamen honorem Quaeſtoris et pote-
ſtatem ita auxit Conſtantinus Magnus, vt no-
uus plane eſſe videretur. Cetera noua officia
ab eo inducta, quamuis multa fuerint m), ta-
men cum diſcerni ſatis non poſſint ab iis, quae
poſtea acceſſerunt, ſilentio ſcriptorum hodie
non conſtant. Omnium vero eorum, qui offt-
cia gererent, quos Comites dicebant n2), eo
tempore tres ordines, veluti gradus o), fecit:
vnde ſequentibus temporibus, Comites primi,
ſecundi tertiique ordinis occurrunt: in qui-
bus maxime eminebant Comites Conſiſtori.
ni p). Haec eſt iſta mutatio in forma admi-
niſtrandi imperii a Conſtantino facta, repre-
henſa illa vehementer et a veteribus, et a re-
centioribus 9).

5 Zoſam. V, 32. cf. Ritter. V. C. ad Heinecc. Hiſt. Ius-
„200. Guiber. de Off. dom. Aug. II, 18.
) Zoſim. Ceterum hanc in rem cf. Balltuin. Conſtant.
M. pg. 83. L
n) de Comitum origine diſtincte egit et diligenter Er-
neſti V. CQ. Excurſ. XV. ad Suet. TLib. c. 46.
*) Euſeb. vit. Conſtant. M. IV, I. cf. Guther. de Off. do-
mus Aupg. I. vlt.
†) de quibus vide Salmaſ. ad Porr. Hadr. c. 18. ad
Trebell. Pollion. Macrian. c. 11. Iacob. Gothofr. Comment.
4ad L. vn. C. Tbh. de Com. Conſiſt. Ritter. V. C. ad Heinecc.
Hiſt. Iur. I, 280. LIo. Ellean. tract. ſing. de Comitibus
Conſi NRorianis in Meermann. Theſ. T. I. p. 335.)]
9) Zeſim. II, 40. Guther. de Offic. dom. Aug. I. ult. Sed
Conſtantinum de induſtria defendit Diezius laudata

Diſert.
§. V.

5o8 Lib. III. Cap. Ul. De Iurisprudentia noua
lam progredimur ad reliqua ipſius inſtituta.
Primum Indidtionis vſum introduxit, rem ad
temporis computationem ſalutarem r): vo-
luitque, tempora computari ſecundum trium
Quinquennalium ſpatia. Quod quamquam
ab eo iam a. Chr. CCCXII. inſtitutum eſt,
tamen, quia ei ſoli debetur, huc referre ma-
luimus. Follem quoque inſtituit, tributi ge-
nus, locçupletibus inprimis graue ). Eun-
dem Cbryſargyri porroò auctorem eſſe ſcri-
bit Zoſimus t). Id vectigal graue erat, a
negotiatoribus, omnibusque, qui aliquam
artem facerent, etiam a lenonibus, atque me-
retricibus per ſingula quinquennia ſoluen-
dum: adpellatur etiam luſtralis collatio, ſ.
aurum Iuſtrale u). Sublatum poſtea ab Ana-
ſtaſio Imperatore x).

) v. Scalig. Emendat. Temp. Lib. V, p. 5o I. Sed accura-
tius id docuit Pagius Diſſ. Hbp. P. II. c. 11. §. 20. p.
m. 103. 69

5⁵) Zeſim. II, 38. de quo tributo eſt Peaui erudita Diſ.

inſerta in Epiphamam de ponderibus et menſuris Com-
maentario. cf. Pagius ad a. Cbr. 330.
2) Zoſan. II, 38. quamquam multis, eam ob cauſam Zoſi-
mum arguentibus, id vectigal iam ante inſtitutum vide-
tur; quod ſane probabilius eſt. cam in rem v. Pegi-
um Crit. Bar. ada. Chr. 330. p. 126. T. I. Non inaque

abhorret animus credere, Conſtantinum circa exactie-
nem aliquid immiitauiſſe, ita, vt nouus auctor videri

eius poſſet.
u) de

cC

N)V.

1) de
0 7

Ce

Hum,
ellet

geret,
ſtucio
diliene
mano
ſanxiſl
fperl

deor
focere

etiamn
lueſtt.
ſemip
nicumn

000

²) gul
Epile
.
Mach

804

Ulta.
mad

rium

lnan

eh
mr-
tige.
Eun-
ſori
t,
Wam
ne.
luec-
9, ſ.

Ana-

Acclilta⸗
20
ia.

n ol·
I vide⸗
inaque
ndio⸗
Frideri

)be

adcConſtantino M. vique ad Theodoftum Ian. 509

u) de hoc tributo v. Jacob. Gothofr. Comment. ad L. I.
C. Th. de luaſtrali collatione, et Pagius Diſ. Hyg. P. II.
c. IV. g. 6. p. m. 12 5. ſjg.
x) Euagr. H. E. III, 39.
§. VI.

Ceterum hic adiiciendum eſt, Conſtanti-
num, cum religionem Chriſtianam profeſſus
eſſet, quo ſibi Chriſtianorum animos adiun-
geret, iisque contra aemulos vteretur, omni
ſtudio Chriſtianos complexum, leges, ad fſta-
biliendam confirmandamque in imperio Ro-
mano religionem Chriſtianam, permultas
ſanxiſſe. In quibus etiam cultum deorum,
ſuperſtitionemque veterem aboleri, templa
deorum euerti iuſſit: quamuis id Romae per-
ficere non potuerit, quae veteri ſuperſtitioni
etiamnum ſub Theodoſio M. vel maxime ad-
haeſit. Ad ſtudium Chriſtianae eccleſiae re-
ferri poteſt hoc, quod Concilium Oecume-
nicum Nicaeae conuocauit, anno Chr.
CCCXXV. „), eique ipſe praefuit 2).
„) v. Pagii. Crit. Baron. ad a. Chr. 325.
2) quod notandum eſt contra Pontificios, qui Romanum
Epiſcopum per legatos ſums praeſediſſe falſo iactant. v.

Sal. Ern. Cypriani Belebrung von dem Vrſorung und
Wachsthum des Papstbums.

b. VII.

Quamquam vero tam ſtudioſe Chriſtia-
nam eccleſiam fouit, tamen ipſius vita mores-
que

510 Lib. III. Cap. UI. De lurisprudentia none

que parum conuenientes fuerunt religionis
fanctiſſimae praeceptis. Omnibus enim fla-
gitiis atque ſceleribus turpiſſime inquinatus
eſt, parumque adeo decori religioni noſtrae
fuit. Neque vero, niſi moriens demum, Ni-
comediae baptiſmum recepit. In flagitiis

ipſius primum locum tenet caedes crudeliſſi-

ma filii Criſpi Caeſaris, et Fauſtae Vxoris,
quam diriſſimo mortis genere peremit. Mor-
tuus eſt a Chr. CCCXXXVII, poſtquam ſo-
lus imperaſſet annos XV, in vniuerſum au-
tem XXX, menſes IX. Succeſſores reliquit fi-
lios ſuos Conſtantinum, Conſtantem, et Con-
ſtantium, quos iam antea Caeſares creauerat,
diuiſis inter eos prouinciis imperii Romani.

§. VIII.
GONSTANTINVS, CONSTANS, et
CONSTANTIVS, cuma. Chr. CCCXXXVII.
Auguſti facti eſſent, ex voluntate patris impe-
rium ita diuiſum tenuerunt), vt primus Gal-
liam, Hiſpaniam, Britanniam, et Germaniam

obtineret; alter Africam, Iltaliam, Ilyricum,

et Graeciam, tertius denique Orientem to-
tum, ſed hac lege, vt Dalmatium Caeſarem,
atruelem, Conſtantium, patruum, et Hanni-
ballianum, Nobiliſimatus dignitate decoratos,

quodammodo conſortes haberet, quos Con-

ſtantius paullo poſt e medio ſuſtulit. Diui-

900

ſo an
ſtantit
exerc
1b en
nond
ſtans
bienn
Rhaer
tus et
penrt
proel⸗
di int
eſt C.a
Pnrun
raſſet
Impe
u
exerc
ſtanti
periit
ſimus
Atem
Ppraet
tor:

) o,

gitis
eliſſ.
ori,
Mor⸗
mſo.
mal⸗
it ſi
Don⸗
eret,
i.

et

Vl.
impe⸗
18 01.
aninm
ticun,
en 1
ſneln,
unni⸗
nnos,

Con⸗

a Conſtantino M. vsque ad Theodoſium lun. 5ir

ſio autem ipſa non diuturna fuit. Nam Con-
ſtantinus quidem, ſua ſorte non contentus,
exercitu comparato, Italiam inuaſit, fuſusque
ab exercitu Conſtantis, caeſusque periit:
nondum exacto anno imperii tertio. Con-
ſtans inde Galliam occupauit; quam cum
biennium tenuiſſet, Magnentii, qui tum in
Rhaetia exercitui praeerat, inſidiis interem-
tus eſt. Magnentius autem ab exercitu Im-
perator ſalutatus, paullo poſt a Conſtantio
proelio iuſto victus ac debellatus, manus ſi-
bi intulit. Quo facto ſolus rerum potitus
eſt Conſtantius: dixitque Caeſarem lIulianum
patruelem. Hic cum ſex annos vna impe-
raſſet, Luteriae Pariſiorum, fauore militari,
Imperatoris et Auguſti nomen adſumſit ?).
Qua de re cum, vindictam ſumturus, cum
exercitu aduerſus eum profectus eſſet Con-
ſtantius, in itinere febrim ardentem naétus,
periit, anno imperii XXV. Homo flagitioſiſ-
ſimus fuit, crudelis, ac perfidus; maxime
autem in cognatos ſuos ſaeuus, quos omnes
praeter lulianum interemit: Arianorum fau-
tor: recte ſentientibus infenſus.
a) Zoſim. II. 39. Haec diuiſio tenenda eſt, vt Codicis vtri-
usque leges recte intelligi poſſint, cognoſcique, quis au-

Gor alicuius legis ſit, id quod interpretationi maximam
lucem adfundit.

²³) Zeſm. III II.

§. IX.

5ia Lib. II. Cap. IIl. De lurisprudentia noua

§. IX.
IVLTANVS8, qui proptet deſertam c) re-
ligionem Chriſtianam Apoſtata vocatur,
mortuo Conſtantio anno Chr. CCCLXI,
ſolus imperium nactus, omni ſtudio opera-
que elaborauit, vt Chriſtianam religionem
adfligeret, veteremque deorum cultum, in-
termortuum paene, reſuſcitaret. Id autem

fraude et calliditate maxime adgreſſus eſt d).

Nam Ohriſtianos quidem ipſos interpretari
ſcriptores gentiles e), artesque liberales do-
cere, vetuit: quo Chriſtianorum liberis
neceſſe eſſet, ſcholas gentilium doctorum
frequentare, ſicque adeo fenſim, conſuetu-
dine cum iſtis contracta, adducerentur ad
paganam ſuperſtitionem: neque adeo di-
ſcere poſſent, quibus telis veterem ſuperſſti-
tionem petere, religionemque Chriſtianam
tueri poſſent: id, quod maxime ex ſcripto-
rum veterum libris a Chriſtianis fieri ſolebat.
Gentilibus autem rurſus permiſit liberum
ſuperſtitionis ſuae exercitium, et oraculis
auctoritatem reſtituit ſuam: quoque magis
Chriſtianos vexaret, poteſtatem ludaeis tem-
pli Hieroſolymitani reficiendi dedit: quod
tamen conſilium, diuina vi, caruit euentu.
Cum bellum contra Perſas faceret, ab hoſtibus
caeſus et interfectus eſt ) anno imperii alte-
ro. Ceterum ſi odium Chriſtianorum, vexa-
tionem-

Cnſ

tioner
ceps
Pbberal
tam fe
Wilita
) Au
Lihen⸗
per!
in 1
4) vV.
1I..

*) v.
5 A
tentie
Philo
tiſäim
Proe
ternn
Isan

Pto,
Blert

We
Prote
dus,:
Perate
lentun
omnin
Deſta .
Geinch
fichan
berſti

6

)r.
cur,
XIH
pert⸗
onem
, in⸗
lten
K0).
retari
do.
heris
rUER
gera
Ut 1d
d.
heſt⸗
Iunmmn
tio⸗
lebr.
erbn

aculs

ngs
tenn.
god
entu.
ſtibus
le⸗

Vexa.
onem⸗

a Conſtantino M. veque ad Theodoſium lIun. Siz

tionemque in eos inſtitutam, exceperis, prin-
ceps fuit laude digniſſimus: magno ingenio,
liberalium artium ſcientia inſigni, quam teſta-
tam fecit in ſcriptis ſuis: magna denique rei
militaris peritia. .
c) Auctor ei fuit Maximus, philoſophus Neoplatonieus,
Liban. Or. funebr. in Iulian. Eiurauit autem religionem
per Taurobolium, de quo ritu erudita eſt Diſſ. van Dalen
in Diſ. in Antiqu. et Marmor.
) v. Iulian. Ep. VI. VII. XXVI. XXXI. XLII. XLIII.
LI. LII.
e) v. Iulian. Ep. XLI.
F) Zoſim. III, 29. De eius morte variae auéctorum ſunt ſen-
tentiae: quas collegit Iacob. Gorbofr. ſingulari Diſſert.
Philoſtorgio adiecta. Ceterum in hanc rem locuple-
tiſſimus aucétor eſt Amm. Marcellin. XXV, 3. qui ipſe
proelio interfuit, morientemque vidit Iulianum, et ce-
terum ſeriptor, ab omni ſtudio partium remotiſſinus, eſt.
Is autem tradit, eum, vulnere letali ab haſta equeſtri acce-
pto, magno animo exſpiraſſe. [Vitam lIuliani ſcripſt
Blerterie, Francogallus, lingua vernacula.)

§. X.

Mortuo lIuliano, I0VANVS, Primicerius
protectorum domeſticorum nobili genere na-
tus, ab exercitu in iisdem caſtris factus eſt Im-
perator anno Chr. CCCLXIII. g). Is, turbu-
lentum imperii ſtatum correcturus, primum
omnium, pace cum Perſis, etſi non ſatis ho-
neſta, facta, bello Perſico finem impoſuit:
deinde religionem Chriſtianam, a luliano ad-
flictam, erigere et confirmare, contra vero ſu-
bPeriticionem veterem, a Iuliano reductam,
K k abolere

5i4 Lib. III. Cap. III. De lurisprudentia noua

abolere inſtituit. Sed ſeptimo poſt initum
imperium menſe veneno g) a cuſtodibus do-
meſticis ſublatus eſt b).

2g) v. Ritter. V. C. Proluſ. adit. Oljſ. I.
*5) Zoſim. III, 35.

§. XI.

Inde vALENTINIANVS, tribunus mili-
tum, a militibus Imperator factus eſt, a Chr.
CCCLXIV ½). Qui cum fratrem vALEN-
TEM in imperii conſortium recepifſet, diuiſo
imperio, Orientem fratri adminiſtrandum de-
dit, ſibi Occidentem recepit ½). Deinde ſibi
adſciuit collegam GRATIANVM, filium,
Auguſtumque fecit. Alemannos et Saxones
multis proeliis feliciter profligauit. Mortuus
eſt expeditione in Pannoniam ſuſcepta, e fe-
bri ardente, anno imperii duodecimo. Quo
facto VALENTINIANVS II, filius ipſius,
frater conſanguineus Gratiani, Auguſtus ad-
pellatus eſt. vALENSautem Arianorum hae-
reſin ſecutus, acerbiſſime in recte ſentientes
ſaeuiit, Edicto etiam contra eos publicato?).
Gothis, religionem Chriſtianam amplecti cu-

pientibus, miſit Arianum epiſcopum VIphi-

lam, qui eis praecepta religionis traderet. In
bello aduerſus Gothos et Alanos, magna igno-
minia accepta, vulneratus, cum in proximum
tugurium profugiſſet, igne iniecto, crematus

eſt.

VA
Aug⸗
1. C
belli⸗
intel
der
non
THH
tum,
ue
Occi
rebe
luude
ile
inter
etfic
ſtitun
Vale

94

tum

(do⸗

wil.
Cu.
IEN.
iniſ⸗
jge⸗
ſbi
um,
oes
tuus
ete.
o
lus,
ad⸗
ghae⸗
entes
1ol/
gicl⸗

Hi.

, In
gno⸗
wu3
natus

elt.

4 Conſtantino M. veque ad Theodoſtum Iun. 5l

eſt m). Ceterum princeps fuit multis vitiis,
atque flagitiis contaminatus.
i) Zoſim. III. ult.
k) v. L. 7. C. Tb. de metall.

1) id extat apud. Victor. Viütenſ.
) Zoſim. VI, 24.

§. XII.

Valente mortuo, iam GRATIANVS et
VALENTINIANVS II. in toto imperio ſoli erant
Auguſti, totumque adeo imperium tenebant
a. Chr. CCCLXXVIII. Cum vero, multis
bellis et ſeditionibus prementibus, Gratianus
intelligeret, a ſe ſolo, cum Valentinianus fra-
ter puer admodum eſſet, teneri imperium
non poſſe n), in ſocietatem imperii adſciuit
THEODOSIVM, nobili familia Hiſpana or-
tum, et laude militari inprimis inſignem; ei-
que Orientem totum permiſit, reſeruato ſibi
Occidente o;. Ac Gratianus quidem, multis
rebus egregie geſtis, et republica cum magna
laude adminiſtrata, cum ſe otio et quieti de-
diſſet, Lugduni a Maximo, Galliae praeſide,
interfectus eſt, a. imperii XVI. Religionem
et fidem Chriſtianam, a Patribus Nicaenis con-
ſtitutam, ſtudioſiſſime ſeruauit. Frater autem
Valentinianus, a matre erroribus Arianis im-
butus, recte ſentientes vehementer vexauit.
Denique a Maximo bello petitus, in Gallia,
cum deſidiae et inertiae deditus quinquenni-
Kk 2 um

516 Lib. III. Cap. II. De Iurisprudentia noua

um vixiſſet, Viennae ad Rhodanum, inſidiis
Arbogaſtis oppreſſus, et ſtrangulatus eſt, a.
imperii XVI. †R): Eugenius autem Imperator
adpellatus.
n2) Ammian. Marcell. XXXI. fin. Zeſim. IV, 24.
09) Zoſim. IV, 24.
5) Zeſim. IV, 54.

§. XIII.

Valentiniano igitur etiam extincto, TrHEo-
Dosivs, qui poſtea Magnus adpellatus eſt, im-
perium, quod iam XII. annos cum Gratiauo
et Valentiniano adminiſtrauerat, ſolus ſuſce-
pit, a. CCCXClII. In eo, dubium eſt, vtrum
maior prudentia, et rei militaris gloria, an
Pietas et religio, fuerit. Tanta cum laude ex
omni parte imperauit. Aduerſarios et impe-
rii aemulos, Maximum et Eugenium, ſupera-
tos, in poteſtatemque redactos, occidit 4).
Gothos ingentibus copiis imperium Roma-
num vaſtantes, multis proeliis profligatos, fr e-
git: totumque imperium otio et quieti reſti-
tuit r). Religionem autem tanto ſtudio am-
plexus eſt, vt, ſublatis veteris ſuperſtitionis et
hacreticorum reliquiis, veri Dei cultum vbi-
que reſtitueret. Romam, victo Eugenio, cum
veniſſet, oratione habita, Senatui, qui tum
prope vniuerſus ex gentilibus conſtabat, per-
ſuadere conatus eſt, vt religionem Chriſtia-
nam

4C,/

anm:
Victo
Ppitte

C
feiis
quoc
ennim
mume
Wor⸗
ſade
elle,
perat
uo
moch
tum
cit
riſin
claſt⸗
gliti
lnpe
los
rede⸗
0
rio

HlO⸗

wo
ce⸗
tun
n
jeex
npe⸗
dert⸗
19
ome
fte

a Conſtantino M. veque ad Theodoſtum Iun. 517

nam amplecteretur: et ſuſtulit ex Curia aram
Victoriae: qua occaſione Symmachus ſcripſit
Epiſtolam, vt eius reſtitutionem impetraret ).
4) Zoſim. IV, 46. 58.

r) Zoſim. IV, 24. ſcjq4.
5) Epiſtola eſt Symmach. ep. X, 54.

§. XIV.

Ceterum ab eo noua in magiſtratibus, of-
ficiis, ac dignitatibus, mutatio facta eſt ):
quod acerbe inſequitur Zoſimus. Quinque
enim Magiſtros militum fecit, auxitque etiam
numerum Praefedtorum alarum, Tribunorum,
aliorumque militibus praepoſitorum. Quo
facto, fiſcum principis graui onere preſſum
eſſe, ſcribit Zoſimus, reprehenſor vbique Im-
peratorum Chriſtianorum acerrimus. OMicia
quoque Palatina et ciuilia auxit mirum in
modum: omniumque dignitatum et officio-
rum certam in ordines ſuos deſcriptionem fe-
cit, vt alii eſtent Illuſtres, alii Spectabiles, Cla-
rigin alii, alii denique Perfecfittmi quae
claſſes diu 'permanfere: etſi interdum alia di-
gnitas alii ordini adſcripta eſt. Mortuus eſt
Imperator Theodoſius anno imperii XVI, fi-
Hosque ſuos, iam ante Auguſtos creatos, he-
redes imperii et conſortes hac lege reliquit,
vt Oriens Arcadio, Occidens cederet Hono-
rio: illique Rufinum, huic Stiliconem tuto-
K k 3 res

5I8 Lib. II. Cap. III. De Iurisprudentia noua

res dedit: quorum auétoritate et conſilio vte-
rentur in adminiſtranda republica 4).
2) Zeſm. IV, 27.
u) Zeſim. Iv, 57. er vltim.
§. XV.
ARCAPDIVsS igitur et HONORIVS, diuiſo
inter ſe imperio Romano, ſuccedunt patri, a.
Chr. CCCXCV. Ac ſub Arcadio quidem
graue fortunae imperii certamen fuit cumRu-
fino tutore Arcadii, et Gaina duce Gothico: ac
denique cum Eutropio eunucho, qui poſt Ru-
finum ſummas in aula tenebat: et denique
cum barbaris populis, imperium inuadenti-
bus. Rufinus quidem imperium tandem adfe-
ctauit, multaque miſcuit, etiam barbaris in-
ductis: cuius conſilii eum exitum habuit, vt,
cognita militibus iſta re, ante ipſius Imperato-
ris pedes trucidareturæ). Gaines, qui magnas
aduerſus Imperatorem copias comparauerat,
nauali proelio ſuperatus, et in fuga interfectus
eſt. Eundem exitum etiam Eutropius, propter
ſcelera, iure inuenit. Mortuus eſt Arcadius a.
XIII. imperii: princeps fuit minime ille qui-

dem malus, ſed nimis alienae poteſtatis), ni-

miumque confiſus aliorum conſiliis atque fi-
dei, multum damni fecit. Succeſſit ei filius
Theodoſius iunior: de quo ſequenti capite di-
cemus. Nec minoribus damnis et turbis con-
flictatus eſt Honorius. Nam primum cum Ra-
dagaiſo

gii
gui,
adden
oppre
deine
religt
iptos
adfin
rand.
4buti
mmg
dem
AUten
oblel
et
tant.
ſoro
ſoad
um e
MWar;
110,
eamm
ſais
Con
rand.
ciech
b H
mon
lecen

io
1,4.
dem
nRu.
:1e
Ru-
que
nti⸗

a Conſtantino M. vsque dd Theodoſßum Iun. 519

dagaiſo Gothorum duce negotium habuit:
ui, cum ingentes copias militum in Italiam
adduxiſſet, fame, rerumque omnium inopia,
oppreſſus, facile a Stilicone profligatus eſt?):
deinde cum Alarico a): quem exercitus illius
reliquiae regem creauerant: denique cum
ipfo Stilicone, omnium turbarum face: qui
adfinitate Honorii et nimia ſui fide, ad compa-
randam ſibi filioque ſuo ſummam poteſtatem,
abuti coeperat, ac omnium Alarici conſilio-
rum particeps eſſe arguebatur. Ac Stilico qui-
dem iuſſu imperatoris necatus eſt. Alaricus
autem vrbem Romam cepit, biennium fere
obſeſſam ): eamque victoria modeſte vſus eſt,
et conſtituto Attalo e) Imperatore, aliquot
tantum dies ibi moratus, Placidiam Honorii
ſororem, in vrbe captam, Ataulpho, genero-
ſo adoleſcenti, propinquo ſuo, in matrimoni-
um collocauit. Qui aliquanto poſt, mortuo
Alarico, rex creatus pacem fecit eum Hono-
rio, et in Hiſpaniam profectus, Vandalis, qui
eam prouinciam occupauerant, repreſſis, a
ſuis occiſus eſt. Qua re cognita, Honorius
Conſtantium, Galliae praeſidem, at recupe-
randam Hiſpaniam cum exercitu miſit: qui,
eciectis Vandalis, cum Placidiam recepiſſet,
ab Honorio in adfinitatem, accepta in matri-
monium Placidia, et in conſortium imperii
receptus: duobusque poſt annis vterque
Kk 4 mortuus

1

520 Lib. II. Cap. II. De lurisprudentia noua

mortuus eſt: cum Honorius imperauiſſet
annos XXX. Ceterum his duobus fratribus
imperantibus omnes veteris ſuperſtitionis re-
liquiae penitus oppreſſae, omnia deorum tem-
pla et fana in imperio Romano euerſa ſunt.
X) Zoßm. V, 7.
19) Zofin. V, 12.
2) Zoſim. V, 26.
a) Zolün. V, 29.
b) Zoſim. VI, 6.
2*) Zeſim. VI, 7. V. Rubenii Diſſ. de vita Mallii Theodori.

C. XVI.

Ceterum quamuis his temporibus Impera-
tores diuiſis imperii partibus imperauerint,
tamen vnum adhuc imperium Romanum
ſemper manſit, Imperatoresque, qui vna tam
in Oriente quam in Occidente imperabant,
collegae fuerunt. Quare etiam ſinguli Conſti-
tutionibus, a fe editis, collegarum ſuorum
nomina praeſcribere ſoliti fuerunt: quamuis
conſtitutiones ſuae cuiusque parti prouinci-
isque tantum ferrentur. Neque enim, quae ab
vno conſtitutio edebatur, eadem quoque ad
alterius prouincias pertinebat: niſi forte ea
quoque ad Collegam mitſſa ac perlata eſſet, vt,
ſi ei videretur, ſuis quoque prouinciis eam
publicaret. Quod factum eſſe ſcimus ab his,
qui concordi animo rempublicam capeſſie-
runt.

F. XVII.

C

ci
gum,
gitar
velut
conſt
tation
eſt.
den
prope
rator
gle
ve,
arn
num
9
duo
ligi
4 d
aud
et

he f⸗
oen

6044

niſſet
kibus
s te⸗
tenn⸗
unt.

geder:.

era⸗
lint,
mum
1utanm
bant,
Ouſti⸗
Orutn
muis
cinci⸗
Uae ab⸗
neisd
rte ea
et N,
Deann
b his,
peſte⸗

yl.

« Conſtantino M. vequead Theodoſium lIun. 521

§H. XVII.
Scire autem intereſt ad intelligentiam le-
gum, quis earum auctor fuerir. Id intelli-
gitur partim ex adiecto nomine magiſtratus,
veluti Praefecti Praetorio, ad quem data eſt
conſtitutio, partim ex ſubſcriptione, ac no-
tatione loci, vnde emiſſa, aut quo publicata
eſt. Atque huius rei cauſſa neceſſe eſt, ſcire
adcurate, quas quisque Imperator prouincias
proprie tenuerit: vbi ſedes cuiusque Impe-
ratoris quolibet tempore fuerit: quos deni-
que quisque Praefectos Praetorio, Comites-

ue, habuerit. Quam in rem lectio Commen-

tarii Gothofrediani ad codicem Theodoſia-
num optima eſt diſciplina.
[*) Vnum autem Imperatorem poſt diniſionem Imperii,
duobus tribusue praeſcriptis Impp. auéctorem eſſe, in-
ligitur ex L. I. C. de frum. vrb. CPol. lib. XI. verbis:
a diuo pietatis meae: e quibus patet, Theodoſium iun.

auctorem eſſe, inprimis cum data ſit CPol. quamuis
et Honorii nomen praeferat.

8SECT. II
De Conſtitutionibus Principum.

§. 1.

Pretermiſſe SCtis ſiue Orationibus Princi-

pum, quae his temporibus vel plane nul-
lae factae, vel tamen, vt iam ſuperiori capite
oſtenſum eſt, Conſtitutionum ad Senatum
Kk 5§ miſſarum

522 Lib. . Cap. II. De luricprudentia noua

miſſarum numero habendae ſunt: ad inſignio-
res Imperatorum Conſtitutiones tradendas
ſtatim proficiſcbimr.
CONSTANTINI M. quidem Conſtitutio-
nes magnam partem eo pertinuerunt, vt, ſu-
perſtitione vetere abolita, religionem Chri-
ſtianam per totum imperium Romanum ma-
gis confirmaret. Cuius generis haec ſunt
EDICTA: primum vt liceret per vltimas vo-
Iuntates ecclehis, quantum quisque vellet, re-
linquere a): Conſtitutio de die dominica b):
et de gladiatoribus tollendis c).
2) L. I. C. de §. §. Ecchk.
) L. 3. C. de feriis.
WD) L. vn. C. de gladiat. Pertinebat tamen haec Conſti-
tutio tantum ad Orientem, vt dotet Iacob. Gotbofr.
Comment. Cod. Theod. ad L. 1. de gladiat. L. V. p.
4385. cf. Pag. Crir. Baron. ad a. Chr. 104. Rirrer. V.
C. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 35 44.
Edictis etiam cauit: vt in ſacroſanctis eccle-
iſis manumiſi iuſtam libertatem haberent d):
et ne parentes liberos ſuos, propter egeſtatem,
niſe ſanguinolentos, venderent e): quam le-
gem ferre, inopia aerarii ſui coactus fuifſe vi-
detur. Nam antea, ne propter egeſtatem libe-
ri a parentibus vel necarentur, vel venderen.
tur, conſtituerat, egenis parentibus alimenta
ex aerario praeberi ). Porro conſtituit: ne
quis

4 (n’

lit
retg).

Ae 4

porro

lorum

praech

prinis

nique
genni
ne, li
tacean

Di

coXs

mio.
ldas

utio.
t ſo.
Chr.
1ne-
ſunt
W.
r.

Conki.
tboft.

r. V.

lllr
1t0):
Gten
m E⸗
ſevi⸗

libe⸗

eren·
nenta
: Ne
nit

a Conſtantino M. vsque ad Theodoſium lIun. 523

quis conſtante matrimonio concubinam habe-
ret g): item ne ob debita fiſcalia ſerui boues-
que aratores pignori caperentur h) ſanxit
porro, vt SCtum, derebus minorum vel pupil-
lorum ſine decreto non alienandis, etiam ad
praedia vrbana aliasque etiam res mobiles, in-
primis pretioſas, pertineret ). Primus de-
nique permiſit iis, qui ex concubina liberos
genuiſſent, ducta in matrimonium concubi-
na, liberos eos legitimos efficere ½): vt alias
taceamus Conſtitutiones, quorum magna co-

pia eſt in vtroque codice ).
4) L. vn. Cod. Tbeod. de manumiſ. in eccl. L. 1. et 2. C.
Iuſt. de bis qui in §. &. eccleſiis. Sozom. H. E. I, 9. cf.
Iac. Got hofr. ad L. vn. C. Tbh. laud. T. I. p. 355.
e) L. 2. C. de patr. qui lib. diſtr.
f) L. 1. er 2. C. Tb. de aliment. quae inopes parentes ex
publico petere debent. v. Bynkersboek. Exerc. de iure oc-
cid. lib. c. VIII. p. 150. in Opuſc. T. II.
g) L. vn. C. de concubin.
) L. 7. C. quae res pign. obl. poſſ. v. Iac. Gotbhofr.
Comm. Cod. Ib. TI. I. p. 260. ed. Ritter. V. C.
¹) L. 22. C. de adm. tut. cf. Iac. Gotbofr. ad Cod. Tbeod. T. I.

p. 369.
k) L. I. C. Tb. de natur. lib.
0) Leges Conſtantini M. explicauit Fr. Balduinus in li-
bello egregio, qui inſcribitur: Conſtantinus M. quocum
tamen iungendus eſt Iac. Gothofr. in Comm. ad Cod.
Tbeod. Non enim ſatis diligenter in omnibus Conſtan-
tini Legibus verſatus eſt Balduinus.

§FF. IV.
Filii Conſtantini M. coNSTANTINVS,
CONSTANS, et CONSTANTINVS; in ſuis
l quis

524 Lib. III. Cap. WI. De Iurisprudentia noua

quisque prouinciis multas leges et conſtitu-

tiones promulgarunt, quae ad ceteras partes
non pertinerent. Non enim concordi animo
fuerunt. In hoc vno inſtituto, vt religionem
Chriſtianam fouerent et firmarent, et contra
gentilem ſuperſtitionem abolerent, eandem
viam ſecuti ſunt m). Conſtantis quidem de
abolenda ſuperſtitione duae leges ſunt in Codi-
ce Theodoſiano n): quarum poſteriore ta-
men parci templis extra murum iubet. Con-
ſtantius autem legibus templa claudi iuſſit, et
ſacrificia, cultumque ſimulacrorum denuo ve:
tuit oο). Atque ab eo tempore, fere nuſpiam,
niſi in agris ſiue pagis, ſuperſtitio vetus ſuper-
fuiſſe; atque inde nomen paganorum p) ce-
piſſe gentiles putantur. Multa porro conſtitu-
ta ſunt, in ciuilibus, quibus ius ciuile ad maio-
rem ſimplicitatem reduceretur, et ad reli-
gionis Chriſtianae praecepta conformaretur.
Quo inprimis pertinet Conſtitutio Conſtan-
tu, qua formulariam iurisprudentiam abroga-
nit g). Ceteras Conſtitutiones praeterimus.
m) v. Gorhofr. Comm. àd L. 3. C. Tb. de pagan. p. 298.
T. V. ed. KRitzeri.
2) L. 2. et 3. C. Th. de pagan.
⁶) L. 4. §5. 7. C. Tb. eod.
) v. Gotbofr. Paratit. C. Th. de pagan.
9) L. I. de form. et impetrat. alt. Eam enim Con-

ſantio tribuendam eſſe docet Gothefr. Comm. ad L.
ulr. Cod. Tb. de ſtud. liberal. vrb. Rom. I. V. p. 230.

§. V.

Cd

IwII
Conſti
perſtir
preme
rum et
tiones
d rel
tionib
gbe p⸗
„) v.

tari 4

tutior
habuit
fſtucdio

) Jun
er e

u

ſttu.

Artes
nimo
onem
ontra
ndem
em d.
te ta⸗
Con.
, er
ve:

am,

aper⸗
e.
nſtiru⸗
maio ·
Ateli
Nterur,

nſtan.

lbrege:
rimus.

5. 10.

m Con⸗

4 Conſtantino M. vsque ad Theodoſium lun. 525

IVLIANI, Apoſtatae, vero multae fuerunt
Conſtitutiones ad reſtituendam veterem ſu-

perſtitionem, Chriſtianamque religionem

premendam, comparatae r): quo magis mi-
rum eſt, etiam aliquas huiusmodi Conſtitu-

tiones in Codicem eſſe relatas. In ceteris,

ad religionem non ſpectantibus, Conſtitu-

tionibus, magnam prudentiam aequfatemn.

que probauit.

„ v ſupra b. Libro et Cup. Sect. J. H. 9. [hic memo-

rari debet Bletterie Hiſtoire de 1Euper eur Julien.]
6. VI.

1OVIANIpaucae quidem fuerunt Conſti-

tutiones *), quippe breue tantum imperium
habuit: inprimis tamen Chriſtianae religionis

ſtudio flagrauit.

½) Sunt tamen duae in Codice veluti L. §. C. de Epiſs,
er Cler. L. 2. de erogat. mil. et annon. Lib. X

§. VII.
Qui eum exceperunt, VALENTINIANVS

et vALENS, non minus Chriſtianam religio-

nem tueri et ornare Conſtitutionibus ſuis

contenderunt: Valens tamen Arianam ſe-
ctam potiſſimum complexus eſt ¹), infeſtus

orthodoxis.

1) lo. Antioch. Excerpt. Fiſ. . 847. Hocrat. H. E.
IV, 3. Sozom. H. E. VI, 36.
§. VIII.

526 Lib. III. Cap. III. De lurisprudentia noua
H. VIII.

GRATIANVS, VALENTINIANVS IVN.
et THRODOSIVS iisdem veſtigiis inſtiterunt.
In Gratiani conſtitutionibus non praetermit-
tenda eſt ea, qua cauit, vt damnatis vitae ſpa-
tium XNNX dies prorogaretur u). Theodo-
ſius autem inprimis in eo elaborauit, vt ſub-
tilitates atque ambages iuris antiqui penitus
tolleret, omninoque cum rempublicam, tum
eccleſiam, optimis legibus et inſtitutis orna-
ret x). Eius Conſtitutio de nuptiis conſobri-
norum ) memorabilis eſt.

u) L. 20. C. Iuſt. L. 13. C. Tb. de poen. Eam legem a
Theodoſio M. latam ſcribit Theodoret. V, 18. occaſione
caedis Theſſalonicenſis. At ſubſcriptio et inſcriptio
oſtendit, eam deberi Gratiano: et tempore caedis Theſ-

ſalonicenſis iam ſeptem annos defunctus erat Gratianus.

Itaque quidquid dicat Gothofred. Comm. Cod. Tb. ad
L. laud. p. 33 I. Jd. quo legem Gratiano abroget, et
vindicet Theodoſio, nullam vim habet. Ac profecto, ſi
Theodoreto fides habenda, quae ei derogari non poteſt,
dicendum eſt, Theodoſium, occaſione caedis Theſſa-
lonicenſis admonitum ab Ambroſio, legem a Gratiano
in occidente latam, repetiiſſe, et in oriente quoque
valere iuſſiſſe. v Pagi. Crit. Bar. ad a. Chr. 390 qui ta-
men ipſe eam Valentiniano Iun. tribuit: quia ad eum
Italia pertinuerit. Sed v. Tillemont. Hiſt. Imp. TI. V.
P. I. D. 399.
*) Socrat. H. E. V, 18. Cuins adeo leges dignae eſſent, quas
enarraret Interpres aliquis non inferior Balduino; qui
ſingularem iis de legibus commentarium promiſerat.
9) quae laudatur in L. vn. C. Tb. ſi nupt. ex reſer. pꝑet. iĩpſa
hodie non extat. Laudat etiam Ambroſius ep. ad Patern.
Auguſtin. de Ciu. Dei XV, 16. quae deinde ab Arcadio
Honorioque, et ſequentibus, varie correcta mutataue eſt.
Omnem

Con/

Omn
lurſ.

tis ſu

Ean
nox.
Vtilich
meme
dioner

Hpiſe

Del

a eſt
lcob⸗
Petite
mp
Nam
Hon
rius e

Slua
²) In
4) JN
5) tn
labo
dici⸗
Can.
mih
rum
3) I.
4) I.
ad
d. m.
9
l

10

IVN.
runt.
rimir-
ſhe.
odo⸗
tſub.
itus
tumm
orna-

ſ.

gem à
Aone
ſcriguo
Thel⸗
atianus.
Th. 4d
oget, et
lelo,i
nporek,
Thele.
ratiano
guoclie
0 g ta⸗
ad eumn

211

ent guus
1; gut
Uſerat.
et. ip
1 Poter.
Areadio
ale el
Omnetin

« Conſtantino M. vséque ad Theodoſium lun. 527

Omnem huius iuris progreſſum vid. in Reizii V. C. Ex-
curſ. X. ad Theoph. p. I I 84. ſq4. vbi Excerpta ſunt ex mul-
tis ſuper ea re hominum doctorum diſputationibus.

. IX.
Eandem ſectam Tean ſunt ARCADIVS, et
HONORIVS, quorum leges ſaluberrimas et
vtiliſſimas ſeruat vterque Codex: quas omnes
memorare non eſt neceſſe. Aliquas Conſtitu-
tiones non alienum erit memorare: veluti de
Epiſcopali iudicio, ſiue potius de Epiſcoporum

delidis et poenis, quae Honorio ſuppoſita, edi-

ta eſt primum a Sirmondo 2), deinde etiam a
Iacobo Gothofredo a) cum commentario re-
petita, fraudisque conuicta à), tamquam ab
impoſtore ex aliis duabus legibus compoſita.
Nam de delictis Epiſcoporum extat genuina
Honorii Lex in Codice vtroque c). Hono-
rius etiam aurum tironicum conſtituit 1): et

gladiatores in Occidente penitus ſuſtulit e).
2) In Append. Cod. Tbeod.
a) Subiecta Codicis Theod. T. VI.
*) tneri eam, et a Gothofredi, vt ait, calumniis liberare
laborauit Le Gendre ICtus Franco-Gallus de epiſcopali iu-
dicio, quem commentarium T. IV. Theſj. Iur. Cin. ert
Can. inſeruit Meermannus V. C. Sed huius ICti rationes
mihi non videntur vim Gothofredianorum argumento-
rum infirmare, quamuis magno ille conatu elaborauit.
c) L. 14. Cod. Iaſt. de Epiſi. et Cler. et L. 35. Cod. Tl.
de Epiſe.

4) L. 7. C. Tl. qui a praeb. tiron. de quo v. rewech.

ad Veget. p. 27. er A. Ruben. Diſſ. de Mallio Theodoro
p. m. 40.
e) Tbeodoret. V, 26. vid. Pagi Crit. Ber. ad a. Chr.
onerii et Theodofii Reſeriptum de Pelagianis eſt ap.
Baron.

528 Lib. III. Cap. IIl. De Iuricprudentia noua

Baron. Annal. ad a. Chr. 420. ſed emendatius e Cod.
edidit Salmaſ. Euchariſt. de Suburbic. reg. er eccleſ. p.
288. . Eſt autem ſolius Honorii proprie, vt ex
ſubſeriptione intelligitur. Idem tamen eodem exem-
plo Theodoſius etiam ad Praef. orientis miſit, edi-
Gtis promulgandum. v. Jalmaſ- l. c. qui eam ob cauſam p.
29 1. edictum quatuor Praef. Praet. e Cod. MSt. exhibet.]

SECT. III
De Edictis Magiſtratuum.

§. I.
Perore⸗ atque Aediles his temporibus nul-
la Edicta propoſuiſſe videntur, qui adſtri-
cti Edicto Perpetuo ius redderent, paruamque
adeo poteſtatem haberent. At praefectos
Praetorio, Praefectosque vrbi, Edicta pro-
mulgaſſe nunc quidem frequentius, maiori-
que auctoritate, reperimus. Nam etſi antea
id quoque factum eſt, rariustamen fuiſſe vi-
detur. Neque vero id mirandum eſt, cum his
temporibus Praefectorum quidem Praetorio
poteſtas in ciuilibus, in ſuis cuiusque dioe-
ceſibus, ſumma eſſet ), Praefecti autem Vrbi
ſummum prope imperium, omnemque pote-
ſtatem in Vrbe, tenerent. Neque vero ſolum
Conſtitutiones Principum, ad ſe miſſas, hi
magiſtratus publicabant: cuius rei multa ex-
empla extant ): ſed etiam ſua ſponte, ſi quid

e republica eſſe videretur, edicebant.
a) L. 2. C. de Off. Praef. Praet. Orient. er Ulyr.
5) v. Heinecc. Hiſt. Editt, p. 52. in Opuſt. Poſtum. [cf.
Saimaſ. Eucharit. de ſuburbic, region. P. 293.
§. II.

C

Ac
Ga E
bantu
bann
cus a
ſunt:
bantu

*) N.

)N
Un

ſunt
4
4) (u

dr
Goce
Apro
Chr.
Uunt

aben

0ℳ

Cod.
G,.
Nt ex
exem⸗
eli.
am .
hibet.

.

a Conſtantino M. vique ad Thedofium lun. 529

Ac Praefectorum quidem Praetorio Edi-
cta Formae, vbwο, Vel roτs Yeααο adpella-
bantur c), quae non ſolum vim legum habe-
bant 4), ſed etiam colligi in codices, non ſe-
cus ac Conſtitutiones Imperatorum, coepta

ſunt: qui Codices Eragvrd, nomine dice-
bantur e).

c) Nouell. CL-XV. L. 16. C. de iudiciis.

) Nam inter Iuſtiniani Nouellas centeſima er guinqua-
geſima Fexra, et tres inſequentes, evixol à οαο νιο ατο,
ſunt: vti docent et rubricae et Cuiac. ad Nou. CLXV.
er ſ9. et A. Auguſtin, Paratitl. Nouell. extr.

¹) Cuas, Oℳ, VI, 10

S. I.

Praefectos Vrbi his temporibus ediviſſe,
docent Exempla duo Edictorum L. Turcii
Aproniani, Praefecti Vrbi ſub Conſtantio a.
Chr. CCCXXXIX. f), quae hodie ex-
tant O.

f) v. Almeloveen. Faſt. Conſul. p. z06. Murat. Anecdor.
T. I.
g) Gruter. Inſer. p. DCCXLVII, 6 7. Explicauit ea
Car. Gothofredus minlleru; V. C. amiciſſimusque, du-

abus doctiſſimis commentationibus, et Heinecc. Hiſt.
KEdict. I, 5. p. 60. ſq4. Oouſt. Paſtun.

LI 3HCTIO

5330 Lib. III. Cup. III. De lurisprudentia nonuu
SECGT. IV
De Iure Cinuili
6e.
De auctoritate Prudentum
G ipſisque
Iur econſ/ultis.

Cm poſt Alexandrum Iurisconſultorum
auctoritati et dignitati, vt ſupra oſten-
dimus, multum deceſſerit, et flos fere omnis
exaruerit, renaſci tamen quodammodo et
effloreſcere rurſus coepit ſub Conſtantino M.
Certe iis temporibus ICti aliqui extiterunt,
qui, quamuis non aequarent ſuperiorum au-
Gtoritatem et doctrinam, ſcriptis tamen ſuis
nomen ad poſteros inuenerunt, iurique ciui-
li non parum adiumenti et ornamenti, vt tum
erant tempora, attulerunt. Praeterea ab iis-
dem têmporibus Schola Iuris Ciuilis Bery-
tenſis dignitatem et auctoritatem tenuit ſuam,
ac ICtos etiam, praeclaro quaſi foetu, pro-
tulit. Ceterum his rurſus temporibus ſal-
tem ius reſpondendi ab Imperatoribus peti
conſueuiſſe, patet exemplolnnocentii ICti a).

*) Eunap. in vit, Cbryſanthi p. 286.

—

§. II.

lu
ſene
G01

Cor

NVS
Hern
Con
tibus
Coch
pern
Gee
tione
e
1dpe
9)1

obti
ilo
et i
Pera
cibr

Ate
doc

1

orum
ſten⸗
mnis
do er
no M.
rund,
n au:
n lus
eciii
t tum
4b is⸗
bery-
ſuan,
„ M.
1s ſtl
8 eti
Cui.

, Conſtantino M. vaque ad Theodaßium Iun. 631

1 §. . II. 4 3
Iam ICtos pſos his temporibus claros per.
ſequemur. In quibus eminuerunt duo, GRE-
GORIVS, ſiue GBEGORIANVsS aliquis, au-

ctor Cocdlcis Gregoriani, et HERMOGENIA-

NVS, cum aliorum librorum, tum Codicis
Hermagenian aucétor. Vtrumque autem ſub

Conſtantino M. vel ſaltem filiis eius imperan-

tibus, vixiſſe, patet primum inde, quod in
Codice Wrocue tantum Conſtituciones Im-
peratorum Conſtantino M. priorum colle-
ctae ?), tum de Hermogeniano, quod mery-
tionem facit Praefectorum Praetorio pote-
ſtate iuris dicendi libera, et ſine Imperatorum
adpellatione, praeditorum c).

b) Nulla enim inde proferri poteſt Conſtitutio Con-
ſtantini, aut Imperatoris alius poſt Conſtantinum M.

) Ve le Gardoſed- Prolegom. Cod. Theod. c. I.

. dI. §. III.
. Prwtro usffinam Codice ſic tenendum
eſt, priuato ſtudio a duobus ICtis factos eſſe:
obtinuiſſe tamen, haud dubie Imperatorum
ipſorum conſenfu, aucétoritatem in foro 4),
et iudiciis, ita, vt ex iis Conſtitutiones Im-
Peratorum ab aduocatis . litigatoribus iudi-
cibusque, iuris et perſequendi et dicendi cau-
ſa, proferrentur, ſiue adlegarentur. Cauſa
autem compilationum iſtarum varie editur a
doctis hominibus. Plerique dicunt, colle-

LI a2 Ctores

5S3e. Lib. II. Cup. III. De Iuriprudentin nona

Gores auctoresue fuiſſe homines gentiles,
qui, ne ſub imperatoribus Chriſtianis Conſti-
tutiones gentilium Imperatorum intercide-
rent, quod metuendum eſſe putarent, colle-
Qionibus faciendis cauere voluerint e). Sed
vera cauſa eſſe videtur haec, vt conſulerent
judicibus et cauſarum patronis, qui Conſtitu-
tionum Imperatoriarum, quarum ſummus
Vſus erat in judiciis, ſaepenumero vix ac ne
vix quiden copiam haberenty); adeo, vt
neceſſariae eiusmodi collectiones viderentur.
Quae adeo neceſfſitas haud dubie effecit, vt hi
Codices auctoritatem maniſcerentur in iu-

dicis. .
4 Interpretatio Gorzb. L. vn. C. Ty. de Reſp. Pruden-
tzum, et Conſt. ſumma reip. 9. 3. de Cod. Iuſt. confirm. et
Ammian. Marc. XXX, 4. v. Ritter. V. C. ad Heinecc.

Hiſt. Iur. I. 369.
e) Gotbofr. PBroleg. Cod. Theod. c. I. Hiineccii Hi liſt. Iur.

I, 346.
) v. Riter. V. C. ad Heineccii l. c.

§. IV.

Prior ſine dubio factus eſt Codex Gregoria-
nus g), de cuius auctore omnia incerta ſont.
Neque enim illud pro certo adfirmari poteſt,
Gregorius, an Gregorianus, adpellatus fuerit.
Propius tamen vero eſt, Gregorianum nomen
ei fuiſſe h). Certum hoc eſſe videtur, col-
legiſſe eum Conſtitutiones Imperatorum ab
Hadriano vsque ad Conſtantinum M. ).
. g) Semper

4Con

9).
ptio
o.
5e⸗
Il,8
iusn
hor
ſegnn
gui

tlom

bo
nianu
Plem
bad
miſa
gue 6
ſume
temp
tione
ejus!
60 8e
3) v.
0
9).
ocr
quo
poll
n
mis

pien

Ad

tiles,
onſti⸗
reide⸗
colle.
Ked
erent
ſſtitu.
mmmus
e ne
0, N
Antun.
It hi
ni⸗

Pruder-

Gtrmn. et

inelt.

, lyr.

Aorit.
ſon..
pote⸗
luerlt.

a Conſtantino M. vegue ad Theodoſßium lun. 533

g) Semper enim, vtroque Codice apud veteres laudato,
prior ponitur Hermogeniano. v. Scbulting. ad Cod. Gre-
gon. tit. I. in Iurisprudentia Anteiuſtin. p. 683.

*) v. Shulting. l. c. Nam verba Auguſiini ad Pollent.
II, 8. Collat. Leg. Maye et. Rom. I, 8. X, S. NXV, 3. hu--
iusinodi ſunt, vt anctor Gregorianus dici videatur.
¹) v. Schulring. ad tir. I. Cod. Gregor. Itaque valde ab.
horret a vero opinio Cuiac. Parat. Cod. princ. eamque
ſequentis Dodwelli Praelect. Cambd. VIII, I. p. 320.
qui exiſtimant, in hoc Codice tantum fuiſſe Conſtitu-
tiones Impp. ab Hadriano vsque ad Valerianum.

Poſterior haud dubie eſt Codex Hermoge-
nianus: in quo tantum ſpicilegium, ſiue ſup-
plementum, Gregoôriani Codicis factum, pro-
babile eſt: ita, vx, quae a Gregoriano praeter-
miſſa eſſent, Diocletiani inprimis Maximiani-
que Conſtitutiones, complexus ſit ½). Quor-
ſum enim Collectiones duas vno eodemque
tempore, in quibus eaedem omnes Conſtitu-
tiones comprehenderentur? Ceterum tres
eius factas editiones, viri docti colligunt ex lo-
co Sedulii /): non improbabili coniectura.

1) v. Sebulring. I. c. cf. Ritter. V. C. ad Proleg. Cod. Ib.

1) Sedal. Operis Paſehal. praef, qui dicit: Hermogenianum
Aoctiſſimum iuris latorem, tres editiones ſui operis fecige:
quod quamuis de Hermogeniani Epitomis dici quoque
poſſit: tamen, quoniam probabilis ratio reddi poteſt,
qWuare tres editiones Codicis fecerit, quae de Epito-
mis reddi non poteſt, ſane potius de Cod. Herm. ca-
piendum mihi videturr.

LI 3 §. VI.

534 Lib. II. en iI. De lurieprudentia noua
§. VI.

Ordinemi in troqueCodice fuiſſe eundem,
qui eſſet Edicti Perpetui, probabile facit cum
ratio Iureconſultorum, et conſuetudo fere
Perpetua, in libris ſuos ordinem Edicti ſequen-
tium, tum etiam ſimilitudo ordinis cum ratio-
ne luſtinianei Codicis: quem ad Edicti ordi-
nem compoſitum eſſe, conuenit m).

) v. Gothofr. Manual. Iur- p. m. 21I. Sbulting. ad tit.
I. Cod. Grager. .. 684.

§. VII.

Ex Yvtroque Codice Leges Imperatorum

ante Conſtantinum M. latae, in Codicem Iu-
ſtinianeum relatae ſunt, abrogata iis auctorita-

te omni, quam in iudiciis ante tenuerant. Ita-
que ex his Codicibus ad nos peruenturum,

praeter Excerpta in Iuſtinianeo Codice poſita,
nihil fuiſſet: niſi paullo ante Iuſtinianum, ius-

ſu Alarici Regis, id, quod iam ſaepe memo-

rauimus, Breuiarium Legum Romanorum
compoſitum eſſet: in quo, praeter alia, Co-
dicis huius vtriusque multa capita poſita fue-
runt. Ex eo itaque Breuiario nobis quaedam,
etſi pauciſſimae, horum Codicum reliquiae,
tamquam ex naufragio tabulae, ſeruatae, ſu-
perſunt. Primus eas in vulgus edidit lo. Si-
chardus: nouis acceſſionibus auctas Iac. Cu-
jacius

en,
cum
fere
uen-
natio⸗
lorc-

4 adtit.

orum,
em I⸗
Porite⸗
. lta⸗
turun,
holty
, is⸗
memo-
noruumn
in, Co⸗
ſtafie-
gedam,
iguine,
1e, ſ
ac. Cu-
jacius

a Cnſtantino M. veque ad Iheodoſium Iun. 535

jacius n): poſtremo omnium, cum quibus-
dam animaduerſionibus, Ant. Schultin-

gius ).

n) ad calcem Cod. Theod. ed. Lugd. a. 1566. ſed auctiores
Pariſ. 1586. tandem vero in editione Geneuenſi eiusdem
anni omnia, quae vſpiam ex Codice vtroque adhuc ex-
tant, veluti in Collatione Legis Moſ. et Rom. et Conſulta-
tione vet. ICri, adiecta ſunt, ſuisque titulis tributa.
⁰⁶) in Iurisprudentia Anteiuſtinianea p. 683.

§. VIII.

Sed, quoniam HERMOGENIANVM,
ICtum, auctorem Codicis Hermogeniani fuiſ-
ſe, de auctore autem Gregoriani omnia igno-
rari, diximus; tantum de Hermogeniano
ICto, eiusque reliquis libris, breuiter adhuc
exponendum eſt, antequam ad ceteros ICtos
aetatis huius progrediamur- Hermogenia-
num igitur ICtum temporibus Conſtantini M.
fuiſſe, hodie fere conuenit, vt ſupra diximus.
Chriſtianum fuiſſe, ſunt, qui putent †): ſed
non ſatis idoneis argumentis 7₰). Praeter
Codicem Hermogenianum r), cuius auctor eſſe
videtur, vt diximus, ſcripſit Epitomarum ſeu
Iuris Epitomarum Iibros VI. g), ac Libros Fi-
deicommiſſorum t), e quibus in Digeſtis pau-

ca quaedam capita ſunt u).

p) Bertrand. de Iurispr. I, 8.
9) ex L. 60. D. de donat. int. vir. et vx. Sed v. L. Gothofr.
Prolegom. Cod. Theod. c. I. p. CCXI. Menag. Amoen. Iur.
Ciu. c. XI, Io. Srauch. in Vit. Hermogenian. p. 22. Ruter.
V. C. ad Proleg. Cod. Tb. l. c.
LI 4 ) Negat.

536 Lib. III. Cap. II. De lurisprudentia noua

7) Negat Reinold. Diſſ. de Obſern. Cod. p. 23. ſ4. eumque
ſequitur Wieling. Ind. ICtor. Alphab. p. L, XXIX. in Iu-
rispr. Reſt. diuerſosque Hermogenianos, auctorem Co- IV
dicis, et Epitomarum ſcriptorem, ſtatuunt: propter-

ea, quod videatur genus diéendi diuerſum eſſe. Sed 5
genus ſcribendi hit quidem in iudicium vocari non poſ- WMer
ſe, facile intelligitur, propterea, quod Codicis qui- 14
dem tantum fragmenta, eaque magnam partem inter- T
polata, habemus: et quod oratio Imperatorum eſt, non ) 1
Hermogeniani.
³) Horum librorum rationem ipſe tradit in L. 2. D. de
ſtat. hom. cf. Cuiac. Obſ. II, 27. fragmenta explicauit
Gregor. Maianſius. t3 1X
²) Librorum fragmenta in digeſtis v. ap. Wieling. Iuris-
u) Ceterum de vita huius Hermogeniani ſeripſit Io. Serau- *
cbius Progr. cf. Bynkersbock. Ohſ.VI, 21.] exqo
Püim
AVRELIVS ARCADIV8 CHARISIVS, quoe
Ctus, tempore, vt videtur, Conſtantini M. bun
filiorumue eius floruit x). Libellorum fuit 9)
magiſter. Chriſtianum fuiſſe ſtatuit Cuia- ni

cius ): ſine cauſa 2). Scripſit a) Libros ſin- i

gulares, de Muneribus Ciuilibus, de Oficio 1
Praefecdti Praetorio, et de Teſtibus.
) L. vn. J. I. D. de Off. Praef. Praet. in quo memi-
nit Praefectorum Praetorio, qui ſine prouocatione eſ- 8
ſent. v. Iac. Goi bofred. ad L. 10. C. Theod. de appellat.
„) O¹ VII, 2. mun
2) v. Ritter. V. C. ad Heinecc. Hiſt. Iur. 348. nace
*) Fragmenta in Digeſtis v. ap. Wieling. Iurispr. Reſtit. null
P. 6. /4. wen

§. X.

kumgue
in Ju.
ren Co⸗
ropter.
ſe. Sed
von pol.
t qui⸗
minter⸗
el,non

2. D. de

Plicanit

(rau⸗

ni M.
fuir
Cuir.
rol

0 memi⸗
tioreel⸗

, yelar. F

. R.

X.

SIVS,

æConſtantino M. vegue ad 1 Peagul⸗ um lun 537

5§. X.

IOVLIVS A aviLA, ICtus horum circiter
temporum, etſi incertum eſt, quo imperio
vixerit 4 ſcripſit Liram nlndne .

he⸗ lur. Ciu. p. 13. cn T. 11
) Wiling. Iurispr. Reſt. p. 46.

§. XlI.
INNOCENTIVS, ICtus, et Agrimenſor,

7
—„

. 1. Hr .

tempore Conſtantini M. ). Seripſit L ibrum

de Litteris Notis Iurig, ſcilicet Agrimenſorii,
ex quo hodie quaedam Excerpta extant, edita
primuma Nic. Rigaltio e), deinde a Wilelmo
Goeſio f). Saltem XII. Libros fuiſſe oportet,
quod apud Rigaltium, Goeſi lumque, inſcri⸗
buntur Ex Libro XIl. Iunocentii g).

4) Meminit eius Eunapius vit Cmſamb. b. 286. ercn.
mian. Marcellinus.
e) inter Auctores Finium Regendorunm Pariſ. 1614. in 4.
F) inter Rei Agrariae Auctores Amſt. 1674. 4.
2) v. Goeſ. in Nor. ad Auct. Rei Arar. b. 167.

§. XII.

DouNvVs, ICtus, memoratur apud Liba-
nium, qui ad eum ſcripſit litteras h): vt alios
taceam, qui iisdem temporibus vixere, ſed
nullis libris ſcriptis poſteritati nomen com-
mendarunt ſuum.
6) Libar. Ep. III, 277. vid. Wolff. ad ep. 1124.
LI S §. XIII.

=

§. XIII.

Berytenhs ochola hoc quoque ſaeculo, vt

ſupra diximus, et aucétoritate doctorum, et

ijuuenum, diſciplinae iuris aemulantium ſtu-
dia, concurſu celebrata eſt ). Nam etſi a.

Chr. CCCXLVIII. vrbs, terrae motu con-

cuſſa ?), ipſa quoque ſtudia lurisprudentige

aliquo modo labefecit; tamen paullo poſt re-
creata, iuris quoque ciuilis ſtudium refecit:
ita, vt Valentis et Theodoſii M. temporibus

Schola iuris inſigni auctoritate eminuerit;

multosque adeo poſtea Iurisperitos extu-
1) Liban. Or. XXVI. p. 595. ed. Morell
) Cedren. Annal. p. 299. ed. Pariſ. 4
d v. Iac. Gothofr. Comm. ad L. 19. Cod. Theod. de an-

non. er tribut. I. IV. p.: 32. ed. Rirzeri V. C. Barth. ad.
Zacbar. Scbolaſt. p. 244: 144. Wanbem. ad Julian. Or. I.

S8 Lil. II Cap. UI. Delurieprudentis noua etc.

lIV

dem
no

Aete.

0, vt
n, et
aſtu⸗
etli4.
1con⸗
entie
oſtre⸗
lecit:
ribus
herit,
extl⸗

de ot⸗

Bundl.

. rl

CAe

P

☚SW * ’ 539
reererer
CA P.

sgeiprNri
NO VA

A
THEODOSIO 1VN.

R VS QvE AD 4 D
IVSTIN IA N V M.
SECTIO I
De Stara Publico. .
5. 1.

ruenimus Sad ea tempora, quibus impe⸗

rii Romani prouinciae barbarorum in-
curſu mirum in modum vaſtatae, tan-
demque in Occidente omnes imperio Roma-
no ſubtractae ſunt, ita, vt Romanum impe-
rium in Occidente penitus tandem deſierit.
Quae res etiam iurisprudentiae ipſi in Occi-
dente magnam ſecurim iniecit. Nam quam-

qquam a barbaris iſtis gentibus prudenti conſi-

lio ſubactis prouinciis iura Romana relicta

ſunt: tamen ſenſim paullatimque conſue-
rudinibus moribusque populorum bar-

barorum

540 Lib. III. Cap. IV. De lIurisprudentia noua

barorum infecta, mirumque in modum im-
mutata ſunt. Sed neceſſe eſt iam, qualis ſub
Theodoſio iuniore, Valentinianoque III, et
hos inſecutis Imperatoribus, ſtatus publicus
fuerit, quaſi Ber indicem exponere.
85. II.
THEODOSIVS IVN. in Oriente, mortuo
patre, ad imperium peruenit, vix octo annos
natus, anno Chriſti CCCCVIII. imperante ad-
huc Honorio in Oecidente. Cum propter ae-
tatis imbecillitatem ipſe rebus praeeſſe non
Poſſet, tutorem habuit Anthemium 4), virum
optimum, inprimisque ſapientem: cuius pru-
dentiſſimis inſtitutis, et Pulcheriae ⁵) ſororis
poſtea conſiliis ſaluberrimis, omnibus belli
pacisque artibus egregie imbutus eſt. Natura
bonus ille quidem, ſed ingenio admodum im-
becilli fuit, magisque ad bene parendum,
quam ad imperandum apto, adeo, vt eorum,

qui gratia apud ipſum florerent, mancipium

eſſe videretur. Igitur quoad paruit Anthemii,
et Pulcheriae ſororis, conſiliis optimis, bene
omnia ceſſerunt. Sed cum ſe cubiculariis ſuis,
et Eunuchis, dedidiſſet, in multis rebus tituba-
tum et offenſum eſt. Mortuo Honorio, vA-
LENNTINIANVMIII. primo Caeſarem, deinde
Auguſtum in Occidente creauit anno Chriſti
CCCCXXIV, eique filiam Eudoxiam in ma-
tri-

1o

nim
is ſub
ll et
blicus

ortuo
nnos
Nend-
teree
non
lrumm
Pru⸗
ſorors
bellt
Latura
min-
dum,
orurn,

pion

hemi,
bene
is ſis,
Ctuba⸗
0, VN
geinde
Chrifi
innme-
ti

a Theodoſio Iun. vsque ad Iuſtinivnum. 541

trimonium poſtea dedit: indeque ambo con-
cordi animo rempublicam adminiſtrarunt.
Theodoſius quidem cum Perſis bis bellum ſe-
cunda fortuna geſſit c) Hunnorum vero vi-
ribus cedere, et pacen grandi pecunia redi-
mere, coacus eſt 2). Conſilium Epheſinum
habuit, quo damnatus eſt error Neſtori: vnde
in iure Pontificio Epheſinus legislator aàdpel-
latur e) Omnium autem nobiliſſimum inſti-
tutum eſt hoc, quod, collectis i imperatorum,
a Conſtantino M. inde, Conſtitutionibus, Co-
dicem Theodoſianum fieri iuſſit: rem iuris-
prudentiae tum temporis ſaluberrimam. Vxo-
rem habuit Eudociam, Leontii, Philoſophi
Athenienſis, filiam, mulierem ingenio doctri-
naeque laudae excellentem: quae, cum Euty-
chis prauis opinionibus de religione capta
eſſet, Imperatoris animum a ſorore abaliena-
uit, eamque ex aula remouendam curauit:
ipſa tamen poſtea, ſuſpicionibus quibusdam
mariti, friguſculo orto, exaula ſecedere co-
acta eſt, conſenuitque Hieroſolymis. Mor-
tuus eſt Theodoſius anno impperi quadra-
geſimo.
a) Socrat. H. VII, I.
*) Sozom. IX, 1. .

c) Socrat. VII, 18-ſg. Procop. Bell- Perſ. 1, 2

4) Priſe. Excerpt. Leg. p. 36. ſc4.
*) c. 5 X. de Pacſrtr.

§. III.

5§42 Lib. II. Cup. W. De lurisprudentia noua

VALENTINIANVSIII, Conſtantio, etPla-
cidia, Arcadii ſorore, natus, a Theodoſio
jun. in ſocietatem imperii receptus, et Augu-
ſtus creatus eſt anno Chriſti CCCCXXIV. ha-
buitque in matrimonio Eudoxiam, Theodo-
ſii filiam; vnde eum Patrem †) adpellat in
Conſtitutionibus Nouellis. Primo imperii
tempore proſpera fortuna vſus eſt. Nam Ita-
liam a Gothis inſeſſam, atque occupatam re-
cepit g): deinde in omni intemperantiae ac
Hibidinis genere verſatus, imperium in maxi-
mam perniciem adduxit. Eius enim inertia
nequitiaque, potentiſſimae prouinciae impe-
rio Romano ereptae ſunt a barbaris gentibus
Nam Vandali quidem, duce Genſerico, Afri-
cam occuparunt; Franci Galliam; Angli et
Scoti Britanniam h). Extitit etiam ex Pan-
nonia Attila, dux Hunnorum, quingento-
rumque millium exercitum Tholoſam vsque
perduxit: et cum Aetio, Narbonenſis pro-
ninciae praeſide, Merouaei Francorum regis,
Gothorumque auxiliis inſtructo, proelium
tam atrox commiſit, vt eo die centum octo-
ginta milla ceciderint ?). Aetium poſtea
Imperator, ſuſpicione captus, ipſe necauit &):
ſed ipſe quoque non ita multo poſt artibus
M AXIMI, ciuis Romani, viri dignitate inpri-
mis praeſtantis, interfectus eſt: qui cum, du-
cta

41

Gavx
ſler,
eſt),
te et c
ſtarinn
bus,
ſüs,
Obit
„X
9) H
4) KH
V
i) le
9
) Peye
n) P

Me
Num
Rom
Ptay
ſunt;
Binta
ltali
ſpon
Npar
Des Pp

MiImie

runt,

6 n

etbir.
odoſio
Augu⸗
V. ha-
leodo⸗
llat in
wperii
n Ita-
am re
tige c
mixi.
gertia
inpe⸗
entbos

Af.

ngli et

Pn-

genno⸗
1 Ve
ſs i⸗
n regl;
velium
o⸗
Poſten
anit).

zrubus

a Theodoßto lun. voque ad Iuſtinianum. 543

Gta vxore Eudoxia, nomen Imperatoris ſum-
ſiſſet, breui poſt ipſe fraude vxoris ſublatus
eſt!), Genſerico ex Africa ſtaliam inuaden-
te et cum exereitu Romam aduentante: quam
ſtatim cepit, abductaque Eudoxia;, cum filia-
bus, Eudocia et Placidia, in Africam reuer-
fus, Eudociam Honorio filio collocauit m).
Obiit Valentinianus anno imperii XXX.
F) Nouell. Valentinian VIII. —
g) SWocraz. H. E. VII, 23. i
) Proſp. Chrnon. Idat. Protch 8 r,. 1 2. Gi E.
c. VI, p. 118. Bed. Hiſt. I, 13.
i) Iornand. rer. Gorh- c. 37. N.
*) Proſp. Wat. Chbron.

). Procop. B. Vand. 1, 5. rah Gre. “
m) Procop. 1. c.

3

Mortuo Valentiniano II, limpefumkoma.
num in Occidente fere deſut. Nam imperii
Romani inſignia et ornamenta a Vandalis, ca-
pta vrbe, in Africam, Carthaginem aſportata
ſunt; qui eam prouineiam per octo et octua-
ginta annos tenuerunt: Romas autem et in
Italia etſi aliqui Imperatores fuerunt, ſiue ſua
ſponte exorti, ſiue ab Imperatoribus Orientis,
vt par erat, creati, aliquique etiam Conſtitutio-
nes promulgarunt, quae ſunt inter Nouellas
Codicis Theodoſiani, et in Codiceluſtinianeo:
mimici tamen fere tantum Imperatores fue-
runt, aut dicis cauſa dignitatem Auguſtalem
vſur-

544 Lib. III. Cap. W. De lurisprudentia noua

vſurparunt: cum fere nihil praeter nomen te-
nerent, vel ſaltem breuiſſimi imperii vſura
fruerentur. Sunt autem poſt Valentinianum
Imperatores in Occidente, praeter MAXI-
MVM, facti, vel exorti hi: AVITVS, MAIO-
NIANVS, SEVERVS, ANTHEMIVS, OLY-
BERIVS, GLVCERIVS, IVLIVS, AMBRO-
sIVS, et MOMYLLVS, qui, cum puera pa-
tre creatus Auguſtus eſſet, Auguſtulus dictus
eſt: decimoque poſt menſe ab Odoacro, rege
Herulorùm, coactus, imperio ſe abdicauit.
[Quamquam XIV. annis poſt Heruli a Gothis
rurſus loco pulſi ſint.] Quo tempore imps-
rium Romanum in Occidente Gothorum in
Italia reges occuparunt. Eius dominationis in
Italia Gothorum initium eſt ab a. Chr.
CCCCLXXVI. finis autem factus eſt a. Chr.
DLIV. quo anno ab luſtiniani exercitu de-
bellati ſunt.
Theodoſio II. ſucceſſit A RTIANVS. I
humili genere ortus in Illyrico, virtutibus in-
duſtriaque, in Tribunatu militum tanto ſe
opere ĩactarat et commendauerat omnibus,

vt, cum Pulcheria, mortuo fratre Theodoſio,

ad imperium vocata eſſet, nemo illo dignior
ipſi videretur, quem in tori, imperiique con-

ſortium reciperet 4). Factus itaque anno Chr.

CCCCL. et Auguſtus et maritus Auguſtae eſt
hac

lt. p

41

laele
jet.
guoc
ſtiana
ls,
bdite
prael
noru
cumi
mani
ti
busle
Luini
Pwelt
Rus

1)17
9) BH

It0
dus en
Glion
tuma
cauſa
rem
Neum

nog

nente⸗
Vſura
janum
NAXI.
1410.
ol.
IIno.
erape⸗
dictus
dlege
licauit.
othis
inpe⸗
n in
ofisin
B Ch.
1Chr.
ien le⸗

VS.
bus i⸗
nto ſe
pvibus,
odolo⸗
mior
le con.

10Cht.

ſheett
hac

⁶ Theodeho Iun. vsque ad Iuftinianum. 545

hae lege, vt ei virginitatem retinere ſuam lice-
ret. Religionis aC pietatis ſtudioſi. ſſimus fuit:
quoque magis religionis ſtudium inter Chri-
ſtianos floreret, pacem cum berſis et Vanda-
lis, quam bellum, facere maluit. Edixit ha-
buitque concilium Chalcedonenſe: cui ipſe
praeſuito). Memorabiles ſub eo Attilae Hun-
norum regis expeditiones extiterunt: qui
cum ingentibus copiis prouincias imperii Ro-
mani in Occidente, tamquam peſtis et calami-
tas quaedam, peruaſit, vaſtitatemque omni-
bus locis intulit: tandemautem repentina ſan-
guinis eruptione, in ipſis cum pulcra aliqua
Puella nuptiis, extinctus eſt. Obiit Marcia-
nus anno imperii ſexto.

n) Theodoret. I. I. Proſp. Chron. Euagr. H. E. II, I1.
) Euagr. II, 1. Concil. L IV. . 571. 3575

§. VI.

Mortuo Marciano, a. Chr. CCCCLvVII,
LEO I, cognomine Ihrax, ſiue Magnus, crea-
tus eſt Imperator, Aſparis Gothi hominis fa-
ctione †), qui inter Patricios adlectus mul-
tum auctoritate in eo ordine valebat. Qua de
cauſa Leo Artaburium, Aſparis filium, Caeſa-
rem dixit, deſponſa ei filia ſua: poſtea tamen
reum maieſtatis factum cum patre necari iuſ-
ſit. Fuit in Leone magnum et religionis et pa-
Mm J cis

546 Lib. III. Cap. IV. De Iurisprudentia noua

cis ſtudium: belloque parum aptus habitus
eſt. Itaque etiam, cum Vandalos in Africa

bello adgreſſus eſſet, ductu Baſiliſci, rem male

geſſit, magnamque calamitatem accepit 4):
in Oriente ceteroqui otium et pacem ſatis tu-
tatus. Imperauit annos XVII.

p) Euagr. H. E. II, 16. Marcell. Cbron.
9) Procop. Vand. I, 6. ſJ.

§. VII.

Leoni ſucceſſit Lko II, hocque mortuo pa-
ter eius 25 NO lſauricus, a. Chr. CCCCLXXV.
Hic humili loco ortus, gradum ad imperium
talem fecit. Ductor exercitus Leoni impera-
tori fidem et induſtriam ita probauerat, vt hic
ſuam ei ſororem in matrimonium daret. Cum
vero Leo moriens Zenonis filium Leonem
jun. nepotem ſuum ex ſorore, Imperatorem
feciſſet, hic anno poſt moriens patri ſuo im-
perium reliquit: quod viuo filio, quamuis
nomine careret, re tamen vera adminiſtraue-
rat 2). Ac Zeno quidem imperium XVII.
annos tenuit. Nam quamuis ſub initia Baſi-
liſcus vxoris eius auunculus, ſeditione in Ci-
licia *) excitata, dominationem adripuiſſet,
et fugere etiam Zenonem coëgiſſet, tamen
poſt annum victus, in exilium eiectus, et
inedia mori coactus eſt. Fuit Zeno homo
extremae turpitudinis, omnibusque vitiis
. obru-

4

obrun
fumm
tis in
libas
in I
Cum
ccel
Iue,
dicit
7) E
9
16.
„

vidu⸗
ANA
Pera
rios
num
Juan
eſter
busn
guon
cum
cond
dect
ſenti

104

bitus
frica
male
it ):
tis tu.

ope⸗
(XV.
rium
Were⸗
NMe
Cum
onem
toremm
no inn⸗
umuis
ſtraue⸗
XVII.
1 ℳ*
Milet,

tacnen

18, è
omo
itis

obru⸗

a Theodoſio lun. vique ad Iuſtinignum. §7

obrutus, nulla rerum gerendarum ſcientia,
ſumma denique ignauia. Itaque etiam mul-
tis inteſtinis coniurationibus, ac bellis ciui-
libus conflictatus eſt. Theodericum regem
in Italiam aduerſus Odoacrem immiſit?).
Cum morbi comitialis, in quem inciderat,
acceſſi defeciſſet, viuus etiamnum ſpirans-
que, vxoris Ariadnae fraudibus ſepultus eſſe
dicitur.

7) Euagr. III, I.

5) Euagr. III, 3. Ad tyrannidem Bafiliſci beriinet I L.
16. C. de SS. Ecch. v. Cuiac. Ol/. III, 19.

2) Procop. B. Goth. II, 6.

§. VIII.

Eo mortuo ad imperium artibus Ariadnes,
viduae Leonis, a. Chr. CCCCXCI, peruenit
ANASTASIVS, qui tum inter Silentiarios Im-
pPeratoris merebat ). Duos graues aduerſa-
rios habuit, Longinum in lſauria, et Vitalia-
num in Thracia æ), quorum vterque cum ali-
quamdiu et nomine et inſignibus Imperatoris
eſſet vſus, occiſus eſt. Bellis a barbaris genti-
bus multis, inprimisque a Perſis, petitus eſt):
quorum ilia pecunia redemta, poſtremum,
cum Perſae aliis premerentur difficulratibus,
conditionibus, et pace facta, compoſi tum eſt.
Sectam Eutychis ſecutus eſt: grauisque recte
ſentientibus fuit. Chwmſangyrum ſuſtulit æ):
m 2 Coon-

548 Lib. III. Cap. IV. De lurisprudentia noua 7

Conſtantinopoli Longum murum a) aedifica- ſtinns
uit. Herulos recepir b). Animo fuit leui, et egni
timido, ſummaeque auaritiae, adeo quidem, et ad
vt officia venderet, vt quidam auctores ſcri- colui
bunt. Fulmine ictus interiit anno imperii torib
XXVII c). Qum
u) Euagr. H. E. III, 32. Theodor. Lect. p. 558. Cius
x) Euagr. III, 35. Marcell. Cbron.
y) Procop. B. Perſ. I, 7. Euagr. III, 47. cAuſe
2) Euagr. III, 39. [Duas conſtitutiones eam in rem Perl
graecas ex Baſil. LII, 10. quas Anaſtaſii fuiſſe exiſtimat,
xær νvhe“ exhibet Cuiac. Comm. in sres poſteriores Per
iibros Codicis tit. de luſtrali collation. p. m. 259. .] vehe
4) Euagr. III, 38. Procop. de aedif. IV, 9. kuit
b*) Procop. B. Goth. II, 14.
c) Euagr. IV, 1. mnd
Succeſſit 1VSTINVS Tbrax, ſiue Snior, a. 32
Chr. DXVIII ). Is patre armentario natus, 31
cum ipſe quoque in pueritia cuſtos pecoris h
!1

fuiſſet, militiam ſecutus, ſuam fidem et in re
militari induſtriam ita probauit, vt tandem ſa-
tellitum ordinumque palatinorum praefectus
fieret. Cumque, extincto Anaſtaſio, Aman-
tius, cubicularius, magnam ei pecuniae vim,
ad emenda militum pro Theocrito ſuffragia,
dediſſet, ipſe, ea pecunia ſuo nomine data, Der
imperium ſibi comparauit. Quare Theocri-·
tus offenſus, aduerſus eum copias contraxit:
ſed ab illo cum vniuerſa factione oppreſſus,
ſupplicium luit e). Rem autem publicam Iu- 1
ſtinus

IH

fica.

diet

dem.

ſei.
peri

n tem
ſtimat,
erürtr

ie,,4.
nutus,
gcotis
in te
e ſt
fecus
Aman-
e vimn
lugin
Gata,
cocti⸗
rNit:
teſſus
m I.
ſtinus

27 heodoſio Iun. veque ad Iuſtinianum. 549

ſtinus per nouem annos ſumma ſapientia,

aequitate, et moderatione geſſit: puramque,
et ad omni erroris labe ſinceram, religionem
coluit: turbulentisque de religione diſputa-

toribus infeſtus, Manichaeorum etiam ſe-

ctam †) mira felicitate vniuerſam ſuſtulit fun-
ditus. Bellum cum Perſis g) geſſit, hac de
cauſa coeptum, quod Chosroen, filium regis
Perſarum, adoptari a Iuſtino deſiderantem,

per arma ſe adoptaturum, dixerat: quo dicto

vehementer offenſi erant Perſae. Cumque
Iuſtinianum, ex ſorore nepotem, in conſorti-
um imperii adſciuiſſet, quarto poſt menſe
diem ſupremum obiit, anno imperii nono ).

4) Euagr. H. E. III. vlr.
e) Procop. Hiſt. arc. c. 6.
F) L. 12. C. de Haeret. er AManich.
g) Procop. B. Perſ. I, 12.
4 rorck. Hiſt. arc c. 9.
SECT. II
De Con itutionibus PrincBann.

ſiue

De Codice Theodoſiano, eiusque Nouellis.

. Lros7 Iunior, et VALENTI-
NIANVSIII, cum ante Codicem Theo-

Mm 3 doſia-

550 Lib. UI. Cap. IV. De Iurisprudentia noua

doſianum editum multas Conſtitutiones, tum
poſtea Conſtitutiones Nouellas ediderunt.
lItaque cum inſigniores eorum Conſtitutio-
nes exponere animus ſit, primum de Conſti-
tutionibus ante Codicem Theodoſianum
promulgatis, tum de Codice ipſo, denique
de Nouellis eorum trademus.

§. II.
Ac THEODOSIVS quidem Conſtitutione
edicta ſpectacula diebus feſtis inhibuit 4): Le-
gem aduerſus Patriarchas Iudueorum ſanxit
[eſt Arcadi] ?⁵): Praeſcriptionem XXX.
annorum aduerſus actiones conſtituit c):
Studiis liberalibus in ſchola Conſtantinopo-
litana conſultum iuit, et Profeſſoribus libera-
lium artium, inprimisque iuris ciuilis, multa
commoda, honores, nominatimque Comiti-
uam primi ordinis, poſt viginti annorum ſti-
pendia, largitus eſt 4): Legitimationem natu-
ralium liberorum per oblationem Curiae per-
miſit “): multasque leges promulgauit, qui-
bus et Gentilium ſuperſtitionem deleret, et
Iudaeorum animos frangeret, atque adeo ec-
cleſiam Chriſtianam magis confirmaret. Quae
omnes Codici Theodoſiano poſtea illatae
ſunt.

a) L. Dominico 5. C. TZ. de ſpectac. quam Legem Cngu.
lari Commentario expoſuit B. Briſonius.

5⁵) L. 14.

inl
Aut
curt

.
leges
u
ſtitu
gus,
fwin
ſoni
rum
que
pini
libri
comm
tem
tien
retn
ſent
hus
are

0d

tum
wnt.
uto⸗
nlt⸗
mum
nique

tione
Le-
nvit
XX.
14):
odo⸗
ibera⸗
mulca
miti⸗
nſi.
natu-
per⸗
, qolr⸗
e, et
eo el⸗
ve

atae

ſingn⸗

LU

a Tbeodoſio Iun. vsque ad Iuſtinianum. 5515

*³) L I4. C. Tb. de Iudeeis Coelic. ad q. l. cf. Iac. Gorba-
fredi Comment. Scripfit I. Walchius V. C. eruditam de
Patriarchis Iudaeorum Commentationem.
c) L. I. C. Th. de act. cert. temp. finiend. L. 3. C. Iuſt. de
praeſer. 30. vel 40. ann. Auctorem huius Conſtitutionis
eſſe Theodoſium M. putauit Cuiac. Obſ. XVIII, 25. Sed
v. I. Gothofred. Comm. ad L. C. Ib. laud. p. 427. T. I.
4) L. I. C. Th. de Prof. qui in vrb. Conſtantinop. L. vlt.
de ſtud. liberal. L. vlt. de oper. publ. C. Th.
e) L. 3. L. 4. C. de natur. lib. cf. de Curiae mimeribus
ipſisque Curialibus Merill. Obſ. VIII, 25. Briſſon. Sel.
Ant. IV, 13. Iac. Gothofr. Comm. ad L. 7. C. Tb. de de-
curion. M
Valentinianus III. cum multas alias ſanxit
leges, Codici Theodoſiano poſtea illatas, tum
nullam illuſtriorem nobilioremque hac Con-
ſtitutione ), ad Senatum vrbis Romae data,
qua, rei iudiciariae conſulturus, cauit, et de-
finiuit, quae Conſtitutiones legesque ac Re-
ſcripta Principum quaeque Reſponſa ICto-
rum veterum in iudiciis recitari obſeruari-
que deberent. In qua nominatim ſolis Pa-
piniani, Paulli, Caii, Vlpiani, ac Modeſtini,
libris et ſcriptis vniuerſis, cum omnibus ibi
comprehenſis aliorum ſententiis, auctorita-
tem lectionis in iudiciis dedit: ita, vt, diſſen-
tientibus veteribus ICtis, maiori numero ſta-
retur, in paribus autem eorum ſententiis, ea
ſententia vinceret, cui adſenſus eſſet Papinia-
nus g). Quo autem cautius iſti libri reci-
tarentur, iuſſit eos propter antiquitatis incer-
Mm 4 tum,

552 Lib. III. Cap. IV. De lurieprudentia nonn 17

tum, codicum collatione firmari h). Expreſ- pero
ſit hanc a Walentiniano III. legem facies luris- ſtus,
prudentiae miſerrima, id eſt, ipſa neceſſitas: (00
qua re etiam eadem Conſtitutio a Theodoſio cenne
probata, Codicique Theodoſiano inſerta eſt. niant
Neque vero Valentiniani inſtitutum vlla re- ciden
prehenſione dignum eſt 1). S tenui⸗
F) Maior fuit Conſtitutio, quae in Theod. Cod. et luſt. War
diuerſis ſiib titulis ſparſa eſt, v. e. L. vn. de Reſp. Prud. L. Cont
vn. de cretione L. 8. de legitim. beredit. L pen. er vlt. de ma- vque
tern. bon. L. vn. de bon. quae ſliisf. L. vlt. de reuoc. don. iſens
I. 18. C. Iuſt. de ure delib. L. 2. er 3. C. Iaſt. de lagibut, (lls
L. penult. C. Iuft. i contra ius, L. 7. C. Iuſt. de precib. Imp. hoc e
9f. v. Iac. Gothofred. Comm. ad L. v. n. C. Th. de Reſp. dice
prud. T. I. p. 33. Valentiniani autem hanc legem ſolius ſi
fecimus, quamuis Theodoſiii quoque nomine inſcripta . e
ſit propterea, quod data ad Senatum vrbis Romae, et veln
quod ſubſeripta eſt Rauennae data. Errant itaque, qui tegra
eam vtrique Imperatori atribuunt. 5 .
er⸗
g) L. vn. C. Th. de Reſp. prud. n
b*) Ex hac conſtitutione ii, qui imperite eontra legum an- Vilae
tiquarum emendationes declamant, facile intelligent, ſi
quidem animum velint attendre, quam parum ratioo nem.
nem vetuſtatis habeant, cum emendationes adſpernen- derpea
tur. Iubet enim Imperator libros veterum ICtorum 1
firmari collatione Codicum propter antiquitatis incer- doe
tum. v. Hac. Gotbofr. Comm. C. Th. ad h. I.
¹) Heinecc. Hiſt. Iur. I, 327. reprehendit hoc inſtitu- )
tum: temere, v. Ritter. V. C. ad Heinecc. I. c. .
§. IV. ) P.
gon.

Iam ad ipſum Codicem Theodeſianunt nobis
. 5 . . .. 5) v.
veniendum eſt. Is iuſſu Theodoſiii Iun. ) 4
per

)

NNn 2 Theodofio lIun. veque ad Iuſtinieonum 553

prel. per octo viros, iuris peritiſſimos?), compo-
luris. ſitus, promulgatus eſt m) anno Chriſti
ltas: CCCCXXXVIII. n), in ipſis Theodoſii Tri-
doo cennalibus o). Miſſus deinde p) ad Valenti-

tn ett. nianum III, et ab hoc confirmatus 9), in Oc-
la re⸗ cidente auctoritatem accepit, diutiſſimeque

tenuit. Ordinem Edicti Perpetui obſerua-
tum in eo maximam partem, probabile eſt r).

l Conſtitutiones Conſtantini, ſequentiumque
cem. vsque ad Theodoſium Iun. Imperatorum,
„oA. ipſiusque adeo Theodoſiij et VWalentiniani III.
hoc eſt, Gregoriano Hermogenianoque Co-
Reßß. dice poſteriores *), complexus eſt eas, quae
ſolius viderentur illo tempore reipublicae vel vtiles
vel neceſſariae eſſe t). Neque hae tamen in-
e gi tegrae vni eidemque loco illatae ſunt, ſed
per diuerſos titulos ſparſae atque disiectae,
prout materia, in qua verſarentur, exigere
guman. viſa eſſet: quamuis, praeter breuitatis ratio-
gen nem, nullum ius mutandi quidquam aut in-

nnall. terpolandi Compilatoribus dederit Impe-
pernen⸗ . .

Ctorum Tator.

tr — k) Non Theodoſii M. vt nonnulli viri docti exiſtimarunt.

v. Nouell. I. Theoaoſi iun. I. Gothofr. Proleg. Cod. Theod.
inkiti⸗ c. J. p. CCXII.

) Nomina eorum recitantur in Tbeodoſii Nouell. I.
m) per Nouellam I. Cod. Tbeod. v. Iac. Gorhofr. Prole-

gom. c. III.
nobi n) v. lac. Gothofr. Prolegom. Cod. Theod. c. I. p. CCXII.
10 9) *⁶) Rierer. V. C. ad Proleg. Con. Theod. I. c.

per . Mm 5 5) per

554 Lib. III. Cap. V. De lurisprudentia noua

) per Nouellam Theodoſii ſecundam.
7) Meminit Valentinianus III. huius Codicis veluti in
prouinciis ſuis recepti Nouell. XIII. etſi ipſa Nouella
non extat, qua eum promulgauit.
„) v. Iac. Gothofr. Prolegom. Cod. Tbeod. c. XII. Schul-
ting. Iurispr. Anteiuſt. p. 684.
5³) Legitimorum Principum Conſtitutiones in eo tantum
fuiſſe tradit Proſp. Aquitan. Chron. P. I. quod, qui inter-
pretantur Conſtitutiones Chriſtianorum principum, vt
ipſe Gorhofr. Proleg. c. I. falluntur. Praſper enim hoc
voluit ſignificare, tyrannorum, quorum magnus a Con-
ſtantini M. tempore mimerus extitit, Leges inde fuiſſe
excluſas. v. Heinecc. Hiſt. Iur. I, 378.
2) v, Gothofred. Prolegom. c. I.

§. V.

Conſilium autem in hoc Codice edendo
propoſitum Theodoſius habuit hoc, vt, quod

coeptum erat per Codices Gregorianum et

Hermogenianum in Conſtitutionibus princi-
pum colligendis, ab eo, vbi deſiüſſent iſti col-
lectores, tempore, hoc eſt, a Conſtantino M.
vsque ad ſua tempora deduceret, et abſolue-
ret, ſicque adeo Iurisprudentiam faciliorem
expeditioremque redderet. Quam cauſam
ipſe reddit Imperator . Atque harum a
Conſtantino inde Magno Conſtitutionum
cligendarum eo maior videtur fuiſſe ratio
et neceſſitas, quod, abrogatis veteribus for-
mulis, ritibus ac ſolennitatibus, Iurispruden-
tia veluti nouam formam acceperat: multae
ac diffuſae, atque adeo contrariae leges erant:
quae

une
et Ad
obüee
9 Ne
„) 6.

C
neco
fune
hendi
conſil
Coche
macu
vim
tem 0
terpre
eſt, .
mente
neum
)v.

1) ..
Pra

N
grah
ſtitut
Rreri

4044

Muella

I. Kul.

tantum

uiinter⸗
pum, vt
nim hoc
a Con-⸗

e fuiſſe

dendo

guod V

um et

pninci⸗ “

li col.
ino M.
blolue⸗
Hiorem
cauſomn
Aru¹
tionumn
e nio
us for
rucden-

multie

erint:

quue

2 Theduße Iun. voque ad Iuſtiniunum. 55S

lun quae ſummam? imperitis iſtorum temporum
eluti in

et Aduocatis et Iureconſultis difficultatem
obiicerent ).

u) Nouell 1. Tbeodoſ. cf. Brentmann. de Heuramar. 5.141.
) Gorbefr. 1re gon. c. I. .. CCXIII.

Quamuis vero Theodoſiu us hac collettio.

ne conſulere Iurisprudentiae, eique lucem ad-
fungdere voluerit: multa tamen vitia repre-

hendi in ea poſſe, quibus admiſſis euentus

conſilio non ſatis reſponderit, oſtendit lIac.
Gothofredus ). Sed haec labes ac veluti

macula, iſti corpori adſperſa, tamen non eam
vim habet, vt non ſummam hodie vtilita-

tem Codex Theodofſianus iuris Romani in-
terpretibus adferat. Immo vero hic Codezx

eſt, vnde idoneus interpres vberrima adiu-
menta ad Codicem reliqdumque i- ius luſtinia-

neum petat 2).

„) v. I. Gothofr. Prolegom. c. III.

2) v. Gothofred. Prolegom. Cod. Theod. c. IV. Maruill
Praef. Cod. Tbeod.

§. VI.

Supereſt hodie Codex Theodoſis janus, per
gradus quosdam, non tamen plene 92), re-

ſtitutus. Primum enim a Foanne Sichardo
Breuiarium Codicis Theodoſiani, quale Ala-

rici

556 Lib. III. Cap. W. De Iurisprudentia noua

rici regis iuſſu promulgatum erar, editum
eſt ?*). Deinde lo. Tilius libros octo poſterio-
res integros, per Breuiarium Alaricianum non
contractos, aut in epitomen redactos, libro
tamen poſtremo adhuc mutilo, in lucem re-
uocauit c). Poſt eum lac. Cuiacius libros
ſextum, ſeptimum, et octauum, integros vna
cum ſnpplemento libri poſtremi, àa Steph.
Charpino acceptos, vulgauit ). Conſtitu-
tiones de Senatusconſulto Claudiano libro
quarto communicauit ad editionem Cuiacia-
nam P. Pithoeus e). Itaque quinque priores
libri, cum initio ſexti, quod deeſt, adhuc
non niſi ex Breuiario Alariciano habemus.
Codicem Theodoſianum eruditiſſimis com-
mentariis illuſtrauit lac. Gothofredus; qui
cum fato functus eſſet, antequam abſolueret
hoc inſtitutum opus, adhibitus eſt A. Mar-
uillius: qui Codicem Theodoſianum, cum
commentariis Gothofredianis edidit p). Po-
ſtrema editio, et optima, eſt Lipſienſis, quae
ſtudio et cura Io. Dan. Ritteri V. C. prodiitg),
collata cum codice Wurceburg. et Gothano,
et nouis tam animaduerſionibus, quam ac-
ceſſionibus doctiſſimis inſtructa.

a) Id obſeruandum, ne quis erret, exiſtimetque integrum
hodie nobis ſupereſſe Codicem Theodoſianum: e quo,
quamuis omni labore ſtudioque a viris doctiſſimis im-
penſo, tamen multae adhuc Conſtitutiones deſide-

rantur.
) Baſil.

Po

nem,
IINT

Perato

ztV
Cond
iqu⸗

. lo. Si⸗
1eſt

t a
Tand
tris ſu
iis u
ſtrem
Conn
ratim
T

Nem
iee

Cebor

100

ditum
ſterio⸗
mnon

lidro

em re⸗
libros
08 V
Keph.
nſtitu⸗
bro
niacia⸗

riores

dhuc
eſhus.,
8 (Olc⸗
8; gui

Olueret

1. Mar
1, (uI
) Lo-
, Ce
Nthano,
lam a-

Nge,
e qlo,
ni im⸗

4 elide⸗

9 M

4 Theocihi 9 Iun. vsque ad luſtinianum. 557

b) Baſil. a. 1528. fol. de qua editione v. Ritteri V. C.
pracf. ad T. I. Cod. Tbeod.
c) Pariſ. a. 1550. 8.
4) Pariſ. a. 1566. in fol. et poſtea aliquoties repetita.
e) v. Gothofred. Manual. Iur. p. 6r. Cuiac. praæf. cdit.

ſuae praemniſſa.

f) Lugd. 16488. fol.

g) Linſ. 1745. Tom. PIII. fol.

§. VIII.

Poſt Codicis Theodoſiani promulgatio-
nem, cum ipſe TIHEODOSIVS Iun. et v A-
LENTINIANVS III, tum inſequentes Im-
peratores MARTIANVS, MAIORIANVS,
SEVERVS et ANTHEMIVS h) Nouellas
Conſtitutiones promulgarunt. Quarum pars
aliqua, in Breuiarium Alaricianum relata, ab
Io. Sichardo vna cum Breuiarii reliquiis edi-
ta eſt: pars ab Ant. Oiſelio Cuiacio oblata,
et ab hoc Codici Theodoſiano ſubiecta.
Tandem vero P. Pithoeus, e bibliotheca pa-

tris ſui, X XKXIV. Nouellis antea ineditis addi-

tis, auctiores in lucem protulit ): vnde po-
ſtremis Cuiacianis editionibus additae ſunt:
Conradus Rittershuſius easdem omnes ſepa-
ratim vulgauit *½): Maruillius editioni Codi-
cis Theodoſiani adiecit: denique eas ſub fi-
nem Codicis Theodoſiani, luculentis et do-
ctis commentariis colluſtratas, Codicis Wur-
Ceburg. et Gothani atque Ottoboniani col-
Jstio-

5 58 Lib. II. Cap. IV. De lurisprudentia nous

latione multis in locis ſanatas, dedit Ioan.
Dan. Ritterus V. C. ).

;) Vna tantum eſt Nouella Leonis inter Anthemii Nouel-
las tit. iII. quam confirmauit in occidente Anthemius No-
vell. tit. II. Falſo itaque ab omnibus fere hiſtoriae iĩ iuris
ſeriptoribus etiam Nouellae Leonis laudantur.
¹) Pauriſ. a. 157 I. vnde in eiusdem P. Pithoei Operigar
quoque repetitae ſunt ibid. 1609.
k) Francof. 165 I. 4. cum notis marginalibus.
) In quo illud monendum adhuc eſt, monitum iam a Cel.
Rütero praef. T. VI. P. II. Cod. Teod. Theodoſi Va-
lentinianique Nouellas in omnibus editionibus promi-
ſeue atque confiſâs collocari; quarum auctores adeo
diligenti lectori cognoſcendi ſunt ex inſcriptionibus et
ſubſcriptionibus: vnde ſub ſingulis Nouellis Cel. Ritterus
erudite et accurate cuiusque auétorem demonſtrauit.
[Reſcriptum Conſtuntii Valentiniani III. patris, extat ap.
Baron. Annal. ad a. Cbr. 420. Sed eorrectius e Cod.
cum Edicto Praef. Vrb. edidit Sulmaſ. Relar ſt. 4 de Su-
burbicar. region. p. 283.

S§. IX.
Alias Conſtitutiones, Conſtantini, Theo-
doſii M., Arcadii, Honorii, Theodoſii Iun, et
Valentiniani III. nominibus inſcriptas, quae
neque in Codice Theodoſiano neque Nouel-
lis, neque in luſtiniano Codice inueniuntur,
in Appendice Codiciz Theodoſiani ex Codice
Lugdunenſis eccleſiae edidit Iac. Sirmon-
dus m): quae inde etiam editionibus Codicis
Theodoſiani Gothofredianae et Ritterianae
ſubiectae ſunt vna cum Epiſtolis aliquot vete-
rum Conciliorum et Pontificum Romano-
rum, in eadem Appendice a Sirmondo editis.
Sed

41

dec te
ſpuri⸗
10, e
conſi
confie

ſenipt
) 4
riſĩ

bn⸗
Cont
1aort
AWAs
in C.
dus
ris
nisq
ne a

(cdtor

thoße
ſone,
Zeno
tutio
tium
nis
Drinci
Iuſüin

(cleb

vetere

i, nou

loan.

Nouel⸗
ius Ny-
kiae iuris

Operiut

amnacel,
doli Va⸗
8 promi⸗
res adeo
nibeset
Ritterus
ſtrauit.
tat ap.
1e Cod.
.ae ⸗

Theo.
lun. et
,quue
Norel⸗
juntur,
Codice
irwon-
icis

eriane
t vete

mano⸗

ed

4 Theodoſio lun. vrgque ad Iuſtinianum. 559

Sed totam hanc Sirmondianam collectionem
ſpuriam eſſe, ab clerico rudi, et ſemibarba-
r0, ex variis Codicis Theodoſiani legibus,

conſiliorum decretis, ſententiisque Patrum

confictam, idoneus et intelligens veterum
ſcriptorum aeſtimator facile intelligat.
) Anno 1631. Pariſ. in 8. quae in Operibus eius Pa-
riſ in fol. 1696. repetita eſt.
§. X.
Praeter iſtas Nouellas multae prodierunt
Conſtitutiones cum ipſorum illorum Impe-
ratorum, tum LEONIS, 2ENONIS Haurici,
ANASTASII et IVSTINI Maioris, ex parte
in Codicem lIuſtinianum poſtea illatae. Qui-
bus ius ciuile, ſublatis, aut mutatis veteris iu-
ris capitibus, varie corectum eſt. Nam Leo-
nis quidem hae Conſtitutiones ſunt, primum
ne ad togatorum conſortium, h. e. Aduo-
catorum, admitteretur, niſi qui fidem Ca-
tholicam ſequeretur n): deinde, ne vlla per-
ſona, ſiue libera, ſiue ſerua, proſtitueretur &).
Zenonis autem illa memorabilis eſt Conſti-
tutio, qua ſublatae ſunt poenae plus peten-
tium †): Anaſtaſii haec, qua, ſublata ſolen-
nis emancipationis neceſſitate, Reſcripto
principis emancipationem fieri permiſit 9).
Iuſtini denique, inter alias, haec vel inprimis
celebris eſt, qua de Senatorum nuptiis leges
veteres abrogauit ))).
2) L. 15.

560 Lib. I. Cap. I. De lIurisprudentia noua g

u) L. I5. C. de Epiſcop. audient. cf. Baron. Ann. ad a.
Cbr. 468. J. 18.
0°) L. 14. C. eod.
p) §. 33. Inſt. de Action.
7) I. pen. C. de emanc. lib.

r) L. 22. C. de Nupt. quam legem Iuſtinianus ab Impe-
ratore impetrauit, quo nuptias cum Theodora muliere
ſcenica contrahere poſſet. v. Procop. Hiſt. Arc. c. 6.

Iam etſi poſt Codicem Theodoſianum mul-
tae Leges promulgatae ſunt, veluti ſupple-
menti cauſa: tamen Codicibus tribus Gre-
goriano, Hermogeniano, et Theodoſiano au-
GRoritas manſit ſua, in Oriente quidem vs-
que ad Iuſtinianum, a quo, promulgato nouo
Codice, illis tribus Codicibus omnis abro-
gata vis eſt. In Occidente autem, cum, prae-
ter Italiam, et Africam, lIuſtinianus nulli
prouinciae imperaret, quippe a barbaris gen-
tibus tenerentur, illi Codices, ex parte maxi-
ma certe, diutiſſime, etiam poſt luſtinianum,
tenuerunt.

§. XII.

Ac barbarae quidem gentes, cum prouin-
cias imperii Romani ſibi ſubieciſſent, pruden-

ti tamen conſilio humane populis a ſe ſubactis

vſum iuris Romani, Legumque Imperatoria-
rum, hoc eſt, Codicum trium, reliqu erunt.
cum

41

cu/NH
Nam
provi
jeltatea
ſeroa
Inpe
paul,
ſumuili
Parri
riarg
iſii
riaful
X0 P
run,
En
lin
dione

ſagge

idnu

in, ad a,

abImpe.

Amlliere

c. .

mmul.
lupple.
Gre-
noau⸗
en. V⸗
0 n0N
abro⸗
nbproe⸗
18 gulti
iisgel⸗
e Ma⸗
nianum,

gronin.
ruden⸗
ſbacli

nerunt.
cuim

a Theodoſio Iun. vique ad Iuſtinianum. 561

cum ipſae antiquis ſuis moribus viuerent.
Nam reges barbararum gentium, quamuis

prouincias imperii Romani occupaſſent, ma-

ieſtatem tamen imperii Romani comiter con-

ſeruabant ), prae ſeque ferebant, ſe auſpiciis
Imperatorum regnare. Cum vero ſenſim
paullatimque vellent Romani iuris ſanctiones
ſimilitudine atque conſenſione quadam cum
patriis moribus atque conſuetudinibus illiga-
ri atque deuinciri, hoc inſtituto vſi ſunt, vt
ipſi iuris Romani corpora ſiue potius breuia-
ria ſubiectis ſibi populis, compoſito et infle-
xo paullulum ad ſuos mores ſtatumque re-

rum, qui tunc eſſet, iure Romano, ederent.
Quam rationem tenuerunt Oſtrogothi in Ita-

lia, Viſigothi in Gallia, et Hiſpania, Burgun-
diones denique: de quorum inſtituto iam
ſingulatim exponendum eſt.
⁵½) v. Ritter. V. C. ad Prolegom. Cod. Theod. c. V.

§. XIII.

Oſtrogothorum quidem Rex in Italia,
THEODERICVS, promulgato, tam Romanis,
quam Gothis, Eaicho 4), e veteribus iuris Ro-
mani maximam Partem iuſſis compoſito “),
quod centum et quinquaginta capitibus con-
ſtaret, id conſilium ſecutus eſt, qui inprimis

Romanis faueret legibus, earumque auctori-
tatem commendaret. Eoque Gothi illi vſi ſunt

Nn haud

562 Lib. II. Cap. IV. De lurisprudentia noua

haud dubie vsque ad Iuſtinianum, qui, de-
bellatis in Italia Gothis, corpus iuris ibi pro-
mulgauit.

2) v. Iuon. Decret. P. IV. c. 80. cf. c. 12. Diſt. jo. Iac.
Gotbofr. Proleg. Cod. Theod. c. III. Ritter. V. C. praef.

ad T. III. Cod. Theodoſ.
2) Id Edictum Theoderici extat in Caſiodori editionibus:

edidit quoque Lindenbrog. Cod. Leg. Antiꝗ. p. 320.
§. XIV.

Neque aliud inſtitutum fuit ALARICI, Re-
gis Viſigothorum: qui Breuiarium Legum Ro-
manarum ſubieétis ſibi prouinciis promulga-
uit: in quo quidem id Regi propoſitum fuit,
vt iuris Romani conſtitutiones ad ſtatum ſui
temporis accommodarentur, et, vt omnis
ambiguitas, et obſcuritas, vel etiam iniquitas,
tolleretur, planeque circumſcriberetur. Id
Breuiarium iuſſu regis a Goarico x), Comite,
ex Codicibus tribus Gregoriano, Hermoge-
niano, et Theodoſiano, Nouellisque, ex Caii
item Inſtitutionibus, Paulli Receptis Senten-
tiis, et Vlpiani Regularum libro ſingulari, Pa-
piniani denique libris, ſubiecta Interpretatio-
ne Gothica ), compoſitum, et ab Aniano 2),
Referendario, editum eſt à½), a. Chr. DyVI,
pPropoſita grauiſſima poena iis, qui in iudi-
ciis alia formula aliaue lege vterentur, prae-
ter eas, quae in hoc corpore comprehenſae
eſſent. Inſtituti totius rationem indicat
Com-

17

Comm
peret

Co
Pre
ho
Hr
le⸗
ul.
9)
Pr.
)0
4) E
ket
can

1RoAH

li, de.

bi pro.

. 10. lee.
0. progf.
tionibus:
3h.

e, Ne-
unll.
mulge⸗
m fuit,
wan ſui
Odis
iqgitns,
tut. I
Cunite,
ermoge-
ex Cii
entel⸗
ui, r
hretatio⸗
ione 2)
.. DV,
iudi⸗
7 Prae⸗
chenlt
inCicat

CN.

«a Theodoſio Iun. veque ad Iuſtinianum. 563

Commonitorium Breuiarii, quod adhuc ſu-
pereſt.

X) v. Commoniterium Breuiarii apud Gothofred. Proleg.
Cod. Theod. c. V. Falſo itaque auctor et collector huius
Breuiarii vulgo creditur Anianus, qui tantum edidit,
hoc eſt, fubſcripſit, conſirmauit, et publieauit: vt Iac.
Grmondus docet in libello, qui inſeribitur: Quaeſtio tri-
Plex, editusque eſt Pari/, 1642. in 8. et in eiusdem Opus-
cul. L. III. reperitur. cf. Brunquell. Diſſ. de Cod. Theod.
„“) de Interpretatione hac Gothica agit Iac. Gothofred.
Prolegom. Cod. Tbeod. c. VI.

2) Commonitor. I. c.

a) Edere enim illis temporibus dicebatur de ſubſeriptione
Referendariorum, conſtitutiones et iuſſa Regum publi-
cantium, et confirmantium v. du Freſne Gloſſar. h. vV.

§F. XV.
Hoc Breuiarium diuturnam per aliquot

ſaecula auctoritatem, etiam ſub Francis, in

prouinciis tenuit iis, in quibus promulga-
tum erat: laudaturque fere a ſcriptoribus
ſequentium temporum ſub nomine Legis

Romanae, vel Legis Theodoſanae b). Atque

ex eo Breuiario magna pars Codicis Theodo-
ſiani, fragmenta Codicis Gregoriani et Her-
mogeniani, item Caii Inſtitutiones, Paulli
Sententige, Vlpiani tituli Regularum, hodie
ſuperſtites ſunt.

* v. Gothofred. Proleg. Cod. Tbeod. C. FII. [Sub nomine
Legum Theodoſianarum etiam laudatur ap. Gratianum

in Deereto. v. A. Auguſtin. de Emend. Grar. I, 6.]

564 Lib. IIl. Cap. V. De Iurisprudentia noua
§. XVI.

Eadem ratio eſt PAPIANI Reſponſorum,
vt vulgo adpellantur. Eum librum, tam-
quam iuris Romani corpus, iuſſu regis
Burgundionum, GvVvNDEBALDI, compoſi-
tum, et ex iisdem, quibus Alarici Breuia-
rium, fontibus hauſtum, fere conuenit c):
quamquam de nomine Reſponſorum Papiani,
qui auétor eius compilationis eſſe cre-
ditur, me non poenitet eius eſſe ſententiae,

vt cum Conrado exiſtimem, eam libri in-

ſcriptionem deberi imperitis librarüs; qui
cum hanc compilationem a Papiniani, fiue

vti tum fere ſcribebant, Papiani, veteris

ICti, loco ex Reſponſorum libro initium

ducere vidiſſent, Papiani Reſtonſa pro titu-

lo libri poſuerint ). Edita haec collectio eſt
primum a lac. Cuiacio e), et nouiſſime abà.
Schultingio ).

) v. Iac. Gothofred. Manual Iur. c. II. . n. p. m. FF.
Linmndenbrog. praef. Cod. Leg. Alemann. Ebulting. Iurispr.
Anteiuſt. praef.

4) v. Conradi Parerg. I, 5. de Pfſwudopaopiano Burgundio-
une, et eiusdem praefat. noua Parerg. praefixa p. XXVII.

e) ſub finem edit. Cod. Theod. a. 1566.
f) in Iurisgradentia Anzeiuſtinianea.

sECTIO

barie

tur:

dent
A
efle
Th.

dis

lger
Cita
ene
eot
me

0da

run,
tum.
regis
npol.
Brevie-
nit4):
Chioni,
e cle⸗
entine,
i in⸗
qui
1, ſue

eietlö

nitium

0 titu⸗

Cio eſt
e da.

Min.

rhunii,
,Teul.

5011l9

2Theodoſio lun. vsque ad Iuſtinianum. 565
SE GCT. III
De Iure Cinili
ſiue
De auctoritate Prudentum
ipſisque
Iureconſultis.
§. I.

E. his temporibus litterarum fere omni-
um flos, ingruente magis magisque bar-
barie quaſi tempeſtate, decuſſus eſſe videba-

tur: meliori tamen fortuna vſa eſt Iurispru-

dentia, dignitatemque, ſi minus veterem,
at aliquam tenuit. Cuius quidem rei auctor
effectorque maxime extitiſle videtur ipſe
Theodoſius Imperator: qui multis commo-
dis et honoribus 4) tam Anteceſſorum di-
ligentiam, quam ſtudioſorum induſtriam, ex-

Citauit, et ad iuris ciuilis diſciplinam exco-

lendam ornandamque adduxit. Itaque ab
eo tempore Scholae Iuris Ciuilis Beryti, Ro-
mae, et Conſtantinopoli ſumma et docto-
rum aucétoritate et ſtudioſorum celeberitate
floruerunt.
a) v. Sect. II. §. 2.
Ac Berytenſis quidem Schola iurispruden-
tiae laudem, ſuperiori aetate partam, retinuit,

ita, vt luſtinianus poſtea illuſtres ibi Anteceſ-

Nn 3 ſfſfores

566 Lib. III. Cap. IV. De lurisprudentia noua

ſores inueniret, quos Pandectis componen-
dis adhibere poſſet: at Conſtantinopolitana
demum a Theodoſio eam accepit. Inſtituti
enim ſunt ab eo in hac ciuitate primum Pro-
feſſores iuris, ſiue Anteceſſores; initio vnus,
mox duo b), honoribusque ac titulis ornati
iis, vt cum ceteris artium Proſfeſſoribus, eme-
ritis viginti annorum ſtipendiis, Comitiuam
primi ordinis haberent. Cuius rei initium fa-
ctum eſt in Leontio, iurisperito. In publicis
porro auditoriis tantum doceri iuſſit.
*) Lvn. C. Lbeod. de profeſſ. qui in vrb. Conſtant. L. vn.
C. Iuſt. de ſtud. liberal. ef. L. 3. C. Theod. eod. et Iac. Go-
thofred. Comm. ad bas leges C. Tbeod. T. II. p. 774. et
T. V. p. 2271
§. III.
Schola vero Romana totidem Profeſſores
iuris habuit c) vsque ad dominationem Go-
thorum. Hi enim, quamquam iurispruden-
tiae ſtudia Romae tuebantur, vnum tantum
Anteceſſorem Romanis reliquiſſe videntur ).
Ratio docendi iuris in Scholis quae fuerit, tra-
dit Iuſtinianus, eamque aliquo modo emen-
dat e). Quinque annoru m curricula in Scho-
lis emetiri oportebat diſcipulos, qui ſingulis
annis nouum nomen adpellationemque, pro
modo ſtudiorum accipiebant †): primo Du-
pondiorum g), altero Edidalium, tertio Papi-
nianiſtarum, quarto l gtarum, quinto denique

Prolytarum.
e) Argu-

41

) Ar
bera⸗

Hin

˙) G

0
)r.

Iu

itis

eſt.
mor
füll.
prol
ordi
dlis
mini,
)1
)

MA
don

u

onen.
ltana
Aituti
nbro⸗
Vns,

Ornati

eme⸗

Tttnam

Um fa⸗
ublicis

L U.
e. Go⸗
114. 6

eſlores
mGo⸗
fuden⸗
anturn
tur 0
it tre
elnen⸗
1ocho⸗
ſnouls
e, pto
0 Du:
Pay
enique

) Argl⸗

a Theodoſio Iun. væqgue ad Iuſtinianum. 567

c) Argumento eſt inſeriptio tit. C. Theed. de ſtudiis li-
heral. vrb. Rom. er Conſtantinop. v. Ritter. V. C. ad
Heinecc. Hiſt. Iur. I, 380.

) Caſiodor. Var. IX, 21. ibi enim vni tantum iuris ex-

doſitori ſalarium conſtituitur.
e) Conſtiz. Omnem reip. §. I. er 2. N.
F) Conſt. laud. g. 2. .94.
g) v. Cuiac. Oèſ. V II, 33.

§. W.

Iam ad ICtos huius temporis, librosque
juris, haec aetate editos, veniendum nobis

eſt. Primus, qui quidem nobis occurrit, me-

morabilis, eſt LEONTIVS ICtus, qui Theodo-
fii II. temporibus Conſtantinopoli ius ciuile

profeſſus eſt, et primus Comitiuam primi

ordinis meruit h). [Non multo poſt fuirt
alius ICtus clarus, LäO, cuius Sidonius me-

2) L. vn. C. Th. de Profeaſ-. qui in vrb. Conſtantinop.

[*) v. Sd. Apoll. Narbo, ſ. Narbon. vrb. aud. v. 440. 14.
Siue ad dodtiloqui Leonis aedes,
Quo bis ſex tabulas docente iuris,
Vitro Clautlius Appius lateret (tacerer)
Claro obſeurior in Decemniratu.

§. V.
Omitto ANTIOGCGHVM ), MAXIMINVM,
MARTYRIVM, SPERANTIVM, APOLLO-

DORVM, THEODORVM, EVGENIVM, et
Nn 4 PRO-

568 Lib. III. Cap. IV. De Iurisprudentia noua

PROCOPIVM, viros dignitatibus maxime il-
luſtres, et iuris ſcientiae laude clariſſimos,
quos Theodoſius conficiendo Codici Theo-
doſiano adhibuit, vt ipſe memoriae pro-
didit ).

¹) v. Ritteri V. C. Comm. ad Nouell. Theodoſ. I. et in
Proſopogr. Cod. Theod.
*) Nouella Theodoſ. I.

§. VI.

Proficiſcor potius ad Libros hae aetate

ſeriptos de iure ciuili, eosue ICtos, qui
libris editis ad poſteros illuſtrati ſunt. In
quibus memoranda primo loco nobis eſt
Notitia Dignitatum Orientis et Occidentis,
conſcripta, vt par eſt credere, ſub Theo-
doſio Iun. circa annum Chr. CCCCXXVI)),
vnde Alciatus eam reuiarium Theodoſii Iun.
adpellauit. Vtiliſſimus liber ſtudioſis iuris,
ad cognoſcendum ſtatum totius imperii, a
quo clariſſimum iuri Romano lumen adfun-
di poſſit, iis locis Codicis inprimis, vbi agi-
tur de Magiſtratibus, officialibus ac digni-
tatibus, et de iure fiſcali ac patrimoniali.
Eam Alciatus primus edidit excerptam:
poſt Rhenanus totam m); tandem Guido

Pancirollus, comparatis duobus libris ſcri-

ptis, plenius reſtituit, vberrimisque com-
mentariis explicauit n). Edita etiam eſt a
Car. Labbaeo ο).
1) Ita

1) 4.

²) 1

o

ime l.

ſimos, †

Theo-
e plo⸗

I et in

getate
8, ui
t, In
dis eſt
dents,
Theo-
XWVI,
Gh 1un,
8 jurs,
hetij,
adfun-
ſbiggi
(igoi.
voninl⸗
erpum:
Cuido
.s ſcri.
e com-
elt 4

a Theodoſio Iun. vsque ad Iiſtinianum. 569

„ Ita inter plerosque Iac. Gothofred. Manual. Iur. p.
m. 59. et Comm. Cod. Theod. L. II. p. os. et 11I. p.
oo. ed. Rieteri V. C. Sed Tillemont. Hiſt. Imp. L. VI.
P. II. p. 476. et in Adnot. p. 733. exiſtimat, factam eam

eſſe ſub Honorio a. Chr. CCCCVII. a quo tempore bel-

lis ciuilibus et externis vniuerſus ſtatus i imperii occiden-
talis immutatus fuit. cf. Bucher. Belg. p. 492. §. I.

m) Baſi. leae Fol.
2) a. 5S3. fol.

⁰) Fariſ. GS. Ceterum Labbacus valde Pancirolli com a.

mentarios carpit: haud Kio. an merito.

§. VII.

Poſt Theodoſianum Codicem confe-
ctum, ante Iuſtinianum tamen, celebres
extitere ICti tres, Heros Patricius, Heros
Eudoxius, et Domninus, qui ad Codi-

cem Gregorianum, Hermogenianum, et

Theodoſianum ſcripſerunt †): qui in Baſili-

corum ſcholiis ſaepe laudantur. De his iam

dicere aliquid, operae pretium erit. Ac HE-
ROS quidem P?PATRICIVS fuit praeceptor
Theodori, Cti Iuſtinianei 7½): Profeſſor lIuris

in ſcho la Berytenſi: Commentator trium
Codicum illorum: cuius etiam ſententias

Iuſtinianus vel improbauit r), vel probauit 4)
Conſtitutionibus ſuis. Idem eſſe videtur,
quem inter maiores Anatolii Cti refert Iu-
ſtinianus 1).

p) v. C. O. Reizii V. C. Excurſ. 4d Theoplh. xx. p. 243.
4) Sbol. Baſi licor. T. VI. p. 217. A

Nn „ r) 1

570 Lib. III. Cap. W. De Iurisprudentia nougz

r) L. 2. C. de vſur. vid. Schol. Baſil. L. III. P. 4o.
5) L. 79. C. de transact. v. Schol. Baſil. L. I. p. 8o. J.

1) Conſt. Tanta g. 9. [Eius in L. 69. D. ad L. Falc. in-

terpretationem refert Harmenopul. II, 12. probatque
Cniacius de praeſc. c. 34.]

§. VlIII.
HEROS EVDOXIVS, aequalis Patricii,
Profeſſor in eadem ſchola Berytenſi, et com-
mentator eorundem trium Codicum eſſe
videtur ½): Auus Anatolii, pater Leontii,
ICtorum x). Laudatur in ſcholiis Baſili-
corum. Eius ſententiam improbauit Iuſti-
nianus y). L

u) v. Reiz. V. C. I. c. R
x) Conſt. Tanta g. 9. e quo loco colligi poſſit, ipſum

forte filium fuiſſe Leontii, Iurisperiti, de quo ſupra.

„) L. 78. C. de transact. v. Scbol. Baſßl. L. L. p. &to. J.

DOMNINVS, Praeceptor Theodori z):

idem eſſe videtur, ad quem Zeno Imp. reſcri-

pſit a). Explicauit tres illos Codices ): lau-
daturque in Scholiis Baſilicorum.
2*) Schol. Baſil. L. VI. p. 217. B.

a) Khol. Baſil. TI. VII. p. 14l.
) v. Reiz. V. C. l. c. p. 12 .

5. X.

Hic memorandus eſt ille, qui Collationen-

Legis Maoſaicae et Romanae conſcripſit. Eum

4

Tiliue
rem!
ded
Cool
Herr
ore
Cod
haud
nond
num

Cton

guibe
in eo
Goln
untn
ind⸗
igle!
inſtit

iarmn
rum

Ueni⸗
dent
imel
tores
Pend
moce

Ai
mhoe.

erucd

iuie

atricii,
etconn.
mn eſſe
Antü,
Bali.
luſti⸗

i, iphun
ſupra.

9io. .

Hri 2)

telet.

): ln.

tionen
. Lun
Tilius

a Theodoſio Iun. veque ad Iuftinianum. 571

Tilius et Cuiacius c) Licinium Rufinum, vete-
rem ICtum, de quo ſupra, fuiſſe putant.
Sed ar guunt eos, cum orationis genus, tum
Conſtitutiones ex Codicibus Gregoriano,
Hermogeniano et Theodoſiano, ab eo au-
ctore relatae J). Itaque eum Theodoſiano
Codice poſteriorem eſſe oportet: vixitque
haud dubie circa finem ſaeculi quinti: cum
nondum factum eſſet Breuiarium Alaricia-
num; integrique adhuc extarent veterum
ICtorum et Codicum iſtorum trium libri: e
quibus ille multa capita hauſit: quae neque
in eo, quem hodie habemus, Codice Theo-
doſiano, neque in libris Iuſtinianeis reperi-
untur ). Chriſtianum fuiſſe, inſtituti ratio
indicat. Ceterum etſi ICtus non fuit, vt
ipſe fatetur: neque adeo ipſe illo conſilio et
inſtituto operae pretium fecit: tamen, quo-
niam hodie multa capita Legum, et vete-
rum ICtorum, nuſpiam, niſi in hoc libro, in-
ueniuntur, magnam haec Collatio Iurispru-
dentiae vtilitatem adfert ). Inde praeterea
intelligi poteſt, quid Pandectarum compila-
tores ſibi ſumſerint in excerpendis diſcer-
pendisue veterum ICtorum libris: et quo-
modo veteres ICtorum libri diuiſi fuerint g).
Edita haec Collatio primum eſt a P. Pi-
thoeo h), ex Mandubiorum bibliotheca, et

eruditis Notis illuſtrata: nouiſſima autem
a b

572 Lib. II. Cap. W. De luriuprudentio nous

ab Ant. Schultingio . cum notis 8s elegantiſ-
ſimis.

) Cuiac. Obſ. XIV, 4. XXI. 1z.
Iac. Gothofr. Proleg. Cod. Theod. c. III. Manual. Iur.
p. m. 33. Menag. Amoen. Iur. Ciu. c. 7. Scbulring. ad tit. 7.
Collat. Leg. Moſ. er Rom. in Iurispr. Anteiuſt. p. 722.
e) Freber. Parerg. I, 9. Gothofr. l. c.
) v. Gorbofred. Manual. Iur. I. c.

) Collat. tit. XV.

) Pariſ. 57a. in 4. repetita poſtea Heidelbergae 4. *6.

in 8. et Pariſ. 1087. et cum notis eiusdem vberioribus
in Operibus P. et Fr. Pitboeorum.

5 in Iurisprudentia Anteiuſtinianea.
§. Xl.

Eiusdem fere aetatis eſt Conſultatio veteris

Wi, vii inſcribitur vulgo, de Padis, ſiue

potius collectio Conſultationum nam plures
eſſe, totum contextum declarat ½). Au-
Gtor incertus eſt, poſterior tamen Codice
Theodoſiano, et Breuiario Alariciano 1).

Multum et haec collectio vtilitatis habet.
Retulit enim auctor ſententias Paulli non-

nullas m), quae in Alariciano Breuiario non

inueniebantur: vſus haud dubie integris
Paulli libris. Tum vero cognoſci inde pot-

eſt forma et ratio, quam ICti veteres in Con-

ſultationibus ſuis ſecuti ſunt. Scilicet ICtus

in his Conſultationibus ipſa Legum capita,
et auctorum iuris verba, quibus ſenten-
tiam

61

tiam!
in iud
gnror

ba ed

pon

moge
Clige
comt
et tit
cauſa
ſent
oru
ccep
nodn

capit

bren

9) r.
2 80
1))

nhus

gantil.

ual lur.
ad nit.,.
. 12.

e 4. 00.
erioribus

eterit
. ſine

ores
Al.

Cocice
no !).
lubet.
1 non⸗
rionon
integtis
ge pot
nCon-
Ctus

capitt,

ſenten⸗

tiam

47 beodoſio Iun. vsque ad Iuſtinianum. 53

tiam firmat ſuam, proponit: qui mos tum

in iudiciis olim ſeruari ſolebat. Nam et liti-

gatores pro ſe quisque integra Legum ver-
ba edebant. Porro inſcriptiones et ſubſcri.

ptiones etiam ex Codice Gregoriano, Her-

mogeniano, et Theodoſiano, refert tam

diligenter, vt etiam variis ex libris varias

commemoret, et ex Sententiis Paulli libros
et titulos adnotat. Cuius quidem ratio et
cauſa haud dubie eſt haec, quod tum non eſ-
ſent in manu omnibus paſſim libri iuris au-
ctorum n). Eam Collectionem, ab A. Oiſelio
acceptam, primus edidit Ilac. Cuiacius o):
nouiſſime A. Schultingius †), diſtinctis per

capita variis conſultationibus, additisque

breuibus notulis.

k) v. 4 Schulting. ad mtr. Conſultat. in Iurispr. Anteinſt.
P. 8. B
1) Sehbulring. ad tit. I. Cod. Oregoy. b. 82
m) v. Cuiac. Obſ. VII, 26.
2) v. Cuiac. praef. ad Conſultationes ſuas.
*) ante Conſultationes ſuas in T. I. Oherum, uae viuns
fecit de iure et edi voluit.

p) in Iuriprudentia Anteiuſtinianea.

LIBER

574 Lil. IV. Cap. I. De lurieprudentis nouiſima
5äs
B LIBER IV Eezi
= L Eeãn
4 dek prud
IVRISPRVDENTIA =
NoVISSIMMXMA. ni
— — *
CAPVT I Inpe
DE CI
IVRISPRVDENTIA
J ioo
IVSTINIANO 2 D Ghen
vSCVE AD J LIttd
BASILIVM MACEDONEM. t
SECTIO I A
De Statu pu blico. len
Iam noua progenies coelo demittitur alto: rec
Alter ab im egro rerum mibi naſcitur ordo. Senn
TVSTINIANI Magni mihi res geſtae et in- bat,
ſtituta dicenda ſunt, Principis ſago toga- i,
que in paucis clariſſimi. Cuius etſi viira fen
plurimis laudibus cumulata eſt „nulla tamen ii,
laude magis eminuit, quam legislatione. Ar- Om
P que

1.
⸗

et ju⸗

tosa⸗
tſt VIta

« luſtiniano vsque ad Baſilium Maçedonem. 5y5

que hic ille eſt, quem vnum inter homines
legislatorem generis humani dicas. Tam lon-
ge lateque orbem terrarum Iuſtiniana iuris-
prudentia peruagata eſt. Sed hoc loco de vita
eius, rebus geſtis, inſtitutisque nobis expo-
nendum eſt. Ortus in Illyrico, oppido Tau-
riſio, nullo genere, patre Saubbatio, matre
Bigleniza, cum auunculum haberet Iuſtinum
Imperatorem, adſumto nomine Iuſtiniani,
cum ante Slauorum lingua dictus eſſet Vprau-
da a), primum Magiſterium, et Conſulatum,
deinde Patriciatum atque Comitiuam dome-

ſſticorum; poſt Nobiliſſimatum, ac denique

ſpem ſucceſſionis in imperio ?) adeptus eſt:
tandem vero in conſortium imperii adſci-
tus Auguſtusque adpellatus eſt anno Chri-
ſti DXXVII. Kal. April. Mortuo vero qua-
tuor menſibus poſt Iuſtino, ſolus imperauit
ex Kal. Auguſti. In matrimonium duxit
Theodoram, mulierem ſcenicam, in embo-
lo habitantem, omnibus modis, vt tradunt
ſcriptores, infamem ): abrogato eam ob rem,
precibus iſtius, ab Iuſtino lege vetere, quae
Senatores ducere mulieres ſcenicas veta-
bat ). Hanc mulierem tanto amore dile-
xit, vt eam Auguſtam adpellari quoque vna
ſecum curarit, in conſilium ſaepe adhibue-
rit, multisque numero laudibus ornarit.
Cum multis bellis per totum imperii ſpa-
tlum

576 Lib. W. Cep. I. De lurispudentia nouiſima

tium, multis cum populis barbaris, implici-
tus fuerit e£), tria tamen potiſſimum memo-
randa nobis ſunt, Perſicum, Vandalicum in
Africa, et Gothicum in Italia, quorum euen-
ta litteris ac memoriae prodidit Procopius,
ſcriptor illius temporis praeclarus.
cum quidem, quaſi hereditarium, ab auuncu-
lo traditum, vario Marte geſtum, tandem
eum finem habuit, vt pacem, ſtipendio
Perſis in ſingulos annos pacto, non ſane ho-
norificam, facere cogeretur ). Vandalicum
autem in Africa per Beliſarium, proſperri-
mo euentu geſtum eſt, vt non ſolum regem
Gelimerem captum in triumpho duceret,
ſed Vandalis debellatis etiam Africam g) ſub
imperii Romani poteſtatem,
prouinciae redigeret, conſtituto Praefecto
Praetorio Africae h). Bellum denique in Go-
thos, propter Amalaſuentham, reginam à),
amicitiae foedere cum Iuſtiniano coniun-
Qam, ſumtum eſt, ac per multos annos
cum aliquot regibus varie geſtum, feliciter
profligatum eſt, ita, vt totam Italiam, cum
Gothorum dominatu liberatam,
ditionis Romanae iterum faceret anno Chri-
ſti DIIV 4), Legesque ſuas ibi promulga-
ret. Praeter leges autem, quas ſanxit, mul-
ta ſunt alia eius inſtituta. Multas vrbes, no-
vosque magiſtratus ex ſuo nomine adp

et in formulam

alußi

Vit:
Hopkn
polim
us e
traoc
nulle
tuls
4) V.
)V
lar⸗
dine
in
yenm
˙)
Stis
in
Fran
leug
dus

tion
mniſi

Mne

nplici.
memo-
um in
eben-

vopin,

Perſi⸗

Uunc.

ldem

pencio
ne ho-
Halicum

ſper
kegem
uceret,
I 6) ſud
rmulam
ulfach
ein60
immi,
coniun-

1n

lia
, Cum

eratan,
1oChti⸗

omnulg

⸗ no.

VN: 1

aluſtinano veque ad Baß Uum Maredonem. 577

vit: multis aedificiis, in jisque templo S.
Sophiae!), inſanis ſumtibus, Conſtantino-
polim exornauit: Conſulatum priuatis peni-
tus ademtum ad imperatorium faſtigium

tranſtulit, adeo, vt poſt Conſulatum Baſilii

nullus priuatus eum adeptus ſit m). Mor-
tuus eſt anno Chr. DLXV.
4a) v. Arnald. Var. Coni. L, 11.
b) Julgo dicitur ab Iuſtino adoptatus eſſe. Sed id nul-

la ratione idonea probari poteſt.

2 v. T'rocop. Anecdot. qui locus propter rerum turpitu-

dinem ab editoribus Pariſienſibus omiſſus, vulgatus eſt
in Menagian. I. III. p. 566. cf. Gundling. Obſeru. ad
rem litter. Nectant. T. I. n. S. p. 202. A ..

) L. 2. C. qe Nupt. v. Procop. Anecdot. p. 4,.

2) Atque hinc explicanda ſunt nomina, a gentibus deui-

ctis adſumta, quibus ſuos titulos ſuperbire voluit: v e.
in bracfatione Inſtitutionum: Alemannicus, Gothicus,
Francicus, Germanicus, Anticus, Alanicus, Vanda-
licus, Africanus: quae nomina, cum in dubitationem ad-
ducta ſint, quaſi ſpuria, egregie vindicari poſſimt Inſcri-
tione Graeca apud Montefalcon. Palaeograph. Gr. p. 17.
niſi quod loco Amici hic nominatur IIægin. Cete-
rum vel verbo hic caſtigandus eſt ridiculus ſane error

.. Perr. Ludewigii Vit. Iuſtinian. p. 4987.ſ. exiſtiman-

tis, eos titulos non hane vim habere, vt deuiétos popu-
los ſigniſficent eos, a quibus ſumti ſint, ſed vt indicio
ſint, eos in clientela Iuſtiniani eſſe. More enim ve-
terum Romanorum imperatorum, Caeſarumque, Iu-
ſtinianus deuictarum gentium nomina titulis ſuis ad-
ſeripfit, vt Scipiones olim, Aemilius, Merelli, „et Clan:
dius, et Taianus, aliique.

) v. Procep. B. Pepf II, w.

578 Lib. IV. Cap. l. De luri prudentia nouiſima

g) v. Procop. B. Vand. 11, 3.
) v. tit. C. de off. Praef. Praet. Afr.
¹) v. Io. Dan. Ritter. V. C. Diſſ. de Amalaſuentha.
) v. Pag. Crit. Bar. h. a.
) v. Procop. de Aedif. Iuſtiniani. Templum Sophiae de-
ſeripſit Cangius in Conſtantinopoli Cbriſtiana.
m) v. Pagii Dig. Hypat. P. III. C. IL b. 324. ſq.

§. II.

De huius Iuſtiniani moribus, ac virtuti-
bus vel vitiis, cum magna ſit auctorum, et
veterum et recentiorum, diſſenſio, pauca
quaedam hic monenda eſſe videntur. In
quo quidem non errauerimus, ſi dixerimus,
principem fuiſſe magnis virtutibus praedi-
tum, ſed eundem tamen etiam multis inſi-
gnibus vitüs obrutum. Praeclare generi
humano conſuluit, edendo Corpore luris:
a republica per ſe adminiſtranda, et a labori-
bus, negotiisque publicis nullo tempore ceſ-
ſauit: eccleſiae otio inprimis intentus, non
tamen ſatis ſibi ipſi ab erroribus cauiſſe cre-
ditur: Leges, quas ederet, ſaepe ſcripſit
ipſe. Probe enim litterarum diſciplina im-
butus fuit n). Imperium denique Roma-

num, egregie conſtitutum, dignicate et am-

plitudine auxit: quae eo mortuo plane defe-
cit: ita vt fortuna imperii Romani, in eo vlti-
mo, quid poſſet, videatur experiri voluiſſe.
Has laudes ſane excellentes multis etiam cri-
mini-

Ilu

winil
lie c
huuſt
Ii,
t in
refig
1ae n
ſtini⸗

perla
tiis ſ.

Niſima

the.

Phiae de⸗
.

Virtuti
um, et
Ppauci
1, In
erimus,

Pnedl⸗

liss in.
generi
e lurss:
lubori.
ore cel.

a Iuſtiniano vsque ad Baſilium Macedonem. 579

minibus maculauit. Nimium vanae glorio-
lae cupidus, aerarium ſumtibus immenſis ex-
hauſit, coactusque, ciuium damnis ac iactu-
ris, lacunam factam explere: adeo quidem,
vt iura legesque pretio accepto figeret, vel
refigeret o). Nimio etiam vxoris Theodo-
rae amore reprehenditur †y. Hiſtoriam Iu-
ſtiniani multi cum veteres, tum recentiores
perſecuti ſunt ): de moribus etiam ſiue vi-
tiis ſiue virtutibus nonnulli expoſuerunt r).

2) v. Pag. Crit. Baron. ad a. Chr. 528. n. 3. Neque ve-
ro locus Suidae, vnde αιααραα fiiſſe ereditur vul⸗
go, ad eum pertinet, ſed ad luſtinum maiorem, vt du-
unn demonſtratum eſt a viris doctis.

0°“) Exemplum eſt in L. 23. C. de &§. Eccleſ. v. Procop.
Anecdot. p. 123. et quae a me dicta ſunt in Diff. de
Praeſeriptione Centum Annorum, 9. 4.

) Vitia et flagitia ipfius memoriae prodidit Procopius
in Anecdotis ſ. Hiſtoria arcana: in qua re cum ei con-
veniat cum aliis ſcriptoribus idoneis eiusdem aetatis,
non video, quomodo fides ei abrogari poſſit. Ce-
terorum vero ſcripterum teſtimonia ad firmandam
auctoritatem Procopii largiter conduxit in Notis Ale-
mannus: fruſtraque ſtudium ac làborem conſumũſt in
refutando Procopio Io. Euchelius.

9) Inter veteres ex profeſſo Theophilus, Agathias Scbola-
Pin: et Procopius cum in libris de Bellis Iuſtiniani,
tum in Hiſtoria Arcana: inter recentiores Fr. Horo-
mannus, Io. Cuspinianus, Aeg. Perrinus, Hub. Gifa-
nius, Fr. Guinerus, Jo. Chifletius in Diſ. Apologer:
Io. Petr. de Ludewig, et Abr. Wieling. Schediaſin. de In-
ſtiniano et Theodora Franeg. 1720. 4.

r) Contra Procopii Hiſt. Arcanam eum defendere conati
ſunt Gabr. Triuorius in Obſeruar. Apologer. ad inſeript.
QOo 2 oratis⸗

580 Lib. IV. Cap. I. De lurisprudentia nouiſzma

orationie ad Anteceſſores Pariſ. 163t. 4. Tbomas Ri-
vins, Anglus, in Defenſione Iuſtiniani conira Aleman-
num Francof. 1078. 8. et lo. Eichelius in libro, qui in-
ſeribitur: Aréadoræ ſiue Hiſtoria Arcana Procopii Cae-
Janienſis plerisque in locis falſitatis conuicta Hehnſt. 164.
2. Orthodoxiam eius tuentur Arn. Coruinus in li-
bello, cui index: Imp. Iuſtinianus Catholicus, et Conr.
Sam. Schursfleiſob. in Diſſ. quae inſcripta eſt Liſtinia-
tsus Ortbodoxus.

§K. III.

Iuſtinianum ſequitur IvsriNvs minor, Iu-
ſtiniani ex ſorore nepos, anno Chr. DlI-XV.
Huius ſocordia atque ſtultitia bene conſtitu-
tum a Iuſtiniano impèrium labi coepit: Per-
ſis Orientem deuaſtantibus, et a Longobar-

dis ₰ quos Narſes lIuſtino Imperatori, ac

Sophiae Auguſtae iratus, vocauerat, occu-
pata fere Italia tota, praeter eam partem, in
qua caput Rauenna, ſedes Exarchorum, quae
penes Imperatores Orientales adhuc diu
manſit. Primus hic, abolitis Quinquenna-
lium ſolennibus, Conſulatum perpetuum
ſumſit, ita, vt anni Poſt Conſulatus numera-
rentur?): quod deinde ſequentes Imperato-
res imitati ſum vsque ad Conſtantinum Po-
gonatum. Ex moerore, de ignominia a Per-
ſis accepta, nactus phrenitidem, reſtitutusque
aliquantiſper, de conſilio Auguſtae Sophiae
Tiberium, excubitorum Comitem, ſucceſ-
(orem creauit, in conſortiumque imperii re-
cepit.

4luſ

cepit.
Hom
que e
91
1) v.
¹)

TIT
que
beral
nas
lepre
mor
ſbi
doce

) v.

ee

nug Ri.
Aeman.
gli in⸗

tii Cc.

6. h.
N in li.
et Conr.
iknig-

r, Iu.

.

ſtitu⸗
Per⸗
goder⸗
oi, .
ecll⸗
enn, in
, gue
uc duu
enn
etuumm
imere-

. a luſtiniano veque ad Baſlium Macedonem. 587

cepit. Mortuus eſt anno Chriſti DLXXVIII.
Homo fuit vaecors, laſciuiae, auaritiae at-
que crudelitati deditus 2).
5³½) Paul. Diac. de geſt. Langob. 11, 5F.
2) v. Pagi Diſ. Hypat. P. II. p. 328. 744.

2) In eum ſeripſit Corippus Poẽta carmen, de Tanaisa:
lIuſtini minoris. =

b. IV.

Eo mortuo ſolus imperium ſuſcepit
TIBERIVS, annoO Chr. DLXXVIII, pius
atque in egenos et pauperes admocdtim li-
beralis, humanus denique. Perſas, Roma-
nas prouincias vaſtantes, egregia victoria

repreſſit 2). Imperauit ſolus annos IV:
mortuus eſt a. Chr. DLXXXII ), genero

ſibi ac ſucceſſore lecto Mauricio Sapta
doce.

*) Cedrenus Annal.

„) v. Pag. Crit. Bar. ad h. a. Ctr.

§F. V.
Succeſſi t MAVRICIVS, an. Chr. DLXXXII.

Bellis cum Perſis, et Auaribus, bene geſtis,

reque publica non incommode adminiſtrata,
a Phoca, militari ſeditione creato Imperato-

re, foede cum vniuerſa familia iugulatus, pe-

riit anno Chr. DClI 2).
*) Necephor. XVIII, 32. J44.

Oo 3 §. VI.

582 Lib. IV. Cap. I. De lurisprudentia nouiſima

86. VI.

Iugulato igitur Mauricio, quod vi na-
Qus, ſcelere exorſus erat imperium ?no-

cAS, anno Chr. DCII, ſceleribus conti-

nuauit: prouinciaeque orientis, cum ipfius
imperatoris iniuriis, tum vaſtationibus ho-
ſtium, inprimis Perſarum, milere ve-
xatae ſunt. Neque minus adflixit eccle-
ſiam, cum Epiſcopum Rom. Oecumenici
honore, atque poteſtate ornauit, ſicque
adeo in eccleſia dominationem vnius, du-
dum ab Epiſcopis R. quaeſi tam, firmauit.
Tandem oéctauo imperii anno ſcelerum

poenas luit a), occiſus ab Heraclio anno
Chr. DCX.

a) Niceph. XVIII, F. ſ.

Nactus imperium HERACLIVS annoe
Chr. DCX. rempublicam, tyrannide ac ſae-
uitia Phocae diſſolutam, aliquo modo con-
ſtringere laborauit. Perſarum incurſiones
atque vaſtationes egregiis victoriis vltus
eſt. Sub eo Muhammedes, nouae ac ne-
fandae religionis auctor, extitit, lateque
impietatis ſemina ſparſit. Mortuus eſt
anno Chr. DCXLI, poſt imperium XXXI.
annorum.

z. VIII.

luſi

Ca
inper
ſublat
Xt,
ſecla,
anno
uus
cidt,
ltalia
lin oe

XV.

Sne

Ii u.

cont .

iplus
us ho-
te ve⸗
eccle.
menici
ſcgue
(l.
nauit,

Herum
Ade

IIn.

acſee

jrſiones
Vltus
4 ſe⸗
lateque

lus

WW.

aluſtiniano vaque ad Baſilium Macedonem. 583

§. VIII.
Cum CcoNSTANTINVsS III, filius eius,
imperium nactus, a nouerca Martina veneno
ſublatus eſſet, Martina, cum HERACLEO-

NXNE, filio et imperii participe, ſupplicio ad-

feécta, ad imperium peruenit CONSTANS II,

anno Chr. DCRLI. Homo natura ſae:

uus atque truculentus, fratris etiam parri-
cida, rempublicam valde adflixit: bello in
Italia cum Langobardis male geſto, in Sici-
lia occiſus eſt anno Chr. DCLXIX, anno

XXVII i imperii. ü

Poſt eius mortem vocatus ad imperium

et filius cCOo NSTANTINVS EV, Pegonatus
quo imperante Bulgari magnam ignomi-
niam inferunt i imperio Romano. Conſula-
tus perpetui rationem eam induxit, vt pri·

mo imperii anno, inſtar Tribuniciae pote-

ſtatis, ſumeretur, eiusque anni numeraren-

tur b). Obiit anno XVII imperi, Chr.
DCLXXXVII.
*) v. Pag. Diſj. Eypat. P. III. c. ir.
Qui ſucceſſit, an. Chr. DCLXXXVII,

filius 1VSTINIANVS II, Khinotmetus, mira

fortunae varietate vſus en. Nam, feliciter
ſuperatis primo hoſtibus in Oriente, atque
OO.ο 4 debella-

584 Lib. IV. Cap. l. De Iuisprudentia nouiſima

debellatis, a Saracenis foede victus, vix ipſe
cum paucis ſaluus euaſit: paulloque poſt

propter ſuſpicionem futurae ſaeuitiae, prae-

ciſo naſo, vnde ei cognomen, relegatus, im-
perium amiſit. Leontius vero rerum poti-
tur: quo poſt triennium item deiecto, T1-
BERIVS APSIMARVS factus Imperator:
quem cum elapſus cuſtodia, et Conſtanti-
nopolim Bulgarorum ope reuectus, luſti-
nianus trucidauiſſet, in eos, quibus- propter
exilium iratus erat, ſonnna crudelitate et
ſaeuitia vſus eſt: ſed tandem oppreſſus a

Philippico Bardane anno Chr. DeCX Vlti-

mus ſtirpis Heraclii.

§. XI.

PHIEITPPIGVSautem Bardanes, cum ma-
le rem adminiſtraret publicam, aerarii vires,
ſtolide largiendo indignis, exhauſiſſet, inui-
dia principium contracta, trucidatus eſt an-
no Chr. DCCXIII.

§. XII.

Tum vero Imperator renunciatus ARTE-

MIVS ANASTASIVS: ſed poſt biennium,
imperio abdicato, coaétus eſt clerici tonſu-
ram recipere, et Theſſalonicae exulare, an-
no Chr. DCCXV.

§. XIII.

Impe

Ali

kr

34 mil

mMere

te de
len

flr 3
Eim.
mis
gde
no

n
Copr.
Pplum
ol
Con
mum

tuus

Rinn

N ipſe

e pott
Ppre .

1s, in⸗
poti.
0, II.
erator:
ſtunti⸗
luſti.
Nopter
tate et
eſlis 4
I.

in a⸗
1 Vites,
t, jnui
eſt an.

17I.

Oniucm 1
tonlu⸗
ne, n

M.

a luſtiniano voque ad Baſilium Maceaonem. 585
§. XIII.
Ex eo regnat THE oDOSTVSIII, coactus
a militibus imperatoriam dignitatem adſu-
mere: ſed vertente anno, principatu ſpon-

te depoſito, Clericus factus eſt, cum impa-
rem ſe viribus Leonis Iſauri intellexiſſet.

§. XIV.

Anno: igitur Chriſti b XVI, LEO Ir.
rus adeptus eſt fauore militari imperium.
Is imagines deſtruxit, eamque ob rem inpri-

mis apud Epiſcopum Romanum inuidiam

atque odium ſibi contraxit. Mortuus eſt an-

no imperii XXIV.

§. xXv.

Succeſſit ei filius cCONSTANTINVS V,
Copronymus, anno Chr. DCCXLI. Is exem-
plum ſecutus paternum, imaginum cultum
aboleuit, et indicto concilio occumenico
Conſtantinopoli condemnauit, punitis ea-

rum cultoribus ac defenſoribus. Ceterum
Imperator fuit pius, fortis, ac felix. Mor-

tuus eſt a. . Chr. DCCLXXVI.
§. XVI.

Eius filius LEO IV, Porph yrogennetus, im
perium atque rempublicam egregie capeſſi
00 0 5§5 uit,

586 Lib. W. Cap. I. De lIurispudentia nouiſima

uit, paternae virtutis heres: ſed fato imma-
turo extinctus anno imperii quinto, impu-
berem filium reliquit heredem.
§. XVII.
Sequitur, anno Chr. DCCLXXXI, CON-
STANTINVS VI, Porphyrogennetus, cum
impubes eſſet, patris teſtamento, cum ma-
tre IRENE imperare iuſſus. Is omnibus
fortunae ludibriis iactatus, matremque plus-
quam nouercam expertus eſt: quae callidi-
tatis et impotentiae muliebris luculentum
praebuit ſpecimen: atque rempublicam peſ-
ſum dedit. Reſtituit dedita ſuperſtitioni
mulier cultum imaginum: filium ipfum de-

nique extinxit: ac ſic ſola rerum potita eſt.

Ea imperante Carolus Magnus, Francorum
Rex, Romae a Leone Pontifice dictus eſt
Imperator Romanus, idque nomen inuitis
Imperatoribus orientalibus tenuit. Hrene

tandem, creato a militibus Imperatore Nice-

phoro, ſpoliata imperio, relegata eſt in in-
ſulam Lesbum, vbi ex merore paullo poſt
obüt.
§. XVIII.
NICEPHORVS vero, anno DCCCII, ad
faſtigium imperatorium ſublatus, nihilo me-

lius aut felicius rempublicam adminiſtrauit:
homo

liſin

homo
bus in
re co⸗
is ce
Roma
(z
expech
hoftili
anno.
4) v.5

riſti.

Ee⸗
CHAE
garis

rum

Ar

menit

ten

inpk

e int

0
idae

Mime

ma.
inpu.

coN.
Cuim
n m.
mmibus
Ps.
llidi⸗
ntum
pel.
roni⸗

e⸗
a eſt.

corum
ins eſt
inuitss
lrene

Nee-

in in⸗
o poſt

a lu NRiniano vosque 29 paß⸗ lium Macemchwen. 587

homo auarus, perfidus, fallax, et vitiis omni-
bus immerſus. Tributum Turcis pende-
re coactus eſt: Carolum Magnum, foede-
ris conditionibus illectus, Imperatorem
Romanum dixit: vnde iuſtus Imperator
Carolus extitit c). Nicephorus vero in
expeditione aduerſus Bulgaros, inſidiis
hoſtilibus oppreſſus, interiit nono imperii
anno.

c) v. SKbopflini V. C. ill. de ner. Oecid. extinct. et
Wr.

Secutus eum, anno Chriſti DCCCXI, ui-

CHAEL tum Curopalates, biennio poſt a Bul-

garis victus, et imperio abdicato, monaſte-
rium ingredi coactus eſt.

§. XxX.

Anno igitur Chriſti DCCCXIII, LEO 4r.
menius accepit imperium. Is imagines rurſus
e templis tolli iuſſit. Princeps improbis
implacabilis, Michaelis Balbi inſfidiis ac ſcele.
re inter ipſa ſacra obtruncatus eſt.

8§. XXI.

Obtruncato Imperatore, MICHAEIL. Balbus
adripuit imperium anno Chriſti DCCCXX,

idque male partum non adminiſtrauit melius.

Sici.

588 Lib. V. Cap. I. De Iuricprudentia nouiſima

Siciliam et Cretam a Saracenis occupatam,
Dalmatiamque excuſſo a populis iugo Grae-
corum amiſit. Homo auariſſimus, obiit an-
no imperii decimo, Chr. DCCCXXIX.

. XXII.

4

Succeſſorem habuit filium THEOPHI-
LVM. Iuſtiſſimus is Imperator, republica

bene geſta, moriens anno Imperii XIII,
Chriſti DCCCXLII, filio Michaeli, ſub tu-
tela Theodorae matris, reliquit imperium.

. XXIII.

MICHAEL III imperauit per XIV annos
ſub tutela primo matris, deinde hac remo-
ta, et ad priuatam vitam redacta, ſub po-
teſtate Bardae auunculi: quem cum Cae-
ſarem creaſſet, denique interficiendum
curauit. Cum puer ad imperium Pperue-
niſſet, puerili ſemper animo fuit, pueri-
libusquc deliciis indulſit. Occiſo Barda,
Caeſarem creauit Baſiium Macedonem, ho-
minem humili loco ortum: a quo immis-
fis percuſſoribus, oceiſus eſt anno Chriſi
DCCCLXVII.

SECTIO

P
Xi

Min

MMutar

epe

Conu.
ce,
num
fngul
Legit
modo
Cpun
Uauer
hm,

quod

tendan

iſime

datam,
Gtae⸗
Diit n.
X.

0 5HI⸗

publia
AII,
ſbe

lum.

aunos
temo-
ub po⸗
n (

jendom

perle.
puerl.

Bordt,

, lo⸗
immis⸗
(Mriſti

40110

luſtiniano vegue ad Baſilium Matedonem. 589
SEGT. II
De Conſkitutionibus Pmehat,

. ſiue
1 uAre Tuſti nianeols S
atdue
§. f.
TFr ingredimur eum locum, vt, quam ma-
ximam experta eſt jurisprudentia Romana
mutationem, perſequamur. Ac tametſi iam

ſaepe illa quidem ſiue viciſſitudinem, ſiue
sonuerſionem aliquam, cum ipſa reipubli-

cae, imperiique mutatione, ſubierat, tamen

numquam vniuerlſa, ſed per partes tantum

ſingulas, ea fortuna vſa eſt. Modo enim in

Legibus, modo in iurisprudentiae ratione,

modo in Edictis, vel in Conſtitutionibus Prin-

cipum, ſiue neceſſitas, ſiue vſus aliquid- no-

uauerat. Nunc vero vniuerſam Iurispruden-
tlam, iusque ciuile, quaſi per totum corpus,

alia ſacies occupat.

Debebatur haec Iuſtiniano gloria, vt,

quod multi fruſtra ſiue deſtinaſſent, ſiue

tentauiſſent, corpus iurisprudentiae Roma-
nae,

1.

590 Lib. V. Cap. I. De lurisprudentia nouiſima

nae, id primus perficeret: quo quidem in-

ſtituto aeternitati nomen commendaret
ſuum. Atque in eo non magis gloriae
alicuius ſtudium, quam ratio ipſa ſiue ne-
ceſſitas valuit. Intelligebat enim princeps
prudentiſſimus, etſi per Codices ſuperiori
tempore factos, quibus tum vſus conſtaret
ſuus, et per Valentiniani conſtitutionem,
quaeſita eſſet iurisprudentiae ſiue facilitas,
ſiue certa diſciplinae ratio, ſiue denique mo-
dus: tamen non ſolum id conſilium euen-
tu caruiſſe, ſed etiam maiorem iuris le-
gumque perturbationem ac varietatem poſt-
ea inualuiſſe: Iure Conſultorum ſententias
et reſponſa, quibus in foro vtebantur, ve-
hementer diſcrepare; et ne per Conſtitutio-
nem quidem Valentiniani III. certius ius ci-
uile fieri; Conſtitutionum in dies editarum
ab Imperatoribus et multitudinem er diſcre-
pantiam ſummae eſſe perturbationi, litesque
inde duci, videbat: quibus omnibus niſi
medicina adhiberetur, ſiſti non poſſe.

§. III.

Primum igitur omnium, quamuis Con-
ſtitutionibus ſingularibus editis multa ca-
pita iuris veteris, multasque ambiguitates
cCorrexiſſet, quarum quidem omnium re-
cenſum agere infinitus, quam pro inſtitu-
to,

lußt

to, 1
tentu
mum
Inpe
temp
certu
dem
ket.
husc)
ſuper
perate
lecun
ex ein
nnt
Vil
iont
inno

penitd

Ceten
petui
Uatun
Eatus

Cochi

diuer

tione
llig
tiſſimn

iſina

em in.
ndaret
glorine
e he⸗
tinceps
periori
nſtaret
lonem,
Cilits,
ne mo⸗
euen.
ns le-
poſt.
gentias
Ur, N
litutio⸗
iusci⸗
Hitarum
dilete-
icesqe
s nii

8 Con⸗
la ca-
guitntes
uch 1e.
inſtic.
10,

a luſtiniano vsque˖ ad Baſilium Macedonem. 591

to, foret a), tamen iis omnibus non con-
tentus, ſuſcepit opus omnium pulcerri-
mum et vrilifſimum, vt Conſtitutiones
Imperatorum, ab Hadriano *) vsque ad ſua
tempora omnium, in vnum corpus, et ad
certum modum, redigeret: quantum qui-
dem eius rei iſto rerum ſtatu adhuc vſus fer-
ret. Id corpus iuſſu eius, a decem viris illuſtri-
bus c), in quibus fuit Tribonianus, ex tribus
ſuperioribus Codicibus, et poſtea editis Im-

peratorum Conſtitutionibus, etiam ſuis, col-

lectum et intra annum perfectum, detractis,
ex eius mandato d), adiecéctis, et immutatis,
in ipſa Conſtitutionum oratione, iis, quae
viſa eſſent neceſſaria, nomine Codicis Iuſti-
nianei, confirmatum e) et promulgatum eſt
anno Chriſti DXXIX, Id. April. abrogatis

penitus tribus iſtis Codicibus ſuperioribus.

Ceterum is Codex ad ordinem Edicti Per-
petui, et in ſuperioribus Codicibus obſer-
uatum, compoſitus videtur fuiſſe. Abro-
gatus poſtea eſt, ab ipſo Iuſtiniano, edito
Codice repetitae praelectionis, valde ab iſto
diuerſo ).

4) Qui tamen potiſfimas eas vel correctiones vel muta-
tiones cognoſcere cupient, iis Tr. Balduini Inſtinianum
diligenter commendandum putamus, libellum elegan-
tiſſimum ac doctiffime ſeriptum.

¹) At

592 Lib. IV. Cap.l. De Iurisprudentia nouitma elbin

*g Ab Hadriani enim temporibus coeperat cim noua
4

ailiqua iudiciorum, tum iurisprudentiae ipſius forma: D d
quae magnam partem tum tenebat. . 1
c) Conſt. de nouo Cod. Fac. tliis in
4) Conſt. de nouo Cod. Ffac. ê fcjen
e) Conſt. de confirm. Cod. Iuſtin. cep
F) Nam in poſtremo Codice deſiderantur multae leges, ſerun
quas ipſe Iuſtiniamis prodidit in luſtinianeo Codice C
fuiſſe. v. Cuiac. Ohſ. XII, 22. et Wieling. Iurispr. Re- de
ir. p. 180. L. I. Contra vero recentiores Conſtitu- brs,
tiones Iuſtiniani, inprimisque Deciſiones inſertas. gnum
60 C0
§. IV.
ao,

Edito Codice, adortus eſt veterum ICto- umle
rum libros, ex ijisque certum corpus com- ei
pilari iuſſit, cui nomen Pandectarum g), ſiie Ldi
Digeſtorum, impoſuit ): de quibus iaam fei
nunc eſt diligentius nobis dicendum. Hi- coo⸗
ſtoria autem et ratio ab ipſo Iuſtiniano or
tradita eſt tribus Epiſtolis ſiue Conſtitu- ren
tionibus ˙), quae inprimis cognoſcendae ec
ſtudioſſs. KKFKKFen

g) De hnius vocabuli Graeci ſexu, cum multa in vtram.— Kis,
que partem diſputata ſint a viris doctiſfimis, vide om- relec
nino H. Brencmanni Hiſt. Pand. 111, 6. Eſt autem

hodie extra controuerſiam poſitum, vocabulum eſſe is, e
generis maſculini, quamuis vſus contrariam rationem iatu
ulgo ſequatur. .
vulgo leq ſtinian

*) §. 7. Conſt. Tanta et L. 2. H. .. D. de V. I. E.

1) Conſt. de Conceptione Digeſtorum Deo auétore: Conſt.
Omnem ad Antecefores, et Conſt. ad Senatum Lanta dNe
de confirm. Digeſter. ſei,

F. V. n

Otnne

niſina

im nott
forma:

tae leges,
0 Codice
ir. Ne.
(boſtitu⸗
ertae.

Cto⸗
coth⸗

Oüe

us iam
. Hi-
ſiniano⸗
onken

ſcendae

in Tttan⸗

vide omm
Eſt autenn
pulum ele
rationem

ore: Cenf.
6n Lants

V

4 Iuſtiniano voqué ad Bafilium Macedonum. 593

Praefuit ei negotio Tribonianus cum XVI
aliis iurisperitis ): qui cum decennium per-
ficiendo operi ab Imperatore praeſtitutum

accepiſſent, intra triennium Digeſta compo-

ſuerunt, ex omnium veterum Ctorum, ſub
Caeſaribus potiſſimum celebratorum ), li

bris, ad duo millia m) voluminihus, ex Plus-

quam trecenties millibus verſuum *).
eo corpore componendo, ex Iuſtiniani man-

dato, ita verſati ſunt, vt decerpta ex vete-

rum Ctorumjlibris capita in L. libros certos-

que titulos conferrent, in iisque ordinem

Edicti Perpetui maximam partem, quantum
fieri poſſet, ſeruarent n), ſingulis veterum

ICtorum capitibus praefigerent nomina
ICtorum, et librorum titulos numerosque o),
praemiſſo Pandectis eam etiam ob rem Indi-
ce Ctorum p), ex quibus. fragmenta ſumta

eſſent: vt tantum ea capita inferrent Dige-

ſtis, quae viderentur iſtis temporibus vtilia,

reſectis et omiſſis iis, quae minus, immuta-
tis, et inter polatis ita, vt eorum temporum

ſtarui conuenirent 7). Ceterum iuſſerat lu-
ſtinianus, ex veterum ICtorum ſententiis
omnem tolli diſſenſionem, et ννονaâα. id-
que factum eſſe, ipſe g gloriatur r): haud
ſcio, an iniuria. Nam tametſi non tot cre-

do ineſſe Pandectae àααρ, quot vulgo
Pp ineſſe

594 Lib. IV. Cap. lL De luricprudentia nouiſſima

ineſſe putantur: aliquas tamen diligen-
tiae compoſitorum excidiſſe, nolim equi-
dem negare 5). Promulgatum hoc æνασπα
a luſtiniano, et anno Chriſti DXXXIII, a.
d. III. Kal. Ian. 2½) abolita ſiue abrogata omni
veterum ICtorum auctoritate in foro ac iu-
diciis, confirmatum eſt, ita, vt quae in
eo eſſant comprehenſa, pro ſuis haberi iu-
beret u). .

X*) §. o. Conſt. TLanta de Conferm. Pandect.
1) v. Schulting. Orat. culpandusne ſir Tribonianus cet.

quae adiecta eſt Iurisprud. Anteiuſtinianae. [quod au-

tem recentiorum nihil excerptum, cauſa eſt, quia nihil,
quod vtile eſſet, in iis reperiebatur.]
m) L. 2. et 3. F. 7. C. de V. L. E.
[*) v. Sahnaſ. in Sartau. Epiſt. p. 235. . ]
) v. Bynkersboek. Obſ. II. 25. et Brencmann. Diſſ. de
Inſer. g. 5.
*) et quidem, vt Iuſtinianus praeceperat, non ſiglis, ſed
per conſequenrias litzerarum. v. . 5. Conſt. de concept.
Dig. L. . H. 5. C. de V. J. E. Atque hae Inſeriprtio-
nes in Digeſtorum capitibus interpretandis ſummam
vtilitatem adferunt. v. A. Auguſtin. Emend. Labitt.
V. Ind. Leg. Pand. et Brencmaun. Diſſ. de Vrilitate
Inſeriptionum Legum in Iurisprud. Reſtit. T. II. Wie-
lingii, vt alios taceam.
p9) L. z. §. 70. C. de V. I. E. Is Index in libro Pande-
Gtarum Florentino maximam partem graece ſcriptus

reperitur: neque tamen omnes libros complectitur,

ex quibus capita ſunt in Digeſta illata. v. Cuiac. Olſ.
I, 2l. Bynkersboeck. Exerc. ad L. Aglaciss p. j. et Wie-
ling. Iurisprud. Reſt. p. LXI. lluſtrarunt eum Indi-
cem Laur. TIbeodor. Gronou. in Emend. Pandect. et
Comvad. nor. ad Gronox. item Wieling. l. c.

—

2) L.

ln

1.

tioni
glae
pleni
adire
Adi
dus
6
9) vV. 1

) .
Ded,

C
Kis i
gisla
ytir.
linm

uc

luti

ie

Haür

u, v

gvo

Kone

colle⸗
non

DPand

(cbolle⸗

iſima

lligen.
3eqvi.
sua
Ill,2.
taomni
40 in⸗
goe in
deri in.

ionuy cet.
io all⸗
lianihil,

Diſ. A

ſn ſed

le conetpt.
nſrhtio⸗
ſummam
. Lalitt.
. . tilirtate

II M.

ro Pacd-
ee ſeiens
npecliu, .

lir. 0,
5 et Wie-

dumn lndi.
emet ei

* Suſtiniano vequead Baſilium MWaceaonem. 595

9 I. . §. 7. C. de V. I. E. !Inde ſaepe de interpola-

tionibus ſ. Enblemazibg Triboniani, vti vocantur,
quaeſtio extitit: quruint quidem iuſtum libellum im-
pleuit Wriſenbachiut, plerumque tamen errans: vnde
agduerſus eum ſaepęe diſputat Bynkershoeck. Obſ. Vol. II.
paſſim, et Wybo V. C. libro Kingulari. Neceſſe autem
ad iuſtae interpretationis facultatem eſt, ſeire, ſi qui.
bus in locis aliqua interpolatio facta ſit.

7) Conſt. Deo auétore §. 3. et g. et Conſt, Lanta J. 15.

5⁵) v. Balduin. Iuſtinian. Lib. I. b. m. vs.
2) L. 2. G. 23. C. de V. I. E.
«) H. o. et . Conſt. Tanta de confirm. Dig. 9. 70. Com.
Dedit nobis Dert.

. K. VI.

Quamiis vero Iuſtinianus- omnia, Dige
ſtis illata, veterum ICtorum capita ſuae le.
gislationi adrogauerit, tamen Leges inde,
vti vulgo adpellantur, non fecit: neque adeo
aliam vim habent, quam eam, quae ĩpſis ab
auctoribus ſuis attributa eſſet, niſi in quibus
Iuſtiniani mandato immutatio aliqua ſenten-
tiae interceſſit. Ac, tamquam Edicta, iuſſu
FHadriani in Edicti Perpetui corpus colla-
ta, vim iuris honorarii retinuerunt æ), ita
quoque ICtorum ſententiae, reſponſa, cau-
tiones, regulae, interpretationes in Digeſtis
collechae, naturam conditionemque ſuam
non amiſerunt. Itaque Digeſtorum, ſiue
Pandectarum corpus, non Legum aliquam
collectionem, ſed Iurisprudentiae æναα,
publica auétoritate confirmatum, vſuique
Pp 2 iudicia-

5 596 Lib. IV. Cp. I. De lurispy. denti nouihima

judiciorum ac ſcholarum publice traditum,
dixerim. Quod tamen non eam habet vim,

quaſi iura, leges, ac SCta, in eo non inſi nt,

ſed vt non omnia capita bro legibus haben-
da ſint ).

2) vid. ſupra. Lib. III. cap. 11. Seck. ir. g. 4.

„) v. quae dicta ſunt in Diff. de iure transactionis ſuper

controuerſiis ex teſtamento, tabulis non cognitis. Ridi-
culum enim eſt, cautiones, confilia, definitiones,
partitiones, et interpretationes ICtorum pro legibus
haberi.

SG. VII. .
Ceterum Imperator Digeſtorum promul-
gationi duas ſanctiones adiecit, vt ea per

ſiglas atque notas ſcribi vetaret z) et Commen-
tarios in Digeſta fieri plane Prohiberet 4), Per-

4

miſſa tantum interpretationis Graecae zaτ—

“ et Paratitlorum facultate b): praeſcri-
pſi tque modum explicandi docendique iuris,
inprimisque Pandectarum c).

2) §. §. Conſt. Omnem er L. 2. H. 22. C. de r. I E

Nam ex figlis notisque, quibus leges veteres atque
ICtorum libri ſeripti erant, multae ambiguitates ex-

titerant. De ſiglis ac notis cf. Cuiac. Obſ. XII, 40. For.

ner. Rer. Quorid. 11, 3. et inprimis H. Brencmann. Hiſt.
Biand. Il, 3. Briſſon. Sel. Ant. I V, 31. Nordk. Ohy. c. 7.

W 4) §. 7. Conſt. Deo auctore, er S. 27. Conſt. Tanta.
5) §. 12. C. de concept. Dig. §. 21. Conſt. Tanta. Quid

autem ſint Paratitla, docent Io. Leunclau. in praef. de
priſcorum paratitlorum vſu, pracmiſſa tribus antiquis

Reroriſorun ubris, Francof. 1593. Jan. a Caſta praef.
ad

Mn
K

lir.
)

Di⸗
tur in
liorun-
nüanu

υ an

repu
) Id
Voea
hocie
Bern’
med.

Da
eſſe

confe

ltina

Digen
ma
non
idone

eſt 9
h.

de m.
4
S

tum,
rim,
nlint,
aberr

ie ſuper
Ridi.
itiones,
legibus

mul⸗
e Ner
mmnenr⸗
) per.
nelceri⸗
e iuns,

„15.

4
1/
nta.

ta. Qid

pnel D 4
antiſ

. lek.
i, 4

A Iuſtiniano vogque ad Baſelium Macedonem. 597

Iur. Ciu. c. KV.
4) Conſt. Omnem Kip⸗ §.⸗ 1ſ4.

§F. VIII.

Digeſta ab interpretibus barbaris tribuun-
tur in partes tres, Digeſtum Vetus d),; Infonr-.
tiarum e), et Nouum f) vocant: cum lIuſti-
nianus ipſe in ſeptem partes*) tribuiſſet.

ad Summaria Deerezalun Graert . IX. 8 Mana Auor.

4) ab initio vsque ad Libr. XXIV. tit. 2. 4de diuort. ae

repud.
e) Id a XXIV, 3. vsque ad XXXVIII, olt. Pertinet.
Vocabuli autem rationem atque vim, Jvalde dubiam

hodie, varie explicant. v. Coraſj. Epiſt. Quaeſt. c. 22 *

Beyrué. MWalther. Miſéell. Iur. II. 4. Cangius Elahar.
med. Latin. voc. fortiare.
52 ) d reliquos vsque ad finem complectitur.
) propter numexi ſeptenarii fanctitatem. ].

Pandectas, qui hodie latine extent, non
eſſe id exemplum quod auctore luſtiniano,
confectum ſit, ſed interpretationem aliquam
latinam veterem, ex Graeca Iuſtinianeorum
Digeſtorum interpretatione factam, exiſti-

mat lo. Ienſius g): argumentis quidem ille
non improbabilibus, ſed tamen non ſatis

idoneis ad efficiendum illud, quod nagrellts

eſt h). .
2) Lo. lnhu us in Sr. idturit ad Iuris Romani Panleclet,

ac maxime in praefatione ei libro praemiſſa.
1) Argumentorum iſtorum vim vt diſſoluerem, laborani
in E phemeridibus, quae vernacula lingua prodeunt,
3 inſeri⸗

598 Lib. W. Cap. lI. De Iurieprudentia noniima

inſcriptae Cririca librorum iuris T. I. Vol. IIIL. p. 10,. ſ.
quae conferri poſſunt. Summa enim argumentorum
huc redit, in Pandecte vulgari multa eſſe veſtigia Grae-
carum formularum, ab interprete non recte intellecta-
rum: quod quam parum firmum ſit, non difficulter
intelligitur.
Graeca in Digeſtis loca latine, vt in vul-
garibus editionibus ſunt, non Bulgarus,
quemadmodum putat Auguſtinus?), ſed Bur-
gundio *), inprimis doctus graecarum litte-
ram habitus, conuertit: quamuis iſtam in-
terpretationem, neque diligenter, neque
eleganter factam, intelligentibus facile adpa-
reat. Ceterum Graeca in plerisque Pande-
ctarum editionibus vulgaribus non extant.

¹) A. Auguſtin. libr. ſing. ad Modeſtin. de Excuſ. p. ayy.
X) Panciroll. de Clar. Leg. Int. II, 5. Menag. Amoen.
Iur. Ciu. c. XXXIII.

Tres hodie Pandectarum editiones capi-
tales vulgo feruntur: vna Vulgaris, altera
Haloandrina, ſiue Norica, Florentina denique
tertia: ex quibus, quaſi fontibus, ceterae
omnes manarint. Haloandrina quidem eſt
Gregorii Haloandri, ICti doctiſſimi/) qui
Digeſtorum loca praua ex Lud. Bolognini
libris m), et ſaepe de coniectura, correxit n),
habita inprimis elegantiae ratione. In quo
quidem ſeu recte ſeu perperam fecerit, at
certe

ſin
certe
gni fui
briſeri

exprin

Frane
editio⸗
exprin
douic
Conti
Floren
numn
rellian
luau⸗
renkr⸗
plt,
e0 m
empn
Aiquu
Gebe
eruch
Plore
epe
Vnur
eſt,
Eae er
ue
gure
lib
edͤiti

liſimg

ℳ .

emorum
ia Gfae.
elleca.
Kieulter

in wl.
garus,
edBur⸗
n lite-
m in⸗
neque
adpa-
Pande-
Ntant.

ſnin.
Anoen.

s p⸗
Atert
jenique
ceterae
gem
Nan
voghin
exit 1)
In quo
enit, 1
certe

a luſtiniano veque ad Baſilium Macedonem. 599

certe multis de cauſis opera Haloandri ma-
gni fuit. Florentinam dicimus eam, quae li-
bri ſcripti Pandectarum Florentini lectionem
exprimit, a Laelio Taurello facta, et a filio
Franciſco edita “). Praeter hanc etiam aliae
editiones ſunt, quae Florentinam ſcripturam

exprimere ferantur, Hugonis a Portap), Lu-

douici Miraei 7½), Ludouici Ruſſardi 7), A.
Contii 5½), et Charondae?): ſed palam eſt,
Florentinam lectionem in his ſinceram ac pu-
ram non eſſe relatam. Nec tamen ipſa Tau-
relliana omni reprehenſione et crimine caret.
Itaque H. Brencmannus denuo librum Flo-
rentinum ipſum adiit, diligenterque deſcri-
pſit, nouam inde editionem daturus): ſed,
eo morte deſtinatis conſiliis praerepto, ex-
emplum, fere iam editioni paratum, ante
aliquot annos ad Illuſtrem ac CGeleberrimum
Gebauerum peruenit, a cuius diligentia et
eruditione accuratam atque perpolitam libri
Florentini editionem ſummo cum deſiderio
expectamus. Vulgaris denique editio non
vnum certum aliquod editionis exemplum
eſt, ſed hoc nomine adpellantur omnes
eae editiones, quae neque Haloandrinam, ne-
que Florentinam ſcripturam, ſequuntur:
quaeue olim vulgo in manibus fuere: ſiue
e libris ſcriptis eſſent factae, ſiue ad alias
editiones expreſſae æ).
Pp 4 1 Edita

600 Lib. IW. Cap.I. De lurisprudentia nouiſma

„ Edita eſt Norimberg. 1529. Voll. II. in .

m) A. Augaſtin. Emend. III, 3.. IV. 14. Brenemann. Hi .

Pand. Il, 2.

2) Quare de hac editione a viris doctis in Vtramelue par-
tem iudicatur.

) Fiorentiae a. 155 3. 111. Voll. fol- cf. Tnn Brene-
mann. Hiſt. Pand. l. 11. IV, 5.

7) Lugdun. Anno 1551
9) Pariſ. a 1552.
r) Lugd. a. 156 I.
5³) Pariſ. a. 1562.
1) Antwerp. a. 1575.
u) v. Brenemann. Hiſt. Pund.

X) De Editionihus Pandectarnm v. Brunmuel, if. r.
II, 5. et o.

6. XII.

Iam dictum ſatis de Pandecte. Ad reli-
qua lIuſtiniani in iure ciuili inſtituta profici-
ſcimur. In quibus nunc exponendum eſt de
Quinquaginta Deciſtonibus, ab eo, dum Pan-
dectae componuntur, editis. Nam edito
Codice luſtinianeo, cum lIure Conſultorum
ſententias in Digeſta referre deſtinaret, ſibi
faciendum duxit, vt multas veterum ICto.
rum diſſenſiones atque controuerſias, non-
dum ſopitas, ſua auctoritate componeret
ac finiret. Quod quidem ab eo Quinqua-
ginta Deciſionibus, ſenſim Lampadio et Ore-
ſte Conſulibus, ex Kal. April. et duobus
Poſt Couſulatum Lampadii et Oreſtae an-
nis,

1

M

nis, P
pus e
ſie ſun
1io,
lectio
ips
5
qnag
mene
hina

C
Pane
in (

kkehnt

bl
Frane
minie
gen⸗
Datun
Ment

ͤ/

*) El
ſeire
nibr
ſtitn
loon
tribe

ina

n M.
guezer.

Brene⸗

ſ lu.

reli⸗

ofci⸗ R

jel e
m Pan-
ecito
ltorunm

, I

Cto.
ol:
voneret
inqua⸗
etOre⸗
guobus
le .
lis,

a luſtiniano vsque ad Baßlium Macedonem. 601

nis, promulgatis, poſteaque in vnum cor-
pus cOaclis, factum eſt. Inſcriptae ac miſ-
ſae ſunt ainu et Iuliano Praefectis Praeto-
rio, et tandem in Codicem Repetitae Prae-
lechionis, in capita particulasue diſſectae,
ipſius iuſſu migrarunt M.. H
y) §. 7. Conſt. de Emendar. Cod. Hiſtoriam vero Qnin.
quaginta Deciſionum enarrarunt hi, qui eas ipſas com-
mentariis illuſtrarunt, Merillius, Krauchius; item

Balduinus in Iuſtiniano, et Ludwell. Diſſ. de Engne.
ginta Dec omihus.

§. XIII.

Cum vero iſtae Deciſiones Codici, in
Partes ſciſſae ,ſint inſertae; vt, quae leges
in Codice ex iis decerptae, eſſent, erue-

rent 2z), numerumque inirent, ſingulari-

bus libris ſcriptis operam dederunt esschis
illuſtrarunt viri docti, Em. Meriilius a), P.
Franc. Linglois?), Io. Strauchius c), Do-
minicus Baſſi d), ac denique L. B. ab Ha-
gen e): in quibus tamen haud dubie princi-
patum tenet Merillius: Strauchii enim com-
mentarius tantum adfectus eſt, et inchoa-

J tus F).

9 Eſt enim ad intelligendas iſtas Deciſiones neceſſarium,
ſcire planeque tenere, fintne ex Quinquaginta Deciſio-
nibus luſtiniani. Notae autem, quibus a ceteris Con-
ſtitutionibus ſecernuntur, ſunt hae: primum, vt ad
Ioannem vel Iulianum, Praefeétos Praetorie, miffae, vt
tribus illis annis editae, denique, vt ad denin iendam

Pp S veteris

60o2 Lib. IV. Cap. I. De lurisæprudentia nonilſima

veteris iuris controuerſiam aliquatu factae fint: quae
quidem omnia ſi in vnam legem concurrant, agnoſci-
tur, eam eſſe Deciſionem. v. Meril! k cep⸗ 3
a) Pariſ. 1618. 4. et in opp. Neapoi, 1720. 4.
5) Antwerp. 1661. fol. .
c) Giegae 1676 410 2
d) Viennae 1708. zege eddee
e) Viennae a. 1735. 4. †

J) Indicem harum Decihionum fecundum ordinem tem-
poris Iurispr. Rſtiürutge p. 144. inſertit MWielingius.
Antequam veroô ipſa Digeſta promulga-
ret, libros Inſtitutionum quatuor, vt eſſent
totius legitimae ſcientiae prima elementa,
vſus in hoc opera Triboniani, Theophili,
et Dorothei, conſcribendos curauit. Col-
lectae ſunt, Imperatoris iuſſu, ex ICtorum
veterum, inprimisque Caii Inſtitutionibus et
commentariis, ad ordinem Caii Inſtitutio-
num, multaque antiqui iuris capita nobis
ſeruarunt g): vnde magna earum commen-
datio. Quamuis poſt Digeſta confectae, edi-
tae tamen ſunt, ante Digeſta, a. d. XI. Kal. Dec.
anno Chr. DXXXIII, ſed auctoritatem acce-
perunt vna cum Digeſtis a. d. III. Kal. lan.
eiusdem anni. Vnde, quoniam, ſi Dige-
ſtorum compoſitionem ſpectes, his poſterio-
res ſunt, facile aeſtimari poteſt, vter liber
alteri deroget.
g) v. Cuiac. Ohſ. II, 38. Wieling. Iurispr. Reſtit. p. 189.

§. XV.

Mi

ba
Gicen
cum,
peme
bus 0
Uile e
perat
editie
tution
ginta
dero⸗

MWI

tutic
tito⸗
npet

aàl

Mne

: guae
ignolei⸗

emtem⸗

lngin.

mulgr.
ellent
nentt,
ophii,
(Co-.
torumm
libos et
ſirtio⸗
nobis
Shtnel⸗
ae, ed⸗
.l.Dec.

n dece .

61. I.

Derr.

boſtel jo⸗
ter ſiber

lrn 189.

oluſtiniano veque ad Baſilium Macedonem. 60 3
Pandecte promulgato, Iuſtinianus ad Co-
dicem rurſus curam contulit ſuum. Nam
eum, Iuſtinianeo Codice edito, nouae pro-
pemodum quotidie leges eſſent editae, qui-
bus Conſtirutiones Codicis, iusque adeo ci-
uile eſſet emendatum, vel immutatum, Im-
perator neceſſarium eſſe exiſtimauit, nouam
editionem Codicis dare; quo nouae Conſti-
tutiones, inprimisque Deciſiones quinqua-
ginta, inſererentur, tollerentur eae, quibus
derogatum eſſet h). Qui Codex, inprimis
Triboniani opera, XII. libris confectus, a. d.
XVI. Kal. Dec. anno Chr. DXXXIV, conſti-
tutione eam in rem edita, auctoritatem, ve-
tito Iuſtinianeo Codice, aceepit l). Codex
repetitae praelectionis nomen eſt ½).
2%) §. I. et 2. Conſt. de Emendat. Cod. E
) Ante hanc nouam editionem Codicis, aliam factam
a Iuſtiniano eſſe anno Chr. DXXXI, Katuit A. Pagi
Crit. Baron. ad a. Chr. 529. vt adeo tres factae ſint
eiusdem Codicis editiones: prima a. 529. altera a. Chr.
53 I. tertia denique a. 534. In eam opinionem addu-
Qus eſt Pagius, fide Marcellini Comitis Chron. ad a. Chr.
531. ſcribentis: His Coſ'. Codex Iuſtiniani orbi promul-
gatus ſt. Sed multis certis argumentis contradici

poteſt. v. Baudiſ. V. C. Ohſeruat. ad Murator. Hiſt.
hlLal. T. III. p. 39 8. cg.
14½) Dudum id nomen a Praelectionibue librorum fiue
citatianibus, quas veteres facere ſolebant, antequam
ederent ſcripta ſua. v. Gell. N. A. XVIII, 5. cf. Cuiac.
Paratit. Cod. princ.

§. XVI.

In eo eandem fere rationem tenuerunt
compilatores, quam in Digeſtis ſecuti ſunt.
Edicti Perpetui ordinem 1) fere in omnibus
capitibus retinent: Inſcriptiones ac Suhſcri-
priones m) Conſtitutionum diligenter ad-
dunt u): reſecant, abiiciunt, contrahunt, diſ-
cerpunt, addunt, interſerunt, prout bonum
viſum eſt. Vnde prooemiis et epilogis carent

Conſtitutiones: multumque de emblemati-

bus hic quoque diſputatur 0).

v. Goibefred. Prolgom. Cod. Theod c. XII.

„) De vtilitate Inſcriptionum et ſubſeriptionum Cod.
fere eadem dicenda ſunt, quae de InſeriptionibusPande-
Garum. Nullum cnim eſt interpretationis aptius at-
que vberius ſubſidium: atque id lac. Gothofredus ar-

canum ſeu myſterium dicere ſolebat: v. Gothofr. Pro-

ligom. Cad. Theod. cap. VIII, eiusd. Düiiurſ. Hiſtor.
ad Leg. Quisquig in Opuſe. ſiue Comment. ad L. 3. Quis-

quis Cod. Iheod. ad L. Corn. de car. T. III. p. 94.

1) Hodie tamen non paucae deſiderantur, multae etiam

Appendix Faſtorum Almelouenii, et Relandi.
„) De iis, quae a compilatoribus Codieis, in ipfſis vete-
rum Imperatorum conititutionibus, admiſſa ſunt, mul-
ti dixere. JL l

EVII.

De Conſtitutionibus Imperatorum in Co-

dice, quamquam Iuſtinianus ſanxit, vt eo-
dem iure eſſent, ac ſi ab ipſo promulgatac

ſanci-

6 4 Lib IV. Cap.l. De lurisprudentia nouiſima

vitioſae ſiint, quas corrigere laborant viri docti. v.

Iuſit

ſincit⸗
quod

ur⸗

Garurt

que c⸗

res ca
ſtituar
d ſpe

tation

ec, n

Negnu
rio du
5) efe⸗

fum.
)X.
gie
an E.

A
In eo
rimis
de hi⸗
uple
Fride
nomi⸗

Inper

Nove
lumm

un

e

erunt
mnibos

lbleri.
d.

dil⸗
onum
cnent

emmati-⸗

m Cod.
nebande⸗
ptius at⸗
recus ar⸗
E 5 . ⸗
Aſeor.
⸗
6
tae ettänm

i 1

aud

ja Co.

Vt eo⸗

lentne

ſanel⸗

à Iuſtiniano vsque ad Baſilium Macedonem. Co;

ſancitaeue eſſent, tamen idem tenendum eſt,

quod de capitibus Pandectarum diximus,
naturam ipſarum Conſtitutionum ibi colle-
ctarum non eſſe a Iuſtiniano mutatam. Ita-
que cum pleraque ſint Reſcripta, ad fingula-
res cauſas data, quae non ius nouum con-
ſtituant, ſed, quod iam in vſu verſaretur ius,
ad ſpecies propoſitas traducant: in interpre-
tatione potiſſi mum eius rei habenda ratio
eſt, niſi quis velit vehementer aberrare p).
Neque vero in hiſce argumentum a contra-
rio ducere fas eſt 9).

5) ef. quae dixi in Diſfſ. 5. Praeſeriptione Cemum anno-
rum.

9) v. Noodt. Diocht. et Mawimian. c. III. qui 14 egre-
gie demonſtrat. Conſtitutio vero aliqua Reicriptum ſit,
an Edictum, intelligitur ex uſ. &riptione.

. XVIII.

Atque is eſt Codex, quo hodie vtimur.
In eo cum Authenticae, quae vocantur, plu-
rimis conſtitutionibus ſubiectae reperiantur:
de his etiam breuiter dicendum eſt. Earum
duplex genus eſt. Nam nonnullae, quae
Fridericorum, Germaniae Imperatorum,
nomine praeſcriptae, ſunt Conſtitutiones
Imperatorum iſtorum. Ceterae autem ſunt
Nouellarum, legibus codicis derogantium,
ſummaria quaedam , iisdem, quibus dero-
gatum eſt, legibus ſubiecta. Nomen duxe-
S runt

606 Lib. W. Cap. l. De lurispruaentia nouiſima

runt ab ipſis Nouellis, quae Authenticae et ipſae
adpellari conſueuerunt, vti paullo poſt tra-
demus. Auctores autem horum ſiue ſum-
mariorum, ſiue ſcholiorum, plures fuerunt.
Nam Authenticae nonnullae antiquiſſimae
videntur, ita vt fere ad luſtiniani aetatem ad-
ſurgant r); aliae vero recentiores ſunt, a
Gloſſatoribus, qui vocantur, factae; partim
ab Irnerio, partim a loanne, aliisue *). Au-
Roritatem autem in foro habent, quantum
cum ipſis Nouellis conſpirant: ſi a paucis dis-
ceſſeris, quae, quamuis a Nouellis diſcre-
pantes, ipſis tamen Nouellis praeualent 1).
Neque tamen, vt quidam exiſtimant a), eam
auctoritatem vel a Lothario II, vel a Fride-
rico l acceperunt, ſed vfu. Inſertae autem
Codici ſunt ab Accurſio haud dubie, vna
cum Gloſſis.

v) Exemplo eſt Auth. Quas Actiones C. de S§S. Eccleſ.
de qua dixi in Diſſ. de Praæſeriptione Centum anno-
rum.

5) v. Bynkersbeek. Exerc. de auctorirate auctoribusque

Authenticarum in Opuſe. T. I. vbi contra lo. Srraucb.
in Irnerio non errante, et A. A. Pagenſtecher, in Sici⸗
liment. ad Compend. Laurerbach. qui, omnes Authen-
ticas paullo poſt Iuſtiniani tempora conſcriptas, ſta-
tuunt, et contra alios viros doctos, qui omnes Ir-
nerio tribuunt, docte atque copioſe diſputat. Pagen-
ſtecherus edidit ille quidem paullo poſt Irner ium iniu-
ria vapalantem, ſed acriter exceptus eſt a Bynkershoe-
Rio in praef- ad Exercit. ad L. Rbod. de loctu.

2) v. Aler. Gentilit de libr. iur. cix. c, &.
u) F.

39 K
in
erra

cpn
lge⸗

Mre⸗

Sd
graec
Uerkia

diſhe

iſims

tiple

ſt tra
fum.
lerunt.
iſimee
emad
unt, ¹
Partin
Au⸗

ldat

eis dis⸗
cre
ent).
,em
Piide⸗
autem
e, W

G Eah.
um Anno⸗

Horihutge
. Krurcl
er, in ei⸗
Auher.
tipta⸗ ſe⸗
omnes lt

t ugen⸗

rium inn⸗

Pnlertle⸗

4 G.

a luſtiniano vaque ad Baſelicum Macedonem. 607

22) Fr. Baelduine Prozbeor, ad Neuell. Ieſ-. Mar. Suareſius
in Norit. Balil. 5. 32. et 1o. der auchius in Irnerio non
errame c.
L.

5. XIX.
Refht, 1 vt⸗ et hic attingemus Io. Ienſii x)
opinionem, qui tametſi non audet, omnes
JIeges Codicis, quo vtimur, Graece ſcriptas,

aut ex Graeca i interpretatione latine conuer-
ſas e dicere, multas tamen ab auctoribus ſuis
graece editas, et in noſtro Codice latine con-
uerſas contendit. Quam opinionem, non

difficile eſt; Tetundere .

—) lo. Ren/ 1 in pracf Erictur. in Iur. Rom. Pandect.

„) Atque id nos fecimus im Ephemeridibus noſtris, Cri-
ricue nomine c nienihtins t WVol. VI. p. 500.

15§. XX.

Segmmrur Nouellae Conſtitutiones lIuſti-
niani, ſiue Neæge) Aατ&ατι⁰n: quibus quidem
ille varie jus conſtituit, abrogando, obro-
gando, derogando, ſubrogando denique,

ei iuri, quod vel ab ſuperioribus Imperato-
ribus, vel a ſe Conſtitutionibus poſt Codicis

editionem ſancitum eſſet. Editae Nouellae
ſunt, quae hodienum extant, ab anno Chri-
ſti DXXXV, vsque ad a. DlI-IX. Vſus in iis Im-
perator eſt maximam partem Graeca oratio-
ne. Nam nonnullas vtraque lingua, quasdam
vero tantum latina ſcriptas eſſe, tum ipſe fa-

tetur,

608 Lib. W. Cap. I. De lurisprudentia nouikſima

tetur, tum etiam intelligitur 23). Hodie in
Corpore Iuris eduntur Cl. XVIII ). Sed a Iu-
liano Anteceſſore in Epitome CXXV tantum
expreſſae, a Gloſſatoribus vero latinis tan-
tum XCVIII agnitae, et Gloſſis illuſtratae
ſunt: ceteras vero e libris ſcriptis, Graece,
partim Holoander, partim Scrimgerus, par-
tim lac. Cuiacius, et A Contius addiderunt.
Neque tamen omnes, quae ſub nomine lIu-
ſtiniani feruntur Nouellae, Iuſtiniani ſunt
Conſtitutiones, ſed aliquae ſunt luſtini mino-
ris “), vel Tiberii c), nonnullae etiam ſunt
ex Eparchicis 4), adeoque Praefectorum Prae-
torio Edicta e).
2) v. A. Auguſtin. Paratit. ad Nouell. Iuſtin. Aemil. Lud.
Homherg zu Vach Diatrib. de Nouellarum lingua ori-
ginaria. Marb. 1741.]
a) Scrimgerus facit CLXX.
*) Nouellae CXVII, CXL, CXLIV, et CXLIX.
c) CLXI, CLXII, et CLXIV.
4) Eparchica erant libri, in quibus Praefeétorum Praet.
edicta çontinebantur. v. Cuiac. Olſ. VI, 10. Sunt autem
ex Eparchicis Nou. CI. XVI, CLXVII, et CLXVIII.
Quas, quamquam luſtinianus adprobauit, tamen minus
recte Nouellis eius adnumeraueris.

e) Hiſtoriam Nouellarum quodam modo expoſuere EF.
Balduin. in Iuſtiniano, et Gudelinus de iure nouiſ.

5§. XXI.

Nouellarum collectionem aliquam ab luſti-
niano ipſo factam eſſe, quamuis plerique viri
docti negent, propius verum videtur F).

Quod

uſi⸗

Cod

tiones
in Cor
cenlen
nemn 0
nibi,
Cerici

†) V.

Ludo
larun
3) Eur
9) 0a

Wor
Authe
minis
tome
eratſ
itaque

MIANI

Ppitor
runt/
)r

dech

Nouel

ſor Ve⸗

mnimnei

bus,

Giſma

die in

dalu.
Amum
6s tun⸗
Atratae
taece,
1 par.
jetunt.
ine lu⸗
i ſune
wino⸗
lnt
abrae⸗

mil Lud.

Igua ri·

.

um Praet,
hnt aiten
CLXVI ll.
enl tints

olue re .
oui⸗

etur

Cod

4 Iuſtiniano vique ad Baßlium Macedonem. 609

Quod tamen non eam vim habet, vt, qua ra-
tione et via Nouellae compoſitae hodie extant
in Corpore luris, eam ipſam eſſe a Iuſtiniano
cenſeamus. Certe illa vulgaris diuiſio in No-
uem Collationes haud dubie debetur Gloſſato-
ribus g), vel Papienſibus ICtis, tempore Fri-
derici II. h).
) v. Cel. Ritzer. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 396. [Aemil.
Ludou. Hombergii zu Vach Diſſ. de Collectione Nouel-
larum a lIuſtiniano facta. Marburg. 1741.

g) Panciroll. de clar. Leg. Intt. II, 17.
5) Oafrake ad Auth. Caſſa C. de. §K§. Eccl.

” §. XXII.
Nouellae accepto a Gloſſatoribus nomine
Authenticarum hodie adpellantur. Cuius no-

minis haec ſine dubio cauſa eſt. Iuliani Epi-
tome Nouellarum Iuſtiniani in vulgari vſu

erat, ſub nomine Nouellarum Iuſtiniani. Cum

itaque in lucem reuocatae eſſent ipſae luſti-
niani Nouellae, quo diſtinguerentur ab iſta
Epitome, nomen Authenticarum accepe-

1) v. Ian. a Coſta ad cap. 2. X. de praebend. p. m. 142.

F. XXlIII.

Sed hodie tantum interpretatio ſiue Verſio
Nouellarum latina, zααται nτπι⅝ facta ), in vſu
fori verſatur/): propterea, quod, iuris Iuſti-
nianei libris in Occidente in vſum redeunti-
bus, Graecus textus nondum inuentus erat.

QA Iſtam

610 Lib. W. Cup. I. De lurisprudentia nouigima

Iſtam Verſionem ſatis antiquam eſſe, conue-
nit: ſed aetas tamen incerta eſt m): neque aut
eleganter, aut diligenter facta, quamuis Cuia-
cius eam miris modis efferat laudibus n). Ita-
que, reperto textu Graeco, Greg. Haloander
primum aliam eamque et diligentiorem et
elegantiorem interpretationem dedit oο): de-
inde Henr. Agylaeus ad Henrici Scrimgeri
editionem Nouellarum abſolutiorem †): tan-
dem Io. Frider. Hombergius zu Vach nouam
e Graecis interpretationem edidit ... Ne-
que tamen vel ipſae Graecae Nouellae, vel
interpretiones hae elegantiores antiquam
iſtam Verſionem barbaram, iuſtis quamnis
vindiciis, de auctoritatis poſſeſſione demo-
uere potuerunt. Ceterum vero ex Nouellis
Iuſtiniani vim auctoritatemque hodie apud
nos obtinent tantum eae, quae iis explicatio-
nibus, quae gloſſas vocamus, in vulgari edi-
tione gloſſata inſtructae ſunt x).

²) quod genus interpretationis eſt, quo verbum de ver-
bo redditur; adſtrictum etiam Rructurae verborum,
quae conuertuntur: qualis fuit verſio Aquilae librorum
ſacrorum hebr.

1) v. Alb. Gentil. de libr. Iur. Ciu. cap. VII. et Arth. Duck.
de auctorit. Iur. Ciu. I, 4. 16.

m) v. Cel. Riter. ad Heinecc. Hiſtor. Iur. I, 397.
2) Cuisc. Obſ. VIII, 40.

⁰) Norimvb. a. 153 I. quae deinde et alibi repetita.

8) Bayl. apud Heruagium a. 1567. in 4

2) Mar-

om

II.

tar
las

6G
tit,
ſerip
Hen
ti di
iutos
lem
data
Uel
ſenip
er be
lnp
ed it
rem
eciti
Ium
Venl
Went
¹) X

CL)
3) B

Hiſima

cone. †

gueaut
8Chia.
1). lr-
Oander
tem et
9): de.
Fimgeni
D: uan⸗
nouam
Ne.
e, vel
iuam
uumis

demo-.
Nouellis

ke od
gleno.
gori edi.

um e ver⸗
verbornun,
librorum

l Mt.
.

0 Me.

aIuſtiniono vsque ad Baſilium Macedonem. 61

9) Marburg. . 1717. in 4. Sed etiam hanc non carere
omnibus vitiis, docet Weſſe eling. V. C. Probab. cap.
XIII.

*) v. Gottfr. Ludou. Mencken. Diſſ. 4 Norcllarwnn giaßj. .
tarum et non gloſſatarum vſu. Gloſſatas autem Nouel-

las per indicem exhibet Heffinann. Hiſt. Iur. p. 327.

Graecum Nouellarum exemplar plane la-
tuit, donec Gregorius Haloander ex libro

ſcripto edidit g]): quam editionem paullo poſt

Heruagius, chalcographus Baſileenſis, §, Alcia-
ti aliorumque doctorum virorum opera ad-

jutus, additis quibusdam Nouellis plenio-
rem repetiit 4). Sed cum neque ſatis emen-

data eſſet editio Haloandrina, et aliquot No-
uellis careret: Henr. Scrimgerus ex libris
ſcriptis emendatiorem, ac XXIII. Nouellis

et Edicétis Iuſtiniani, luſtini item et Leonis

Impp. Nouellis, ante ineditis, vna Zenonis,
et item altera Tiberii Conſtitutione, auctio-
rem dedit u). In plerisque Corporis Iuris
editionibus deſideratur Graecum Nouella-
rum exemplar, exceptis editionibus Gene-
uenſi ), Pariſienſi )/ et Amſtelaedha:

menſi 2z).

5³) Norimb. a. 1531r. apud Io. Petraeum. dunt in ea
CLXV. Nouellae. “
2) Baſil. a. 154I. eademque eſt etiam aliquoties repetita.
u) Pariſ. a. 1558. fol. ap. H. Kephanum.

*) a. 1583.
QQG? H.

61 Lib. I v. Cap. I. De lurisprudentia nouigima

„) a. 1628.

2) Simonis van Leuwen a. 1663.
§. KXV.

poſt Nouellas in Corpore lIuris inſerti le-

guntur libri Feudorum, ſiue Conſuetudines
Feudorum Longobardicae, non ab Oberto

ab Orto, et Henrico Nigro, Conſulibus Me-
diolanenſibus, vt vulgaris eſt ſententia, ſed

ex eorum potiſſimum libris compilati ab ali-

quo iſtius iuris perito, illati vero in Corpus
Iuris ſub nomine Decimae Collationis ab Hu-

golino de Presbyteris a). De qua compilatio-

ne plura dicere hoc loco, non eſt neceſſe.

4) v. Knorrii Obſ. ad Prooem. Liſt. c. 18. et Boebmeri
V. C. Diſſ. de aezate vetiſtae collatinnis conſuetudinum
Jaadoſm⸗ in lenichenii Iheſ. Iur. E eud. T. I.

S. XXVI.

Haec de hiſtoria Corporis luris Iuſtinianei

dicenda viſa ſunt. Vnum reſtat illud, de quo
breuiter, et quaſi per indicem, tradendum
ducam, de vitiis, in eo a compilatoribus ad-

miſſis: de quibus in vtramque partem a Ctis

diſputatur. Ac Plerique quidem in eam ſen-
tentiam abeunt, vt vitia admiſſa ſtatuant ).
Neque facile id negari omnino poteſt: hoc
vnum monendum eſt, eſſe quendam ea in
re modum oportere: ne nimis et acerbiſſi-

mis

Aliſt

miscr
petas:
que
itn qu
iarisp
hancer

quod
ude

9) I
nepl
F.!
luſtix

tal

iſima

erti le.
Udines
Oerte

IS Me.

1 ſed
b ali
orpus
bu-
aro⸗
cele.

Hoebmeri
tudikeE

nianei
ge quo
endum
busa⸗
nlſen⸗
nt 5).
hoc
e4 in
ebiſi.
mis

4 luſtiniano vsque ad Bafilium Macedonem. 613

mis criminibus Iuris Iuſtinianei collectionem
petas: quod fere imperiti tantum homines
atque elegantiae omnis expertes facere ſolent:
ita quidem, vt, quo quisque eſt Romanae
iurisprudentiae imperitior, eo acerbius in
hanc noſtram compilationem inuehatur; ali-
quod ſcilicet gloriolae choragium ſibi apud
rude et imperitum vulgus paraturi.

*) Inter eos, qui compilatores iuris Iuſtinianei errortun
negligentiaeue nomine reprehenderunt, principes ſunt
Fr. Hotomannus in Antitriboniano, Fr. Balduinus in
Iuſtiniano, Wiſſenbachius in Emblemaribus Triboniani,
vt alios mittamus.

S. XXVII.

Primum igitur iniuria reprehenduntur
haec, primum, quod ICtorum libera repu-
blica florentium libris vſi non ſint; quod non
alium ordinem ſecuti; quod ſuperſtitionem
paganam non ſatis cauerint; quod veterum
ICtorum et Imperatorum orationem atque
adeo ſententiam mutando vitiauerint, repe-
titionesque vel geminationes plurimas admi-
ſerint; et alia huius generis: quae vel ex
mandato luſtiniani, iudicioque facta ſunt,
vel parum incommodi adferunt c).
c) Pleraque haec crimina diluit atque diſſoluit Vlr. Hu-
ber. in Eunomina Romana Amſt. 1724. 4.

Q 3 §. XXVIII.

614 Lib. V. Cap.d. De lurisprudentia nouiſima
F. XXVIII.

Iam vero, quamuis non immerito negli-
gentia architectorum, ius iam antiquatum et
abrogatum obliuione, in libros iuris Iuſti-
nianei referentium, ντνοντιαας legumque
contrariarum pugnas non ſatis vitantium, et
incuria leges et capita non ſuo loco ponen-
tium e), nimiaque eorum feſtinatio, accuſe-
tur: tamen et huiusmodi errata pauciora
ſunt, et humanitatis cauſa, negotiique ma-
gnitudine excuſationem merentur: neque
eam debent vim habere, vt praeclaro operi
laudis decedat quidquam ).
d) Nam æurnνοοαιαος quidem pauciores eſſe, quam feran-
tur, ſciunt hi, qui aut ipſi interpretari norunt, aut

optimorum interpretum libros cognouerunt, ac tra-
Ctarunt. .
e) Leges fugitiuae dicuntur. (Exempla v. ap. Cuiac. Ol/.-
III, 37.]
F) Editiones Corporis Iuris praecipuas recenſent I. Go-
tbofr. Manual. Iur. p. m. 62. et Io. Alb. Fabric. Biblioth.
Graec. Vol. XII. p. 359. Brunquell. Hiſt. Iur. II, 14. cf.
Simon von Leuwen, de origine, progreſſu, vſu er aulctori-
rzate iuris ciuilis biſtor. narratio in Fraugment. vet. ICror.

p.71I. L
§. XXIX.
Diu quidem luſtiniani inſtitutis ac legibus
immorati, ſed nondum emenſi ſumus totum
iter. Italiam ſequimur fugientem. Sed ta-
men vbi de Iuſtiniani Conſtitutionibus cete-
ris,

Mi

1i, 4
pauca
totos
da ſun
fori
parte⸗
ſecte
Noue
gerus
tutior
Latnne
Latine
nem

)de
riun
citli
nonn
3) ed

Al
le ſ
haer⸗
Porre
ſtant
10 .
eande
lur⸗

ma

negli.
um et
luſti.
Inque
m, et
vonen⸗
ccule-
cion,
ne me.
neyue
operi

mn feran⸗
Unt, ailt
ac tla⸗

ioe,0,.

nt 1. 60

Bihlioott⸗ ut
l, 14.
. lu.
er. ICor.

4

ſegibus
totumn

Ged tt .·

s ele⸗
ſis

a Iuſtiniono veque ad Baſilium Macedonum. 615

ris, quae extra Nouellarum librum vagantur,

pauca quaedam attigerimus, abſolutus erit
totus hic locus. Primum nobis memoran-
da ſunt XII. Edidla Iuſtiniani, quae noſtro
fori vſu nullam vim habent, et maximam

Partem ad Certa tantum loca et prouincias

ſpectant g). Graece primus edidit, cum
Nouellis Iuſtiniani et Leonis, Henr. Scrim-
gerus h): Latine vertit cum Leonis confti-
tutionibus Henr. Agylaeus ¹). Graece et
Latine in quibusdam paucis editionibus 6),
Latine tantum, in multis, edita ſunt ad fi-
nem Nouellarum.

20) Eorum aliqua i in Nouellarum numero etiam repe-

riuntur, nimirum primum, quod Nouellae VIII. ſubii-
citur: quintum eſt Nouella CXI, ſextum Nou. CXXII,
nonum Nouella CXXKXVI.
b) Pariſ. 1553. ap. H. Sreph.
1) Pariſ. 1560. 8. ap. H. Sterb.

3) edit. Geneu. 1583. PFariſ- 162a8. Ad. 1663. .

Aliae Conſtitutiones Iuſtiniani Eccleſi aſti⸗
cae ſunt hae: primum Sacra contra Neforii

hbaer eſin et Eutychis anno Chr. DXXXIII)),

porro Typus ſiue Epiſtola ad Synodum Con-
ſtantinopolitanam a. Chr. DLIII, de Y beodo-

ro Mopſueſteno et aliis m): item Epiſtola ad

eandem Synodum, de Origene et ſeciatori-

bus eius n): deinde Epiſtola, ſiue liber ad-

A 4 uerſuüs

616 Lib. WV. Cap. I. De luriæprudentia nouiſima

uerſus Origenis errores ad Mennam Con-
ſtantinopolitanum o): Ediclum, de ſide Ortho-
doxa, contra tria capitula p): Aureae Bullae
maiori eccleſiae, ſiue S. Sophiae templo, con-
ceſſae capita /): denique Conſtitutionie, de iis,
qui ad maiorem eccleſiam, et ad ſacras vbique
terrarum eccleſias confugiunt, capitulum r).
) apud Chron. Paſih. p. 341. v. I. A. Fabricii Bibl. Gr.
Vol. IX. p. 440. incipit haec Sacra rSε Zerigs ra,

Asozgorn.
m) Incipit Zæεαd.Ü, ααb X!.
2) Zæ 83 Ps vνDhimu esr eα⅜ 2667.
0°) Heci“ αε ε αα☚εα αςνονu
p) Leunclau. Iur. Gr. Rom. T. I. p. 42 I. 774.
7) Edidit Leunclau. T. I. Iur. Graec. Rom. p. 73.
7y) Leunclou. T. I. Iur. Graec. Rom. p. 74.

§. XXXI.

Extat etiam latine Pragmatica Sandio Iu-
ſtiniani «), quae incipit Pro petitione Vigilii,
data a. Chr. DLIV. 1), et Conſtitutio de colo-
nis et adſeriptitiis, quae incipit Docuerunt
noſtram ſerenitatem u): ſeruata vtraque in
libro Iuliani Anteceſſoris: vt eas conſtitu-
tiones taceam, quas Cuiacius partim ex li-
bris ſcriptis, partim ex Baſilicis reſtituit ):
aliasque.
3³) Exhibetur illa cum in Opp. Iuliani Anteceſſoris, tum
in plerisque editionibus Corporis iuris, ad calcem
Nouellarum.
*) V.

hes

tae:
us /
et l
nian⸗

iſima

Con.
Ortho⸗
Bullue
o, Con⸗
Ceiit,
vhigue
Im ).
6,
41 66

to r.
igili,
de .
NueruR
agve in
ontity⸗
n eX 1.
it“):

oris 3 tum
1d aalten

4Iuſtiniano veque ad Bufilium Macedonem. 6 17
2) x. de ea Rirter. V. C. prag ad Cod. Theod. T. II.
2) in plerisque editionibus adiecta eſt Nouellis, v. c.
*) v. Cviac. Ogj. XX, 44. XX, 31. XVI, 16. XIII, 6. 38.

1IVSTINI minoris Conſtitutiones ſiue Edi-

cta quinque, quarum quatuor vulgo inter
Nouellas Iuſtiniani habentur, (quinta enim,
quae tertia numero eſt, tantum ſpectat ad

Nou. Iuſtiniani CLIV. confirmandam) extant
in libris Corporis luris editis, plerumque la-
tine tantum, in Leuwenii et Charondae et-
iam graece: primus Graece edidit Henr.
Scrimgerus y7): latine vertit Henr. Agy-
laeus 2). Ceterum vna, de filiis liberarum
in Africam miſſa, latine ſeruata tantum eſt a
luliano Anteceſſore a).
9) xna cum Nouellis Iuſtiniani Pa 1558. Jal a,.
Henr. Seph. UW
*) Pariſ. 1560. 8. ap. H. Sxeph. vna cum Nouellis Leonis:
4) Incipit Die noctuque pro vtilitate reioo.

§. XXXIII.

TIBERII quatuor fuperſunt Conſtitutio-

nes, plerumque cum Nouellis luſtiniani edi-

tae: Graece primus protulit Henr. Scrimge-
rus ?), latinas fecit H. Agylaeus c): Graece
et latine in editione Corporis Iuris Leuwe-
niana reperiuntur: quarum quidem ſecunda,
Qq 5 tertia

68 Lib. IV. Cap. lI. De Iurisprudentia nouilima

tertia et quarta immixtae ſunt vulgo Nouel-
lis Iuſtiniani ). Quinta autem integra ho-
die deſideratur. Praeterea ſupereſt latine
Sacrum Pragmaticum Tiberii de confirmatio-
ne Conſtitutionis lftini’ de filiis colonorum et
liberarum ex libro Iuliani Anteceſſoris e).

*) in Edit. Gr. Nouell. Iuſtin.
c) in Lat. Verſ. Nouell. Leon.

4) Nam ſecunda eſt, inter Nouellas Iuſtiniani, CLXIV,
tertia, CLXI, quarta, CLXIII.

e) in Iuliani Anteceſſ. Opp. et in plerisque editionibus
Corporis luris, poſt Iuliani librum editum, vulgatis.

9 §. XXXIV.

HERACLI primum tres fuerunt Conſtitu-
tiones, vna, de fide, altera, de Iudaeis, tertia, de
foro competente Epiſcoporum, quarum argu-
menta graece primum Enim. Bonefidius D
prodidit: eam vero, quae eſt de foro Epiſco-
orum competente, Leunclauius g), et in-
de Iuſtellus h), integram protulere: argu-
menta editioni Corporis Iuris ex Bonefidio
inſeruit Leuwenius. Eiusdem Heraclii ec-
cleſiaſticae ſunt Conſtitutiones graecae, de
nutero Clericorum ectefiae Conſtantinop. ma-
ioris, et Sanctae Deiparae, eorumgue, gui
offciis inſeruiunt cum maioris ccleſiaez, tum
patriarchae i), item de non admittendis, Rue
ordinandis Clericis in eccleſiis Conſtantinopol.

ſine

Alußi

ſne m
Cuſe
norum
eiusch

1

12.1
9) le
) ,
4 Nota
ſerib
apu
riore
) Ed
inde
U.
11.
l.
) in
un
tem

1
Uum
un,
fum
et da
Ae du
proui
tult

ſne

ſouel.
a ho.
latine
Motih⸗
um er

2).

CLXNV,

tiomibis
hlgatis

nſtitu⸗
rtia,
arglr⸗
Sus)
plco.
et ⸗
rgl⸗
nekidio
clii ec⸗

ge,

j⸗ M.

6, 4

6, tunn.
, 7 . 4

g,

lfiians vrquead haßi lium Macedonem. 6¹9

Alne mandato patriorchae *), ac denique de

cauſis benefciorum eccleſßaſticorum, emolumen-

torumque impetrando⸗ um ). Extat etiam

eiusdem Expoſtio ſiue Confelto Fidei m).

f ) Bonef. Iur. Orient. p. 1. . Per E ab. . derbon.
4. 1573. 8.
g) Leunclau. Iur. Graec. Rom. T. I. b. 73. ſq4.
b) Iuſtell. Biblioth. Iurie Canon. vet. L. II. p. 1361. N4.
. Notandus hic eſt Brunquell. Hiſt. Iur. III, I. 3. 4. qui ita
ſeribit, quaſi et apud Bonefidium et Leunclauinm, et

apud Iuſtellum omnia ſint eadem, neque apud boſte
riores vlla integra exhibeatur.

2) Edidit primus Leunclau. Iur. Graec. Rom. T. I. p. 77. ſqq.
inde laſtell. Biblioth. Iur. Canon. ver. L. IL. p. 1366. ſJ.

) Leunclau. Iar. Gr. Rom. T. I. p. 83. Iuſtell. 1. c.
P. 1373. . G

“ Leunclau. I. .. p. 81. aſtel. . c. p. 1371. ſ.

m) in Actis Concilii Lateranenſ. A. DCXLIX. Akt. 3. de
qua v. lo. Guil. Berger. Diſſ. de Henoticis Orientis, vVi-
temberg. 1723.

6. XXXV.

LEONIS, Iconomachi, trium 1Conſticutio-

num capita d noſtram memoriam peruene-

runt, primum de Hebraeis et Montanis, alte-
rum de hatrimoniis templorum vrbhis Romue,

et de capitatione infantum, tertium denique
dLe duabus ſiligquis (zeogi dinesdr⁰) praeſtandis

prouinciarum adminiſir atoribus. Graece pro-
tulit primus En. Bonefidius 2).

620 Lib. IV. Cap.I. De luricprudentia nuuiſima

n) Bonefd. Iur. Orient. p. 3. Graece et Latine inde edita
ſunt poſt Nouellas in Corpore luris Leuweniano, latine
autem in multis vulgaribus cditionibus.

et ſanctorum ſupplitationem vetuit, ſumma
prodita eſt a Bonefidio o) Graece.
0°) Bonefid. I. c. p. 4. Inde in Amſlelaedamenſi Simonis
van Leumen editione Corporis Iuris: latine autem in
reliquis fere vulgaribus editionibus.
NICEPIHORI Conſtitutiones tres memo-
rantur; primum de militia inopum, de char-
tiatico et fumario et naucleris, et inuentione
theſauri, ét aliis guibusdam, deinde de foeno-
re vetando, denique de vaſis ſacris et rebus
ccleſiaſticis p). =ðèGðMU

p) v. ſummam earum graece ap. Bonefid. Iur. Oriental.
tionibus Corporis Iuris.
F. XXXVII.

LEONIS, Armenii, vna potiſſimum Con-

rogante, refertur 4).

Corporis Iuris Leuweniana: latine in reliquis.

p. 5. d. et in Leuweniana edit. latine in ceteris edi-

ſtitutio, de Pruefecto poenam adultero non ir-

) Graece eius ſumma eſt ap. Bonefid. p. 7. et in edit.

1

QCONSTANTINI, Copronymi, ſiue Caballi-
ni, Conſtitutionis, qua religuiarum honorem,

aluſi

TI
teris
ione
Poma,
repyer
4 Pe
in cé
) Ho
quan

St
torurd
non

ſones

ſpioer⸗
ratore
quaſt
ſliumm

iſim

de eita

o latine

all.

norem,
ſummmms

Snre
autern in—

meimo:
cher-
ention⸗
ſuene.
t reli

Orieudl

teris eci.

vo I.

nis

N..

4 lninn vague ad Bußi lium Macedonen. 621

S. XXXIX.

THEOFHILI denique quinque capita lit-

—

teris prodita ſunt r): de imaginibus, de eie-

ctione monachorum, de connubio Perſarum cum

Romanis, de ionſura cpidornm, de Poena

Taptor. iy cgui *).

r) Boneßd. P. 8. 674. it. edit. Leuwen. Graece: Latine

in ceteris.

„ Hoc vltimum caput tamen non tam Conſtitutio eſt,

quam decretum Imperatoris in cauſa ſingulari.

9. XL.

Satis de Conſtitutionibus horum Impera-

torum, quarum plerisque poſt Iuſtinianum
non ita magna iuri ciuili factae ſunt acceſ-
ſiones: vt quilibet facile ex argumento per-
ſpicere poteſt: ita, vt jurisprudentia Impe-
ratorum a Iuſtiniani inde laboribus effoeta,
quaſi exhauſtis viribus, ceſſaſſe vsque ad Ba-

ſi lium Macedonem Videatur.

SECTIO

7

622 Lib.IV. Cap. l. De lurisprudentia nouiſſima

S ECT. III
De Iure Ciuili
L ſiue
De auctoritate Iurisperitorum
ipſisque
Iure Conſultis.
§. I.

Lum Iuſtinianus ad imperium perueniret,
duae erant potiſſimum ſcholae, Beryten-

ſis et Conſtantinopolitana, in quibus iurispru-

dentiae quaſi domilium fixum eſſet, ita, vt
inde non Pauci, vt tum tempora erant, Peri-

tiſſimi iuris viri legi poſſent, qui libris iuris
ciuilis componendis adhiberentur. Atque

vtriusque auctoritas Iuſtiniani auſpiciis con-
ſiliisque maiorem in modum effloruit 4).
Romana autem ſchola, dominatu Gothorum,
etſi non plane erat extinca, quippe vnum ha-

beret iuris expoſitorem?), tamen tanta laude
et exiſtimatione non florebat. Neque etiam,
recuperata a Iuſtiniano Italia, anno DLlV, R
quamuis Iuris Profeſſoribus annonas pendi

juſſerit Iuſtinianus c), et dudum etiam poſt

ſtudium iuris ibi permanſerit, inuaſione Lon-

gobar-

luſi

oben

pilci
ſchol
ſubi
que
ſtunti
pruel
) Ve
rept
3) be
*) E
94

l
ſlitu

certi

faie
com
Vim
tinui

tiore
quen
hom
d r

“ A

3) (

Giſime

ud

eniret,
erdten⸗
rispru⸗
ita, Vt
peri⸗
iutis
Atque

is co.

hruit 4).
thorum,

nuun hJ-

ti hude

e etiatn,

buß
6 per 1
volt
ſe Lon⸗
gobar.

a luſtiniano vsque ad Bafclium Macedonem. 62 3

gobardorum facta, magnam dignitatem adi-
Piſci videtur potuiſſe. Denique Berytenſis
ſchola 4), duobus grauiſſimis terrae motibus,
ſub ipſo luſtiniani imperio plane oppreſſa at-
que extincta: manſitque in ſola vrbe Con-
ſtantinopolitana iurisprudentiae aliquod quaſi
praeſidium.
a) Vetuit enim Iuſtinianus ius alibi, quam Beryti et in
regiis vrbibus doceri Conſt. ad Anteceſſores.
*“R) Ediétum regis Athalarici apud Caſiodor. Var. IX, 21.
*) Pragm. Sanct. Pro petitione Vigilii cap. 22.
9) Agatb. Hiſt. Iiſtin. Lib. II. p. 47.

§. II.

Iurisprudentiam autem ipſam lIuſtiniani in-
ſtituto, compoſito iuris ciuilis Corpore, er
Gertiorem, et faciliorem factam eſſe oportere,
facile eſt ad intelligendum. Iam vt jus a ſe
compoſitum maiore cum fructu doceretur,
viam et rationem Iuſtinianus, quae antea ob-
tinuiſſet, aliquantum immutauit, quo ſuis le-

gum libris conſiliisque eſſet adcommoda-

tior ?). Cumque per ſolitum ſtudiorum quin-
quennium, ſingulis annis ſtudioſi iuris nouo
nomine ornarentur: iſtas omnes adpellatio-
nes reliquit, praeter primi anni nomen; vo-
luitque, vt Pro nomine Dupondiorum adpel-
larentur Iaſtinianiſtae f). G
*) Conſt. ad Anteceſſores Omnem reip. §. r. /4.
) Conſt.

624 Lib. IV. Cup. I. De lurispudentia nouiſima

P) Conſt. laud. O. 2. Vulgo, etiam in Pandecte Florenti-
no, legitur: Iuſtiniani noui: ſed verum huius anni no-
men haud dubie eſt Iuſtinianiſtae, vti docet e libro ſeri-
pto Cbr. Goitl. Schwarzius Diſſ. an omnia Pandect.
exempla e Florentinis manauerint, h. 16. p. 46. Atque
hoc nomen conuenientius eſt: cum etiam tertio anno
ſimiliter adpellati fuerint auditores Papinianiſtae.

§ß. I..

Studium ICtorum huius aetatis, praeter
eos, qui componendo iuris Corpori adhibiti
ſunt, omnium verſatum eſt, vel in ſcribendis
juris compendiis, vel inprimis in conficien-
dis librorum iuris ciuilis interpretationibus,
ſiue verſionibus Graecis.

§. W.

Primum trademus de Ctis, quorum ſtudio
et opera libri iuris ciuilis collecti ſunt. In qui-
bus haud dubie princeps fuit TRIBONIANVS,
qui gente Pamphilius, patre vſus Macedonia-
no ), ſcientia et doctrina, vt tum erant tem-
pora, eximia ſummos in aula honores con-
ſecutus eſt, Magiſterium Officiorum, Quae-
ſturam ſacri Palatii et Conſulatum honora-
rium, vnde ſaepe Exquaeſtor, et Exconſul ad-
pellatur h): ſummaque apud Imperatorem et
auctoritate floruit et gratia. Ex bibliotheca ſua
inſtructiſſima libros Ctorum veterum ſuppe-
ditauit, vnde Digeſta confecta ſunt. Cete-
rum

kuibe

A li

rumv
excell
wis P
vero
libera

9)
5) he
eſt v
Kben
30
Qe
geſſe

nentt

00

On

ſtrem
Magil

cogn

ſtrem
ſem
gition
tanun
MIV
0 NTI
8TAN
ſurum
in dar

ſins

renti.
nino.
oleri.
Gnlec.
Atque
danno
e.

eter
nibiti
endis
Cen-
bus,

hadio
n ui
1AN,
dooin⸗
t tem⸗
(HN⸗
ue⸗
onota⸗
Iad-.
tem er
eca ſua

uppe⸗

(et ·

rum

a luſtiniano veque ad Baſelium Macedonem. 625

rum vti doctrina, ſic etiam vitiis haud dubie

excelluit: quorum eum cum alii, tum inpri-

mis Procopius in Anecdotis arguit. Neque
vero a plerisque criminibus facile eſt eum
liberare.
6) Procop. B. Perſ. I, 21.
) h. e. vir Quaeſtorius, vir Conſularis. Non enim pot⸗
eſt vllo modo probari aut defendi opinio Cbr. Gottl.
Schwarzii, qui in &bhol. Philolog. ad prooem. Inſt. c. II.
p. 39. 40. exiſtimat, Exquaeſtorem eſſe primarium
Quaeſtorem, Exconſulem autem, non qui Conſulatum
geſſerit, ſed eum, qui eſſet omnibus Conſulibus emi-
nentior: quam opinionem egregie refellit Ritter. V.
C. Comm. ad Nouell.: I. Ibeodoſ. Cod. n. 20.

Omitto CONSTANTINVM, Virum IIIu-
ſtrem, Comitem ſacrarum largitionum, et
Magiſtrum ſcrinii libellorum ſacrarumque

cognitionum, ANATOLIVM, Virum Illu-

ſtrem, Magiſtrum et Anteceſſorem Beryten-
ſem, CkATINVM, Comitem ſacrarum lar-
gitionum et Anteceſſorem Conſtantinopoli-
tanum, MENAM, PROSDOCIVM, EVTOL-
MIVM, TIMOTHEVM, LEONIDEM, LE-
ONTIVM, PLATONEM, IACOFBVM, CON-
STANTINVM, 1I0O ANNEM, Patronos cau-
ſarum ſedis Praefecturae Orientalis, quibus
in Pandecte conficiendo vſus cum reliquis eſt
Tribonianus ½]q: quorum nemo quidquam
Rr. praeter

626 Lib. W. Cap.I. De lurisprudentia nouiſima

praeterea ſcripſit aut fecit, quod iurispruden-
tiae vtile eſſet: igitur potius eos referemus,
qui libris ſcriptis nomen illuſtrarunt ſuum.
¹) Conſt. Lanta §. 9.

§. VI.

THEOPHILVS in his primum locum ob-
tinet. Is fuit Vir Illuſtris, Magiſter, et Ante-
ceſſor Conſtantinopolitanus, et a Triboniano
inter praecipuos habitus, quorum opera in
componendis Digeſtis (inprimisque Inſtitu-
tionibus] vteretur ½). Scripſit aρααυιοοααοσια
Inſtitutionum Graece l), quae hodieque ex-
tat, magno cum iurisprudentiae frucétu: quip-
pe multa antiqui iuris eiusque hiſtoriae capi-
ta, ex veterum ICtorum libris, tum adhuc
fuperſtitibus, ſeruans. Primus eam Graece
in lucem reuocauit Viglius Zuichemus m),
latinam fecit Iacobus Curtiusn): poſteaa D.
Gothofredo o), et Car. Annib. Fabrotto p)
bis, cum animaduerſionibus edita eſt. Omni-
um tandem abſolutiſſimam editionem debe-
mus G. Ott. Reizio V. C. 4): qui nouam
verſionem, omnesque omnium virorum do-
Rorum commentarios, et animaduerſiones,
ſuasque adnotationes, et XX. Excurſus do-
ctiſſimos addidit. Ex eiusdem Theophili
Graeca Pandectarum interpretatione ſiue
Commentariis 7), et Graeca titulorum de
Verbo-

lu’

Vent.
ſone
et l

edidi

1) 0
Eid
Gi!
eor
pon
rem⸗
et h
Rkes
arer
zeta
Ter

nins

„
1.

)
plur
4) I.
3) a.
9)

) en
alüi

r
Cond

ube

NHn

den.
mnus,
un.

10⸗

te. 1

liano⸗
ſa in
ſuitu-
ℳ. V
ex⸗

g.

pi .
dhuc
taece
n),
40 D.
to 4
Dwol⸗
Gebe⸗

Oað D

ndo.
ones,
8 do.
ophii
ſue
n de

erle⸗

aA Iuſtiniano veque ad Baſilium Macedonem. 627

Verborum ſignifßratione et Regulie luris ver-
Rhone *) fragmenta, quae ſuperſunt ‚collegit,

et cum ſua latina interpretatione, notisquo
edidit idem Reizius.

x) Conſt. Tanta 9. 9

Eidem Iuſtinianeo Anteceſſor, quidem plerique viri do⸗
cti hane Paraphraſin dudum tribuerunt: ſed tamen cum
eorum argumenta non eſſent extra dubitationis aleani
poſita, multi hune Theophilum Paraphraſeos aucéto-
rem in poſteriorem aetatem reiicere non dubitauerunt:
et hanc ipſi quoque aliquando rationem ſecuti ſumus.
Res tandem omnis ad liquidum perducta firmiſſimis
argumentis, Lheophilus eiusque Paraphraſis adſertus
aetati luſtinianéac a G. O. Reizio V. C. in Praef. ad
Theoph. edit. et in Excurſ. vlt. ad Theoph. cf. Rubnhkhe-
nius V. C. praef. ad Thulelaei ceterorumque Gr. ICtor.
Commentar. in T. III. Theſ. Meermann. et Reizii V. C.
Praef. ad quatuor libros Baſilie. in Meerm. Theſaur.

k » 5*

m) Baſal. 1534: Fol. Louan. 1536. 4 duam ſceutde ſunt —

plurimae aliae editiones.
2) Lugd. 1581. 8.
*⁶) apud Euſtath. Vignon. 1587. 4.
p) Pariſ. 1638. et 1657. 4.
7) Hagae Comit. 1751I. 4. II. Voll.
y) quae fragmenta paſſim in Scholiis Baſilieén extant-

5) ex Gnopſi Baßlicén, Gloſſie Nomicis et Harmenepule,
aliisque.

6

§. VI.

rTHALELAEVS, Vir IIluſtris, Anteceſſor

Conſtantinopolitanus, idemque Triboniani,;,
in Pandectis componendis ſocius, quem 7“*
Rr 2 voARNNS

623 Lib. IV. Cap. l. De lurispr. alenzia noniſſm. Ima

onii αhαεο nominauerunt veteres ),
ſi non verſionem Graecam Pandedtorum u),
quod dubium redditur a viris doctis æ), certe
tamen Commentarios in Digeſta edidit 7), et
Codicem z), Nouellasque expoſuit . Ho-
die etiam extant Thalelaei quaedam Frag-
menta Commentarii in titulos Digeſtorum et
Codicis de Aduocatis ſiue de paſtulando et de
Procuratoribus et Defenſoribus, edita nuper
cum latina interpretatione, et eruditis ob-
ſeruationibus, inter aliorum ICtorum grae-

corum enarrationes, a Ruhnkenio V. C. b).

„ v. Cuiac. Obſ. XIII. 33.
2) v. Suareſ. Norit. Baſiiic. r
X) v. Ritter. V. C. ad Heinecc. . Iur. I, 402.
y) BacoX. T. IV. p. 704. v. Reizii V. C. Memorab.
ex Baſil. p. 1240. in Excurſ. XX. ad Theoph.
2) Bzc.X. T. II. p. 193. 487. 490.
a) BaciX. III. p. 370.
1à in Teſaur Meermann. T. III. et F.

. VII.

STEFHANVS, „cauſarum patronus, iisdem

Digeſtis componendis a Triboniano adhibi-

tus, Pandedlas sig Xανιοs vertit c). Eun-

dem forte eſſe eum, qui in Baæoιααπ corpo-
re propter verſum Codi icem Kaòεταα adpel-

letur, ſuſpicatur Freherus ). Eius quae-

dam Fraginenta in titulos D. et C. de Poſtu-
lando

ordh.

8dem
Mibi⸗
Eun-

Npo⸗
qune
indo

a Iuſtiniano voque 4d Baſilium Macedonem. 62 9

lIando ſiue de Aduocatis, et Procurator ihug,
et Defenſoribus nuper edidit Ruhnkenius
V. C. *%). H .

c) Matth. Blaſtares Gntagm. alobabetb. praef. apud Be-
vereg. Pandect. Canon. T. II. P. 2. inir. Fabric. Bibl.
Gr. Vol. XII. p. 370. cf. Baſil. L. IV. p. 565. et .

4) Freber. in Epiſt. Dedicator. Iur. Graec. Kom.
Meerm. Theſ. T. III. er V.

DoOROTHEVS, Vir Iluſtris, Quaeſtorius,

et in Schola Ber ytenſi Anteceſſor celeberri-

mus, idemque in Digeſtis (inprimisque In-

ſtitutionibus] componendis Triboniani ſo-

cius †), Commentarios g) Digeſtorum ſeri-
pſit, non tamen æ0 TXA ο , Vt opinatur Fa-

brottus b), et Indicem Codicis i).

F) Conſt. Tanta 9. 9.

P 92) BæcaXe. T. IV. v. 336.

) Fabrott. BaægiX. T. VI. p. 250. v. Reixii V. C. Mamo-
rabil. ex Baſilicis in Excurſ. XX. ad Tecnh. p. 1234.
voc. Anonymus.

¹) Is Izdss nihil aliud haud dubie fuit, quam ſumma Le-
gum, ſiue Epitome, contra quam videtur Suareſio Notit.

Baſt §. 28. et Fabricio Bibl. Gr. Vol. XII. p. 428.

75§. X.
ANATOLIVS, fſtirpe antiqjun ICtorum
Leontii, Eudoxii, ortus, Vir IIlluſtris, Magi-
ſter, et Anteceſſor Berytenſis, idemque vnus

ex Digeſtorum architeclis *), Con menzari jos in
Rr 3 Digeſta

630 Lil. W. Cab.I De luriepruaentia nouißima

Digeſta' 1) ſcripſit et Codicem m), hunc ta-
men interpretatus eſt τααιειον½).
k) Conſt. Tanta ꝗ. 9.
2) Bzc,Xex. T. IV. p. 701. T. VII. p. 258.
m) BeæviXen. T. I. p. 100. T. II. p. 360. 562.
n) Marth., Blaſtares l c.

5. XI.

THEODORVS, Hermopolites, Anteceſſor
Conſtantinopolitanus, Codicem interpretatus
eſt ævrerpenmnsvνανς °ο), Commentarios in Digeſta
ſcripſit p), et in Nouellas Iuſtiniani 9). Frag-
menta quaedam eius in titulos Dig. et C. de
Poſtulando, ſaue de Aduocatis, et Procuratori-

bu, et Defenſoribus, cum Thalelaei aliorum

que enarrationibus, edidit nuper Ruhnke-
nius p).
0) Matth. Blaſtares l. e. ef. Bacezux. TL. II. p. 364. 385.
486. Fabric. Bibl. Gr. Vol. XII. p. 366. 563.
) BeciXex. T. III. p. 40. 42. 388. 390.
9) BaciXex. T. II. p. 583. 585. . Ex commentario in
Novellas locum inſignem habet Scrimger. in Nouell.
Iuſtin, p. m. 278. eumque laudat etiam Emſtath. zegè
Xονε d* . P. M. 539. Cuiac. T. J. Opp. quae vi-
uus Fecit. .
*) in Meerm. Tleſ. TL. III. et V.

6. XII.

cYRILLVS videtur Digeſtorum Xr

edidiſſe“), et Indicem Digeſtorum t), hda

—

AMli

des

torio
Uis ſ
et au
tae 4
eos
idem
5) be
„.

—

5
5

=—. =

*.

s!
Cm

fuit

dom

10,,

thec

Ema

I

ellor

tatus.

a
rag.
de
tori⸗
tum.
ale.

rlo in
Wouel.
. nil

ot ⸗

Are

nde⸗

lhr⸗

4

a luſtiniano vsque ad Baſilium Macedonem. 631

Irdiesvrss dicitur u), et ad Codicem Commen-

tarios *), et Gloſſas Nomicas, quae, quam-
uis ſine dubio interpolatae a poſterioribus

et aucétae ex Baſilicis, hodienum extant, edi-

tae a Labbaeo ). Et huius quaedam in
eosdem titulos Fragmenta in lucem Protulit

idem Ruhnkenius.

5⁵) BaoeX. T. VII. p. 89. T. IV. p. 410.
2) BzoX. T. II. p. 190. 192.
2) BæczX. T. III. p. 184.

7 2) Bagx. T. III. p. 60. 6 1.
2) Porif. 1679. o⸗ ,2e

§. XIII.

1S1DORVS, Anteceſſor, edidit interpre-

tationem Digeſtorum a), et Codicis b).
a) BacA. T. II. pb. 525. 553. 55 S. L. III. p. 53.

*⁹) L. vV. p. 365. T. VI. P. 21I. 212. 213. v. Murh.
31 Marti l. c.

§. XIV.

ATHANASIVS, Scholaſticus, et Aduota-

tus Emeſenus, ſoripſi t in Nouellas Iuſtiniani

Commentorios c), librum de criminibus, qui
fuit in bibliotheca A. Auguſtini 4), et Eclo-
gam ſi ſiue delectum legum re r8 Kaudtrs .
76v neerigy tντααιιοντ Mee) ISsWνααοονεN+οιασ
sõä qui liber eſt . in biblio-

theca Caeſarea ).

Rr. 4 2*) BacaX².

632 Lib. II. Cup.l. De uriiprudentio nouiſima

c) BaoX. L. II. p. 585. ſ. L. III. p. 94.
d) Suareſ. Notit. Baſilic. ö. XXVI.

2?) v. Tabric. Bibl. CGr. Vol. XII. p. 477.
§. XV.

PHOCAS, Magiſter militum, Conſular?

ac Patricius, ſcripſit ad Codicen F).

F) BageX. Z. vpe. 286,
H. XVI.
PHILOXENVS interpretatus eſt Nouel-
das g). Huius etiam eſſe Gloſſas Nomicas,
quae nomine Philoxeni hodieque feruntur,
quamuis a poſterioribus ex BaoXXνπν libris,
aliorumque interpretationibus, valde vel au-
ctae vel interpolatae, propius verum eſt ).
Editae hae Gloſſae ſunt cum Cyrilli aliorum-
que gloſſariis a Car. Labbaeo?).

9 BæcsX., TL. II. p. 585. 586. T. III. p. 114. ſc.
*) v. Labbaei praef, ad Gloſſar. Philoxeni er Cyrilli.

9 Labhaei Glaſſar. Pariſ. 1679: fol, de his aliisque Glos:

ſariis vid, Fabric. Bibl. Gr. Vol. IV. c. 36. . 2. . Vſum

autem et indolem veram cum horum, tum aliorum ve-

terum gloſſeriorum Gr. diligentiſſime et eruditiſſime

oftendit Cel. Erneſti Proluſ. de Gloſſariorum Gr. vera

indole er recto vſu Lipſ. 1742. quae Hæſyebio lo. Aler

V. 0. praefixa eſt.

5. XxvI.
ANASTASIVsS interpretatus eſt Digeſta ..
4) Bece). L. IV. & 701. C Z. VIII. 9. 258.

§. XVIII.

Ilu

Re

Vnus
celſo⸗

Cilie
450
e
quger

Gicten

temp

noſtr

Mma

Ularis

ſouel⸗
r,
nur,
hris,
el au⸗
elt )
Nrum⸗

a Iuſtinano veque ad Baſilium Macedonem. 633

§. XVIII.

Reſtat ex ICtis luſtinianeorum temporum
vnus, isque principalis, IVLIANVS, Ante-

cCeſior Conſtantinopolitanus, de quo nobis

diligentius dicendum eſt. Nam is, qui
ANONYMI vocabulo ſaepe in libris ſcholiis-
que Baσιaρν laudatur ), et is, qui a ſtudio
quaerendarum et ſoluendarum éναννιιιοοναραα
dictus eſt, Evævriανρ m), etſi iisdem fere

temporibus vixere, tamen cum incerti ſint,

noſtrum ſtudium non deſiderant.

2) v. Reizii V. C. Memorab, ex Baſilicis in Excurſ. XX.
ad Theoph. p. 1234.

m) v. c. Bac X. T. I. p. 70. Schol, 99. 100. Schol. v. Reizii
Memorab. ex Baſt, 14 c. Rubnkenii V. C. praef. ad veter.
ICtor. interpret. in 1. III. Tbeſ. Meerm.

IVLIANVS igitur, Anteæeſſor, non con-

fundendusn) cum IlIuliano Patricio et Excon-

ſule o), nec cum eo, cui Priſcianus libros
ſuos inſcripſit, poſt Iuſtiniani obitum circa
annum Chr. DI-XX. Nouellas luſtiniani ,),
in compendium redactas latineque verſas, edi-
dit ſub nomine Epitome nouellarume quae

in Occidente maximam auctoritatem nacta
diligenter a primis juris ciuilis inſtauratori-

bus lectitata, et nomine Nouellorum Iuſtinia⸗

ni fere laudari ſolita eſt ). Primum ab Am-

Rr 5§ broſio

634 Lib. W. Cap. l. De lurieprudentia nouiſima

broſio Camaldulenſi, ſub nomine lannis
Conſulis de varis quaeſtionibus, Mantuae in-
uenta, in lucem edita eſt a Nic. Boerio, ICto

Gallo r): quam ſecuta editionem eſt Ludo-

uici Miraei editio plenior, et emendatior ⁵⁶),
cui ſucceſſit A. Auguſtini editio cum para-
titlis, indicibus, variis lectionibus, er ob-
ſcurorum verborum ſignificationibus?): in-

de cura Fr. Pithoei repitita, et gloſſario va-

riisque lectionibus locupletata prodiit ).
Ceterum haec Epitome Nouellarum, quibus
ipſae nouellae luſtiniani faſtidio ſunt pro-
pter nimiam verboſitatem, commendari me-
retur: eſt enim concinna et elegans. Eius-
dem Iuliani adhuc ſuper eſt Dictatum pro Con-
ſiliariis, et Collectio de tutelis, quae cum
Epitome ab A. Auguſtino et Pithoeo edita
ſunt æ).

n) vti Heinecc. Hiſt. Iur. I, 408. et Eiſenbart. V. C. in

Inſtitut. Hiſt. iur. litter. p. 58. faciunt.
6⁶) v. A. Auguſtin. praef. ad Iulian. Nouell.
p) non tamen omnes, ſed CXXNV.
4) v. Cel. Rirzer. ad Heinecc. Hiſt. Iur. I, 403:.
r) Lugd. 1512. Venet. 15 37. 8.
x) Lugd. 1560. 8. Brug. 1565. 4.
2*) Herdae 1567. 8.
2) Baſilene 1576. fol. et in Oop. Pithoeor. Pariſ. 1689.
æ) item a Pitboeo cum Collazione Legig. Maoſ. er Rom.
Heidelberg. a. 1656. 8.

§. XX.

Sne

Annit
e in⸗
C
udo.
D1),
Purr⸗
t ob-

10 va.
it u)
ib
pro.
me.
Mios.
9C.
cum
elcdlita

. C. in

al. ußliniano voque ad Baſilium Macedonem. 635

lam producendi ſunt ceteri, qui poſt Iu-

ſtinianum floruerunt, aut ſcripſerunt. Paul-

lo poſt Iuſtinianum fuiſſe putatur incertus

ille ICtus, qui Brachylogum Legum, veluti

compendium, ſiue epitomen iuris Iuſtinia-

, ſcripfit t: editus is liber eſt cum doctis

ni⸗ latine, et pro iſtis temporibus elegan-

obtruattomibus nuper ab IIIuſtri Sencken-

bergio ).

₰) vbi de huius auctoris actate in pracfatione docte

—

atſchiat III. Senkenber Eit, , Jäxii Gaomaffis 2 . .

Jam HEROS AMBLICHVS8, qui laudatur

PDPIVS, qui Cyrillum et Stephanum laudat ),

ſcripſitque ονοοον , cuius etiam hodie
ſuperſunt quaedam commentaria in duos il-

los titulos, de quibus iam diximus, edita
nuper a Ruhnkenio; LEO AMARZEVS, cu-
ius interrogationem ſoluit Stephanus c),
BESTES, Nouellarum interpres d), quo-
rum omnium in Scholiis Beo Xαοd,ο ſunt in-

terpretationes, etſi eiusdem fere aetatis eſſe

9 Stephano 2), et GoBIDAS, ſiue CVBI

videntur, multa tamen ſunt, quae dubitatio-

neywm etiamnum adferant.

*) Bacn. T. III. p. 256. n.
2) L. III. g. 182. ℳ.

„ Tu

636 Lib. IV. Cap. l. De lurisprudentia nouiſima

b) T. II. p. 633. A.
Wσ) v. JSuareſ. Notit. Baſil. F. 27.

d) Harmenopul. p. 426. laudat. Nic. Commen. p. 372.
Tb. mſt.

5. XxXII.

Hic, quoniam locus eſſe videtur, attingen-
da etiam eſt duhitatio illa, quae, quoniam in
BaoNiν ſcholiis, halelaei, Stephani, Ana-
tolii, Iſidori, Theophili, Dorothei, Theo-
dori, Cyrilli, Athanaſii, aliorumque, quos
in hac aetate collocauimus, interpretationes,
quaſi ad Bæoiiνι libros factae, ponuntur,
aetatem eorum vel in poſteriora tempora reii-
cit, vel certe dubiam reddit. Ea ſic facile diſ-
ſoluitur. Aut ipſi Baæiiνι collectores, aut
Gloſſatores Baoινασ, antiquorum iſtorum
juris Iuſtinianei interpretum interpretationes
ad illa BæXuaρια Capita retulerunt, ex ſuis quae-
que libris excerpta e). Neque alia poreſt
ratio reddi. Plerorumque enim, ſaltem illo-
rum priorum, aetas tam certo ad luſtiniani
tempora pertinet, vt dici contra nihil poſ-

ſit H).

e) v. Reizii V. C. Excurſ. ad Theopbil. p. 1233. Ruhn-
tenii V. C. praef ad Tbalelai, Orrilli, Sephani cet.
commentarios in tit. de poſtulando cet. TL. III. Thej.
Meermanniani. *

) v. Reizii V. C. Excurſ. XX. ad Theopb. p. 1242. 74.

I

§. XXIII.

dy
Pla!
0
qss
ſtarh

res
lec⸗
C
diun

Pro⸗

ecu

mili

iſina

5„ 2†

kingen.

niamin
i,Anm-
Theo⸗
quos
tiones,
antur,
n tei⸗
cilecil⸗

res, dat

iſtorum
ationes

isgae.
potel
enn jllo⸗
Akiniui

Pil pol.

„Nuhn⸗
in cet.

Il.

124²˙ ſ

g) v. Eckharti Hermeneutic. Iuris I, 6.

4 lußiniund voque aa Baſßilium Maredbnem. 637
“ XXIII.

Eorum vero omnium, etſi in rebus iudi-

candis hodie nullus vſus eſt, ad interpreta-

tonem tamen iuris Iuſtinianei; 3 cuius magna

eſt auctoritas, ſummam vtilitatem eſſe ac pro-
pe neceſſitatem, auctoritas maximorum et

ſummae exiſtimationis interpretum dudum
probauit g).

§ xXXI.

Vt taceamus P?ARATITLADH), quae ſtatim
poſt Iuſtinianum, aut eriam viuo illo, a ICtis
ad vſus ſuos confecta ſunt, quorumque exem·
pla hodie reperiuntur: non poſſumus hoc lo-
co praeterire vαρ sρατιτρια r Pss,
quas edidit primum Sim. Schardius cum Eu-

ſtathio et Legibus Rhodiis?), deinde auctio-

res Leunclauius *½). Eas leges militares col-

lectas his fere temporibus ab aliquo Graeco

ICto, exiſtimo, propterea, quod apud Schar-

dium inſcribunturze sρανττντ⅓τνσſιτςà επ,

4 ττιο IesαναοααιRℳÜä.ασ*αασ is eſſe putatur

Iuſtinianus II. Cum vero apud Leunclauium,

pro Iuſtiniano, ex Rufo eſſe dicantur, non
equidem ex P. Rutilij Rufi veteris ICti legibus
militaribus eas ſeligendas curaſſe Iuſtinia-
num

7

638 Lib. IV. C. I. De lurispr ademis nouiſima

numlI. H., ſed a Ruſo quodam, temporibus eon
Iuſtiniani II, collectas exiſtimem. (cob
5) de Paratitlorum indole v. Menag. Anoen. Iur. Ciu. deo
b. 89. /74. nn
1) Baſileage 1561I. 8. ele
k) in Iur. Gr. Rom. T. II. 9)
vti exiſtimat Fabric. Bibl. Gr. ol. XII. p. 490. 1
1) v
. §. XXV.
Eiusdem aetatis et rationis ſunt Nè c eρ—
Virol α xNν] Si&ιινον7 eâας πο Iese 4
viεα*H, editi primum m) graece et latine a cere
Balduino cum commentario, deinde a Schar- don
dio n), tandem a Leunclauio 0). Has igi. con
tur leges ruſticas collectas Iuſtiniani II. tem- 1ho
poribus exiſtimo. Similes etiam ſubiiciun- repe
tur leges ruſticae Harmenopuli Promtua- git
rio. Se
mͤ) Pariſ. 1542. 4. cum Nouellae luſlinlan primae per- bik
ſione et commentariis. quoe
2) Bl 1561. 8sws86 erß
o) Iur. Gr. Rom. TZ. II. e Fr. Pithoei bibliotheca. in,
5§. XXVI. “
“ 3 ANX
Forte ſub idem tempus compilatae vndi- por
que et confictae Leges Rhodiorum nauticae, uol
de quibus iam ſupra diximus p): fortaſſis ab c:
eco

iſi

OrIDS

90

Fußr
lIost⸗
e
Sckar.
lis igi⸗
I. tem.
iiciun⸗
omtua-

mae Pet⸗

ecd⸗

vndͤr.
3 e,
alis 1b
60

luſtiniano vsque ad Baſilium Macedonenn. 6 39

eo DoCIMO, ICto, cuius Sententia, quan-
do Legibus Rhodiorum nauticis locus ſit, ex

libro eius quodam iuridico Legibus Rhodio-

rum in fine ſubiicitur 7). Certum eſt, non
eſſe genuinas, ſed fraude ſuppoſitas r).

p) v. L. Libr. II. cap. II. Sect. I. F. 98.
4) Leunclau. Iur. Graec. Rom. L II.
„ v. Bynkeriboek. B Exerc. ad L. Aziuοα cap. 8.

F. XXVII.

Corollarii quaſi loco iuuat hic breuiter di-
cere de iis libris, quibus Leges Imperatorum
Romanorum cum Canonibus eccleſiaſticis
componuntur et comparantur: neque enim
abhorret a noſtro inſtituto: cum multa ibi

reperiantur ad pleniorem et vberiorem co-

gnitionem iuris Romani. Eius generis g-
sνα vocatur Nosenavd. Ad eam rationem

Epiſcopi orientales adducti ſunt Propterea ,.

quod luſtinianus Imp. Codicem Canonum vni-
uerſiaz eccleſiae ſua auctoritate confirmaue-
rat, ac ſuarum legum numero ĩuſſerat habe-
ri *), multasque eccleſiaſticas conſtitutiones
ediderat. Primus Nouoxcvsορ auctor eſt 10-
ANNES, Antiochenus, ſcholaſticus, ſcri-
ptor collectionis Canonumn 14), qui a luſtinia-
no Patriarcha Conſtantinopolitanus creatus
eſt anno Chriſti DLXIV. Hic Neuenvanas
= primum

640 Lib. WV. Cap. l. De lurinprud. nouiſima eic.

primum editus eſt a Iuſtellis 2). Multos

alios huius generis libros adhuc ineditos la- .
tere in Bibliothecis, intelligitur ex Indici-
bus. Atque haec quidem de Iurisprudentia

horum temporum hactenus.

³) Nou. CNXXXI, eap. I.

2) quae falſo tribuitur Theodoreto, Cyri epiſcopo, et

ſub huius etiam nomine olim laudabatur. Sed eam

eſſe Ioannis Secholaſtici, docuit Iuſtell. in praef. eiusque

nomine edidit in Biblioth. Iur. Canon. T. II. cf. Fa-
bric. Bibl. Gr. Vol. IX. b. 158: H
u) Biblioth. Iur. Canon. ver. TL. II. de eo v. Falric. Bi-
21. Gr. Vol. X. p. 158. /44. [cf. Maſtricht. Hiſt. Iur.

CAP.

* *

fi!
fllio
Aer

er
ene

ett.

ultos
A.
ndici.
lentn

00, et
ed eatn
eiusgte

cf. K-

i⸗ Ni⸗

CA-.

H wer
ẽ
CAPVT II.
DE

IVRISPRVDENTIA

NOVISSIMA
BASILIO MACEDONB
vSVE AD EXCIDIVMNMN
CGONSTANTINOPOL.

SECTIO I
De Statu pu blieo.

ouam orditur rerum ſeriem ſtirpemque
BASILIVS MACEDO, rara felicitate factus
ex equiſone Imperator, anno Chri-
ſti DCCCLXVII 4). Is, creato Auguſto

flio coNSTANTINO, et paullo poſt etiam
altero LEONE, e quibus ille viuo patre fato

functus, hic ſuperſtes manſit, Manichaeos,
et Saracenos iuſtis proeliis fregit: ius eiuile

emendare adgreſſus eſt. Reliquit etiam li-

§8 brum,

642 Lib. IV. Cap. II. De lurisprudentia nouiſima

brum, qui inſcribitur Paraeneſes ad Leo-
nem filium b). Princeps legum ac iuſtitiae ſtu-
dioſiſſimus, in pauperes liberalis, ceterum
paullo crudelior, caſu mirabili periit, anno
Chr. DCCCLXXXVI, imperio functus an-
nos XVII.

a) v. Pag. Diſ. Hypat. III. c. 4. p. m. 359.
b⁵) Editus eſt graece et latine Pariſ. 584.

56. II.

Eo mortuo imperium tenuit LEo, ob ar-

tium ſtudia cognominatus Sapiens ſiue Philo-
ſophus. A Bulgaris magnam calamitatem
paſſus eſt; ceterum in emendando conſti-
tuendoque iure ciuili, inſignem operam po-
ſuit. Conſulatum autem plane occidere
paſſus eſt c). Variis iactatus fortunae aut
perfidiae caſibus, obiit anno Chr. DCCCCXI,
imperii XXVI: Conſtantinumque filium im-
puberem, ſeptem annorum, reliquit here-
dem. Princeps doctiſſimus pro iſtis tem-
poribus ſcripſit libros rariανν, et librum de
aucupio A).

e) v. 'ag. Hypat. P. III. c. 4. §. ult.
4) in biblioth. A. Auguſtin. n. 228. fuit.

§. III.
CGONSTANTINVS, cognomento Porphy-
rogennetus, impubes imperium nactus, variis
tutorum fuorum, aliorumque fraudibus ob-
noxius

4/

noxit
chpen
1b ee
regne
ſtant
fum
Alios
roge⸗
Pinge
Inter
bus
temp
Nas.
Colle
cond
term
tam
ius e
ſus!
rüm
man
te,

Doch

pleri

et N

Adn
Rar

Gma

Leo.
leſtu.
erum
nno
s n⸗

b a
Mib.
gtem
Oocki⸗
m po-⸗
cidere
ge aut
CNl,
mimm⸗
hete⸗
tem⸗
tum

Gpy⸗
ais
n ob.
noxius

à Baſil. Macedone voque ad excid. Conſtant. 643

noxius vixit. Nam ROMANVS quidem Le-
capenus, data in matrimonium filia, Caeſar
ab eo creatus, quo ſolus aut certe 4 ne pari
regnaret, contemto, aut inſuper habito, Con-
ſtantino Auguſto, filium ſuum Chuiſiopho-
rum diademate ornat; ac paullo poſt duo
alios filios. Inde fere ſolo nomine Porphy-
rogenneti Conſtantinus contentus eſſe, et
pingendis imaginibus operam dare coactus.
Interim respublica Graecorum incurſioni-
bus aut victoriis barbarorum valde vexata.
Reſpexit tandem fortuna Conſtantinum, et
rempublicam: Romanus cum filiis ſuis in
exilium miſſus, iuſtae vindictae ſoluit poe-
nas. Inde Conſtantinus, adſeito in imperii
collegium filio Romiano II, rempublicam
conſtituere coepit. Artes liberales Paene in-
termortuas, Propoſitis etiam proemiis, ad vi-
tam quaſi reuocare, iurisque prudentiam et
ius ciuile quaſi de nouo condere. Aduer-
ſus hoſtes non vbique felix: variis alieno-
rum inſidiis ſuperſtes, tandem fraude fili Ro-
mani, qui habere imperium, quam expeéta-
re, mallet, periit anno Chr. DCCCCLXII.

Doctus princeps fuit, qui etiam nonnulla ſcri-
pfſerit, veluti librum de Thematibus Orientis

et Europae e), Notitiam imperii, ſiue de regno
adminiſtrando ad filium /): item Ureel rρ=

djay Geρααια item de militiah): ac deni-

§S 2 que

644 Lib. IV. Cap. II. De lurisprudentia nouiſzma 150

que Ceremoniale aulae Conſtantinopolitanae, ſt:4
quod e libro ſcripto cum maxime editur n0
Lipſiae ¹). Fieri ex hiſtoricis curauit Epi-
tomen pragmaticam, in titulos ſiue locos exor
communes III diuiſam, vnde titulus de Le- ter
gationibus adhuc extat ?). laen
e) editus et conuerſus eſt a B. Vulcanio. 10
) is liber ſcriptus fuit in bibliotheca Palarina: et in nik⸗
bibl. reg. Pariſ. v. Caſaub. praef. ad P'olyb. p. m. 15. pici
euius meminit iolf.
5) is codex fuit in bibl. A. Auguſtini. te
¹) cura Cl. Reiſkii: eius T. I. iam prodiit a. 175I. Doe

X) Edita haee Excerpta Legationum partim ab Vrſine Zin
et Hoeſebelio, paxtim a Valeſio. H
. Oecl

§. IV. ter
Succeſſor KOMANVsS III, parricida, non
aetate magis, quam moribus, puer, impe-
rium flagitioſe adminiſtrauit. Res militsris 1
tandem reſtituta per Nicephorum Phocam, ven
qui poſt eum regnauit, et res aduerſus bar· mul
baros egregie geſtae. Exactis duobus annis rior

moritur Romanus, relicta Anaſtaſia Theo- nen
phano cum duobus filiis, DCCCCLXIV. red
dor
§. V. inn⸗

NICEPHORVSPHOCAS, mortuo Ro-
mano, cum exercitui praeeſſet, inſidiis a
Bringe cubiculario petitus, ſuae tutelae cau- by
ſa neceſſario Imperatoris dignitatem adfum. I.
ſit:

Gine

ance,
ditur

Ei.

locos
e Le.

et in
. 15.

r

iſſae

,non
impe⸗
lltaris
ocal,
6 bar-
nunis
Theo⸗
UV.

0 Ro⸗
ſcüs 4
ge CAl
clum
ſt:

à Baſil. Macedone vsque adexcid. Conftant. 645

ſit: quam vt firmaret, Auguſtam Theopha-

no viduam in matrimonium duxit. Barba-
ros, inprimis Saracenos, egregie deuicit: at,
exorto propter Siciliam, et Calabriam, in-

ter eum et Ottonem Imperatorem occiden-
talem bello, inferior diſceſſit, multum attri-

to eius exercitu, et Calabria tributaria Otto-

ni facta eſt. Propter auri atrque pecuniae cu-
piditatem et rapacitatem omnibus odio fuit,
et execrationi: tandemque anno Chriſti
DCCCCLXX, inſidiis ac fraude Ioannis

Zimilſcae, qui poſt eum imperator fuit, noctu

occiſus eſt. Ceterum etiam librum αρ
sgærnvν, ſiue de re militari ), reliquitr.
7) Codex ſcriptus olim fuit in biblioth. Palatina.

F. VI.

IOANNES ZIMISCES, multis cum ad-
uerſariis atque perduellibus conflictatus,
multis etiam cum barbaris bellis geſtis, ſupe-
rior fuit. Tandem inſidiis Baſilii Eunuchi ve-
neno ſublatus eſt an. Chr. DCCCCLXXVII;
redditumque imperium ſtirpi Baſili Mace-
donis Conſtantino et Baſilio, filiis Romani
junioris.
§. VII.
BASILIVS iunior, et CONSTANTINVsS,
Porphyrogenneti, auito imperio recepto, cum

alios inteſtinos, tum externos hoſtes habue-

8S 3 runt:

646 Lih. W. Cap. II. De lurisprudentia nouiſima

runt: inprimisque Bulgaros: quos tandem
feliciter debellarunt. Tributi genus AXXn-
Xααρρον inuenerunt. Baſilio mortuo, anno
Chr. MXXVI, Conſtantinus ſolus tres annos
imperauit. Vterque non admodum bene
domi rem adminiſtrauit. Nam Baſilicus qui-
dem rerum geſtarum fortuna tandem fſuſtu-
lit animum; opibus ac pecuniis ſtruendis
vnice intentus, eruditionem ac litteras pla-
ne neglexit: ac terrore magis inuitis, quam
bonitate volentibus maluit imperare. Con⸗-
ſtantinus autem turpiſſimum ventris ac Ve-
neris mancipium, ludis, ac theatris deditus,
in vilia ac barbara mancipia prodigus, in opti-
mos quosque tenax, ſummo odio flagrauit,
ſibique rebelles excitauit. Tribus ante mor-
tem diebus Romano Argyropulo filiam Zoen,
in matrimonium, ſimulque imperium quaſi
dotale, tradidit. S

§. VIII.

ROMANVS IV, Argyropulus a liberalitate

ſiue prodigalitate, quam primis imperii annis
exercuit, dictus, anno MXXIX, imperium ſuſ-
cepit. Cum barbaris rem male geſſit: qua
fortunae aſperitate, exaſperatus ipſe, vt amiſ-
ſa penſaret quodammodo, mutatis moribus,
factus eſt, ex opum contemtore, acerbus
debitorum fiſcalium exactor, et pecuniae
auidiſſi-

zui
niſtr

net,
Dapl
ie
inp

M.
gnan
gene

lent

lius
lin
Ner
Peer
ſere

dlio

rur
veſe
ſpac

kIs

(Ce

ing⸗

des

ndem
A.
AanO
Annos
bene

.

ſuſtu⸗
nendis
6 Ple
uam
Con⸗
Ve.
aor

grauit,

e mor⸗
Loen;
gueli

alttate
ann’s
um
1t, qug
tamiſ⸗
otibus,
erbi⸗
ecunine
gliciit⸗

ima

4as . Macedone vigue adercid. Enheant. 6 47

auidiſſimus. Poſt quinque annorum ademi⸗

niſtrationem, imperium, vnde accepe-
rat, perdidit. Zoe enim vxor, Michaelis
Paphlagonis amore percita, per hunc ſuſtu-

lit eum e medio, adulterumque in toro et

imperio collocauit.
MICHAEL IV, Paphlago, anno Chr.
MXXXV. Imperator factus, ſex annos re-
gnauit: totum autem iſtud ſexennium omnis

generis calamitatibus, fame, ſiccitate, peſti-
lentia aliisquè infeſtutn fuit: neque foris me-
lius adminiſtrata res eſt. Tota Sicilia et Ita-

lia, exceptis pauciſſimis vrbibus, amiſſae.
Neque aliter fieri poterat, Imperatore, pro-
pter morbum ſonticum, omnibus publicis
fere negotiis abſtinente, rebusque omnibus
aliorum, aut imperitorum, aut improbo-
rum, miniſterio permiſſis. Tandem ingra-
ueſcente in dies morbo, de conſilio loannis

ſpadonis, fratris ſui, Imperator vxori dedit

negotium, vt AMichaclem Calaphatem ſoro-
ris ſuae filium, adoptaret: Imperator eum

Caeſarem adpellat. Paullo poſt monaſterium

ingreſſus moritur.
MICHAEL V, Calaphates, homo impro-
bus, ingratus, et in ſuos cognotos ſaeuus, eo-
885 4 dem

648 Lib. IV. Cap. II. De Iurispruaentia nouiſzma

dem anno MXLI, quo ad imperium adſcen-
derat, quatuor menſibus exactis, furore ciui-
tatis deturbatus imperio eſt; reuocata Zoe,
quae in exilium ab eo pulſa erat.

§. XlI.
CONSTANTINVS igitur XI, Monomachus,
a Zoe tori et imperii conſors eodem anne
factus multum calamitatis paſſus eſt a Ruſſis,
ac Turcis, prouincias vaſtantibus, ac tantum
non vrbem oppugnantibus: quibus ipſe quo-
dammodo aditum patefecerat, detractis prae-
ſidiis limitaneis, ne ſtipendium ſoluere neceſ-
ſe foret. Mortuo ei, anno MLIV, ſucceſſit
THEODORA, Zoës Auguſtae ſoror, vnum-
que annum imperauit. Inde MICHAE-

LEM VI, ratioticum anno MLVI, decrepi-

tum iam ſenem, creauit Imperatorem: qui
rerum gerendarum et beneuolentiae colli-
gendae rudis, breui poſt, contra ipſum a
viris militaribus creato Imp. I18AACIO Co-
mneno, imperio excidit anno Chr. MILVII.
Iſaacius autem, cum aerarii replendi cauſa
bona eccleſiaſtica accidiſſert, donationes ab
anteceſſoribus factas reſcidiſſet, ſpecétro ter-
ritus, poſt biennium imperium abdicatum

anno Chr. MLX, tradidit Conſtantino Ducae,

ſeque monaſticae vitae mancapauit.
§. XII.

lesp
MAS

tore
Per
4
ratie

Ch

Sna
ſcen.
ciui.
Lve,

hun

Anno
uſis;
gtum
guo⸗

prae:

ecel⸗
ccecſt
nutn⸗
HAE-
cepi.
golt
coll⸗
ſumm 4
10 ⸗
CVI.

CAſa4
nes 4

10 tel⸗
catum

Duche,

1

Baſil. Macedone voque d'excicd. Canftant 649

CONSTANTIN II. a
NVsS XII, Ducas, ingenie
ANTII cas, in
gin 5 3 genn
pe Ho tardiori, ſiue ſua ſiue amicorum zu
ri a remp. peſſumdedit. Nam viros milita-
§ . . . . t4.
quod nimium ſtipendium poſcerent,
4 ramento ſoluit. Itaque cum Vzi
cythica, magna vi, imperium i älent,
imperium inuaſiſſent,

nullae erant militum copiae, quibus defe

tuor filiis Caeſaribus relicta. udoxiae, et qua-

9§. XlII.

mavNV rum Poſtulare videretur, no-
torem facit e „ maritum et Impera-
Perii koſtes e atn Turcas, adſiduos im-
ab iis eſt, nſun as iicn captus tandem
ratione imperium ac Hiusnorum conſpi-

MICHAEL VII, Duc . .
. 1OAS
a cus imperi 4 Paternum ſce
Baclus imperium, nullius nec ingenii erd
1TtI . n. 60
Peritige homo, republica male crartata,

Egreato CONSTYANTIN

88 5§ Im-

650 Lib. IV. Cap. II. De luriaprudentia nouiſima

Imperatore, poſt ſeptem annos periit, anno
Chr. MLXXVIII.

§. XV.
Inde coNSTANTINVS XIII, Ducas, et
NICEPHORVS Botaniates, tres annos impe-
rant. Sequitur ALEXIVS Comnenus, anno
Chr. MLXXXI, nouo nomine Z&παοταταρ
adpellatus. Eius regnum nobilitatum eſt Ex-
peditione Latinorum ſiue Francorum Sa-
crata, quam Cruciatam vocant: in qua,
quamuis multis difficultatibus, etiam ipſius
Graecorum Imperatoris Alexii fraudibus,
conflictati, tandem Hieroſolymis et Pa-
laeſtina potiti, atque Godfridus Bullioneus
primus rex Hieroſolymorum creatus an-
no Chr. MXCIX, cui frater Balduinus
deinde ſucceſſit. Alexius obiit anno Chr.
MCXVIII.

§. XVI.
Ei ſucceſſit filius 10 ANNES, Comne-
nus, vulgo Calo- Toannes dictus. Aduer-
ſus Turcas, aliosque barbaros feliciter
rem geſſit. Latinis in Syria dominanti-
bus, inuidia quadam, eripere prouincias
conatus, in Cilicia mortuus eſt anno Chr.
MCXLIII, relicto imperio Manueli, filio
natu minori.

§. XVII.

qu
Pra

geiu

ne
aec
nun
La
erp
fru

C
i,
bon
tan

ler
in
lus

ms

IIIO

npe.
nno
rug
x.
64⸗
guu,
ſins
bus,
da⸗
neus
an⸗
vinus

Cl.

Pnnne⸗
duer⸗
lciter
nunti⸗
incias
Chr.
flio

zyu.

Baßl. Macedone veque ad excid. Confent. 651

§. XVII.

ANVEL Comnenus, perfidia et aſtutia,
quain virtute, melior, vt Latinorum ſiue
Francorum expeditionem nouam, cui inui-
deret, irritam faceret, ſummam rei Chriſtia-
nae ſecurim iniecit: multumque a Latinis
acceptum damni eſt. Neque haec ipſi Ma-

nueli fraus paruo ſtetit. Inde, iunéta cum

Latinorum Principibus orientalibus amicitia,
expeditionem in Aegyptum ſuſcepit. Sed
fruſtra fuit. Obiit anno Chr. MCLXXX.
§. XVIII.
Succeſſit ALEXIVS III, Comnenuz, qui

cum nondum in ſuam tutelam veniſſet, ab

jis, qui tutelam vel gerebant, vel ſimula-

bont, male tractata respublica, ipſe vero
tandem anno Chr. MCLXXXIII. interfe-

ctus a tutore ſuo ANTRONIGCO, qui in-
de imperium rapuit. Sed cum omnia ſce-
lere et crudelitate improbi ſimus tyrannus

impleret, Poſt vnius anni imperium occi-

ſus eſt.

§. XIX.
Sequitur 18AACIVS Angelus, anno Chr.

MCLXXXV; regnat annos nouem. Eo

imperante anno MCLXXXVII. Hieroſoly-
mae a Salatino, duce Turcarum, Chriſtianis
ereptae,

652 Lib. I. Cap. Il. De Iurisprudentia nouiſima

ereptae, cum maxima prouinciarum a Lati-

nis occupatarum parte, in ditionem Turca-

rum venerunt. Neque Friderici imperato-
ris expeditio noua rem reſtituit. Mortuus
enim Fridericus in Oriente, res omnes,
omnia conata, deſtituit. Iſaacius autem
cum ab internis hoſtibus, tum a barbaris,
multum damni paſſus, a fratre Alexio tan-
dem oculis ac regno priuatus eſt.

ALEXIVS IV, Angelus fraude et ſcelere
partum imperium init anno Chr. MCXCV.
Homo voluptatibus atque libidinibus dedi-
tus, aduerſus barbaros rem male geſſit: quos
ſibi importunitate naturae parauerat inteſti-
nos lioſtes, fraude atque dolis plerosque in-
teremit: tandem vero vindictae diuinae
poenas ſoluit. Nam Iſaacius Angelus,
quamuis oculis priuatus, cum liberiori exi⸗
lo vteretur, perſuadet filio Alexio, vt a
Latinis opem, atque reductionem in re-
gnum, petat. Hi ingenti cum claſſe adue-
ti, Byzantium occupant, Alexioque tyran-
no in fugam coniecto, Iaacium Angelum,
quamuis excoecatum, cum filio ALEXIO,
Angelo, anno Chr. MCCIII, in ſede regia
reponunt. Neque tamen a liberatoribus ipſis
temperatum iniuris eſt. Nullum non genus
ſcele-

le (

per⸗
vere
Pe;
At
Kn
tus
per⸗

ma

lca⸗
lto⸗

lS

nes,

te

ns,
tan⸗

lere
G.
gei⸗
guos
teſti.
ein⸗
inne
elus,
exi.

Vt 4

1le⸗
due⸗
All⸗
fum,
1I0,
G
ſecle

a Baſil. Macedone voqué adexcid. Conſtant. 653

ſceleris et fagitiorum editum in Byzantinos;
conniuenitibus etiam Imperatoribus Grae-
cis: in quos denique ipſos ciuium ſuorum
furor incubuit. Strangulatus eſt Imperator
Alexius, poſt ſex menſium imperium. Inde
ALEXIVS Däcas Murzuſtus imperium adre-
ptum, duoque menſes retentum, relinque-
re coactus eſt Latinis anno Chr. MCCIV.
E Latinis B ALDVINVS Flander creatur Im-
perator, regnatque XI menſes. Comnena
vero, familia Trapezuntem in Ponto occu-
pat; Theodorus Laſcaris Niceae imperat.
Atque haec ſunt tempora imperii Con-
ſtantinopolitani, quibus perturbatiſſimus ſta-
tus eſſet, et respublica quaſi interitum pro-
peraret ſuum.
§F. KXXI.
Balduino Flandro, intra annum occiſo,
Byzantii ſucceſſit filius HEINRICVS anno
Chr. MCCVI, imperauit annos X. Inde
anno Chr. MCCXVI, ?ErRvVSs Altitzodoren-
NRs, vsque ad annum Chr. MCCXXII, quo
ei ſucceſſit filius ROBERTVS: quo mortuo
imperium tenuit BALDVINVS II, filius, ab
anno Chr. MCCXXIX, vsque ad annum

MCCLXI, quo tempore finem habuit By-
zantinum Latinorum imperium.

F. XXII.

654 Lib. I. Cap. I. De lurisprudentia nouiſtma

§F. XXII.
Nam uICHAEL Palaeologus, cum 10 A N-
NIS IV, Ducae, poſt obitum THEODoOnI Iun.
Ducae, qui patri rO AN NI Ducae Niceae im-
peranti ſucceſſerat, conſtitutus eſſet tutor,
noctu Byzantium cum parua manu per euni-
culos ingreſſus, Balduinum Imperatorem ſa-
lutem fuga quaerere coegit, firmatisque ſibi
opibus, et Ioanne ſuae tutelae commiſſo
excoecato, ipſe Imperator ſalutatus eſt. Re-

gnauit annos XXIV. Ab eo familia Palaeo-

logorum imperium Orientale vsque ad exci-
dium Byzantii tenuit.
§K. XXIII.
Eius filius ac ſucceſſor AN DRONICVS
Senior Palaeologus, imperium nactus anno
MCCLXXXIII, imperauit annos quinqua-
ginta. Neque hoc diuturno tamen impe-
rio magni fuit. Multa in eccleſia diſcidia, in-
gens a Turcis vaſtitas prouinciis, clades
exercitibus illata; atque tota prope Aſia oc-
cupata. Tandem ſenex etiam nepoti An-
dronico ludibrio fuit, qui ei inuito impe-
rium extorſit. Paullo poſt moerore conſum-
tus eſt.
S. XXIV.
ANDRONIGVSII, Palacologus, imperium

quo ereptum iniit anno Chr. MCCCXXXII.
Home

0

Hon
oper
nis i
impt

Can

auna
nes
impe
lem
unne
dann
in n
Mur

eſta
dit lP
no
DTA1
mus
Chr.
noh
Rom

Rna

AN
lun.
eim.
nror,
euni⸗
n ſ.

eſbi

niſlo.

Re.

XCi.

ICVS
anno

nd.

impe⸗
in .

clades

12 00.
A.
impe⸗
Mum⸗

eriumn
WI.
Home

. Paſel. Macedone vsqué ad excid. Conſtant. 655

Homo ſflagitioſi ſſimus, et omnibus vitiis co-
opertus, inutilis fuit reipublicae. Octo an-
nis in ſumma poteſtate exactis moritur, filio

impuberi loanni tutore conſtituto Ioanna

Cantacuzeno.
10ANNES V, Paſarol ga, patri ſucceſſit t
anno Chr. MCCCXLI. Hunc tutor, Ioan-
nes Cantacuzenus, propemodum ab omni
imperio remouit dignitatemque Auguſta-
Tem vſurpauit. Tandem ea poteſtate a Io-
anne Imperatore exutus, et monaſticam vi-
tam ſequi coactus eſt. Eo regnante, mirum

in modum Turcarum potentia vopesdue in
Europa creuere.

g. XxVI.

EMANVEL II. Palaeologus nactus imperium
eſt anno Chriſti MCCCLXXXIV. Ei ſuece-
dit 10 A N N ES VII. Palaeologus, filius „ an-
no Chr. MCCCCXVIII: huic vero CoN-
STANTINVSXV, annO MCCC CXLV, vlti-

mus Byzantinorum Imperator. Nam anno

Chr. MCCCCLII. a Turcis capta Conſtanti-

nopolis, ipſi Imperatori exitium, imperio

Romano in oriente ſinem . attulit⸗

SECTIO

656 Lib. IV. Cap.Il. De lurisprudentia nouiſ'ma

SECT. II
De Conſtitutionibis uperatorum.
J ſiue
de Baſilicis,
atque
Nouellis Im pp.
MEana rerum legumqne mutatio a Iuſti-

niani inde temporibus facta erat: et

promulgatis ſubinde Nouellis ab Imperatori-

bus, a I[Ctis editis in ius Iuſtinianeum com-

mentariis copioſis, magna legum multitudo,
et iuris ciuilis varietas, ſiue inconſtantia in.
ualuerat: ipſorum denique librorum iuris

Iuſtinianei locum aucétoritatemque in foro

occupauerant interpretationes Graecae, et

interpretum opiniones. Itaque nono poſt
Chriſtum natum ſaeculo, Baſilio Macedoni
Imperatori neceſſitas reipublicae flagitare
videbatur nouam iuris ciuilis correctio-
nem. 8

2

§. II.

Eam in rem BASILIVS primum ipſe Con-

ſtitutiones nouas edidit: e quibus nonnulla
hodie capita ſuperlunt, veluti duo capita

Trs*“

Mme

II.

Iuti.
t et
moti⸗
coln

itudo,

ria in⸗
1iuris
1loro
1e, el
0 poſt

cedoni

gitute
rectio⸗

Con-
nnulli
upitn

„1

aà Baſil. Macedone voque ad excid. Conſtant. 657

7eel disα, et ree 7ιρα 1οααν αε εα):
item de quartis nuptiis, de concubinis non ha-
bendio, 47 Rrin Skce matrimonium contra-

clam non ſariena b): item aliarum Capita
ſex c), quorum quatuor priora pertinent ad
bereditatem ex cauſa inizſtati; reliqua duo ad
caedis conſulto Jadae Poénas; et ad ius bpatt as
audoritatis in nuptii. 4 liae XXV. annis maio-
ris d): extat item eius integra Conſtitutio;
qua eauit, vt iusiurundum in litibus diſceptan-
diz, omnino non adbiberetur, ſed omnes contra-
Aus et padta connenta, per ſeribturas teſtibus
praezſentibus,; Kerent 9). quae omnia edita
ſunt a Frehero.

4) apud Bonefid. p. 12. et ad caleein Nouellarum in ed.
Leuweniana p. 279:

2) in Leunclau. Iur. Gr. Rom. 7J. I. p. 86.

e*) nam ſeptimum etiam eſt inter priora illa quatuor
de perſonis, quae ad matrimonium cogi poſſint.

4) Leunclau. Iur. Gr. Rom. TL. II. p. 134. g:
e) Leunch lIur. Gr. Rom. T. II. p. 13 5: 44
Tum vero ſuſcepit totum ius eiuile in me-
liorem ordinem modumaue redigere: eam-

que in rem publicauit Tlesαεσ7³ααννναον, ſine

ExNNν–1öù-Qquandam, quadraginta titulis conſtan-

tem ), a. Chr. DCCCLXXVI *). Ea Ecloga
ſeripta adhue ſeruatur in bibliotheea Caeſa-
Tt rea

658 Lib.IV. Cap. II. De lurisprudentia nouiſima

rea Vindobonenſi g), aliisque; diuerſis ta-
men nominibus Imperatorum infcribitur.

Jy non ſexaginta titulis: vt Cuiac. Obſ. VI, 9. aliique ex-
iſtimant. v. Lambeç. Catal. Biblioth. Vindobon. VI. p. 19.
[*) Quod tamen non eſt certum; initio imperii id fecit,
teſte Cedreno, v. Ritter. ad Heiuecc. I, 404. coepit au-
tem regnare a. 867.]
2) Neque hoc IIe*α0h£σα confundendum eſt cum alio
eiusdem generis, cuius partem edidit Ereberus in Leun-
clau. Iur. Gr. Rom. TL. II. de quo paullo poſt.

§. IV.
Inſtitutum vero ab eo opus vâ BgiNiad²
AiardSρο, perfecit demum filius L EO Philo-
ſophus circa annum Chr. DCCCLXXXVI *⁹),
vſus opera Sabbathii Protoſpatharii h). Cir-
ca annum Chr. CMXII. deinde CO NSTAN-
TINVS Porphyrogennetus (vt de Baæci
auctoribus vno tenore dicamus) nouam vâα
Bacιανααα Avraα dαειορν, hoc eſt Baſilica repe-
titae praeledtionis i), ſiue denuo recognita
atque emendata, edidit **).

† ea eſt opinio virorum doétorum, nulla alia ratione
nixa, quam quod eo anno patri in imperio ſuccefſit.
v. Ritter. ad Heinecc. I, 404.
*) v. Marth. Blaſtare: apud Fabric. Bibl. Gr. Vol. XII.

P. 371.
. v. Cuiac. Obſ. VI, 9.

[*) vnde illae Leonis dicuntur priores. v. Freber. in raoef.
ad Ius Graec. Rom.]

§. V.
Bæ Xsενορcorpus in ſex revyn, ſiue volumi-
na, et ſexaginta libros tributum ½), modo
Ennov-

44,

Cole
guibe
Qarn
dem
nuani
Coru
katitl
Con
toru
niq

Mel

paren
WV
Uis

ſeclir

Mmmar

ſis ta.
ur.

gueex.

1,.19.
ickeeit,
epit al⸗

UIn elio †

in Leun-

an
Mih-
VI),
C.
8TAN-
M
mn 10
Atue·
ognitn

aratione
ſucceſſt.

nruf.

Olum-
nodo
E.

„
4 Baſil. Macedone vsque ad excid. Conſtnt. 659

Enverre6Eeg, modo Eαειοιοο, adpellatur.
Gollectum id eſt et compoſitum ex Graecis,
quibus tum vtebantur, Inſtitutionum, Pande-
ctarum, et Codicis verſionibus, non tamen iis-
dem ſemper, ſed variis.), ex Nouellis Iuſti⸗
niani, et tredecim Edictis, ex ICtorum Grae-
corum in ius Iuſtinianeum commentariis, Pa-
ratitlis, aliisque libris, ex Sententiis Patrum et
Conciliis, ex Imperatorum, Iuſtinianum ſecu-
torum, Conſtitutionibus et Legibus m), et de-
nique ex Eraeνοι et PoHααννοτι Eam ta-
men rationem tenuerunt, quemadmodum
par erat, vt omitterent, ac mutarent ea, quae
ab vſu eſlent remota, vel aliter conſtituta no-
uis conſtitutionibus 0)
k) Matth. Blaſiarés I. ů.. “
1) medo ex verſione xars zoôd, modo ex alia zar ii-
roαaτν modo ex alia zard Asaαν ASαν, atit ex gααρα
Oedozs: vnde Iuſtinianei iuris ſententia modo contra-
Gtius, modo latius, imodo de verbo ad verbum exhibe-
tur in Bafilicis. v. Eckhard. Hermeneut. Iur.!, 7.
mn) v. SGuareſ. Notit. Baſilicor. 9. I7. A4. Lin Leuwen.
ed. Corp. Iur .
n) v,. Cuiac. Obſ. VI, 10.
⁶) v. Bynkershoek. Olj. VIII, 17. p. 519. De ratione
BaGXnαα+ cf. Io. Ienſii Vberior Notitia Bafilicorum in
Sericturis ad Iuris Rom. Pand. p. 40. Jj4. Pragfat.

Hi BagiNixdv libri integri ad noſtram aeta-
tem peruenerunt, eosque vniuerſos olim poſ-
ſedit Cuiacius p): nondum tamen omnes editi
Tt 2 ſunt

—

660 Lib. IV. Cap. II. De lurisprudentia nouiſima

ſunt. Nam primum Gentianus Heruetus ſex
tantum libros latine 97): deinde libri ſexageſi-
mi interpretationem latinam Cuiacius r); li-

bros hos a Gentiano Herueto et Cuiacio ver-

ſos 5*) apud Wechelos D. Gothofredus: li-
brum XXXVIII, etxXXIX, a lac. Cuiacio con-
uerſos, cum indice titulorum libri XXXVIII,

XXXIX, XL, XLI, XLII, Car. Labbaeus?):

tandem vero omnes ſexaginta libros ex bi-
bliotheca regia Pariſienſi Car. Ann. Fabrot-
tus u) edidit, graece, et cum interpretatione
Cuiacii, et, vbi haec deficiebat, ſua. Sed
tenendum eſt, hic tantum X I. libros inte-
gros adparuiſſe: ceteros autem vndeuigin-
ti æ), a Fabrotto editos, non eſſe ipſos illos,
vti a Leone et Conſtantino profecéli, BxXnνσ
libros, ſed a Fabrotto ex Synopſi Bacιαα
Theodori Hermopolitae ſcholiis, Harmeno-
pulo, aliisque iuris Graeci interpretibus, vt-
cunque congeſtos et quodammodo reſtitu-
tos. Neque enim in bibliotheca regia inue-
niebantur: et Fabrottus, cum ex Suareſii
Notitia Baſilicorum ſcire deberet, vniuerſos
Bæαααπ libros Cuiacio mortuo ad P. Fa-
brum perueniſſe, et penes huius heredes
eſſe, ſupina quadam negligentia, vel obli-
uione, inde conſequi omiſerat. Qua re cum
ingens iurisprudentiae iactura facta ſit, Gerar-
dus Meermannus egregie meritus eſt de iuris
ſcien-

1,/

ſcien
libris

blot

leuo⸗

bri d

50
ſehea
nol.
e

In⸗ SBaſel. Macedone vsque ad excid. Conſtant. 66 1

ſer ſcientia, cum quatuor ex illis nondum editis
. Ubris, nimirum libr. XIX, L, Ll, et LIl, e bi-
RI. bliotheca regia Pariſienſi impetratos, in lucem
e reuocauit y): vt hodie tantum quindecim li-
6 H] bri deſi derentur.

ocon⸗
VlII pd) Cuiacium omnes Baſilicorum libros Poſfedlile eum
35 ſcholiis Graecorum igerpretum, refert Broeus in Chro-
els 9 ? nolog. biſt. totius iuris. ef. Suareſ. Norit. Baſil. §. 32.
ex bi. A.— eco Vortao ad P. Tabrum peruenerunt; poſt cuius mor-
lbror. tem quo peruenerint, non conſtat. Neque enim omnes
eruti ſunt.
noe 2) Nempe libros XLV, XI-VI, XLVII, XLVIII, integros,
Ee et XXVIII, XXIX, mutilos: Pari 1557. fJol. ex biblio.
iote⸗ theca A. Auguſtinz.

uie. 1) Lagd. 1566. fol.
illos, — 75) Hanou., 1598. et 1606. fol.
„Neh 2) Pariß 1609. fol.
MN, 29) Pariſ. 1647. Fel. Voll. VI.
weno⸗ *X½) Libri nempe XIX, XXXI, XXXII, XXXIII, xxXIV,

XXXV, XXXVI, XXXVII, XLiII, XLIV, XLiIX, L;
68, LI, LII, et reliqui vsque ad LX.
telinr 9) in Theſaur. Iur. Ciu. er Canon. T. V. eum interpre-
daine⸗. . tatione latina, et adnotationibus CG. O. Keizii V. C.
Suakeſi H de iis in in pragf. asit.
etſe
. §. vn.
eteles Qui Bæg Xexdlibri etſi mullam vim legum, au-

obi. Coritatemque in rebus litibusque diſceptan-
ecm dis nullam habent, tamen ad i interpretatio-
Ge. nis et emendationis in libris iuris luſtinianei
ge iis ſacultatem vberrimi ſunt, atque vtiliſſimi 2):
ſcien⸗ Tt 3 iisdem-

662 Lib. IV. Cap. . De Iurisprudentia nouiſſima

lisdemque Cuiacius et ſummi quique inter-
pretes egregia interpretationis vel emenda-
tionis ſubſidia et adiumenta habuerunt.
Quos vt imitentur ii, qui ad eandem iuris-
prudentiae elegantioris laudem adſpirant,
optabile eſt.

2) v. Viglii Zuichemi praef, ad Tbeoph. in ed. Reiz. et
PEckbard. Hermeut. Iur. I, 7.

§. VIII.

Iam ad Conſtitutiones Imperatorum No-
uellas poſt BægXaaαν promulgationem editas
reuertimur. Principes ſunt Nouellae Con-
ſtitutiones LEONIS Philoſophi, ab anno Chr.
DCCCLXXXIX, vsque ad ann. DCCCCXI,
numero CXIII. editae, et ααανοορο‿αοα.ο αα
Q&ερασοcιαε adpellatae àa): quibus Leo inſtituerat
quam plurima iuris Iuſtinianei capita corri-

gere. In quo eam rationem ſecutus eſt, vt

fere ſingula capita ſingulis conſtitutionibus
amplecteretur, diligenterque rationibus et
argumentis confirmaret. Graece primum
editae ſunt ab Henr. Scrimgero b): latine
redditae ab H. Agylaeo c): inde vero Leu-
wenianae Corporis Iuſtinianei editioni grae-
ce et latine, et multis aliis latine tantum ad-
iectae poſt Nouellas Iuſtiniani reperiuntur.
Ceterum eas Nouellas Iac. Cuiacius d), et
lac. Gothofredus , ne in Oriente quidem
Leonis

tion
nain

40

Rme

inter.
gende⸗
erunt,
juris.

irant,

Ren. et

N.
editas
(⸗

0Chi.

CN.
1 ua-
tuerat
corti.

eſt, t

onibus
bos et
Imum
latine
o Leu⸗
1 glae⸗
Um adͤ⸗
juntur.
0), et
guilen
eonn

4 Baſel. Macedone vsque ad excid. Conſtant. 663

Leonis aetate auctoritatem habuiſſe arbitra-
ti ſunt, exceptis his, quae de iis capitibus
ſancirent, de quibus ante nihil eſſet cautum.
Sed vanam hanc eſſe ſententiam, facile intel-
ligas. Neque teſtimonia ab viris doctiſſi-
mis producta tantam habent auctoritatem 2⸗

quantam iis adrogant ).

4) Indicem harum Nouellarum v. apud alis:. Bibl. Gr.

Vol. XII. p. 409. 4.
b) Pariſ. 1558. fol. ap. H. Seph. vua cum Iuſtiniani No-
vellis, et Edictis, et luſtini Tiberiique conſtitutionibus.

*) Baj. 166 I. 8. cum Nouellis Iuſtiniani cet,
4) Cuiac. Obſ. XVII, 31.
e) Gorthofr. Manual. Iur. p. m. 7I. J.
F) v. Bynkersboek. Ohſ. IV, I.

Quam vero hodie in iudiciis auétoritatem,
quemue vſum habeant, quaerenti, recte ita

reſpondeas, vt neque nullas, neque omnes
receptas eſſe dicas g).

g) Hane in rem egregia eſt Caß. Achatii Beclii Diſſ. de
Nouellis Leonis, eEarumque 2 et auctoritate, Ien. 1726. .

§K. X.

Promulgauit idem Leo quoque Conſtitu-
tiones rænrivds atque militares, et ſpeciatim

naumachicas ): quarum omnium ca utiones
ac ſanchiones Imperator doctiſſimus ex ſupe-

TIt 4 . riorum

664 Lib. W. Cap. II. De lurisprudentia nouiſzma

riorum Imperatorum, Auguſti, Traiani inpri-
mis et Hadriani, legibus militaribus potiſſi-
mum retuliſſe putatur.

²) de quibus omnibus vid. Fabric. Bibl. Gr. Vol. VI. p. 368.
Jſaq. Conſtitutiones ipſas primum latine conuerſas edi-
dit lo. Checus Baſ. 1554. 4. deinde graece quoque, ad-
iectis quibusdam caſtigationibus, vulgauit Io. Meurſius
Lugd. Bat. 1612. 4. denique Aeliani Tacticis à Exea
Arcerio adiunétae ſunt ibidem 1613. 4.

Eiusdem LEONIS cum fratre ALENAN-

DRO ab XI. Mai. A. Chr. DCCCCXI, ad VI.
Iun. DCCCCXII, Conſtitutiones duae ſunt,

vna de iudicibus i), altera de locatione prag

dicorum emphyteuticorum orphanotrophei, re-
condita in orphanotropheo ½). Idem Im-
perator Leo quoque ordinauit conſtitutione
ſingulari thronos eccleſtarum Patriarchae Con-

Kantinopolitano ſubiectarum ).

¹) Apud Bonefid. Iur. Or. p. 14. Leunclau. Iur. Gr. Rom.
T. I. p. 103. et ad calcem Nouellarum in editione Leu⸗
mweniana n. 280. Fabric. Bibl. Gr. Vol. XII. p. 416.
1) Leunclau. L. I. p. 102.
) quae diſpoſitio eſt cum ſcholiis ap. Leunclau. T. I

Eiusdem LEONIS et coNSTANTINI
Perophyregennetae austoritati adrogatur „

ſtma

inpni.
tiſſi⸗

,368

ſas edl.

ue, 4d.

eurſſu

X4N
AVI.
elurn,
ruk-
ei, 1e⸗
mn Im.
Ntione
e CN.

Gr. Ren.
one LAl

.

171

4

NTINI
ut
NXN.

4 Baſil. Macedone veque adexcid. Conſtant. 665

ExN 7ονοαοo., quae partim edita eſt a Fre-
hero m): non confundenda cum IIge*ααρε Ba-
ſilii Macedonis inedito n).

m) Leunclau. Iur. Gr. Rom. T. II. p. 79. ſqq. in cuius
margine adſcriptum eſt, editam eam eſſe a. Chr. 938.
perperam: cum ne Baſilius quidem Macedo illo anno
imperauerit: ſed demum ab anno Chr. 867. Inde
tamen haud dubie Heinecc. Hiſt. Iur, I, 404. et alii
confundentes IIeò*ιονν r—αν νοαοαν Baſilii Macedonis
cum hac Ecloga in errorem lapfi ſunt, cum ſtatuunt,
Baſilii Macedonis Promtuarium factum eſſe anno Chxz.
83 ⁸.

n) v. ſupra hac Seéct, F. III. Ceterum alia Leonis Exxoyy
fuit in Bibliotheca Palatina, opus meris definitionibus
conſtans. v. Suareſ. Norit. Baſil. .. I1.

§. AllI.

A nOMANO Seniore ab anno Chriſti

pCCCCXIX, vsque ad a. DCCCCXLIV,

plurimae ſunt Conſtitutiones promulgatae:
quarum nonnullae extant, veluti, de emtioni-

bus praediorum a potentioribus non vontraben-
dis 0), et de potentioribus ad emtionem prae-

diorum non admittendis, eodem exemplo p),
de reſcindenda venditione 4), ex Nouella sρ
78 Sιασραιασ ο ραατις zει ονοιρο ατρααι
caput 7), item de reſcindenda venditione, et
de iure T οoταιοσιας).
e) apud Hreher. in Leunclau. Iur. Gr. Rem. L. II.
. 155.

Tt 5 9) Leun-

666 Lib. . Cap.II. Delurisprudentia nouiſima

) Leunclau. L. II. p. 158. ſqq. quam emendatiorem, cum
obſeruationibus quibusdam edidit Car. Labbaeus ad cal-

cem Obſeruationum in Gynonſin Beſil.
9) Leunclau. T. II. p. 165.
r) ap. Bonefid. p. 24. Et ad calcem Nouellarum in ed.
Leuweniau. p. 181.
²) Boneffd. p. 25. Et ad calcem Nouellar. ibid.

§. XIV.

GoxsrANTINI Porphyrogennetae Nouellae,

ab VI. Iun. anno Chr. DCCCCXII. vsque

ad IX. Dec. DCCCCLIX. editae, quae ex-
tant, hae ſunt: primum de alienatione Ffundo-
rum ac iure roo*ασιαιαο propinquorum, confor-
tium, vicinorum, et de alienatione fundorum
militarium t): de potentibus in praedia pau-
perum ſuccedentibus u) de fundis militari-
us v)?: de reſtitutione pretii militarium fan-
dorum y): de fuga mancipiorum, et iumentis
amiſſs 2z), quae inſcribitur in ſacello recondi-
a de non deſerenda lite ab bis, qui adtionem
intendant a): de muneribus ob rem iudican-
Jum non capiendis l): de ſportulis c): de con-

ſuetudinibus d): de teſtamentis aperiendis e))

Je conſuetudinibus ſeribae fF): de bis, qui cae-
dem ſponte admittunt, et ad ccleſiam confu-
giunt g): de fundis Armenicis et homicida-
rum hy: Nouella, quam dictauit Theophilus
patricius et Exquaeſtor?): item alia *): to-
mus vnionis de quartis nuptiis ): Nouella
4 poſteri-

Rine

n,ciun
d cal.

in ed.

ellae,
sqe
e er
nc⸗
Corum

1 oh-

tori
-⸗
Nentis
hndi.
Honenm
Gic⸗

, cN.

ire).
lict
ne.
ncide⸗
e): ⸗
Lovelln
volet,

7
1 7

aBaßtl. Macedone veque adexcid. Conſtant. 667

poſterior de bis, qui caedem ſponte commit-
tunt, et ad ecclehas confugiunt m): de lai-
cis ſine teſtamento et ſine liberis morienti-
bus n) ! de rebellibus et ſeditioſßis o9), et de po-
Lygamis p).

²) Ea Romano Seniori a Cuiac. lib. V. de Feud. p. m. 78I.
in Opp. quae viuus fecit de iure, tributa et edita eſt eum
obſeruationibus quibusdam: item a Leunclau. Iur. Gr.
Rom. I. II. p. 139. et ad calcem ExXov Bace. à
Meurſio in Conſtantini Porphyrog. Opp. p. 175. et 184.
qui etiam ex Attaliata eiusdem Nouellae epitomen
dedit p. 190. W
¹) Leuneleu. T. II. p. 142. Meurſ. l. c. p. 192.

X) Edidit primus Cuiac. lib. V. Fead. p. m. 783. Leun-
clau. ad calcem ExXoνσ BacX, et in Iur. Gr. R. T.
II. p. 144. Meurſ. I. c. p. 200. et p. 254. Labbaeus ad
calcem Oſeru. in Synopſ. Baſil. p. 26. 86.

2) Lennclau. L. II. p. I48. Meurſ. I. c. p. 21 3

*) Leunclau. L. II. p. 150. Meurſ. I. c. p. 217,

42) Leunclau. L. II. p. 151. Meurſ. l. c. P. 220.
5) Leunclau. T. II. p. 15 I. Meurſ. I. c. p. 222.

c) Leunclau. ibid. Meurſ. ibid.
d) Leunclau. T. II. p. 163. Meurſ. p. 226.
e) Leunclau. ibid. p. 155. Meurſ. p. 231.
F) Leunclau. ibid. Meurſ. p. 233.
g9) Leunclau. T. I. p. 109. Meurſ. p. 234,
b“) Leunclau. T. I. p. 169. fub nomine Nicephori Pho-
cae edidit Labbaeus ad calcem Obſeruat in Synopſ. Baſ.
p. 47. et ex eo Meurſ. I. c. p. 275.
¹) Leunclau. Synopſ. Baſ at emendatiorem dedit Lab.
Qaeuslll. e. p. 52. ex eoque Meur/. I. c. p. 280.

9) Mu-

668 Lib. IV. Cap. Il. De lurisprudentia nouiſima

) Mutilam dedit Leunclau. Synopſ. Baſil, integriorem
Labbhaeus p. 68, et Meurſ. I. c. p. 295.
D Leunclau. L. I. 104. Partem eius dedit Meurſ. l. e.
p. 240. cf. Balſamo ad Nomocan. Phot. tit. 23. P. 1080.
m) Bonefid. Iur. Or. p. 20. Leunclau. T. I. p. 111. ct
ad calcem Nouellarum in ed. Leumeniana p. 289.
8) Bonefid. p. 23. ad caleem Nouellarum ibid. p. 28 I.
%) Bonefsd. p. 14. Leunelau. T. I. p. I19, ad caleem No-
vellar. ibid. p. 280.
9) Bon fid. p. 15. Leunclau. ibid.

§. XV.

Edidit etiam Conſtantinus Porphyrogen-

neta Conſtitutiones militares 7): aliosque
libros permultos reliquit: quos maximam
partem vulgauit Meurſius r).
) ap. Meurſ. in Opp. Conſtantin. Porphyrogenn. v. Fa-
bric. Bibl. Gr. Vol. VI. p. 487. J4. Ceterum Quiacius
tum huius Conſtantini P'oryphyrogennetae, tum pleros-
que aliorum poſteriorum Imperatorum Conſtantino-
olitanorum Nouellas edere in animo habuit, vt prac
ſe fert O %¼ XII, 22. ſpes morte decollauit.

*) Lugd. Bat. 1617. 8.

§K. XVI.

NICEPHORI PkocCae Nouellae ſuperſtites
hae ſunt: primum de nouie monafteriis non
condendis &): de bis, qui ante penuriae tem-
pus emiſſent poſſetones t): porro de militi⸗
bus, qui fundos ſuos diſtraxerunt, eosque poſt
ea repetunt u)! de iure ngorikios“ρX) de
prae-

Me
nig

—
— —

—
—

ne

iorem

, le.
lo80.

Il. 8

281.
mn No⸗

gen⸗
gue
mam

v. E.
Miocin
lerot⸗
ntino⸗
t prae

fſtites

i,
ten⸗
niliti.

en⸗

.

e

2 Bafil. Macedone vogue od excid. Cunſtant. 66 9

praeſcri, iptione quadraginta annorum y): de-
nique duo capitula æs6 reragrzes 2).
4) Leunclau. L. I. p. 113. eius epitomien habet Bon ft.
b. 30. Jc.
¹) Leunclau. T. II. p. 171.
u) Leunclau. TL. II. b. 168.
) eius particulam edidit Bonef. p. 29. auctiorem Lemt-

clauius T. II. p. 170. g. Integriorem Cbr. Labbaeus ad

calcem Obſeru. in Synopſ. Balil, p. 97.
„) Leunclau. T. II. 171.

²) ap. Bonefid. p. 29. ſg. CGetera apud Bangfi. capiti ſunt
cx illis, quas iam memorauimus Conſtitutionibus.

6. XVII.

BASILII Porphyrogennetae memoriae pro-

ditae ſunt atque litteris Conſtitutiones No-

uellae, ſiue potius capita Nouellarum: de

poteſtate, nouas ecclehas, religioſasque do-

mus dedificandi, qua abrogatur Nicephori

Phocae Nouella a): ree XXNe†ανouνLa. *bρο
7eMνb“): de poſſeſſtonibus potentiorum e): de

ppj aeſeriptione Xli., annorum abolenda d) in
cauſis pauperum aduerſus potentiores: de

bomicidis e): Reſcriptum de Iudaoeorum iu.-
reiurando, vna cum ſuggeſtione F).

a) ap. Bonefid, p. 32. integriorem Leunclau. I. in. p. r,
et ad cealcem Nouellarum i in ed. Leuwen. p. 282. Ce-
terum hic monendum eſt, Fubricium Bibl. Gr. Vol. XI',
p. 419. ſecutum Bonefidii editionem hbraiortun vi.

—

1

tium

—N

670 Lib. W. Cap.. De lIurisprudentia nouiſtma ie

tium expreſſiſſe: regl zriasas de poſſe, Hione ccelcſtarum: “ jn
pro negi xresas, de aedifcatione.
*) Bonefid. ibid. p. 33. “
c) Bonefid. p. 33. fionn.
d) Boneftd. ibid. habet tantum epitomen: integriorem N
vero exhibet Lennclau. T. II. . 172. 44. ex IHerme-
nopulo. “”

e) Leunclau. ibid. p. 179.
P) Leunclau. I. I. p. 120. vbi ſub nomine Conſtantini
Porphyrogenn. legitur.

. XVIlI. put

ROMANI lIunioris Porphyrogennetas No- ni
uellas reperimus has: de reſtitutione pretit M
militarium fundorum 9): de fundorum mili- n
tarium alienatione h): ac denique caput de
reditu maioris eccleſtae et de àXännασασ) 4
20EsS autem Auguſtae vnum refertur *). n
) Leunclau. Synopſ. Baſil. Lablbaeus ad calcem Obſeru. /
in Synopſ. Baſil. p. 80. integriorem exhibet.
b) Leunclau. Iur. Gr. R. T. II. p. 167. emendatior apud 12
Labb. in Obferu. ad Spnopſ. Baſil. p. 90. Fi
¹) apud Bonefid. p. 34: et ad caleem Nouellarum, ed, n
Leuwen. p. 283
łe) de magiſtratibus non vendendis, apud Bongfd. p. 35. et
ad caleem Nouellar. ibicd. 1 .
Upj/
MICHAELIS 73 Toagtcnriuf 1 damtarat vnum jua⸗

capitulum traditur de Praetorio et velamine br,
capitis, et de publicis curatoribus ). isAACcNI EEe,

arum:

tiorem
Hurme.

antini

num
umin

sna

Comn-

Baßil. Macedone vsque adexcid. Conſtant. 671

Comneni, item vnum tantum, de canonico et

coſeru anihas quae dantur pro ordina-

tione m).

„ ap. Bonefed b. 35. et ad calcem Novellar. ibid.

m) apud Bonefd. p. 36. Leunclau. Iur. Gr. K. T 1 5.
121. et ad calcem Nouellar. ibid. p. 283.

9. XK.

MICHAELIS Parapinacei memoratur ca-
put de protimiſi vicinorum in rerum ſoli an-
tichreſt n). NICEFPHORI Botoniatae Au-
rea Bulla de inceſtis nuptiis o) ſeruata eſt:
conſtitutionem vero, de Aiſolutione matii-
moniorum ob furorem coniugis, et de remiſſte o-
ne et abolitione feſealium dohuor um memoria
tantum †).

n) apud Boneftd. p. 37. et ad calcem Naſele “
0°) apud Leunclau. L. I. p. I21.

p) apud Bonefid. p. 38. et ad calcem Nouellar. id. prio-
ris illius meninit etiam Balſamo ad Nomocanon. T'hor.

nuni. 132. p. 1134. in Bibt. Iur. Canon. vet. Iuſtelii.

§F. XXI.

Plures ſuperſunt vel memorantur ALEXIN
Comneni Nouellae, tamquam de electionibus
Epiſeovorum g): Aurea bulla, de canonico, et

gquae pro ordinationibus Uantur, conſaetuaiv’.
bus, benedictione nuptiarum, et de aerich,

de valds ſaczi is ad An profanum non couf.
endit:

672 Lib. IV. Cap. Il. De Ilurisprudentia nouiſima

rendis 5): de ſpatio temporis teſtes producen-
dit1): de reſeriptis iudicem Vitem ad ſe dedu-

dam diſceptare probibentibus ) lex anna-
lis x) et capita conſtitutionum, de nuptiis
amitae et fratris ſiliaæ cum filio fratris et pa-
truo y): de ſponſalibus 2): de ſolutione ſpon-
ſalium a): de Chartophilace b): de doctori-
bus eccleſtae c): de electis ad orientales eccle-
ſias, eandemque in rem Reſcriptum: de mu-

tatione Epiſcopatuum in Metropoles d): de te-

ſtibus et henedictione matrimonii ſeruerum,
eandemque in rem Reſcriptum e): de oblatio-
nibus aliizque iuribus ecclehaſticis †), ean-
demque in rem Reſcriptum: de foro clerico-
rum, et de reſeriptis iudicem litem ad ſe de-
ductam diſceptare prohibentibus, et Reſcri-
ptum in eandem ſententiam g): dquae capi⸗
tula in Leuweniani Corporis Iuris editione
graece et latine, in plerisque aliis latine.
97) apud Corelerium in Monumentis Eecleſ. Graec. T: II.
b. 179-197.
7) apud Leunclau. Iur. Gr. R. L. I. p. 123.
³) ap. Leunclau. L. I. p. 124.

²) apud Leunclau. I II. 9.: 179. eui ſubiungitur Exem
plum latae ſententiae.
u2) Leunclau. TI. II. p. 184.
) ibid. p. I85. et apud Bonefd. p. 39. et ad calcem No=
vellar. ed. Leuwen. p. 283
3) Bonefid. p. 140. Leunclau. T. I. p. 138.
²) apud Bonéfid. p. 41. Leunelan, T. I. b. 126.

4) Bonée-

10

Ape
nita
Cn
uo
Aliae
iner
Tiben
ſolen
rum
edit
chae
ni
frot
pii⸗
iud

„.

Vola

3

e⸗

.
nl⸗

II

zr.

un⸗

lt⸗

IA

m,
io⸗

rib⸗

G⸗

ſeri⸗

cA.
lone

“ Fratrum cum duabus conſobrinis 2) de nu-

No⸗

heni⸗

–

4 Bafil. Macedone veque adexcid. Conhant. 673

a) Boneſid. p. 48. vbi ſequitur Reſeriptum eiusdem Imp.
p. 5S. quod et eſt ap. Leunclau. TI. I. p. 134.

b“) Bonefd. p. 58. Leunelau. T. I. p. 745.
e) Boneftl. p. 6t. Leunclau. L. I. p. 145.
d) Bonefd. p. 6a4. Leunclau. T. I. p. 13 .
e) Boneſid. p. 07. Leunclau. T. L. p. 145.
f) Bonefid. p. 71. Leunclau. ibid. p. 141.

2) Bonefid. p. 7v. Leunclau. T. I. p. 30. T. II. p. 184. Bar
Jamo ad Phot. Nomocan. p. 957. K.

8. XXII.

10 A N NIS Comneni, qui vulgo KæXιιαατι α
adpellatus eſt, vna Aurea Bulla, de me-
nitate eccleſta ee Epiſcopo ſuo orbatae h):
multis partes plures extant MANVELIS
Comneni Nouellae. Primum de iudicibus,
aduocatis, et variis aliis cauſis 2½): deinde
aliae, quae in Leuweniano Corpore Iuris

inter Nouellas graece latineque et in vulga-

ribus multis exemplis latine tantum, edi
ſolent: veluti de excutoribus teſtamento-

rum k) de foriis, cuius pars vulgo tantum

editur !): de Vnodica ſulnotation. PFPatriar-
chae Lucae de nuptiis ſeptimi gradus cognatio-
nis m) de deciſione Siſinnii de nuptiis duorum

Diiis cum duabus ſobrinis o)- de ſententiis

iudicum p)e ne morientium Epiſeoporum bona
diripiantur ab exactoribus g)t de homcidiis
voluntariis r)- vt eccleharum et monaſterio-
Uu rum,

6zy4 Lib. W. Cap. Il. De lurisprudentia nouiſzma

rum, quae ſunt ad vrbem, immobilia inta-
cta ſint a manu ſiſci S) de immobilibus ma-

gnae Eccleſiae Conſtantinopolitanae 4) de in-
ſtrumentis onnium, quae vbique ſunt, Eccleſta-

rum ob poſe Monem immobilium u): Aurea Bul-
la, de citatione abſentium x): de tonſura mu-

lierum in monaſterio degere volentium poſt ſpa-
tium trimeſtre facta Y) de foro ludaeorum 2z).
Ceterum ex Nouella de Epiſcopis, ne citra cau-

ſam Conſtantinopoli morentur, refert nonnulla

Balſamo ).

⁵) ap. Leunclau. Iur. Gr. Rom. L. I. p. 47.
¹) apud Leunclau. T. II. p. 1806. integrior autem emen-

datiorque a Car. Labbaeo ad calcem Oſru. in Hnegf.

Baſil. p. 104.

X) Primus protulit Bonefd. Iur. Orient. . 7. conf.

Balſumo ad Nomocanon. Phot. p. 805.

¹) apud Bonefd. p. 80. Balſamo ad Phot. Nomo-
can. p. 920. ſc. Teahelar. ad calcem Gnopſ. Baſl. et
T. T. Iur. Gr. Rom. p. 100. Integram vero multoque
emendatiorem in lucem reuocauit Car. Labbaeus ad

calcem Obſeruat. in Gnopſ. Baſil. p. 122.

m) Epitomen prodit Bonefid. p. &. ſed ipſum Impera-
toris Edictum Leunclau. Iur. S Rom. I. L. p. 0,.

2) Bonefid. p. 86. Leunclau. I. L. p. 107.
6) Boneftd. p. 88.
9) Bonefid. ibid.
9) Bonefid. p So. Ny4. Leanclau. I. I. p. 54. Jjf-
r) Bonefed. p. 92. Leunciau. T. L. p. s.
³) Bonefid. p. 90. Leunclau. TL. I. p. Fo.
2²) Bonefid. p. 106. Lennclau. T. L. p. F2.
u) Bone-

mu

eſt.
le:

dl⸗

lulla

men:
ncn
conk.
mo⸗
et
toge

r ed

pera⸗

Bone⸗

a Baſil. Macedone vsque adexcid. Conſtant. 675
u) Boneffd. p. 09. Leunclau. L. L. d. 740.
x) Bonefd. p. II4.

9) Boneftd. p. 145.
2) Boneftd. p. 1170.

a) Balſamo ad Phot. Nomocanon. d. 930. in n Biblhorbeca
Iuſtelli T. II.

8§g. XXIII.

Ab ALEXIO Comnene II. Nouella pro-
mulgata, quae quidem hodie extat, ne mo-
naſteriorum praedia deſeribantur b), cautum

eſt. 1SAACII Angeli autem hae ſunt Nouel-
lae: de electionibus per abſentiam vnius pon-

tificis in vrbe factis c): capita duo, alterum
de Metropolitanis reuocantibus ad ſe pertinen-
tes Epiſcopos iure metropolis aut Archipiſco-
patus honoratos d), alterum, de nuptiis ſepti-

mi gradus e): item, vt tondeantur electorum

Pontificum vxores F. Caput vnum ex
eiusdem de canonario tributo Nouella adfert
Balſamo g).
b) apud Bonefid. . 7t. et Leunclan. L. I. p. y. et in
ed. Leuwen. ad caleem Nouellar. p. 206.
c) apud Leunclau. L. I. p. .

4) ap. Bonefid. p. 119. et ad calcem Nouellar. p. 202.

e) ap. Bonefd. p. 120. et ad calcem Nouellar. ibid.

) ap. Boneftd. p. 124. et ap. Leunclau. L. I. . „ et ad

calcem Nouellar. p. 207. K
g) Ba Nams ad Nomocanon. Phor. p go.

Uu 2 . XXIV.

676 Lib. V. Cap. II. De luricprudentia nouiſ,ma

10ANNIS Ducae Batatze extat Aurea

Bulla, ne defunctorum Epiſcoporum res attre-

dentur ab exactoribus h): ex alia vero No-

uella caput de veſtibus externis prohibitis à):

MICHAELIS Palaeologi caput vnum de pri-
matu, et adpellatione, et Commemoratione Pa-
pae Romani in ſacris diptychis: quae ſibi Ro-

manus Pontifex concedi poſtulabat, vt
Orientali et Occidentali eccleſiae conueni-

ret ½). Denique Incerti Imperatoris extat
caput de Epiſcopatibus detentis a Laicis I).

b) Leunclau. L. I. p. 26.
¹) Beonefid. p. 124. et ad caleem Nouellar. p. 207.
) Bonefd. p. 125. et ad calcem Nouellar. ibid.

1) apud Bonefid. p. 13. ſq. et/ ad caleem Nouellar. in ed.
Leuwenian. p. 297.

§. Xxv.
Atque haec ſunt, quae ab Imperatoribus

Conſtantinopolitanis conſtituta hodie repe-

riuntur, vnde flexus aetatis, et inclinan-
tis ad barbariem iurisprudentiae maxime
intelligitur: quae niſi a Iuſtiniano primum,

deinde a Leone et Conſtantino in Codices
collecta fuiſſet, parum abeſt, quin tota pe-

nitus interüiſſet.

SECTIO

h

gin
late

rek
Co
gel
igr
ter

ne

bus
Pe⸗
nan⸗
jme
unn,
ices

110

pauerat.

4 Baßi, 1. Maredhnen vogue ad exbid. Conhant. ,

SECTIO III
De Ture Ciuili,

ſiue
Auktoritate Iurisperitorum
ipfisque
adeo ICtis.

Teegofukorum auctoritas et digaitas

hac aetate non magis fuit inſignis, quam

ſuperiore. Neque enim reperimus Re-

ſponſa eorum tantum vim habuiſſe, quan-
tam vel liberae reipublicae conſuetudo, vel
Auguſti conſtitutio attribuiſſet. Itaque vel
in docendo expl licandoque inre, vel in
compendis, epitomis, Paratitlis, aliisque
id genus libris ſcribendis occupata fuit eo-
rum opera. Scientia autem, et doctrina

quantula fuerit, intelligas inde, quod ori-

gines multorum errorum, quos hodie Glolſ-

ſatoribus, qui vocantur, vulgo accgprgs

referunt interpretes elegantiores, [Ctis
Gonſtantinopolitanis horum temporum
debentur 2). Infelix enim Barbaries et
ignorantia bonarum litterarum hanc aeta-
tem ſenſim Paullatimque miris modis occu⸗

Uu; 3 4)

678 Lib. V. Cap. Il. De lurisprudentia nouittma

4) Vt ex multis tantum duo exempla adferamus, que-
relam inofficioſi teſtamenti non eſſe hereditatis petitio-
nem ipſam, vt Leges Romanae ferunt. ſed praeparato-
rium iudicium tantum, non ſolum PEſellus in Drroche
7v 9ααα verſ. F. (vbi vid. Bosquet, in, Theſaur.
Meermann. TI. I.) ſed etiam Labbaei Gloſſae Baſil. p.
m. 40: ſqq. voc. 7 IroCexido reαa*v3 tradunt. Ac
Legem Falcidiam eaedem Labb. Gloſ-. voc. O&αnldon
dictam produnt a falce. Exponunt enim primum
y r νιπιτ. Xd„νον, poſtea τ Xρα Penai⸗
α α õ 3 JXo r„* Rpen αν. In quo
vtroque errore verſantur Gloſſatores, et qui ad eorum
auctoritatem tamquam ad ſcopulum adhaeſerunt.
Quod quidem monere viſum eſt, ne quis putet, ſi
quid e Graecis interpretibus duci poſſit, id omnibus
vVeritstis ſignis notatum eſſe: ſed potius ſtudioſi iuris-
prudentiae eruditae inde ſibi caueant, ſciantque, mo-
dum iudiciumque et hic adhibendum eſſe.

§. II.

lIam primum de iis dicemus, qui BacX-
2 At †τοαιειαο ν libros ſcholis aut gloffis ſcri-
ptis explicare interpretariue adgreſſi ſunt:
quorum etſi magna pars vna cum Baſilicis
naufragium veterum librorum euaſit, et in
Occidentem enatauit, incerti tamen ſunt
plerique. In iis, vt nihil de Innominatis,

et incertis, ſiue Anonymis, dicamus, quo-

rum ſcholia in Baſilicos libros inter cetera
extant, in iis igitur primum nobis occur-
runt 10 ANNES BRIENNIVS ;), CALOGY-
RVS Dux c), DoXAPATER d), EVSTA-
THIVSROMANVS Magiſter e), P?ATZVSF),
PVYVTHIO-

PYT

tin

in

— —
— =S.

—
=

orum
runt.
et, ſi
nibiis
Uris⸗
IO⸗

NH

ſeni.

unt:

ſlicis
et in

ſunt

ti⸗ 5

lo.

etel4
ur
9CV⸗
514*

. fy

Io-

4

Baſil. Macedone vegue adexcid. Conſtant. 679

PYTHIODORVS g), sALOMON p), BA-
PHIVS ¹½), de quibus tantum non omnia

incerta ſunt.

) BaoiX. L. III. p. 786. ſehol.

) Bao. T. IV. p. 403. ſebol. L. V. p. z. ſEh. p. s202.

p) T. III. p. 440. ſchol. L. VII. p. 16. 317.

e) T. I. p. 489. ſc. ſchol. Eius vnòcaναι 1. III. p. uo.
490. et zeiooα, ſiue, vt hodie loquimur, Praxis, I. V. II.
p. 9740. memorantur.
JV) L. L. p. 34. I. VII. p. 61r.
) TL. V. p. 624. ſhel.
b) L. III. p. 307. ſebol.
) Nomen Baphius, non eſſe nomen proprium, ſed po-
tius notare (Ctum eum, qui rubricas explicauerit,
diue titulos, illas illuſtrauerit notis, exiſtimat Suarej.
Norit. Baſil. 9. 2. quod concedi non poteſt.

§. III.

Paullo certiores ſunt GARIDAS, qui ad
Michaelem Ducam æ£ρα tοαοριαααια v ſcri-
pſit ), et &iKoο τιοο α αααα D): item
GONSTANTINVSNICGAEVS M), qui laudat
Garidae soνα ν)., commentatusque eſt ad

Nouellas o%), et ad Baoiναα libros p).

X) L. VII. p. C3 -4.
1) T. III. b. 7.
m) TL. III. p. 372. ſcbol.
2) TL. II. p. G3-4.

39) I. IIL p. n3. ſJ.

p) L. II. p. Ga. T. III. 240.

680 Lib TV. Cup. Il. De lurieprudentia nouiſtima
§. W.

Ex hiſce Scholiaſtis ſiue Enarratoribus
BaiXοα, quae hodie ſuperſunt, vna cum
Baſilicis edita ſunt a Fabrotto, et in quatuor
libris a Meermanno vulgatis, a Ruhnkento

denique: de quibus iam ſupra diétum eß.

Hoc vnum hic addere ad pleniorem Baααα
eorumque Scholiorum cognitionem, non
alienum erit, Baα½üαια in his gloſſis ſignifi-
care ipſum textum Baαοναεσα): 706ν TTAιαυυ.à
ſiue 786 IIæaXοορεια antiquos illos Codicis Gre-
goriani et Hermogeniani enarratores »):
79 IIæAXæαε autem ipſum Codicis vel Pande-
ctarum textum: IIXArτ—s denique textum no-
tare. In hiſce ſcholiis, quemadmodum ſu-

pra traditum eſt, permagna pars Excerpta

ſunt ex antiquis Iuſtinianeorum ICtorum in-
terpretationibus: quae quidem longe mul-
tumque praeſtant.
9) V. Suareſ. Notit. Baſil. 9.
13 v. Reiz. V. C. Memorab. ex Baſclicit in Excurſ. XX.
ad Tbeophil. p. 1246. Ceterum Paleam, quae iuri Ca-
nonico adiecta eſt, ad eandem rationem dictam pu-
tat Antiquam ſce. colledionem, nomenque graecum
eſſe, Ian. a Coſta Commentar. 44 Decretal. p. 44.

§. V.

Iam de Eloſſs BecXαο h. e. interpretatio-

nibus verborum iuris dicendum eſt: quales
magno numero a ICtis huius aetatis ſcriptae

eſſe

tati

peri

cuid

locr

1

ri Ca⸗

pu⸗
gecuum

9 Baſil. Macedone vsgite ad excid. Conſtant. 681

eſſe videntur. Earum aliquam collectio.
nem edidit Carolus Labbaeus *):; ſed plu-
res adhuc in bibliothecis, ſcriptis in libris,
latent ). Earum autem, ſi quis indolem
ſciat, et vſum rectum, magna eſt ad interpre-
tationem vtilitas: ſed difficile eſt non ſatis
peritis. Neque enim eius ſunt naturae,
cuius vocabularia, ſiue Lexica vulgaria:
ſed plerumque tantum certum aliquem
locum iuris tangunt: ad alia traduci non
poſſunt “).

⁵³) Eas Labbaeus primum Pariſ. 1606. 9. hac inſcriptione
edidit: Vereres Gloſſae verborum iuris, quae paßim
in Baſilicis reperiuntur, et notis illuſtrauit: deinde
eae vna cum CGloſſäariis Philoxeni, Cvrilli, aliorumque
iterum editae Pariſ. 1679. fol. denique, cum obſerua⸗-
tionibus A. chultingii doctiſſimis inſertae Otton. Ibe-
Jaur. Iur. T. III. Specimen Obſèruationum et Emenda-
tionum in Gloſſas Veteres Verborum Iuris dedit Matth. Roe-
verus V. C. adiectum Iragmento l eteris ICri de Iuris Se-
ciebus Lugd. Bat. 1739. §. Cetenum de Gloſſariis Grae-
cis Nomicis cf. Fabric. Bibl. Gr. Vol. IV. c. 36. 9. 1.

2) Eius generis Gloſſae Graecolatinae in Bibliotheca Cae-
ſarea Vindobon. adſeruantur ineditae. v. Neſſelii Catal.
MSS. Bibliotbec. Vindebon. p. 8. et 29. His ſimiles
ſunt illae, e quibus Excerpta dedit Montefalconius in
Catalogo Codd. MSS. Bibliothecue Coislin. p. 489. cg.
Hic etiam memorandum eſt Nic. Rigalti Gloſſarium
Verborum, quae in Nouellis Imperatorum Orientis
poſt Iuſtinianum occurrunt, Pariſ. 601. 4.

2) Hie conferenda omnino eſt Erneſti V. C. doctiſſima
Proluſio de Vererum Gloſſariorum vera indole rectomue
ſu: quae cum de vniuerſo genere tractet, facile ad
Gloſſas Nomicas traduci poteſt. Commendanda le-
Uu S Cie

682 Lib. IV. Cap. Il. De Iurisprudentia nouiſtma

Gio huius ſcriptionis omnibus iis eſt, qui vti volent
Gloſſariis. Et memini, qui magnum riſum deberet
doctis, eum ad interpretationem L. G. D. pro ſocio,
inprimis vocabuli nundinarum, abuſus eſſet Gloſſario
Labbaei, loco quidem corrupto, et ad iſtud fragmen-
tum Vlpiani plane nihil pertinente.

§. VI.

Nunc Synopſis Baſilicorum, ſiue ExNoy⸗
g τιοα peram curamque noſtram deſi
Ea etſi a quibusdam ad Romanum ecape-
num iuniorem auétorem refertur, incer-
tam tamen videtur habere originem: prae-
terquam, quod haud dubie non admodum
diu poſt ipſum Bæoραααι corpus confecta
eſt. Ab auctore, quisquis ille ſit, ſcripta
eſt, ſecundum ſeriem litterarum, cui ſimi-
le laudat Cuiacius Aiαραανα ταπ 1εοπαπο ſed
qui eam edidit, lo. Leunclauius æ) eam ſe-
cundum ordinem Baſilicorum librorum,
quo melius verti poſſet, digeſſit. Liber
ad hiſtoriam interpretationemque iuris vti-
liſſimus.

x) Leunclauius eam ex Io. Sambuci Codice, Tarenti re-
perto, edidit, cum interpretatione latina, Baſil. F575.
fol. Obſeruutiones er Emendationes in Gnoßſfin Baſili-
corum ſcripſit Car. Labbaeus editas Pariſ. 000. in qui-
bus quidem plurimae lacunae ex ſcripto libro biblio-
thecae regiae Pariſ. ſupplentur, Scholia graeca et quae-
dam capita primum reuocantur in lucem. Ceterum
de hae Synopſi v. Cuiac. Obſ. XVIII. 37. 38. Scriptus
eius iber ſeruatur etiamnum in bibliotheca Caeſarea
Vindobon. v. Lambeæ. Commentar. Biblioth. Vindo-

1S1 at.

bon:⸗

tule

ua
bib
dli⸗

attin⸗
tos,
extit
Pari
nnnn
te Be
moe
Mol.
juris
mirn
Imnp
hus,
Uo⸗⸗
bus
bro
dem
terp
bib
tus
dein

Tan

ihee

lent
deret
ſio,
ri⸗
men⸗

pe.
Cer⸗

m
iprn
Imi-

ſed

a Baſil. Macedone veque ad excid. Conftant. 693

bon. VI. init. Non confundenda cum hac EaXoyy
eſt ExXoy“s v&α vεαν in modum compendii in L. ti-
tulos diuiſa, et primo Romani Senioris anno edita,
quae, teſtibus Lambecii et Neſſeli Commentariis de
bibliotheca Vindobonenſi, adſeruatur inedita in bi-
bliotheca Caeſarea.

§. VII.

Traditis iis, quae propius Baoααπ½ο Iibros
attingunt, iam perſequemur ceteros vel IC-
tos, vel ICtorum libros, qui his temporibus
extiterunt. In quibus princeps eſt?HOTIVsS,
Patriarcha Conſtantinopolitanus, qui circa
annum Chriſti DCCCLXXXIII, adeoque an-
te Baſilicorum confectionem ), ſcripſit No-
mocanonem, qui etiam IIeouevo dicitur. No-
mocanon dicitur, quia veluti compendium eſt
ijuris canonici Graecorum, comparatione ni-
mirum facta conſtitutionum Eccleſiaſticarum
Imperatoriarum, cum conciliorum Canoni-
bus, et veterum Patrum Epiſtolis Canonicis.
IIgee αν adpellatus eſt, quia is liber Canoni-
bus praeponitur. Hunc Nomocanonem ſiue
Procanonem Conſtantinus Porphyrogenneta
denuo recognitum dedit, vti ex graecis in-
terpretibus z) docet Cuiacius à). Primus ex
bibliotheca Io. Filii eruit Gentianus Herue-
tus, et latine verſum edidit h): nouam dein-
de interpretationem fecit Henr. Agylaeus c).
Tandem graece et latine editus ex biblio-
theca Palatina a Chriſtophoro lIuſtello 9):
H repe-

N

684 Lib. 1. V.an. De Iuriuprudentis nouiſima

repetitus poſtea in Bibliotheca Iuris Cano-

ci veteris Iuſtelli ).

. „) w. Hofmann MI, ſt. Iur. inn 3. 3. Cuiacius vere ob,.
VI, 9. eum Baſilicis aequalem ſtatuit.

2) ad L. plt. C. de Cuſtod. reor.
a) Cuiac. Obſ. VI, 9.
) Beſil. yor. fol.
C) Par. 1574.
d) Pariſ. 1045. 4.

e) Vol. II. Pariſ. a. ob. Ceterum conf. Fabr. Bibl.

Gr. Vol IX. ,. s.

§. VIII.

MICGHAELPSELLVS, iunior, ad Micha:
lem Ducam lmmperatorem circa annum
ML/XX, iuſſu Imperatoris, verſibus politi-
Cis ſcripſi t Tuvo Pi T0ον vα. Primus cum

interpretatione et adnotationibus edidit
Franc. Bosquetus †) ICtus, et poſtea Epiſco-

pus. Nouam eius editionem parauit Corn.
v. Sieben, eamque in rem Obſeruationes Cri-
ticas emiſit g): ſed conſilium morte viri do-

ctifſimi interceptum eſt. Quare Gerardus

Meermannus Bosqueti editionem et adnota-
tiones, adiunctis Siebenii Obſeruationibus,
repetiit in Theſauro Iuris Ciuilis et Canoni-
ci h). Geterum vt Pſelli libellus aliquam vti-
litatem ad iuris Graeci cognitionem adferat,
tamen multis erroribus refertus eſt.

F) Parj-

/

MI

conſa

perat
toren
gui

lo. L.

¹) .
en
1)Le

Ee

eldi

Slio
D

l

rum
ditur.
ur.
rum
nnon
nianen
tus hi
cio

R Len

4 Baſi 1. Macedone voque adexcid. Cton, 685

ano- J) Parij 1c2. §.
2) in Obſ. Miſc. Vol. VI. p. 109.
) 1. I. .

90 /⁵.
§. IX.
MICHAELATTALIATA, Iudex et Pro-
cConſul, iuſſu eiusdem Michaelis Ducae Im-
peratoris, anno Chr. MLXXIII i), ad Impera-
torem ſcripſi it olsαα voninèy, õ
. qui liber in latinum ſermonem conuerſus a
Io. Leunolauio, et editus eſt ).
1) v. Ritter. V. C. 84 Heinecc. Hiſt. Iur. I, go0. et ad Cod.
Tvead. T. III. p. 9
k) Leunclau. TL. II. lr. Grasc. Rom. Ceterum eins co-

ri. dices ſcripci plurimi in bibliothecis adſeruantur, ſed ab
edito libro valde diſcrepantes. v. Lambec. Comm. Bi-

mum bijioth. Vindolon. Lib. VI. p. 20. Neßel. Cazal. M§.
olit . P. II . o.
cum B
dſco. FEVSTATHIVS, Antccelſbr, ſeripſit t
orn. , reg v0α ρρονιαι ias eroy, ſiue de tempo-
Ci. rum interuallis librum, ſiue, vt vulgo inſcri-

do. bitur . de diuerſis temporalibus. praeſeriptioni-
ids bus.- in quo libro omnia diuerſorum tempo-
no- rum interualla a momento vsque ad centum
ibus, annorum Praeſcriptionem, tam e iure Iuſti-
toni. nianeo, quam e Baſilicis perſequitur. Edi-
Wi. rus hic 'ibellus primum eſt a Simone Schar-
fet, dio 1): mox plenius a Cuiacio m): denique
a Leunclauio, inſertus Iuri Graeco Roma-
nno

lurſ.

no n). Lihellus ad iuris ſcientiam non in-
utilis. .

) vna cum Legibus nauticis et ruſticis Baſileae a.
SFor. 8.
m) in L. L. Oopp. quae viuus Fecit de iure.
n) L. II. Ceterum et alibi editus extat: v. e. in P. Lin.
denbergii numeris profanis er ſacrie, item in Chr. Wol.
denbergii de numeris vrriusque iuris libro Francof. 1670.

4. Reſtoch. 1071. 4.
§. XI.

GEORGIVSPHOBENVS °), incertae ae-

tatis, cuius libellos eα vτεαν, et de caſu,

ſiue vερα àτοτε νiας, memorat Allatius †), ex

Priore vero libro locum adfert Cuiacius.
9) de quo v. Cuiac. Ohſj. V. 4
2*) de Gergis p. 724. ap. F. Bül. Gn. Vol. X.
5. Xll.

Eodem numero eſt DESMETRIVS5 . Char-
tophylax, et poſtea Epiſcopus Bulgariae,

cuius librum Quaeflionum graecum apud P.
Fabrum fuiſſe, ex quinquageſima quinta gquae-
ſtione locum aliquem brodiucens „teſtatur

Cuiacius 7).

„ 0 Ceiac. /. 7, 4. eK E. Fabr. Snghn. lib. II1. 325.

K. XlII.

NXICOLAVS. HAGIOTREODORETVS,

Metropolita Athenienſis, tempore Lucae

686 Lib. IW. Cap. II. De lurisprudentia nouiſima

Patriar

e 0.

Lin.
l

0.

4e⸗
i.
ex

r⸗
riae,
dP.
e-
aturt

Baßt. Macedone vsque adexcid. Conſtant., 687

Patriarchae Conſtantinopolitani, fuit 7), hoc

eſt circa annum Chr. MCLV, imperio Ma-
nuelis Comneni, ſcripſit &cbolia in Baſili-
ca g½): eumque alius Scholiaſta praeceptorem

ſuum vocat t).

r) Balſamo ad Nomocanon. Phot. tit. 13. p. 7087. ap. Iu⸗
ſtell. Bibliotb. Iur. Canon. vet.
5⁵) BageX. T. VII. p. 121.
2) T. VII. p. GS.

§. XIV.

Neque praetermittere poſſumus T1HEO-
DORVM BALSAMONEM, Patriarcham An-
tiochenum, circa idem tempus Is ſcripſit
juſſu Manuelis Imperatoris u) Commentarios
ſiue &holia in Photii Nomocanonem; quae vna
cum Photio ex codice ſcripto bibliothecae
Palatinae edita ſunt a Chriſtophoro luſtel-
lo ): repetita poſtea in bibliotheca Iuris
Canonici veteris ), collato libro ſcripto,
cum prolegomenis Photii e Cod. biblioth.
Oxon. primum editis. Idem Balſamo ſcri-
Ppſit Colledionem Conſtitutionum Eccleſiqaſtica-
rum e Codice, Digeſtis, Nouellis Iuſtiniani
tribus libris congeſtam: quam lo. Leuncla-
uius Paratitlorum nomine inſcriptam primus
latine edidit z) cum libris Notatorum 4):
graece primus e duobus libris ſcriptis protu-
lit H. Iuſtellus ?“), additis Leunclauii verſio-

ne, multo emendatiore, Notatorumque li-

bris,

4

688 Lib. W. Cap. II. De lurisprudentia nouiſſimaæ

bris, et Car. Annib. Fabrotti an imaduerſio-
nibus «c). Vt taceam, eiusdem Balſamonis
librum MsXerâαναι Arο„οτπιον ad ius cano-
nicum vetus pertinentem, editum a Leun-

clauio 1), aliasque eiusdem ſcriptiones. In
his omnibus ad iuris Romani cognitionem

valde praeſtabiles ſunt Commentarii ad No-
mocanonem Photii *).

2) Nicetas in Maacio Agelo.
xX) FPariſ. 1075. 4. 1
*)) a luſtello et Voello Tom. II.
2) Francof. 1592. 8.
4) quae etiam inſerta ſunt Ozton. Theſe Iur. Rom. I. III.
*) in Bibliotbec. Iur. Canon. Eet. L. II.
c) Alium Cod. MS. ab edito valde diſerepantem, ſub

titulo Nia Gog rageus uνανααααα 707* kepoĩs ααοι

alertarti in bibliothec. Caeſ. refert Lamber. Lib. 1.

4 Teanclar. 1. 1. Iur. Gr. Kom.
[ꝰ*) Commemorandus hic quoque eſt MAT T HAEVS
BLASTARES, Hieronomachus, qui ſcripfſit circa
a. 1335. Gntagma aaherienm eorum omnium,
quae in ſacris genuiniſque canonibus continentur, graece
editum in Beueregii Gnodico ſ. Pandectie Cano-
nuin, T. II. P. II. Praemilſit Hiſtoriam Canonum,
eui ſubiicit hiſtoriam LL. vſque ad Sec. IX. v. Fabric.
Bibl. Gr. T. X. p. 493. T. XII. p. 366. ſq.]

§. XV.

CONSTANTINVS HARMENOPVLVS,

ICtus Peritiſſimus, Iudex Theſſalonicenſis,
et Ioanni Cantacuzeno, Ioannique Palaeolo-
20 Imperatorihus a conſ lio fuit e). Scripſit
anno

anno
ſine
Badli,
dem
Bao
ruct
Puu⸗
tnibun
mus
graer

iinur

noua
Dein

Raok

Scri
War⸗
tione
heni⸗
prod
libri
Rrin
*) v

,(

9)v
loh

5
plun

me

ſio.
is
no⸗

In
ſem

EVS
circa
in
raece
Cano⸗
num,

ahrie

18,
ls,
olo⸗
pee
ano⸗

a Baſil. Macedone vsque ad excid. Conſtant. 699

anno Chr. MCCCXLV, IIXůιιο τα ναονα,
ſiue Promtuarium lIuris, quo Promtuarium
Baſilii Imperatoris ſuppleretur. In quo qui-
dem vſus eſt, cum iuris Iuſtinianei, tum
Bæiααναανο ibris, atque recentiorum Imperato-
rum Conſtitutionibus, αοραα τιοαταäοααπäooν)),
Poνιäαιιaποτι Magiſtri, et Exaραιοι g). Liber
tribuitur in LXXX. titulos; eſtque vtiliſſi-
mus ſtudio iurisprudentiae. Primus edidit
graece Theod. Adam. Sualenbergius b). La-
tinum fecit Bernardus a Rey?): cui ſucceſſit
noua interpretatio elegentior Io. Merceri ).
Deinde prodit D. Gothofredi editio prae-
ſtantiſſima, adiecto Gloſſario Nomico 2).
Scriptos huius Promtuarii Codices recenſent
Suareſius et Neſſelius m). Nouam vero edi-
tionem luculentiſſimam parari a Dau. Ruhn-
kenio V. C. accepimus; quae vt propediem
prodeat, optabile eſt. Eiusdem Harmenopu-
li Epitome Iuris Canonici Graecorum n), aliique
libri ſunt: de quibus hoc loco dicere nihil
attinet 0).

e) v. Fabric. Biblioth. Gr. Vol. X. p. 273.
F) Cuiac. Obſ. VI, 1o.

g) v. Pracfat. Harmenopuli: quae etiam reperitur apud
Fabr. Bibl. Gr. Vol. XII. p. 437.

b) Pariſ. 1540. 8. cuius exemplum manu Iac, Caiacii
pluribus locis valde auctum emendatumque e libro
ſeripto, ex libris Io. Bened. Carpzouii, illatiun Biblio-

XX the-

69o Iib. I. Ceb. De luriprudentis nou ſima 140

thecae Ampliſſimi Senatus Lipfienſis, ſeruatur: que no-
vus editor vt vtatur, iurisprudentiae cauſa, optabile

eſt. ”
) Colon. 1 547. er 49. 8. 4 üunti
1) Lugd. 1556. 8. =ð =DM Ppeii
1) Geneu. 1597. 4. Ture
) Wareſ Not. Baſ- §. 5. MMR Caal. Bibt. Vindolon. qus
P. II. p. F. s,
2) Edita a Leunclau. Iur. Gr. Rom. IL. I.I. kacie
*) v. Fabr. Bibl. Gr. Vol. X. p. 273. 8
C. xvVI.
Extat etiam MeXsrn rre PiN õ 0,

ſiue Commentatio de nudis padctis, incerti tem-
poris et auétoris p). Laudantur praeterea
plurimi alii Graecorum lIurisconſultorum
libri inediti, qui in bibliothecis adſeruan-
tur: veluti 10SEPRI TENEDII Index
Beαπια0 xMατι π sονXαπον, et TIeXαιι Be⁵αα
2&ατ οαρεοονα; de quibus legendi ſunt
Indices bibliothecarum. Neque enim mul-
tum hoc loco de iis dici vel bpoteſt, vel ne-

ceſſe eſt.
) apud Freber. in Leunclau. Iur. Gr. Ronr. TL. II.

9 v. Suareſ. Notit. Baſil. §. 8. Lambec. Comm. Bibl. vin.
Zi Lib. EII. Nſel. Catal. Bul. V. mdobon. Ms5S. 4
II. 6. 74

Dn.

bile

NNeg.

2Baßil. Macedone veque adexcid. Conſtant. 691
F. XVII.

Ceterum Romana iurisprudentia, Con-
ſtantinopoli ſemper fere culta, et tradita );

penitus ex Oriente profugit, occupata a

Turcis imperii orientalis ſede. Quod ſi
quis hodie vſus ſit iuris Romani inter Tur-
cas, vti tradunt *½), exiguum tamen eſſe;
facile eſt ad exiſtimandum.

„) §Saeculo XII. Irnerium ius eiuile ibi didieiſſe tradit

Ciron. Obſ. Iur. Can. V, 5.

D Menag. Amoenit, Iur. Ciu, cup. XXPI. ynckeri btele

05² IV; 1. P. 397.

692 Lé. IV. Cap. III. De Iuris Iaſtinianei

r r e . r r r Ie e r e e e

CAPVT III.
DE
IVRIS. IVSTINIAN EI
REVOCATIONE
IN
VSVM ET SCHOLAS
OCCIDENTIS8

SECTIO TI

§. I.

lum igitur in Oriente poſſeſſionibus ſuis

quaſi deiecta, ac fugere coacta, cum
omni ſupellectile, ceſſiſſet Iurisprudentia,
veterem ſuam patriam, Italiam, vbi nata,

eæt educata, et dotata, repetiiſſe, vt anti-

quum patrimonium, antea propemodum

deſertum et incultum, recoleret, viſa eſt.
Ac tametſi, qui illius antiquum patrimo-

nium colerent, quaſi colonos, et admini-
ſtratores quosdam ſemper habuit in Italia;
ſenſim paullatimque tamen negligendo poſ-
4 ſeſſtiones veteres, temporum etiam calami-

tati ·

eule

itibe

das

dact
fele

cum
yero
tenti

tins

I

Iye

muc
Mag

Iur.

lis
Sola
luſt

obd

ius
nor
hn!
nor
ris
niſ
Pro
cete
adi
den

I

ſuis
uin
tia,
ta,
nti⸗

reuocatione in vſum et ſebolas in Occid. 693

tatibus, ita imminutus ager erat, vt paruus mo-
dus ſupereſſet, et ad tantam ſterilitatem ad-
ductus, vt propemodum nihil fructuum ex
ſeſe efferret. Cum vero ex oriente pulſa
cum bonis artibus omnibus rediiſſet, tum
vero veterem recipere dignitatem, atque po-
tentiam coepit. Sed preſſius atque diligen-
tius rem exponemus.

§. II.

In Occidente, vt ſupra tradidimus, poſt
Theodoſi iunioris tempora Codicis potiſſi-
mum Theodoſiani, et Alariciani auctoritas
magna fuit, diuque perſtitit. Neque vero
Iuris luſtinianei vſus in prouincias, a barba-
ris occupatas, ac poſſeſſas, induci potuit.
Solam Italiam et Africam, barbaris ereptas,
Iuſtinianus corporis, a ſe editi, neceſſitate
obſtrinxit. In Africa, ab Saracenis inſeſſa,
ius Iuſtinianeum, vna cum imperio Roma-
norum, poſſeſſi one ſua paullo poſt excidit.
In Italia vero cum Langobardi inſediſſent,
non ſolum in Exarchatu, ſed etiam in cete-
ris prouinciis, Langobardorum dominatio-
ni ſubiectis, auctoritatem obtinuit ſuam ),
propterea, quod et hi populi, ad exemplum
ceterarum barbararum gentium, a ſe ſub-
actis prouinciis veteres leges et iura ſua pru-

demti conſilio reliquitent. Neque vero

XX = poſtea

694 Lib. IV. Cap. III. De luris Iuſtinianei

poſtea cum a Francis debellati Langobardi,
Italiaeque regnum conſtitutum eſſet, iuri Iu-
ſtinianeo vis abrogata ſua b). Itaque ſemper
in Italia poſt luſtinianum vſus iuris Iuſtinia-
nei permanſit *).
a) v. Leg. Langobard. Lib. I. tit. 29. . Feud., L. er II.

Feud. 2.
5) Leg. Langobard. II. tit. 56. Baluz. Capitular. Reg.
Francor. T. I. p. 345. 774. cf. Conring. de Orig. Iur.
Germ. c. 20.
[**) v. Senckenberg. de receptione Iuris Rom. in pench
III. Merbod. Iuriepr. p. 03. 4g.]

6. III.

Maior tamen vſus Codicis et Nouellarum,
quam Pandectarum, fuit, Clerieis i inprimis
auétoribus c), quorum praecipua iura ac pri-
uilegia in Codice et Nouellis continebantur.

) Conring. l. a Perrus de Marca de Concord. Sacerd, et

Enimuero, ſi Iuris Iuſtinianei vſus reman-
ſit, qui fit, vt ſaeculo XII. in Italia inſtaura-
tum, reſtitutumque dicatur? In quo ſic te-
nendum eſt, etſi vſus fuerit eius iuris, mul⸗
tis tamen nouis Legibus vel moribus ſuper-
uenientibus, ita aucétoritatem ſenſim immi-
nutam, vt vix vmbra aliqua adpareret. Ita-
que cum ſaeculo XII extitiſſent, qui iura Iu-

ſinianes, corumqus Corpus enarrarent, au-
dito-⸗

ditor.

magr
ne,
fieren
ſünie
ſolun
jam!
ile⸗

que
ſtitu
cere
ue
Gor
exib
tion
eſt,
que
ru

Dig

. 5
rS
ill

ſiit

mO
et:
dun
Pe

der

N.
lur.

bett.

an,
Imis
Pti.
ltür.
e

man⸗
zura⸗
te⸗
“
pel⸗
minl⸗
lta⸗
ulu⸗
t, l⸗

reuocatione in vſum et ſeholas in Occid. 695

ditoribusque ſuis traderent, eſſentque in
magna doctrinae ac prudentiae exiſtimatio-
ne, vt magni ad eos audiendos concurſus
fierent, tum vero aucétoritas ac vis iuri Iu-
ſtinianeo reſtituta videbatur, iterumque non
ſolum in Italiae iudicia reducta eſt, Aed et-

iam in peregrina et externa regna primum

illata.
5§. Vv.
Cauſae autem eius rei varie eduntur. Nam-
que nonnulli, Lotharii II. Imperatoris Con-
ſtitutione in Italia iuſſos fuiſſe quosdam, do-
cere, interpretarique Ius Iuſtinianeum, huic-
que iuri ſoli, abrogatis ceteris legibus, au-
Gtoritatem, ſtatuunt, datam ). Alii vero
exiſtimant, inuento in Amalphitana expugna-
tione Pandectarum, quod nunc Florentiae
eſt, exemplo, effectum illud eſſe, ſtudium-
que illud refloruifſe, vel etiam id Pandecéta-
rum exemplum occaſionem dediſſe, vt ICti
Digeſta enarrarent, vel vt Lotharius Imp. iu-
ris Romani ſtudium pracciperet. Sed prior
illa cauſa aguitur inde e), quod neque Con-
ſtitutio illa Lotharii II. editur, neque teſti-
monium de ea re ſcriptoris alicuius antiqui,
et aequalis laudatur. Haec vero ratio du-
dum etiam exploſa, atque eiecta eſt, pro-
pterea, quod dudum ante iſtam Dige-
XxXx 4 ſtorum

696 Lib. IV. Cap. IIl. De luris Iuſtiniane,

ſtorum inuentionem iactatam, et ipſa Di-
geſta in vſu et ſcientia /), et iuris Iuſtinia-
nei enarrationem in ſcholis verſatam hodie
conſtat. Pepo enim primum, ac poſt nerius
ante iſtam Amalphitanam expeditionem ius

ciuile profeſſi ſunt Bononiae g). Ipſa vero

exempli iſtius Digeſtorum tantopere vendi-
tata inuentio multis iisque grauiſſimis dubi-
tationibus obnoxia eſt.

2) Sigon. de Regn. Ial. XI. fin. Panciroll. de claris Leg
Interpr. II, 3. et 23. Gifan. vit. Iuſtin. in fin. Artbur-
Duck. de Auctor. Iur. Ciu. I, 14. Ciron. Obſ. Iur. Can.
V, 5.

e) Primus eam rationem impugnauit Fy. Lindenhrog. in
Praef. ad Cod. Leg. antiqu. deinde Georg. Calixtus
Epitom. Tbeol. Moral. p. 12. Quibus cum Barthol. Ni-
buſius ſatisfacere acriter tetendiſſet, tandem H. Conrin-
gius totam iſtam ſententiam penitus eiecit cum in praef.
ad Orig. Iur. Germ. tum in Orig. Germ. c. 22. et 23. ac
denique etiam in Reſponſione ad Nibuſii Obiectiones,
quam Originibus Iur. Germ. ſubiecit p. 259.

f) v. Guid. ad Grandi Epiſt. de Pandect. ad Io. Auera-
nium p. 49. Atque in Anglia etiam Digeſta ipſa Saec.
XII. lecta fuiſſe docet, praeter Schwarz. in Exercit. de
deriuatione Pandeétarum ex Forentinis, inprimis P.
Bondam V. C. in Animaduerſ. Crit. c. XI.
g) Odofredus ad L. 1. D. de Iuſt. er Iur. [(v. Senckem-

,²² l. c. p. 774.]
g. VI.

Sed non alienum fuerit de iſta quaeſtione
ſuper exemplo Pandectarum Florentino non-
mihil, veluti per indicem, attingere. Eſt enim
illius

vone
non⸗
ninm

reuocatione in vſum et ſcholas in Occid. 697

illius exempli tanta auétoritas, et praeſtantia,
vt id cognoſcere attineat. In quo, vt eorum
ſententiam non plane amplectamur, qui li-
brum iſtum ſcriptum eundem eſſe ſtatuunt,
quem lIuſtinianus ipſe in aliquam prouinciam
miſerit, neque iis ſubſcribamus, qui ex eo
cetera omnia Pandectarum, quae hodie ex-
tant, exempla quaſi ex fonte, manaſle arbi-
tranturh): hoc tamen neceſſe eſt, iſtum Co-
dicem vltimae eſſe antiquitatis, ceterisque
Pandectarum codicibus ſcriptis haud dubie
praecellere: ſtatimque ab eo tempore, quo
in notitiam ICtorum doctorumque homi-
num veniſſet, in ſumma exiſtimatione fuiſ-
ſe ac laude verſarum. Id autem non eo de-
bet valere, vt hunc librum omni errore va-
cuum, eiusque lectiones, quamuis omni
ſententia carentes, vitioſasque, tamquam
oracula quaedam, pro certiſſimis habeamus.
Quod qui ſtatuunt, quid aliud, quam libra-
rium humano auguſtiorem, et tantum non
deum aliquem, faciunt?).
°) Principes huius ſententiae ſunt A. Auguſtin. Emend.
L, r. III, 1. Laurellus in dedicat. Pandect. FHlorent. et
H. Brencmannus Hiſt. Pandect. III, . Plerique vero do-
Cti ſententiam hanc impugnant. Quod de induſtria fecit
Ichwarzius in Exerc., an omnia Pendectarum exempla ex
Florentinis manarint. Ceterum omnino de hac quae-

ſtione adde IIluſtris ac ICtiſſimi litteratiſſimique I. H.
Bornii hac de re Exercitationem pereruditam.

XX 5 ) Iia.

698 Lib. IV. Cap. IIl. De Iuris Iuſtinianei

¹) Itaque haud dubie comparanda etiam aliorum libro-
rum ſcriptorum varietas, aeſtimanda ex regulis criti-

„

cis, ac diindicanda eſt: vti optimi Critici facere in aliis
auctoribus antiquis conſueuerunt, quamuis vnus eſſet
Codex omnibus longe antiquior. cf. Mieliugii praæfat.

§. VII.

Eum librum in expugnatione vrbis Amal-
phitanae inuentum, Piſanisque a Lothario II.
Imperatore donatum, Piſas translatum eſſe,
conſtans fere fama eſt, ſed ſine auctore. Ita-
que quamquam plerique docti homines eam
amplexantur, videlicet, vt miſcendo fabulas
librum iſtum auguſtiorem, totamque rem
mirabiliorem faciant: tamen ab omni proba-
bilitatis ſpecie adhorrere, quippe teſtimo-
niorum antiquorum auctoritate deſtitutam,
facile quiuis intelligat ). Id vnum certum
eſt, librum Piſis debellatis deportatum Flo-
rentiam eſle; vbi etiamnum hodie magna
cum cura adſeruatur. Hiſtoriam huius Co-
dicis perſecutus eſt de induſtria H. Brenc-
mannus/): quamuis iſtam fabulam omni ope-
re tueri laboret.

) Fabulam iſtam ex profeſſo impugnauit Guldo Gran-
dus Epiſtola de Pandectis ad V. Cl. Io. Aueranium Flo-
rent. 1726. et ibidem a. 1727. cum notis variis et adpen-
dice veterum monumentorum repetita. Quem eum Bern.
Tunuccius refutare adgreſſus eſſet, ad Nobiles Socios
Cortonenſes, qui Academici Etruſci dicuntur, Epiſtola, in
Jua uonstulla refutanrur ex epiſtola G. Grandi Lucae

1728.

reuocatione in vſum et ſeholas in Occeid. 699

1728. 12. Grandus ſeripſit Vindicias pro ſua Epiſtola
de Pandectis aduerſus inanes querelas er oppugnationes
Bern. Tanuccii Piſ. 1728. 4. Reſpondit Tunuccius ſcri-
pto libro, cui index: Difeſa ſeconda dell vſo antico del-
le Pandette, del ritrovamento del famoſo manoſeritto
di eſſe in Amalphi ete. Florentiae, 1729. Tandem
eandem quâeſtionem tractauit Bart. Luccabertius, li-
bro, qui inſcribitur: Naova diſamina deila Storia delle
Pandette Piſane, et di chi prima le rammentaſſe, come
ancora d'altre incidenti queſtioni in Fuenza 1730. 4.
[ef. Maſcou. Comment. de rebus ſub Lothario geſtis Lib.
II. c. 760.]

2) Hiſtoria Pandectarum.

§. VIII.
Reſtat igitur vnum illud, vt ſtudium iuris
Iuſtinianei reductum, ſiue potius tantum in-
cenſum, debeatur docentium illud denuo
ICtorum aucétoritati, et exiſtimationi. Nam
ſaeculo XII. primum PEPoO, mox IRNERIVS,
ſiue Guarnerius, hoc eſt Wernerus, Germa-
nus, quem Conſtantinopoli, fama eſt, didi-
ciſſe iurisprudentiam, ſcholas iuris ciuilis ape-
ruerunt, ad eosque tantus auditorum conflu-
xit numerus, vt iurisprudentia tum vitam re-
cipere videretur, vt auctoritas, atque cultus
iuris Iluſtinianei omnes fere Europae prouin-
cias peruagaretur: ſenſimque fora ac iudicia
omnia occuparet, tacita primum, deinde etiam
expreſſa Principum voluntate. Quod etiam
in Germania noſtra contigit ).
m) De vſu et auctoritate Iuris Iuſtiniane: egeriint inſtis
libris, et diſſertationibus, Arthur. Duckius de Vſa er au-

torirase

700 Lib. IV. Cap. II. De Iuris Iuſtinianei

ritate iuris ciuilis Romani in dominiis Principum Chri-
ſtianorum Lond. 103. 8. Io. ILoach. Hagemeierus de Hu
ter auctoritate iuris ciuilis Francof. 1603. 4. Helfricus
Funnius de auctoritate iuris Gieſſ. 1629. 8. Ericus Mau-
ricius de Labris iurie communis eorumqne vſu. Henr. Lin-
ckius Diſſ. de Iuris Iuſtin. receptione atque auctoritate in
Germania Altorf. 107o. et o. Hulder. Eybenius de au-
Ror. vſuque iuris Iuſtin. in Germaniae iudiciis in Opp. lo.
Sum. Sryckius in Diſcurſu praelimin. Vſui Mod. Pand.
praemiſſo. Io. Caſp. Heidelmannus in Diatrib. Hiſt. Iu-
. rid. de Receptione iuris Romani eiusdemque er Legum
Germ. veterum in foris vſu auctoritateque praeſente Gorß.
773. 8. Ern. Loach. Weſtphal. Diſſ. de iuris Romani
indole et obligandi diuerſa ratione ac dignitate in foris

de receptione iuris Rom. in Append. III. Merbodi Iuris-
prudent. Fref. ad M. 7756. 4.]

SECT. II.
De ICZiS:
de

—

Schola Irneriana, Accurſiana, Barto-
lina, Cuiaciana,

methodoque
Ra m i ſtica.

§. I.
upereit⸗ vt de ICtis a tempore reuocati in
Vvſum iuris Romani, eorumque ratione ex-
ponatur. Eorum diuerſae extiterunt Scho-
lae, diuerſam ſequentes viam: primum Irne-
riana,

apud Romanos! er Germanos Roſtoch. 17/5. Seuckenberg.

fen

mnnt

(Mia
ſuge
trad

I
ner
prin
yoce
omn
cona
Citc⸗
tio
60
inten
ICti
curt.
4)

MA

IIIX

DVS

Iitat

ſba⸗
inh
aen

un
ts.
ni
ris

15⸗

reuocatione in vſum et ſcholas in Occid. 701

riana, deinde Accurſiana, poſt Bartolina, hinc
Cuiaciana, denique Ramiſtica. De quibus

ſingulis hoc loco ſingulatim, ſed breuiter,

trademus.
§. II.

Irneriana quidem Schola auctorem ac
principem habuit IRNERIVM, ſiue Guar-
nerium, vel Wernerum, Germanum. Is cum
primum Rauennae artes liberales tradidiſſet,
vocatus Bononiam, ius ciuile, cum ſummo
omnium plauſu, maximoque auditorum
concurſu, publice profeſſus eſt. Mortuus eſt
circa annum Chriſti MCXL). Eius haec ra-
tio fuit, vt breuibus enarrationibus, quas
Gloſſas vocant, ſiue ſcholiis, Ius Iuſtinianeum
interpretaretur. Quam ſecuti Auditores, et
ICti deinceps tenuerunt fere vsque ad Ac-
curſium.
a) v. G. Grandi Epiſt. de Pandectis. H. 12. n. 74.

§. III.

In eius Auditoribus principes fuerunt
MARTINVS GOSIAS, BVLGARVS, HVGoO-
LINVS APORTARAVENNATE⸗ ctIAGCO-
BVS: quos Fridericus I, Imperator, aucto-
ritate eorum motus, in Comitiis Roncalien-
ſibus anno Chr. MCLVIII, adhibuit b). Sed
in his Martinus et Bulgarus, cum alter aequi-

tatem, ius ſeriptum alter defenderet, veluti
Labeo

702 Lib. W. Cap. III. De luris Iuſtinianei

Labeo et Capito, diuortia fecerunt: quae
diſſenſiones latius manarunt, etiam inter Au-
ditores, a quibus ad ſequentes ICtos deffu-

xerunt: ita vt Goſianorum, ac Bulgarianorum

nominibus ſecernerentur. Harum autem
diſſenſionum veſtigia etiam in Decretalibus
Pontificum non raro adparent c). Ab his
duobus doctoribus profecti deinceps et il-
luſtres facti ſunt inter Goſianos quidem
PLACENTINVS, ALBERICGVS a Porte Ra-
vennate, et PvYvLEVS, inter Bulgarianos au-
tem 10ANNES BOSSIANVS,; NICOLAVS
FVRIOSVS BAGAROTTVS, LOTHARIVS

CREMONENSIS8s, AZO, HOMOBONVS

HOSTIENSIS8, ROFFREDVYS BENEVEN-
TANVS, IACOBVS BALDVINVS, ODO-
FREDVS, et ACCVRISVS ). Qui
omnes Gloſſatorum nomine proprie adpel-
lantur.
b) Radeu. Vit. Frid. I I, 5.
c) v. Ian. a Coſta in Summar. et Commentar. ad Decie-
tal: paſſim.

4) v. Brunquell. Proluſ. de Sectis, et controuerſiis Iuris Iuſti-
mnianei interpretum, quos Gloſſatores adpellamus, Ien.: 7725.

5. IV.

Inter haec cum etiam ius Canonicum, in-

primis Gratiani Decretum, auctoritate Pon-
tificum, enarrari in ſcholis eſſet coeptum,
duae

duae
fun,
Neq
„ nes:
Gibe
taret
ſicis
Leg⸗
uup
et in
ſm
cum
tifici
Ue

giys
inge
tum
ſuit,
Guo

guae
Au.
efu.

runn
Gtem
libus

his

et I.
idem
N-

4l⸗

4AVS
UIVs

NVvS

VEN-
050

C
pel⸗

De

tr⸗
len

m⸗
bon⸗
gtum;
dde

reuocatione in vſum et ſeholas in Occid. 703

duae extiterunt diſciplinae, quae Decretiſta-
rum, et Legiſtarum nomine celebrarentur.

Neque horum minores fuerunt contentio-

nes: cum inprimis Italia in duas factiones,

Gibellinorum et Welphorum, diſtracta agi-
taretur: quorum vna Caeſaris, altera Ponti-

ficis auctoritatem ſequererur ac defenderet.
Legiſtarum, id eſt, ijuris ciuilis interpretum,
quippe a Caeſaribus vario genere dignitatis,
et iuribus inſignibus ornatorum, ſecta cau-

ſam Caeſarum aduerſus Pontifices tuebatur:

cum contra Decretiſtarum natio ad Pon-

tificis auctoritatem neceſſario ſe contu-

liſſet.

Saeculo XIII, FRANCISCVS ACCVR-
sivVs, qui ab Azone profectus eſt, tanto

ingenii acumine, tantaque auétoritate fuit,

vt ſuperiores omnes viciſſe videretur. Tan-
tum autem ſtudium iurisprudentiae in eo
fuit, vt in ſolitudinem ſeceſſiſſe tradatur,
quo maiori diligentia, collectis, inque or-
dinem redacétis ſuperiorum ICtorum Gloſ-

ſis, lIus ciuile illuſtrare poſſet. Ab eo igi-
tur perfecta eſt Gloſa, circa annum Chr.

MCCXX *), ſummam auctoritatem naca,

quam hodieque fere obtinet.

e) v. Paneiroll de Clr. Leg. Imerpr. Il. o0.

704 Lib. IV. Cap. III. De Iuris Iuſtinianei
§. VI.

Accurſu acumen, et diligentia, indeque
auctoritas fere omnes ad ſe audiendum con-
uertit. E quo factum eſt, vt omnis fere ſe-
Garum diſſenſio conticeſceret. Ceterum ab
eo profecta eſt ratio, vberioribus commen-
tariis iuris ciuilis illuſtrandi, atque explican-
di ). Eam rationem viamque ſecuti ſunt
Auditores ſectatoresque: a quibus propaga-
ta eſt vsque ad Bartolum, nouae ſcholae
principem. Praecipui vero ſcholae Accur-
ſianae auctores ſunt, primum duo eius filii,
FRANCISCVS ACCVRSIVS, et FRAN-
CISCVS CERVOTIVS, deinde vBERTVS
BoOHIVS Parmenſis, I10 ANNES COLVMBTL
NVS, IACOBVS ARDIZO, ODOFREPDVS
Bononienſis, PINVS ROSSANVS, PE-
TRVS de BELLA PERTICA, OLDRADVS,
IAC. de BELVISO, BVTRIGARIVS, CcCI-
NVS Piſtorienſis, ALBERICVS d ROSATE,
FRAN C. TIGRINVS, FR. RAMPONIVS,
et NIG. MATTARELLVS; de quibus in-
primis Guido Pancirollus g), aliique expo-
ſuerunt.

y) Eius in interpretando ſollertiam, quamuis multi val-
de contemnant, tamen miris modis effert Cuioc. Objſ. III,
2. quem etiam alii doctiſſimi ſane Cti ſequuntur.
Cuius laudis ea vis eſie debet, isque modus, non vt

cum doctum fuide, aut, vbi litterarum lux deſiderare-
. tur,

tur,

potl
pute

Hae

A
daecl
le 54
Cto
tami
ſupen
ledti⸗
fere
uae
do p
tenſe
men
trach
tum
in ſi
beret
teros

91

1 V.

Ni

egue
con⸗

teſe.

m ab
men-
lcan⸗
ſunt
Pape⸗
holae
r⸗
fli

AXN-

TTIS

MU⸗
1VS5
Pl⸗
PV8;
c-
ATI,
IVs;,
85 in⸗
expo.

glirel⸗
Nlun
uumtu.
non ſt

lerate⸗
tur,

reuacatidue in vſum et Ncholas i in Occid. 705

tur, reéte vidiſſe, ſed vt, in quibus ſolo ingenio niti
poſſent, et induſtria, in iis egregiam operam nauaſſe,
putemus.

g) de Cur Leg. Iuterpr. Lil. II.
§. VII.
Accurſianae diſciplinae ſucceſſit Bartolina
Saeculo XIV: cuius auctor fuit BARTOLVS
de SAXO FERRATO. Is profectus a Cino
ICto, plane aliam ingreſſus eſt viam; vt non

tam interpretaretur iura; et explicaret, Vti a

ſuperioribus factum erat, quam potius Dia-
lecticam Arabicam, quae tum primum pro-
ferebatur; in lurisprudentiam immitteret et
quaeſtionibus propoſitis, ſubtiliter, diuiden-
do partiendoque dirimendis, calumniam fo⸗
renſem inſtitueret ). Quam effuſam com-

mentandi, diſſerendique rationem, a Bartolo

traditam, ICti tenuerunt, vsque ad Alcia-
tum fere et Cuiacium. Bartolus vero cum
in ſummo honore, gratiaque fuit apud Im-
peratorem Carolum IV. ), tum apud ce-
teros omnes ſumma exiſtimatione floruit.

) Panciroll de Clar. Leg. Inerpr. I1,6. et7.

¹) v. PDiplouatatius in Vita Bertoli S. 6. quam Fabric.
Bibl. Gr,: Vol. XII. p. 555: retulit.

706 Lib. IV. Cap. II. De luris Iußinianei
5. VII.

E ſchola eius inprimis prodiit BALDVS,
poſt Bartolum ſummae auctoritatis ICtus,
ſed ingratus erga praeceptorem ½). Baldo
ſucceſſit diſcipulus, ?"AVLLVS CASTREN-
S1S: hunc ſecutus eſt auditor ALEXANDER
TARTAGNVS, Imolenſis; a quo profecti

ſunt illuſtres duo ICti, BARTHOLOMAEVS

SOCINVS, et IASON MAYNVS. Neque
tamen tacendi ſunt ANGELVS et PETRVS
vterque BALDVSs, BARTHOLOMAEVS.
SALICETVS, IAC. ALGAROTTVS, BAR-
THOLOMAEVS CAEHFOLLA, FRANG.

CVRTIVS, HIPPOLYTVS RIMINALDVS,

RAFHAEL. CVMANVS, ALENXANDER a5
ALEXANDRO, ſcriptis Diebus Genialibus
inprimis clarus, 10 A NNES denique BER-
TACHINVS: de quibus conſulendi, qui vi-
tas ICtorum perlſecuti ſunt).

1) Panciroll. de Clar. Leg. Iuterpr. II, 72.

1) Pancirell. l. c. lib. II. Io. Fichardus, in Pitis ICror. il.
luſtr. Marcus Mantua in Epitome Viror. UWluſtr. Io. Ba-
ptiſta de Gaſalupis in Hiſtor. Interpret. et G loſſat. Iuris,
Cattelinuus Cotta in Recentione inſignium Iuris interpr.
et Matth. Ur ibaldus Mopha, i in Cutalogo Inuterpr. Iur.
Ciu.

F. IX.

2

de

in iu

ruum

illox
A1C
viam
Cun
Alex
widi⸗
tem
eand
Jn

cxzull

ſeili
gant
Co
ficie
rum
h
4Pt
CON

ſegn

i

drs,
s,
aldo
REN-
DER
fechi
AIVS
eque
raVS
EVS
AN-

NC.

1n
ibue
3n-
i ſi⸗

Cor. i.
. B⸗
r. luri,
interyr.
r. M.

reuocatioue in vſum et ſcholas in Occid. 707

Sequitur Saec. XVI. Cuiaciana ratio, quae
in iurisprudentiam lumen artium humanio-
rum intulit: quod paullo ante in Occidente
illuxerat. In qua princeps extitit ANDR.
ALCIATVS. Nam etſi iam ante eandem
viam ingreſſi erant Caſtilioneus, Raphael
Cumanus, Fulgoſius, et Alexander ab
Alexandro: tamen ceterorum ICtorum in-
uidia contemtuque iacuerunt. Alciatus au-
tem eo ſucceſſu vſus eſt, vt inde certatim
eandem rationem ſequi ICti inſtituerent:
quamquam non SEerant, qui contemtus
cauſa illos Humaniſtas, ſe autem gloriae
ſcilicet gratia, egregio nomine, et ele-
gantiae eorum teſte, Realiſtas vocarent.
Quod genus hominum nec defecit, nec de-
ficiet vmquam: cum litterarum humanio-
rum diſciplina, cum ſummo labore coniun-
a, adeoque difficillima, nec niſi ingenio
apta ſollerti, huic hominum ignauiae non

conueniat.

§. X.

Eodem tempore fuit, qui eandem ſectam

ſequeretur, AEMILIVS FERRETVS; a quo
profectus eſt ANTONIVS GOVEANVS. Ex

YXy 2 Alciati

7⁰8⁸ In. 7. . ay. III. De Iuris Iuſtinianei

Alciati autem diſciplina prodiit eximius ille,

et in omni litterarum genere eruditiſſimus
ANTONIVS AVGVYSTINVS, cuius in Ro-

manam iuris ſcientiam, ipſumque ius Ca-
nonicum egregia extant merita. Secuta eſt
ingens einsdem ſeclae atque viae turba do-
Rorum ICtorum, in Gallia inprimis, in qua,
paullo Poſt, quam nata elegantior i iurispru-

dentiae ratio, relicto veluti pattiae Italige

ſolo, ſedem domiciliumque poſuiſſe vide-

batur, veluti AV. GALVANVS, EGVI-

NARIVS BARO, FRANC. DVARENVS,
TRANC. BALDVINVS, MIVGO DONELLVS,

ANT. CONIIVs, RVSSARDVS, aliique,

ſed omnium princeps IAC. CVIACIVS,
qui tantum cum in Romana jurisprudentia,

tum in ceteris iuribus, litterisque ommbus,

effecit, vt neque ante eum, neque poſte eum

fuerit, neque futurus ſit quisquam, qui non

dicam ſuper. are, ſed 4equare eius docktrinam

et merita poſſit: cuius viri virtutem et me-

rita ſummi et optimi ICti vim notionemque
explere merito dixeris: qui artem interpre-
tandi docendique luris Ciuilis ad id faſti-

gium extulit, Vt ſummo iure Cuiaciana ſit

ab eo ratio adpellata. Huius praeſtantiſſimi
ICti et interpretis libros, ſumma eruditione

ſeriptos, maximo acumine et diligentia ela-

boratos,

boran
verla
laude
quoe
nus,

eum

plea

X
tum

Con

u
ſue

gyuac

artikl,

Gra

rund
Ulad

TRA

80

NVs
TR
DER
MA
005
DIX

reuocatione in vſum et ſcholas in Occid. 709
boratos, in ſummo pretio ſtudioque eorum
verſari debere, qui ad aliquam idonei ICti
laudem adſpirent, omnes concſentiunt. Nec,
quod de Ciceronis libris ſcripſit Quintilia-
nus, de huius ſcriptis dubitem adfirmare,
eum iam multum Proſeciſſe, cui Cuiacius
Placcat.

§. XI.

Neque adeo mirandum, ſi inn aetas tan-
tum doctiſſimorum ICtorum foetum fudit.

Contigit hoc in omnibus fere artibus, vt,

quo tempore vnus egregius artifex enituit,
ſiue exemplo, et imitatione ſiue fortuna
2

quadam, multi alii i in eodem genere inſignes

artifices exiſterent. Vel vna illa Oratorum
Graecorum aetas illud comprobet. Fue-
runt igitur Cuiacii tempore, vel paullo poſt,

illuſtres ICti inprimis, GVIL. BVDAEVS/

TRAN C. HOTTOMANNVS, BARN. BRIS-

SONIVS, EM. MERILLIVS, IO. BELLO-
NVS, ILO. CORASIVS, P. FABER, BER-

TRANPI, A. GVIL. COSTANVS, PHIL.
BERTERIVS, STEPH. DVRANTIVS, GVIL.

M ARANVS, VIN C. GABOTIVS, IAN. A.
COSTA, INNOC. CIRONIVS, ANT. DA-
DINVSALTESERRA, GVL. et RAD. F0&²

Vy 3 NERII9

710 Lib. IV. Cap. I! De luris Iaſinionei

NERII, FR. CONNANVS, ANT. MORNA-
cIVS, PETR. et FRANC. PITHOEI, fra-

tres, FR. FLORENS, IO. DOVIATIVS,

GorTrHOFREDI, pater et filius, aliique m).
Qui omnis in Galliae ſcholis, in quibus hoc

nomine Bituricenſis, et Tholoſana poſtea,

eminuerunt, iura profeſſi ſunt.
m) Vitas horum ICtorum breuiter expoſuit Terraonus
in Hiſtor. Iurisprud. Roman.

§. XlII.

Neque tamen poſt Alciati Cuiaciique ae-
tatem Belgium et Germania noſtra expertes
manſerunt huius laudis: immo vero Gal-

lia poſt illos fere auctoritate ICtorum in

Iure Ciuili illuſtrium caruit; cum Belgium
et Germania non ſolum eam retinuerint,
ſed etiam vehementer auxerint. Ac in
Belgio quidem in primis illuſtrati ſunt ab
Iurisprudentia per litteras humaniores ex-
culta, vIGLIVS ZVIcCHEMIVS, IAC.

RAEVARDVS, IVLIVS PbACIVS, IAC.

CVRTIVS, ANTONIVS PEREZ, ARNOL-
DVS VINNIVS, 10. IAC. WISSENBA-
CHIVS, ANTONIVS MATTHAEI, MAR-
cVS LVYVCLAMA, CORN. ECRIVS, 10.

VOETIVS;, GERARDVS NOO DTIVS;,
3 ORT.

141

0T
HVDl
BRE
HOE
UCe

tpr

1atio
2481

II

WAI
CH4

TIRS
8TN.

c
ui

5)d
dil

e A⸗
bentes
im in
Gium

eriat,
Ac in. .

t
es ex⸗

14 0
ol-
ENL-
MAR-
10.

.
115,

0K1.

CMl.

reuocatione in vſum et ſcholas in Occid. 7n

ORTWINVS WESTENBERGIVS, 2ACH.

HVBERVS, ANT. SCHVLTINGIVS, H.

BRENCGMANNVS, CORN. BYNCKRERS-
HOEKIVS, ABR. WIELIN GIVS: vt viuos
taceam. In Germania autem noſtra de iu-
risprudentia Romana bene meriti ſunt, et
rationem Cuiacianam ſecuti, vDALRICGVS
2ASIVS, GREG. HALOANDER, MARC:
FREHERVS, IO. LEVNCLAVIVS, BERN H.
WALTHERVS, NIC. CISNERVS, IO. FI-
CHARDVS, HVBERT. GIFANIVS, RIT-
TERSHVSII, IO. GOEDDAEVS, 10.
SsSTRAVCHIVS, CONRADI, HEINECG-

cCrIVS n). Viuos autem non nomino, ne

quis ſe praeteritum queratur.

n) de Germanorum in iurisprudentiam meritis ſingulari
Diſſ. expoſuit Iuglerus V. C.

Ac in Germania celehrata quidem eſt
noua quaedam et horrida iuris exponen-
di, illuſtrandique via, auctore potiſſi-
mum MATT H. W ESEN BECIO, quae
a P. Ramo, qui in philoſophia tradenda
vſus ea fuerat, Ramiſtica vocatur. Cu-
ius haec vis eſt, vt per quatuor cauſa-
Vy 4 rum

rum genera lIus Ciuile tractetur. Araue
hac ratione poſt Weſenbecium plerique 3
Germania [Cti vſi ſunt, fere ecie ad
noſtram aetatem. Nunco vero ab elegn
tiae ſtudioſioribus, repudiata rnale Ra-
miſtica, Cuiaciana quaſi in regnum ſuum

colant et ſequantur Iuris Ciuilis doctores,
iurisprudentiae cauſa, optabile eſt.

712½ ILis. W. Cap. III. De luris Maſtinianei etc.

reducta eſt: quam vt magis magisque ex-

INDEX.

—

4

Aeun
hli
Acm
tur
Liliue
Aion
Ackio
AMur
Alur
Acnle⸗
Adhot
Aluoc
Aedlile
An
Aeli
Aliu
eun
Aerar
Vat

Afri⸗
Alric
it,
Abr 1
Aliar
lun

zete,

tque
e in
ad
gane
Re.
ſuum
eex⸗
res,

.

Wurnus Valens IC. p. 470.
Acclamationum origo. 352.
Aceurſius (Fr.) IC, 703. ab eo Gloſſ. ib. ratio eius ius ex-
plicandi, 704. Accurſianae Icholae auctores, ib. ſ.

Acecuſatoribus praemia conſtituta, 97, coeperunt haberi

turpes, ib.
Acilius (L. Sap.) IC. 237.
Acta Romae diurna ſunt ſuſpeéta, 209.
Actiones Hoſtilianae, 224. rei vxXoriae, ib.
Actiones legis, 22 I. compoſitae a Ctis, 224. vulgatae 222.

Altus legitimi quid? 221I.

Actus rerum, 301.

Aculeo (C.) IC. 255.

Adnotationes, 370. origo, ib.
Aduocati, 98. fiſci inſtitutus, 418. L
Aediles plebis, 15: et 72. curules, 70, eorum ratio ſuh
Auguſto, 283.

Aelius (Publ. Paet. Cat.) IC. 236.

Aclius (Sext. Paet. Cat.) IC. 223. ius Aelianum, ib., notas
euulgauit, ib. cf. 236. vbi libri.
dAerarium P. R. 107. apud quem eius poteſtas, ib. vbi ſer.
vatum, ib. duplex inſtiruit Auguſtus, 288. militare, 292.

Afer Domit. IC. vid. Domitius.

Africanus (Sext. Caec.) IC. 477.
Alaricus Rex Goth. facit breuiarium legum Rom, 534.
it, 562.
Album quid? 207.

Alciatus (Andr.) IC. 707. introduxit in Iurishr. litteras

humaniores, ib. eius ſectatores, 708.
1„ 5 Alexius

INDOEFE X.

Alexine Comnenus Imp. Gr. p. 650. eius Conſt. 671,
Alexii Comneni II. Conſtitutio 675.
Alexius III. Comnenus Imp. 65I.
— — IV. Angelus Imp. 652.
— — Ducas imper. accip. 653
Alfenus (Var.) 1C. 25I. ſcripia 252.
Ambroſius Imp. 544.
Aminius (C. Reb.) IC. 408. “
Anaſtaſius Imp. 547. ſuſtulit Chryſargyrum, ib. aedificat
murum Conſtantinopol. 548.
Anatolius IC. 629.
Ancus Martius Rex. Rom. 4. eius inſtituta, 10.
Andronicus Imp. 651.
— — balaeol. Imp. 654.
— — Pal. II. Imp. ib.
Anianus Refer. edidit Breuiar. Alaric. 562.
Anthemius Imp. p. 544.
Anthianus (Furius) 1C. 484.
Antia, 17.
Aurnezia; in Corpore Iur. 593. et 614.
Antiochus IC. 567.
Antonius M. 124. turbae, quas in republica feeit, ib. le⸗

gem fert de dictatura, 125. bellum cum Octauio, 126.

Antoninus Pius, 420. eius res eſtae, ib.vocatur in Dig.
Diuus Pius, 421.

— — M. Aur. 42 I. dicitur Philoſophus, ib. eius ſcri.

pta, 422. filium Commoduu in ſocietatem imperii ac-
cepit, ib. et conſtitutiones cum eo edit, iob.
Appellat ionis perfugium, 76. diſcrimen a prouocatione, 77.
Appendix Cod. Theodoſ. 558. eſt ſpurius, ib.
Appius (Claud.) Decemu. 21.
— — (Claud. Cacc.) 233. ſeripta, ib.
Aoppollodoras IC. 567. .
Agquila (lul.) IC. 537.
Aqutlius (Gallus) IC. 246.
Arbirpia, IOI. quinam iudices in iis dati, 103.

rbitrorum non certum corpus conſtitutum, 103.

4

AAxcadius

liſieat

ib. le⸗
126.
indig.

us leri⸗
erii ae⸗

one, 7.

Arterius IC. 256. inde Ius Aterianum ih.

Augures 2. et 77. eorum Ius augurale, 260.

Autorizas Senatus quid? 79.

I N D E x.

Arcadius I mp. p. 515. ſtatus i imperii ſub eo, ih.
Ariſto T. IC. 413.
Arrianus IC. 41 5.
Artemius Anaſtaſius Imp. 584.

Atbanaſius IC. 63 I.
Attilicinus IC. 407.
Aufidius Namuſa IC. 252.
— — Tuecca IC. 252.

Auguſtus principatum obtinet, 268. quomodo ſenſim
ſummam poteſtatem conſecutus, 272. Iura ei data,
272. nomina, quae aſſiunſit, 275. ſub eo eadem ma-
giſtratuum vocabula, nihil priſtini moris, 280. quo-
modo mutarit rempublicam, 280. ſqq. quomodo ipſam
ciuitatem ordinarit, 290. prouinciae ab eo acquiſitae,
294. aerarium militare fecit, 292. diſeiplina eius,
290. res militaris ab eo deſcripta, ib. iura reliquit ſe-
natui et populo, ib. clades accipit, 295. habet ratio-
narium imperii, 295. Iure Confſultis maxime fauet,
392. nihil mutat in magiſtratus edictis, 339 9. eius edi-
Ca, 383.
— — cognomen, 275. nomen manfit proprium, neque
collegis datum, quamdiu? 278. I.
Auguſtum priuilegium, 274.
Auitus Imp. 544.
Aurelianus Imp. 4 6.
Aureorum librorum Caii nomine quid comprehendatur?
476.
Aurum tironicum, 527. luſtrale, 508. viceſ äimarium, 108
et 137

— — Prudentum, 219.
Autheniicae, 605. duplex earum genne, ib. aru autores,
606. vſus earum, ib.

2

I N D E X.

Balinu⸗ Imp. p. 43 1.
Balduinus Flander Imp. 653.
— — II. Imp. 653. .
Baldus IC. 607.
Baphius ſeripſit ad Baſiliea, 679. J
Bartolus de Saxo ferrato, IC. 705. quinam ab eo prodie-
rint, 706. = H
Baſilicén libri, 658. origo, ib. diuiſio, ib. quid continue-
rint ? 650. collectores, 65 8. editio, 666. vſus, 66 1. de
eorum Scholiaſtis, 636 et 65 8. de gloſſis Baſilicen, 680.
68 1. cautio in iis adhibendis, 68 1.
Baſilicorum Synopfſis ſ. Bæos Xαροι ο ναν
autor, ib. editiones, ib.
BaciXt⁵ quid ſignificet apud Scholiaſtas Baſilic?v, 680.
Baſilius lunior Imp. 64 5. conſtitutio, 669.
– — Macedo Imp. 641. libr. quem ſer. 642. Ius ciuile

in aliam formam vult redigere, 657. edicta ib. edit

rGαιοα α ντις 6 57.
Beſte: Nouellarum interpres, 635. “D
Bilienus C. IC. 255. 1
Blaſtarec, 688.
Brachylogus legum, 635. a quo factus, ib.
Byreniarium Alaricianum, 562. quid ibi propoſitum? ib.
a quo compoſitum et editum, ib. commonitorium eius,
ib. diu obtinuit, 563. ſub quo nomine illud Breuia-
rium venit, ib. ex eo multae conſtitutiones hodie ler⸗
uatae, 562.
— – Theodoſii Iun. 568.
Brutus M. Jun. IC. 241, eius ſcripta, ib.
— — M. 10. alius 25757
Bulgarus IC, auditor Irnerii, 701. ab eo Bulgariani. ib.

e ri nomen quando primum vſurpatum vt nomen
G imperii et dignitatis, 304.
Caeſius L. IC. 251 ½

4

682. origo, ib.

Caisa

(uiuf
habe
477.
Cilgul
miti
2o
Caliſt⸗
(alr
679
Calumn
Camil
Cuudia
Cantor
Cann⸗
Ceraca,
Carinu
Curle
Cuſeeln
Cahlan
Cſiu
Colri
Curo (
nian
Cnuere
Canſar
tore
Extr⸗
(Ceutin
eliun

note

6

edis
cori
(nſis
lenn⸗

todie⸗

tinue⸗

91. de
1690.

0, i.
vo.

cie
edit

n b.
meins,
Preuig⸗
lie ler⸗

notmen

(Ni

I. N D E Xx.

Caius IC. p. 474. quando vixerit, ib. an Titipraenomen
habuerit, 476. de libris eius, ib. eius Inſtitutiones,

477.

Caligula Imp. 299. eius Imperium, 3 300. vult populo co⸗

mitias reddere, ib. eius inſtituta, ih. ICtorum ſcientiam

abolere vult. 301.

Cal, iſtratus [C. 495.

4

Calocyrus Dux 10. ſeripſit ad Baſilicas Conſitutiones

678.
Calumniatores 97. origo, ib. de iis lex Remmia,
Camillus C. 1C. 356.

Candidati Principis cur dicti? 295. ſ.

Cantöores formularum 228.
Capno (C. Ateius) IC. 403.
Caracalla Ant. Imp. 427. eius facta ib.
Carinus Aug. 43 8.
Carus Imp. 438.

ib.

Caſcellius IC. 253. de Iure Praediatorio onlaltue, 254

Caſſiani quinam? 398.

Cachſius Longinus IC. 406. princeps Cadhenorum, 4 7.

— — Longinus alter, 407.

Caſtra Praetoriana inſtituta, 296.

Cato (M. Porc.) Cenſor. 238.

7

— — (M. Porc.) fil. IC. 239. an autor tegilae Gato⸗

nianae, ib.
Cauere qtid? 224 et 228.

Cauſae centumuirales indicarunt Decemniri et recupera-

„—

tores, 103. quaenam fuerint, 105. iuris ordinarii et

extraordinarii, 291. publicac et priuatae, ib.

Cautiones, 239. Muciana 245. eius autor, ib.

Celſus, vid. Iunentius.
Cenotaphium Piſanum, 296.
Cenſores, eorum manera, 69. dicunttir magiſtri

morum/

69. origo, ib. cum plebe commim. ib. propoſuerunt
edicta, 217. eorum poteſtas ſub Auguſto, 282. notaéë

eorum, 96. cenſoriae leges, 217.
Cenſus inſtitutus, 5. non actus, 69.
Centeſima auétionum ſublata, 2982

.

Centum.

I N D E X.

Centumuiralis iudicii praeſides, p. 105. ſub Auguſto, 291.
Centumuiri, 103. quando inſtituti, 105. cur inſtituti, ib.
numerus, ib. fuerunt diuiſi in confilia, ib.
Cbariſius (Aur. Arc.) IC. 536. .
Chrpſäargyrum, 508. autor. ib. a quo ſublatum, 547.
Cicero (M. T.) 248. libri de iure ciuili, ib. an fuerit
Cincius (L. Alimentus) IC. 235.
Cinna C. 25 1I.
Ciuitatis ius, 119. communicatum cum omnibus ingenuis
in Orbe Rom. 427. et 156.
Clades Lolliana et Variana, 294.
Claſſie Rauennatenſis, 290. Miſenenſis, ib. Pontica, ib.
Foraeiulienſis (ab Auguſto inſtituta ad tuendum impe-
rium Rem.) ib.
Cliaudius, 301. reſcindit adta Caligulae, ib. inſtituta, ib.
— — M. Imp. 436.
Codex Gregorianus, prior Hermogeniano, 532. de eius
autore, ib. cur compilatus? ib. et quomodo? 53 I.
— — Hermogenianus, 51. ſupplementum Gregoriani,
533. quaenam conſtitutiones in eo collectae, ib. an
tres eius editiones? ib. fuit ad Edictum Perpetuum
compoſitus, 534. ex eo conſtitutiones in ius Iuſtinia-
neum venerunt, ib. reſtant adhue fragmenta, ib. de
autore, 535. 3 .
— — lIuſtinianeus, 59 I. ex quibus conſtitutionibus con-
ſtiterit, ib. abrogatus, ib. an eius altera editio, 603.
— — rrepetitae praele ctionis, 603. cur factus, ib. quis
ordo in ee, 604. conſtitutiones in eo ſunt maxime Re-
ſeripta, 605. leges plures in eo non ſunt gracce edi-
tae et latine conuerſae, 607.
— — Theodoſianus, 552. autor, ib. miſſus ad confir-
mationem Valentiniano III. 553. quid complexus, ib.
conſilio euentus non reſpondit in hoc codice edendo,
555. vſus, ib. editiones, 556. non integer ſupereſt,
ib. appendix huius Codicis, 558. quamdiu eius fuit
autoritas, 560.

Codices Enggvins, 529.

Conicil-

ti ib.

.

fuerit

genuis

ea, ib.

impe.

geeiws
631.
Criani,
ib. in
etunm
ſinia⸗
ib de

hus ehn⸗
663.
b. quis
ime e⸗
tee edi⸗

conbi⸗

ebento,

Pereſd
e fuit

uici.

„

I ND E X.

Codicillorum origo, p. 392.
Coelius (Antipater) IC. 244.
Cognitiones, 29 I.
Collatio Canonum eccleſ. 639. quis eam fecit? ib.
— — legis Moſ. et Rom. 570. quis eam confecit? ib.
quando facta, 571. a quo edita, ib.
Collegae Imperatorum communicata habent nomina, 27 . 1ſ.
Coloniae quotuplices? * 118.
Comitia curiata, 2. centuriata, 6 et 83. quid in iis actumt
ib. e campo in curiam translata, 296. reſtituere popule
vult Caligula, 300.

Comites ſub Auguſto, 292. diuerſae claſſes Hae, 507.

Conſiſtoriani, 507.
Commentarii regum, 13. Honcdlicum, 250. iuris aqua-
rum, 286. ſ.
Commodus fil. Anton. philoß. 427. fimul ſub eius nomi-
ne edidit conſtitutiones, ib. conſtitutiones, quae edun-
tur in Codice ſub nomine M. et Commocdi, in iis non
intelligendus L. Verus, 423. ſolus imperium habet,

24.
Condictionis vſus vnde? 454.
Conſilia ſemeſtria, 292. centum virorum, 105.
Conſiſtorium Principis, 292.
Conſtans fil. Conſtantini M. 510.
— — II. Imp. 583.
Conſtantinus Chlorus Caeſar, 439. Aug. 440. orbem Ro.
man. cum Galerio partitus eſt, ib.
— — Magnus Caeſ. et Aug. 441. facit quaſi duplex i im-
perium, 503q. reéte mutauit formam imperii Rom.
504. multas ſanxit leges ad relig. Chriſt. vtilitatem,
509. turpem vitam geffit, 510. eius filii diuidunt in:
ter ſe imperium Romanum, 51I.
— — fl. Conſtantini M. 510.
— — III. fil. Heraclii, 583.
— — IV. Pogonatus, ib.
—655 V. Ccpromar, 585. huius Conſtitutione:
20.

Conſtan.

I N D E X.

Conſtantinus VI. Porphyrogennetus, p. 586.
— — borphyrogennerus, 647. fata eius, ib. doctifſimus
Princeps, ib. facit nouam zrax Tagets z“1 Bas AXiâαν

658. eius conſtitutiones, 666. ſqq.

— — Borplyrogenneri, 645:
— — XI. Monomachus, 648.
— — XII. Ducas 649.

Naen⸗ e. R Ermd t ad Baſilica, 679.

Corſantii fil. Conſtantini M. 510.

Conſtüut iones Principium, 378. ſolam habuerunt leguin

vim, ib. vnde haec poteſtas Imperatorihus, ib. quotu⸗

plices ſunt, ib. noua pars iur. ciu. 292.
— – ipfas Imperatorum vige ſub Ecictis.
Cortſularia ornamenta, e81.
Conſulaius perpetuns, 12

— — priuatis ademtus „.

ihus Caelar, 441:

Conſules inſtituti, 14. eorum poteſtas, 15. .6 68. imiinuta,
ib. ſub Auguſto, 281. ſufſfecti, ib. ordinarii, ib. ho-
norarii, 281. GCodicillares, ib. habuerunt iurisdictio-
nem ſuib Auguſto, 282. orqdinatio, 283. eorum ratio
ſub Conſtant. M. 513.

Conſultatio veteris ICti de Pañctis, 577. e
Conſultationes. Quomodo in iis verſati ſint ICti? 5,2.

Conuentns, 116.
Cornelius (Maximius) 1C. 253.
Corpora artium inſtituta. 430.

Corpus Iuris Iuſtinian. faétum, 590. eur? ib. Juofndo

id factum? 59 1. hiſtoria, ib. de vitiis, guac in eo ſunt,
6IZ.

Coruncanius (riber ius) IC. 214. primus ius docuit; ib⸗

et 234. primus e plebe Pontifex, ib.

Craſßus (Licinius Diu.) 234.
— — (bP. Licinius) Pontif. Max. 242.

— — (Licinius) Praetor, 244.

Grimina non ex officio magiüiratus quaerebant, 96.

Cuiacius

Ciaeciul

ib. l

(Curato

bis
Curine

Grilu

—

D

10
Val
ult
jem.
Drenn
Deeime
et
Drin
Deciſ⸗
moe
Deu
Decyer
Decre⸗
Decur
Defenr
Delu
Deba
Dem:
Dena
Dieat
Dier⸗
Dide⸗
run
Der
ti

ſüimus
AlNe

ſegett

guotu⸗

inuta,

db. ho⸗

dico.

ratio

gmnod
0 ſuunt,

irit

INDE X.

Cxiacius I0. p. 708. ab eo Cuiaciana ratio ius docendi.
ib. ICti, qui eium ſecuti ſunt. 7 .
Curatores variarüm rerum ab Auguſto inſtituti. 286. Vr-

is XIV. ab Alexandro Seuerò facti. 430.
Curiue à Romulo deſcriptae. 2.
Grillus IC. 630.:

☚

LDerneri legibus ſcribendis. P. 20. eorum poeſtas. ib. ſ.
rurſus creati. 21. abdicati: 22. ð
Jacris faciundis. 78.
tlitibus iudicandis. 103. non ſunt magiſtratus.
104: fumti ex centumuiris. 103. quinam in lege
Valeria et Horatia. 132: additi ſunt XXuirat. Au-

guſti. 282: ſub Auguſto cogebant haſtam centumuira-
lem. 291.
Decennalia:. 2980606. R—Ŕ
Decima hereditatium loco viceſimae inſtituta. 427
et 456.
Becimae: 108. èLòẽ?
Deciſiones L. 600 quid in iis fecerit Iuſtinianus. ib. quo-
moodo cognoſcendae.: 601.

Decius Iinp. 4k 4.
Decreta; 381: quid ſint? ib. non ſunt nuinero legum. ib.

Decreiiſtae quinam? 703. Vnde orti? ib.
Decuriae Iudicum vid. Iudices.
Defenſio reorum gratuita. 97: 98
Delatorum origo. 2998.
Delectus militaris,. I11: à quo habitus. ib. quando inſti⸗
Demetriut Chariephylax. IC. 686. eius ſeripta: ib.

Denunciationis vſus vnde? 454.

Diadumenus Caeſ. et Aug. 428.
Dicere ad clepſydram. 98.
Diélator. 10. 74: à quo dicatur. ib. optima lege. 75. fus-
runt etiam poſt legem Valeriam ſine prouocatione. ib.
perpetuus. 120. ſublatus per legem Antonii: 74.
Didius Iulianus Imp. 425

I N D E X.

Da e comnpilats. p. 592. hiſtoria eorum ab ipſo Iuſtinia-
no tradita ib. quis ea compilarit. 593. quomodo in iis
componendis verſati fint. ib. in iis ſunt antinomiae. ib.

promulgata. 594. non legum collectiones continent,

quamuis ſie appellentur. 595: ad ea vetitum commentari
5996. non debuerunt ſeribi per ſiglas. ib. quomodo diui-
dantur. 597. Atiae hodie extant, non eſſe exem plum: a Iu-
fſiiniano conſectum, falſo putat lenſius. ib. graeca in iis
cui tribuenda? 598. editiones. ib. et 599.

Dignitatun certi ordines Ha&ia Theodod. 517. a Con- .

ſtantino 507. 94 KM
Diocletianus Imp. 438.

Daiſputatio fori. 261. uon eſt conuentus Ic. ad defnien-
dum aliquod caput iuris. 262. ius exinde natum.

263 praeſertim temperibus Auguſti 416.

Dijjenſiones ICtor. 23 I. exempla., ib. in ſectas abierunt.

397. Labeonis et Capitonis. ib. cauſa. ib. ſumma. ib.
Dini Fratres quinam? 421.
Diuinatio. 97.

Docimus ICtus Gr. 639. forte eommpiletor legum Rhodia-

rum. ibid.
Domitianus Imp. 308. eins memoria a Senatu abolita. id.
Domitius Afer IC. 408.
Domnus IC. 537.
Domninus IC. 570.
Dorotbeus IC. 629.
Doæapater ſeripſit ad Baſilica. 678.
Ducenariorum Decuria. 29 1.
Ducenteſima auctionum. 298. remilla Ntaliae: 300.
Duumuiri nauales 76.

E

dicla magiſtratinm qnotuphicia? p. 204. perpetua non
ſunt jb. initio omnia extraordinaria. 205. quando

orta ordinaria. ib. quando ordinaria deſierunt. 462. ad

quod pertinuerunt. 206. propoſita in albe. 207. de

iis lex Cornelia. ib. et SCtum. 209. annua. 210. tra-
atitia. ib. ſacpe vim iuris certi induerunt. 215. 16. ea

illuſtra-

T/1TITI FTPTTTTTTITFT FLT PTLT PTII PII1

ſtinia.

in jö5

lae ib,
tinent,
hentarl
lodui⸗
mahu.
ca in iis

a Con.

eſinien⸗

natum.

lenunt.
ib.

–R

lita ib.

etva

dO

462. 3
. de
10. tr4.
. 16. en
Uluckra⸗

LIND E x. -*

illuſtrarunt ICti. p. 218. manſerunt ſub Auguſto. 390.
eorum ratio poſt Conſtantinum M. 528. ea dant Prae-
fecti Praetorio. ib. quomodo haec Edicéta Praefect, Praet.
Egdicta Imperatorum. 28 I. initio non fuerunt vniverſa-
lia. ib. de quibusnam rebus propoſita. ib. SCtis fue⸗
runt confirmata. 382. habita legum numero. ib.
— Alexandri. 457.
—— Alexii Comneni. 671.
— Antonini Pii. 433.
— aAntonini Philoſophi. ib.
— Arcadii. 527. D
— aAuguſti. 383. Tgg. ð
Baſilii Macedenis. 657
— Baſilii Porphyrogenneti, 670.
— Caracallae. 456. .
cClaudii. 384.
— Commodi. 455.
— (Conſtantii 524. ””MLM
— Conſtantini Copronymi. 620,
— Conſtantini M. 522. MDw
Conſtantini Porphyrogenneti. 666.
— Conſtantis. 524. H
— Domitiani 286. ſq.
— SGratiani. 576.
— Hadriani. 451.
— Heraclii. 618.
— Honorii. 527.
— lIouiani 525.
—— lIuliani. ib.
— Iuſtiniani. 618. „
— Iuſtiniani minoris. 617.
— Leonis. 664.
— Leonis Armenii. 620.
— Leonis Iconom. 619.
— Michaelis Drgaztarexz. 670
– Michaelis Parapinacii. 67 1.
— Nicephori. 70906. è
“l 2 2 Eica

E N D E x.

Elica Nicephori Botonitatae. p 6, 1.
— Nicephori Phocae. 66.
— Neronis. 3285.
— Neruae 387.
Romani Senior. 665.
Romani Porphyrogenneti. 670.
Seueri. 455.
Theodori Regis Oſtro. Goth. 561.
Theodoſii iun. 550.
Theodoſii M. 526.
Theophili. 621. 3
Piberii. 384. alius Tiberii nng. Gr. 617.
Traiani. 388.
Valentiniani et Valentis. 525.
Valentiniani II. 526.
Valentiniani III. 55 1.
Veſpaſiani. 386.
Vitellii. 387. *). S
Elicdui perpetuum. 461: cauſa, cur conditum 460.
a quo compoſitum. 46I. quando publicatum. ib. vnde
confectum. 462. per id Praetoribus non omne ius adem-

tum fuit edicendi, ib. magnam mutationem urispruden-

tiae attulit. p. 463. fraginenta Cti voluerunt collige-
re. 464.
— — Aedilitium quando factum. 466.
— — brouinciale non fuit. 465. non proba-
tur ex commentariis Caii ad Edictum perpetuum pro-
uineiale. 7.

— quod quisque iuris in alterum ſtatuit, vt eo ipl. .
vtatur. 210. non fuit libera republica 209. per

edictum perpetuuimm adiectum fuit, 465.

— qbuod vi metusue cauſa. 393. a quo propoſi:

tum. ib.
— Ft cum herede maͤnchatit ageretur indicium- 216.

— ve, quae per vim metuinqie ablata eſſent, reſtitu-

erentur. 216.
ExXoy rν ν—e Leonis — non confundend’
jeſt eum IIgoαπρ Maſfiſieortum: boz⸗ ?VU
Ne Eiagabalys

Mbe

Herchi
Hiſtole
mim
Wm
Hlea
Eyuirt
in r⸗
orun
eor

n
Eiſtor

Exceni
Everei
legu

F

Eal
Fade
lali
laſti⸗
ERein
Ructi
rel
Ha

I.
Hae

Hn
Mu

46 0.

sadem⸗
hruden⸗
collige⸗

probr.
m pro⸗

eo io⸗
9. per
Propoc⸗

. 1.
leſtitu⸗

ndende
ulh

b. vnde

I N D E Xx.

Elagabalut Imp. p. 479. l
Emanuel II. Palaeologus Imp. esz M
Eparchica quid? 60 8˙. H Se
Epiſtola dicitur pro Ediéto. 457. Epiſtolae, 379. ea-
rum origo. ib. non confundendae cum Epiſtolis ad Sena-⸗
tum miſſis. ib, ſiebant ad relationes, ib.
Epheſinus legislator quis? 541.
Equites in centurias deſcripti. 82. quando e eorum ordo
in republica factus ib, habent ius exercendorum iudici-
orum publicorum. ib. quod ademtum et redditum. ibid.
corum militia. ib. alarii. II0. iis latus ls auus datur 6
290.
Eugenius IC. 567.
Eiftarhiut Anteceſſor. 68 5.

ESomanus ſeripfit ad- Baſilica. 678

Exconſul quis? 625 ”MMM⸗ WK

Erwercitus conſularis. 110.

Exquaeſtor quis? 625. R—

F

Fusr (Quintus) Labeo. p 237. ““
— (Seruius Pidten)i⸗ non ufundendue eumn
Fabio Hiſtorico. ib.
Facta. 3790.
Falcidia Portio dicitur et arta 2 legitims. r5.
Faſti correcti. 122,

Eeciales, 77. —N
Eeudorum libri. 612. duomodo et vnde in Corpus Turis

relati?
Fictio legis Corneliae r non eſt ex lege Cornelis de falſis. .
174.

Fdelcommn gorum origo. 390. nullam vim habuerunt .

bera republica. 39 1. de iis iudicarunt Praetores e et
Conſules. ib. S
Tiſcus Principis. 288. e. n
Flamines. 6868. èð
FPauius (Cn.) 222 actionen Nai ltdit b.
22 3 FEimwim

IIN D E XK.

Flanius Priſcus IC. p. 25. e 1

Forent inum Pandectarum Exemplar. 599. an inuentum
in expeditione Amalphitana? 695. 96. de ipſo hoc
exemplari. 697. an ex eo omnia Pandectarum exem.
pla fluxerint? ibid. 94
Florentinus IC. 497
Elorianus Imp. 136. =
Foeminis datum ius liberorum. 364. 5
Foenus. De foenore Leges. 135. 37. 28. 39
Follis tributi genus. SO0h
Formulae actionum, 227. neceſſariae- ib.
Formularii. 278.
Fronto (Papir.) IC. 484.
Frontiniana Decreta. 416. cur ſeripta. ib.
Faftdius IC. 410.
Fundus dotalis. De eo cautum Lege lulia de nialterii,
non in Lege Pap. Poppaca. 3 13

C.

C'lba. Eius imperium. p. 303. Caeſaris nomen
tanquam publicum disnitatis et imperli adſumſit
304.
Galerius Maximus Caeſar. 439. Auguſtus. 440.
Gallienus Imp. 435
Gallus Imp. 434.
— — (Aelius) IC. 403.
— (C. Aquillius) vid. Aquilliuuss.
Gentes barbarae, quae inuaſerunt Romanum imperium,
ſeruarunt Romanas leges. 561. erei ib. ac=
commodarunt tamen eas ad ſuos mores. ib. —
Georgius Phebenus IC. 686.
Gladiatores in Oceidente ſublati. 527.
Gloſſae BaægeXexdsr 680. in iis adhibencd cautio. 681:.
collectio earum. ib.
Gheerius Imp. 544.

Gaaricus Comes compoſuit breuiarium Alaricianum. 562

Gobidas

Gobidan

Gorlian

432.
ur
rum.

Grunin

G6Gxracch

Grurin-
Gregor
Gungel
Hian

um

d hoc
exen⸗

crüis,

vomen
umſt

.

erium

bb. ⸗

Er.

GoA

1 N D EX.

Gobilat IC. p. 635.
Gordianus Imp. 43 I. et 32. non ferun w. Gordiuni
432. Refcriptum eins. 458.

Cſias (Martinus) auditor Pneril.⸗ or. autor- Coltno.

rum. 702.
Granius (Flaccus) iuris Papiriani interpres. 12.
Gracchanxs (M. Iunius) IC. 257:
Gratianus Imp. 514. M

Gregorius IC. 531. an autor Codicis Gregoriani. ib. ”
Gundebaldus Rex Burguncdioniim colponere iuibet e Füpi.
niani ni Reſponia. 564 B

H'iane Imp. p. 418. eius faéta ib. ius ad certam
formam per edictum perpetuum redegit. ib.
Harmenopulos (Conſtant.) 10. 688. Kripta eius. 689. .
Haruſpices 78.
Haſta inſigne iudicii centumuiralis. 105.
Henricus Imp. 65533.
Heraclius Imp. 582. eius Contſtitutiones 6181 “
Herciſeundi Cti. 463. origo. ib.
Hermodorus 20. 21. 3
Herniogenianus 1I6. 621. an autor Codicis Hermmogenia
ni. ib. et 535. ſcripta eius. ib. quando vixerit. ib.
Heros Amblichus IC. 635.
— — Eudoxius. IC. 570.
— Parricius 1C. 3ikerhltad Codices Hermogen.
et Theodoſ. ib.
Honorius Imp. 518. dinifit t eum fratre imperium Ro-
mamim., ib. ſtatus znborii ſub eo. ib.
Horae lgitimae. 98.
Hoſtilianus Imp. 424.
Foſtilius IC. 2555. auter formularum HoHilianarum i.
Hugolinu 3 Porta Rauennate IC. 701.

22 4 . Tacohu

D EX.

I.

aasu 1c Auditor lrnerit. p. 701.
lIauolenus (Priſeus) IC. 412.
lenſens notatus. 597. et 607.

nperatoris nomen. III. cui tributum. 112. que-

nam. ib. praenomen. 128. ab Auguſto ſumtum. 275.
collegis in imperio tributum. 279.
Tnyeriun magiſtratuum. 77. eſſe in imperio et cum im-
perio, ib. et I 17: ſine lege curiata nemo habere po⸗
terat. p. 10.
– Romanum diuiſium a Conſtantino M. 502. in IV.
Praefecturas Praet. 504. diuiſio a Conſtantini M. filiis.
51I. diuiſso ab Arcadio et Honorio facta. 518.

eth ſub Areadio et Honorio diuiſum, tamen manſi it
pynum. 520. quando in Oceidente deſierit. 543. Pri⸗

mum in partes duas diuiſum. 544.
Indiéctionum vſus introductus. 508.
Indigitamenta. 13.
Innocentius IC. 537.
Inſtitutionet Caii. 477, adhueg extant, ſed non intesgrae.
ib. vnde ſeruatae. ib. compendium harum Inſtitutionum.

478. Iuſtiniani. 602. Vnde colle dae, ib. num dero-

gent Pandectis. ib.

Inierpretatio. 225. extenſiua. 226 legiun had- quos?

21
nimtar cur proditur? 2 74.
Lannes Briennius Gloſſator Baſilicorum. 673.
— Comnemis Imp. 650. Edicta eius. 673.
— IV. Ducas Imp. 654. Conſtitutiones. 676.
– V. Palaeologus Imp. 655.
—— VII. Palaeglogus Imp, ib.
— bPatriarcha Conſtantinop. Primem Colleionem
canonum fecit. 639.
– LZimiſees Imp. 645.
lIouianus Imp. 513.

Ineriut IC. et 70 I. docuit ius 8 ciuile, 699. eius

ſchola. 701. suditores. ih.

Maarin
—
aoru
Liali
Cii
RKam
ldee

fera
ria
ſent
dien
un
ſye
tur⸗
ludii
4
g.
.
P
gin
50
erat
c
its⸗
cit⸗
ſi
S
ra
40
ſu
ti
ule

lya
tie

haacius Angelus Imp. p. 65 I. Nousllae cius. 675
— — Comnenus Imp. 678.
Izdorus IC. 63 1.
Tialia Conſularibus adminiſtranda data. 4 ¹. deinde jur;.
dicis. 427. diuiſa in IV. prouincias quaeſterias. 118. ſed

Ae . tamen non in formulam redacta, ib.
2757 Iudices ſelecti. 92. de iis leges. 4. ſorte dueebantur. 5. po-
terant reiici. ib. epbrum deeuriae 94. mimerus. ib. decu-
m im⸗ ria ex centurionibus Antonii. ib. ſententiae eorum vid.
re 0. ſententia. priuati. 103, reiecti, 106. decuria quarta iu-
dicum. 291. quinta. 300. de facto cognoſcunt. 100.
in N. quinam lege Valeria et Horatia. 131. debent ſequi re-
fliis ſponſa ICtorum. 396. quinam aetate Pomponii dican=
IIg. tur. ib, Iudex quaeſtionis. 93.
wandtt. Iudicia priuata iudicibus dedit Seruius Tullius. 6 publi-
raa ſibi reſeruauit. ib. initio apud Reges. 7, quotuplicia?

91¹. publica quotuplicia? 2. publica male a luſtinia-
no deſeribuntur. 9I. ante quaeſtiones perpetuas omnia

4 . publica fuere extraordinaria. 92. quomodo aca ante
quaeſtiones perpetuas. ib. extraordinaria non habita
tegrde proſt quaeſtiones perpetnas. 93. ordinariis quis prae:
onun. erat? ib. publica habita in genatn. 29 2, ad populum
gero⸗ acta. 15, eorum forma definita legibus indiciariis. 95. in
iis aceuſator eſſe debebat. O6. priusta a quonam exer-
e; iſta ? 99. priuata quotuplicia? 2101. Stri iluris ib. bonae

ſidei. ib. recuperatoria, ib. centumuiralia, ib. omnia fa⸗
cta ex formula a Praetore Praeſcripta. 102. centumui-
ralis inſigne. 10 0. praeſes. 105 ſ. priuata extraordinaria
raro habita libera republica. 107. iudicii initium quan-
do? 106, maieſtatis inſtituta a Tiberio. 297, diverſa
ſunt a iudiciis maieſtatis libera republica, 298. de iudi-
eiis leges Auguſti. 346. Perduellione: 93, ſub Auguſto
ioden † quomodo inſtituta? 290.
if Iulianus Satlins ICtus. 469.
— 0C. 633. eſt anonymus in Baſilicis. ib. dicitur
Srævri αα, non confundendus cum Iuliano Patri-
ain cio. Fpitomen Nonellarum, ib. reliq uaeius ſeri⸗
. bto i

li . 2235 uianat

,/

8

7„

Iulianus Apoſtata Imp. p. 5§12. religionem Chriſtianam
vult euertere. ib. prohibet Chriſtianos a lectione libro-
rum profanorum. ib.
— — Didius Imp. 425.
Iulius Caeſar donauit ciuitate liberalium artium profeſſo-
res. 186. voluit Ius ciuile in ordinem redigere. ib.
Aquomodo rempublicam ſubegerit. 121. imperator di-
Gus. ib. tituli et honores, quos ſumſit. 122. eius er-
dinatio reipublicae. ib. leges. 123.
Iunius Gracchanus IC. 257.
Iuridici in Italia. 422. Alexandrinus. 289.
Iuritdictio initio apud Reges. 7. poſt apud Conſules. 17.
in quonam conſtiterit. 100. quinam eam habuerunt.
ib. eius cauſa propoſita edicta. 101. data magiſtrati-
bus ſine Caeſaris appellatione. 300. Conſulum. 282.
eius mutatio ſub Auguſto. 292.
ICrns millus ſub Regibus.4. munera. 225. nomina. 228.
397. per eos multa iura introducta funt. 229. dieuntur
juris au cores et conditores. 230. iura populo praeſcri-
pfiſſe. 22 1. illuſtrarunt Edicta. 218. diſſenſiones. 23 I.
ſub Auguſto retenti. 39 4. reſponſa eorum in iudiciis
ſequenda. 395. ſcientiam aboſere vult Caligula. 301. in-
uenerunt formulas actionum. 233. an omnes Stoiei fue-
rint? 231. quidam ſequebantur aequitatem, quidam
ius ſtrictum. ib. ſeripſerunt de Iure cinili. 233. reſpon-
ſa eorum in Iurispriidentiam illata. 415. non amplius
debent facultatem reſpondendi a principe petere. 467.
rurſiss petere debent. 530. temporibus Hadriani non
fuerunt peregrini, vt vult Hôtomanntis. 467. corum
oracula obmutuerunt poſt Modeſtinum. 499. opera

temporibus Iuſtiniani. 624. eorum ratio tempore Ba-

ſilii Macedon. 677.
Iuriseprudentia initio apud Pontifices et Patricios. 210. et
Principes. 220. in eam ars illata. 250. noua vnde inci-
pit? 417. obſoleta. 459. cur obſoleta. ib. et 467.
mutationem accipit per Edictum perpetuum condi-
tum. 463. Vt opificium exercita. 499. reuiuiſcit ſub
Conftan-

Con
trim
acei
eius
den

tem
lus in
tuum
tine
tati
nor
vi
lit!
ter
mu
imr
tor⸗

ein.
44
deh

nia

lel

nam Conſtantine M. p. 530. per incurſiones barbaras de-
idro. rinmentum accipit. 539. a Theodoſio M. dignitatem
aceipit. 565. immutata a Iuſtiniano. 623. et 589.
eius corpus factum. 591. cf. Ius er J.Cri. Iurispru-

feſlo. dentiae facies ſub Baſilio Maced. 677. eius in oeciden-
., i. teem reuocatio. 69 I. in Italia poſt Iuſtinianum. 693.
rd. dus incertum quodnam? 16. 17. quod moribus conſtitu-
s ot⸗ tum. 90. quidnam ad ius moribus conſtitutum per-
uüiineat? ib. in iure fieri. 106. in ius vocatio. ib. ciui-

tatis. 118. Latii. ib. Italiae. ib. cinium Romano-
norum quotuplex? ib. Quiritium origo et vis. I 19. Ci-
vile quodnam ſtricte dicitur? 229. ciuile vnde deſcen-

1. dit? 84. receptum conſenſu. 229. ciuile quinam in-
erunt. terpretati ſunt? 219. de eo reſpondere quando com-
rei. mune facétum. 224. Iuris Ciuilis partes. 130. non
25e. immutarunt Praetores. 214. quaenam ſenſim per Prae-
1† tores introducta ſint? 216. 17. per Cenſores indrodu-
1n. GZGum. ib. quis primum publice docuerit? 224. docen-
entur di ratio libera republica. 230. ius ex rebus iudicatis
eleli. cuiusmodi? 263, ex mixto iure eſſe. 766. iuris ſtudio-
zI. ſi quinam? 397. docendi ratio ſub Hadriano. 500. in
ieiis Schola Romana et Berytenſi. 567. docendi ratio a Iuſti-
1,in. niano conſtituta. 623. iuris ciuilis correctio a Baſilio
itie⸗ Macedone. 656. quomodo in Italia reuiuiſcit ius ciui-
idan le Iuſtinianeum ? 695. ?ẽä
elyan. — Aelianum. 223.
nplins — Aterianum. 256
— Augurale. 260.
crum — Buleutarum. 426.
oen — — PFlauianum. 222.
re a. — Flamininm. 4.
, — Peciale 4. 10.
Necr — Honorarium quid? 202. ſaepe eo derogatum
G Iuri ciuili. 21I. quomodo id factum. ib. an recte fa-
40 2- 2. ⸗2⸗
. I5 — bapirianum. I2. cius interpres. 13.

Onſtan s

Ius pontißeium . 4. et 257. artitlime coniuncum cum
iure ciuili. 259. autor. ib. vndsconſtitutum. ib. multa
iura per Pontifices nata. 259. =
— Praediatorium 25 4. .
lIuſtinianus Imp. 574. mazime legislatione clarus. ib.

genus. 575. dicitur Vprauda. ib. vxor eius ib. bella.

576. Africam rurſus in ſuam poteſtatem redegit, ib.
nomina aſſiunta, ib. de Vita eius et virtutibus. 578. iu-
tisbruden ian correxit, ib. quomodo id fecerit. ib.
eius Sanctio Pragmatica. 616. Edicta. Er;.
— Il. Imp. 583.

Iaſtinus Minor Imp. 580, ſumit conſulatum perpetuum.

ib. eius conſtitutiones. 617.
Iuuentius (Cai.) 1C. p. 247.
— (b. Celſus) IC. pater. 409.
— —— ſlius. 4 11. elebre eins teſßon.
ſum. ib.

Liate (Antiſtlun) IC. p. 25v1.
— (Antiſt.) Qu. 401: falſo tribintur ei liber er depe⸗
naribus., ib.
— Theologus. 402.
Lacedaemonii. Ab iis leges petitae XII. Tabb. 20.
Laelius Felix IC. 414.
Lartinis Ius Quiritium datum. 364.
Laudatores. 98. numerus, ib.
Legati Auguſti Pro praetore, 288. in prouinciis. 116.
Leges quo ſenſu càpiantur. 1 39. apud quem earum feren⸗
darum poteſtas. 85. vbi et a quo rogatae. ib. earum
ferendarum ratio, 88. 89. initio nullae de lure ciuili
factae. 7. quando ceſſarint. 350. poſt Tiberium
dicuntur SCta. ib. non amplius i in comitiis ſiunt. 35I.
legibus ſolui quid? 273, earum interpretatio apud

pontifices et Patricios. 219, quae in Pandectis ſic vo-

eantur, proprie non ſunt leges. 595: Lex KRomana
quid 563.

,171111111111I =IIII

Legum

Ler

gar

—
—
—
—
—
mi
—
—
—
—
—
—
—

—
—

Hcun
multa

18. id.

it ib.
1g iu.
it. ib.

tuum,

rdege

116.
n ſeren⸗
carum
e tinin
iberium
nt Fl.
, epr
ſie vo⸗

aen

Lex Aelia, de repetundis. p. 165,.

1 N D E x.

Legum Romanerum Recenko.
— Aeilia Calpurnia, de Ambitu. 178. J
— Aebutia, de quibusdam XII. Tabb. capitibus abro⸗
gandis et de Centumuiris. 145.
— Aebutia, alia. 192.
—— Aelia, de comitiis. 156.
— Aelis Sentia, de mianumithonibus. 314.

— Acmilia, de cenſura, 134. 77
— Aemilia cibaria. 117. alia eiusdem argumenti 4 As⸗
milia. 163.

— Agrarias. 192:
—Abgraria Neruae. 374.
— Alliena, agraria. ib.
— — Anci Marcii. 10. “
— Antia, ſumtuaria. 177. ——
— Annua. 210.
Apuleiae de maieſtate- 16 5.· de auro Toloſane.
166,. vt ſenatus in verba legis iuraret. ib.
— Aquilia, de dainno iniuria dato. 151.
—— Ateria Tarpeia. 18. 134. MD
— Atia, de ſacerdotiis, I8SII.
— Atilia, de tutelis. 142.
aAtinia, de ſenatore plebeio, tribuno, 7y. et 155.
de rebus furtiuis, 149. .
— Aufidia, de feris Africanis. 163.
— – Aurelae 177.
— Aurelia, iudiciaria; dicitur et Coctia: 178.
— Booebia, 70.
— Caccilia, de Cenſura. 185.
—— QCaecilia Didia. 167.

— Calpurnia, repettindarum. 16.

– Canuleia, de connubio plebis. 133.
— tD(Caſſia, tabellaria. 158.
— (Caſſia Terentia, frumentaria. 177.
— Caſſia, de patriclis. 188.
—à Cenſoriae, 217. S
— Cintcia, de donis et miineribus. 148. . e⸗

Lex Claudia, de namibus. Senatorum. p. I4 96.
— Claudia, de ſociis. 153.
— Claudia, ne ſcribae negoeiarentur. 192.
— Claudia, de legitima mulierum tutela. 365.

— Clodiae, frumentariace. 183. de auſpiciis. ib. de

cenſura. ib. 8
— LQCoelia, de tabellis in iudicio perduellionis. 164.
— Cornelia Paebia, de ambitu. I51.
— LDorneliae, de proſcriptione. 172. de ſacerdotiis.
173. de iudiciis. ib. de ſicariis. ib. maieſtatis. ib. de falſo.
ib. repetundarum. 17 5. iniuriarum. ib. de prouinciis or-
dinandis. ib. tribunitia. 176. agraria. ib. ſumtuaria. ib.
ne quis legibus ſolueretur. 79. de edictis. ib. et 208. de
luſu. 194. .
— Curiatae. 2. iis imperium datum regibus. 3. re-
petitae a Bruto. ib. cf. 16. et 110.
— Didia, ſumtuaria 1577.
—— Pomitia, de ſarerdotiis. 165.
—— Duillia, de tribumis plebis et prouocatione. 131.
— Duillia Maenia, de vnciario foenore. 137.
— Fabia, de plagiariis. 192. agraria. ib.
— Falcidia, teſtamentaria. 190.
— Fannia, ſumtuaria. 155.
— Fufia. 156.
— Furia, teſtamentaria. 193.
–— puſia Caninia, de numero ſeruorum teſtamento
manumittendorum. 316.

– Gabinia, tabellaria. 157. de foenore. 179. de le⸗
gationibus. ib. =
—–— Genucia, ne foenerare liceret. 139. -
— – Glicia, teſtamentaria. 193. an ex ea querela inoffi-
cioſi teſtamenti ib. òð
— Horatia, de plebiſcitis, de prouocatione, de tribu:
norum ſantitate. 75. et 131. M
— Hortentia, de plebiſcitis. 143. de nundinis. ib.
—— Hoſtilia, de ſurtis. 193.
— lcilia. 18.
— lulia. L. ul. Caef, de ciuitate cum ſociis et Latinis
comununicanda. 169. LéexX

Ee
1166.
Cotiie
efallo,
riisor⸗
ria, ib.
g.de

r.

e. 191.

mente

4 e le⸗

4 inoſi⸗
ſetrihe⸗

tb.

atinis
ler

INDE X.

Ler Iulia et Titia, de dandis tutoribns. . 191. Wcetur
eſſe vna lex. ib.
Iuliae, i. e. C. Iul. Cachrie. agraria. 181. de pro-
vinciis ordinandis. 182. de repetundis ib. de aere alie-
no 186. ((. Trebonia) de modo credendi poſſidendi-
que in Italis. 187. Iudiciaria. ib. ne quis LX. HS. am-
plius domi ſuae auri argentique habeat. ib. de crimini-
bus. 188. de ſacerdotiis. ib. theatralis. ib. ſumtuaria
ib. de vi et maieſtate. ib. quae non confundenda cum
ea, quae in Digeſtis occurrit. ib. de kgationibus liberis.
189. .
—— Iuline, i. e. Auiguſti. de achulteriis. 31 2. plura habuit
capita. ib. dicitur et de fundo dotali. 313. it. de ſtupris.
ib. it. de pudicitia. ib. de viceſima hereditatium. 315.
falſo dicitur lex Viceſima. ib. Iulia et Papia Poppaea
de maritandis ordinibus. 3 17. eius origio. ib. duo habet
capita. ib. ſingula eius capita veniunt nomine legis Pa-
piae Poppaeae. ib. eius capita. 31 8. ſqq. vacatio ciui-
bus ab ca. 364. de vi publica. 344. de vi priuata. ib.
vtraeque hae leges auctae, nomen tamen retinuerunt.
ib. eius caput fuit de rerum vi poſſeſlarum vſucapione.
ib. maieſtatis. 345. iudiciariae. 346. de ambitu.
347. de ſacrilegio. ib. de peculatu. ib. de reſiduis.
ib. de annona. i. ſurntuaria. ib. de ceſſione bono-
rum. ib. L

— Iulia ab L. Iulio Caelare, de ciuitate cum ſoeiis
Latinis communicanda. 169.

—— kunia, de peregrinis. 159.
Iunia Norbana, de manumiſſ. 349.

— Iunia Petronia, de paribus iundicum ſententiis.

347. non dici poteſt Lex Iunia Patronorum. ib.
— Iunia Velleia, teſtamentaria. 244.

— Laetoria, de circumſeriptionibus adoleſcentum.

144.

— Lieinia. 169.
r= Licinia Iunia, de ctimundinis. 181.

Liuiae. 162,

autor. 242.

nata SCto. 180. 2)

— Memmia. 157.
— — Menenia Sextia.

— Numae. 18.

laria. 158.

3 Papiria Poetelia.

Pinaria, annalis.
— Phaetoria, de Pra

Licinia, de eiuitate. p. 168.
Licinia, ſumtuaria. 168.

Lutatia, de vi. 16 5.
— Maenia, de Comitiis. 143.
— Manilianae venalium vendendorum. 288. earinn

— Manilia, de libertinorum ſuffragiis. 179. dam

— Mamilia, de regundis nibus agrorum. 155.
— — Manlia de viceſima. 137.
— Manlia, de magiſtratu non bis habendo. 6 59 ci
de cenſura non bis petenda. 144.
— Maria, de ambitu. 162.

— Metella, de fuilonibus 147.
— Militaris ſacrata. 138.

— Ogulnia, de Bontiſficibus et Auguribus. 142.
— Oppia, de cultu mulierum. 148.
— Orchia, ſumtuaria. 15 1. .
— Ouinia, de cenſoribus 138.
— Paeducaea, agraria. 192.
— Paeducaea, de inceſtu. 163
— bapia, de peregrinis, 190. de Virginibus Veſali⸗
bus. . 137. de Senatu habendo. ib.
— Fapia Poppaea. vid. Lex Iulia Pap. Popp.
— bPapiria, de ſacramento, et triumiiris. 194. tabel-

— Papiria Ialia, de multarum aeſtiinatione. 134: G
repetita Lex Ateria Tarpeia. ib.

Peſulania, de canc. 350.
Petronia de ſeruis. 347.

D E Xx.

18.

140.

1574

III.
exolen
Regia
exinde
talis
7.1
—
—
pta it
a qu

—
pione
1 ½6.
— .
viaria
de libe
riarm
Ordina

44

. label.

N

I N D E x.

Lex Plotia, iudicaria, p. 170. de vi armatis hominibus,
ib. de iure ciuitatis, ib.
—— boetelia, de ambitu, 137. H B
Pompeiae, iudiciaria, 184. de parricidis, ib. de
ambitu, ib.
Porcia, de prouocatione, 149.
Poſthumia 9.
— bublicia, de luſu ac ſponſionibus, 194.
Publilia, 1I5. 18
Publiliae, 140.
Quinctia, de aquaeduét 314.
— Regiae, 8. non aliae valuerunt, quam quae in
XII. Tabb. relatae ſunt, 23. earum collector, II.
exoleuerunt, 16. confirmatae et reuocatae, 17. Lex.
Regia Numae, 9. Lex Regia ſub/ Imperatoribus, 268.
exinde omnis poteſtas legislatoria repetenda, 276. fuir
talis lexib. quando nomen legis regiae accepit,
— Roemmia, de calumniatoribus, 194.
— Roelahodia, de iacétu, ib. libera republica iam rece-
pta ib. Legum Rhodiarum quando collectio facta, 638.
a quo 639. „
Romuli, 7. .
— Bolciae, agraria, 192. theatralis, 178.
— Saecratae, I5. 10. Wèð
— Seatinia, 146.
— Seribonia viaria, 185. eſt eadem, quae de vſuca-
pione ſeruitutum egit, I186. et 190. alimentaria,
16. =
— Semproniae, de rebus creditis, 151. agraria, 159.
viaria, 169. frumentaria, ib. militaris ſacrata, ib.
de libertate ciuium Roma norum, ib. de confuſis centu-
riarum ſuffragiis, ib. iudiciaria, 161. de prouinciis
ordinandis, ib. de falſo iudicio, ib.
— Senia, de patriciis, 347. 290.
— Seruii Tullii, 10.
— mFeruilia, iudiciaria, 164,

.*

Aaa J„

Lex: Seruiliae, iudieiaria ,p. 166. repetundarum, ib.

ve-

tuit eum reum facere qui in imperio eſt, 102. aliud

caput, ib.

— Lerinliae et Plotiae, de iudiciis, non n videntur eſſe

perlatae, 94.

— Sextiae Liciniae, agraria et foenebris, 135. de de-⸗
cemuiris ſacrorum ex parte de plebe ſumendis, 136.

— Fabellariae, 84.
— FTarquinii Prilei, 10.
— Ferentilla, 19.
— Theodoſiana quid? 563.
– Thoria, agraria, 164.
— FTitia, de quaeéſtoribus, 144. de luſi, 194.

— TPrebonia, de tribunis Diebis rogandis, 133. V. et⸗

iam Lex Ialia- Caeſari.

— Tribunitia Pompeii, 178. alla Tribunitia, 7. et

TIS
— Triumphales, 112.
— Fulli Hoſtilii, 10.
— FTullia, de amdbitu, 181.
— Valeria, de prouocatione, 15. de multa, 18.
— vValeriae et Horatiae, de prouocatione et
biſeitis, 13 1

— Valeria; de aere alieno, 171. de tonfirmandis

Sullae acétis, ib.
Varia, de maieſtate, 169.
— Vatinia, de repetundis, 183.
— Vectibulici, 376.
— – villia, annalis, 152.
— Viſellia, 349. **
— Voconia, teſtamentaria, 153.
3' Lew anfiqua frumentaria et viaria, 1 94
Leges militares et triumphales, 199. ruſticae, 638.

ple-

Lex, L. Pinario „L. Furio, Sp. Poſtumio Albo, ne cui
liceret album in veſtimentum addere; Petitionis cau⸗

ſa, 134.
— ne quis poſtea popalum ſeuocaret, 137.
— üde foenore vnciario, 138.

Lex

7*7
Barl
conſt
Alen
6
Leomi
Libemn⸗
Licinin

Liuiu
Longini
Luciliue
Lucreti
Iarulii
Iilrai

M⸗

Macin,

gitr
inter
Ulb.

b ve.

Aiud

urele⸗

le de⸗
136,

v., elt⸗.

7 et

ne

is dall⸗

I N D E X.
Lex de conſulibus ambobus e plebe, p. 139.

— ne quis duos magiſtratus vno anno gereret, ib?

— ne quis eundem magiſtratum intra decem annos

caperet, ib.

—– ge templis dedicçandis et aris, 142. R
Leo I. Thrax Buhe 545

—— III. Iſaur. 385. Conſtitutiones eius, 619.
— — I. Porphyrogenn. Imp. 685.
— Amarzeus IC. 635.
— Armenius Imp. 185. Conſtitut. eius, 620.
Philoſophus ſ. Sapiens Imp. 647. ſeripſit libros
zaxrixér, et dé aucupio, ib. perfecit opus die tra
Baci)ib, 658. eius nouellae, 662. eius tacticae
conſtitutiones, 663. Conſtitutiones eius cum fratre
Alexandro, 664. ei attribuitur èxe ri, vsse,
664.

Leontius 1I0. 567. .

Libertas ciuium Romanerum, 119:7
Licinius Imp. 441.
— — Rufinus IC. 46 59.
Liuius Mamil. Druſ. IC. 240.
Longinus (Caius) IC. 255.

Lucilius Balbus IC. 247.

Lucretius Veſpillo IC. 25 556
Lacullus L. IC. 256.
Liſtralis collatio quid? 5098.

M= (Aemil.) 0, P. 4,99,
Macrinus (M. Opil.) 428. .

Maecianus (Voluſius) i⸗ Voluſius.

Magiſtraitus omnes ſublati, 20. vbi creati, 77. eorum
interceſſio, ib. imperium, ib. prouincialium poteſtas,
116. nomina illis reliquit Auguſtus, vim ad ſe
traxit, 283. noui ab Auguſto inſtituti, 284. mi-
. Aaa 2 noOres

IN D E Xx.

nores relicti, p. 283. data iis iurisdictio ſine Caeſaris

appellatiene, 300.
Magiſter equitum, 15. et 7g.

Maxgiſtri militum ſub Conſtantino M. qualis eorum pote-
ſtas, 504. quinque facti a Theodoſio, 5 17.
Maiorianus Imp. 544.
Maieſtas populi Romani, 298.
Mandata, 38 I. Caeſarum, 309 .
Manilius (Manius) IC. 242. an autor Maniliarum ve-
nalium vendendorum legum, ib. monumenta Mani-
liana, ib.
Manlius (Titus) Torquatus IC. 238.
Manuel Comnenus Imp. 631. eius Conſiitutiones, 673.
Marcellus (Mare.) 1C. 256.
— (VIpius) [C. 481.

Marcianus (Aclius) IC. 495. .

Marcius (Caius) Figulus IC. 240,
Martianus Imp. 544. eius facta, ib.
Martinus Goſias, diſcipulus Irnerii, 701.
Martyrius IC. 567.

Maſurius Sabinus IC. 404. ab eo o Sabinianz, it. ſeripta

eius, ib.
Mauricianus lun. 472.
Mauritius Imp. 582.
Maximinus Imp. 43 1.
— HNeraclius a Dioeletiano faetus Cattare et Auz.
ſtus, 438.
— Caelar, 439.
— 10. 567.
Maximus Imp. 440.
— Imp. poſt Valent. m. 544.
Maxemtius Imp. 431. .
Menander (Arrius) IC. 483.
WMichael Curopalates Imp. 587.
— Balbus Imp. ib. 4
— III. 588.
— IV. Hakmhluse, 642.

nm.

Nus

96 647*

Nun
Nyn

ta

S

IND E X.

Michael VI. p. 648.

— VII. 649.
Palaeologus, 654. Condit. eius, 656
Miliarium aureum, 293.
Milites quotuplices? 108. limitanei, 290.

Mlilitia perpetua, III. quando fac, ib.

Minutius Natalis IC. 41I.
Miſcelliones IC. 460. et 469.
Mixtum Ius 266.
Modeſtinus (Herennius) IC. 497.
Momyllus Imp. 544.

Monumentum Ancyranum, 295.

Mores maiorum, 264. quid? ib. pars Iuris Ciuilis, ib.
iis leges abrogatae, 265. interdum ea ad mores refe-
runtur, de quibus in legibus cautum, 266.
Mucius (Quintus) 236.

Municipia, 118.

Nærariu (Priſeus) IC. p. 412.
Nero Imp. eius imperium, 303.
Nerua Imp. 309. eius vita et imperium, ib. inſtituit Prae-
torem fiſcalem, ib. .
— (M. Cocceius) IC. 405.
fil. 1C. 408.
Nr ghorn Imp. 586. eius Conſtitutiones, 670.
— FPhocas Imp. 644. Conſtitutiones, 668.
— läSBotoniates, 630. Conſtitutiones, 671.
Nobiliſimatut dignitas, 506.
Nomina, quae Auguſtus aſſumſit, communicata collegis,
279.
Nil geree⸗ xaH iX Sisior 73 αα Ataas lov⸗
Savi ον, 638.
Néôαο eæririα ix æ Povps, 637. quando facti, ib.
NopsoxævνPhotii dicitur et IIeenævay, 6 3. .
Nonexavες ſ. libri, quibus leges Imperatorum compa-
rauerunt cinn canonibus eceleſiae, 639.
=WDDVM Aaa 3 Noeoρrοςr᷑

6

PVNDEX.

Ne ro iταα, p. 230. „è .
Nauellae poſt Codicem Theodoſianum Theodoſ. II. Va-
lent. III. etc. 557.
Inſtiniani Codicis, 607. quid in iis factum? ib.
quaenam lingua in iis adhibita? ib. non omnes ſunt
Iuſtiniani, ib. quis eas collegerit, 608. vocantur, au-
thenticae, 609. Iulianus in epitomen redegit, 608. et
633. hodie verſio earum in foro verſatur, 609. cur?
ib. de verſione illarum, 610. quaenam hodie apuc
nos valeant, ib. graecum earum exemplar quomodo
editum? 611.
poſt Bafilica, 607. Leonis Philoſophi, ib. quid in
iis factum? ib. Vſus earum, 663.
Notae, 223.

Notitia dignitatum, 568. dicitur breuiarium Theodoſi

Iun. 557. vtiliſſima, ib.
Numa Pompilius, 4. ſ. variorum iurium autor, ib. inſti-
tuit rem ſacram Romanorum, ib. eius leges, 10
Numerianus Auguſtus, 438.
Nundinium, 283. .

QOaen⸗ IE. p. 44 0 ZMVMGdW
Octauianus Caeſar, vid. Auguſtus.
Octauius L. Balbus) 1C. 256.
Oftlius (Aulus) IC. 2 .
Ohbrius Imp. 544.
Orationes Principum ponuntur pro ipſis SCtis, 352.
Orbis Romanus primum diuiſus in partes duas, 440.
Orbius (Publ.) IC. 256 .
Orchia gens, 152.
Ordinatio Conſulum, 293.

Ornamenta conſularia, 282.

OCebe Imp. 304. eius imperium, ib.

Ordines in republica quot? 79. quandé tertius acceſſe-

IIA

run
La)e
Ppri

Epin
Lapin
meit
Eyriy
Parnn
Faren
Pari
Parr.
tin
Pumea

Fuulu

t
Ree
Par
Peeum
Pecdi
n

Pepe
Dent
Deim
Puil
ii,
Phil
Theoe
Pher,

.

DTP'hobenus (Georg.) IC. 686. “

Palumiir Clemens 10. p. 484.
Pagani, 524.
IIæXααα ſ. *½ααα quid ſignificet in Scholii⸗ Bifhieo:
rum? 686.
TIæXιας r quid in Scholiis lisdem? ib. “

Papirius collector legum Regiarum, II. de eius nomine;

ib. collegit tantum leges ſacras, 13.
— (Sext.) IC. 247.
— luſtus IC. 473.
Papinianu: (Aemil.) 481. ſcripta eius, 482.
Fapiniani reſponſa, 564. a quo compoſita, ib. vnde no-
men hoc, ib.
Paraphrafis graeca inſtitutionum a T heophilo, 626 .
Paratitlorum origo, 596. et 637.
Patres lecti, 5. et 7. “
Patriciatus dignitas, 506. ð
Parricii, apud eos legum interpretatio, 219. ſub Conſtan.
tino M. 506.
Patroni, 7. defenſio certis horis incluſa, 98.

Paulus (Iul.) IC. 189. ſcripta cius, 490. ſqq. ad multos

ICtos ſcripfit, 494. maxime notandus eſt liber eius
Receptarum ſententiarum, ib. .
Pataus, Scholiaſtes Baſilicorum, 678.
Pecunia multatitia, 108.

Pedius (Sext.) IC. 484.

Pegaſus IC. 499. num ab eo Protuliani, diai Pegaſiani,
410.
Pepo IC. magna fana docet ius ciuile, 699.
Pertinax Imp. 424.
Petrus Altifſiodorenſis Imp. 653.
Philippicus Bardanes Imp. 584.
Philippus Arabs Imp. 433. non fuit Chriſtianus, ib.
Philoxenus IC. 637. ſcripta eius, ib. .

.

Phocas Imp. 582.

27 „
N,

aa 4 Phocas

IN D E X.

Phorcar, IC. p. 637. . .
Photius Patriarcha C onſhantinoh. 682. feri ipta, ib.
Piſo Frugi Licinianus, 304. cur dictus Caeſar ib.
Piautms, IC. 410
AArτ*ο quid in Scholiis Baſilicorum, 680.
Plebiſcita, 85. eorum origo, ib. iis patres obligari no-
lunt, ib. duando nomen legis neceperine, 86. diffe-
rentia a lege, 86. et
Plebe, Plebis ſereſllones, 16. 3. 86.
Poenae irrogatae quaenam in criminibus 199.
Pompeius (Sextus 1C, 244.
Pomponius (Sextus) 10. 173. non fuerunt duo Pompo-
nii, ib.
Poniifi atus M. ab Auguſto ſumtus, 275.
Poreiſeer 77. eorum munus, ib. apud eos legum inter-
pretatio, 219. Pontificuimn i ius, 257. commentarii eo-
rum, 259. .
— minores, 78.
Populi poteſtas, 2. et 81. populus a Romulo diuiſus, 2.
in claſſes et eenturias, 5. ius leges faciendi Permiſit
Auguſtus, 290
Porrorium, 10 8.
Portio legima vnde orta? 415.
Foteſtas Caeſarimn quomodo iis data, 273.
Poſt Conſulatus, 411. 580.
Praecones actionum, 228.
Praefectus Vrbi, 74. munus, ib. annonae, 76. et 285.
pro Praetoribus, 123. Vrbi fub Auguſto, 283. Prae-
torie, 284. Vigilium, 285. Auguſtalis, 289. Praete-
rio Senatoriam dignitatem accipiunt, 450. et dicun-

tur viri clariſſimi, ib. non amplius ſunt in comitatu,

imperatoris, 505. habent ius faciendi Edicta, 528.
et 529. haec Ediéta vocantur reúτοο νανιαο, ib.
Praefelturae, IIS. praefectura morum, 122. ab Au-
guſte ſumitur, 275. Praetoriana, 284. Iv. inſtitu-
tutae, 504.
Pracsfßides prouinciarum, 288.

ti no.

ice.

ompo⸗

inter-

ii eo⸗

ſis, 2.
etmiſit

et 295.
Pree-
Praete⸗
dicun⸗

mitatu,

4, 328.

3 b Au⸗
inſtitu⸗

Pret⸗

INN DEX.

Praetores, p. 70. cauſa inſtitutionis, ib. munus, ib.
Vrbanus, ib. cum plebe communicatus, ib. Pere-
grinus, ib. quando Peregrinus inſtitutus, 70. Prae-
torum numerus, ib. de iis Lex Boebia, ib. it. Lex
Calpurnia, 7I. iis quaeſtiones demandatae, 9 3. prae-
ſunt iudiciis extraordinariis, ib. Peregrinus etiam
propoſuit Edicta, 206. non ſunt euerſores iuris ci-
vilis, 211. non mutarunt iura, 214. ſub Auguſto,
212. aerarii, 282. tutelares, 473. fideicommiſ-
ſarii, 30 I. vnus rurſus detractus, 308. fiſcalis;
310. .M
Praetoriana caſtra, 296. cohortes, ib.
Pragmatici, 2ü38.
BPrecianus 1C. 256.
Principatus in republica Romans, 269.
Principis nomen, 128. ab Auguſte ſumtum, 275. Prin-
cipes inuentutis, 279.
Probus Imp. 437. S
I65νιαιο1τ—ô☛N 1ναα Paſilii, 657. —
Proconſulatus, collegis in imperio conceſſus, 278. ſ.
Proconſulis nomen, 128. ab Auguſto ſumtum, 275. ſub
Auguſto dicuntur omnes, qui in prouinciam mittun-
tur, 288
Procopius IC. 567.
Proculus (Sempr.) IC. 406,
Proculiani, 398.
Procuratio rei priuatae, 426.
Procuratores, 288. Caeſarum, ib.
Profeſores iuris quando reperiantur, 500. in Academia
Berytenſi et Romana, 566.
Proſeriptio Sullana, 120. Octauiana, 127.
PFPrrouinciae, I12. quaenam libera republica adiuncétae
ſunt, 113. forma, ib. leges prouinciis datae, ib. in
formulam prouinciae redigere, 114. lex prouinciae,
ib. ratio adminiſtrandi, I15. leges de iis ordinandis,
ib. ornatae, ib. eas cum Senatu et populo partitus eſt
Auguſtus, 281. et 288. ab Auguſto acquifitae, 19 4. in
fruſta diuiſae, 439. “

Aaa § Pſellus

I N D E X.

V

PEſellus (Michatl). ſeripſit Zö Pir râν vàeen verſbis,

684.
Publicius Gellius IC. 251. “òè
Puteolanus IC. 484.
Drskiagcr us Scholiaſtes Bafiicotunn 679.

(QLase inſtitutus, Quueſtores duo, 15. et 71.

—

numerus, ih. ſ. Vrbaaid 72. ſub Auguſto, 282.
comites dabantur magiſtratibus prouincialibus, 115.
gladiatorum munus illis datum, 302. cura aera-

rii reddita, ib. Candidati principis, 285. Palatii, 506.
Luaeſtiones perpetuae, 71. quando inſtitutae, 97. earum
vis, ib. perpetua de ſicariis, 174. mutatio in iis ſub
Auguſto, 21I. .⸗
Quaneſtur 4 funci praeſides iudicii centumuiralis, 106.
Ouara legitima, 115. 417. Quarta Falcidia, ib.
Quatueruiri viarum curandarum, 73.
Querelai inofficioſi teſtamenti non orta ex lege Glicia, 193.
ſed ex diſputatione fori, 203
Quindecimuiri ſacris faciendis, 77. 78.
Duinquennalia quomodo orta, 280. 3bolit, 589.
Lui nquertiri menſarii, 26. et 138. cis et vltra Tibe-
rim, 73*²

R'bneriunm imperii, 295.
Receptae ſententiae, 229.

Recuperatores, 103. ſunt e Decemuiris, ib. habent cerx-

tam for inuila am, (02.
Regularum Vlpiani libri ſuperſunt, 487. ſ.
K- luiones, 379 H

4

Religio

bin

du, Religio nulla peregrina inducenda, p. 78. calumnia reli-
gionis, ib. Chriſtiana magnam mutationem Iurispru-
dentiae affert et ad formam imperii Romani, 505.
Repetundarum crimen, 117. 6
Rem ſuecedere in locum pretii quando ortum, 499.
Res imilitaris Romana quaenam libera republica, 138. ſu
Auguſto, 290. quis eam perturbarit, I10. in prouin-
HMUw ciis non attingi poterat ſine lege Curiata, 117.
Res iudicatae pars iuris ciuilis, 26 ius exinde, 263
Reſeripta, 378. quotuplicia? ib. non fecere ius vniuer-
ſale, 386. vnde ius ex iis natum, ib. ea abolere vule
. Macrinus, 458. quando maxime in vſu, ib. collecto-
“ rres eorum, ib.
Reſpondere, 225. et 226. facultas reſpondendi Ctis qui-
Nar busdam data, 395. Caligula vult ad Caeſares trans-

e.
292.

n
ie ferre, 397.
Reſponſaà debebant dari ſignata, 397. Papiniani, vid. Pa-
. pinianus.
Rescpublica Romana. Eius ſtatus optimus, 65. cauſae
perditae reipublicae, 67. quando fuit concuſſa, 129.
eius mutatio ſub Auguſto, 280. fqq. eius forma mix-
193. ta, I. S
Rex. Eorum poteſtas primis temporibus. I. et 7. Sa-
crificulus. 15. et 18. .
. Robertus Imp. Graec. 653. H
Tibe⸗ Roma Albanorum colonia, I. a Romulo infſtaurata eſt,

Romani habent infſtituta Graecorum, 3. Sabinorum re-
tinuerunt multa, 20. M
Romanus Lecapenus, 643. filium ſuumm facit Augu-
ſtum, ib. S L
— III. Imp. 644.
—— IV. Imp. 6466.
— V. Imp. 649.
Romulus, 3. eius vita, ib. leges curiatae, 7.
Rutilius (Maximus) IC. 484.
— (ublilius) Rufus IC. 243.

it cek⸗

i KFubi.

INDF X.

Sistnart „ p. 398. in eorum libtis traditur ius Rridum,
9. a quo ſic dicti, 404. B
Sabinus (Coelius) IC. 408.
— Maſurius, vid. Maſurius. .
Sacra perpetua, 258. ex iis ratio cauſae inteſtati petine non
poteſt. ib.
— peregrina, 78.
Sucramentum militare, III. eius formula, ib.

Salii, 4.78. “

Saluius lulianus IC. conditor Edidi perpetui, 460.
Sanctiones pragmaticae, 379. earum cauſa, 380.
Saturninus (Claudius) IC. 484.
— (OQuintus) IC. ib. .
Scaeuola (P. Mucius, P. F. C. N. Pontif. Max. 240.
— (QC Mucins C F. C. N. Augur, 243.
— (Q.Mueius) P. F. C N. pontifex Maximus 1C.

ib.
— (Q Ceruidius) IC. 480. .
Sebeliaſtae Bafilicorum, 678. ſuperſunt, 680.
Scbola Aceurſiana, 704.

—— r’õꝓrerytenfis, 508. et 538. maxime celebris tem.
poribus Lheodoſiii II, 565. Profeſlores in ea. ib. ſ.

plane extinéta, 62 3.
— Bartolina, 705.
— Conſtantinopolitans, 566. 622.
— Cuiaciana, 707.
— Irneriana, 700.
— Ramiſtisa, 711.

— Reeomana, 566. habet profeſſores, xr. quae in eaa

ius docendi ratia ib. periit, 622.
Kipio (P. Coreulum) 235.
— (P. Corn. Naſica) ib.
Kribere, 225. et 227.
Sripeura, I10.

SCta

245. eius ſeripta, ib. autor Cautionis Mucianae,

Ku,
adp
pot
bri
Im
rey
et

S S =S
— — *

— —

IISTIIII

—
=.

1111111IITLITI=

rer

tie

dun,

inon

6I.

ianae,

tem⸗

ibel.

in es

Ci

I N D k Xx.

SCta, p. 380. quando vim obtinerent, ib. ea a Conſulibus
adpellandi conſuetudo quando inualuerit, 353. de
poteſtate Caeſarum, 273. magis pro Conſtitutionibus
Principum, quam pro SCtis habenda, 449. Quibus
Imperatores nomina et honores conſecuti ſunt, 274.
republica libera facta ſunt de iure ciuili et publico
et priuato, 169. et quidem de vniuerſo aliquo genere,
ib. neque id demum introduéctum a Tiberio, ibid.
non habuerunt nomina ante Auguſtum, 197. iis
omne ius conſtitutum, 35I. facta ſunt ad libellum,
orationem, epiſtolam, ib. ea Princeps edicto promul-
gauit, ib. potuerunt eis improbari actiones ciuiles,
53.
— ſub Antonino Pio non conſtant hodie, 445.
— ſub Hadriano facta, 442. ſqq.

— Diuorum fratrum, 445.

— ſolius Marci, 446.

Marci cum Commodo filio, 446. ſqq.
SCzum ad L. Corneliam de falſis, 357.
— ad L. Iuliam Maieſtatis, 377.

—— ad L. Iuliam et Papiam Poppaeam de ſecundis nu-

ptiis, 450. ſub nomine legis Iuliae Miſcellae. ib.
— aduerſus falſarios ad L. Corneliam, 369.
— Agrarium ſ. Lex agraria, 373.
— Alexandri de fugitiuis, 448. ſqq.
— Apronianum, 375.
— Articuleianum, 373.
— Caluiſianum, 36 8. et 370. ”

— Caracallae de donationihus inter virum et vxo-

—— Claudianum ad L. Cinciam, 361. de muliere
ſerui alieni amore bacchata, 362. id renouatur,
372. de quaeſtione ſeruorum, 365. non attribuen-
dum Neroni, ib. de ſexagenario, qui minorem L.
annis duxiſſet, 364. de lucris negotiantium, ib. de
commodis naues fabricantibus expoſitis, ib. de vaca-
tionibus L. Pap. Popp. in ciuibus, ib. quo datum La-
tinis ius Quiritium et foeminis ius IV. liberorum, ib.
* Vt

is, qui ex naufragio clauum ademit, omnimn re-
rum nomine teneretur. ib. ne milites domos Sena-
torum ſalutandi cauſa ingrederentur, ib.
SCrum vt accuſatorum cauſae noſcerentur, P. 37 1.
— Daſumianum, 374.
de adtione ſubſidiaria aduerſus magiſtratus munti-
cipales, tutorum nominatores, 376.
— de aedifieiis negotiationis cauſa non diruendis,
36t1.
— de aſſignandis libertis, 360.
— de Bacchanalibus, 198.

2

1

— de Cadaueribus in bello defiinctorum ſepelien-

dis, 200.
— Qde captatoriis inſtitutionibus, 377.
de collegiis diſſoluendis, 20 1.
— de diſciplina ſpeétaculorum, 354.
– de donis et muneribus, ad L. Cinciam, 353.
— de eo, qui ob carmen namonun daunatus inteſla⸗
bilis, 377. 4
— üde foenore, 359.
— de iuſtis i inter patruos fratruunque ulias nuptils,
362.
— de legationum liberarum annuo tempore, 201.
— gde libertinorum tribu, 199.
— de mittendis in Graeciam legatis, 19.
de numero gladiatorum, 201 ⁵½).
— de poena L. Corneliae afficiendis, qui ob venun⸗

—

1

dandum, non remittendumue teſtimonium pecuniam

acceperint, 3 58:
— üde prouinciis quaeſtoriis, 200.

— de Frouveatione a priuatis iudiciis ad ſenatumn,

368.

— de quaeſtione habenda de iis libertis, ios vi-

vus manumiliſſet, 374.
— gde quaſi vſufructu, 300.
— dQe rebus iudicatis procuratorum Caeſaris, 363
— de ſumtibus, 169.
— in heredes Vennorui, 2 201.

8Crunm

n ke.
ena.

nt⸗

udis,

lie⸗

teſta⸗
ptüis 1

401l:

ehun⸗
mniam

atuin;

95 i⸗

SCtum Iancianum Commodi, P. 447.
— lunianum, 373. “ DMUw
— Largianum, 360. è
— Libonianum de falſo, 354. L
— Macedonianum, 361. vnde gium, ib. renoua-
tum, 372.
— Memmianum, 369.
— ne decreta Patrums ante diem X. 4 aerarium de-
ferrentur, 356.
— ne de ſeruis in dominun quacſtio ſeree, 202.

„

— Kne liceret Africanas in Italiam aquehere, 201.

— ne liceret Legatum Caeſaris accuſare, 358.
— ne quaeſtum corpore faceret, cui auus aut pater
aut maritus eques Romanus fuiſſet, 355.
— ne quis ob cauſam orandam donis emeretur,
366.
— Neronianum, 367. vid. Piſonianum et 370.
— Orphitianum de ſuccefſione et manumuſſione,
446.
— begaſianum, 371.
— Pertinacis de teſtamentis, 448.
— berſicianum, 359.
— kiſonianum, 267.
—— Plancianum duplex, 372. .
— qui maiores XXV. annis pretii participandi cau⸗
ſa venumdari ſe paſſi ſunt, 202.
— quo lex Cincia reduéta eſt, 3 53.
- quo ſublatum ius et mos aſylorum, 256.
—— quo vetitum, ne de eadem re Plyribus agatux
legibus, 372.
— nRubrianum, 373.
— Sabinia tium de tribus mafibus, 449.
— Septimii Seueri de praediis ruſticis pupilli non
alienandis, 448.

— sSilanianum, 383. duplex de eius argumento
SCtum, ib. “

— Tertullianum, 443.

Sum

SCrum Trebellianum, p. 369.
— Furpillianum, 368.
— Velleianum, 365.
— Vitraſianum, 372.
— Voluſianum, 366.
vt accuſatorum *2 noſcerentur, 371*).

. 202.

— »t praetores ex ſuis Edictis perpetuo ius dice-

rent, 209.

— »t, quamquam inſontes magiſtratus et culg˖ez
alienae neſeii, prouincialibus vxorum criminibus pearr

inde ac ſuis plecterentur, 357.

— »St, ſi qui coierint ad occiſjonem innocentum, lege

Cornelia de falſis tenerentur, 256.
— »t, ſi ſeruus reus poſtularetur, eadem obſerua-
rentur, quae ſi liber eſſet, ib.

Sectae, 398. Hbera republica non fuere, ib. Sabiniano-

rum, ſ. Caſſianorum et proculianorum, ib. cauſa ſe-
Sarum, 399. ſumma diſſenſionis, ib. Sectarum aeſtus
deferbuit condito Edicto perpetuo, 468.
Sempronius Sophus IC. 234.

Senatus auctoritas, 79. eius SCtis ius ſancitum eſt et K.

bera republica, S0. illi Auguſtus permilſit SCta face-
re, 290. bis in menſe habendus, ib. ſuppletus ab Au-
guſto, ib. eius poteſtas, 2
Sententiae iudicum, OS. quomodo latae, ib. Sulla Permi-

ſit, vtrum reus ſententiam dici vel ferri vellet, ib. in

iudiciis priuatis, 106.
Soeptimius Seuerus Imp. 425.
Seruilius IC. 415.
Seruius Sulpicius Rufus, 249. eius ſeript ib. ſummus
fuit ICtus, ib.
— Tullius, §. eius inſtituta et leges, ib.
Seueras Alexander Imp 429.
— cCaeſar, 439. Auguſtus, 448.
Socii, 1os. nauales, 110.

vt centeſimae perpetuo foenore ducerentur,

Ser
dep
i
dia
r
Shn
Hue

liee.

lae

per⸗
lege
ia⸗

Ad⸗

ſe.

eſtus

l.

face⸗

.

emmi.

umus

Ger⸗

8

I. N D E x.

Speranzius IC. p. 567. ðͦUMW
Srepbanus IC. 628. ſeripta eiue. ib,.
Sripulatio Aquiliana. 2298.

Studioſ: Iuris. 397.

Subcenſores. 287.

dubſeriptores. 20 7.

Subnotationes. 279. eorum origo. ibic:,“
Sußfragia data per tabellas. 84.

SGnopſs Bacidixbz. 687. autor. ib. origo. ib. vtiliſſi

ma. ib.

TX*. XII. vnde conſcriptae. p. 21. perlatae in Comitiis

Centuriatis. 2 I. earum origo et cauſa. 16. initio
tantum X. fuerunt. 21. earum vſus. 23. fragmenta.
24-26. commentatores. 24. =
Tacitus Imper. 437. H
Täirrix« Hadriani, it. Mauricii. 420
Tarquinius Priſeus. 75.
— mSuperbus. 6. —
Taruntenus (Paternus) IC. 472
TLerrullianus IC. 483.
Terenrius Clemens IC. 472.
Thalelaeus IC. adhibetur in componendis Digeſtis. 6az.
ſcripta ib.

JTbeodoſius M. a Gratiano in ſocietatem accipitur. 515. ſo⸗

Ius Imperator. 516. geſta. ib. mutationes ab eo in re-
publica factae. 517.
— hiior Imp. 549. dicitur Epheſinus legislator,
540. eius conſtitutiones, 550. maxime de iurispru-
dentia meretur, 565. Profeſſores Iuris in Academia
Berytenſi conſtituit, 566. eius breuiarium 568.
— III. Imper. 585.
Tbeophilus Imper.5gS8.
Theophilus IC. 6:6. ſeripſit paraphrafin Inſtitution. ibid
reliqua ſeripta, ib,

Bbh Lyeoa.

—

Theodericus Rex Oſiro Gothorum Edictum facit ex Iure

Romano. p. 561. .
Tbeodora vxor Iuſtiniani. 575. eam in ſocietatem regni
adhibet. ib.
— 2Z00e Aug. ſuſcipit imperium. 648.
Tbeodorus IC. 567. alius 630.

.

Tiberius Imp. 296.: eius inſtituta. ibid. comitia e campo
in curiam coônfert. ibid. caſtra praetoriana aedificat.

ibid. inſtituit iudicia maieſtatis. ibid. in diuos non

refertur. ibid.
— II. Imper. 551.
— Apfimarus Imp. 584.

Titus Imper. 307. fuit Pontifex Maxinmis. ibid.

Traianus Imper. 310.
Trehbatius Teſta IC. 253.

*

Tresuiri epulones. 788 4
Tribonianus IC. 624. adpellatur Exconſul et Exquaeſtor.
ibid. bibliotheca eius. ib. conficiendis Pandectis ad-

eſt. ibid.
Tribuni Plebis, I6. leges ad populum tulerunt. ibid.
eorum contentiones. ibid. poteſtas ibid. ſ. fublati.
29. edicta proponunt. 204. ſub Auguſto. 282.
fons turbarum in republica. 66. ad populum ſum-
mam poteſtatem tulerunt, 67. habent ius in ſenatum
veniendi. 72. quomodo id factum, ibid. quantam
ſbi poteftatem arrogarint. ibid, imminuta. 73. re-
ſtituta. ibid. Celerum. 7 Militum conſulari pore-
ſtate. 74. cur creati, ibid, numerus. 75. militum.
111. . SS
Tribunitia poteſtas, 275. ab Aug. cur ſuſcepta? ib. eius
anni numerati. 276. collegis in imperio commmicata.
Tribus inſtitutaé. 2.
Triumuiri capitales. 73. monetales ibid. nocturni. ib.
legendi ſenatus. 287. recognoſcend. turmas equitum.
287. aerarii. 73. coloniae deducendae. 76. .
Triumnutratus. I121. inter Antonium et Oétauiantim quan-
do initus. 127.
Trypho-

lure

egni

mnpo
jeat.

nONH

bic
lati.
382.
um⸗
tum
ſtam

ore⸗
tonn.

eius
cata.

Tryphoninus Claud. p. 485.

Tugio M. IC. 256 2
Tullus Hoſtilius Rex. 4. Leges. 10.
Tuſcianus IC. 47 I. .
Tutela legitima. 20. .
Prannorum XXX. dominatio. 435.

2

V.
Veerr⸗ IC. p. 256.
Valerius L. IC. ib.
— — seuerus IC. 410.
Valerianiis Imp. 434.:
Valentiniänus I. Imper. 514.
— III. 540. conſtitut. 55I.
Valens Imper. 51.
Vectigalia. 108. quotuplicia? ib. locabantur. ib. quando?
ib. cui? ib. pro aquaeduétibus. 108.

–

Verrius Flaccus IC. 257.

Verus L. Imp. 421. . .
Veſpaſianus. 306. eii 8 imperium. ib. ét inſtituta. ib. et
Viae militares. 290.: ä
Viceſima manumiſſionum. 108. qua lege inſtituta. ib. he-
reditatium. 315. mutata in decimam. 456.
Vigintiuiratus. 283

Linrginum Veſtalium origo. 4.

FVirginius A. IC. 24d
Vinidius Verus IC. 472
Viſellius (C. Varro) IC. 256.
Viellius Imper. 305 IC. 403.
Viuianus IC. 415: JJ”MW .
Vipianus IC. 485. non habet loquendi genus Phoenicium.
485. ſeripta eius. 485. ſ. 87. Regularum libri ſuper-
ſunt. 487. ſ. num auctor libri de iuris ſpeciebus ét
manumiſſionibus? 488.

I N D E xXx.

Volcatius IC. p. 255.
Voluſianus Imper. 434.

Voluſius Maecianus IC. 479. an ei tribuendus liber de
aſſe? 480.
Vrſeius Ferox. 406.
Wurae legitimae. 203,

2.
Lae Iſaur. Imper. 546.

CORRIGENDA.

b. 35 .lin. antep. pro 27. I. 17.
P. 288. lin. 9. poſt Exc. add. M.

e

RIA

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

15

Balance

Focus

1.

10

K

J

H

P
4
†
tth

NONNIHIL AVCTA.

A E,
DERICI IVNII.