Gi496a_2
author: Sarcerius, Erasmus

H

"

Ls

x

b

"d

DA

AA

B

M

i

p

*

us

t

é

us

z

2

2$

B

"

E.

$

A

Xri

«

h

E

r

3

lT

M

Y

d.

3

Pi

j—.

»

:

,T

»

1

*

C

n T

*

i

"

ï

5

"

w r

:x..

^s

Y.

M

s

9^

z

"

$y

$

z

É

k?

x

17,

AE

"k

T

X

:

«

P oeiqe:

A

:f

^"

^

x

L

d

X

:

ii

VT

26

x

E

S

€

: *

v

g

n

Vi

277

k

SERVILS

*

m

z

ï

MA

P o

d.

"

^ -

xj

d2

4

d

Bo

X

s

4

"

$.

f,

u

-

ps

ia

M

: d

';3.

4i

.

$

Ls

[

[

j«

E

:

v

r

2

m

X UR

"

" .

»»

"

r

M

^

j

3

*

34

t

ts

T

n

;

n

ab

d

A

s

-

^s

-

Ls

"

D.

d

ne

»

N

»

n

*

M

L

DN

E

E

4—)*

$

^

x*

x

d

i

y

r

*

J*

$

T

,,1

»

x

P

MA

RU

2

P.

"*

vf

^

N

k

P

R M

——

3

[5

Y*

e

i

t

ES

N

—

Sn

AA

a

"

y

n

s5

.

f

r

A

?

a.

Y2

z

?

SA

a

r

ï

s

-R

$:

^

"

"

x

M.

av

R

X5

E

;4

i

N

*

Z

Va

*

b

A a

| ]

|

s

a

"

À

P

ï

4

gie

ï

R

m

o^

v

as

*

$.

^s

x

35

a

1

[0*

E

^

See

N

d

—

MM EEE EEE o EE A E ER

GESCHENK

R^ r

NI2e«5119r5055 D21

4)

2

IIHIH/Il»iI-IHlHHIIINIHIIHIII

UB Tübingen

y

M UEL IACA

A. Griesshaber, Buehbinder.

W. Reic

—— Pááa

nb anfiE. .. liE o L TC ERUDREST EE

ze

&

d

|

l&»ïdmm&

dtcw

à

CATECHI

SMVS PER OMNES

l,

UH'S fan;

QVAESTIONES ET CIfR2

cunftantias, quz in iuftam tractatio-

m

nemínciderepoffunt:in ufut) Con2

frtn f

cionatorum diligenter ac

dueríis

piéabfolutus.

minfi»

(oftg

Austore M. ERASMO fAR-

CEAIO Anfzænwntatgöa

N

.

SETA

( ol

,

X

N- —

m

S

SS

—

"

RE us

d

X

FRANCOFORTL

Apud Hzr,ChrEoen,

H

vN

WMM*

AD BONARVM AR

yardo

TIVM STVDIOSAM

IVVENTVa

Í

tem,Reinhardi Hadamarij :

Epigramma,

MA

vrida criminibu tua [i precordia fpurcis

N

j

L

Horruerint,cuncti caffa nitore boni:

A

Dogmata prouentus dubij diuitaperibunt,

Raricidoli tetro uafe recepta finus.

»

:

Cantio peftifere fiét cygnea Mepb5tes,

nj

Et uirus fient Attica mella merum.

E

pottiloquis ergo pietas addenda Camoenis,

a

Etuere [tudio relligzonis amor. -

eioftt Í

Omine prefentem;tibi quos perfcripfit in u[us

. t

Annæmantams candidiorelibrum.

: frilis

tz'zufquia

Dd

C? OM

* (tigi

ä nhllrli

äcæloM

- df

[

(Dtftyy

-Mirobggi

Uf

Atj

HV M»LA N! S sx Mö Ac*j

Mj

SVMMO THEOLOGO, M. LEO-

Ws | :ä'xa'rdo VVagener,Sigenfis Ecclefix pas

1tori dignifsimo, M. Era-

.amanj

fmus Sarcerius

]

'So

D.

Va'llt/þ/m?

ONSCRIPSIIN HYN c,

quem uides, libellum;optime Leo

(reboyj

üw,

E.

"arde , Catbechefeos docdirine

VANZ.

expofitiones, ad quas ut fcriberé,

^

*

adegrt me fingularis amor , quem

l

erga fuccin m i

la ac fimplicia noftre religronis ,

'

tamen fanctifima capita, gero. Si enim tantarum

NT

*

rerum thefaurum fpettes;quidillis articulis pre

ciofius ? quid fublimius ? Si breuitatem,quid fuca

;lpütinu[w

cinctius ? quid rotundius ? Si ornatum,

!

M

jj

qui folet

FT& ubiq,-

eJfe uenufte breuitatis comes,quid lima

tius ? quid elegantius? tandem quidperfedüius:De — 1

j

uero Dei cultu eg charitatis operibus , quid fan- -9evoV«s1 .

€Hus? quidpurius exiftit decalo

go ? in. quo adeó.

i

nibilredundat, nibil deficit,

quod meritó dicatur

5,"-*10(( v

€ celo à fumma atqsperfett

ifs

tma fapientia defcé

d'i]]E'.Dc articulis fidei quid d

icam ? in quibus pul

cherrimo ordine fancte Trinitatis officia ponun

tur ob oculos;quid queq; perfona , noftre falutis

B

—

caufa fe

.Sa?-"æ

ctrit;e adbuc facit. Orationem Domini 9 *^"*

edn quis hominumintalem ordinem;idq; fub tam

Aæ/

|

ge£btisTOLA5M

Ü

paucis uerbis,cogere potuijfet zitaut feptespea

titionibus tantim,liceat ta [piritualia,quam cora

bj

pomlid,

ad facietatem ufq; petere;nec Jimpliciter

peterefed e» certificari;quód Dew talis fit . qui

ez uelit,ez pofoitpetita dare.1n boc enim fubic-

;

é&um c& illiregnum, potentia er gloria. 1n boc

$ a;nfyy

(vvv 977*

& [acramenta, tanquam pignoralia quedam fi-

* Expoftio:

gnaacce[ferunt Catechifmo, ne quicquam de bea

neuola Deierga nos woluntate dubitaremus. Si

|

uidem illá um cum [piritu fancto promifsiones

(

DeiPatris in Cbrifto confirmant.1n bis itaq; cte

r

pitibus woluime iuuené Tbeologum prünum exer

ä WECüW

cerc. Nec fpero aliquem fove, quimetm operam fà

niftré nterpretaturus fit,cum bis expo fitionibus

| dign

( hat

nibilaliud quefierim,nifi ut me exercerem,ey fi^

mulalijs iuuenibus Tbeoloors exercitandi prebe

. &U

vem occafionem. 'Yu auté,mi Leonarde,unà cur

| A-n-liceati

alijs maturioribus theodidactis , bas meas primi-

[ fnn

tias iudica , um analogie fidei re[pondeantz *

E U

loltri

iudicatas,fipie füerintsproba. Vale;

Sigene Tengrorum, X X. V.

j A

Decembris.Anno

C

3

»536

j

li ,

9

L

l

,

3 Atlisg]

| Qu M j

firoj

5 tj

L

INDE X.

lfdlltffm,

M

CONTENTA HVIVS

Libri precipua. :

re) W(jlm t

R. pnorem b, pofteriorem cbdrtae

Deu l J

füciem notat.

zlzocf;um[

glor |

Decempreceptorum.

fl. 94

6od4

JIM "

!

Articulorum fidei

ExpoJitio

Orattomis Domunnce,

7ib

Itfb

Baptifmi.

864

ln

(

Sacramenti ÁAltaris.

1054

pronfg.

lii my (i

QVAESTIONES ET OBIEe

Wi t

&ionesobiterfoluta.

duf

Anpecunia;potentia , bumanaprefidia ezc.

yinb

abijcienda finc.

104

m

An coram Deo medijs utendum fit

ibi,

vl

An Deu pofsit in creaturis uenevari

ibi.b

yurdeaa

An liceatimagmes autpicturas babere,repree

hn

fentantes Deum aut fanctos

114

n,!þ h l

Quur Deusperttittat incidere bottines i ido

MP

lolatriam

14.d

eU

An completiolegrs post acceptum Spiritu fan

)

cum;in wobis [ufficiat ad perfectam iufti^

TTR ETÁ

tiam .

ibi. b

Anliceat fabbatum frangere.

254

Qui fiat,quod bodie maioribus wuullum prefte

16b

tur obfequium

quifiat;quod bodiepaucifiimi exrelictis b2

-redcbm, G ex[cruis, ez- ancillis fodiciter

& s

j

LNDES

| » puvwm

agantin bac uita

H

TU

n impijs parentibus ,magiftratibus, tutori-

bus,dominis,ez beris obtemperandum fit.ibi,

n

Anmorofitas parentum , magiflratus, foluat

ibi.b

1 ohidi

quartum preceptum

i

Que[tio de caufis latentibus fub uoce cedis

30d

u

in qumtopreccpto

de &au

1$

; Mfmü:

Obictio.fi qumtum preceptum ez

intelligy debet,tic nema alienus et à cede.30 b

. gl

31d

"

Obieclio contra orationem pro inimicis

Obicdtio,unde difcend fit diligere inimicos,

1: Q)f!/i/ä,il

ibidem

| a

€z' orare pro eis.

Aniniurie ac miu[titie aliorum iuftificande

! Qufis

int

ibi.b

]

w

Wt

Obieclio de commoditattbus celibatus: -

354

Obiectio defoluendo cajtitatis uoto

ibi.b

otid

ibi.

Obietlio de mercede caclibatus

maq

Oäf'&l'l

Anparentes pofsint impedire liberos àmatrio

monio

36d

fi

'Obiettio contrapbilofophos ('7" Schola[ticos;

0j

if

374

0l

ii

an Deus iudicet adfectus.

Obiettio de marito uxoris capite

ibid.b

da,q

Obiettio de probibito adulterio,er interim có

]

t

l

ceffa JLupratione ez fcortatione

39d

Ol

Obictlio.an uxores uerberibus adfici debeant,

dum

qui4iuxtapoetam : Ire. amantjum reinte-

. Ol

gratio et amorum

ibidem

g

W

Qufis

g

Dbiï&iofqm mzp ofribile $ babere. ani

purum

jï

?

&

j

purum ab adfeclibus: 1deo liberum e8 fcov

Áj

tari: Nemo enim obligutur ad impofiibilia.s9 b

Ptl

Obiecclio,anpeccatum fit,exer

cere mercaturás

hl

F

4t þü

dgere opificem,negociari cz'c.

424

N

Obicilio mercatorum : Nemo cogiturad emet

M s

dii no[iras merces; Ergo non Juramur,cim

!

"

e4s cavifome etiam diftrabimus

ibi.b

decif

Quel[liosan liceat ufuras exercere

ibid.

dcteg

Obictlio in [peciemcontraria; Muttio dantes,

(l

J

i

ibi.

ez nibilinde fperantes

1GUf

5

Que[Hio,annecefi

excuiet rtmn

424

[

ibid.

An fares fu[pendi debeant

ïmnda

Quejtio, Qui fiatquod wto[tro boc feculo o-

Wt

mnes querdntur de egeftate;opifices defua.

1

D

infelicitate,mercatores de fua. -

, lo&

j

il

Obiectio,de iuremagiflratus i bone[tos fü-

j

res,qui bonefti [pecie furantur..

445

r

Obiectio de impatientia uulg: erga politieine

ftitutionem

454

Obicdlio,detranfgrefiione politie nftitute, ibi.

dj

y!

Obicctio,an malefadtaproximi fin£ iu[tifican

il

da, quianon e& dicendum falfum tetimo

ibi,

D

j

um

y

Obic&tio,anin uniuev[um non [it obtrectan-

!

ii

i

[;

dum alijs,aut iudicandum alios

47b

Obicctio,an liceat cvimina prodere, que uere

um WI,/

sod

d

gunt in publicaminterniciem

I" M'»

Qw]äp,giï lfce4f prodere crünína

Á

4

furum

--

ä

INX DE -X

Que[Ho,dn om

nis cotic,

u

ipifcentia fit probibi-

gdmomt

ii a M

Propof

(4 in tono precepto.

554

Obicctio,de precio illarum rerum que permu

ii

tantur

ibid

x

pg

Que[lio,an liceatpignora accipere

564

MU EEE

i

4

Queflio,an omue dejiderium peccatum fit./ $7 4

.

Que]Ho;an liceat feruum;ancillam abducere,

D

»f

aut ad fe recipere fine cofenfupo[fe|Joris.ibi.a

pr

QuéftHo;anliceat feruis ac ancillis difcedere

à morofis dominis aut beris

ibid.

Dud

[i sm

Qgæ]ho,dn poftit uxor [ufcipi uiuente mari-

ibid.

niei

] b þtu

Qæ]ho,dn cactia credenda fint;que in duo»

decim articulis noncontinentur

61b

DC&&E)*

Dd

Queflio;quis: conf eritet tos ad uitam eterná,

-

nerecidamus à jïde

734

i

Obiettio pro inuocatione fdn&orzmz

784

Deh

Obieclio contra uictum,quicst donum Dei. 815

Deat

D

CONTENTA DE SIGNIS

Anum

-

& circafigna.

i

-

Drij

De occafione feu cau]'a figtorum;quur ca dae

Dri

t4 fin£

84b

77

Definitio caufeser effettus fignovum

:bz 4

Deur

Propofitiones de uero figuorum ufu,ey corü

Am;ä/z

--contrarijs

8:4

Dfdrgw

Debaptifmo, methodica explicatio

864

Admonitio

mm;

PU

Y IJAIJ E X,

3

jipi

Admonitio ad baptixatos.

875

M

Propofitiones de uero

€4Pf.if ii u[us s eius co

Hj

trarijs :

$8b

ö

ä

De dignitate e'. ngïjgnitgfg miniftrorum ba-

Á

ptixanttum

$9b

tumHt fl

od

Deaptitudine baptizandorum

dien

De dignitate ey indignitatefideifforum

ibi,

*-mn

(f |

ibi.b

Deformabaptifmi

fl/fflffïtl "

De immerfionein baptifmo

ibidem

il

"M

Delibertatebaptizandi cuiuis conce[fa in ne»

cefritate

914

[

Debaptifmo extra Ecclefiam

ibi,

T

Debaptizatis ab bereticis

ibid.b

6l

De fide,qua impetrantur effectusbaptifau — ibi,

T

Ms

Dereatu peccatiorigmalisquitollitur in bae

ptifmo

924

l

ibid.

Debaptifino ez figno mortificaticuis

tD d

De ceremonijs circabaptifmum |

ibi.b

Deleuitate circa baptifmum uitanda.

ibid,

G.

An liceatbaptifmam rciterare,ut [acramentii

Altaris

ibidem

Deinfantibus domi baptizatis |

934

ul

i

De ufantibus nondum natis i znandum , ucl

ïl

partealiqua berentibus m utero matris.103 4

L

"N

:

De uarijs baptifini contrarijs

ibid.b

|

944

WIW

Aninfantesbaptizandi fine-

:

i

Deargumentis Anabaptiftarum,contrabapti

u

. ibid.

fmum partmlorm

Ww

A

:l

5

INODIETS.

o$4

Derefponfione ad fingula argumenta

Deargumentis probaptifmo paruulorum,.| 974

Q

|

De argumentis,que probant infantes pofJe im

;

petrare effekus baptifmi

Deargumentis contra vebaptizationemm — 100b

Deratio m'(z—ugi gatrm,gwr]ïnt bap tizandi

paruutt

1024

DeCana Domiaimethodicaexplicatio — ibid.b

|

Adbortatioad communicaturos

104b

l,

Propofitiones de Corna Domini , explicantes

buius facramentiuerum u[um , uná cum ca

trarijs

»

1054

Deerrorenegantium , Cbrifti uerum corpus

hu

ez fanguinem. nobis porrig:

C

ao

ibid.b

um

uino

Wi

Defubtractauna [pecie

1064

m

De ceremonijs Sacraimento &ltaris additis.107 4

lt

Wtde.

De præpcfratione!gz dignitate,ez indig

tc

ibidems

n

fid

:Dedupliei manducatione Coetie Dominice. ibi.b

bt

ibid.

)Deeffecibus Ceene Dotminice

p

Deuarijs erroribis contra hánc cotta

m. 1084,

f

Qy ID

;

| (l

fitcdy

:mþm

n«

ia

G —J—wa'föims MVs.

M u

|

[e

ATECHISMVS e&—mjïi.-

htl

Ti

Eï

tutio , que fit ore, woftre fidei;

C

adeoq; totius pictatis elementa

9 ]

Al

——

C*ä

v «v

continens.

*

tlj

CAU

AN CATECHISMVS ALI^

QTO

quidnouiftrt.

10

"i

Predicatio Catecbifmi non E&.res RONA, CHius

WO

|

i

ufus tempore ApofLolorum coepit,quando pueris — — d æy— |

Vl

ubi Catecbifmum retiuzzznt, à fuis epifcopis cem —— 377*

firmabantur,atQ; n coetum Cbriflianorum.factis

diun

Lt

fuper cis precibus;fufcipiebantur. Et adultiinter

!

vogabantur ante baptifmum de articulis fidei. D&

n

ftinét.4.de confecr.Paragra.y. Ytem catechizas

Mi

i

bantur per quadraginta dies de Trinitate anteba

l

ptifmum.te[te Hieronymo in

»mm Wq l

—tvertio didlogo cott-»

tra Pelagianos,

Ej

Q

PROPTER Q,VO$ INSTI

N

tutus fit Catechifmus.

lii:

Catechifmus propterinfintesin uerbo nftitu — [v

ited

tus est;ut certó fciant, que potifeima fint nofire

religzqm's cdgitd.

-

: Q,V O':-f"

| CATE?ILIISMVS

|

o

QQVOMODO TRADENDVS

E

n«

fit Catechifmus.

Catechifmus ad infantes in uerbo pertiuet,ios

$u

ii

£ur fimplicifime est tradendus. Cuam fimplicem

ii

£radendirationem Apoftolus 1. ad Cor

ï

int.3. uozþ

]

mplm

«at lactis potu alere.

hi

hi

DE PARTIBVS CÁTEs

d

j

chifmi.

qüd D

r

Do&rimg Catecbifmiin quitiq; artiddis confi

J

füit:

In decem preceptis.

Anarticulis fidei.

In Oratione Dontnicd.

U

In Sacramento baptifmi,Et

w dul

In Sacramento Altaris,

? | ct[frba

Decem precept4,quid Deo. ex proximo 'qïea

fl

hij

t

bemus,docent, Articuli fidei , fummam quandam

ato[tre veligionis continent. Nimirum;quomodo,

MO

i

€7' 4 quo creatifumus; per quem redempti, tandé

hj

i

€7 áquo fanclificati. Hinc officia fancte Trinita

hj

£is profluunt :

C0f

( dditng

Deus pater creauit tos;ez difpo[uit ,ut fal

ui fieremus.

gooe, ]

Deusfilius nos faluo$ fecit.

(ion,

Deus fpiritus fanctus fanctificat wos e có

DI

feruatin falute per Chriftumaccepta.

Oratio

l

ERASMI SARCE.

j

NDy

Oratio Dotttinicaest , qua omnia tam anim&

quám corpori nece[faría àDeo petimus. -

*þfrtimi;g

Sacramenta funt figua gratie ez liberationis,

Vfj

IE

nobis per Cbriftum collate.. Nambumanus cas

OE

ptus cumper fe imbecillior effet, quàm ut po[fet

fimpliciin Cbrifto promifiioni credere,Adeo Cbri

flusbumana imbecillitate motis , facramenta de

[

dit uifibilia figna;per que tanquam per certa alé

qua media alliceremur ad. credendum fimplici

Verbo,

li

DE VTI'L'ITATE CATECHIs

Ími,&contemptu. -

Dodrina Catechifmi n f[peciem conteimptá

eft;cm. tamen omnia eain fe continet , que nes

ce[fe babetbomo Chriftianus fcire ad ueram pies

n

tatem. Multiquoque bodie magnis ez difficilia

T

-

bus (cripture libris dele&antur, quos pro concio

L

l

j

ne explicant,atq; in aures indocte plebecule, tan

Wi

ii

quam frigidam aquam;effundum .nterim. finunt

-

auiferum uulgus , fme certa aliqua uere pietatis

m

cognitione;in abftrufis fcripture locis uagari,no

dliteryatq; ignotos in peregrin4 & incognita rea

'f

(f,üff

grone. Ratio autem e£t tam prepoftere in[Litu-

tionis , quia predicatio catechifmi plus laboris,

m;w/

"

guäm oftentationis babet.

/

DVE

j

:[

CATECHISMVS

—

DE DECEM P

*—-"*"ï

R AECEPTIS;

Wä

u

& primüm de eorum océ

d

cafione.

——

B

CdtO;n

VM prmuzs lomo &dam ad imagmem Dei

if

tis )

hss

effet creatus;boc est,in eo perfectionis fLa»

iÉ

tgam quo adbucbodie funz fancti anexli , uidelia

"

1,-!!

wiat

cet nature Det, [äpzentue,bomtætw,uerltatzo*,ma

flitie;atq; adeó omnium im Deobonorum partia

Qpj

Áf

ceps.Que boua Dauid Pfal.48. bonorem socat,

L

cum inquit : Homo quam e[fet i bonóre confti-

il

As o eoct

frch

tutti,ez c.Pofteaex lapfu ez tranfgrefsione pri-

mi precepti Adam ómnia iftabonaamifit : ficu£

ial

lr

idem teflatur in eodem Pfalmo:nonintellexit bo

Hmo fuwm bonorem, factus eft iumentum;boc 'oc est,

w

qui amplius per fc nibilintelligit in rebus , qii qua

ln

nj

lt

funt Dei.Muxtaillud : Animalis isbomo uonpercia

—

piteaque [piritus fu:»i Quare Adam peccato?

LT.

qus

factus,pro diuina uatura , naturg Diabolice par

ticeps füttus eQ : pro fap

e,mf ipiens : proiua

Mft (

fto,imiuftus :pro bono , ma.

ro uerdct, mens

&l

dax :Ma quód primus bomo ipfifimum Satand

qül t

as i tb s .. R N

luiti

mancipium fit ejïï&us fliuire , e» eterne da-

mnuationis,

3 [

B7

Propter buius peccatum 1tos ommes, átque fi ]' é

totum bumanum genus, Satane, peccato, mortis

D

ez maledictioni Jubie&tum fuit,tton fecus ac pro»

um fm

pria mancipiz;que Satan pro &rbitrio cz libidi-

LL 740r:a

Mn£3

EäKSMI SARCE.

$

IPT

H

xe;td omnis generis flagitia rapit , cuiq; bome ex

fenonpotest refiftere.

Et quemadmodum Adam prouolutus inpec

cato,nullo bumano confilio aut opere;id quod aa

Mgmzm

d

auiffum erat,reparare potuit : It nec nos e peccá

:

H

tisnoftris couatibus egredi pofumus. Ceterim

vl

o

frf j

|

|

ex tnifericordiaacceftit Deus cum Adam e[fet in

tritijn

mücus Dei , e mortuusin peccatis,atque Adee

opem porrexit,additapromifiione de [emine mu

ramerm

TC

lieris,quo contereretur caput ferpentis , ez dare

tennfi

tur [ubfidium contra Satauam , peccatum,mora — Iveyex

Mp

tem e» maledi&tionem. Hec promiftio Euangeli Tesasssyelasz ,

&m erat,in quo [pem babebat Adam:pofLea fubis

i ful

j

i

Wm

—

derenouatum;ez fenfim ac fenfim clariustradio

nhid,

tum fanctis patribus, donec ueniret tandem pro-

—

d

n

nüffum femen.

Interim autem dum ueniret femen promi[Jutm

] nanpm:ä

W

-

]

Ade,cr fanctispatribus,emifit Deus e coelo leges

quafdam, quibus woluit füam uoluntatem declao

W

jl

vare ey oftendere;quid uellet fuum 4quem t& fele ,

D

cum babebalpopulum;in bac uitaoperari. | Sia

i

[

L

;

L

ii

quidem extrauerbüi Dei non est certa diuie uoa

t

:

|

luntatis cognitio. Et quanquam gentibus nullum

fiudium defüit , quo cognofcerent Deum;parum,

e

é4men aut mibil effecerunt,uerbo de[lituti.

1 i

jl

Date auté funt ille leges coelitus, non propter

((

alium finem;nifi quia Deus promiferat Cbriftum,,

(f

T

j

gltl"' R£

m quo redirent ati]faper Adá boua;1

er' F

ee[f^ arid

/

—

f

J

CATECHISMYUS

e(fario efet certus quidam populusjim qo ia

n

BEU

mifiiones de Chrifto reuelarentur * vetiuerene

tur,donec promijfus ueniret, Et quia bic populus

qutit

u

ad tantas res eratelectus 4 Deo, trip licibus legi-

bus illum adornauit,nimirum moralibusiudicias

cet,dd*

libus « ceremonialibus, non.quibus iu[tificarene

tur coranDeo, Ramin bunc ufum Cbriftus pro

mijfus erat: fed ut ea exactione duceret Deus ad

Ín^

r

cognitionem innáte malitie , ev cogeret afbiraré

M

má .vüt'a/ .

4d Chriftum feruatorem. $ enim lexcognitio — '

| i

peccati,ad Roma.s. Et pedagogusad Chrifli.ad

t

Gala.5. Porró quia Chriflus uenit, populus ille le

| gigut

D

gis und cum fiapolitia ce[[auit. Nam ficut Chri

du

flus erat rex liber , ita decuit eum tale etitim. veo

portansi

gnam, quod effet ab omni obferuatione alienuin.

( [mfra

Quemadmodum ex ipfe teftatur : Regnum meo

cfpta,q

um not uenit cum obferuatione.Nibil itaq; nos,

pj

quigentes [umus;ab boc populo accipimus , fed

ciitr.

fatis eft manere nos apud uerbum à Cbrifto pro

;;

(u (

pofitum;ez apud legem nature.Verüm;quia Vea

qicit

tus " Teflamentum;infignia diuime mifericordie et

M

íre exempla proponit: Bt quia catalogus infigné

metbodum legutm naturalium continet, explicart

l rip?[Pli

j tm

tem leges nature , ideo Mofen cum fuis fcriptis

& 'irtdil

vetinemus,non. quia ipfe talium fcriptorum atia

^ ; t

tor e&.fed quia feruit wobis ad confirmandum a^

! hr

nimos noftros Chrifti nomine , et quiaofLer cata

j

1

phraftes epaucis complectens in fuo decalogo,

st

: quoä

?

1

ERA&MI S$ARCE.

$

Mi

h!

1

[

quod alioqui cum difficultate exlege nature crua

—

endum e[Jet. Propter bunc fiuem cz iudicialia is

d

mitamur , uidelicet quatenus confentiunt cum ná

Fläki.

tura,€z explicant eam.. Ceremonialia imitarili^

hd

cet,ad ea ligare ion licet.

qlfcäïf&:

ff

YLÀS X. PRAECE-

!Dard

:24'DE; TAB

ptorum,

i

Leoem jïlp;s 1frael proponendam, duabus tabu

C0pNn

4

lis lapideis, quas fo opere fecerat Deus, fuo digt

^"

Jhoad

E

to infcripfit, Exodi 1:€7 32. He grauitatcm le-.

iil

gis ez onerofitateni,item lapideos filiorum 1frael

Ave«,

gt(bri

animosin. feruandalege fignabaut ; quas..Mofes

M

i2

-

t

U

—

portans de coclo fregit:boc fignum Fg—t,legem faf

faac fra&apectora faturam.Prioris tabulepre

um

J

cepta;quid IDéo debeimus, docet, Et bec fidei pre

L

cepta funt,que nonnifi fide capiuntur e perfi-

n

h )

J

1

7

citur.Reliquait chasitatis operibus uer[anur,

WJ J

que debemusproximo.Prioraprobé cognitaate

um

que intellecta, fecunde tabule preceptafacilio-

n

rá faciunt,que fineprioribus nunquam uere fiea

j

»gtsh

10

ripo[funt. Suntenim cbaritatis operatanquam.

ef, (XPL":-?

teftimonia quedam z effettus ex fide ergu prio^

— pugrmaonqn m

"us

ris tabule precepta collecti.1taque pro uero ifto

um

rumintellectu orandus efE Dews fedulo , utindé

"

Ti

|

L

!Ur)

Waiori cum fructu inferuiamus cbaritati.

p

Mi

DE L PRAECEPTO,

4

B

4 |

CATÉCHISMVS

Nonhabebis Deosalienos cóe-

* gl

r

YTYamime.

benon e[ffe babendos Deos 42

do

: 'Cim lex probi

licnos,certó indicat plures effeDeos;qui uelin bo

!

uorYe babeantur,uel loco Dei colantur. Hecideo

|

dicimus quia nonignoramus , pajsim multosbo-

f

ii

die veperiri, qui cauillantur [erium illud.ftadium

|

u

m

noftrorum predicatori expo[Fulantium cum plu

um tan-

Ü

ribus dijs Anquiunt enim : Q nis nefeit uru

ii

j

tüm Deum e[fetnterim nonperpendunt illi caud

/JM

l«tores,quód plerunq; ex toto corde ampledun-

&ir et colunt,nunc [anctulos nefcio quos,nunc pe

aj

M

cuniamynunc potentiam , éandem ey reliquabu-

-

vt mataprefidiasid que m necefiitate confuguumnt.

w

14 954

f'ia

Afleclo pofles $44 « ** m

Dijalieni.

&tl

k4MW.

da7, C& aisehss

faeerlo, $ve$ &

—

vty

Suri autent. dij alienipropr

i ea omni, qie

lg,

l- ï wf.g'rf., -rfv«.

z

sl

tton fumnt uerus Deuss Porró uerus Deus eJt unus

3eus.folus omnipotés,eternusimmutabilis eyc,

a

Dti,

Hinc fücilé patet;qui fint dij alieni-Nimirum quic

uid eft creaturarum , ad quas accedit uerusDet

tumprc

at

cultusqualis eft:fiderc creaturis , timere es dili-

gere cas ut Deum ezc,. Sic fandtos nuocare , eft

Al

babere deos álienos, Nam inuocatio foli Deo con.

[ten,

uenit;Pfal.49. inuocame cz glorificabis me. Sic

3

(itti

prpecaniam confidere ,eft babere Deos alienos.

Ra confidere foli Deo debetur , tcfte uel exema

: me

»lo de Afarege Iude;de quo ait fcriptura 2-Pará.

E7

HO 7"6*.?

:..6,Aegrqt4uitctiaäïz A ja ao tricefimà no

M

IU

1

P

ERASMI SARCE,

ià

JU)

o fui;dolore pedum uebementifiimo , er in i2

firmitate won. quefiuit dominum;fed magis in mé .

0 t

dicorum arte confifus eft ezc.

Mu

ä

OBIECTIO.Ergo pecuma,potentzd,pne"

^ ib

fidiabumana evc.abijcienda func?

ld

RBSPONSIO.Nott seduzdendwmeft ne

T

jïductam & cor apponamus. Pfalm, &x.Si adRu-

a

«nt diuitie,nmolite cor apponere,

AUL

OBIECTIO.Deusuon ed tentandus , fed

tilicti

atendum e& medijs:ut jmfirmo licet uti medico,et

lu

fidere illi de reftitutione.Diuiti integrum est eti2

fticpr

am fine peccato non odi Je pecuniam:

Lqualwa

RESPONSIO Hzcdzjïmauendmne]ïma x

Aff«

A

ter adfectus,quorum quidam fimpliciter funt pec

eata;ut non fidere Deo corde,eum non timere,dió

WM

ligere, iuocare exc. Quidam non [nnt peccatas

L

ut fidere in medicum tanquam medium , per quo

t

uultiuuare Deus,— Tímere magiftratum propter

r mjuic

Deun, diligere uxorem ez liberosinuocare in li

g

tun proiedus,eum quiextrabat. Sic Afa repré-

nmeïmh*'

benditur,non qma medicum accerf. erat,tanquai

2/

j

medium,fed quiain arte medicorum magis confie

[us erat,ey" quia non quefierat Dominum.

j [c[tDW

oram me.

n

bh Id ïn

li

Wi

Circa me ez [ub uominemeo &t funt becuerba

p

Ti

t

quafi per occupationéadiecta,ne quis dicat: Scio.

CM

"as

quidem unit effe tantum Deii,fcio quód unus De-

!l

i

n

usf it nübi antc ompiá colendm.Verm quid obeff

Cff v

B. 5

)

cmvsäms—mvs '-

bocuclillud coram Deo fub nomine.Dei coleré;

maximé cum awlla fit creatura , nullum prefidi-

ä

w

j

um;quod non.à Deo tánquam autore proficifcao

,*,

tur.. Sic Yrael aureum illum uitulum. fciuerunt

qüd

ereaturatt e[fe fine dubio,neque iudicaruntbune

li

Deun e[fe, qui aliter erant edocti per uarios atqg

multos à Mofe fermones. Sedim bac creatura uo

l

luerunt colere uerum Deum , qui eduxerateos ex.

nétos non

li

i

Aegypto.Sic PapifLe uquium: Nos f«

llis uerum

colinus pro Deo', autloco Dei , atini

4

Deunm colimus,ut creatorem n creatura. Subijcit

W/M

igitur Moks:Cowquajï diceret Deus: Tud

IN

bec opinio.fit quantumuis in [peciem bonefLast4

i

L

N

menbonorem meum 1olo cum creaturis commie

xtum.Vidit ez Mofes buncpretextumsubi figna

Wij

&i

£éprobibetidola fculptilia , titulos infignes;Le-

uit.16.Deute.4.dit : Nonuidiftis aliquam fimili^

Itj

ID

tudinemin die , qualocutus eft uobis dominus i

Orcb demedio ignis, ne forté faciatis uobis fcul^

D

pian fimilitudinem aut inagmem wafculi aut fæ-

hf

qnin& ec.

bony

T

OBIECTIO.Atf.

J eripturd permittit' Deg'i laue

th;qu

dareim creaturis?

/

RESPONSIO.A

dl'äos,s

liud e& laudare Deliin cred

Ht

turis , diude& DeumadoWtre in creaturis : boc

Cf'(lf,Dm

probibitum estjillud concejfum. Laudatur ueró

Deus n creaturis , quando Deo gratias agemus,

DEy

nos

TW

quando glori;ïcm;gsl Dewn;qui freatumsi/n

H/r g/l

f:

"':1 [

L

lt

ERASNI SARCE.

35

D

ftrum ufum creauit;qui l&rgitur nobis easqui fer

hp

udt. Laudatur Dews in fanctis , quando à nobis

mj

L

glorificatur. propter magnifica. illa beneficia,

if

ï

qu& Deus contulit in fanctos.

Y

nl

FMf -

OBIECTIO.. Lícet ne imagine

baberez

gt

*D,Mri/ h:; $91

RESPONSIO.Dc mmgme Dei n5 4udeo quic

Heons? mp m

ixeritto -

quam ad[irmare,idq; propter multiplices -präbi,- [4olz ,. h 4

J

du)g'SfM

j

bitiones,qüæ extatit EX0.34.. Leui.19.26. Deut. *

«

,^

Wil

4./7-11.12.13.16,27. Q tanquam Leuitici 36. ye-

,tl «ordlnl

Ó

x fl-'uv $««« qud

ltura.Subi/d!

perio conditionem , qw/dï tantum excluditadora-

tDicfl |

tionem, cüm inquit Mofes : Non facietis idolum

ht

1; ?

uobis ev fculptile ezc. ut adoretis eos. Et uide-. &

(hiric

tur Mofes iftis probibitionibus tantim uoluiffe

tll

occafionem idololatriee tollere. De creaturari p£

ii

&uris nullam prohibitionem babemus.eyuare fi-

liqmmj?miü» !

ne peccato baberipo[funt, modo abfit b illis cul.

j i

tus Det.

UX

-

il

EPILOGVs.

t

Hec uidentur fufficere ad explicationem uer-

borum primiprecepti. Est autem potifimara-

mmtDzuw

tio,quur ton fint babendi dij alicmi preterpre-

i

dictos,quia Deus zelotes et.Exod.34. Noli4do^ « .. :

^^.

[

u

RU

rare Deos alicnos : Dominus enim zelo tes nome

lRo w* 8 -

!

h

giws,Dezæ e& æmulator.

Bs

j

ul

rrdW ?&X

:

bE VERO VS$SV I. PR AECEPTI,

,& quid requiratà nobis. .

u

-'

Ó

Lc-*jjdï() : DS'M7B i :g

Hrc— i»"— f'uvyl at fy

nrvr/af $«en( innby p—rrph

À (fryf"'l] Mdiä;al?

AvY4 buevit*$ , Svd Qsecal

f

vde esfuca tv :la er!»wwitl

|

v« | th-.w ifev en ikm'uv-z ( 3 cvc»g- ipam ï'f

h

CAÁTECHISMVS

ht qül

Primumboc preceptum cor folum vequirit,

nulla externá opera;nec cultus exterinos. Hinc età

lii

*X

g

« Mofes internos cordis affectus ad boc prece-

2pum. fïagztat,cum inquit Deut,6.Diliges dominis

Deum tui ex toto corde ezc. Vem a, Ponitebec

pI

uerba mea in cordibus ez amimis ueftris.Et Cbri^

fiusin Euangelzo boc preceptum maximum uo-

L) a'H;'»n,

ca;,qma requmt adfecus cordis, erus u[m bu-

vv .

(

tr ov

iuprecepti confiftit n boc,ut fciamus bzc cade-

AT

ve omnem fapientiam noftram , omney üu iu[Litiam,

i

ennem f[anctimoniam; tandem omnia nosrápres

J

fidia; qumem. Et docet boc

D

«q

preceptum uni et foli tantum Deo fidendum effe,

Ti

unumtimendwnm ac diligendum,unum cognofcen

Wt

sudiiner pro defenforefufcipiendum, in quem fo-

ium com;czdmus omnem uoftram iïducum » lan-

] l,ll n [T)

: .lll

alia od br ob OA

j uod

ndz enmor

tis [emdre poteft.Et bec uclfola ell glorid.ittqua

[

pios gloriarioportet.Hier 9.fcire ez nofcere: De

^X

EOEIT

wnjquàd ille dominus fit , qui faciat mifericordi-

funtn

am. Confirmat etiam bunc ufum articulus fymboli

| pl

&po[Lolici primus : Credou Deunpatcemomnt

ct*rfg;dm

potentem eyc. quia cnim Deus omnipotens es?,

Fl

idco tueri ac defendere nos poteft contra omnia,

lldtorrm,m

mala.Gonfirmant ez quotidiana exempla,in qui^

nj

bus uidemus Deum feruare confi dentes n eum.

7""77?4313 (

MW&Wmceptt beweficia Deí.

Ptb

Hic

j

|

12

ERASMI SARCE.

M

0 )

Hic quit fepe eripuit multos ex magnispericue

lz»s'zg:tur ez nunc liberabit. Szgmdem Dom.m T

UCPM l

nus non e[t abbreuiata ez'e. -

hr

. Doni

DE VOCABVLIS PERTINENSse

Ti EC

tibusad uerum ufum feu cul-

VAWIMLAD

tumprmu pracep t1.

iil

hd

Coguofcere

i'Toto eon

Inuocare

Formcef:u

de.

pf

Implorare

modiborü

TTota ante

m

Adorare

Deunm,

uocabulo-

ex

L(LTS

Bo

[l

Diligere

tum funt

fdendw

lu

'Firmere

'Totis t^

nunapo

Eidere

co

/

ribuss

n

F*t& evcoti //

fa.

. DE ABVSV I PRAECE-

]

pt&.

Lt

Aïiuf i5 pmm precepti confiftit in rebus , qua

Otrariantur uero ufui , ut cófiderein fapientiam

wmwl

fuam propria; iuftitiam, fanctimonia ,im bumaua

M

mtjfmþ

£r«fi du,m creaturas omnes.Wec dicta pluris fa-

"

!M W'

j

cere qudm Dei aut cum Deo con järre,ea dthge-

reez timere fupya Deit,tonagnofcere Deit auxis

Dmmpot(ä

liatorem,ton implorareDeum in necefritate erc.

couti

i

Sic gz- Afa rex 1ude abufus eft boc precepto,

eati

ula magis conj'ï,m eftin medicis quàm Deo,. Sie

l

/

d

:

Yfracl peccauit bono fortaffis xelo erigés uitulum,

vt:bcnff

i

B

4

'C'A;E'C.HIS:MVS

UI

Exod.s2. Sic filij Aaron Nadab ex Abiu egärune

|

contrabocpreceptum,Leui.10. falfum Dei culz

|

p

o«l

tum inflituentes. . Sic Yfraclabufu dehoneflauit

primum preceptum , facrificans Beelphegor,Nu

ï

|

(

(

[

mer. 25. Sic À f[aabufus e boc precepto ; quiim

lil

(

rege Syrie.

)

ä

fiduciam þabuif , ton. n domino, z.

qmbu

Parala6,

[ecro,

gXEMPLA' PVNITI ABVSVS

ii

feu idolatrie contra pri-

W-/a

"

i

mum PræcePtum;

—

g/mrgb,n

A farex Yude bellis punitus et iuxta uaticini

Ts

um Hanai propbete,dicentis : Stulté egifti , e

(

propter boc etiam prefenti tempore aduer(um

[wk k

te bella confurgunt. . Yfrael horribiliter punitus

o

eft propter erectum uitulum, Exo.32.Filij &arot

) n

ieni funt deuoratià domino,Leutt. 1o , Ifraclitaz

iil

rum quatuor ex uiginti milliapcrierunt propter

] m

facrificiaBeelphegor.Num.25. Ya reges lude e

ifrael fubide punti funt, quod focderamieruné

D

cum geæibm', z quodm eis fW? CO"P['»-

hi

D

E

E ERRORE HVMANAE RÁ^

r

I

.5

tionis drca primum pra-

1

GU IU

ceptum.

- Jrep

Humanáratio ut n alijs omnibus rebusJLiri-

E.

(ualibus,est ceca ita C m boc precepto. Hec

€unt

3 PWf/f /4

'ï

/^ EgRÁSMI U VT

Y

13

.bi').tmnt

M ?

.cim äidetfi biá Deo proponi buiufmodiprece-

— pium de agnofcendo Deo , de confiteido in Deit

duj [

ec.flatim ambitiofe occurrit, ez credit fe cun--

hhfäUTaNu ä

ctaprobéintelligere, Qyuare fludettalibus pre-

fibait

ceptis fatisfacere,magnifica templa extruit, infti

d.

tuit ceremonias , toua quedam . opera excogitat,

quibus uult placare Deum z ueré colere, Sed ob

fecrosque est caufa tante pre[umptionistRefpo

deo,quiaimpofiibile eft rationem bumanam pofa

"

s

fe credere , Deum ad bocpreceptum ,preter fi»

dem ibilaliud requirere.Bt dum in fclici flatu de

gitratio, confidit feomnia egreg:é expediui[e,

TT

At ubires aduer[e incipiunt accrefceree» mor-

qe

v

tis periculae[fe m foribus,tandem uidet quám mà

fere decepta fit; e» quam procul àuero vitellecta

igrpnit

ez completione primi preceptiabfüerit,Veré dis

Jj

citur uuleari ez recepto prouerbio, Rationem ct

—

0 .]!nglrha

diabolum efJfe [Lultos ac ridiculos emulatores

9 r qon

n E

09A«5

»

$

*

D

* Y* äwf*f'?

»egf;lüdw

perum Dei, — ög&vw

aeendi] w;«('y-æf

Wum nse

jriit |

DE DIFFICVLTATE L PRAE-z/f

** ,-w)u& vwït; €

QG»eví

M'*' Md ;væ,-Q( K

Qnmïa

.cepti,

xväy

4 Wovs ä

l,

7Y

Intcllectus ez impletio primipreceptilongé: r ol

|osg] f ov

g M

l

funt ultrauires bumanas. Et quanto qu

is

J'RALOTE

4 64' (333

*

(2

cura macerat fe i utelligendo & pre[tand

leo,ääï**;

( ) o [

preceptostanto minus intellig:t atque pre[Tat.1

fà

J

cufa uero et bumane nature corruptio , qua

':-f'?f ;

e

'rï t

po[t Ade lap[um ita st debilitata ; quód neque

g(f?ü' /

n

B s

jf "$4

S,ufþ $4*

us

v*v5 $A4.

: 1( jrvor sm«.

CATECHIS$MY$

A s

eredere , neq; intelligere pote[l tátam maieftatem,

yeh

que Deus est;uclie fe € coelo demittere;feruare

hn

protegerenos,m omnibus periculis. H

&c auten

'

Vs

sera effe,nullibi apertius uidetur, quàm in mortis

p ifi

Q

periculojn quo primim licet cognofcere , quàm

proculabfimus à uero buius preceptiimtellectu,

M i

i

&radimpletione, Nonfruftra elamauit Deut. s.

g (

DominustQmus det talem cos babere mentem,ut ti

( s

j

meait me , e7 cuftodiant uniuerfa precepta mea;

propbr!/i

lia

e€ jz't eis bene,c filijs corum ia fempiternum?

DE FACILITATE LABENDI

pm;rrm

Vi l

circa primum prace-

ii

ptum.

f

J Nemoctidm teneré aut prefumptuose credat,

jmum

feus firmum efJem feruando boc precepto,quae

eltih.]

ficaderenonpofit.. Est enim facillimum inido-

T

lolatriam labi, exemplo Aaronis, er filiorum Yfra

Pf

el,quiad moram [altem Mofis i monte apud do-.

futit

aminumsuttula erexerunt auveumstum etiá,quame

do i ulla erant con[tituti necefitate, Exod.32,

"MU

Qutoties non diffidit Yyael, e» m idololatriam i

eidit;poft datas promiftiones ipfi Mofi, de feruan

W

da i omnibus lege, de fidendo , de colendo cz ti-

mendo Deostamen nibil minus prefliterüt, quam

promiJ4-& uoties non dubitauitYfraelpost tan^

Nujj

t4 ez tam magna beneficia 4 Deo exbibita , nune

VOf

Q cot:trá

Fa deluz'&u ; ngn*c,—de W titic de prafidi

W,W

M

W s

x

ER*A.S;*MI SA/R&CE'.

14

lm&nm 1

boftes befitans, Exod. 14. diffidens ad afpectum

OJti M

Phar«onis,Exod.13.de aqua. Nume.as.re[piciens

Min

ad uiros fortes ez robuftos w terra Canaan,mci^

"t

pit diffidere atq; cupit redireim Aegyptum.

Q,V AES T10.Qur ioiturpermittat Deus

Mil -

ubindeos incidere in Idololatriam,et fisat nos

Alb D

dgere contra primum preceptum ? Refbondet

VE ;

Mofes Deute.3. Beus tentat idololatria c» falfis

p

propbetis ,ut palám fiat , an diligsmm Deum exe

lt

toto corde ez animo czc.. Bftetiam idololatria

ADI

pocná peccati , qua punit Deusnon feruantes eius

precepta. Sicut Mofes aperté oftendit Deute.4.

ubi promittit legislator Yfráeli cultii Deorum a^

líenorum exligno ez lapide fabricatorum, fi non

Ms -

feruauerint precepta Dei atqueadeó werum Det

Vs

cultum. Weque alia ratio querenda eft apud nos;

m

quifs Deus permiferit nos tam diu ub impietatis

rfinsft d

Papiflice regno aoere, nif? quia peccata

þnokrof

rum párentum 7 noferameruernnt.

UWWW r

WMMOV

T '

Q,VORSVM FVGIENDVM SITy

dlb

.ut ueré intellicamus prace-

ydt

ptum & compleae

at

mu;.

üfï'üf) M

3'4 f[,PUS? d

| Mon tdmen (?ejþemndum est de intbllec'?ä ö*

vxhiW

eompletione buius preccpti, fed difcendus e& bie

rffdläf'

;

ufrm; hftffws pmceg ti finis,cz quur datum

fit. Ni^

3

*

[ *f

]

U

DXv o At

poo

CATECHISMYS

j

; hat

atirum cimintelligum im meis uiribus o effe , uel

capere uel prejtare illud , quo adfpirem ez cir-

] iaf

cumpiciam ad Cbriftum, qui buicmandato folus

le

fatisfecit , ex propter quem promuleatum erat,

|

ut ci fatisfaceret.Sic enim ait Matth.cap.s. Non

*

ueni foluere legem , fed adimplere. wbi palàm te-

Wf

. flatur Cbriftus fuum effe ojjicium legz fatisfacere

/

eint

4d perfectam iuftitiam ualentem in co[pettu Dei.

ii

Bicitaque Chriftus fide appreb enfws,. largitur no

:;Ta ;,47 TYXtU-

nyiti

Mens 7-»»07; &)5 s

bis [piritum fanctum , qui creat. i tobis nouos

$1

!

motus ,ut uere intelligàmus ez compleamus boc

p

pz)äw"rzkam

primum preceptum , [icut et cetera : quauquam

fub maxima infirmitate , quam tamen Deus boni

dycdit

—

l

Dd

íx

confalit;propter fium Chriflum fide tua appre-

4

benfum..

fpefio

alinh

VAESTIO. An completio noftra pb!l:

Md

EC

tung [pwritum fan&um fufficiat ad pasfe-

'*Hn -Lona*'

!iclo/iþb(

OuYA 11vvk Mrre $«

^ Y^v

^

élam iuftitiam , que poffit opponi Deo pro pcc«

Mdf

,1 de.cat'ug

RESPONSIO.Non. Nanm pof[t acceptum

Dactt

etiam fbiritum fanctum nunquam . adeo uere c

Jl Lïm]]

perfeté complemus precepta , ut woftra adimple,

atj

'rdmpm

tíoire diuineopponipofiitpro peccatis. Hanc

C

D

enim perfectá impletionem ad iu[titiam foli Chri

lmjïo,fms

Wif

ftoreferuauitDeus pater:placent tamen Deo o2

- firaopera , ez placere incipiunt propter Chriz

infcli

flum ; etfi infirmaac impura , non ad iu[litiam,

E

quam prius babes propter fidem n Cbriftum;fed

i

*utbos

i

ERASMI SARCE.

15

L

ut bonis operibuste[Leris teuere credere , neq;e-

"t Q

tiam operibus abborreas feruire Deo.

Ia

It

Q VID IVRIS MAGISTRATVS

4

habeatinhoc primum græ-

ceptum.

À

Tibl

tp i

dgiftratus fidem dare non potest, nec i eius

-

T

nu probibere jïdem nerne[cnbere cre-

T

f lJrgx ii

dendi formam .Woxterna tamen iripedimenta aufer

dobistti

repoteit, quibus, jides atque adeó uerus Deiergá

ha

primum preceptumi cultus impeditur , ut funt.

piblice bominum impia docentium-conciones,

iguga

t nf

effigies ad impictatem prouocantes , quales non

funt numeropauce im Germania ,olim n magná

&cmapgrc-

fuperftitione culte , ex fic veliqua externaobjtae

cula.Probibereautem fidem, ez cogeread fidem,

ii

d

ut diximus , ned; debet , neq; potest mgofiratus.

Sic lofapbat rex.z.Para.1o.legitur lucos de terra

Buj "

Iuda abftulzg" 6,atq; reuoca[Je populum ad uerum

Dei cultum." Idem Yexechias fecit.z. Para.29.cm

TOE

3. Manaj]" es idoladeflyuit poft fuum reditum ct

T

W

1

;

captiuitatem.1dem Yofias fecit eyc.Et quiamagiz

tnaffmdnf

jïratuspræceptmbabet,P]Ztlm.z defufcipiendo

/ii,

N

Chrifto.boeest, uero-uerbo ez pictate, Ergo e

ii f

]

mandatum babettollendi e4, quæ ueram pietaten, .

t

j

"

RT

impediunt.:

m

iv

AAE VIRTVTE NATVRAE N , n AUE S«f

6^

j

erw& AA R,

inlpracepto.

Ti

Naturá

CATE Cmsn&vä

*

Naturai-primo boc precepto ducerepote&

* g W

&d cognitionem Dei,uidelicet,quód fit Deus , qui

(UCIW

creet,gubernet, ey con[eruet omnia,4d Roma.x.

u)

Ex creatione inundi ezc. dim perüideutu*. ipfa

propm

acterua eius potentiadc diuinitas eyc, Verumad

cogmm

uerum Dei cultum ducere won pote[L,idque pro

bter corruptionemfcilicet,ut ex aninto fidas deo,

l

)

di

igás zllumz ex tïmeä;s: IW

.

*

: uod | oliw;

piritusfun

il

oflicium est do

At

J

creat i ne

jia

bis owos otiere. r tl pb

DE-'I»IQ PRAECEPTO.:

[

" Nonaffumesnomen DominiDei -

D

o

tuiinuanurni.

Secundum precepti nunc docet; quid illiDes

vt

)',T'MM'

debemus,quiinlpracepto promifit fe fore uo[trü

petdi

Deum,quiq;cum omnibis bonis feobtulit nobis.

bitmt

^uid igur illi debemus? Honorem fcilicet , glos

n tAt

viam,ez gratiarum attiones , quas tum perfolui^

füife

xus Deo ,quando tomen Dei nmgm]äcfmm 1 (g'

!

|

in maguo babemu precio;

]

t

Qvlm&im INIVS'-- S I*f IX2

terprimum &fecundum

il

raceptum.

: WDriinm

Primumpreceptum cor, adcod; intérnuni dni

L

um requirit, exteriplane nibilbabet.| Secune

puri-

dun tan intermm-animum , quàm lingue

tatens

Modinpta

m

!

ERA&'MI S'AR CE,

ié

m

[!

4,

li

ü»:tem jïc'ggztat. Alterum tamen exaltéro ofituv;

'dntm

l

|

]

——

Quienim uere intelligi, ac cognofcit Deum , ex

TET

A

primo pracepto , ille poflea etiam curabit , idq;

|

"lb i

propter magnumillum amorem,quem orgstit Dei

7t, Vty]

; cognitio, ne nomen Dei u uanum accipüat.

lts

LÀ

N ona ffgum eS.

od

T hs

j 'A]]iïmere bocinloco es , fumma reuerentia,

omne id quod de Deo dici , aut predicari poteit,

), r',! WM:;., l

puré amplecti,commendare magnificare,

0.

NomenDzei.

Del E

Women Dei bic fignificat famam Dei , uerbuni

Dei,c omne quod de deo pradicatuf.,

In uanum.

l uïäïümug

Tottánum áccipitur women Dei, quando adid

n ul

t

pertrabitur,ubi dedecori efl,ey damno alijs , aut

ubi nomen Dei cogitur propter noftros abufus fus

wl

am uaturam exuere,

que ,e&,iuudrg,pro tegereyeor

j

faluti effe omnibus.

agniWï)W xt :

EXPOSITIO IL PRAECEA

Pti;'

j

— Xstitaqynon affumere nomen Det n iank; À

d

thé Det in fummo bonore babere, e e& cre.lere il

lud in faluté, ez prefidit nobis effe contra omnia

; w

ï

Mi*

J

pericula ez aduerfitates,que tobis accidere pofa

j

MA),I

T

tür.Pro-

"

fune Sicut Salomon de ngmmg Dte[ia

uabolgg

[

|

CÁTEC HISMV&

| Mi

uer.18. Árx munita nomen do

( glonjïcd

tinizad edm currtf

li D

iu]ïwpö' defendetur.

yoci

pE VERO VSV IL PRAE-"

cepti.

| dllb awa

] g

r' fwrs fecundipreccptiuerus confiftit potifii^

!

yutt

mumin bonore nominis Deiy/boc ed.ut eaomnia,

E

ul

que deDeo dici po[Junt,magnifaciamus atq; fum

m

mo profequamur bouore. Veréitaq; utimur boc

]

eam

[2

rYec

epto , quando in omm

bus neccfitdtib&& ad

ii

boc nomen confagmussli confidmus,etiam pro

cuit

icctiin pericula non blafpbemamus illud.Cyuem-

À dudin

admodum z Kpoftolis monetad Colof.1. Omni

3

pndu

vobore corroborati ezc.. ad omneg tolerantiam

up

ac patientiam cum gaudio ey'c. Est enim conftan.

a

tis ex uere fortis animi m periculo feu cvuce; aut

31ó diffidere deDeo;aut prorfus non blafpbemare

pum MW

el

l

l

?'

Deum. Pretereane n necefsitate conferamus nos

E7

alio , quàm ad nomen Dei , auxilij quevéndi gFa

Mriico

tia , uerm ut nomen Dei femper ez ubiq; laude^

mus , patienti animo prefidium, eius expectemus,

dliped

titDdp

« [edulis precibus cupiamus.. Porro quiitau-

; p

titur nomine Del , illius Deus uult e[fe protector

N

atque defenfor , & hoc propter promifsiones n

Dd

primo precepto factas,quibus promifit Deu fu4

tfr:r/trri/;

T.

auxilia omnibus ex fide nomen eius inuocantibus.

Wlffjm;

DE ABVSV SECVNDI PRAE^

cepti.

Abutuä»

17

ERASMI $ARCE.

Abutuntur boc precepto, quLngnz:iz,.D einon

dcamom .V

Blorificant,quifamá Dei nonpredicant,qui uere

bum Déino magnfaciunt, quitomen Det nonin

Mb

wuocánt, Yn fumma, quinegligunt boc nomen, es*

2

1 VYA VY ha N

alià , quàmad woftram falutem pertrabunz,quids

A

Üvv

)

ez aliud querunt fub nomine Dei , quá

m adfe

d "0'

q're: sE iL

jf ol

n' a 1'('4;14 foV/ AV

^

JtLomy.

mant. Item qui boc nomine maledicunt;alijs ma^

09 m ruejon,

h

l

wn

Yecantur , iurant falso, qui Dei nomen i& *vs pb s

AV dtq

J

L

^M

l

l

te[timonitt uocant ad confirmandamendacia,quà P hrer 4 v lus

€ó commodius aut fua hona diftrabant;aut facili^ 57 [« w vhora

fitihud

L:

5

us alijs imponant, quiboc nomine utuntur ad i

'1'-&1-47 A. (.,, onuuwed

N-*v

li p

cantationes, ad exercenda maleficia ezc.. Hodt

e ^i

]?( A

i Qu r

W[i" &014-:

A O

l«udi datur , quàm maximé abutiboc uomine: cz

i[Or

|

pafiim laudantur,qui ex notttiue Dei quàm pluria

Ka |

I

ma po[Jwnt congerere conuitia. Quisbodie wot

iiv

[

egregié commendat Satapas illos im aulis Princt

u

f

l,(

pum uer[fantes , dum adextremum conuiciantur

nl

blafbbemant nomen DeizQuanta fpes fortium

qraut

!

animorum concipitur de illispueris, quiomnis ge

rqw Jl

"p

neris couicia expuere po[Junt n boc Dei nomen?

e

h

lil

l

Stipendiarij muilites conuicia et blafphemias nomi

i

mptfml

nis Deipro certis fignis gerunt ,& quibusegrum,

Ti

H

?9 $

L-w -a»wä;-»;w

q'(ll

fortitudo colligatur.

WO-VM/; WM

f

. Noftri olim parentes ve

liquerut wobisinfi-

n

MOH

/

H

gnes aliquot benedictionis fententias , quibus al2

ii

(

ter dlteri fub uomine Dei felicitatem precabatur,

:zsinuofiW'

quales funt:feruet te Deus;foletur te Deus.fortu^

d

net Deis res tuas , eustodiat Dews 'mgfe]]' äm e

2

J

"

CATÉCHISMVS

: ï-gä*&mzm.tüm ezc.Hodie liberis noftris bovrene.

ii

du

&as ntommis Dei blafpbemias relinquimus;,abomi?

TULIE

uanda paftionis Domini noftri Yefu Chrifti cona

[

JL]

uitia. Nec mirum est balbutientes feré pueros ita

pa

l

conitijs ludere, boc enim aitij à parentibts cons

titn

F

trabunt , ez quod parentibus conceffum es boe

7130

r liberi fibi licereputant. Bucfbedlant z dlie

«dul

blafpbemie contrà uerbum Dei, quales fanz:falsó

interprctari fcripturam, nocare boc womei fi-

DO

he necefüitate, orareex con[uetudine tantitm,mul

tiplicare uérba itter orandum , fine cordis affe-

élusboarc in templis;fine cordis motu Pfalmos ; et

ht

alios & feriptura cantus , pfallere n ebrietate'er

'upi;c;.ltn

temülentia pias cantilenas in publicis diuerforijs,

quo péccatà bodie grauiter peccant etiaim no[Iri,

Qu

LOA

boando fortiterinter bibendcwnäo]ïemantes fc Es

-u-cmgelicas.

1 n p

Nec lqtis'es'ï ;Jiipfeon abuteris nomine Déi,

i 'Rf?g;z&

aut ipfe nón conuicieris ub bocnomine , nifi c

DEI

altós Feprebenderis,qui boc faciunt. Ymo metltos

*

ïzo die reperire licet,qui cum ipfi non blafpbemat

[

Yi

somen Dei,tamen intus ia animo aliorum bla[pbe

mz'js.dele&anmn

Cf

DE GRAVITATE TRAN Sá

- fs

- Nfdi)

-

grefsionis huius pra-

'.cep'ti.

Mbf

eceprü

|

&raxifitae gec;;;m qui contrabovpr.

delin-

hi,

äRASMrsAR&E

2$

Unïhlïo/ !

Wt

*Qïeïmtjuant.czuiddm'udldä p.,wt—mm.'ll'gig'gïfz*

Onio,

vantur, nec tamen temere , cim adulierium com--

TE

muüjwnes. Atlongégranius

Jj

j

peccat , qui nomers

Wi -

Deiblafpbemat. Qu enim adulterium commit-

m

tit, in fecundam tabulain peccat. Verüm quiuo-

at edi i

menDel exponit conuicijs ,is peccat in primaria

tabulam.

df

hictgtp

EXEMPLA HVIVS ABVSV&

i

dl -

contrafecundum pra-

ceptum.

Bwds —

óneitrur

Tob acerrimé peccauit contra bo?,*'þræceþtz'?'»,

rf E

vapite s. Mtem filius Solomitb mulieris, Leuit. 244

tl

Quiiurgans cum uiro 1fraclita ,blafbbemautt uó

nueo

mini Dei» €7 maledixitilit. Ytem Saul , qui con

tra precceptum Dei confuluit Ppotbondfam, 1 &

vimmirt

Rgg. 28.

'ïwmim ] "iþf/'

DE DIFFICVLTATE SECVN2

3

*

dipracepti.

wl

j

)

Vtm noftris u

n

iribus non e[t , primum prece-

ptun,autintellige

resaut feruare,ufi per [biritum

Chrifti;ita quoque impoftbile e fecundum boc-

preceptum à nobis 4ut c.

api , 4ut compleripoffe,

"u .

nifi adiuti diuinitus.

Ratto credit fe intellieere,

?ïæ'

dut feruave I?ocþræceptmn,quando iton maledi-

n

citcontrà. Wterim non intelligit,bonain [Deci-.

st

/

Ff.C.fP.tum?Siä

?"VOP*WP"WM e[fe contra boc pr

[

-

CATECHI'SMVS

MH)OH

won iudictt peceatum e[fes orare fine affectusboa

debone

rein templis Pfalmos fine omni motu cordis;quos

quomodo trábere nomen Dei ad queuis ; modó

y

s

aj

!

utilitatis gratia. Naturgiusin boc precepto ui-

det tantum uon e[fe maledicendum Deo. At uires

"

adeo non poteft fup

peditare , ut illimaximéma

!

(edicant pletunq;qui maximam a

ture lucemba

hi

P

bent. Ethoc uidetur Paulus infinuare ad Rom.x.

cumdit,gentes quidem cogiou

iffe Deum , uerum,

atas fuifJe.

Quare necef"

p

son&lorifica[f eneq; r

(l

fc est,imultos quidem po

Jfe exiltere;qui Dei no^

vun£ , €r tamen peccant,contra fecundum priece

thm:

dum non glorificant Deuim , neq; erga De^

(ni

URU

um gratifunt.. Requirituritaq; Sp

iritus fanctus

Vudtt

j

ad. completionem , ey intelletum buius prace-

Guj

ptiquiregenerádo nos,

gygnit n mobis nouos mo

Bf

£us;aptos 4d glorificandum nomen Dei,

eradin-

M

telligendum uerum fecundi preceptiufum.

Cottia

Difvg

DE MEZ&DIO PBCXIME CO.»

( gnofcen difecundum prz-

a

ceptum.

Siplacetproxime bocpreceptum wtelligere,

e»qui

d potifimum requirat Dew boc prece-

I

pto ; defi

eeoculos ad [ponfi e [ponfe collatio-

nem. Deusin primo pracepto

recipit [ponfam fu

| lfrdtu;:iml

i fe cum omnibusbonis ade

CH

am;qu&Ecclefia eft,ill

iM (j

dixit, Porró ficut a

ne fponfw ferre nonpotzï

S

T 'ERASMI'VSAR.CXE.

19

ïneaïtäu,bw !

fue fpon[e deboneftationem , itanec [ponfa,ut

dehoneftetur [pon us,aut cotumelijs, uel blafphe

:

lag

quti

mijs adficiatur.ferre non potest.Et ubiuon datur

r

onfi defenfiosmnquam tamen non adest animus

!Deo, Rn

ad defendendi promptur.Que uero f[ponfa con-

linttin

trarium fácit,ea palam teftatur fe à fponfalibus ad

ii lum

fcttibus alienam effe,fimula; dat. certifmum [uee

if 4l .

feurrilitatis fignum,

Dep m

VOCABVLIS, Q VIBVS CIRe

u)

DE

quDeim.

. cumloquimur uerum huius

nimfret

p ræcegti cultum.

necï-,erguDe« |

Nomen

gt

Confiteri

Animo

Laudare

"A

Glorificare

Forme

uf

Ore

Famam dei,

Hone|tare

feumo-

"LA

Magntfacere [.. di

'eptiuum-

Commendare

Lin-

Gloriam

Verbum

Difbergere

gud

d

hp

DE IVRE MAGISTRATVS IN

fecundum pracez

þtummf

i

tum.

J

W

BU fecunäo precepto boc iuris babet Magi-

]þonfl

gju l

fþo

j

firatusimpuritaté limgue feu oris , blafpbemias,

ul

W

cotiitia , cy omnem externum nominis Del abua

TA

j

jf

[us

fum (obföcre potet. ?icllrael lap idäb.m :brue-»

CATECHISMVS

bateun.qui blafbbemauerat nouen Dci, illi

jme

du

kcdixerat;Leuit.24..

liuifctnd

[

m

DE HIL PRÁAECEPTO,

i

gglege 9ev

Memento ut diemfabbati (an-

E

d

tifices.

| df

ï'-n*'*ö :

Primum preceptum cor ez fiduciam fine ullo.

«l

q l

exteruo opere requirit.Secundum osfeu linguam:

W'M

unácum corde-Tertium,opus.Cupimus enim à n4

li

1

tura femper aliquid operari, facere, quod plísa

«cat Deo.Si igitur nuitc aliquid operari uisquod

li

il

u

fingulariter Dco placeat,non opus et, ut in -

H

jon

lum afcendas,aut mare traijcias ; fed audiuerbum

ex orefratrisquod fabbato die predicatur. Com

i

mendat itag; boc preceptum nobis minifterium.

[

AV

uerbisquod magnfüciendum cst;cy in fedulo bo-

op-rribw.

t d

nore babendum.. Anabapti[Le no[tro boc feculo..

mlf.p,:n-c

provfus tollunt bocpreceptum, quia negant ex-^

ldica,

denir

ternam uerbi predicationem , qua fublata nullus

amplius veftat buius preceptiufus, Contrainfa.-

MocetT

nos illos ac fuviofos bomines fatis eft nobis boc

Dultno

preceptum;quod negave non po[Junt.Et Mofes,

4 d

Deut.52.ttem Paulus ad Rom.10.confirmant boc

E

preceptum, cim docent uerb

Lextermam predica

H

tionem neceffariam effe,

BETT

Memento.

E7

Wnperatidi boc m.bovrxdtatljïo]ïï

$ ]'Eg&ict ev

ïl'oqyiþnä

ofattania

Mtio Y

!

.20

ERASMI $ARCE.

ofcitantia noftra corda. Nam faciles f ad ob

WSM /a«v-mn[,.ä.

liuifcendum uerbi-Del,tardi uerà ez fegnes adii-

G;I'WV?WM "4:3"

T0

lud audiendum. Yntercidit quoq; facillimé nobis

guftusez. delectatio im uerbo Dci , qui cum 4li-

1;ifan,

quandiuillud audiuerimus , [Vatim mcipimus t^

dio affici,e naufea, exemplo filiorum3frael typt

Kitftej -

co,qui naufeare coperunt fuper manna leuijï üno

DN

Mi ctün j

D

iem Sabbati-.

6 Wüdþüä l

Adiicit diem circum[tantiam temporis , ut ma

zrrz'm,yuad :

velegis liget ad certum tempus , alias fatis fuij]cts

)Dl)ut m(æ; !

fitantàm dixiffct fabbatum.

Al |

»^ Sanctifices.

t n |

Sandtificandi uoce bic ufus eft Mofes,non

frie

Va

andi.Nam feviari j?mpggggeyggggggtr ,4b externis

i fbb

operibus ceffare , €z ociosé,ut ttaloquar , ulue

Jrohifeb

re. Sandiificare ueró fabbatum, eft fabbatum ce--

lt

lebre augujlumq; redderc, e» preter ceffationem

$at ,

ab externis operibus , [biritu colere Yyominum,

( [ubmnuäm

uocem Dei audire, cz meditari i lege eüus. Bite:

,. Col

!

-"6"1 | ;

iu il

]

"mjb

T

!

u"

*

j

Deutero.s. Mofes fabbatum requiem domin, uoe

j

l

"

:

-

ju:

li

d

2

€at ,bocest , in quaDominu requiefcit i u-

j

li

3j

3

bis. Etfbectantbuc petitioues in oratione dottie

gf

]

/

imu

j

h

nic4 : Sanclificetur nomen tuum. Aduenidt re-

gnamntuum. Sandificatur igitur f[abbatum boe

modo à wobis , won ut Deuwfanttificctur , quid-

lioqui fanttus eft , fedut nos audiendo e» medi-

vt

c;mïm m quit

j

:gndo Verbum , [andtificomur, $i

zi

cA*rE cmsmv*?

80,16

Donünzu: Videte ut fabbatum meun cujïodiaiis,

quia fignum es inter me z uos in geuerationibus

FUTUE

g

ueftris,ut fciatts,quia-:go Dominus,qui fanctifi-

€Q &'o's9 S9euYO: 34

u

L]

i

DE VERO VSV HVIV$

pracepti.

Veré fanttificant fabbatum ;qui pre fEudio as

!

diendi ez difcendiuerbum Det,omnia negligunt,

ia

qut diem fabbati totum diuinis rebus deflinane,

D

[

j

J

quiim fabbato nibil aliud curat;quam ut audiat et

[

difcantuerbum Dei. . Poftremó. qui dele&tantur

aiigi

Perf etuo exercitio e7 pia meditatione in werbo,

] lr

] g

. DE ABVSV HVIVS PRA,Ea.

—

cepti.

Veri

Abutuntur fabbato, quifupradi&to ufui con-

figgi

Eraria facitnt , uidelicet , quinegligunt uerbum,

ial

qui fegniter ez ofcitanter curant eyc.. Ytem qui

jrrtitt,

obambulando;potando , fericas ueftesinduendo;

| tdun

uel fitmile aliquid faciendo , credunt fe fabbatum,

| puutil

fenctificare.

Q'f 0]16211

EXEMPLA HVIVS ABVe

rl

fus.

d P p o

D

Abufis eft tertiop

recepto illequi Num.xy.in

die fabbati colligens ligua,lapidibus,iu[fu Deipe

Cf

eptum.

rig't., Peccauit æ"?lji-del co/n.mt boc pr;ec'

E?(Qde

Vaf

lY

í

S

ERASMI SAÁRCE.

24

u

EX0.16. qui uerbum dominiex ore Mofit negle^

Bu

xit,ez abijt contra mandatum Mofis collecturus

Mantua. Abufi fut bocprecepto,qui Mattb.22.

^ib |

neglexerunt paratum prandium, es abierunt li

Vg

u5 im uillam [uam,alius ad negociationem fu'a'm.

DE SABBATO IVDAICO.

puhioy

S*abbatum Iudaicum à Deo inflitutum erat, ut

Vgl

trdifin,

e[Jet certum fignum inter Deum c» Yfrael.Exod.,

31, Videte ut cuftodiatis fabbatum meun;quia fi--

Wibdidit

At

gnum.e[Linter me e7 uos,ut fciatis, quia ego do-

TE

aninusqui fancifico wos. Deinde ut baberent 1ue

dei certum tempus ,in quo exercerét fe invitibus

"Mb

e ceremonijs diuinis, [imulq;uacarentin totunt

pictati, po[tbabitis omnibus externis operibus.

iif

Verüm boc fabbatum cum reliquis ceremonidli-

bus;que fieri folebant illo die;ad nos; qui ex gene

lii

lj

tibus ad Euangelium conuerfi fumus,proprienon

g« m

pertinet , quod aliquando etiam ceffaturum ubiqs

j

teftabantur propbete, Ne tamen omnino uobis

T

i

pereat illud [abbatum,ez à nobis reijciatur;paue

cis oftendemus , quomodo nobis prode[fe potc-

r

Av

DE SAÁBB

ISTIÁs

norum,.

; uiNüm-'?f'

m u

Chriflianorum fabbatum; quod iuxta propbe

j

wm Waticinia debebat 1

udaico [uccedere , boe

p

i

*

$

:E

€ $

.;llby

-oofjx/

j

CATECHISMYS

|

h

fbirituale eft , in quo non amplius offerimus ones

& boues, fed boftias uiuentes , fanctas , acceptas

Deo.fpirituales c7c.ad Roma.1:. Pretereaquod

fabbatum apud Yudeos certo tempori alligatum

1

]

si

erat,boc iam apud nos perpetuum est,adeó'quod

r

nunc tota. uita noftra fit [abbatum , in quo ni-

if

bil aliud defiderare, magnificare ez audire libene

Y

fucui

tius debemus,quam ucrbum,.

firim

ii

Q.VARE NOS$ SERVEMV$

rir d

diem dominicam & re-

aninyt

liquas ferias.

fituen

Omnes ferie à patribusinbocinftitute fue-

d i

eunt , ut in illis audiremus uerbum Dei ez difcere

& d

t5 non propter buius aut alterius fanctibouos

quifti

rem,ut quorundam babet opinio. Ea in re fanctos

en dott

patres libenter bnitatur , modó condonent nobis

dtdthos

boc.quód ferie fint libere;que feruari ey matart

dtiliide

tdteDe

poljunc. fiu confcientie ferupulo , pro temporis

dliarumq; circumftantiarum ratione.. Pretered

lii

quia communis plebecula quotidianis laboribus

s.

pl

impeditaeft,quominus pote[t quotidie audirc uer

—

hod

bum,quod quidem pre omnibus laboribus merità

precipuus effe deberet ,ideo. inflitutus est dies,

Dr

quem uocaimus dominicum , non tam propter ucr

bum audiendum , que tamen principalis caufa

ejt , quàm propter corporis etiam requiem. INam

quod ceret alterna ve

xoneg.

quie ; poctatefte ; dur;:bz;c

ÉRASMI $A R—Vc-e.

22

7&"Wm

DE ASTVTIA SATANAE IN

&M:mm

euertendo fabbatiues

ro ufu.

?thfïquubl

As

Sabbatum , ut diximus , precipué propter

dl

uerbum in[Htutum est, utin eo illud audiamus ez

n

Atlb

difcamus.Sed audi quid facit Satanzille dormienté

bus nobis , inijcit m medium auditorum uulgus;,

fpiritum foporis,quód ex equo feré omues credia

mus tempus illud perdi ,quod audiendo uerbo tea.

.AY'S

(^

ritur. Hinc obambulationes , dum pradicatur.

uerbum;perpetue, creberrime potationesjmcf-

idiuvpte

fabilein ornando corpore fIudium,cr uefcio que

&lia , quibus damus operam, cum uobis uerbum,

Dd

cst audiendum , ut audeam aperté adfirmare ,

ws[an&i*noma

quod fatius efet prorfus abolere fabbatum aut di

p

em dominicá uná cum reliquis ferijs, quàm ita foe

od

dé debone[Vare. . Et nifi etiam breui magiftratus

nuigmd

de illis deboneflamentis profpexerit , timendum

N

esl, ue Deus propter tantam wgratitudinem no»

jau, U

bis uevbum fuum tandem eripiat. Eft enim uerbi

3 AA o^« ttA 1500(45

d

predicatitoccafio tantum,quam qui non appred ,5

Q*'" AVO

47*

ailial

j

SÀw d WA 6w ET

bendit capillatam.fentiet eam poftea caluam,

JM/MW W"&

d

/

o at ,

MT ii

1

DE DIIFF!CVL TAÁTE HV-

ul

: iuspr

aceptiter-

d

tij.

T rfq«imvi[f

| Orandwuct Quo ;

Deus pro fai Chrift fpiri-

i

'4(()?5! j

W:,ilï-

CATECHISMVS

gu,in buiu preceptiadunpletione, quam adeo ne

O.,V

g

mopré[tare potest fuis uiribus ,ut etia uideamus

LU

eos,quiex fe complereboc preceptà [tudent , ia

ï

IT

medio labore corruerc.Ratio credit fe fatisfecifz

4

[ buicpre

E

uandoin fabbato:ociatur e

| ]

uacatlabori

E-Zp

us

T.

Itém quando audittantum uer-

M

(

usl

bum;non.liter atque olim audiuimus Miffas. At

nifi àpeccatis e prauis adfectibus feriaberis,nifi

lfgl L

h

corde meditaberis uerbum, nifi animi oblectatio ^

ue dudicssproculadbuc abes àuera buiw prece-

QI

j

t completione. Et bec pre[tare, et fanctificare

fabbatum. &tbec ex fe quis faciet , nifi à fpiritu

ggi

fa&to nouos anii motus acceperit ? lusuature

inuitat te quidem,ut audias de Deo,qui creauitos

!!kt.(

Hs

mnid,uerim t corde audias, ez" magnifacias Ver

pajtl

bun,relictis alijs omnibus rebus z perfonis,boe

j potan'o;

darc non potest,neq; docere ctian.

ri/;,o"

Minsi

VOCABVLA VERI CVLTVS$

huius pracepti.

|

| Audire

Cor de feu i

ternis operi

lo

- Difcere

x SquinTC

bus ac medié

4 Magnificare Nrerbum/ forme fcu

,tat,ig:v.'bm.

e Admirart

modi.

[

& Docterealios

Externis ev

P M:W 4

; Mceditari

fenfibus ez

df

operibus.

g ;R.»eq—uieþ:erc* ;

Q,,V ÁAE^

j

2$

rma;

i

QV AES TIoU.Læzg

iceat fabbatum

i-

ye

I

v hT cuid E

WHHM

RESPONSIO.Nullum fabbatum tam [a

l

figi

& eft apud Chrifianosin quo non licetaliquid

4 lr

f«cere

necefüitate aut proximi commodis coatti.

lttling,

Nam C

briftus eft dominus fabbati. Mattb.iz. Et

Vrl

nos qui Cbrifti fumus)fuperiores fumus omnibus

fridrigi

legibus;etiam diuinis.

Miohdp

hr

uVID IVRIS MAGISTRAÁ-

Ti

tus habeatintertium prae

ii

ceptum.

WT

Tertium preceptum boc iuris reliquit magr-

),quimauitoa

flratui , nein diebus , quibus predicatur verbum

p

Dei.fit liberanegligenài Verbi occafio, ut ceffene

potationes , lufus , obambulationes in cocmiteo

'zypcr[onii,bw

lh

rijs, z reliqua impedimenta, quibw abftrabitur

'

Cvurm

uulgus ab. audie(zdo p difcendq uerbo.

DE tIII, PRAECEPTO.

t

(

RTA

Honora patrem & matrem , ut fis

j

longzuus fuper ter-

hi

ram.

:

g

[gu Lt

-Exorditur bic Mofes fecunde tabule præ&e;

g

ptaque docent,quid proximo debemus.Diferit

w

m

autem tota bec tabula deoperibus, que deus uult

u

ïïos preftare poft cultum fuum ; boc eff

[

: clani

:

CATECHISMYS-

íd MO[C

suetam,bonorem cz operain fuam perfonam.ve

imo

vàm quia parentes primi funt,quibus ch nobis ui»-

f

yt,q

uendum eftin boc màdo;quiq; plus laboris noftra

)u um

!

-eaufa facitnt quàm reliqui bomines , ad quas fez-

quentia porró precepta pertinent , igitur boc

batw

preceptum de parentibus reliquis premifit, Ne^

n

que uslt Deus etiam aliud bominum genus magis

coli,quámparentes, quare diguAtus t Deus boe

Nut

preceptum primum baberelocum.

IT

DE MYSTERIO ADEIR MA-

thtl

17

tionisinhocprécepto.

In precedentibistribus preceptis,que ad Dé

UT

w tantim [pectant, fimpliciter negatione ufus eft

yonifio,

Mofes, qua etim i reliquis mandatis utitur po-

pvouoccn

ftes;unum ueró boc quartum adfirmatiué extulit,

partm

Nimirum fingularcerga pareütes honoris my[tea

ldotig

vrium nfinuans.

Ytttt, t

tifnnt ,

EXPOSITIO VERB ORVM HYa

i

'

jus praecepti:

t u

Honora.

E

fitril

Hottorare boc loco non jïgmfäæï ]?mpiiciteä*

femayyi

du

€olere, fed ita colere;ut nos quafi pre parentibus

fübtrabamus,ommi erga cos confidentia ut audao

E

f:ia depofita.

Patrem & matrem;

l

Quianquam parentes homines funt,tamen 2

- üicit

n

ERAS$MI SARCE.

i&l

V N äicït' Mofes : bonorapar bominum , fcd bottora

i. |

patrem ez matrem, q.d. cos bouora , quibus dei&

Ml , fauct , quos Deus copulauit,ez quiin eo uite gc-

"ff»ddquosjþ :

nere uerfantur , quod Deoplacet,e& quodpro»

bat Deus.

Spff"lift. M

Uf rR

PARENTES Q,VI DICAN»

turinhocpracepto.

It Dagly

j

,

Nomine parentum ueniunt intelligendiomnes;

fub quorum tutela agimus,ut funt parentes noftri

Mi

naturalesmagiftratis;preceptores,tutores, beri

Ü

ey Dere.

Lonozuus.

huD

ii

Preceptit de parentibus ut efFexternis,ita quodi

promifiio, que ideo eft adietta Buic precepto, u&

TT

mutl

prouocet nos , etí3 aliàs molentes ad obferuationé

parentum. q.d. Deus, fi non uolueris winci copia

domimpa

labork egy curarum,quas tuo nomine tulerunt p4

rentes , & adbuc ferunt, tamen uimearis mea pro.

RVLN; T

mifiione , qua promitto tibi omnium tuari rerums

in bac uita felicem progreffum., Hoc enim figni

ficatur illis uocibus : utfis longeuus fuper bané

terram,ut tibi bené fit,ut uiuas feliciter, ut fentin

if

d

w profPerum facceffum i omnibus rebus tif?:

ia

äXEMPLA PRAESTITAE A.»ï

D«co huius promiísios

n

À

ni$,

i Wä ]

.odfrad

CATECHISMVS.

Yfrael ia fumtma benedittione ftetit femper,d ïz

p

praftaret fuis magftvatibus obedientiam. Dauid

j

in regem [uper Yfvaelclettus à Samuele Propbeta,

lia

tamen quia Saulerat Magiftratus,quanquam ab

ul

icttus áDomino,prestitit illiad uite exitum obe

Vil

dientiam,quarepoftea magno cum eiudio , m ma

j

gna benedictione dottini ; fuum imperium admi^

Áiu d

suftrare coepit. Ytem Recbabite , tefte Hieremia

[cimtff

c1.35.Quiapatri fuo obedierant in eoquodpre

airuti

ceperat eis, nein perpetuum uinum biberent,dul

ia

cifimam bánc à Donino benedictionis uocem

audierunt:Pro eo quód obediftis patriueftro ,€x

; M

cuftodijftis omniamandata eiut,proptereabec di

W

cit Dominus exercituum : Non deficiet uir de ftiv

eYonadab filij Rechab ; flans in corifpectu meo

cunttis diebus. Yofepb. diligens patris fui obferua

UT

.

tor, dinenditus à fratribus.felici füne egit i Ae-

us 1

€

fus feruator nofterobedien-

fafin

2y to.Ef Cb?*ijï'

quid

do illud nomen eft adeptus , quod est fupra omne

f |

nomen. At quidiam est , Chriftum obedientiam

D

itg)

preftitiffepri

mim Dco patri;poftea magiftratie

bus,tandem co

parentibus;nifiut fito exemplo ad

lii

fU COR

obedientiam nos prouocaret, ut fie; quemadmo-

; havj

dum ipfe obediendo conftitutus eft dominus fa-

. frriili

peroues & boucs ; ficut canitDaud , fta ernos

, ptttttog,

ponin conftitueremuri

Vs þER;

; llorgo,

vvR HONOREM

ff/kfflþropä |

fonas inhocpracepto.

qucm*e:

ä, &M þfrþw

!

ïm[ " E

ERASMI SARCE

2$

Itf Ud

Parentes ez magiftratus unà cum reliquis per2

nufl h, L. fonis ad bocpreceptum pertinentibus, non ideo

-;q!l'l It

lbonoramus , quiamagis aper[onis funt orti, aut

Mect E

quia diuites funt , aut propter alias cau[as , fed

wümp quiim officio diuinitus funt conftituti. Ytque

f*

à

d

9 icij nto nune,quod 4 Deo estueneramur e2: cos

Mpenads

jf Hifremä

mus cum oni reuerentia predictas pev[onas;

[ctentes eds opus Dei e[fe, ez propter Deumboa

TT pm

bb

uorándas-uxta illud Petri:Proinde fbditi eftote

cuiuis bumane creature prop terDammwm.

Aionis i

æüro,(;'

NATVB,WU

pterfdbæcdu

tantes nos ad cultum npas

ii efhræ

rentum,maoiftra-

hn w

tus Xc.

iij lnl

Hunanus animus nift plane ftupidus fit e à

([F[m flïln

- fenfu communialienusfieri nonpotest, quin ali-

Jrnojïerob il

'OJCWP "p

quando apud fe uimcatur curarumez labori ml

titudine , quam parentes liberorum stottine fubc-

untmagieratus fubditorum gratias preceptores

o «mïh

dtfclpulorwm caufa,er reliqui nobis maiores.fuo

mtüwfïm?

rum coimodo. Et cum aturaliter [Ludemus illis

üt[k)qw "

benefaceresqut wtobis benefaciunt , quur non cona

T dl

ferimus illud naturale gratitudinis beneficium in

at

parentesmagitratus, preceptores ezc.quorum,

labores s beneficia non folum funt maxima,fed

t

etiam propé diuina, Nec credendum est predi-

lcePw'

&M perfom tanta facerepo[Je ; mf Deus p T

CATECHISMVS

1

dimodi

liarem quendam amorem illis dininitus in ]hllctrets

] quii

DE ÁFFECTIBVS LIBERORVA.

1 ii

atqucadeó omnium fubdito-

E.

m erga parentes,ma-

patti

1TL1

giftratus Xc.-

ii

» NJatev ('))'T,n f*y9V

lo 49- Qawsgt'f/ 4

erifimae& uulgarisilla fententia ; Parentes

tlj

e kwvst'ï $£ M*v(l

minovi cum cura decé liberos fouere po[Je ; quam

dos if

«; rpv ^^ — decemliberos unum parenteim: que fententia non

Tirvr .

st

tantum de parentibus et liberis ntellig: dcbet;fed

D

de oimnibus illis perfonis ; quibus debemus obedi-

gl

entiam. Sic étim usae magiftratibus per[oná faa

d.

cilius ez libentius centena auillia fubditorum fer-

i.

uat , quàm tot millia unam de magiftratu perfo-

s

nam. Pbilofophi hos prauos adfectus fenferunt

"ntüts

C'Ogï yïtb

etidm borribiliter ine[Je i animis fubditorum er

fitum

magiftratumsquare multa fcripferuat , ut illos

adfedtus bominibus eximerent , certó concluden-

fnips

Cau(c&.

tes,ribileque e[fe neceffatium atq; magiftratum,

DE

3914 ntxfmq

(dla«e quem naturaliter: oiniies botttines oderut femper,

4 »asVt«$ [725 W;M

:

nlnlffm qAY23 4 vf

e odio babebunt donec mundus flcterit, Sed [a-

YIDa

epy evpaet. pientes fuis Rriptis*eö peruenire ton potuerutits

lii

utradicitus euellerét malé fanos uulgy mortalium

lt f

"adféttus erga fuperiores. 1deo confilio e7 [pe per

fttte! )

ueniendi aliquando ad magi[tratum;animos bo

d

minum a feditionibus cobibuerunt. Scripferuné

Mflcm,

itaq; n bunc modum: Neq; folum ijs pre[criben

Ü UT

þe'fdliæ

dus c& imperandi,fed etiam ciuibis obtem

dimg-

j

ERASMI SARCE,

-

MP

e dimodu.N

4m ez quibene im perat,jgdriærït ali-

E

A

'quando necefe est.Et qui modefté paret,uidetur,

m

. quialiquando imperet,dignus ejfe. 1£4q; oportet

i

, um perare , qui paret , fe aliquo témpore jn-

feraturum , eillum qui imperat ; coptáre bree

tf Dont

ui tempore fibi ejfe parendum. Hoc temperamen

to ifi funt (ut diximus) pbilofopbi,ad refrenan

Ttpoftqa.

efttctin

dos adfectus uulgicontra magflratum, Addide-

t*unt e7 comminationes quafdam » quod diceremé

dipite]l

Deum magr[iratus curambabcre, ez grauitér pà

d

dbrmit obfdi:' :

.,

nire inobedientes;neq; fatis e[fe , obtemperare ez

u

obedire magitratibus, nifi ez colerent eos,atque

ia

-Ailigerent. . Plato e fua Republica ftatuit pellene

ag

24 UA

dos cos; qui aduer[arentur magy[tr.

tibus ,er ii2 Tstames

i

xit tales & Titanum genere proguatos, qui notru

n jpdmt

bitauerunt dijs coelefLibus feopponere, g o

Hp[fr!mt,utä;iï-

l

i,

j a

ii

I';l X

fimili pena dignos cffe 4dþr'nwzit,-/

|

DE POENA INOBEDIBX

at

tiz.

gf h

VtD eusnegledt

um ez" contcmptum fui nonre

p

linquit impunitum;itauec coitemptum ac ueglee

asuulngr

étum parentum autYagiftratus.. Duplex poma

tuánet inobedientes libéros uel fubditos : Altea

.M,m

M

racorporalis est , qua in bocmundo fentientil-

[

]

" m

/

liinfelicem ommum fuarum reram pr'*ogreiü?lms

qii f

€7 boc et , quod minatur promifio à contrarios

Í

Altera eterná

ij

/

il

m;f . mon erz-;þrvc. longeui [uper terram.

D

E

P TROn u as

efl.que manebit inobedientes in futura uita.

| per*

gt

uc

,

EXEMPLVM PVNITAE INO»

bedientia.

i

cj

E ians

Cham deboneftando patrem fuu/mm maledi^

&ionem incidit,er fuorum fratrum feruus factus

yetit

e&, Datan,Cbore ez Abyronpropter [uam erga

"

a

Mofen ex Aaronem obedientiam uiui ab forpti

QI

fum.Aþ&Lg&,quia patrem fagareinftituerat,mie

Til

ferriméobijt. Caij Iulij Cefaris trucidatores ad

unum omnes tüferé perierunt , quidam damnatt

i

TAT

in exilium,quidam naufragio occubuerunt , quie

dam inprelio, tonnulli femet codem pugione in^

UT

hd

terfecerunt,quo Céjarem utolauerant. Mag:fe-

ditiofi contra Cambyfen Per[arum regem in Sufa

Jrite

calamitosé ccciderunt. — Rufficino[lro feculo ad

hdo

diitili

centena millia unAe[Fate periere. o $ 2

4. V AES T 1O. Qui fiat,quod bodic maio-

(p p

ribus feré nullum preftctur obfequium?

Bic tj

RESPONSIO. Caufabuius mobedientie

fitd4fo

non e& anxié querenda;quiaomnibus patet uer-

d e[]'cm

bun probé confiderantibus. Nam q ul ille fecun-

perore,

de tabule precepta feruabit, quiprimorumpre

(

ceptorum cognitionem non. babet? Ex bis enim

Bub

ganquam ex fonte promanat obferuatio parentit,

Fitdy

magiflvatus ey'c. atque adcó alia cbaritatis opee

RE(

' ya.Optandumigitur e[fct, immo preftandum, ut

: if

lïbeafi, c» fubditicuriofe inftituerentur

in primis

L fi/ff"fäafvï

pnecea

pó,

r

ERASMI SAÁRCE,

M

LMtANU,

|

Pmceþm,quo difcerent fidere Deo,magnificare

E INQi f

nomen Del, libenter audire ez: difcere Verbumz

tunc fine dubio fequerentur optimi. obedientie

yu&tus.Et quia ad bec commodius m]htuz libert

W mrmledl.

e7 fubditinon poffunt,quàmin confefionequae

Ámuji

ve ea rctinenda esl;e collapf4bodie apud mul^ ,

Bf

tos re/htuenda,alwquz non uideo, qua ratione oc

ii

currendum Jit mobedientie,

fluesti

QV AESTIO.Qui fiat quód bodie paucif

ä)v(-»-

Vaiddord

fimi exvelictis bevedibusitem pauci 'ferui ez" ans

,

Md

Wo

cille feliciter agant in bac uita?

Ó

m€—

t d

RESPONSIO. (Lzapaua[ïzmzhodte ep 9-

*«* ,.

Qtwgone W^

rant boc quartumpreceptum, quod maledittio-

u h

nem babet comitem.Bine nibiliuuant magni thez

pl

fauri beredibus elicti;nbil iuuat feruos z ancil

trojïro[cul i

las laborare per totam utam,D eus enim non bene

;mc p*ü

dicit illis propter contemptum ez inobedientiam

ruodh ii

erga parentes , magifiratus , domios ez beras.

du

Huc refer prefentis feculi exempla baud nume-

j

rguda,corum, qui cm maximarum opum bere-

ivo . cA

gbl

des effent facti , tamen nunc quouzs Iro [unt pau-

4 Hllu [

PCTIOTCS.

þau?x'f1 ov

Q. VAES TIO.Animpijs þdrem*zbm má-

um i

euftratibus, tutoribus , dommþs & beris obtempe

j iif

randum fitz

WO ^ne

ib

i. j

oLcömä-

hu

RESPONSIO,Prioraprecepta excellunt

"

J

pojïmor.t Siigitur parentes ez reliqui maiores

g"

"]

te à uerbo arcercuolutt , atque adcó tead impice

quit

:

D 3

j

CATECHISMVS

pr

td'fä'c,o'gere, vef[bondebis cumPetro:Oportet Deo

magis obedire,quam bominibus.Deusenim m pr£

: '-Verus

mo precepto mandauit : Non babebis Deos alie—

- mtitd

310$.0) 114 de repuleberrimum exemplum extat i

4 vtortt

Catechifmo Lutberi,de diuo Mauritioquiaccer

4 p bt

fitus femel.à fuo-vege, ut dux foret contra Cbriftia.

i

uiw;*;7

2:05,brcuibus refbondit : € rex , quacuuque n re

-

EE

- aliame opus babebis, fenties me prefentem acpae

TT

vatum » uerum i boc uegocio plis debeo. Deo.

meo,quàm tibiregi. Sic ez*Q

rices uon fece

] fiii

aj

vunt;Exod.a.iuxta mandatum regis , deoccidet

dis deorum infantibusimpium.Sic nec Balaam

a

audiuit Balaac vegem , Num..23.quanquam mul^

pb

tis munevibus prouocatus , ut malediceret Yrael.

put T

] eid

Sic Matatbüss.primo Macba.z.noluit audire pre

ceptum Antiocbi, ut relinqueret legem e üt-

W

füitias Dei. Porró precedeus queftio male fo-

luta, u[licis ante deccnnium ru[Hicam ftragem de

dit.

o Neled,

v* Q.VAE S TIO.Án morofit4s pdrentmn;mæ

Botrdrt

e

y».

ER

eylvatus,ez reliquorum maiorum foluat bocpre

ceptum?

] Mf

RESPONSIO. Morofitas ton foluit boc

: Ti

o preceptumstefte Petro: Non folum bonis;fed eti

. Ol

dm.difcolis obedite. Preterea fi nulla effet. crux,

aut difficultas buic precepto annexa , non füi[fct

: 1 More gt

opus tantam prottifiionem addidi[Je obferuationi

J

átjt, ,

qpereuum.

DÉ

!

ERÁSMI SARCE'.

28

L.N

bt

|

DE VERO VSV HVIVS

D

[

Ut

pracepti.

dit Bu

bDu

u

Verus buius precepti ufus eft

P utcm fflz'f»

Piutetidt

l

ï

Tentia quadam , parentes ,magiftratum , prece-

ï

((

1

ïl

Wio:Qi(l

!

1

ptores,tutores,beros ez beras , bonores atd; co-

COl

:

Tl

las. Primim obfequendo illis , deinde prejiando

MeHokty

v illos officia.Ob[equeris ueró parentibus. quan

do eis bené mohentibus porrigus aures , ez- ia de

m

lt dehto h

quibus monent equo animo [ufcipis. &jficiapre

'wmnkcr»'l

ffabis , quando illis egentibus , aut n necefiitate

stoctlte -

conflitutis quacun; etiam tuis facultatibus fuc-

uvbl

curris,quando male fe babentes feruas , ev es eis

ii

prefidio.In fumma , quando tales «tos gerimus,ut

C

tll

parentibus fimus euudio

9-

hd

beon(,)ri, non

triftitie

&z dedecori..

ia

-—ïde:,,sl;::geg -«Mg y,-&,/

vl cri

VOCABVLA VERI HVIVS

T

-

honoris.

m ,.

Timofe,treno

Honovrave

ve, fimplicitate

Mp

Colerc

Paren ï Forme

cordis , ueritae

aj

Magnificare

tes

feu mo

-| tead Ephef.6.

/

Iuuare

di boito;

Animo, beneuo

j t t

rádipae| lentia ibidem.

iaj

Obfequi

Paren | ventes.

Propter cot-

uli

0 n

tibus

f

Moré ger'ere

fcientiam ,. «d

"L.

Seruire.

Roman. 12 . de

d fff

J

Magiftratu,

D 4

[

*

CATECHISMVS

DE ABVSV HVIVS PR ÁE-

j

f hiet

cepti.

VTRU

Abufus fi quis effe poteft erga parentes in tdtte

ts

to beneficiorum cumulo , facilé colligitur expre

k

at

cedentibus. Confiflitautem abufusim bis articua

f tted

lis,ut fi qui uegant parentibus obfequium, qui -

ttiti"t

os inopia laborantes non iuuant,quipro bonispa

rj

rentum admonitionibus,reddunt conuicia; quc ex

þz ii

trudunt parentes,qui decipiunt.

rop'm

DE DIFEICVLTATE HVIVS$

WW

jnidt

pracepti.

a

Cognofcitur quoq; bumane nature imbecil.

gj

asss

M

litas inbocpreccpto,m quo complendo,idempo

d

H

tet naturabuniana quod in ceteris, boc est;pre

ï

ictth

$*ofts^ , v»J

érier exterzAm [þecæm uere obedieutie aliud nibil

st

ov l

goteftadferre;quo [Ludetfatisfücere buic precee

diara

a ASONEE Mf

r

'6«130"'1 /

pto. 1deo Apoftolus ad pref 6.c4.difcernit co-

natusmatur , fenrationis circa boc preceptum,

DE

àuera adimpletione , cm monct , ton effeferui-

endum alijs ad oculwm,neq, ideo,ut fIudeamus bo

Guj

etinibusplacere,fed cum timore;tremorc, fimpli-

r T

citate cordis, ueritate , animo , beneuolentia co'c.

Wiernen

Hec autem pre[tare , longe funt fupra uiresto-

4tt[n

feras , neque eget tantus ii ntobis defectus proba-

))0[ Tl

ttone,gzuf que confuldt Jaum animum ,dum debet

fl

alios welbonorare,feruire ez obedire alz]s,f ne du

W; N

L

L

ERÁASMI SARCE.

29

Q

p

bio reperiet fibi dee[f: € dnimum per oinia con^

fentientem. . Et fubditiparent bodie magiftratie

pirtiq

I

uT

bus, tton quia confiderant boc pium e[fe Dei inft£

T

|

allpom,

L

[.

tutum;aut rem per fe bonam." Et fi liceret corda

fiithieis

examinare , uideremus illud parere omnino fiert

»

[

1

[2

bfequium,qai

)

/

f

ne animo confentiente , tantum quia coguntur,

timore poene percufsi. &po[tolus confcientiam

dub

"conuicid,quin

requirit,ad Roman.12. Quapropter oportet e[fe

fubditos ,uon folum propter iram , uerumetiam

propter confcientiam, boc eft , ne inter obedien-

AAv

dum polluatur confcientia , adfectibus àuera obe

dientia alienis.Po[Tunt bec amplificari exemplis

[

omnium fabditorum , qui adfecti funt fimiliter er

DTIUR

|

um as

ga fuos matores. Quare credendum est Cbrifto,

pj

|

ut fide fufceptus, mittit nobis [piritum fanctum,

j

ii d

j

ictandem iuuat nature infirmitatem , ez facit

diatiedi

l

l

nos ádexternam uere obedientie ex bonoris[pe

fcthugn.

eiem fimul confemiäyþem animum addere,

&adrio

sdocuttt

-,DE' IVRE MAGISTRATVS IN

hoc precepto.

nft,rw!ïfüf.mf'

m

Caufas inobedientie internas , que in corde

funt;magiftratus tollere ton potest, exteruos t&-

&WW"» imlh'x

m d

men effectus cobibere potest, ez fic inobedientis

an liberorum erga parentes punire,. Etquanto

uj

w&xgïï |

boc máturius fecerit magiétvatus,fanto tminus adc

d

vit inobedientie . Nam uerum cst uulgareillud di^

TU

!

um ; Malum , cüm primim incipit, tollendum

'5fdir:4!g2;;.ä |

D

D $

K

Í

CATECHISMVS$

est,ne ubipoftea uclis,non pofiis. Si L fLatim fubii-

gt

pfa principia effet medicatum ruftice feditioni,

jinic

li

poftca non fuiffet tanta fecuta clades.-

piigo)

! Conctt

DE V. PRAECEPTO

4 gulio)

jj

NNon occides.

Va

Hocpreceptum auus patet,quam precedens,

yapti

de bonorandis parentibus. Siquidem ad cosom-

nespertinet, cum quibus bic nobis degendd eft uis

] p

41

i

ta,minoris tamen e[timationis e$ , quod occide-

C

ve tantim effectus fit contemptusipforum parena

(j

£um:Et ex inobedientia erga parentes , omni5 re-

Áun,

liquorumpreceptorum oriatur tranfgrefiio , ez

a/e

ho

exiftat tanquam radix ommnium malorum n bac

tuita.Quui enim non bonorat parentes , iuxta com

v

Conad

guinationem illi precepto additam , m maledictio

s doimini et maledictus 4 domino fätanæ ejï »án

Ri

f

cipium;quia defertus à Deo.. T'alis itaq; qm nots

irruat i omnia flagitia fimul

NT

ttfibioc

Occides.

AESI

.Occidere boc inloco generdlis uox eft,que ut

IN

externuscffettus compreb endit fub fe omnes pre

f[ï AO

cedentes cau[as. Est enim cedes , poftremus effes

ucmultarum caufarum þræcedentzwm. Síc occt

dere bic fonat: ,

du

diots

irafci,

Aenualari,

]

du

Iuuidere

:

n

E

ERASMI SARCE.

$e

At

1

|

[

,

1

Anuidere. -

iil

I

[

álti,

[

Inimicum e]fe.

Litigrofum effe.

Concertare, '

PTO[

Seditiofum e[fe.

In[iyuere fectas..

Qämpr:cfdms,v

Vexare cum contemptu..

dhdng,

Yndignart.

danüeti

Corporis geftu animi imdignationem exbibere,id

quod Chriftus Matt.s.uoce Racha exprefsit.

quitcal

fonmpat

Contemnerealium pxe fe cum indignatione;quod

Chriftus uocat fatuum dicere.

lt 0Ntlfte

TT

Infectari,

vt

Arrogunter de fe fentire.

NI

Vlcifei.

Conuiciaxt,

m il

ipjuntdw

Rapereui,

Et fimilia.

!l itaq,-gzz'm;

QV AE S TIO.Quipol[funt bec oninia late

re fb uoce cedis?

RESPONSIO. Sicexponit Cbriftus bane

[

legem , Mattb.s, AudifLis quód ueteribus dictumm

j

,

eft::Non occides. Q uifquis autem occiderit, obuo

N ()

xius eritindicio, Atego dico uobis ,quod quif^

vt

quis irafcitur fratri fuo temeré, obnoxius eritiu-

dicio ezc, In bis ez fequentibus etiam aperté uio

des , Chbriflum in umiuevfuti damuare unà cum ce

dc & pracedentes cafas, Damtatur igtur bie

yl

-

€or

CATE-CHISM'V'S

L

cor ergu fratrem malé adfectum , ez exterá ce-

| fgitt

des fimul.

Iud DEW

O BIECTIO.Sibocpreceptum it4 eft in-

r

n

selligendumtunc nemo ef alienus à cede?

RESPONSIO. $ane nemo eft.Nec mirum

4 c.;s[ui:sw

uidetur te cruciari boc intellectu quinti precce

pti. Etomnes fcholafticidodlores torferüt fe bic.

vb

Cümueró non baberent, quo fe explicarent.fecc-

runt ex preceptis Dei confilia, quo ficumdica-

wnilh

m

rent anmos itoftros à defberatione. Sed aliaves

est cum preceptis Dei, que Deus feruari uult,

wjtità

M//I/WW

queq; Chriftus won foluit, Tuitaque qui feruare

non potes,curread cum, qui potest,ez qui dixit,

vt

complere legem;fuum effe officium. Matt.s. Non

QBiE

ueni foluere legem,fed ut compleam. Hic fide acce

ti at

ptutprefidio [piritus fancti,dat complendipree

meptot

ceptaynonad iu[litiam, quam credentes in Cbri-

«fcitg

ftumiam babent, fed in teftimonium fidei ez pros

K5$]

] dmpro,

ffiionis de woftra accéptatione n gratiam ueris

j iCf

DE VERO VSY HVIV$

Diligztc i

|(— precepti.

4 Chutim

Veräutitu

Y bocprecepto, quiprimum inter-

8077

nos adfectus ereu proximum malos deponit. De^

, pun, N

indemanum etiam cobibet, ne occidat. : Ytem qui

» mwæ'z'ampr

non ita facile miuria à fratre exbibita , leditur,

Viciptoi

qui ad illatas miurias moféitat potiussquam pre

OBIEC

dicandá

(fij d/)'(gg |

bctkuindkgm » quiomnem iniuriam uin

vefignat

Wm d

A

AER'ASMI SARCE.

34

M WWW, ;

vefiguat Dco , cuius folius e& uinditla , iuxtail-

lud Deutero.32. Mca est ultio,ego rependam, qui

ob

L

non rcddit malum pro malo ; qui orat pro inimi-

cis fuis e7c.

RUT

If (l

EXEMPLA HVIVS VE'R'I

Il

t

"

ufus.

Caglcem

j

Í

U

(

!

T

I4cob iuftus coram Efau, tamenbumiliat feco

4 if

|

l

l

tam illo, etadorat eumsne det occafionem ire aut

jote, Jl d

cedi. Genef.33. Yofepb fratribus fuis boftibus be-

u r

nefecit i Aegypto.Gen.44.. Mofes,Num. 12.0--

Md

rat pro Maria forore inümica, Iten Chriflus orat

ott&muidmt

pro inimicis in cruce,

Qu du N

OBIE CTIO. Qxuód fl orauero proinimis

as

cis,omnés babebunt me derifui,omnes clamabune

j

d

!

o

me peccare contra communes ommium bominum

;

It

du

n:

i

adfectus

D

J

ionft

|

RESPONSIO.Chriftus cim docetorati-

dum pro inimicis , nondocet uulgus bomtinum,

vein u

fed Chriftianos.Ygytur inquit : &t ego dico uobis,

v m

j

Diligite mimicos ucftros ezc. Siigitur tolueris

tj

!

Chrütianus effe, oportetin bac vete omnibus fa-

, ii

pientibus mundi opponere, qui diuerfum preci-

ii

n

puume, Nümirums ut uim ui, ut laceftütus miuria,

niuriam pellas . Sic Cicero monet 1.O fficiorum,

ul

at

"

Siciura etiam docent.

ip

tuM"*

!

OBIECTIO. Quemiertur fequar ? à quo di-

fcasut diliga inimicos,

di dis

v

J

quum fapientes mun

RE-

eer[um doceant$

JJdu*tconiuee

"

TE

RESPONSIO. Cbriflus n proponit tiz

f

bi fapientes miundi, fed reitocat te ad exemplum

optïï (

P;

jtin o

patris, inquiens ;ut fitis filij patris ueftri, quiin

uittuco

caelis eft;qui folem fium exoriri finit fper malos

*

z

epty

€z'bonos ez'c.

Wiittcti

OBIECTIO, De

Eemüä ergo iuflificare d-

liarum iniurias?

D'

RESPONSIO.NornId;exemploDauid,

)

qiipurgzt fe ez profitetur innocentiam fuam u-

biquejmterim fertillatam iniuriam,nec tindicat,

at Pfalmo 7.Dontine Deus meus, fi feciillud,fi est

froir

hi

iniquitas i manibus meis ey'c. decidam meritó

ab inimicis meis inanis,. Ytem Pfalm.v7. Et re2

ugbu

nitii

tribuet mibi Dominus fceundum iustitixim me2

cibumata

am ezc.

df

DE ABVSV HVIVS PRAEs-

cepti.

fiith

fapiiil

',A'Imtitur boc precepto , quf omni pdtïmfü

thglidio

depofita,infeatur fratrem,irafcitur fratri;tane

quigid

dem qui mánu occidit ex prebet feillate niurie

hutlber

uindicem,qui malum malo reddit,qui oditnimi

DE p

cps,quinqn ordtpro cis,qui no þe)g]äcit eis 7C«

[

EXEMPLA HVIVS ABVSVS

& punitz cedis.

Á

Sic odb peccauit contra boc pr&teptüagi »qui

droldjs l

um

Abnfr þdcifc& äDcfuid diinijfwnä occidit.z

gum

uf

1

EäAEMïsARcE

3z

DIBn

Mlt

&um s. Sic Dauid , cuius dolo occifus eft. Vrias;

Hl

propter quodbomicidium, mfans Dauidis percis

i

titur morte. 2, Reg.12. Simeoni ez Leuinolcor-

lu

Mf

€it I4cob, Gene.4.9.propter bomicidiumin

em perpetratum. Amici Hiob imfectantes ey

ä

*üfirue,

unt contra boc preceptum,

impoDuj.

DE POENIS, Q.VAE MÁN

bunt tranforeffores huius

Lt funy

Mtcltdi,

pracepti.

Scripturainter reliquas poenas,qit occ

vilidjid

Àif teri

bus bominit minatur , quales func:terre fler

n E

wuagitudo ez incerta man[To iri terra. Genef.

£

4

Wa w

maledictione Déi contra Caim,etiam capitis

&ulum numerat;ut is,qui effundit f« angui/nenl;ä :

MMb

ts [anguis qhoq; fandatur.Geref.9.Q wicunc;

^.

fuderit bumanum fanguinem im terra , fünc.:

ia

fanguis illius.Item Mat.26. Q uiacceperit gladi

-

"m pMä |

um;gladio peribit. Et be porne corporales funt,

urfritrf,tdnä

quas qui effu

gient;ab eterua tàmen pottia non e»

.l;e

TT

runt liberi,

o

. DE MYSTÉRIO PROHIBITI

:;?þcitfif ( ]

fanguinisin ueteri Te-

ftamentó.

?BV W

[

ïTün(juahz non occurrit ia ueteri TefLamento

u

H

J

7

probibitio fanguinis, ut Deute 2 . Hoc folum ca

l1

üesne fanguilien comedas. YMtem i codem capites

r

ggm

DWPWX:I&

CATECHISMVS

f

Duntaxat fine efu fanguimis eris. Qu nimirum

ii

i

probibitionc;fignificare uoluit Deus , quam ual-

3

apt

de odio babeat fanguitis effufionem,cz quód ni-

(

lïþb

«t itt

bil equé fit , quod magis deteftetur Deus , quám

!

f

enud

ï

a

i

quens conpurcatas fanguime.

jecui

Q;VERELA DE IN FENSISSIMA

locftit

infectationehominum

inter fe.

QWI

:,f;fDo.lendwm fan

Lef,quod nulle beftie odiofi-

1

ws cxmalignius infectentur fequàm bomines.Vn

d.t x gentium borrendum dictum:Homo bomini

(

d.iabolus , quo uerbo nibil uerius neq magis ex-

1 nbl

bertum babemus,maximé ubi extra Verbi cognia

7tionem uiuitur. Alia cum Cbristianis res effe de^

| tnqid

um

bet , quibus relique gentium fententie conuenis

du doni

untzHomo bomini Deus.Deuws est mortalem iuua-

f i

rc n;ortalem.

fibeepo

piproxin

/DE DIFFICVLTATE HV-

tepditn

ius praccepti.

Ethuius precepti adimpletio nonestim mani

| Pi; ia

busuoftris. Quanquam ab externa cede aliquo

7'! quö»liceat:

modo purasmanus baberepo(fumus ; fi non impe

| p

diamur à Satana , tametad[ectus nunquam [unt

purinifiper fbiritum fanctum mundentur,quem

D

douat Cbriftus credentibus.Et Chriftus Mattb.s.

ttoti folum

Expofiturus legem æ"ïo[ïen[um eam

' externá

i hn m*dr:

ä

ERASMI SARCE.

35

QutG

LU

^ d)

exterma operavequirere, fed etia puros adfectus,

:qn

l

!

ol

incipit ab bocquintoprecepto, cutus difficulta-

tem obiternfinuat, q. d. Neboc quidem potefLis

'Dei,

M

E

feruare fecunde tabulee mandatum;quanto igitur

minus feruabitis grautora, de fide ez timore Dei?

OOT

Lex ature de non ledendo altero exponitur per

bocpreceptum;ez fequentia.

ln

QLVID IVRIS MÁGISTRATVS

Qfieodij,

hat

habeatinhocprazce-

prum.

omo hont

Cedem Deus puriri uult ; ficut patet ex fupe^

pl

Vb

rioribus,cz'ut boc ordine fiat,con[tituit magiftra

tum;qui esk ordinatio diutná, ad Rom.13. Sonti-

mm&æ

Vg CO

bus in. terrorem , bonis uero in. tutelam coli-

tus donatus. Hic autein magiftratus utin reliquo-^

rtdnn

rum transgrefstone, externos actus ey opérapro

biberepotest, fed animum purum ab affettibus ey

t

ga proximum prauis largitur Deus, qui fedulo wm.

terpellandus est in Cbrifto Yefu, ut bic mittat no2

m

bis [piritum fanctum animorum purificatorem,

;

quo liceat etiam co

"ml

nfentiente animo buic prece^

pto're]þondere:

jf

u*

DE Vi. PRAEÉCEPTO,

gínti?

Nonmoecliaberis.

ii |

T

a

/

. Pod Wcædemv:wn aliud e£ maius malum , quod

u j

CATÉCHISMVS

i

jimtil

pfoximo accidere potest, quàm est coniuors de

boneflatio, Hoc enim malum, non tantüm coram

pb

mundo externam adfert ignominiam , uerumeti-

am uelgentibus z poetis teftificantibus , cor pe-

gici

netrdt,rteq, zmquam qüdWWMMS exp latum , cone

fcientiam exagitando deferit , utplané fürere uip

&i

qu

deatur anmus [ue coniugis Jtupro læ[u»s.

[ ii

Om?» l

DE S.TX;D-ID—SA—LAE.AE—CONg

trà hocpxæccptum

ho

j

Status matrimonij pre reliquis uite feu con

gj

ditionum generibus unicé placet Deo , quem ipfe

conjtituitGen.z. Q qnem Cbrljhælepu duplicisto

sine bonorauit, ez primo fuo m carnem aduentus

] m p

uoluit enim nafct n matrimonto ) ezx wftentim

ngt eW

non inct

Can4 Galilee miraculo; 8t quia bic [Iatusplane

diuinus est, ideó etiam infcftifiime bune infectlae

d at t hu

moudi

tur Satan , ut foletrebus , quanto [unt Deopro

ximiores,tanto quoque malori fLudio [Iruere in-

d nprito

lt

fidias , uelut faltem interturbet cas , fi non datur

prorfus tollendioccafio.N eq,ullam est ii bac fea

l ana

eunda tabula preceptu;quod cupit itatransgrefe

kepyti

fum Satan , atquebocdenon mæcbanäo. Siqui-

t ]

dem fcit coptofifsiman effe omnum malorum ma

o

teriam tborum coniugalem uiolare.Cyuare in bac

i,

re neminiparcit , etiam ne fanctis quidem , Ji ficu£

lii

tlirtin

eft uidercin fanctifiimo Dauid , quem non modó

íd adultermm coitpulit; [ed ut adülicriuttéom-

ht

fitercta,

D.

j

ERASMI SARCÉ

24

&mwæ

witteret; fimul bomicidam fccit.

[] W[m DT

Wm,u m

DEW

ii )

chandi K parenria.

fxp Mmm) qu

Ricadfechwinternus,e quo pofteaprorumpit

wdulterium;pre alijs mirum in madum uexat atqs.

Ü

lh

exagitat bominum animos,adeo ; qui femelin gref

fus mentes bumanas, nullo feré remed:o reftingut

AE CON

potest cum&q, potentiaac uirtus ex equo omnes

l

bomines captiuos detinet,nec potes ad facti exes

Mtefaycot

cutionem reprimi , if arceatur diuina potentid,

Et]þe&dtb,tclocus Sap.8.Nemo pote& effe cone

It i

TE

tinens,nifi cui tu dederis.Et locus Mattb.19. Non

t

omnc$ c4paces funt buius dicti.q.d.Cbriftus, fin-

)mz] ,

gulareeffe donum feruare ca]titatem , que fané

us ;L

ntonin exterua tantüm ab[linentia confijlit ( i^

cut bactenus toti propemodum mundo , ftulti

g 1cm] aþ

monachi perfuaferunt ) imo potiusin adfectuum

reprefiione , quos ne Diuus Hieromymus beremi- ,

udwj?mn f'

h.fterca d

65,1 f M

ta exuere potuit, de quo legitur , qztod máceranz

WWI

di corporis gratia , femel conce[Jerit in de[i*rtas

W f& b;k [

Aegyptz,longo tandem tempore elapfo,cim ieiue

ii í

huj t

nijs ez ab[linentia fe miferrime cruciaffet; inbec

uerbaprorupit : Etfi molefTam ac acerbam banc

TTE

uitam ago , tamen uidcor mibi Rome cum pucl-

t Qu

lis chorcas ducere. Fugere itaqueim defzrtumli-

SWMI

cctslicet inmona[leria fe condere, Atadfectus hao

TA

;

Til

L"s

berc co ontinentesshoc cit quod queritur diuus Hié

3307» kvr?t

E 3

iil

A

1

$

CATEC HiSMVS*

jfiedn

ronymus;alioqui fuper[titiofus commendator caa

I qie

[ itatis.

T

eicil

DE RI

E

st t

MEDIO CONTRA

l

juitatem mce-

berem

X

t-5 vehandi

g m

3

u

Ouiá Deblæ probibetboc precepto macchatio

i

nem , ez moccbaritaleeft malum , quodex equo

- Qu

omnibus est infitum. lgutuy uolens Deus tanto ma

al

lo mederi;matrimonium Wflituit, quo externo a^

EtAW*

liquo opere cobiberet internos adfectusquibus

///a/ti/ïlln(.

estuandipraripitur occafto per matrimomum.

B]

EST ENIM MOECHARI .

fnir b

tbe. Y

? i

Hic proprie adfettu

um uox,nonexterniope2

apia|

vis,qua impuritas animi eg procliuitas fignifica-

tur.Verimbocremedium utintelligus Devinflitu

Audido

vttrec

tum e[fe;non tantüm feriptura docet ; fed & u4-

turabocipfum teftatur,condita D eo;que focie

fratgr

ET

1

tatem coniugij commendat,ez nutrire fobolen,

precepit. Quaobfecro de caufa ? nifi ut eadem.

iij

Qui d

confirmet , idem vemedium contra naturales ad-

fécus fuppeditet,quo minori malo,utputa, exter

4 Pal

C 6bf D

ao matrimonio , quod propter multas nmcommoe

ditates,aliás malum iudicat ratio ,maiort occur-

du

vat ,uidelicet , internis adfectibus , quorum eftu

lboyt h

M. d

aunquam nonflagratbumanus animus. Hoc ita-

mtollere , aut

que remedium contra mocchatione

gül(riDrid

difrimulare;

h

ERASMI SARCE.

35

Ws

difimulare;quid boc aliud eft;quàm autorem De

unt contemnere,nature ferre uim, ez fibi ipfi fi

ne necefettate imponere moleftias ad reftim u[que

ATR

periculofas? Hinc Paulus fatius e[fe ducitcontra-

i

bere matrimonium;quamuri. Hinc probibitio-

nem matrimonij doctrinam demoniorum uocat,

tDiotacdu

que non babet Deum neq; uaturam autovem , fcd

fladtxany -

ipfum Satanam.,

O BIECTIO, At qui matrimonij wimnculo

J ttogy.

o txtem.

auon funt nexi , commodius po[Junt feruire Deo.

Et Apoftolus dicit

E

fu.

» qui calebs est, gufet ed, qua

177 8

funt domin.

RESPONSIO.Poteft quidem commodius

.AN.

feruire domitto qui coclebs et , quàm quiuxorem

babet.. Sed audi Chriftum dicentem: Non omnes

Mi

|

i ff

eapaces fune buius dicti, fed ij quibus datum e3t.

Audituos adfectus fine fine mole]Los, Audi natu-

jgsDuifin |

at fow

vamreclamantem, Benefüciunt qui fe ipfos ca-

ftrant propter regnum Dei , ut commodius que-

Degufet

irio ln

ant feruire Euangelio, Verum non omnes capaces

fumus caftitatis , fed ij tantàm , quibus datum est.

um

iuiitd

Quid autem facient ; quiboc donum non babent?

Paulus timuit de uirgmibus preciperc,cum pre-

yiptdt

f

ceptum Dei non baberet ; Tuigitur quur man-

das caflitatem uerbo Dei 4c dono deftitutus: Coce

yuonat

libem te fingerepoteris contrainftitutum Dei es

um

mature. At coelibem animum fine certo ac fin-

T n

Qu u-

)

guldfi Dci douno pofiiderc n?n poteris.

$

j

CAT'E CHISMVS

yà c& cclebs uita fine confentiente animo

OBIECTIO. Qg& cajlitatis nomine feuto^

lo

£o deuouerunt.liccbit illis foluere promiffum?

?e&mlik

RESPONSIO. Votum cottra Deiaper-

iB

tum inftitutum nullum effe-pote£t. Naturam etfi

dciitg

furcaexpulerisstamen u(querecurrct. mibipor-

ET

dl

m

vo infant uidentur obligati uoto caftitatis,quod:

P hll

confentiente animo feruare po[funt , cz fiuein --

cogwd*

teruo e[Lu , quod illiducant uxores, precipitane

trimi

tes fein infinitas feré moleftias. Et Paulus dicit,

-

o ii

bonum e[Je, fi quis coclebs manet , idque pro-

ijsi)

pterprefentem necefiitatem,id eL,ut careat pra

/(.Wf; W/

[cfwibus mol;jïijs,gmïbws obuoxium est matrimo-

firitis

mum.

TT

OBIECTIO. Quid igitur mercedis babez

m

buntpo[t banc uitam cafti?

ticunt

RESPONSIO. Einis caflitatis noncQ iue.

gihtü

fhitia aut uita eterua , ficut fomniarunt quidam.

I

de coronis uirgmitatis , fed ut liber fis à coniugsé

libus oneribus. Yuxtailluda. ad Corittbios capi

Mar

te 7. Avbitror ergo boc bonum effe , fcilicet ut

eaa

exlebs maneas propter prefeutem . neceftitaz

ri, Poni

tem. — Huc pertineut loci in Apoftoli fcriptis de

effe&um

commoditatibus uirgmitatis , w quibus prefert

ii

commoditates coclibatus grauaminibus ip fiusmae

(j

trimonij, ut, Q od fi nupferit uirgo,uton pecca-

Qf

tit , attamen adjlictionem in carne babituri fuut

tUL

buiufi modi. Itfmïgugrzö elocat vgmem nuptum,

n

melius

1

1

ERASMI SARCE.

$6-

Ll

melius facit. Ytem , beatior e£L, fi fic maneat.

Y

A

l

À

Q..V AES TIO.Anp4rentes iuré pofint im

UL

OM

/

edire liberos fuos à matrimonio?

RESPORNSIO. Qua vacidimus m locum

l N

At

de uirgmitate, cy ad bane que[tiouem refponden

ttl. Mljiw

dum duximus ; Natura. t expeltiwon poteft, fie

'cdjmitic',quaj 4

nec naturales adfettus , quibus filabovant libert,

m Me L

cogi ad caftitatem. e» impedirinon debene AT

bfrtafiy

trimonio,nifi pater ad peccandum cogere uelit es

Pal d

os,quiinteruo e[ru fiagrant.Tus ciuile contva bue

i z'dgw [

iufiodi parentes in bunc modum loquitur : Qui

tcdrmtpm 3

liberos , quos babent n potefLate; iniuria probt-

towtritre :

i

buerintuxores ducere uel nubere , uelqui dotes

dare noluerint , ex con[litutione Diworum Seuee

wrditdts

i

|

|

[

vini cy Autonij.per Proconfules prefidesq; pro-

E

|

uimciarum , cogguturim matrimonum collo care

ez dotare,

kii noncgiun I

1

!m'aruntqwdu'

DE VOCE MOECHARTI.

o

j

D)

H

|

moecbari, ut antea diximus, et uox adfectuit

qritlutd

[

L

l

e ucbementioris fignificationis, quàm adultera-

d

l)

J

efnt *

TL

j

ul

ri, Ponitautem Mofes bic mocchari poftremum

effethum , etiam pro ipfis caufis adulterij, € qui-

hii

T

bus profluitmoccbatio.Significat igitur bic ia

cbari:

ii i

O diffe coniugem aut

m

xit Lian.Gene, 2 6,

de[picere,ficut Yacob ;de[þc; *

, bqät'wr.'ff'*'

E

w

4

CAÁTECHISMYS

a

| ;Litigurä cum coniuge.

:

f

comtfïff

Effe fufpitiofum ac morofum erga

coniugikz.

Ajbicere alterius coniugem , ad concupifcendum

byg 4&6(

edam. Mattb. s.

;

LY

k

quea

0P

Repudiare coniugem. Mattb. 5.

ejh

Debitam beneuolentiam denegare.1. ad Cor. 7.

Vri ez eftuare internis concupif centijs.i.ad Cos

f&äm*

rinthios .

D

AE

Trmundunm e[fe, ez lafciuum n uerbis,Gala, g.

iugi

tl

Wonobedire coniugt. Epbe. s.

Non diligere coniugem, Epbef. s.

ln

Non reuereri coniugem;Epbef. s.

//f"//rrm

E[Je amarulentum contra coniugem, Collo. 3.

(eiteti

.

t u

h

Abligurire bona , ad [zg(feqtandmn nmtriwom'm

cum boneflate,

SCEn&

T

JNimio corporis ornatu perdere coniugem,

Perdere coniugum nimium bibendo.

IN

Nonagere curam domus,aut augendi m faii

liarem. Quare Solomon Prouerb.xi Gratiofam

lu

mulierem appellat e» fovtem, que auget rem do—

dftj

mefHicam. Et fimiles caufee adbuc. alie multe fub

Mtiote.

tiocemoccbandi comprebendipo ]]' unt,ut impudi

« Gdl

cd e" incafta uerba,ocium ez'c.ut Gene.34.Dina

jim,

filíalacob ociando amittitfuam uirgmitatem. Et

fflztlä [

fic exponit Chriftus preceptum bocdenonimac-

Ti

chando.Matt.s.cim inquit : Audiftis,quód uete-

?U i

ribus dictum efl , Noncommittes adulterium. At

lii

€go di;o Wobis , quód quicun; apexerit uxorem

Miay,

alterius

*

h

ERÁSMI SARCE,

37

diterius ad concupifcendum eam, iam adulterium

du

(

(

comifit cum ea i corde fuo.Ecquid uides n uere

oncup;[g

p

bisad concupifcendum eam;adfectus damnari, at

que adeó omnes caufas adulterij?

OBIECTIO. Ergomentiuntur pbilofophi

deCOh

€7 fcholaftici,qui dicune Deum non iudicare ada

CO ]

fewst

RESPONSIO.Verémentiuntur.1deo fuba

L

iungit Chriftus , quafi per occupationem : Quód

fioculus tuus dexter obfaculotibi füerit, erue il

lum,ez abijce abs te,q.d.Chriftus:mundus ac [a-

pientes mundi uon docebunt te Deum iudicare

aQOUO. f

de internisadfetibus , aut quó d illeeus fit adul-

Ti

terij , qui tautum afp

B

iciát mulierem ad COI?CüPie

[

fcendum eam,

Of

l.

INVITATORÍAE CAVSAE ÀAD.-

l

l/

i

]

niatrimonium.

ii

a |

Inuttabunt autem nos ad matrimonium multe

papimi

caufe , que ex deterrebunt ab adulterio ac fcore

diemit)

:

!

tatione.Primum;quia matrimonium inftituti del

ag

eftGen.. Deinde quia Cbriflus tanti fecerit hüc

flatum , quódin eo nafci uoluerit,illum fuapre-

m l

:irgm:'nmnf! |

fentia coluerit , tandeminfigniilluftrarit miracte

oclttt

o. Tertio,quid fcripturaprofündifpumum myjrea

[i g

vium mariti z uxoris nonune expre[Jerit, uidee

jj

licet Chriftum fbonfum , Ecclefiam [ponfamap-

—

um

0; quia fcris

pellitans ; anEPb efios ca. g. Poflrem

E

i

?

CÁTECHISMVS

ptivd,eycim bac leges naturesatq; adcó omhiaw

í jl

RÉ

geutium feripta cómendanz fupra modum bonora

bileconiugium ez cubile inpoliutum.

demfff

fcdquh

DE REMEDIO AD SERVANa

voit

dum pacem & concordiam

jirmfu

1in matrimonio.

«

Ceterüm quia tattaest. diguitas matrimonij,

j

ficut liquet ex precedencibus , Oportebit igitur

Ü

matrimonio obuoxium. diligenter illam dignita"

tem fecum perpendere, nimirum quód coniugmum

fit flatus , qui; pldcetDeo per omnia , pretered

ftqt

quod ea omnia , quein boc flatu contingant ad-

uer[a.fint à Deo,eg accidant beneuola Deiuolum

w

tate : qumdem ex bocuerum eft,uel ex 3,.c4.Ges

f M

PAU

gef. Multiplicabo erumnas tuas ez conceptus tu-^

05 €z'c. i£em ad Adam: Maledicfaterrain opere

fusrxer

£uo.In laborzbus comedes ex ed cunclis diebus ut-

gWW

Gl

tetue. Hecquidem quiprobe coufiderat,nun-

tht T

uam mouebitur, uelad indignationem,uelad o-

diumsuel ad alias caufas, quibus difturbatur con-

fb

QUTALA

cordia matrimonij,quam fequi poftea etiam folet

4dultmwm

Fl

OBIECTI e) VORVNDAM

tf

. maritorum.

Scrzþmm Hocdt máritum caput yxotis : Er^

D

gp maritus cum uxore agerepotest pro arbitrio

quod

bt

n

/

ERASMI SARCE,

38

q) ddfö GWH

quiod uult;uerberare,odi[Je,extru dere caim.

WMH&RAM

ÉM

RESPONSIO. Tales tyranni(ciaut fe quæ

dem effe capita wxorum, nó quia if funt maritis

fed qiia à Deo capita funt conftituti. Dicitur ue-.

ER

romaxitus caput malicris 3 quod eam táquam in-

Id

laft

firmà uas regere debet,tueri atq; defendere.Et cf&

caput potestatis uocabulum , certa ratione cons

(f mafrmzonq

[[ans; ton contemptu , farore;plagis ; morofitate

&

D75

ecce,

m dinit

DE VERO VSV HVIVS

(cot gt

t prettr

P racep ti

Hocpreceptum uere feruat , qui externé tog

igutit

Dclus

moecbatur.feu adulteratur , qzn ultat omnes cau-

dletyea o ;

fas, ex quibus fluere poftit adulterium , qui babet

animum db omni concupifcentia purum.Huius ua

Votept

g

[usexemblmn à longmnquo uidere licet w Yofepb,

(tidil

[^

quirogatus ab bera fua , ut fecum concumberet,

yjin

Gene.cap.59.Id quod modes?zjï&merccuf&mt,dt«

cens : Tu uxor domini mei es,quomodo ergo pof-

ommin

fwbarty

fwm bocmagnum malum fäcere,o peccare in do

aunum meumt

j -

Marcbart.

Forme buiusqonmoe m"k " Woca Adulterari.

Scortart.

gt

u[m [unt. — Jchari, ï

0.

j

Stl(þïdï'CQ

TM

DE ABVSV HVIVS PRÁE«

]

Ww

cepti,

äi

Abutunur

CATECHISMVS.

Abutuntur bocprecepto;qui externé qdultea

but Mult

:

vium cóttittunt,qui animum adfetibus moechana

u du

di inpurum babent, qui non abftinent fe ab ommni

4

eudg

bus adulterij caufis. Abuft funt mtellectubuius

| Qu

pracepti olim Pbarifei, poftea fcholaftici Papi-

, N

(

fle ; damnantes tantim crafiiora uitia , neglectis

ä

regiDl

ddfcctibus , quos ante omnia damnat Chn&m;

08

Mattb.cap.s.

; quientt

AU

EXEMPLÁ HVIVS ÁABVSVS

teitit)

|

& punitiadulteri]. -

W

Peccauitcontra boc praceptum immo deftif-

iil

QBIE

f mé Sodoma,unà cum Gomorrba, Gen.19. Qués

urbes fubuertit Deus fünditus, Tribus Beniamin à

bt

Domino feré deleta fuit , quia focdiffimé peccarat

j Mgrtin

n uxorem cuiufdamLeuite, ui opprejJ4m. Ru-

A5

ben , quia confcenderat cubilepatris [ui, zgtturd

fová

lacob de non crefcendo maledictionem accepit,

(ifto ii

Genef. 35 * 4.6. Dauid adulter cmuf itinfantem,

[ihinder

2 Reg. u.Abmælecb—z:x.pumtm est á Deo,non-

dum fa&o adulterio , tantàm quia Abrabe uxo-

Dt

vem rapuerat.Genef. 20, Pbinees zelo Det motus,

gladio perfodit Zambri ey. Madianitem concum

Q

bentes,ez commendatus t 4 Domino propter fa

ht

etum fuum.

Wtleri í

ht

DE POENIS ÁDVLTERORVM,

fampori

e «l

Fræter poemm qua-etiam i bac terra punit

l

(

Deus

0

"

ERÁASMI SAÁRCE

39

lfxtcmgdw

! MWW

Deu adulteros,corporalem ( ficut fatis tefhmtar

quotidiaua exempla,im quibus uidemus varo felis

mænt[eahm

um

citer agere adulteros im bac terra) addit fcriptu-

rá quoq; &ternam condemnationem.1, Corintb.e,

C Oldfhcg

[m 1ng( !

Neq,fcortatores neq; adulteri , neq,molles e7c,

regni Dei bereditatem accipient.

Mt4t I

OBIECTIO. Adulterariprobibitum e&,

interim licet fcortari ex fEuprare?

Y$yd

RESPONSIO. O perue rle,ywncon»

tentus es peccatis tuis , , "ifi ez rideas Deum , qui

cim probibet adulteriu. , permittat tibi (cortatio

df

nem.EJtq; predicta obiectio aulica. -

AW

Wb

OBIECTIO,None& mlmndd[ïcereuera

beribus uxoves, quia Amantiumire amoris reite

fnpcant

tegratio eft?

vj

RESPO NSIO. Apdge cm fcortatorioie

^i ]m,wuu

]ïo uerfu : Aiaves es matrimonium, quàm fcor--

m mpu,

tátio , inqua folent Ssuxen onno Douben / ird

iif

fubmds reuocare amorem.

H

fD "

(Aond

DE IVRE MAGISTRATVS

;dgpam lh

inhocpraceptum.

TTR

Quiboc preceptumexterne feruare nolunt,

T

ineos magiftratus ius gladij babet. Quanquam

interim animum iudicare non potest , quem fuo

tempore iudicabit Deus,tuxta illud : Scortatores

ROR il

€z adulteros iudicabit Deus,ad Hebre.13. Scian£

m

itaq; omnes buius criminis rei , etft [ubterfüovent

j ris

undictam

r lr?lf( $;

*s*f-"*)'*'*'ä'fw

. CATECHISMYS

gimdicam mangfratm Deuwun tamen umdictz

turum dltquando adulterium.Ego audeo ad[ir m

gj

yul

re, quód uon uiderim adulterium abijffe mzpum-

sn

tum,fi nongladio,tamen extre

miferta €

ignó

j

quam

eninia.Exemplis plenus est totus mundus.

Lí

f

OBIECTIO. Inpofibile eft babere animis

rerut

purüab adfectibus.Adeo liberii e& fcortari. Q)S

]

ul

enim obligatur ultra uires?

7^

rb

RESPONSIO.Impofibilequidoi e&pof

ri Vil

fe bominei per fe babere purum animum ab omzi

if

bus concupifcentijs.. Atideo non datur tibibac

WM;

ümpoflibilitate occafio fcortandi ; fed ut confiera

dsad eum , qui [piritu poteft mundare cor tuum

quim)

n

db ad[ectibus ez impofibilia tibi redderepofsi2

prifie

bilia.

ajiuj

DE DIFFICVLTATE HVIVS

| Bufr

pracepti.

Q,

Id iod bumana uatura poteft in complendps

fuperioribus preceptis,boc quoq; &v bic eiprez

flare est integrum, uidelicet externé aliquo modo

Rit

feabflinercab adulterio, fi non upediatur à $a-

; r

tana. Cor ueró purumab ad fe&tibus ac omniinter

A

TOR OPEUTETUE

! qei

[

tiá eftuatione & coclo datur. Quare ez hic requis

- uf

vitur [piritus Chrifti, fine quo nosira completio

ET

iton placet Deo.Et Paulus aiti. Corin.7.Vt fit fat

fa.l

Taez corpore ez [piritu.

TU

ES

DE VII, PRAECEPTO,;

Non

mäowþ;

]

'*v*.

1

T oU

r

ERASMI

SAÁRCE,

48

int u

Nonfaciesfurtum.

JMM

df

Mwltóleuius eft incommodum exterkoïzhü bo

ztovum fubtractio , quàm debonefLare coniugem,

MNete

WWidir,

Et quanquam leuius eg malum , ida; propter ex

d [

ternum opustamen quia furtum etiam refbicit ad

verum [biritualium Jubtractionem, ideo pernicio

kor!m. Qi

fius et incommodum.. Ádulteri enim ad ueruns

ucrbum conuerfi,quod fibabent, falii poffunt fie

Md l

tb on -

i. Vbiucró fyncerum uerbum farto ablatum e&,

ibinonpotest e[fe falus. Quare firmiter creden

lr hu

dum eft , Deum legis buius datorem , fublimius

htanfid .i |

quiddam per fartwum intclligere uoluifJe ,. quam

At |

Jimpliciter rerum corporalium ablationem , que

pf

fortaftis excufationem merebitur ,ubiextrema ne

gefS it4s fürem d fartum commuüttendum ad egerits

A r

Excufariautem non poterit uerbi fartum..

)

j

jl

ij

J

hi

QQV,I,D SIT FVRTVM FÁ-

hm

cere.,

rigm |

Ed itd tj,- fürtum facere , tam corp ordlia quärfd

p

fpiritualia bona, dolo aut impo[Hura,clàm fiuc a^

jcomtt

perte fubtrabere atque auferre. — Et ficut Mofes

e(g*hlf"

bactenus n fecunda tabul , confucuitextremum

m

effectum tautim ponere, rclictis caufis, itaez bie

li

U DUNA

f

facit. Addemus érgo ez caufas,ut melius intelligae

pius quid fit fartum facereut: Cogitare de alteri-

T

gs bonis Jubtrahendis,

ääf&&æ?g

|

j

*

CATECHISMY$-

|

n

ädj&&arc alterius bona, Chri]ïua enim damuat ad

! volns O

féctus prauos.Matt. g.

| Roticij

Cogitare de fürto uerbi.

! Gratart

Adfe&areutuerbum cuiufcunq; rci gratia , tol-

Ías.

: Bu

- 4 dorumz

Yuuare alios aut re,aut confilio , ut fubtrabas pro

ditonul

- ximibonaaut ipfumuerbum.

:

Pretextu ueritatis decipere, ut alterius

bona dä

vedid

ijln

te 4ccipias, aut defraudesproximum de uerbo

uero.

j

p]ïwjzr//l:

Blandis uerbis e ore peruerfo proximi bouaat

ia

tentare.

] fl

] nl (

Falso interpretari uerbum, ut auferas u

I

£ellectum.

erwm i^

| iil

His5adde:

vt

j rottii

mpofturas omnes, quibus infidiaris proximiboe

nis,tam corporalibus quam fpiritualibus;ut:

itjit;d

ii

li

Subordinare alios furti gratia,

Dolo contrattus wire.

f VE

£tl

p

Pluribus diuendere merces quám iuftum est.

FalAs merces pro ueris fupponere.

1l d

!

!

vtifálfis ponderibus,ulnis,modijs ez'c.

| p

Exerceve ufuras miuftas.

! duiad

- d

Octari.

Negligere fiam uocationer ez officium.

tht

Non iuuare e2entes tu diues.

Átcii

Di

Labordre pro mercede fegniter,ez labores pluris

: eftimare,quàm equum esz.

Infmnere

Y

ERASMI SARCE

4

G dd WI

Tnfuere immodice fua bona.

Volens e lubens i inopiam mere.

Non cuftodire parta. -

dU

Grauare álios fumptibus , cum tu pofeis laborare.

Auarun efJe, Eft enim auaritiaradix omnium ma

Lj I btï Wra

z.

lorum:Ergo ez furtiatq; adco feré omnium pre -

[

dictorummalorum. Sicuentris gratiaadulterane

dlerüe hn

Pïd?alfdt()ïfs auari uerbum ,mercatores merces

d deud

defalfant ezc. Quuare merito principalis caufa i2

pjius fzrtz audritia dicipoteJt , que principaliter

otim Pot

inftigat ad furtum. . Et quia bic auaritie adfectus

borribiliter iberet omnibus hbominibus à natu-

AW

rajidcó fentiendum est quoque omnes bomines na

turaejfejures, Porro c2: omnes n4tura cupimus

o[Lentare nos , ez: omniumrerum , ut GnAto Te-

j p

venti4nus de iactabundis dicit;primi effe. Igtur

ut fuit qui admirentur nosalq oportet egreg;e

Piriiy

firari, ut conceptam de nobis apudalios magnia

jïcmrzam ez: gloriam tueamur. Himc post auari2

tiam minus principalis furti caufa est elatio ani^

ij

T2j

ani ad|birans ad glorias magnas. 3ec caufaapud

[jse'

precipuos mundi faniliarior et,qui tatura tene

dunt ad maiora. Vnde accidit , quód qui [untin

mundo maximi, funt etiam maximi fares, Magni

enim famptus pertinent ad fufkentandum poten-

! Oæa l

£cs ac magnos boriines.

DE DVOPVS GENERIBVS

vll

- furum.

/

F

" CATÉCHISMYS

si

- Sunt autem duo fürum genera ; Quidam Juik — u

fures , quiaperto ac iniuriofo facto declarant.fe

j -m[g,(ïui

tales efe. Hiplerunq; iuxtauulgarem ac commu-

J fup

iem fententiam confirmant iura de fufpendendo

d :!'um*fufn

tradita;cy [ufpenduntur:Q uidam funt;quos fcis

* 4 hucomi

mus furese[fe,ez" tamen bomoramus eos; ut bonez

. oiifi

füiorcs;fepe conftitutos etiam n magrftratu, quá

. 08l

les funt bodie feré ditiffmi mercatores ex opifi-

n

ces omnium prüni. Hi tantum abfunt à fufpenden

eititl

do;ut illisliberum fit,non modo fürari inmodicé;

LU

fedetia impune gloriari de fürtis:adeó quód,cum

at Af/?

deceperintaliquem,in bas nunc receptifsmas pró

] desjno

rumpant fententias:

&

23b bab einen ober9as faf qapoxffen/

M

^jdybab einenlaffen vber oen füg fpsmgt/

Q

d) bab eimem vffoassudg qeoructt/

zid bb einem auff oer nefen gefpilt.

Hi autem füres uere duplices ducuntur. Furantu?

Itl

enimimpune;er famulimpunitigloriantur de far

"

Vib

tis. Sed tantum, quia inter farandum pretextum

imfii

boni gerunt;idcirco à cyuce funt liberi, Pertinen£

DE

&d boc genus farum , Papa cum toto fuo regno;

boc eft , pfeudoepifcopis fuis,quia bi animarunt

funt fares , ez ideo triplici fupplicio digniores

Atmql

pra alisverum temporalium füribus.. Pertinent£

E2

bucofficiarij illqui prefunt officijs, e» quos of-

ttien

li

ficij dignitas exeu[at cJfe füres. Mercatores,quos

gum furta funt idtra modums| Opifices , qui fua

" /dellïl ;J

u

furtd;

j

ERASMI SARCE,

A

: W"f»l

fj

furta fiicolaborum ez fumptui defendunt. Agri

kwt

ATC «t (s

cole;qui ad excufandum furta,grauamitia magy-

ftratus prietendunt, Oenopole,quipropter cen-

Mi

fumtuenturfe àfurto alienos. Y

M. ij

fumma,/þe&ami

VMCOS Viv F

i

uc omnes bómines

»qui fab praetextæb oniatque

- "boneftifurantur.

hipu, qu

"OBIECTIO. Ergo mer**cdtumm exercere*,

lofty t opl

It an /m :

mtwm est?

«gere opificem;pree[fe officiosnegociari ec.pec

Afl ittodi

RESPONSIO.Talia per fe non]imtpec.-

0dJ0d7

cata, AtJine confcientia bec exercere , ez cum

pf

damuoproxini, nunquam po[funt fieri finepecz

|

tato

stl l

i

REGVLA MERCATYS EST

N

E

omnium actio ni

tf

negg.qa.ggne.

o

Mb Bd

Omnüm, a&zonum—me;ggggmz;m&npgä

[

prisiri

entum est,ut fic facias

á

lteri

uod tibi 4b al

tt'ro fieri uolueris.

PX

$105 frbrfV

d wlwiïrf — O

] prtt

1

n W,w

94 fbes f ** 34*6 ;

fer, rl

T y-avp

DE SIGNO COGNOSCENDI/ ?*"S'**

o furgo

furtà.

y lat

(ido dlgW

At inquiuné quidam, quo figno deprebenddm

M

me furariinter negociandum? Refpondeo,boc do

T

cebitte predictaregula;quam ubitrásgre[Jus fué

WW'

ris, flatim pro clamabit te confcientiafarem, Est

e[fes ; que feponipoteftà

Jl)l[ :-

F à

CATECHISMVS

pt

Fm'b us dum furantur, uerum extingui n potest,

manentibus mterüm aculeis illtus.

v

|OBIECTIO. Nemo cogitur 4d emendum

«eburi

nojIras merces:Ergo tton. furamur,cum eas etiam

ub

carifeime diftrabimus?

RESPONSIO. Antecedens uerum eft de

vitudit.

perfonis. &t fi tu o cogis,tamen merces cogunt,

DE

quibus carere emptores nonpo ffunt. Confequens

Wt

.. fülfumeft omnino;quia agit contra predittam re

Cu[falz?fä

' -gulam.

pm/m'

Q.VAES TIO. Ait liceat ufurag exerceret -

gt

- RESPONSIO. Licet; fed ita nepeccetur

X

DE 1

Teo

ontrapredittam regulam. Exempligratia. Est

qui,dat mutuo centum aureos , e de illis accipit

:

iuxta con[Litutionem Ce[arum quimque.Ego mo-

pectt

dó uelim ea pecunia vecte uti , non. folum prode-

pridi f

vunt mibitlli aurei, in quantum po fLulabit ufura,

u quoi

liet, Dd

fedetiam exillis fecero maius lucrum. Sic : quia

qt00 i dammum uergit illa ufura meum;quur ergo

dfidan

dubitem ego illibenefacere dando ufuram;qui mie

Q

bi benefecit?

t

OBIECTIOÓ.Atreclamat locus illezMutuo

A

dautes,ez nibilindefberantes,

: ftaun

L-RESPONSIO.Solutio pendet à conditios

ditopq

]

perfonarum. Qui enim reddere nonpo[funt,

€Ontillone

ab illis nibil cft exige

*

fottudyy |

oluc

- nd umS cïd quo im'le ngngpmcr:

Q

iodo?

DE

h

ERASMI SARCE.

39

DE VERO VSV HVIVS

o

pracepti.

Hf 4d t

Verus ufus buius preceptiest , ut i omnibus

FT

vebus iuues proximum tuum, ez animo ez fä&o,

ut elus boná augeantur;tam corporalia quam fpie

15 CUM

]

l

ritualia.

MTC g

DE VOCABVLIS VERI VSVS,

N' CO qu

Iuuare proxinun.

Ex corde.

prædz& n

CufLodire bon4

Z modi /Eu

(exerett

proximi,

Kugere ea.

S x ZExtemo f4cto.

Atepecctiir

DE ABVSV HVIVS PRAE-

ii B

tl

cepti.

M Egumof

Peccant contraboc precepti.fiwepublici fiue

fomprb

priuati füres , quiprimum adfectant alterius bo-

afuldij

na,quoquo modo captantes occafionem aufercne

T

dica. Beinde quiopere exterio complent, quod

Mi ( *fg'

adfectarunt abripere.

þmrnqül"

.Q,V AESTI1O, An necefipas excyfet fur-

tum

ptiti

RESPONSIO.Non.Que enim poteft cfe

ï

fetauta nccefritas , que pofsit opponi aperto man

Pa

dato Dei ? Et

, quám furtum

|

TU

nj

committere. Sicut ez melius e tl?;zg rpwus cxpone

wam*

re omnibus periculis,quam negare Verbum.

f)

e$

j5

Q. VAESTIO., An&m&g&,&djealm

TET

»

CATEÉCHISMVS

RESPONSIO. Queftio de fufbendendis:

| NRM

firibus uidetur contrariari legy Dei.Namin uete

ri Teflamento non fufpendebantur fures, fed ve[Li

Josfe

yfipiti

tuebant quadruplum. Verim. quia Mofes ad nos

zonpertinet, non ligamur Mo[aicalege, Et quia

sl

rin

nemo difputat, quód contraDeum fit, bomicidas

plectere. Quis ergo adfeueret contra

Deum

ra

7

effe,

[jidum

przdom

fufpendere fures ? &t dicis fufpenfionem furum

confaetudinem tanciam e[Je , non legem? Refpon-

drottij

ül'df?lb?

deo.Et con[uetudo legis est [pecies, approbataae

ht

confirmata à Cefaribus. Etbi magrftratus funt,

u

ijv

quos 4pprobat Deus:Brgo e7 illorum conftitutio

nes. Contra uaturá uon potest eJJe. furum fu[þen:

a

d

fioquianatura conceditpacis ac communis focie

tatis perturbatoves tollendos e[fe , ut communis

»t

pax atque &ranquillitas fevuetur, [lc permifit na-

&ura baberepriuata cum lege naturali, alioqui có

H

gunia funt ownia , ut bumanam | [O cietatem con-

Md[l'qlh

feruaret.

It ci

Q.VÁES TIO. Quifit ; quód noftro boc

riilo del

f[eculo omnes querantur de egeftate? Opifices de

peepl

fuainfelicitate,mercatores de fuazezc.

'

tlb

RESPONSIO.Quibodiepauciagunt n

lidii

uis officijs feu ocationibus fine impoftura ac fue

It

to. Beus autem fubtractis furto bonis ez uipo-

fturaacquifitis non benedicit. Et cui Deus tonbe

lmedm

D

aedicitlle non potest ditefcereiuxtaillud , Pros

uerb.1o Bepedicio domini facit diuites.

DB

-

1

Yf

ERASMI SA&«RCE

44

WW»*

DE RAPINA..

Diyy,

Reflates de rap toribus dicere , boc c&t, L

At [

E

lentis furibus.E fE enim rapina furtum utolentum.

li Vs

Vi plerunds neq; necefsitatem,neq; pretextum bo

Wlfgï D A

niullum babent ad excufandam rapiuam: Sed tan.

tf m

tüm;quialibetex mera animimalitiaac libidine,ae

Mi

lijs damna adiungunt.| Huc fpectant latrones ez

lwhrc

dlfitot fü

predones,milites cz equites.Olim uocabantur la

fgtm*Rc/þou

trones,quiregibus proximi àlatere fedebant,tum

pprobitu

quidem , quando erane feliciora tempora: bodie

pfruuf

latrones uocauturilli , qui exaulis principum exe

tconfto.

ercent rapinam , ez depredanturalios. Erat *

pwjifae:

militis appellatio aliquádo bone]hor,cluæm bodic

m i

€F,

c ,AECONU

DE DIFFICVLTATE HVIVS

f

pracepti.

itil alwqm

Hoc preceptum ut reltqua,æ nabis nifi exter-

fidimte

&o aliquo modo,tamen ita, ue à diabolo impediae

uo

T

mur, cópleripote&t,id fi fit;per[uafum fibi babet

ratio deperfecta adimpletione. At Jicut ad ommia

W d

«t

precepta requiritur ez ammus ab adfectibus pu-

vus ia e7 tn boc precepto confentiens animus fo

Vi ('

lus,addit externe completioni uires. Ceterum,ta

umpoff

lem animum largitur [piritus [anctus,r rector fide-

l

TT F*þ

[ium ac credentium in Chriftum.

i u

E

DE IVRE MAGISTRATVS

p

inhocpraceptum.

ATT

j

F 4

CATECHISMVS

gt

JAnimumsut fepe diftum eftmagieratus à ui»

tijs purgare non potcst, manus cobibere potest et

was

conria

exterua furta probibere; Ynterne cau[ie quatenus

2on erumpuut foras,libere funt à mgjïratu

qpottit

m

l Wmat

O BIECTIO. Hoc predictum ius ad. eos

pertinct, quiaperto fä&o farantur. Quid Wero u

Áitium

st

vis babet magistratus in eos fures , quipretextu

bonefli exiccant fepe fuis fartis integras vefbu-

[eni

blicac?

wl

RESPORSIO.Huwuc fpectatnunc bouapo

burcot

fg f/fff

litia,quam in[Lituere debet magyftratus,ut priuaa

ta illa fartapublice utilitatis uitentur. Sic cupam

"

babere debet magiflratus,ne deprauetur uerbum,

fl

netollatur.punire con[entientes furibus, aut illos

QBIE

iuuantes inbibere fraudes ac impofluras, quibus

t

utuntur bomines in contractibus mutuis:

M

Aeftimare merces pro iu[Lo precio.

grittio

Falfas merces probibere.v[ure lcges prefcribere.

Ími

051

Fal/aslibvas , ulnas , modios æ*c.tollere. chm

ttetare,

daif

AES

Neeligentes opifices e» mercenarios vbmgere.

Kgricolis, mercatoribus eyvnegoczatonbws deci^

toyfen

[]

piendi fines ponere,

ff

1«;?&6»»&«,

Abliguritores fuorumbonorum emendare.

Wflp

Auaros publica uel priuata p &^ coércere,

ho

Sumptuum formam ac teriminizin certas leges cot

. Poguf

cipere,

pmz ?ij

H&; omnia tta comgere Q mutdre in melius, est

U Norla

bonam

f:

ERASMI SARCE

45

1

bonam politiam inftituere , quam ctiam, qui ma-

Ohlbmþ..

u

gitratus, quifq; in fuarepublicaneg.tgit , peccat

ecau[xq

u

l

4

, contra eum , qui difturbatam ez malam politiam

LU

' abottinatur. . Sienim Deusabominatur iniuftam

d ] u

libram;tefle Prouerb.ui.cap. Ergo ez totampo»

l (U lm E

htzamabonunaturmw]ïam atq; inordinatam. Et

l

S)q P ff

udlet argumentum à parte ad fotum »ficut folet

MICDP At

l

M

plerunq, argumentari fcriptuva fynecdochzcos.

Refer buc fcmp turelocos, qui debortantur àre-

mcbo;wp

buscontrapolitiam;ut Leui.19.Noli iniquum a^

fU P ]

liquidfacere im iudicio,in regula ,in pondere , i

! lt W

menfura, ftatera , &quaac iufta fint pondera; iu-

tinierum, -

flus modius equusq; fextarius.

biatilor

O BIECTIO.Subditinon ferent ut mjhtud

f g

tuy politia?

Al

RESPONSIO.Tucim ü;;mg&rdtm,per

gein tuo officioez Deus,cuius tu minifter es, ille

viprdrin

feruabit te contra nfultus uulgz.

of O

OBIECTIO.In[Hituimus polltldm,[ed nenmo

eft qui feruat.

o

RESPONSIO. Huumo L

ufationibus

jon

uon feruatur politiaynfi punieris contraagentes,

nifi ferio aduigilaueris, nifi tegladio mterpofuc-

L

risnonpoterit fubfiflere politia. Magnficé per

t

oett

ottinum Germanorum ord circunfertur Noren

bergenfium ad Cefarem Maximilianum refpon- '

«A4 o r Jp

i

7?0,3 Mij

fum'Phtlmchropzd ex grauitate fupplicij ferua-

-tur N orica Refpublica e» politia,

"

j

E

$

CA TE:CHI-SM'VS";

DE VIIIL, PR AECEPTO,

qülf(þ W

onloqueris contra proximum,

i

tuum falfum teftimo-

PW )

fm fii

*

nium.

tacctl

i.

ïï

r

Hoc preceptum nomen cz* famam proximi Le

yidj

alit , que cum etufmodi funt ves , ut femel ami[f.o

sic

nullo precio recuperaripofiint: Ideo circum[pe-.

qm.)dm

& bic nobis agendum estne id'noflra limoua pro

]

ximo 4uferamus, quod illi re[Htuere nequimus.Et

Q

fidetur ueriteftimonij perbibendi occa]io de frae

| - dul

&re, tamen omnta in meliorem partem erunt inter.

tll

pretanda, er infirmitae fratris ubiq; ey femper

hp

quocunas tandcm modo ferenda.

] naitot

— OBIECTIO. Ergomalcfacta proximi funt

j g

iuftificanda ez probandat

Ns

RESPONSIO. Non. Etfibocpreceptum

Nf

probibet falfum tetimonium , interim tamen non

Bu

iubet,utmalafactaprobemus,fod fimpliciter mos

d cot

net ,ut n owmnibus fratris erroribus babcamus ani

N

mum candidum, -

; Cottn

o -

W'M/Jw

»9* 204

^

W'M

ö-f.ä

llw W-

qui

DE C

S s

AVSAÁ DETRACTIO-

| Cl

&

nis & falfiteftimonij.

1

|

fs

« Communis bodieapud omnes querc d eft , qui

li,

sccidat quod ita frequens fit detractionis ex

/ Gl

falfi teftimonij [Iudix, In ip[a tamen uel media que

a

rela,omnes funt c

^eci , mbil aut parum follicitide

dna

caufis,que nonita d uobis funz remote,imo quas

: Hltgal

quifg

bt o i ao o

1

ER;ASMI RSARC.E-.

46

(

quifq; à uatura fuo in corde eerit Pbilautiapraeci

mXimW

1.

pua e& , que facit nos confiderare etiam miuma

fratris flagitia;neglecta uoftro in.oculo trabe: de

t brtig

bac caufaloquitur Chriftus Matth.7. Ybimonet,

ut alij aliorum mfirmitates fuftineant;neq; nos in4

Mi

uicemuel propter peccatum , uelignorantit, uel

(t) circumfyc.

quodcunq; tandem uitium condcmnemus , quaft

*t]i nb

quilapfi fint,conuerti nequeant.Spectant buc 144

m

Eg»ä;,,a;p.ad Roma.e7 6.ad Gal. BL autem pbi—

afideh F

placna

lautiablc , qua wobisipfis pre alijs infirmis fra-

tl

tribusblandunur, tanquam iuftioribus, Pertinené

qefupa ä |

buc et gentilium bominum fententie: N0 uidemus

manticæguod n tergo c[t. Yt&im alienis uitijs coz

138

gnofctdis lyncei fumus;in noftris ceciores talpis,

Altera«

€

' founus pbilautie

!OCPWW I

Qm,zq,&iildäfexurgzt quodam contrainfirmis

TTR

'

fratrem,non folum illum damnans pre fe;fed ctis

*rtrg

;

m

&m contemnens $ enim foror fuperbie ipf4 con.

i

n

tumelia , ez ficut Solomon ait Prouerb. 11.contes.

T * :

Cos thrn-([

Contumelia uero e$t contemptus cum conuitio,

quando contemnimus alium , ez fimul obruimus

u

conuitijs.Conuitium est maledictum contumclio-

j

fum.Bost bas caufas fequitur obtrectatio, quamá

il L

ledicit , ez detrabit fimal, Siquidem obtredatio

stb

eft maledicentia cum detratlione, € quo uitio tans

ii |

dem nafcitur falfüm teftimonili , quod aliud nibil

u

j l

j

eft, quam detractio cum maledicentia, uelaperta

/

j

i

'«.

'

uclocculta,Porró 1ui4 bec uitia nobis m[unt ua2

F

j

M.Q.T...

turas

D

CATECHISMVS

fura: Ingur nemo potest bic fea falfo teftimonio

à granit

excufare. Quis enim nonest pbilautus ? quis non

iil

fuperbus : Quis tademnó gaudet detrabere alijs,

Al Lt

wnde uobis foluim women ez famam paremus?

o at

DE FINE FALSI TESTI-

j

moni).

aieti

Quuar ergo omnes [Eudemus falfum. perbibere

rl

£cfLimonium ? Refbondeo:propter bunc finem;u£

tionat

scos fimus tantian aliquid, reliqui mibil. Hucrefpe

,'Pffpfrf.n

xi[Je uidetur Ápoftolus ad Romanos cap.12. Vbi

d

hi

diuerfum monet ab boc fine;dicens : Ne quis arro

eutter de fe fentiat, fuprá quàm oportet de fe fen

jedio

, tire;fedita fentiat, ut modeftus fit et fobrius ,boc

favpo

eft.finat e7 alios aliquidéffe. Ytem codem animo

|

hoj

Wt

;

alij m alios adfectijnonarrogunter de uobis fentis

-entes;fed bumilibus uos accommodantes, Ytey ne

p

id

Atb

fitis arrogantes apud uofinetipfos. Q uiloci pree

dictà finem acerrimé impugnant , auocantes nos

mulite.

áproprio e[fead bumilitatem, que de fuo'accipit

ln furg

7: communicat fratri;ut cz ipfe fit w precio at-

lat

que eJtimatione.

"

stf

DE INCOMMODIS OBTRE-

hr,dui

&ationis, feu falfitefti-

lmatto

mont].

norumz([a

Pritum wcommodum;quod prodit ex obtre-

mp,z:.

élatione , cst impeditio remifiionis peccatorum.

hi

1 &tj

Fa uere ait Auguftinus;p cccati non nifi cogni-

AUA

darenit-

"

r

ERASMI SARCE.

47

filu ttfyw

tarenuttum*ur EtHieronymus z. e23. cap tan-

l«thq

ty

dftrxbmm

tim dd cognitionem peccatorum bortatur Bicru

faleii.Item Dauid wiquit Pfal.31. &onfitebor ad-

Jdrfnug

uerfam me wiu[titiam meam Domine,ez tuvemi-

'EUTI

fiffianpictatem cordis met.Dum enim quifque it

alterius uitia uertit oculos , nec eft fuo qui fe meti

L f

tur pede;fit ut ad propriorum peccatorum agni-

[//A fnem,m

tionem nemo peruemdt vnde timendwm e&, quod

^

lCïf/þc

tpfi pereamus unà cum illis,qui pereuntes 4 nobis

(4.11,

iudicantur, uel quod iudicatt à nobis [epe feryen

g

(eduidrto

tuv nobis pereuitibus,

ttdeef

Rerdit obtre&tatio feu falfum teftimonium i

Vr n

pfas refpublicas.Sic Tbeba. fic Athene ,fic Cara

Ü i

thago. jzc ip[a Roma perijt.Noftro tempore Da-

lub fl

nia unà.cum Suecia extremam necefsitatem per-

Ls t

pe[fa et , quam ey maritime urbes miferé fentia

Quihdpt

unt,tantum,quiaex obtrectatione fimultas,ex[i- — .

AOCT

multate aperta conuitia , ex apertis conuitijs bel

du

lum furgere coepit.Rerturbat mhttïäatmh,&(a

falfum teftimonium Ecclefie pacem , cium miniftri

fitf J

uerbifibi inuicem obtre&tant,dum de donis rixat

tur , dumpropter dona [ibiinuident, c quod ma-

V

lum ut tolleret Apo[Lolus, egregie fcripfit de doz

li^

norumuf ad Romanos capaz.ey 1.ad Corintb

Cdp 12

olieta

ld

J/

/

E/t pofiremó obtrettatio, feu falfum tefti

-Mto

t

nivi caufä necis.q nis enim non omnia Eentat, ut

lt

fs

keaturs

uf

DE

CATECHISMVUS

bkg R

(l

trectationem,feu falfum

n d

teftimonium.

ieritt

Quit falfwn teftimonium , ez' caufa eius obtre

0B!

äano pr:eclp weagunt coutra cbaritatem, uolens

p

eam Paulus à. dictis illis boftibus faluam retinere;

uoqmm

RE

z quafieripere,ad propriam uitam, ez propria

ad opera contemplanda bortatur. Sic enim fcria

cdtydit

bit ad Gal. 6.Opus autem fuum probet unu[quife

atb

que czc. Vbi transfert Apofkolus à nobis omne iu

lingeó

iaf

dicium de proximo 4d Deum,coram quo gua[gue

dut Fabit,aut cadct,tanquam domino [uo. Bt fi-

df

anul monet optinum e[fe remedium contra obtre

smp

élationem , aut falfum teftimonium , confiderare

euentute

propritopera,quibusprobe perlu[tratis tantum

alitten

quifq; repertet defectum , ut facile obliuifcatur

proximi fui,autoperum eiu, . Etboc pharmaco

eAC

non eftprefentius aliud, Si igitur obrepit tibi ob

l

treclandiproximo flirmulus,ueliudicandi eum uo

luptas,re]pice ad tua opera, dc cofi ofidera tetpfum;

Deui

c crit quo refledtercpoftis animi adfedtus.

OBIECTIO. Ergoneminemiudicabimus,

Buf

ncimintobtre obtrc&abzmu&f

oytun

RESPONSIO, Nenum Ratio g&,gum

tf:mhl! I)

dereli

firumiudicium non eft uerum , qui tantüm iudica

us iuxta externa.D eus autem folus est,qui iudi-

itfi

eat ucre,non qwm iuxta externa tudicat, fed qmct

ttdi ii

éudicium exercet iuxta 4mm;cm, et ideo folius Dei

O du

iudiciuni

j

ERASAMI SARCIä.

48

T y

af

iudicium. e& fecundum ueritatem , ad Romah.z.

fcimus autem , quod iudicium Dei e&

weritatem.

| kctmdum

"Uif

O BIECTIO, Sinemo peccaret;pofiet oba

-m'ratem,uo[m;

trectatio feu iudicium in

proximmn"cormere, d-

Qu i

lioquiimpofibileest?

RESPO NSIO. Proximus tutis cinm pece

B7 f

eat,relinquitur illiiudicandus,contra quempec--

ht

cat;peccamus ueró contra Dcum: Igytur Deo re-»

Abl

linquendus e8 iudici;non lingua à te profcindens

senir

dus.Refer buc 14.ad Rom.cap. Tuuerb,ciim ui-^

tlin, Rf .

des fratrem peccantem, cogita quám facile fit bo

ottcolre

minem po[Jeim peccata ruere.Et quia tubomo es;

ais |

iv

eadem time pericula: quod fi feceris;uel fine diffï;-*

&;ult:tqte feþr?næs tuum iudicium,

i obl

thocphamea -

PRO XII,M'VS. NON EST TE-

TU

idictrint

nieré iüdicandus,exem-

plar eft Deus.

Jicupn

Deus iuftus estiudex , qui etfiitt omnibis ve

ii

busiuftam babet iudicandioécafionem;multa ta

eiudicdit

inen i nobis fert,ez pro naturali fua longtnittita

J :

tcjnibil n boni confulit.Sic prius de corlo defcen

dere uoluit,e» Sodomorum 4c Gomorrbeorum

jtaranid

y t'MmW '

impietatem experiri , quàmperdere.- Yt4 ey^uos

tardi e[fe debemusad iud

iib

z:candwm,uelociores adi

eonmuendum;,

ii /g[)W

ÍY D Is

i

1

l

.EQ

CÁT ECHISMV-S—

IVDICIVM NON EFFVGIENT

3

,j an j

iudicandi ftudiofi.

cfïf

f

Deusgloriatur fc e[fe iudicé ac uindicem. It2

! fl

E

-

! fonci

que qui fibi iudicanidi fumit prouinciam,nece[fa

rio ncurritin tudicium,qua devepulcberrimum

, Affe&usi»

PETCH

babes exemplumin Apojtolis, qui fuo iudicio cre

duit pucllos arcendos e[fe à Cbrifto , uel

guia if

Studitt

gb

guari [ïmt,ruel quiaadbucinfirmi.

gp

//

LOCI SCRIPTVRAE DE .TEQ

Cl

(/ll

(j

,

)

(s

ftimonio perhibendo,quore

fumfpectant.

clniton

Loci fcripture de teflimonio perbibendo , ut

pf

d

Deut. 17. Item19. e7 alij,eo uidentur pertinere,

TT

ut retrabant nos à facilitate damnandi feu iudi-

Sulkdi

candiinfirmos. Siquidem unum teftem non admit

oltrt

tunt , fedvequirunt duos ueltres , i quorum ore

Brodito

confiftat omne üejïimm'm.

Difini

d

Q.VID SIT LOQ,VI FAL-

Leuni

Íumteftimonium.

Tkl

Loquitur falfim teftimanium, qui non fimpli

citer,nec candide cofiderat proximi caufam , fed

Mp

N

preterid,quod equum aciuftum est,aliud minus

uerum adfingit , quo ledat proximi famam; nos

Norif

m

Norii

men,eloriam ez'c.Latius ueró trabitur teftimonij

Die

falfiappellatio , quám ad foren[es cafus , ad quos

— badtemus

46

Yj

ERÁSMI SARCE,

bactenus tantian pert

raxere buiuslegis ufum.Si^

F

oftremum

of

cut cnim im fuperioribus preceptis , p

H

effectum nofes fimpliciterponit, et prot

pfis cau

nát w uniuer[um omnes occa^

ltl | fis ii o bic dam

li

f

fiones,quibus adfa

Ifum teftimonium catur,tt:

tb

Affectus mtertoressa

d ledendam proximi famanm

lod

percupidos.

1

fwü,uc*lguiit-

etudium ledendi.

philautian.

Superbiam.

E TE

Contemptum.

Juore

Contumeliam.

|

Gloviationem fuper infirmo fratre.

eiblo,ut

Inflationem.

i

Inuidiam.«

Mirprü

|

Calumniam.

manifd

fMaledicentiam.

dj 3

Obtrettationem.

À

jiquimi

Proditionem.

Diffamationem.

j FAL;

dudicium.

Letari de diffamatione proximi.

1l

uuare altos,ut dij| ament.

t

amattoniem.

hi i*

Approbare dij

miCïüf&mæ " |

Wonreprebendere di

ffcmw.tïonem.

d

e diffanatum.

Won defendere aut excufar

nifau "

Non reducere diffamatum in

uiam,no in[Lituere,

iif

"Detegere uitia fratris,jþqrgere ii dlios.

Q 1*:']'

I

ia

CÁTECHISMYy$S

Libenter audire di

4

fa

mationem proximi,

j

Tdndem loqui falfum

N

iudice.

tejlimonium » Ciam cord,r;l

His predict

;

ii

i5 uitiis nibilbodie e$ cómunius »fiec

!

mtfibuml

mirum id e[L fiquidem Apoftolusilla metnünit uen

tura in extremis bis te

gutt W

mpovibus, Sic enim inquit;

:

0pIE

Yllud autem

fcito,quöd in. extremis diebus infta-

b

yeug

unt tempora periculofa.Erunt enim bomines

fui

REJP

amantes.fafFuofi,maledici,

calumniatores,prodi

toresmflati ezc. Mattb. z

ii d

4« Videtur beconmnia

cilid

l

j

uitia una fententia copled

[: Refrigefcet multoriz

«t d

€baritas Nam bis malis or.

autfsimé peccatur cona-

t

tra charitatem , cuiis offic

lum e3t , tegere delita

ez infirmitates fratris, iy

UAEST

xta'illud ; Charitas'tez

vf n

git delicta. Mtem:Sufurro v

euelat avcana. Cyuiaue

BU

tem fidelis et , celat

:

amifi comtniffum. Prouerb,

IWWI M

20.€7 11,

ii pkwämu&

DE DVPLICIBYVS FALSIS*

tilorjuj

teftibus.

QVAE

Sunt l&ue:

tnfrrist

quidam botmines , qui ciat toníoa

quuutur falfum te[Hmonium coram iudice contrá

RE

proximunm, arbitrantur

pilicm

feátransgreftione buius

preceptialieuos effe.

lentray

Sciendumitaque ed dupli-

ccs fálfos effetefles:Su

d

nt falfi teftes;qui diftrabige

?

prafeiias

4mam proximiper a]

torum ora obtrectando, cá

MM NI

limituando,maledicen

doset fimilibus oyationibus;

Didiey,

Nltrehf

tlümonij, pauló anté rcetá

quas inter caufas faljï

dMATUU,

Y d.

i s.

jdföff/(?zyufm

!

*OXimi.

ht T

r

3

ERASMI SARCE,

u

t

dwimus.Rt fukt fai]ï teftes,qui wnon funt contents

publicatione infirmitatum fratris ; fed etiam co-

g.cömwhm :

"l,k*"fminitum

vam tribunali falso teftantur. Bi non ita funt fre

'quentes, alij frequentiores.

Nirerigi "

Vg

"

O BIECTIO. Liceat ne crittina prodere;

'que uergant m publicam mterniciem?

LU

Mf

RESPONSIO.Licct.Tum enim fatius eft

unum prodere , quàm multospermittere inperiz

VM hao

2171

culo:ueluti fi quis urbem incendio perdere uellet,

aut alitd macbinari malum

j

CC Coftg

yum damua,

abiturum n inqltoä

rl

Q,VAESTIO,Qnandoi

(baritasltc;

refratris criminae

gitur licet prode?

W*W*

- RESPONSIO, Tum,quando necefitas po

1 D

ïïulat,(ï?" charitas inbet.Yubet ueró cbaritas, quan

do proximus conferuandus et. Et charitas erga

A

multos preferenda est charitati erga paucos.

Q V AESTIO. Anommino ntonliceat publi

cáre fratris erroresz

as

RESPONSIO, Sierrores non ceduntin

hcecm

publica damna;celari debent. Ynteyim licet erran

tftoteli

dibecun M M TU

temfratremadmonere,. Siérratur inme; babeo

p

iididil

prefcriptam à Chrifto formam. Mata8.Primüm;

ut monedm inter me ez ipfum folit, Nolentem uea

't'äi!iä&a

ró audire me , adbibitis teflibus , uno ucl duobus,

vitoli

monerepoffum. 'Tandem ne adbuc uolentem vefi--

at

püfcere ; ad Ecclefiam deferre licet, quam ubi noti

ln

menbri ao

audityrcliiquendus 63 ethnicus, et

g

A

x

v

öATE&HISMVS'

. -ïEfif- €ïiæw

þore Cbrifti diuifum. Neq; peccaturbac publi--

-u

cátione crininum,contrapreceptum de teftimo-

d

mOJ quia x cbdritdte,'nan maleuolentia oritur.

Tif

DE VERO VSV HVIVS

1 n ia

pracepti.

- t

- Nerus nunc buius preceptiufus eft,ut candidà

1 blend

dicamus ez fentiamus de proximo;etiam ubtma-

golicit

ximé peccarit. Deindewealios fapprimamus pre

wl

atobis.fed finamus etiam alios aliquid effe.

funt,W "

D

DE VOCABVLIS ÁD VERVM

Qu

inyedi

huiusprecepti ufum ne-

ceffarijs.

gm;mqlli.t

Lodut

Corde, Nani

pd. E

mojMo

cidid deproxi

Chriflus re-

f tedito

Sentire ^

Jfeu

f

]

quirit ad les

d.

forme|gemadfectus,

qui

Augere famam proximi

Defendereproximi famam

Matth.s,

windo

Cclare proxitmi errores

4 Lingua,

gui

wtpd

DE LINGVA, EX CAP,

N

3. Iacob.

DIC

Ecce naues quoque cum tante fints er à uentis

feuis agantur , circumaguntur à minimo guberna

:|

MT

culo quocunque impetus dirigentis uoluerit :1t4

actat.

€ lingua pu[illmn.næmbrii dt ex magnat

| hia

Ecc;

l

ERA&.MI SARCE.

$£

A

cce exiguu ignis , quanta

mmateriem 'i/ncendit?.'

u

D d"ff-ima

Et lingua ignis est,mundus

iniquitatis; ficlimgua

is, que maculat toe

Vs

conftituitur i membris noftr

tam nAtiuitatis, ea

tum corpus , cz inflammat o

inflammatur à

gebetina. Omni,

s enim natura ferae

PUL

yumn domátursez

domitacft àuatura.. Linguam

autem nullus bominum

domare potest, incoérci^

;Fü dul

bilemalum.;pleua ueneno mort

ifero, per ipfum be

1040 l

[/

nedicimus Deo 2 patr

i ex per eandem maledict

fprinawpy.

mus bominibus , quiad

fimilitudinem Dci conditt

wïr//?.

funt.Ex codemore proce

dit benedictio g male-^

dictio.

J

us exaggerat diuus Yacobus,bue

VERTM æ»

Quibus omnib

W

ius preceptifacilimam t

ránsgrefiionem,quialme

tale et membrum ,

quod domari o

4, inquit

C N

otet. Et fiümul

declarat obtre&tationis, feu fal-

; cum nullo alio conferene

Corfrm

fi tetimonij malum

| quimdlu

odzx

d

Spetkant buc uulgares noftre

fentemfiæ:Ab 04

vwo uf

àfalfaautem li

j

mnimalo quis fibi cauere potest,

gua noupotest,

Lingua e7 dirimit , €? compo-

h r

timum ez pejï&mä cfrmemse

nit pacem,Lingua op

brum.

qui.

k

DICTVM CVIVSDAM PHI^

ii

lofophi.

st

/

,

/

Satius et tolerabilius est,á cortis lacerari, qui

t

j

homini ia mortuo admodum nocere rfö polfunt,

7

$

7 m/jg/'

g

CATECHISMY$ |

quamuiuus ab obtreGGatoribus circunferyi,

Ient

dlierius:Lingua ne mortuis quidem parcit.

[an&W |

DE ABVSY HVIVS PRAE-

uf

cepti.

dj

g.

Abutuntur bocp

T&ceptosqui de proximo ne-

(JWVM

þO

que dicunt,

neque fentiunt bend

» qULerrata pyo .

f

xitni-non boni confulunt ,

quinon excuftut , qug

pi

$n Eeunt , qui foli aligui

d effe uolunt,

quiuon fi

Ununt eo

proximum aliquid eje, ttem

buntpr

OXimo, quierrorem

roximi exa

» qui detra-

lt

P

g gerdnt,

circumferunt, q

uletantur m diff.

pldt W

WÜni;qui coram iudice f4lfatefta

ntur.

amátione pro «

,;;;;,quoruml

l

mæcMaüW

EXEMPLA HVIVS ABVs Vg

t

cEna.

-

: Peccarunt contya b

0C

g ii

preceptum, falfi accu.

f

Jatores ac teffes Sufanne

P

atl t

Danielis1s.e7 borribia

lt

liter puniti funs., Accufa

tores ac falfi teftes con..

tra Chriffum produdi

Mattb.z6,nibilinuenien.-

Ü mb; ql

tcs,confüfi abierung,

p

quhjd

DE DIFFICVLTATE HvIvg

hais

pracepti.

quin]

Fandem boc p

T&ceptum cum veliquis difficul

Wocttlt

tatem baöet. De

t

confentiettem q

negatum enim eft noftris uiribus,

nimum ad copletionem bujus pre

Áienfeg

ecptiadferre,

Quild uero externé bic poffumus,

Mdf

[4t£5,,

locrf,mm

N

$z

S Ciïculmf

"

'W

ERASMI SARCE.

j

l

fatis lïquet ex uerbis diui lacobi fuprá entmera^

od 4null?

tis.Nam fi lingua tale et membrum; qu

TE

domari potefl:Ergo nos ex equo ommes

fünun fal

fitcfles . Confagiendum itaqueest ad Chriftum ,

!flidfpmïimml |

quiimpofübilianobis poftibilia facit, douato [wo

ilitrig, -

Pa

fpiritu.

" fxt'/l/;m&, 1

0f 914' Atj

-DE IVRE M.AGISTRATVS-

inhocpraceptum.

UT

t

Publicos malianimi effe hus , magiftratus puni

MLetg,

rebabet, quieffectus cim in foro quotidie occure

If,

vunt,quorumq;prefidio [epe optime ciufufit

me caufe euertuntur , dum falfi teftes,es obtrecta

v

torie lingue ultró citroq; laborant. Quare nun-

:

quam ibi. decrit gladij exercendi iusin transgref

n a, ï

fores. idq; iuxta Cefareas leges ev priuata muni-

rl

cipalia. Hoc faltem admonitos wolo magitratus,

ia .

pe credant fe fatisfeciffe fuo ergaboc preceptum

officio , quando falfos tantum corá iudicio teftes

tlite

punieriut.fed ut ey obtrectantibus occurrant, ex

quibus fepe infinita mala furgant. E& uenit bic mi

bilaudanda Saxonia,cuius fingule urbes propri

UM

E

quedam ftatutababent , quevufticalia colloquia

Wocattt , ca quater in dnno à primario Confule

liil

A

ii

curia denunciantur plebi, utoris feulinguepurt

tatem feruet plebeculaset ne quisalterius fama aut

m

i

I

nouen fuum obtre&tando ledat.Hiftoria Sufantie

i

Í

/

/

.?

eftibus in alt^

J

40cet?nc mg]imtw faciléercdatt

G. 4

CAT,ECHISMVSV L

quem productis;fint etia biquantumuis im fpeci

Í u&auæ*

ngPOïld

:

em bonefti uiri.Et fülfi tefles Sufane;erant ftnio

vc5 o iidices populi , uel cam ob caufam ; quia à

ii

van a

t4tura gaudemus de incommodis ac diffamatio-

me proximi, Yovtur omnes circum[Lantie ad pro--

du

n

ductum teftimonium diligenter erunt excutizde,

€? fepe ex factis antecedentibus , teftium uerba,

[eqzmtu

vithit

examinanda. Et quiaboctempore nemo non ob-

d

treifatur predicatoribus uerbi ,ille obtrectatios

nes,quantum fieri poterit,probibende erunt. NÀ

*, W,E/)".:A

tl

plerunque miniftri erbi mendacijs obruuntur, id

etiam uidens ApofLolus,moneta . ad Tímotb.s , ne

T

aduer[us presbyterum accu fationem admittamus,

quati

sifi fub duobus aut tribus teflibus.

bowr

DE IX, ET X. PRAECEPTO.

at

cdoti

riontt

Hec dito poftrema precepta , quanquam fub

reliquis comprebendipoterant,ut nonum fub fc—.

duj

[

ptino ; quod eft de fürto : Decimum fub fexto ez

«t

fcptimo:Placuit tamen Deo bec

ftorfim adijcere,

f

fed non fine mfigni caufa. Potuiffet enim aliquis

duf

exifrimaffe s fi precedentia precepta externoo»

ïcufrö;

perecompleuiffet, fe ueré legis impletionirefpon

MetoDg

diffe, Buic optnioni occurrit Deus bis poftremis

—

Crtacol

A 1

preceptis, que animum accufant , mternisadfe-

Mu [

&ibus flagrantem , ez oftendunt longé nosabeffe

d

àucralegis completione , etfl externam obferua-

ln

fiomm dEtulerins , nifi cz- internam adferamus,

gü&

t.brm,

1

Y

M

ERÁSMI SÁRCE.

$;

Mij

qz)æ dueadimpletiones fimul coniuncte;primum

l W)mr

W

l

[miok

refpondent ac fatisfaciunt legi. Oportet itaque

MT

ut ia bis duobusmandatis,quique fe transgre|fo

UT Fdlmdr,

vem confiteatur ; Siquidem bectandem ueré de-

WA d

clarant , quid fit ueré peccatum , nempé quod ex

hWaj

animo ac adfectibus proficifcitur , etfi nunquam

Asf

fequat

ur externum factum. At boc non conjidee

MLA

ratbumanamatura,

ideo fingit fe refpondere [uffi

leohthi

cienter legr;quando exteruam obferuationem d«

Iile r i

fart. EE autem concupifcentia peccatum;id quod

r i

patet ex Mat.5.Et ex uerbis Pauli ad Romanos 7.

Ti g g

Peccatini iton. nouiffcm , nifi lex dixiffet ; Non

eoncupifces.

vitians,

t

[

!

Quare becpoftremaprecepta docent dupli»

CETO, |

cem e[felegis coplende u[um, ez exponunt pre

.,

cedeutia. Verüm preterid;quod exponunt [upee

ï

1

qugaji

rioramandata;etiam per fe funt preceptain boe

asj

ab alijs feparata,quia bec coditionem admittüt,

alia nonitidem : Sic domum proximi emere pof-

mlf

h

rj

fünmuxorem defuncti ducere,ancillam e fcruum

jt n

diniffum à domino ac bera conducere. Honord-

frisd

yc ueró parentes fub conditione non licet , mfi &

uero Dei cultuabduxerint. Sub cohditione nonli

ii

d at

"]

cet occiderc nonmoccbari,ton fürari,neque pere

hibere falfum teftimonium. . Et illa conditio fa-

ao

mgc!m!!þ(';/

cit nunc bec pofleriora duo precepta , ut & i^

sl

pf« per fe fint mandataynon tantüm expofitoria

i^

7

alior Wv

ïïü

er

: CAfECHISMVS

:mtümþ

ÁLIÁ CAVSÁ, Q.VVR DEVS

n

his preceptis adfectuum

ao

uocesappofuerit,a-

iib

Insautem

hon.

h

Pofiit hic aliquis quercrequur Yeus 4dfedtu-

um uocespojeremis bis preceptis adiunxerit , 44

Yi

ljs wonitidem , quanquam ex adfectus requirant

P

r

nf

ex uero legrs ufu. Ad banc quefHionem fic refpon

t

deo : Aliaprecepta non itaauidé transgre]Ja cu-

um

pimusstque becpoftrema. Quis enim uelnatu-

g

va nonabborret à debone[latione parentü ? Qyuis

non taturaretrabit fe à cede ? Quuis non uiolen-

a

tiam putat, uelmaecharifurari, ez fálfo teftimo-

nio ledereAt laborare pro domibus, cas ad fe tra

Differ

bere;alienis bonis fua augere, infidiari cóiugibus,

ho

abducere feruos ey ancillas, ad bec,inquam , fu-

pajni

mus iaclinatiores:Propterca igtur,ut Deus pro^

eirs

eliuitatem itotram erea ves, nouo cz decimo pre

d i

cepto probibikas , reflecteret , atque aliquo mo-

do re[Fingueret , concupifcendi z defiderandi

(uprin

)&&0 4!7141

tocabulis eft ufus.

N

ÁLIA CAVSA. |

Nit£bumanus animus , uatura malignus femper

- Concup

du

^

reperit , quo itobiiam Dco , ita e bicpotuilfet

calumniari expofitionem ueri., in bis preceptis,

Itb

p

IN ia Chriflus Matt.s, in uito aut altero

4

tntüm

*

"

ERASMI SARCE.

$4

"h o

Muntim precepto damnat adfectus , dixiffet bec

U

precepta alienae[Je àrequifitione adfectuum.1ds

b

circo eám buman anittti malignitatem ut dtteuov

&ret Deus,adfectus wocibus eaillu[trauit.

4

Dutafi

DE COGNATIONE POSTE-

ii s

riorum praeceptorum.

M

Vnusquidem borumpreceptorum ufus est,u

aus fenfus ez intellettus,probibens concupifcen-

at ferboy

tiam ac defideriaanimi.1nterim fimul damtat etio

Hereldae

itadiuiu,

am externaopera , que cxaniti malitiofis atque

improbis adfectibus effluunt..

Yi Qu

MM A

DE DIFFERENTIA. HORVM

d 1

itbifin

praceptorum.

Differunt autem bec precepta in externis ved

Jarciüg

cjian d

bus:Nonum ad res tantumrefpicit: Decimum ad

perfonas ez- ves fimul: Comprebendit enim boc

EO

eiam

etiam res , que ad Nonum referrinon po[funt. E£

CA

TTE

est tanquam fummarià ommumrerum,que adfc-

étu prinump

T

fi

F

ia

etuutur, & po[Lea duoque extgma-

ä 1

facto abutuntur,

Non concupifces domum pro-

ximitui.

Concupifcere leuior ef£ adfectus , quàm defi-«

ii !

[ /

derare.Ect enim cóc

H

o

mala&,petere fantum. /

pifcere;res tambonas ?fäm.

lii

p

und

/

d

Domumg

jf

Dowwä

,

CATECHISMVS-

— 3ponusbic fignificat proprié bereditaria boe

m:mfl q

g. Differt uero boc preccptum à feptimosquod

qion d

ect de fürto,quia nonum de bereditarijs, ac immo

0.

bilibus bonis loqkitur.Septimum autem de mobie

-Pï ghlbll

libus;que transferri poJJunt.

M

Áreas. [fï-w'f'* "

roli

Pratd,

TT

Continet igz;fur do«

Agros.

dl

Predia.

ii

mm[ub]?:

Syluas,e fituilia bona.

Proximitui.

gt

Tub,empbafim babet,q.d.Dews:non concupis

fces domum illius , quia proximus tuuseft. Proe

N

wb

«ino ueró iniuriam facere»[ane uiolentia est.

vichi

d.

Q VERELA DE HÁEREDI-

tarijs honis.

ámidf

M. T

Noftro boc euo uon infrequens querclacira

cumcurrit de tutoribus abalienantibus , ac fegni-

quando:

«itt [ój

ter cuftodientibus bereditaria bona, de quibus et

defraudant beredes,er fua fcgnitie fepe ad mbie

l

lum redigunt. Et quemadmodum hodie omnis fla

f

£us purgatione egerct, it4 er tutorcs e[Jent corria

g

getidiatque admonendi,quod diligentius curarent

dlitjr

(uorum beredumrelita à parentibusboua, De

Ul

beredibus mbildicam;quos finunt ad omncm mao

jrn

litiam exerefcere , nonpropter aliam credo cau-

dT

GW?JP:*,

N

BRASMI SARCE. -

5$

d

th,ni/ï quia fberant mortis euemtum, ut iþ fiinde

nfi fp"moxw

maiori cum fructu de bonis participent.

VAf d

| Q,VAES TIO.Án omnis concupifcentia fi

Y

probibita?

ï"*'*" ^

RESPO NSIO.Ompnis cotcupifcentia e&

probibita , que eó tendit ,ut in bonis proximi

quaras tua commoda, At concupifcere domums

alteriusut eam emás cum utilitate proximi , notà

eg probibitm.

illon,

REGVLADE CONCVPISCENTIA

Mtttlfia

ï

.in hoc precepto.

,uxt&t'?t«?m

Concapifcere alterus bonacum alterius com

Jntd,

modo;ac utilitateton est peccatum,Nam bic ue-

rus buiu legis ufus estin omnibus querere utilita

AEDH

:;i

temproximi. Et feruandum eft bic difcrimen in-

teradfecius , qui fimpliciter funt peccata , qui

Hon. 'Tum enim concupi[centia est peccatum,,

s al |

quando refpicit ad incommod' fcu damnum pro2

hd f

«imi cz'c.

, gt

l

DE PERMVTATIORNIBVS.

'f[;peadzum

vlj

Hinc edificium edificio permutaripotest , 42

vt

J

eer agro,predium predio erc.. Sed ita, neadfit

wii at

dolus;ne adfit priuata utilitas.

hh P

-OBIECTIO. Quid fialter

non intelliart

d

precium rerumque permutantur, ey quietus est

X

TA

dc fd&a permutatione:

^

RESIP N

LI

z

f

'CATECHIS MVS$

Qp

ï&äSPO NSIO,., T& adnwnerg*cäföfgþyog !3

jpdieute

imum deprecio,omnem dolum detegrre, Poftea

at

fi contentus eslbfitvatapermutatio, Valet cz- bie

peoqit

cbaritatis re

gula; Q:uod tibi non uis fieri;alterine

pl

fecerés.

pepet

Ron ln

DE VERO HVIVS PRAECE-

yfidin|

ptiufu.

iö[wza'rm

.v

fferus buius £r

eceptiufus et , ut ita agl

fori]n

um proximo , ne in. eius bonis queramus noftrá

endt

coimmoda; fed in ommibus vebusiuuemus eum s ut

m'w bona crefcant acprocedantfelicius, -

Q

DE VOCABVLIS VERI V8Y$,

ii

& modo,

d

Qmuererein omnbius pro-

RETK

ximi utilitatem.

fiawsef

Corde;

Ro[Lra commodaproximi

| p a

utilitatibus poftponere.

Modi

ht uein

Iuuare proximu, ut ditior

Opere, feü

,mn

fiat;ct cius bona crefcát.

: f Acto;

t petrg

DE ABVSV HVIVS WEB ÁE-

quisi

; da't?Srdqm;

Cepti.

j gmmzmdlgi,

Abu[is huius precepti nafcitur ex contrarijs

z HW!M t)(fllïf

tero ufui;ut querereim proximi bonis noftrum

éommodunm cum tll

, cl]f/ ;zf Chtj g

lus i/ncommodq fub bocqbu

falatent fequemes;

'irf)f.*? Wfljfrm

Conétia |

--

|

!

!

$6

'

ERASMI SARCE*.

t d

&oncipifcere.

x

W L

Abalienare,

oná

! æordca

lts

J

AbfLrabere.

proäcie

NT

!

Wecoquerein neceflitate.

MMWM

Defraudareproximü bonis;

Decipere.

/

WNon admonere de dolo,

Modí,

MECE,

Infidiari proximi bonis.

€ofentire alijs in occupádis

Hi 4gdmug'

bonis proximi cum dolo. .

Op 'efefetä

i tf

Yuuarealios,

fa&o;

MUf i

j

Q.VAESTIO DE PIGNO-

ribus.

x

VO

An liceataccipere pieno

damus?

- Leete dectpere piguora , cum alijs v

!4 ; cim alijs nmutua

RESPONSIO.Mai

or fidelitas inter Chria

N

ftianos e[fe debet, quàm ut

opus fit pignoribus a

gere. P q

T&terea quimutuo dat,expreffum uerbusm

bab:t, neinde

fperet aliquid fe recepturum ,má--

Qjnyi

ximé de egeno,

qui reddere tonpote& Qw uerà

ä

ne [berare quid

N

em debet de recipiédo, quomodo,

quefo , ille pignora accipiet abeo , cui mutuo

M;

dat:Sed quia mon otmnes famus Chrifliani,

quid l-

qutur cum alijs facie

must Refbondeo: Q uis Chria

T

frianus fit,fiue nG

jid facile in bac permixtiioneEc

j

clejue cerni non pote&. Verigg quia mutuo da-

abl

roest conferre Geneficium in proximum;er fcri^

ptura

(n

[

CATECHISMVS :

)u

li

ii

pturain confer

endis beneficijs Deumipfum i^

TU

P(C

tandum propon

i, quipermittit folem [uum ori-

i

ihoc t

vifuperb

onos acmálos.

Quarene impijs aperte

N n

F

£ accommodatio , quibus ut benefacia-

neganda €

*

g n

suus,monet uerbum Det

, ttófi de quibus fumamus

QJ li

P

ignora:Ergo à netine,cui das mutuo;poftulabis

wj

ionus, Deabufu pignorum borribilia bic eJJene

1 | QVAI

dicenda , nifi apud omnes abu[us ille alias fatis a^

1ibductod

pertz

s pateret, quo uidemus borribiliter peccare

1 forit

bodie botmines contra wonum preceptum,

4

ETU

Nec deüdgrabis uxorem e»

1 /Lf) ;((/ï///f/äfh

ius

C.

us dncü

-pefiderare maior affettus eft, quàm concupi-

f uflqrdimzrcet

ia

"fcere.Si

quiden defi

derare est cum gaudio quodä

lariuoluptate concupifcere.

Nam defi-

| Qu

ez fingu

Áuthere]io

derare etymon tra

—

bit à fideribus contemplandis,

Edautem contemplari ;

nontantum obiter [pecta

EU

18 m

vejféd intueri diligenter.

Et fanétales fmt perfo--

ergaquas borribili e$

- dutiio )

ne c res in bocprecepto,

Yuus,ancillabo

; iif

]

fluflagramus;quales funtzuxor.fe

fvf

ues,pecudes.

! écttclii

Refpicit ueró bocp

veceptumad perfouas c

d eas,que uiuunt. Referri

t rflingm(

res fimul,e» maximé a

: CirDat d

itaq; buc debent prinmbo

mines,ut uxor, ferui,

Ó cmnaum condifio»

:M;m/i Mm

ancillemagiftratus, atq; ade

nwum mortales. C.gntc,z,cp,ifcere enim cum imcomma

TPWW

tuamreme

! QAE]

do alteriusreipublice magiftratum ad

W?itof-

quilicanz

Y

FRÁSMI $ARCE,

$55

tf

þuäüCdm: Item preceptorem ; fartorem ezc. id

tl fumfm-

peccatum est contra boc preceptum. Deinde [pe

CH

&at boc mandátum ád res , que no funt bomie

LY M

H

nes,ut dfiius, bos, uaccá ezc, Pert

menc bucom2

'qul VM

W M

fia amimaalia.

!

V,

D

l

|

j

4

Q..V AE S TIO. An oimne je]ïdgïiugn peccáa

Vifici

m

t

um

m fi

it

^

tRefbondcosut fuprà de concupifcentia.

iif

. Q,V AESTIO. An liceat feruum ; ancillani

ábducere;ant ad fe recipere,finé confenfu

Tlirpei

oris?

poffefe

CAU,

J RESPONSIO.Nonnifi fubfint cerke cati

iil

j

fe.uiel quia berus feu bera nolunt amplius babere

ÓH

[

feruos aut ancillassuel quia nton fatis uictus dant;

WWM ,

ticl quila mercedem denegünt tandemsuel quia fera

rj

mgau&io quoda

ül ac ancillé nolutt diutius mánere i feruitio.

« Ml

Q.V AES TIO. Quid fi berusmorofuset

| gojpg(mpldndiï.

&ut bera;liceat etiam tum difcedere?

. RESPONSIO. Qunquam uerifünusi

ais

usfv

&& morofos dominos non diu po[fe precffe in

"

dominio; iuxta illud Prouerb.w. Qu conturbat

[ il

tht

ctili

J

l

j

|

domuni fuami;poffidebit uentos.E£ qui [Tultus cfL;

feruiet fapienti: tamen ráró widemus ; illis feruis

[]?

ll

«c ancillisbene f[uccedere, qui propter morofita-

TEU

terea

qint. NT

tem relinquunt fuos beros aüt beras : re

agosret t

ciir Deus addidi[fet Fantas promi feiones obediena

TU

tié;nifi fbinde molefHie occurrerent in feruitijs£

nnmmconäcrf«

Petrus ez prauis obediendum e[fe iubet.

gani

. QLV AES T 10.An poflituxor [ufcipi uineri

il

[

temarito?-

H

i

CATECHISMVS

RESPONSIO.Non.Nam uxor allicata eft -Abutü'ttwl

tiiro donec uixerit,4d Cor.7.3. Epift. Aigetyao — (yu

qiayocttt

»

tio mier cos,qui feuprigratia diuortium celebraa — |

vunt , tum enimimnnocens perfona , etiam uiwente — ii

reaynuptias contrabere cum alio poteft.

: vlddff&d"

DE VERO HVIVS PRAECE^

) mnmfrfq

ti ufu.

J dediniti

- Veréutuntur bocprecepto , quiprinkm uon 1 riorfegr

defiderant alterius uelperfouas uelves,ida; cum

damno proximi. Deinde quietiam facto non ab--

»p/

ducunt, alienant, ez immorigeras reddunt aut u

r

xores,aut ancillas,aut feruos,Aut pecudes fed qui

p

monent atqs bortantur cas, ucluxores , uelancil

li

las,ut máneant;ac fuum officium faciant fedulo,

Jugora

ag

DE VOCABVLIS ET MODIS

ueri ufus.

daen t

jocdftn

Quierere utilitatem proxini

| Corde,

i omnibus bonis füis.

firicetnt

Jirherarin

Admorære uxoreim ad obedi-

A rititmoa

entiam ez patientiam.

1

AYtem,bortari feruos ad pre[lan (sxo di

fatieà

dum obedientie cultum.

* qpfosfu

Hortartac prouocare eofdé a(

Opereleu

1 grisBurj

- fatofficiain timore facicd:.

m fztfï'va

; n

DE ABVSV HVIVS PRAE-

[3707

«f tll

! CeP tia

rf

,Aäutuäime

N

ER ÁASMI SARCE,

$$

n

1

l

Qo.nj?*glw

-Abhtlithrboc pracepto agentes contrapredt

4

Va.ut qui impr.

RE

oximib

ots fua comoda querunt;

ffiuortincäu'm

qui auocant uxores , feruos , ancillas impoftura,

OM, ftidm "WE

quiabalienat oués ey boues, qui iuuant alios,qui

Lliopot;jt,

delectantur abalienatione ; Ytem qui defiderant

e adfectaut abalieuari ezc. Hic abisfüs bodie o2

s PRAECE»I

mnium frequentifsimus e[t.Nec id nürura eft; quid

declinat imundus ad interitum , ideo cz

4

fitdtteo

»flijriti .w:sï

T

rior femp e

dufifotnd

DE DIFFICVLTATE HORYM

bredir d

praceptorum o. & 16;

petdt i

Poft Ade lapfüm ita eft corrupta bumanama-

od

tura ,utetiam uolens wton poftit animi defideria

Va

«tq; concupifcentias deponere, A ccedatnite quod

cunq; ute genus ctiam omnium fandtifsmum , taa

T NODUI

men fruftra laborabit bumana natura fibiipfiin

boc defe ctu medendosaut st uel minima cordis dé

(td

fideria exuat, Hiec ueró non adultis folum firmi»

tr bevent infixa, fed que ex natura nobifci adfe

vimus,umó in quibusin utero matris concipimurs

ficutliquet in infántibus , qui cm neloqui quidé

(f

polfunt ; fLatim tamen mirabili defiderij eftufla-

*5 95 F:ä* f*qd'

grát. Etuerifima est bec fententia:Humani ocult 5*

::?

n

la[ciui ac petulantes funt , adfe Clant quod wident.

V, 3

«s

,'l"& S—V

Que fententia etfi proprie pertinet ad oculorit

:

dejideria , obliquée tamenad cordis petulitiftümos

3 N |

ddfääwpertrdbi poteft , i ficri foletin caufis,

H

2

j "'

CATECHISMVS

a externis effectibus, Por

ro metu pae.

E^

*

70 metu poete aut i

férni defideria anittii occul

£

W:

quó minus i externos effe&tus prorumpant;inter

iini ii

ni ueróadfectus manent;qui ipfiffima funt pecca--

n p

tacoram Deo,quosq ez Christus Matt.s.in pria

x

^ufric m

imis damzAt. $uperant enim e:

xterna flaoutia »

K h

atf

eà funt illis maiorapeccata,quà funt tanquá caua

yofinlg!

fe potentiora. Quare non dubitandum e& , quin

er'petuumiii

interniadfectus maius etiam accipient iudicium.

4-Philofopbi atque fapientes mundi omnes bic

Ten f

rj d

ceci funt, ueq; quicquam bicintelligunt;quia tan

a

£m externafacta damuant,non adfectus,

Q.VO FVGIENDVM SIT PRO

«rgntorem«td

E

*completionepoftremorum

hgt

praceptorum.

tdupad

1

Hactenus audiuimus;quàm imbecillis fitbumd

nanaturain pellendis adjetibus.Et Cbriftus vaat

EPIL

tbei j.internum animurm à prauis adfectibus alie-

numvequirit. Paulus fpiritualéuocatlegem. Nos

ueró carnales fumus,que [ententie inter fe collaa

Qul

fj t

1

te natura funt contrarie. Qyuid enim commercij

$

babet fbiritus cum carne ? quid pote& bomo car^

ibf

b

nalis i vebus f[biritualibus ? &ane conclu'.dem'

99

c&nos bic nibil po[Te , neque leors completionem

It p

ádios pertinere. Que cognitio ubiadet in no-

Atl

bistumprimum tales fumus,quales nos legis ufits

Mm

jw Wt

*effe uult, niniriem imperfetti, peccatores, infir-

Mu

miuc*

E

W

Yi

La

tT

ERASMI SAR&E.

$9

Pf

Y

qti, v prorfits omni in fatisficiendo leg robo;;

V

deftituti, Halgmus itaq; nunc querendioccafios

Mij

i

|

nem pro illo, qui fe ad legem complendam ueniffe

Vr n

adferit. Ytem,qui faum officium effe predicatle-

)

ULLT

erfatisfacere. Et bic eft Chriftus lefus,quiin uni^

uerfumleos refpondit, cuiusq; refponfio durat in

ldna. æf

perpetuumin omnibusijs,qui credunt u Cbriftiz.

fs

AU o

Yam fi wolueris poftremis bis preceptis fatisfce-

re,imó debes,quia Deus nouam requirit uitam,ac

Wilf;yldd fäïl

i,

curre ad Chriffum;qui femeltuo ac omnium notmi

pe legem impleuit , is dabit tibi fbiritum fanctum

purgatorem adfectuum atque cordium, ad uerum

WW

TAT

ufum legis nflammatorem. Yoannes tantimaqua

D.

baptizat.que frigidapectora facit , Cbr.

tfeus au-*

thtl f

m

Er

tem bagtizatigni ac fpiritu þn&o.u

t

hu

EPILOGVS DE DECEM

iulptim

Í

Ioctt

lm M

l

T&ceptis.

Quid fibi uelint decem præcepta,huc ufq, exs

ficita

l

l.

Jeiscmti)

pofuimus: Ytem quis illorum fitufus, G2 quatenus

ànobis feruari queant;quatenus non: Etut pau-

piellonic

d

cis omnia repetamsnon est negligendum, quód o^

mnium preceptorum duplex fit ufus, qui dupli-

xlb

cem ob[eruationem parit,externam ez interuamz

m

Ya aliquo modo estin uiribus noftris:Hec prore

lgl

fus bumane nature ademptaeft uanquam bu-

smtarrili;ï'"*

yÓ

manauatura ex Ade lapfuadeó corruptanequee

€cti,

c';zte l;gz faif-

CATECHIS MYS

m L LU

ä,cere,ni[z fingulaviter feruemur di?-'i"i""? atque

jrüsi

duuemur. Q ui cnim non fequerentur cor peruera

fum,ctiam exterua flagiia, que tantum crafsi qu&

|

dam fructus funt interte corruptionis? Quou(qs

igitur cauf[ manent,co durabunt ez-exterui fru-

M

cifi

étus, quos non potest non bumanus animus prodie

conupun

eere , omni cecitate atquemalitia in utero matris

[mndum

wefcatus, Quare ut fepe monuisita ez nunc ma -

seo; ut pro Cbrifti [piritu oremus 5 qui fimul ez

cau[as transgrefeionis preceptorum;ez ipfos ef-

J t ov ]

fectus i meliua mutarepoteft, ez nouum animum.

€v«A 5?€ V.

innobis creare,quiad [birituales fructus gignena

"

il

t

do./mþ tus fit.

contttel

APPENDIX DE VETERVM.

du

theologorum opinione.qui -

m

ex praceptis confilia

tf

fecerunt.

1 vanit t

Veniuutez bic auocandipiorum animi ab ima

, ordie f

pia [cholafticorum theologorum opinione , qua

] piir

docuerunt;precepta confilia e(fe. Deus enim nons

J nf

est illius mcon[Tantie , quod. [ua precepta irrita

1 hicfnil

ejfe uelit , que feruanda propofuit.. Et diuerfu

N

Chriftus docet Mattb. s. Ne apex quidem peribit

r

delege. Efto, fit noftra mfirmitas erga complen-

dam legem magna, utireuera eft., tamen propter

freiis,

no[tram ifirmitatem Deus perpetuam uolunta-

.h ]

ff«

m

ïe;n[ua,nf non [ oluct, Verius docuiffent fchola

ct

;

PMV

6o

ERASMI SARCE.

ls

:

l

[

& Iï

iagig"em ,infir

mitatem. noflram circáleg::

: $

Kïf'?urkorpm

f

[40)í

ttonem;non e

[A'

b d4203n€d

Dd

Mif qj

!

i

:

r€

bis

:

l

Dptotit,

"

Mutcon !

us

, ko]ïræ

MW C

caufa impleuit , quiq; ez nobis fubminiftrat uircs T;-« L -

MW i

complende leg;s , nonad iuftitiam ,uerumad tee — epe

lii

lCM

flandum de ueva iu(!ïif,ia,acceg ta.

uD gwfmuig;

ol

RTICV LIS

fidei.

"1 d

DE A

us

Equitur unc altera Catech

efeos do&rï/n?

S

pars ,. que duodecim articulos fidei noftre

cont

um patrem nüfericordid,

'TERTE

L

zjnet. Hec q.cg;D

fuum unigenitum ii bune

Tiontd. .

d

entifilfe , utnoftre infirmitati medere-^

Jf

tur,noftraq; uice legirefponderet , quod ut füce-

4

vemus , non erat in uiribus noftris : Pulcbro ueró

iorumwmïml

ordine fübijciuntur biarticuli fidei ipfis prece-

" opinwlle,qf-g

ptis , ne defperemus propter infirmitatem u0^

( e.waenim&i

ftram.fed ut fide confagiamus ad Cbriftum. Eftis

ii

n

bic finis legis , tefte Paulo ad Galatas cap. 3.1t42

u

|

"

[j

vt B

.

1

j

rä;,

$

que lex pedagogus uofler fiit ad Chriffum , ut

atf

'ex fideiuftifica

Y

.'c-"mur. Porró etfi bic Cbriftus mi-

de-

jumpm

bidatus est m buncufum., qu

tel-

d ,Wf

Fif |

f

Ó utzzdi:et meá

li

eb*dtio?i)ä 3 tamenl udi

[4

tT€

et t4P

gl

tabota,

H 4

ocuiwyïf

4

CATECHISMVS

D

ÁLIÁ SVMMA ARTICVLO-

——

j

rumfidei.

Q

Prorudioribus fatis e& bancarticulorum fu,m ' ï

Wmaám retinere :

qij

falui fier

| Pater omnia fecit ez ordinauit ,ut. —

cnt

emus , Chriftus faluos nos fécit,

Spiritus

anctus fandlificat nos

»€» exponit nobis falutem

n

in Chriffo,

Item feruat nos , ne ab accepta [alut

Wt

d.

recidamus. Bic uides fuccinctam defcriptionem

[^)

*

ff

Iciorum

*

Jancte Trinitatis,que etiam proximé

fmþ!/m

oftendit d

[

crütttna

dMilty

-

operationum patris , ]ïlq E

fpiritu fancti.

p

Qu

s du

M,,

-

VYR ARTICVLI Dxcgü-g,

ERN NNER

turfideinoftra ca-

quil

pita.

I

TAU

Articuli wocantur bic fidei

in i

Uo[rre capita,quà,

f(f

Iunt certa quedam noflre v

eligionis , inflar ar-

ticulorum , feparata fum

marlaque fi ipfum Euz

E

n

angelium appellaueris,

Mi

aliud funt ,

1t0n. errabis. Quuid enim,

itpotu

quam fumma quedam to

tius Euan-

ge'ice doctrine ? 'in

quibus Deus pater prontit-

fiml

titfenofirtm fre

Deunm,

ffaip

qui fuftentet ,regat ez«

conferuet nas. — Sed obfe

*

cro per quod mediun?

dn,

per Chriftum Yefum fili

Mpj

um fuum. Et ut certifi-

tf i

mus de illaprotüftione ,

4ccedif

iritus fandtus,

£ perbibet.in co

Pt

hwn,

:

rdibus m[tris frmum tejtimae

P/lfl't?r,-m

n

DE

LU

1

ERASMI SARCE,

és

l

At

n

DE AVTORE ARTICYLO-

rum fidei.

ää'cdrtimfor li

T e rl

s

QuejlHo est deautore articulorum fdei, ex

quisfuerit,qui eos in fummá contraxerit. Qyuidá

WE aff,s "

corum cotmpofitionem ad Apoftolos veferunt, n

LL

Fbatantu f

mero fortaféis duodenario moti. Quidam ad Cbrt

umzquibus autem rationibus bi ducantur non uí

A r

deo, Nos Chri[Li

05 Chrifliani

»qui fcimus illos articulos in

Prliry

fcriptura fündatos

effe, non anxielaboramus de

dutore , nobis fatis e

0

rum

^ fru&wm 4gufm 6

probimediari

Quur uerà inuentt fint predidti articuli , bác

D.

a

Qon. dubito pro uera vatione adferre , uidelicet,

quód illerumautor uoluerit rudioribus confulee

re; e ea que Cbriftus multis uerbi docuerat,

IT

l

j

n cert4 ac comp

g

enidiaria guædam capita co:zije

etre,

piadeel

uj

J

li

thuiabodieþericulo]ä funt tempora ,pro.-

li, Qu

|

a

bter impoft

r àupo]Fores fpiritus , qui fimplicibus ammis

imponunt .

4 t Emn'

fimplices Cb

Quiare admonitos uolumus omnes

V pdrjt

riftattos , ut bis articulis occurrant

H

D

pfeudapofto

lis J'ex

r ER r

L

b

i

« credant , quod eft ab bis

feuttngtl

alienum, aut

TOU

quod in his nonexprimitur:utft A-

mbag. tifla

4d te uenerit , docens rebaptizandos

NT

e[fe adulto

j

munionem bonorum

s,maeiftratum pellendum effe, com--

inftituendam. Refbonde fim

fmwmfä j

plzcitcr.;tqlia d

ogmta in ffrticulfs fideinon con-

N

ii

j

x

A

CATECHISMVS

gtf

Q VAESTIO. An eaetiamcredenda fint ,

quotidiï

ugin duodecim avticulis uon continentursut c[t

u[Litutio facramentorumsconfefito ez'c.

&d

RESPONSIO.Multain f[criptura |unt,que

fub paucis bis articulis comprebendi non potue-

ff

vunt, cy tamen uerbum Dei funt , neq; ab arlicu-

pim'onc

lorum do&rina difcrepant: Vertur non ntinus [zmt

jam

d

:þcyrec?enda,qmim ipfi articuli.

q

AQ-;VVR-DI*.CAN-T'VRV FID EI

hitrij

articuli.

.- Eideidrticuli dicuntur, quia fola fide perci

ii»

Vet lia

Wij

WWL?&M mgäwgiculo :, ï

sont

vl

DE YERO ARTIK

(;KJU:,AQ.QRVMH

;

fofi

*

ufu

gm'tz'am

utuntur bis articulis , qui illis confolane

Mi

tux

uiwde difcunt qz&omod'o Deus erganos

ücin.

adfectus fit., quid beneficij mobis attulerit Chri-

ftus-» . ez..qua tandem . uia de tantis bonis cer^

tifiamus n confcientijs

J

n.g[träs,,pneþ dio Sgirif&&s

[4?&':&;

lii

- DE ÁB

Y5Y ARTICVLO-

xumfidei.

Jecogw/[

li

'

Aïzuthar 43^.ticuliä jïd e , qui bis&üqng co-n?

nonpe-

Á

IT

Jï;olmr ; guigzgdi&m dotritam mde

a t""f;

J

ERASMI SÁRCE,

63

TACL

rimuramut eos

ii

tunt,qui tandem [ngg,m

Wtf tqï

quottd:e.

0(7(

E FIDE,

- Sed quia fundamentum borum articulori co zz

dmanp hilt

fiftitin fidespaucis bic nobis uifum e&., ueteres o2

i at

piniones fcholaflicorum de fidevetexere, ut po-

n j

fleauera fidespateat. Scholajhca plauc fides eft g

atq; imperfe&ta,que tantim ad btjïormm tendtt,

t fs

ez quam definiunt e[fe a

a.

IDE

feripturis prodita funz. Hanc etiam byggcnæ

Chriftiani baberepo(Tunt;ut qualitatem ociofaw,

ld |

NM

Vera autem fides , que bic requiritur ergn Deun

A7treL (J(

Patrem,jïlwm cz fpiritum fanctum,talis e*, que

non tantum biftorie prebet a[fenfmn fed que

refbicit a—d—pro.mjzones olim à Deo de Cbri-

TA

;

I

fto fa&as quód Deus propter Cbriftum uosin

gratiam recipereuclit.Hec in

des,uerbum

ii

Dei , non ut [implicem affenfum; fedut certam fis

p

duciam ,gratia [piritus fa

1 cau[am

)M! (b

tcientem babet

yi o

r g

APPENDIX DE COGNO-

Ícendatrinitate.

Multi anxie laborarunt, ut breuiter ac fignaté

u

de cognofcenda triuitate traderét, alij boc;alij al

«d de ea [peculati funt.Et dÀ fimplici uevbo nema

el

ii

A

fuit contentus , e- omnes confugerunt ad bumna

j

J

M

r

i

J

:

[

CATECHISMYS

HW eu

a

quevationis iudicium.factum est, quod preter [o--

at

mniaac impias quafdam nugas , nibilprodiderüt.

' Nositaq; intrauerbi limites [Iabimus,quod nobis

(

j^

|

ires per[onas proponit,uon ex imaorubus autpie

- ii at

[

éluris coguofcendas,ut battenus eft creditum, fed

el

ex earum officijs. Ydeo dupliciter de 'rrinitate lo-

qtnii

quendum et: Primim de illarum perfonarum e[-

39b

*

| ïegm,tl

i fentia,que quiaextra bumani imgenij aleam eft po

fita.idcirco admiranda e& potius;quàm anxia ine

G

quifitione perfcrutanda. Deinde,de officijs Tri--

Dl

nitatis, que funt; feruare, tueri,detegere ; faluum

n il

fücere.fanctificare,illuminare : Qub uero aliter lo

sen t

. quuntur de coguofcenda Trinitate, uel fublimius

fpeculantur,quàm im ipfis officijs uerfantes;fücis

i,

ts

lé in errorem incidere po[funt , magnitudine ez

wicrda

excellentia tante maieftatis territi. Exemplapete

f

ab Ausbaptiftis bodiggolm ÀScholafticis,

qm&:uems

T Deuny

DE PRIMA ARTICVLORVM

fidei parte,quz agit de

-

- creatione.,

u

Ego credo i Deum patrem omnipotentem,

ercatorem cocli e terre. Ego, magnam babet

lwrz/'ta,wän

emphafim. Oportet enim ut quifqueper fe cre^

Vatícg

dat , propriamq; babeat fidem. . Non ualent bic

excu[ationes,quas bodie pafim.abijciunt aduer^

I"Wï i

farij werbi , ad defendendam fuam impictatem:

P*Tfï'diöm,fqn

RNos ercdimus id , quod parentes ac qutece[Jores

fosrrt

USMVS

BRÁSMI $ARCE.

éi

ttoftri credideyunt.

WMW s

|

y

'iI'tqu ; quod Cefar ez Pc;þä

T

credunt.-

)mbdpr

t

4

&j Afiblm

m

l

Credo.

l

"t

RLT

i:

kC'red ere bic pro fidere accipitur , quod c;.'&' ]ä

m

i

il

!

,&

it4 commendare Deo , fe ita totum in.Deum cotiij

Wttrit

cere ,ita fpem fuam in promifsiones Dei ponere,

N d

7)

n

fJ

ut nibil dubites, quin Deus tuus Deus e[fe uelit,te

1F

du

Tegere;tueri ey db omnibus walis conferuare.

j

10

InDeum. g«

Lb

df

Germani Deum à Bono uocdnt , ex ueré ed

vt f

Deus fummum. ac unicum bonum , &reci Dewunm

i

&v (io)$ d educutitquod esi, iuuare fiue adcur

rere, Webreis Ádouci familiaris e& Dei appella

n

Vr

£0 , qu& ttox à ueritate nomen accepit.

/nc ue

n upilar

nominis wocabulum (atis indicat ; quid fitin De-

um credere, Nimirum;in fuintuum ac optimis bo-

n t

df

num;im adiutorem;qui e? feruare pote[t es uult,

quia uerus est. Signanter dixit dutor articulorüs

[

In Deums,uon:in Déo.

TCVLAE

!

MUU

Patreni.

. Patris wocabulum beneuolentie ác manfuetiis

M

r n

dinis wox est. Pater enim nonpote& non filijca-

n

It

lamitate adfici, e» inneceft ltate ei [uccurrere.Re

j

lique circunfIantie, que cadunt

[ 74'4 4

3

z;omäpatris,-

J

u

j

J

bic explicande funt;ez non

.

untinuentu diffici-

s N

'f'

les-gropter quoti

j

digná , quam eontrabjmus cim

ii

parentibusf.

ial

fznziliaritatem.

Omnipos

il

CATECHISM YR

j p

Omnipotentem.

iib

Hec uox peroccupationem adiectaeft;ne quis

quU

depotentia Dei in iunando dubitet, Quienim o

bucmli

sinipotens eQsillum nullitpericulum quautumuis

mcejpï i;

graue fugere potesl; é quo no poftit liberari. Dici

m*bcfcz

tur uero Deus omnipotens , non.tantian quod po

rediti

£cft omnia , fed quód extra cum non estaliapos

poni

tentiaaut uirtus. Alij multapronittere polfunt;

n

uerim fine Deo nibilpo[Junt preftarc.

silidit

*

Creatorem cali & terrae,

m;uþafr//r/;

Sed quefo unde cernitur illa omnipotétia Dei?

uidelicet quia creauit Deus coclum et terram; boc

bt

eft,quicquid est creaturarum,id quod nallus bo-

ino, nullaq; creatura prejtare potuit.. Et [pectat

Nenih

biclocus ad prouidentiam Dei.. Hic quia creauit

t

LR

emnia;Ergo c7 fuftentabit. Alij opifices facto a-

liquo opificio d

ut opere , fLatim difcedunt ez'ree

lais

üuquunt opus a

bfolutumfuo ufui. &t Deis boc

DI

non facit , ueriom femper prefens adest fuis crea2

turis, regendo atque conferuando eas. Coclum ez-

P

Mutyi

3

erra uoces funt generales, fub qiabus compreïe-;

fosrapi

duntur oWies creature.

Wotind

EPILOGVS PRIMÁE PARs

lig,

tis articulorum fie

Dr g

dei.

li

Fticti^

Tnterzogtus tnaie, quid doccat primaa

lorum

ERASMI SÁRCE,

64

:

lorum pars. Refbondeo:Docet me quód Deik pa

[if&dcn,mw

|

"

ter uelit meus effe Deus, me in fuam tutelam recie

i

n

1. Quj

é

pere » v feruare me boua fuauoluntate ab omni$

M dU

busmalis ; qui cum me creauit , fünul uult omnia

ilb i

neceJaría dare ad uite fuftentationem. Etprea

txntïemquädpu

ter bec , ex meramifericordia communicarc bea

ia

reditaria atquepropria fii filij bomá omnia. Ex-

itrepof

ponit prünayà banc articulorum partemprimum

4

preceptum : Non babebis Deos alienos , id quod.

TTR

nibilaliud e& , quám crederein Deum patremoa

yotctDa!

mlnip otentem ez-c.

H oc

DE VERO VSV HVI'VS

inudidoe

partis.

W. Ewt

Hicquimemt

Verus buius partis ufusest, ut foliDto confi-

ia

das,à folo Deo expetas auxilium.Et quio

A d

m

nipo

Mwm

tens efEigstur folus auxilium ferze po"tejï:; |

ag

,

u o

DE ABVSV HVIV$ PAR- (

tis

aj U.

,

Abutuntur bac parte, quicoram boc D ,eaþ alïïif

:

l

um

fros recipiunt , quialiena prefidia querunt, qui

no

e

tte

niawocant. Hi enitti arguunt Deum inpoten-

p 4M

m

i

DE SECVNDA ARTICVLOs

rum fidei parte,dere-

not

li

demptione,

jjn

I)

Etifi

CATECHISMV$

ÉtinIefum Chriftum.filium eius

gl

unicum, Dominum -

mt[equ-cns

nofirüm.

mnddmp

Secunda articulorum ipfius fidei pars woftrée

]cruato"*

redemptionis fummari continet , docens Chrifti

e[fe filium Dei,e» tioftré falutis pignus, quod De

Q

us pater ad confirmandas fuas promiffiones in f«s

eris fcripturis dedit atque promifit, won aliter ac

'Non]

fi ffet quidani potens rex , qui polliceretur mibi

; efliuml

magtium aliquod donum , quod quidcm fufcipes

WWM

yem ego in prositifoiss at propter excellenti4m e5

WWW

imágnitudinem doni [ubdubitarem.fovet ne aliqua

"d

do feruaturus vex promijJa: quam támen dubita^

iucot

tionem ut adimeret ; fimul e literas ez: figilum

r

imaioris certitudinis grátia darct. Yt4 Dews páter

eimiu

r

snifericordia motus erga genus busanutm ; [e Dei

ss p

itoflrum fore promiferat , e7 de quanon erat duz

fonte

bitanduni; A ttamen ne dubitaremus, Cbriftum fi-

: /h ipitn

lium,e illum quidem unigenitum nobis dedit, no

Cirifo:

folum utpignus,fed t medium;per quod teflare-

£ur fe fóre Deum uoftrüm ; & per quod uellet iu-

a

Ápi

siare, 1 cim i5 uenit , expofuit nobis promi[fa

j

patris,et executus eft copiofifsime ea omnia; que

ii

énpdi

à patreprorti[fa acceperamus.Na fcitur uero nu4

dus , €» fit omniinfirmitati obioxius ,ne quis ab

ftii

: ltl

eo fügiat, maie[tate diuina territis: Qui cumeti^

am finepompa ueniti bunc mundum ; 4mundo

em ec

fuit contemptus , extremé per[ecutus, tand

g

cruct

M

BRASMI SARCE.

6;

.üliüm Wi

TU

etici ddfï'xm; ficut patcbit in. fequentibus. Pertt

net fequens articilorum pars proprie ad confir^

fl

u

mandam primam partem ne befitemus dc Deo.

sdcar(n

D

Ieruatore;

P iZW; quo

I

E

/

E

Q,VID $IT VERÉ IN CHRI^

"nfünri

,.

ftum credere.

Wf,fzanah'tem

Non fatis ef5; fimpliciter crzdere Cbriftum ef

ollcentnmi -

, e filium Dei ; item; quód paffus ac erucifixus fits

lm ff -

que biftorialis tantum fides est,neq; fuficiens ad.

vtl v

eam per[ouamqua D eus e&. Sed crederein Cbri

iteddi

ftum filiui Dei,est fidere in feruatorem,qui ideo

dl L

in bime mundum uenit,ut feruavet; faluum facea

ln

ret,recoticillaret Deo patri,€ poftremo eripe-

Ya

ret tos fevuitute pcecati ac con[nitueretuos do-

t

minos peccatimortis, Satane. Fidem fomplicis bi

gmrwneratdue' :

ftorie ex Diabolis babet, ufum ueró mifti Chris

i Onfnp

n

"flüignorat: Htinic ufüum neganit. omes;qui corati

TOTRUD]

Chrijlo alia ferzatdi mediantroducunt-

erquodffþr' |

]niefum Chriftum.

aol

vt

Appellationes filij Dei fLatim produnt eiut of

at

ficium.Yefus est. quia feruat : Cbriftus est,quia i

u omnid;quf ]

"terpellat apud patrem,e regit fümul. '

gfciturudblnw

Filium eius.

(s n

- Scilicet taturalem.INos adoptiui fumus tatio

; quiar

2 tïlm $

Vnictini.

[M,Wdü

u

Emphafim babet hec uocula s excludens oe

í

|

i

CAÁTECHIS$MVS

f

Bitnes alios mediatorcs pre Cbrijto , f cut e Mg:e

M;gr qiot

tbeívz.dit : Hunc audite.

Dominum.

[þcmïw

Excluditbec uox;quafi per occupationé ada

Tian

iela, omnem dubitationem depotentia CbrifH.

cot

Hicquia dominus est , lgitur feruarepotest. Est

geni j

dutem Dominus potentie uocabulum ac regris

saiefi

nis.Expende biccircumLantias, que inciduntin

eniri

dominum., .

M/ :

Noftrum.

illtuni

Có foldtorld pamcula, oftendens,ad quos per-

7

s

tineat CbrifLus : imirum ad nos bomines. Spe-

/u n

antbuc Efaie uerba;cap. 9. Paruulus nobis est

u4tus;filius nobis est datus ezc.

Mh'tmd-

Qui conceptus eft de Spiritu

fancto.

prbu n

volotii

€onfirmant ez becpotétiam Chrifti. Ys enisi,

inpofiir

qui feruat nos,qui fubijcit nobis boftes, Satana,

refn,

peccatum,mortem e7c.quireconciliat nobis pa-

Mateiony

trem ez c.conceptus e& de fpiritu fancto , non de

Jundonis

bomine. dyuare ez fäczltme potes [birituales il2

| Pis

losbofles uicere.V fus uerà conceptionis bic ejt,

ut [cias Chriftum fua € [biritufancto conceptio-

Mi

neyno[iram conceptionem , que plena est pecca-

tzgztnoäxsliä

tispurgaffe. Eft enim conceptto noftrain utero

matris peccato obuoxia,liuxta Dauidem, Pfalin.

1 BiDopg;

/274 Mi

go.In peccatis concepit memater mea. Hec tfee

tmwe «tj l

Yi« nojtre con ceptzoms;ut est deplorandastta ex

de[pera-

W L fdf]dfm

1

N

ERASMÍSARCE

éé

J

H

Ms ocrdis

n

proxima;nifi Cbriftus fua cóceptios

we [pem nobis meliorem faciat.

Natus.

VClb

t

P. 1dem ufus ac fruttus e& natiuitatis Cbrïjïi, qu'ä

Htb E

fuit conceptionis, uidelicet, wut béneficio Cbrifti

n s

fenati;fiámus filij reconciliati, qui no[la natiuia

puiiai

tate fumus fllij ire ez eterne damnationis. Dea

feribitur itaq; i bis uocibus,un cum fequenti-

bus,ufis aduentus ez paffionis Cbrifli. Siquidem

ille uenit in banc carnem , &t noftris malis medes

Wij -

QT. $p

vetur,eaq; que i wobis erant umtundas [ua mun

dicie mundaredderct.

wimlir d :

Ex Mariauiroine.

Matremadditautor borum articuloruri y ut

p

probet Chriftum effe werum bominem; qui ex pu

ro boine [it natus , fed uon bumano more;quia,

n

oj $db

impofübile fuerat bumane natur z 6 virgme clice

vefilium.. Seruit bic articulus ad expugnandos

nldedite

st t E

Marcionitas c Valentinianos, qui negant Cbrie

flum bominem uerum.

iiv

Pafíus fub Pontio Pilato.crucifixus;

:(ep!ionis j

mortuus & fepultus.

d.

Defcribuntur nune porró media,per que con

t p

tieit nobis liberatio in Cbrifto;. Sic enim uifum

T

fuit Dco patri,ut per crucem fieret redemptio nà

4tidtts P,igï" i

ftra. Pafio autem Domini noftri tefu Chrifti nori

i

temeré accidit.fed iuxta prophetarum uaticinia

p!o

i

WH

quibu candem dinánté predixerant, ut f uided

l a

j

.,EAT*ECHTSMVS

[

reE ]2, s.cap. Hicnamq; cm uellet fieri domiu&

| mlict

£or mortis,neceffarium pit illiprius mori;quó fic

ger fuam mortem;mortem damnaret. Quue quidé

: (Mdaut "

ii

bona mibi 1on proderunt, nifi ea mibi communia

uü , tl

fecero cum Chrijto;ez fuam pafonem meam effe

n& :ïubc

cognoucro. Wam utip[eopus nó babuit morb;ita

al

quoq; non propter [ua peccatamortem tulit , fed

fottitit

propterpeccata mea.Efa.53-

« aM

Interrogatus igitur tutic , cur Cbriftus paffus

«

fiter crucifixus : Refbonde;noftra caufa. Nobis

x

db

enim nátus edt,nob

is filius datus, nobis tandem f

&i eft Emanuel.

pecf

qrimdiqu

Obferuabic ordinem e' incrementum pafio

nis CbriftGprimim pa[Jus et, quo uerbo tanquá

tj

yint

generali comprebendit omnes Chrifti adfüctios

ncs.Deinde crucifixus est,quo uerbo extremum,

aiton

wj

exceptamorte;crucis effectum notat. Poftea fena

i

fit cx mortem cmmüm adflictionum acerbiftima:

Tat

poftremó fepultus eft -Potest binc colligruera ius

ftificationis uia, que mortificando atq; fepeliene

SiChn]

uj

do incipit. Exemplo Cbrift, fic pereunt omues

tih: SiD0)

fan&ijimö perire uidentmf],

fed non ad 'mferitü,

fiplio

uerüm aduitam.

Sub PontioPilato.

M

uerba à ci.

uerba à circumftantia per[oo

Confirnationis

n iudicis , ne quis du

bitet Chriftum uere fuiffe

: Mi mþ

C

mortuum.ficut illiqui Cbrifto pbantafticum cor

pusattribuunt.

i -;WWE«

! Defcegdicf

AH

ER."ASPMI SAR&E.

67

ll

Defcenditad inferos.

lt j

:

Pm'f Mif

ü

"Ethic ad inferos de/cenfis , meaeft factus de

"

Itf le

"

eau[a,ut ego a perpetuis imferis liberarer. Et quá

LOI o

|

pafionem. pauló ante pluribus uerbis. enarrae

a]ïionemmmqïg

sit , nuncuuo uerbo inferos uocatexaggeratoé

fl

vic , quo exageeret pafionem Chrifliultraomne

ii

aliam crucem bumanam, ez veueva non fuit alius

bominum eque crudeliter tractatus , tejte Efaia

*Chnfuri

j

cap.s3.Non cs [pecies cineq; decor, Et uidimus

Mdf N

[

eumscz non erat afpectus,ez defiderauimus eum,

Vi d)

de[bectum;ez nouifsmum uirorum, uirum doloe

rum ey fcientem infirmitatem. Ynfernus bic non

€oud

vontwpf

certumaliquem locum fignificat,ad quem rel:

te funt amme.fed crucem atq; adcó omnes pere

"j

ia

(f

quutiones,in quibus uerfatus est Cbriftw. Et ipfe

edoetrs

ait Pfal. 17. Dolores inferni circundederunt me,

moMt.pngrmjï

Item 1.Pfal. Q uoniam non derelinques animom

meam in infermo.

at

,

inccil

D)

li

mag

Tertia die refurrexità mortuis.

SiChriftu permanfiffet in inferno ac morte,

abf

f pran

e uonrefurrexi[fet à mortuis , uelut Dauid cae

nit: Si Deus permififfet fanctum [uum uidere cor

du adinytm*'n

ruptionem , nibil profuiffet nobis mors Cbrifti-

Refutrexit ueró , ut tobis refurrectionem facc^

ht0,

i

|

i

:.

l

"

[ 3

vet,ut quemadmodum ipfe iam vefurrexit àmors

af

!

f

!

j

J

l

—

tuis,uicto inferno , Satana, mortc c7 peceato;ita

,bn'j&umuff(

/

j

J

E

€ nos per Cbriftum à tyrannide illorum boftii

j i

refürgumnsEt quanquam illihoftes adbuc tyran

13'/

Df[gfndi!

4

[

[

CATECHISMVS

a

jl

pidem fuam exercene, nobis tamen; qui Chrifti fie

anus, nocere nonpo[funt , ünó tyrannis Satane,

AäEPbCI'I'

g

mortispeccati ez inferni fane non est dominium

ficr r

epud Cbriftianos , fed

j

potius larua quedam d,q.e

gqinij.

bdbetjlbl*

Afcenditad ccelos.

mm'potm

Hic triumpbus Cbrifti defcribitur , quem cele

n

il t

babarca

brauitafcendendo im coclum , proflratis omnibus

fuis boftibus, ubinunc fedet regnans potenter in

]ïumvm

uictos fuos bofles.Et uos qui Chrifto infiti fumus

PUL

p W

per fidem iam cum eo regnamus , & post bancui

tam reguabimus in. eternum. Hic fub f[pe certa z

ulejl

ierir

illic à facie ad faciem;boc est;prefentialiter. Cocs

lum est, ubicunq; Deus et. Deusestubia;: Ergo

dul

ed&lum non eft ad certum aliquem locum adftrin

Tiwing

gendum. Regnum coelorum ez bic,ez aliquoties

[e(ïcre "i

apud Euangeliftas Ecclefiam fignificat,in qua vea

af

iretililt

guantpij fuper predictos boftes, Dehoctriuma

fholegePfalmum 8. z 67.

ghitgr]

plitmii

Sedetad dextram Dei patris

i

omnip otentis.

Incipit nunc depingere articulorum fcriptov,

du

prenia ex gloriam;qua fecuta est uictoré Cbri-

qiiitti

ftunuidelicet,quód fedeat nunc ad dextram Dci

pl

patris , bonore ac glovia corouatus, conftitutus

IoanJo.cA;

fuper omni&operaDei, fuper omnem principae

focitm

tumspoteftatem,uirtutem,dominiunnomen, Cui

dthti(y

foli [ubiecta funt omnia, oues cz boucs , pecora

: ,d (

cdmg 5

i

ERASMI SARCE.

68

eAmpisuolucres cocli, e pifces maris egjc.Pfa

4

P

l.S.

r

y

&d Ephef.1,.4d Col.c-jf.z.

j

M TON

h

Estautem federe ad dex

tram Dei pa'trlzis, æqäæ

4

(Heigi,

liter regnare cum Deopatre. Hic quia fubiccta

babet Jibiomnia : Ergo e» Cbriftus. Hicquia o»

o

wmnipotenseft : Ergo e» Cbriftus. n fumma.fede

Tl dv

rcad dextram Deipatris , est omnia communia

q]pui s

babere cum patre.Obiter oftendit biclocus Chri

Htf pofetr

flum Deum effe;quiapatri t equalis. Sed obfea

ero quomodo fedeat Chriftus ad dextram Dei pa

if

n pofua

tris: Re[pondeo : Nonutociofa perfona;ficut

quidam fal[ 0 nuguntur de Cbrifto, fed ut vex es

Mifnt

nl Cos

facerdos fimul, ad interpellandum pro nobis , e

ad deféndendum uos aduer[us omnes omnium bo-

popu]

vlj

flium impetus.Papa cum fuis fingit nobis Cbriftiz

li diuit]

federe ad dextram Deipatris , tanquam terreni

cuiufdam regis filium, quiprater fcdere cum pa?

wf

s, Dehntv

j

tre nibil commane babeat , e nefcio que alia fin

E

git atq refingit , donec concludit Chriftun

ame

feä

yipiti

plius nibil commercij cum Ecclefia pofiidere,

cam iam relictam e[Je Pontificibus adminiflranda

$

alnn t

I

at d

regendam. Qu quidem aperté impia effe,

quis tonuidet ?. Quandoquidem ateriuo

Chriftt

i

E.

gul t

" nE

paftoratui contrariantur , de quoitamultis agyt

Ioano.cap. ltem Dduid Pfal.10g. Tucs facero

tl T.

;, cö il

dosin eternum , fecundum ordinem Melcbifce

J2

prmaþff

dech.Et Cbriftws inquit : Manzbo 4pud uos uf

!HWWM

[

j |

þdd confmmtionem fceuli,.

l

4

14

CATECHISMVS

Poftremo fedet Cbriflusad dextram Dei uerug

u

Dpeus ez uerus bomo, Homo, ne timeamus eum

eculh MW

accedere: Deus qui potens est ut defendat nos adé

dioufo

fion

uerfus omnia mala,

ETS

Indeuenturus eftiudicareuiuos -

a a

« mortuos.

g a

Hattenus ob oculospofuerunt nobis 4rtzcuh fi

pam

deiaduentum Chrifli u banc carpem , pafiionem

güt Qu

z glorificationem. Nunc de altero eius aduentu

W)b A

agrt articulorum autorjquierit in confummatios

at

ne feculibuius,quo tandem j?tppnmet C fcabela

Va

at

lum ponct omnes fuos initmicos; iuxta ilud ; Di-

xit Dominus Dontino meo,fcde à dextris meis,do

ctont

gec ponam inimicos tuos fcabellum pedum tuo-

donemi

rum. Debacgloriofifiima uictoria multa canit

Trunteny

David Pfalm109. Meminit Paulus 1. Corintbas.

yerod

ubiait : Oportct eum reguare,donec pofuerit o-

iocarj

mues inimicos f[uos [4b pedes, Hoc aduentu ez

d qIIOd |

dtitule,t

mors nouifimus bo[lis aboletur pror[us.

Et quia ualde confolatorius est fecumdus Cbri

Mentun

fliaduentus,igitur bic aliquandiu imorabimur.

fetir d

Tempus quo uenturus est Cbrijtus,de[cribit Mat

vt

tbheus 24.cap.Veniet autem temporemagne [ecæ

liidoi

Tltatlf,qhdndo nbil WUWS[&U! "um cogztabttmu

gnum N

dus. C uemadmodum accidit diebus Noé,cim ede

d"/fl, T

yent ac biberent, contrabereut matrimonium e*

J wsmblm

nuptam elocarent. &t quomodo uenturusest, eo

tlzgmdo/z;;

quid effe &urm ; ubt tradtt TT chïmnentu,

(W!,

ut

n

ERÁSMI SARCE.

69

UT

gt Mattbeissic faturum cft in confummatione

/4 umf(dm»m

feculi, uentene angeli , et fegregabum malos deme

dio iufLorum.tem cap.25, Ciam autcm uenerit fia

tde]inda:ms:ü

»

lius bominis n gloria fua , & omnes fancti angeli

tll

eius cum eo,tunc fedebit fuper fedem glorie fue;

]

ex congregabunter ante eum omnes gentes;ez fe

Wäifdrticulij

parabiteos;alteresab alteris.ficut Paftor fegres

at pf

gatoucsabbodis, Et ffatuet oues quidem à dee

'otlitdi

xtris.bodos autéá finiftris erc.Ytem z24.Et tunc

nf

apparebit fignum filij bominisin coclo , & tute

tf

plangent omues tribusterre , ez uidebunt filium

LU Dj [

bominis uenientem i nubibus celi cum uirtute

ntiowib !

z gloriamagua. Wtem.Corintb.is.Nonomnes

inputo» -

dormiemus, boc et , non omnes erimus mortut,

m

Erunt enim in aduentu CbrifH adbuc uiui bomi-

]s Cs

nes,iuxta illud : Nos quiuiuemus , rapiemuy ill

at

inoccurfum. Omnes autem immutabimur,boc

dor dlttid

es, quod aliás Paulus dicit : Semittabitur corpus

o

animale, ez refurgret [pivituale.Signa que Cbrifti

df 1

aduentum precedent, Mattbei 24.0rdine recena

qinr d

fentur.Et bodie nufquam non apparent,unde f[pe

if

randum c Dominum breui adfuturum. & po[to-

as

lus indicat inepiftolis ad Theffa.tempore fuo ma

gnum timorem. füiffe it bominibus de. aducntue

7) W?»WW

uN

Cbrifli, qui tamen folatio effe debebat. . Verims

al

'FZ

nos nibilminus curamus bodie , quám Chriflurs

&V

aliquando jï«turmn:äiu

ii

)

,

«

dicaturum uiuos ct mom

«0$,

unïflwäg

H

$

CATECHISMV$

uitam-Deï

J DE VERO VSV SECVNDAE

paitis articulorum.

! rifictt

bolubW

Nos qui uerbum Dei babemus, fcire debemus,

boc aduentuappropinquare noftramredemptioe

"TU

nem;ideo gaudio adfici wos oportet , quoties aue

o

dimus de magnifico illo acce[fu Chrifti. Nec fcrie

3 addem

ptura firmiorem confolationem babet; qua ertgit

4 b

w059b01

piorum animos ex adflictione,quam buitc aduena

tumquem fimul nobifcum expectant omues cred

j n (

LUA

ture»follicite expectates,ut palàm fiant filij Det,

e ipfe liberentut àuanitate;cui fubiacent, pros

pter cumsqui fabiecit fub [pe certa,ad Roman.8.

li T?

Nojter itaq; bic aduentus cst, ficut reliqua omnia

P«

Cbri[fi.

(

L

| Gu

|

DE VERO Qfsv ARTICVLO- :

Priy

rum fecundz partis.

Verus ufus articulorum fecunde partis cst, ut

ts fmp

intelligis &* credas Cbriftum Vefum uerum Dei

flim.

atq; bominem e[Je , qui cóceptus est de fpiritu [an

j irp

&o,ut conceptionem tuam peccatis contaminata

j duj

purgaret.Natus est ex Mariauirgme;ut tud pecs

triiprot

catricem watiuitatem emundarct ; Paffus est fub

| ttpoi

Pontio Pilato;crucifixus e morttus, ut adflictio

Q

j

li, &t

pes tsss quas iure propter peccata tua ferrede^

- buiffes.abs te transferret. Sepultus eft i morté,

: dtincy

et queniádmodunm ipfe excitatus est ex mortuis

: Jrocol

Koudnt

gerg(oriam patris; itaez tuurgeres ad

æftam,.

: :'; -illd 'PA fti

"

ERAS,MI SARCE.

79

TT

li

uitam.Defcendit adinferosut teliberum ab infea

vis faceret. & (cendit ad colum.fuperatis omnibus

bt

boftibus,ut te etiam illorum dominum con[titue-

Tatting

yet,ubi cz reguat [uper peccatum,mortem,Satas

uT

nam z mundum, mboc,ut ez turegnes.. Sedct

drfi p

ad dextram Deipatrisutte protegat ab omnibus

Mrt,g;u " ,

boflibus. Inde uenturus est iudicare uiuos ac mor.

il

&uos,boc ecl,alterofuo aduentu declariturus,eoe

dH Optet t -

fnam ex tuam gloriam;pofiturus te in eteruam ui

jurfij

tam,

fücatigro

ilRonin&,

DE TERTIAÁ ARTICVLORVM

vipuotd |

parte.defanctificatione.

X

Credoin fpiritum fanctum.fanctam

Ecclefiam catholicam &c.

n

ii

Priores due articulorum partes docuerunt

vdxparmr&,üf j

uos fimplicifiuné de fide, erga Deum patrem cz

du

filium. Mem;quo modo Dcus uelit nofter effepaz

:e&dc&ifü"füï

ter , ut protegat ac feruet nos ab omuibus malis,

Ti

idq; in fuo Cbrifto unico mediatore. Veri bas pa

] nf;uf flläpw

tris promifiiones, uemo aut credere aut intellige-

repotest,

i c&lfuvä 2

fW)ut ^ J :

Quare fpiritus fanttus datusest, qui illuminek

105, c&caqs toflva corda [ud gratia veddat ocus

TT

I d L

latiora. Facilimum est de beneficijs Deiin Cbria

fto collatis difPutare. Aut fasé perquam difficile,

um

$

illa ipfa credere,ut ea apud 43(17:«»: [eitias , at

ut

| CATECHISMVS

V

i periculis reuera experiaris. O randus it4q; est

: 4 f&&ifit

u

Deusper lefam Chritum , quod dignetur uobie

ol

|

3

auitterefbiritum fan&tum;ut illuminemur in tans

q

totheía

j

uro & ueré cognofcédo, ex frmitcr ere

imdo $

t

Q,VID SIT CREDERE

in Spiritum fanctum.

! o

1 if

Crederein [piritum fanttum , e& credere [bie

gitum fanctum uerum Deum e[fe , cuius officium

4 p

fit :uocare uos ad Euangelium, in illo cogunofcen.

do,illumizare,recta fide [anctificare,im recta fide

1 gtl

conferuare,quód piguus fit, atq; dcó fignaculit,

! t

t

o certificamur ez obfignamur in cordibus no»

; aj

j

ris depromifionibus et beneficijs Chrifti, quod

| Winoqi

fumus filij Dei, ad Roma.8. Item quód fanctificet

atq; dptos füciat animos no[tros ad fanctaac bo»

AQï

m opera,dum creatin nobis nouos adfectus.

Sanctam Ecclefiam catholicam.

m

Vafa nunc fequunturm quibus operatur [pi-

vitus fanctus fuis officijs. Primum enon exercct

imani

fua officia n catholica Ecclefia;que non fuis uis

tl

ribus ad cognitionem uerbi uenit, fed [piritus fan

.| ünedy

éliprefidiowocata, congregata ev fanctificata,

UT

Ef igtur Ecclefia fanGa,non proptcr propriam

h tf

fan&titatem,que fant nullacst.fed propter [piris

ömï)('/"?l(f |

tum fanttificantem. Verum bic principali ad fan

ibi

fl

- LPl

dficandum medio utitür uerbo, quodubi est

f

"

ERASMI SARCE.

7

UT

e& fpiritus fanctus,ez ubi jþmtw fandtus c&, ibi

ddlgnetmm "

e&Eche la.

TMH

hC frnm

VNDE CO GNOSCATVR

Ecclefia.

DENE

Ecclefiauon est expofitabumanis oculis.Namt

Uft,

fi cerneretur, non opus e[fet,ut eam crederemus z

eteedmhi

Cognb[ci autem potest ex uerbo ez fanctificatio

aof

ne fbiritus [Zm ctisque duo figna wbi fublata funts

loeogufea

e maximé illorum effectus , quifuut : folari,er

vtf

erigere confciettias fide in Cbriftum;ibi Ecclcfia

dj

Satane c& cz difipationis,im qua vegiat Satams

o

et pfeudopropbete, quorum do&rinam fequitur

j nl

intranquillitas « perturbatio in con[cientijs.

ul

A QVIBVS DEBEAT IVDL

iaf

oradp

ari Ecclefia; X regi.

ho

iroptt

Vt Ecclefíano cernitur bumanis oculis,ita tee

bumauno iudicio fubiscet; qua de re pulcherrini

u at

a.

exemplum babes t Bielis. 3. Reg . 19. Cutrefpor^

dit.Deu : Et dereliqui mibi feptem silliastroriz,

rffd

[þmtu;fn

Ü

mmf(df

qui fua genua nó mncuruaueruit coram Baal. Ver

pr

bum ez fbiritus [anctus folum. funt Ecclefie ve

qur

i

h

Cores,cy que bi docent.feruanda [unt.INeqsie

j

Yó docet fbivitus fanttus diuerfa à doGrina Cbrio

TL

p

!

j

fli iuxtaillud 10an.14, Hec locutus fuit &obis,

ul

qzwd

apyui

FUlgenedvi

u

äþ"ucï to$ manensParacletus autem ille,qia eft Häï

Sisueh

vitus f[anctus, quem [piritum mittet pater nomine

roram

meo;ille uos docebit omniae [ugoeret uobis o-

j nio,qmm.

mnia;quecunq; dixi uobis.Papa maliguantis Eca

| pof!fpm

clefie caput est ez bypocritice : Ygitur pro arà

! ailitett

bitrio prefcribit fie Ecclefie , que uutt, ctiam

du pl

etque aperte funtimpia.

at

DE NOMINE ECe

aliqufi

: hod

defix.

duf

þ/pp/fflb[äffu

E&lefït Látinis congregationem fiue coettum

|

B

fouat.Et nomen accepit à [piritu fancto congrea

äfuntmmbmu'

gatore,uoná Papa, cuius Ecclefia bypocritarurà

couciliabulum est,in quo tot funt fette ,quot mé&

w din

ol N

brorum capita. Hec Ecclefia Papiftica nomenba

Vi

bet Àdif

fipatore Papa, quidifsipatas & turbua

;mcmbm,qud

lentas confcientias facit;

ührsq

ECCLESIA NON EST ÁL2

| M

lig;italaco.

BT7

Meihuhri

Ecelefia tulli cehto loco e& alligsti ficut wee

T u

fpiritu fanctus re&tor Ecclefie, fed difperfa c&

"fin&f,fia'[

äffatln

pertotum terrarum orbem;ideo uon Rome est

ï

l

|

aut alibi , fcd fimpliciter ubi predicatur ver-

hi P4p;'/t,

—

LT

bumsquod est medium;

per quod operatur [piri2

—

i

j

"I a

bub [dnä;üs

Sanäo*e

u

Y

E

FÉAÀsmI AXCÉ

$i

h

3

0

tcmiüf,qu

Ü

]

ii

- . fanéctorum communioner.

IU Md

His uerbis exponit;quid fit Ecclefia ; uidelicek

Drrtti

fátictorum communio. Vocaturautem commus

ts

nio,quia m bac nulla eft prerogatiuain qua unus

^ lpirrg

pofsit pee altero gloriari.Exempli gratia: n una

QO

ciuitate ex equo omnes ciues,uno iure;ij(deiii leoz

bus e» flatutis utuntur;pericula publica quoque

babent comunia,cz fiest que libertas.fi que pris

(5

uilegia funt;ijs omnibus equaliter fruuntur , cs*

quod omniwn est vaaximum , w Eanta officiorum

diuerfitate,non redduntur turbulentiorcs, quifa;

fuo officio fortunaq; contentus.

j

tf

g

a [

Itain Ecclefia comparatum e , in qua mulia

funt mewbra unüdi corporis fine omniprerogatiz

bt |

ua.Nam digitus idem in corpore ius babet, quod

t[e&æ,quotm&a l

oculus , tifi quód oculus maius officium fuftinet.

:

lii

;'

Vtuntur uta, ijfdem donis ac priilegijs omnia

gt

membra, que nutiquam diuerfitate officiorum of

findütur, quia nituntur ad eusdem fimem omnia

Remifsionem peccatos

TAU

Hic articulus continet opera fbiritus fdä&ä

que& operatur ii fua Ecclefia , fcilicet remifeioné

fptr

mb

peccatorum,quam fi iudicauero e[fe opus [Diritus

[fddu'þfrFl f

fancti.facile flatuam fatisfü&ionis merita, ex ina

TA

dulgentias Papifticas uanas e[Je. . Hunc articus

TE

!

l]

j

lum opponemus omnibus operum, iufticiarijss

qu j

€r profirati iacebunt.: Porró ut. intelligumas

;

. amodun,

M

J

r G

P

;

CATECHISMYVÉ -

iiodum buius operationis m remittendo peccatós i uzmocifï'"ï

incipiendum e& àfide, quam doua: fpiritus fane

| 'Wd;W

élusey bec inpetrat vemiftionem peccatorum..

Cf

WWW

Carnisrefurrectioner.

dutioi d

Remiflio peccatorum efficit nos filios Dei , ue.

,'P[eDfum

yim uita eterna feu ve[urrectio ad eternam uita;

petti

quamuis de ea certi fumus ex obfigtátio

ne [piriz

dentid

£us fancti,tamen non fequetur flatim re ipfa pofst

du

denda,boc e&,ut Paulus ait,à fücic ad faciem, nifi

eion

primü exuto mortaliboc corpore, exeimplo Cbri

wngm

QUE

flipatiamur,e» deijciamur n morter, qu£ quia

dem uon ed- digua mortis wocabulo , fed potius

lat

larua quedam mortis e&t , que nonnibil terret à

d

longé , at ton.deuorat , quia aculeusilli [ublatus

NB

€& per Chriftum,

dicr i

L

— Étuitamzternam.

É

promif[a f

'»VPojïre

nm

us bic articulus finem feu fcopum bas

DE

bet,ad quem tendunc omnes bomines,uidelicet,ut -

o& banc uitam alia potiamur. . Apudphilofos

|

phos e» pottas uarie extant de uita eterta opis

ul

niones. uidam fimul animaim cit corpoye imiteria

re crediderunt.Et buius opinionis complures ada

fe qiti

Wftof

buc reperirc licet inVMalia.Nos quiuerbum babé»

emus, certi fumus ex multis fcripture locis de ul2

lrfinis

Ü

ï;fil:

ta eterna,que [i nion fequeretur , nefcirem a ef^

Cgïf |

fet inter ovines

creaturas alia calamitofior bomi-

Itfm:qllm'(dl(

['ci guf

WW&PWH)I

[2 Al'":—t[cm& melius effet , ut i;lc ait, ton 4

quám -

Ab

ERASMÍ SARCE,

73

Wt

quámocifné mori. . Quialis uero fit uitaeteruá

A Gd

,

futura , ubiq; depingiteam feriptura, Apocal.zt.

Ceffabit luctus , & ab[terget Deus omnem lachry

IQDtfi,

man ab oculis éorum. Ef4.s6. Gaudium ez: exul-

£atià i eternum.Apoc.z1. Et ipfi populi eius,ez*

Hsf

Md

ipfe Deus cum eis ezc. Deferibit uitam eternam

Petrus 2.cap.3. Vane funt fbeculationes bumane

fbl

ii r

de uitá etcrita , quibus plerunq; conferuntur ca^

duce uoluptates cum eterno illo gaudio. 1deo es*

'[Mdl /ü(l (

& ctto

l

eterua hita potius credenda et quàm bumanis

cogitationibusperfcrutanda-

Tittl, gtæ q

eruat nos 4ä uitani

b, fputi

OBIECTIO.Quis confc

éteruam;ne recidamus à fide , quam fequitur uita

al

éterna?

al

RESPONSIO.Hoc fücit [biritus f[anctus;

I

QUi ex wocatad fidem, ey conferuat in fide , cui

j

!

promiffa est uita eterna,

vf

ais

DEVÉRO VsSY TERTIÁE

l Ap'udphi(u j

partisarticulorum - .

TU

dei,

du

u

Veré utuntur articulis fideintertiabac paro

Ée, quicredunt [piritum fanctum Dewn e[fe,cu-

9 c'omPWï

at

ius funt

cia:uocare dd Euangelij cognitionem;

daré fidem,in ed conferuaré,exponere Cbriftam;

gt

Il

j

Vr

!

;

€7 certificare con[cientias de doctriia Chrifti.

;

!

Item, qui credua [biritum fanctum bec ovania w

i

JIJMW

HMWW

ttobis operari, fine noftris meritis ait uiribus,

!

?

CATECHISMVS-

Hem;qui credunt fan&am Ecclefiam catholicatits

ä

nl

que cum non fit oculis expofita; tamen reuera exi

vt Jl

fientem; per [biritum fanctificatam ad facierídums

qudnto l

fructus fpiritus , e» quodilla Ecclefianulli fit cer

toloco alligata ; fed per totum mundum diffufa,

o

^

: vä't"

eut i

Trie(4e^

ubicunq: predicatur uerbu fyncerumae purum;

omin

uius caput Chriftus unà cumvedtore Spiritu fan

tomtpl

€to est I tem,quiintelligit Eccle[iam eam effe fan--

cLorum communionem, in quanulla prevogntiua

'diuitrsj(

vitufa

eftfedin qua pij omnes donis et beneficijs Dei ex

Rnl

equo utuntur omnes ad falutem. — 3ntev illa ue-

li f/y/akfa

o beneficiaac dona proprium e[fe , remifsio--

nem peccatorum, quam i Ecclefía operatur fpi-

4 dipt

f

| uinira

l

vitus [anctus in. CbriftoYefu. Poflremó , qui cre-

1 ts

dunt refurrectionem mortuorum ad uitam eter-

&A s

E

E

m

ORATIONE -

;

. DE

Domihicàa.

^

ET

htdinia

Txintus ?de&;mlä de maximo lüo thefauro

; gt

D

-

| n

4 Deopatre in Cbrifto nobis propofitos

quem fpiritus fantti opera intelligmus ez fu-

, fritin,

fcipimus,Verum cim nullus alius tbefaurus neque

lizhlg

preciofior , neque malor exi[Iat , cum in. coclos

LU

£um, in terris : Youtur oportet etiam quampluri-

Mfan

mos e[fe , qui nobis eum uel clàm fuffarari co--

Vi

e:ent , uelui abripgfmt.- Quadre nomn tüinor erit

du

T

d

CUf ds

T

1

*

[

Bd'mtäthc!icäi, 1

TRASMI SARCE,

74.

MLUTM

ettrasut ille aitin realia,parta tueri, quam acquie

M

Tere.. Sic enim comparatum e[fe uidemus , quód

dffMMüifnm :

quanto preciofiorem tbefaurii quis poftidet;tana

m i,

to quoque maiorem illi curam impendere ,ita ut

*

"t

Y

cum ipJis opibus adcrefcant etiam cure , iuxta

flareSpMm[m

|

;

cómune prouerbium, Q wanto quis ditior eft,tan.-

otty f[)'efm

to magis follicite uiuit. deo et nos uerbo Dei niic

lftimpti

diuites fa&ti, in omni agnitione c cognitione fbi

(j D |

vituali fummo ftudio contenderc debemus,ne Sa-

ht itp.

Tantátabona, mobisne cogitantibus quidé;fubtra

m

bat, Siquidem pre oculis cernitim, ad quas infi-

if |

dias paratus fit ille, ut euertat ttobis uerbum ,au£ !

n

ad minu reddat auditores uerbi fegnes,atq; ofcie

:

qitaudte

&antes,ne co,quo decet.fEudio profequantur uer-

bun , ut fic tandem pojtrema fiant pelora primié

At fane dolendum est, noftram Germaniam tanto

QNE

bodie thefauro donatam;nibilminus timere,quám

buius fabtrattionem.Fortaftis occultius ludit $a^

tanad interitit uerbi ,ne ab omnibis eius dolicos

puibln |

gnofcantur. Verkm tanto prudentius effet nobis "

oO

g

|

agendum, quo liceret occulta illa tela Satane ap

d. C F*'

prebendere , que non funtbafte aut machine bel

ii

U

lice.fed fuaues fub uere pictatis pretextuappae

TL

ratus, eg"ideo boffiliores ac mag

is tociui, Regnié

"d

Papifticum nó telis neq; bello in[lituit, fedpijs i

[/

fPeciem ceremonijs. Eiufmodidolos adbuc multog

, ME; il

,

,

)

DL

l

67

habet pater ille omnis nequitie , quibus conatup -

j

fimplicitatem uc:rbi tollere ; Hinc

ofcitantia erga

K z

;j

CATECHISMVS

: "

üerbumshinc fe&e,binc ex alia arma [piritualia,

( d

j pudi

altrabumanum captum fortia , que ne obtineané

nb

tandem de nobis ui&toriam , opus erit fecuritatem

m

exucre , ezdd feriam confügere orationem, que

Mi lo

ucl (ola in bis i(mminenfibm peric*fdizs" iüum, pof-

test.

. b

«|

V

]

ear

Porró adhortabuntur tto$ 4

d orationem;æ"

E

deterrebunt à fecuritate;arma illa Satane contra

uerbum;qiie b

a&tenus uidimus ,eo f(umus expere:

o

in noftra Germania. Nam cum.ex

| huj

ti;prob dolor,

n

grati4 Dei , no[tris bis teupor

ibus rcdijfet DT

| fjl

bum (yncerum » fLatim adortus est illud Satan,

dodtiftimos quofqu

eim fua regno excitats , qui

deon

uer

bum impugnArent : Sed cum

fcriptis renatum

1 Muagex

bac uianon fucce

deret,apennis ad armaest pro»

*

Ti

llam cladem ruftico-

| djma

gre[fus ;

quibm maximani t

vum excitautt.

Ef dum nec bis armis quicquam

ao

eiefficeret, cac-

fari

dignim n oppugnando uerbo D

pit alia cuderein [peciempia ,

quibm bodieutun.

eufi, t

ntie [piritu difi-

tur complures , quipre arroga

MULD

r

aut Ecclefiam,codcm uerbo nobifcum utentés;

Jiübor

tamen perue

rfo ac corrupto intelle&tu:uerum nec

ET

bis armis multum e

ffecit. Quiitaque Satan cim

E

bucufque tantist

elis ufus fit , ut ueluerbum Jim

nwmnpm

plex fi ufpettum re

dderet , uel eradicaret prorfufs'tz

fillei

lem boftem dormire ? At fane

credamus it4que t4

-t

non dortüit;ctfi nos dormimus, obamb

ulat fine du

Idcire

bio ut lo rugrens,querens quem dcuoret.

| co jïct-*-'

1

ERAslm ,;S'ARC'E;

75

"j

€o flatuendum est, boftem Satanam adhuc alia b*

m |

bercarma , que erunt predittis occultiora , ez'

Wt od

fortafsis talia, que nos nc contenimus,aut ad mis

Atbf

nus non timemus;qualia certó eredo bodice[Je fe«

TOV

curttatis tela , culu foror et ingvatitudo:becut

ili t

fint bodiefrequentiffima;ita mirabili,imo borris

bili progreffu. fauciant eré omnium bominum

antow g

*

pectora. Quantam feneftram credimus apertam

Mb coM

ipfi fecuritati,dum alter alterum iudicat,damnat

fepo

e reijcitpre fe dum fine modo gloriamur de uie

Naamat

cto & prostrato Satana , dum utrifque buccis

rtifttite

confitemur ueritatem , interim uirtutemeiusfa-

LUA

élis denegantes,im fumma fecuritate ac ingratitus

[

dine con[lituti ?* Dolendum e$;, filios buius fecalé

iictrm

in. fua generatione prudentioves effe filijs lucis.

dmidom

Mli tempore pacis nullis nonobicibus atque feris

dvf

obfirmant fuos temporales tbefauros , quo ab -

niqi

curfionibus furum fint tuti ; Nos ueró tantis theé

at

fauris fpiritualibus etiam ad. fummumufque fa7

i

» d

ciati , nulla prefidia , nullamunimenta nobis pa-

ramus , quibus in neceffitatis temporeucl unibos

li fþiritudi j

j

fliolo occurrere liceret. Vnde certifime conijcio

!

bec fecuritatis arma fore illa, que face[Jent nobis

ag&u a

[2

m

megocium i vetinendo uerbosquod tollerebactee

nus non potuit fatan: Aut fi vetinuerimus;fortaf-

jion

d prorü

jurt

fis illud erit nobis noninfalutem , fed in teftimo-

niumtantum. quod u extremo die accufabit nos

al

€. Facile ciie

Qu

J

feeuritatis; gg»'mgratituäinis nofir

j

K(J 3

h;g

GA)T'.E CHISMVS

em férrepotes Satansut predicetur uerbum , ma,

Q

diwonin alutom,

E

DE ÁRMIS CHRISTIANO-

Ortdin

rum contra furem Sa-

DFO:Mt

tanam.

contdod

uotibti

Satanut 5]ïen/wm e8 fatis machüatur nobis

ficsDiti

furtum uerbiqui.cim [piritus ct, externis armis

us debt

pellinonpotest. vtautem babeamus tbefaurum

t&utum ab infidijs-Satane., confugiendum erit ad

| il

E

drmaturam Det., quam cudit Paulus ad.Epbef. 6.

N

«dp. Vt fimuscircumcindli circa lumbos. noftros

| df

baltbeoper puritatem , ey induti thorace iufti-

tie;C7 calceatipedibus,a/fumpto fcuto fidei;quó

| u

pofimus omnia iacula Satanz ignita excipere ,in

omni deprecatione ez obfecratione orantes in o

smitemporei [piritu , cz ob bocipfum uigilan-

£cs cum omni fedulitate ez* deprecatione pro 02

Nprit

sunibus fanctis.. Ynter bec armauidemusoratioz

(E797

uem precipuam effe.. Et Chriftus adbanecon-

; n

fagitun extremis. — Mem dicit boc genus demo-

| ao

aiorum uon po[fe eijci;nifi ieiunio ac. deprecatio-

L

me, id esl,orattone fería.ac iiuta, Concludo ita-

ülumm

LU

que 1on. effe aliud prefentius: prefidium con-.

tra fuürem Satauam. , ad conferuandum uevbum,

| 'fïfm iUeni

quám ipfam or

Hram,

qt(oggm 5 mcommv(;" afylum no-

i

Q.VYR

UT

E-*RASME SARCE.

76

0^O VVR IVVENT DICTÁ

arma contraSatae

nam:

IN E

"

Orattones noftre non ualerent p

er | Fr co mm

Deo , nectantum uirtutis aut prafidij conferrené

contra Satauam , vifi uevbum Cbrifliaccederet,,

quo tubet nos orare;cui fi quis fidit , certó exaudi

dithrwd i

fu. Dicit enim:Petite,ez dabitur uobis:Imo Dee

Merticdni

tams |

us delectatur noftra orationeiuxtaillud : Ynuocd

mein die tribulationis,ez ego exaudiam te. Vtemz

tdaterd

i.

Sime inuocaueris,bonoxificabis me. Vbiiter c

TOU

(

tera obferuandum ejt, quód Dgus pro houore due

M

€at fill inuocattonem.

nj P

iuoc ml

—I.P.E, MÁIESTÁATE ET-E;XC'E(L-:

at

lentia oratio-

nis.

d

Neque if ceelo eq;

in terra maius jpzæe]i apk

i

oratione,non quia ego oro;fed pro*ter promifsio

jl

nem,qua pollicitusejt Deus muocantibus eum exa

du

quditionem. .. Hac oxdtioue oranes pij ab initio,

T. 1. E :

emundi femper funt ufi m pericilis.Et Cbriftus i-

uipri

pfein borrore mortis coftitutus,ad nullum buma.

ab

num prefidium confueit » certà fciens Deunpa-

yjlinc

gj i

gtfem- fola oratione delectari,

od

DE $CAL

A ORÁTIO-

ni$,

Qjïï

"x 4

Ü

: CATECHISM,*/I'S

Necefritas uvget orare , preceptum Deiipbet,

um

ponie]

Promifiio certos nos fácit de exauditione , Fides

?

dj

imgetrat P etitd,.-

MA

te:E"k i

IONE ORANe

v /,DE OCCAS

di.

al ob

vhfis

Et ne quis deovandi occafione diu fecum de»

4Jgidue,14faä

liberet,fciendum et,quenqueapud fe orandi oc-

cafionem femper babere prefentem. Nemo enim

j e

4deó omui ex parte felix eft , quinon aliquane-

l

cefüitate prematur. $1 ueró quis itaet felix,ut

opis non babeatpro fe orare , uertat oculos ad

enundums z pro illius impietate oret,ne blafpbea

eultond

nit uerbum,ne dehone[tet (anctum dei nomen, na

Mi

perfequaturpios.Et cm ne Satan agat ferias,quo

hcdqii

liccat fibi uebuwvaat tollere , aut deprauare, aut

obl

duditores uerbi fegnes reddere:

þIdeo nq:zQuZ deee

tifiriet

Tunt oratidi occafiones,

xitirepn

RATIO :CVR. Diz'vs PRO-

g

d

P

craftinet exauditio-

nj

nem,

ff

pajf,

: "Procmjïin;:ttiq &xauditionis non Ft fine caue

fa:ouemadmodum enim prudens pater wfanti fió

Aþüffollügf)

lio non fTatim dat pecuniam , quia per etatem t^

DLTM

guordt adbuc ufum pecunie :Xta ez: Deus uouit

1 dl

epportunitáteu téporisquo dare debetidq; no-

ro

| P

"

ERÁSMI SARCE.

77

ïPfWDti'uäg,

ftro nmgno átque incredibili commodo. Quare

T

Deo nó est prefcribendum exauditionis tempuss

3

fed fatta petitione ,in fumma patientia expectan

dum.Huc fpectant lociim fcripturissSemper oras

OMN r

te, Ecclefi. 18, c» Luc .18 . Inflate obfecrationis

ad Colof[f. cap, 4. Orate fine intermifitone, 1. 4d

t ii fecmiþ j

*Tbe[fa.s. Vigilate n orationibus,t,Petr.4.O rate

iforadio.

afridué Jacob.s,

Y. N

t adiael

DE GESTIBVS ORATIO-

nis, & quomodo o*

TM

randum.

tuvalrd

vt |

Paulus ordntes, 1. 4d Timotb. cap.z.uultbaa

TAT

"

bere manus purás , ab[queira ez- difceptatione,

agf

]

|

bocc& quo'd Chriftus loquitur Matth. s. It4q; f

jdpani

obtuleris munus tuum ad aramt, es illic recorda-

|onid

|

tus fueris ez'e. Vbi Chriftus reconeiliationem pro

f

ximipreponitfuo bonori, quod certifimum fi-

gnum eft,eam orationem placere Deo , que fit ex

(v

dnimo erga fratrem feu proximum quieto, Puraé

lt

manus fubinde uocant Prophete , manus n in-

quinatac fanguine;ponentes postremun effectum

N fï

TA

pro caufis.

Apojto

lus geftum orationi addit , ;;idelicetut

jj

paterm Í

/

fuftollamus manusqui geftus fignit et interne fié

p

i

j

ducie 4d Deum , quacertó credium ag?cutms

J

Ü pu

*0$ guod getämws,

ii

K

i f,f['

$

l

CÁTECHISMVS

Duo coti

QRATIO NON EST CER-

ai]

toloco alhganda.

fop p

Locus uton commendat órationem , Aequeplus

lii u

sialet oratio uclin templo uelin alio loco facta. Si

0BIE

guidem nec pericula, que cogunt orare, uno ali-

qpein

wo certo loco occurrunt.Neg; amplius ualetora,

tronos

&io é ucteri Teftamento dccerf ta, quam lege coa-

foceont

£ fernabant Yudeet : Nam qui fub Euangelio fu-

Deut

mM,f cignus illud tempus iam ueniffe, de quo loque

RE

batur Chriftus Samaritane muliercule , Yóan. 4...

f yult

i

Sed uenitbora , e? nunc eft ; quando ueriadoraz

£ores adorabunt patrem im [piritu et ueritateyne-^

: jrmdum[ ii

que n moute boc,neq; Hierofolymis ezc.

- Auio t

imbonae]

DE.ABVSV ORATIO-4

qu:mmhzl

»nisapud Papi-

*

ftas.

DE J

pudm

|.Satn fub regno Papiflico ufum orationis tene

v m

'tum fuftulit,interim permifitorationis uerba as

Nos li

h

fiere c fecitex orationeopus operatum;ut quam

to quis fepius murmuraret uerba orationistanto

* lr il

Mnr g

pïws premij mereretur. Qu opinio tandem pe-

perit nobis nuocationem fanctorum , ey fic oras

AMW 4l

L

nommu H

E

to,que ad folum Deum pertinebat, ad fan&tos c-

Hl

[;

tiam abire coepit. Stultifsimum forct apud bomi-

u

" ff Á

nes , fi i quis regalibus titulis falutaret rufticum,

?

Q,,,am eredamus o üultzmm effe ,orationein

""*Phwm.

L

unt

EäASMIïswARC-E.

28

T(g,

yni Deo conuenientem, ád fanctos quoquedran fa

d,

ferre t Efl preterea orationem transferre ad [an-

cfos;priuare Deum.fuo bonore, quem cum crea-

o ,-ncqucphu ?

£uris non uultbabere comtnunem.

Jlioloco]ä&m;i

OHt WU.

O BIECTIO. Siquis in mndo,uelpringn

hcig

eu alloqui woluerit,non füciet boc, nifi per pïg

ii

trono$ feu. interce[fores , quanto igitur magis

d

Baplij) -

boc coram tanta maiejtate faciendum csl, que cst

Deist-

; itth hg.

RESPONSIO.Quanquammultarefbone

ileylttt, -

fa bic adducipofüint,tamen diuo Ambrofio obie-

Iuriadonte

€Honem illam diluendam relinquimus.Hic i biic

tl

modum fcribit in prünum cap. ad Roma. Aliacft

Wif

v4tio cum imperatore autprincipealiquo,qui tan,

tm bomines funt: Alia quoq; ratio cum Deo«ft,

T

in quem nibil bumani cadit.

J2

DE ABVSVORATIONIS Ae

pond

. pudnos hodie, quiaudimus

( €fouim.

ii o

Nos quibodieaudimus ucrb&m, fcimus ex græ

u

,ai

(i4 Del,/quid fit ueré orare, Verüm frigidiftimé t

rarifsime 'oramus. Olim malé orabatur;propter.

piuiatan

inp'

malum ovationis intelletum, Nünc cian ueré o -

m

l

fj

vare nouimus;fit, quod feré nemo orct. uareu-

, ]

trinq; peccatur. AJL orandum erit, modó uclimus

y

T

ao[trum thefaurum c

j

ogni(æ-ueritatif ab arcbif?

rc atana falium,

',gjïe,omffïi

DE

CATECHISMVS

Í

DE DISCRIMINEZ INTER

lia

orandum & murmu-.

randum.

gtl

"t

,Aliuä eft orare;aliud eft murmurare,iue obis

| d]i d'Pm'd

tertantüm fine omniadfectu uerba ovationis ve-

sl d)

eenfere, Orare est ex necefiitate fide aliquidpe-

tere,fub certa [pe,idd; propter promifsionem Dei

de exauditione factam, Murmurare uerba e: Did

MT

- lu

bolusnouit. Hocest , fine omni fructu orarc, e

- dutium

esl peccatum contra fecundum preceptum; Non

| w/WW

affumes nomen Dontini Dei tut in uanum.. Ylud

: digg D

eji cum fru&n orare,ez e& feruare fecundu pree

- i

ecptum de inuocando nomine Dei,

Sn

DE INSTITVTORE ORA-A

tionis Dominicz.

frini d

: eemeot

bmtionis »quam uocant Dominicam , 4utoy

eft Cbriftus, qua uoluit ts proponere Deo patri

gt Dc

* framia

fub fuo nomine , omnes aduerfitates , qu nobis

3 hepeitior

«ontingere po[fuut i bac uita , tam corporales,..

$,

: vipn

quam [pirituale

»

Pater nofïcr.

E

Salutationis uerbabec fuut.ficut e bmdm

E

- tetüthog

more folemus plerumq; falutare eos , quos cupi^

mus conuenire ez alloqui. Sunt autem bec uerba

- futfii

flena confolatiouis,

queinuitant nos, ez erigune

- Holtintg

aliás

lr

bmmnm 4n£mm ad orandum, Quuisenim

non

äPffanvr4n:.

L

Yj

ERASMI SARCE.

79

It

II

$ton deterreretur ab oratione , fi bic Deitatis au£

maic[Latis appellattonibus effet u[ i5 ChriftuszPae

£er uocatur Deus ab effectu ,quód non pote[t uoms

t

TL odv

adficipericulis filij, x iuuare illum,fit ectiam pe

tf

ficulum quantumuis magnum.

OR AONAN

Qui esin ccelis.

ttyadien]

Velquia das cocleftia;uel quia non bumano má

7) OHftt

vc das,uel quia potens es dare queuis. Commena

VObf

dant bec nobis omnipotentiam Dei.Si enim De»

hittut, 1l

us bomo e[fet.fortaftis dubitandum foret de exaue

feuditme

ditione, Difcernitur z his uerbist pater Deus ab

h

bumanis patribus.

Sanctificetur nomen ttí^

LOM

um.

Ia

Prina est bec petitio in oratione Dominicd,

€y' merito ettam.. Namquiprimum queruntre-

Jotinat

1

uf

gnum Dei , illisnece[fario ex promifsione Chrie

!

fl omnia. necefJaria contingent. — Mundus im

i qu h

bacpetitione contrarium ludit,ex primum que-

Md

rit opes.Iuxta uulgarempoéte querelam: O ciueg

ciues,querenda pecunia primum est , Virtuspost

f

numnos ez'c. Hinc nec mirum e$ , etfi fepifsime

WJ;I bl)

u

tertius beres relicla àparentibus bona uon pofrie

TOA

deat: Siquidem Deus non benedicit bonis , negle-

, l] MJ

il

(to uerbopartis. Et ubibenedictio Domini non

gnttsa

u

f

€st , ibi oportet ut cmnulattfilmæ queque diuitie

"

[

pe[]ï. " ednt,s

Q,VID

El

CATECHISMVS

gimipt

Q.VID SIT SANCTIFICAÁRE

4

k

nomen Drei.

Stcllh

San&rficare íomen Dct , est uerbum Deima^

ptt

einifacere,puré ez libenter audzre,p robi reditaz

vi ez fecundum illud pie uiuere. Hodie mágnam

:daduemrr»

babemusbuius petitionis. occafi onem,qma nullibi

eg-f, TT

fcon blafpbemijs c onerátur tomen Dei. Propbete

Y debe Ht

ey fanctiomnes bac petitione maxime funt dele-

; dio f(l

catisut f m&tfïcaretur nomen Det, nonnunquam

d ngunji

pro;mfs'tombw; nonnunquam tünis có traben-

, judim

E

£cs populum. ut difceret uomen Dei fanthificare, —

Spettant buc aliquot Pfalnti , qui wobis werbiau-

rmmgrwb

iftacton

toritatem commendant,ut 18 .unà cum 21 ]E'quer).

tibus Pfalmis,in quibus fanctificat ueré tiomen feus

uwbum,wq

uerbum Dei Dauid : precipue exP[almvs funtbe

ml

fïhtezmce Beati ammaculatiin uia , qui a:rbulam*

Wieleiuo

in lege domtini, Beatiqui ferutantur te[ltimoniae"

ht iil

ius,in toto cordeexquirunt eum.

Mu

iam ueritatis elegriudicia tua non füm oblitus:

t

viuificame fecundum uerbum tuum.

D mt,ln intelle&bunt;ez ferutabor legerà tuam.

Et ne (tu,eras deore riteo uerbum ueritatis ufqueá

Qurt

Htf

Pptuntia

Damibiintelledtum;ut dz/'cam mandata tud..

"4)54 Tl

inieternum Domine uerbuva tuum permanet.

fü mrfgm

Qoæw&o dilexilegem tuam domme,tota die me&

"8 Itf

. ditatio iea eft;.

d" MAf Dv

Q,æm di :lcmjauczbw: meis clo quza tud:;

L&ceruá

NT

BRASMI SARCE,

'*"L:ä'ce*rmtp edibus meis uerbum tyum.

T

|

Adueniàt *regnuï*n tuurni.

uerbmme

Secunaa bec

:

tóttig,

m

petitio orat pyo aduentu YCeni

DeL,in qua fi

ulpetimus ez confitemur. Petümus

- Hodiemgna

idaduenire q

uodade&. Ríc

onfitemur id reueya

abeffe,quod petimus. Nam

firegnum Dei 4duent

Dri. jl

t

re debet,

certim est illud nos nonbabcre

) Unoim

tinz f

dlioregno uerfari.

Hoc autem regnum Satang

timuga]-

regnum e[fe oportet

» quia preter bec duo non

LT

funt alisregna. Qu

4re

Tif

cum oramus regnm Dej

dduenire;petimus eripi é

Yegno Sat4n&, 7 colloa

Wil

cariin Yeguo Dci.EfLay

temr

egnum Deitpfagcs

uj p

elefia;uerbo D ei ornatá ,

in quaregnat Detgg per

hm d

ï.

uerBumer quod nosreg

narc in eaefficit; Oya

ij

imis itaque bac petitione

i, qi a

intellectu uerbiin Ecclefi

[

profelici Pprogreffa ae

d

Tuwum;empbafim ba-

arifau ï-J

bet. Siquidem cum bocr

C

'Bno nibil commerczj et

hed; Satane neq; mundo,

WM

(

l

I

Fiat uoluntas tua.ficutín Cce-

|

lo & iriterra,

iab

Quoregnum Dei commodius ad itos

t?e)u'df, eà

Tegnum Satane cedat,oportet,

ut in omnibid re a

bus fiat uoluntas Dci , no[traq;

/Zzpþrim&(r. Etfi

m

Cut W regno Satane permittim

u5 li,utünobig

d

T€gtiet pro arbitrio , it4 ez in

bocregno permits

tcendum eg Deo

T

) utin nobis fegnet pro t-;-olmmf-

ie,

p

!

f

CATECHISMVS

[]

i

£e, Hocdutem con éedere Deo , non est in uiribus

o

uses Deus. Fit ueró uoluntas

"

num,COS

noftris: Ideo orand

gt

Dequ

uando ttos ita fabijcimus Deo ,ut credamus

omnia

;j

hia

fie bona fiue aduer[as que nobis n vegno

; Prit

ml

Deiaccidere po [funt;benenola Deiuoluntate co

| g hat

tingere.-

at n

n ded

EPILOGV$ AD PRÁECE-

dentes petitio-

fies.

pr

He tres lpetvi'tioncs' , uEcun

que im expofité;

u

mmam continent , nec quicquam

!

stoftre falutis f

| gtl

ita fcire refert;

acbasip[as. Sunt enim quodam-

bus babent relique quicquid

!tj

modo cau[e , ex qui

|

! mhddot

babent. Sequentes petitto

res 4d corporis [iften-

; CUNEIMON

tátionem magis refpiciunt,

Panem noftrum quotidianum

: J siüfifnt

Mp

danobishodie.

[]

! of

t

tac petiti

oite pro corporis uictu ordmus, qu

1 o

nquefitus, modó res

1 ritomiby

|

er fe quidem uenit etiam o

bendamus,

Qui enim potest fa-

gnum Del appre

- Dimenuj,

bum babet.propter quod largre

'meperire,q,ui uér

|dndi

tur Deus uictum ,

fepeubietiam non est occafio

m

arandi uictus ? Exemp

lo 1frael , quos Deuspro-

folitudine,tum qui

Rf&z'usz'g.z

bter uerbi

m futiim faturauit i

" Pt pl

do nibil minus cogitabaie faturum.Soy

-fftlitijf

dem,quan

cum

& pulchro ordine b«c petitto lo

Afny

'fitd ueró €

i

*

l

ERASMI SARCE.

81

Mdngts

ltl

pos fpiritualium rerumpetitiones, in certifüniz

fignum;eos fameperire nonpoffe, quiamplectws

ll

tuv uerbumsqui [unt inveguo Dei, qui cum omni

£zw!7»'sinregm

fubiectione fanctificant nomen Dei , iuxta illud z

xioduiroy

Primum querite regnum. Del,ez iuftitiam eius,

ez becomniaadijcientur uobis. Ytem,Dauidin-

quit Pfalm.36. Puer füi ez confénui, ec uidi iue

MECE

jfwm derelictun;aut femen 'ezzoï querens panem.

DE IVDICIO MVND'I IN

a ao

ha; petitione.

Mu

pl

Hec petitio mundiiudicio fbultiftima e&.Bie

enimin bunc modum argumentatur: Silaboraues

iil

rosbabebo quod edam.Et qui boc argumento du

um Wf :

cuntur,non opusbabent,quód orent pro corpo--

3

vis fuflentatione, cimalioqui ex laboribus uictie

jdiamut |

baberepo[Jfunt. Cyuodiudicium muidi 4pertifii-

(

|

mé oftenditmundum non orare pro uictu;fed eo

ia

Lx;

in communiuti cum pijs,ficut i reliquis creatis

?

gt

ris omnibus facit,quas Deus folum in ufum fides

gïrnimpüïf

lium creauit, quinorunt e fciunt pro eis orane

opterq

Ti rï

J

dum effe, ex fruendum illis cum gratiarumae

WIII d

!

«Lione.

i

Rectiusigitur pij agunt , q)gi damnant labos

Ql(flld

il

f)tw'g"

E

res fuos pre benedictione Domini , quam folam

T i^

eredunt uictum dare.. Alioqui etiam quid opus

l/f'm,

pl

w"o

: fcij]?t;bant petitionem pro wittu mferzzj]' e Chri

*

$N

CATECHISMYÉ

äW

qntt

&m'"b'rdtiom,ü uictus effet e o MS laboribus?

gf

ARGVMENTVAM, .,Qövo'p

Dfo eretti

uictus non fité nofüisla- |

asf

boribus.

aglb

tiidcl

d

Siuictus effet élaboribus noftris, ]?querem? |

tos tempore famis equé babere uictum pojfe,ata

.crinplto!

ydir f

quc alio tempore,cüm abundant frumenta, Veris

contrarium experimur,quod labores wofirtparis

t

aut nibilpoffunc , quando Deus permittit fruges

if

tempefLatum iniuria interire , tandem uidemus

| ii

terram nolris laboribus non refponderejln exu-

Ts Rtcopl

du Dd

faueró cst;quia Deus non addit fuam benedictioa

nemsque fola facit crefcere omnia.1t4 iubet Deus

dul

l,dmnum,()" |

Adam Genef.5. querere uictum in fudore wultus

fui.Netamé credat fe panem ex fuo labore 4cquio

du lil

fiturum;addit : terra [piuas z tribulos germiua

huneped

bit tibi €2'c.

f p

OBIECTIO, Siuictus ton datur propter

Jf

labores : Ergo ce[fabimus laborare,ez expectabi

[

mus uictum á Deo ?

RESPONSIO. Deu laborare 805 uult,

h&cþftirü

ideo iuffit Adamum labovare , fed non ut labori^

Md

bus fuis ni&tum acciperet; Sic enim labores effene

Ainiftlu

caufe uictus. 1pstur füctinece[Jarià baberent. ejfa

à

flthrg

éum,ipfam fuftentationem corporis , etiam Jime

JH

£ndi-»-

bezædi&iozæ dong(

hi. Cantwimn fupráoft

L

mu$e

: 1:

M?'WW&«

i

TM

P ]

7

n

BRAÁSMI SARCE

$3

fril

k

imus . Laborandum uero est auicularum morc,zllæ.

cantando fuum officium faciunt , ad quod func &

]

- peo createnibil follicite deuitlu, ex dumuo2

1b

lam: »fortéreperiunt;quod edant.Jta e nos laboa

rare debemus, ad quod Deiprecepto fumus adli

gutt,mdelaborum no[Hrorü benedictionem & m«

"i m *

mu domini expectantes , quiaperit manum [uam,

hn

- inpletomne animal benedictione. O ui autenm

Ttetit, Y

ucllet fine labore à Deo expectare uictum , is tena

"at

tarct Deum , dum cuperct foueri contra ordinas

TM

tionem Dei,qua ordinauit laborein, Panis bic. fia

hum enificat quicquid pertinet ad fuftentandum cora

Wa pus.Necopusest panem allegvncostmnsfïrre ad

w

uerbum Dei,aut [piritualem efcam , ciau debac

WW efcafatis agunt precedentes petitiones. Quoti2

if

dianüm , c bodte,uoces, probibent curá uictus.

ol P Nam fufficit fua diei adjï:&zo, bocest.fatis et la

Vl gtrhü

« borareper diem;nonanor etiam.Siquidem in poa

fierum femper offeretur occafioparandi m&ws,

T

- €tfi nos non füerimus folliciti.

Et dimitte nobis debità

u ?&

noóftra.

yurc "

Hec petitioin uniuerfum damnat nos peccatd

nanutfd

res. Sienim non e(femus peccatores, quorfum at

lat

j

tinuijJet banc oratiouem adieciffe Cbriflum : Re

hæhrrfW . Üiquieigitur m nobis berent peccatorum , donec

aam/

Nc uiuimus .Ideo etiam oranduseft Deus;sie pec

fgr

&atd zmþutctnobm [ condünet pro [ua miferiá

2

io

tordi«,

L i

v

l

-

CATECHISMVS

f

. Sicut & nos dimittimus,

rj MIA e".w

Quianos cupimus remitti nobis peccata, iota

j

jcmus

tur z proximo fuapeccata condouare debemus,

idiott

j

quod [i fecerimus;erit illud certifsimum fignum,

u

€z Deum nobis condonalJe woftra peccata, Non

QgOl

quia nos remifümus,fed ut inde certó difcamus no

flram remiffionem factam effe à Deo.

. Cf

Etnenosinducasintentae

um ommïd

tionem.

Anperio f

Sextabecpetitio petit, ne Deus finat

—nosäuc

viuerbiintelle&u recidere ad falfam ac impiá do

äomniapwff

étrinam. "T'um enim cum fumus w regno Dei,o-

p

mnem fiduciam in Deum reijcientes, ferutentes in

j

omnibus proximo,condonando tlli errores,ez fe

rendo eius nfirmitates, "Tum inquam. prinum

m

exuroit Satanatq mundus, e faceJJunt nobis ne

)

prin

cium. Et quis tampo[fetin tantis tentationi-

ïh:zs,uidflz'cet,;

busperfiflere ? 1deo orandus e£ Deus,ne permite

w fipl

tat nos A fynceritate uerbi abJWrabi ullispericu--

Atsaa

lis;aut tentationibus.

Sedlibera nos àmalo.

Atf

ia

In Greco et : && & QUa o« s Go g T 7ró-

Mbl

yugs. EStautem vrovupia malitia, feu nequitia,

at /muyr

qu& non ita fLatim est omnibus uota,Q uare ora-

Wficnfrm

mus bac petitione, ut Deusliberet nos etiam ab il

lis malis,que nonitelligunus effemala , e det

D t

Af

nobis iudicium, ne [becie boni decipiamur aut ab

IT

mr*

ferabamur à uero uerbo: Mulm enüm &rbitr.

uos

"ii

I

ERASMI SARCE.

$85

M

Vi QUTA

. gosmala effesque non [unt mala : Econtramulta

ndomredäm

iudicamus bona e[fe,que tamen funt mala. Si quis

tmum

non iudicauit Papatum effe uerum Dci regnum,

L pcm y

ï

Qj.: iudicat peftem efJe rem bonuam ?

. Quoniam tuum eft regnum,

c.

Dfo.

Msilr

Caufam adijcit à facili : quafi dicat wa]hu,

Deunm omniabec prce]ïare polfe: Siquidem cius

. ánperio fubiecta funt omnia ; Ergo e-potenset

btb

omniá pnejïare.

fzmmþu j

|

Bo r

st

DE SIGNIS SEV

SACRAMENTIS,

g p

um p

Vo ]me frequentz foima media, per quce á

[Iumnob

D

principio mundi egit Deus cum bomini-

iibf

bus,uidelicet,per uerbum ez perf 1gn4. lMlud u-

)u m

dum ac fimplex propof itum, ipfifsima quidem et

dul perm-

uerttd/s,cm merito fidem babere deberemus. . Sed

m

cim tanta fitbumane uature ünbecillitas, quod

10

bumanis uiribus inpofibile fit , fimplici acnudo

p m

uerbo credere , Ygitur no]ïm infirmitate motus

jf

Deusjfigua uerbo adiecit, quó fic mutua quadam

Mu

uerbi ez figmorum coberentia, duceremur ad fie

u

IT

dem erea promifsiones Del firmam. V[us uero et

"m

|

Deus fignis;on femper,fed in maxirtis rebus,e*

, zamard/

verum maximarum promifiionibus , ucluti in focé

umdïþ

| dere de pronu]f o Chri[Lo;ii quo erant benedict-

3

*

j

CAT ECHISMVS$

qe omnes generationes terre. Huic focdeviuerbis

; Mþcscircaï

gf

atq; promiftionibusinito addidit circuncifionem.,

item liberaturus Deus filios Yfvael à tyránide Pba

, mnqm'i 4

1 bibinWS)la

r4onis, Mofi figua dedit , z ut ipfe confirmetug,

Á

€7 ut alij facilius eicrederent. &em,Deus ducens.

! detndil

Mraelin terram Cbanaan, ipfiuerbo e columna

| guniu

« nubem addit.. Sic dimicantilMrael, Numeao,

&ube figna adijcit,ne diffideret deprefentia Dei.

51

sufio

: li

Et quiai Nouo Teftamento magne promifsioa

nes extant i. Chriflo de vemifiione peccatorum,

-N

m

Quapropter ez. bis promifionibus acce[ferune

duo fiena,fcilicet.figuum baptifmatis , «v fignit

L

Altaris.

L.

Porró e quidnos omues bomines fumus , fine

p

dubio cidem mfirmitati obnoxij,quapatres Vca

teris Teflamenti prediti fuerunt: Idcirco ut eam

[

aliquantulum pelleremus, fignorum mftitutione

uobis uoluit mederi Chriftus., fané non aliam ob

i

dintià

caufam,nifi ut illis fidem woftram ergapromifiios

fridil

pges Dei excitaremus , confirmaremus e2 prouos

| Wite

caremus certiin cordibus noftris, ut quoties ac^

agl

cederemus ad [acraméta, remitti nobis omnia pec

catanoftra;propter fidem in Cbriflum. Q uamfi

dem babere,eft digné accederead facramenta,ad

que fufcipióda nulla opera nos dignos facere pof

B

f

wuntque tantàm externe queda difciplime funt,

f

iuullo modo tamen negligende , neaccedas ad fio

LY

untu

guastanquam fis ad [Fabulum, Et [ic remftt

Ino

ää*t/?jtktd.

n

M

'EäA.sm $ARCE.

$4

M

sobis circa facraméta omnia peccata noftva;proe

lflalr Cänd[m;m

"V

pter fidcmtantm in promiffiones [ignis additas,

404 ii

non quia aqua baptizamur, non quia edunus C

bibirnus;fed quia credimus uerbis Chrijti.

Tbf

Mot Dd

A ccejfurus i£aq; ad facramenta, duo tibi confi

MT

deranda uenisnt. Primum;ipfa ceremonta,feu fta

Hf Rs

gnum;quod aliud nibil facit; nifi moneat te de pro

Vpreatin

Tüflionibus Dei, teftetur de beneuola Deiergs te

uoluntate, exerceat ac mouedt cor ad credendis,

(nepro)

LP pecclton

erigat dnimum fide , ey conferuet aliquo modo à

:

dubitatione. Deindeprotifiio et confideranda,

f dm*/ffruh

j

tanquam finalis fignorum c4

2

ufa; propter quam

Mi Q'/Qemï;

in[lituta funt jïgm.

fdmn je

;

DE APP-ELI;AT»I..VONIBVS- $1«

jgupire

hr

-

|-

|

y

gnorumfeu Sacramens

:

pmyift

h

l

j

torum.

]

« tas; alijtef

ininodnt-

Signaalij facramentauocant,alij

feras.alij fiorlla,alij fymbola, alij figuo[acramen-

yegii

gauc p

talis,Greci ueró agayid as.

':rif,atquotiesavf

[

/i:

^DEFINITIO SIGNORVM $EV

t

frfut Qu

;

—

-

Sacramentorumf

iif

ii

ä

$ ammknta funt ff gm;4d monentia nos de þ'ro

siflionibus Del, fimulq; teftátia de beneuola'D ci

u

ld

uoluntate , qd excitandam ac confirmandam fidé

i

i

jj

ä

inïätutæ.

L o4

A

1

CATECHISMVS

Q,VÁM LATE PAÁTEAT SI-

Y

| Ir-

,

.onumfeu Sacramentum.

; Bienot) |

fcdr

Siguafcu Sacramenta omnia ed dicutturque

annexas babeutpronüffiones;ut ovatio,adflitio,

EWZM

eleémofynamatrimonium,magi[Iratus cz'c.Pro-

| Bf

ub

prié toui Teflamenti duo futt-frgua, Baptifius

« Euchariftia. Sub Baptifmo comprebendipos

áni

test abfolutio.que [bectat ad pocnitétes. E enim

Baptifinus fignum ponitentie.

i?

il

CAVSAE SIGNORVM SEV

: Sacramentorum.

——

Noui Te[Lamenti frgna wflituit ipfe Cbri/ï:u;

t

Occafionem dedit uoftra mfirmitas, ut [uprà e»

wj

Auguftinus dit: Homo ante peccatum uidebat

Deun;intelligebat,ez illifidebat. Post peccatum

tiqtf

bomo Deum capere non potesl, nifi medio 4liquo

adiutus,

tutdrd

àt,

EFFECTVS SIGNORVM SEV

tiptot

, Sacramentorum.

(

Qui ufun fignarum Mteüigzt »is facilé coüigc

Vi

re potest üllorun effeus.. Sunt autem bi z

lag

Admeuere de promifiionibus Dei.

il

Teflari de diuina erga nos uoluntate.

Exercere ac mouerecor ad eredendum promiftio

tibus Dci,

Erigere

1

ERASMI SARCE.

8$

WT

2

Eripere pios in tentatione ad fidem.

J

[Je confefiionis figna,

ad:cumtur,w

"m

fe Chriftiauos.

quibzfs confifemur ttos c[s

Hf

i

Effe figua gratiarumattionis,.

M

[

L

1 j

E[feallegorias x fymbola bonorum morum:, in«

ï

h

uitantia ad feruiendum proximo,cz ad mutáe

hhrdads

N f)dp

dam uitam.

ls E

T

]

(

PROPOSITIONES DE VERO

ufu & contrarijs fignorum

r

feu Sacramentomm, :

b r

Signá funt note ad excitandam fidem,er com

il

mongjäciendum r

orad credendum

u

Secunda.

i«n[fitutæ.-4

f pectt

Sicut fenfus mouentur à fuis obie&is ad extep

fmdudpi

aum effecum , ita figua mouent cor 4d creden--

dun.

Tertia.

Vi

Signorum inftitutorct Deus,Ergo bi&dliquid;

!

ddderc ucladimere,est peccatum.

uarta.

dl

if

Vnus cr prüicipal

is figuorum ufus ef teftari

TT

de beneuola Dei uoluntate erga nos , cz excitare

[

in n?bis fidem,

if

uinta.

í

"

"

Ncc ob[tat fpiritus (anctus , qui c&& precipua

j

$

.CATECHISMVS

fideicaufa.. Namuerbum medium e , per quod

p

mouet [piritus anctus corda d credendum , es

caufa umd cum fpiritu fantto ipfius fidei. Et quia

WW

yeidtl

fignum nibil aliud esttefte Auguftino , quàm uie

fibileuerbum zYgitur wtà cum. [piritu fantto cor

umi'f*-

dd credendum excitat.

Sexta.

B

D'e notas

Errant, qui afferune figua tantim e

fisu

proféfiionis feu difcretionis, quibus Chrifti«ni À

ia

vt

non Cbrifti«nis difceruantur.

" Septima.

lt

Erránt auabaptifle , que fingunt figna tátim

if

bonorum morum.feu noue uite fymbola e]]" C.

^ Qdcaua.

Ya

Errant fcbolaftici,quiexopereoperato figua

gj

m

iuftificare fcribunt Nam ut uerbum nibilprodest

fine fide, ità nec figna fi

i

tiam.

i fide profunc ad iuftio

L

-

$

Nona.

Enui

* Errant Scholaftici itt facramentorum fepteua

C

Fo uiumero,cim quia feptem tantum facium,tum.

nj

quiainter bec quedamvecenfent , que cim mon

Drhi

a u ersosa d

baben: additas promifriones, abborrent à [acra-

pv

menti aggellation:.

Decima.

(ll!i?lftm

Errant Entbufiafte;qui dicunt fpiritum fans

um fufficere , « ni

ng Og—uxs effe facramentis in

lt

Vndecie

Mi

OE

!

|

ERASMI SARCE.

$4

MT

Vndecima,

dndg, v

Errant, qui adorant ez uenerantur [gu4 pro

'Iïdci.thm

)

'

--

il :

D

idolis;aut fuperlitiof é. Interim non probibetur.

yeuerentiaaut mode[tia erga facramenta,cum illis

Tif

utfïl;f'-,

Duodecima;

Errant;quiuerba figuorum , quibus figua in—

i 'W**

flituta fant,ueltorquent,uelremoté interpretan

Of

tur, contra quos fic fcribit Aureliw ; Satius edt

premimcognitis;fed utilibus fignis, quàm inuti-

rA

litercainter

pretando ; l,dclueis erroris ceruiccn,

iil

inferere,

müeï[c.

Decimatertia.

|

p

Errant DonatifLe,ey reliquiberetici,qui nee

opmto

gant facramenta tractaripo[fe etiá à malis. Huic

iil

errori refpó det Augu[Hinus ad Crefcentium Grá

|

]

maticum,

joidi

Deciäa-quartæ.

Errant;qui figualigant ad noftras additiones,,

k

€ qui docent caveiteranda e[fe, uel quia non cre-

dimus;ucl quia nibil dignitatis Ànobis attulimus.

'Zm fätmtum

M du

Deboc errore uide Auguftinum in libro de Baa

t QW' ;

ptifmo : ex babetur de Co

n]?:,dz]ï:.i;. Canone , ]ïa

«ut in facramentis,

!

( iritä??!f&þ

DE BAPTISMO,

fd WWW F

* Bäþtij'muägränum e& [gni quoditi Cbriftia

Vn()(d'

ii fmo,

N

; CATECHISMVS:

pl

m[mo occurrit, quo tanquam certo qüoädm me--

p

dio initiamur ad Rempublicam Cbriftianam , in

»)

tongtp

quaes veutifiiopeccatorum , que ez fola facit,

(

od

quód boc fignum pro Noui Teftamenti facramen

dutdtts

torecipimus. Indeenimprobantur Noui'Teftae

g

menti figua,quando nobis id annunciant , quod

Euangelium nobis offert,uidelicet letum de remif

fionepeccatorum nuncium. Et boc nomine ait Pe

trus A Go.s . Refipifcite,et baptizetur unufquif-

LMM

que [ub nomine Cbrifti ad remifstonem peccatoo

rum.Hic es illebaptifimus, quem feriptura lauae

jusi

j afnd

crum vegenerationis appellat ,. quo- non externi

1 hmibii

corporis fordes abluuntur, fed quo fit, ut puram

doctteom

confcientiam 4ccipiamus coram Deo, Hinc Pea

érusi.Epi.cap.3.non dubitat baptifmumpactum

pagtris,(g*i

bone confcientie erga Deum appellare, quo cere

&i fumus Deum nobis placatum eJe.

Hec confideranda bic funt preter nudum fi»

TT

guum. Quiautem nudum fignum tantim re[pie

h'cetB4ptz'j

cit;illeuon potestuoninboc facramento impine

gere, illud contemnere , tandem ez'reijcereillud

BN

prorfusstanquaminutile fignum. . $ed quo nobis

saicfLas,ac excellentia buius figni magis innotea

Mf

fcat , que ez debet omnibus uotifiima e[fe,ideo

?

| f

MUUN

dc boc figuto metbodum in[lituam,quo babeamus

vemedia,quibus nos co

; Ptf

nfolemur aduer[us ,uilita»

| It

tem Baptifmi,

DFFI&

v tfl Ü lälplm

NG d at s scetar ts

ERAS&MI SA'.—RCE. ,

$7

mdm&

DEFINITIO BAPTISMI.

, Wüm,l,

E3 ueró Baptifmus fignum; ex aqua ad vemif

7)

fo k)& h

tonem peccatorum , ab ipfo Cbrifto inftitutum,

ff

admonens ftmul tos de beneuola Dei erga nos uo

A

iT

lutate, ez firmifsimum perbibens teflimonium,

" , qzmd

quod fumus filij Dei,conditi ad noudm uitam.

X

imárm]

Miteditoe

CAVS'AF,

mjoi

ptccdino

: Longnquæ ex propinque [unt: Verbum, a.

7177

qua;tinifler,baptizandus, fideiu[fores,Cbriftus

i

voteni

ifhitutor eft. Humata fragilitas dedit occafione.

i pris

Forma baptizandi extat Mattb.ultimo : Euntes

-

docete omnes gentes , baptizantes eos jm nomine

Tiv

p

pfttrþ's, cz filije fbiritus fandti.

t

PARTES

i

T

Vnus est Baptifmus,de quo bic loquimur , fck

licct Baptifmus aque.

at

ijcan

EFFECTVS SEV OFEICIA,

gdquonoh's

i ia

"TE

-

'Efjï&ua Baptifmi proprius, ef remiftio pec--

T

edtorum , Marct ultimo : Q ui crediderit & baa

phidum

ptixatus fuerit.falyus erit,.boc e babebit vemifa

fj ii

tonem peccatorum»iuxta illud,Ao.z.Refipifcg

onem pec

UM

te; ex baptizetur unufgui[z,- in remifsi

catorw

j

-*CATECH'I'SM—'&??

ERUL

&atorum fub nomine Cbrifti.Preterbunc efjï-&ïïa

qufiata

«lios complures babet baptifimus , qui expredi-

gcndwm'.

dlo effeclu,er cogtatisrebus profluunt , ut effe

Q

4

fignum;quód fumus liberati 4 Diabolo,es'c.

cool

E[fe fignum translationis noftre € regto Satane

þ.

guodiortt

duvegnum Chriftt.

] r

E[fe fignum quód fumus econciliati Deó;

* doctt

Teflari de beneuola Deierga tos uoluntate.

Exercereac mouere cor ad credendà, quoties res

] fecumDM)

! wrii'

cordamur Baptifmi , aut meditamur ufa/m

eius,

a.

[

| Mi

Teffari nos effe Chriftianos ac coniuratos Chria

ftothilites.

2 frtudif

]

quide-mww

"Teffari tos e[Jead

flu&w perijcu'lormn n4tos,

"Teflarinos mori debereper totam uitam à peccá

[cmtiam.gi-l

tissez nouos bomines refurgere debere ad iu-

dfrimsd

ftitiam,c» uitamaternam,ad Roma.6.

WVT

Quicunq; baptizati

brifti

: Cigrcon

f umgs,im mortem C

baptixati fumus ec.

e

x

. [mdpce

Et quemadmodum exci

tatus eft C?Jri]ïzfs,fïc ct

Wyti

d

atl

iz'osi/a;

nouitateulte 4mbulemus.

H

Narij

ÀDMONITIO ÁD BÁ-

tízatos.

k

tl C;Wl;?() J

um,dum ez de fignis ad

hn

Htl

!

'.ïnter confitend

tur Confcientié , ualde prodeft effc&tus Baptifi mi

Hf

fl N

bominibus inculcare, quó ez* erigaint animos ad

z*

dou,c fiimul fciant;im quem u um fint bapti

MT

tt.

$8

IN f&&ä; :

tà Ouamflitutione docliores ctiam reddentuy

[

x

confitentes , ad uerum ufum Euchariflie int

TAT tüt

?iä

gendum.

Y

!o,m.

Ó

£,

Íc

Litd.

Dm $t

ez con[o'lc;r dé uerbo Dei ; Sclacita

q; non e[fe co

modiorem inftituendiac confolandi uiam, nifi u£

D

ipfe in memoriam reuoces te baptizatum effe,

tht

boc est,remiffionem peccatorum accepi, eujf--

;zmtzesm

z

fe cum Deofodus , liberatum te effe à Satanas.

nir ii

morte;ez peccato;reconciliatum Deo. Verum w

buttc finem,ne amplius feruires peccato.fed in o

P

"1677

ultateutte ambulares. qyue omnia bona in bapti

[

fmo femel fufcepta;durantper totam uitam.. Sia

,

quidem Euangelium refipifcentibus addicit iguo

:dM?W.

[centiam. Licet tu nunc propter uaria peccata fiá

fecadlle

defragus atquepeerfidus füctus fistamen non dea

n

otidebis animum : At potius baptifmatis figuo

r

eriges corad eredendum, quàd is Dcus qui tecum

femel pactum inijt. , uclit te refipifcentem denuà

hi

in gratiam rccipere,tamen ed conditione , ut uia

tam in melius mutes. E$t enim receptionis finisad

boha opera preftanda, iuxta illud ad Epbef.:.

Nai Dei figmentum fümus, conditi adbonaope

W

raim Chrifto lefu. Q uotics it4q; áccedit 4d te S4

tan,ut tentet tead mála;illi vefiltes fortiter, admo

gms [

du

li

nitus fine illarum rerum, que tibiin baptifmo corí

fpji

Jl

t

M

tigerunt ; Nümirum , quod inboc baptizatis fiss

quo nouam uitam wflias. Et quia non femper

j

]

þræfentes

CATBCHISMVV'SV

3

þræ]ïmtcs babes,qui 4perto uerbo te folentur ',äi;

Cout

pfeigitur n manus fufcipies effectus baptifmi,ez-

folaberiste. Primàm quód baptizatus, femel os

1

&font

mnium peccatorum remifoionem acceperis, quod

P

|

exui

á Satana, z morte liberatus fis,quód & regno te-

u

nebyarum exieris mvegnum Cbrüijti , quod Deo

f

acceptus atq; reconciliatus faétus fis, nonquidem

d breue tempus,aut ad unum;aut ad. alterum ano

&f

Wi

num,fed perpetuó.tantum ut refipifcas, et 4duo

um uitamrefurgas.

tf

H

PROPOSITIONES DE VERO-

!

//;,/f/mtm

! (f

Baptiími ufi;, & eius cone

trarijs.

A

Prima.

: d

Ratio bumana, cim externum Baptifmi opus

ET.

confiderat tantum,non potest fe fuftinere , quim

; Velig

offandatur uilitate Baptifimi , e» illum tanquam

| Wirckma;

inutilem;atq; non neceJarium iudicet.

: Mi

Secunda.

tb

Sed nonttürum e&i bumanam rationcm offctta

i

diuilitate Baptifmi,quiaper fe neq; uidet , neque

: uthdm

i.

Wtfllfgt opera De

Tertia.

a fjl

Quiducunturrationis iudicio,er contemnüt

| Cb'rifmm

Baptifmum;neq; nece[Javium iudicant.lli contee

u

mnunt atq; contumelia afficiunt Cbriftum., cuius

ff

MH

oþq; est Baptifmus.,

:

/

L

| leaïta.

h3

ERASMI SARCE,

4

lh

$$

li ),l

)uarta.

sb4p

l

M

j

m&lm

Contemptores Baptifimi inde contemnendioé

&afionem accipiunt;quia dicunt uerbum c» fideni

At

j

,quöl

f

l

j

ex uerbo concéptai , ad impetrandam retifsia^

fdör

3

ncm peccatorum fufficere.

l:qü

(

'

Quinta.

jl

N

]

:

Hi contempiores preiudicatt Cbrifto,,

;æquä

dlerwa

hd

eau[asinfHituti Baptifmi expendunt , neq; medias

quibus uoluit Chriftu mederi buman fragilita-

ti. Acpostquam fic uifu est Chrifto , fuo uerbo

etiam fignum addere, idqi propter maximias cau^

VERO

ï

fas,temeritas et inftitutionem B

l

deré;

ïlþ tifmi repreberi

Sextà. )

Sic fatis fuiffet A.

brabe uerbum de ficturb [2':-

p

iine , cut ez credidit Abrabam , tamen pretér

li d

Verbum,czillud iam creditum, poftea addidit Dé

[ntogut

us circumcifionem. Cyuá obfecro de caufa Num

fii

in uanum aut nibilum ? 1d quod faé xiemo dicet.

Sed ut babeyet Abrabani certum diuine uoluntaa

il

WWW'

tis erga fe frgnuti, quód effet acceptus Deo. Deità

g ul n

deut baberet certutti fidei fignaculum , quo fideni

fvam fubinderenouaret atque erigeret.

e nma.

á

r

,(fcontfmm

Chriftus itiquit:

Q cred

derit , & bap täz'd-f

Í 1

/

ts füerit;faluus erit. Itctii,Ite ét docete omnes ger

il

od

tes, baptizate eos in tiostusepatris.filij, es fpiri-

£us fancti;To:

þtime.

W preteruerbum requiritur ey Bd

M

d

"

l

PATÉECHISMYS

O &aua.!

w en

Kee baptifmus dinerfusest à uerbo, modó ueo

Qu

tuín fit Aagu|lini dictum : Sacramentum est'uifia

3

SiB

bile uerbum : Hoc incurrit in. aures:lle i ocue

- m

los codem effectu , ad ex;itmdum cor ad credeie

— dudet

dum.

A

Nöna.

( (l

[

VefBï,&qua,Wm]ïe?,bap tizandi

üäüffudwï

fores.conftituum Baptifmum. Quedam ub pritn^

Mi

cipalessquedam ut remotiores caufa.

Decima.

1 /?///mmn

7 Mu

Aqua per fe e&t fimpliciter aqua;fed accedeiite

uerbo.fit baptifmus,iuxta AugujLinum : Accedat

- d

1

uerbumad clemeutum,cr fiet facramentum. Yem

fuper Ioanneii: Verbo bap tifma confecratur,de-

Mi

£rábeuerbum,c quid e& aqua;nift aquat

idiig

Xndecima.

Wttnpi

miniftri Baptifmi, etfi per fe funt incredili,

Mecorit

propbani,ey tanto [acramento mdigni, tamen ba

bMugu)

ptifmo pér tales perfonas nibil detrabitur.. Sed

ginqy

DWM

baptifruuis üalet propter prefentiam principa"

lum caufarum. 1dco Augu[tinus ait de unico Ba^

m:qldm

'i

8; T

prfmo,

libr. 6. Non eft aquapropbana aut adul^

tera , fupra quam nomen

Dei inuocatur etiamfi

| Dj

milltfw

ápropbanis ez adulterismuocetur. Qi4tiec i^

pía creatura e uec ip[üm nomen adulteri. 1dem

Ut

fuper Yoántm tractatà 6-Baptifmus tal

is est, qua

eft.,

lis ille cd,in euius potejtate eib,non qugli& ille

iJWWW

p

ERASMI $SARCE,-

sg9

per euius minflerium datur, Vidc eundem contrá

l

rammaticum.

Crefc ;ä:üimn G

findi,

Duodecima.

3

VUl i

Si Baptifimusperincredulos uelpropb

akos*füä

tridotl

viftros tractátus noh ualeret, fequeretur incredu -

litatembominum polJe euertereaut impedire 9-

b

p Chriftiid ueró dicereim

piumes , ey bonori

iefli-

Chrifli tdecorum.

Mril o

Decirmatertia.

]

| Baptizandus idoseus eft,ad fufcipiendum Báa

ptifmum in ottmi etate. Q ia regnum Cbriftiot

lt V

&kenit cum obferuatione:Iortur ned; baptifmus,qiti

w

j.

€e3 pas regni Cbrifti.

i m I

Decimaquarta.

nf

A

,Ned; decedit Baptifmo quícquam ex dignitate

(

&elindignitate fideiufforum ,modà bi pofteaad

uerampietatem inferuant puerosjiquorum uotmi-

LL li

ne coraitiDeo in Baptifmo conflituerunt.De quie

bus Auguftinus fic dicit in fermone poft Pafcha,

ii

kdir

quiincipit:bodiernus dies. Et babetur de Confe,

Diflintl. 4.Vos ante. Vos ante omnia tam mulie-

fs p

j

ves,quám uiri , qui liberos in baptifinate fufcepi-

phoiatl

It5 , moneo; ut cogitófcatis uos fiseiuffores apud

umtur,tfiæg '

Deun extitiffe pro illis : ideoq; femper admonere

eos ; utcaftitatem cuftodiant , iuftitiam diligant,

"TU

nadultfnï. j L-

cbaritatei teneant, ante omnia fymbolum ez: orá

tionem Dominicam uos

ipfi tenete , cz illis , quo

ïnustaliff?;ff

"|

]itkeþ?(ïü de[acro font

M à

CATECHISMVS

o

Decimaquinta.

E

verifima e&t baptizandi forma : baptifave ii

siomine patris;filij, ez fpiritus fancti, Matt.ulti-

g

mo. Zacbarías ad Bonfacium Epifcopu non pro

|

Wl

&os Chriftianos adferit , qui ia nomine patris;

| gu]h'nu

c» filij r fEiritus fanctinon funt baptixati.

O BIECTIO. Atlegitur in AClis Apofto^

| [copi í

i

lorum,difcipulos tantum fub nomine ;brijïi b4o

tiza[le.

N

C /01!/!

REÉSPONSIO. Anbrofiw refpondet in

| JWþ

bune yaodum:Per nomen Cbriftitota Trinitasute

f vt

telligitur. Nam cim Chriftus dicit,intelligitur z

N

paterquo unctus eft , ez ipfe , quiunclus et , ex

er quem un&us c.1tem Nicolaus Papd;ad con-

d

(ulta Bulgarorim inquit : À qüoädm tudéo mul-

M

tos baptizatos ad[eritis,ez quid inde agendum

, qnit

fit;con[ulitis.Hi profettó,fi in nomine fancte tri

nitatis, uclin nomine Cbrifti, ficutm Adtis leg-

At w

tur,baptizati fuut,unum enim idemqQ; est,ut expo

; Edf

sit Ambrofius.

, n

Decimafexta...

Dum multiplicatione immerfionis wibil certi

L

^

goteft doceri, cum de illa uon babemus expre[fum

ucrbum Dei. Gregorius Leandro Epifcopo , de

Mif

Confe. diftin. 4. fic fcribit : De trina immerfione

ID

Baptifmatis nibiluerius re[ponderipotest, quàm

quod ipfi enfiftis.quia im una fide mbil offteit fan

| Mi

m quöd

éle Ecc.efie confuetudo duer[a.Nos aute

icrtio

W'*Pfimos

ERÁASMI $ARCE,

9t

fertio mergnmnus , triduane fepulture [acramenta

hii

fignificamu:ez dum tertioinfüns ab aquis edc

ul

tur,refurrectio triduanitemporis exp

rirm'tut.

hinmm

Decimafeptima.

A necefitate liberum eJL cuiq; baptizave, Au^

Ya

(Ira

gu[tinus ad Fortunatum : Yn necefitatecum Epi^

?1'5 APORW

fcopi aut presbyteri , aut alij miniftrorum non

Cbr:]ii ló

iueniuntur, ez urget periculum eius qui petit,ne

fine ifto facrametto banc uitam finiat , etiamlai-

fotdt i

cos folere dare facramentum audimus. Avticulus

[2

deneceftitate conclufus e$ in Concilio Cartbagi-

iptrg

nen[i quinto, teftibus bis uerbis : Mulier quamuis

iuse&,a-

fanctanon pre[umat baptizare, nifi cogente ne-

c'e]ïitdte.

m

Wiowi

Decimaodctaua.

Nam quemadmodi uerbum ex equo ad ommes

irgnin

inefan&xrri

pertinet;ita quoque Baptifmus,

Decimanona.

iil

q,cWP"

At non omnes predicant uerbum publice i

Ecclefia,fic etiam non omnibuspermiffum est bae

ptizare,quo omnia bono ordine fiant,nfi neceffi-

TT mbdf

tas diuer[um fuadeat.

Vicefima.

r

yapn

pO

B&ptzfmm nouualet extra Ecclefiam ad falue

y

tem anime. Eft autem Ecclefia, ubi uerbum Dei

T

!

'Ot

$i

est. augu[t.ad Petrum diaconumj1.Queft.a.Fir-

!

mifimétene, ex nullatenus dubita,extra Ecclefis

redierint, ba-

T

,!

li

em baptixatos;fi ad Ecclefiam non

i

M s

CATECHISMVYS-

ftifmo fibicumulare pernitiem. qantum enim uà

nit

let Ecclefiaflice focietatis commutnio ad falutem,

tj

ut baptifmo non faluetur, quum ibi non datur,u^

3

d

bioportet ut detur.1déad Orofium lib. z. wams

t;fmu j

uis utum baptifina fit bercticorum , ey eorum

ii

fcilicet , quim nomine patris ; e filij, c fbiritus

ub

fancti ezc.

Vicefimaprima..

?il

Baptizatiab bevcticis,ubi conuerfi ]-ïcermt ad

du

Ecclefiam,non funt rebaptixandi.Beda:Sine b«

i

yeticus, [iueSchifmaticus, fiue facinovofus, quifqs

[ uf

n fancle Trinitatis confcfoione baptizatus uon

dcbet ille 4 boms catbolicis rebaptizari,

WWM

ä

Vicefimafecunda.

Renifiio eccatorii,eterna beatitudo;ultaiu

Wil

nj

ftitia , ex frmiles effectus , Baptifmum fequuutur

1

gup

propter fidem,æ' non propter aquam

Vicefimatertia,

d

Adultifidem baberepo[funt ex audito uerbo,

Ro

quoimpetrant effetus baptifmi. Infantes fidem

t

ex audito terbo babereno po[Juntzideo oportet,

ET

Wici

AYt

frobter aliud accipiant effcctus baptifmi,uel pro

—

idem bal»u*u | pterfidem infufiuam,quam Deus nfünditparuua

tyd $491

x fisuclquia Deusinfautes facit fibiaptos adacci-

Bu

piendos effectus baptifmo. annexos , iuxta illud:

TT

frmns

Tu erfecifti laudem tuam m mfantibus:uel quia

5 Chriftus vecipit paruulos w ulnas, Marc. 10.Sed

Bo

4!«!/«/: At

äebö eopiofifime infra contra Atiabaptiflas.

icc-

ERASMI $ARCE.

LI:

M l

Vicefimaquarta.

t

*

(ljln

Fides ton est de fubftamia bapt.

1

fmi:igstur Bæ»;s

u

hh

ptifmus ualet fiue adfit fides,fiue non adJit,neque

Z

D (w

]

debet reiterari.. Vide Auguftinum in libr.deba-

Ü n

ptifmo ; ex babetur de Conftc . Diflin d. 4.Sicut

C

in facramentis. . Etinfrárecitata leges Auguftini

uerba.

Vicefimaquinta.

*rollitur ii baptifmo peceati ovigzalis reatus,

feid -

hn

fedita;utmateriale;boc eft, concupifcentia memeé

4t,ad banc mortificandam donatur mobis fritus

i

fanctusin baptifmo , qui incipit mortíficare con^

LE

eupifcentiam.ez creat in nobis nouos motus.

Vicefimafexta.

Baptifmus et fignum mortificationis c fub-

MTO

mer[ionis ueteris Adami , ad Rom.6. lgitur noud

tquuntw

;O

uita poft baptifma; c in baþu;fnw au[bicanda

*

: Viccümafepfima.

li |

Rou« illa uita non tautum confiftit w carnis

ii p

gegenerátione , fed in renouatione fpiritus , ut fi-

ii

g2u5 €7 4nimo ez corpore puri fimul.

B. -

Vicefimaoctaua.

al p

1

lii

£t quiabaptixati non [Latim morimur , debc-

;tosa

mus idcirco baptifmatis figno folari wos aduer-

r

.

[

l

J

fus omnes tentationes Satane.peccati;mortis, mit

"

di erc.Tum tandecm exerutt fe effcétus baptifnti,

TL

frrzzi..tsrfcrfdä

ji

n

f

1

?"i/""**:fxftcereac mouere cor ad

Mo4

l

CATECHISMV$

denpeo, tsf fudgeraorm

:|

1 gfv

Watos,

Vitefima nona.

Vt i omnibus operibus Dei ftudet bumánava

*4 E

tio ea ceremotiijs e externis cultibus illuflvia-

) Joe

rárcddere;ita ez in baptifmate fecit,

.

l'ricefima.

^ um

Ceremonie circa baptifimisbumane adinuens

tiones funt,que addidit bumana ratio,

poftquam

wilitate baptifmi füit offenfa.

Q

. Tricefima prima.

yjf,þü//ü

erim ceremonie [ine uerbo Dei inflitutée 0A

wittipo

1

j

ri,fi non funt impie.

ffune fiue fgmpulo confcientie,aut Fmæ,

|

|

Wi

Tricefimafecunda,

, pl

/

Opera Dei femper e ubique ferió accipieti-

: ts

daez tractanda funt : Cyuare leuitatem damnas

ji ub Vr

mus,qua utumurger.jbnæe que ad bapt:]mum uo

camtur.

, üiti g

Tricefima tertia,

u

Leuitatem facile deferct,qui perpendet, quàm

Ra

ferium Dci opus fit baptifmus , quem Deus mi-

btilgi

raculose confirmauit , ita ut fe aperirent codiez:

fbiritu f

; plndjy

fanctus fe & coclo demitteret, Mattheicas

L

pite;, ;

-

Tricefima quarta.

i,

Quidam

delectati commodis baptifmi fepim

L

vebaptixari wolunt , ut fic fepius qcquirantvc

ii ion.cn.&y

9

ERASMI $ARCE.

Wifulomm

mifiionem peccatorum. ez eternam beatitudi-

pem.

Tricei'xmaquinta.

i

W lauj?r

Sed quia diuerfum fuadet Ecclefia,item circum

flantie fcripture ; exempla & Cbriflianorum

fcripta

1deo baptifmum reiterare uon licet.

Quuamuls wter.

ts

«itam.,

im ufus baptifmi duretper Fotini

hia

Tricefimafexta.

- Quódautem fepius utimur facramento alt4--

ris , boc facimus ex libertateh

l& )

uic figo atinexa:

Qutotiefcunque biberitis ezc,

ifru

Tricefimafeptima.

Infantes , qui propter neceftitatem domi ba

) ageue f

I

ptixantur,non funt rebaptixandi : Ratio eft,quia

irijit |

w

baptifmus ex equo ad omnes Chriftianos perti-

wet. Verum quód non omnes baptizamus,boni ors

dinis

if [

gratia fit , qui in necefüitate frang po^

ted.

"

1

/ TTricefima octaua.

N

Ne tamé aliquid defiderari poftit ininfantibus

ia F

domibaptizatis,ubi fuperflites manf. erint,ad ten

WWE)W

plum defera

ntur,ut ibifupereos oretur,áta; pree

uhát

cibus commendentur Deo.

|

Tricefimanona.

l

Puerinondum in mandumnati,baptixari nom

PU

dcbent. Nemo enim fpirituali rcgeneratione rena

!

ii

j

lr() ,

fcipoteft per bgpti[mmn,quinm

d& eft natis. An

d

M $

CATE CHI*-SMV-IS

3

guJtinu 4d Dardanum:Non poteft quifquam vea

uafciqui nondum natus est . Ytem 1fidorus, es ba»

ï gt

bftuï de confec.diflinct.4.. Q i in maternis ezc.

li t

eyniim materujs funt uteris , idco.cum matre ba-

ptizeriuon poffunt , quia qui natus adbuc non

Ent

€s fecundum Adamn, fecundum Chriftum regene-

huntol

vari ton potest : Neq; enim diciin cum potestre«

generatio,quem generátio non precefit.

EM

iuadragefima.

wbati

Errdnt , qui dilfiniust baptifumum tantüm e[Je

Y

proffionis fignum.

. pni

Quad

rage

fimaprima.

il

Errant;quibapt

ifïn

u

mcrummorum fymbolum.

m dicunt tantum eg? bos

Bs

Quadragefimafecunda,

Degott

Erraut ,qui baptifmum negant cum Seleucia"

Bipin

njs.

pig

Quadragefimatertia.

- Errant,qui cum Entbufiaftis fpiritum fanctum

AR(

fdficere afJermt , neque opus e[fe baptifmo in Ee

E

£lefia.

Quadragefimaquarta.

. Errant, qui afferunt toties de nouo baptizaue

dos effe bomines,quoties relabuntur in peccatis,

Quadragefimaquinta.

BU

Errant;qui lapfis poft baptifmii wegantvemife

J*P"ïmüpa

fionem peccatorum:quem errorcm acerrime im-

frui,

la pacniten-

v.

æ"gnät Augujïiaw.li,,:s.a(e uera c7 fal

$,

andras

: ERASMI s'vAfRCE-.

94

MWM

Quadragefimafexta. .

W)()"hi!

At

Errdnt , qui afferunt baptifmum tollere n s22

M

bis uoturalem concupifcentiam.

Quadragefimafeptima.

4

erjg!ml

Errant , qui feuiumt in baptifmo tautm ved2

um tollisnon poeam.

j

hp

'&aua./

li

ua dragefxmao

Errant,qui dicuut baptifmum corruptis ac tis

tubantibus uerbis fa&umsc[fe reiterandum.

W&mrü:

aoefimanona.

Quadr

Errdné,qui Papifticas ceremonias baptifmo d

f

ditas,[ub peccato confcientie rcquirunt.

[

hi

Quinquagefima..

Errant , qui negant infantes baptizandos effe.

Dequo errore uide fequentias ubi foluuutur Aua

N

Qu

baptiftarum argumenta , ez fimul probatur bá^

ptifmus paruulorum.

iM

!

li

ARGVMENTA ANA/

lpammü

BAPTISTARVM CONTRAÀ

"

baptifma paruulos

rum.

pb

mpecc

Primum.

l

" Noneftexpreffam mandatum in [cvip turis de

T WP

-baptifmo paruulorum:Er

qrit!

g pdmulizzan [gw bdf

Aptizandi.

Mæ&'

wgi*' ..

'Sïelcu'ncfumg

Fides

CATÉCHISMVS.

Fides debet precedere baptifmum, Marci ulti,

Qui crediderit ezc.Pueriautem nonpo[Junt cre

Mul

dere,quia non 4udiu.nf ; Est enim fides ex auditu;

: Mfcht

Ergo Cc,

Tertiüm.

tf

Baptifmus est fignum mortificationis ex rege

AE

merationis. Pueriucró non po(funt regenerari ey-

mortificari:Ergo ezc.

Quartum.

Paerinonpo[Jfunt pactum inire cum Deo in

(

baptifmo , ey baptifmus requirit pattum : Ergo

crz);t//rh"rl

e€e

t

Quintum.

TTR

In£errogatio articulorum fidei,precedere de-

i t

betbaptifmum.Pueriinterrogati de articulis,non

ln

polfunt vefpoudere ; Ergo ezc. Addunt bocare

: ori]i

gumentum ex decreto , diftinct. 4. de confecrat.

: duodtcit

paragt.

- hii

Sextum.

dnd

; Baptizandi per quadraginta dies catechixa»

tf

bantur ante baptifmum de trinitate, Paruuli au^

fiemce

£m catechizarinó po[funt: Ergo ez'c. Extat boe

hp

avgumentum apudHicronymum in tertio dialogo

Menian

€ontra Pclagm.nos.

- Septimum.

fihtt

.. Cyprianus fentit baptifmum ab bereticis fu»

futintis

fceptum nibil ualere. Papifte; àquibus baptizati

4 Yi

funé bactenus pavuuli;füeraut beretici:Evgo ctc«

O ctauum.

LA WJOIP

L

l

EäAS MLI SARCE,

9$

lm,Ma:W

3

O tauum.

LT

Ada Apoftolorum ubique teftantur , adultos

Á Ut

uilfe baptizatos, cynullos mfantes,idem teflatur

tot4 fcriptura:Ergo €7'e.

At

RESPONSIO AD SINGVLÁ

t

argument;!f

Ad primum.

0 Den

Quod ton babemus mandatum expreffum ini

(; i

fcripturis de baptifmo paruulorum , quantum ad

uerba attinet,uerum e[L: At Chriftus mquit, Mat,

ultimo : Baptizate omnes gentes eg'c. boc est , o^

ld

mnis etatis bomines. E[Lq; boc mandatum uniuer

Atl

f«le » propter fignum unuerfalitatis,omnes ese,

TT

Porró fi baptixandi tantüm e[fent paruuli , ubiad

al

duodecimum annum pernenivent s ficut fcribune

Anabaptifte;fequeretur,uerbum Dei uenire cum,

obferuatione.. Siquidem cuius pars ,utputaba»

du

ptifmus , ligaretur ad circumftantiam feu obferua

j bl

tionem certi temporis. Hocautem dicereimpium

o at

cs;vpofteaquam ChrifTus ait : Regnum meum nori

airid]

&enit cum obferuatione e»c.

Adfecundunm.

Fides nton est de fubJtantia baptifmi , fed funé

£antum de eius fubflantia,uerbum,mandatum, ez

! þ;rfridgk

d

aqua. Valet itaq; baptifmus fiue adfit fides;fiue

gyftici:

j

bfinez

;

non; Nfodö predicta res de fub[Tantia non a

0i

Tcile

O

CATECHISMY?

m Augutino in lib.de bap tifmo,ex E&ä

drtei

ll'.la'e'tui' d

e Conftc.diflindt. 4. paragr. Noninter-

, dgilt

É

e8 e»c. ubi fic ait::Noninterest cum de facramen

.

.ï

3

]

ts a

tiintegritate tractatur ez fanctitate , quid crez-

qm'rim

dat, aut qua inbutus fit fide , qui accipit. facyas

mf

mentum, I

ere

uidémpluvimum, fed ad falu-

]i

, tisuiam,id quod uos clarius dicimus, ut impetren

- Winip

tur effectus baptifimi ezc- $e nibilinterest ad faa

Ml

eramenti que[tionem.Ex bis aperte uides , ualere

& fenpo

baptifium. , etfT non adest fides , quare fides uon

tj

hll

- e& fufficiens catifa, propter quam baptifmm r

"teraribebet.

s jr////'ïlqüifï

OBIECTIO.Atjnquies,effettus baptifint,

d

boc cfl,remiftio peccatorum,non impetratür ,a

- fifideezc.

M

7

RESPONSIO. Hocuerum e&. Aduliifi»

fgums

dem ex audita baberepoff unt, qua mpetrane re-

E

miftionem peccatorum.Paruuli ueró fidem ex at

i

ditu baberenonpo[funt. Vadeigtur qu£fo; aca

pijni;t

TWst

€ipiunt bi remifsionem peccatorum ? Kefpon-

j

deo : Certumed , fine fide non contingerepec-

htl

bap

édtorum vemifiionent. — Quapropter dicendum

tf

eft , Deum parare fibi paruulos, illis dare fidem ,

mom'þ

illos recipere i gratiàm , non propterboc , ud

C p

illud , uel quia sibil poffünt , fcd ficut fcriptum

ld

. eft Tuperfeciftilaudem in infantibus eyc. Si ille

; ,beiu.(wï

perficit, quidrequiris deparuulis ?. Et ideo [&tité

- Mlbyegd

oc cétin gfatia,quia

paruuliin reguo codlorum,h

Mi

Chrifus

L

RfRASMI SARCR,

od

tut

Chriftus in ulnas récepit, Mar.1o, Non quia ipJ

[gr NOVIM,

aliquid adferunt Huc Ambrofius Yejb exzj]"e utde-

LT

tur,cim inquit : Gratia Deim baptifmo nonvez

lfdff qmdm,

:ä

quirit gentitum.aut pláctum;uclaliquod opus;fed

'mpt [

omnia eratis douat.

nf

Item,fides donum [piritus[anctiest, quod nom

hll j

ginus paruulis, quam 4dultis darepotest. Item,

al [

Marc. ultimo capite , non. loquitur de ordine au£

Wbtyu

tempore baptifimi,quid precedataut fequatur b

tl

ptifmum, fed loquitur de fide apprebendente effe

f MWW

um baptifmi,bocest, remifsionempeccatorum,

ficutinquit: faluuserit , nonattzoportet hoc uel

mbap if

- éllud adferas,ut certus fitbaptifmus z.

g ^

Adtertium.

J

i

Malor büius argumenti nafcitur ex Mfacn&!

du

fignorum definitione. Si enim facramenta effene

inptrut

tantuit fignanoftrorum morum aut operum,maa

Ws . voreffetuera. Atprincipaliter facramentum ba»

a

in

romif[-

lturq/!f M

pufmi , e& fign

u Rt& n

tonis ergatios .Preterca mator neganda e$5, quía

g .

Anabaptifte malé intelligunt mortificationis ex

im linit -

viuificationis wocabula : Wümirum uocautes id

I fda'

iortificart ey regenerari , abnegore fe , propria

€ prolixa confefsione;caq; publtca,comuwmæ

yin

LUA

hbcros deferere,item boua fua , disaguri per or-«

hg

in. Qu quidem ex mortificatione er regene.s

T

ranone 4dferere, qutd bocaliud est , quám ex di-

'W*

ginis rebus , atque adcó ex 'donis ]þu itus. [

i

M

$

w

CATECHISMVS

&i proprisoperain uoftris uiribus pofita, coti.:

f4

j QU

füituere ? Verum fcrip fura aliter de bis vebus do-

qn

üt:(*t

ciens ex

Lt

€ct.

eeo regenemtwne,

[mo,hbfo

non noflrun opus , fed /þmtus Jancti , cuius dona

hdbcin

ád nullas circumftantias neq; temporis, neque loé

corum, nequeper[onarum adligantur,qui uon mi

o

itehtict

nus potenter potett in paruulis exercere fu4m po

tentiam , mortæjïcando atque regenerando , ac ii

I "b p

adultis.

Va C

Ád quartum.

wlom

Etboc argumentum eft falfum.. Nam pd&um

i

quod MMWAWM cum Deos

fed Deus nobifcum init , dum recipit nos in gra^

iM

tiam cy foedus; Et itafcitur bic error ex male ia

|

tcliccta uoce pactisac illiusautoris ienorantia.

A

uintum.

Yil

ii

Mator deadultis intellig: debet, e c& folu-

tum argumentum, Quanquam eo eo referripof^

ii

ftpticad

fit interrogatio articulorum fidei, quód bi leg: de

beant inter baptizandum , antequam immergine

dioqin

tur pueri.

Ádfextum.

B

Solutio buiws argumenti patet; fr fi Maloreni ad

stdultos pertraxeris.

Ergop;

Adfeptimum.

Non ref?rt qualcs fineperfone quibap tizani;

B

modc

ii defit, uidelicet,ut bapti

ff/ïeAa

&etur puer in nottine patris , ey filij , & Jpiritus

llf O/"o/ am

anctis

j

ERAÁSMI SÁRCE.

97

d

!

OX

[]

- fancti.Quid deindignitate miniftrorum ]Z,nttenf

C

dum fit;atis explicat Auguftin. de unico bapti-

fgf ,m w .&)

fmo.libro 6.fuper Yoannem tractatuquinto ,. ez

sCt(Md;u

babetur diftinctio:4. de Confec.

Ad octauum. -

Y t

At

Mos fcripture perpetuus est utadultorumà

Vtrfiwi

mentionem faciat;neglectis paruulis, ut est uide

4b

i

re ubiq;,cum fit tivbarum coniputatio. Quiane

quam cx familias báptixatas legumus ; que ex ety

mologiá wocabuli , ne po[Junt quidem jme liberis

Aff

&ut pueris effe integre;

( Dtty

ii

ARGVMENTA PRO BÁ-

tl

ptifmo paruulorum. -

1N

Primum.

Wtl

Smiuevfale itàndatum babeinus de bdp tiz4ná

edi

"

dis omnibus gentibus;boc est,omnis etatis bomi-

u

l

nibus. Rátio e$t; quia mandatun Cbnjh,utmv

gl

rcgni cclorümsson alligatur ad. circumftanti

ULL

l]

alioqui uenirct regnum Dei cum ob feruation..

Minor,

Paruuli noftri funt gentes : bac per fc paizt-

t

i

Coticlufio;

Ergo paruulinoftri fuit baptizndi

ecündüm.

Baptifmus tántàm nontdalet ext

E

[7 w

m b apt Wil

li

fj

ä

£efle Augu[T.ad Petrum diaconum.:

/

&d Orofiim libro à;

M

AX

/

|

CATECHISMVS

Ergo ttoftrorum páruulorum bdpttfnms udà

st

lvt,qma fit in Ecclefia.

5

"oTertium.

hp

Gratia Dei omnibus bominibus promittitur,

3

es enim promifsio uniuer[falis.

I)

Baptifmus c& fignum gratie z

10nt)ll;

Ergo baptifmus omnibus bomirübus protmisé .

df

tittr. -

Bp

Miuorliquet ex definitione baptifmi , qui e&

ddrat;

figrtum gratie;feu certum focdus remifoionis pec

ho

catorum.

pisea

| Quartum.

(;f[g/wmg

Baptifinus omnibus bominibus permittitur.

; OBIEC

Paruuli funt bomines :

d iil

Ereo cy d paruulos pertinet Baptifmas.

REDP

Quintum.

hunhdo

Gratia Deiad nullas circut[Lantias ligari deo. —

hocey

bet

OBIE

Baptifmus eft fignum gratia:

Mtgnt

Ergo nec baptifmus ad ullas circunftantias li^

1

AESI

egari debet.

pintgi

Matorpatet exloco Mattb. — Regnum Dei

feitiy

feugratia Deinonuenit cum obferuatione.

fmuog,

Minor apertaest ex definitione baptifmi;

Maléigitur faciunt &nabaptille ,qui uoluné

Ligtr

140![4 j

baptifmum protrabiufq; adz.antum.

F;dil (f

»extume.

It

Deus nemini negat [udmgmtmm,

Cf

Baptifmus

j

ERÁSMI SÁRCE.

9t

Mi

Baftifmus et fienum gratiz :

Ergo baptifmus nemini negari debet,

Argumentum ualet à toto ad partem.

hn

Septlmum.

In fantes Indeorum portabantur ad circumcia

m pro

j

fionem, nefcientes uerbi Dez,neq, uelentes audire

defaxdere gratie:

lj d

Ergo ey ttoftriimfantes ad bapnfmum deferri

debent , etfi non audiant aut intelligant uerbum..

dUf

- Argumentunm ualet propter fimilitudinem baa

ptifmi,er circuncifionis . Nam utrunq; fignuns

est fignum gratie.

Y

O BIECTIO. AtlIudzi ma.ndatu babeb:mb

deparuulis circuncidendis.

SJPUW

RESPONSIO, Et zosuniuer[ale mandae

tumbabemus de baptizandis omnibus genitibus;

ii Ut

p

* boceftomnis etatis bominibus.

OBIECTIO,. Qi4 aittoritate exponis ( »

ynes gentes;pro omnis etatis bominibus ?

| u

RESPONSIO,Hoc facio autoritate fcria

pture;que docet regnum Dei ton uenire cum ob

At

feruatione.Siueró paruuli excludimtur à baptis

at

fmo;ucnit cum obfematzone.

t

Ligatur enii ad tépus. Aut igituv cocedetis,o

j

wos fatales Aml»apujhe,mfantes baptixados ef^

1.

fe.aut dicetis, regnit Deiuenire cum obferuatios

ne.

auum.

Chriftus inerepat Apoftolos, Marci1o.Q1á

z

B',' 'W

|

!

CATE CHISMVS

uolebaut puellosá Cbrifto, fm àregtto Deircta

T

BP

re;

Ergo C7 10$ meritó mcrepdmus Ambapu,

| yj

ftacqui infantes Aparte buius regni, fcilicet àba

pp |

ptifmo repellunt.

onum.

«

Infantia feu infcitia noti objïærumä paruulis

Hicrtt

]24(7 circuncifione:

r

Ergo uecinfantia ac i fcztza noftris obeffe po

Em

te& fub bapttfnmte Imà Cbriftus indignabatur

Apojtolis , "uolentibus arcere pueros á Cbrz/ïo

ferpnyn

PfOPtfr n Cltl.im

Decimum.

(

Wa

dezc,tl/cm Ed uniuerfalem dicere grdtmm,w"

Bd

baptifimum particularem facere,

OBIECTIO, Velideo non funt baptizandi

i Ü

infantes,quianon po[funt impetrare effetus ba-

ptifmi.uel quia nfeij funt , uel quianon credunts

purli

lgitj

uelquia non [unt in gratia Det.

RESPONSORIA ARGVeé

menta.

Lottn

t

Circurcifio fait fignum gratie.

Infantes funt circuncifi :

f

Brgoow

Ergo ad infantes c gratia pertinuit,

A IV D.

mþ;mmþ,

Baptifmus est fignumgratie,

Parundi

m

IäRASMI. SARCE,

929

äregmwm

paruulibaptizantur z

Ergo paruuli funt in gratia. -

ALIV D.

nb d |

Wi ^ Pnfantes funtin reguo celorum, Mattb.i8,

Ergo fint w gratia.Dei, Quia gratia pars esb

— regni caclorum..

d

ALIVD.

Hieremias infantcs ab Herode occidendos mar

hi df

tyresuocat; cap.31..

ia

Ergo infantes funt in gratia Dei. Quia nfane

14 Cj

ts propter Cbriftum facrunt occifi,

A L1Vv.I

Chriflus benedixit paruulis ; ficut. teftatur

wüsp| Marcus.

yüa

Benedicere est fauere e bene uelle:

if

Mp

Ergo Chriftus fauet & bene wult paruulis

ALIVD.

d

TT

Deuslaudatur exore mfäntimn,P[dlhz.sa

j

Ergo infänt;s funt in gratia Dei.

APPENDIX.

jnci

Loquismur autem bic deparuulisqui won funt

éxira Ecclefiam, neq; fagit nos illatio Anabaptie

h

flarum ex precedentibus argumentis;

Ergo ez Turcárit

"ii

pmmli[unt i grátia Dei,

l quicf[um infantes,

N s

i

"

€ A*rscmmvä

EU

ÁRGVMENTA Q,VAE PRO-

.: dlu'c ?N

bantinfantespoffeimpetrare

cffectus baPtjfn?i,

3 P'(optef

| gtj

Priniumx.

| danh

Ciaïcu/nci]ï

infüntes accipicbant effettus bapti

E

: aljct

Tmi propter promiffionem, initum à Deo fodus,,

€v propterpre[entiam uerbi :

3

Ergo ntoftri paruuli baptizati vemiffioné pce

N

dtt

cdtorum in baptifmo accipiunt,non propterope.

J

va propria;fed propter predictas caufas.

:ecundum.

Bl

A

Paruuli funt in regno.coclorum; quia Cbriftus.

Jufcepiteos, quia Chriftusin ulnas amplectitur,

ia

Mattbaeti8; Marciio,

(

N

Ergo € toflriinfantes accipiunt effettus ba-

ptifmisboc ed,remifiionem peccatorum,uitam et

duftitiamsnon quia ipfi aliquid adferunt , fed quia.

: e N

& Cbrifto fufcip

iuntur, fed quía Cbri/hæm uluas.

E

amplectitur,

ET

"Fertium.

" Be

Deusperficit laudemi

Mp

Dauid :

j

h wnfantibus, ficut camt

i Wl'm,ffäl

Ergo ut fantes impetrent effeclus baptifini

exagij

z ut recipiantur n gratiam,non fit propter boc

betiu

uel illud;fed ex mera Dei mifericordia,

T

tutfm

O PA4ECTIO. Atrettüiftio peccatorum, effe

fi l'f) [ ql(l

£s baptifmi,non nifi fide accipitur ?

lii

RESPON^

Y$

ERASMI SARCE. .

ios.

Ab

RESPONSIO.Quanquam e[fet fatis ofté

lts

dijfe parnulos poffe impetrare effectus baptifmi,

n)i.

propter promifionem;prefentiam uerbi ez ali-

«s caufas, quia Deus perficit in infantibus fua lau

dem;quiaipfe recipitin gratiam;tamen ut per o2

mnia fatisfaceremus contumAcibus . libuit b«c

! fffi&us T

d.

h Df

4dij.cere.4r,gument

Primum.

if

Nemopote£ e[fc in regno codlorum, nifi crew

f!þropirro;:

dat.

Ij

Infantes funt in.veguo coclorum;

Ergo infantes creduat.

p nf

Wlorpatet ex v1.ad Hebreos.fine fide inpof

u

fibileest Deo placere. Est autem . placere Deo,

z

e[feimregino coclorum.

at

Minor dperta eft ex18. C 10. cáp. Nattbei

hod

€7 Marci.

t i

Aliud.

Effectusbaptifni impetrantur fidc..

hirius

Anfautes accipiunt effectus baptifmi z

Ergo ifantes creduat,

j

u

Malor per fecertaest, quia ve

mij?io pecceato

sum , effectus baptifmi,no mifi fide accipitursque

ub

extendit fein uerba promittentis ChrifHi.Ytem:ct

baptizate omnes gentes,qui crediderit,e bapti-

ápt'

u ,

sctus füerit;.boc estqui baptifmum fide accepe-

«t

yit, aut qui uerbis baptifmo aunexis crediderit,

n gect;atoa

P

faluus crit, id f&, habebit vemifiio

h

l

j

d

M

N— *

CATECHISMVS

gun. Ynfantes accip ere reimifiionem peqcatofmn;

LU

ut minor babet,

Átti

vib

[e;( ejf&&m baptifmi, c:x fup mþ,

Col

*

*

us liquet,

**

p

Á.LIVD

jii

Wfintes nou p

af

j

*

ojute habere fidem exuerbo

dudito ;

s

Ergo oportetillo

sl/vdber,e ali«m fidem , quàm

M

m

«am,que est ex pradicato uerbo, ultra capacitae

£m bumane rationis.

ctufi

/

Igr!/

?

Antecedens non eget probatione ; Con]?guö;

mehoc quidem in dubium uocari potest.

AW

OBIECTIO.QuUalemigiur fidem babent?

RESPONSIO, Eam fidem, quapreparat

uf

fibiDeusparuulos iuxta beneplacitum fuum. E&

tf

etiam fides donum fpiritus fancti; quod nó minus

b

qnfantibus largipoteft,quam adultis. Et eo libé

Árgi

tius paruulis, quia Deus, ficut aperté fuperiores

, gud

.

locitefTantur,delectatur mfantibus, non propter

infcitiam, aut quia nibilfaciunt, aut quiamulta

Sipt

preftabunt aliquando, fed propter [uam miferie

— p

cordiam;qua fufcipit ignorantes pueros , exem--

Vides

plo circunciforum.

Oi

f

J

ARGVMENTA CONTRÁ

Prwä

rcbagtizationeme

Nutitg

Primum.

LT

l

epof

Paruuli co[dcm baptifm effe hi qceiper

u

2

N

i

( äRASMI SARCE.

10t

'fmpe:camm

unt;atq;adulti : Yotur non funt vebaptizandi.

Antecedens manifeftum est ex fuperioribus.

Confequens nemo infringet , nifi fLultuplané

fit.utputa quiuclitproducere i pueritiam , aut

m

/

adolefcentiam,ad quod pofiit in imnfüntia acciþi.'

ecundum.

Wma QH;M

Baptifmus efficax est propteruerbum;manda

'frmpdfiw

tum ca

eau[as z

que Præ[entiam; tanquam prmcig;flcs

Iostur non debet veiterari.

i

Argumentum ualet à fufficiente caufa,

tv

Tertium.

Md

Hadtenus baptixarunt omnesin noftine

pde,

j

tris,ez filij,ex [biritu fandi :

J

Ergo ficbaptizatinon debent vebaptizari.

i hll

Argumentum ualet à

tfprim

forma baptifmi prefcri-

piaa Chrifto,

hi pf

. Quartum.

hat

Si þropter

incredulitatem effent rebaptizans

Wmiffri:

diparuuli, fequeretur no[lIram incredulitatépof.

t

« fefallere x inaueveddere mandatum ez uerbum

Chrifli : Atnoftra ineredulitas non tollit manda

tum e uerbum Chrifti ;

IM

Ergo baptifmus non eft iterandus.

Primapars uera eft,ex tertio cdp.ad Ronma..

Numintcredulitas illorum

s fidem Dei facict ia

itam t abfit.

(W

h

N $

'CATECH'ISMVS

uintum.

&

Sicut uerbum Dei manet certum apud incres

0i

dulos,ita cz baptifmus, pars uerbi, certus manet

[

»

gt

spud incredulos.

r

OBIECTIO. Atpropter fidem ex auditw,x

$

debet veiterari baptifmus *

RESPONSIO.Not, Siquidem fides non

fiei

gt

eft nece[faria caufa;quantum ad. certitudinem ba

tuti

ptifimi ; ibi fufficiunt be principales caufe :uera

Cj

bummandatumsez aqua,uel Aupuftino teftante

dnt

in libro debaptifmo; e babetur de confecratioe

/li

tl

ne;diftinctione quarta,Parag. Noninteresteyc.

Not! interest cum de facramenti integritate trae

WJM

datur,aut fanctitate,quid credat , aut quali fide

f

imbutus fit;qui accipit facramétum.Ynterest quie

E

dem plurimum.fed ad falutis uiam ; fed nibil ino

L

-

At Br

terest ad facramentiquetionem.

ET IBIDEM.

gt

tll

j

manfcftum eft , fieripo[fe;ut fides nonintez

erasmtegrum manedt facramentum baptifmi. Ve

Yi

vim ad inpetrandum effectus baptifini , requiri-

D

& m adultis fides ex auditu.id quod wocat Augu

ditl,

i

ftinus;ad falutis uia necejJariacst fides. Cumin-

v

gantibus diuer(a e& ratio , qui impetrare po[Junt

f

1

veimiftionem peccatorum annexam baptifmo, ucl

dlim

quia Deusvecipit eos in gratiam , uel quia mfun-

Ms

eit fidem , ucl.quia ipfe parat fibi infantes iuxta

rzonpq

placitum fuim,ut fuprázTuperfecift

Lez'c.

"Wt

RATIO2

BRAS&M SARCE

102

URÁTIONES PATRVM, CVR

4fily

L4

MT

- fintbaptizandiparuuli.

Origenes w 6.cap.ad Roma.inquit : Yaqy eo*

Iul

Eccefia ab Apo[tolis traditionem accepit , etiam

ll

paruulis dare baptifium.

j

Scicbant enim illi, quibus fecreta diuinoru my.

Vi

fieriorum commiffa funt , quód effent in omnibus

Atl

genuine fordes peecati,que per aquam ez [piri

ifeam

tum abolerideberent. Origenes uixit post natum

Mif

Chriftum 235.Cyprianus fcribit u CO cilio quodá

tl

damnatá fuiffe opinionem cuiufdam; qui infantes

du

anteockauum dié nolebat baptizare : Cefuit enim

t

fynodus paruulos baptizandos effe; e» non.ob-

m

feruare oportereprefcripti tempus octaue dici.

ere&quia i

Augujzinus de baptifmo cótra Douatiftas.lib.

Lsl :

4 dit de baptifmo paruulorum : Quod unincr[(a.

tenet Ecclefia, nec cócilijs inflitutum est, fedifem

per vetentum est , non mifi Apoftolica autovitate

ITULUR

traditum rectifoime creditur.

l

W

Hieronymus cótra Pelaeutuos ,obiter incidens

!

.;,yeq-wv

in baptifmum parvulorüifatis arduas cau[as ad.-.

gbl

ducit,quurparuulino debent arceri à baptifmo.,

;

M

. Auguftinus in lib.de baptifmo,ez babctur di--

ftin.4. de confecr.parag.C um pro ezc. Moncb

2

u

ä

diligenter,ut patrocinium pro paruulis fufcipia-

!

j

musse eo libentius , quo

PA

YP

n pro ferefpondere

]Hl

T

wonpo[funt . Aupuftinus ds,b;pti[rzw paruuloz

Ge

(

ïwn;vhgþe(ur de cozz,"ecrfdz;?;æ,'filizgsz

B*W

j

P

CATECHISMVS$

gtimparmlibaptizatiinter credentes repua

t4ntuy propter uiriutem,e offrentium re]pone.

Vl

fionem.

| yal

D

P

H

D EHM,

.Pdr;mli fideles rect t uocantur , qui fidem per.

Z

acrba ge[Fantium quodammodo confitentur , e

percorundem ucrba Diabolo e» mando renuna

ciant,

Auguftinus de libero arbitrio lib.s.yuain ve

pi? fatis creditur prode[Je paruulo fidem eorum;

: /,,;ïf

4 quibus confecrandus offertur, cz cum commen

ï iil

dat autoritas Ecclefie ezc.

mru;;fzfr

Augu[tinus de pocnitentia,ez babetur de coit

fecratione,dijtin . 4. Parag.Omnisqui czc.Li^

D|

berat paruulos ab illa regeneratione,ad quam ade.

ligant cos Anabaptifte,

Qu

AN IN NECESSITATE Q,VI«

didim

uis bagtizare Eofsin

LU

Áquc]

Debácqueflione uide Auguftinum ad Fortn

du

uatum,ezeEt trabetur, de confec.diftinct, 418

Qu

necefiitate.

gng

Item Conciliut Cavtbagmenfe permifit omni

f

bus ex utroq; fexu bominibus baptizarein necefe

. ff

fitate,

AN

li /ld/(!)rm

ïRASMISARCE'

10j

H

ÁN EXTRA ECCLESIÁM

m ïtjþo-,&

ualeatbaptifmus.

Vide Auguflinum ad Petrum diaconumji, 4«

Etad Orofuum lib.2.

ÀN NONDVM KATI BAPTI^

il

V t

zandifino aut qui parte aliquaads

huchzreantinutero

TOA

inatris,

TT

Auguftinus ad Dardanum de Yoante Baptis

lll

i

fta: Nonpotes quifquam venafci, qui nondi nà

tus et.1tem buc |bectat locus Ioan.. Nifi quis ré

natus fueritex aqua ez [piritu ezc.

at

—

1

DE COENA DO

ud

MINI.

Quam nos bic Camaii Domi;zi áppellamus,

!

alij aliter uocant:quidam g-dvöcg"tþ,boc' eft; come

imunem coeam: quidam vaæecsiæp,qaa gratias

agimus Dco pro beneficijs:quidam ulaticits quód

Ri

decedentibus uiatici loco fit. . Sed nbilinterest,

M"m

qua appellatione dicatur,imodo ttos ufum intelli-

gnnuus,qui potifimum confiflit in effectu buius

TM

facranientüboc e&, i vemifiione peccatorum , 8

"

quo effectu cognofcitur boc figuum effe Teftamé

tinoul facramenti, Etpotet bec comaproptey

[

inJlitutios

43

CAT ECHISMVS'

zazj?zmnoms Werba,merito communis queda fwüa

N

m dicitotius Euangelij. Quicquid enim Euange-

gt

liumcontinet,laté fofeq; difperfum, boc figum

paucis ia fe comprehendit, Nam bec fumma e&

Euangrlij, Chriftum fuum corpus pro nobis de«

N

diffe,& fum fanguinem pro nobis effudiffc. Et

cim alioquiimdocilis plebecula wuon facile queat

€o injatuisut paucis fue falutis fummaá addifcat;

Quapropter metbodus ex boc facramento colligz

(

debet,quæ fepeest repetenda, donec uel ex buius

figni uerbis reddant inperitiores fue redem ptio

Wt

$us certas caufas.

(4

DEFINITIO COENAE

B

jtr

MH

Domuucm

tl

ll

ComaDominica e& in quporrigitur noï:æ

uterum corpus,es" uerus fangups Dottüni ttoflri Ye

fu Chrifti;fub pane e uio manducandum, ez bi

Ádo

bendum;ab ipfo Chrifto inftituta, ut per fidem i

becuerba promittentis Chrijti : quod pro uobis

Tj

datur,cy effunditur m remiffionem peccatorums

M

babeamus condouationem ommium delictorum;

:

Bl

ultam ez iuftitiam, que bouain boc contingunt;

ut ficut Deus gratis remittit mibi mea peccata in

pf

filio fuo tmigenito, quem pro me tradidit, Ytauia

El

ciffim ego gratis benefaciam proximo meo. H£c

Ál

dcfinitio ab omni parte abfolutifsima est ;

Ál

CAVSAE

9

ïäRASMïSARCE

164

"ifquælïag

CAVSAE MÁTERIALE $.

W

Materiales funt caufie corpus.fanguis, paniss

) bOC )ïgm

€z uinunm;

T F&mmf&

Yotdid

CAVSAE FORMALES,.

( üdl:,Tc, r

Manducare ez bibere.

ml&gam

i dj

CÁVSAÁE EFFiCIENTEä,,,

Atl a;llig

Techiis

Chriftus inflitutor, cui adijcitur ex terbum;

(

iuxta illud : Accedat uerbum ad elementum ezc;

CAVSAE/EF.FECTVALE'S.

Habere remifoionem peccatorum:uita cg*iujïi

tia funt res cognate;

|

j

]

.ALII SVNT HVIVS SÁs

gmzrnab

t

cramenti effectus.

li

j

p

[

M

þirn l F

Admonere tos de promifülonibus Dei.

ii

"Teffari de beneuola Dei uoluntate erga fto$;

p

"Teflari Chriftum in niobis babitare;

(t)

i

Hl

::

LU

Effe fignum placati Dei,

Excitare.

)

li

n*

m

Confirmare fidem;

i i

Elicere.

m

n

Adbortart ad mutuam charitatem..

!

ädfä ortariad bené operandineruv[us p

qmwus

oïü&

^ W,D

föATECHIsüVä

us noftra corpom'iam cotiundla corpori Cbri

t.

n de

Offeridere nos effe Cbriftiauos , cim 4ccedió

tfimn

wotit

inus ad banc cormam; Hortari ad gratiarumactio

unes

dilasp

N dl

ADHORTATIO ÁD C'o;vï; :

i ho

inunicaturos.

[

ipcipit

Optime füli quia äuþ is facramentum altaris f

oflupr

iere : Scias igytur, boc facramentum pro infire

- Ofadij

auis confcientijs e» peccatoribus eff einftitutum;

tic

ut baberent infirmipeccatores ; quo confolarena

quinin f

tur fc contra peccata,mortem et Satanam. Qua-

lt Gu

re i tu confiteris te e[fe peccatorem;atq; adeó

i. mf

talem,qui feritis te confolatione opus babere:lant

vlf

igitur ex parte talis es, qualem terequirit hoc fa-

mqmdemb(

eramentum.Ne tamen credas boc fatis effe , confa

tf

teri tepeccátoreii : oportet etia te crederepro-

itriith

ttifiioni buic facramento anuexe;in qua promite

T

j

tit Cbriftus' gratuitam peccatorum tuorumree

miftionem,uitam ez iuftitiam : Que firmiter cré

V"*?Roþom

dere,est digné accedere ad boc [tcramentum: Ná

f

renifiio peccatorum; uita es iuftitia non fequun

fim

tur te,quia edis aut bibis corpus e fanguinemYe

€

ij

füi Cbrifti

d quia credis ut becuerba : Quod

datur e5' e

j

n

ditur pro uobisi remifiioné pece

n

cafqrm:quæ est ipfiffmus ex proprius fr

d

Mf

i

Vff

il

ERÁSMI SARCE,

io

W

4

4

i

Quemdccipimus boc facramento. Preter bunc [

o

tifsimum fructum;quieft remifiio peccatorum,ad

ii

d

monet te boc facraméntimutue charitatis,ut fic

diligas p voximum tuum ; idq; evatis ; ficut Chria

0N

ftus dilexit testua caufa mortem ferens.Preterea;

quia hoc Jiguo iungeris. corpori Chrifti fancto

atqueimpolluto,4d monet te boc facramentum ut

incipias bené operari, neq; postbac corpus tuum

iij

polluas peccatis ; & fic defoédes corpus Cbrifti,

( iil/fra

Oftendis porró, commuticatione buius facramets

IU

us

tite ChrifHianum, qui diligis uerbum ex animuo;

T

Qui enim facraménta vieglisit, is neque uerbun

multum curat,| Siquidem [acramenta funt pars

,'tcþ»a&e'o

feci

uerbi. Poftremó;quiain boc facramento áccipis

vetmifiionem peccatorum;uitam e iu[titiam,maz

n

xim4quidem botia ; 1deo monet te boc facramen

um

tum , utuicifim gratus fis erea tanta bona. Vnde

nj

áucteribus tbeolo

J

j

si«.

gis bec cacia di&a 68 évxagi-

WJ

il

n

"i d

G sepe EE

PROPOSITIONES DE SÁCRÁs

f

iehto altaris, quae explicantue-

j

gnfqu

rum ufum huiusfacramen-

gt

íi & fimuloftendunt

b4:Q*Tï5

Ccontraria.

at

Ji

i. Adferimus w boc facramento ,fuä þdiiää

r

uinoporrig: nobis uerm corpus,er uerum (ané

CA*T'E'CHIS*MVä |

lmïtddb["

guinem Domini noftri Iefa Cbrist

É

| j

ts

w

$. qyuirefpicit externum buius facrament

v

gnum ,

negle&to uerbo , ey mandato in[tituentis

fiaidal

Chrifti,

is fücile offenditur uilitate buius figni, ne

(digi

que crederepotest,

uerum corpus ez uerum fan-

&U

l

ini noffri lefu Cbriftifub pane z ut

guinem Dortt

tuehiic

20 tobis porrigt.

3. Vteft bumane nature impoftibile,

credere coe

y, u

udet

ium e terram cveata e[fe per uerbum : Yta quoqg

at

ámpoftibile eft bumane nature ,credere fub pane

is uerum covpus , e2' uerum

[

e uino porrigr ob

Wff;flelfa

anguinem Dotttini ito

ftritefuCbrifti. —

4. Quidicit fe bumana r

tione capere non pof.

y Aiy

gaæcrrdrrfnc

fe.fub pan

e etuino porrigr nobis uevum corpus et

nguiné Domini

noftri Yefu Chvifti, is ueré dieit:

ts

fa

WMWW

Siqui

dem bumana ratio tantim ea capit atq; o

v Mil

lis uid;ri,e;mndbmpalparï pof?

tclligit;que oci

[

unt

pinar

5,-';

Rullu fcrip ture loc)æ proferri þote]ï , qui

clar

lii

Lefletur, corpus ez anguinem Cbrifti , non

Pmm:b'"m

porrig:nobis in facramento altaris , tiel qui co^

interpretariallegorice.

Crids

gat uerbacoene

h. i

6. .lllegmi

am

in cactia domini peperit abfur-

dita,q

ue impingit tantum in iudicium rationis,

Attit d

hotipor

9. Nj

u

Quod

fi bec fatis firma caufa effet,

rigrnobis im fa

cramento werum corpus e2*

fangui

Pj

j

nem Domini noft

riYefu Chrifti, quiauerba cone

fflfm j qmi

É

T

if

debent allegoricö interpretari , [equ erentu

multg

^

j

ERASMI SARCE.

106

;

wudtaabfurda.: Sic nullus av ticulorum fideima2

fitnl j

nerct certus,quos bumanaratio quoque intelligea

if

renonpotest. Imo quisuellet orare autpetere a2

titfna

liquid 4 Deo,quem etiam ratio neq;

fmm[ ,

telligit?

j

ui—dct,neg,- mf-

pati |

8. briflw i/n]ï-itü'tof buius fdci'dnæntï e'jï::-Igzæ

tur buicnibil addi debet4nea. adimi,

,WMM ;ï :

9,

qyuemadmodum iure ciuili cautum et , nà

muteturpojt mortem teflatoris legitimum te[taz

du |

p

mentum ; Ya nec Chrifti tefLlamentum mutare lia

TE

ect , quod fuo fan

guing obfignauit , er fuamorte

i

confirmauit,

x

v |

30, AMdemption

i5

is cáufam præädit ipfa rdtic;g

T

qué credere non potest corpus fine [anauine exi-

wl

fiere po[Je. Nam ubi corpus faneuine caret(fic a

:

!

itxtæin»

4

gumentatur ratio)ibinonpotest diufubfiflere. — .

L

hr

——

z1 ARationis boc argumentume& , ez f&oloco.

dictum uerifsimum.At Deus,ut aliàs fepein ma-

gnisrebus coram mundo flultifiime egit.fic quo-

Wa

ïqw

J

l]h»

quein boc facramento;ut perderet fapientiam fae

i

pientum ; ez intel

l-igmtiqm intelligentum. 2 ,ad

Corimb L 10

i

;mW

)

x. — Lufitutum Cbrifi docetutranq; fbeciemin

faeramento altaris:Erego una fpecies improbatur,

n

J

ul

»» Nonualet Papiftarum obicclio àlongitudiz

—

netemporis fumpta, uelideo probatam effe unam

i

M

J

fbeciem , quia à multis annis durauit in Ecclefi,

,udc

Ecclefie qutem ej]? obtemperandum,

Huic obieá

QO à

uli

!

ij ii

CA,'IX'E* cHISMVS

. X

éioni fatisficit bec refponfio. Ecclefia Chriflia^

Qu

na fundataest fuper uerbum.Et boc docet utran7

[ il

que [peciem : Ergo una [pecies non est probanda»

W/l/ït; |

Ratio est;quia contrariatur uerbo.

pritcp

iq. — Vtnonualet argumentum à circumftantid

iaduett

temporis;itanec argumentk à confuetudine.Nam

tispartt

fi confuctudinis longmquitas eft confideranda,

f fien

uincitutraq; [pecies, que tempore Apoftolorum

Dtoytcil

in ufu füit, inà 4 Chriflo fic inftituta:Ergo utra-

1, N

que [b ecies etiam confuetudinis iure , una fpecie

tinmuda

potiorest.

Minatto

i, Mequemoramur pericula , que pretenduue

sunir

Papifte;ut fi quid & calice fünderetur;ez fimilia.

t

Quur ijdem nontiment, Quodfi codlum , ut ille

li

dit,ruerete TefFamentum nonmutatur propter i

firmitatem beredis, neq; heres priuatur beredi-

* Ym

j

!j

i

tarijs bonisetfi aliquamfirmitate laboret:Ytanee

ss eramus priuandialtera [pecie, propter quá-

J i

Md

cund; etiam no[eram nfirmitatem.

16. Quiita foliciti fuerunt in TefLmento chrt

ATT

li

mudmt[up

uj

flimutando;ez adbuc bodie fint , illi fuapruden

l

i

tía ,imó ftultitia preiudicant prudentie cz fapie

f4nämwm.

;

^ iil

eutie Chrifti.

17. MBadem ratio prebuit Papiftis ex addi^

g

tionis caufam. — Hienim , cm uiderene tantam

«ITPA Wobm

maieftatem nobis dari n facramento , ex admi-

- M

ratione fumme illius maieftatis moti faerunt ,

; 'me

Wárias c*grenwnim, diuer fosq; cultus inVituern

Li

e

u

Li

ERASMI SARCE,

107

W

qui cum uerbo Deicarentnibil

funt.

(

hi

18.

Ridicu!'a acuana

eft illa fimilitudo, quani-.

Ed

Cs

tuntur Papifle circa bo

c facramentum , pompo.-

!Irda]

fas illasceremoniasprob

x

are. Quemadmodum;inz

quiunt , folemus nos pr.

eparare in magni alicuius

ia :

principis aduentum , Yta

quod; equum est,ut nos

Mi

inaduentum Chrifti

»4d boc facramentum uenien

fa.

fed fine uerbo Dei im

tsyparemus.Intentio quidem boua e in fbeciem,

fl .

Ppia. Alia etiam ratio es*'þ cunm

glte

Deo;ac cum bominibus,

29,

717

Kec admüttimus ullam externam

preparao

tionem ad boc [acramentiz,

qua ftudemus nos tan

"w r

to facramento dignos redd

ere, Sedilleueré eft di

N

nusac probe paratus d boc facramentum

»qui

iA

ereditin uerba Cbrifli:pro uobis datur, ez

effun

g

ditur in remifionem peccatorum.

D

lu

zo. Verüm cüm damnamus preparationem ,

/

qua frudemus nos dignos veddere, interim non

7

F

"j

permittimus , ut omnem modefliam eXudmus , ege

negleclaomniveuerentia ad facramentum altaris,

ut fus ad fl'abulum proruamus,

TU

Hinc e Augufti-

n

m [

nus dicit fuper Yoannem:Acce

dens debet effe ples

us fanctimonia.

J

I

Tnos Árcendifunt quo

q;ab boc facramento,ida;

!

.de more ueteris Ecclefi,

&

2

jl

»qui kmquäjhf»s erimini-

u

( bus /th obnoxij.

!

22.

Werbun

»panis ez uinum , funt defubftan--

J

| ia buius [acra

menti, que res cum adfunt,non eqt.

O

E

(;»'l:'

|

ïul

CAT'ECHIS'MVS'

n

ulterius difputandum contra perfectionem buius

at

acramenti. Sic fiue boni fiue mali fint miniftri.Sic.

iue credat-ftue non, quiaccedit ad banc camuam;

&um est, propter pre-

gdri

éamen [acramentum perfe

dictas principales caufas.

Vide locos fuprá citaz

tos de baptifmo ex Augu[tiuo.

10 í

a. Patres duplicem buius facramentimandus

uilid

cationem fecerunt , à quorum exemplo uon recce

| erquä:

demus: Alteram uocarunt corporalem fiue facra

f

mentalem,que ore fit tantim ; Alteram [piritua-

$

i

*

ei

lem;que fidefit

24. Gorpora

lis fine f

iritualifücit nos indignà

| f

edere ey bibere corpus 7

fanguinem Yefu Cbri-

n

t.

. peati

i;. Spiritualis fine corporali apud Chriftianos

NT

quotidie fit,

cim fpiritualiter implantantur Cbri

.32c€

flo per fidem,ut maneant ipfi

in Chrifto,ez Cbré

. POtf&,ï

flus in ipfis. Debac manducatione fpiritudlilo^

!

N

d

wuitur totwn 6.c4p.Toan.

E

wirecte utiuult facramento;illum opore

26. €Mt

-did,

£et utránque manducationem coniungere. Et uE

T

uerbum à fide non licet utiliter fepararc : Ya nec

ii

fpiritualem manducationem àcorporalj :v uici

5 ]

f?

iu&ija

27

i €onfüfio utriufque manducationismo[tris

t.

| Md

diebus errorem de boc facramento peperi

$acramenti altaris precipuus c]e

&us est

. Qu

;80

uatur exttá-e

iij

vemifsto p eg,clatorum* Reliquos mut

turd

$08

ERÁSMI SÁRCE,

WIMEW

&ura figuorum;qui funt: excitare, erigere e» moe

i

uere corad credendum , teflari de beneuola Dei

LOT

'dbmmg

erga nos uoluntate ezc.

!)

n

a9. Quipredictos effectu adpmumf facramen

j ptfïþ

n

to altaris;illi tradunt otiofum , e7 fine omni fru-—

cfu facramentum..

-

d

3o. Bifacrament altaris preter difcretzonem,

ut illi aiunt , nibilaliud commodi adferret , fan£

lum

ul

perquam exiguus eJfct eius ufus, propter quem i

]htm]]"et Chriftus tantum fignum.

mf

2.

Quod 1os tribuimus facramento altaris;

excitationem ez' erectionem fidei , id tontemeré

TET

d

fücimus , fed ueteris Ecclefie confenfu , quem ez

approbat experientia illarum uirtutum,quas ex -

Konfi

periuntur confeientie post commumcatwnem,e&

in communicattone.

ao

324

nj

Qui tantas facramentiuirtutes capere uon

potesl.ille conijciat anmun; oro, ad uirtutes,

! &m!mhk*

potentiam uerbi, quod e7 ipfum contemptum;ta

men parit im nobis jïdem,mxta illud:Fides ex 4u—

W[]umapw

ditu est,auditusueró peruerbum Dei. Q uid ergo

r

mirum, fi ez f4cramentum excitet ac moueat cor-

t

ad fidem,cim boc fit uifibile uerbum?

wordu*(/ M»

35,

Errant Papifte;qui facramento altaris um

m&zjïcanäz attribuunt,idq; exopcre operato. ,

Joo

34. Sienim facramentum altaris iuftificarct, fee

"

queretur iuftificationem babere diuer[as caufas,

TU

imo à fe iniicem alienas , uidelicet , facramentum

/JM

d

M

o.4

CÁTECHISMVYS

rl

gemper fe uifibilen,er

fidems quein codevefi

drer inuifibilief. —

j

sj. — Kemiffio peccatorum fequitur , propter fi.

dem in uerba Chrifti: Quod prouobis datur e-

ejfunditur j uon propter externum cdere aut bi-

"

bere,

36. UErrané,qui facramentali mq,ndzithionipag.

l

j

tem iuftificationis,partem fideiuendicant,

37. rrant,qui cx facramento altaris facrificie

Q n

um faciunt,

4p

4

:

d

^plicandum pro uiuis ey mortuis;i

C/

remifionem culpe c» poene.

Q,zgu

i

38. NMrrant, quice

r

z

LW

"um £enpus preferibuntad

"

fumendam comam Dominicam,

i

iil

!

!

]

f-

m

STVDIO.

at

ïælh

tfen

It

ï

i

iU

!

Mb'bocat

j

H

I)

M

Utl

NI

l

Ti q

G!*WM:C b(

lil

j

TM en

Ti

!

j

Jl

Ü

i b

lj

:

Mi

gïvmo)so CHRL

-STIANAE RELIGIORNIS$

l

h

Idj

lj

puero,Hermannus Tuli-

"4

l

171

l

lii

D

lfce puer Cbriftii vudibus cognoll'ercaö

annis,

m

Jd q; Dei ex uerbo,quo fine nulla falus.

ii

I)

|

Quo me quid refert omnes uolitaffe per artes?

:'

Quo fine quid fhudium,quamlibet acve,ualet?

Quo fine quid Sopbie confert impendere uitamt

?rzZz//;t(J |

Quo fine quid prodeft omnia fciretnisl.

Sunt aliquid fateor.preftantia dona Minerue,

Attamen ad uerbumfunt uelut umbra,Dei,

R,

Hoc lux atq; uia et,cocli que ducit ad arcem,

Qu fine nil folidi ub Youe mundus babet, —

Hoc ilta eterua est,nullo reparabilis auro,

Sed fafo Chrifti fanguine parta tibi.

Pendetab bocanimeq; falus,ey uita perennis,

Qu ine lucrari quid iunat orbis opes?

Cetera funt tenebre.funt deuia falfa,caduca,

Et fubitó,quamuis [plendida;mortis erunt.

Gloria,tuis,ez bonos;faftus,fapientia mundi,

Dum florereputas languida facla cadunt.

Hoc manet eternumsnullo uiolabile ferro;

TCQ;:fi'enmt Démon uel fine ]ïn.e,beqt,

Hoc fLudiofe puer tenerum fetareper euumz

Et tïibi [uecedet eredito quicquid ages.

O

Difceve feu mens e aliquid, [en fcribere cordis,

P

Ad Chriftum toto pectore funde preces.

Kcage, quod certi eft, Domino q; Dcoq; placere,

Conä

Quirigit, e» prefens crefcere queq; facit,

E

Qu

QCunctarum Dontino debetur gloriarerum,

(

&dlaudem cuius,coopta;p eracta,refer.

EHune propone [copum cundtis i vebus agendiss

THd

j

Et ftudijs fructum; diuitiasq; tuis.

Et dabit bic quantum fatis eft traducere uites

QU

Et celiregnuft post tua fatatibi,.

li

Procedit fiquidem,quicquid conatur agitd;

n

Ex uerbo,Dominum qui timet atq; colit.

[7

Quicquid agis, Dominilaudem.fratrisqg falutem

o il

T

Querito,de fructu uiderit ipfe Deus,

Rotitia cuius ceeleftiaregnaparantur,

Q

Que preftare tibinulla Tbalia potest.

D

Quareprima tibi Verbum fit cura Deu .

Id

Ó

Ft ftudijs felix inuigilato bonis,

17

M

E

t

Q

I

l

dei

J

Ht

fl

fitt

PRECATIO.- MATY*

]jj

j

a

i

i

tinaloannisStigelij.-

Conditar o.rerum,rerum feruator ab euo,

n

1

Extra duem non est ullus ubiq; Deus.

Quodredeunte fior postactas lucc tenebrat,,

f

Gaudeo;,agnofco munus id effe tuum.

lgtl

"Tu genus bumanum primm fine labe cveafti,

Vt fancte uultus uiueretantetuos.

TA

Quàm mali defciuit,quam turpiter exciditilludà

. Inmortem propria dum leuitateruit.

/

i

At bonus es folus iufkLamq; ut concipis iram,,

Sic illam patria propictatepremis.

1

W :

Ergo admiranda Natum pietate dedifti,

Innocuus nofIrum ferret ut ille fcelus.

Quipercu[fa füit pro noftra,uictima,culpas

:

Etuetus àtobis abluit omne nefas.

h

lngentes tgstur toto depectore grates;

Perpetuu doni debitor buius ago.

Teq; precor fupplex dilecti nomine Natt,

n

Me regemetotum,numine flecte tuo.

Aufpiceprincipium te [pectet, e aufpice finemy

Quicquid agam vite dirige ceptamee,

Ipfe Magiftratus etiam coctusq; plorum,

Vt tua conferuent dogmata fancta,rege.

Dapacem,uictumq; tuis,compefce tyrannos,

Vt máneat uerbi gloria iu[Ta tui.

Hac ego fpe fretusquoduite po[tulat ufus,

oris onus,

Sufceptiaggrediar dulcelab

EIVSDEM

m

EIVSDEM PRECATIQ:

Vefpertina.

Jam mea declino uocturio lamina fomuo,

Ornttia mox rieido membra /;)PIOTC premar.

Rec fcio num pofiün redituram cernere lucem,

An nibifit fomnimors obeundaforor,

Sed tibi fimme Deus,Dew inuittifme grates,

Quas Foto poffum pectore gratus 4g0.

lncolumem qui me uoluifti bac luce tueri,

Ne uitam premerent ulla pericla meam.,

Quid repreffti evajfancis demonis irdm,

Qui rabidopopulos circuit ore tuos.

Buncquog; dumiaceo ueluti wworientis ima

Mi Deus,becnutu membra tuere tuo,

Relafcisa meos perturbent fomnia fenfus,

Organa tumentis dirige cra[fames.

Fac tuus immanem procul angelus arceatboflem,

Cui proprium est regni ledere membra tui,

Cra[Lina fic cernens redeuntis tempora lucis,

ï*ä

u

Grata tibi memori carmina mente cauam.

Van ce[fent cure;placidi requiefcite fenfus,

, Tunbiian Ckrz]ïo, Jomne,fauente ueni,

EOION Io$

ggAUNjC. Agud Hære.Chr.Egeþq |

T

!N

1

f(j

[j

m

;f

Tl

|

)

&s

(

z

ï

xME

d

od

— —

i

Ill

iif

'IIIHHIHIIIIHIIIIHIIIIH

Ju -

Jl

TET

o

?

—

Cs

N

r or

S

r

RI E E EM

b

2*

—LLLLLWA—AWA—A———Á—Á

VL

:'-.-

x

LT

)Onfm;

zEG

2d

Vrf i

U

il

ll

li

[

lj

m;mzi

j

junt

mnwullluumummmmm

TT

)

H

;

—

RT

V gesaeeyneoemee.

—— À

CUA ude

*

m

i

——

/.

as r n

—

—

—

"HEo—

——

-

—

i

B- nE

Ms SUERISS RRE r SSEEDSON

w

"W

$.

:

-

"

NH RE al p RO

HU EM EPPT

n

?

ia

M

—— Á

W

&

WW.

HW

—

-

—

.

———————À

P

dÉ

m

z

u-

T

-

—

€—

at

—————

-—

Cs

-

-

$

d

--

1

i

£.

aMoE

*

r

Y

m

-

*

-

2

[O*

P

*

:

r

P

W

xe

"

&A

4

s.

I

:

s

6

:

3

A

13

"

5

D

:

x

D.

D

z

s

E

*

3

t

AA

P

NG

x

E

4e

B- TP

$

st

w

E

d

i

É

G

*

z

g

«

X2

E

2

-.s

"EUA

"m

ij

P od

xv

2j

E

—

3

3

*

od

ss

"u

^

^

g

s

FS

$:

T

E

z5

NÀ

v

Pa

,w

Y

t

"

AT

M

as

]

E

Ed EOR

x3

*s

*

"

E

$

E

Zs

Iä»ä

d

&

s

CBS

s

-

3

Es

s

- od

^

ae

EN

s

X

$w

at

ts

E

x CEAN

3.

Axe

s o

a

MW

Ed

as

5

&

$

n

as x

*

E

L.

w

m

m«

n

$

b

X

RE

L

AT

[

a

D

——

..nw

$

x

$

i

]

LY

-

d

AA

3

E

d

.

53v

u

"

3

T

-

-*

sE Á

u

".

*

o

p

1

)

-

Y

$U

ag

j

MM

$

o

ES

Bu

^i

s

3C s

[

ES

N-

X

Y

As

NT

E

2

E

d-

-

t

E

x

s

À

AC

"n

d*

^

EY

2

bs

E.

j

$

*

E

x

2

u..

as

3

.

m

p

—

x

u

o d

s

e

B

2

ET

N

Ti

:

;.M

"

ss

$

M

p

"

2

$s

RE

E

z

&

AE

A

iee.

E

Vs st

Wn

z

"

ia

M

We

M

x

a T

AW

i^

-

x.w

*

p

i

fs

d.

E

4

E*

d od

-

*s

)2

"n

DEU

20

L

NC

W

--

28

W

N

d

*«

EE

E

EY

A

3.

WE

É

a

as

»

w VO O.

m

W

g«

*

v

d

QUP

z

R

hi

sE

a

2

-

MÉ

[

SS

E

As

-a«

n

CM

I20 cm

19 20 ?2

18

I

1f

I

I

R

9

16

|

Q

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

15

| 15

a

Balance

14

|

O

e

ä

HVMAANISSIMC") A(;

Ál

SVMMO THEOLOGO, M. LEO-

13

|

hardo V Vagener,Sigenfis Ecclefix pas

Focus

"ENII

ftori dignifsimo, M. Era-

12

|

N

IIII]

fmus Sarcerius

-So D-

11

|

M

ONSCRIPSI IN HVNC,

Á

L

12

l

quem uides, libellum,optime Leo

|

1

0

narde , Catbecbefeos doctrine

IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIlIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII IIIIIIII IIIIIIIII ll IIIIIIIIII IHl IIIIIII | IIII

10

expofitiones, ad quas ut fcriberé,

K

9

(

I

adegrt me fingularis amor , quem

eroa æmd»—

illa ac fimplicia noftre religyonis

J

10

tamen fanctifüma capita, gero. Si enim tantarum

8

I

rerum tbefaurum [bettes;quidillis articulis pre

l

iofíus ? quid fublimius ? Si breuitatem;quid fuc»

7

I

cinctius ? quid rotundius ? Si ornatum; qui folet

H

feré ubiq; effe uenufle breuitatis comes;quid lima

tius ? quid elegantius? tandem quidperfectius:De

6

N: ENSUN N

t

G

uero Dei cultu ez charitatis operibus , quid fan-

(

ctiu ? quidpurius exiftit decalogo ? n quo adcó

5

5

F

vibilredundat, nbil deficit, quód meritó dicatur

€ ceelo à fumma atqsperfectifma fapientia defcé

z

4

diffe.De articulis fidei quid dicam : in quibus pul

cherrimo ordine fancke Trinitatis officia ponun

tur ob oculos,quid queq; perfoua , nofve falutis

3

cau[a fecerit;ez adbuc facit. Orationem Domini

"2

i

eam quis bominumin talem ordinem.idq; fub tam

lIIllIIIIIIIIIIIIIII.IIIIIIIIIIIIIII IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII

Á

A

2

fl

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

jl

—

|

anmmum

—

£

IIIIIIIIIII

LL«EL

Il

[ 4

/VIIII.

2

3

1

IIIIIIII1IIIIIIIII

IIIIIIIIIILIJIIIII IIIEIIIIIIIIEI I'IIIIIILIIIIIII

p

||

Ill sIIIIIIIII