Gi411-1 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Complectens Praedicationem Verbi Dei Horváth, Mihály Ts ii *5 T f5 " b il T T z z "" s n pE as d A. 2 - I Ugv a E m E webis: m L VO euee * & þ s z a 9 Xv aE X z E ?i À d t as d f p s ABAE d s; g a RP £s t E d ^ A. odf E: P 2 s ,w 3R A. T » u L P s d EC pos a i ER p j * E Es w ^ - * — a Es : A züee A NUPA a* R A 2 .uwa *s RnE X s a s j . ^ m s R. 5 x 3 o 3 at ss E i - U i Á 4 & x m M 5 & ** * o Diis ts y 5 * Bs p E od pR ^s fs d AR "EM Ej Ka 8 i. & u BN me d 3 EM A d. Y a VÉECRNS Lt r a " us 3 — - w p P i. ET T "d " ao [ ise d h RE - Eu x d RE n - x ha v g — i AA x 25 E D um —— W s x B- * KE URU a ERE1l1tidia COMERMO T — EEE — er- — ^. —— r d n regpnad ? P. 5 [ - E ET THEOLOGIAE PASTORALIS Pans PRa0mR,; COWPLECTENS PRAEDICATIONEM w' GL G D d 1D M EE M AVTHORE MICHAELE HORVATH SS, THEOLOGJAE DOCTORE, ET IN REGIA VNIVE RSIT ATE BVDENSI PRVDENTIAE PASTORALIS PROFESSORE PVBLICO , ORDINARIO vt "»U "ass 4j um C DO n CO ROR i as LïTTBRïS A GHELENIAWIS VINDOBONAE, 0190 - faeredan pooccrq — " 8 "d w* A. Q.VAM EMINENTISSIM O ATQVE CELSISSIMO 5. 4 a PRESBVTERO CARDINALI EOSEPäO COMIHbV BAT FHWAN PERPETVO IN NEMETH T»/lVrïP ARCHI - EPISCOPO SIAIGONIENSI, SEDIS APOS[OL!L*XF LPGA""O NATO; ?JR'*&IWEAT& REGN I HVING ARM&. ET SVMMO AC SECREJ.'ARIO CANCE LL&&IO INSIGNIS ORDINIS SANCTI STEPHANI REGIS APO- STOLICI PRAELATO, ET MAGNAE CRVCIS EQVITI COMITAT VVM CASTRI FERREI, ET STRIGONIENSIS PERPETVO, SVPREMO COMIT VTRIVSQVE SACRAE, CAE- SAREAE, ET REGIO- APOSTOLICAE MAIESTATIS | ACTVALL, INTIMO STATVS V EXCELSIQVE CONSILII LOCVMTENENTIALIS li REGII HVNGARICI CONSILIARIO , hM NEC,NON EXCELSAE d TABVLAE SEPTEMVIRALIS niu CO-IVDICI I-N' PERENNE OBSERVANTIAE MONVMENTVM of QACR&M ESSE VELIM. ( X À EOE ny x A Y £ x - n Ffi i €3 N M SSN RT !'h SE) u v EEP ZW VA 'H,,z; — ha EV y I u k DW TWC 30 z K E WP & & CEACRERS T z u b , . PRAEFATIO. 70 f bene, ..iäpienterque ab Au- d T gufta conftitutum eft, vt fcientiae fingulae, e quibus Theologia vniuerfa coalefcit, dis- iungerentur, ne illa, vt quon- dam, Cornucopiae quoddam ge- [S nus eífet, in quo /cOnfufa. fint TM omnia, perimiftaque. E 74 E Adiuifïone hac Scientiae "Theologicae , exftitere. Herme- neuticae , Patrlolagiac , Rei Li- tureicae, aliaru-mquef, fublimis huius Difciplinde, partium Cathe- drae. N ouiffime Paftoralis etiam Prudentia exorta eft, quae fcien- tiarum Theologicarum cumulus eft, et complementum, Nihil in. ein« commendäf tionem, etfi inqume]m fe fe of- ferant , dicam aliud , ne cui rem l meam nimium amplecti 1 et tam- V gumn' deofculari videar. ? Agam À Agam id; quod. agendam eft, et, quid hoc.in. opere. mi l hi propofitum fit , continuo. pro- IS mam. Nimirum partem Paftora— N lis Prudentiae. priorem, e Cate- M chetice Doctrina de Vera. Pie- At tate,.feu Evgies, , Homiletice ,..ac LUS priuata Paraene(i conflatam, Ti- bi Lector Beneuole offero. De Vera Pietate id.- confiteor me fe- (t« " Te celeberrm" V»J.u Ludoma An- of tonii Mura.tom opul"culo quod en "hoc adeo argumentum comple- M ctitur , fuiffe Vfum in reliquis vero partibus promifcue Scripto- res tam Catholicos, quam Pro- teftan- * 4 éeltatités ii fibhdiüin -vaedai. -Sin vspiam liberior fortaffe mea cui- piam videbitur- oratio, id e ftu- dio, proflirandae ab Ecclefia Ro- mana füperftitiotis cuiusuis, pro- fectum effe, ne dubitauerit; Tan- tüm eft, quod praefari volui. NN , ELEN- pE äþ**käääwääæ» ELENCHVS CAPITVM ET. SECTIONVMi QVAE PRIMA HAC THEOLOGIAE PARTE CO'*TFI*IEWTVR le INTRODVCTIO CAPVT EL ae mecefftay Praedrcandz Ferbum Dez $ Q: quiue iiodi 3 CAPVT T. uid Carecletice 9- Catecl;eta ? Patecäumenu.f? "Cateche/is ?. Quae eius. Species ? "SECTIO: Quae. Forma fübimiffae Catecäq/eo.f' à SECTIO II Quae SulLmiori: ? CAPVT IIT. Eoweegemt, fu. vecta. Chriffiani: Deuotio, qu- us de cauffes catecbetice fübicitur : CAPVT ÀV. ualex; a. tolis Deuatzonem profelffo Chriflia. mae Fidei poftulat ? CA. CAPVT. V De Deuotioné erga. Deum Patrem,. CAPVT VI De Déuotione erga. Tefum Czäry'ium CAPVT VH A. De Dezzotzo;ze erga szwtuw Sonctum. CAPVT- -VIIL De pmeæ/)ua parte . Chr zjfzaime Deuotionis , Jfue de. bomis oj)erzäm & r L EI CAPVI' IX De fundamento bouorum oj)ez« üm , feu a'e F. züzibus Tieolopicir ontuerfo.. CAPVTI 3. De Fide. APVT.. XI De Spe CAPVT XII De Cbharitste Dei, e£ Proximi CAPV T XIHI De Precattoge.- CAPVT XIV' De "doratione Dei , et- J detione Gratiavums. CAPVT XV. De Co?rcitione. üojlwe volumtatit , et amimu demifftoues- '"CAPVT XVI. De Sacramento Poenitentiae SE- CAPVT XVII De Sacramento Eucbarifliae , et. Mifjae Crifci. CAPV R* XVHI De Miffae. diguitate. CAPVT XIX Quae populi im Sacrificando fmt parter? CATVT RA JDe Cultu Beatae Vlrgz Hifs CAPVT X De Cultu Sanctorus, CAPVT -XXI..- De Culeu Reliquiarum , ez Jacravuim .ä,;mm;:ziw CAPVT X)& Lf De Olforuantia. Foflorum , et Domini dierum, CAPVT XXIV De reliquis popularibus. Deuotionilus. CAPVT - XXV De exterza, Chrifliant /mm;m.r Deuotione A.PVT X)WI Q'zzf! How:/etzce 2 gucze n eiut tractotiome vratUi tenebitür.? CAPVT KXV RE De luuentione geueratim. SECTIO ï. De Iuuentione lacrae Söliïfäfilïwwu CA- SECTIO l!I Je Fuussone UThematt SECTIO II De Diuifone , et Subdiuifimme. SECTIO 1V, De lauentione avgumeutorum. CAPVT XXVIII De Difpofitione SECTIO I JDe Exordio. SECTIO 1. De Proþaf Zione. SECTIO IH De. Diuiffonibus. SECTIO V De Cosfirmatione. SECTIO V. De Co;gfutdtzoïze SECTIO VI De. dplificationibus. SECTIO VII De Narratiene, SECTIO VIII De Dagreäone thorajj, SE. "SECTIO IX JDe Affectibus im geuere SECTIO X De Affectibus i [pecie SECTIO XI. JDe Pworatione CAPVT XXIX. De Elquutione , eiusque virtutibus ,. Purita- te, et. Peyfpicuitate genevatim. SECTIO 1. De Ornatu orationis vniuerfe , et fingillatim de verbis fimplicibus. SECTIO I De Tropis in genere SECTIO 1ll. De Tropis in [pecie, SECTIO 1V De Figuris in genere. SECTIO V. De Figuris in jpecie. SECTIO VI. JDe fuauitate , e?. copia. Eloquutionif SECTIO VII. De Gtili natura , «t us [pecicbus. CA- CAP v«r . XXX JDe Pronunciatione. De l'kflemarz'æ, SECTIO- b SECTIO l. De Foce. SECTIO 'm; De fï&-;g &t ftue Geffu. CAPVT XXXL De . focyir Oratzouibur, quee im EÉcclfa Ca. vz*,gf'm/fca- baberi foleuz. CAPVT XXXIL. De Homilia, einsque' fpeciebus vuiuerfe, SECTIO I De fummifà Hosmilia. SECTIO. IIQ * De Homilia Jublizaiori, CAPVT XXXIII De Oratioge moral. ,-,- CAPVT XXXIV. De , Oratione Dopmatica, CAPVT -^XXXV, De Oratïom Po/eff)i'caä- E CAPVT- XXXV l De P&äegyri Sauczorum. CÀ. n CAPVT. XXXVII De Laudatione Funebri. CAPVT XXXVHI De Orationibus occationalibus, CAPVT.- XXXIX. De Paraeneff priuata, . SECTIO I uae Pafloris in curanda ng(p/ffm Ert!gf d- fiica partes : SECTIO. I De Corréctioue Fraterua SECTIO II De Correctioue. Paffoval. CAPVT XXXX. sz ratione agendum Paflori, cum Tentatis, t'azzpwz&m, Haereticis, Seductorz&u.r, Ener- as cum Proxiemo exercenu£z , gzzmemf Rudibus ; d5 deinde, guz Inimici- quiue. Orzbo- doxae Relgioni momen dare "eolunt ? SECTIO 1 De Teautatis SECTIO. 1l De Pauperibus. SECTIO — IIT De- Haereticis. SECTIO IV. JA9e Seductoribus, SE- SECTIO V De Energumenis, SECTIO VI De Rudihut. SECTIO Vïï JDe iis, qui inimicitias cum. Proxtitmo exercent, SECTIO VIHI. De üs, qu Re/zgzom ürtöodoxae nomen das ye volunt, £528 E --- aW E o Q*h NA ïïx M y H [LNS II'E p . Wi UY 5 ü &( ld H IN. k [ f E p a E ä/ uTA "4 T t Y C a [ J — ^ um Z X SGSNMN VE J a .— d D s ERCSS ERE " " ///////A AT .. ä&; N M E C ANS E6 p m Ej NU NET TM SSSSSSSSUE N PSS SRESS BERSERNNO RE INTRODVCTIO A D THEOLOGIAM PASTORALEM VNIVERSA M $. I. "s j AE 'aftoralem Theologiam, quot quot o 2 in ea probe, atque cum laude erïät fuit , uno ore fatentur, effe Ícien- tiam, qua Dogmaticae , et Moralis Theolo- giae placita ad functiones paftorales rite adplicare, atque adeo munere paftorali cum incremento cultus diuini, et Íructu anima- rum perfungi queas, A. G.. 2, 520 Ex quo iam liquet, Theologiae Pafto- rali id unum elfe propofitum , ut quam maxime idoneos Ecclefiae. det niüniftros, -- $. 3 Hinc vero nullo negotio conficias, quam non dlCO, vtile folum , fed etiam neceffa. rium fit , fi quam fmennam aliam , Pruden- tiam hanc Paftoralem quidem certe ut pro virili excolamus, Facile id mihi quisquis es, dabis, fi animo reuolueris, quanto p ae- flantius fit, habiles Ecclefiae miniftros , f quam homines doctos efformare, Illud Pr udentia Paftoralis, alterum Thenlogla ec fmt. $. 4 j p Imperitae multitudinis ea vox eft, quum U Miniftrum. Ecclefiae, feu Paftorem anima- TUm , Zormigem quemdam Jecundum feculum Jelicem , aut. ferundum . feeulum bontglum di cit Reclamandum iis , qui ita fentiunt to- p I t2 contentione vocis eft, Neque ii aucisn- di, 3 3 di, qui "uomühil : fupra vulgus 'fibï fapere videntur, atque Ecclefiae Miniftrum effe Firum eum contendunt , qui erbum Dei fidelibus praedicavre , et. adminifirare . faera- meuta tenetur, Alienum iftud a Sacri Co. dicis mente eft. Ille, ille, inquam, Diui- pnis Litteris Paftor elt, qui ad fuam adeo pro ouibus vitam profundendam promtus femper paratusque eft. Hanc Paftor Pa- ftorum Chriftus veri- Paftoris nobis dat ideam. Ego, inquit 1s, um Paffor lonus — — — k auimups Tueata pouo pro ouibus s (a) $. 5. Dicamus igitur, quod res eft, Paüloris aDimaruu partes fünt oues fibi commiffas pafcere Z'erbo Deij, Sacramentis , et exemplo vitae. $. 6 'Triplex haec oves p'afcenldi ratio praecig puas müneris paftoralis curas abfoluit. Quae res etiam me in eam mentem impulit , ut A 2 Opus 'C,a) Jeann, cap, 10, *, 1Xj 4 Opus fioe in tres partes difpefcerem , qua. rum prima praedicatiogem Ferbi Dei , altera adminifirationem Sacramentorum ,. poftrema exemplum vitae complecteretur. — THEOLöGIAE PASTORA[?I& PARS E DE PRA'E.DICATIONE VERBI DEKL up ATW L-L Ouae meceffitas praedicandi Verbum f Dei; quiue snodi ? Y Il $ ] F undaffe Chriftum in mundo hoc fpiri. $ tale quoddam Regnum , idque ad finem h mundi duraturum , nemo megat, nifi apud quem nullo loco, ac numero funt Sacrae Paginae (a). ldem ille Diuinus Fundator, quod (2) Luc. cap. 1* Y 22. p D— 5 quod fieri in omni behe conftituta Republi- ca neceífe eft , Ciuibus regni buius leges etiam , ad quas mores fuos exigerent, tu- lit C2). Quia vero pronius femper ad ma- lum , quam.ad bonum eft hominum genus , delecti e Ciuibus, e quibus fpiritale hoc Reg- num conflatur , funt nonnnlli, qui rudesx eru- dirent, improbosad frugem reuocarent, pro- bos in integritate morum, ac recta viuen- di ratione confirmarent (2). S. 2- Homines ,/quibuä in fpitjftäli hac Chrifti Civitate id negorii mandatum eft, Praedica- forer dicimus, quod eorum fit, legum, quas ! Chriftus tulerit, notitiam hominum mentibus inferere, et populum ad ea, quae lex de- poícit , agenda, fermonibus fuis incitare. f Sacer Codex eos Semiorer et. Epifcopor vocat 2 (c) atque ecam 4ngelos (2) u Lin A g $.2 )f; 4)' I- Petr. cap. 1. v. 23. ^ (b) Ad Tit. cap. z. v. 5. (c) Act, Ap, cap. 20. v. 17. 28. (d) Apocal. cap. 1. 2., 2» $08 Qui vel primoribus, ut aïunf, labris Di* uinas deguftauit Litteras, facile, credo, mi- hi da'bït, nequaäuam humeros cuiuslibet íid ferre, ut Diuinum annunciet Verbum. Non. ne diferte iffud Sacrae teftantur Paginae , cum aiunt , Paftores, et Doctores a Chrifto fuilfe lectos (2)? Quem autem ibi legi ne- ceffe eft, ubi quisque eidem idoneus fit muneri? perperam igitur agunt illi, qui temerario aufu fanctuario fe fe inferunt, tametfi minimé ad obeundas partes mune. ris paftoralis a Num*.ine fint deftinati. $5 5 Duplex vero eft annunciandi Verbi Diuini modus; alter publieus , priuatus alter. ' Ille Ipftitutionibus Catecheticis, aut fermonibus il facris, quos Cozeiozer vulgo dicunt , abfoluitur, fe Hic tum obtinet, cum unum quempiam feor- fim, aut plures etiam fi res ferat, commo- IN C nefacimus , Coarguimus ",« confolamur , ae ino- $s fi (&) Ad Ephcs. CaP. 40 V, IN &0| [i modis omnibus continere in officio, vel ad j Pa id reuocare connitimur, BHaec ita pertra- ctabo, ut modus ille, quo Catecheticae In- J ftitutiones adornantur, primumlocum teneat 5 u huic continuo 'Eveigss» , feu Doctrinam de JI z de vera Devotione fum fübiecturus: 'Eveé- fto Pus» Homiletice excipiet: poftremam Ope- Tis huius partem , quae de privatis cohor- t tationibus agit, Paraenefim adpellabo , fe- fit quutus ea in re Ifocratem , qui quam illuftre qui L , apud Graecos nomen fuerit, nemp nefcit. M " '"ABP M. us Ib Dg Catechetïse. j $. r. [lle b aftoris curae in eo potiffimum euigilent, ibus ut rude hominum vulgus, atque eos prae- ituf« fertim, quorum tenerior adhuc cft aetas, (eof* ls imbuat principiis, quibus univerfa rei yro chriftianae moles inbititur, eosque circum- at fpiciat modos, quibus id quam minimo ne- s gotio ab imbecillitate vtrorumque obtinere À 4 pot- $ po(ïïf.' Scientia regularum , ad quas; ujeno tem quis aduertere debet , cum ea, quae credenda, et agenda funt , deurittere ingani- :mos rudiorum connititur, Caf£ecbetire dici folet, | $. 2 Dictio vero eiusmodi, quae aïiqüam Fi- dei, aut Morum doctrinam explicat, nomi- mine Cozechefoos venit, lllam, qui explica. tionem excipiunt , Catecbutmaegi , qui , fa- ciunt , Cazechetae compellantur. : 6. $. Qoam illuftre in primitiua Ecclefia no. 3en Cateclietae fuerit, vel inde coarguas, t quod eo munere, ut plurimum , viri tam fanctimonia vitae, quam omni doctrinae Certe genere fpectatiffimi , üint: perfuncti, quidem, ut plures alios miffos faciam, in f Alexandrina Ecclefia Diuum Pantaenum, vi- 1 rum muldplici, ut fcribit Eufebius (2) eru. j ditione confpicuum; tum Origenem, docto- Ld E rum virorum aeuo fuo facile principem E ( ieþo- (2) Hift, Eccles. Libr. $. eap. Io. 9 iernfoïymïs 'aute»m" fanctum Cyrillum , qui fubin eiusUrbis Epifcopatum geffit , Cate. ]e chetae munus obiilfe accepimus, d $. 4. Cum Cathechefim eiusmodi dictionis facrae genus effe dixerim, quod in expli- 41, canda Fidei, Morumque doctrina verfatur n d ($.2:.); iam vides, quam eius materiam , t in qua occupetur, velim; eíle icilicet. Fi- dei, Morumque praecepta, quae fcire, cre- dere, alte in animum demittere, atque fa- ctis etiam, et operibus exprimere, nullius n non ad perennem beatitatem permagni in "m terfit. [ $. 5. 1086 Sed quoniam multitudo horum, et varie. ette tas facit, ut memoria teneri non facile pof- j fint, diveri Ecclefiarum Antiftites nulli hoc V in genere labori parcelid'um rati, totam hanc ent» doctrinae Chriftianae faecunditatem reuocare yt? ad fumma quaepiam capita non dubitarunt; aut [2ii j certe idoneis e Clero, feu Seculari , feu Á 5 Regu- 10 - Regulari viris Pi'quinäam eaim demaudaä FUDL N E - Libellos, qui capita ifta wmpïebtuntur, Catecbifios dicimus. Vtinam ifti, quemad. modum omnes Hn., qui /yzbole; dicuntur , in omnibus, Monarehiae vcuiuslibet Pmuinciis iidem vfü recepti effent. S. - l Symboliei hi libri, quorum magnus in Ecclefia eft numerus , omnem Catechefeon nateriam fere capitibus quinque definiunt. Primum nempe agunt de Fide, feu Apofto- lico fymbolo; dein de Spe, feu Oratione H Dominica, et Angelica Salutatiöne; poft de rl Charitate cum decalogo , ac quinque prae- ceptis Ecclefiae ;; hine. ad Sacramenta gra. L dum faeiunt; locus poftremus officia iuflitiae chriftianae pertractat, $. 8 tur (uod Catechetae cumprimis cauendum, ( eft illud , ne a—uditbrcg fuos moleftis , qua- les ( Yi les d:f'putau a fcholafticis folent, quaeftio- nibus, nullo operae pretio excruciet. (a) Sed netum quidem, cum Fidei, vel Morum principia explanat, veftigiis feholafticorum infüftendum elle arbitror, qui miffis iis , quae facilia funt, in argutiis quibusdam, d et natis ad obtundendum cerebrum fophis- matis haerent; exemplo potius Chrifti , et Apoftolorum, relegatis procul fübtilibus il- lis, et inanibus ingenii foetibus , germana Religionis Chriflianae placita populari fer. mone doceat, i li $. 9 Si antequam habendis Catechefibus facias ilz jnitium, praemiferis Hiftoriam verae Fidei g ab orbe condito ad Chrifti aduentum; rem j e mente Diui Augufüni praeftiteris longe n vtiliffimam (7). ag $. 1O. Forma catechefeos, eftmodus, quofum- tum argumentum pertractatur * i1I. Wp (a) Conc, Trident. fefs; 25, (Auod loco hoc de Conciouibus praecipitur , ad Catechefes. pertinet jite etxam. (b) Lib, de Catecb, Rud, cap. 3 12 5 Il Ecquidem Infüitutiones Catechieticae ad paruulos potiffimum pertinent, atque ad eos etiam qui prouectiori quidem funt aetate , fed quia colendis agris, aut iliberali cui- piam arti addicti funt, fufficientem fibi Chri. Q füianae Religionis notitiam parare münime Qu poffunt. Illud mirum , stque luctuofum , Tüt quod et in ipfis vrbibus permuïtx reperian- Wa tur, lique litterarum non expertes, qui ta- II men fcientia rerum earüm, quae ad falutem neceffariae , vix vel tenuiffime adfper- M fi funt Àn non et ad hos nonnunquam de ills principiis verae Fidei dicendum erit? Quae N fi ita funt, geminam hine enafci Catechefeos 8101 fpeciem oportet humilem , ae fummiffam ]ro alteram , fublimem aliam. Illa vulgus rude, EIOw haec expolitos artibus omnibus Mineruae m lüor filios fentire recte de capitibus Fidei do- cebit. üo DN S E- Y ^ B o —— 13 — SCETIOI. — De. fummiffa ACätecbe/z'; - $.. T. ï i T nulla, feu Catechetica, feuquaäcun- que alia dictio faera praeftabilior fit, quam quae ad naturam accedit proxime; quia ta» men leges, et regulae naturae notae , et manifeftae cuiuis nequaquam funt, necelíla. al rium eft, quaedam praecepta artis arripere, e quorum praefcripto res, ad auditorem pro- :r, ]e mendas inueniamus , inuentas, quemadmo- dum ex víu eít, collocemus; praeter hoc at eloquamur, memoriae tradamus, ac demum 08 pronunciemus ; nam partibus his quinque a Eloquentia, quanta eft, abfoluitur ; nempe i, Inuentione , Difpofitione, Eloquutione, Me- u moria, Pronunciatione, io- 6. 2. Verutm quod mihi Eloquentiae praecep. tiones elucubrare propofitum non - eft, fed exhibere , qua ratione Theologia Dog- T Dogmaticae, feu Moralis placita fermone po- pulari in Catecheticis Inftitutionibus e fug. Qu geftu Ecclefiaftico promenda fint; idcirco Qu ea folum ex Eloquentia .h,u"c' traducenda pi. dir taui, quaejin memorjam rqediganþr praecep- D tiones Artis Oratoriae, olim exceptas, ade dendo ea, quae Catechefibus ftruendis , or- DI jnand-is'que apta, àtque adcommodata ï»funt. $.3. C Summiffa Catechefeos fpecies illa eft, e( qua paruulis, atque etiam adultoribus iis, tüt, qui litteras ignorant, Fidei , et Morum prae- qI'wd cepta traduntur (cap. 2, $. 11.) W tia $. 4.* Ditte . Materiam cuius*ïïb'et, proin et fummilfae Catechefeos effe Fidei, et Morum placita , In iam alias commemorau?mus ( eap. 2. $. 4.)) Ut E lllIS ) Quod ad formam attinet, parüibus ea adoma tribus conftat 1) Exordio, 2) Confirmatio. ldem ne, 3) Epilogo. tem.;: 1 $. 6. sd 15 & 6 Modus exordiendi longe optimus is eft, quo ftrictim et breuiter repetuntur ea, quae vltima Inftitutio complexa eft, Exor. dio facram praeftituere fententiam exemplo Diui Cyrilli Iezofolymxtam, zntegrum eft, necelfarium non eft, $ 19 Confirmatio argumenti, quod explicatidum e Catechismo occurrit, expo(itione abíolui- tur. d Propofitio Inftitutionis a themate', 2 quod exponendum e libello fymbolico fu- diuería non eft; atfi idem duo, aut ttia conüneat membra, Catecheíis tibi in partes totidem tribuenda eft t $. 8 m In enucleatione thematis haec fere obfers ) uanda funt. Naturam, et attributiones il- lius probe perfpiciat Catecheta, anteaquam adornandae Infüitutioni capiat initium. 2, a Idem fententia Sacrae Paginae vna, aut' al u tera, verum brevi, et dxlucnda, quo memo. riae n 16 riae nullo negotio a rudiffimo quoque tra. D- di queant, extra controuerfiam ponat Si lex vetus argumenti, in quo verfamur, f typum aliquem , et figuram amplectatur, | ea in medium adferenda eft, quo concor. l dia legis veteris cum noua plenius eluces- t caf. 4. Quoniam vero exemplis vim ad li perfuadendum maximam ineile nouimus, iis utendum quidem in Dictionibus Catecheticis eft, verecunde tamen , et parce; petantur autem illa e fontibus finceris minime vero Iu (]111 Q e fcriptoribus aetatum fuperiorum 1is P I nomini fuo, et dignitati Fidei orthodozae ül i profecto melius confulturi erant, 1'1 obfcuu li u omnino deceffiffent, neque volitare per ora hominum voluiflent Piaculo fe Catecheta Rel obftringit fi aniles eiusmodi naenias iuis b'h inferat lInftitntionibus. Con 4 (ae $. 9 Qua &l Peroratio complectitur :. hepetitio- nem , qua tota Catechefeos fumma in bre. uiffima redigitur capita. Doctrinam nlo- ralem argumento Catechefem adcommodatam, du $. 1C. I? $. 10. —Eloquutïo Catechefis fammiffae plana fit, P fermonique familiari fimillima — Sint tamen procul adagia, quae nefcio, et modi loquen- l diex triuio fumti, .Ad conciliandam locutio- pi-facilitatem , . et natiuam concinnitatem , g d tranfitiones finc apertae, atlupïific:aïiölïes ob- Ils uiae, figurae perpaucae, et faciles OR I Res ladicrae ià. elucidatione. grauiffimo- [UN 10 rum Fidei My*üeriorum locum non habent, Quid ?. quod. ne iis quidem ,. qui aliquod qui ! fdt profanae fcientiae. genus profitentur , ioci W ulli in fchola permittantur ; nedum .vt mo- ora rionem agat Ecclefiaftes, dum auguftiffima Reügioui's Chriftianae Myfteria: promit , qui- yeta bus ea potius, quam merentur, veneratio [ois concilianda eft. Nec tamen idcirco.Cateche- tae, nefcio, quae aufteritas gmeferelnda eft, quam tenerae parvulorum mentes fubuærg- tl äl;l[ul'. S.-I2; ; bre« Si, in quod ei toto pe&tore incumben- m g[ämt um erit, gamuïmmn fibi aï*jimos deuincire B V Q- u 1$ v:oïet , Patrem , Matlem*quc' ihäxïat , eaque illos charitate complectatur , qua parentes , quos procrearant, liberos folent. 5. 12. Dum, vt inquieto parvuli funt ingenio , Catechefeos tempore, dicenti obturbant, molefüiamque faceffunt ; cum item in difcen- do fegniores fünt, ne verbis eos afperiorio- hi ribus, minime vero contumeliofis adpellet ; d at fi monendi funt, id curandum erit, vt non p ex indignatione, vel alia pärturbatione ani- Qu mi, fed ex amore tam erga ipfos, quam er« Ti ga alios, qui Inftitutiones excipiunt, moni. y tio profecta effe videatur, Ceterum familiz- re multis Catechetarum eit, vti Dialogifuiis , dum Fidei elementa elucidant ; nam cumFi- EU gura hac mirum in modum capiantur animi, Qut auditores perquam attentos efficit, Subfidia ifüiusmodi , quae, ad DoCtringe Chriftanae leu te promouendum f'tuäium, valent plurimum , m zelus animarum Coelo ad(erendarum , et in- for defeH'a— ixi habendis Catecheticis Inftitutioni- li bus exercitatio, magno numero fubminiftra- bit &m S E- 19 Ie 1 , SEDLTTOSJTI De füblimi Catecheff. 0, W $. 1 en Iu raeceptiones non paucae, ex quibus fum. 10 miffa paranda eft Catechefis, in illam eciam, z de qua nunc fermo erit , conueniunt 5 ne Iu proin Lectori fatietatem adferat rerum ea. lu rundem Anacephelaeoíis, ea duntaxat com- g memorabo , quae Catecheü fublimi fum: pro- u N : pria. lii $.-5. ll5 , Altera Catechefeos fpecies fublimis eff hï' adpellationem hane ex eo inuenit quod mu, cum ad auditorem minime rudem haberi fo- f leat (cap. 2. $. 11.), fimplici ea concinnita- qnae te , quae dos fummilfae Catechefeos praeci- th ) |pua eft, relicta , alfurgat paullo alcius, et J 1l forma , atque artificio ad ipfas accedat Di. otii €liones Sacras, quibus nomen Coucionum fs [0',&2' G1mus I B2 L2 L. 20 r *5-' 3. Catechefeos fublimis , quam etiam Cos- lr wv x oOat £10726 üzäecäetim;zg vo nus, argumenta 87;'1- dem íunt, quae ;Catechefi humili tribuimus ( cap. z. Se&t, r. $. 4.), Igitur et hac Symbo- H lum Apoftolicom dilucidamus , Orationem (0 Domini, Praecepta Decalogi, et Ecclefiae , ad hiec vim, naturamque , et efficaciam Sa- CC cramentorum , ad extremum Officia, quibus p luttiia Chriftiana condnetur , exponimu:s. $64 Verum, quod praetrer generale Chriftiani tur hominis munus, aliud fpeciale gerant pleri- D« que Fidelium, fpeciatim a Paftore docendi Iu erunt, in Catechefibus hisce fublimioribus, qua ratione partes fingularis muneris, quoä fuftinent , obire eos oporteat. bus 1 UO fer 'It'aquie iis, qui praefunt , ponendum eft dem ob 'Ocuïos, fe non sbrutis animantibus , fed Cürg generi hominum fibi fimilt imperitare ; nec Tate priuatis, fed publicis fe. commodis , et feli- ln ! citati natos effe ; at inuicem fubdiüs affiduo W/g inculeandum eft, quo Magiftratibus, quo- 2717 rum ($ duf Y rum poteüa;s a Deo fluit omnis, morem ge- rant parato , atque alacri auimo. vSoa6; Patres, Matresque:Familiarum: commo- nendae funt, vt eorum; quos in fuam adle- -€turae funt familiam , .corporis , aninnque commodis.pro viribus ftudeant; hi vero do- cendi, vt eorum omnibus in rebus nutum U pro imperio habeant. L Es $- T. Parentibus illud nunquam fatis inculcabi- n tur, vt proles, quas procrearunt , timore 'l Dei infüituant; his vero, vt Parentibus mo- rem öv oo rant, eosque obféruent, j $. 8. I Y od Domini meminerint fe praeeffe homini- bus; ac proin natura fratribus; at non minus feruis illud Diui Pauli in memoriam identi- dem redigendum eft : Serui obedite Domiuis et fed cargalibus im timore , et tremore , in frupfici- nee zate cordis veflri. ficut - Chriffo : uom ad ocu- juim ferutentes, quaff bominibus placeutes 5 füd ll« juo vt ferui Chrifli facientes. voluntatem: Dei ex euimo. (a) B 3 $. 9. qllO m (4) (Ad Ephef. c. 6, v, 5. 6. 22 $. 9. Scientiarum Magiflri commonesütur, vt, qui in eorum fe difeiplinam tradidiffent, iis EU li non doCtrinae. modo , fed probitatis etiam ftudium pro virili ingenerent, $. 16. Nihilo minus hac Infüitutionum Cateche- ticarum forma fingularia explicanda funt Vir- B einum, Coniugum, Viduarum officia ; Mei'- dt catorum adhaec, Tabernariorum , Artifi- li cum, Operarüm, et aliorum quorumuis, qui fir partem aliquam Chriüiamea Reipublicag efh- [ Ciunt. i $. 1. tht Cateqhefïm fublimem forma, et artivüci-e Qu ad Cozcioner ipfas accedere , iam monui ( $- ü 2.) Quare ex iisdem etiam conftruitur par tel tibus, 1. Exordio, 2. Própofitione, 3. Con- tit firmatione. 4. Epilogo, lg P. ss T Exordium fere fententiae facrae , quam il e parte Saeri Codieis, quae die illa in Sacris te folemnibus recitatur, promfimus, dicChioni- & que noftrae praemifimus, expofitiïone abfo' ;zimr. 54 Iga 23 : 50- I 30 Propofitio diuería non eft a Fidei , vel * , morum doftrina, quae ordine expliænd;—;.in libello- catechetico ocecurrit. $. 14- & Quod de Propofitione eft, animaduerte, lu necelle nequaquam effe, vt morum, vel Fi- 1 dei placitum, quod-explicandum fumis , om- ni ea, qua pollet, fecunditate, inftitutione 1 J fingulari, fub adípe&tum fubiiciatur. Nae s ageret perperam , qui Sacramenti vnius cuiuspiam initia , vim , et naturam , necelfi- tatem praeter hoc, atque etiam rationem, (I9 qua datur, et accipitur , vna compleGti di- & &ione vellet ; fatis fuerit, vnam, atque al- teram rerum earum, quas delibaui, inftitu- pa'r, tione fingulari dilucidaffe , ceteris in aliud Ql« tempus reie&ris, Explanas Sacramentum Poe- pitentiae , (30101" de admiffis culpis , et eas qant jn tempus reliquum vitandi propofitum, ma- teriam Inftitutioni idoneam dederit; ceteras ens eius partes ne verbo tangi, necelle eft. of l0 B 4 $. 15. )9 24 $. 15. 'Thema omne ad duo , vel tria capita re. uoca, et idem in partes tribuifli z fi faæbdi- en vifioni locus fit , eam e membris diuifiouis di T 6(? uc- * S. 164 n .Si' thema diuilionem noü padtur, tum T par& Catechefeos prior , explanatio argu. menü , e Catechifmo, fumti., erit * . altera, mofum doctrinam themati adcommodatam Tütn conti I 73 ( at. aCC S. LT fim Confifmatio fuüblimis Catechefeos a fum- Tilen milfa differt , tam momentis rationum, quam &t eorum expofitionibus, quas argumentationes Caul dicimus, Nam , quod inftitutiones hae ad dilu auditorem. emünétoris naris haberi foleant, Capi momenta paullo quaefitiora poftulant, . Cum fiot ad haec Intüitutiones fublimes naturain Cog. QUi eiomum induant ( cap.2.Se€t, 2. 6.2.), fünt. d ta momenta expoliri grauiffima quaque argu- Te aj iE IT T mentatione po 1t. Fadem de caulfa affé. lg d Gibus quibusuis-locus eft iu iisdem, Tiüm dun $. 18. 25 $. TS- € Peroratio partibus conftat illis, e quibgs ]i- eoalefeere. fümmilfae Catächefeos Epilogum li diximus (Cap)e; Set, 1. $. 19. : nihilomi- nus in Vi21 QT um do&rina fere affeCtu quopiim permifeetur, qua.r e diferimen Epilo £ gi ii Qu 1 - il rius ab altero abtoluitur, - PU« $. 19. '- Cunm 'haec'Cätecheüs, vt femel, ac a. r h, am rum dixeram ; ad Cozciomunm fiilitudinem accedat, eloquutionem depofeit, multo, quam fummilfa inftitutio , Ccómtiorem ; omnis tà- D men hie ornatus fumma cum perfpicuitate , p Nec ea folum et Faciïf*tate coniunCtus iät. n es caulfa, quod omnem Ecclefiaftae orationem al dilucidam elfe oporteat, verum eo etiam ex capite , quod didá&tico generi, cui Infüitu- t í ^un tiones Catecheticae fubiüciuntur , facilitas (it" quaedam fermonis , natiua , et Qeme&iea fit li l 'll dos, Sed fimül atque docere defiimus, et fi- [ ue affe&tus commouemus, feu momenta no- 1 bis aduerfantia infringimus , feu quaqua de- iffo- mum caulfa maiore contentione depugnan- dum erit; tum vero ftilum, relicta , qua ad* huc ) 26 huc decurrebat 0 tenuitaste , alüus effereé. nüus di $. 20 liU Dum conciliandse füli facilitati ftudes, duos hosce fcopulos te praeterire velim: al- ter eft , ne fermo evadat exilis e alter, 5 ne in ieitrum, et exfanguein abeat , qualis apud j fcholafiicos aetatibus fuperioribus ciuitaté Bs donatus erat. Ad occupahdum priorem er- Qu rorem, fermonem nonnunquam extolle , in- fht fertis cultioribus figuris, erauioribus affecti- pr bus, tranfitionibus ornatioribus ; cauendum Ti tamen De ornatus lhie perfpicuitatem , et li facilitatem vel cantilum ]laedat Errorem Qu alterum . effugies,. fi ufque commemineris té lo] catecheticam adornare inflitutionem , mini- LU me autem fcholafticam elucubrare Differta. 310 ïwnem. Noui ecquidem, et facile largiar, iüe| Dugmancae et Moralis Theologiae placms I* facras quascunque dictiones. inniti ; verum Q0] aliter Theologus illa tra£tat , aliter Orator (16j iacer eloquitur. Is Fidei , et morum prin- que cipiz ftrictim, et dilucide ad auditorem per UE fert, quin fermonis aucupetur venuftatem ; üïp Qra. 27 Orator omnes eloquentiae lepores in fubfi- dium vocat, quo facilius in animos Lhomi- L um fibi aditum aperiat, BS, $. 21. die Si quod aliud dictionum facrarum genus De e re auditori fit, hoc profe&o quod nunc oratione complexus fum, fe fe vtilitate com- jl Quam multis es ; àtó mendat longe maxima. a quae iuuenes e libellis fymbolicis, vel iu- um fütutionibus Catecheticis arripuere aetate prouectxme per OCCDPQUOBUIH vim, et va- Mi rjietatem e memoria effiount yotn quo fit, vt et ligionis, cui nomina dant, notionem per- ( quam rudem, et imperfectam habeant, Ma. lo huic vix aliquod parari remedium praefen- d tius poteft quam Ífifublimes Catechefes in jl« TO morem , ac vfum inducantur, Neque exift- metOrsator, fe a cultiore praefertim audito- *Xäï ) re minus aequis auribus acceptum iri,fi con- Cits cionum in loecum Catecheticas hasce Inftitu- um tatüt tiones fubrogauerit ; expoliat illas modo , at« que ad probatiffima, limatiffimaque clarorum plm' Oratorum exemplaria exigat ; et vfu fuo , ac p91' experimentis deprehendet, Dictiones has & tefll Dne. [à 98 AR nemine non cum voluptate excipi, ^ Tantum eft de Catechetice. [ [/ DAC PO TpPE f, Eï*-?æä?æ, Jiue vecia Hominis Chr " d i"-z'cz;z? | d Dezzaäio. E 56 Io Ulic ä"ä aftoris deinde partes.funt , gärmananf fiiat gregi fibi tradito notitiam verae pietatisin. cill: fillare ,1llique opportuna praebeïe remedia, qui quibus ea paranda eft. fit le1 oerio. àqi . Subiicere. doctrinam de vera Deuotione n v l Catecheticae duabus ex cauffis libuit. Prior eít, quod rudibus elementa Fidei, in Cate- chetice tradita , hac parte inculcentur ite- du rum; altera, quod iis, qui Fidei. rudimentis C egregie imbuti funt ; adiumento fit, ne Fidel elementa , iam cognita , obliuioni tradan- tu Ls - dim CAL Hd(lhw 39 !f CAPVT IV; T Qualem a uobis Deuotionem þ?'ofäj/?o Fi- dei Chriflianae poftulat.* $, 1l (2 uum beneficio fingulari Dei optimi, maximi Sacramento .Baptii'marïs initiamur , in Coetüm Fidelium , ez Chriftianam Rempu- blicam adfcribimur, Verum, quod iftoc eue- m niat ea aetate, qua cum corpore iuxta imbe A cilla mens eft, leges eas minime nouimus, 'uiä, quibus Chrifti Familiae adlegimur': ex eo fit, vt e Chriftianis. non pauci fceleribus fe fe/ inquinent longe plurimis ; grauiffimisqne, a quibus Religio, cui in Baptilmate nomen " dederant , penitus abhorret. !not poPS RL *te Quapropter neceffe eft ,. vt fideles rite j doceantur , quibus conditionibus in nomen, enti et Chriitianam concelferint. Ciuitatem. " S. $) 'jdel Conditiones e praecipuis func 1. Dif o idat dium cum Diabola, 2. Perfecta ,. yera, pie- l. naque cum Deo coniuncüo. 26 M & 4 K At Deus viciffim . folemnibus verbis pot It lieitus eft, fe nobis in periculis peccandi ad. pl futurum, et, fi cupiditatum lo iWl n [ -:;ciü-'zis fub- l/ acti, malefeium aliquod fufceperimus, eits (a gratiam facturum , fimul atque ad Sacrum p Poenitentiae Tribunal, quod culparum a Bap- d tifmo admilfarum perfugium effe vóluit, con- uolauerimus. Neque limitibus his Diuina in nos munificentia circumferibitur ; pam iis ad (ic haec, qui per omnem vitam , Fidem Deo fu. M am probaturi elfent, mercedem a morte ad- dixic fempiternam. 5. 5s AUs In Sacramento Baptifmatis igitur Deus , n aä:que homines mutuo inter fe fe pacifeuntur, liobi datis vtrinque, et acceptis legibufs, : e natu- ra pacti huius homines femet obfequio Dei Cüra penitus addicunt, ac maneipant, Qui fe fe Cotni hunc in modum feruitio alterius addixit, is riae, üäx fe ei denouife dicitur; ex quo natum eft De- uozioniy nomen ; eo autem non aliud figrifi- &t camus inargumento, in quo verfamur, quam iüferxi folemnem eum abmm , quo nos Deo dicamus, D: COR- D n confecramusque , dum Baptifmatis Sactamen- to initiamur. Gusmobrem Angelicus Doctoe al I'ECtääinquit : Deuotio dicitur a ddeuouendo g w vude deuoti dicuntur , qui fe ipfos quodammo- do Deo deuouent , vt ei fe totaliter fubdaut '1U$ . Ca). Subiun git autem * F'ude deuotio milil ali- rum ud efe videtur, quam voluntas, /ó fradeudi p- ad ea, quae pertinegt ad Dei famulatum. cott« j 1 1 A O. Deuotionem hane alio nomine Pz'etaz'eæ j dicimus ; quamquam eam nonnulli virtutig 0 fi Magiftri a Deuotione disiungere velint. d $. 7. Quo promtius, atque alacrius perficie mus ea , quae Deus praecipit, animo reuol- EUS J uendum eft identüdem, Deum mihil plane a ] nobis expofcere, quod non ad noftram pro. nati curandam felicitatem fit aptum , atque ad- i Dei commodatum, Uauet is, ne pecuniae, glo- fe fe riae, luxuriae, vitiis ceteris ferbiamus ; at, 5 n nifi morem ei geramus , nonne aut famae , T aut exiftimationis , aut rel familiaris , aut þgm f« .ill'þerxlae illius quietis , quae. &nimo 'penitus ; qna'ïl jine um (g) 22. Q*!*m?&" 829.495'. qu of m mma E*FHMI:W eni eft, aliorum etriam, qt $ 'prima diciunus bum , nonnullam imminutio- ho nem, patimur ? Deéfipiat 1igitur, qui Dnimium duel Lesum Divinaruni ricorem damnet quae t mnes ee fpectant denique , vt beatitate cu- 1011 mulauffima: etiain in vita hac perfruamur. ben $. a Denotionis vocabulo eam -fubeffe. notio- ( nem, quodea nos, quanti fümus, Deo con- Faf i fecremus , paullo ante a nobis commemora- Rüütm um eft, Abufione vctuntur igitur vocis hu- (iis iuS , quot quot ea infigniunt. quosdam reli- pot giofos ritus, quos verius fubfidia germanae -Deuotionis dixeris. Tent $.9 Subüdiorum iUsmodl , quibus cta . De- güum elfe in Ecclefia Or- quoq uotio paratur, L 'thodoxa numei um, uemo nefcit orum nDnon- nuila- Deüm alia Apoftolos , Authiores ha- Sücti le[ide bent ; fed et.Ecclefia , fideliffima . Diuinae l'uP 1 Mentis 1nterpres, quaepiam inuexit SUAO, V Cor 1&[, l Praeter Diuina haec, aut Apoftolica ve- gt CO rae pietatis adminicula, complura etiam alia IOe l cu [ 33 [» reperias apud Fideles, quae a viris Sancti- ) monia, et doCtrina confpicuis principium fil ducunt ; de his vero fic ftatuo : nonnullis l e eorum ad alendam, augendamque pietatem H momenti inelfe plurimum , multa, nullo. ha* - benda effe loco, ac numeto. MBSC 10. Quo itaque Deuotionis Chriftianae fince- on ram notionem obtineamus , necelfe eft; pri. ofa mum eius naturam ab adminiculis, et fubfi- hu diis, quibus ad eam peruenias, fecernere; rel ànae poft, vera ab adulterini; eius parandae adiu- menta disiungere, $ 215 5 Nolim autem quisquam exiftimet , feculi, QDG quod decurrit, fortuna ritus foperftitioni fi» ,Üf nitimos, aut omnino ea inquinatos, fe fe it of Sauctuarium immiüife, Patrum memoria Ec- /S clefiae puriffima doctrina abufionibus, et cor- iuinae ruptelis deformabatur. Si quis 'aiï'ertgm hoc in controuerfiam vocare aufit ; is fane igno- ret, tot, tantasque PraefulumRomanorum, '!Ca vea et Conventuum Eeclefiae Sanctiones, qui- kam 3!'13 bus corruptelis hisce occurritur. | Vt adeo [o C fa 34 fatis mirari non queatn , quid fit, quoä , cum e libris fymbolicis, aliisque fontibus fince. ris planiffimum fiat , Orthodoxam Ecclefiam ï nunquam non feparaífe fuperftitionem a ve- ra pietate, nunquam non docuilfe cultum Dei effe optimum, eundemque caftiffimum , at. que fanctiffimum , plepiffimumque pietatis, vt eum pura, integra, incorrupta mente ve- neremur , iillam nihilominus in ius vocent fon complures, vtfi ea ritus quoscunque, atque ia c eos etiam , qui fuperftitionem olent, ratos D atf habeat; niíi forte Scriptores hi glaucoma im. Qum periae multitudini obiicere ob oculos ve- lint, dum paucorum e noftris errores Eccle- ï fiae, quanta eft, imponunt, Sed vnde di. Vi ; grelfa eft, iam fe referat Oratio. Quod $. 13. itny Principio Capitis tertii dixeram, proxi. ofcit me ab elementis Fidei traditis , germanae labe. Deuotionis notcitiam populo inftillandam a Pa. ftoribus , neque non, et fübfidia, quibus ea Di paretur, fubminiftranda effe; non alium ipfe Perts etiam in pertractatione argumenti huius fe. Üts h qui ordinem decreui; &c proinde loco prio- re QUs *5 3 J (f fb réctae pietatis ibdolem , deinde rationem, [ gm obtineri ea queat, iglüeüi-;gabo. Iaf Mi CAPVT V. Det , at& De Deuotione erga Deuwn Patrem, itis, 5, T. s D iuinae "Triados Myfterium e ttibus Pers fcem fonis eonflari , Orthodoxae Ecclefiae do&tri: tqie na eft, Perfonarum harum priorem dicimus ratos Patrem, proximam Filium, vltimam Spiri: i m. tum Diuinum falutamus« L ye $. 3. ede Non paucos e Chrifliánis feperias, qui a vix aliquam Dei Patris notionem habeant $ quod fubfidia , quibus ea comparatur , fiue immodico rerum praefeütium ftudio , fiue proxï« ofcitantia quadam , et ignauia negligentius Qnanie liabeant, Ti $. 5 : Diuinus Pater in Triade Sactà , Sanctaque, bys && Perfona Princeps eft : ab ea fingula , e qui- bus haec rerum vniverfitas efficitur , ducunt 1üs fe HMuné vera Ecclefia nunquam p prineipium. d n Cæ 26 non honore profequuta eft pïo , 8C religió. fo; quin et ipfi coluere Ethnici5 quamquau hi germanam eius notionem fabulis abfonis, conf et fuperftiionibus deformarint. tept $. 4 of Dum Patrem falutari priorem e Diuinie itq Xet"i ] Perfonam audis, inteliges fcilicet ; ab eo Filium, vt in humanis fit; procreatum ; aut Vitür quemadmodum inrebus vfuuenit Diuinis,-ge- nitum effe ; hunc vero, ex quo corpus ille N induit , et Diuindm humanae copvlauit natu- af ram, Jefum Chriftum appellamus, Legis ve- perei teris Sacer Codex femel,; ac itefum fermo. Derta nem infert, veruni fübobfcuris verbis, my- D fterii huius abditi penitus, etabftrufi. At. ühqm tamen ex quo Filius Dei Coelo delapfus ett, pleniorem eius notitiami confequuti fumus, : 'V $ 5 I Eodemi etiam Magiftro arripuinus, di- tiden dicimus , mutuum , quo erga fe feruntur , piofe amorem, Pater, et Filiüs, tertiae e Diuinis pune Perfonae*fontemj, et originem elfe, fïl'äjm impem L'l'na N 6. QJO' 26. 6 qatt Cüm vero omnia , e quibus mundus hic ms, confututtur füuum Deo Patri exortum. in ac- ceptis ferant, iam palam eft, noftram ei De- uotlouem ante omnia confecrandam elfe. Sed IU in quonam fitam eam elle, et conftitutam di- )b eo xerimus ? fuga p"am, et recti. ftudio abfol- €«x yitur. ; tl N $E ; 1l Sane quisquis anjmo , atque cogitatione tlatu affidua reuoluerit , quantis ab eo beneficiis 15 VC percultus fit; quamque is grauiter animad ermo wertat in eos , qui fe fe-criminibus eontami- nant, vix vnquam in animum inducet, vt P Át aliquod maleücmm fufcipiat, Jb eit, $. 8- timorem filUS, Verum fatis nequaquam eft Dei, qualis quahs is fit; nos habere , amor eidem, vtaccedat etiam, eft neceffe, Rem J5 ( 1 profecto adnuatwre dwm[ïimam * Deum Ytur s Diuitts principe loco praecepilfe , vt amorem ei no- ftr um COllfeLïSmUS ; at nonne nofter ei amor impendendus erat nominibus fexcentxs, clmn eum a nobis lege depofceret ? E g $. 9. m f — 38 D $ 090 profitu Quamquam vero hic erga Deum emor fu. in M sa mali , et ftudio virtutum potiffimum ab- ctüofk foluitur ; attamen idem alia etiam ratione corpo enitefcit. Rationes eiusmodi funt. z. Fre- prett quentatio actuum amoris Dei, 2. Defideri. a( um ardens , quo is ab omnibus toto terra- rum orbe aeflimetur, ametur , laudetur, ?. les vl Porro nofter erga Deum fe fe prodit amor; (ies, fi mane e fomno exciti , cogitata, dictaque QUot et faeta diei totius eius dicemus honoribus, aec | 4. Tum poftea, fi principio cuiusuis operis, TiDEIs piam Deo placendi voluntatem inftauremus ; penm quo confilio crebrum ügni fanctae Crucis m'ï[ïoq vfum nobis commendat Ecclefia; quae etiam f2 1 omne, quod ex actionibus noftris fluit, de. fito ] cus, et gloriam in eum traductam vult. üis m $. 1OC. tam Pietas infuper erga Deum Patrem id po. fiulat , vt venerationem aedibus facris quae- Àj finffimam exhibeamus , quod illie fuum po. Ü i ( fuerit folium , atque ex eo vota fidelium', CeQtia et preces exáudiat, Quare facram ingreffi um aedem ? fummum eius in res creatas omnes lütellr pro- 38 profiteamur dominatum, noftrasque , quibus Bu in momenta obfidemur, magna mentis. deie. ab ctione neceffitates aperiamus ; bona dein feu |t $ corporis, feuanimi, fiue fortunae ab éó de- F e precemur, $ D jer Quoniam vero proni ad malum, et faci- 2itu g les quue eo fumus, vt nullus culpa vacet if dies, veniam a Deo* culparum admiffarum quot diebus enixe poftulemus, At fi vota qque haec cumulata cupimus, magha aegutudme IU !,Jg ens, meptis repudiémus , quidquid a nobis per- pofl autem fracto, fum- mus; peram actum elt ; [ iv 5 mxH'oque animo vitae licentius actae crimi. etjalf] na in facro Poenitendae Tmbuvah Dei Mini- ftro aperiamus ; fimul vero ammum a pecca- de tís ns contineamus, quae paullo ante dam- nammus. i p $. 12. An vero quispiam dixerit, eum ferio, qie neque fcenice fua dammalfe in facro Poeni- pO tentiae Tribunali crimina ; qui €a , vt pri- jon , mum licet de integro perpetrat ? ex quo gxe intelligere datum eft, morum conuerfionem fies C 4 elfe )u [5 E 4o effe finceram poenitudinis notam, et argu- f mentutm, Vi $ 15 Haec autem,. quae a nobis pluribus ver. bis de Deo Patre funt difputata, eo perti po nent, vt eum priore loco amermus, et ve. gl neremur.,, ac in omnibus adpellemus neceffi. ff tatïbus. Chriftus ipfe conceptis verbis- hoc fe facere nos iubet, Tf, inquiþ Diuinus Ma- nibiw giiïe;* ) quum.orauerit, imtra im culiculum fil £uunm , e£ claufa offio, ora Patrem tuum n ab- tfa Jcoudito , e£ Pafey tuug , qui videt im abfcondi- Zo, reddez tibi (a). Diuino etiam Patri prae. cellentiffimam omnium precationum , quam vulgo Orationem Domini vocamus , .facram , fanctamque elfe voluit, füam obftringens fi. ;* dem, nihil non ab eo nos impetratüros, li forma, modo, ac ratione , ab fe tradita, eum in*terpellauerimusg : / quo; $. 14 W Hac Chrifti praeceptione adducta Eccle. I fia, forma ea precatur, vt Deum Patrem Tiox priore 1äoco adpellet ; abhine ad Jefüm Chri- ftum th füeti x(a) Mat;h. eap. 6. v, 6. AE ia ftum procedat ac demum, Spinitu Diuino inuocato, preces fuas concludat S. 15. iiv Nae is 1gitur abluderet a mente et fco- AT po Ecclefiae, qui vnum Jefum Chriftum co- LVO gitaret ; eius vnice rebus in ommibus hono- celf rem qüaereret; interea vero Patrem coel hoc ftem, cuius gloriae non minus , quam ratio- : M nibus noftris eonfulturus ,. vnigenitus eius TT Filius e Coelo ad nos delapïus eft, obliuioni tradexet ! $n al DNCHRSIENUNG: [ [ toudi prie CATVT VI p»am De Deuotioue erga lefum. Chrifeum. atf , 55 1 $ l. tera e Diuinis Perfonis, rudlfïimo Cui- os, 1 Al que multo , quam r(.hquae notior eft ; eum quod ea hominum naturam induerit ; nam ex eo fit, vt iam fpecie pufionis , iam for fed ma viri; alias patrandis miraculis intentus ; P«tre mox cruci affixus füb afpectum fubiciatur. Et quamquam eius Diuinitatem. oculis con- ; Chr tueri nequaquam valeamus, nihilominus 1ma- fiom I C Jj gine , 42 gine, quae in huinanam conuenit eius natu- ram, commonemur, eum effe Chriftum, id eft, verum Deum , verumque hominem, et dam humani generis inftauratorem. rl $oU fhci L Alia Diuini Patris, et Spiritus forma eft: eorum notionem vulgus imperitum fibi ani« Til mo effingere nequit ; quod ab omni. concre- fl tone feiuncti, et puri Spiritus fint,. Guam- quam autem penicilli artificum Diuinum Pa. N trem venerandi (enis, qui mundum manu fu. Vià t füneat , Sanctum vero Spiritum forma co- tür; lumbae fub afpectum fubiiciant.; nihilomi- G&,c nus haec fimulacra vacua fünt, et a fuis, to- IT to Coelo, vt in vetere proverbio eft, exem- tuigi, plis abludunt ; cum Pater aeternus neque ca- fatit uitie fpectandus , neque membris humanis Cog] praeditus fit;; Diuinus autem Spiritus, vt vt homi vifendum fe columbae , ac linguarum ignea. Tif rum fpecie praebuerit , non columba, non Ti ignis eft ; neque vlla ei eum rebus, quae e Quo; materia efficiuntur , fimilitudo, lam Deuo. llobis tionis; quam slteri in Dioina Triade Perfo- a.ditun nae habere nos oporteat , dicere naturam, Vet, gredior. d i de s Eal $- 3- 43 " S. 3 9 ; Pietati erga coeleftem Patrem adiungen- dam alteram effe, qua Diuinus eius Fihus religiofe colatur, fi fupera illa Coeli arce recipi volumus, víque eo luculentum fit e ; Littetis faeris, vt rem hanc nemo vnus eo- ]l rum, qui rebus in Ecclefia nouis vnquam Ie' ftudebant, vocare in controuerfiam fit aufus, Yl« $u Neque imm'erito Deuotio erga Filium Dei ( via eft, qua ad fempiternam vitam contendi. l A tur; nihil enim aptius ,' adcommodatiusque J eft, quam quo Coeli claues teneat ille , qui t Paradifum coeleftem, antea generi humano (Audnam autem j minime peruium , aperuit. fatione Coelo terras, homines Deo fociauit ? ( Coelo valere iuffo, in terras delapfus eít : nit hominem induit: mala propemodum infinita vt noftri caulfa pertnlit : ad extremum , anDi- a mam in Cruce diriffimos inter cruciatus egit. " Quorfum autem haec fpectabant omnia? vti g oU0 nobis Patrem aeternum placatum redderet f0 aditumque ad beatam illam Coeli arcem 'ape. riret, Et erit quispiam hominum , qui non ( hune ) 44 hunc tentum amorem, pari amoris iignlüca- (atl txone penfet?2 fatl $. 5 Vi Neque vero hoc eius in nos amorem ab. [ toluit, quod deterfa labe originis nos in fü- am familiam adlegerit: f, a fufcepto Bap- üfmo, in peccata prolabamur ; fubin vero (er indidem refürgimus , Jefu Chrifti beneficio Tius refuroe gimus, Ex hoc autem efficias , folum t $ dl ilum spud Deum P:aem hominum generis elle DLpl ecatorem. loi $. 6, '"Porro autem, quidquid ex auguftiffimo illo Coeli domicilio ad. nos fluit ornauiento. Tun rum , quibus animae piae conueftiüntur : au- fiici xuiorum , quibus:- Daemonis artibus occurri- ipa tur fübfidiorum , quibus morum conuerfio Ti ( paratur, fingula haec , inquam beneficia a lu Deo Patre in nos congeruntur deprecante ts r communi hominum omnium Mediatore, ) $.7 ih j Quae cum itafint, nihil eft; quin Jefum (ap Chriftum in neceffitatibus quibuscunque ad- pellemus ; attamen rectius, et, quae volun- tati 4 r 3 tati Chrifti magis confentanea fit ; inibimus ica- tationem , fi a Deo: Patre beneficia, quorum vfum habemus , petierimus ; in medium alla« 4 d üs Jefu Chrifti meritis. 3 fi. ( $:8. Üt ut autemi nunquam nobis aditus fit iti- Af eto terclufus ad 7Zrogzum gratiae , tum nihilomi- nus maiori cum fiducia noftras ei neceffita- u lum tes aperire poffumus ; cum Carne eius, et Hs Sanguine vefcimur ; quod eo tempore, nul- lo interpofitu; cum fmfcro agamus Seruatore. $. 9 it]o Cum itaque Deuotio erga jefum Chri. flum, ad vitam obtinendam aeternam , admi- fi(O niculum fit prorfus e neceffitate ( $, 13.) ea dU 3 Paftoribus gfegi curae fuae credito, fum- (f £t ma contentione eft inculcanda; non quidem r[jo leuis ea (cuiusmódi foret, imagines eius fer- a anté tis redimire, ac rofa ; dein odores inc)ende- re) fed germana illa pietas, quae potiffunum in fuga praui, et virtutum ftudio pofita eft. t Ceap. s g.6.) od )l n G. 10. d 46 $ i6. Verum vltra hos pietatis ritus , alii prae. terea fuperant, quibus noftra erga Dei Fili- tef um fe fe prodit Deuotio, Alter is eft ; fi abf Qui eum publicae in facra aede venerationi pro. pofitum , falutandi cauffa , frequentes adimus; CX alter vero, cum eum affectamur , tiue dum j lae pompa folemni per vrbem circumducitur, fiue dum ad aegros deiertur. lata $ i5 tuli beat Noftra deinde erga Dei Filium pietas eni- tefcit; fi ad Miffae Sacrificium , et Menfam libu titi facram accedimus pietate quam tautorunt Profectoó Myfteriorum dignitas expofcit fud cum ille in pignus, et monumentum fui erga lab nos amoris Corpus fuum, et Sanguinem de. l p derit, nihil, quod praeftabilius fit, imperti- iem Tl poterat (àuo autem confilio noftris illa. € bi pectoribus dignatur ? vt füum nobis infpi- ret amorem ;5 vt |fe fe nobis arctiffime con. 1ungat; vt animos noflros ad perfequendam D Sanctimoniae viam corroboret. Validilfima profecto momenta fünt haec , ad amorem concipiendum longe tenerrimum er ga Filium dlebu Dei, g;z. 4T G dbs d E*c his, quae in medium attuli, fciri pön teft, veram erga Jefum Chriftum .pietatem li. abfolui vitiorum fuga , et virtutum ftudio , quibus item rebus fummam Deuotionis erga f0 coeleftem Patrem contineri diximus ( cap. 5 U$; $.6.). Atque haec pietas, fola , inquam , luta haec pietas nos Coeli fedibus inferet: ea fub- i, lata, qualiscunque /pertrogatoria deuotio , nihil quidquam ad fempiternam obtinendam beatitatem proficit. Si quispiam igitur fide- Jf libus author fit , vt ftudium fuum in eas po- fm (iiin üiffimum res conferant, quas facrae Paginae xto fuadent duntaxat; contra vero negligentius habeant ea, quae Legibus praecipiuntur, nae 20 d&« is puleerrimum difciplinae Chriftianae ordi- ettie gem verfum iret. ia CATPVI VIL yipi COl ydart De Deuotione erga Spiritum Sanctum. $. 1. [ma uicunque fe ügno Sanctae CIZIICiS' quoc jrem (2 qfiurm diebus munit, eitra quoduis aliud adminicu- lum 2 48 lum comperiet Spiritum Sanctum tertiain ten in Diuina Triade Perfonam. efficere, eodem. Spit que cum Patre, et Filio habendum elfe loco dem honoris, 52. Singularem ecquidem erga Divinum Spi. L rtum Deuotionem Ecclefia non praecipit; jite cum alioquin omnis, qui reliquis Perfonis Verit habetur hónos, ad euin quoque pertineat , Thorti fi quis tamen iügentia , quae ab illo ad nos Cipit proficifcunrar beneficia ; deinde , quanta inüde eius potentia, et virtus fit, animo reuolue- rt: fzce in animutm inducet, peculiari offi- Cio , ac pietate Spiritum Sanctum , more ce- f& terarum Perfonarum , coli a tobis oportere, tiorje $. 3 £üte Incarnationem ,jefu Chrifti fontem elfe C bonorurr omnium , quae a Deo ad nos fluxe. €otfs re, quis eft , qui nefciat? fed nonne effe. ctio rei huius Dxumo Spiritui ferenda efl in Ti acceptis ? Fldes $. 4 G n Guidquamne Apoftolis , antea quam San- Uil ctus.1n eos Spiritus illapfus eft, cogitari po- Dez Ü j tel eat; 49 ii terat inbtmius ? at eotum , Diuino recepto Spiritu, fortitudinem animo collige, et eos: (g dem elfe perneges, 5 $. 5 Quod tot, tantique Chrifti Athletae ani» pt siam pro fide Chrifti. profuderint : tot Vir- lL5 gines ei integritàtem Corporis fui confeera. TI1S verint $ tot Confelfores celüffimum Sancti« moniae faftigium contigerint , quonam de at s i capite, quam à Diuini Spiritus, eos penitus Wita infidentis vi, ae virtute repetendum eft ? lue. $. 6 ol Quis deinde ignoret ; magnas effe par- Ice tés Sancti Spiritus in mirifica illa transforma: tefCs tione, qua panis, et vinum Corpore, etSan« £uine Jefü Chrifti vertitur ? quippe Eum pre: d catur Eccleüa, vt dona transformare fua, et lxe eonfecrare velit, elle h $ 1 Tres |práeterea illae eoeleftes virtütes, r Tides, Spes, Chàtitas, quae in lavacro Bap- tifmi mentibus tóftris inferuntur nonne Di: NT uinum Spiritum habent Authorem? Carzzas De diffüfa efl ia cordibus noffris per Spiritume B San- erát 50 Sancum, qui datur ef? nolis , inquit Paulus Apoftolus (). E verbis his coarguas etiam, ab eo expofcendas effe has virtutes ; impri- i i mis vero Charitatem , qua Sanctimoniae Chrx. hon ftianae: fumma contlnetur. lts $. 8 etu E facris Litteris comperimus adhaec , a hi Sancto Spiritu proficifei pias cogitationes ; alia infuper ad.Ecclefiam orthodoxam per- ( uenire beneficia, quae ad vitam pie, ac re- Tüirts ligiofe agendam , magnum adferunt adinmen. Qet tum,. Beneficia ea funt, Sapientia , Scien- Dietat tia, Timor Dei, cetera, quae Dmml Spiri- bug. 1 tus dona dicimus. ldent $. 9 Denique condonatio peccatorum adtif: forum , progreffio in virtutibus , interior ( 18 animae Ornatus , proprio quodam modo, Üer(in quamquam in iis femper, vna confenfione ferfer tota- fanctiffima Trias operetur, ad Diuinum ]GRWN Spiritum pertinent j quibus etiam de cauffis rEDtlu; Sazctificator ab Ecclefia compellatur. ütpr. rObOTM $. 10. (4) Ad Rom, cap. $. v. g Iuïem 81 lus $. 16. - Wm, . Ad exn*emum, momenti habet plurimum, pri ad fingularem huic Divino Amori habendum ln honorem, quod is fons, et principium ome nis Veri, et Spirius Peritatir, stque adeo e orthodoxae Eccigüae peculiari ratione , Ma 3 'yd gifter eft.- * IIGS , $. 11. p "Quae hactenus in medium attulimus dé C miris Diuini Spiritus effectionibus et eius in Tnetn genus hominum beneficentia, amorem, ve- I XCIell« nerationemque eius longe maximam mentie Spit bus. noftris infpirarent ; fi ea in memoriam identidem revdige;f&fmus, gc 126 jdnil- Amor hic Sanct Spiritus, àe veneratio teryot ita'impenüïus cordi nobis effe debet, vt di- ïlOdO ) uerfum ab hoc fpiritum in pectoribus , noftris perfencfeimus, qui nos ufque à ftudio coe- nfi0ne leftium abducere, et immodicam rerüm prae- p fentium euram aninüis noftris inferere conni- eaulls titm". Id ne eueniat, fimul vti noftram cor« roboret in thomenta Fidem, vimque, ac vit- ;, I0. tutem ad cenuälïendas artes Daen*fonis, lat« Da gia- L 4 52 plO gïätur,, votis affiduis ; et precibu's togan. haf dus eft. pit. $. 13. ipf Ratio iftoc agendi gemina eft s altera, ten eum eum, nullo interpofitu adpellamus ; al. 1101 tera, cum Deum Patrem, aut Diuinum eius oramus Filium, vt Sanctum ad nos mittat Spi. ritum, nosque eo inflammet igne, quo pef. fumire nihil non debet , quod a virtute alie- Leg num eft. lotg F ide; Datn CAPVT VIII. ipfiq De paecipua þarte Deuotz'am's Chriflia- fcele &lte mzeï ffue de bonis operibus. n I $. 1. tr g O bferuationem accuratam Legum Divina- Vittü rum, Chriftianae Deuotionis partem potio- rem efficere, femel, ac iterum a nobis com- [] LJ H memoratum eft. Dicat aliquis qua caulífa fitats Deus Optimus, Maximus fuorum a nobis ob. Tgr feruationem praeceptorum exigat; cum pul» la felicitati eius fiat acceífio , fi iis morem Cépto ille n geramus, nulla, fi repugnemus, deceffio? pro- ^ $3 profecto, cum is matura fit beatifimus, rem i hane non füa cauffa , fed eo conflio praeci- pit, quo nos in communionem beatitatis, qua ipfe fruitur, vocare olim queat. Ex hoec au- , tem incredibilem eius in hominüm genus &- al morem intelligere nemo non poteft lus S. 2. i Praemium vero eos , qui ad praefcriptum gef— Legum Diuinarum mores fuos compofuilfent, qlie longe ampliffimum a morte manere , nedum Fides Chriftiana , fed et fana ratio fuadet; nam cum Deus recti , et aequi amantiffimus , ipfaque iuítitia fit, probos praemit expertes, fceleftos relinquere impunitos nequit; nofter [ie antem mundus is non eft, quo ius cuique fu- um plene, cumulateque reddatur. Alterigt- tur mundus, vita altera fit oportet, quo fua TULU vn'tutlbus, ac vitiis merces dependatur. potxo $73 Cor- Hac igitur cauffa, quo nempe a morte bea- caufïa ütatis, qua ipfe fruitur , participes redda- J ( mur, fuorum a nobis obferuationem prae y)il ceptorum Deus poftulat. Ecquidem poterat noïem ille nos vita fempiterna donare,, vt vt nihil «fio^ D3 ope- j 54 operae ipfi in ea obtinenda pofuiffemus , n quemadmodum infantes, qui mox a Baptif. Q0 mo fulcepto e vita excedunt , fupera illa lil Coeh arce donat; at in mfimtam Dei fapien. ia tiam , et Sanctlmomam Inagis copuenit , vt fej H, quorum cum corpore mens iuxta adole. uit k , I'ecto liberi arbitrii vfuü ampliffimum 11 Qu lud praemium promereantur, to $.. 4 pat Nolim tamen vnus quispiam in animum fis ( inducat, opera hominum fancta , ac 1ehg10- deff fapropterea penfari a Deo vita aeter ]a , fem; quod in iis natura , pretlum, nefcio, quod pett ineft. (Qui hoc apad animum flatuit , hae is ha!lucmaïur grauiter, Merces haec de— penditur Openbus piis ea de caulfa , quod ponu Deus vltro, ac volens fuam obi'cunxeut fi. jroli dem, ab fe hommes, qui pie, f'ancrequa vi. xillent, eo praemio donatum iri, t 0 $.5 felir Obmoueas : an non Chriftiano nomine Quis TU minus diganm fit, in morum integrirate, et (U1n eligiofis operibus fpem vitae aeternae col. logare ? at religionem hanc inanem nullo- ne- ] doqt ü üoti o MT * $55 gotio Sanctorum exemphs f'uüulemm, Certe tif. eos minime fugit pla quibus. cerpus , ani- illa mumque exercetmus , opera, "propria nobis, j atque domeftica effe; neque tamen in illis, N fed in infinitaDei benignitate , et in meritis gle efu Chrifti fpem fuam reponebant : quod ni qmdem ab iis rectilfime, atque e praefcup- to facrarum. Litterarum pxaeültum eft; cum partes multo prae noftris potiores in religio- pf fis operibus Dei fint; etenim auxilia, quibus g deftituti nihil- quidquam quo vita paretur Iu fempiterna, agere valemus, a Deo nobis 1m- quod pertiunt ur, , e 5 6. o de Quamobrem mirari fubit, quosdam tem- porum fuper«mum nouatores eo dementiae qud prolapfos fuiffe ,. vt ! olius Fidei fubfidio , ci- nt fl- tra operum bonorum adminiculum , aeternam j& Yv felicitatem polfe ab adultis obtineri docerent. Quis enim , nifi Diuinarum Litterarum rudis otgine plane, et expersignoret; quaDto opere do- etrina haec iis aduerfetur ? Quod cum ipfi e, l t CO& quoque sd extremum. perfpicerent ; fimul lo 0£ quoniam illa Cllplditäübus fraena laxari, et oni- D 4 LFO s8 omnem morutm mtegutatem peffumire anim. pnm. aduerterent, complures ex iis praepofteram dem hanc doctrinam recantauere, g D7 CAPYVT TX De Fundamento bonorum oþemm Jeu lx de virtutibus Theologicis vniuerfe., fum a $. 1. fle, pi C m vera Deuotio Chriftiani hominis pra- vi fuga et fludio virtutum potiffimum con. Th tineatur, vt femel , àc iterum dictum eft ; Files princeps Chrifiani negotium efto, animum lomita a peccatis cohibere , proximum , vn*tutxbus eundem excolere, t ftudi tientib $. 2 Difciplina , quae rationes complectitur , Vit quibus vitia effugias, virtutes confecteris , i ptu «d/cetice, vel myffica Theologia audit; cx ea Vllïgo f proinde quaedam ad hanc Paftoralis Theolo- lutes o giae partem traducenda funt if laets $. 3 Peceatum , diuo Auguftino , 9f Zi£um í elfactum , vel coucupitum aliquid , contra Le. ) Liby 771 5) ler ! $7 1iftl gem Dei aeternam (2)5 ex mente magni eius. fam dem Ecclefiae Doctoris, Zirtur , eff lona qualitas smegtis , qua vecte viuitur , quaqtema suale etitur (9) $. 4 Virtus alia Theologica, alia moralis eft: [ illa Deum, nullo interiectu ; haec vero crea- tum aliquid , quod ad vitam pertineat hone- fte, pieque agendam , anglt. s (ft g' e COf« 'Theologicae virtutes numerantur tres : 1e?h Fides, Spes, Charitas; has vero nemo unus Wj hominum fibi parauerit, quantumuis operae, gtibus ac ftudii in iis obtinendis ponat ; fed a Deo mennbus noftris mferuntur. 5"6 Virtutes has Chriftianae pietatis Magi- [1tut , ftri principium totius Sanctimoniae noftrae teri$, vulgo ftatuunt ; neque immerico, nam vt al- ex &à tiores eae in cordibus noftris radices agunt, heolo« ita laetius efflorefcit Sanctimonia noftra. Ds $ ;y I s gl &2) Libr. 22. contra Fauftum, (£) Libr. 2. de Liber, Aib, cap, 18. ul $9 $. 7 * ,'Quae cum ita fint , identidem dx['plcxa- $, quem eae locum in animis noftris tene- e ant, Ecquidem fi e Chriftianis fciteris, f- & ne demne habeant iis, quae Deus loquutus eft? qur pro refponfo accipias tam haec fibi certa, b explorataque elfe, vt ad vitam adeo profun- dendam eorum afferendorum cauffa nunquam fiata non promti , atque alacres fint : ad fpem ve- dum e ro quod attinet, non fperare modo , fed et Qem confidere fe, fübfidia obtinendae vitae-aeter- effcit 2ae , ipfamque felicitatem fempiternam fibi (iei ey a Deo datum, et impertitum iri : denique fe Cüm a( creatas res omnes Deo inferiores ducere; AlLeg verum fi haec eorum dicta cum factis com- AMittgm ponas, facile efficies La ; amorem fiue Dei , fiue Coelef proximi in mentibus eorum aut omnitio e. lotis yj morcmuum effe, aut effe in proximo, vt pe VE vie nitur reftinguatur. ld vero extra controuer- Peetoni fam eft, fi coeleftes.hae virtutes in menti- bus noftris langueant, nunquam fore, vt ea C vitae Sanctimonia Horeamus , cuius merces 1 faji. yes ilae, qua; credere nos , et fpelare a tam e()r Deo profit emur, elfe queant. ItOi"es l $ 080 59 5 . du Ex his autem. mtelhgxtur Fidei, Speg, DI (ene et Amoris Dei actus, non vnles modo , fed et neceffarios elfe, ad alendam, nutriendam- s D que pietatem. eft? $. 9. cett tofüte Si igitur progreffionem in difciplina Chri- ngum ftiana facere cupimus, in eo nobis elaboran- dum eít, vt eas altiffime- 1n animos noftros m ve demittamus; iftud vero fubfidiis hisce faeile fed et aeter efficias : 1. Si mane diículfo fomno , ac item , Cb diei extremo illos inftaures : 2. 'Tum poftea, cum ad peccandum inuitaris; 5. Neque non, 1qü€ fe antea, quam fundendis ad Deum precibus, Qcett jnitium facias, 4. Denique, cum ad Menfam s Coff» coeleftem aecedis : hoe vero vbi fit tum fue totis viribus Deus rogandus, orandusque eft, p € vti virtutes has adaugeat , et comoboxet in Vt Ppa pectombus noftris, touet 9. 10. ) gyet vte Cum ergo virtutes hae tanti momenti fim— ad felicitatem obtinendam : aeternam ,. accura. me[CeS tam eorum notionem gregi fibi credito: Pa- ente ? ftores infüillent, priuatis auoqunb, habitis feu - f£o feu eatecheticis, feu aliis facris dictionibus; qua de cauffa ipfe etiam iam pluribus ver- à bis fingillatim de iis agam, poftquam de vni- por verfis breuiter differui, ligen A lum quoà CAPVT KX , folum De Fidv. : didit, * S. 1. l - ides totius Sanctimoniae noflrae fons, ^T et caput eft : ea affenfionem firmam praefta- fieonit inus fingulis, quae Deus loquutus eft, fum- tiloni mae eius Veracitatis , et Sanccimoniag gratiaf quam | $. 2. bus Fj Multa olim facros vates inftinctu, atque afflatu Diuino fudiffe oracula , quem demutn praetereat? at poftea quam Dei Filius e Coe- lo ad nos delapfíus eft, oraculis veterum Pro- Qu phetarum cumulus acceffit. Eorum vero, OXpert quae Chriftus enunciauit, alia Dei perfectio- Cogitat nes in aperto ponunt3 alia ad hominum con- fubdi fecrandos mores pertinent. Botio e ele d $. 3. dorum, TCitent 61 jbus; 93 Vel fton pauca eorum , quae nos credere : lll* Oportet , etiam acutiffimi vim , atque intel. Verum hoc ligentiam ingenii effugiunt. 3pfum Fidei noftrae ingens pretium aducu, quod pro certis habeamus res penitus abftru- fas, et a nofira remotas intelligentia , eg folum de cauffa, quod eas Deus nobis pro- didit. 54 fotis , G.uamquam vero omnia , quae Deus fi gnza velta ficanit , non effe veriffima non queunt ; ni- (omt. hilominus nihil tam commune eft hominibus, gf&ü&. quam grauiffimis vexari difficultatibus in re. bus Fidei; quae fi eam nequaquam cotnuel. atque lant , certe quidem non raro infirmant, demut $. 5 eCoe- Quod ad eos attinet, qui litterarum funt ym Pro- expertes ( nam doctis, ad profligandas hasce j vero » cogitationés , opportuna munquam deerunt orfettio fubfidia) e difficultatibus his fe fe nullo ne. yll cor gotio explicauefint; fi, fimul atque mentem eae dilacerare occipiunt, fummam crederte dorum, feu Symbolnm Apoftolicum deuoté recitent. $. 6. $ 62 $. 6. Multum profecem enam , ad mf'rmgem — PENINIENINPNYTUETUTUUENI UOH PETNIORENTEUE EM A H dam vim cogitatlonum ejusmodl, ammo rE et pto oluere, quales , quanuque viri ab. exmm vifis P. Fidei Chuihanae rata habuermt omma, quae quid fa facer- vtuusque Legls codex docet ; atque ta fi p confeutaneam etiam thae ratxonem rebus creditis müxtuermt Ya $. 5 tobilis 1 Ceterum fi ii, qui fcxentus, fiue amae« pondus iioribus, fiue iis, quas feuerxores dieimus ^ of egregie perpoliti funt, puncxpla Religionis füinus a Chrlüïanae fub 1udicium vocare vehnt moe UM do pzams cupiditatibus vacuam , ad hane f rem, mentem adferant, principiorum eorum (Ethnie robur, ac firmitatem facule perfpzcxent. fifii , $. 8. Fdctijis Nenne praecipua Chriflianae. Rehgloms caplta, fcilicet Natiuitas , Mors , hefurre: Ad] Cth, in Coelum Afcenfio detu Chrifti ; deins letiltis de Dmun Spiritus Miffio, Chriftianae Fldel Tteta « ulültutlo a facris Vatibus multo, quam eue- COmpoft nerant antea, tam dilucide fignificata funt , vt non vaticinia , fed rerum geftarum fiiftoria () Joitg elle videantur ? $. 9. () liy, 65 $.59. Huc a*æcädit infiguis Chrifti Sanctfinf?nïäi Lngena et prodigis plurima , maximaque ; certe iis W xOmi vifis Pharifaei, infenfifüai Chrifü hoftes , quid facimus , exclamant ; quia &ic bomo mul- , quie ? Watque — tebus $29 t Neque filentio praetermittenda eft, mi- rabilis illa Fidei Chriftianae propagatio, quae : af pondus eius veracitati ingens adiicit : £ per "Apoftolos Chrifli , recte ingeniofiffimus Augu- *imus , füinus arguit, v£ eir crederetur ,. Refurrectio- ipinti uem , atque JWcenffonem : p*räedicantiäm Chyi- (., no 0 Danc fli, etiam ifla Miracula facra e[fé uon credutit, ( Ethnici) Zoc solis vnuim grande Mim'cuiuni 1'601'11111- J'üfficit , quod ea terrarum. orlir ffue ullis Mi- Yi raculis credidit CZ). 8 15 firionid Ad haec quam fancta , et ab omni, vel &efufffï* leuiffima, priuatae vtilitatis fufpicione di$- j; iuncta eft Ethice Chriftia'na ? certe cüm ea Plato , n eXe compofita morum doctriüaj' gg, qqam So- i fünt (2) Joann. cap, 11. v. 47. ! hmgria (5) Libr. 22. de Civ. Dei -cap, 5. M 64 Socrates, Ariftoteles , Plutarchus , Epiete: fis Í tus, Seneca , aliique virtutis Magiftri tradi. iite dere, obfcuratur penitus, et euanefcit. Quam: lüs guam vero examini, et difcuffionibus homi- p num acutiffmorum fubiiceretur identidem, fiüe nihil in ea repertum eft, quod reprehende— p retur ; quin nihil, quod non laudibus fum. lifk iis celebratum effet Momenta haec $2" vt A alia longe plurima praetereantur, luculen- de: l tum faciunt, Fidem, quam profitemur Chri- 10 füiani, e Coelo deuocatam effe. firma $. 12. Ceterum , nolim , exiftimes, te pretlum Fidei cuae laturum, quod in optatis habes ; T fj quaedam Religionis capita pro exploratis lt habeas , aliis neglectis : quaecunque Deus Clefí loquutus eft , omnibus vt affenfionem prae» ftemus , eft neceffe ; füto | nifi in haeretxcarum nosmet conücere caftra velimus, E 5. 13. Haerefes , et fchifmata ortum inde du. Cot quge cunt füum , quod Diuinas interpretandi Lit. tefas, ius quisque fibi contra praefcriptum; (0)1. voluntatemque Dei adroget ; cutm vra Eccle. fia N J Caj 6$ ietei fia fit cuftos veritatis, et Legum Pivinsrum radis interpres; quám ea de cauffa Paulus Apoito- dfTIe lus Columuawi , et Firmamenmtum veritatis ad- VOfti jellaz (a). In hac Ecclefia fe fe Chriftus ad dem, fipem mondi manfurum , folemnibus verbis ende. pollicitus eft (/) : eidem Diuus Paulus non um Paffores , non Doctores , non Propbetas , 6on VM "dpoflolos defuturos unquam , docet ; nullis 'ület denique feu Haereticorum, feu Ethnicorum Cliti artibus eam pelfumituram , Matthaeus con- firmat (e). $. 14 à etitit Haec fiita funt, vt noà effe non poffunt, bes s manifefto tenetur 5 Catholicos in Romapae Joratis Ecclefiae doctrina, in quam vnam verae Ec- Deus clefiae notae , ac characteres conueniunt, : prae- tuto conquiefcere poffe, (corut g. Iöü Longe diuerfa Proreftantum fortüna eft, Certe ij nezave vix aufint, fe ab Ecclefia, quae ea tempeftare commüni hominum om. i ol E nium i Lt iQtum i (aj l, od T'im. cap, 3,' V. 145 Ticde: (5) Matth. cap.28. v. 204 ( (C) CQP, 160 V, 189 66 ninm opinione orthodoxa erat, feceflïonem u feciffe, Quinam igitur in animum induxe-. Ec rint, veram elfe,, quam conftituere Ecclefi- am? Dicat aliquis : Romanam Ecclefiam, in qua fuos vixille maiores non diffitentur , er- 0p rauilfe. Verum , fac, erraffe Ecclefiam, u quae ante eorum feceffionem vera ab omni- f bus orbe toto habebatur; iacént Chrifti ora- Coi cula, quibus is Ecclefiam fuam ad finem mun- dei di manfuram ,. pollicitus eft.. gei $. 16, Huc accedit : fi vnusquisque auctoritqa'te, Diuinas interpretandi litteras , praeditus fit, nf fublata funditus eft ratio, cognxofcendi», dis- M cernendique , quaenam germana Chrifti fit Nil Ecclefia ? quod quanto opere a verbis Chri- C fti sbhorreat, nemo non videt. L W e $. 17. li Ex ds vero, quae in medium addücta lo funt, efficias, ampliffimas quot diebus Deo lob laudes , gratesque referendas ab omnibus, l10 qui vitae primordia in finu Romanae Fccle. ( Uif fiae aufpicantur; vel certe ad eam Dei bene- fige : ficio fingulari reuocantur ; quod fola haec nhun- Que ( 6T nunquam non $ancta , Catbolica, (züaniolica, Ecclefia habita fit, 9. 18. (àuoniam vero nhon claritas natalium, non le opum amplitudo', non corporis ornamenta ; ly aut fortunae bona ; verum vna Fides, et eius l praeceptionibus confentiens vitae ratio , nos lo Coeli fedibus inferat ; confequitur iftinc, Fi- Q dem principe habendam loco, et, fi per in- genii vires liceat, penitus edifcendam elffe, '5. Ig. 0 Verum , cum multi animo, vt corpore Ó nafcantur imbecilli , adcuratam Religionis j* Chriftianee notionem párare fibi non queunt, Nihilominus nifi fpem falutis omnem abii- fit Ir cere velint, haec eos noffe oportet : 1. De- um effe, 2. Vnum natura, Trinum in Perfo- nis, 3. Alteram in Diuina Triade Perfonam hominum naturam induille, et mortem proó a Je0 nobis oppetiife : 4. Probos a morte prae- u mio, improbos quaefitiffimis fuppliciis adfe- j ctum iri : 5. Ad haec etiam feptem Eccle- fiae Sacramenta pernofcenda funt : 6. Deni- ne qee que Oratio Domini cum Salutatone Angeli- kà Cà, 68 ca, memoria comprehendenda. . Quod ad re. liqua Fidei placita attinet, imbecillae bae mentes ita comparatae fint, vt pro veris ha- beant, quae tenet orthodoxa Ecclefia; con- tra repudient , et afpernentur , quae illa 1 damnat. S, 20. LE "Vitra- breuem hane fummam credexxdxo- qui fum, praecipui kthices Chriftianae fontes, )ul ac capita edifcenda iis erunt. Nolfe itaque qui lÀ * eos oportet i, Decalogum , et quinque f t praecepta Ecclefiae. 2. Poít, capitalia fep- tem tem peccata : ii vero, qui feliciore vi men- fiite tis pollent, fi, cum haec rudimenta Fidei ld Chrifianae memoriae tradidiffent , Inftitu- quo tiones catecheticas , alias praeterea facras do, oratioDes diligenter exceperint, plenam, WUs perfectamque fibi credendorum , et agendo- zum notionem facile pararint. Üten (ubi lj fifgs C A. 69 Ie. d- CAT VL XI d« 1. De Spe. lla S. E A t quorfum inuiolata Fide credamus bes- tas illas piorum fedes, coeleftesque delicias, ldc' quarum fimiles nemo vnquam viderit nec $, auditione acceperit, neque humana mens, qie quamdiu corpore inclufa tenetur, intellige- que re poffit, fi nunquam in earum communio. fep nem cum incorporeis illis Coeli ciuibus ve. 1 nire nobis liceat? Sed profecto fuperum il- "del lud beatitatis fempiternae domicilium . nos (itti quoque manet, (Auamobrem non Fides mo- TC do , fed et Spä affequendi ea , quae credi- p qmus, iu mentibus noftris altæ*fdefixa fit, R &, $. ondo Eft autem Spes firma animi confifio , ob. Gnendi felicitatem aeternam, et opportuna fubfidia, quibus ea paretur. $. 3. Firmamenta Spei funt. 1. Summa Dei Bo- nitas, 2. Vis eius, atque Potentia. 3. Ne- Ea que Ac 70 que.non, in promiffis impl*ei!dis Fidelitas.. 4. 4 L] Ac demum merita Iefu Chrifti ? fi proinde &ar a MU quispiam e nobis fcitetur, vbinam fpem no- cit ftram defigamus Chriftiani, reponendum eft, Jpem noffram Deum effe ; fecundum Deum ve- Tij ro, Jefum Chriflum, etiam vt homo eft.. (2) e $ du [! Veriffimum hoc Pauli oraculum altiffime in füf animos noftros demittamus ; üligulä,, quibus C Vifain praefentem tnemur, commoda ; nec non et eam, quam a morte fperamus felici- tatem, a Deo nobis dari ob merita Iefu Chri- vid fü. Si noftrorum ergo gratiam confequimur ftm criminum; fi maiores in virtutibus quot die- u bus progreffiones facimus * fi finem profpe- rum imponimus negotio omnium grauiffimo, tibu quo noftra continetur falus; haec talia be. dom neficia in nos fluunt ex meritis Chrifti. ii S.c Toe Verum Deuä auctor Spei, et fuafor, dum Va Ii illam nobis largitur, fuorum vna obferuatio- ? nem praeceptorum a nobis poftulat, Ecqui- « dém illi nihi] perinde in votis eft, quam nos & Ior- (a) l, ad Tim. ;:ap. I, V, I, 41 9 Ti 4 a morte elficere beatiffimos, — Sed neque in' e Sanctimoniam Dei , neque in Dignitatem ejus conuenit, eum in partem fempiternae feli- u l citatis Vocare , cuius vita omhis non inter- V£« rupta cum virtutibus, et continens dimicatio 0) erát, Quid? quod eos facrae Litterae fem- piternis apertiffime fuppliciis addicant, quo- rum vita pugnet cum profeffione Religionis !u Chriftanae. bur )eC &. 6. ([H| Quocirea Spem Chriftianorum eorum pro. 1h].1 videntüfimam dixerim, qui eam quidemjn nur fumma Dei Bonitate reponunt ; verum in id etiam omni ftudio incumbunt , vt ea, quae (ie fpe- Deus imperarit, adcurate perfciant, 1n men- If , tibus hominum eiusmodi, velut in fede, ac be domicilio fuo alta quaedam pax, et hilaritas animi non infidere non poteft, Piae hae ani- mae in confinio mortis pofitae illud Regii LJ vatis ingeminare ex vero poffunt . Laeta- dïïm attor us fum im bis, quae dicta funt mbi, im do. um Domini ibinus (a). cqu"x- ! 105 i E 4 $.T. (4) Pfalm, 121., v. 1 rt ï tati & 1 At cum ea Lege, et conditione beandos lä lgt nos a morte audimus, fi Dei praeceptis mo- verl rem, omnibus in rebus geramus ;5 haec con. bis: ditio neminem non complere formidinis de« qui bet. Ita fane : Beata illa Coeli atria fubin. & £rabimus, fi noftram Deo deem, quà nose €0/ 4 snet in Sacramento Baptlfmx obürmxxmm, per omnem vitam praefticerimus; fed quisquams ne fibi in palaeffra virtutum conftantiam DN fpondeat, cum alia stque alia in momenta Vr pene fingula mgruant peccandi lenocinia ? erau Hoc adeo eft, cur Diuus Paulus vnumquem. quet que noftrum compellet , moneatque, v2 cums qtut fnore, e$ fremore falutem. uoftram operemuy ii (24) . Guapropter Spes noftra metu vacua W in nunquam.ft : at timor hic id efficiat vnum, quo viam Chriftianae dx[uglmae conftanter Pf*l' equamar ; minime autem vt animum tolg abiiciamus; cum non modo vitam fempiter. dole| Dam, ied et adminicula , eam affequendi, fa atb datürum nobis, Deus liberaliffime pollicitus lidoy fit ; opportunis autem fubfidiis inftrueti, or. tüm na- (a) Ad Phllxpp. €»2. V, 13, (0) 4 h] & 3 ï:atïquæ; nihil eíft, quöd perücere non va. $ leamus, (Quamobrem idem Apoftolus , qui e verbis, pauu"uxante adduetis , falutarem no. h bis sdflare timórem connititur, praefidiorum, J quibus a Deo infiruimur, vim, et numerum le animo verfans, exclamat ; Quue pojjum in T e0, qui 1e. coufovtaz (a). f $. 8. à Capitale hoc alfertum ad omnes quidem Chriftianos pertinet, nemine vno feclufo; verüm ii compriumis, qui expertem noxae grauioris ducunt vitam , animos fibi addere : queunt, a Deö, qui fe ad hoc temporis pun- H ctum, ne prolaberentur , feruauit, effectum iri, vt quod fibi vitae fpatium fuperat adhuc, ? id inoffenfo gade decurrant, $. 9. , Alia eorum , qui peecandi finem facere nolunt, fortuna eft : quod ad hos fpectat, dolens pronancio , dum fuis obfequi cupidi« j* tatibus pergunt, aditus ad beatum illud Coe« li domicilium iis omnes interclufos effe. Cer- E tum ecquidem, expïotatumque elt , auera- fs E a " i (2) Ad Philip.p. cap, 4* LV. I3. - 14 'ouet. IDei effe füber. omnia opera eiut (a) ; q h fed mifericordiae Dei iuftitia adiungenda eft pee: L €tiam, et tum fincera eius effo abitur imago. 3 1 ^ ;Ve * um peccatores eos, qui a vitiis ad qui, virtutem traduxere animum, bono Deus ani- D 9o eie iubet; neque enim is hominum aerum- esq yoni ls capitur; fed omnes , quot quot a recto tramite deflexerunt , ad eum reuocatos vult, o [n] et fimul atque aegrituda de admiffis culpis i h eos fübintrat, noxarum omnium gratia m facit conta S o pE lHIS Ü Quapropter mirari fubit, quid fit, quod fem ei non pauci ftimulis vrantur moleítiffimis, poft- Ditenr quam vitae licenter actae peccata , magna €0 eyc "251 àjVi iüs aegritudine damnarunt. ( uicumque inanem hanc religionem animo circumferunt, Ix " peruelim, animo reuoluant prodigi filii e tef im. domo patria egreffum , perditam, atque di( bic ell folutam fub. peregriuo Coelo vitam, et eius T , &t &d Patrem reditum, benignitatemque, ad om. Topap; nium aetatum memoriam con'fecrat'am, qua &alis p is reducem filium accepit, atque in fymboli- Cüell d CA fün de (4) Pfalm. 144. v, e. — T r 2 d ca hae narratione perfpiciant Diuinam erga h eft peccatores mifericordiam. 11g0, ER ET Itaque Diuino in nos amori font iniutii, iif 4 qui, cum fua expiauere crimina; grauiffimis I5 alll- nihilominus vruntur anfxmi ftimulis dies, no- eruim. Cesque, .. Ecquidem fufcepta maleficia obli- r'ecto vioni tradenda nunquam fünt; verum hoc eo folum pertinet, vt eorum identidem ve- s vult, eulpis niam a Deo expofeamus ;. minime vero , vt J facit contabefeamus moerore. Olium fauke', beatis ilis Coeli Ciuibus addiri, videbimus, maio« rem eorum effe in Coelis numerum, qui poe- ; quod du pnitentiae fubfidio, quam qui via innocentiae eo euolauerunt, magnt 6. 13. ümque Ex his VerO; quae adhuc dicta funt, po- ferunf, teft intelligi, maximo opere euitendum no- il e bis effe , ne coeleftis haec virtus in extre- ;ue di [ et elus ma , atque pugnantia inter fe fe vitia ; ad- rogantiam , et diffidentiam , abeat. Adro. ad of« gans profecto eft, qui, cum vitiis feruiat , , qua ;mboli- Coeli delicias fpe praecipit ; contra perpe- ram de Bonitate Diuina ftatuit, qui illam fi- a bi p £ 6 bi pacto eo efforn vt fi hominum serum. *s, atque infortunio caperetur, 6i $. 14. denti Refumo igitur fermonem meum, et orti« omm nibus inclamo , qui er umiDibus valere wais, dum : animum ad virtutem adpulere, vt, plurima Nt M quamuis , maxzm.*que admiferint crimina , quadi profligato moerore in Benignitate Diuina Iere conquiefeant, $i npius , fidem alfertis haec ditori ficrae Paginae verba faciunt , eger zt j)oem- quam veutian , ab ommibus percatir þm 0 Uifa 057 € £ u€ r s OPHBLMmM zwm:zmmffz eut . pI À Y vecordabor (a) Vl e 5. I 50 quiby Guspropter ii, qui grauibus aliquando dem | fe contamiriarunt criminibus, eorum faepe lerite numero veniam a Deo poftulent; verum illi- fit; a us Benignitati ne ditfidant (Quid enim effi- . Q0 cere non valeat iile cuius limitibus nullis lite poteftas cireumfepta eft ? aut ecquid ab illo fperare non liceat ïnüöh qui inter cetera , quibus falutari vult Vr f cognomenta , Patris mifericor- Vant 6122 appellationem fibi fecit propriam ? T ä 16. ( E ZCC * Cap. I8. V, 2 T. 22 Q 11 CUR : 5- —1'6:- Grauius adhuc animi deiectione, et diffi- dentia peccatum , defperatio eft, quae fpem t Off« Diffimulan- omnino conuellt, ae perimit, tuffis, dum ramen nequaquam eft, euenire pofle, urima vt in poenam admilforum. criminum ; fimul , Yif , quod Deo, ad frugem reuocallti, morem ge- Jrüit rere abnuiflent, exemplo impii Chrifii pro- (* $ CA tores nonnun- s haec ditoris in defperationem pec poti- quam agantur, 77 $. 1?7, m Verum quoquo modo res haber, nemini vni e Chriftianis fpes falutis abiicienda eft, quibusuis eriminibus fit coopertus, Ecqui. ïuando dem lios tales indignos effe, quibus Deus mi- [iepe fericordiam fuam impendat, nemo negaue. fit; at is bonitatem fuam, et Filii fui meri- mll (a contuetur vnice, cum gratiam criminum j eli pullis facere cuipiam vult, — Sint procul igitur im- Q illo modicae anxietates, quae noftram erga De- unrfiduciam , atque amorem paullatim ener- qnibus äuant, et obtundunt, Dum Filius Dei,'faïu-, of« tis noftrae cauíTa Cruci adfixus, oculis, at. 2 Que animis jnoftris obu;:r[äbiwr, fpgs eus if po 18 ponenda uon eft. Ipfe Regius vates zemens, dolensque profitetur , tot, tantaque ab fe fe Yi * admi! ï» proeft a fcelera, vt^eiur caput fupergrederen- 1otur Zür (2); verum tali in re, ac tempore ec. ? * U ot quid egit Mifericordiam Diuinam füpplex | adit ; crimina fua magna mentis aegritudine ' [ lidere, damnat : veniam eorum petit, et accipit. b z * i LCATVI XIL f105 jfi: De Charitate Dei , et Proximi. fed Quo que abd S I. P eUt] ey oftrema virtutum T heologicarum hari- Düs eny tas e(t : ea vulgo in partes duas diftribuitur, ül*OS,ï y Charitatem Dei, et Proximi ; at, fi naturam Charitatis vtriusque perfpexerimus , nullo negotio intelligemus, geminum hunc amo- lei rem cogitatione diferepare , re cohaerere; Téguit, i, Qu nam dileetio , qua homines profequimur, COfisf o tunc folum nomen virtutis Theologicae adi. pifeitur , cum eos Diuino adducti amore di- *tim jl ligimus. fe? m $. 2. lire? f (4) Phalm, 37. v. 9. — 19 Bns, $, 4 | multum le la Virtutem hanc reliquis duabus Wetj. praeftare, manifefto; tenetur ; praecipuum igitur hominis Chriftiani officium efto ; De- ag ylex um omnl ftudio, et tota animi contentione idune smare , ac potiore prae rebus creatis lqco u häbere. $. 3. s ——1Ó Ecquidem fi is oculis cerneretur, miaxi- mos in animis omnium fui amores concitaret ; fed quoniau ab oculis hominum remotus at- que abditus eft, eo demum fit, vt, quamuis eum exiftere minime ambigamus ; nihilomi- hat nus eius natura, et perfäctiones animos no- wituty fwos, vt par foret , nequaquam adficiant. türam $ 4 oullo Rei huic praefentius adferri remedium ' a[]0» nequit, quam fi perfectiones eius, et bene- fete; ficia, quibus ornati ab eo fumus, mente, ac j , - cogitatione affiduo reuoluamus, . Quantum p il enim illud eft, ante omnia tempora exílitif- ye d fe? nullis locorum finibus circumfcribi ? , ni- hil eorum, quae olim euentura funt , igno- rare? fupremum in res creatas omnes exer- Z cere 80 cere imperium? Adhaec puleritudinetm eius ] fnódi cogita, quam vidilfe vel femel, opta« gb bilius quiddam fit, quam delieiis huius murt- leg di per multa annorum millia ad fatietatem quis frui : repráefenta animo Maieftatem illam, at 1 cui feruire, fit honorificum magis, quam to- * ]lma ti mundo imperare $ reputa animo bonita. expl tem tantam, vt difplicuiffe illi, grandius quod- lil dam fit flagitiut , quam in ruinam totius or. nb bis coniuraffe ; nihilominus , quantula haec adde eh(?l perfectionum Diuinarum imago erit ? flimo huc igitur etiam beneficia in nos congeüa. ,Vi " $. 5. (s Quod e nihilo conditi , et cum íin pec- li nl catum prolapti fumus Sangtine Iefu Chrifti EURT abluti ixmus; quod iti finu Ecclefiae ortho- doxae nati 2 plurimis aliis infuper ad vitam Obtinendam aeternam fubüdiis inftructi , or- Cu fe:] Qu natique ; haec, aliaque beneficia ex auguftif- MM qui fimo illo Diuinitatis fonte ad nos peruene. Tunt. Quamobrem fiue Deum, fiue nosmet IRU V 1 Tlqe U refpicimus, momenta Deum dxh gendi prope- 'àece modum mümta funt, | Ven U S. 6. 8 $. 6, Cs« Tribus autem potifïlmum 1odis tioftet er. Qptte ga Deum enitefcit amor : prior Diuinarum mufl« Legum obferuatione abíoluitur, . Et vero (atem quisquamne dixerit, ab eo diligi Deum, qui ]lam, tam profligatus, tamque perditus eft, vt nul- 1 [Q lum admittere flagitium vereatur, módo fuas otiitds expleat cupiditates ; vt vt adprime norit, ni tUod« hil toto orbe, vno.peccato feclufo, auerfa- üs 0T ri Deum? primus amoris gradus eft, nullam j Daec ei, duem diligas, creare tioleftiam, AcChri- adde ftiano nequaquam fuerit faris, vitare pecca- e"ïa. ta, virtutes infüper toto pectore complectae tür ; quod iis maximopere capiatur Deus; nl pe fimul poffibile vix fit, vt virtutum expers Chritt animus diu culpa vacet. ortho us | vita Cum vérto prauum fügimus, ét virtutem r fequimur, non poenae formidíne, quae nos nl alioqui maneret, noü [pe mercedis adducti; rene ioe agamus, verum fludio placendi fupre- postet mae Maieftati. Qui fola fpe praemii Diuinis p praeceptis morem gerit; is fane not Deum, vergm femet loco priore curat, E $. 8. — - 6. 82 5.' 8-. 3 Altera , qua nofter erga Deum fe fe pro. st dit amor, ratio eft , aerumnarum tolerantia, fisx Mundus hic gaudii, ac moeroris, fecundae , lag et aduerfae fortunae domicilium eft, Homi- L tolleg num alii fame contabefcunt 9 alis : diuitiae quibr ex nimia adfluentia Juibrío fügt ; quibus , Vi« AC delicet ,. abuti per. libidinem. properant , cum eas balere boneffe licuit (a) : fecunda alii for- M tuna nunquam non fruuntur ; alios aduerfi alfjote cafus per omnem vitam fatigare non definunt, Vittüs Hane fortunae varietatem, ac diffimilitudi- tüeflie nem fapientiffima illa mens-in mundum. hunc temere non inuexit, Ecquidem, quum im. Cs probos-florere opibus, lionoribus , Clientum luti W numero videmus , contra probos malis pene fettim obrui, in admirationem damur, quod cauffas Detteff huius rei.perfpicere minime valemus; nihil. ominus oraculo quouis certius eft, grauiffi VET qn mis fieri de cauffis , quaecunque in mundo EL hoe. eueniunt, vü'f $. 9. (2) Salluft, de Bello Catilin, cap, 13 fODïem | g 83 $9 :pro $i ptoinde morbi ingruant, fes familiae ULId, ris peffum eat honoris deceffio fiat aerulm. Xe , tae aliae corpus, sut ahimum fatigent, at- Jom tollenda ad Coelum mensi Dei, qui omniutm utia t quibus premimur , caálaimitatum eft author, VI f& acquiefcendum eft voluntati, T SI IO& fot dueri Poftremus , noftrum .Deo comprobandi amorem, modus, eft Proximi dilectio: qua& Duftt virtus Chriftianae Fidei proprià , atque do- Aimh' meftica, eiusque teffera eft. lonc & bf m Ceterum amor hie actuofus fit, neque fo. eptum lum votis, et verbis abíoluatur $ cum prae- j p fercrim | ea . quaáe in proximuim congerimils las beneficia, eo )eus numero, ac loco habeat, hil vt & in eum collata fuerint quil AEDASENE p gunoe CAPVT XIII De Precatione. 3. [ quibus hactenus egimus, T fontém , et caput Sanctimoniae nofttae elTe, Ea 1ani 94 iam alias dictum eft ( cap. 9. $.6.) 5 quod ve- eotrg ro arcana quadam viin momenta ad peccan. qi/rot dum impellimur ; alia infuper circumfpicien- da fubfdia erunt, quibus irriti reddantuc To exafla conatus praepofterae illius incitationis, elefia UA Jono p tétt et "Vis illa, atque impulfio ad malum, vfita- Chriffa to. vocabulo , €oncupifceutia nominatur j ea dnplot; tabis inftar, nifi refiftas , animum quantus eft, peruadit, et inquinat. Pa S. 3. filllum ( Subfidium e praecipuis, proxime, et fe- eundum virtutes Theologicas, ad cozeupi/cen- Catür " 2iae vires infringendas, Precatio eft, et Coér- citio noftrae voluntatis; fed de hac poft paul- 1b ipfo lo fermo erit, nunc de Precatione differe- difettel Tnus, il fjj $. 4. t Precationis nomen inde natum eft, quod Qui, ea opportuna, ad vitam hanc tuendam fub- Coelits fidia, a Deo efllagitemus ; dein vero fempi- W P &t ternam a morte felicitatem , et eam obtinen- di adminicula. Neceffitatem. orandi ex eo —— lad * COat- )lus, $5 V& coarguas, quod Diuu$ Paulus nos /f/ze zuter- calle miffone orare velit (a) Ml $. 5 j Forma precandi no(íira ad normam eam exacta fit, qua vtitur fuis in precibus Ec- clefia; huius autem ratio orandi haec eft : loco prineipe Deum Patrem, Diuinitatis.fon- tem et principium adpellat ; abhinc ad Iefum VvÍitd Chriftum procedit; poftremo Diuini Spiritus H implorat auxilium, jAntus $. 6; Praeter hoc, quod ammaduerüonü dignif- fimum eít, quidquid ea a Deo Patre depre- et fe» catur, ob merita , et interuentum lefu Chri- up;fcerz fti ab eo deprecatur. Hanc orandi rationem tCotf ab ipfo Filio Dei arripuit. Ecclefia; is enim j ul diferte 1nquit quodeunque petieritis Patrera aete i uomiue meo, dabit volis (P) $T Quid? (uod non Ecclefia modo , fed et t qu)ï Coelites , ipfaque Coelitum Regina , cum De- f f um Patrem pro nobis interpellant, non fua, ) fonp! T:3 fed ooned (a) I. ad Theffalonic, cap, 5. v. 17. 13& (5 Ioan, cap, I5, V. 16. cod 96 fed merita Iþfu Chrifti ei exhibeant 5 quid Detti ita? quod probe norunt , vnum Iefum Chri. ftam ftum effe noftrum äpud Deum Aduocatum, TEnte $ 8 Cüm - Vt autem vota noftra, precesque a Deo exaudiantur, neque ornatu, et vbertate fer- À monis , neque fententiarum. acumine opus " quasq eft: orazter , ait Chriftus , "olite mulum fo- tgre i gm' Ca). Non dixit, nolite multum orare, qU€ ( multa petere, multa precari; fed, zoZire mul- 1nter £um loqui, Fchnicorum more, qui fuos, ora. .M ï tionis elegantia, et prolixitate flecti Deos amicyl exiftimant; putaz? enim , quod im wruléiloguia Te fo]i Jfto exaudiantur. (F), Cotdisdeüderia, cemi. aedes | tus imo dueti, profectique a pectore, non Xuij l, | verba fünt, quibus adductus vota noftra cu- Tulie | mulat Deus : defiderium pauperum: exaudiuit m i Dominuis (e), 59 99 feety. latc (f (Quoniam vero orantes * fupremae Maiee flatis folio aduoluimur ,-gratiam ob accepta UOT bl'O.fa, : relaturi , vel noua a DQvaatituü beneficias C0 Math. cap. 6. v.7, llä» (,) I^idem, Q Pálim, 1o, v v 81 qui nemo non videt, corporis, animique mode- hris füam , ac fiduciam , qualis filiorum erga pa- I rentes elTe folet, prae llOblS ferendam elfe , cum preces fundimus, . Deo 90 IOO e [or Animi attentionem , vt ad res grauiores opus quasque , ad orandum a nobis adferri opol- um h LJ * tere. liquet quamobrem ab aedlbus facus Xate , auelcenda, profligandaque funt , quibus, eà iil mterpellatur Auocamenta eiusmodi iunt , 0i . Mendici clamoribus mcondms ; obfoletis j Dieos axmcuhs, viceribus nudatis ftipem extunde- lod re folii 5 2. Catelli, in comitatu herorum eettls aedes facras fubingreífi ; 3. Veftes, ad lu- Dol xum, et oftentatiohem compofitae; 4. Gar- i Q rulae linguae ; 5. Burfarum ftrepitus, qua- atdhï [ rum indicio ad ftipem dandam inuitamur. Pro- fecto , i aedes facra cenfu opimo ditata fit, hanc ftipis colhgendae rationem interdictam e Vate oporteat , quod ea nomini orthodoxo pro- aceepa brofa, pietad fidelium minime falutaris fit, ;eficia LY pe F 4 C A. $5 — a exq cum CAPVT XIV. griti De Adoratiaue Dei , et 4Actione Gra- tiavun. ( $4 45 gm"m V im animantium, et numerum longe ma. lonit ! ximum , fiue ad ornatum mundi huius , fiue VIUS | hominum vfibus a Deo procrestum elfe, quot quant diebus oculis contuemur, verum ex infinito Qs, ilo numero nullum omniao inuenias, quod eft, i mente, ac ratione inflructum fit: vni hom';- i!l ami ni haec tanta praerogatiua feruabatur , quem dolor ad fuam Deus imaginem finxit , animoque , &de0 g ac intelligentia ornauit, quo fe fe agnofcerct, decor, $. 2. Tiberg] Quoniam vero principium nóftrum agno. f-ere valemus 5 officii retio poftulat,.vt no- I ftram ei fubiecionem ,. gratumque animnm Tif praettemus, Minime vero fui officii partes Wem ]) il. impleuert, qui oculis.nonmmquam'in Mlueyy Coclum fublatis, conr munem rerum omnium Tüg s | effectorem veneraretur : nonxleï)lllïcto.tenlv poris nullo 1.on munificum 'in nos experimur? €x 89 ex quo quoid aliud intelligi poteft, quam vt et animi eum pene in.momenta laudibus., grati fignificatione profequamur igidem«? Jb $..3. D Quamquam vero adorationem Dei , et grati animi fignificationem proprias virtutes Em hominum omnium effe bporteat; quod.nemo fiue vnus hominum eft, qui non Dei beneficio fit, quantus eft ; nihilominus, vt quispiam ,plm*i»x qü()f hüito mis, maximisque 8 Deo beneficiis ornastus quod eít, ita praecipuas eius partes effe oportet jotni« in amore, cultu, et obfequio Dei; at, proh quem dolor ! fecus, neque raro, euenit ; et ab 1is adeo grauiffimas fert iniurias Deus, in quos X , decora, et ornamenta congeiïï'xt prae reliquis Ceret. liberalius, R du * agno- y( 00* Ecclefía, vt a Chriftianorum eoetu animi Truti minus grati vidum arceat, fimul adoratio- nem Dei perennem faciat, vfum Pfalmodiae pgrtes inuexit, quo nomine hymnorum Religiofo- m i rum recitationem intelligimus. ypium ( I'jmüï? Fs $.5. [2 9o Pfo'm 55 waææs*hlc orandi vnus omnium vetuftiffi. per( museít; nam Haebraeo i iam illi populo fami- 1 u "] T liare erat , fupremi Numinis honoribus Píal fus, doot mos Regii vatis, alios praeterea qui codi- ce vetenis Legis continentur, decantare. Ex- tes | (uii emplo populi illius incitarus Diuus Paulus, 1ubct Ephefios , loqui fibimet inuicem im P/al. "i, et Qywmr, et Cauticir I/pirztua/zhu (a). a | $. 6, qui H f1üo f Abhinc fuum Horae Canonicae prineipi- um ducunt, e Pfalmis Dauidicis, hymnis Ec fecto ] clefiafüicis , "utipbouis , Refbonforiis, praeci- puis facrarum Litterarum partibus , earum Cum « que elucidationibus conflatae, que R RA eUtga qus Canonicas Horas recitendi mos apud 4 pre Coenobitas valere primum coepit; poft vero ad omnes manauit, qui facris ordinibus funt f P lnl 1&[1. f 58 perat Qui Romani fermonis , quo apud nos Ho. 15 ven rae Canonicae recitantur , imperitus non eft tUI', 0; Pfal Tüen Hi Ca) Cap, 5. v. 19, 9t Pfa'modiae dwmratem, et commoda, facile tufrif per fpiciets quamquam proinde numerus alia- ) fimi- rum precationum in Eeclefia fit longe maxi- s Pal mus ouse yiros a Sanctimonia morum, et doctrinae vbertate commendatiffimos autho | codi res habent , attamen eae in contentionem & Ex ylos, cum Píalmodia m.ïh venir ratione queunt. $. 9 H ( lem vero fortunam eorum dixerimus i d) qui Horas canonicas quot diebus fermone la- tino reeritant 5 quin €ea, quae pl omunt, per jctpt ignorationem linguae fatis intelligant ? pro- ]IS E fecto hi non minorem e recitatione haec fru- yYaett ctam capiunt, quam vel callentiffimus quis- eurom que Romani idiomatis , modo abfit mentis euagatio, et puram a culpis, atque integram ad precandum mentem adferant, s apud $. 16, vero l — Praeter rationem orandi eam , quae lin- ; [ guae, et voeis fubfidio abfoluitur, alter fu. perat Deum laudandi , colendique modus; is vero, quod mente ac cogitatione defini- s THo tur, oraHonis meutalis, vel wieditationis na- n €üs men ainucnit n $, 1I, 03 $. tft. fet Argu-menta , in quibus oratio meutalis latise verfatur, funt : 1, Diuinae Perfectiones ; LU ] u mum Lit Vita, et mors Chrifti ; s, Ethice Chriftie pum tit 225 4. Diuorum res geftae. vero fei $ r giàs u Loco hoc filentio transmittenda non erant fit nut Sancti Tenatii a Loyola Jbivituaba nExercz'tz'a, tetant, praecipuum faerarum comimentationum ge- mm, f nus, Sane, cui animae falus in prätio eïï, praefert diebus aliquot ab omni rerum terrenarum cura animum feuocabit, et afcefi Ignatiana quot annis excolet, '"lanta in meditationibus his ad inftaurandam, alendamque pietaten De Q vis ineft,. $. 3 ^ ^ Verum , ecquod fubfidium ad pietaten toendam fuperat üs, qui meditari nefciunt ; Fædef eorum antem numerus longe maximus eft ? l 3 L fiüje q ! maiori ceteris diligentia /acris interfüint promif Miffoubur, e quibus, fortaffe propter faci- 0 vo) liratem loquutionis, maiora in Ecclefiam per- Detua v ueniunt commoda, quam politiffimis, lima- [ t Vitio Y tifimisque clariffimorum oratorum dictioni- büao $. 14 93 Denique, adminiculum Chriftianae pie- Qtalts tatis € praecipuis, nunquam non fuic Diuina- rum Litterarum lectio; iis videlicet, a quo- tilties rum intelligentia remotae illae non funt ; qui vero fenfum earum sífequi non valent , hi pias lucubratioDes, quarum myftica Theolo- erant gia numerum magnum dederit , diligenter 277 terant. His adiungi polfunt vitae Sancto- n e rum, fed non nifi eae , quae notas veritatis 0 elt praeferunt. arurm atiana DAPVI RV onibt De Co?ercitione wofirae *voluntatis , e£ otateni anini demiffione. xtatett $. 1. Citllt s F idem addixi meam feparstim de /Z/gera: ;CHP fioge a me actum iri (cap.13. $. 3. ) : nunc rernt promiffa exfoluo. Abnegario, feu Coé&rci- cio voluntatis noftrae, eft conflans, etper- 1 füc petua voluntas prauis animi commotionibus , Ü pef et vitiorum. illecebris refiftendi. ln ctt0DE $. 2. T 94 veloit $. 5 ft,e Guanmm ad obnneudam animae falutem pitem Abne"arm poffit ex €o poteft intclligi; Vero quod Chriftus difertis verbis enurciarit 44vt quisquis eius difciptlis adlegi vult , is volui- que, , tatem faam pro virili coérceat: Ca ) I) $. 3. piofi Ex hoe Chrifti effato apermm planum. tet, je qne eft, hallucinari eos, qui virtutem hanc tüf , f iis modo expetendatm colendamque elfe exi- fimant, qui, mündo valere iulfo , clauftro- perm rum feptis fe fe obuallauere; quin, vt aeta. lic US, aut vitae rátio pluribus eft periculis ob noxia ,.1t2 cohibendae noftrae. volüntati im. Tur penfus ftudendum eft defham $. 4 lud inj Vidit hoe fapientiffimus hominum Salo. tilfimis mon, et quid:non. videret ille, qui fapien. Ql fnor ua a Deo tali ; tantaque inftructus fuit , vt ï'lllud pa €ea homines omres longiffime anteiret ; vidit Ütatem US Dofle haec,inquam, Salomon, et, quoniafm iue uentà ,.pars . ea vitae noflrae eft jua cüpi« ditates quam. maxime ebulliunt, atque effet« A. V6ee £«) . Math. cap. 16, v, 24. 95 vefcunt, Librum, quem de ProuerDzs inferip. lutent fit , eorum cauffa elucubratus eft, qui aánci- pitem illum vitae tramitem decurrunt hunc li Í j vero , vtinam ! affiduo Voluelent, moribus. C, VE que, ac vita exprimerent, - TW $.. 5. Ín hae autem re, neitpe abnegatione co- piofiffimus elfe poffim , quoniam latiffime pa- litttte tet, neque ad ea modo , quae legibus cauen- j hr JiM tur , fed etad res eas pertinet quae illis b e [iro permittuntur; at nobis prolixioribus effe non licet ; quare deinceps de humilitate dicemus, av ,S. 6 lis 0U. Humlhtatem quatri caülgatior fermo mo- (1 1l deftiam , vel animi demiffionem nominat , il- lud imprimis commendat, quod viris foler tiffimis, Platoni, Epicteto, Socrati , aliisque, | &ilo qui morum doctrinam egregie illuftrauerunt, [apel nulla parte cognita elfet, Eius autem necef. ll v fitatem illud arguit, quod aduerfi vitii, De- viott us hoftem fe fe profiteatur acerrimum. ffi [ S odl ; Cup Ad. elevandam, quam vulgo. nofhl, et 1 eüef** rerüm noftrarum habemus immodicam exifti. íe ina- 95 mationem ,' redigere in memoriam iuuerit, 1. Commoda , quibus fruimur ; neque nou ámicorum praefldia , rei familiaris adiluen- tiam , cetera , quae in bonis ducimus, a Deo nobis dari, 2. Deinde delicta , quae admifi- mus, peceandi pericula , quibus obnoxii fu- À mus, móttis ratio incerta, et quae morterm liS, à eXxcipit, aeternitas, haec, inquam, et quae üum f éius generis funt, identidem ahimo , ac co- * fepti . gitatione reuoluenda erunt, ptaefi $. 8. um Haec eum ita habeant; quis mot fortu. natifimos eos dixerit, quorum mentes mo- quam | deftia *penicus infedit ? Homines eiusmodi petenn non profpera fublatos, non aduerfa fortuna lhibiciy Bortun videasdeiectos : quaecunque iugruant mala, te, &t eosdem plane , neque vlla parte fui diffimi- Yilegti les inuéniünt, Cuim denique mors adpetit, &t Fucl et e vita liác excedendum elfe (ibi intelli, gunt, voluütati Dei, cuius arbitrio vitae no- ltte flrae tonienta decurrunt, laed , átque ala- cres acquiefcunt , probe gnari , mortem cun- ïïmum | cta hominum mala diH'oluere.,"vitaeque mee quag fr lióris principium elfe. l, C A. gf i N rlrg 10 CATVIT Vi uet | [éo De Sacramernto Poeniteuiiae, im(t $. t. j u Á diumenta, de quibus differuimuüs hacte. Ortet nus, apta, atque adcomimodata funt, ad pra« quse uum fugiendum , fequendum bonum ; verum MM fepti licet , et obvallati partibus. omnhibus praefidio opportüno fimus, in vitia facile de: Buimus At , o! benignitatem Dei , nun. fottü quam fatis praedicandam : non in periculis ] n'o: peccandi folum nobis adeft; verum, fi pro- ;cmodi labunnr in peceatà etiam , fubfidia nobis op. tottonl portuna parauit, quibus crimina admiffa elue. I h,ang re, et eadem in tempüs reliquum effugere dïü'mr 'valeatiius fubfidia ea funt, Poenitentiae , dpetits et Euchariftiae Sacramenta, qnte ]i $ 2 ao 00 Inter Sacramenta haec, et ótationem plue fimum diferiminis intercedit j nam preces;, u jb em U quas fuhdimus, vimi üatura fua noh habent i:« ulam, qua vel thini mu m in ios conferant jié me benefi.ium ; at Sacramenta liaee , quod idein (À G de 98 de aliis etiam dictum velim, per fe fä mene tis integritatem , et Sanctimoniam inflaurant, D vel eandem adaugent, "Tl'alis, tantaque Poe- diot nitentiae, et Euchariftiae digxïitas cum fit, Tàbi de vtroque pluribus verbis feorfim acturus elue fum : principium a Poenitentia ducam, Iome $o oj Haec vero omnia, quae iam de ho& Sa; fiten cramento in medium adferam, eos nulla ras fte tione tangunt, qui belluis fimileni vitam du- Fecle cunt; vtfi nullus res humanas curaret Deus: nulla improbos fupplicia fequerentur , virtus nullo a morte praemio donanda effet, Ne. tiobis que ad eos haec fpectat oratio , qui inuete. atmc ratam peccandi confüetudinem exuere nolunt. NUUM S. 4 OUtts Cum iis igitur primum res mihi eft, qui peric cum magna mentis aegritudine in facro Tri- defti bunali peccata fua damnarunt, omne in id ftu- C dium conferunt, quo vitam fuam in melius Tient commutent. Hi namque non fperare modo, facil fed et confidere debent , Patrem coeleftem propitium , et placatum fibi effe redditum , €a, quam coram Sacerdote, Dei Miniftro , Sitra fecerant, damnatione noxarum, 99 « ffl£fle $. 5. UPsf De'l'nde iis quoque haec dieuntur , qui le. e Doe. uiorum non ni(i culparum rei, facrum adeunt m [it, Tribunal; his vero incompertum minime erit, LULUS eluendis leuioribus noxis, complura a Deo remedia eífe parata; nihilominus inter haec omnia principatum tenere, Sacramentum Poe. e 5 nitentiae, non eos fügerit etiam ; qua cauffa la tts frequentationem eius tam enixe commendat t di. Ecclefia. [etts ; $. 6. (ittus Quae cum ita fint , cum nunquam non fit Ne. r nobis integrum , ami k am inftaurare cum Deo Wetee amicitiam, mirari fubit, quid fit, quod mos jlunt. rum conuerfiones aetate noftra vix vllae fint: cuius rei cauffam cum ex me requirerem , re- , qu periebam, Exomologefes plerasque fincero TJti deftitui propofito ; quin ipfa adeo facilitas dftu expiandi crimen , quod fufceperis , inuita- eluus mentum non raro eft, iterandi id, cuius tam od0, facilis eft expiatio. fleri $. 7 um , Vlterior deinde orthodoxae 'Eccleüae'vde [1$0 Sacramento Poenitentiae doctrina eft , deter- G 2 fa YoÓ fa labe peceati, poenas neutiquam femper condonari, Quamobrem precibus, flipis ero. Cut gatione, fuppliciis vltro, et voluntarie in- C den flictis, aliis Chritianae pietatis operibus poe- 8d Coel nae illae delendae funt Verum aliter yul Tüur füat go euenit; nam qui piam , et criminis ex- quile Í pertem vitam ducunt, ii grauiffime in femet Iog Jis, animaduertere folent ; contra eos, qui in omni dedecoré voluntantur nequaquam ha- Virh bet follicitos, vt vllas de fe poenas fumant fs n Pro dolor ! hi pulcros fe, beatosque putant, Chrlfhan fi nonnunquam fuüblatis in Coelum oculis, ve- dere, s uiam peccatorum faüorum a Deo deprecentur. Fetent ( ? $. 8 lamdbst (Auamquam probe norim, fic animo ho. 4 f0j munes omnes comparatos eíle, vt vel mini- Eodem 1 mas corporis, animique moleftias refugiant. fottunte Quid Deus igitur tali in re , ac loco agit ? — MRIITIPUUIHTHHIRERIREDPEEERIUE ele veli eius voluntate mgmunt bella , annonae pe- Ogrelf nuria, hominum, et pecorum lues, non de- lutt cog funt eïumones, diffidia domeftica, orbitates, Vlh patt funexa. (uorfum autem his a Deo ferimur mal)xs ? vt placida, ac fedata eorum toleran- Quam »Q TOemis tia Diuinae luftitiae ob noftra delicta faciamiüs fatis. $. 9, E la fOl fetopet $. 9. s eno. Cum proin Deus hunc in modum fuppli- ifie It cia de nobis fumit, mentem, ac cogitationes us poe- ad Coelum adtollamus, plectentis deofcule- er vul. mur manum, et inflictas moderate , ac tran- ütis eY« quille feramus aerumnas, non ignari, plura n fennet nos lis, quae patimur , commeruilfe, qui & $. 1o. yam T Virtuti, e cuius difeiplina fortem in ad- Cometit, uerüs rebus praeftamus animum, pietatis puttnt, Chriftianae Magiftri nomen Patientiae indi- ulis, ve- dere. Paulus Apoftolus, quum mala eum vt- ocetut- gerent quam plurima , laetitia geftiens ex- clamabat : Goriazmr in tribulationibus, fcien- yimo Do- ze5, quod tribulatio patieutiam operatur Ca . (e] miüi* Eodem animo, cum intquo per conuerfionem fngiatt fortunae res (unt loco , Chriftianos omnes Verum eo humana natura iam i agH? effe velim, onae p* progreffa eft maliiae , vt viam, qua ad Coe- gon d* jum contenditur, confitam floribus , neque e vlla parte afperam cuperemus ? et quarm- jrbitiles quam, quum orationem Domini recitamus , yferim rogemüs Deum, vt, prout eius voluntas fer- G 3 "Yet; | fägjamW j^ (0) Ad Bem. cap. 5. v. 3 I02 fet, ita res noftrae fluerent ; nihilominus , vt primum vulnus aliquod. accipimus:a for- Cut | tuna, animum abiicimus ; inqueftus, et la- fet &l menta effundimur. praefta lioc üer CAPVT XVII Apofto jam Co De Sacramento Eucharifliae , et Miffae Qifertis Sacrificio. fus, n G N emo vnus Chriftianorum eft, qui Sacra. Prie mentum Euüchariftiae, et Miffae Sacrificium folum ( non in primis rebus ducat Ecquidem Ec- W0Tl clefia ad facram Menfam accedere , non ni( (hae0 Q femel quot annis P] Lj Miffae Sacrificio autem fácim fohs Domini , et Feftis diebus fideles adelfe Citque iubet; at fuae falutis minime ítudiofum eum licen i dixerim, cuius fe fe pietas vlterius. non por- (]07296' Vi tigat, Tie ides $. 2 qlläe ln Miffae Sacrificium aliud non eft, quam efe: at Coenae vltimae inftauratio; qua Chriftus for- Sutem ma panis, et yini Corpus fuum Apoftolis edendum obtulit, (a) LUC ( $. 3. Ü LA 103 Inus , $. 3. a for. Cum hoc Apoftoli a Chrifto aeceperant, et la. rem .eiusmodi ab eo tulerant, qua is nihil praeftabilius dare poterat ; verum grande hoc beneficium non voluit ita proprium elffe Apoftolis, vt non etiam ad nos perueniret ; nam Coenae nouiffimae integrationem verbis Af difertis praecepit : Zoc facite, inquit Chri- ftus, i2 meam comunemorazionesa (a). ^ $. 4 - Praeterea Sacrificio Miffae non memoria acrt. folum coenae vltimae inftauratur ; fed et ficiutm n Ee mortis acerbiffimae , quam in monte Golgo- jb m thaeo oppetiit ; quoziercuzque , allerto fidem autemi faciunt haec Pauli. Apoftoli verba , guotier- adelle cunque - - - inauducalitis panem buue, et ca- m eun liceim bibetis , anovtem. Domini aununcialitis , npo* douee véniat (5 ). Quocirca , cum rei Diui- nae ades , cogita, te luctuofae illi tragoediae, quae in monte Caluariae peracta eft , inter- effe: atque illum contueri fuper Altari San- quam guinem , quem in Cruce, noftri amore pro- ysfot fu- woüolis (4) Lue, cap, 22.Y. 5« (P) L, Ad Corintb, cap.]3. v,26.- E 104 fudit, Ex his vero nemo non 'ïxltelliget, B- guftiorem nullam, nullam grauiorem caeri. $i eorum moniam in Chriftiana Ecclefia effe Miffae Sa. erificio, (ut, & 5« 5' , Is | : $citu porro neceffarium eft , grauiffimo ss ] huic Religionis noftrae ritui non Sacrificii lomit modo, verum Sacramenti etiam inelfe ratio. candi ) nem ; cum Sacramentum eft, eo pertinet , lt grai vt noftram adaugeat , et corroboret pietatem, quo virtutum tramitem conftanter perfequa- Qu mur; dum vero naturam Sacrificii induit, Dris atr his de cauffis fupremae Numinis Maieftati of. teri E« fertur, 1. In tefferam Dominatus, qui Deo Tie valu eft in res creatas : ». Ad gratiam referen. Ts Go dam ob Iac;ce,pta beneficia: 3. Criminum ex. €Í., n piatïdorum,cau[ï'a: 4. Denique litamus Deo, (rant n ad eas res impetrandas, quarum vfum ha. ftiquam bemus, delica $ 6. E. defcriptione hac quatuor facrificii ge: Jen nera nafcuntur, z. Latreuticum ; 2. Eucha- püdiato ; rificum ; 5. Piaculare ; 4. Impetratorium, Tofitun : Vocabulis ciuitate donatis, alia fübrogare, Teligio inanis eft. s lc 105 » m $. AL Si annales vetuftiffimos etiam populorum N eorum, qui commentitios Deos veneraban tur, euoluamus , nullo negotio deprehende- mus, ipfos etiam falforum Numinum culto- ifimo res Diüs fuis litauiffez; vsque adeo mentes vrifictd hominum ea peruafit -opinio remedium pla- Tatit candi Numinis praefentius nullum effe, quam Qnet , fit grauiffimus Sacrificit ritus. aLl $ 8. fequi« Qui facras Litteras vel primoribus la. jndi bris attlgxc, eum minime praeterit, in ve. w of teri Ecclefia morem facrificandi quam. maxi- me valuiffe; at, cum ea facrificia augufii il- t Deo efefe lius Sacrificii, quod in ara crucis peractum eft, non nifi imago quaedam elfent ; non po- um ex terant noh accipere fnem, cum, Dei Filius, $ DBOJ tanquam Agnus innocens victima cecidit, Vt m D delicta noftra elueret - « $ 9. Rem hane euenturam id eft, veteri re- ficii £* Fucba- pudiato, Sacrificium multo praeftabilius fub» rogatum iri, faeri Vates pluribus Diuimi co- gtorum Vt reliquos filentio dicis locis praecinuere yog: prae- 6 5 105 praetermittam , Regii Vatis difertiffima funt um verba; cum ait: Meffam fore Sacerdotem fe- polle cundum . ordinem. Melclifédecb (a), qui non pretit auium, non quadrupedum genus vllum, fed quam. panem , et vinum Deo obtulit ; quae duae lud tai res Materiam item noui Sacrificii efficiunt. quale $. 10. ad fin Quoniam vero natura facrificii id poftu- perui lat, vt hoftia actione facrificantis immutetur, ittelli iftoc etiam in facrificio novae Legis vfuue- que be nire, Fides docet; nam, fimul atque Sac er tentur, dos verba facra enunciat, Panis , ac Vinum Corpore, et fanguine Domini vertitur, quae & commutatio fufficit, et vita fite do C,AIPVT PUIIT 41 nofi De Mifae. Dieuitate. Qun $. r. EM C um Panis, et Vinum in Sanguinem ac factificg( Corpus Domini transformetur, vt primum Sa- fructum cerdos verba facra'enunciauerat; duo iftinc PHOI' I confequi? necelle eft: nimirum Hoftiam , tim loft quam fut Mj (Z) Pálm, 309. V. 5 107 IT quam ifta fit, nullam Deo gratiorem offerri 73 polfe ; deinde, intemeratae huius victimae (Quae n pretium , pretio nullo exaequari. , fed quamquam certiffima, wveriiïimacxlue funt, il- dune lud tamen minime exploratum nobis eft, qui, it. qualesque , et quo numero , e facrificio hoc ad fingulos, pro quibus offertur, fructus perveniant; definitos tamen eos effe, 1nde yoftü- tetuf, intelliges, quod facrificia ad vnum , idem- u- que beneficium aþDeo impetrandum frequen- tentur, eqcet m $. z. Sacrificium Miffae non viuis modo , fed , quie et vita fünctis prodeffe, Orthodoxae Eccle. fiae doctrina eft, a primis eius incunabulis ul ad noftra tempora propagata. :S../3. Quamquam vero ad omnes hos, commo- da non pauca perueniant, ex incruento hoc facrificio 5 attamen alii aliis vberiorem ex eo n * fructum referunt. Certe enim in eos am- m]m 53' plior redundat vtilitas, pro quibus nomina- o ii üm hoftiam Deo litamus: rurfum ii, qui ad- Ofmm ) funt Miffae, maius emolumentum ex ea con- quäm fequun - 108 fequuntur; fed et e praefentibus ii ,. quibus eud mens integrior eft, vberiorà camunt com. u) moda. coní $. 4. TUm Quiod de viuis dictum eft, id ad vita fper functos pertinet. etiam nempe diuería, 'et (ue inaequalhi ration s etiam fructum facrifi ( cn impendi, Guam autem ille late pateat vnus ille nouit cuifms arbitrio res haec o. dequ mbis vertitui H $.5 Lit Miffae facrificio vim eam ineffe fupra di. ximus ( cap. 17. $$..6. 7.), vt propitium no- bis, et placatum reddat Deum; atiftoc mi. fà r nime accipiendum efít eam in partem, tam. Qu quam fi facrificium iftud per fe Grariam fan- terl erficautem conferret iis, qui iacturam eius funt crinine quopiam fecerant Reclamant huic Menf opinioni Tridentini Patres, et ipfae diuinae fimus Litterae. Ea igitur folum ratione Miffae fa. etin crificio amicitia Dei amiffa integratur, quod, Uf fi Sacerdos eorum cauífa rem facram faciat, ür ]) inftinctu, adflatuque Dei ad finceram crimi- lla b Dum damnationem adducantur eoque pacto ET €uya. 100 bus euadant idonei, qui a Dei Miniftris pro fz- Jflls cro "Tribunali peccatorum fuorum veniain confequantur. Alia eorum fortuna eft, quo- rum leuioribus duntaxat maculis animus ad. ntà fperfus eft; has enim tolli funditus, penitus & que abftergi Milfae facrificio, nemo nefcit. nif. $. 6. Quse hactenus de natura facrificii noui, i, deque eius effectis a me funt commemorata, iis non Litcerae Diuinae folum, verum etiam Liturgiae vetuftiffumae fidem faciunt. di $. nu Euchariftiae Sacramenti, ac Sacrificii 10X- fijl tà vim, atque naturam ineffe, alias docui- (aff cuimus C cap. 17. $. s. )5 permultam igitur interfit inter eos , qui folum Rei Diuinae ad- D etus funt, atque illos, qui etiam participes fiunt Doic Menfae coeleftis; Ecquidem priores amplif- 1üae fimumn illum, quem paullo ante commemo- raui, fructum referunt; at multo maiora per- » ff ueniunt ad eos beneficia, qui etiam reficiun- y0d, tur Dape illa Angelorum. (Auaenam autem M. illa beneficia? plurima, maxima , immortalia; lkml fi animum a peccatis continemus ; fi ferrei, jtto atque d* 1IO atque immobiles fumus ad illecebras vitio. datgy rumz fi in difciplina Chrifliana progreffiones g facimus, vni huic coelefti Pani in acceptis vulite ferendum eft, quo nofra corroboratur im- becillitas, vires , cupiditatum infringuntur, E femita virtutum plana, facilisque . redditur. Qs e Qui mauducat. bunc Pauem , inquit Chriftus, tuli i viuet ip aetermum: (a^) e quibus verbis in- guo ( ftamu telligimus, ea, quae percenfui, ommnia, vir- tuti Euchariftiae deberi, gEüat ädf&fa $. & Cum vero fub fpecie Panis , et Vini itne, hriftum ipfum fumamus, quanta mentis in- Vittul tegritate ad Diuinam illam Menfam nos opor- e tet accedere? Iominum infortunatiffimum'! qui more ludae proditoris , culpae lethali obnoxius, corpus Domini fumere aufit ; ec. quidem, qui tam proiectae fuerit audaciae Dui veus evit Corporis, et Sanguinis Domini. (5 ) Quare quisquis menfae illius Diuinae fieri particeps vult , antea , quam accedatad eam, M probet fe , an non criminis alicuius eum re- Mif dar. 10 (4)) loann, eap, 6, v.59, (6) L.Cor, cap. 11, v 27, u)l Yif Vitio) darguat confcientia ; quam fi puram, et inte- T'ottes gram reperit,//r de Page ilo edat, et de Cbntis ealice. bibat. (a) It 1g. $. 9. ntur, Guamquam autem propria factament vir- ditor, tus ea in nobis efficiat, quae paullo ante ad- iflus, tuliin medium; nihilominus períaepe exi- 5 il guo operae pretio Angelorum Dapem degu. j Vif* ftamus, (uid ita? quod ipfi pietatem con- gruam ad menfam hanc coeleftem nequaquam adferamus. In eo igitur euigilent curae no- Yini ítrae, vt non modo puri a peccatis , fed et n virtutibus inftructi, ornatique Pane illo coe- lefti. vefcamur. )pOl'- qum! NTEINSS thalt CUR XLE & ite , Quae populi in Jacrificando /z'nt partes? 0 S. d. fleri 3 acrificii, quod vetuftiffma adpellatione iffl, Milffam dicimus, Partes praecipuae funt tres: lia 1, Oblatio : 2. Confecratio: 3. Communio. ? 5. 2Ze (4) I, Gor. cap, 11. v. 28 112 Cacet $. 2. m p Oblatio, 'quam vulgo Oærtorifzzwz adpel. licii, lamüs, ex eo nomen inuenit, quod éa pat- te, Panis, et Vinum Deo oiïerancür. Ec- ? clefíae principio, anteaquam Sacerdos rei Cïïfæ huic imtium faceret;, Diaconi voce , Cate- TOR , chumeni, atque ij, qui publieae poeiiten- eric taé obnoxii erant,, e&cedere e facra aede prae iubebantur; ex quo intelligi poteft , ea, Cuti quae oblationem antecedunt, Mofam: Cate- Dl ebuetorum ; quae vero jconi'eqmun;ur, Mif ü fam eéfficere FdeFum. $3 i f n Proxima ab oblatione pars confecfatio Geios f9. [ (?&7'/ ( ea, fimul atque Sacerdos verba (acra L enunciauerat, Panis, et Vinum, in Corpus, et Sanguine/m Domini traüsformatur, $. a. Comtunio eft efus Corporis Domini, et fetmq Sanguinis eius potio. Obferuare loco hoc lm libeat, Pane Euchariftico Corpus Domini, Orie M aj et vna Sanguinem cohtinérl. Quaré quis-- quis e Laicis-folo Pane vefceitur, coeleftis pDqu menfaé plene, ac cgmufate fit parti CBPS 5 Sa. (4)] 113 Sacerdotibus autem praeter efum Carnis eti- am potio fanguinis, ad complementum facri- dpd ficii, necelfaria eft iput & 5 k Principem a Chrifto Miniftrum huius fa- $ f& crificii effe Sacerdotem, neminem fugit ; ve- Cate. rum, vna feclui"a Confecratione, partes fa- hteti crificit reliquae a püpvlo , qui in.aede facra dede praefens eft, communi cum facerdote perfr- & Diceto huie, vt alia ratio- ciuntur opera. (utt num momenta fileantur , velillud fidem fa- Mif cit, quod Sacerdos, facta oblatione , hune in momuu Fopulum compellet: Orate Fras irer, v£ qeum , ac vefirum facrificium accep« cfat talile fiat apud Deum Patrem omnzj)o;teiz iacrá £em. (a) Oï'püäa S. 6 Beipublieae Chriftianae primordio , cum fermonem latinum Occidends Regna, quae j, V e£cum vero promeret Romanis parebant ; Gra 9 ho Oriens, nullo negotio, populus Sacerdoti ad aras operanti refponfa dare poterat; at, qu poftquam defloreícente fenfim lingua Roma- ellió H )a, (cep (4) Lih, Miffal 9t II4 fate n2, alia vigere idiomata coepere populus er Wi fermone domefiico magis capi, illum alte- rTum tamquam peregrinnm babere negligen. ii üus; quoniam vero Ecclefía Rem Diuinam acce Cui lingua vsque Latina facere pergeret, popu. lus ignoratione huius Linguae 'refponder qdl Sacerdoti defiit ET Cum res eo effet lo , " mores fenfim abire coepit vt pro populo HH Ecclefiae Miniftri quanti Re1 Diuinae adef- tiam Tobur fent , in folemnibus facris ; in priuata au- tem recitatione Miffae refponfa daret ill qui Sacerdoti ad aras facienti fuam COIJ- C modat operam, fiue de Clero, fiue Laicus Qrae T effet. . Nihilominus nonnulla adhuc antiqui- tatis elligies eft hüfheque apud Religiofas Iani familias; nam eae veteri Ecclefiae inftituto, Diin facerdoti Miffam decantanü eloco fuperiore dote i 1'e[poufant. l W ilur H ] $.5 Quia ergo populus per infeitiam latini ( fermonis perfpicere nequit precum earum COele praeftantiam, quae, cum Res Diuina fit , re- Dinin citantur facri Curionis partes erunt, Zizup. Vetia $'am, quanta eft, ei patrio fermone expla. Quo] nare — lus nare, quae res explicatus düïïciïes non ha- ilte» ber. . Neque fibi religioni ducat iftoc facere; Pen nam, ex quo eultus f.lforum Numinum finem DIf accepit, Res Divina Arcamis Reipublicae Chriflianae non accenfetur. opti Profecto fi i, lete qui linguae Latinae gnari funt, legere, ac, fi animds fert ,. edifcere Lzz*zzrgäafsz queunt ; /Hlü nihil prohibet, cur indoctis eius inteiligen- del tiam iguideamus, quod inde eorum pietas robur accipiat ingens, et incrementum. l $. 8. le, n Cum e:rgo non folus, fed cum iis, qui (US praefentes in aede facra fuünt, opera com. muni Rem Diuinam Sacerdos faciat , (S. $.3 m manifefto tenetur, eos, qui ad(unt, ius ad as yt0 , Diuinam habere Menfam, neque polfe Sacer- dotem ab ea quemquam e praefentibus, nili ote iniuplj,a , arcere, Til Quaerat aliquis : liceat, necne, Panem coceleftem diflribuere in populum extra Rem rufi Diuinam? in quaeftionem hanc, quod con. [e uf ueniat magis, nihil dicere polfum, quam, quod Nber Ritualis Romanus adfeuerat: k;a Ha - Com- 116 guti Communio - - -- verba eius funt: ipopuz, in- iter tpa Mifam, flatim poft Commnnuionem Sacer. falut dotis celebrautis fieri debet', miff quaudo ex va- äona&i/z' cauffa pof? Mijam ef? facienda; va- tionem vero hanc interferit; guum oratioges , bum quae bofl Communionem dicumtur , uou ad fo- Qeir jum [acerdotem , fod etiam ad alios. communi- cantes , fbectaut. Verum quod res haec ad otot augu Difciplinam pertineat, vt loqui fcholae amant, tl Ecclefia, fi vfüs poftulat, de ea conftituere aliter poteft, quod e verbis etiam , quae nunc recitaui e libro Rituali, po»teft intel. tmul ligi. Ts etià CADPY T XX.V lls De cultzz Beatiffimae |Virginis Mariae. $. Ls P raxe'cïpuas Chriftianae Deuotionis partes K hactenus perfequuti fumus, Deinceps ea in tif medium adferemus, quae ad eius cumulum, int Du et complementum adtinent., Honor, ac ve- neratio, quam integerrimae Dei Genitrici nos habere oportet, principatum hoc in ar- gumen- 111 i, i gumento fibi ex aequo vendieat; cum primas ;(I['ET. inter coelites teneát, et Sanctoruta Regz'na X n falutetur ab Ecclefia, 1 $. 2. Ia Qf , Priorem vc.ro inter Diuos ei locum tri- d fi buimus3 xprimum, quod filii Dei Mater fit: 11f deinde, quod, vitae fanctimonia coelitibus ^ ad omuibus praeftitit multum: poftremo, quod Yant auguftiore in coelis fruatur honoris, et gra- Wt tiaeloco prae Sanctis omnibus.: $. 4. ]Use Quod cum ita fit, facile perfpicitür, 1tel multo praecellentiorem ei a nobis habendum d honorem, quam reliquis coeli ciuibus ; maiori etiam rerum noftrarum incremento eius a no- bis opem efflagitari. df xgo 40 Deinde fi progreffus in fanctimonia face- re cupimus, in eius vitam, velut in abfolu- ) tiffimum virtutum Chriftianarum exemplar, xa in intueamur. Nulla enim virtus eft, a qua i, Diuina Parens non fit commendatiffima. ye rici df« H3 $. 5. 118 $. 5. ^ N] Proteftantes, quod de cultu Mariae eft, -Cathoïi'ms in ius vocant, vt fi immodicam Qt0 p ei, zelo ducti incompofito, venerationem petu dependant; at, qui ita de nobis fentiunt, lis ái, velim, fanctiones Romanorum Antiftitum, gend (i0n aut libros Romanae Ecclefiae Jymbolicos con- fulant, et profperiora de nobis, voluntate àue f 1Xintata, fenfa concipient, Noui ecquidem, etpe et facile largiar, luctuofa temporum. fupe. gui ll riorum fortuna, Aüthores quosdam intem. elt: perantius de Mariae praerogatinis fcripfiffe ; 0mt ] ! verum , an Ecclefiae doetrina e prinatis folo fcriptoribus, non vero iis de fontibus, quos IOP aä;*-glïatlgranl, arceffenda eft?- €iny $. 6. "Talis autem de Maria Orthodoxae Fc. ] clefiae doctrina eft: primum, Diuinitas quae- Vl cunquein eam impie. confertur, Ex quo ef NT ficias, nequaquam poteftate inflrucram eam qua elfe , crimina cuiquam condonandi ; quod N dü P € Tes h.aee; Diui!,litatönl al 'güite inm üri üiti $.T. 119 $7 M Si vspiam legas igitur, aut e pulpito fa- CaTQ cro propugnari ab oratore, eloquentiae im- Dem petu abrepto, audias, potentiam Mariae nul. Tünt lis coérceri limitibus: eam, qmdhbet effi- LU ciendi, valere facultates hae tales enuntia- cof tones placitis fan Theologiae temperan- tifate dae funt ; nam cum iis compofitae concidunt, jet, et penitus euanefcunt: Theologorum etenit, fipe- qui ad fobrietatem fapiuuz, vna omnium vox tetft. eft corporis, animique bona, ac decora bt fe; omnia a Deo in nos fluere; Mariam vero Uaf' folo apud Deum et Filium , quem procrea- uer üu 0$ , ogatu, nof'ris neceffitatibus patro- CU&(HIQ S. g Ee Renerläa etiam aut iores quosdam, qui [Läp zelo , Jéd. uon fecundum [cientiam - incitati-, T omni contentione- propugnent , commoda, eatti quae ad vitam hanc tuendam pertinent, a T Maria in nos profieifei , verum hae tales loquutiones eam in partem accipiendae funt ; Chriftum fua Mariae debereinitia, cuius me- ritis ferimus in acceptis vfuram conmodo- ï*4 u 120 i ti0te rum *omnïum, et felicitatis noftrae; alioqui ï AMadi temere adfereretur, nulla ad nos nifi Mariae rogatu, ac interuentu peruenire commoda; fpes i ta€ nam, zobir vgus Deus off, vmus Mediatof noftr JDei , e£ bomitum , bomo Chriftus Ieg/u: Ca). Deur $. 9. Ms Nihil tamen prohibet; quin etiam Diui- ja Parens dici a nobis, falutarique Depreca- 'V riae Y ttix hominum generis, queat ; neque non temp et reliqui coelites in communiouem huius tantae praerogativae Vocari ; quum coelites- femyi que, et Regina coelitum Deum pro nobis pero adpellent. Verum hinc adeo coargusas, in Dae i Mariam , et Sanctos non nifi fimilitudine quadam adpellationem eam conuenire; con- lm tra vero, Chriftum vere, neque vlla vocis abufione, nominari Deprecatorem; quoniam prof is noftra per fe cumulare vota, et preces; Inte coelites autem non nifi fuo apud Deum ro- W gatu rebus noftris confulere queant. qui $, 10. in l Neque äbümili ratione Mariam dicere Test fpem noiïäi'ain vere, atque propria adpella- pug tione loy (6) 1. ad Tim, cap. 2, v. 5. 121 — ugáÁÓ—ÁÀÀ!M' tüone nefas eft: quemadmodum enim vnzzcur oqui anae Mediator hominum, lefus Chriftus ett, dt; fpes idem eft vnica. Nec tamen a vera pie- latof tate abhorret , eam falutare fpem a Chrifto noftram; quoniam illa, quanta quanta apud J Deum valet gratia, noítra gratia valet $. IT* Dui. Verum fi vnus aliquis in exornandis Ma- (2 ot riae virtutibus, ac reliquis ornamentis , in- JUIUS temperans vsque adeo fit, vt eum felicitate fempiterna poffe excidere perneget, qui eam (e$ per omnem vitam pie, ac religiofe coluerit; obis nae is hallucinaretur grauilfime, /3 n dii 9. 12 con Ecquidem qvisquis amore tenero, qua- lem liberi parentibus impendunt, Mariam 10C1$ profequitur; fi huic in eam pietati morum iam integritatem adiungit , felicem e vita hae (&65; exceffum fibi non ex vano fpondeat; at fi | o quisquam in animum inducat, eum , qui pius in Mariam eít, quamuis vitae rationem te- peat, non polfe non recipi coeli. dexbus, eete pugnantia cum Diuinis Litteris fenfa anima 3l fouet. Hg $. I5 2 E $. D I3 genus. lam hic' mihi obmoueat vnus aliquisz vi. has C lionibus longe plurimis, et prodigiis doceri, aljeni iacturam falutis facturum neminem , qui amo- duen £ j tenero Parentem Diuinam complectitur. Dioi Vv rum, amsqms haec obmoues ; quin mihi l0g 1« in.ma i crücem , malumque cruciatum abis; 12090 nihi eiendowm , €t agendorum regula, 4 Diuinae Litterae funt naenias, et aniles fa. jtt illa Du H as ibi ha 0e Mf col ^ $. .14 COU (Àua propter. faeris orstoribus, un de ft, " Mariae. praerogatiuis ad concionem verba F 5 [/ DÀ ciunt, in eo elaborandum eft omni ftudio t u ne pofitos ab Ecclefia limites egrediantur. larrg Efferant integerrimam Dei. Parentemi laudi. H g DOUS, at VelIS, teneram in eam pwtate'n ne- tierare mini non : mmiïent, at eum in m odum illam j [ ne hïïenv ant í t vt fi conclamatae res eius fint qui quaetinilimo Mariam cultu ac venera- U;Gï'" non rofequitur, Neque exiftiment, Virginem fauctiffimam exaggeratis ezusmodl leuc:bus capi ; quin pro certo teneant, eam (a )Ul repud'are quodeunque intemperans laudis h genus Ilï 123 genus, .Dominae zoflrae , inquit Petrus Ab. $M bas Cellenfis ,' eoziffmae Firginis Mariae Qcer], oä/?fuia , venerazionems poffulant, mom aduia- [ /00- tiouem. (a) Quapropter vir celeberrimus , ebitur, Dionyfius Petauius, hune jn modum fingu- | ml los noftrum compellat : ZJ//ud ad extremum 1abis; monere omues audebo cultores , ac . laudatoves gula, firginis Sauctae, vt ne pietati, ac deuotioni esfae a dlam fuae zimium iudulgeaut ; et, vt ve- yis coutenti, Jolidisque. praecouiis , ]fs'm ioe comuentitia repudient; quorum vel nullus pof- m de /ft ,þ vel uom idoueus auctor adferri. Quod /erba gemus loteutis, et iufitae bumauis cordibus* ü ]10, vt Auguftinus ait, Zdololetriae , multum ab- Btur Borrez ab Theologiae , Doc. off , coeleffis fapien- judi. Lae grauitate; quam uibil fentive , aut. adfe- | £ uerave. pav efl, uiff. quod ad ceïikzzfz, e£ x llar quifitam zfegufïzm J exactum. (0) äæ n CA- U era at , yudi 2am - C4^) Libr. o.'epift, 16. ' Ils (55 Libr, r4, cap, 8. num?, 9. Theolog, Dogm.[ dex Incarnat, Is n ! 124 ä r a p s pes Ablitni CHTMVOT XxL pïeïmll lendi, De culmx Sanctorum. 6. 1. Ti & ,ultum religiofum a Proteftantibus abiu- Eecl dicari Parenti Diuinae, coelitibusque, . no. bus re tum in vulgus, perfpectumque eft ; contra, fma quosdam orientis populos immodicum iis tri. (Hen buere honorem , authores luculenti. fidem t [ faciunt. Orthodoxa Ecclefia mediocritatem idpell ilam tenet, quae eft inter nimium, et pa- tilbus rum; a nimietate, ac defectu ex aequo re. Wemno mota, €om w 6; 2. * qui / Coelites eos dicimus, qui, dum in viuis T agerent, morum fanctimonia non vulgari qUO floruerunt, cuius rei gratia a morte in coe. Q 0 los recepti, optato illo Dei confpectu, quo 105 fümma continetur felicitatis'aeternae, per. flami frountur. Hos Chriftianae Reipublicae pu. t p giles, et fideliffimos Cárifti fectatores, mo- Dew re incorporeorum coeli ciuium pie, ac reli. dum giofe coli poffe, Orthodoxa docet Ecclefía. Ab- hioftz Qu 125 Abhine manauit mos, dies illos, quibus fu. premum vixere, facris anniuerfarüs reco- d lendi. $. 3 Tribus potifimum rationum momentis : ab Eeclefia adducta eft ad habendum co:liti- j HO- bus religiofum cultum: prius eft vt clarif. ODITI, fima haec Reipublieae Chriftianae lumina I$ tf (Heroes dixerat Auguftinus, nifi fanctimo- fidem nia fermonis Ecclefiaftici hanc repudiaret (atem adpellationem) debitis a morte laudum intig p pnibus exornentur; eorumque immortalitati p re memoria confecretur, quemadmodum famam eorum ad feram poíleritatem extendimus, qui feque, et Rempublicam profanam re- Deinde VIUI5 rum geftarum gloria celebrauere, ileari quo viua illa, fpirantisque virtutum fimula- coc. cra oculis noftris nunquam non obuerfentur, qUO nosque ad imitationem virtutum fuarum in- fiamment, per Denique, ea cauífa Sanctos cul. ; pu tu profequimur, quo illi uicifim nobls apud f0 Deum patrocinentur Neque enim dubitan- reli dum eft, quin finceri hi amatores generis li noftri coelis amorem illum intulerint, quo, cum effent in viuis, flagrabant. $4 b 12 $. 4 Quamquam vero Ecclefia more , inftitu. Po relieiofos toque vetuftiffimo pios Sanctis cet Ec que habeat honores; attamen limitibus eos tüm Y admodum aretis coercet, Itaque ante omnia mi f legibus; cauet, ne quidquam in iis inelfe, Di- gatiua "untats exiftimemus; quare folemnis illa Conii cerimonia, qua commendatos a vitae fancti- tum, monia Dei feruos in numerum coelitum re« fert Ecclefia, ab Ethnicorum Apotheofi to- !r to, vt 1D vetere prouerbio eft, coelo diífi- ]!te | det, Eadem aedes facras atque altaria non Qür, v Sanctis, fed Sancto Sanctorum, attamen in memoriam qum. et venerationem Sanctorum di. patrt cat, et confeerat; neque minus vni Deo li- tat Diuinam viecimam, quamuis ea.voluntate, vt feruorum Dei memoria, pietate congrua, Diuon recolatur; vt adeo, quod de Diuorum exu- Vüus us Sanctus enunciauit Hieronymus , in f]dk praefens argumentum conueniat etiam Ho: noragmus, inquit 1s re/zqzzzaf Martyrum , vt Hozo- $i eum, cuius fuut Martyres, adoremus. MUV racuus feruos, vb Lonor feruorum redundet . ad Quit Dominum, ( a) $. 5 (4) Epift. ad Riparium, Coeht I27 $. 5- ll.lm Poft, de eultu Sanctorum orthodoxa do- 0l0 cet Ecclefia, neminem vnum ex omni coeli- ; €01 tum numero gratiani, peccati etiam leuiffi- ff l mi facere polfe; quod grandis haec praero- e D. gauua ea ratione fol Deo fit propria, vt n la communicari cum nemine vno fiue Angelo- Tictt rum, fiue hominum queat. i $. 6, 1 (0 Praeterea Ecclefiae meris eft, prodigia, dl quae nonnunquam grauibus de caulfis ed/mu on J tur, vnum Deum habere Authorem ; quam- 1 1 quam ea Deus noftiro, aut coelitum rosatu um patret. 0 li - S (* tate, Denique, cum pepuïfo bene precamur "f'lld, Diuorum imaginibus , aut facris Lipfanis, exu vnus Deus eft, qui bene frecatur eo fub. lil fidio. [/D $. 8: Vr Si legibus hifce noftra.erga Diuos pietas fjito- €coércita fit, nullus dubitationi locus relin- j 12'/! quitur, eam nobis falutarem, Deoau'em, et coelitibus fore acceptiffimam, ^Verum non Taro 128 fas ( Taro -euefu'ït, vt eain fuperftitio contaminet , aut ignoratio ; fons, et caput fuperftitionis ; e « prauae deinde animi cupiditates. Reperias cant etiam ex orthodoxis, qui nucleo neglecto, haei corticem verae pietatis gonfectentur. X] fl 5. 9. füsd Quamobrem iftoc altiffime in animum de- mittamus ; noftram erga Sanctos pietatem qui Deo, ac coelitibus gratiffimam, acceptiffi- nol mamque tum fore , cum ab iis fubfidia de- precamur, quibus mores perditos, ac diilo. lutos in melius commutemus ; legibus Diui- impi nis morem geramus; Deum, ae Proximum tili amore complectamur; quibus rebus fumma fet fanctimoniae Chriüiala'ae corminetur. plo & 1 $. 10, At fi Diuis cultum, ac venerationem eo de 1l folum confilio exhibeamus , vt res nofílra familiaris, claritas pominis, et exiftimatio maio- rain dies incrementa accipiant, haec talis 110 pietas loco nullo, ac numero habenda eft; - for; nam verae Deuotioni propofitum id eft ante It omnia, vt nos e malis bonos, e bonis effici- fiiu! et meliores, Anigitur, dicat aliquis, ne- fas (4) 129 fas (it Chriffiano pecuniae, et honmoris in- itet , Olis ; crementum, prolixos vitae dies; alia prae- yerias terea, quae ad hoc genus pertinent, depre- CD0, caria coelitibus? Ecquidem mhil prohibet, haec taliaa Sanctis expofcere; verum pro- xime, et feeundum bona coeleftia, ac fpiri- 1mde- tualia; quae principatam tenent inter omnia, (atelil quae a Deo ad nos peruenire queunt, com- n moda. à 1 de $. ID dillo An vero pietatis, non autem fümmae ll ]i impietatis fuerit, efllagitare a Sanctis vana, irtuft nihilad vitae obtiaendam fanctimoniam pro- Qmma fectura, aut omninoturpia, more, etexem- plo ethnicorum? quarum rerum cauffa Poéta, et ipfe ethnicus, populares fuos multo fale defricat. (2) If 0 $. 12. yolltà Accidit etiam nonnunquam, vt Chriftia. maio talis norum in coelites cultus ignoratione, et ab- Hoc e fonte ; ol fonss erroribus deformetur. atite mapat inficeta plebeculae erga Diuum Anto- ideret, fci nium Abbatem pietas»'; nam, cum ea v l San- j f fos (C4) quex»mliäi Satyr, xó. 150 Sanctum hunc vulgo ea ratione EXprïmï; vt eius finiftram flamma tenuis lamberet, pedi- bus vero fubiiceretur lutulenta fus, conti- qui nuo effecit, eius praefidio ignes ab aedibus, cul a& gregibus, armentisque fuis morbos, et [z E contagia auerti, et profligari. At profecto Yiol flamma manui imminens, fymbolum amoris f erga Deum, fus pedibus fubiecta, continen- tur tiae argumentum eft, Eodem etiam e fonte, Ec fcilicet iguoratione, enatum eft, vt fingulis Coelitibus , fingulae adtribuerentur virtutes, 0pe lii Nomen ipfum Diuarum Luciae, ac Libera- qu tae vulgus imperitum in eam mentem impu- l lit; vt priorem vi morbis oculorum medendi, fel alteram facultate mala quaecunque profligan. Ql di inftructam , ornatamque efTe crederet, $. 13. qu Ecclefiae orthodoxae hac parte, doctri- natalis eft : vnumquemque coelitum quali- à bet in re opitulari nobis poffe; neque tamen f fuperftitionem vllam olefe pium Fidelium bu morem, quo vnicuipiam e Diuis neceffitates be fuag commendant impenfius, C £ qu $. 14 13f li vt 5. 140 pedi -Inuenias etiam ex orthodoxis nonnulloä, tT qui partes hominis chriftiani praecipuas, in ]bus, cultu Sanctorum conftitutas effe exiftimant ; 8 ea caufa nihil non agunt; quo Dinorum ho- ecto noribus dies plurimi confecrentur, fplendi- TO diffimo iidem adparatu, ac religïone agan« Idl tur: fodalitia eorum nominibus infigniantur, Qte, Ecquidem , quibus adducti rationibus tantum Vlis operae ponant ea in re , veftigare nolim. te$ Id tamen minime ambiguum eft, Ecclefiam, z quanta eft, communi confenfione , quod p fpectat ad cultum Sanctorum , pro certo i tenere, eum alendae pietati fubfidium oppor- tl tunum eife, adiumentum neceffarium nequa- quam effe. $. 15. i Quonam aeutem loco, ac numero baben. jl da eít erga Coelites pietas ea, quam fuper- e ftitio inquinet; fi tamen religiofo hoc voca- J bulo cohoneftare rem vitiofam liceat? Celes 6 berrimus aetatibus füperioribus cultus Diui Chriftophori erat; at qua demum caulífa? opinio, quod ea mentca hominum peruáferit ss l 3j ! die , 132 die, qua Sancti huius imaginem. vidiffent » f10| imprudentes atque imparatos e vita hac ti0. minime exceffuros; ex quo inficetum hoc CtO Diftichon enatum eft: fe Quz P& mane videt, mocturgo z'emaare ridet ; d Chriffopborum. videas po/fea fufus eas. Guud autem porro iflne exítitit? vt ii ícili- . qui fuas celebrari facrás aedes quam ht miaxime cuperent, Sanctum hunc gigántea tul corporis proceritate in earum fronte depin- tül gerent, qua 1magine, velut promulfide qua- fl dam rudem plebeculam ad fua templa pelli. Cel ent. O caco&thes deplorandumi! 1] $. 16 h 1 Vehementer exoptandum eít etiam, vt e Sacri Oratores, dum Coelitibus Panegyres W adornant, neque immodicis eos laudibus ef- ferant; neque componant inter fe, et con- Il tendant, atque alterüm alteri praeferant, S. 17 Ü Tisdem maximo opere cauendum eft etiam, ne Virtutes, et vitae Sanctitnoniam breuiter, iM ec carptim attingant; contra yero 1n eoruti q percenfendis miraculis fint copiofiffimi ; cum fü non €tl 153 i 1 2 non eorum prodigiis, fed inculpata vitae ra- liac tione adducta Ecclefia, eos in numerum San- loe ctorum retulerit; neque ad edenda miracula, fed ad ftudium virtutpm inflammandi fint Fi— Y hi ; deles. $. 18. ll Accidit etiam non infrequenter, vt Coe- n htibus faeri dies, pompa fplendidiffima azan- teà tur; contra Domini dies negligentius habean- J tur; quae ratio pietatis eft maxime praepo- Uà ]. ftera, Dicat aliquis: Diuorum cultum vsque adeo Eccle(iae cordi elfe, vt i, qui Eccle- fiaftica adpellatione A/zus dup/ieir dicuntur , ipfos Domini dies, paucis feclufis , oceupent? [ ecquidem iftud ita fe habere , non nega- 'e$ uerim; attamen fuperioribus aetatibus alium ef. valuiffe hac parte morem , noui etiam ; fed Jl neque me fugic, principio feeuli huius Ro- mae magno animorum aeftu fuiffe agitatum , de abrogandis quibuscunque Sanctorum offi- Dj ciis; verum res haec , quibus, nefcio, de 'I', cauffis, fuo caruit effectu. Id certum tamen; ti fub idem tempus Cardinalem Thoma(ium, cuius zemoria im Leuedicticme e;/?,* a Pontifice l53 Ma- 1 134 Maximo impetraffe, vt nunquam de Sanctis penfum Ecclefiafticum perfolueret; (ed vnam ( Pfalmodiam quot diebus recitaret ; nihil addu- re d bitans, Coelitibu:, quorum cultor ipfe exi- facit mius effet, mentem hanc fuam probatum iri, li L (pt D&l DCATVT XXILI eli: De cultu Relz'qm'amm , et Saerarum tis ( LInaginum. $. r. R es ipfa monet, vt expofito cultu, quetm lüs beatis illis coeli ciuibus exhibet Ecclefia, tioni deinceps de Sanctorum exuuiis, et religiofis I Imaginibus differamus. Quod de hoc argu- i, mento eft, nunquam mnon pro certo tenuit giu Ecclefia , Lipfanis Diuorum pium cultum av poffe tribui; quod corporum eorum partes eflent, quae Diuinus olim incoluerat Spiri- tus; Deque non etiam , quoniam corpora ea fien in partem felicitatis, qua animae fruuntur, tall vocandä olim fint. De Sanctorum Imagini- Ve ' bus eadem docet Ecclefia, nimirum polfe eas Qur religiofe coli, Xl $. 9. 135 C1$ . 5. r (àuod de cultu Sanetorum capite fuperio- d- re dictum eft, id ad praefens argumentum 2 facit etiam ; nhimirum venerationem exuuia- If], rum, et facrarum Imaginum lege nulla prae- ü cipi; ad alendam pietatem, vitamque obti- nendam aeternam, fubfidium necelfarium non ffs; neque tamen eas habendas ludibrio quo- n uis obtentu. $. 3 .Ynquies ; quonam noftro commodo res A has in pretio habemus? maximo, inquam: d nonne Diui, quorum curae nobis honor eft, »üs Deum pro nobis viciffim interpellant? dein» Ü de , cum Reliquias Sanctorum, et eorum Ima- jt gmes mcuemur vehementiffime animi noftri IIl ad virtutum ftudium inflammantur ? $. 4 es Nolim autem exiftimet quispiam, Catho. i licam Eeclefiam ligno, feu lapidi, feu me. tallo, quo Diuorum ftatuae effinguntur; ne- ue Tabellae, ccibus eorum valtus inducun- H tur, habere bEonorem: iniurius fit orthodo- XIS, qül hoc iis crimen 1mponat, namque l 4 Cat ho- 126 catholiea Ecclefia nunquam non tenuit, in plate corporeis his fimulacris, in Oihbus aud:s, aut ef, t puluere e diui corpore refiduo corqme(cen- port dum nequaquam effe, verum ad ex mplaria fimuli Coeli 1pía euolandum nobis mente, ac cogitatione, Qui Tabellas, penicillo artificis exprelfas , tener Veneraretur , nae is diris deuouendus elfet, [ $ D. D Quum igitur iuxta tumulos Sanctorum Imgi ut 1magines preces fundimus 1 illud coe. Patron li domicilium mentem adtollamus vbi eorum compl animae degunt, et Dei fruuntur confpectu alia o $. 6. tollat Non abfimili ratione, cum pio Sanctam Dam - Domml Crucem ofculo. veneramur . vel ca. Orni put ante eam apemmus aut omnmo in genua Clefgc ante illam prouoluimur, in coelum noftra e- ls ef nhiti pietas debet vbi noftrae falutis Author ad dextram Patris adfidet Ex his vero ne- "no non conficiat Ài quailem Ecclefia cultum lifttg exuuiarum, et imaginum probet Dattey $. 7 elt e Alia Euchariftiae fortuna eft; cum enim biec Chrifti imago non qualiscunque, f:d plan (4) ! d 137 t, W plane eiusmodi fit, qua Chriftus, quantus $, aut eft, continetur, preces noftras ibi. definere elcen. oportet; at, quum effigies ceterae , inania platià fimulacra fint, pietas noftra eo euolet, vbi Ifjofte, Coelites, quorum feu Lipfana, feu imagines rels, tenemus, commorantur, ff $. 8. Pietatem in Coelites, eorum Lipfana , et Imagines fuperftitionibus inquinatam fuille um Patrum memoria ; ex eo fcirix poteft, quod ] c08- .Or t complures cenfüerint, abu&onibus his non eCtu, alia occurri poffe ratione, quam fi funditus tollatur quicunque Coelitum cultus(2). Va- ptam nam hodieque veneratio Sanctorum culpa omni vacet; quemadmodum hac parte Ec- e| et 4 enui clefiae doctrina fana, et expers omnis; erro- yis eft! m e utbo? $. 9. 0 D At pröfecto non paucos reperias etiam noftra aetate , qui;Chriüianae Deuotionis Ql partes praecipuas in cultu rerum harum fitas effe exiftimant, Quorfum enim alias homi- $5 nes efiltt [4 (2) Vide celeberr. Fleurii Hiftoriam Ecclefiafticam de initiis Iconoclaftarutn, D6 139 nes vitae proffgatae, et perditis moribus V Diuorum Lipfana folhcltudlne tanta aucupen. tur, et Palladii in loco habeant? quorfum elt,s in eorum ornandis, colendisque. Imaginibus bus c tantum operae confumerent ? quam quod Tnerte bendu confidant, huius pietatis id fe pretlum latu. fOs, vt morientium Sacramentls mumtl, s VeLut vita hac decedant? Cum P 50 I OO li eyg In eo etiam noftra erga Coelitum Imagi- glote nes, et reliquias laboraf pietas, quod in id Teorur vnice non raro omui ftudio incumbamus, vt ceffit: eorum honoribus facros, folemnesque dies, et (àns magno collucentium cereorum, et funalium numero, fümtuofo Miffae adparatu, exqui- Co fita vocum fymphonia, laudatione fplendida Ortlod condecoremus, ingluuie etiam, et veftiurb Mllitgr luxu ad augendam diei celebritatem in fub. Oftand fidium vocatis; at quantum haec pietatis fi- ( mulaera abludunt a vera pietate! cui propo- W ] fitum d eft , vt cum dicatos Sanctorum ho. iceyde noribus dies, recolimus, Coelitum Imagines Datum 1 contueimur, Lipfana deofculamm eorum no- bis virtutes ip memoriam redigamus, et ad ae. ülationem incendamur M u 139 ss $. u.l Yribus Vitra haecx maxino opere exoptandum ypete orfum eft, vt, cum facris exuulis, atque imagini- DN bus cultum , ac venerationem exhibemus , quod mente reuoluamus, quanto maior Deo ha. | latu. bendus a nobis honor fit, At quoties vfu- uenit, vt raris colluceant ignibus altaria, itj, e cum Panis Eucharifticus publicae veneratio- ni expofitus eft; contra, fi anniuerfaria reli- Imgi- gione memoria Diui alicuius recolitur, ce. in ii reorum numerus fulgore fuo radios folis la. , vt ceffit: quod nedum chriftianae pietati, fed des, et fanae rationi aduerfari, facile perfpicias. yliuft $. 12. Commemorandus eit etiam hoc loco pius u orthodoxormm mos, porticus vrbium, vias ndida militares, loca alia Diuorum imaginibus ex- frum ornandi: verum jis, qui facra procurant, n fub' omni ftudio enitendum eft, ne eae ludibrio yis J iter agentibus fint , quod citra dubitattonem gfopO' accidet, fi aliqua parte mutilae, vel habitu p o parum religiofo efformatae effent. jpine m o 4] a& $. 1 90 L 140 £U , $ Is t tl Noffe etiam plebem imperitam opotrtet, non nifi vnam eiï'e Dei Parentem ; verum lijcita alia, atque alia forma eam fub oculos fubii. Birif Tenpi ci; Deque non: Virginem mtegerrunam ex m aequo in nos locis omnibus munificam effe, $. 14 Cenfura deinde perftringendum illud eft De 0 quod ad fupplicationes, quae honoribus San- ctorum educuntur vulgo populus numero maximo conHuat, eas vero, quibus Diuina hoftia 'Circumfertur , negligentius habeat, Y Quod autem de 1pfïs fupphcanombus PT füpren Paftores fedulo curent ne illae theatrales DISNQR ludos, et fpectaeula referant lucis f $. 15. Qemur Ád extremum commonitos Paftores anr profici marum velim, vt ab aedibus facris arceant lum ex Coelitum imagines, quae cum gf*ïmzate chri- quodn ü anae Ethices pugnant: hac de re iam olim f&l Moguntini Patres hunc conítituere in mo- dum: (2). Procacer Imuagines, e£ wimi avtir la lenocinio, ad wmumndauae potrur vanitatis [pe- if Yi [2 :0//4 (42 Ann. 154c. ( Q 141 eiem, quais ad þietatä: cotMuotioneth. effigig- 205, i Templis proponz omnino vetamus : tam Ottet, lafciuam . artis offentationem. fvugs , e? feuero YO Patrifamilias intra priuatas aedes grauem , iu fübii. Templis prorfus intolerabilem cenfentes Qa). I CX DW ia sl - 1 ele, CAP V- T .XXIII.V d eff, De obferuautia Feflorum , ac. Domini s Sat- dierum. Utero Dunna Es habeat. V itam ecquidem praefentem, quanta eft, D fupremi Numinis dicandam. elfe honoribus, h 6&, nemo vnus negauerit, qui animo reuoluet, trales lucis huius, omniumque , quibus vitam hanc tuemur, commodorum vfuram a Deo in nos proficifei ; nihilominus aequumque , ac bo- (j z num expofcere videtur, vt tempus infüper ali- areeant quod,negotiis quibuscunque tantisper dimilfis, re dii if Olim peculiari quïadam rationeDei confecretur cultui s s. il fiiü Deus ipfe facem nobis hac in re praetu, 1'0 /lïf?,f lfe videtur, cum diem vlamum hebdomadae jti t facrum riutt - (4) Can. 41. 142 facrum fibi fanctumque effe voluit, Ve. lu rum, quod Legis Nouae Myfteria pleraque diesdl die hebdomadis pmme peracta funt; ea de Nepu cauífa Sabatho diem Sohs fubrogauit Eccleüa, aliis infuper additis diebus Feftis, quibus in- Don g verbis de a cura rerum profanarum auocandus eft ahimus, et ad ftudium difciplinae coeleftis M lat traducendus. aliquat tiüm d $. 3. proter Diebus hisce opus feruile fieri Ecclefia ii vetat; dein vero Miffae auditionem praeci. liac rel pit; neque tamen expectationi Ecclefiae fa. cit fatis, qui reliquum ab his occupationibus peram; tempus in Tabernis, Theatrisque otiando, Coehte ludendo, liguriendo agit Tegr. $.4 Quoniam vero multorum annorum expe- Weg "imentis comperimus, tempore, quod a Re Clatm el Diuina füperat, Baccho, et Cereri litari, Chïlfha Augufta feliciter Regnans, Pontificem re, ItiCjen ac nomine Maximum, Benedictum quartum decimum interpellauit vti numerum Fefto. 54lüäe | rum dierum accideret ; quo pacto malis pi ET pemodum infinitis remedium paratum, fimul fietos pauperum inopiae confultum eft. $. 5. ^5 $4 5 ! 5 " Ve. - lam vero, fi Ecclefiae complures feftos eque dies abrogare vifum eft, quod eorum numerus e1 de Reipublicse vtriusque rationibus officeret; an eeleft, non grauibus accipienda , reprehendendaque bus il verbis temeritas populi, cum antiquatorum lus elt yelefts in locum nouos fuffiicic feftos dies? Accidit aliquando, vt coeli inclementia, gemmas vi- tium decoquat, aut flauentes culmos grando proterat; is igitur dies nefaftis additur; ho- celefia minum infortunatiffimum, qui neglecta inani pruec hac religione operi, cuiuis faciundo daret 0* [ie . peram; nae is camquam irreligiofus, et in onib0S Coelites xkimpius , digito ab omnibus monftra- ;iando; retur. L $. 6. Res poftulare videtur, vt modum fubii- p ciam etiam, quo Fefti, ac Domini dies a j e Chriftianis agendi funt. Ante omnia igitur müh magna populo exiftimatio folemnium dierum m fe iniicienda eft; proxime docendus erit, fola yartürm Miffae auditione, dierum eorura obferuatió- Tefto nem minime abfolui; fed infuper orationes jis i? facras, quibus res feu credendae, fiue agen- dae ! hm j 144 hlutis dae dviluciäanwz'*, excipiendas effe: deinde Fefti, ac Domini dies ad frequentem fanctif. tiqie, fimorum Saeramentorum víum nos excitent3 al vitt vt ab aede facra, vehementiori amore. Dei, gui Bi ld QUi ac Proximi, praui autem odio incenfi, re- filentto uertauur, |Guuoniam vero piorum librorum le&tio, alimentnm pietátis perquam oppóre quit ij tunum femper habitum eft, reliqua diei pai- i iai'lfj:r 3 te ad litteras Dioinas ; Sanctorum vitas , Yelun e alios. legendos authores, qui de difeiplina lhyatin chrifüuiana agunt , animus adieiendus eft,. (uit cy (Auod vero a piis liis exercitationibus fuper- deti u eft temporis, eo rebus illicitis operam ne f ii demus. (Auaeras: an feflis diebus ad animi Tf Vg remiffionem , et ludum defcendere nefas fit 00 1 at cantum abeft, vt ifthoc prohibeam , vt FTA fuadeam etiam, poftquam Rebus Diuinis fa- — tisfeciíti. : $. 7-1 Cauffae , quae in eam mentem impule-- De w ; rant Ecclefiam, vt Domini dies, alios prae- terea quosdam religiofius agat, tres fere funtz À. princeps cauffa eft, vt iis diebus fingularem hr Deo cultum cxhibeamus: poít, quo negotium falu- (0.$ 145 leide filutis noftrae impenfius cutemus; quo de. anedt tique, cum Coelitum memoriam recolimus ; -Mtent ad virtutis . ftudium accendamur, "Werba fna- e Djei, gni Htpponenüum Praefulis de argumento , (t, re in quo verfor, illuftriora funt, quam vt ea j ) Torum flentio praetermittere queam. — Primum , in- ppor quit ille: ze arbitremur , aliquid uo$ conferre 1 paí Martyribus C quod de aliis Coelitibus dictum Vitas , velim etiam ) qui2 eorum dies folemutffemos cee hbramus. — JHl uoflris fe Jfliuitatibus uon egenut ; ipl g ek gquia cum dagelis in coelis gaudeut. — Congau- demt autem uolis, mon [i bouoramus eos , Jed r dþeh gm fie fE. imitemur eof,. Quamquam ec quod bonora- mus , mobis prodef, wou illis ; fed. bouovare , animi et non imitari , nibil eff aliud, quam tueüudaci- ; f zer. adulari, (2 ) q, « p 1 r CAPVT XXIV De reliquis. popularibus Deuotionibus. L ImpUI $. t. ; p os pietatis ritus, quibus populus (di äd ceter fmpllmls capitur , praempue re feras: Mu vlarern K Jmata ; g()tlum "t (a) Serm, 25, (l - T tuli, jifzaia ; Hgnvay Deé , Corollat. Mavianar , Exo mll suides , Scapularia , Funiculos , Breuia, ac de- mum Sodalitia, quibus de rebus vniuerfe pro- lios nuncio, eas adaugendae pietati, remedia op. Aout portuna effe, fubfidia necelfaria nequaquam cam ( elTe, tll $. 2. £0 0f Cum Proteftantes, Orthodoxas fubingref. filfis fi ciuitates, vfum eorüm, quae nunc percen- inquiu Ífui, apud nos vident, criminum, nefcio, d $ quorum nos reos peragunt; at profecto nul. ln e lus eorum docuit adhuc, hos pietatis ritus hg, fuperftitione inquinatos per femer elle, DLUEI $.5 Cty Ecquidem euenire. poteft ,' vt rudiores 7777 e populo leuibus bis verae Deuotionis ad. hn 3 iumentis amplius tribuant , quam e mente alcyiy Eccleüae fit ; accidere poteft, vt vnus quis- Cmta quam in animum inducat, fübfidiis hisce vi- fltiend, tam parari fempiternam : fieri poteft , vt noii- Jï?'mm nulli de plebe pro certo habeant, fe morte lt /]»g; fubita neutiquam exftinguendos , fi piis coe- 5119 flig tibus nomina dederint, penfum Marianum quot diebus perfoluerint, Seapularia, Fumi- M) FZI]OJ': f 147 Es culos , Éreuia detulerint; quin interim ani. i de mum.a peccatis contineant j verum abíonos t o hos errores nunquam non diris Ecclefia de- i op uouit, nedutm vt eos ratos habuilfet, Vni. iquam cam Conuentus Cameracenf(is fanctionem ad- tuliffe fuffecerit, ad faciendam fidem, quare to opere Ecclefia nunquam non execrata fit falfas eiusmudi opiniones: Docegtür populus, ingref- inquiunt Praefules fapientiffimi, v£//mum er. effe Sanctos deprecari , ad impetrauda mom /o» ie[CiO j to Dul. lum corporis , et fortugae , verum etiaifl animi ; ritur bona , et fempiterna ; d execrandam effe illo Ál yum vatitatem , et Jupevflitionem , qui polli- centur , tunquawr eor Jfue Poenitentia , e£ Sa- cvamentis e vita exbgüïwoï , qui bunc , vel il udiores hum Samctum) velipiofe coluerimt: aut felicem qis a alicuius uegotii exitum promittuut, aut ffrnilia quente s qüllS"' euenta. per[uadent. Quemadrmodum | etiam ve- diciendi fuut alii omnino, qui adféueranter ad, sce Y x not firmanut , certas auimas e Pargatorio indubita- » (norte ze liberatum iri, ff definito muurero , f/fugulari- que modo, Miffae celebreutur. Ca ).. iis 00€- K 2 $. 4. ia , hi Ca) Tinl, rg, habitum áutem e(t hoc Conciliu .^ Ann, 1565. TIUP 148 $. 4. nit, | Quod fingillatim adtinet ad coetus San- t ctiffimae Triadi, Virgini integerrimae , aliis votar Coelitibus deuotos, nullus dubitationi locus "LT relinquitur, magna ex iis in Ecclefiam ma- quum nare commoda. Quod vero ( iure, an iniu. Tum ! ria, veltigare nolim,) in contrarium adferri Quod folet, piis his coetibus diffidia ali in populo primi id fi ita habet, culpa omnis 1n nonnullos So- bus jl dales, minime autem ia ipfa fodalitia eft cos. ferenda. (i $. 5. viuor| Nemo negarit etiam , Corollas Marisnss luftrie recitandi quot diebus morem effe pium, at- placit que laudabilem ; eumque ratonibus nofítris bus 1] plurimum conducere; at fi quis propugnet, primis eum vitam hanc fine fancto conclu(urum, Operar qui Mariae honoribus nullo non die penfum lonon hoc dependits nae is egregie imponiüt po- fert, £ pulo. tulang $. 6. fua N Poftquam eos pietatis ritus, quibus po. Qpem pulus imprimis capitur, fcribendo comple- li toy (ititio xus fum, non alienum ab Inftituto meo fue- rit, 149 rit, piam anïbabüs illis, quas luftricus car- : Sutt cer tenet, fubueniendi curam, fub examen , alits vocare; minime autem eo confilio, tamquam locus fi ea popularibus Deuotionibus aecenfenda fit, ] Tà» quum ad omnes pertineat orthodoxos; ve- | itit« rum propterea, vt intelligi queat, quid fit, vferri quod nonnulli tanto ftudio rudioribus cum. primis ipftillare connitantur, tenerum anima. opuloy 0s 90« bus illis opitulandi ftudium. SPCN W 1 Orthodoxae Eeclefiae doctrina eft, pia viuorum opera animabus iis, quae ignibus Quicunque Vients luftricis expiantur, fuffragari. hn al placitum hoc Eeclefiae ratum habet, anima- bus ilis pro virili patrocinatur ; fed im- nofttif primis ad poenas eorum leuandas omnem Ugnet , (ururt; operam confert, quibus lucis huius vfuram, honores gentilitios, et facultates in acceptis pen u fert. Verum hoc adeo, vita functis opr nt p tulandi ftudium , efficere poteft, vt quidam fua cauíffa potius, quam quo animabus illis opem ferant; in faero Poenitentiae tribuna- u por li non minus, quam e fuggetftu Miffaruni re- oj éitationem , ad leuiendos, fnisndosque ea- eü fue' rum f K 5 159 ruæ dblores, affiduo commendent, Sed, a& comult | haec vna eít ratio, qua vita functorum poe- Proxitt nae leuantur? nounne virtus eadem ineft mu- Pro nificentiae in egenos, precationibus, COT poris macerationibus, aliis chriftianae pie- tori 4 illie in tatis oHiciis-?"d(f:inde , 8n non pars magna iructus, qui e Sacrificiis. Miffae orbe toto smol hahitis prouenit, Ecclefiae voluntate ad eas pertinet? His adde coeleftes thefauros, Zz. Qu dulgentiar vulgo nominari folitos, quibus iis tem vt cumprimis fuffragamur, Ecquidem vereor , tiobis 1 ne ii, qui a nobis diífident, iuftam obtre. deftia n ctandi materiam habeant, cum a quibusdam noftrum tanta follicitudine quaeftuofa haec Cor fubfidia vndique conquiri aniwaduercunt. praebo, um Tatür, Thatibu: Tuilfone De exteriore chrifliani bominis Deäæ &uide tz'oneþ... adeiïe j $. 1. " MZLOR H cquidem chriftianae Deuotionis fumma.,, interiore animi ornatu continetur; attamen [am necelle eft, vtei externa pietas, tanquam, Hemin; ] Cus I5I fimul d, at cumulus aecedat etiam , Dei fimul |poes Proximi cauífa, f m $..2. , C0f« Profeeto iniurii Deo, et dicatis eius ho- pl nori aedibus fumus, fi eas ingreffi, rumores n ilic inanes aucupamur, fermones ferimus, t0t0 amicitias, quas nefcio , paramus, ( ess $. $. Quod vero vis permagna exemplis in parn N jus 118 tem vtramque fubeft, quam facile i, qu nobis in facra aede circumfunduntur, immo- ['e0f , Qbttes deftia noftra in praeceps agi queunc7 usdam SWP Tiaec Contra quam vtile fpectaculum vifentibus nt, praebent ii, qui, dum facerdos ad aras ope- ratur, deiectis oculis, fublatis in. coelum — manibus, imprimis vero magna mentis de- miffione Numen immortale adorant ; quod Jetlt« ecqmdem oculis non cernunt, fed praefens adelfe , et preces fupplicum exaudire, pro certo tenent ? $. 5 |mfnà , Iam fi compofitum effe ad fanctimoniam, amel gemin.m non conuenit e cbriftianis, cum quam K 4 Rei Y 152 Rei Diuinae, aliis prdeterea caerimoniis Re. faml ligionis noftrae intereft, quanta iis adelfe füllle grauitate ,. Mimftros Ecclefiae conuenit ? defn certe In eos ora omnium, oculique conuer- tudin fa funt Quuare fi in his morum grauitatem, attam quam tanti muneris dignitas poftulat, fide. Lt les requirant, exigua de Religione chriftia- Rnf na, deque Sacerdotio in mentibus eorum COTUIT exxüat opinio, eft neceffe, So9. H Siautem reprehenfionem non effugiunt ii, hn qui 1n aedibus facris morum compotitionem Veftim exiguam, aut nullam prae femet ferunt ; an lllld l non fale defricandi plurimo erunt , qui fub. Sed j intrant Templa, cultu ad omnem oftenta- Je fat tionem facti ? Profecto fi hi animo reputa- — rent, quantorum fint criminum rei, quam- que graues poenas de iis olim repetet Deus, Óifi ad frugem fe fe recipiant, maiore cor- poris, animique demiffione Rei Diuinse , aliis deinde Religionis noftrae ritibus adeffent. P. $ T. Clllfh Popularibus Deuotionibus accenfendus eft tomm etam pius orthodoxorum mos, Religiofarum SENIT fami- 153 : e familiarum indumenta , feu ad fidem voti ex- xelf foluendam, feu pietatis /upererogatoriae cauffa, emit ? definito temporis fpatio deferendi, . Confue- J tudinem hanc ecquidem damnare non aufim ; AL attamen ea, ad veram obtinendam fanctimo- fide. giam, parum proficias; nam quorfum vefti- ff« mentis Sanctorum induemur, fi non etiam eotUr eorum perfequi veftigia connitamur ? $. 8. Huc pertmet etiam , vita functos rehgw- fa in vefte humandi confuüetudo; nec enim unt 1l veftimenta, fed interior animae ornatus ad 1016l illud immortalitatis domicilium nos perducit. nc; 28 Sed iam de recta chrxülam hominis Deuotio- yi fub ne fatis fit, ad Homileticen progrediamur. ftenta —— - — reputte quam CAPVT XXVI [eus, De Homüiketice. re «t S, t. iprttde s r aftoribus animarum incumbit etiatm, vt defea Chrifli legem, quanta eft, gregi curae fuae commilfo explanent; proinde quid fide te- ydus d nendum, quidue fequendum, aut vitandum ofarum €l K 5 fan 154 ei fit, fermone populari ob: oculos ponant, Zzl Complexio praeceptionum , ex quibüs populo res credendas, et agendas proponere opor- impent tet, Homiletice adpellatur; Dictiones vero eae, tionet, quibus rerum harum notio inftillatur ,. .Coz- citiott €zonunm nomine veniunt. flitugm: $. 2. um fr Nemo autem. exiftimet, quemadmodum habent alio iam loco dictum eft Ceap. 2.Sect, r. $. 2.), ia SCRPLERS Sacram Eloquentiam , quanta eft , parti huic Prudentiae Pattoralis infertum iri; mae eum, qui hoc exfípectet , diferimen praetereat, quo Homiletice a Sacra Eloquentia.feiungi- tur; attamen neque authorum eorum perfe. gnuem quar veftigia, qui Homileticen anguftiori- Coglef bus- limitibus- circumfcribunt, quam.ex eius lunt; r dignitate ,"atque vfu fir. . kaque. ea ratione Tütuere in hoc argumento verfabor, .vc; fi quis po- Vetfatur litioris humanitatis , 'Theölogit:arum deinde t fibgi difciplinarum minime expers eít , regularum» bis fide quas iam tradere adgredior, fubfidio, facram ïUOl', E orationem. cuiuslibet argumend nullo nego. ti9 paraturus fit, $. 3. () N !55 Tent, ,g. $, In Oratore , inquit , dicendi Magifter no 711 ypulo por. imperitus, ()j)nttet effe Inuentionem ,. Difpofi- )€ z tionem , Eloquutionem , Memoriam , et Prouun- ciationem(a). Abhinc igitur praecipere in.. 47 ^ ftituam; deinceps praecepta generalia oratió- num fpeciebus, quae in Ecclefia Orthodoxa habentur, adcommodabo. odutt — — ) E ute r XPXHV II. 4 eutt, De luuentione genemtün.' pent , yagi- $. 1. H nuentio eft eorum excogitatio , ex quibus coalefcit Oratio. friort- Prima Orationis elementa [ eius funt; r, Sacrafententia, quam Dictioni prae- fütuere paras. 2. Thema deinde, in quo 000 verfatur Oratio, 3. Poft diuifio thematis, s 0* ac fubdiuifio. 4. Poflremo, momenta , qui- einde bus fidem facimus, De his Sectiionibus qua- arum tuor, acturi fumus, gcram pego SE. (4) Rhetorie, ad C, Hwenn.ALib.*. I. Cap. 2. 156 SECTTO6*T] T fam 1 De. 'Inuentz'ane Jacrae Sentehtzþ&-. hoc É 3 acram Sententiam in argumento praefenti intelligimus eam, & qua Oratio principium Que ( ducit, Wiuff) $. 2. patria Ecquidem facer textus é fiugulis Litte. Moc- rarum Diuinarum Liàbris peti poteft ; fed iam in mores abiit, vt ab ea facrae Paginae (u. Ó matur parte, quae die illo in facris folemni- fés ( bus recitatur. Attamen(vtcertae, quae in texti res omnes incidant, praeferibi regulae non dus p polfunt) a generali hac. praeceptione feclu- Cufl] das Orationes eas, quas occaftogaler: vulgo Domi nominamus, deinde Funebres Laudationes ; eolen nam illisintegrum eft, promtum e quouis fa- pudis cri codicis loco tex tum, pertractare. füfpi( $.5 Inuenias etiam primi fubfellii Ecclefia- fiden ftas, qui fuis orationibus fententias, e 2D;u- w5 Offcür fumtas, praemifere. 50 4. 157 i 54- Textus , quem delegeris, prolixus ne fit; nam illius prolixitas faftidium creat: praeter t. hoc orationem omnem virtute complectatur. 6. 5. gefenti Apud complures 'Europae pOpuïos hodie- cipium que obtinet, vt fententia facra Latio pri- mum fermone recitetur: poft autem lingua patria reddatur 5 at , quonam operae preno Litte iftoc fiat, non video. Q 14f $. 6 ye f Puleros etiam beatosque fe fe orato- tes exiftimauere annis fuperioribus, cum lemttt« [uae t textum geminum fuis praeftituere oratiotii- 2e D00 bus poterant; hoc autem tum fere eueniebat, feclii cum vnius cuiusdam e Coelitibus memoria, - yulgo Domini die folemni ad aras precatione re- 10065 ; colenda erat; verum meo quidem animo re- uis f pudianda eft haec concinnitas, quod ex ea fufpicio quaedam adparationis, atque artifi- ! ciofae diligentiae nafcitur, quae res maxime fidem orationi, oratori adimit auctoritatem ccjelt put SE- d 158 JUMTOT as N 7 C D G- H SECTÍ " d De Imeutione Tbematis. $. 1. l & hema facrae orationis eft argumentum , J tini quod orator pro concione fumit pertractan- -.dum. fper $. 2. Dotes, quibus thema facrum inflructum j effe oportet, funthae: zr, Thema verum fits quen non igitur Zezum, aut nigium parado- Q65 ( Xxug» 2. Vnum, etadaequatum. 3. Mode. ratum, feu nec fterile, neque nimis copio- ) fum. 4. Sacrae fententiae copforme. 5 tolun .Adcommodatum loco, tempori , oratori. Jus a * $. $. (Taet; Fontes eius inueniendi-futt: 1. Euange- lium,,dilei, quo dicere orationem conftituifli, 2. Diuinae litterae, quantae funt, 3. Ho- UT miliae Sanctorum Ecclefiae Patrum, —4. Sa- putt cri codicis Interpretes. 5. Clari oratores, liter, 6. Theeïogia myftica. 7. Polyantheae, fam : SE- (4) 01 159 SBRCTEO IH De diuifionc, et fubdiuifrone. 51. iuifio eft thematxs certas m partes d:. ACUR D ftributio: fi ipfas has partes de integro di- adtont fpertitum eas, nafcitur fubdiuific. $.2 Vetuftiffimum effe partmouum vfum elo- üctüti um ftt quenufümx poít natos homines "T'ullii oratio- nes complures apertiffimum faciunt. Mrabo $. 3 Mode Membra, in quae difpefeitur oratio, duo copio folum, vel tria fint, quod plora intra tem- m y pus ad dicendum conce[Tum commode pe;;.s " tractari non queant. $. 4. ag Hodierni dicendi Magiftri, Fennelonio ('a) titoil et Gisberto (7) feclufis, confenfione vnammx a partitionum víum vehementer probant ; quod 4 9 lucem eae, et perípicuitatem orationi accer- atotes» fant: deinde auditorem docilem reddant ; 26 deni- ^ (2)) Dialogues für I* Eloquence Dial, 2. ) E (5) Bloquent, Sacr. cap. 6. 16o il dEniQue oratori canücellos quosdam bïrcu:ne dent, extra quos egredi, fit nefas, JX . Leges bonse partitionis ad capita. haee reuoces: 1, Plena ea fit, et fidelis, metn- bris inter fe aliquam relationem habentibus, l part vel oppofitis; 2, Plana; 3. Perfpicua ; 4. r c Ordinata, E mett lisdem parandis feruiunt: r. Loci orato- oU ri: e. Theologici; 3. Figurse illuftriores, 4. Lectiones Paginae facrae varzagtes, CUM P Thec Momenta, quibus diuifionis vfüs fuade. Ícen tut, ad fubdiuifionem pertinent etiam ; fed et fontes, e quibus petuntur, ac dotes, qui- bus exornantur , commurnes habent. 'Tria ni- Vits, hilominus, quae fere in folas conueniunt fub- & N diuifüiones, adiicere iuuat: prius eft: earum tium. artificium pro vitibus celetur ; membris defi- N Ài niantur paucilfimis ; vltimum, argumento pro. priae fint, üt, Tatl0 $8E- ifi CUf SECTLO IX De Inueutioue argumentorum. [iet $. 1. fieffle nuenta fententia facra , et themate , in 1008 j H la, 4* partesque diftributo, in eo Ecclefiaftae ope- ra colloeanda eft; vt idoneis rátionum mo. mentis fu(ceptam materiam in luce plena , (rato extraque dubitationem omnem confhtuat. * d. r Momentorum fedes, loci oratorn , et 'Theologici fuünt; quare 11 penitus perno- fcendi. fusde: (53 l5 [ed Loci oratorii, quorum in facra d1ct10ne , Q r Definitio ; ; víus, numerantur duodecnn rja nl 2. Notatio nmmms, 3. Coniugata; 4. Par- j füt üum . egumeratio; s. Genus, et Forma; 6. estunt Similitudo, Diffimilitudo, 7. Contraria; 9. j i Adiuncta; g. Antecedentia, et Confequen- Ü pl'O*1 12, Compa- t13 , IO. aulfae; rr. Effecta yatiO, $- 4 P 162 $. 4. Locis addendi funt etiam Geüeml'e.r, 1n- 1 de dieti; quod cuilibet fere firmahdo the- ]j füs mati, argumenta gezeraziz fufficiant E1us- modi funt; r. Poffibile; 2 Facile; 5. Ho. Cüm neftum ; 4. Vtile; 5, Necelfarium ; et his atQue contraria. HO $. 5 —— fükzcu Praeter communes hos Rhetorum Iocos, alii praeterea funt, qui Z2eologici, et Coge cionatorii dicuntur; quod Theologi non mi- DUs, quam oratores facri ad fua ftabilienda R À placita, ex iis argumenta fümant, d J $. 6, & d Locos eiusmodi decem numeramus poft t Virum Doctiffimum Melchiorem Canum , qui parte primus eos explanauit, funt autem; 1. Sa, UE crae Litterae; 2, "Traditiones A poftolicae ; det oj $. Aüctoritas Ecclefiae; 4. Concilia;. 5. Se- des lxümana, 6. Sancu Patres;./7. Doctmes n Ícholaílici; g. Ratio natuzahs, 9. Philofo- Qu Qu phla, 10. Hiftoria facra , e!.: profana. QUe. nc * [] jitur W IIUPH[I $. 7 )G — 16 3 "d i E » n 3, ]n tle . Igitur orator dictionem faeram conftructu- Ens. rus , locos hos omnes animo collizat? ac fe. .H cum difpiciat, vter eorum apta imprimis, atque adcommodata , ad fidem faciendam, t his momenta rationum fuffecturus fit, b w J005 , CACPWVUY XXVIII J Cot De. Difpofitione. j li« 1 S u 4 jenda cX, yülpoftio , ef? verum inuentarum im ordi- uem difiributio, (2): mfi enim quodque eo- rum, quae funt excogitata, in ea orationis , poft parte collocetur, in qua res poftulat, nun- , Qu : Ste quam rite coagmentata, temperataque eua- det oratio. ice5 8 s )O " 6 Ordo duplex eft: vulgaris alter, quo rei toTes €t ï:i' liiv jlolo* unque initium tribuimus, ac finem , ne- que non et medium, quod vtroque interci- pitur; alter ordo is eft, quem artes fingulae proprium (ibi fecere, . du 9. 3 a€ (a) Cic, de Inuent. Libr, [, 'c.qp v* 164 5 g.. Siin ordinem, quem in diftribuendis ora. tionis partibus confectamur, mentem inten- ul derimus, facile intelligemus, eius initia ad ht, naturam efle referenda. Ed Ti S. 4. ten Pärtes, e quibus facra cdaïefcit dictio, ver' aliae primi, aliae ordinis alterius funt, Ad dii; priorem claffem pertünent: t, Exordium ; fpec 2. Propofitio; 3. Confirmatio; 4. Epilogus. $. 5. Proximam claffem efficiunt: r, Divifio, plic et fübdiuifio ; 2. Confutatio; 3. Amplifica- iioy tio; 4. Digreffio moralis; s. Narratio ; 6, tam Affectus, Iam de fingulis ordine differam, — —— —— Rá — SECTIOTI plur De Exordio, Com j $. 1 ill ( & X Com ordium, eff oratio , aniwum audztoris de 01 zdonee comparans ad veliquam dictiogeg : quod eueniet, ff eum Degeuolusa , attentum , docilem quoi fecerit, (a). 4 0 ^ Sepa] $ CCf («) Cie. de Invent, Libr. x, cap, 1f7. (HUENECGO OUU NUA 16 E $& m 0rt« Beneuolentia conc:hatur folemni illa for- ltyü- mula, qua Ecclefiaftes ab auditoribus poftu- "ER lat, vt dicentem auribus aequis accipiant: ni- mius fit , fi alias praeterea artes adhibeat. At- tentos efficit ipfa argumenti dignitas, 10 quo VP verfamur. Docilitatem parit ftructura Exor- Ad dii; fiid ita conformatum fit, vt ex eo omnis um , fpeetari oratio queat. ghS $. 3 Leges, ad quas exigitur Exordium, du. ilit, plicis generis funt; nam aliae vitia ab uis re- o mouent, aliae exordiis fplendorem, et or. ó, namenta accerfunt, am, $. 4 —— Vitiaexordiorum funt: 1. Vulgare, quod pluribus argumentis poteft adcommodari ; 2. Commune, quod nihilo minus in hanc, quam in contrariam materlam poteü conuenire 5 3. Commutabile , quod leuiter mutatum etiam fitti de oppofito themate dici poteft; 4. Longum, j 1 quod vltra, quam fatis eft, producitur; 5. 7(21 fl Separatum , quod non ex ipfo arguisento du. 1 ctum eft. I E $. 5. 166 $. s T | Eadem his praedita elfe virtutibus opor- tet: 1, Exordium fententiarum et grauita- ts aabeat plurimum, id efft, magna fit cura elaboratum ; 2. Sit argumento proprium; 3. Sit noderatum , id. efh, nec breue mmls P neque paullo productius, to] $. 6 Partibus exordia duabus conficiuntur, In. tüm , greifu, ac Defcenfu CUT llla faerum, quem ora- tuon praeftituimus textum exphcac, haec I viam ad Propofitionem munit LV $. 7 Quaerass; an in facra oratione locum ha. Perf [ beat, modus exordiendi Is TiIen; qui ex ajrupto fit? at proféeto cum exordium Noy quemad. modum paullo ante e Cicerone docuimus, ad reliquam accipiendam dïcnonem comparet aud*torem locus ei in oratione facra con- eü: f() cedi nequit m Y $. 8, Fs —. Fontes exordiorum denique, ne quid prae- tereatur, Func Hs e€ quibus peti themata, et N momenta I'äïlougm dlmmus (Cap 277. Sect, Dtopo 2,.66 4 C.NQ SE- üctor 16 ojot SBUCILO:-IT quita CQUIa De. Propofitione. l; 3 9. r II P ropofitio eft breuis, et aperta explica- tio ftatus quaeftionis, feu eft 1pfum argumen- tum , aut thema orationis, de quo verba fa. " cturi fumus. ] orà s s. liaec In propofitione haec erunt obferuanda: I. Vt fit vera; Non nimis generalis; 3. Perfpicua; 4. Simplex, et Vna; s. Conue- m l niens oratori, auditori, loco, tempori. 6. vujto Noua. omad r n qnus , (Quoniam propofitio cum themate res via wpalet eft; fontes etiam iis efTe communes oportet; qui- Con nam vero hi? paullo ante percenfitos repe- rlas(Cap. 2[. 990E., $.. $. 4 Nonnulli oratoriae facultatis Doctores, praE- j * propofitioni Zzzroductionem fubnectere folent ect. suctoritate quorumdam Galliae oratorum ad- L 4 ducti, B. ï 168 netn ducti, quo nomiüne viama propofitione ad par, titionem intelligunt ; verum, cum hodierni Jis oratores Galli hac parte a fuis antecefforibus jari deflectant; neque noua haee orationis par, fe fe vlla commendet vtilitate, in eius tra- ctatione commorari, nihil adtinet et, — ARA TEMUNENSORNENDRMMDn Tintt SECTIO-LH nite noli De Diuionibus. folu ^ .M t101h x uae &d rem praefentem fpectant, ple. fiali raque iam alio loco tractata funt, ( Cap, 27. Sutc Sect. 3.5; quare ifüie duo folum adiungere E ais vifum eft ad ea, quae ixam alibi commemora- uimus, . s. $. Prius eit: cum diuifionum commune cum propofitionibus munus fit, illuftrem, ac per- fpicuam efficere orationem, verbis apertiffi- £m mis proponantur ; alterum vero: in vnum fider locum perperam coniicias diuifionem , atque fubdiuifiones; nam partitionis propria fedes propofitio eft, fübdiuifiones ad confirmatio- Xiom nem 169 |pir, nem pertinent, QGuseras; qua confirmatio- terni nis parte fint collocandae ? punupxo fingu- ribüs larum partium, $. 5. jtts (fà In regnis compluribus more id reöegtum eft, vt partitionibus fubiiciatur Diuini Nu- minis implorato, ad argumentum dictionis rite pertractandum: morem hunc damnare nolim, Verum apud nos facri oratores tunc folum inuocationem. Diuini Numinis hac ora- tionis parte vfürpant, cum 1n argumento dif ficiliori verfantur , aut de laudibus alicuiis [l Sancti dicunt, "i Dl Iu (otas SECTIO IV De Confiriatione. em 9. 1. £O & onfirmatio, eft qua fumtum dicendi ar pEI' gumentum in luce plena conftituimus , exque tl fidem adiungimus. vnufa $. 3 que Fidem orationi concilies: t. Rationum (edes momentis; ». Eorum expolitione, nato L $ 6. DO j I70 $ 3. Bati onum expolitio artificiofa , Vocabelo apud Rhetores ? et Dialecticos vütato, Ar. &umentatio dicitur. Sedes rationuüm , et Ba- tiuüm dmnä;ilium alibi i ndicauimus (Cape 27. Sedt, 44 (" $. 4. Ul nn Argumentationum formae fünt octo: I 0oHc 4 Syllogifmus; 2. Enthymem [ 3. Epichere- tores ma; 4. Collectio; 5. Sorites; 6. Dilemma; Cotci 2 Iildaïf:ïiüg 8. Exemplum. Cs 509* them: «In tractatione a rgumentorum, atque ar. Fijei Sumentationum tria haec feruanda funt: pri- mum, vt argumenta folida (int potius, quam D multa: po f*, quo ordine debito, quem nem. iltén pe rei natura, vel ars exigit, collocentur; ferat denique curandum eft;: vt alia,, atque alia ar- Tle a( &umentatione expoliantür, ad fatietatem oc. jro ( cupandam, m C 4 SE D II wbolo $ECTIO V. , Àt X Dd- De 'COQZ-?]-ZZZQZLZ;OHQ?. $- 1. ) 27 ZX 1 - OT H fütatio, veteribus Aeprefenfo, pars * confrmationis eft : ea diluuntur rationes , quae 7- x. obiici polfent. Graecanici, et Romani ora- ha liv t tores raro admodum f[fine confutatione ad concionem dixere. In dictionibus etiam fa- ]U ; cris omittenda Reprehenfio non eft, cum themata fenfui repugnantia pertractamus , vel Fidei noftrae dogmata. ftabilimus. o df S * -9 D5 pri Tl Parte hac orationis duo caueat Orator: lU nem alterum eft, ne difficultates in medium ad- |tuL ; ferat, quibus dilfoluendis impar eft: alterum, ne aduerfarios acerbius accipiat: Zegat:o; g pro Chrifto Yfungimur , inquit. Doctor Gen- 100 e;ium , qui pacis fuafor, et auctor eft. (a). $. 3. Wt (Q b A—a Corinth. Cap. 5. V, 26. 172 QUEX $3 Modi , quibus ea conuelluntur quae di. €i contra queunt, feptem funt I, Cum 1id quod obiicitur, oftendimus, veritate labora. re, 2. Cum damus rem obiectam, at com- plexionem, quae ex ea conficitur negamus 1 D 3. Cum declaramus, rem obiectam fecum A. eand pugnare. 4. Cum tela, in nos congefta, in aduerfarios conuertimus. 5. Cum fententiag ampli facrae, quam nobis aduerfarii opponunt, fen. que f fum fincerum aperimus. 6, Si quid eiusmodi nobis obmoneatur, quod penitus effugere non E poffimus , eleuandum faltem erit: ratione hae , q tum vtimur , cum id, quod opponitur , omm- üone; no remoueri non poteft. 7. Cum ea, quae. Ctet obiiciuntur, contemtui et defpicatui nos habe. re oftendimu V t Pe dàm Y N A * NT C E ) « æ*" E IN u 4 V ptaefi tiof SE: (1) — 178 EUR Rss je di. SEÓAIO VE m id, De Amplificatiomibus. abora- . COtt- & 1. M eff grauior Quaeriam adfir- s. fecom qmatio , quae motu auimorum , conciliat in di- , 11 cendo fidem (a): ex hac notione intelligas, entiag amplificationem . affectibus propinquam , at- E, fen' que meitimam effe. smodi a d *e D0n Ecquidem confirmationis fingula momen: ta, amplificationis egent; fed cutmprimis ra- i Igac tiones eas, copiofius exornes, quibus fubne- ofmli« ctere affectum conftituifti. , quee. $. 3- |habe Modi amplificandi e familiariffimis funt: :. Per incrementüm ; cum oratio per quos- dam veluti gradus adfurgit. 2. Per compart- tionem; cum rebus natura, vel opinione ho- minum magnis contendimus aliquid, iisque praeferimus. $. Per frequentationem defni- tionum, caulfarum, effectuum, fimilium, dic fimi- (a) C-ic./dc Par:i,n Orat, cap. 15 É "-G 174 fimilium, et f,xempïmum. 4. Per hypotypo- m fiue del Icriptionem facti alicnius DBiblici cum H t JTOfall j » €t apodofi, 5. Per Similitudi- 1d7 nem Biblicam ; cum facro textu cc»ntenta fi- nilitudo eruitur, ftu ac diffufius explicatur, 6 LA Per dfïicultatem ex ali 1quo Litterarum Di- uinarum ] oco propofitam, et indidem diffo. lutam. ^. Per expolitionem ; cum ea Ut , quae in re in funt,, Sua alia, atque' alia fub imagine oculis fubiicimus. i. — CLPUITD YTI De Narratione, S. p j IN arratio apud veteres proximum ab ex. t ordio locum obtineb )8; e à OratOres /becien vel facti , vt hodierni iuri speriti loqui amant, lg l Lomp:em funt. Narrationi hoc fenf fu nullus in facra oratione locu $5 Contra fre quumm- müs eiuüs apud Oratores hCIOS vfus, h zar- LT rationem dicas verum geflarum ,. aut quafr ge- f0 Jlarum , ne fabula parabola, vel apolosus i !) excludatur, expofitionem [»] S * . I"F [2 - $. 2. Narratio hoc modo fumta nullum certum ü habet in dictione facra locum, fed iam huic, li iam illi parti, breuius, aut fufius, vt res po- f ftulat, admifcetur. 6. $ 3. ) V)irtutes bonae narrationis funt: r, Bre- l uitas; 2. Perfpicuitas, 3. Probabilias; 4. n Suauitas, l" SlE CTIO M TIT 18 De digreff/one anorad. b SCI l ] omine digrefhonis moralis intelïïg'zmu.s, K factam ab oratore faero, ad informandos, vel arguendos hominum mores, procurfio- 7 nem; eam alii fructuz: oratiomió nominant. m s * $ Vt earite fiat, fequeutia obferuanda erunt: li 1. Digreffio moralis fit conformis argumen- lÀ to: 2. Adcommodata auditori: 3. Ornata: 1 Non igitur in di. 4: Prudenter infütuta, h grel- 176 greü:ombus acerbum íe fe praebeat orator qu non principum virorum, publici Magiftratus, Ti aut quarumuis fingulcu'um perfonarum vitia toi mfectetur pa $. s De Digreffione morali nulla omnino careat, £0$ oratio , ad quoduis genus referatur, ni fpe* p rato fructu defhturam eam velis. $. 4. Aptiffima digrellionum moralium . loca hiit funt; t. Argumentationum complexiones ; 2. hen Epilogus orationis: eo orator perquam op. toft portune digreditur ad mores, (01 u a Z i OBbCILO LX lIs (1l3 De Affectibus im. geuere S. 1 ä*ä inis facri ac profani oratoris'eít, per- 1not fuadere dictione; at nunquam is fuum hunc lmpr adfequetur finem, fi non intellectum modo CElI validis rationum momentis expugnare, fed et voïuntatemlmpellele quo velit; vnde au- tem velit deducere, Dnouerit, (Àuae res hn que. 177 n quoniam affectuum coneitatione , aut demi. lf, nutione perficitur; ei, qui facri munere ora- " toris cum fructu animarum perfungi vult, o- perae, et laboris longe plurimum in eo po, nendum eft, vt naturam affectuum, et artem t eos tractandi pleniffime, cumulatiffimeque perdifcat. p S x Alffectui gemina fubeft notio. Quinti. liano affectus , eft motus animi ex appre- ( henfione boni, vel mali profectus; at ora- ) tores facri non prauas itiodo atimi perturba. tiones, in quas data a Quintiliano notio con. 13 uenit fed cuiüsuis infuper chriftianae virtu- tis actüm, et motum, quem in auditore ex- cirare conhitimur , affectibus adnumerant, $. 5 Affectus itaque oratori facro, eft animi e motio, ad aliquem virtutis acrum hominem |i impellens, vel a vitio eidem oppofito aþduf o cens. d 5; 4. Eorum slii per fe lenes, ali vehemences ]U* [? funt ; illi placide, hi acriter auimum afficiunt, M $. 5. 178 $. 5. i Plures quidam, pauciores alii numerant & affectus, Praecipui funt: r. Amor; 2 Odi- um; 3. Defiderium; 4. Gaudium; s. Trifti- ta; 6. Ira; 7. Spes; 8. Audacia; 9. Ti. g 1nofr ; 1o. Pudor. N —— ERE D &ebporro x i De Affectibus im fpecie; et fiugillatim de J4more. [i$ $ r TU A mor eft fruitio boni veri, vel apparen. eim tis: ex quo poteft intelligi , bonum alterum, u alterum amorem prauum effe. Prior adtingit i Ils i Deum; 2, Nosmet ipfos; 3. Proximum ; 4. Virtutes, 2, $. lm Ea, quae amori praepofltero obiiciuntur, haec funt: £. Nosinfi; a. Corporis voluptates, externa bona, communione fanguinis iuhcti, lorg $ 3. Sen Amor Dei excitatur: r. Recenfione per- mm fectionum , quas ei ineffe nouimus, 2, Dein- de Deua 179 de beneficiorum, quae àb eo in nos Huxere, a commemoratione, di $. 4 ft Amorem noftri mouet: t. Lex naturae , Ti quae animis noftris eum penitus impreffit. 2. Noftra eum.Deo fimilitudo 3. Exemplum L Dei, nos amantis. 4, Damna e neglectu veri in nos amoris confequi folita, $..5 n Amorem proximi cieas: r. Állata vete- ris, &c nouae Legis praeceptione. 2. Com. imuni omnium ab Adamo origine. 3. Dei ex- 'e emplo: qui homines omnes , nemine vno fe- Ut clufo, diligit. 4. Telffera chriftianorum; quae yrit dileetlo mutua eft I $ 6 Ad amorem virtutum inflammamur 1. Ea« rum dignitate; 2. Vtilitate ; 3. lucunditate. tUL - $. 7. - te5, Amcr noftri 1mm0dlcus fedatur $5f Ma- K, lorum is maximorum fous, et caput eft 2. Seruos nos pecuniae , gloriae , luxuriae , alia- p6f rum prauarum cupiditatum ellici, 3. Eum 2 Deus maledicto perftrinxit. M [] g $ 18óÓ f $ * Amorem immoderatum voluptatum $ for. p am tunarum , eorum, qüi nobis vinculo fangui- his coniunguntur, co&rceas his momentis: Cf 1. Amor hic aegrirudines animi parit prope. aC f modum infinitis. 2. Corporis voluptates nos in bruta animantia transformant. 3. Immodi- cus noftrorum amor cuüm Lege Chrifti, fin- gulari ratione, pugnat. )* 4, —De Odia; fie aïa $. T. Odium , eft auerfatio rei cuiuspiam : m fert. luni alterum , alterum bonum eft. Bonum il- 3 lud eft, quo in nos, aut peccata ferimur, & ! & 4. bus Odium noftri iis commonetur rationibus, quibus fedatnr nimius noftri amor, Peccati ür, odium inflillamus: 1. Cum ob oculos poni- Diyy mus eius malitiam, 2. Tüfpit*üdillgm. 13' Ff—« fecta. $. s. Prauum odium afficit: 1. Deutn, 2. Pro- fote ximum ; at, qui Deum oderit, nae is certif- COPp fime 18 i fine fenfus, et'rationis expers eft.. Odium of proximi fedamus: 1. Diuino praecepto, quo amor omnium hominum, atque etiam inimi- !) 0s corum imperatur. 2. Exemplo Chrifti. 3. Huc ;pe accedit, quod condonatio iniuriammx excel- Dios fxcatem mentis arguat, Odis fit« De De/iderio. $. Defiderium , eft appetitus boni abfentis : fi eo ferimur in rem bonam, bonus; fi fecus, afectus hic prauus eft. Bonum Defiderium fertur: r. In falutem animae ; 2. Virtutes; [j 3. Vitam fempiternam. Defiderium falutis , j il et virtutum concitaueris iis rationibus, qui- bus noftri, et virtutum amorem, but, $;2 Defiderium fempiterüae felicitatis nafci- tl tur, fi eius exhibetur: z. Maguitudo ; 2. ;oni- Diuturnicas. P Y 'S-A 3: Affectus defiderii , quem minui ab ora: tore oportet, pertinet ; r. Ad-ïvoluptates Pro corporis. 2, Rem familiarem, 3. Nimium ho- ertif« noris & Msj 152 noris ftudium. (ua ratione fit conuellenduri defiderium praepofterum Rei familiaris, et voluptatum, alio iam loco declarauimus, $. 4- ïmmodïcum honoris ftudium fapztur , fi haec in memoriam redigas: i. Ambitio eft principium omnis mali. ». Eadem Deum fibi habet infeftiffimum. 3. Naeui corporis, ani- L4 mique, animo identidem reuoluendi funt. 4 Magna fortuna, magna feruitus It qde De Gaudio. rü - $. 1 Tie Gaudiu , eftanimi quies enata ex vfu. n fa boni, quod in optatis habuimus: id more plerorumque affectuum in bonum , et malum tribuimus Cel $. 5. t Gaudium bonum a mentis integritate pnn. u cxplum dueit: ea pofita , ftabihtaque, gau- hii dium commoueas: z Diuinis Litteris gau. alia dium mentis eft juge vonuiuium, 2.l1dem prae. lg fentis vm.e felicitatem abfolult. fere lict $35 T 1f $.. 3. q Gaudium , quod ex opum affluentia, cor- poris voluptatibus, honoris fuauitate exiftit, rationibus iis eneruatur , quas fupta comme- ,T morauitmus. eft fibi De Triffitia. il« $, d Triftitia, eft dolor de piälo | praöfenti.. In malis ducimus: 1:, Funera eorum, quos deamamus, 2. lacturam nominis, et fortuna- rum. 3. Afflictam, proftratamque valetudi- nem, 4. Spes noftras profligatas. 5. Sufce. vit pta maleficia. Jore $54 jum Dolor de malis iis, quae priore loco re. f cenfuimus, plerumque obruendus, neque ni- fi in laudatione Funebri eft intendendus: non tamen vltra modum ; nam chriftiana Lex, rit gäll nifi quod turpe fit, nihil. malum ducit ; in alias res fola abufione haec adpellatio con. p uenit, Ex quo fciri poteft, oratori in eo frae' fere elaborandum eífe, vt maerori leuatio- nem adferat. M 4 $, 3. 1 184 $. $. Ad ponendam triftitiam plurimum profi, €it, cogitare toto pectore: r. Mala, quae tt nos fatigant, Deum habere authorem, qui ( ex aequo bonus eft, dum parcit, et dum pu- I nit. 2. Eadem elfe fementem fructuum a mor- f te legendorum. 5. Pignus item minime am- biguum Dioint erga nos amoris. 4. Meininif. te fe ad extremum iuüuat, vitàm hanc nullo ma- ii loruin inceguentu decurrere non podfe, $ 4 ott Triftitiam erecordatione culparum admiffa, lo rum nafei folitam, chriftiana difciplina Poenirez- ziam vocauit ; illius ü'equentiiïimus eftin facris orationibus vfus; triftitiam hane concites: r. fer Ob oculos pofita turpitudine. 2,Damnis peccati, Tiar $. 5. [ Cum animum aegritudo inceffit ob aduer- lmï fam proximi fortunam, dolor is commiferatio eít. Ekxcitatur ea, r, fi mali maghitudinem, quod in proximum redundauit , diluci-de, ac fion compofite. deferibamus. $, Porro , fi dub Tüer oculos fubiicias perfonae , quae patitur, di- fhnu gnitatem. 3. Eorum autem, a quibus mala 3Eq[ profeeta fums, vilitatem. $. 6. Tige 185 $. 6 Y Quemadmodum commiferatio eft aegri- Jae tudo e rebus alterius aduerfis , ita' Jguidia qui dolor eft ex alterius profperitate enatus; » Invidiae confectatrices fünt, ira, et auer- l0T fatiQ. if $ T. nf Haec animi motio vna omnium viliffima , Tà teterrimaque eíft; nam cuius ea infedit ani- mum, eum dies, nocresque dilaniat ; quare omne ftudium in id conferat orator, vt eius if, horrorem audientium animis ingeneret, (ten $. 8. TAE Momenta, quibus Inuidia iugulatur, haec fere funt: 1. Ea carnifex irrequieta huma- )v I. narum mentium eft, 2. Arbitra rerum no- i atl ftrarum longe iniquiüjma. 2 Viptutis hoftis d " at implacabilis. 50 9?2 quitü Mae&itia nonr aro conficimur; cum alios |petmi, florentes opibus , honoribus, amicorum nmu- o, & mero intuemur, quibus ipfi bonis deftituti l füb ( fumus ; fi e maerore hoc exiftat appetitus , m aequandi haec aliorum bona, et ornamenta, 5. IO- ( mgeror hic 7Zesuulatio dicitur. 186 $. 10. Vt aemulationis affectum excitet orator: li 1. Magnam boni, qukod e*ix obiicitur, opinio- nem animis auditorum inferat. 2, Eius digni- f tatem porro, 5. Commoda, 4. Ac facilem e parandi rationem ob oculos ponat. o $. r Contra , fi eum oppreffüm velit, bonum, de quo fermo eft: 1. Eleuabit. 2. obices, qui in eo obtinendo fe fe offerunt, inten- det. 3. Non omnia omnibus conuenire , ne- M que animum fupra fortunam gerendum effe ; du docebit. l lo Def Ira. $^R Ira eft appetitus vltionis ex apprehen- fat fone, ac dolore iniuífti contemtus noftri ; Yu vel noftrorum ortus. Haec mentis perturbatio ln &nitima odio eft ; quare momehta, quibus odium reftinguitur, ad iram frangendam va- lent ettam. Nihilominus adiungere libet ad l. ] ea, quae fupra de odio diximus, aliquot ad- ;l huc rationes, animis molliendis , adcomino- de ] datas. $. 2, on 197 5- 2. * W5 Rationes eae funt: ;, Ira initium . vefa- l0 niae eft. ».. Manfuetudinem, quae nouae Le- i. gis propria , et domeftica virtus, profligat, lem et e medio tollit, 3. Vinculum humanae fo. cietatis ,reuelli.r.x | De Spe. im, $ , ( Spes, eft firma boni abfentis expectatio: cum ea vehementius intenditur, nomen £?- j duciae habet. e, Spei aduerfantia vitia funt: r. Diffidentia. 2. Defperatio. Ratio, affectus hos obtundendi optima , eft fpei concitatio. 5. 2» Spes, cuius 1n facra omtione vfus, ver- fell fatur: :. In condonatione peccatorum. 2. n ! Vita fempiterna. .3. Subfdiis ad eam obi atio nendam opportunis, $ 2 ibus f His autem fere commouetur argumentis: 1. Dei in nos munificentia, 2. Potentia eius. -al 3. Fidelitate in promiffis exfoluendis, ac fi- 4l de liberanda. 4. Iefu Chrifiüi meritis in me- (110 moriam redactis. JDe " 188 De: Audacia. i $. r. Mi Audacia, eft animi motio, qua ad illu- ftria facinora impellimur: eadem in Praefum. al Pouem abit; quum res eiusmodi, quae funt Cum tl viribus noftris maiores, fufcipimus. U Praefumtione pugnat Pyzllanimitas , quae ni« hil non refugit, ty $. 2. Affectum hunc facile àb auditoribüs ob. tinueris , fiii altae, atque exc/elfae fint men- tng tis; fin fecus contigit, audaciam illis affles: tang I. Commodis, in medium allads, quae e re, fet, quam (uades, fluunt; 2. Impedimentorum & ( deinde eleuata vi, atque numero. 3. Contra Tif vero fubfidia, quibus res ea obtinetur, in- tendenda : 4. Exempla demum adducenda ! erunt eorum, qui facinora multis impedita fir difficultatibus enentu optato füfcepere. "i W | De Tiuore. &ete $. r. LT Timor, eft animi. perturbatio ex appre- D;ädm henfione mali impendentis nata; quarum e- nun 1$9 V nim rerum praefentia fumus in aegritudine , eas venientes timemus, 1 $. 2. ls "'Timor , quod in Affectibus plensque fit, ]i alias concitandus , alias retundendus eft, Re- tundiur tum imprimis, C cum orator oftendere connitituf , netmm qUIbUSUIS COOPEItUS Cr1- l minibus fit, fpem falutis abiiciehdam elfe, $. 3 . Nerum , quod non nulli fuam 1n Dei be. l 2 nignitate fiduciam , eum in locum perducant, ) tanquam fi a Diuina. mifericordia alienum . ef- (6 fet, fi qulsquam falutis fuae iacturam faciat, uti ea cauffa, cum in hoc argütnento verfamur , "Timoris affectus excitandus eft (Ta $. 4: n Momehta, ad falutatem hune timorem i^ yl fpirandnm opportuna funt: r. Incertitudo , li an gratiam criminuüm tioftrorum confequuti fie inus; 2. Deinde etam, ecquá hos maneat aeternitas. 9. Rigor infuper, et feueritas Di. uini Iudícii, 4. Acerbitas demum poenarum, nedum mfernahum, fed et lufirici carceris. j W2 De 1go De Pudore. p $; 1. Pudor, eft motio animi,' ex malis, quae Qu infamiam generant, profecta; fübinde eum at in oratione facra opprimimus, alïas'æommo- uemus,. Til * [ Qu ^ $ & "Commoueas pudorém , cum ofeitantiam in rebus Diuinis, exiguam falotis curam, crimina admiffa in auditoribus tuis reprehen: des, Cum haec argumenta tractas 5' oculis tpe fubiicienda eft: 1. Criminum deformitas, /2. litu Damna ex iis emergere folita, 4; Si fugilles iu pooi auditore exiguum rerum coeleftium ftudium, fs Dul]; fac, vt intelligat, humana omnia virtute. Nl etxrebus coeleftibus inferiora elfe, ïitiae $3 Euellitur autem ex animis pudor ille luftrs praepofterus, quem in exercitio virtutum praeferunt Chriftiani , dum Diuina violare hU praecepta nihil verentur, tnodo hominibus IUCUb; ne difpliceant ; aut cum fua aperire peccata Quent facerdoti reformidant, Noxium hunc pudo- Vüqua rem euellas, 1, Si in medium adtuleris , poe. nám, (*N ! HO: nam, quae eos manet, qui, quo homminibus placeant , Deo difplicere pro nihilo ducunt; làt fi porro doceas, quam luculento praemio Q cumulaturüs fortitudinem eorum fit qui Dei amicitiae priores partes tribuunt(a). 2. Ho- o minum iudicia loco , ac numero plerumque nullo habenda effe, quod leuia , infirma , quin A et iniqua funt, $. 4 Pudor eorum, qui fua in facro Tribunali £1] aperire delicta refugiunt momentis his tol.- QUs litur; r. Silentio illi crimen . facrilegii P $n proinde vnum e grauiffimis fubeft, 2. Exi. ftimatio noftra, Confeffione fincera, parte 1UITI, nulla, obícuratur, quin etiam adaugetur. $. yte Nullo operae pretio peccata tua fubducis no- titiae facerdotis, cumea pateantr, omnjia per- luftranas Dei oculis, [l $.5 tunl Antequam compendiariae huic de affectibus Jate adiunsgenda fe. lucubrationi finem imponam ybus quentia erant, 1. In affectum grauiorem ne vcam vnquam adfurgas, nifi themate rite amplifi u cato, E (4) Matth, cap. 10. * 32. 33 l 194 [ cato, riteque probato. ». Ipfe ardeat oportet orator, fi ardorem fuum auditori afllare V8s lit. 3. Locum affectibus in compïäxione fin. lii gularum partivm elfe quidem ; at in Perora- alü tione regnum. tenent, 4. Eos denique ex glii ilis fumi fontibus , quos momentis rationur ott inueniendis adtribuimus ( Cap. 27. Sect. 4.). um La as Vl SECTFO XL De Peroratioue. fedi erul 5'. I; feet b elemïac-io » eR : exitlls f)iöationis á quo id 4 ER quodtota oratione agebat orator, maiore ve- Tot hementia euincere , et obtinere contendit, t?e| Partes eius duae funt: 1, Enumeratio. 3. (0 À ffectus. Con $. d Hs Enumeratio, Graecis Arnacephalaeofis, M res per orationem difperfas in compendium que aptum redigit; vt qui füb initium Peroratio- fitie fis venerit, nihil eorum ignoret, quae ad fummam orationis pertineagt. $. 3- 195 e A * Ce u Repetuntur autem argumenta praecip d et validiffima, quaeque animis audientium d alius imprelfa velis, Ceterum quod repetis, Ó aliis verborum, et figurarum coloribus ex. 1 ornes, ne crambe defipiat. a , Altera Perorationis pars eft Affectus z vnde Peroratio a nonnullis propria motuuim fedes dicitur: in iis tractandis obferuanda erunt: t. Affectus alias ab Enumeraiionc fecerhituf ; interdum cum ea permifcetur. d, 2. Commotis animis, diutius in Peroratione ve morandum non eft; nam lacrima nihil cjtius dit arefcit. 3. Concludere orationem , adpella- di to Deo, aut e (fogälitibus vno aliquo, in- congruum non eft; neque a praeceptionibus Homileticis abhorret, concionem dimittere, 3 cum ei bene;/precatus fis; at fi vnamquarm- jurt que dictionilm hac forma Ferminare veli-s, tio- fg.tietatem parias, :ad o L N CA. 1 ----- 196 CAPYT LT ti0l De 'Eloquutione , eiusque vzrtutzbm ^ igh Puritate , et Per[picuitate gene- Orc Y üZ'ZTIZ. QO &. E. V SRPSPUNBANY 1 E loquutio , eft idoneorum verborum, et Diri 'ententiarum ad res inuentas adcommodatxo, quut eloqun autem , eff, omnia , quae mente e d conceperis , promere, atque ad auditores m perferre. feiüt: $ 2 g Dotes Eloquutionis funt quinque: r. Pu- ritas. 2. Perfpicuitas. 3 Ornatus. 4. Suaui- tas, 5, Copia,] $. $ Z)F [ Puritas fpectatur in verbis fingulis, aut dl coniunctis, In verbis fingulis curandum eft vt ea propria, domeftica, et natiua fint; vnde abftinendum a nouatis, obfoletis, pe- Ü In 101' » U regrinis , nifi ea ciuitate domata fint, lt verbis coniunctis feu fententiis operam da- tmplg bit Orator; vt modos loquendi adhibeat vfi- tatos, et;ei linguae vernaculos.] $, 4. Ber- 191 go "43 . Perfpicuitutem, etlucem accerfiueris ora; - tiohi: I. Vocum. proprietate; abíint igitur ignota , abítrufa, aequiuoca vocabula, : ;:" 2;- Ordine rerum , et collocatione verborum, 3. $1 longas interiectiones, et Parenthefes vitaueris, . Verum.de duabus his virtutibug « Puritate, et Perfpicuitate, quae totius Elo- 05 quutionis veluti fundus funt, plura hoc lo- Ms CO dicgre; » Dihil adtinet ; neque. enim. cona- ( mur eum eloquentem reddere, qui loqui ne- Íciat: neque is, qui non dicat, quod intelli- Pu gamus, VAUR E pmmcf í » quae.admiremur., [ oeeeac — j« SE CTiOo L: De ornatu: orationis vuiuerfe, etffhe aut g?(lü(z'm de peifb'z's Jütplicibus, j B&! S S n 497 2 " fint; N t )i r Fnatus orationis, eft quidam» quafi co. ff Iu lor, aut füccus toto corpore diffufus; con. ffit autem vel in verbis fingulis], vel i» j d t;rogfls, * vel i figuris. í i N3 O« d. beï. 198 qi $ 2. Tij Verba alns alia effe ornatiora, obícu- Ornatiora verba funta Te vüm :eft nemini. It I..(àuae confonantiora. 2. Grandiora. 3. f Nitidiora. fs 53- J -QConfonantiora funt, quae htterxs magis fo- 2 nantibüs conftant: Grandiorafunt, quae figni- iià ficantiora; deinde fuperlatiua, poftremo lón- giora verba: Nitidiora demum funt, quae e fuauioribus litteris coalefcunt. SECTLDS4I De Tropis in genere. $r te, d ropus, eft nominis, aut verbi a pro- Inf ?ria ügmücanone in alienam cum virtute Ive translatio 'Tropos inuexit linguae egefcas, ligj aut ornatus ftudium (* $. 2. Tropl ali funt. verborum, alii fenten- Gch tarum: in illis ponuntur verba alia pro aliis ; O cuius. (2) Cic, in Orator. Cap. 27. 199 cuiusmodi funt: r:; Metaphora. 2. Metóüny- mia. 3. A ntonomafia. 4. Metalepfis- 5. Sy* (u J necdoche, 6. Onomatopoeia. 7, Catachrefis, E In his vna fententia vfurpatur pro alia, vt funt: z. Allegoria. 2, Ironia, 3. Periphra- fis; 4. Hyperbole. Praetermiffis ceteris , praecipuos folum exponemus: 1. Metaphoram, iSfo 2, Metonymiam. 3. Synecdochen 4. lro igi niam. $. Hyperbolen. )lon ae € SECTIO III — nd De Tropis. in fpecie. $. t. M etaphora, eft translatio nominis ab vna re, cui proprium eft, ad rem aliam fimilem. ] pïO In ea cauendum eft: z. Ne fit humilis. ^2 rittute Ne durmr 3. Ne longms ducta. L Ne im. geüaS; modxca. 52. Metaphora audacior, atque licentior, Ca- (e tachrefis adpellatur ; fi autem Metaphoram continues, Allegoria exiftit: in' ea curan. j CA dum 208 dum eft, . vt eo, quo coeperit, genere de- &nat. u $53* Metonytia, eft. Tropus, quo. y.- Cavffa fumitur pro effectu; -2. Effectus pro. caulfa, 3. Continens.pro contento, 4. Polfeffor pro te polfelfa. s. ngnum pro.re fignificata. 54- äynecdoche üt cum intelligitür; r« Pars T pro toto, 2. Ex toto pars. 3. Ex vno plu- I fés, 4. Ex pqubus vfius, $. Ex genere fpe:- Ve ties, 6. Ex fpecie genus,4, Ex materia res, Tt $. Ex antecedente confequens. tia p u h Vél Ironia eft, quae fenfüm verbis ilis ;-e CU quibus: conflatur, habet contrarium ;'id ta- mnn vel.e vocis pronuntiatione , vel geüu , vel natura-rei cognofg:t poteü Ver i$606.5; Xer Hyperbole, e& quae rem cxtqlht, vel qu) sminuit vltra verum, ac fidem Seruit ad Ver rem exaggerandam , vel deprimendam, In li Hyperbole modus tenendus eft,. femperque Verb wogitandum .Ecclefiaflae , fe nec in . fcena; fieu nec xl 20I ( nec pro Rofiris, fed e fugge&u facro dl- cere. ( um - —— COA aE SECTTO TV jh, De Figuris in genere. p á $ ob H igura , eft conformamo quaedam verbo. Dort rum, et fententiarum a communi loquendl pl« ratione remota, Differt a Tropis, quod fe- verbis propriis fieri Figura poffit, non item I '"Tropus: co&unt tamen in eandem fenten. tiam frequenter Tropus, et Figura; vt fi verbis translatis vtare in tractatione Flgurae $t cuiuspiam, Üu 520 of , Figurae aut in re pofitae funt, aut in verbo; nam quod, quibuscunque verbis di. xeris, venuftum. tamen eft, re continetur; quod mutatis verbis , ornatum amittit , in «t verbis habet leporem omnem; ex quo intel. jr al ligas, geminam figurarum fpeciem, alteram j li verborum , alteram fententiarum elfe. m éque figurarum praecipuarum maturam , et vfum As explicabimus N 4 SE- fec 202 SECTIO- V ( di De Figuris in fpecie, ; $ 0 Adluratlo eft, qua Deum, Coehtesquc teftamur, nos veriffima, certiffimaque pro- & mere, Figurae huius in affectibus grauwu- bus vfus eit p bi $. 2 Anthithefis eft, qua non tam verba ver. bis, etc fententiae fentestiis, quam res re- bus opponuntur, Figura haec lucem ma- tià Wl gnam affundit orationi; quare ea parcius vfurpanda eft, fecus oratxonem perquam lu- minofam efficias. P per fet Apoftrophe, eft conuerfio fermonis ad aliquem praefentem , vel abfentem, viuum, i vel vita fünctum ; quin etiam ad res fenfus, Clll; et rationis expertes, quas vt perfonas allo. quimur. Seruit haec figura: r, Ad vrgen-. dum, », Reprehendendum, 3. Commiferandum; ts i $. 4, Com- 20 9 o $ 4 Communicatio , eft qua orator auditores confulit, et cum iis deliberat, quid agen- Valet t Ad faciendam fidem. 2. dum fit. Ad concxhandam adtenuonem. u $. 5 Conceffio, eft qua Eccleüaües, ftetus aequitate cauffae , dat aliquid, quod negari r polfet, Vtimur figura hae ; 1. In confutamom- büs. 2. In COhOl'tatIOmbus. $. : 6, oU Correctio, eft quae verbum, aut fenten- fe tiam, alia magis idonea, orrigit. V furpa- W tur; r. In laudando, ». Vituperando, us li $ T Dialogismus, fiue fermocinatio, eft ficta perfonarum colloquutio, feu folus quispiam fecum ipfo, feu plures inter fe loquentes d inducantur, |Vfus eius praecipuus eft 11 con- um cilianda adtentxone, fus, $. 8. illo Diftributio, eft, qua ahqu:d in fuas par- gen tes tribuitnr, quarum vnicuique ratio dein- if de fua fübnectitur Figura haec illuftrem, et Ns le 204 et perfpicuam reddit orationem ; ferüit etiam ad amplificandum., $ 9. Dubitatio eft, qua orator ambigit, et in- certus animi pendet, quid fibi, aut quo mo- do dicendum, agendumue fit, Figura haec valet: 1. Ad vrgendum, 1. Ad parandam ad. æntlonem. ; S; otO. Fmphaf' seft, cum plus ügm&camus, quam ]i dicitmus Vtimur ea, ad vim, et robur iis, quae promimus, adiungendam, $, tIe prphonema eft, rei narratae, vel pro- di batae fententiofa adclamatio, J $. 12 I Ethopoeia eft expreffio vitae, ac mo- It rum alicuius; differt ab Hypotypofi, .quod haec res, et acta, illa mores praecipue de- pingat. Vfíus eius eft: r. Iü narrationibus, er 2, In animis commouendis, 0ti $d 9; lr Exclamstio eft, orationis elatio, vehe- ftio mentiorem. animi motum in re graui expri- nmens, ' 265 iUl mens. Locum haeec ügura in conc:tandxs af fecnbus .habet, 5. PTR li .Expolitio eft,.cum ii eodem loco mane* l0 mus, et aliud, atque aliud. dicere videmür VeC Figura haec feruit ad orationem illuftrandam i. 1 $.-15 Frequentatio-eft, cum.res in. toto argh- mento.difperfae coguntur in vnum quo m graujor, aut acrior oratio fit, Vehemens eft jis, laec exornato; valet itaque ad probandum $. 16 Gràdatio eft, qua ex vno ad aliud gra. m datim ad(cenditur , dum perueniatur ad. fur- inum ; aut defcenditur, dum infimus teneatur locus, Eft figura haec nimium affectata , qua f1o re parcius. vfurpanda. " ;uod $. 17. j d- Hypotypoüs , eft rerum gef'carum öe- Du5; fcriptio ejusmodi, vt non tam audiri, quam oeulis cerni videantur. Vtmur ea: ;, In narrátionibus: /2;. Ad eblectandum. 3« Ad e motus eiendos. jpri J $. 18. In. 20 2 f E $. 18 Interogatio eft, qua orator non feiíci- tandi , fed alterius.rei cauffa fe, vel audito- f 'res iutérrogat, Vfurpatm' ad.rem augendam, [ vel mmuendam. f $. 19 H Obteftatio, feu. Deprecatio, eft qua fi- dem, opem, & auxilium 'alicuius vehemen- ter imploramus; Haec figura adhxbetur ad aife&us commouendos, Ü $. 26, hu Occupatio, feu prolépfis eft, quando ora & torid dieendo.praeuenit, quod obiici polfit « Vfíus eius eft in confutatione.: h $, &t, fl Optatlo eft, qua orator defiderium vehe. mens aliquod declarat. Vfum eius in niotio nibus animi excitandis -effe, per fe patet. t $. 22. le Praeterito eft, cum profitemur, nos ali« quid dicere nolle; quod tum maxime dici- mus Víurpamus figufam: Praetermiffionis : fe i- In tranfitionibus. 2. In argumentis admo- Mil dum fertilibus, 3. In exaggerandis rebus. de 6. 23- 207 $. 23 v Profopopoeia eft, cum rem quamcumque (2 fiue illa animata fit, fiue inanimis, loquen. I) teminducimus, Vfíus figurae huius perquam frequens in oratione faera eft; valet autem: 1. Ad mouendos affectus, 2. Ad amphücan- 6. dum. 3. Ad perfuadendum. eu $. 24 id Repetitio fit, cum'ab eadem voce perio. di, membra, aut incifa inchoantur; fin ve- ro terminentur, figura conuerfionis : exiftit; UC at cüm utrumque coniungis, complexionem ffi effecifti; Hae tres figurae eleganter vfur- pantur: r. Cum aliquid. vehementius vrge. mus: 2, Dum affectus ciemus. ehe. $ 5. jt10 Reticentia eft, cum ad affectum expri. b mendum, fermone abrupto, fententiae par- tem fupprimimus, n $. 26 (ici Subiectio eft; qua orator vel interrogat JJIS « fe ipfum, et refpondetfibi; vel cum alium d interrogat, non expectato refponfo, aliud bu50 de fuo fubiicit. Adhibetur: z. Ad amplifis 2 eandum 208 candum , $, Ad docendum, 3. Ad vr- gendum. 5 21. Suüentatlo eft., qua animos aud:torum J fufpenfos tenemus. aliquamdiu ; tum . vero inopinatum aliquid fübiungimus. — Vfus. figu- | rae huius praecipuus eft ad c0nc1handam at àt tenuonem n 5- à8. qu Tranütlo eft, vinculum quoddam orat;o. Hl ms, quo fit, vt membra illius apte inter. fe Tt colligentur, ad unum efficiendum corpus, que Duplex eft TranfiGonum .genus :: Maiorumi, et minorum : illae partes praecipuas,. hae minora membra inter fe. connectunt. Vl $- 29, fe ll Quaeras : nunquam. ne nudam, atque i« Litag comtam adferre ad dicendum oratienem opor- lity eat ? Ego vero ita in animum induxi meum;, fjl fecus vix aliquo operae pretio declamabi- Ca$ mus. .Nihilominus , cauendum, eft, ne figu. Il rae mmlum frequententm, ne eiusdem pe* 10j neris, neue longius ductae fint , aut male eum argumento cohaereanf, SE: 209 SECTIO V1 De Suauitate, et Copia Eloquutiomis, -S. 1. ii &ctenus puram, perípicuam, Frgurïs, ac "Tropis illuftrem 1eddere orationem, con- nifi fumus; iam in eo nob1s elaboxandum eft, Suaultas haec quo ea fuauis euadat etiam in eo fita eft, vt cohaerentes inter fe, le- js niterque, et aequaliter fluentces periodi, at. $, que fententiae fint. ly DA Conciliatur autem tribus modis: 1. Certo " verborum ordine; 2. Apta eorumdem inter feiunctura; 3. Numero: quibus de rebus quo- niam in ornata Syntaxi, fchola dein huma fl« )u nitatis, ac demum in Rhetorica copiofe agi folet, ad hos fontes eos remittimus, quibus [Ily eas in mentem reuocare, confticutum fit. ble h Illic etiam, quemadmodum copia Eloquutio- Gonis pargnda fit, inuenies. 2 GERECHUNA ile dgiemues s SE- 210 1 deRYGENIBEESNSSAE tf SEGTIO.VID if De Stilo. Cl U ng.'l. In À R , x xk h L] uemadmodum e. verbis inter fe copula- nl üs fententiae exiftunt , ita e fententiarum Coi Coagmentatione Stilus nafcitur, quo nomine bendi formam intelli- clmract?rm , feu fcri - gimus, veli $. 2.' Datu Cum vero oratori de rebus fummis, me. fit düs, imis; Diuinis, humanis, naturalibus vehg dicendum fit, facile conficias; non eodem lls | femþer cultu orationis eï'vtendUm, aliterque Que atque aliter in diuerfis thematis Verfandum kfulgt elfe. - LC S- 3. * E Cauffarum genera vulgo tria ftatui fo ; fiis, lent: r. Tenue. 2, Graue. 3. Medium, qui- iäaua bus triplex item refpondet ftilus a ) Humi- lis, 2) Sublimis, c) Temperatus,- $. 4. tiilen Stilus humilis eft, qui ad fermonem fa- preff miliarem proxime quidem accedit ; neque Datyn tamcm 211 u tamen repudxat fermonis puritatem; neque a figuris iis abhorret, quae fuapte, nec ace cer(itae fe fe. offerunt. Adhxbendus e['c** is In Inftitutionibus Catechetlcxs ; 2, In Dmuo» ]i nibus Dogmaticis? 3 fn narrationibus 1. 4 Qffj Confirmationis partibus iis, quibus docemus, ia $ 5 i Sálus füblimis, eft ratio dicendi grandis, vehemens, et incitata , quae figuris illumie natut nobilioribus ; amplificationibus grandes fie fcit; argumentationem inuictam; et affectus bus vehementiffimos amplectitur; eadem opinio- dent nes penitus inficas ex animo euellit , nouas. ]u que earum in locum iuferit: tonat denique, dum fulgurat, permifcet omnia. Locus eius eft: 1, Cum de vitiis iam inolitis, et relapfu vie tando. 2, Porro autem de condcnandxs iniue o riis, edomanda carne, gramorlbus aliis chm- qlll ftianae Iuftitiae officiis agitur. [yrtt $. 6. Temperatus, feu medwcns Stilus, eft hu. milem inter, et f'ubhmem medlus, ifto de. ) J prelfior, illo elatior ; qui orríatus plummum, parum vehemsnnae habeat ; affectus eriam, pque 9. et 21 213 figuras, fed leniores, contineat Vfus eiug li eft t. In Panegyribus; 2. In iis orationi BU bus, quas occa/fozalés dicimus: 2. Poftremo partibus Dictionum fingulis, quibus delecra» re prcpoütum oratori eft. (l $4 Vg Praeter hos dicendi characseres , al !U] praeterea funt, qui non ab argumenti ratu. Vf ra, fed a diuerfitate Eloquutionis, ortum» Vllh et adpellationem ducunt. Praecipui eorum QUi funt: 1. Pemod:cus, 2. Concifus, $. Ar- gutus, $. 8. j* Periodicus Stilüs eft, qui certa quadam (:t p verborum itüter fe connexorum et nümeroe Mer fe cadentium ferie, et ambitu definitur, Vti« mur hoc charactere: r. In Exordiis oratio- num, 2. Principio fingularum parüum con- firmationis, $. 9. Concifus dicendi character eft , quo plu. i rirfia membratlm áut incifini dicuntür. Ad. U r hibetur: 1. In orationibus breuibus, vbi páue * Qp cis multa func comprehendenda. 2. Cutn ve: hemen« 49,( 213 U$ ^ lemenius vrgemus ; 3. Aut affectus cie. imt imus, l0 $. i& fte Stilus argutus, ^witis fplendidus, eft 16; quutionis forma adfperífa fale Socratico, et venuftis cogitatiohibus, quae intellectuim eütn j in modum oblecrantf vt vna ad fe rápiatir, Id Víus eius eft: r. Ín Panegyribus. 2. Cuit m vniuerfe non tàám docere, atqüe tlouere, Qu quam deleetare volumu$, À. $. ii Vitia füli funt: 1. Tumor, &. Exilitas, 4, Tautologia. 4. Laconismus tam contractus, dut vt pete Oedipo opis fit. $. Soloecisinus. 6; eto Meinbrorum diífolutio, Vi Viicuimmaqe a it10- CAPVT XXX eo De Pronmzþiaïzjwez L $. d pïü* a l 1 rosuhctati 5 i*ümmö dicendi Aüttöï'ï; At f ex rekuim , et ver Loruin digniiate , Ubb , p e? corporis mväewzfoä (a2; equa notione O2 liquet, ] V?' na (4) Cié, de inüeni, K, i. Cap. . s 142 liquet, Pronunciationem duo complecti : «, h Vocem, 2. Actionem, feu Geüum. ( $. 2. (Auoniam vero memoria, totius Actxoms fundamentum eft; nam, Qumtxhano et ex- e perientia tefte, Zere pronuuciare nom poterit, DA ;'uz —— — memow&—-—- — À dduewt , [ D6 praeceptlombus de voce, et gefcu praemit- tenda ea eft, Rgapus [ Teerernemen SECTIO IZ Sen hum De Memorvia. - El S. t gui Vart Jf moria eff , fivina rerum, et verborum, et difpofitionir perceptio (a); non igitur par. tes folum maiores orationis cuiusmodi funt: diuifionis, et fubdiuifionis membra ; fed etiam ininores, vt : argamentationes, et earum par- tes; iluftriores item amplificationes; quin et verba 1pfa memoriae tradenda funt, Ns enim ad verbum teneas omnia, collocatio , Ctim figurae, tropi ac praeferrüm admirabilis il. & nir la K E (4) Rhetozic. ad C, Herenn, L. 1, C, 2, 215 la numeri, et eloquutïo'n'is! totius veruftas 1 defluat, necelfe eft. j Adiumenta memoriae fünt : 1. Oratio- Is pnem ad verbum fcribere: 2. Edifcere per I9 partes: 3. Loco idoneo, 4. Opportuno tem- Til pore, 5 Animo a curis vacuo: 6. Vfus. '—cf:t fil , exercitatio, 1. Notae quaedam. mite $. 3. Contra eam hebetant, et retundunt: I. s Senium. . Motbi. s. Vbertas , elwt affluentia humorum, 4. Stomachi vitium. 5. Brevis fo- mnus, 6. Ordo difcendi praepofterus, 7. Eua- gatio mentis. 8. Negodorum magnitudo , et varietas. rftmx, pas SECTIO Il —funt: efia!t ïDe Vaz? y par sT x quin V ocem Oratoris virtutibus hisce inüri;- ) J f J etam effe oportet: 1, Firma fit, 2. Sonora, ca[iO , et nitida, 3. Articulata, 4. Variabilis, nem- jis 1 pe: e) Pro modo, et diuerfitate partium ora- la O $ tlo- 516 Va tionis, £) Thematum c) Figuratum, d) .Af; fectuum, (e) Periodorum, fiü $..3. à Partibus orationis vocem hac ratione ad XIO commodaueris : Exordium lene fit InO« pi dut deüum, ac tranqmllum. 2. Propofitio, et Pal.'thlO vocem exigit claram, et diftinctam, b $. In Co ürmarmne vfurpamus vocem iam at, acriorem , jam remiffiorem , vt ipfa oratio Yect 1am acuox:, iam. fedatior eü 41 Pewra pof tione adh.'be;;ur Vox viuida, vehemens, con. fllfpw Clïätaæ dem $. 3. f0 v Themati, fiue cauffae aptam , et confor. tulid meim reddes pronnnciationem : 1. Si .in do. (itg cendo voce vrare fummiffa, 2, In fuafxonm BI graui, 3. n laudando laeta , clara, et ex. dicui plicata. 4. In vitiorum ihfectatione mafcula, et commota, 5, In iücundis , iucunda, et fua. ui; in triftibus iracta, ac debzhmca 6. In a:am Que i do deprelfa. l ]X $.. 4. Yary| In emmc:andls Figuris vocem moderabe- ipec hunc in modum;. z Anüthefis, vt rem, D N ita a17 Hf ita fonos amat oppoütos ; prius membrum pro- fubciatur voce altiore, pofterius 1em1£hme. 2. Ifterrogatio, habet fuam naturalem fle. Md xionem, ac ln fine elationem. 3. In Prole- 10 pl, dum orator obiicit, vox eft demlffmr 4 dum autem obiecta dilfoluit , eft contentior. et am, 4. Profopopoeia eius, quem loquentem fa. 127 Clt, loquendi modo fe adc.ommodac. 5. Sub- ano jectio parte priore vocis elationem habec, )d pofteriore eius remiffionem poüulac. 6. In (l fufpenfione priorem partem enunciamus iti- dem per modunt Interrogationis 5 alteram ve- ro voce paullulum demiffa. Atque has ad. tuliife figuras fufficiat. Ceteras autem me- üï()!- ditatione, vfu, et exercitatione , ac pon[ü- . d« mum clarorum oratorum, dum ad conc:onetg 0lC dicunt, affidua g:ontemplanone perdifces, [ 0R $. 5. (uid Quod adcinet sd a&'ectus, hic, vt pleru- tfra que in rebus, naturam fequere, Qui ipfe fi- Qu Ui perfuadet, vera efe, quae dicit, fuapte variabit vocem, cum affectus mutabunturz fpeciatim autem: I. ln amore, vtetur voce ta blanda, et amaenaz 2. In odio, afpera et D2 O 4 fevue- n 918 feuera: g In gaudio, tenera, et füaui; 4; In trlfcma, debili, et querula: 5. In ira, &cuta, et cencntata. 6, In dolore, ardenti, ac vehemenn. " T tlmore, dexecra, ac tremula $. 6. In pronunciatione periodorum haec fere obferuanda erunt: r, Periodi pars prior vo» ce inchoatur moderatiore ; vltimae fyllabag contentiore fpiritu exprimendae fünt, 2, Poft fingula incifa fpuxtusremprocetur. 3. In me- M dio periodi moram interpone longiorem, 4. « In fine, vox deprimenda eft. s. lnter vna, QU ét alteram periodum conquiefcendum eft diu. & tms, né Vox perpetua contentione frangatur,, äj l!-& À $T u Vma pronunciationis praecipua fünt; r, N Cantillatio, 2. Monotonia. 3. Vociferatio, 4 Languor. 5. Praecipitantia. 6. Lentitudo, p lie : por 301 Utà SE- $19 L2UaER P a I ODNNL A 4 L ( SECTIO III if De Actzone Jfue Gcgþu. W 5:. A ctio, Ciceroni e& tuuta quaedam eloo feta quutio; et adea, qme dicuntur, vultus, ma. yo nmum, ac corporis totius conformatio. bae $. 3. Poft Tn efformandis. geülbus oratori generatim T urandum eft: 1. Ne hiftrionem agat. effufa h corporis iactatione ; 2, Neue immotus lo. 0s quentis inftar ftatuae adftet, 3. Vel vsque dl eosdem Ííine vlla varietate agat geftus; 4. CUT Aut demum illos, qm fiue legibus Decori ad- uerfentur ; fiue cum materia non fatis cohae- reant, promat, QIQ $5. N Praeter generales has leges, fpeciales " praeterea funt de geftuum formatione regu- lae, eae autem adünent: r, Ad fitum cor- poris totius; 2. Deinde fingillatim ad caput, 4, vultum, 4. oculos 13 Collum humews, blachla ; 6. Manus. O 5 50 40 220 $4 Corpus fit erectum : niec antrorfus recu. ruum ; nec ad latus rechne, minus cachedrae i inurbane-. incumbens, ü $. g. . Caput abiecte, aut feniliter ne propen. deat; neue ad latus, nifi ad languorem, tri I finam, luctum. exprimendum, fit reiectum : E crebra eius agitatio cum Decoro pugnat, An» le nuimus tamen Caplte, cum aliquid la;gxmur fic conh;mamus, probamus; leniter renuimus , vib cum negamus; in latus guertimus , cum md;. tli gnamur, et auer(amur, fic: $. 6. Vultus in rebus triftibus fit müls. in lae—- tis alacgr ,in amore blandus , in ira feuerus, fne RT LT In vultu pluumum valent.oculi, quod per Waf eos animus fe fe maxime prodat;. quare ocu- Tie ( lorum inactione praecipua habenda eft ratio, lite Itaque. 1, Qculi femper manum confequan« Tum tur, 2, . Vnum iidem in locum defixi femper Q] il ne fint, fed in eam pax tem, quam orator ad- Tend pellat, conuertantur, 3. Claufis ad populum dicer fhaf 221 dicere oculis, eft praeconem, non oratorem v agere, 4. Cauendum denique, ne oculis li. y berius euagetur Ecclefiaftes, quam ex dignL tate muneris, quod gerit, c:lïfet. $. 8. In. Colum nec fit contractum, nec pfotenæ I fum, nec rigidum, et immobile, Humeros nl iacrare, .adrollere , deprimere, vei contra. " here incongvuum eft, Brachia nec incompo- l, fite deorfum propendeant; neque immodice )73 f T vibrentur, qua qua verfus, Cubisisi ii itl.C8. Ül thedrae, pedibus fupplodg:;-:e.2 nimis quam iu- ficetum et infulfum eft, $..9. " De aetione manuum generalesaliae, aliae us fpeciales leges habentur. Generales funt : 1. Manus finiftra vix vnquam fola geftum for. mat, faepe tamen dextram in eius formatio« g Qu ne confequitur, », Geftus a finiffrro incipit latere. 3. Manum vltra caput adtollere vitio- l[iO- fum eft. 4. Initio orationis geftus faciendus Qdl nullus eft; fed manus paullulum quietae te- lpef T. nendae, p. Cauendum cít, ne digiti fint di- jut fpaffi; aut tribus extremis in volam contra- ctis $ - T 222 ctis, indice folo, et pollice geftus peraga- tur, 6. Manus cum fono complodere , cathe. t dram ferire, crebro ftrophium arripere, pi- leolum, ftolam, fuperpelliceum aliter, ali- h terque verfare, leuitatem quamdam redolet. Y $. 10 T Leges de actionibus manuum fpeciales pi ad exprimendam rerum dicendarum fignifi- e cationem fpectant ; 'en earum praecipuas; : hd d Admiramur: oculis, manibusque fublatis, et li vola vtraque ad populum verfa. :2, Allo. li quimur nos, manu ad nos inflexa ; alios, ma- M nu ad eos porrecta. 3. Adíeueramus: dex- « tra pectori admota, vel manibus leniter com- g ploüs 4 Auerfamur, et execramur:; caput de in ümfb am, manum vero vtramque fublatam b jn dextram vertendo 5, Confirmamus: ma. u num dextram pronam graui quodam motu de- primendo. MR 6. Diftinguimusz dextram fupi. din uam in finiftrum latus, ac deinde pronam in dextrum transferendo. Dolemus : com- fs 7 Pro plicatis inter fe manibus, vel virinque de- yectis, fi 9. Exclamamus: manibus fublatis, pon et ad fe fe inuicem conuerfis. 9. Exprobra. uSqu muss 223 mus: tribus digitis preffis, et indice explica- to. 10. Hortamur, manu aliquantum caua, et aperta, ac identidem fublata, 1r. Inter- rozamus: dextram modice fubleuando, ita, vt vola dicentem refpiciat, 12. lrafcimur: manu alias jn pugnum contracta , alias 3 porrecta. et ad latus extenfa. 13. lroniam lo exprimit: Vultus paullum auerfus, os fubri« l. dens, ceput leniter annuens, indice in latus protenfo. :4. Minamur: fufpenfo fuperci- je lio, indice elato, et aliquoties moto, 15. d Midgamus : manu aliquoties leniter elata, Y ? d et cum quadam grauitate demilfa. 16. Ne-— fl gamus: manum dextram auerfam , in latus ut dextrum remouendo. 17. Narramus; expa« nimus, docemus: dextro indice ad pollicem Ml ld« adplicato, ceteris digitis mediocriter didu. 19. Poenitudinem often- je cüus, et inflexis. p dimus: manibus ante pectus decullàtim pofi- n tis, capite paullulum ad latus declinante. 19. "n Prohibemus: manu elata, et paullum fufpen- fa. 20. Permxmmus. dextra conuerfa, et ie porrecta, ar, Supplicamus: iunctis manibus, 1$ 3 ortr lisque vel elatis , vel depreflis, 22. Time. Aus. L "t 254 mus: manibus fublátis, aiiquantutn palpitane tibus, et fenfim verfus pectus recedentibus, 23. Vrgemus bracehio liberius prolato, et manuum alterno motu impreffonem crebrio. * rem iïapieiïte. R$M Funccom P 3 —— —— CAfVTXX XL A De Jacris Orationibus, quae e m Ecche. Jia Catbolica baberi fo Jnt.c S. I; . faeceptiohes, quas hactenus elucidaui j Ài generales funt, et ad fingulas pertnent fa. Blj crarum Dictionum. fpecies ; deinceps ratios T nem aperiam, -qua generales hae leges ad. commodari poffint facris Orationibus, quae apud nos vfurpantur. 2 L2 $ - Dictiotium fpecies, quaruti apud nos hio. die vífus, funt feptem: 1. Homiliae, 2. Ora- tiones morales, 3: Dogmaticae, 4. Polemicae, $. Panegyres Sanctorum, 6. Laudationes fu. neþrgs. "7. Dictiones orccaffondles, CA. () 225 RUP PL U CAPVT XXXII De Homila. TA H omilia, éft expofiio diuinarum Litte. rarum, quae in facris folemnibus fub finem Miffae Catechumenorum recitantur ; Latini eas dixere Zradatus (2)« $.-2. In definiendo Homiliarum numero variant $ L Auctores mihi Cateehefeon exemplo, ge. " minam earum formam , fummilfam , et fubli- (Jà iem ftatuere, vifum ett s o &f N Q n n r i f'"*ïb*äää n 2 -8i b H ïa Ua EE É zudw £ ( - [ EY jl ) I [ü M Siea —— iillctm ET L 1€, hi SE. ( $. Victor Viicens, L. 1. de Per(ecut. Vandal 226 ( $4cTIIo 4 De fummifa. Homilia, $. r H otmilia fummiffa, eft Orationis Pataphra. p fticae genus, qua facri codicis partem , Do« 0i mini, et Feftis diebus in Milfa cantari foli- ef tam, populari fermone explanamus. Eccle- fiae principio fola haec viguit faerarum ora« ii tionum forma; neque vllus dubitationi locus & relinquitur, hac orandi ratione plenius, et C0l accuratius imbui populum chriftianae Fidei ter placitis, atque alterailla , qua vnam aliquam Q0 Diuinae Paginae ('ententmm horae fpatio ver Qut famus. n $. 2 ti0r Partes Hotiliae fummiífae quatuor funt: ptit t, Exordium, 2, Expofitio, 3. Digrefio mo: g ralis. 4. Epüepus. jlic $. 3- o - Exordium, quod perquam breue eft , du« fici cimus, vel adiei folemniis, vel a fentantiae Ce facrae , quae ordine princeps occurrit, elue üod cida. 227 cidatione; vel demum a cauH'a, loco, tetit« pore, quo pars facri codicis expllcanda a Chrifto, vel Apoftolis prolata fuit, S..4. "Exordio fubiicitur Expofitio : ea partem Ratio diluci- praecipuam Homiliae. efficit. laü dandi füumtum thema non vna, fed multplex be& eft; nam alias textus facros ordine, quo fe l fe offerunt apud feriptores Diuinos, expo- e. nimus: hic modus tum obtinet, cum Euan- H gelium diei, quantum eft, morum praecepta ld complectitur. Subinde praecipuas tantum fen- a tentias ex Euangelio deligimus, et pro con- del cione elucidamus. Ratio haec tum habet lo- n cum, cume narrationibus, - fimilitudinibus, Pa- jen rabolis Euangelium conftat. Tertia expofi- tonis forma eft; qua facra lectio ad certa prius capita reuocatur, deinde vero fingulo- at s füm capitum elucidatio fubiicitur. Prior ex- mo plicandi ratio diuifionem repudiat, vt per fe fe patet; altera , atque vltima Parttüones faciles, et argumento proprias non excludit. NU Ceterum vtrolibet e percenfitis exponendi ytilé modo vtare , expofitio vsque adeo diluci- eli r da, d $28 fi da, et perfpicua fit, vt a.nemine non intel higi queas. — Varias interpretum opiniones de 0p di germano facrae fententiae fenfu adferre in medium , nihil adtinet Ecquid enim ad in- fe füllandam pietatem proficit, noffe populum , alium, atque diuerfum fenfum e, mente Di- uorum Auguftini, Chryfoftomi , ceterorum e Divini codicis interpretum facro textui fub- bot elle? quin Ecclefiaftes eruditionem hane fuam Tat promendi locum magis tempeftiuum , deli- Tet gat; e fuggeftu quidem facro non mifi vni- at C cum, eumque auditori aptitfimum fenfum , at facrae Paginae aperiat. ttiti $. & paul Morum doctrina fingulorum textuum elu- 1tff cidationi fubnectitur; fi vero Homiliam in Ti capita quaedam diftribueris, capitum fingu- Oper lorum explicationi eam fubiunges, Quo quo 10di autem modo id agas, doctrina ea fit e re nata, neutiquam autem temere iniecta , vel longius aecerfita. $ 6. Epilogus morum capita per Homiliam di- fperfa ftudiofe colligit, et reminifcendi cauf- fa 220 ll f4 fub afpectum denuo fubiicit; poft aufem opportuno Diuinarüm Litterarum textu au. l ditores exacuit, adv agenda ea, quae prae- fenti inftitutione accepilfent. l; EUA j Eloquutio fummiffae Homiliae ad infimum, fl et quotidianum fermonem demilla eft ; vez- h borum tamen proprietatem, ac puritatem cu. m rat, neque a Figuris, et "Tropis iis abhor- ] ret, quibus in vulgari confuetudine locus ; hi at cum animorum affectus agitamus, inflam- D , mamus, vel refüingüimus, aut morum doc- trinam' vi quadam maiore adurgemus, ftilus paufïulum adfurgit, Scopulus, quem in his eli infütutionibus maxime vitare oporteat, eft j 10 ftili aequabilitas ; quare omne ftudium, et operam eo conferat orator, vt eloquutionem pgu modis omnibus variet, qllO e fe vd ml r SE- Pa f 230 dis —— : FEENACRELSRSMBAGOE EU. ^SECTIO IL De þzblüzzi Homilia, $. 1. H omilia fublimis eft, itidem geuegis Exe- getici oratio: differtab Homilia fummiffa ar. tificio, etdignitate ; ab orationibus vero iis, qüae de moribus haberi folent, ea re diffi- det, quod his ad fidem faciendam, . facros li fumere textus, e quouis Diuinarum Littera- l rum libro, integrum eft; illius firmamenta a fere e facra diei lectione peti folent. q $. . Wr CHE blb Hondlis du -dubim:e d- L ferepet a morali oratione; efficias, partibus reliquis ei cohaerete; quare, more dictio- pli num moralium, cum aliis dotibus, tum vero fat potiffimum vnitate inftructam elTe oportet, H $. 3. l Hinc vero iam palam—,ïeü, non bmnem Ie. pai etionem facram conftruendae fublimi Homiliae opportunum praebere argumentum , fed eam folum', quae vnica ngf'ratïone, fimilitudine , aut r 231 aut Parabola abfoluitur: Euangelicae lectio- nes éeiusmodi funt: de Lazaro, et Epulone; de Filio prodigo, Muliere Chanaanitide, Sa- maritana; alia quaedam praeterea huius ge- - neris Euangelia, 7- lu Quoniam Homiliae fublimes proxime ad j morales orationes accedunt, eas ftruere pa. l ranü, in praeceptiones, ex quibus oratio. 08 nes de moribus efformantur, deinde in haec d intuendum eft: r, Arguinentum orationis , J(8 eiusque diuifio, et fubdivifio e facra diei le- ctione fumantur. s. Singula partitionis mem. bra fingulis innitantur capitibus Euangelicae Ü Lectionit. 3. Guidquid expones, breuis efto. bbs 4. Quod per fe dilucidum, etapertum, ex- ti0 plicationis non eget ; nam explicando obfcu. 'ero ratur, nedum, vt in luce maiore collocetur., l. 5. Si aliquos textusaliunde, quam e/facra diei lectione mutuatus es, eorum expofitionem nlb paucis complectere. $. s. jhae Quod de eloquutione fublimis Homilise; eam Mf in ea locum habent,: fingula dicendi genera. F3 ScQ. ii 252 Scopulus autem itideuh ifthic fugiendus is eft, in qqemf fuperiori Sectione digitum intendi. i jod i VEU Té OGALP VOT XXEXIlK tc ide De rbratz'one Mora£. ' ij $ r Ti . rationibus, quae a moribus nomen in- H- uenere, propofitum illud eft, vt ftudium virtutis , fugam vitiorum animis audientium penitus inferant. $. 2. Eas quidam dicendi Magittri a thematis diuerfitate in varias diftribuere fpecies fo- tia | lent; attamen quod ad formam fpectat, vnam lis omnibus attribuunt. | la $t qui d Virtutes, quibus praeditam Moralem at orationem oportet, praecipuae fünt: z. Per- fpicuitas, 2. Ordo rerum dicendarum. 3- ET qUo - Vnitas argumenti, |4. Varietas eius, et fin- depen gulorum, e quibus oratio. conflatur. deinde Ws,q $. 4- liis b 253 $4 f Dicendi characterem expofeit Moralis Dictio iam fummiffum, iam Sublimem, iam 'l'emperatum; nihilominus prae aliis Pathe- ticus in ea regnum tenet, Ceterum , cum idem verba fint orationi, quod corporibus indumenta, primum rebus, poft vero fer mqnis concinnitati ftudendum eft. VN RERUROURSSDREI t GOSDIMSEMERANS PIRSMEERÉAZNUS) NGCDNEIDNNSTHD — À ulni CAPVT XXXIV. a De oratione Dogmatica. N $. r. ais D iebus, quibus Fidei Chriffianae Myfte. Bn ria facris anpiuerfariis Ecclefia recolit, de fjart his etiam ad popuhim verba fieri vult. Nae is a fcopo Ecclefiae grauiter deflecteret, qui diuerfum a. folemniis, .dicendi fumeret den argumentum ; eo namque confilio memoria per anniverfaria, dies hi aguntur ab Ecclefia, T quo fupremae Numinis Maieftati. folemnes p Bu dependantur grates ob beneficia accepta; deinde etiam , vt fideles ad laetidiam fpiri- tus, quae praeguftus quidam fit fuperae il- Pa 4' lius beatitatis, excitentur, 234 $. 2; jl Afgumentum orationi ipf& diei folemnia fe fubminiftrant ; quare eam paraturus orator, [ Myfterium, de quo verba facere | vult, pe. Và nitus edifcat. Fontes, e quibus ea hauritur Ti notitia, funt: t, Sacrae Litterae : 2. Earum hn fuc interpretes. 3. HomiliaePatrum. 4 Theo- logia , quanta eft. $. 3. Cum vero vix vnquam pro Concione di- fun cendum eft, fine ulla morum doctrina ; lec- F'ide to themate , perfpectoque , perquirendum ftily eft, ecquid Ethices Chriftianae potiffimum & t orationi inferi poffit. His autem rebus in. quat uentis , ad formam orationi conciliandam, tiofi animum, ac operam referat orator, qui $. 4- pfop( Forma Dogmaticarum Dictionum, diuer- Át f faab ea non eft, qua Morales adornantur ; eum quare ne rerum earumdem anacephalaeofi Leetorem obtundam; aliqua folum iftie in medium adferam. Prius eft: in elucidatione Myfterii certa ab incertis diligenter feiun- £e: alterum: e fuggeftu facro nihil eorum pro- 235 promendum-eft, de quibus Seholaftici inter ld fe fe difceprant: tertinm : Nubes , et inania ne capta; cum ad 1mper1tum vulgus, non )[) K vero ad Academicos verba facias. Poüre- mum : Ethicen chriftianam fingulis Confir- At Utt mationis partibus fubiicere confultiffimum Q0- fuerit $..5 Cum nusquam magis Doctoris munere di fungatur Ecclefiaftes, quam cum grauiffima Fidei Chriftianae M yfteria populo explanat, lec. ftilus is adhibendus eft , qui ab argument IH puta et muneris fui dignitate minime abhorret ; ] ln' quare iam fublimi, iam Temperata eloquu- lat] , tione vtendum erit, fed et Tenuis, parte , qua docemus , locum habet; nam dicenti propofitum aliud non eft, quam intelligi. At fi de Crucmtlbus Domini - dicas, Pathetti- ruet cum vfurpa dicendi genus. tUL » genf j n F T. n rioti (eiitt P5 CA- [e 256 ! ERsasrsca BRNNUEESD ULO IAGQ bceCRE RUL COoqRAFMUE: ——-—.———-——-————-—.—-——-—-———— CERSNON EM at s Rs C A PVT XXXV. Qui De ow)tz'one Polemica. » qui $. 1 MU C. m Regnum hoc luctuofa temporum fu. (0t periorum fortuna in plures fectas tributum qit fit, orationes , quibus germana Chrifti Doc- VC trina ftabilitur, et errores oppofiti conuel- Con luntur, locum in eo non habere non pof- fiai funt. Ecquidem non paucos e Proteftanti- Tiat) bus, atque etiam e noftris reperias , qui QUE proffigatas ab Ecclefia Dictiones has, ob. ttibu tentibus fpeciofiffimis velint; at illae fe ve. ieqt tuftate fatis, fuperque tuentur, tur, $s nem; Argumentum orationis Polemicae triplex luri eft: nam aut propugnamus, et in luce am- Ulhj- pliore ponimus Doctrinam orthodoxams; vel abinj diluimus momenta , quae aduer(ari admer. us eam contorquent; vel demum contraria n ; Dogmata labefactamus, £reft IOgen E $ 3. 237 L 18 $. $: Forma, qua conftruendae funt, a reli. quis orationibus faeris nulla parte diffidet ; quare nonnullas folum. praeceptiones addere communibus regulis, vifum, quae in earum Ita- ft confiructione adiumento oratori fint. uf que: r. Ante omnia in eo elaboret orator, loc vt caput Fidei controuerfum in luce plena confüituat. 2. Momenta, quibus orthodoxa jel. ftabilienda , oppofita autem, doctrina infir- pO[' manda eít, gratxifüma fint. 3, Singularis auctoris placita Ecclefiae vnicuipiam ne at- qui tribuas.. 4. Doctrina aduer(ariorum integra, ob neque vlla parte accia , in medium adfera- j V tur. z. Eadem e fontibus finceris, Libris nempe Symbolicis , quales hodie in vfu, haurienda. 6, Saerae Sententiae ex illis Di- lplex uini Codicis Libris, quibus fidem aduerfarii gnm abindicant, fumendae non funt. ; vei o cala duer- In Orationibus Polemicis , morales di- (ratit greffiones locum vix habent; quare iis fub- rogentur breues paraenefes, quibus cohor tandi funt Auditores, ne fe vllis artibus ab Ortho- ^ 238 Orthodoxa Ecclefia abduci finant; neue eo- bl rum vitae ratio cum Fidei, ac morum doc- 10 trina pugnet. $ $ Sales amari ; loquutiones minus officio. [l f&e dignitatem oratoris profani eleuant, et bus attenuant; Ecclefiaftae autem omnem ad ani- àa £mos aditum intercludunt. $. 6 Characterem dicendi oratio Polemica Ies. Tenuem poftulat; at vbi vehementius inftat M vrgetque orator, parte ea flilus attollen- C du$eü g&s. a | Qs ( CAPVT XXXVI De Pauegyri Sanctorum. um & n fütes D iuorum Panegyres communem cum Re- glori ligione Chriftiana ortum atque incunabula &dits habent ; verum Ecclefiae exordio de folis (fge Martyrum laudibus ad populum dicebatur; primg. qui mos, pe:zfecuüonibus deflagrantibus , ad ag ( €os 239 e0 eos manauit etiam, qui fanctimonia yitae 0C non vulgari effloruerunt. . 5,.-2, Orationes has eo confilio invexit Eecle. cu fia, vti coelitibus honores congrui a fideli- bus habeantur; poft, quo hi ad perfequen- , T da eorum veftigia incitarentur. $.3.. Laudationi argumentum praebet vita et res Sanctorum gefiae, Quare antequam Di- mios ctioni formandae initium facias , vitam San- at cti, quem laudare inftituifti, attente perle- let- gas. Bollandus,:et eius continuatores, yi- tas Sanctorum, prae alüs fcriptoribus , ma- ) gis caftigatas dabunt. 5- EL Quaeras: ecquid in coelitibus celebran- dum fit? Laudibus priore loco efferes vir- tutes eorum, et qzxxäg pro Deo fortiter, ac gloriofe.ab iis perpäwata funt: proxime u R edita miracula: poftremo, corporis, et for- abl tünae bona, Praepoftere egerit fane ; qui e [ihs primas miraculis, vifionibus, ornamentis iis, d atuf s US s gl quae Gratiae gratir datae & fcholafficis dici fo. e 240 folent, fecundas autem partes virtutibus tri- il bueret, '"lanta enim in virtutibus praeftan- adi tia ineft, vt ab his quaecunque bona, et Des ornamenta alia obfcurentur. Corporis 'de- Af mum, et externa bona non alia ratione .in coelitibus exornanda funt, quam, quod iis Taet pro fubfidiis effent, quibus ad fummum San- ctimoniae Chriftianae faftigium euolauere. tel li $. 5 quà Si res'quaepiam in vita Sancti cgntro- D uerfa , et difceptationibus obnoxia occurrit, Ácti eam ülentioögraetermitte; cum nullus filen- Dent W q 'tio locüs;»feiiæntiam vfu-receptam ample- cCcere, Tistu $. 6uc Virtu Accidit non raro, vt laudandus fit vnus Clar; aliquis e coelitibus, qui aliquando iuuenili pluri Ui abreptus ardore, in vitia defluxerat, Cum Vittüt reseo eft loco, vitae licentius actae men. Glend tio fatione alia iniicienda non eít, quam, Umma quo Dei erga homines, etiam diffolutos , llis atque perditos amplius elucefcat mifericor- fJülam dia; vel certe eo confilio pars vitae defor- Tüetur rimi. mior apgriexlda eft , quoa -'docneamusi 4 na 241 D na fufcepta incitamento nobis effe oportere, ! ad maiores in virtutibus faciendas progreflio- [ nes exemplo Diuorum, de quibus yïrba fa- de imus, c li 9. T. 1ts Lecta, perfpectaque Diui vita, eius cha« t racterem conflitue, Characteris nomine ir- Ó telligi'mus virtutem , aut actionem eam, ex qua velut fonte , et capite aliae fluxere tos Diui virtutes, et fanctimonia vitae ormnis, tit, Actio. eiusmodi characteriftica , eft Sacra- |Jeti mentale Silentium Dini Nepomuceni; Studi- ye um autem indefelfum afferendarum coelo ani- marum magni la&diarum Apoftoli Xauerii, yirtutem characterifticam efficit. - Dicas : vous Characterem Sanetài non raro coalefcere e pluribus virtutibus ? enimuero; tum autem yeni virtutes hae inter fe fe copulandae, et vin. Cutl cendae funt. t Summa vitae integritas , et' Íumma poenitendua Aloyfii; Amor folitudi- qllam j nis, et zelus animarum melliflui Bernardi lutOS s ricot quam elegans, et fecundum dicendi argu- mentum fubminiftrauerint ? jefot gt f $.$ 142 E o $. UQ Panegyrim Diuorum vnicuipiam paratu. rus, in has praecéptiones intuere : r. Sen- V tentia facra eiusthodi praeftituenda eft oràtio- r 2. ni, quae in characterem Sancti conueniat at Propofitio characterem eius, ac notàm enun- f ciet: quain re tunc nonleuis labor eft , cum n chàracter e plüribus virtutibus eft compofitus. gu 2, Diuifio, ac fubdiuifio thema in fuas diftribu- la ant partes ad praeferiptum legum, quas alio Cu loco dedimus ( Cap. 27. Sect. 3.) 4. Momenta tli Confirmationis e vita Sanct accerfenda funt EX s. Morum doctrinam infere argumentationum ll; complexionibus , et Epilogo, vtin aliis facris Ti orationibus fieri folet. 6, Peroratio anacepha- oX laeofi, et motu conficitur. vel $. 9 In laudationibus Diuorum ftilus fublimis Na- et mediocris ex aequo regnum tenent qua tura .argumenti, et fcopus orstoris facile in- on) dicabit, vter e duobus ftili generibus vno- e quoque fit vfurpandusloco. Venuftae, acres, lem argutae cogitationes , fententiae luminofae lis nuspiam felicius, quam in Panegyribus iü QUs fperguntur $. 10 24$ $. 1O. ls ! Inqui»ves-: vfu venire non infrequenter , vt Sanerüi complares vna laudatione cele- . brandi fint; hoc vbi fit, perueftiga, idem, à, n diuerfus eorum character fit, nec ne fit; Ill fi cohaerent charactere, res geftas fingulo- u rum, et virtutes, quantum per temporis an- I$ guftias licet, animo collige, idoneis copu- bu la tranfitionibus , et ad' auditores perfer, lo Cum autem Character eorum diuerfus eft, nta thema fumendum, quod ad omnes pertineat, ynt. exempli caufa, quanti/7 , efe amicum Dei, Suff Martyrem Dei; communi deinde huic argu- (cris mento inferendae fingulorum virtutes, et -pha opera religiofa, quibus fibi amicitiam Dei, vel lauream Martyrii parauere. & n. .imïS, Accidit etiam ; vt Panegyres nonnun. N quam àdornentur Sanctis, quorum vita fere le t* omnis, resque geftae in obfcuro funt: cum yn0« eo res eft loco, Moralem efforma oratio- aCTes nem , cul ,ad['pqrgantur, fi qua de Sanctis il- johie lis nota, atque' explofata fint Verüm fi quis Tribunus pl&bis inftet importunius, vt ( Pane- 1o, 244 d Panegyrica, non vero de moribus habeatur oratio-? tum e locis communibus mutuari k necelTe eft, quaecunque de - laudibus Sancti i diecturus es, lj C APVT XXXVIL ( De Laudatioue Fuuebri. h $. r. h Ü rationes Funebres in exequiis Virorum fh Principum, belli Imperatorum , Rei politi- cae Adminiflrorum, eorum item , qui vitae fanctimonia, doctrinae amplitudine prae re- f liquis inclaruere , haberi folent. cli $. 2. £eí Caüüäe, quibus adducta Ecclefia Landa- A] tiones Funebres confecrauit, eft bene me- Que rendi de Viris Principibus ftudium; vanita. liis tem deinde rerum earum, quas primas du- ffial. cimus, in afpectabilibus his Diis ob oculos 110 f ponendi, mens, atque propofitum, D] $. .5. Qütil Cum orationes hae ad . genus Panegyri- cum referantur, praecepta capite fuperjore alla- ( 245 llata.hue pertinent etiam quare 11 reco- Jendis fuperfedeo; at vero illorum in locum 1 ea commemorabo, quae laudationibus Fune- bribus funt propria. $. 4 Quod in orationibus his, velis remis- que, vt contritum vetuftate prouerbium fert, fugie ndum, eft adulationis vel leuiffima fu- fpicio ; nuspiam vitia nobilitare, et hone- ftare fas eft nedum i in Sanctuario, 1f $e 9. ü a Quuaeras: a quibus rebus commendandi It fint vita functi ? Sic habe: r. A virtutibus * * chriftianis ,. 2. Philofophicis 2. A rebus gefüs pro Deo , Ecclefia, Re communi, 4 À natalium vetuftate, et fplendore ; 5. deni- d que ab ingenii, corporis, et fortunae bo- n nis. Verum primas virtutibus dabis chri- ia füanis, ceteras ceteris, INam quod a Tul. du lo lio. plonunclatum eft, cum zit: Laudem ve. zam vui virtuti deberi (a), id de fohs vir- utibus chriftianis intelligi oportet, avti Q 23 $, 6. ore (2&) Libr, 2, de orat, cap. $4. M 246 $. 6. Ü 'Sin is,"qu'em pro concione laudare in. gl fütuifti , vitam nomine chriftiano indignam Dl ( duxit, neque haec eius effluxerit vitae ra- tio , nuHa criminum iniiclenda eít mentio. Verum , quid tum me facere velis, cum Vr- bu bem, Regna, Europam omnem fama vitio. rum peruagata eft? Sileam ? notam adula- Il Gonis non effugero ; fi ea vel verbulo tan- qu gam , offendam fcilicet ? verum oflendat l, orator, incurrat indignationem aliquorum, quid tum poftea? certe ii, qui bene de re- bus ftatuunt, libertatem hanc in Viro Apo- Qr ftolico neutiquam damnauerint, Quare , 0d cuim in eum res adducta eft locum, Ecclefia- qui ftes admiffa crimina, vitam licenter actam ^ fict acri oratione coarguet; fubiunget tamen , ffita fin ex vero dici queat, in confinio vitae dep finceris lacrimis , humili peccatorum confef- fulgc fione expiata fuiffe quaecunque vitae libe. fioris crimina. At, fi nullis poenitentis () animi editis fignis e vita hac exceffit is, T quem laudatione Funebri celebras? tum ef. f ferenda laudibus, corporis, et externa bo- i Dàs i () 247 £a; deinde iälla,- quae pie, ac Chriftiane ab illo funt gefta; mifericordia fimul, Deo imaxime propria, et familiaris vir.tus,, iden- tidem pro eo imploranda eft. (a) $7 Q, Morum doctrina vanitatem eorum, qui- j 0s bus capimur, vitae breuitatem, futurorum l incertitudinem complectitur ; affectus autem, u qui in his orationibus infperguntur, funt: ht 1. Maeror. 2. Spes de falute vita functi a *'5. 8- (z Cum orationes Fuuebres eo loco, ef numero fint oratoriae Facultati, quo Po&tis pO , Odae; fumma dicendi ornamenta defderant; fit quare, quid gzgz'd erit vevbis uitidum , Jïguri: iucundums , Semtentüs maguificum , velut iue m, flitor quidam eloqueutiae, in his orationibus P depromet orator; zec fortibus sodo, fed e£ ite Julgentibus armis vtetur. QL). jl Q 3 CA- libee (2) Ccterïa, quae huc fpectant, colligas e Funabri entis Laudatione Henrici Ducis Luxemburgii, Aucto. d re Carolo Ruaeo; Franciíci Harlaei Archi - Epi- fcopi Parifini, Ecelefiafta Gaillardo ; ac denique gef Ludovici XV. Franciae, et Nauarrae Regis Chri- ftianiffimi, oratore Ludouico Maria de Beauvois bo Epifcopo Sanitienfi. I (^) Quintilian, Libr4,8. cap. 3. 248 E al CULT UT pl De orationibm "Occaüonalibus. n i )- $. r. 1 4 D ictiones, quae nullis ftatis folemniis , fed per occafiones enafei folitas habentur, N occaffonales appellaveris, 3. u Occafiones, quae eiusmodi Dictionibus Cól locum dant, praecipuae hae funt: r, Dum tU Tun Virgo quaepiam vitae religiofae tiroci. Vat not Hs nium aufp: ür, vel, ímito probationis snno, folemia Deo vota nuncupat. 2. Cum pu laudes Deo , gratesque habentur ob victo- Qu riam reportatam, moenibus depulfos hoftes, Iu vrbem receptam, compofitum bellum , Re- aud fitu giam Familiam noua prole auctam, 3. Vt nouus Sacerdos primam ad aras hoftiam Deo ext litat, vel anno Sacerdotii quinquagefimo v 1 Miffae primae memoriam innouat. 4. Dum enlt religiofae cuiusdam Familiae Sodalis , anno üpei a votorum nuncupatione quinquagefimo fo- gen lemni ad aras ritu' vota integrat. 5. Cum àt 1 Epif.. ! L 249 Epifcopi , vel Abbates facro Myfterio in- 6. Vt aedis religiofae lapis augurantur. primus in fundamenta. «demittitur.. N Po ftremo, eum legionum Vexilla chrifbianis eaerimoniis luftrantur, - $ 3. m Orationibus, quae dici tum folent, cum l, Sanctimonialis annum probationis aufpica- tur, vel eo exacto, femet Deo per vota confecrat, propria haec funt: 1. Argumen- us tum earuüm funt, natura votorum religiofo- um 'oci. rum, vel praerogatiuae vitae religiofae ge- neratim , aut Sodalitii , eui nomen datur, TW propriae, ac peculiares virtutes. 2. (Auid- Cum quid in medium attuleris, vel in eam, quae ieto" mundo nuncium remittit, vel in reliquum 0?[63; auditorem conueniat. 3. Mens, et propo- le H ftum vitae fanctioris Candidatae laudibus ? Yt extollenda funt, non tamen eum in modum, y Deo vt fi omne iam punctum tuliffet; quin diffi ;eflmo cultates , quibus vita religiofa impeditur, 2 eius Parentes , aperiendae etiam. 4. 51 iO genere propinqui, affines adínt, ii femel, 0 iO ac iterum officii cauffa compellentur, $. ; Cu Q 4 Af- 1 Pl[ 250 Affectus, quibus in orationibus hifce locus, (ue funt 4) Gratitudo. erga Deum. ob benefi proel cium vocationis: b) Fiducia in eum: c) Ae. upeut mulatio 6. Peroratio Candidatae conftan. quam tiam 1n bene coeptis precatur , fimul ad fer- fira uens vututum ftadtum eam incend lit: ceteris Ya f autem Auditoribus curam Salutis ingenerat. gine 7. Stlus iftic variat hac ratione 2) Dum effo in argumento morum verfamur, fummiffus Prati adhibetur: 2) A poftrophae ad Sanctimonia. 5 À lem Parentes elus , et fanguine coniun- Velit ctos, fublimi vefhuntur et exornantur ora. Tütt j tione: c) Defcrlptlonem commodorum, et prine praerogatiuarum vitae religiofae Tempera- fit , ta dicendi forma damus,. alis $. 4 fütet Occafronaler deinde orationes habentur cum folemni ad.aras precatione grates Deo exfoluuntur ob reprelfos hoftes, vrbes ex. cerd pugnatas, infiauratam pacem , Auguftos no- ES 1$ 00 ua prole auctos Antequam orationi con- Site Itruendae facias initium , argumentum eius * € ür peairtus pernofe 5 adiuncta etiam omnia am- f nl mo collige: eo praeítito, in haec fere in tuen- A0 j 25X OQUS, tuendum eft: r. Textus facer, qui orationi efi. praeftituendus, eiusmodi fit, vt ex eo tota )Ae. fpectari poffit oratio. 2, Partitio thematis latl quamdam nouitatis fpeciem habeat. 3. Con- | [et- firmatio beneficii magnitudinem fub oculos xteris ita fubiiciat, vt excelfam quamdam eius ima- erat, ginem nemo non ex audientibus fibi aiimo Dum efformet. 4. Digreffio moralis ad snimi ulfus grati fignificationem cohortetur auditcres. Ollide s. Affectum gaudii ex oratione tota emcare Qul velim. 6. In Peroratione vota fae prc eo- 0fa« rum incolumitate , qui benebcii auctore;, et ,& principes. ^. Dicendi character fubimis pera- fit, argutisque , et figuris venuftiorbus , aliis praeterea luminibus adfperfus, e di- füinctus. JLUE , $«5. His etiam Dictionibus locus eft, cun fa. ]eo cerdosiiouus primum ad aras operatur $i ex ; 10 is nobili ortus profapia, vel aliis rebuseius COl Sacerdotium illuftre eft, ipfa, quae igun- elU tur, folemnia, orationis argumentum ünto ; fi nihil a vulgari remotum in eius ficerdo- 4l » ]i *o ineft, thema morale, aptum pihilomi- Q 5 nus 252 nus diei diligendum. Gratulationem neo- Cofmt myfiae ob facerdotalem dignitatem , ad hoc penu eius Parentibus, et propinquis interferere, Ofatt Vibanitas iubet Deo $.6 Àt ]ti Vfurpantur infuper hae orationes, dum - al 10 face:dos lubilatus Sacerdotii fui, vel Reli- (is, giof cuiusdam inftituti Sodalis religiofae vita? quinquagefimum agit annum. $i hi nulli dignitate confpicui funt orator Di- If ctioiem de moribus conftruat cunms thema b&t | in idemnia haec conueniat. Sub ünem Ora- I€; | tions lubilatos hos facerdotes appellet, pro- 0u lixoi adhue, et tranquillos iis vitae dies au- Tlorjs gur&éur preceturque At, fi Epifcopali, & 0 vel ibbatiali munere fungitur is, cui ador sp nanà eft oratio? tum vero Panegyris ftrua- tür,cuius argumentum virtutes Antiflitis, resqie ab eo praeclare geftae pro Ecclefia, us et Inperio. Morum doectrina e themate ifto €a onfequitur: Deum non raro vitae diu- üen Cfa turni&te munerari morum fauctimoniam, et tibi 11 fe anando colendoque conftantiam. (uo- hls niüm autem e diuturno Antiftitum -regimine lUel cornm- 2 Á 9 3 HsE commoda non pauca ad populos fübiectos ] lo perueniunt; his etiam ftudio fummo eft ab fete, oratore inculeandum ; quo gratiam referant Deo, quam poffunt maximam, ob longam Antiftitum incolumitatem , et plurimos in dum annos productum regimen. Peroratio vo- feli tis, et fauftis acclamationibus abfoluitur. 'to[38 $. 7. $ li Cum Pontifices, vel Abbates facro in- r Di augurantur Minifterio, Pontificalis, vel Ab- hema batialis muneris partes oratione complecte- | 0f re; minime tamen fileantur merita, quibus pre noui Antiftites fibi viam ad tam fublime hq— os dl noris faffigium aperuere. Affectus gaudü ex omni affeetuum familia vnus omnium ]päh j adof aptiXHime huic Dictioni inferitur. fit S. 8. fht I$, Cum primus orphanotrophii, Nofocomii, efit, cuiuslibet aedis religiofse lapis in funda- menta demittitur, aut, ea ad faftigium edu- e iflo ) d]u cta , ritu Chriftiano luftratur, quam optime n,ef tibi confultum erit, fi verba de operibus Quo- mifericordiae Chriftianae facias, Auctoris, gine inuentorisque mentionem iniiciendam effe, cutmn Yrtd 154 cum pofita ab eo opera celebramus, res ipfa docet. Quod ad affectus, animi- grati figni- fcatio , et aemulatio, prae quibuscunque alis locum habent: illa ad nouae aedis in- colas; haec ad reliquos attinet auditores, Eadem forma Dictionem conftrues, cum no- ( b N uum Diuino cultui ! domicilium furrexit; at l] &fii thema maxime adcommodatum, illud fum. pattes feris , quo Veneratxo aedium facrarum in- büs ] üxllatur. » üet; $. 9. luiüs Dum Legionum vexilla ritu chriftiano lu- quoa] firantur, chriftiani militis partes expone, ad Pifg ditis Legionariorum laudibus , quas caftrorum 0 0 metationibus , expugnatis, vel defenfis for- C Mer vrbibus, con['ertls praeliis , profligatis lts hofhbus collegerant, - Prolixius haec fortatt ceff af fe non nihil de Homiletice; nunc de Parae- i 1oniby nefi priuata quam breuiffime. de, d d ef Qu VRüctam CA. VR 255 d a CAPVT XXXIE fpti- lique De Paraenefi priuata. $11 0te$, S. 1. ae Paftor is grauiter ballucinatur, qui ] 110 N in animum inducit , fe omnes muneris fui t; 8 fu. partes impleuiffe, fi Feftis, et Domini die- m bus legem chriftianam populo palam denun- ciet : eft aliquid praeterea , quod muneris huius ratio poüulat, nimirum, vt fingulis, o u quoad fieri poteft, congrua oftendat pafcua, :, ad Paflor — — — inquit Chriftus, proprias 0ues vorat uominatim , et educi? eas (a). orurt ; fot- 52 :gans Itaque, cum diuerfae fingulorum fint ne- prtif ceffitates, quae communibus depelli inftru. 'atac ctionibus nequaquam poffunt; conficitur in- de, id genus hominibus, priuatis confulen- dum eífe cohortationibus, $. 3 Quoniam vero iftoc facere nequit, nifi exactam fuorum notitiam habeat Paflor , nul- l (a) du Cap. 10, *. 3» 256 li pareät labori, dum hane in grege fuo con- fequatur. $a. Y a Parabit illam fibi: z. Si fedulo circumfpiz fruet É- ciat, an aedes facras Domini, ac E 'eftis dies Caue bus diligenter adeant, ibique Rei Diuinae fidio ea,.qua par eft, pietate interfint, 2. Si eos .,ITQ — iterum, ac iterum, cum quid-otii nactus .f Md vt rit, inmifat. 3. Si quos probatae fidei viros deligat , qui certiorem eum de fingulis, quae in.ouili eius accidunt, reddai ^ ? t. Qu $. 5 Notitia Paftori neceiïariaäcapitïbus hisce dehnitur: 1..AÀn omnes ea norint exactiífi. J me, quae ad falutem animae obtinendam fci- fit, na quouis debent.:.2. An mores fuos ad Tegim amuffim Legum Diuinarum componere con- Conu nitantur.. 3. Nulline in Paroecia fint, qui Praef cum graui ceterorum offenfione, probrofara nomini chriftiano vitam a'gun't. 4. An omnes Q L € ^e t ermanam Chrifi doctrinam profiteantur, Eccle, vel quidam, dammatis ab Ecclefia fectis ad. ?oem't. haereant, aut omnino a Republica chr-i;iïiana ü, pL extorres fint, Bgo $. 6, 297 (0 l. $. 6. Cum notitia haec omnis eo pertineat, vt cum maiori cultus Diuini incremento, et tnfpt fructu animarum, fuo perfungi munere queat; : ( cauendum Paftori quam maxime eft, ne prae- Qnge fidio tam opportuno ad res alias abutatur. ] €08 Rs RRODUROKUACETHNSEOMS f e Vitos XSECTIO T. 133», Quae Pafloris im, curanda difcz'p!fm E rcldiaþica partes ? p hi s | S.' R ctil .J » ifeiplina Ecelefiae ex iis legibus coale- m Id fcit, quae ad exteriorem eius formam, et [( ?d regimen pertinent, Legum earum, pars in coti Conuentibus Antiftitum , ceterae a Romanis Praefolibus conditae funt,: [ qm S. 2. yrojattl Quantum hodiernam inter, et Veteren; onmies Ecclefiae difciplinam interfit, Canones, qui qntur Poenitentiales dicuntur, vel eminus infpicien- (s a yana ti, planum fiet; nihilominus, quamcunque primorum rigor feculorum defluxerit , Pa- ftorum ! 6, 258 IH ftorum eft, fi qua vspiam prifei moris vefti- gia fuperant adhuc, ea tueri pro viribus. $. 3. Legeb,, quae ad Ecclefiae difciplinam fpe. ctant , duplicis generis funt; aliae nec cum , Fide, nee cum moribus arctius aliquod ha- admot bent vinculum: aliae ad Fidei , et morum fin- leficiu ceritatem praeftandam valent plarimum, Prio. iputc res, fi in Pawema, in qua domicilium tibi W d 6., 1 eft, antiquatae fint, vigori, ac vitae redde- re, vix aliquod operae pretium fuerit: ve. Pn Tum, quod de alteris eft, quantum per dif. fübeffe folutionem, et licentiam aeui noftri licet, Qüoties fufcitandae omnino elfetit, n 1bhcam Poeni- tentiam praefidium effe, & praecipuis ad- Fi. dei, et morum integritatem praeftandam, vel lu ex illis Pauli verbis coarguam: Peccantes , in- "(5 praa quit 15, corag ommibus orgue , vt et ceteri lu d £morem babeant (a) (Auare maximo opere optanda eft eius in Ecclefia inftauratio, Orda h*xe ef o5 cer;l »D ü ( i SE- (&) 1, Ad Timoth, Cap, 5, v. 20, ()Ma] 259 veftt S E G,T EO II s. De Correctióue Praterua. f fpe $. r. C QUE C orrectio , feu Correptio Fraterna, eft od ht« admonitio eo confilio facta, vt proximus ma- um fit leficium fufceptum eluat, neque poft: iteret Pro« Si peccauerit in ze frater tuus, Ànquit Chriftus, w bt vade, corripe eum (a) teide: 62 it: 6 Praeceptum , non confilium Vezbls his jet N fubelfe, neminem praeteric: ligat nos iftud | htet; quoties grauius a. proximo delinquitur, | Poent« $. 3 :aä Fl Vt vt autem ad omnes fe porrigat vis, atqu natura praeceptí huius; nihilominus eos prae ceteris obftringit, qui procurandae jtf n faluti alienae femet totos addixere, j ( $. 4 0 opeïe Ordo in hac correptione feraandus is 10 plane eft, quem Chriftus pra eferipfit; feili- cet: r. Priuatim cortipe: 3. Corain Ceülbüs. 5, Ecclefiae defer, R SE« (a) Matth, Cap, 18, v. 15 L $E 260 fl s'ECqIGO lE. preu . De Correctione Papomli. qui d $. L Qurat ltra praeceptum Correctionis Fraternae, V aliud etiam exiftit; quod ex illis Diui Pauli verbis efficitur: 7ef/ficor coram JDeo et lefu ÜUna Chriflo, qui iudicaturus eff viuos , e£ suortuos, per aduentum ipffus , et. Regmum eius ; praedi- filts. ca verbum, infla opportune , importuue; ar- ii gue, obfera, imcvepa im ommui patiegtia, et ew doctrina (a), Correctio, quam verbis his commendat Apoftolus, Pattoralis Correptio- 8l nis nomen ex eo inuenit, quod propria iit Paftoribus animarum. ; Vis eius omnis in eo vertitur, vt-'P]af'mlr cum auctoritate, absque forma iudiöiali ta- men, redarguat delinquentes, ad eos emen- dandos, et refcindendum, fi quod occ.?urriifet, ,fcandalum. eDdem ( Tionem, *: $. 3. Cor- Bof * (p) 2. Ad Timoth, Cap, 4. ^ 2. ) 56í l $o .,Correcdo haee fpecialem ineo, qui fe prehendit, auctoritatem vult; nec folum eius; qui deliquerit, bonum, fed etiam Qommuna curat, terae — - j Pauli D Itfu Qua ratione agendum Paffori cum Ten- yor of zatis , Pauperibus , Haeveticis , Seducto- praed:'- ribus, Euergumenmis, Rudibus ; ss de- p; inde, qui inimicitias cum proxemo exercent; quiue Religioni Ortbo- ?tia, u doxae nósmen dare. voluut. wis us Singula , quae capite hoc cotnplectar , yreptit fapientiffimo ili Doctoris Genüum oprià it Pauli ipnituntut placito : Ogsgilus. 0- "nita fact'uffum , v ümmuef facereth vt PaW f:tlgzof. (a). . jciu a S; t s eme? . entatio Myfticae Theologiae, eft illi- Cium, quo ad fcelvus inuitamur. Non omnis c;tlrriïïeff eodem ex fonte Daícitur. Sunt, quae Dae. monem auctoftem häbeant; pleraeque a nobi$ R2 proficifcuntur. ä". rr ! Cot* (4) 1 Ad Corintk, Cap. 9. Y« 22« 262 pet 7 d T0n€ '"entationibus nemo non obnoxius eft; difpar tamen humana eft conditios nam alii raro, nec grauiter, aliü per omnem vitam w T tentantur grauiffime. oCCUTl $. 3 Coniue lis, qui rarius, neque cum aliquo pec candi periculo tentari folent, ob oculos po- pat facer Curio: r. Piopenüonem ad malum €t 1r11ta.menta PTODEDHC a noxa 011g1nau 2. lTentatio- a qua immunis nemo mnalcitur nes lapidem lydium elle, noftri erga Deum amoris 3. Sementem vitae coeleftis, : $ 4 tülend Contta Anrequam remedia quaepiam i$, qui gra- uibus nunquam non Tentationibus vexan'ur, COPhS 0 fubminiftret Paftor, fedulo perquirat , a Dae- mone, an potius a vi prauae, et inolitae Am confuetudinis eae exoriantul ei primtum;j;ó d fo euincat: i. Vehementiffima licet fit Tenta- Dimenu tio, vim ab ea voluntati inferri minime pof. LEENTT fe 2, Non aliam fuiffe Iobi, Tobiae, Pauli, aliorumque integerrimorum hominum fortu. Ad nan 3. Nonniü permillu Dei talia in lite l) per- 265 perniciem animarum noftrarum audere Dae. monem,., g ; x $..5 ial Si vero a praua confuetudine profieifcan- J tnur Tentationes ; tum fÍcilieet vnica , illis occurrendi ratio , eft inueteratae peccandi confuetudinis correctio. pec ; 00 TAE KSE 4 40 d De i auperibus. I)l&LlO a 9. r. Deuta p auperes eos dicimus , quibus ad vitam tuendam mneceífaria defuünt vitae praefidia ; contra in claffem diuitum transferimus, qui D g copiis omnibus circumfluunt, xdD£UE s $. 2. 9 Dae Ambiguum nemini elfe potef'c , inopiam golitie effe fontem, et caput malorum maximorum ; m ; Diffidentiae , Obmurmuratwnum Deiectig- ; [enti a mis animi; aliorum huius generis. ye j $. 3- poy Aduerfus mala haec fuos Pa&or muniet n ) huce modis; 1, E Diuinis Litteris, et Phi- à mha D & 3 lofo- Pöï 264 - lofophiae plácitis commonftrabit luculentif: [ fibe, non fine peculiari fupremi Numinis dam eueniffe confilio, vt in tenui fortuna lucem Qs n hancafpicerent, 2, Locupletem prae egeno lilor loco potiore apud Deum non efífe, 3. Ino. piam pro fcuto effe validiffimo adufnfum Le. conc niocinia carms, et fanguinis, edif * E- -- SECTIO II Q v] De Haereticis, nofoc $ r fum aereticorum nomen, poft anthtnfïimos Clat f Ecclehae Patres, imponimus iis, qui in ali- fes el qua & profcriptis ab Ecclefia fectis nomen &l fuum profitentur Gràe $. $i Haereticos Haerefesque in. partes duas vulgo tribuimus, in Veteres, ac Nouas, Ve. etden teres dicimus quae primis Chriftiani Nomi- & Se nisfeculis viguere; ceteras omnes, fed cum- fent primis eas quae nouiffimis duobus enstae tur funt feculis, in claffem Nouarum reicimus, IT Vitie $. 3. 265 lennf $- 3 E veteribus aliae 1acent omnino: quae- LUTTLOTS dam alia fub imagine, et adpellatione in lo- Dcem cis nonnullis viuunt , fpirantque adhuc Ni- ereno hilominus etiam Haerefes eas , quae peritus 3. lo concidere, haud contemnendo operae pretio m Le« edifcet- Paftor, d $. 4. At vero Haerefes, quae in agro Domi- ni vltiniae pullularunt, ei penitus funt per- nofcendae omnes; cum . primis autem in id fuum conferet ftudium, vt fectas eas perfpi- ciat funditus, quae domi obtünent. Haere- dftmos fes eiufmodi apud nos funt: r, Caluiniana. jp al o. Lutherana. 4. Sociniana. 4. Schifma nomel Graecum $.5 Caluiniana Haerefis in Gallia exorta eft s Quts RE eadem in Vngariam fecundum fata Ludoui- Nott! ci Secundi, cum bella. CIUlha valere coepil. fent, fe fe penetrauit. Errores Calmmano- j cum rum ; vel, quemadmodum ipfüi femet 9dpel- enatit lant, Reformatorum ; praecipui füntz r. $a- TOU cramenta non nili dao, Baptifmum, et Eucha- R 4 nrífítam * 266 fiftiam flatuunt. LT Elsdem v:m, virtutem- Tif que, ex opere operato, vt fcholae loquuntur, lom tribuendi | gratiam , abiudicant, 5. Panem Eucharifticum non niír imaginem Cmpous DOH]IHICI elfe, volunt. 4. Chriftum pro fo- 1. p lis. iis, qui electi effent, mortem obiiffe, ^ Wte &) €ontendunt 5. Vfum Miffae, Venerationem An)s Sanctorum cultum Reliquiarum, Sacrarum Tid inaginum dammant, et repudiant.- G. Car- lis.| cerem luftricum , precationem pro vita fun. SeCïäq Ctis , comlnencls adnumerant. quibu $. 6 dim Si quos füorum fectae huic addictos ha. thari beat Paftor, e Diuinis Litteris, et Liturgiis fubelf vetuftffimis , ex Hiftoria Ecclefiae, fonti- Sane bus aliis planum iis fadeíat: 1. Docftumm, anima quam Reformati profitentur , nunquam non m damnatam fuiffe ab Romana Ecclefia: - nun. n quám non hane tenuiffe pro veris contraria Citon placita, 2, Tempore, quo ipf feceffionem a ters Fide: Romano- Catholica fecerant, folam eam. Qm ) orbe toto. fuiffe orthodoxam Bccleüam OfI» nium confenüone Chr*üxauorum $. Muta- n Hones, quas inde ab ortu fuo. Haercfis Calni: telh niana ORU Legl 67 | (0LefI« COEC- niana palTa eft, argun1e11tp effe, eam e UhtUr, lo minime delatam (2). Psnem $ 7 rporis Haerefis Lutherana, inuentore eius, et j [p. principe etiamnum ftlpeiüïïe, in Vngariam 'biiü.e, irrepfit; et, quad mirere, Mariae Regiunae ionem Aula primum.ei p&rfllgiuxxffuit (b) Capita CHOUM Fidei, quibus Proteftantes a nobis diffident, j Cat- his.fere definiuntur: 1. More Caluinianae 4 [üll« Sectae non nifi duo admittunt Sacramenta ; quibus item Virtutem, et efficaciam omnem adimunt, exemplo Reformatorum. 2. Eu« os Lit- chariftiae, Corpus Domini cum pane iuxta fubeffe, volunt. 3. Ritum Miffae , . cultum turgiis fonti Sanctorum, luftrici carceris poenas , pium rinatm, animabus eo carcere detentis opitulandi ftu- "E dium, ad fabulas relegang . 4. Confeffionem b : ul« criminum, falutarem effi on diffitentur ; in- prand uemtam a Chrifto pernegant. 5. Libros Ve- teris, ac nouae Legis complures repudiant onem d m o cum Refqrmatis iuXta ; verum alios, atque R LÀ diuer. g om Mi* (a) Coníule Illuftriff. Boffaet, . Hiftor. . Variat. Pro. teftlant, . ,ilüie (Ej Hluftriff, Kollar de Originib. et Vía poteftt: . Jeegislat, circa Sacra Apoft. Hungariae Reg. TC 2628 L diuerfos hi ab illis. inter fubreptitios repo. gindr nunt. 6. Traditiones quascunque infuper Sectar (erTarn habent. /7. Ius Diuimas interpretandi Litte- ras cuiuis vulgo, paffim attribuunt. dent : $. 8. erm Paftor, vt fuos, qui ab auitis Maiorum uinirgi fuorum facris defectionem fäcsrant, ab er. giuean rore reuocet, luculentiffimum , exploratiffi- dunt, mumque iis faciet: 1. Lutherum, qui fe a Deo bta h delectum dictitabat , ad abufiones, quibus bilem. orthodoxa Chrifti Ecclefia deformabatur, tol. MU lendas; hanc tantam prouinciam, fibi a Deo fuiffe demandatam, non vitae fanctimonia, C non miraculis patratis docuiífe, 2, Ipfos mi- Bo $& nime diffiteri Proreftantes, neminem non in TOres finu etiam Romanae Ecclefiae vitam aeter- fedder nam polle adipifei, 3. Ad extremum: nul. m felicin lum Proteftantes doctrinse caput profieri, ligenr quod non fuiffet: ante ortum eorum identi- lüculr; dem improbatum ab Ecclefía, et cum execra- ^ Tum l tione e Sanctuarió eiectum, $. 9. $ Socinianus error fectae Ariänae proge- quim nies eft; is in Tranfylüaniam Ioanne Sigif- Dreha : mundo 269 fept muhdo Zapolio regnante fe fe intulit, — Quui tfüper Secram hanc.amplexantur, eorum im medi- litte- terranea Dacia magnus eft numerus, Diffi. dent a nobis Sociniani: r, Myfterium San- ctiffimae Triados inhiciantur. 2, Chrifto Di- STOrttt winitetem abrogant, 3. Eundem ante Vir. jb et gineam eius Parentem. exütiffe non conce- yatiffl dunt. 4. Noxam originis pro re commen- :aDBO t6tia hahent. 5. Sacramentorum vfum lauda- bilem quidem, at minime neceffarium elfe, quibus contendunt, us ol sDeo 5. 10. Curio Sacer cum Socinianis acturus: I, monit , er- [os mi« Eos Sacrarum Litterarum textus , quibus gon t rores percenfii iugulantur , familiares ibi ! reddere connitatur, 2. Ecclefiae Patres, qui ! geter felicius adverfüum Arium depugnauere , di- m ofxteri j ligenriffime verfet. 3. Theologorum eorum identi jucubrationes, qui contra Socinianos cala- mum ürinxcgre , identidem delibet. at $. 1 Sc;hifma Byzantinum e contiguo Illyrico, quum penes diuerfos diuerfa e füirpe Mo- pmge' narchas apud nos fumma rerum effet, in Hun- , Sigil i 1 gariam . ) undo 1706 gariam fe penetrauit, Ex eo tempore nihit fcrept non egere noftri Praefules , quo populus doctti Illäyrus, pofito Schifmate , Romanae Sedis adtime principatum agnofceret; verum eo quidem confilio fufcepti labores ad hoc tempus fru- YVI ftra füere. Quod mirum! ob .kplacita Fidei eti:am , duo; nimirum Proceffionem Diuini Spiritus, ei5) r et Primatum Romanorum Antiftitum a Grae. fefe cis diffidemus Orthodoxi; neque hac. parte quod | Occidens, et Oriens coalefcere in vnum tot que in feculis queunt (2). Cratmet $ 155 Diec ( Paftor itaque , cui res cum. hominibus manda erit , qui Photii Schifmati adhaerent, in id toto pectore incumbet , vt iis res eas oracu- lls q dtlige lo quouis clariores reddat: tertiam in Diuina priftn Triade Perfonam a Patre non minus, quam Filio; vel, quae loquendi ratio Graecis Ec. tesgAu *« Em A —— clefiae Patribus familiarior, a. Patre per ,Fif Filium procedere; deinde Romanos Praefu- les in vniuerfa pollere Ecclefià Primatus praerogatiua. Cetera, quibus a Graecis di- Ícre- ü («) Cátecbifim, Synodi Novigorod, Petro L. impe. Q d 2 i rante habitae, 271 ! oihil fcrepamus ; eorum autem alrera ad morum pulus doctrinam, altera ad Difeiplinam Fcc:cvau Sedis adtinent, fuo loco adferam. umdem $. 13. * s f Vitra Proteftantes (quo nomine apud nos idei etiam Caluini affeclae veniunt abuüone VOo- ITILUS, €is) vltraque Photii Sectatores, in Reznum Gtüe fe fe peuetrauere Aebaprisamter, fic dicti, pitte quod fingulos latice falutis abluant, quicun. m Lot que intra primam iuuentam initiati funt Sa- cramento Baptifmatis. Verum, quod fecta haec ciuitate apud nos minime donata elfet iibus mendauezat haud ita pridem Augufla, vt ex iil jiis, quae apud nos obtinent, fectis, aliquam OI'aCU deligerent, in qua fua nomina profiterentur Jitita priftino repudiato errore; et paruere volen- anm tes Auguflae voluntati, f$ EC' er Fl Smcrro IV ael De Seductoribus. 04 tUP I$ (h' E A IL e. Á ccidit non raro, vt. Curio facer fuo in homines eiusmodi cenfeat, quorum n h praua 272 | l praua viuendi 1'a£i011e alii offendantur ; quó« niamn autem exemplis in vtramque partem vis longe maxima fubeft, nihil non aget Pa. ftor, quo malum hoc ab Ouili fuo proffiget, $: 2« Ad rem hanc ex animi fententia .-pelffx.ciena Y dam: 1. Coeleftem implorabit opem: 3, Co. los fj hortationibus priuatis homines eiusmodi a vi. pfus . tiis abáucere conabituri 3. Sacris aliquot ora. eXeTCL tionibus palam faciet, quam grauia eos tna- fitus . neanta morte fupplicia, qui iunocuas men. Q vi tes prauo vitae inftituto illigant. 4, Si in rem Attim fore videbitur, püblicos Magiftratus adpel. 'pei*mit labit, ad fanandas, vel a grege füo repellen. Tibus j das fcabiofas eiusmodi - OUes.. Vei fttodo R N p i, h. pofft ; xää Ls quam ] ?s homine : $4 a d E d QUaqug (ite al 5 SE- 213 2 ; quo: Jaftem syevr V. et P )Higü[c De E nerg?tmefnis. $L5 Áicteti acrae Litterae apertiffime profitentur, ma. S 2. CO' los fpiritus, antequami Chriftus ad nos dela- Vl píus eft, ampïiüiinam in hominuüm corpora OL OT2 exercuille poteftatem; verum e& iis compe- 5 flldé timus etlam, Chrifti in mundum hune aduen- fl tu vires boruln multis partibus acciías efle. Q fent Attamen, proh dolor! hodieque euenit, vt adpel permittente Numine, hominum fe fe corpo. pellens ribus inferat faeuiffimus hie hofpes, & $&2 Verum , quod liac parte non imperitae fiodo muldtudini, fed et Paftoribus facile polfit imponi, nihil non agendum eft, quo, quam luculentiffimum, exploratiffimumque fit, homines eiusmodi a Daemone infideri; ne. quaquam vero feu atrae bilis vitio laborare, fiue ad plebeculam argento emungendam ora- Dino fimulare, | 6. 3. Dae- sb ? j 274 S. 4 Daemonis humano in corpore hofpitium M accipientis, haec fere funt figna: 1. Odium, fectio et auerfatio Chrifti, rerumque Sacrarum. 3. Eorum, quae clam omnibus acta fint, enun- | diaab tiatio. 3. Lixïguarqxn, quas nunquam arri- À pueris, peritia, 4. Rerum, quae diffiis in s. Vires fupra eoruim oris aguntur , euulgatio. Tei far aetatem , condifiomemque hominis (2). '$. 4. tqdine: duntu . Cum indicis his comperit Paftor , Vlium aliquem e fuis infideri a Daemone, omhne ii liomit id conferet ftudium, quo faeuum hunc ho- cer Ci Remedia [ COnhit: fpitem e fuo eiiciat domicilio. füibus iftud perficiendi funt:. . Frequens Sacramen. torum víus, 2. Prolixa precatio. 9. Pro- 2- SOH* ducta in dies multos ieiunia, — 4. Religiofo« CODte rum aliorum operum frequentatio, g. Ec- lime jl identid cleüa:e Exargifmi. DWi!fuu $ 5 - (4) Vide Librum Ritualem Strigonienfis Ecclefize , iuflu, et' Auctoritare Emerici Efzterhízi de Gà- lantha, ex ordine S, Pauli primi Eremitae, :Archþ Epiícopi Strigonienfis, editum: ï':) (ar 218 . $. 54 H ititt * 81 cuiquam bilis atra, aliae corporis af. JdiUm, fectiones pro Daemone fint; malis his reme- Ut 2 , Cj diaab Hippocrate iutuetur, $ 6. ? a Acbidit etiam , vt a morte praematufáà fhts i eorum, quos diligimus ; jactura honoris, et | fuþm rei familiaris principium ducant animi aegri. ) tudines, quae fubin eum in modum inten- vhult duntur, vt hihilo Daemone mitius, vraut hominum mentes. Cum tes eo loco eft, fa. Jilile 1 cer Curio hominibus eiufmodi perfuadere g Do- connitatur; I. Vt animum ab his cogitatio- entecit üibus auocent, atque aliorfum traducant! Cmmen- 2. Solitudinem vitent, adeantque hominum 3 Pl.'O* conuentus, vbi vbiliceat, 3. Denique, fub« :ligïqfo' lime illud, et coelis dignum lobi effatum $I identidem animo , ac cogitatione verfenti Domiuus dedit, Domz'zzuf'- alffulit a). P db 3 SE- u j ; Aüm (4) Cap. 1, V. àt, 576 Q SECRT-IO VI quae [ dii; ol De :Rzldz'öw. pam f $ 1. di; fin R udium non vnus, fed tultiplex ordo dej, ( eít; nam alii rerum credendarum, alii Ethi- Tün f ces Chriftianae funt expertes. Ex his alii tam ] rudes funt eorum, quae [cienda zece/ftate C nl zuedi funt; ali eorum, quae perdifcere ge- VE nou, cefftate praecepti, oportet. Rurfus, aliorum Cotfof ignoratio € focordia nafcitur ; aliorum a qua- dam mentis imbecillitate ortum ducit. ? Àe $. 5. TUf es Qui ignorant ea placita, ad quae mores les l n funt conformandi , et ex hac ignorantia pec- qtorum cata peccatis adcumulant, ii docendi funt, Clefia quam grauiter deliquerint , quamque .eos tecfteti grauia maneant füpplicia, nifi fe ad frugem Hïæïäm recipiant, et mores in melius commutent; eis WU& neque adfectatam hanc ignorationem ipfis TC tant quidquam patrocinari, ptent. h a $ 3. 271 $. 3 Qui ignoratione, laborant. rerum estum, quae feiri ab omnibus oportet zece/Zfate zue- dzz, ob fegnitiem , in re momenti ad aeter- am falutem maximi, grauibus verbis accxpleng h ; fimul vero admonendi funt, vt cap1taF1- Oro dei, quae folum, et fundus rerum credenda- Echi rum fint primo tempore arripiant Et quo- js alii niam Exomologefes in illa infcientia pera- offtate ctae nullius roboris effent, cohortandi etiam, & ne vt nouam de omni .vita inftituant peccatorum dorum Confeffionem g & $. 4 vt notitia re- Aceidit not infrequenter rum earum, quas nunc commemoraui, fide- 10165 les imbuti fint ; contra ignorent cetera, x« quorum fcientiam, lege data, expofcit Ec- ; fun clefia Si -locis, quibus commorantur, ca. ye « techeticae habeantur inftitutiones, neque ipfi frogeti E] litterarum. expertes- funt, facile 1ntelhgas, nuteto eis nullo numero eífe falutem animae ; qua- te tantifper dum fibi notitiam . hanc :.com- 1!" XPE*, parent, 1n. poenam focordiae , Sacramenta- lir -dhfoluio ipfis neganda eft Sin cu 52 omnenm $ 278 omnem culpam haec talia ïgnrörent , venia er peccatorum donenturj nihilminus antea do. ceantur fingula, quae eos noffe oporteat. Ü r ,.5* $.. Cum a mentis imbecillitate ortum igno. rantia ducit; quod . ex eo efficias, fi homi- fem nes eiusmodi aliorum etiam rudes (inti; ne- data que vitam legibus Chriftianis diffentaneam Claf, agant; dum ita res habet: praequmh il$ ve- ftian: niam peccatorum impertiat in facro Tribu. RI nali facerdos, rerum.fcitu neceffariarum no. gratia titia eos imbuat. probe AUE Deo ( Bs ü—-—,—' SECTIO VII De üis, qui inimicitias cum Proximo ] De il 606'??'667259 $. 1. rauilfimae faepenumero exardefcunt ini. G micitiae in chriftiano | populo, lqu Coniuges, üm F fanguine iuncti, populares odio femet inui. QUI 0m cem acerrimo infectantur; vt adeo, quod Ortiod Quidius de Ferreo Seculo cecinit, in no- ftrum ( M *79 Vett firum etiam, quam maxime conveniat ; — 3 00 — — — — Fratrzm quoque gratm vara 20 csza) s s. |igno. Paftor difcordes animos conciliaturus, homi« fementem odiorum perquirat; dein adcommo- j ne data odiis reftinguendis remedia circumfpi- tanearn ciat, Praefidia eiusmodi funt: 1. Legis Chri- us ve ftianae praeceptum grauiffimum, ipfos etiam Tbl inimicos diligendi, 2. Chrifi exemplum, u no gratiam 115 ; qui fe genere mortis omnium pmbtoümmo adfecerant , in ipfa morte a 9 Deo deprecantis. um . l C -- Mrgtacpesa nl bb d SECTIO VIII m De is, qui ortbodoxae Religioni mo- "Jen dare oolunt. $. . ynt n 3 i quis Chriftianorum, qui a nobis quibus- p dam Fidei capitibus diffident ; vel eorum, gt M qui omnino a Sacris Chriflianis abhorrent, ,m Orthodoxae Religioni nomen dare velit; j v $3 fci- (2) Metamorphos. L, z. WU , 280 I fcitetur ex eo Curio facer, quibus adductus caulfis, fe fe.in noflra coniicere caftra com- ftituerat? Si fpe profperioris fortunae nun- cium Sectae fuae remittere vult; a fufcep- P, to propofito eum demouere. omni üudzo COHGUH. $ $* t ? At cum quispiam in animum induxerat, $AC honeftum ad nos facere transfügium ea cauf- ía, quod ei in explorato fit, folam Fidem, n quam profitemur Romano - Catholici, Divinis À Jl Litteris confentaneam elfe; tum vero Paftor animarum , eum voti compotem efficiat hunc $ in modum: primum, Notitia Fidei Orthodo- xae plcne eumulateque imbuendus eft: de- ïv j inde, e formula synodi Tridentinae profitea- tur folemniter: poftDapis Eucharifticae par "U ticeps fiatz poftremo, verbis grauiffimis com- PRO monendus eft, vt dignam orthodoxo nomine vitam ducat. Haec tibi, quis quis 1s, quti debes, Paftor eífe velis , alta mente fuünt te- nenda. T Qu LITF M r d EE EE ais URRUR m M D " * [ p x -s u : | La 1 " ^s " u P " 3es EM d r — d — TAR s TE i R i x ii a A EE - A b * D p i twe DO d x a z T z v VEUTMKCUAT OE nl M I&. e us utd h- x s M f o - É E 24 É 7U À RU. i u 3 U onsicu: A R [ CC E x o 45 : ^ t2 * * u i x N u- o EM x N A x D pre m x LO M zs p N eds d M "E 51 m 6 s; * SS LC n t z EE s AUs du J j * $: O r E X s 3 - j D x* m $: A eM s * N A d - L * ,..M u s m i As » s 3 x * M. P Ea t 4 r d s " uN $ "n n - r z ..u..r.».kl» & l m THEOLOGIAE ag 9 PASTORALIS - 9 PARS E VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset PRz10R5B,; s COVIPLECTENS PRAEDICATIONEM O Balancee Q ä o W. Bs 3R J i J X db Focus AVTHORE E MICHAELE HORVATH e SS, 'HEOLOGTAE DOCTORE, ET S IN REGIA VNIVFRSII'AI*E E BVDENSI e PRVDENTIAE PASTORALIS PROFESSORE PVBLICO, ORDINARIQ, ; 7 dv Bs 6 5 :us mawwaæww $d ; VINDOBONAE, LITTERIS Á GHELEN!A'*?IS 4 0190 3 2 1 ü/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com