Gi411-1
author: Horváth, Mihály

Ts

ii

*5

T

f5

"

b il

T

T

z

z

""

s

n

pE

as

d

A.

2

-

I Ugv a

E

m

E

webis:

m

L

VO

euee

*

&

þ

s

z

a

9

Xv

aE

X

z

E

?i

À

d

t

as

d

f

p

s

ABAE

d

s;

g

a

RP

£s

t

E

d

^

A.

odf

E:

P

2

s

,w

3R

A.

T

»

u

L

P

s

d

EC

pos

a

i

ER

p

j

*

E

Es

w

^

-

*

—

a

Es

:

A

züee

A

NUPA

a*

R

A

2

.uwa

*s

RnE

X

s

a

s

j .

^

m

s

R.

5

x

3

o

3

at

ss

E

i

-

U

i

Á

4

&

x

m

M

5

&

**

*

o

Diis

ts

y

5

*

Bs

p

E od

pR

^s

fs

d

AR

"EM

Ej

Ka

8

i.

& u

BN me d

3

EM

A

d.

Y

a

VÉECRNS Lt

r

a

"

us

3

—

-

w

p

P

i.

ET

T

"d

"

ao

[

ise

d

h

RE

-

Eu

x

d

RE

n

-

x

ha v

g

—

i

AA

x

25

E

D

um

——

W

s

x

B-

*

KE

URU

a

ERE1l1tidia

COMERMO T

—

EEE

—

er-

—

^.

——

r

d

n

regpnad

?

P.

5

[

-

E

ET

THEOLOGIAE

PASTORALIS

Pans

PRa0mR,;

COWPLECTENS

PRAEDICATIONEM

w' GL G D d

1D

M EE M

AVTHORE

MICHAELE HORVATH

SS, THEOLOGJAE DOCTORE,

ET

IN REGIA VNIVE RSIT ATE

BVDENSI

PRVDENTIAE PASTORALIS

PROFESSORE PVBLICO , ORDINARIO

vt

"»U

"ass

4j um C DO n CO ROR i

as

LïTTBRïS A GHELENIAWIS

VINDOBONAE,

0190

-

faeredan

pooccrq

— "

8

"d

w*

A.

Q.VAM

EMINENTISSIM O

ATQVE

CELSISSIMO

5. 4 a

PRESBVTERO CARDINALI

EOSEPäO

COMIHbV

BAT FHWAN

PERPETVO IN NEMETH T»/lVrïP

ARCHI - EPISCOPO

SIAIGONIENSI,

SEDIS APOS[OL!L*XF LPGA""O NATO;

?JR'*&IWEAT&

REGN

I HVING ARM&.

ET SVMMO AC

SECREJ.'ARIO CANCE LL&&IO

INSIGNIS ORDINIS

SANCTI STEPHANI REGIS APO-

STOLICI

PRAELATO,

ET

MAGNAE CRVCIS EQVITI

COMITAT VVM CASTRI FERREI,

ET

STRIGONIENSIS

PERPETVO, SVPREMO COMIT

VTRIVSQVE SACRAE, CAE-

SAREAE,

ET

REGIO- APOSTOLICAE

MAIESTATIS

|

ACTVALL, INTIMO STATVS

V

EXCELSIQVE CONSILII

LOCVMTENENTIALIS

li

REGII HVNGARICI

CONSILIARIO ,

hM

NEC,NON

EXCELSAE

d

TABVLAE SEPTEMVIRALIS

niu

CO-IVDICI

I-N' PERENNE OBSERVANTIAE MONVMENTVM

of

QACR&M ESSE VELIM.

(

X

À

EOE

ny

x

A

Y

£ x

-

n Ffi

i

€3 N

M

SSN

RT

!'h

SE)

u v

EEP

ZW

VA

'H,,z;

—

ha

EV

y I

u

k

DW

TWC

30

z

K

E

WP

&

&

CEACRERS

T

z

u

b

,

. PRAEFATIO.

70

f

bene, ..iäpienterque ab Au-

d

T

gufta conftitutum eft,

vt fcientiae fingulae, e quibus

Theologia vniuerfa coalefcit, dis-

iungerentur, ne illa, vt quon-

dam, Cornucopiae quoddam ge-

[S

nus eífet, in quo /cOnfufa. fint

TM

omnia, perimiftaque.

E

74

E Adiuifïone hac Scientiae

"Theologicae , exftitere. Herme-

neuticae , Patrlolagiac , Rei Li-

tureicae, aliaru-mquef, fublimis

huius Difciplinde, partium Cathe-

drae. N ouiffime Paftoralis etiam

Prudentia exorta eft, quae fcien-

tiarum Theologicarum cumulus

eft, et complementum,

Nihil in. ein« commendäf

tionem, etfi inqume]m fe fe of-

ferant , dicam aliud , ne cui rem

l

meam nimium amplecti 1 et tam-

V

gumn' deofculari videar.

?

Agam

À

Agam id; quod. agendam

eft, et,

quid hoc.in. opere. mi

l

hi propofitum fit , continuo. pro-

IS

mam. Nimirum partem Paftora—

N

lis Prudentiae. priorem, e Cate-

M

chetice

Doctrina de Vera. Pie-

At

tate,.feu Evgies, , Homiletice ,..ac

LUS

priuata Paraene(i conflatam, Ti-

bi Lector Beneuole offero.

De

Vera Pietate id.- confiteor me fe-

(t«

" Te celeberrm" V»J.u Ludoma An-

of

tonii Mura.tom opul"culo quod

en

"hoc adeo argumentum comple-

M

ctitur ,

fuiffe Vfum

in reliquis

vero partibus promifcue Scripto-

res tam Catholicos, quam Pro-

teftan-

* 4

éeltatités ii fibhdiüin -vaedai. -Sin

vspiam liberior fortaffe mea cui-

piam videbitur- oratio, id e ftu-

dio, proflirandae ab Ecclefia Ro-

mana füperftitiotis cuiusuis, pro-

fectum effe, ne dubitauerit; Tan-

tüm eft, quod praefari volui.

NN

, ELEN-

pE

äþ**käääwääæ»

ELENCHVS

CAPITVM ET. SECTIONVMi

QVAE

PRIMA HAC THEOLOGIAE PARTE

CO'*TFI*IEWTVR

le

INTRODVCTIO

CAPVT EL

ae mecefftay Praedrcandz Ferbum Dez $

Q:

quiue iiodi 3

CAPVT T.

uid Carecletice 9- Catecl;eta ? Patecäumenu.f?

"Cateche/is ?. Quae eius. Species ?

"SECTIO:

Quae. Forma fübimiffae Catecäq/eo.f' à

SECTIO II

Quae SulLmiori: ?

CAPVT IIT.

Eoweegemt, fu. vecta. Chriffiani: Deuotio, qu-

us de cauffes catecbetice fübicitur :

CAPVT ÀV.

ualex; a. tolis Deuatzonem profelffo Chriflia.

mae Fidei poftulat ?

CA.

CAPVT. V

De Deuotioné erga. Deum Patrem,.

CAPVT VI

De Déuotione erga. Tefum Czäry'ium

CAPVT VH

A.

De Dezzotzo;ze erga szwtuw Sonctum.

CAPVT- -VIIL

De pmeæ/)ua parte . Chr zjfzaime Deuotionis ,

Jfue de. bomis oj)erzäm

&

r

L

EI

CAPVI' IX

De fundamento bouorum oj)ez« üm , feu a'e F.

züzibus Tieolopicir ontuerfo..

CAPVTI 3.

De Fide.

APVT.. XI

De Spe

CAPVT XII

De

Cbharitste Dei,

e£ Proximi

CAPV T

XIHI

De

Precattoge.-

CAPVT XIV'

De

"doratione Dei , et- J detione Gratiavums.

CAPVT

XV.

De Co?rcitione. üojlwe volumtatit , et amimu

demifftoues-

'"CAPVT XVI.

De Sacramento Poenitentiae

SE-

CAPVT XVII

De Sacramento Eucbarifliae , et. Mifjae

Crifci.

CAPV R* XVHI

De Miffae. diguitate.

CAPVT XIX

Quae populi im Sacrificando fmt parter?

CATVT RA

JDe Cultu Beatae Vlrgz Hifs

CAPVT

X

De Cultu Sanctorus,

CAPVT -XXI..-

De Culeu Reliquiarum , ez Jacravuim .ä,;mm;:ziw

CAPVT X)& Lf

De Olforuantia. Foflorum , et Domini dierum,

CAPVT

XXIV

De reliquis popularibus. Deuotionilus.

CAPVT - XXV

De exterza, Chrifliant /mm;m.r Deuotione

A.PVT X)WI

Q'zzf! How:/etzce 2 gucze n eiut tractotiome

vratUi

tenebitür.?

CAPVT KXV RE

De luuentione geueratim.

SECTIO

ï.

De Iuuentione lacrae Söliïfäfilïwwu

CA-

SECTIO l!I

Je Fuussone UThematt

SECTIO II

De Diuifone , et Subdiuifimme.

SECTIO 1V,

De lauentione avgumeutorum.

CAPVT

XXVIII

De Difpofitione

SECTIO I

JDe Exordio.

SECTIO 1.

De Proþaf Zione.

SECTIO IH

De. Diuiffonibus.

SECTIO V

De Cosfirmatione.

SECTIO V.

De Co;gfutdtzoïze

SECTIO VI

De. dplificationibus.

SECTIO VII

De Narratiene,

SECTIO VIII

De Dagreäone thorajj,

SE.

"SECTIO IX

JDe Affectibus im geuere

SECTIO X

De Affectibus i [pecie

SECTIO

XI.

JDe Pworatione

CAPVT XXIX.

De Elquutione , eiusque virtutibus ,. Purita-

te, et. Peyfpicuitate genevatim.

SECTIO 1.

De Ornatu orationis vniuerfe , et fingillatim

de verbis fimplicibus.

SECTIO I

De Tropis in genere

SECTIO 1ll.

De Tropis in [pecie,

SECTIO 1V

De Figuris in genere.

SECTIO V.

De Figuris in jpecie.

SECTIO

VI.

JDe fuauitate , e?. copia. Eloquutionif

SECTIO

VII.

De Gtili natura , «t us [pecicbus.

CA-

CAP v«r . XXX

JDe Pronunciatione.

De l'kflemarz'æ,

SECTIO- b

SECTIO l.

De Foce.

SECTIO 'm;

De fï&-;g &t ftue Geffu.

CAPVT XXXL

De . focyir Oratzouibur, quee im EÉcclfa Ca.

vz*,gf'm/fca- baberi foleuz.

CAPVT XXXIL.

De Homilia, einsque' fpeciebus vuiuerfe,

SECTIO I

De fummifà Hosmilia.

SECTIO.

IIQ *

De Homilia Jublizaiori,

CAPVT XXXIII

De Oratioge moral.

,-,-

CAPVT XXXIV.

De , Oratione Dopmatica,

CAPVT -^XXXV,

De Oratïom Po/eff)i'caä-

E

CAPVT- XXXV

l

De P&äegyri Sauczorum.

CÀ.

n

CAPVT. XXXVII

De Laudatione Funebri.

CAPVT XXXVHI

De Orationibus occationalibus,

CAPVT.- XXXIX.

De Paraeneff priuata, .

SECTIO I

uae Pafloris in curanda ng(p/ffm Ert!gf d-

fiica partes :

SECTIO. I

De Corréctioue Fraterua

SECTIO II

De Correctioue. Paffoval.

CAPVT XXXX.

sz ratione agendum Paflori, cum Tentatis,

t'azzpwz&m, Haereticis, Seductorz&u.r, Ener-

as cum Proxiemo exercenu£z ,

gzzmemf Rudibus ; d5 deinde, guz Inimici-

quiue. Orzbo-

doxae Relgioni momen dare "eolunt ?

SECTIO 1

De Teautatis

SECTIO. 1l

De Pauperibus.

SECTIO — IIT

De- Haereticis.

SECTIO IV.

JA9e Seductoribus,

SE-

SECTIO V

De Energumenis,

SECTIO VI

De Rudihut.

SECTIO Vïï

JDe iis, qui inimicitias cum. Proxtitmo exercent,

SECTIO

VIHI.

De üs, qu Re/zgzom ürtöodoxae nomen das

ye volunt,

£528

E

---

aW

E

o

Q*h

NA

ïïx

M

y

H

[LNS

II'E

p

.

Wi UY

5

ü

&(

ld

H

IN.

k

[

f

E

p a

E

ä/

uTA

"4

T

t

Y

C a

[

J

—

^

um

Z

X

SGSNMN

VE

J

a

.—

d

D s

ERCSS

ERE

"

"

///////A

AT

..

ä&;

N

M E

C ANS

E6

p

m

Ej

NU NET

TM

SSSSSSSSUE

N

PSS

SRESS

BERSERNNO RE

INTRODVCTIO

A D

THEOLOGIAM PASTORALEM

VNIVERSA M

$. I.

"s

j

AE 'aftoralem Theologiam, quot quot

o

2

in ea probe, atque cum laude

erïät

fuit , uno ore fatentur, effe Ícien-

tiam, qua Dogmaticae , et Moralis Theolo-

giae placita ad functiones paftorales rite

adplicare, atque adeo munere paftorali cum

incremento cultus diuini, et Íructu anima-

rum perfungi queas,

A.

G.. 2,

520

Ex quo iam liquet,

Theologiae Pafto-

rali id unum elfe propofitum ,

ut quam

maxime idoneos Ecclefiae. det niüniftros,

--

$. 3

Hinc vero nullo negotio conficias, quam

non dlCO, vtile folum ,

fed etiam neceffa.

rium fit , fi quam fmennam aliam , Pruden-

tiam hanc Paftoralem quidem certe ut pro

virili excolamus,

Facile id mihi quisquis

es, dabis, fi animo reuolueris, quanto p ae-

flantius fit,

habiles Ecclefiae miniftros ,

f

quam homines

doctos efformare,

Illud

Pr udentia Paftoralis, alterum Thenlogla ec

fmt.

$. 4

j

p

Imperitae multitudinis ea vox eft, quum

U

Miniftrum. Ecclefiae, feu Paftorem anima-

TUm , Zormigem quemdam Jecundum feculum

Jelicem , aut. ferundum . feeulum bontglum di

cit

Reclamandum iis , qui ita fentiunt to-

p

I

t2 contentione vocis eft, Neque ii aucisn-

di,

3

3

di, qui "uomühil : fupra vulgus 'fibï fapere

videntur, atque Ecclefiae Miniftrum effe

Firum eum contendunt , qui erbum Dei

fidelibus praedicavre , et. adminifirare . faera-

meuta tenetur, Alienum iftud a Sacri Co.

dicis mente eft. Ille, ille, inquam, Diui-

pnis Litteris Paftor elt, qui ad fuam adeo

pro ouibus vitam profundendam promtus

femper

paratusque eft. Hanc Paftor Pa-

ftorum

Chriftus veri- Paftoris nobis dat

ideam.

Ego, inquit 1s, um Paffor lonus —

— — k auimups Tueata pouo pro ouibus

s (a)

$. 5.

Dicamus igitur, quod res eft, Paüloris

aDimaruu partes fünt oues fibi commiffas

pafcere Z'erbo Deij, Sacramentis , et exemplo

vitae.

$. 6

'Triplex haec oves p'afcenldi ratio praecig

puas müneris paftoralis curas abfoluit. Quae

res etiam me in eam mentem impulit , ut

A 2

Opus

'C,a) Jeann, cap, 10, *, 1Xj

4

Opus fioe in tres partes difpefcerem , qua.

rum prima praedicatiogem Ferbi Dei , altera

adminifirationem Sacramentorum ,. poftrema

exemplum vitae complecteretur.

—

THEOLöGIAE PASTORA[?I&

PARS E

DE

PRA'E.DICATIONE VERBI DEKL

up ATW L-L

Ouae meceffitas praedicandi Verbum

f

Dei; quiue snodi ?

Y

Il

$

]

F

undaffe Chriftum in mundo hoc fpiri.

$

tale quoddam Regnum , idque ad finem

h

mundi duraturum , nemo megat, nifi apud

quem nullo loco, ac numero funt Sacrae

Paginae (a). ldem ille Diuinus Fundator,

quod

(2) Luc. cap. 1* Y 22.

p D—

5

quod fieri in omni behe conftituta Republi-

ca neceífe eft , Ciuibus regni buius leges

etiam , ad quas mores fuos exigerent, tu-

lit C2). Quia vero pronius femper ad ma-

lum , quam.ad bonum eft hominum genus ,

delecti e Ciuibus, e quibus fpiritale hoc Reg-

num conflatur , funt nonnnlli, qui rudesx eru-

dirent, improbosad frugem reuocarent, pro-

bos in integritate morum, ac recta viuen-

di ratione confirmarent (2).

S. 2-

Homines ,/quibuä in fpitjftäli hac Chrifti

Civitate id negorii mandatum eft, Praedica-

forer dicimus, quod eorum fit, legum, quas

!

Chriftus tulerit, notitiam hominum mentibus

inferere, et populum ad ea, quae lex de-

poícit , agenda, fermonibus fuis incitare.

f

Sacer Codex eos Semiorer et. Epifcopor vocat

2

(c) atque ecam 4ngelos (2)

u

Lin

A g

$.2

)f;

4)' I- Petr. cap. 1. v. 23. ^

(b) Ad Tit. cap. z. v. 5.

(c) Act, Ap, cap. 20. v. 17. 28.

(d) Apocal. cap. 1. 2., 2»

$08

Qui vel primoribus, ut aïunf, labris Di*

uinas deguftauit Litteras, facile, credo, mi-

hi da'bït, nequaäuam humeros cuiuslibet íid

ferre, ut Diuinum annunciet Verbum. Non.

ne diferte iffud Sacrae teftantur Paginae ,

cum aiunt , Paftores, et Doctores a Chrifto

fuilfe lectos (2)? Quem autem ibi legi ne-

ceffe eft, ubi quisque eidem idoneus fit

muneri? perperam igitur agunt illi, qui

temerario aufu fanctuario fe fe inferunt,

tametfi minimé ad obeundas partes mune.

ris paftoralis a Num*.ine fint deftinati.

$5 5

Duplex vero eft annunciandi Verbi Diuini

modus; alter publieus , priuatus alter. ' Ille

Ipftitutionibus Catecheticis, aut fermonibus

il

facris, quos Cozeiozer vulgo dicunt , abfoluitur,

fe

Hic tum obtinet, cum unum quempiam feor-

fim, aut plures etiam fi res ferat, commo-

IN

C

nefacimus , Coarguimus ",« confolamur , ae

ino-

$s

fi

(&) Ad Ephcs. CaP. 40 V, IN

&0|

[i

modis omnibus continere in officio, vel ad

j

Pa

id reuocare connitimur,

BHaec ita pertra-

ctabo, ut modus ille, quo Catecheticae In-

J

ftitutiones adornantur, primumlocum teneat 5

u

huic continuo 'Eveigss» , feu Doctrinam de

JI

z

de vera Devotione fum fübiecturus: 'Eveé-

fto

Pus» Homiletice excipiet: poftremam Ope-

Tis huius partem , quae de privatis cohor-

t

tationibus agit, Paraenefim adpellabo ,

fe-

fit

quutus ea in re Ifocratem , qui quam illuftre

qui

L ,

apud Graecos nomen fuerit, nemp nefcit.

M

" '"ABP M. us Ib

Dg Catechetïse.

j

$. r.

[lle

b

aftoris curae in eo potiffimum euigilent,

ibus

ut rude hominum vulgus, atque eos prae-

ituf«

fertim, quorum tenerior adhuc cft aetas,

(eof*

ls imbuat principiis, quibus univerfa rei

yro

chriftianae moles inbititur, eosque circum-

at

fpiciat modos, quibus id quam minimo ne-

s

gotio ab imbecillitate vtrorumque obtinere

À 4

pot-

$

po(ïïf.' Scientia regularum , ad quas; ujeno

tem quis aduertere debet , cum ea, quae

credenda, et agenda funt , deurittere ingani-

:mos rudiorum connititur, Caf£ecbetire dici

folet,

| $. 2

Dictio vero eiusmodi, quae aïiqüam Fi-

dei, aut Morum doctrinam explicat, nomi-

mine Cozechefoos venit, lllam, qui explica.

tionem excipiunt ,

Catecbutmaegi , qui , fa-

ciunt , Cazechetae compellantur.

:

6. $.

Qoam illuftre in primitiua Ecclefia no.

3en Cateclietae fuerit, vel inde coarguas,

t

quod eo munere, ut plurimum , viri tam

fanctimonia vitae, quam omni doctrinae

Certe

genere fpectatiffimi , üint: perfuncti,

quidem, ut plures alios miffos faciam, in

f

Alexandrina Ecclefia Diuum Pantaenum, vi-

1

rum muldplici, ut fcribit Eufebius (2) eru.

j

ditione confpicuum; tum Origenem, docto-

Ld

E

rum virorum aeuo fuo facile principem

E

(

ieþo-

(2) Hift, Eccles. Libr. $. eap. Io.

9

iernfoïymïs 'aute»m" fanctum Cyrillum , qui

fubin eiusUrbis Epifcopatum geffit , Cate.

]e

chetae munus obiilfe accepimus,

d

$. 4.

Cum Cathechefim eiusmodi dictionis

facrae genus effe dixerim, quod in expli-

41,

canda Fidei, Morumque doctrina verfatur

n

d

($.2:.); iam vides, quam eius materiam ,

t

in qua occupetur, velim; eíle icilicet. Fi-

dei, Morumque praecepta, quae fcire, cre-

dere, alte in animum demittere, atque fa-

ctis etiam, et operibus exprimere, nullius

n

non ad perennem beatitatem permagni in

"m

terfit.

[

$. 5.

1086

Sed quoniam multitudo horum, et varie.

ette

tas facit, ut memoria teneri non facile pof-

j

fint, diveri Ecclefiarum Antiftites nulli hoc

V

in genere labori parcelid'um rati, totam hanc

ent»

doctrinae Chriftianae faecunditatem reuocare

yt?

ad fumma quaepiam capita non dubitarunt; aut

[2ii j

certe idoneis e Clero, feu Seculari , feu

Á 5

Regu-

10

-

Regulari viris Pi'quinäam eaim demaudaä

FUDL

N

E

- Libellos, qui capita ifta wmpïebtuntur,

Catecbifios dicimus. Vtinam ifti, quemad.

modum omnes Hn., qui /yzbole; dicuntur ,

in omnibus, Monarehiae vcuiuslibet Pmuinciis

iidem vfü recepti effent.

S. -

l

Symboliei hi libri, quorum magnus in

Ecclefia eft numerus , omnem Catechefeon

nateriam fere capitibus quinque definiunt.

Primum nempe agunt de Fide, feu Apofto-

lico fymbolo; dein de Spe, feu Oratione

H

Dominica, et Angelica Salutatiöne; poft de

rl

Charitate cum decalogo , ac quinque prae-

ceptis Ecclefiae ;; hine. ad Sacramenta gra.

L

dum faeiunt; locus poftremus officia iuflitiae

chriftianae pertractat,

$. 8

tur

(uod Catechetae cumprimis cauendum,

(

eft illud , ne a—uditbrcg fuos moleftis , qua-

les

(

Yi

les d:f'putau a fcholafticis folent, quaeftio-

nibus, nullo operae pretio excruciet. (a)

Sed netum quidem, cum Fidei, vel Morum

principia explanat, veftigiis feholafticorum

infüftendum elle arbitror, qui miffis iis ,

quae facilia funt, in argutiis quibusdam,

d

et natis ad obtundendum cerebrum fophis-

matis haerent; exemplo potius Chrifti , et

Apoftolorum, relegatis procul fübtilibus il-

lis, et inanibus ingenii foetibus , germana

Religionis Chriflianae placita populari fer.

mone doceat,

i

li

$. 9

Si antequam habendis Catechefibus facias

ilz

jnitium, praemiferis Hiftoriam verae Fidei

g

ab orbe condito ad Chrifti aduentum; rem

j

e mente Diui Augufüni praeftiteris longe

n

vtiliffimam (7).

ag

$. 1O.

Forma catechefeos, eftmodus, quofum-

tum argumentum pertractatur

*

i1I.

Wp

(a) Conc, Trident. fefs; 25, (Auod loco hoc de

Conciouibus praecipitur ,

ad Catechefes. pertinet

jite

etxam.

(b) Lib, de Catecb, Rud, cap. 3

12

5 Il

Ecquidem Infüitutiones Catechieticae ad

paruulos potiffimum pertinent, atque ad eos

etiam qui prouectiori quidem funt aetate ,

fed quia colendis agris, aut iliberali cui-

piam arti addicti funt, fufficientem fibi Chri.

Q

füianae Religionis notitiam parare münime

Qu

poffunt.

Illud mirum , stque luctuofum ,

Tüt

quod et in ipfis vrbibus permuïtx reperian-

Wa

tur, lique litterarum non expertes, qui ta-

II

men fcientia rerum earüm, quae ad falutem

neceffariae ,

vix vel tenuiffime adfper-

M

fi funt

Àn non et ad hos nonnunquam de

ills

principiis verae Fidei dicendum erit? Quae

N

fi ita funt, geminam hine enafci Catechefeos

8101

fpeciem oportet

humilem , ae fummiffam

]ro

alteram , fublimem aliam. Illa vulgus rude,

EIOw

haec expolitos artibus omnibus Mineruae

m

lüor

filios fentire recte de capitibus Fidei do-

cebit.

üo

DN

S E-

Y

^ B

o

——

13

—

SCETIOI.

— De. fummiffa ACätecbe/z';

-

$.. T.

ï

i

T nulla, feu Catechetica, feuquaäcun-

que alia dictio faera praeftabilior fit, quam

quae ad naturam accedit proxime; quia ta»

men leges, et regulae naturae notae , et

manifeftae cuiuis nequaquam funt, necelíla.

al

rium eft, quaedam praecepta artis arripere,

e quorum praefcripto res, ad auditorem pro-

:r,

]e

mendas inueniamus , inuentas, quemadmo-

dum ex víu eít, collocemus; praeter hoc

at

eloquamur, memoriae tradamus, ac demum

08

pronunciemus ; nam partibus his quinque

a

Eloquentia, quanta eft, abfoluitur ; nempe

i,

Inuentione , Difpofitione, Eloquutione, Me-

u

moria, Pronunciatione,

io-

6. 2.

Verutm quod mihi Eloquentiae praecep.

tiones elucubrare propofitum non - eft, fed

exhibere , qua ratione Theologia

Dog-

T

Dogmaticae, feu Moralis placita fermone po-

pulari in Catecheticis Inftitutionibus e fug.

Qu

geftu Ecclefiaftico promenda fint; idcirco

Qu

ea folum ex Eloquentia .h,u"c' traducenda pi.

dir

taui, quaejin memorjam rqediganþr praecep-

D

tiones Artis Oratoriae, olim exceptas, ade

dendo ea, quae Catechefibus ftruendis , or-

DI

jnand-is'que apta, àtque adcommodata ï»funt.

$.3.

C

Summiffa Catechefeos fpecies illa eft,

e(

qua paruulis, atque etiam adultoribus iis,

tüt,

qui litteras ignorant, Fidei , et Morum prae-

qI'wd

cepta traduntur (cap. 2, $. 11.)

W

tia

$. 4.*

Ditte

. Materiam cuius*ïïb'et, proin et fummilfae

Catechefeos effe Fidei, et Morum placita ,

In

iam alias commemorau?mus ( eap. 2. $. 4.))

Ut

E

lllIS )

Quod ad formam attinet, parüibus ea

adoma

tribus conftat 1) Exordio, 2) Confirmatio.

ldem

ne, 3) Epilogo.

tem.;: 1

$. 6.

sd

15

& 6

Modus exordiendi longe optimus is eft,

quo ftrictim

et breuiter repetuntur ea,

quae vltima Inftitutio complexa eft, Exor.

dio facram praeftituere fententiam exemplo

Diui Cyrilli Iezofolymxtam, zntegrum eft,

necelfarium non eft,

$

19

Confirmatio argumenti, quod explicatidum

e Catechismo occurrit, expo(itione abíolui-

tur.

d

Propofitio Inftitutionis a themate',

2

quod exponendum e libello fymbolico fu-

diuería non eft; atfi idem duo, aut

ttia conüneat membra, Catecheíis tibi in

partes totidem tribuenda eft

t

$. 8

m

In enucleatione thematis haec fere obfers

)

uanda funt.

Naturam, et attributiones il-

lius probe perfpiciat Catecheta, anteaquam

adornandae Infüitutioni capiat initium.

2,

a

Idem fententia Sacrae Paginae vna, aut' al

u

tera, verum brevi, et dxlucnda, quo memo.

riae

n

16

riae nullo negotio a rudiffimo quoque tra.

D-

di queant, extra controuerfiam ponat

Si lex vetus argumenti, in quo verfamur,

f

typum aliquem , et figuram amplectatur,

|

ea in medium adferenda eft, quo concor.

l

dia legis veteris cum noua plenius eluces-

t

caf.

4. Quoniam vero exemplis vim ad

li

perfuadendum maximam ineile nouimus, iis

utendum quidem in Dictionibus Catecheticis

eft, verecunde tamen , et parce; petantur

autem illa e fontibus finceris

minime vero

Iu

(]111

Q

e fcriptoribus aetatum fuperiorum 1is

P I

nomini fuo, et dignitati Fidei orthodozae

ül

i

profecto melius confulturi erant, 1'1 obfcuu

li

u

omnino deceffiffent, neque volitare per ora

hominum voluiflent

Piaculo fe Catecheta

Rel

obftringit

fi aniles eiusmodi naenias iuis

b'h

inferat lInftitntionibus.

Con

4

(ae

$. 9

Qua

&l

Peroratio complectitur

:. hepetitio-

nem , qua tota Catechefeos fumma in bre.

uiffima redigitur capita.

Doctrinam nlo-

ralem argumento Catechefem adcommodatam,

du

$. 1C.

I?

$. 10.

—Eloquutïo Catechefis fammiffae plana fit,

P

fermonique familiari fimillima — Sint tamen

procul adagia, quae nefcio, et modi loquen-

l

diex triuio fumti, .Ad conciliandam locutio-

pi-facilitatem , . et natiuam concinnitatem ,

g

d

tranfitiones finc apertae, atlupïific:aïiölïes ob-

Ils

uiae, figurae perpaucae, et faciles

OR

I

Res ladicrae ià. elucidatione. grauiffimo-

[UN

10

rum Fidei My*üeriorum locum non habent,

Quid ?. quod. ne iis quidem ,. qui aliquod

qui !

fdt

profanae fcientiae. genus profitentur , ioci

W

ulli in fchola permittantur ; nedum .vt mo-

ora

rionem agat Ecclefiaftes, dum auguftiffima

Reügioui's Chriftianae Myfteria: promit , qui-

yeta

bus ea potius, quam merentur, veneratio

[ois

concilianda eft. Nec tamen idcirco.Cateche-

tae, nefcio, quae aufteritas gmeferelnda eft,

quam tenerae parvulorum mentes fubuærg-

tl

äl;l[ul'.

S.-I2;

;

bre«

Si, in quod ei toto pe&tore incumben-

m

g[ämt

um erit, gamuïmmn fibi aï*jimos deuincire

B

V Q-

u

1$

v:oïet , Patrem , Matlem*quc' ihäxïat , eaque

illos charitate complectatur , qua parentes ,

quos procrearant, liberos folent.

5. 12.

Dum, vt inquieto parvuli funt ingenio ,

Catechefeos tempore, dicenti obturbant,

molefüiamque faceffunt ; cum item in difcen-

do fegniores fünt, ne verbis eos afperiorio-

hi

ribus, minime vero contumeliofis adpellet ;

d

at fi monendi funt, id curandum erit, vt non

p

ex indignatione, vel alia pärturbatione ani-

Qu

mi, fed ex amore tam erga ipfos, quam er«

Ti

ga alios, qui Inftitutiones excipiunt, moni.

y

tio profecta effe videatur, Ceterum familiz-

re multis Catechetarum eit, vti Dialogifuiis ,

dum Fidei elementa elucidant ; nam cumFi-

EU

gura hac mirum in modum capiantur animi,

Qut

auditores perquam attentos efficit, Subfidia

ifüiusmodi , quae, ad DoCtringe Chriftanae

leu

te

promouendum f'tuäium, valent plurimum ,

m

zelus animarum Coelo ad(erendarum , et in-

for

defeH'a— ixi habendis Catecheticis Inftitutioni-

li

bus exercitatio, magno numero fubminiftra-

bit

&m

S E-

19

Ie

1

,

SEDLTTOSJTI

De füblimi Catecheff.

0,

W

$. 1

en

Iu

raeceptiones non paucae, ex quibus fum.

10

miffa paranda eft Catechefis, in illam eciam,

z

de qua nunc fermo erit , conueniunt 5 ne

Iu

proin Lectori fatietatem adferat rerum ea.

lu

rundem Anacephelaeoíis, ea duntaxat com-

g

memorabo , quae Catecheü fublimi fum: pro-

u

N

: pria.

lii

$.-5.

ll5 ,

Altera Catechefeos fpecies fublimis eff

hï'

adpellationem hane ex eo inuenit

quod

mu,

cum ad auditorem minime rudem haberi fo-

f

leat (cap. 2. $. 11.), fimplici ea concinnita-

qnae

te , quae dos fummilfae Catechefeos praeci-

th )

|pua eft, relicta , alfurgat paullo alcius, et

J 1l

forma , atque artificio ad ipfas accedat Di.

otii

€liones Sacras, quibus nomen Coucionum fs

[0',&2'

G1mus

I

B2

L2

L.

20

r

*5-' 3.

Catechefeos fublimis , quam etiam Cos-

lr

wv x

oOat

£10726 üzäecäetim;zg vo

nus, argumenta 87;'1-

dem íunt, quae ;Catechefi humili tribuimus

( cap. z. Se&t, r. $. 4.), Igitur et hac Symbo-

H

lum Apoftolicom dilucidamus , Orationem

(0

Domini, Praecepta Decalogi, et Ecclefiae ,

ad hiec vim, naturamque , et efficaciam Sa-

CC

cramentorum , ad extremum Officia, quibus

p

luttiia Chriftiana condnetur , exponimu:s.

$64

Verum, quod praetrer generale Chriftiani

tur

hominis munus, aliud fpeciale gerant pleri-

D«

que Fidelium, fpeciatim a Paftore docendi

Iu

erunt, in Catechefibus hisce fublimioribus,

qua ratione partes fingularis muneris,

quoä

fuftinent , obire eos oporteat.

bus

1 UO

fer

'It'aquie iis, qui praefunt , ponendum eft

dem

ob 'Ocuïos, fe non sbrutis animantibus , fed

Cürg

generi hominum fibi fimilt imperitare ; nec

Tate

priuatis, fed publicis fe. commodis , et feli-

ln !

citati natos effe ; at inuicem fubdiüs affiduo

W/g

inculeandum eft, quo Magiftratibus, quo-

2717

rum

($

duf

Y

rum poteüa;s a Deo fluit omnis, morem ge-

rant parato , atque alacri auimo.

vSoa6;

Patres, Matresque:Familiarum: commo-

nendae funt, vt eorum; quos in fuam adle-

-€turae funt familiam , .corporis , aninnque

commodis.pro viribus ftudeant; hi vero do-

cendi, vt eorum omnibus in rebus nutum

U

pro imperio habeant.

L

Es

$- T.

Parentibus illud nunquam fatis inculcabi-

n

tur, vt proles, quas procrearunt , timore

'l

Dei infüituant; his vero, vt Parentibus mo-

rem

öv

oo

rant, eosque obféruent,

j

$. 8.

I

Y

od

Domini meminerint fe praeeffe homini-

bus; ac proin natura fratribus; at non minus

feruis illud Diui Pauli in memoriam identi-

dem redigendum eft : Serui obedite Domiuis

et

fed

cargalibus im timore , et tremore , in frupfici-

nee

zate cordis veflri. ficut - Chriffo : uom ad ocu-

juim ferutentes, quaff bominibus placeutes 5 füd

ll«

juo

vt ferui Chrifli facientes. voluntatem: Dei ex

euimo. (a)

B 3

$. 9.

qllO

m

(4) (Ad Ephef. c. 6, v, 5. 6.

22

$. 9.

Scientiarum Magiflri commonesütur, vt,

qui in eorum fe difeiplinam tradidiffent, iis

EU

li

non doCtrinae. modo , fed probitatis etiam

ftudium pro virili ingenerent,

$. 16.

Nihilo minus hac Infüitutionum Cateche-

ticarum forma fingularia explicanda funt Vir-

B

einum, Coniugum, Viduarum officia ; Mei'-

dt

catorum adhaec, Tabernariorum , Artifi-

li

cum, Operarüm, et aliorum quorumuis, qui

fir

partem aliquam Chriüiamea Reipublicag efh-

[

Ciunt.

i

$. 1.

tht

Cateqhefïm fublimem forma, et artivüci-e

Qu

ad Cozcioner ipfas accedere , iam monui ( $-

ü

2.) Quare ex iisdem etiam conftruitur par

tel

tibus, 1. Exordio, 2. Própofitione, 3. Con-

tit

firmatione. 4. Epilogo,

lg

P. ss

T

Exordium fere fententiae facrae , quam

il

e parte Saeri Codieis, quae die illa in Sacris

te

folemnibus recitatur, promfimus, dicChioni-

&

que noftrae praemifimus, expofitiïone abfo'

;zimr.

54 Iga

23

: 50- I 30

Propofitio diuería non eft a Fidei , vel *

,

morum doftrina, quae ordine expliænd;—;.in

libello- catechetico ocecurrit.

$. 14-

&

Quod de Propofitione eft, animaduerte,

lu

necelle nequaquam effe, vt morum, vel Fi-

1

dei placitum, quod-explicandum fumis , om-

ni ea, qua pollet, fecunditate, inftitutione

1

J

fingulari, fub adípe&tum fubiiciatur. Nae

s ageret perperam , qui Sacramenti vnius

cuiuspiam initia , vim , et naturam , necelfi-

tatem praeter hoc, atque etiam rationem,

(I9

qua datur, et accipitur , vna compleGti di-

&

&ione vellet ; fatis fuerit, vnam, atque al-

teram rerum earum, quas delibaui, inftitu-

pa'r,

tione fingulari dilucidaffe , ceteris in aliud

Ql«

tempus reie&ris, Explanas Sacramentum Poe-

pitentiae , (30101" de admiffis culpis , et eas

qant

jn tempus reliquum vitandi propofitum, ma-

teriam Inftitutioni idoneam dederit; ceteras

ens

eius partes ne verbo tangi, necelle eft.

of

l0

B 4

$. 15.

)9

24

$. 15.

'Thema omne ad duo , vel tria capita re.

uoca, et idem in partes tribuifli z fi faæbdi-

en

vifioni locus fit , eam e membris diuifiouis

di

T

6(? uc-

*

S. 164

n

.Si' thema diuilionem noü padtur, tum

T

par& Catechefeos prior , explanatio argu.

menü , e Catechifmo, fumti., erit

*

.

altera,

mofum doctrinam themati adcommodatam

Tütn

conti

I

73 (

at.

aCC

S. LT

fim

Confifmatio fuüblimis Catechefeos a fum-

Tilen

milfa differt , tam momentis rationum, quam

&t

eorum expofitionibus, quas argumentationes

Caul

dicimus,

Nam , quod inftitutiones hae ad

dilu

auditorem. emünétoris naris haberi foleant,

Capi

momenta paullo quaefitiora poftulant, . Cum

fiot

ad haec Intüitutiones fublimes naturain Cog.

QUi

eiomum induant ( cap.2.Se€t, 2. 6.2.), fünt.

d

ta momenta expoliri grauiffima quaque argu-

Te aj

iE

IT

T

mentatione po

1t.

Fadem de caulfa affé.

lg d

Gibus quibusuis-locus eft iu iisdem,

Tiüm

dun

$. 18.

25

$. TS-

€

Peroratio partibus conftat illis, e quibgs

]i-

eoalefeere. fümmilfae Catächefeos Epilogum

li

diximus (Cap)e; Set, 1. $. 19. : nihilomi-

nus

in

Vi21

QT

um do&rina fere affeCtu quopiim

permifeetur, qua.r

e diferimen Epilo

£

gi ii

Qu

1

-

il

rius ab altero abtoluitur, -

PU«

$. 19.

'- Cunm 'haec'Cätecheüs, vt femel, ac

a.

r

h,

am

rum dixeram ; ad Cozciomunm fiilitudinem

accedat, eloquutionem depofeit, multo, quam

fummilfa inftitutio , Ccómtiorem ; omnis tà-

D

men hie ornatus fumma cum perfpicuitate ,

p

Nec ea folum

et Faciïf*tate coniunCtus iät.

n

es

caulfa, quod omnem Ecclefiaftae orationem

al

dilucidam elfe oporteat, verum eo etiam ex

capite , quod didá&tico generi, cui Infüitu-

t

í

^un

tiones Catecheticae fubiüciuntur , facilitas

(it"

quaedam fermonis , natiua , et Qeme&iea fit

li

l

'll

dos, Sed fimül atque docere defiimus, et fi-

[

ue affe&tus commouemus, feu momenta no-

1

bis aduerfantia infringimus , feu quaqua de-

iffo-

mum caulfa maiore contentione depugnan-

dum erit; tum vero ftilum, relicta , qua ad*

huc

)

26

huc decurrebat

0

tenuitaste , alüus effereé.

nüus

di

$. 20

liU

Dum conciliandse füli facilitati ftudes,

duos hosce fcopulos te praeterire velim: al-

ter eft , ne fermo evadat exilis

e

alter,

5

ne

in ieitrum, et exfanguein abeat , qualis apud

j

fcholafiicos aetatibus fuperioribus ciuitaté

Bs

donatus erat.

Ad occupahdum priorem er-

Qu

rorem, fermonem nonnunquam extolle , in-

fht

fertis cultioribus figuris, erauioribus affecti-

pr

bus, tranfitionibus ornatioribus ; cauendum

Ti

tamen

De ornatus lhie perfpicuitatem , et

li

facilitatem vel cantilum ]laedat

Errorem

Qu

alterum . effugies,. fi ufque commemineris té

lo]

catecheticam adornare inflitutionem , mini-

LU

me autem fcholafticam elucubrare Differta.

310

ïwnem.

Noui ecquidem, et facile largiar,

iüe|

Dugmancae et Moralis Theologiae placms

I*

facras quascunque dictiones. inniti ; verum

Q0]

aliter Theologus illa tra£tat , aliter Orator

(16j

iacer eloquitur. Is Fidei , et morum prin-

que

cipiz ftrictim, et dilucide ad auditorem per

UE

fert, quin fermonis aucupetur venuftatem ;

üïp

Qra.

27

Orator omnes eloquentiae lepores in fubfi-

dium vocat, quo facilius in animos Lhomi-

L

um fibi aditum aperiat,

BS,

$. 21.

die

Si quod aliud dictionum facrarum genus

De

e re auditori fit, hoc profe&o quod nunc

oratione complexus fum, fe fe vtilitate com-

jl

Quam multis

es ;

àtó

mendat longe maxima.

a

quae iuuenes e libellis fymbolicis, vel iu-

um

fütutionibus Catecheticis arripuere

aetate

prouectxme per OCCDPQUOBUIH vim, et va-

Mi

rjietatem e memoria effiount

yotn

quo fit, vt

et

ligionis, cui nomina dant, notionem per-

(

quam rudem, et imperfectam habeant, Ma.

lo huic vix aliquod parari remedium praefen-

d

tius poteft

quam Ífifublimes Catechefes in

jl«

TO

morem , ac vfum inducantur,

Neque exift-

metOrsator, fe a cultiore praefertim audito-

*Xäï )

re minus aequis auribus acceptum iri,fi con-

Cits

cionum in loecum Catecheticas hasce Inftitu-

um

tatüt

tiones fubrogauerit ; expoliat illas modo , at«

que ad probatiffima, limatiffimaque clarorum

plm'

Oratorum exemplaria exigat ; et vfu fuo , ac

p91'

experimentis deprehendet, Dictiones has &

tefll

Dne.

[à

98

AR

nemine non cum voluptate excipi, ^ Tantum

eft de Catechetice.

[

[/

DAC PO TpPE

f,

Eï*-?æä?æ, Jiue vecia Hominis Chr

"

d

i"-z'cz;z?

|

d

Dezzaäio.

E

56 Io

Ulic

ä"ä

aftoris deinde partes.funt , gärmananf

fiiat

gregi fibi tradito notitiam verae pietatisin.

cill:

fillare ,1llique opportuna praebeïe remedia,

qui

quibus ea paranda eft.

fit

le1

oerio.

àqi

. Subiicere. doctrinam de vera Deuotione

n

v

l

Catecheticae duabus ex cauffis libuit.

Prior

eít, quod rudibus elementa Fidei, in Cate-

chetice tradita , hac parte inculcentur ite-

du

rum; altera, quod iis, qui Fidei. rudimentis

C

egregie imbuti funt ; adiumento fit, ne Fidel

elementa , iam cognita , obliuioni tradan-

tu

Ls

-

dim

CAL

Hd(lhw

39

!f

CAPVT IV;

T

Qualem a uobis Deuotionem þ?'ofäj/?o Fi-

dei Chriflianae poftulat.*

$,

1l

(2

uum beneficio fingulari Dei optimi,

maximi Sacramento .Baptii'marïs initiamur ,

in Coetüm Fidelium , ez Chriftianam Rempu-

blicam adfcribimur, Verum, quod iftoc eue-

m

niat ea aetate, qua cum corpore iuxta imbe

A

cilla mens eft, leges eas minime nouimus,

'uiä,

quibus Chrifti Familiae adlegimur': ex eo

fit, vt e Chriftianis. non pauci fceleribus fe

fe/ inquinent longe plurimis ; grauiffimisqne,

a quibus Religio, cui in Baptilmate nomen

"

dederant , penitus abhorret.

!not

poPS RL

*te

Quapropter neceffe eft ,. vt fideles rite

j

doceantur , quibus conditionibus in nomen,

enti

et Chriitianam concelferint. Ciuitatem.

"

S.

$)

'jdel

Conditiones e praecipuis func 1. Dif

o

idat

dium cum Diabola, 2. Perfecta ,. yera, pie-

l.

naque cum Deo coniuncüo.

26

M

& 4

K

At Deus viciffim . folemnibus verbis pot

It

lieitus eft, fe nobis in periculis peccandi ad.

pl

futurum, et, fi cupiditatum

lo

iWl

n

[

-:;ciü-'zis fub-

l/

acti, malefeium aliquod fufceperimus, eits

(a

gratiam facturum , fimul atque ad Sacrum

p

Poenitentiae Tribunal, quod culparum a Bap-

d

tifmo admilfarum perfugium effe vóluit, con-

uolauerimus. Neque limitibus his Diuina in

nos munificentia circumferibitur ; pam iis ad

(ic

haec, qui per omnem vitam , Fidem Deo fu.

M

am probaturi elfent, mercedem a morte ad-

dixic fempiternam.

5. 5s

AUs

In Sacramento Baptifmatis igitur Deus ,

n

aä:que homines mutuo inter fe fe pacifeuntur,

liobi

datis vtrinque, et acceptis legibufs, : e natu-

ra pacti huius homines femet obfequio Dei

Cüra

penitus addicunt, ac maneipant, Qui fe fe

Cotni

hunc in modum feruitio alterius addixit, is

riae,

üäx

fe ei denouife dicitur; ex quo natum eft De-

uozioniy nomen ; eo autem non aliud figrifi-

&t

camus inargumento, in quo verfamur, quam

iüferxi

folemnem eum abmm , quo nos Deo dicamus,

D:

COR-

D

n

confecramusque , dum Baptifmatis Sactamen-

to initiamur. Gusmobrem Angelicus Doctoe

al

I'ECtääinquit : Deuotio dicitur a ddeuouendo g

w

vude deuoti dicuntur , qui fe ipfos quodammo-

do Deo deuouent , vt ei fe totaliter fubdaut

'1U$

.

Ca). Subiun git autem

*

F'ude deuotio milil ali-

rum

ud efe videtur, quam voluntas, /ó fradeudi

p-

ad ea, quae pertinegt ad Dei famulatum.

cott«

j 1

1

A O.

Deuotionem hane alio nomine Pz'etaz'eæ

j

dicimus ; quamquam eam nonnulli virtutig

0 fi

Magiftri a Deuotione disiungere velint.

d

$. 7.

Quo promtius, atque alacrius perficie

mus ea , quae Deus praecipit, animo reuol-

EUS J

uendum eft identüdem, Deum mihil plane a

]

nobis expofcere, quod non ad noftram pro.

nati

curandam felicitatem fit aptum , atque ad-

i Dei

commodatum,

Uauet is, ne pecuniae, glo-

fe fe

riae, luxuriae, vitiis ceteris ferbiamus ; at,

5

n

nifi morem ei geramus , nonne aut famae ,

T

aut exiftimationis , aut rel familiaris , aut

þgm

f«

.ill'þerxlae illius quietis , quae. &nimo 'penitus

; qna'ïl

jine

um

(g) 22. Q*!*m?&" 829.495'. qu

of

m

mma E*FHMI:W eni

eft, aliorum etriam, qt

$

'prima diciunus bum , nonnullam imminutio-

ho

nem, patimur ? Deéfipiat 1igitur, qui Dnimium

duel

Lesum

Divinaruni

ricorem damnet

quae

t

mnes ee fpectant denique , vt beatitate cu-

1011

mulauffima: etiain in vita hac perfruamur.

ben

$. a

Denotionis vocabulo eam -fubeffe. notio-

(

nem, quodea nos, quanti fümus, Deo con-

Faf i

fecremus , paullo ante a nobis commemora-

Rüütm

um eft, Abufione vctuntur igitur vocis hu-

(iis

iuS ,

quot quot ea infigniunt. quosdam reli-

pot

giofos ritus, quos verius fubfidia germanae

-Deuotionis dixeris.

Tent

$.9

Subüdiorum

iUsmodl , quibus

cta . De-

güum elfe in Ecclefia Or-

quoq

uotio paratur,

L

'thodoxa numei um,

uemo nefcit

orum nDnon-

nuila- Deüm

alia Apoftolos , Authiores ha-

Sücti

le[ide

bent ; fed et.Ecclefia , fideliffima . Diuinae

l'uP 1

Mentis 1nterpres, quaepiam inuexit

SUAO,

V Cor

1&[, l

Praeter Diuina haec, aut Apoftolica ve-

gt CO

rae pietatis adminicula, complura etiam alia

IOe

l cu

[

33

[»

reperias apud Fideles, quae a viris Sancti-

)

monia, et doCtrina confpicuis principium

fil

ducunt ; de his vero fic ftatuo : nonnullis

l

e

eorum ad alendam, augendamque pietatem

H

momenti inelfe plurimum , multa, nullo. ha*

-

benda effe loco, ac numeto.

MBSC

10.

Quo itaque Deuotionis Chriftianae fince-

on

ram notionem obtineamus , necelfe eft; pri.

ofa

mum eius naturam ab adminiculis, et fubfi-

hu

diis, quibus ad eam peruenias, fecernere;

rel

ànae

poft, vera ab adulterini; eius parandae adiu-

menta disiungere,

$ 215

5

Nolim autem quisquam exiftimet , feculi,

QDG

quod decurrit, fortuna ritus foperftitioni fi»

,Üf

nitimos, aut omnino ea inquinatos, fe fe it

of

Sauctuarium immiüife, Patrum memoria Ec-

/S

clefiae puriffima doctrina abufionibus, et cor-

iuinae

ruptelis deformabatur. Si quis 'aiï'ertgm hoc

in controuerfiam vocare aufit ; is fane igno-

ret, tot, tantasque PraefulumRomanorum,

'!Ca vea

et Conventuum Eeclefiae Sanctiones, qui-

kam 3!'13

bus corruptelis hisce occurritur.

| Vt adeo

[o

C

fa

34

fatis mirari non queatn , quid fit, quoä , cum

e libris fymbolicis, aliisque fontibus fince.

ris planiffimum fiat , Orthodoxam Ecclefiam

ï

nunquam non feparaífe fuperftitionem a ve-

ra pietate, nunquam non docuilfe cultum Dei

effe optimum, eundemque caftiffimum , at.

que fanctiffimum , plepiffimumque pietatis,

vt eum pura, integra, incorrupta mente ve-

neremur , iillam nihilominus in ius vocent

fon

complures, vtfi ea ritus quoscunque, atque

ia c

eos etiam , qui fuperftitionem olent, ratos

D

atf

habeat; niíi forte Scriptores hi glaucoma im.

Qum

periae multitudini obiicere ob oculos ve-

lint, dum paucorum e noftris errores Eccle-

ï

fiae, quanta eft, imponunt, Sed vnde di.

Vi ;

grelfa eft, iam fe referat Oratio.

Quod

$. 13.

itny

Principio Capitis tertii dixeram, proxi.

ofcit

me ab elementis Fidei traditis , germanae

labe.

Deuotionis notcitiam populo inftillandam a Pa.

ftoribus , neque non, et fübfidia, quibus ea

Di

paretur, fubminiftranda effe; non alium ipfe

Perts

etiam in pertractatione argumenti huius fe.

Üts h

qui ordinem decreui; &c proinde loco prio-

re

QUs

*5

3

J

(f

fb réctae pietatis ibdolem , deinde rationem,

[

gm obtineri ea queat, iglüeüi-;gabo.

Iaf

Mi

CAPVT V.

Det

, at&

De Deuotione erga Deuwn Patrem,

itis,

5, T.

s

D

iuinae "Triados Myfterium e ttibus Pers

fcem

fonis eonflari , Orthodoxae Ecclefiae do&tri:

tqie

na eft, Perfonarum harum priorem dicimus

ratos

Patrem, proximam Filium, vltimam Spiri:

i m.

tum Diuinum falutamus«

L ye

$. 3.

ede

Non paucos e Chrifliánis feperias, qui

a

vix aliquam Dei Patris notionem habeant $

quod fubfidia , quibus ea comparatur , fiue

immodico rerum praefeütium ftudio , fiue

proxï«

ofcitantia quadam , et ignauia negligentius

Qnanie

liabeant,

Ti

$. 5

: Diuinus Pater in

Triade Sactà , Sanctaque,

bys &&

Perfona Princeps eft : ab ea fingula , e qui-

bus haec rerum vniverfitas efficitur , ducunt

1üs fe

HMuné vera Ecclefia nunquam

p

prineipium.

d

n

Cæ

26

non honore profequuta eft pïo , 8C religió.

fo; quin et ipfi coluere Ethnici5 quamquau

hi germanam eius notionem fabulis abfonis,

conf

et fuperftiionibus deformarint.

tept

$. 4

of

Dum Patrem falutari priorem e Diuinie

itq

Xet"i ]

Perfonam audis, inteliges fcilicet ; ab eo

Filium, vt in humanis fit; procreatum ; aut

Vitür

quemadmodum inrebus vfuuenit Diuinis,-ge-

nitum effe ; hunc vero, ex quo corpus ille

N

induit , et Diuindm humanae copvlauit natu-

af

ram, Jefum Chriftum appellamus, Legis ve-

perei

teris Sacer Codex femel,; ac itefum fermo.

Derta

nem infert, veruni fübobfcuris verbis, my-

D

fterii huius abditi penitus, etabftrufi. At.

ühqm

tamen ex quo Filius Dei Coelo delapfus ett,

pleniorem eius notitiami confequuti fumus, :

'V

$ 5

I

Eodemi etiam Magiftro arripuinus, di-

tiden

dicimus , mutuum , quo erga fe feruntur ,

piofe

amorem, Pater, et Filiüs, tertiae e Diuinis

pune

Perfonae*fontemj, et originem elfe,

fïl'äjm

impem

L'l'na

N

6.

QJO'

26. 6

qatt

Cüm vero omnia , e quibus mundus hic

ms,

confututtur

füuum Deo Patri exortum. in ac-

ceptis ferant, iam palam eft, noftram ei De-

uotlouem ante omnia confecrandam elfe. Sed

IU

in quonam fitam eam elle, et conftitutam di-

)b eo

xerimus ? fuga p"am, et recti. ftudio abfol-

€«x

yitur.

; tl

N

$E

; 1l

Sane quisquis anjmo , atque cogitatione

tlatu

affidua reuoluerit , quantis ab eo beneficiis

15 VC

percultus fit; quamque is grauiter animad

ermo

wertat in eos , qui fe fe-criminibus eontami-

nant, vix vnquam in animum inducet, vt

P

Át

aliquod maleücmm fufcipiat,

Jb eit,

$. 8-

timorem

filUS,

Verum fatis nequaquam eft

Dei, qualis quahs is fit; nos habere , amor

eidem, vtaccedat etiam, eft neceffe, Rem

J5

(

1

profecto adnuatwre dwm[ïimam

*

Deum

Ytur s

Diuitts

principe loco praecepilfe , vt amorem ei no-

ftr um COllfeLïSmUS ; at nonne nofter ei amor

impendendus erat nominibus fexcentxs, clmn

eum a nobis lege depofceret ?

E g

$. 9.

m

f

—

38

D

$

090

profitu

Quamquam vero hic erga Deum emor fu.

in M

sa mali , et ftudio virtutum potiffimum ab-

ctüofk

foluitur ; attamen idem alia etiam ratione

corpo

enitefcit. Rationes eiusmodi funt. z. Fre-

prett

quentatio actuum amoris Dei, 2. Defideri.

a(

um ardens , quo is ab omnibus toto terra-

rum orbe aeflimetur, ametur , laudetur, ?.

les vl

Porro nofter erga Deum fe fe prodit amor;

(ies,

fi mane e fomno exciti , cogitata, dictaque

QUot

et faeta diei totius eius dicemus honoribus,

aec |

4. Tum poftea, fi principio cuiusuis operis,

TiDEIs

piam Deo placendi voluntatem inftauremus ;

penm

quo confilio crebrum ügni fanctae Crucis

m'ï[ïoq

vfum nobis commendat Ecclefia; quae etiam

f2 1

omne, quod ex actionibus noftris fluit, de.

fito ]

cus, et gloriam in eum traductam vult.

üis m

$. 1OC.

tam

Pietas infuper erga Deum Patrem id po.

fiulat , vt venerationem aedibus facris quae-

Àj

finffimam exhibeamus , quod illie fuum po.

Ü

i

(

fuerit folium , atque ex eo vota fidelium',

CeQtia

et preces exáudiat, Quare facram ingreffi

um

aedem ? fummum eius in res creatas omnes

lütellr

pro-

38

profiteamur dominatum, noftrasque , quibus

Bu

in momenta obfidemur, magna mentis. deie.

ab

ctione neceffitates aperiamus ; bona dein feu

|t

$

corporis, feuanimi, fiue fortunae ab éó de-

F

e

precemur,

$ D

jer

Quoniam vero proni ad malum, et faci-

2itu

g

les quue eo fumus, vt nullus culpa vacet

if

dies, veniam a Deo* culparum admiffarum

quot diebus enixe poftulemus,

At fi vota

qque

haec cumulata cupimus, magha aegutudme

IU !,Jg

ens,

meptis repudiémus , quidquid a nobis per-

pofl autem fracto, fum-

mus;

peram actum elt ;

[

iv

5

mxH'oque animo vitae licentius actae crimi.

etjalf]

na in facro Poenitendae Tmbuvah Dei Mini-

ftro aperiamus ; fimul vero ammum a pecca-

de

tís ns contineamus, quae paullo ante dam-

nammus.

i p

$. 12.

An vero quispiam dixerit, eum ferio,

qie

neque fcenice fua dammalfe in facro Poeni-

pO

tentiae Tribunali crimina ; qui €a , vt pri-

jon ,

mum licet

de integro perpetrat ? ex quo

gxe

intelligere datum eft, morum conuerfionem

fies

C 4

elfe

)u

[5

E

4o

effe finceram poenitudinis notam, et argu-

f

mentutm,

Vi

$ 15

Haec autem,. quae a nobis pluribus ver.

bis de Deo Patre funt difputata, eo perti

po

nent, vt eum priore loco amermus, et ve.

gl

neremur.,, ac in omnibus adpellemus neceffi.

ff

tatïbus. Chriftus ipfe conceptis verbis- hoc

fe

facere nos iubet, Tf, inquiþ Diuinus Ma-

nibiw

giiïe;* ) quum.orauerit, imtra im culiculum

fil

£uunm , e£ claufa offio, ora Patrem tuum n ab-

tfa

Jcoudito , e£ Pafey tuug , qui videt im abfcondi-

Zo, reddez tibi (a). Diuino etiam Patri prae.

cellentiffimam omnium precationum , quam

vulgo Orationem Domini vocamus , .facram ,

fanctamque elfe voluit, füam obftringens fi.

;*

dem, nihil non ab eo nos impetratüros,

li

forma, modo, ac ratione , ab fe tradita, eum

in*terpellauerimusg :

/

quo;

$. 14

W

Hac Chrifti praeceptione adducta Eccle.

I

fia, forma ea precatur, vt Deum Patrem

Tiox

priore 1äoco adpellet ; abhine ad Jefüm Chri-

ftum

th

füeti

x(a) Mat;h. eap. 6. v, 6.

AE

ia

ftum procedat

ac demum, Spinitu Diuino

inuocato, preces fuas concludat

S. 15.

iiv

Nae is 1gitur abluderet a mente et fco-

AT

po Ecclefiae, qui vnum Jefum Chriftum co-

LVO

gitaret ; eius vnice rebus in ommibus hono-

celf

rem qüaereret; interea vero Patrem coel

hoc

ftem, cuius gloriae non minus , quam ratio-

: M

nibus noftris eonfulturus ,. vnigenitus eius

TT

Filius e Coelo ad nos delapïus eft, obliuioni

tradexet !

$n al

DNCHRSIENUNG:

[

[

toudi

prie

CATVT VI

p»am

De Deuotioue erga lefum. Chrifeum.

atf ,

55 1

$

l.

tera e Diuinis Perfonis, rudlfïimo Cui-

os, 1

Al

que multo , quam r(.hquae notior eft ;

eum

quod ea hominum naturam induerit ;

nam

ex eo fit, vt iam fpecie pufionis , iam for

fed

ma viri; alias patrandis miraculis intentus ;

P«tre

mox cruci affixus füb afpectum fubiciatur.

Et quamquam eius Diuinitatem. oculis con-

; Chr

tueri nequaquam valeamus, nihilominus 1ma-

fiom

I

C

Jj

gine ,

42

gine, quae in huinanam conuenit eius natu-

ram, commonemur, eum effe Chriftum, id

eft, verum Deum , verumque hominem, et

dam

humani generis inftauratorem.

rl

$oU

fhci

L

Alia Diuini Patris, et Spiritus forma eft:

eorum notionem vulgus imperitum fibi ani«

Til

mo effingere nequit ; quod ab omni. concre-

fl

tone feiuncti, et puri Spiritus fint,. Guam-

quam autem penicilli artificum Diuinum Pa.

N

trem venerandi (enis, qui mundum manu fu.

Vià t

füneat , Sanctum vero Spiritum forma co-

tür;

lumbae fub afpectum fubiiciant.; nihilomi-

G&,c

nus haec fimulacra vacua fünt, et a fuis, to-

IT

to Coelo, vt in vetere proverbio eft, exem-

tuigi,

plis abludunt ; cum Pater aeternus neque ca-

fatit

uitie fpectandus , neque membris humanis

Cog]

praeditus fit;; Diuinus autem Spiritus, vt vt

homi

vifendum fe columbae , ac linguarum ignea.

Tif

rum fpecie praebuerit , non columba, non

Ti

ignis eft ; neque vlla ei eum rebus, quae e

Quo;

materia efficiuntur , fimilitudo,

lam Deuo.

llobis

tionis; quam slteri in Dioina Triade Perfo-

a.ditun

nae habere nos oporteat , dicere naturam,

Vet,

gredior.

d i de s Eal

$- 3-

43

"

S.

3

9

; Pietati erga coeleftem Patrem adiungen-

dam alteram effe, qua Diuinus eius Fihus

religiofe colatur, fi fupera illa Coeli arce

recipi volumus, víque eo luculentum fit e

;

Littetis faeris, vt rem hanc nemo vnus eo-

]l

rum, qui rebus in Ecclefia nouis vnquam

Ie'

ftudebant, vocare in controuerfiam fit aufus,

Yl«

$u

Neque imm'erito Deuotio erga Filium Dei

(

via eft, qua ad fempiternam vitam contendi.

l

A

tur; nihil enim aptius ,' adcommodatiusque

J

eft, quam quo Coeli claues teneat ille , qui

t

Paradifum coeleftem, antea generi humano

(Audnam autem

j

minime peruium , aperuit.

fatione Coelo terras, homines Deo fociauit ?

(

Coelo valere iuffo, in terras delapfus eít :

nit

hominem induit: mala propemodum infinita

vt

noftri caulfa pertnlit : ad extremum , anDi-

a

mam in Cruce diriffimos inter cruciatus egit.

"

Quorfum autem haec fpectabant omnia? vti

g

oU0

nobis Patrem aeternum placatum redderet

f0

aditumque ad beatam illam Coeli arcem 'ape.

riret, Et erit quispiam hominum , qui non

(

hune

)

44

hunc tentum amorem, pari amoris iignlüca-

(atl

txone penfet?2

fatl

$. 5

Vi

Neque vero hoc eius in nos amorem ab.

[

toluit, quod deterfa labe originis nos in fü-

am familiam adlegerit: f, a fufcepto Bap-

üfmo, in peccata prolabamur ; fubin vero

(er

indidem refürgimus , Jefu Chrifti beneficio

Tius

refuroe gimus,

Ex hoc autem efficias , folum

t

$

dl

ilum spud Deum P:aem hominum generis

elle DLpl ecatorem.

loi

$. 6,

'"Porro autem, quidquid ex auguftiffimo

illo Coeli domicilio ad. nos fluit ornauiento.

Tun

rum , quibus animae piae conueftiüntur : au-

fiici

xuiorum , quibus:- Daemonis artibus occurri-

ipa

tur

fübfidiorum , quibus morum conuerfio

Ti (

paratur, fingula haec , inquam

beneficia a

lu

Deo Patre in nos congeruntur deprecante

ts r

communi hominum omnium Mediatore,

)

$.7

ih j

Quae cum itafint, nihil eft; quin Jefum

(ap

Chriftum in neceffitatibus quibuscunque ad-

pellemus ; attamen rectius, et, quae volun-

tati

4

r

3

tati Chrifti magis confentanea fit ; inibimus

ica-

tationem , fi a Deo: Patre beneficia, quorum

vfum habemus , petierimus ; in medium alla«

4

d

üs Jefu Chrifti meritis.

3

fi.

( $:8.

Üt ut autemi nunquam nobis aditus fit iti-

Af

eto

terclufus ad 7Zrogzum gratiae , tum nihilomi-

nus maiori cum fiducia noftras ei neceffita-

u

lum

tes aperire poffumus ; cum Carne eius, et

Hs

Sanguine vefcimur ; quod eo tempore, nul-

lo interpofitu; cum fmfcro agamus Seruatore.

$. 9

it]o

Cum itaque Deuotio erga jefum Chri.

flum, ad vitam obtinendam aeternam , admi-

fi(O

niculum fit prorfus e neceffitate ( $, 13.) ea

dU

3 Paftoribus gfegi curae fuae credito, fum-

(f £t

ma contentione eft inculcanda; non quidem

r[jo

leuis ea (cuiusmódi foret, imagines eius fer-

a

anté

tis redimire, ac rofa ; dein odores inc)ende-

re) fed germana illa pietas, quae potiffunum

in fuga praui, et virtutum ftudio pofita eft.

t

Ceap. s g.6.)

od

)l

n

G. 10.

d

46

$ i6.

Verum vltra hos pietatis ritus , alii prae.

terea fuperant, quibus noftra erga Dei Fili-

tef

um fe fe prodit Deuotio,

Alter is eft ; fi

abf

Qui

eum publicae in facra aede venerationi pro.

pofitum , falutandi cauffa , frequentes adimus;

CX

alter vero, cum eum affectamur , tiue dum

j

lae

pompa folemni per vrbem circumducitur,

fiue dum ad aegros deiertur.

lata

$ i5

tuli

beat

Noftra deinde erga Dei Filium pietas eni-

tefcit; fi ad Miffae Sacrificium , et Menfam

libu

titi

facram accedimus pietate

quam tautorunt

Profectoó

Myfteriorum dignitas expofcit

fud

cum ille in pignus, et monumentum fui erga

lab

nos amoris Corpus fuum, et Sanguinem de.

l p

derit, nihil, quod praeftabilius fit, imperti-

iem

Tl poterat

(àuo autem confilio noftris illa.

€

bi pectoribus dignatur ? vt füum nobis infpi-

ret amorem ;5 vt |fe fe nobis arctiffime con.

1ungat; vt animos noflros ad perfequendam

D

Sanctimoniae viam corroboret.

Validilfima

profecto momenta fünt haec , ad amorem

concipiendum longe tenerrimum er ga Filium

dlebu

Dei,

g;z.

4T

G dbs

d

E*c his, quae in medium attuli, fciri pön

teft, veram erga Jefum Chriftum .pietatem

li.

abfolui vitiorum fuga , et virtutum ftudio ,

quibus item rebus fummam Deuotionis erga

f0

coeleftem Patrem contineri diximus ( cap. 5

U$;

$.6.). Atque haec pietas, fola , inquam ,

luta

haec pietas nos Coeli fedibus inferet: ea fub-

i,

lata, qualiscunque /pertrogatoria deuotio ,

nihil quidquam ad fempiternam obtinendam

beatitatem proficit. Si quispiam igitur fide-

Jf

libus author fit , vt ftudium fuum in eas po-

fm

(iiin

üiffimum res conferant, quas facrae Paginae

xto

fuadent duntaxat; contra vero negligentius

habeant ea, quae Legibus praecipiuntur, nae

20

d&«

is puleerrimum difciplinae Chriftianae ordi-

ettie

gem verfum iret.

ia

CATPVI VIL

yipi

COl

ydart

De Deuotione erga Spiritum Sanctum.

$. 1.

[ma

uicunque fe ügno Sanctae CIZIICiS' quoc

jrem

(2

qfiurm

diebus munit, eitra quoduis aliud adminicu-

lum

2

48

lum comperiet

Spiritum Sanctum tertiain

ten

in Diuina Triade Perfonam. efficere, eodem.

Spit

que cum Patre, et Filio habendum elfe loco

dem

honoris,

52.

Singularem ecquidem erga Divinum Spi.

L

rtum Deuotionem Ecclefia non praecipit;

jite

cum alioquin omnis,

qui reliquis Perfonis

Verit

habetur hónos, ad euin quoque pertineat ,

Thorti

fi quis tamen iügentia , quae ab illo ad nos

Cipit

proficifcunrar

beneficia ; deinde , quanta

inüde

eius potentia, et virtus fit, animo reuolue-

rt: fzce in animutm inducet, peculiari offi-

Cio , ac pietate Spiritum Sanctum , more ce-

f&

terarum Perfonarum , coli a tobis oportere,

tiorje

$. 3

£üte

Incarnationem ,jefu Chrifti fontem elfe

C

bonorurr omnium , quae a Deo ad nos fluxe.

€otfs

re, quis eft , qui nefciat? fed nonne effe.

ctio rei huius Dxumo Spiritui ferenda efl in

Ti

acceptis ?

Fldes

$. 4

G n

Guidquamne Apoftolis , antea quam San-

Uil

ctus.1n eos Spiritus illapfus eft, cogitari po-

Dez Ü j

tel eat;

49

ii

terat inbtmius ? at eotum , Diuino recepto

Spiritu, fortitudinem animo collige, et eos:

(g

dem elfe perneges,

5

$. 5

Quod tot, tantique Chrifti Athletae ani»

pt

siam pro fide Chrifti. profuderint : tot Vir-

lL5

gines ei integritàtem Corporis fui confeera.

TI1S

verint $ tot Confelfores celüffimum Sancti«

moniae faftigium contigerint , quonam de

at s

i

capite, quam à Diuini Spiritus, eos penitus

Wita

infidentis vi, ae virtute repetendum eft ?

lue.

$. 6

ol

Quis deinde ignoret ; magnas effe par-

Ice

tés Sancti Spiritus in mirifica illa transforma:

tefCs

tione, qua panis, et vinum Corpore, etSan«

£uine Jefü Chrifti vertitur ? quippe Eum pre:

d

catur Eccleüa, vt dona transformare fua, et

lxe

eonfecrare velit,

elle

h

$ 1

Tres |práeterea illae eoeleftes virtütes,

r

Tides, Spes, Chàtitas, quae in lavacro Bap-

tifmi mentibus tóftris inferuntur

nonne Di:

NT

uinum Spiritum habent Authorem? Carzzas

De diffüfa efl ia cordibus noffris per Spiritume

B

San-

erát

50

Sancum, qui datur ef? nolis , inquit Paulus

Apoftolus (). E verbis his coarguas etiam,

ab eo expofcendas effe has virtutes ; impri-

i i

mis vero Charitatem , qua Sanctimoniae Chrx.

hon

ftianae: fumma contlnetur.

lts

$. 8

etu

E facris Litteris comperimus adhaec , a

hi

Sancto Spiritu proficifei pias cogitationes ;

alia infuper ad.Ecclefiam orthodoxam per-

(

uenire beneficia, quae ad vitam pie, ac re-

Tüirts

ligiofe agendam , magnum adferunt adinmen.

Qet

tum,.

Beneficia ea funt,

Sapientia , Scien-

Dietat

tia, Timor Dei, cetera, quae Dmml Spiri-

bug. 1

tus dona dicimus.

ldent

$. 9

Denique condonatio peccatorum adtif:

forum ,

progreffio in virtutibus ,

interior

( 18

animae Ornatus , proprio quodam modo,

Üer(in

quamquam in iis femper, vna confenfione

ferfer

tota- fanctiffima Trias operetur, ad Diuinum

]GRWN

Spiritum pertinent j quibus etiam de cauffis

rEDtlu;

Sazctificator ab Ecclefia compellatur.

ütpr.

rObOTM

$. 10.

(4) Ad Rom, cap. $. v. g

Iuïem

81

lus

$. 16.

-

Wm,

. Ad exn*emum, momenti habet plurimum,

pri

ad fingularem huic Divino Amori habendum

ln

honorem, quod is fons, et principium ome

nis Veri, et Spirius Peritatir, stque adeo

e

orthodoxae Eccigüae peculiari ratione , Ma

3

'yd

gifter eft.-

*

IIGS ,

$. 11.

p

"Quae hactenus in medium attulimus dé

C

miris Diuini Spiritus effectionibus et eius in

Tnetn

genus hominum beneficentia, amorem, ve-

I

XCIell«

nerationemque eius longe maximam mentie

Spit

bus. noftris infpirarent ; fi ea in memoriam

identidem revdige;f&fmus,

gc 126

jdnil-

Amor hic Sanct Spiritus, àe veneratio

teryot

ita'impenüïus cordi nobis effe debet, vt di-

ïlOdO )

uerfum ab hoc fpiritum in pectoribus , noftris

perfencfeimus, qui nos ufque à ftudio coe-

nfi0ne

leftium abducere, et immodicam rerüm prae-

p

fentium euram aninüis noftris inferere conni-

eaulls

titm".

Id ne eueniat, fimul vti noftram cor«

roboret in thomenta Fidem, vimque, ac vit-

;, I0.

tutem ad cenuälïendas artes Daen*fonis, lat«

Da

gia-

L

4

52

plO

gïätur,, votis affiduis ; et precibu's togan.

haf

dus eft.

pit.

$. 13.

ipf

Ratio iftoc agendi gemina eft s altera,

ten

eum eum, nullo interpofitu adpellamus ; al.

1101

tera, cum Deum Patrem, aut Diuinum eius

oramus Filium, vt Sanctum ad nos mittat Spi.

ritum, nosque eo inflammet igne, quo pef.

fumire nihil non debet , quod a virtute alie-

Leg

num eft.

lotg

F ide;

Datn

CAPVT VIII.

ipfiq

De paecipua þarte Deuotz'am's Chriflia-

fcele

&lte

mzeï ffue de bonis operibus.

n I

$. 1.

tr g

O

bferuationem accuratam Legum Divina-

Vittü

rum, Chriftianae Deuotionis partem potio-

rem efficere, femel, ac iterum a nobis com-

[]

LJ

H

memoratum eft. Dicat aliquis

qua caulífa

fitats

Deus Optimus, Maximus fuorum a nobis ob.

Tgr

feruationem praeceptorum exigat; cum pul»

la felicitati eius fiat acceífio , fi iis morem

Cépto

ille n

geramus, nulla, fi repugnemus, deceffio?

pro-

^

$3

profecto, cum is matura fit beatifimus, rem

i

hane non füa cauffa , fed eo conflio praeci-

pit, quo nos in communionem beatitatis, qua

ipfe fruitur, vocare olim queat. Ex hoec au-

,

tem incredibilem eius in hominüm genus &-

al

morem intelligere nemo non poteft

lus

S. 2.

i

Praemium vero eos , qui ad praefcriptum

gef—

Legum Diuinarum mores fuos compofuilfent,

qlie

longe ampliffimum a morte manere , nedum

Fides Chriftiana , fed et fana ratio fuadet;

nam cum Deus recti , et aequi amantiffimus ,

ipfaque iuítitia fit, probos praemit expertes,

fceleftos relinquere impunitos nequit; nofter

[ie

antem mundus is non eft, quo ius cuique fu-

um plene, cumulateque reddatur. Alterigt-

tur mundus, vita altera fit oportet, quo fua

TULU

vn'tutlbus, ac vitiis merces dependatur.

potxo

$73

Cor-

Hac igitur cauffa, quo nempe a morte bea-

caufïa

ütatis, qua ipfe fruitur , participes redda-

J

(

mur, fuorum a nobis obferuationem prae

y)il

ceptorum Deus poftulat. Ecquidem poterat

noïem

ille nos vita fempiterna donare,, vt vt nihil

«fio^

D3

ope-

j

54

operae ipfi in ea obtinenda pofuiffemus ,

n

quemadmodum infantes, qui mox a Baptif.

Q0

mo fulcepto e vita excedunt ,

fupera illa

lil

Coeh arce donat; at in mfimtam Dei fapien.

ia

tiam , et Sanctlmomam Inagis copuenit , vt

fej

H, quorum cum corpore mens iuxta adole.

uit

k

, I'ecto liberi arbitrii vfuü ampliffimum 11

Qu

lud praemium promereantur,

to

$.. 4

pat

Nolim tamen vnus quispiam in animum

fis (

inducat, opera hominum fancta , ac 1ehg10-

deff

fapropterea penfari a Deo vita aeter ]a ,

fem;

quod in iis natura , pretlum, nefcio,

quod

pett

ineft. (Qui hoc apad animum flatuit , hae

is ha!lucmaïur grauiter,

Merces haec de—

penditur Openbus piis ea de caulfa ,

quod

ponu

Deus vltro, ac volens fuam obi'cunxeut fi.

jroli

dem, ab fe hommes, qui pie, f'ancrequa vi.

xillent, eo praemio donatum iri,

t 0

$.5

felir

Obmoueas : an non Chriftiano nomine

Quis

TU

minus diganm fit, in morum integrirate, et

(U1n

eligiofis operibus fpem vitae aeternae col.

logare ? at religionem hanc inanem nullo- ne-

]

doqt

ü

üoti

o

MT

*

$55

gotio Sanctorum exemphs f'uüulemm, Certe

tif.

eos minime fugit pla quibus. cerpus , ani-

illa

mumque exercetmus , opera, "propria nobis,

j

atque domeftica effe; neque tamen in illis,

N

fed in infinitaDei benignitate , et in meritis

gle

efu Chrifti fpem fuam reponebant : quod

ni

qmdem ab iis rectilfime, atque e praefcup-

to facrarum. Litterarum pxaeültum eft; cum

partes multo prae noftris potiores in religio-

pf

fis operibus Dei fint; etenim auxilia, quibus

g

deftituti nihil- quidquam

quo vita paretur

Iu

fempiterna, agere valemus, a Deo nobis 1m-

quod

pertiunt ur,

, e

5 6.

o de

Quamobrem mirari fubit, quosdam tem-

porum fuper«mum nouatores eo dementiae

qud

prolapfos fuiffe ,. vt !

olius Fidei fubfidio , ci-

nt fl-

tra operum bonorum adminiculum , aeternam

j& Yv

felicitatem polfe ab adultis obtineri docerent.

Quis enim , nifi Diuinarum Litterarum rudis

otgine

plane, et expersignoret; quaDto opere do-

etrina haec iis aduerfetur ? Quod cum ipfi

e, l

t CO&

quoque sd extremum. perfpicerent ; fimul

lo 0£

quoniam illa Cllplditäübus fraena laxari, et

oni-

D 4

LFO

s8

omnem morutm mtegutatem peffumire anim.

pnm.

aduerterent, complures ex iis praepofteram

dem

hanc doctrinam recantauere,

g

D7

CAPYVT TX

De Fundamento bonorum oþemm Jeu

lx

de virtutibus Theologicis vniuerfe.,

fum a

$. 1.

fle, pi

C

m vera Deuotio Chriftiani hominis pra-

vi fuga et fludio virtutum potiffimum con.

Th

tineatur, vt femel , àc iterum dictum eft ;

Files

princeps Chrifiani negotium efto, animum

lomita

a peccatis cohibere , proximum , vn*tutxbus

eundem excolere,

t ftudi

tientib

$. 2

Difciplina , quae rationes complectitur ,

Vit

quibus vitia effugias, virtutes confecteris ,

i ptu

«d/cetice, vel myffica Theologia audit; cx ea

Vllïgo f

proinde quaedam ad hanc Paftoralis Theolo-

lutes o

giae partem traducenda funt

if laets

$. 3

Peceatum , diuo Auguftino , 9f Zi£um í

elfactum , vel coucupitum aliquid , contra Le.

) Liby

771

5) ler !

$7

1iftl

gem Dei aeternam (2)5 ex mente magni eius.

fam

dem Ecclefiae Doctoris, Zirtur , eff lona

qualitas smegtis , qua vecte viuitur , quaqtema

suale etitur (9)

$. 4

Virtus alia Theologica, alia moralis eft:

[

illa Deum, nullo interiectu ; haec vero crea-

tum aliquid ,

quod ad vitam pertineat hone-

fte, pieque agendam ,

anglt.

s (ft

g' e

COf«

'Theologicae virtutes numerantur tres :

1e?h

Fides, Spes, Charitas; has vero nemo unus

Wj

hominum fibi parauerit, quantumuis operae,

gtibus

ac ftudii in iis obtinendis ponat ; fed a Deo

mennbus noftris mferuntur.

5"6

Virtutes has Chriftianae pietatis Magi-

[1tut ,

ftri principium totius Sanctimoniae noftrae

teri$,

vulgo ftatuunt ; neque immerico, nam vt al-

ex &à

tiores eae in cordibus noftris radices agunt,

heolo«

ita laetius efflorefcit Sanctimonia noftra.

Ds

$

;y I s

gl

&2) Libr. 22. contra Fauftum,

(£) Libr. 2. de Liber, Aib, cap, 18.

ul

$9

$. 7

*

,'Quae cum ita fint , identidem dx['plcxa-

$, quem eae locum in animis noftris tene-

e

ant,

Ecquidem fi e Chriftianis fciteris, f-

& ne

demne habeant iis, quae Deus loquutus eft?

qur

pro refponfo accipias

tam haec fibi certa,

b

explorataque elfe, vt ad vitam adeo profun-

dendam eorum afferendorum cauffa nunquam

fiata

non promti ,

atque alacres fint :

ad fpem ve-

dum e

ro quod attinet, non fperare modo , fed et

Qem

confidere fe, fübfidia obtinendae vitae-aeter-

effcit

2ae , ipfamque felicitatem fempiternam fibi

(iei ey

a Deo datum, et impertitum iri : denique fe

Cüm a(

creatas res omnes Deo inferiores ducere;

AlLeg

verum fi haec eorum dicta cum factis com-

AMittgm

ponas, facile efficies

La

; amorem fiue Dei , fiue

Coelef

proximi in mentibus eorum aut omnitio e.

lotis yj

morcmuum effe, aut effe in proximo, vt pe

VE vie

nitur reftinguatur. ld vero extra controuer-

Peetoni

fam eft, fi coeleftes.hae virtutes in menti-

bus noftris langueant, nunquam fore, vt ea

C

vitae Sanctimonia Horeamus , cuius merces

1 faji.

yes ilae, qua; credere nos , et fpelare a

tam e()r

Deo profit

emur, elfe queant.

ItOi"es l

$

080

59

5 . du

Ex his autem. mtelhgxtur Fidei, Speg,

DI

(ene

et Amoris Dei actus, non vnles modo , fed

et neceffarios elfe, ad alendam, nutriendam-

s D

que pietatem.

eft?

$. 9.

cett

tofüte

Si igitur progreffionem in difciplina Chri-

ngum

ftiana facere cupimus, in eo nobis elaboran-

dum eít, vt eas altiffime- 1n animos noftros

m ve

demittamus; iftud vero fubfidiis hisce faeile

fed et

aeter

efficias : 1. Si mane diículfo fomno , ac item

, Cb

diei extremo illos inftaures : 2. 'Tum poftea,

cum ad peccandum inuitaris; 5. Neque non,

1qü€ fe

antea, quam fundendis ad Deum precibus,

Qcett

jnitium facias, 4. Denique, cum ad Menfam

s Coff»

coeleftem aecedis : hoe vero vbi fit

tum

fue

totis viribus Deus rogandus, orandusque eft,

p €

vti virtutes has adaugeat , et comoboxet in

Vt Ppa

pectombus noftris,

touet

9. 10.

) gyet

vte

Cum ergo virtutes hae tanti momenti fim—

ad felicitatem obtinendam : aeternam ,. accura.

me[CeS

tam eorum notionem gregi fibi credito: Pa-

ente ?

ftores infüillent, priuatis auoqunb, habitis

feu

-

f£o

feu eatecheticis, feu aliis facris dictionibus;

qua de cauffa ipfe etiam iam pluribus ver-

à

bis fingillatim de iis agam, poftquam de vni-

por

verfis breuiter differui,

ligen

A

lum

quoà

CAPVT KX

,

folum

De Fidv. :

didit,

*

S. 1.

l

- ides totius Sanctimoniae noflrae fons,

^T

et caput eft : ea affenfionem firmam praefta-

fieonit

inus fingulis, quae Deus loquutus eft, fum-

tiloni

mae eius Veracitatis , et Sanccimoniag gratiaf

quam |

$. 2.

bus Fj

Multa olim facros vates inftinctu, atque

afflatu Diuino fudiffe oracula , quem demutn

praetereat? at poftea quam Dei Filius e Coe-

lo ad nos delapfíus eft, oraculis veterum Pro-

Qu

phetarum cumulus acceffit.

Eorum vero,

OXpert

quae Chriftus enunciauit, alia Dei perfectio-

Cogitat

nes in aperto ponunt3 alia ad hominum con-

fubdi

fecrandos mores pertinent.

Botio e

ele d

$. 3.

dorum,

TCitent

61

jbus;

93

Vel

fton pauca eorum , quae nos credere

: lll*

Oportet , etiam acutiffimi vim , atque intel.

Verum hoc

ligentiam ingenii effugiunt.

3pfum Fidei noftrae ingens pretium aducu,

quod pro certis habeamus res penitus abftru-

fas, et a nofira remotas intelligentia , eg

folum de cauffa, quod eas Deus nobis pro-

didit.

54

fotis ,

G.uamquam vero omnia , quae Deus fi gnza

velta

ficanit , non effe veriffima non queunt ; ni-

(omt.

hilominus nihil tam commune eft hominibus,

gf&ü&.

quam grauiffimis vexari difficultatibus in re.

bus Fidei; quae fi eam nequaquam cotnuel.

atque

lant , certe quidem non raro infirmant,

demut

$. 5

eCoe-

Quod ad eos attinet, qui litterarum funt

ym Pro-

expertes ( nam doctis, ad profligandas hasce

j vero »

cogitationés , opportuna munquam deerunt

orfettio

fubfidia) e difficultatibus his fe fe nullo ne.

yll cor

gotio explicauefint; fi, fimul atque mentem

eae dilacerare occipiunt, fummam crederte

dorum, feu Symbolnm Apoftolicum deuoté

recitent.

$. 6.

$

62

$. 6.

Multum profecem enam , ad mf'rmgem

— PENINIENINPNYTUETUTUUENI UOH PETNIORENTEUE EM A

H

dam vim cogitatlonum ejusmodl, ammo rE

et pto

oluere, quales , quanuque viri ab. exmm

vifis P.

Fidei Chuihanae rata habuermt omma, quae

quid fa

facer- vtuusque Legls codex docet ;

atque

ta fi p

confeutaneam etiam thae ratxonem rebus

creditis müxtuermt

Ya

$. 5

tobilis 1

Ceterum fi ii, qui fcxentus, fiue amae«

pondus

iioribus, fiue iis, quas feuerxores dieimus ^

of

egregie perpoliti funt, puncxpla Religionis

füinus a

Chrlüïanae fub 1udicium vocare vehnt moe

UM

do pzams cupiditatibus vacuam , ad hane

f

rem, mentem adferant, principiorum eorum

(Ethnie

robur, ac firmitatem facule perfpzcxent.

fifii ,

$. 8.

Fdctijis

Nenne praecipua Chriflianae. Rehgloms

caplta, fcilicet Natiuitas , Mors , hefurre:

Ad]

Cth, in Coelum Afcenfio detu Chrifti ; deins

letiltis

de Dmun Spiritus Miffio, Chriftianae Fldel

Tteta «

ulültutlo a facris Vatibus multo, quam eue-

COmpoft

nerant antea, tam dilucide fignificata funt ,

vt non vaticinia , fed rerum geftarum fiiftoria

() Joitg

elle videantur ?

$. 9.

() liy,

65

$.59.

Huc a*æcädit infiguis Chrifti Sanctfinf?nïäi

Lngena

et prodigis plurima , maximaque ; certe iis

W

xOmi

vifis Pharifaei, infenfifüai Chrifü hoftes ,

quid facimus , exclamant ; quia &ic bomo mul-

, quie

?

Watque

—

tebus

$29 t

Neque filentio praetermittenda eft, mi-

rabilis illa Fidei Chriftianae propagatio, quae

: af

pondus eius veracitati ingens adiicit : £ per

"Apoftolos Chrifli , recte ingeniofiffimus Augu-

*imus ,

füinus arguit, v£ eir crederetur ,. Refurrectio-

ipinti

uem , atque JWcenffonem : p*räedicantiäm Chyi-

(., no

0 Danc

fli, etiam ifla Miracula facra e[fé uon credutit,

( Ethnici) Zoc solis vnuim grande Mim'cuiuni

1'601'11111-

J'üfficit , quod ea terrarum. orlir ffue ullis Mi-

Yi

raculis credidit CZ).

8 15

firionid

Ad haec quam fancta , et ab omni, vel

&efufffï*

leuiffima, priuatae vtilitatis fufpicione di$-

j;

iuncta eft Ethice Chriftia'na ? certe cüm ea

Plato ,

n eXe

compofita morum doctriüaj' gg, qqam

So-

i fünt

(2) Joann. cap, 11. v. 47.

! hmgria

(5) Libr. 22. de Civ. Dei -cap, 5.

M

64

Socrates, Ariftoteles , Plutarchus , Epiete:

fis Í

tus, Seneca , aliique virtutis Magiftri tradi.

iite

dere, obfcuratur penitus, et euanefcit. Quam:

lüs

guam vero examini, et difcuffionibus homi-

p

num acutiffmorum fubiiceretur identidem,

fiüe

nihil in ea repertum eft, quod reprehende—

p

retur ; quin nihil,

quod non laudibus fum.

lifk

iis celebratum effet

Momenta haec $2" vt

A

alia longe plurima praetereantur, luculen-

de: l

tum faciunt, Fidem, quam profitemur Chri-

10

füiani, e Coelo deuocatam effe.

firma

$. 12.

Ceterum , nolim , exiftimes, te pretlum

Fidei cuae laturum, quod in optatis habes ;

T

fj quaedam Religionis capita pro exploratis

lt

habeas , aliis neglectis :

quaecunque Deus

Clefí

loquutus eft , omnibus vt affenfionem prae»

ftemus , eft neceffe ;

füto |

nifi in haeretxcarum

nosmet conücere caftra velimus,

E

5. 13.

Haerefes , et fchifmata ortum inde du.

Cot

quge

cunt füum , quod Diuinas interpretandi Lit.

tefas, ius quisque fibi contra praefcriptum;

(0)1.

voluntatemque Dei adroget ; cutm vra Eccle.

fia

N

J Caj

6$

ietei

fia fit cuftos veritatis, et Legum Pivinsrum

radis

interpres; quám ea de cauffa Paulus Apoito-

dfTIe

lus Columuawi , et Firmamenmtum veritatis ad-

VOfti

jellaz (a). In hac Ecclefia fe fe Chriftus ad

dem,

fipem mondi manfurum , folemnibus verbis

ende.

pollicitus eft (/) : eidem Diuus Paulus non

um

Paffores , non Doctores , non Propbetas , 6on

VM

"dpoflolos defuturos unquam , docet ; nullis

'ület

denique feu Haereticorum, feu Ethnicorum

Cliti

artibus eam pelfumituram , Matthaeus con-

firmat (e).

$. 14

à

etitit

Haec fiita funt, vt noà effe non poffunt,

bes s

manifefto tenetur 5 Catholicos in Romapae

Joratis

Ecclefiae doctrina, in quam vnam verae Ec-

Deus

clefiae notae , ac characteres conueniunt,

: prae-

tuto conquiefcere poffe,

(corut

g. Iöü

Longe diuerfa Proreftantum fortüna eft,

Certe ij nezave vix aufint, fe ab Ecclefia,

quae ea tempeftare commüni hominum om.

i ol

E

nium

i Lt

iQtum i

(aj l, od T'im. cap, 3,' V. 145

Ticde:

(5) Matth. cap.28. v. 204

(

(C) CQP, 160 V, 189

66

ninm opinione orthodoxa erat, feceflïonem

u

feciffe,

Quinam igitur in animum induxe-.

Ec

rint, veram elfe,, quam conftituere Ecclefi-

am? Dicat aliquis : Romanam Ecclefiam, in

qua fuos vixille maiores non diffitentur , er-

0p

rauilfe.

Verum , fac, erraffe Ecclefiam,

u

quae ante eorum feceffionem vera ab omni-

f

bus orbe toto habebatur; iacént Chrifti ora-

Coi

cula, quibus is Ecclefiam fuam ad finem mun-

dei

di manfuram ,. pollicitus eft..

gei

$. 16,

Huc accedit : fi vnusquisque auctoritqa'te,

Diuinas interpretandi litteras , praeditus fit,

nf

fublata funditus eft ratio, cognxofcendi», dis-

M

cernendique , quaenam germana Chrifti fit

Nil

Ecclefia ? quod quanto opere a verbis Chri-

C

fti sbhorreat, nemo non videt.

L

W e

$. 17.

li

Ex ds vero, quae in medium addücta

lo

funt, efficias, ampliffimas quot diebus Deo

lob

laudes , gratesque referendas ab omnibus,

l10

qui vitae primordia in finu Romanae Fccle.

(

Uif

fiae aufpicantur; vel certe ad eam Dei bene-

fige :

ficio fingulari reuocantur ; quod fola haec

nhun-

Que (

6T

nunquam non $ancta , Catbolica, (züaniolica,

Ecclefia habita fit,

9. 18.

(àuoniam vero nhon claritas natalium, non

le

opum amplitudo', non corporis ornamenta ;

ly

aut fortunae bona ; verum vna Fides, et eius

l

praeceptionibus confentiens vitae ratio , nos

lo

Coeli fedibus inferat ; confequitur iftinc, Fi-

Q

dem principe habendam loco, et, fi per in-

genii vires liceat, penitus edifcendam elffe,

'5. Ig.

0

Verum , cum multi animo, vt corpore

Ó

nafcantur imbecilli , adcuratam Religionis

j*

Chriftianee notionem párare fibi non queunt,

Nihilominus nifi fpem falutis omnem abii-

fit

Ir

cere velint, haec eos noffe oportet : 1. De-

um effe, 2. Vnum natura, Trinum in Perfo-

nis, 3. Alteram in Diuina Triade Perfonam

hominum naturam induille, et mortem proó

a

Je0

nobis oppetiife : 4. Probos a morte prae-

u

mio, improbos quaefitiffimis fuppliciis adfe-

j

ctum iri : 5. Ad haec etiam feptem Eccle-

fiae Sacramenta pernofcenda funt : 6. Deni-

ne

qee

que Oratio Domini cum Salutatone Angeli-

kà

Cà,

68

ca, memoria comprehendenda. . Quod ad re.

liqua Fidei placita attinet, imbecillae bae

mentes ita comparatae fint, vt pro veris ha-

beant, quae tenet orthodoxa Ecclefia; con-

tra repudient , et afpernentur , quae illa

1

damnat.

S, 20.

LE

"Vitra- breuem hane fummam credexxdxo-

qui

fum, praecipui kthices Chriftianae fontes,

)ul

ac capita edifcenda iis erunt.

Nolfe itaque

qui

lÀ

*

eos oportet

i, Decalogum , et quinque

f t

praecepta Ecclefiae. 2. Poít, capitalia fep-

tem

tem peccata : ii vero, qui feliciore vi men-

fiite

tis pollent, fi, cum haec rudimenta Fidei

ld

Chrifianae memoriae tradidiffent , Inftitu-

quo

tiones catecheticas , alias praeterea facras

do,

oratioDes diligenter exceperint, plenam,

WUs

perfectamque fibi credendorum , et agendo-

zum notionem facile pararint.

Üten

(ubi

lj

fifgs

C A.

69

Ie.

d-

CAT VL

XI

d«

1.

De Spe.

lla

S. E

A

t quorfum inuiolata Fide credamus bes-

tas illas piorum fedes, coeleftesque delicias,

ldc'

quarum fimiles nemo vnquam viderit

nec

$,

auditione acceperit, neque humana mens,

qie

quamdiu corpore inclufa tenetur, intellige-

que

re poffit, fi nunquam in earum communio.

fep

nem cum incorporeis illis Coeli ciuibus ve.

1

nire nobis liceat? Sed profecto fuperum il-

"del

lud beatitatis fempiternae domicilium . nos

(itti

quoque manet,

(Auamobrem non Fides mo-

TC

do , fed et Spä affequendi ea , quae credi-

p

qmus, iu mentibus noftris altæ*fdefixa fit,

R

&, $.

ondo

Eft autem Spes firma animi confifio , ob.

Gnendi felicitatem aeternam, et opportuna

fubfidia, quibus ea paretur.

$. 3.

Firmamenta Spei funt. 1. Summa Dei Bo-

nitas, 2. Vis eius, atque Potentia. 3. Ne-

Ea

que

Ac

70

que.non, in promiffis impl*ei!dis Fidelitas.. 4.

4

L]

Ac demum merita Iefu Chrifti

?

fi proinde

&ar

a

MU

quispiam e nobis fcitetur, vbinam fpem no-

cit

ftram defigamus Chriftiani, reponendum eft,

Jpem noffram Deum effe ; fecundum Deum ve-

Tij

ro, Jefum Chriflum, etiam vt homo eft.. (2)

e

$ du

[!

Veriffimum hoc Pauli oraculum altiffime in

füf

animos noftros demittamus ; üligulä,, quibus

C

Vifain praefentem tnemur, commoda ; nec

non et eam, quam a morte fperamus felici-

tatem, a Deo nobis dari ob merita Iefu Chri-

vid

fü. Si noftrorum ergo gratiam confequimur

ftm

criminum; fi maiores in virtutibus quot die-

u

bus progreffiones facimus * fi finem profpe-

rum imponimus negotio omnium grauiffimo,

tibu

quo noftra continetur falus; haec talia be.

dom

neficia in nos fluunt ex meritis Chrifti.

ii

S.c

Toe

Verum Deuä auctor Spei, et fuafor, dum

Va

Ii

illam nobis largitur, fuorum vna obferuatio-

?

nem praeceptorum a nobis poftulat, Ecqui-

«

dém illi nihi] perinde in votis eft, quam nos

& Ior-

(a) l, ad Tim. ;:ap. I, V, I,

41

9

Ti

4

a morte elficere beatiffimos, — Sed neque in'

e

Sanctimoniam Dei , neque in Dignitatem ejus

conuenit, eum in partem fempiternae feli-

u

l

citatis Vocare , cuius vita omhis non inter-

V£«

rupta cum virtutibus, et continens dimicatio

0)

erát, Quid? quod eos facrae Litterae fem-

piternis apertiffime fuppliciis addicant, quo-

rum vita pugnet cum profeffione Religionis

!u

Chriftanae.

bur

)eC

&. 6.

([H|

Quocirea Spem Chriftianorum eorum pro.

1h].1

videntüfimam dixerim, qui eam quidemjn

nur

fumma Dei Bonitate reponunt ; verum in id

etiam omni ftudio incumbunt , vt ea, quae

(ie

fpe-

Deus imperarit, adcurate perfciant, 1n men-

If ,

tibus hominum eiusmodi, velut in fede, ac

be

domicilio fuo alta quaedam pax, et hilaritas

animi non infidere non poteft, Piae hae ani-

mae in confinio mortis pofitae illud Regii

LJ

vatis ingeminare ex vero poffunt

.

Laeta-

dïïm

attor

us fum im bis, quae dicta funt mbi, im do.

um Domini ibinus (a).

cqu"x-

! 105

i

E 4

$.T.

(4) Pfalm, 121., v. 1

rt

ï

tati

& 1

At cum ea Lege, et conditione beandos

lä

lgt

nos a morte audimus, fi Dei praeceptis mo-

verl

rem, omnibus in rebus geramus ;5 haec con.

bis:

ditio neminem non complere formidinis de«

qui

bet.

Ita fane :

Beata illa Coeli atria fubin.

&

£rabimus, fi noftram Deo deem, quà nose

€0/ 4

snet in Sacramento Baptlfmx obürmxxmm, per

omnem vitam praefticerimus; fed quisquams

ne fibi in palaeffra virtutum conftantiam

DN

fpondeat, cum alia stque alia in momenta

Vr

pene fingula mgruant peccandi lenocinia ?

erau

Hoc adeo eft, cur Diuus Paulus vnumquem.

quet

que noftrum compellet ,

moneatque, v2 cums

qtut

fnore, e$ fremore falutem. uoftram operemuy

ii

(24) . Guapropter Spes noftra metu vacua

W in

nunquam.ft : at timor hic id efficiat vnum,

quo viam Chriftianae dx[uglmae conftanter

Pf*l' equamar ; minime autem

vt animum

tolg

abiiciamus; cum non modo vitam fempiter.

dole|

Dam, ied et adminicula ,

eam affequendi, fa

atb

datürum nobis, Deus liberaliffime pollicitus

lidoy

fit ; opportunis autem fubfidiis inftrueti, or.

tüm

na-

(a) Ad Phllxpp. €»2. V, 13,

(0) 4

h]

&

3

ï:atïquæ; nihil eíft, quöd perücere non va.

$

leamus, (Quamobrem idem Apoftolus , qui

e

verbis, pauu"uxante adduetis , falutarem no.

h

bis sdflare timórem connititur, praefidiorum,

J

quibus a Deo infiruimur, vim, et numerum

le

animo verfans, exclamat ; Quue pojjum in

T

e0, qui 1e. coufovtaz (a).

f

$. 8.

à

Capitale hoc alfertum ad omnes quidem

Chriftianos pertinet, nemine vno feclufo;

verüm ii compriumis, qui expertem noxae

grauioris ducunt vitam , animos fibi addere

:

queunt, a Deö, qui fe ad hoc temporis pun-

H

ctum, ne prolaberentur , feruauit, effectum

iri, vt quod fibi vitae fpatium fuperat adhuc,

?

id inoffenfo gade decurrant,

$. 9.

,

Alia eorum , qui peecandi finem facere

nolunt, fortuna eft : quod ad hos fpectat,

dolens pronancio , dum fuis obfequi cupidi«

j*

tatibus pergunt, aditus ad beatum illud Coe«

li domicilium iis omnes interclufos effe. Cer-

E

tum ecquidem, expïotatumque elt , auera-

fs

E

a

"

i

(2) Ad Philip.p. cap, 4* LV. I3. -

14

'ouet. IDei effe füber. omnia opera eiut (a) ;

q h

fed mifericordiae Dei iuftitia adiungenda eft

pee:

L

€tiam, et tum fincera eius effo

abitur imago.

3 1 ^

;Ve *

um peccatores eos, qui a vitiis ad

qui,

virtutem traduxere animum, bono Deus ani-

D

9o eie iubet; neque enim is hominum aerum-

esq

yoni

ls capitur; fed omnes , quot quot a recto

tramite deflexerunt , ad eum reuocatos vult,

o [n]

et fimul atque aegrituda de admiffis culpis

i

h

eos fübintrat, noxarum omnium gratia m facit

conta

S o pE

lHIS Ü

Quapropter mirari fubit, quid fit, quod

fem ei

non pauci ftimulis vrantur moleítiffimis, poft-

Ditenr

quam vitae licenter actae peccata , magna

€0 eyc

"251

àjVi

iüs aegritudine damnarunt. ( uicumque

inanem hanc religionem animo circumferunt,

Ix

" peruelim, animo reuoluant prodigi filii e

tef im.

domo patria egreffum , perditam, atque di(

bic ell

folutam fub. peregriuo Coelo vitam, et eius

T

, &t

&d Patrem reditum, benignitatemque, ad om.

Topap;

nium aetatum memoriam con'fecrat'am, qua

&alis p

is reducem filium accepit, atque in fymboli-

Cüell d

CA

fün de

(4) Pfalm. 144. v, e.

—

T

r

2

d

ca hae narratione perfpiciant Diuinam erga

h eft

peccatores mifericordiam.

11g0,

ER ET

Itaque Diuino in nos amori font iniutii,

iif 4

qui, cum fua expiauere crimina; grauiffimis

I5 alll-

nihilominus vruntur anfxmi ftimulis dies, no-

eruim.

Cesque, .. Ecquidem fufcepta maleficia obli-

r'ecto

vioni tradenda nunquam fünt; verum hoc

eo folum pertinet, vt eorum identidem ve-

s vult,

eulpis

niam a Deo expofeamus ;. minime vero , vt

J facit

contabefeamus moerore. Olium fauke', beatis

ilis Coeli Ciuibus addiri, videbimus, maio«

rem eorum effe in Coelis numerum, qui poe-

; quod

du

pnitentiae fubfidio, quam qui via innocentiae

eo euolauerunt,

magnt

6. 13.

ümque

Ex his VerO; quae adhuc dicta funt, po-

ferunf,

teft intelligi, maximo opere euitendum no-

il e

bis effe , ne coeleftis haec virtus in extre-

;ue di [

et elus

ma , atque pugnantia inter fe fe vitia ; ad-

rogantiam , et diffidentiam , abeat. Adro.

ad of«

gans profecto eft, qui, cum vitiis feruiat ,

, qua

;mboli-

Coeli delicias fpe praecipit ; contra perpe-

ram de Bonitate Diuina ftatuit, qui illam fi-

a

bi

p

£

6

bi pacto eo efforn

vt fi hominum serum.

*s, atque infortunio caperetur,

6i

$. 14.

denti

Refumo igitur fermonem meum, et orti«

omm

nibus inclamo , qui er umiDibus valere wais,

dum :

animum ad virtutem adpulere, vt, plurima

Nt M

quamuis ,

maxzm.*que admiferint crimina ,

quadi

profligato moerore in Benignitate Diuina

Iere

conquiefeant,

$i npius , fidem alfertis haec

ditori

ficrae Paginae verba faciunt ,

eger zt j)oem-

quam

veutian , ab ommibus percatir þm 0 Uifa

057

€ £

u€

r

s OPHBLMmM zwm:zmmffz eut . pI À

Y

vecordabor (a)

Vl e

5. I 50

quiby

Guspropter ii,

qui grauibus aliquando

dem |

fe contamiriarunt criminibus, eorum faepe

lerite

numero veniam a Deo poftulent; verum illi-

fit; a

us Benignitati ne ditfidant

(Quid enim effi-

. Q0

cere non valeat iile

cuius limitibus nullis

lite

poteftas cireumfepta eft ? aut ecquid ab illo

fperare non liceat

ïnüöh

qui inter cetera , quibus

falutari vult

Vr f

cognomenta , Patris mifericor-

Vant

6122 appellationem fibi fecit propriam ?

T

ä 16.

( E

ZCC

* Cap. I8. V, 2 T. 22

Q

11

CUR

: 5- —1'6:-

Grauius adhuc animi deiectione, et diffi-

dentia peccatum , defperatio eft, quae fpem

t Off«

Diffimulan-

omnino conuellt, ae perimit,

tuffis,

dum ramen nequaquam eft, euenire pofle,

urima

vt in poenam admilforum. criminum ; fimul ,

Yif ,

quod Deo, ad frugem reuocallti, morem ge-

Jrüit

rere abnuiflent, exemplo impii Chrifii pro-

(*

$ CA

tores nonnun-

s haec

ditoris in defperationem pec

poti-

quam agantur,

77

$. 1?7,

m

Verum quoquo modo res haber, nemini

vni e Chriftianis fpes falutis abiicienda eft,

quibusuis eriminibus fit coopertus, Ecqui.

ïuando

dem lios tales indignos effe, quibus Deus mi-

[iepe

fericordiam fuam impendat, nemo negaue.

fit; at is bonitatem fuam, et Filii fui meri-

mll

(a contuetur vnice, cum gratiam criminum

j eli

pullis

facere cuipiam vult, — Sint procul igitur im-

Q illo

modicae anxietates, quae noftram erga De-

unrfiduciam , atque amorem paullatim ener-

qnibus

äuant, et obtundunt, Dum Filius Dei,'faïu-,

of«

tis noftrae cauíTa Cruci adfixus, oculis, at.

2

Que animis jnoftris obu;:r[äbiwr, fpgs eus

if

po

18

ponenda uon eft. Ipfe Regius vates zemens,

dolensque profitetur , tot, tantaque ab fe fe

Yi

*

admi!

ï»

proeft

a fcelera, vt^eiur caput fupergrederen-

1otur

Zür (2); verum tali in re, ac tempore ec.

?

*

U ot

quid egit

Mifericordiam Diuinam füpplex

|

adit ; crimina fua magna mentis aegritudine

' [

lidere,

damnat : veniam eorum petit, et accipit.

b

z

* i

LCATVI XIL

f105 jfi:

De Charitate Dei , et Proximi.

fed Quo

que abd

S

I.

P

eUt] ey

oftrema virtutum T heologicarum hari-

Düs eny

tas e(t : ea vulgo in partes duas diftribuitur,

ül*OS,ï y

Charitatem Dei, et Proximi ; at, fi naturam

Charitatis vtriusque perfpexerimus , nullo

negotio intelligemus, geminum hunc amo-

lei

rem cogitatione diferepare , re cohaerere;

Téguit,

i, Qu

nam dileetio , qua homines profequimur,

COfisf o

tunc folum nomen virtutis Theologicae adi.

pifeitur , cum eos Diuino adducti amore di-

*tim jl

ligimus.

fe? m

$. 2.

lire? f

(4) Phalm, 37. v. 9. —

19

Bns,

$, 4

| multum

le la

Virtutem hanc reliquis duabus

Wetj.

praeftare, manifefto; tenetur ; praecipuum

igitur hominis Chriftiani officium efto ; De-

ag

ylex

um omnl ftudio, et tota animi contentione

idune

smare , ac potiore prae rebus creatis lqco

u

häbere.

$. 3.

s

——1Ó

Ecquidem fi is oculis cerneretur, miaxi-

mos in animis omnium fui amores concitaret ;

fed quoniau ab oculis hominum remotus at-

que abditus eft, eo demum fit, vt, quamuis

eum exiftere minime ambigamus ; nihilomi-

hat

nus eius natura, et perfäctiones animos no-

wituty

fwos, vt par foret , nequaquam adficiant.

türam

$ 4

oullo

Rei huic praefentius adferri remedium

' a[]0»

nequit, quam fi perfectiones eius, et bene-

fete;

ficia, quibus ornati ab eo fumus, mente, ac

j ,

-

cogitatione affiduo reuoluamus, . Quantum

p il

enim illud eft, ante omnia tempora exílitif-

ye d

fe? nullis locorum finibus circumfcribi ? , ni-

hil eorum, quae olim euentura funt , igno-

rare? fupremum in res creatas omnes exer-

Z

cere

80

cere imperium? Adhaec puleritudinetm eius

]

fnódi cogita, quam vidilfe vel femel, opta«

gb

bilius quiddam fit, quam delieiis huius murt-

leg

di per multa annorum millia ad fatietatem

quis

frui : repráefenta animo Maieftatem illam,

at 1

cui feruire, fit honorificum magis, quam to-

*

]lma

ti mundo imperare

$

reputa animo bonita.

expl

tem tantam, vt difplicuiffe illi, grandius quod-

lil

dam fit flagitiut , quam in ruinam totius or.

nb

bis coniuraffe ; nihilominus ,

quantula haec

adde

eh(?l

perfectionum Diuinarum imago erit ?

flimo

huc igitur etiam beneficia in nos congeüa.

,Vi

"

$. 5.

(s

Quod e nihilo conditi , et cum íin pec-

li

nl

catum prolapti fumus

Sangtine Iefu Chrifti

EURT

abluti ixmus; quod iti finu Ecclefiae ortho-

doxae nati 2

plurimis aliis infuper ad vitam

Obtinendam aeternam fubüdiis inftructi , or-

Cu

fe:]

Qu

natique ; haec, aliaque beneficia ex auguftif-

MM qui

fimo illo Diuinitatis fonte ad nos peruene.

Tunt.

Quamobrem fiue Deum,

fiue nosmet

IRU

V 1

Tlqe U

refpicimus, momenta Deum dxh gendi prope-

'àece

modum mümta funt,

|

Ven

U

S. 6.

8

$. 6,

Cs«

Tribus autem potifïlmum 1odis tioftet er.

Qptte

ga Deum enitefcit amor

: prior Diuinarum

mufl«

Legum obferuatione abíoluitur, . Et vero

(atem

quisquamne dixerit, ab eo diligi Deum, qui

]lam,

tam profligatus, tamque perditus eft, vt nul-

1 [Q

lum admittere flagitium vereatur, módo fuas

otiitds

expleat cupiditates ; vt vt adprime norit, ni

tUod«

hil toto orbe, vno.peccato feclufo, auerfa-

üs 0T

ri Deum? primus amoris gradus eft, nullam

j Daec

ei, duem diligas, creare tioleftiam, AcChri-

adde

ftiano nequaquam fuerit faris, vitare pecca-

e"ïa.

ta, virtutes infüper toto pectore complectae

tür ; quod iis maximopere capiatur Deus;

nl pe

fimul poffibile vix fit, vt virtutum expers

Chritt

animus diu culpa vacet.

ortho

us

| vita

Cum vérto prauum fügimus, ét virtutem

r

fequimur, non poenae formidíne, quae nos

nl

alioqui maneret, noü [pe mercedis adducti;

rene

ioe agamus, verum fludio placendi fupre-

postet

mae Maieftati. Qui fola fpe praemii Diuinis

p

praeceptis morem gerit; is fane not Deum,

vergm femet loco priore curat,

E

$. 8.

— -

6.

82

5.' 8-. 3

Altera , qua nofter erga Deum fe fe pro.

st

dit amor, ratio eft , aerumnarum tolerantia,

fisx

Mundus hic gaudii, ac moeroris, fecundae ,

lag

et aduerfae fortunae domicilium eft, Homi-

L

tolleg

num alii fame contabefcunt

9

alis : diuitiae

quibr

ex nimia adfluentia Juibrío fügt ; quibus , Vi«

AC

delicet ,. abuti per. libidinem. properant , cum

eas balere boneffe licuit (a) : fecunda alii for-

M

tuna nunquam non fruuntur ; alios aduerfi

alfjote

cafus per omnem vitam fatigare non definunt,

Vittüs

Hane fortunae varietatem, ac diffimilitudi-

tüeflie

nem fapientiffima illa mens-in mundum. hunc

temere non inuexit, Ecquidem, quum im.

Cs

probos-florere opibus, lionoribus , Clientum

luti W

numero videmus , contra probos malis pene

fettim

obrui, in admirationem damur, quod cauffas

Detteff

huius rei.perfpicere minime valemus; nihil.

ominus oraculo quouis certius eft, grauiffi

VET qn

mis fieri de cauffis , quaecunque in mundo

EL

hoe. eueniunt,

vü'f

$. 9.

(2) Salluft, de Bello Catilin, cap, 13

fODïem |

g

83

$9

:pro

$i ptoinde morbi ingruant, fes familiae

ULId,

ris peffum eat

honoris deceffio fiat

aerulm.

Xe ,

tae aliae corpus, sut ahimum fatigent, at-

Jom

tollenda ad Coelum mensi Dei, qui omniutm

utia t

quibus premimur , caálaimitatum eft author,

VI f&

acquiefcendum eft voluntati,

T

SI IO&

fot

dueri

Poftremus , noftrum .Deo comprobandi

amorem, modus, eft Proximi dilectio: qua&

Duftt

virtus Chriftianae Fidei proprià , atque do-

Aimh'

meftica, eiusque teffera eft.

lonc

& bf

m

Ceterum amor hie actuofus fit, neque fo.

eptum

lum votis, et verbis abíoluatur $ cum prae-

j p

fercrim | ea . quaáe in proximuim congerimils

las

beneficia, eo )eus numero, ac loco habeat,

hil

vt & in eum collata fuerint

quil

AEDASENE

p

gunoe

CAPVT XIII

De Precatione.

3.

[

quibus hactenus egimus,

T

fontém , et caput Sanctimoniae nofttae elTe,

Ea

1ani

94

iam alias dictum eft ( cap. 9. $.6.) 5 quod ve-

eotrg

ro arcana quadam viin momenta ad peccan.

qi/rot

dum impellimur ; alia infuper circumfpicien-

da fubfdia erunt, quibus irriti reddantuc

To

exafla

conatus praepofterae illius incitationis,

elefia

UA

Jono p

tétt et

"Vis illa, atque impulfio ad malum, vfita-

Chriffa

to. vocabulo , €oncupifceutia nominatur j ea

dnplot;

tabis inftar, nifi refiftas , animum quantus

eft, peruadit, et inquinat.

Pa

S. 3.

filllum (

Subfidium e praecipuis, proxime, et fe-

eundum virtutes Theologicas, ad cozeupi/cen-

Catür "

2iae vires infringendas, Precatio eft, et Coér-

citio noftrae voluntatis; fed de hac poft paul-

1b ipfo

lo fermo erit, nunc de Precatione differe-

difettel

Tnus,

il fjj

$. 4.

t

Precationis nomen inde natum eft, quod

Qui,

ea opportuna, ad vitam hanc tuendam fub-

Coelits

fidia, a Deo efllagitemus ; dein vero fempi-

W P &t

ternam a morte felicitatem , et eam obtinen-

di adminicula.

Neceffitatem. orandi ex eo

——

lad *

COat-

)lus,

$5

V&

coarguas, quod Diuu$ Paulus nos /f/ze zuter-

calle

miffone orare velit (a)

Ml

$. 5

j

Forma precandi no(íira ad normam eam

exacta fit, qua vtitur fuis in precibus Ec-

clefia; huius autem ratio orandi haec eft :

loco prineipe Deum Patrem, Diuinitatis.fon-

tem et principium adpellat ; abhinc ad Iefum

VvÍitd

Chriftum procedit; poftremo Diuini Spiritus

H

implorat auxilium,

jAntus

$. 6;

Praeter hoc, quod ammaduerüonü dignif-

fimum eít, quidquid ea a Deo Patre depre-

et fe»

catur, ob merita , et interuentum lefu Chri-

up;fcerz

fti ab eo deprecatur.

Hanc orandi rationem

tCotf

ab ipfo Filio Dei arripuit. Ecclefia; is enim

j ul

diferte 1nquit

quodeunque petieritis Patrera

aete

i uomiue meo, dabit volis (P)

$T

Quid? (uod non Ecclefia modo , fed et

t qu)ï

Coelites , ipfaque Coelitum Regina , cum De-

f f

um Patrem pro nobis interpellant, non fua,

) fonp!

T:3

fed

ooned

(a) I. ad Theffalonic, cap, 5. v. 17.

13&

(5 Ioan, cap, I5, V. 16.

cod

96

fed merita Iþfu Chrifti ei exhibeant 5 quid

Detti

ita? quod probe norunt , vnum Iefum Chri.

ftam

ftum effe noftrum äpud Deum Aduocatum,

TEnte

$ 8

Cüm -

Vt autem vota noftra, precesque a Deo

exaudiantur, neque ornatu, et vbertate fer-

À

monis , neque fententiarum. acumine opus

"

quasq

eft: orazter , ait Chriftus , "olite mulum fo-

tgre i

gm' Ca). Non dixit, nolite multum orare,

qU€

(

multa petere, multa precari; fed, zoZire mul-

1nter

£um loqui, Fchnicorum more, qui fuos, ora.

.M

ï

tionis elegantia, et prolixitate flecti Deos

amicyl

exiftimant; putaz? enim , quod im wruléiloguia

Te fo]i

Jfto exaudiantur. (F), Cotdisdeüderia, cemi.

aedes |

tus imo dueti, profectique a pectore, non

Xuij

l, |

verba fünt, quibus adductus vota noftra cu-

Tulie |

mulat Deus :

defiderium pauperum: exaudiuit

m i

Dominuis (e),

59 99

feety.

latc (f

(Quoniam vero orantes * fupremae Maiee

flatis folio aduoluimur ,-gratiam ob accepta

UOT

bl'O.fa, :

relaturi , vel noua a DQvaatituü beneficias

C0 Math. cap. 6. v.7,

llä»

(,) I^idem,

Q Pálim, 1o, v v

81

qui

nemo non videt, corporis, animique mode-

hris

füam , ac fiduciam ,

qualis filiorum erga pa-

I

rentes elTe folet, prae llOblS ferendam elfe ,

cum preces fundimus,

. Deo

90 IOO

e [or

Animi attentionem , vt ad res grauiores

opus

quasque , ad orandum a nobis adferri opol-

um h

LJ

*

tere. liquet

quamobrem ab aedlbus facus

Xate ,

auelcenda, profligandaque funt , quibus, eà

iil

mterpellatur

Auocamenta eiusmodi iunt

, 0i

. Mendici clamoribus mcondms ; obfoletis

j Dieos

axmcuhs, viceribus nudatis ftipem extunde-

lod

re folii 5 2. Catelli, in comitatu herorum

eettls

aedes facras fubingreífi ; 3. Veftes, ad lu-

Dol

xum, et oftentatiohem compofitae; 4. Gar-

i Q

rulae linguae ; 5. Burfarum ftrepitus, qua-

atdhï [

rum indicio ad ftipem dandam inuitamur. Pro-

fecto , i aedes facra cenfu opimo ditata fit,

hanc ftipis colhgendae rationem interdictam

e Vate

oporteat , quod ea nomini orthodoxo pro-

aceepa

brofa, pietad fidelium minime falutaris fit,

;eficia

LY

pe

F 4

C A.

$5

—

a

exq

cum

CAPVT XIV.

griti

De Adoratiaue Dei , et 4Actione Gra-

tiavun.

(

$4 45

gm"m

V

im animantium, et numerum longe ma.

lonit

!

ximum , fiue ad ornatum mundi huius , fiue

VIUS |

hominum vfibus a Deo procrestum elfe, quot

quant

diebus oculis contuemur, verum ex infinito

Qs,

ilo numero nullum omniao inuenias, quod

eft, i

mente, ac ratione inflructum fit: vni hom';-

i!l ami

ni haec tanta praerogatiua feruabatur , quem

dolor

ad fuam Deus imaginem finxit , animoque ,

&de0 g

ac intelligentia ornauit, quo fe fe agnofcerct,

decor,

$. 2.

Tiberg]

Quoniam vero principium nóftrum agno.

f-ere valemus 5 officii retio poftulat,.vt no-

I

ftram ei fubiecionem ,. gratumque animnm

Tif

praettemus,

Minime vero fui officii partes

Wem ])

il. impleuert, qui oculis.nonmmquam'in

Mlueyy

Coclum fublatis, conr munem rerum omnium

Tüg s

|

effectorem veneraretur : nonxleï)lllïcto.tenlv

poris nullo 1.on munificum 'in nos experimur?

€x

89

ex quo quoid aliud intelligi poteft, quam vt

et animi

eum pene in.momenta laudibus.,

grati fignificatione profequamur igidem«?

Jb

$..3.

D

Quamquam vero adorationem Dei , et

grati animi fignificationem proprias virtutes

Em

hominum omnium effe bporteat; quod.nemo

fiue

vnus hominum eft, qui non Dei beneficio fit,

quantus eft ; nihilominus, vt quispiam ,plm*i»x

qü()f

hüito

mis, maximisque 8 Deo beneficiis ornastus

quod

eít, ita praecipuas eius partes effe oportet

jotni«

in amore, cultu, et obfequio Dei; at, proh

quem

dolor ! fecus, neque raro, euenit ; et ab 1is

adeo grauiffimas fert iniurias Deus, in quos

X ,

decora, et ornamenta congeiïï'xt prae reliquis

Ceret.

liberalius,

R du

*

agno-

y( 00*

Ecclefía, vt a Chriftianorum eoetu animi

Truti

minus grati vidum arceat, fimul adoratio-

nem Dei perennem faciat, vfum Pfalmodiae

pgrtes

inuexit, quo nomine hymnorum Religiofo-

m i

rum recitationem intelligimus.

ypium

(

I'jmüï?

Fs

$.5.

[2

9o

Pfo'm

55

waææs*hlc orandi vnus omnium vetuftiffi.

per(

museít; nam Haebraeo i iam illi populo fami-

1 u "] T

liare erat ,

fupremi Numinis honoribus Píal

fus,

doot

mos Regii vatis, alios praeterea qui codi-

ce vetenis Legis continentur, decantare. Ex-

tes |

(uii

emplo populi illius incitarus Diuus Paulus,

1ubct Ephefios ,

loqui fibimet inuicem im P/al.

"i, et Qywmr, et Cauticir I/pirztua/zhu (a).

a

|

$. 6,

qui H

f1üo f

Abhinc fuum Horae Canonicae prineipi-

um ducunt, e Pfalmis Dauidicis, hymnis Ec

fecto ]

clefiafüicis , "utipbouis , Refbonforiis, praeci-

puis facrarum Litterarum partibus ,

earum

Cum «

que elucidationibus conflatae,

que R

RA

eUtga

qus Canonicas Horas recitendi mos apud

4 pre

Coenobitas valere primum coepit; poft vero

ad omnes manauit, qui facris ordinibus funt

f

P

lnl 1&[1.

f

58

perat

Qui Romani fermonis , quo apud nos Ho.

15 ven

rae Canonicae recitantur , imperitus non eft

tUI', 0;

Pfal

Tüen Hi

Ca) Cap, 5. v. 19,

9t

Pfa'modiae dwmratem, et commoda, facile

tufrif

per fpiciets quamquam proinde numerus alia-

) fimi-

rum precationum in Eeclefia fit longe maxi-

s Pal

mus

ouse yiros a Sanctimonia morum, et

doctrinae vbertate commendatiffimos autho

| codi

res

habent , attamen eae in contentionem

& Ex

ylos,

cum Píalmodia m.ïh venir

ratione queunt.

$. 9

H

(

lem vero fortunam eorum dixerimus

i d)

qui Horas canonicas quot diebus fermone la-

tino reeritant 5 quin €ea, quae pl omunt, per

jctpt

ignorationem linguae fatis intelligant ? pro-

]IS E

fecto hi non minorem e recitatione haec fru-

yYaett

ctam capiunt, quam vel callentiffimus quis-

eurom

que Romani idiomatis , modo abfit mentis

euagatio, et puram a culpis, atque integram

ad precandum mentem adferant,

s apud

$. 16,

vero

l

— Praeter rationem orandi eam , quae lin-

; [

guae, et voeis fubfidio abfoluitur, alter fu.

perat Deum laudandi , colendique modus;

is vero, quod mente

ac cogitatione defini-

s THo

tur, oraHonis meutalis, vel wieditationis na-

n €üs

men ainucnit

n

$, 1I,

03

$. tft.

fet

Argu-menta , in quibus oratio meutalis

latise

verfatur, funt : 1, Diuinae Perfectiones ;

LU ]

u

mum Lit

Vita, et mors Chrifti ; s, Ethice Chriftie

pum tit

225 4. Diuorum res geftae.

vero fei

$ r

giàs u

Loco hoc filentio transmittenda non erant

fit nut

Sancti Tenatii a Loyola Jbivituaba nExercz'tz'a,

tetant,

praecipuum faerarum comimentationum ge-

mm, f

nus, Sane, cui animae falus in prätio eïï,

praefert

diebus aliquot ab omni rerum terrenarum

cura animum feuocabit, et afcefi Ignatiana

quot annis excolet, '"lanta in meditationibus

his ad inftaurandam, alendamque pietaten

De Q

vis ineft,.

$. 3

^

^

Verum , ecquod fubfidium ad pietaten

toendam fuperat üs, qui meditari nefciunt ;

Fædef

eorum antem numerus longe maximus eft ?

l

3

L

fiüje q

! maiori ceteris diligentia /acris interfüint

promif

Miffoubur, e quibus, fortaffe propter faci-

0 vo)

liratem loquutionis, maiora in Ecclefiam per-

Detua v

ueniunt commoda, quam politiffimis, lima-

[

t Vitio

Y

tifimisque clariffimorum oratorum dictioni-

büao

$. 14

93

Denique, adminiculum Chriftianae pie-

Qtalts

tatis € praecipuis, nunquam non fuic Diuina-

rum Litterarum lectio; iis videlicet, a quo-

tilties

rum intelligentia remotae illae non funt ; qui

vero fenfum earum sífequi non valent , hi

pias lucubratioDes, quarum myftica Theolo-

erant

gia numerum magnum dederit , diligenter

277

terant.

His adiungi polfunt vitae Sancto-

n e

rum, fed non nifi eae , quae notas veritatis

0 elt

praeferunt.

arurm

atiana

DAPVI RV

onibt

De Co?ercitione wofirae *voluntatis , e£

otateni

anini demiffione.

xtatett

$. 1.

Citllt s

F

idem addixi meam feparstim de /Z/gera:

;CHP

fioge a me actum iri (cap.13. $. 3. ) : nunc

rernt

promiffa exfoluo.

Abnegario, feu Coé&rci-

cio voluntatis noftrae, eft conflans, etper-

1 füc

petua voluntas prauis animi commotionibus ,

Ü pef

et vitiorum. illecebris refiftendi.

ln

ctt0DE

$. 2.

T

94

veloit

$. 5

ft,e

Guanmm ad obnneudam animae falutem

pitem

Abne"arm poffit

ex €o poteft intclligi;

Vero

quod Chriftus difertis verbis enurciarit 44vt

quisquis eius difciptlis adlegi vult , is volui-

que, ,

tatem faam pro virili coérceat: Ca )

I)

$. 3.

piofi

Ex hoe Chrifti effato apermm planum.

tet, je

qne eft, hallucinari eos, qui virtutem hanc

tüf , f

iis modo expetendatm colendamque elfe exi-

fimant, qui, mündo valere iulfo , clauftro-

perm

rum feptis fe fe obuallauere; quin, vt aeta.

lic

US, aut vitae rátio pluribus eft periculis ob

noxia ,.1t2 cohibendae noftrae. volüntati im.

Tur

penfus ftudendum eft

defham

$. 4

lud inj

Vidit hoe fapientiffimus hominum Salo.

tilfimis

mon, et quid:non. videret ille, qui fapien.

Ql fnor

ua a Deo tali ; tantaque inftructus fuit , vt

ï'lllud pa

€ea homines omres longiffime anteiret ; vidit

Ütatem

US Dofle

haec,inquam, Salomon, et, quoniafm iue

uentà ,.pars . ea vitae noflrae eft

jua cüpi«

ditates quam. maxime ebulliunt, atque effet«

A.

V6ee

£«) . Math. cap. 16, v, 24.

95

vefcunt, Librum, quem de ProuerDzs inferip.

lutent

fit , eorum cauffa elucubratus eft, qui aánci-

pitem illum vitae tramitem decurrunt hunc

li

Í

j

vero , vtinam !

affiduo Voluelent, moribus.

C, VE

que, ac vita exprimerent, -

TW

$.. 5.

Ín hae autem re, neitpe abnegatione co-

piofiffimus elfe poffim , quoniam latiffime pa-

litttte

tet, neque ad ea modo , quae legibus cauen-

j hr

JiM

tur , fed etad res eas pertinet

quae illis

b e

[iro

permittuntur; at nobis prolixioribus effe non

licet ;

quare deinceps de humilitate dicemus,

av

,S. 6

lis 0U.

Humlhtatem quatri caülgatior fermo mo-

(1 1l

deftiam , vel animi demiffionem nominat , il-

lud imprimis commendat, quod viris foler

tiffimis, Platoni, Epicteto, Socrati , aliisque,

| &ilo

qui morum doctrinam egregie illuftrauerunt,

[apel

nulla parte cognita elfet, Eius autem necef.

ll v

fitatem illud arguit, quod aduerfi vitii, De-

viott

us hoftem fe fe profiteatur acerrimum.

ffi [

S odl

; Cup

Ad. elevandam, quam vulgo. nofhl, et

1 eüef**

rerüm noftrarum habemus immodicam exifti.

íe

ina-

95

mationem ,' redigere in memoriam iuuerit,

1. Commoda , quibus fruimur ; neque nou

ámicorum praefldia , rei familiaris adiluen-

tiam , cetera , quae in bonis ducimus, a Deo

nobis dari, 2. Deinde delicta , quae admifi-

mus, peceandi pericula , quibus obnoxii fu-

À

mus, móttis ratio incerta, et quae morterm

liS, à

eXxcipit, aeternitas, haec, inquam, et quae

üum f

éius generis funt, identidem ahimo , ac co-

*

fepti .

gitatione reuoluenda erunt,

ptaefi

$. 8.

um

Haec eum ita habeant; quis mot fortu.

natifimos eos dixerit, quorum mentes mo-

quam |

deftia *penicus infedit ? Homines eiusmodi

petenn

non profpera fublatos, non aduerfa fortuna

lhibiciy

Bortun

videasdeiectos : quaecunque iugruant mala,

te, &t

eosdem plane , neque vlla parte fui diffimi-

Yilegti

les inuéniünt, Cuim denique mors adpetit,

&t Fucl

et e vita liác excedendum elfe (ibi intelli,

gunt, voluütati Dei, cuius arbitrio vitae no-

ltte

flrae tonienta decurrunt, laed , átque ala-

cres acquiefcunt , probe gnari , mortem cun-

ïïmum |

cta hominum mala diH'oluere.,"vitaeque mee

quag fr

lióris principium elfe.

l,

C A.

gf i

N rlrg

10

CATVIT Vi

uet

| [éo

De Sacramernto Poeniteuiiae,

im(t

$. t.

j u

Á

diumenta, de quibus differuimuüs hacte.

Ortet

nus, apta, atque adcomimodata funt, ad pra«

quse

uum fugiendum , fequendum bonum ; verum

MM

fepti licet , et obvallati partibus. omnhibus

praefidio opportüno fimus, in vitia facile de:

Buimus

At , o! benignitatem Dei , nun.

fottü

quam fatis praedicandam : non in periculis

] n'o:

peccandi folum nobis adeft; verum, fi pro-

;cmodi

labunnr in peceatà etiam , fubfidia nobis op.

tottonl

portuna parauit, quibus crimina admiffa elue.

I h,ang

re, et eadem in tempüs reliquum effugere

dïü'mr

'valeatiius

fubfidia ea funt, Poenitentiae ,

dpetits

et Euchariftiae Sacramenta,

qnte ]i

$ 2

ao 00

Inter Sacramenta haec, et ótationem plue

fimum diferiminis intercedit j nam preces;,

u jb

em U

quas fuhdimus, vimi üatura fua noh habent

i:«

ulam, qua vel thini

mu

m in ios conferant

jié me

benefi.ium ; at Sacramenta liaee , quod idein

(À

G

de

98

de aliis etiam dictum velim, per fe fä mene

tis integritatem , et Sanctimoniam inflaurant,

D

vel eandem adaugent, "Tl'alis, tantaque Poe-

diot

nitentiae, et Euchariftiae digxïitas cum fit,

Tàbi

de vtroque pluribus verbis feorfim acturus

elue

fum : principium a Poenitentia ducam,

Iome

$o

oj

Haec vero omnia, quae iam de ho& Sa;

fiten

cramento in medium adferam, eos nulla ras

fte

tione tangunt, qui belluis fimileni vitam du-

Fecle

cunt; vtfi nullus res humanas curaret Deus:

nulla improbos fupplicia fequerentur , virtus

nullo a morte praemio donanda effet,

Ne.

tiobis

que ad eos haec fpectat oratio , qui inuete.

atmc

ratam peccandi confüetudinem exuere nolunt.

NUUM

S. 4

OUtts

Cum iis igitur primum res mihi eft, qui

peric

cum magna mentis aegritudine in facro Tri-

defti

bunali peccata fua damnarunt, omne in id ftu-

C

dium conferunt, quo vitam fuam in melius

Tient

commutent. Hi namque non fperare modo,

facil

fed et confidere debent , Patrem coeleftem

propitium , et placatum fibi effe redditum ,

€a, quam coram Sacerdote, Dei Miniftro ,

Sitra

fecerant, damnatione noxarum,

99

« ffl£fle

$. 5.

UPsf

De'l'nde iis quoque haec dieuntur , qui le.

e Doe.

uiorum non ni(i culparum rei, facrum adeunt

m [it,

Tribunal; his vero incompertum minime erit,

LULUS

eluendis leuioribus noxis, complura a Deo

remedia eífe parata; nihilominus inter haec

omnia principatum tenere, Sacramentum Poe.

e 5

nitentiae, non eos fügerit etiam ; qua cauffa

la tts

frequentationem eius tam enixe commendat

t di.

Ecclefia.

[etts ;

$. 6.

(ittus

Quae cum ita fint , cum nunquam non fit

Ne.

r

nobis integrum , ami

k

am inftaurare cum Deo

Wetee

amicitiam, mirari fubit, quid fit, quod mos

jlunt.

rum conuerfiones aetate noftra vix vllae fint:

cuius rei cauffam cum ex me requirerem , re-

, qu

periebam, Exomologefes plerasque fincero

TJti

deftitui propofito ; quin ipfa adeo facilitas

dftu

expiandi crimen , quod fufceperis , inuita-

eluus

mentum non raro eft, iterandi id, cuius tam

od0,

facilis eft expiatio.

fleri

$. 7

um ,

Vlterior deinde orthodoxae 'Eccleüae'vde

[1$0

Sacramento Poenitentiae doctrina eft , deter-

G 2

fa

YoÓ

fa labe peceati, poenas neutiquam femper

condonari, Quamobrem precibus, flipis ero.

Cut

gatione, fuppliciis vltro, et voluntarie in-

C den

flictis, aliis Chritianae pietatis operibus poe-

8d Coel

nae illae delendae funt

Verum aliter yul

Tüur füat

go euenit; nam

qui piam , et criminis ex-

quile Í

pertem vitam ducunt, ii grauiffime in femet

Iog Jis,

animaduertere folent ; contra eos, qui in

omni dedecoré voluntantur

nequaquam ha-

Virh

bet follicitos, vt vllas de fe poenas fumant

fs n

Pro dolor ! hi pulcros fe, beatosque putant,

Chrlfhan

fi nonnunquam fuüblatis in Coelum oculis, ve-

dere, s

uiam peccatorum faüorum a Deo deprecentur.

Fetent (

?

$. 8

lamdbst

(Auamquam probe norim, fic animo ho.

4 f0j

munes omnes comparatos eíle, vt vel mini-

Eodem 1

mas corporis, animique moleftias refugiant.

fottunte

Quid Deus igitur tali in re , ac loco agit ?

— MRIITIPUUIHTHHIRERIREDPEEERIUE

ele veli

eius voluntate mgmunt bella , annonae pe-

Ogrelf

nuria, hominum, et pecorum lues, non de-

lutt cog

funt eïumones, diffidia domeftica, orbitates,

Vlh patt

funexa.

(uorfum autem his a Deo ferimur

mal)xs ? vt placida, ac fedata eorum toleran-

Quam »Q

TOemis

tia Diuinae luftitiae ob noftra delicta faciamiüs

fatis.

$. 9,

E la

fOl

fetopet

$. 9.

s eno.

Cum proin Deus hunc in modum fuppli-

ifie It

cia de nobis fumit, mentem, ac cogitationes

us poe-

ad Coelum adtollamus, plectentis deofcule-

er vul.

mur manum, et inflictas moderate , ac tran-

ütis eY«

quille feramus aerumnas, non ignari, plura

n fennet

nos lis, quae patimur , commeruilfe,

qui &

$. 1o.

yam T

Virtuti, e cuius difeiplina fortem in ad-

Cometit,

uerüs rebus praeftamus animum, pietatis

puttnt,

Chriftianae Magiftri nomen Patientiae indi-

ulis, ve-

dere. Paulus Apoftolus, quum mala eum vt-

ocetut-

gerent quam plurima , laetitia geftiens ex-

clamabat : Goriazmr in tribulationibus, fcien-

yimo Do-

ze5, quod tribulatio patieutiam operatur Ca .

(e] miüi*

Eodem animo, cum intquo per conuerfionem

fngiatt

fortunae res (unt loco , Chriftianos omnes

Verum eo humana natura iam

i agH?

effe velim,

onae p*

progreffa eft maliiae , vt viam, qua ad Coe-

gon d*

jum contenditur, confitam floribus , neque

e

vlla parte afperam cuperemus

?

et quarm-

jrbitiles

quam, quum orationem Domini recitamus ,

yferim

rogemüs Deum, vt, prout eius voluntas fer-

G 3

"Yet;

| fägjamW

j^

(0) Ad Bem. cap. 5. v. 3

I02

fet, ita res noftrae fluerent ; nihilominus ,

vt primum vulnus aliquod. accipimus:a for-

Cut

|

tuna, animum abiicimus ; inqueftus, et la-

fet &l

menta effundimur.

praefta

lioc üer

CAPVT XVII

Apofto

jam Co

De Sacramento Eucharifliae , et Miffae

Qifertis

Sacrificio.

fus, n

G

N

emo vnus Chriftianorum eft, qui Sacra.

Prie

mentum Euüchariftiae, et Miffae Sacrificium

folum (

non in primis rebus ducat

Ecquidem Ec-

W0Tl

clefia ad facram Menfam accedere , non ni(

(hae0 Q

femel quot annis

P]

Lj

Miffae Sacrificio autem

fácim

fohs Domini , et Feftis diebus fideles adelfe

Citque

iubet; at fuae falutis minime ítudiofum eum

licen i

dixerim, cuius fe fe pietas vlterius. non por-

(]07296' Vi

tigat,

Tie ides

$. 2

qlläe ln

Miffae Sacrificium aliud non eft, quam

efe: at

Coenae vltimae inftauratio; qua Chriftus for-

Sutem

ma panis, et yini Corpus fuum Apoftolis

edendum obtulit,

(a) LUC (

$. 3.

Ü LA

103

Inus ,

$. 3.

a for.

Cum hoc Apoftoli a Chrifto aeceperant,

et la.

rem .eiusmodi ab eo tulerant, qua is nihil

praeftabilius dare poterat ; verum grande

hoc beneficium non voluit ita proprium elffe

Apoftolis, vt non etiam ad nos perueniret ;

nam Coenae nouiffimae integrationem verbis

Af

difertis praecepit : Zoc facite, inquit Chri-

ftus, i2 meam comunemorazionesa (a). ^

$. 4

- Praeterea Sacrificio Miffae non memoria

acrt.

folum coenae vltimae inftauratur ; fed et

ficiutm

n Ee

mortis acerbiffimae , quam in monte Golgo-

jb m

thaeo oppetiit ; quoziercuzque , allerto fidem

autemi

faciunt haec Pauli. Apoftoli verba , guotier-

adelle

cunque - - - inauducalitis panem buue, et ca-

m eun

liceim bibetis , anovtem. Domini aununcialitis ,

npo*

douee véniat (5 ). Quocirca , cum rei Diui-

nae ades , cogita, te luctuofae illi tragoediae,

quae in monte Caluariae peracta eft , inter-

effe: atque illum contueri fuper Altari San-

quam

guinem , quem in Cruce, noftri amore pro-

ysfot

fu-

woüolis

(4) Lue, cap, 22.Y. 5«

(P) L, Ad Corintb, cap.]3. v,26.-

E

104

fudit, Ex his vero nemo non 'ïxltelliget, B-

guftiorem nullam, nullam grauiorem caeri.

$i

eorum

moniam in Chriftiana Ecclefia effe Miffae Sa.

erificio,

(ut, &

5« 5' ,

Is |

: $citu porro neceffarium eft , grauiffimo

ss ]

huic Religionis noftrae ritui non Sacrificii

lomit

modo, verum Sacramenti etiam inelfe ratio.

candi )

nem ; cum Sacramentum eft, eo pertinet ,

lt grai

vt noftram adaugeat , et corroboret pietatem,

quo virtutum tramitem conftanter perfequa-

Qu

mur; dum vero naturam Sacrificii induit,

Dris atr

his de cauffis fupremae Numinis Maieftati of.

teri E«

fertur, 1. In tefferam Dominatus, qui Deo

Tie valu

eft in res creatas : ». Ad gratiam referen.

Ts Go

dam ob Iac;ce,pta beneficia: 3. Criminum ex.

€Í., n

piatïdorum,cau[ï'a: 4. Denique litamus Deo,

(rant n

ad eas res impetrandas, quarum vfum ha.

ftiquam

bemus,

delica

$ 6.

E. defcriptione hac quatuor facrificii ge:

Jen

nera nafcuntur, z. Latreuticum ; 2. Eucha-

püdiato ;

rificum ; 5. Piaculare ; 4. Impetratorium,

Tofitun :

Vocabulis ciuitate donatis, alia fübrogare,

Teligio inanis eft.

s lc

105

»

m

$.

AL

Si annales vetuftiffimos etiam populorum

N

eorum, qui commentitios Deos veneraban

tur, euoluamus , nullo negotio deprehende-

mus, ipfos etiam falforum Numinum culto-

ifimo

res Diüs fuis litauiffez; vsque adeo mentes

vrifictd

hominum ea peruafit -opinio

remedium pla-

Tatit

candi Numinis praefentius nullum effe, quam

Qnet ,

fit grauiffimus Sacrificit ritus.

aLl

$ 8.

fequi«

Qui facras Litteras vel primoribus la.

jndi

bris attlgxc, eum minime praeterit, in ve.

w of

teri Ecclefia morem facrificandi quam. maxi-

me valuiffe; at, cum ea facrificia augufii il-

t Deo

efefe

lius Sacrificii, quod in ara crucis peractum

eft, non nifi imago quaedam elfent ; non po-

um ex

terant noh accipere fnem, cum, Dei Filius,

$ DBOJ

tanquam Agnus innocens victima cecidit, Vt

m D

delicta noftra elueret

-

«

$ 9.

Rem hane euenturam

id eft, veteri re-

ficii £*

Fucba-

pudiato, Sacrificium multo praeftabilius fub»

rogatum iri, faeri Vates pluribus Diuimi co-

gtorum

Vt reliquos filentio

dicis locis praecinuere

yog:

prae-

6 5

105

praetermittam , Regii Vatis difertiffima funt

um

verba; cum ait: Meffam fore Sacerdotem fe-

polle

cundum . ordinem. Melclifédecb (a), qui non

pretit

auium, non quadrupedum genus vllum, fed

quam.

panem , et vinum Deo obtulit ; quae duae

lud tai

res Materiam item noui Sacrificii efficiunt.

quale

$. 10.

ad fin

Quoniam vero natura facrificii id poftu-

perui

lat, vt hoftia actione facrificantis immutetur,

ittelli

iftoc etiam in facrificio novae Legis vfuue-

que be

nire, Fides docet; nam, fimul atque Sac er

tentur,

dos verba facra enunciat, Panis , ac Vinum

Corpore, et fanguine Domini vertitur, quae

&

commutatio fufficit,

et vita

fite do

C,AIPVT PUIIT

41 nofi

De Mifae. Dieuitate.

Qun

$. r.

EM

C

um Panis, et Vinum in Sanguinem ac

factificg(

Corpus Domini transformetur, vt primum Sa-

fructum

cerdos verba facra'enunciauerat; duo iftinc

PHOI' I

confequi? necelle eft: nimirum Hoftiam ,

tim loft

quam

fut Mj

(Z) Pálm, 309. V. 5

107

IT

quam ifta fit, nullam Deo gratiorem offerri

73

polfe ; deinde, intemeratae huius victimae

(Quae

n

pretium , pretio nullo exaequari.

, fed

quamquam certiffima, wveriiïimacxlue funt, il-

dune

lud tamen minime exploratum nobis eft, qui,

it.

qualesque , et quo numero , e facrificio hoc

ad fingulos, pro quibus offertur, fructus

perveniant; definitos tamen eos effe, 1nde

yoftü-

tetuf,

intelliges, quod facrificia ad vnum , idem-

u-

que beneficium aþDeo impetrandum frequen-

tentur,

eqcet

m

$. z.

Sacrificium Miffae non viuis modo , fed

, quie

et vita fünctis prodeffe, Orthodoxae Eccle.

fiae doctrina eft, a primis eius incunabulis

ul

ad noftra tempora propagata.

:S../3.

Quamquam vero ad omnes hos, commo-

da non pauca perueniant, ex incruento hoc

facrificio 5 attamen alii aliis vberiorem ex eo

n *

fructum referunt. Certe enim in eos am-

m]m 53'

plior redundat vtilitas, pro quibus nomina-

o ii

üm hoftiam Deo litamus: rurfum ii, qui ad-

Ofmm )

funt Miffae, maius emolumentum ex ea con-

quäm

fequun -

108

fequuntur; fed et e praefentibus ii ,. quibus

eud

mens integrior eft, vberiorà camunt com.

u)

moda.

coní

$. 4.

TUm

Quiod de viuis dictum eft, id ad vita

fper

functos pertinet. etiam

nempe diuería, 'et

(ue

inaequalhi ration

s etiam fructum facrifi

(

cn impendi, Guam autem ille late pateat

vnus ille nouit

cuifms arbitrio res haec o.

dequ

mbis vertitui

H

$.5

Lit

Miffae facrificio vim eam ineffe fupra di.

ximus ( cap. 17. $$..6. 7.), vt propitium no-

bis, et placatum reddat Deum; atiftoc mi.

fà r

nime accipiendum efít eam in partem, tam.

Qu

quam fi facrificium iftud per fe Grariam fan-

terl

erficautem conferret iis, qui iacturam eius

funt

crinine quopiam fecerant

Reclamant huic

Menf

opinioni Tridentini Patres, et ipfae diuinae

fimus

Litterae. Ea igitur folum ratione Miffae fa.

etin

crificio amicitia Dei amiffa integratur, quod,

Uf

fi Sacerdos eorum cauífa rem facram faciat,

ür ])

inftinctu, adflatuque Dei ad finceram crimi-

lla b

Dum damnationem adducantur eoque pacto

ET

€uya.

100

bus

euadant idonei, qui a Dei Miniftris pro fz-

Jflls

cro "Tribunali peccatorum fuorum veniain

confequantur. Alia eorum fortuna eft, quo-

rum leuioribus duntaxat maculis animus ad.

ntà

fperfus eft; has enim tolli funditus, penitus

&

que abftergi Milfae facrificio, nemo nefcit.

nif.

$. 6.

Quse hactenus de natura facrificii noui,

i,

deque eius effectis a me funt commemorata,

iis non Litcerae Diuinae folum, verum etiam

Liturgiae vetuftiffumae fidem faciunt.

di

$.

nu

Euchariftiae Sacramenti, ac Sacrificii 10X-

fijl

tà vim, atque naturam ineffe, alias docui-

(aff

cuimus C cap. 17. $. s. )5 permultam igitur

interfit inter eos , qui folum Rei Diuinae ad-

D

etus

funt, atque illos, qui etiam participes fiunt

Doic

Menfae coeleftis; Ecquidem priores amplif-

1üae

fimumn illum, quem paullo ante commemo-

raui, fructum referunt; at multo maiora per-

» ff

ueniunt ad eos beneficia, qui etiam reficiun-

y0d,

tur Dape illa Angelorum.

(Auaenam autem

M.

illa beneficia? plurima, maxima , immortalia;

lkml

fi animum a peccatis continemus ; fi ferrei,

jtto

atque

d*

1IO

atque immobiles fumus ad illecebras vitio.

datgy

rumz fi in difciplina Chrifliana progreffiones

g

facimus, vni huic coelefti Pani in acceptis

vulite

ferendum eft, quo nofra corroboratur im-

becillitas, vires , cupiditatum infringuntur,

E

femita virtutum plana, facilisque . redditur.

Qs e

Qui mauducat. bunc Pauem , inquit Chriftus,

tuli i

viuet ip aetermum: (a^) e quibus verbis in-

guo (

ftamu

telligimus, ea, quae percenfui, ommnia, vir-

tuti Euchariftiae deberi,

gEüat

ädf&fa

$. &

Cum vero fub fpecie Panis , et Vini

itne,

hriftum ipfum fumamus, quanta mentis in-

Vittul

tegritate ad Diuinam illam Menfam nos opor-

e

tet accedere? Iominum infortunatiffimum'!

qui more ludae proditoris , culpae lethali

obnoxius, corpus Domini fumere aufit ; ec.

quidem, qui tam proiectae fuerit audaciae

Dui

veus evit Corporis, et Sanguinis Domini. (5 )

Quare quisquis menfae illius Diuinae fieri

particeps vult , antea , quam accedatad eam,

M

probet fe , an non criminis alicuius eum re-

Mif

dar.

10

(4)) loann, eap, 6, v.59,

(6) L.Cor, cap. 11, v 27,

u)l

Yif

Vitio)

darguat confcientia ; quam fi puram, et inte-

T'ottes

gram reperit,//r de Page ilo edat, et de

Cbntis

ealice. bibat. (a)

It 1g.

$. 9.

ntur,

Guamquam autem propria factament vir-

ditor,

tus ea in nobis efficiat, quae paullo ante ad-

iflus,

tuliin medium; nihilominus períaepe exi-

5 il

guo operae pretio Angelorum Dapem degu.

j Vif*

ftamus, (uid ita? quod ipfi pietatem con-

gruam ad menfam hanc coeleftem nequaquam

adferamus. In eo igitur euigilent curae no-

Yini

ítrae, vt non modo puri a peccatis , fed et

n

virtutibus inftructi, ornatique Pane illo coe-

lefti. vefcamur.

)pOl'-

qum!

NTEINSS

thalt

CUR XLE

&

ite ,

Quae populi in Jacrificando /z'nt partes?

0

S. d.

fleri

3

acrificii, quod vetuftiffma adpellatione

iffl,

Milffam dicimus, Partes praecipuae funt tres:

lia

1, Oblatio : 2. Confecratio: 3. Communio.

?

5. 2Ze

(4) I, Gor. cap, 11. v. 28

112

Cacet

$. 2.

m p

Oblatio, 'quam vulgo Oærtorifzzwz adpel.

licii,

lamüs, ex eo nomen inuenit, quod éa pat-

te, Panis, et Vinum Deo oiïerancür. Ec-

?

clefíae principio, anteaquam Sacerdos rei

Cïïfæ

huic imtium faceret;, Diaconi voce , Cate-

TOR ,

chumeni, atque ij, qui publieae poeiiten-

eric

taé obnoxii erant,, e&cedere e facra aede

prae

iubebantur; ex quo intelligi poteft , ea,

Cuti

quae oblationem antecedunt, Mofam: Cate-

Dl

ebuetorum ; quae vero jconi'eqmun;ur, Mif

ü

fam eéfficere FdeFum.

$3

i f

n

Proxima ab oblatione pars confecfatio

Geios

f9.

[ (?&7'/ (

ea, fimul atque Sacerdos verba (acra

L

enunciauerat, Panis, et Vinum, in Corpus,

et Sanguine/m Domini traüsformatur,

$. a.

Comtunio eft efus Corporis Domini, et

fetmq

Sanguinis eius potio. Obferuare loco hoc

lm

libeat, Pane Euchariftico Corpus Domini,

Orie

M aj

et vna Sanguinem cohtinérl. Quaré quis--

quis e Laicis-folo Pane vefceitur, coeleftis

pDqu

menfaé plene, ac cgmufate fit parti

CBPS 5

Sa.

(4)]

113

Sacerdotibus autem praeter efum Carnis eti-

am potio fanguinis, ad complementum facri-

dpd

ficii, necelfaria eft

iput

& 5

k

Principem a Chrifto Miniftrum huius fa-

$ f&

crificii effe Sacerdotem, neminem fugit ; ve-

Cate.

rum, vna feclui"a Confecratione, partes fa-

hteti

crificit reliquae a püpvlo , qui in.aede facra

dede

praefens eft, communi cum facerdote perfr-

&

Diceto huie,

vt alia ratio-

ciuntur opera.

(utt

num momenta fileantur , velillud fidem fa-

Mif

cit, quod Sacerdos, facta oblatione , hune

in momuu Fopulum compellet: Orate Fras

irer, v£ qeum , ac vefirum facrificium accep«

cfat

talile fiat apud Deum Patrem omnzj)o;teiz

iacrá

£em. (a)

Oï'püäa

S. 6

Beipublieae Chriftianae primordio , cum

fermonem latinum Occidends Regna, quae

j, V

e£cum vero promeret

Romanis parebant ; Gra

9 ho

Oriens, nullo negotio, populus Sacerdoti

ad aras operanti refponfa dare poterat; at,

qu

poftquam defloreícente fenfim lingua Roma-

ellió

H

)a,

(cep

(4) Lih, Miffal

9t

II4

fate

n2, alia vigere idiomata coepere populus

er

Wi

fermone domefiico magis capi, illum alte-

rTum tamquam peregrinnm babere negligen.

ii

üus; quoniam vero Ecclefía Rem Diuinam

acce

Cui

lingua vsque Latina facere pergeret, popu.

lus ignoratione huius Linguae 'refponder

qdl

Sacerdoti defiit

ET

Cum res eo effet lo

, "

mores fenfim abire coepit

vt pro populo

HH

Ecclefiae Miniftri

quanti Re1 Diuinae adef-

tiam

Tobur

fent , in folemnibus facris ; in priuata au-

tem recitatione Miffae refponfa daret ill

qui Sacerdoti ad aras facienti fuam COIJ-

C

modat operam, fiue de Clero,

fiue Laicus

Qrae

T

effet. . Nihilominus nonnulla adhuc antiqui-

tatis elligies eft hüfheque apud Religiofas

Iani

familias; nam eae veteri Ecclefiae inftituto,

Diin

facerdoti Miffam decantanü eloco fuperiore

dote

i

1'e[poufant.

l

W

ilur

H

]

$.5

Quia ergo populus per infeitiam latini

(

fermonis perfpicere nequit precum earum

COele

praeftantiam, quae, cum Res Diuina fit , re-

Dinin

citantur

facri Curionis partes erunt, Zizup.

Vetia

$'am, quanta eft, ei patrio fermone expla.

Quo]

nare

—

lus

nare, quae res explicatus düïïciïes non ha-

ilte»

ber. . Neque fibi religioni ducat iftoc facere;

Pen

nam, ex quo eultus f.lforum Numinum finem

DIf

accepit, Res Divina Arcamis Reipublicae

Chriflianae non accenfetur.

opti

Profecto fi i,

lete

qui linguae Latinae gnari funt, legere, ac,

fi animds fert ,. edifcere Lzz*zzrgäafsz queunt ;

/Hlü

nihil prohibet, cur indoctis eius inteiligen-

del

tiam iguideamus, quod inde eorum pietas

robur accipiat ingens, et incrementum.

l

$. 8.

le,

n

Cum e:rgo non folus, fed cum iis, qui

(US

praefentes in aede facra fuünt, opera com.

muni Rem Diuinam Sacerdos faciat , (S. $.3

m

manifefto tenetur, eos, qui ad(unt, ius ad

as

yt0 ,

Diuinam habere Menfam, neque polfe Sacer-

dotem ab ea quemquam e praefentibus, nili

ote

iniuplj,a , arcere,

Til

Quaerat aliquis : liceat, necne, Panem

coceleftem diflribuere in populum extra Rem

rufi

Diuinam? in quaeftionem hanc, quod con.

[e

uf

ueniat magis, nihil dicere polfum, quam,

quod Nber Ritualis Romanus adfeuerat:

k;a

Ha

- Com-

116

guti

Communio - - -- verba eius funt: ipopuz, in-

iter

tpa Mifam, flatim poft Commnnuionem Sacer.

falut

dotis celebrautis fieri debet', miff quaudo ex va-

äona&i/z' cauffa pof? Mijam ef? facienda; va-

tionem vero hanc interferit; guum oratioges ,

bum

quae bofl Communionem dicumtur , uou ad fo-

Qeir

jum [acerdotem , fod etiam ad alios. communi-

cantes , fbectaut.

Verum quod res haec ad

otot

augu

Difciplinam pertineat, vt loqui fcholae amant,

tl

Ecclefia, fi vfüs poftulat, de ea conftituere

aliter poteft, quod e verbis etiam , quae

nunc recitaui e libro Rituali, po»teft intel.

tmul

ligi.

Ts

etià

CADPY T XX.V

lls

De cultzz Beatiffimae |Virginis Mariae.

$. Ls

P

raxe'cïpuas Chriftianae Deuotionis partes

K

hactenus perfequuti fumus, Deinceps ea in

tif

medium adferemus, quae ad eius cumulum,

int

Du

et complementum adtinent., Honor, ac ve-

neratio, quam integerrimae Dei Genitrici

nos habere oportet, principatum hoc in ar-

gumen-

111

i, i

gumento fibi ex aequo vendieat; cum primas

;(I['ET.

inter coelites teneát, et Sanctoruta Regz'na

X n

falutetur ab Ecclefia,

1

$. 2.

Ia

Qf ,

Priorem vc.ro inter Diuos ei locum tri-

d fi

buimus3 xprimum, quod filii Dei Mater fit:

11f

deinde, quod, vitae fanctimonia coelitibus

^ ad

omuibus praeftitit multum: poftremo, quod

Yant

auguftiore in coelis fruatur honoris, et gra-

Wt

tiaeloco prae Sanctis omnibus.:

$. 4.

]Use

Quod cum ita fit, facile perfpicitür,

1tel

multo praecellentiorem ei a nobis habendum

d

honorem, quam reliquis coeli ciuibus ; maiori

etiam rerum noftrarum incremento eius a no-

bis opem efflagitari.

df

xgo 40

Deinde fi progreffus in fanctimonia face-

re cupimus, in eius vitam, velut in abfolu-

)

tiffimum virtutum Chriftianarum exemplar,

xa in

intueamur. Nulla enim virtus eft, a qua

i,

Diuina Parens non fit commendatiffima.

ye

rici

df«

H3

$. 5.

118

$. 5.

^

N]

Proteftantes, quod de cultu Mariae eft,

-Cathoïi'ms in ius vocant, vt fi immodicam

Qt0 p

ei, zelo ducti incompofito, venerationem

petu

dependant; at, qui ita de nobis fentiunt,

lis

ái, velim, fanctiones Romanorum Antiftitum,

gend

(i0n

aut libros Romanae Ecclefiae Jymbolicos con-

fulant, et profperiora de nobis, voluntate

àue f

1Xintata, fenfa concipient, Noui ecquidem,

etpe

et facile largiar, luctuofa temporum. fupe.

gui ll

riorum fortuna, Aüthores quosdam intem.

elt:

perantius de Mariae praerogatinis fcripfiffe ;

0mt

] !

verum , an Ecclefiae doetrina e prinatis

folo

fcriptoribus, non vero iis de fontibus, quos

IOP

aä;*-glïatlgranl, arceffenda eft?-

€iny

$. 6.

"Talis autem de Maria Orthodoxae Fc.

]

clefiae doctrina eft: primum, Diuinitas quae-

Vl

cunquein eam impie. confertur, Ex quo ef

NT

ficias, nequaquam poteftate inflrucram eam

qua

elfe , crimina cuiquam condonandi ; quod

N

dü

P

€

Tes h.aee; Diui!,litatönl al 'güite

inm

üri

üiti

$.T.

119

$7

M

Si vspiam legas igitur, aut e pulpito fa-

CaTQ

cro propugnari ab oratore, eloquentiae im-

Dem

petu abrepto, audias, potentiam Mariae nul.

Tünt

lis coérceri limitibus: eam, qmdhbet effi-

LU

ciendi, valere facultates hae tales enuntia-

cof

tones placitis fan

Theologiae temperan-

tifate

dae funt ; nam cum iis compofitae concidunt,

jet,

et penitus euanefcunt: Theologorum etenit,

fipe-

qui ad fobrietatem fapiuuz, vna omnium vox

tetft.

eft

corporis, animique bona, ac decora

bt

fe;

omnia a Deo in nos fluere; Mariam vero

Uaf'

folo apud Deum

et Filium , quem procrea-

uer

üu

0$

, ogatu, nof'ris neceffitatibus patro-

CU&(HIQ

S.

g

Ee

Renerläa etiam aut

iores quosdam, qui

[Läp

zelo , Jéd. uon fecundum [cientiam - incitati-,

T

omni contentione- propugnent , commoda,

eatti

quae ad vitam hanc tuendam pertinent, a

T

Maria in nos profieifei , verum hae tales

loquutiones eam in partem accipiendae funt ;

Chriftum fua Mariae debereinitia, cuius me-

ritis ferimus in acceptis vfuram conmodo-

ï*4

u

120

i

ti0te

rum *omnïum, et felicitatis noftrae; alioqui

ï

AMadi

temere adfereretur, nulla ad nos nifi Mariae

rogatu, ac interuentu peruenire commoda;

fpes i

ta€

nam, zobir vgus Deus off, vmus Mediatof

noftr

JDei , e£ bomitum , bomo Chriftus Ieg/u: Ca).

Deur

$. 9.

Ms

Nihil tamen prohibet; quin etiam Diui-

ja Parens dici a nobis, falutarique Depreca-

'V

riae Y

ttix hominum generis, queat ; neque non

temp

et reliqui coelites in communiouem huius

tantae praerogativae Vocari ; quum coelites-

femyi

que, et Regina coelitum Deum pro nobis

pero

adpellent.

Verum hinc adeo coargusas, in

Dae i

Mariam , et Sanctos non nifi fimilitudine

quadam adpellationem eam conuenire; con-

lm

tra vero, Chriftum vere, neque vlla vocis

abufione, nominari Deprecatorem; quoniam

prof

is noftra per fe cumulare vota, et preces;

Inte

coelites autem non nifi fuo apud Deum ro-

W

gatu rebus noftris confulere queant.

qui

$, 10.

in l

Neque äbümili ratione Mariam dicere

Test

fpem noiïäi'ain vere, atque propria adpella-

pug

tione

loy

(6) 1. ad Tim, cap. 2, v. 5.

121

— ugáÁÓ—ÁÀÀ!M'

tüone nefas eft: quemadmodum enim vnzzcur

oqui

anae

Mediator hominum, lefus Chriftus ett,

dt;

fpes idem eft vnica. Nec tamen a vera pie-

latof

tate abhorret , eam falutare fpem a Chrifto

noftram; quoniam illa, quanta quanta apud

J

Deum valet gratia, noítra gratia valet

$. IT*

Dui.

Verum fi vnus aliquis in exornandis Ma-

(2

ot

riae virtutibus, ac reliquis ornamentis , in-

JUIUS

temperans vsque adeo fit, vt eum felicitate

fempiterna poffe excidere perneget, qui eam

(e$

per omnem vitam pie, ac religiofe coluerit;

obis

nae is hallucinaretur grauilfime,

/3

n

dii

9. 12

con

Ecquidem qvisquis amore tenero, qua-

lem liberi parentibus impendunt, Mariam

10C1$

profequitur; fi huic in eam pietati morum

iam

integritatem adiungit , felicem e vita hae

(&65;

exceffum fibi non ex vano fpondeat; at fi

| o

quisquam in animum inducat, eum , qui pius

in Mariam eít, quamuis vitae rationem te-

peat, non polfe non recipi coeli. dexbus,

eete

pugnantia cum Diuinis Litteris fenfa anima

3l

fouet.

Hg

$. I5

2

E

$.

D

I3

genus.

lam hic' mihi obmoueat vnus aliquisz vi.

has C

lionibus longe plurimis, et prodigiis doceri,

aljeni

iacturam falutis facturum neminem ,

qui amo-

duen

£

j

tenero Parentem Diuinam complectitur.

Dioi

Vv

rum, amsqms haec obmoues ; quin mihi

l0g 1«

in.ma

i crücem , malumque cruciatum abis;

12090

nihi

eiendowm , €t agendorum regula,

4

Diuinae Litterae funt naenias, et aniles fa.

jtt illa

Du

H

as

ibi ha

0e

Mf col

^

$. .14

COU

(Àua propter. faeris orstoribus,

un de

ft,

"

Mariae. praerogatiuis ad concionem verba

F

5

[/

DÀ

ciunt, in eo elaborandum eft omni ftudio

t u

ne pofitos ab Ecclefia limites egrediantur.

larrg

Efferant integerrimam Dei. Parentemi laudi.

H g

DOUS, at VelIS, teneram in eam pwtate'n ne-

tierare

mini non : mmiïent, at eum in m odum illam

j

[

ne hïïenv ant

í

t

vt fi conclamatae res eius fint

qui quaetinilimo Mariam cultu

ac venera-

U;Gï'" non

rofequitur,

Neque exiftiment,

Virginem fauctiffimam exaggeratis ezusmodl

leuc:bus capi ; quin pro certo teneant, eam

(a )Ul

repud'are quodeunque intemperans laudis

h

genus

Ilï

123

genus, .Dominae zoflrae , inquit Petrus Ab.

$M

bas Cellenfis ,' eoziffmae Firginis Mariae

Qcer],

oä/?fuia , venerazionems poffulant, mom aduia-

[ /00-

tiouem. (a) Quapropter vir celeberrimus ,

ebitur,

Dionyfius Petauius, hune jn modum fingu-

| ml

los noftrum compellat : ZJ//ud ad extremum

1abis;

monere omues audebo cultores , ac . laudatoves

gula,

firginis Sauctae, vt ne pietati, ac deuotioni

esfae

a dlam fuae zimium iudulgeaut ; et, vt ve-

yis coutenti, Jolidisque. praecouiis , ]fs'm ioe

comuentitia repudient; quorum vel nullus pof-

m de

/ft ,þ vel uom idoueus auctor adferri. Quod

/erba

gemus loteutis, et iufitae bumauis cordibus*

ü

]10,

vt Auguftinus ait, Zdololetriae , multum ab-

Btur

Borrez ab Theologiae , Doc. off , coeleffis fapien-

judi.

Lae grauitate; quam uibil fentive , aut. adfe-

| £

uerave. pav efl, uiff. quod ad ceïikzzfz, e£ x

llar

quifitam zfegufïzm J exactum. (0)

äæ

n

CA-

U

era

at ,

yudi

2am

-

C4^) Libr. o.'epift, 16. '

Ils

(55 Libr, r4, cap, 8. num?, 9. Theolog, Dogm.[ dex

Incarnat,

Is

n

!

124

ä

r

a

p

s

pes

Ablitni

CHTMVOT

XxL

pïeïmll

lendi,

De culmx Sanctorum.

6. 1.

Ti

& ,ultum religiofum a Proteftantibus abiu-

Eecl

dicari Parenti Diuinae, coelitibusque, . no.

bus re

tum in vulgus, perfpectumque eft ; contra,

fma

quosdam orientis populos immodicum iis tri.

(Hen

buere honorem , authores luculenti. fidem

t [

faciunt.

Orthodoxa Ecclefia mediocritatem

idpell

ilam tenet, quae eft inter nimium, et pa-

tilbus

rum; a nimietate, ac defectu ex aequo re.

Wemno

mota,

€om

w

6; 2.

*

qui /

Coelites eos dicimus, qui, dum in viuis

T

agerent, morum fanctimonia non vulgari

qUO

floruerunt, cuius rei gratia a morte in coe.

Q 0

los recepti, optato illo Dei confpectu, quo

105

fümma continetur felicitatis'aeternae, per.

flami

frountur. Hos Chriftianae Reipublicae pu.

t p

giles, et fideliffimos Cárifti fectatores, mo-

Dew

re incorporeorum coeli ciuium pie, ac reli.

dum

giofe coli poffe, Orthodoxa docet Ecclefía.

Ab-

hioftz

Qu

125

Abhine manauit mos, dies illos, quibus fu.

premum vixere, facris anniuerfarüs reco-

d

lendi.

$. 3

Tribus potifimum rationum momentis

: ab

Eeclefia adducta eft

ad habendum co:liti-

j HO-

bus religiofum cultum: prius eft

vt clarif.

ODITI,

fima haec Reipublieae Chriftianae lumina

I$ tf

(Heroes dixerat Auguftinus, nifi fanctimo-

fidem

nia fermonis Ecclefiaftici hanc repudiaret

(atem

adpellationem) debitis a morte laudum intig

p

pnibus exornentur; eorumque immortalitati

p re

memoria confecretur, quemadmodum famam

eorum ad feram poíleritatem extendimus,

qui feque, et Rempublicam profanam re-

Deinde

VIUI5

rum geftarum gloria celebrauere,

ileari

quo viua illa, fpirantisque virtutum fimula-

coc.

cra oculis noftris nunquam non obuerfentur,

qUO

nosque ad imitationem virtutum fuarum in-

fiamment,

per

Denique, ea cauífa Sanctos cul.

; pu

tu profequimur, quo illi uicifim nobls apud

f0

Deum patrocinentur

Neque enim dubitan-

reli

dum eft, quin finceri hi amatores generis

li

noftri coelis amorem illum intulerint, quo,

cum effent in viuis, flagrabant.

$4

b

12

$. 4

Quamquam vero Ecclefia more , inftitu.

Po

relieiofos

toque vetuftiffimo pios Sanctis

cet Ec

que habeat honores; attamen limitibus eos

tüm Y

admodum aretis coercet,

Itaque ante omnia

mi f

legibus; cauet, ne quidquam in iis inelfe, Di-

gatiua

"untats exiftimemus; quare folemnis illa

Conii

cerimonia, qua commendatos a vitae fancti-

tum,

monia Dei feruos in numerum coelitum re«

fert Ecclefia, ab Ethnicorum Apotheofi to-

!r

to, vt 1D vetere prouerbio eft, coelo diífi-

]!te |

det,

Eadem aedes facras

atque altaria non

Qür, v

Sanctis, fed Sancto Sanctorum, attamen in

memoriam

qum.

et venerationem Sanctorum di.

patrt

cat, et confeerat; neque minus vni Deo li-

tat Diuinam viecimam, quamuis ea.voluntate,

vt feruorum Dei memoria, pietate congrua,

Diuon

recolatur; vt adeo, quod de Diuorum exu-

Vüus

us Sanctus enunciauit Hieronymus , in

f]dk

praefens argumentum conueniat etiam

Ho:

noragmus, inquit 1s re/zqzzzaf Martyrum , vt

Hozo-

$i

eum, cuius fuut Martyres, adoremus.

MUV

racuus feruos, vb Lonor feruorum redundet . ad

Quit

Dominum, ( a)

$. 5

(4) Epift. ad Riparium,

Coeht

I27

$. 5-

ll.lm

Poft, de eultu Sanctorum orthodoxa do-

0l0

cet Ecclefia, neminem vnum ex omni coeli-

; €01

tum numero gratiani, peccati etiam leuiffi-

ff

l

mi facere polfe; quod grandis haec praero-

e D.

gauua ea ratione fol Deo fit propria, vt

n

la

communicari cum nemine vno fiue Angelo-

Tictt

rum, fiue hominum queat.

i

$. 6,

1 (0

Praeterea Ecclefiae meris eft, prodigia,

dl

quae nonnunquam grauibus de caulfis ed/mu

on

J

tur, vnum Deum habere Authorem ; quam-

1 1

quam ea Deus noftiro, aut coelitum rosatu

um

patret.

0 li

-

S

(*

tate,

Denique, cum pepuïfo bene precamur

"f'lld,

Diuorum imaginibus , aut facris Lipfanis,

exu

vnus Deus eft, qui bene frecatur eo fub.

lil

fidio.

[/D

$. 8:

Vr

Si legibus hifce noftra.erga Diuos pietas

fjito-

€coércita fit, nullus dubitationi locus relin-

j 12'/!

quitur, eam nobis falutarem, Deoau'em, et

coelitibus fore acceptiffimam, ^Verum non

Taro

128

fas (

Taro -euefu'ït, vt eain fuperftitio contaminet ,

aut ignoratio ; fons, et caput fuperftitionis ;

e

«

prauae deinde animi cupiditates. Reperias

cant

etiam ex orthodoxis, qui nucleo neglecto,

haei

corticem verae pietatis gonfectentur.

X] fl

5. 9.

füsd

Quamobrem iftoc altiffime in animum de-

mittamus ; noftram erga Sanctos pietatem

qui

Deo, ac coelitibus gratiffimam, acceptiffi-

nol

mamque tum fore , cum ab iis fubfidia de-

precamur, quibus mores perditos, ac diilo.

lutos in melius commutemus ; legibus Diui-

impi

nis morem geramus; Deum, ae Proximum

tili

amore complectamur; quibus rebus fumma

fet

fanctimoniae Chriüiala'ae corminetur.

plo

& 1

$. 10,

At fi Diuis cultum, ac venerationem eo

de

1l

folum confilio exhibeamus , vt res nofílra

familiaris, claritas pominis, et exiftimatio maio-

rain dies incrementa accipiant, haec talis

110

pietas loco nullo, ac numero habenda eft;

-

for;

nam verae Deuotioni propofitum id eft ante

It

omnia, vt nos e malis bonos, e bonis effici-

fiiu!

et meliores, Anigitur, dicat aliquis, ne-

fas

(4)

129

fas (it Chriffiano pecuniae, et honmoris in-

itet ,

Olis ;

crementum, prolixos vitae dies; alia prae-

yerias

terea, quae ad hoc genus pertinent, depre-

CD0,

caria coelitibus? Ecquidem mhil prohibet,

haec taliaa Sanctis expofcere; verum pro-

xime, et feeundum bona coeleftia, ac fpiri-

1mde-

tualia; quae principatam tenent inter omnia,

(atelil

quae a Deo ad nos peruenire queunt, com-

n

moda.

à

1 de

$. ID

dillo

An vero pietatis, non autem fümmae

ll

]i

impietatis fuerit, efllagitare a Sanctis vana,

irtuft

nihilad vitae obtiaendam fanctimoniam pro-

Qmma

fectura, aut omninoturpia, more, etexem-

plo ethnicorum? quarum rerum cauffa Poéta,

et ipfe ethnicus, populares fuos multo fale

defricat. (2)

If 0

$. 12.

yolltà

Accidit etiam nonnunquam, vt Chriftia.

maio

talis

norum in coelites cultus ignoratione, et ab-

Hoc e fonte

; ol

fonss erroribus deformetur.

atite

mapat inficeta plebeculae erga Diuum Anto-

ideret,

fci

nium Abbatem pietas»'; nam, cum ea v

l

San-

j f

fos

(C4) quex»mliäi Satyr, xó.

150

Sanctum hunc vulgo ea ratione EXprïmï; vt

eius finiftram flamma tenuis lamberet, pedi-

bus vero fubiiceretur lutulenta fus, conti-

qui

nuo effecit, eius praefidio ignes ab aedibus,

cul

a& gregibus, armentisque fuis morbos, et

[z E

contagia auerti, et profligari. At profecto

Yiol

flamma manui imminens, fymbolum amoris

f

erga Deum, fus pedibus fubiecta, continen-

tur

tiae argumentum eft, Eodem etiam e fonte,

Ec

fcilicet iguoratione, enatum eft, vt fingulis

Coelitibus , fingulae adtribuerentur virtutes,

0pe

lii

Nomen ipfum Diuarum Luciae, ac Libera-

qu

tae vulgus imperitum in eam mentem impu-

l

lit; vt priorem vi morbis oculorum medendi,

fel

alteram facultate mala quaecunque profligan.

Ql

di inftructam , ornatamque efTe crederet,

$. 13.

qu

Ecclefiae orthodoxae hac parte, doctri-

natalis eft : vnumquemque coelitum quali-

à

bet in re opitulari nobis poffe; neque tamen

f

fuperftitionem vllam olefe pium Fidelium

bu

morem, quo vnicuipiam e Diuis neceffitates

be

fuag commendant impenfius,

C

£

qu

$. 14

13f

li vt

5. 140

pedi

-Inuenias etiam ex orthodoxis nonnulloä,

tT

qui partes hominis chriftiani praecipuas, in

]bus,

cultu Sanctorum conftitutas effe exiftimant ;

8

ea caufa nihil non agunt; quo Dinorum ho-

ecto

noribus dies plurimi confecrentur, fplendi-

TO

diffimo iidem adparatu, ac religïone agan«

Idl

tur: fodalitia eorum nominibus infigniantur,

Qte,

Ecquidem , quibus adducti rationibus tantum

Vlis

operae ponant ea in re , veftigare nolim.

te$

Id tamen minime ambiguum eft, Ecclefiam,

z

quanta eft, communi confenfione , quod

p

fpectat ad cultum Sanctorum , pro certo

i

tenere, eum alendae pietati fubfidium oppor-

tl

tunum eife, adiumentum neceffarium nequa-

quam effe.

$. 15.

i

Quonam aeutem loco, ac numero baben.

jl

da eít erga Coelites pietas ea, quam fuper-

e

ftitio inquinet; fi tamen religiofo hoc voca-

J

bulo cohoneftare rem vitiofam liceat? Celes

6

berrimus aetatibus füperioribus cultus Diui

Chriftophori erat; at qua demum caulífa?

opinio,

quod ea mentca hominum peruáferit

ss

l 3j

!

die ,

132

die, qua Sancti huius imaginem. vidiffent »

f10|

imprudentes

atque imparatos e vita hac

ti0.

minime exceffuros; ex quo inficetum hoc

CtO

Diftichon enatum eft:

fe

Quz P& mane videt, mocturgo z'emaare ridet ;

d

Chriffopborum. videas po/fea fufus eas.

Guud autem porro iflne exítitit? vt ii ícili-

. qui fuas celebrari facrás aedes quam

ht

miaxime cuperent, Sanctum hunc gigántea

tul

corporis proceritate in earum fronte depin-

tül

gerent, qua 1magine, velut promulfide qua-

fl

dam rudem plebeculam ad fua templa pelli.

Cel ent.

O caco&thes deplorandumi!

1]

$. 16

h

1

Vehementer exoptandum eít etiam, vt

e

Sacri Oratores, dum Coelitibus Panegyres

W

adornant, neque immodicis eos laudibus ef-

ferant; neque componant inter fe, et con-

Il

tendant, atque alterüm alteri praeferant,

S. 17

Ü

Tisdem maximo opere cauendum eft etiam,

ne Virtutes, et vitae Sanctitnoniam breuiter,

iM

ec carptim attingant; contra yero 1n eoruti

q

percenfendis miraculis fint copiofiffimi ; cum

fü

non

€tl

153

i

1

2

non eorum prodigiis, fed inculpata vitae ra-

liac

tione adducta Ecclefia, eos in numerum San-

loe

ctorum retulerit; neque ad edenda miracula,

fed ad ftudium virtutpm inflammandi fint Fi—

Y

hi ;

deles.

$. 18.

ll

Accidit etiam non infrequenter, vt Coe-

n

htibus faeri dies, pompa fplendidiffima azan-

teà

tur; contra Domini dies negligentius habean-

J

tur; quae ratio pietatis eft maxime praepo-

Uà

].

ftera, Dicat aliquis: Diuorum cultum vsque

adeo Eccle(iae cordi elfe, vt i, qui Eccle-

fiaftica adpellatione A/zus dup/ieir dicuntur ,

ipfos Domini dies, paucis feclufis , oceupent?

[

ecquidem iftud ita fe habere , non nega-

'e$

uerim; attamen fuperioribus aetatibus alium

ef.

valuiffe hac parte morem , noui etiam ; fed

Jl

neque me fugic, principio feeuli huius Ro-

mae magno animorum aeftu fuiffe agitatum ,

de abrogandis quibuscunque Sanctorum offi-

Dj

ciis; verum res haec , quibus, nefcio, de

'I',

cauffis, fuo caruit effectu. Id certum tamen;

ti

fub idem tempus Cardinalem Thoma(ium,

cuius zemoria im Leuedicticme e;/?,* a Pontifice

l53

Ma-

1

134

Maximo impetraffe, vt nunquam de Sanctis

penfum Ecclefiafticum perfolueret; (ed vnam

(

Pfalmodiam quot diebus recitaret ; nihil addu-

re d

bitans, Coelitibu:, quorum cultor ipfe exi-

facit

mius effet, mentem hanc fuam probatum iri,

li

L

(pt

D&l

DCATVT XXILI

eli:

De cultu Relz'qm'amm , et Saerarum

tis (

LInaginum.

$. r.

R

es ipfa monet, vt expofito cultu, quetm

lüs

beatis illis coeli ciuibus exhibet Ecclefia,

tioni

deinceps de Sanctorum exuuiis, et religiofis

I

Imaginibus differamus. Quod de hoc argu-

i,

mento eft, nunquam mnon pro certo tenuit

giu

Ecclefia , Lipfanis Diuorum pium cultum

av

poffe tribui; quod corporum eorum partes

eflent, quae Diuinus olim incoluerat Spiri-

tus; Deque non etiam , quoniam corpora ea

fien

in partem felicitatis, qua animae fruuntur,

tall

vocandä olim fint.

De Sanctorum Imagini-

Ve '

bus eadem docet Ecclefia, nimirum polfe eas

Qur

religiofe coli,

Xl

$. 9.

135

C1$

. 5.

r

(àuod de cultu Sanetorum capite fuperio-

d-

re dictum eft, id ad praefens argumentum

2

facit etiam ;

nhimirum venerationem exuuia-

If],

rum, et facrarum Imaginum lege nulla prae-

ü

cipi; ad alendam pietatem, vitamque obti-

nendam aeternam, fubfidium necelfarium non

ffs; neque tamen eas habendas ludibrio quo-

n

uis obtentu.

$. 3

.Ynquies ;

quonam noftro commodo res

A

has in pretio habemus? maximo, inquam:

d

nonne Diui, quorum curae nobis honor eft,

»üs

Deum pro nobis viciffim interpellant? dein»

Ü

de , cum Reliquias Sanctorum, et eorum Ima-

jt

gmes mcuemur

vehementiffime animi noftri

IIl

ad virtutum ftudium inflammantur ?

$. 4

es

Nolim autem exiftimet quispiam, Catho.

i

licam Eeclefiam ligno, feu lapidi, feu me.

tallo, quo Diuorum ftatuae effinguntur; ne-

ue Tabellae, ccibus eorum valtus inducun-

H

tur,

habere bEonorem: iniurius fit orthodo-

XIS, qül hoc iis crimen 1mponat, namque

l 4

Cat ho-

126

catholiea Ecclefia nunquam non tenuit,

in

plate

corporeis his fimulacris, in Oihbus aud:s, aut

ef, t

puluere e diui corpore refiduo corqme(cen-

port

dum nequaquam effe, verum ad ex mplaria

fimuli

Coeli

1pía euolandum nobis mente, ac cogitatione,

Qui Tabellas, penicillo artificis exprelfas ,

tener

Veneraretur , nae is diris deuouendus elfet,

[

$

D.

D

Quum igitur iuxta tumulos Sanctorum

Imgi

ut 1magines preces fundimus

1 illud coe.

Patron

li domicilium mentem adtollamus vbi eorum

compl

animae degunt, et Dei fruuntur confpectu

alia o

$. 6.

tollat

Non abfimili ratione, cum pio Sanctam

Dam -

Domml Crucem ofculo. veneramur

. vel ca.

Orni

put ante eam apemmus aut omnmo in genua

Clefgc

ante illam prouoluimur, in coelum noftra e-

ls ef

nhiti pietas debet

vbi noftrae falutis Author

ad dextram Patris adfidet

Ex his vero ne-

"no non conficiat

Ài

quailem Ecclefia cultum

lifttg

exuuiarum, et imaginum probet

Dattey

$. 7

elt e

Alia Euchariftiae fortuna eft; cum enim

biec Chrifti imago non qualiscunque, f:d

plan

(4) !

d

137

t, W

plane eiusmodi fit, qua Chriftus, quantus

$, aut

eft, continetur, preces noftras ibi. definere

elcen.

oportet; at, quum effigies ceterae , inania

platià

fimulacra fint, pietas noftra eo euolet, vbi

Ifjofte,

Coelites, quorum feu Lipfana, feu imagines

rels,

tenemus, commorantur,

ff

$. 8.

Pietatem in Coelites, eorum Lipfana , et

Imagines fuperftitionibus inquinatam fuille

um

Patrum memoria ; ex eo fcirix poteft, quod

] c08-

.Or t

complures cenfüerint, abu&onibus his non

eCtu,

alia occurri poffe ratione, quam fi funditus

tollatur quicunque Coelitum cultus(2). Va-

ptam

nam hodieque veneratio Sanctorum culpa

omni vacet; quemadmodum hac parte Ec-

e| et

4 enui

clefiae doctrina fana, et expers omnis; erro-

yis eft!

m e

utbo?

$. 9.

0 D

At pröfecto non paucos reperias etiam

noftra aetate , qui;Chriüianae Deuotionis

Ql

partes praecipuas in cultu rerum harum fitas

effe exiftimant, Quorfum enim alias homi-

$5

nes

efiltt

[4

(2) Vide celeberr. Fleurii Hiftoriam Ecclefiafticam

de initiis Iconoclaftarutn,

D6

139

nes vitae proffgatae, et perditis moribus

V

Diuorum Lipfana folhcltudlne tanta aucupen.

tur, et Palladii in loco habeant? quorfum

elt,s

in eorum ornandis, colendisque. Imaginibus

bus c

tantum operae confumerent ? quam quod

Tnerte

bendu

confidant, huius pietatis id fe pretlum latu.

fOs, vt morientium Sacramentls mumtl, s

VeLut

vita hac decedant?

Cum P

50 I OO

li eyg

In eo etiam noftra erga Coelitum Imagi-

glote

nes, et reliquias laboraf pietas, quod in id

Teorur

vnice non raro omui ftudio incumbamus, vt

ceffit:

eorum honoribus facros, folemnesque dies,

et (àns

magno collucentium cereorum, et funalium

numero, fümtuofo Miffae adparatu, exqui-

Co

fita vocum fymphonia, laudatione fplendida

Ortlod

condecoremus,

ingluuie etiam, et veftiurb

Mllitgr

luxu ad augendam diei celebritatem in fub.

Oftand

fidium vocatis; at quantum haec pietatis fi-

(

mulaera abludunt a vera pietate! cui propo-

W ]

fitum d eft ,

vt cum dicatos Sanctorum ho.

iceyde

noribus dies, recolimus, Coelitum Imagines

Datum 1

contueimur,

Lipfana deofculamm eorum no-

bis virtutes ip memoriam redigamus, et ad ae.

ülationem incendamur

M u

139

ss

$. u.l

Yribus

Vitra haecx maxino opere exoptandum

ypete

orfum

eft, vt, cum facris exuulis, atque imagini-

DN

bus cultum , ac venerationem exhibemus ,

quod

mente reuoluamus, quanto maior Deo ha.

| latu.

bendus a nobis honor fit, At quoties vfu-

uenit, vt raris colluceant ignibus altaria,

itj, e

cum Panis Eucharifticus publicae veneratio-

ni expofitus eft; contra, fi anniuerfaria reli-

Imgi-

gione memoria Diui alicuius recolitur, ce.

in ii

reorum numerus fulgore fuo radios folis la.

, vt

ceffit: quod nedum chriftianae pietati, fed

des,

et fanae rationi aduerfari, facile perfpicias.

yliuft

$. 12.

Commemorandus eit etiam hoc loco pius

u

orthodoxormm mos, porticus vrbium, vias

ndida

militares, loca alia Diuorum imaginibus ex-

frum

ornandi: verum jis, qui facra procurant,

n fub'

omni ftudio enitendum eft, ne eae ludibrio

yis J

iter agentibus fint , quod citra dubitattonem

gfopO'

accidet, fi aliqua parte mutilae, vel habitu

p o

parum religiofo efformatae effent.

jpine

m o

4] a&

$. 1

90

L

140

£U ,

$ Is

t tl

Noffe etiam plebem imperitam opotrtet,

non nifi vnam eiï'e Dei Parentem ; verum

lijcita

alia, atque alia forma eam fub oculos fubii.

Birif

Tenpi

ci; Deque non: Virginem mtegerrunam ex

m

aequo in nos locis omnibus munificam effe,

$. 14

Cenfura deinde perftringendum illud eft

De 0

quod ad fupplicationes, quae honoribus San-

ctorum educuntur

vulgo populus numero

maximo conHuat, eas vero, quibus Diuina

hoftia 'Circumfertur ,

negligentius habeat,

Y

Quod autem de 1pfïs fupphcanombus PT

füpren

Paftores fedulo curent

ne illae theatrales

DISNQR

ludos, et fpectaeula referant

lucis f

$. 15.

Qemur

Ád extremum commonitos Paftores anr

profici

marum velim,

vt ab aedibus facris arceant

lum ex

Coelitum imagines, quae cum gf*ïmzate chri-

quodn

ü anae Ethices pugnant: hac de re iam olim

f&l

Moguntini Patres

hunc conítituere in mo-

dum: (2). Procacer Imuagines, e£ wimi avtir

la

lenocinio, ad wmumndauae potrur vanitatis [pe-

if Yi

[2 :0//4

(42 Ann. 154c.

( Q

141

eiem, quais ad þietatä: cotMuotioneth. effigig-

205, i Templis proponz omnino vetamus : tam

Ottet,

lafciuam . artis offentationem. fvugs , e? feuero

YO

Patrifamilias intra priuatas aedes grauem , iu

fübii.

Templis prorfus intolerabilem cenfentes Qa).

I CX

DW ia

sl

-

1 ele,

CAP V- T .XXIII.V

d eff,

De obferuautia Feflorum , ac. Domini

s Sat-

dierum.

Utero

Dunna

Es

habeat.

V

itam ecquidem praefentem, quanta eft,

D

fupremi Numinis dicandam. elfe honoribus,

h 6&,

nemo vnus negauerit, qui animo reuoluet,

trales

lucis huius, omniumque , quibus vitam hanc

tuemur, commodorum vfuram a Deo in nos

proficifei ; nihilominus aequumque , ac bo-

(j z

num expofcere videtur, vt tempus infüper ali-

areeant

quod,negotiis quibuscunque tantisper dimilfis,

re dii

if Olim

peculiari quïadam rationeDei confecretur cultui

s s.

il fiiü

Deus ipfe facem nobis hac in re praetu,

1'0 /lïf?,f

lfe videtur, cum diem vlamum hebdomadae

jti t

facrum

riutt

- (4) Can. 41.

142

facrum fibi

fanctumque effe voluit,

Ve.

lu

rum, quod Legis Nouae Myfteria pleraque

diesdl

die hebdomadis pmme peracta funt; ea de

Nepu

cauífa Sabatho diem Sohs fubrogauit Eccleüa,

aliis infuper additis diebus Feftis, quibus in-

Don g

verbis

de a cura rerum profanarum auocandus eft

ahimus, et ad ftudium difciplinae coeleftis

M lat

traducendus.

aliquat

tiüm d

$. 3.

proter

Diebus hisce opus feruile fieri Ecclefia

ii

vetat; dein vero Miffae auditionem praeci.

liac rel

pit; neque tamen expectationi Ecclefiae fa.

cit fatis, qui reliquum ab his occupationibus

peram;

tempus in Tabernis, Theatrisque otiando,

Coehte

ludendo, liguriendo agit

Tegr.

$.4

Quoniam vero multorum annorum expe-

Weg

"imentis comperimus, tempore, quod a Re

Clatm el

Diuina füperat, Baccho, et Cereri litari,

Chïlfha

Augufta feliciter Regnans, Pontificem re,

ItiCjen

ac nomine Maximum, Benedictum quartum

decimum interpellauit

vti numerum Fefto.

54lüäe |

rum dierum accideret ; quo pacto malis pi

ET

pemodum infinitis remedium paratum, fimul

fietos

pauperum inopiae confultum eft.

$. 5.

^5

$4

5

! 5 "

Ve.

- lam vero, fi Ecclefiae complures feftos

eque

dies abrogare vifum eft, quod eorum numerus

e1 de

Reipublicse vtriusque rationibus officeret; an

eeleft,

non grauibus accipienda , reprehendendaque

bus il

verbis temeritas populi, cum antiquatorum

lus elt

yelefts

in locum nouos fuffiicic feftos dies? Accidit

aliquando, vt coeli inclementia, gemmas vi-

tium decoquat, aut flauentes culmos grando

proterat; is igitur dies nefaftis additur; ho-

celefia

minum infortunatiffimum, qui neglecta inani

pruec

hac religione operi, cuiuis faciundo daret 0*

[ie .

peram; nae is camquam irreligiofus, et in

onib0S

Coelites xkimpius , digito ab omnibus monftra-

;iando;

retur.

L

$. 6.

Res poftulare videtur, vt modum fubii-

p

ciam etiam, quo Fefti, ac Domini dies a

j e

Chriftianis agendi funt.

Ante omnia igitur

müh

magna populo exiftimatio folemnium dierum

m fe

iniicienda eft; proxime docendus erit, fola

yartürm

Miffae auditione, dierum eorura obferuatió-

Tefto

nem minime abfolui; fed infuper orationes

jis i?

facras, quibus res feu credendae, fiue agen-

dae

! hm

j

144

hlutis

dae dviluciäanwz'*, excipiendas effe: deinde

Fefti, ac Domini dies ad frequentem fanctif.

tiqie,

fimorum Saeramentorum víum nos excitent3

al vitt

vt ab aede facra, vehementiori amore. Dei,

gui Bi

ld QUi

ac Proximi, praui autem odio incenfi, re-

filentto

uertauur, |Guuoniam vero piorum librorum

le&tio, alimentnm pietátis perquam oppóre

quit ij

tunum femper habitum eft, reliqua diei pai-

i iai'lfj:r

3

te ad litteras Dioinas ; Sanctorum vitas ,

Yelun e

alios. legendos authores, qui de difeiplina

lhyatin

chrifüuiana agunt , animus adieiendus eft,.

(uit cy

(Auod vero a piis liis exercitationibus fuper-

deti u

eft temporis, eo rebus illicitis operam ne

f ii

demus.

(Auaeras: an feflis diebus ad animi

Tf Vg

remiffionem , et ludum defcendere nefas fit

00 1

at cantum abeft, vt ifthoc prohibeam , vt

FTA

fuadeam etiam, poftquam Rebus Diuinis fa-

—

tisfeciíti.

: $. 7-1

Cauffae , quae in eam mentem impule--

De w

;

rant Ecclefiam, vt Domini dies, alios prae-

terea quosdam religiofius agat, tres fere funtz

À.

princeps cauffa eft, vt iis diebus fingularem

hr

Deo cultum cxhibeamus: poít, quo negotium

falu-

(0.$

145

leide

filutis noftrae impenfius cutemus; quo de.

anedt

tique, cum Coelitum memoriam recolimus ;

-Mtent

ad virtutis . ftudium accendamur, "Werba fna-

e Djei,

gni Htpponenüum Praefulis de argumento ,

(t, re

in quo verfor, illuftriora funt, quam vt ea

j

)

Torum

flentio praetermittere queam. — Primum , in-

ppor

quit ille: ze arbitremur , aliquid uo$ conferre

1 paí

Martyribus C quod de aliis Coelitibus dictum

Vitas ,

velim etiam ) qui2 eorum dies folemutffemos cee

hbramus. — JHl uoflris fe Jfliuitatibus uon egenut ;

ipl

g ek

gquia cum dagelis in coelis gaudeut. — Congau-

demt autem uolis, mon [i bouoramus eos , Jed

r dþeh

gm fie

fE. imitemur eof,. Quamquam ec quod bonora-

mus , mobis prodef, wou illis ; fed. bouovare

, animi

et non imitari , nibil eff aliud, quam tueüudaci-

; f

zer. adulari, (2 )

q, «

p

1 r

CAPVT XXIV

De reliquis. popularibus Deuotionibus.

L

ImpUI

$. t.

; p

os pietatis ritus, quibus populus

(di

äd ceter

fmpllmls capitur , praempue re

feras: Mu

vlarern

K

Jmata ;

g()tlum

"t

(a) Serm, 25,

(l

-

T

tuli,

jifzaia ; Hgnvay Deé , Corollat. Mavianar , Exo

mll

suides , Scapularia , Funiculos , Breuia, ac de-

mum Sodalitia, quibus de rebus vniuerfe pro-

lios

nuncio, eas adaugendae pietati, remedia op.

Aout

portuna effe, fubfidia necelfaria nequaquam

cam (

elTe,

tll

$. 2.

£0 0f

Cum Proteftantes, Orthodoxas fubingref.

filfis

fi ciuitates, vfum eorüm, quae nunc percen-

inquiu

Ífui, apud nos vident, criminum, nefcio,

d $

quorum nos reos peragunt; at profecto nul.

ln e

lus eorum docuit adhuc, hos pietatis ritus

hg,

fuperftitione inquinatos per femer elle,

DLUEI

$.5

Cty

Ecquidem euenire. poteft ,' vt rudiores

7777

e populo leuibus bis verae Deuotionis ad.

hn 3

iumentis amplius tribuant , quam e mente

alcyiy

Eccleüae fit ; accidere poteft, vt vnus quis-

Cmta

quam in animum inducat, fübfidiis hisce vi-

fltiend,

tam parari fempiternam : fieri poteft , vt noii-

Jï?'mm

nulli de plebe pro certo habeant, fe morte

lt /]»g;

fubita neutiquam exftinguendos , fi piis coe-

5119 flig

tibus nomina dederint, penfum Marianum

quot diebus perfoluerint, Seapularia, Fumi-

M)

FZI]OJ':

f

147

Es

culos , Éreuia detulerint; quin interim ani.

i de

mum.a peccatis contineant j verum abíonos

t o

hos errores nunquam non diris Ecclefia de-

i op

uouit, nedutm vt eos ratos habuilfet, Vni.

iquam

cam Conuentus Cameracenf(is fanctionem ad-

tuliffe fuffecerit, ad faciendam fidem, quare

to opere Ecclefia nunquam non execrata fit

falfas eiusmudi opiniones: Docegtür populus,

ingref-

inquiunt Praefules fapientiffimi, v£//mum

er.

effe Sanctos deprecari , ad impetrauda mom /o»

ie[CiO j

to Dul.

lum corporis , et fortugae , verum etiaifl animi

; ritur

bona , et fempiterna ; d execrandam effe illo

Ál

yum vatitatem , et Jupevflitionem , qui polli-

centur , tunquawr eor Jfue Poenitentia , e£ Sa-

cvamentis e vita exbgüïwoï , qui bunc , vel il

udiores

hum Samctum) velipiofe coluerimt: aut felicem

qis a

alicuius uegotii exitum promittuut, aut ffrnilia

quente

s qüllS"'

euenta. per[uadent. Quemadrmodum | etiam ve-

diciendi fuut alii omnino, qui adféueranter ad,

sce Y

x not

firmanut , certas auimas e Pargatorio indubita-

» (norte

ze liberatum iri, ff definito muurero , f/fugulari-

que modo, Miffae celebreutur. Ca )..

iis 00€-

K 2

$. 4.

ia

, hi

Ca) Tinl, rg, habitum áutem e(t hoc Conciliu

.^ Ann, 1565.

TIUP

148

$. 4.

nit, |

Quod fingillatim adtinet ad coetus San-

t

ctiffimae Triadi, Virgini integerrimae , aliis

votar

Coelitibus deuotos, nullus dubitationi locus

"LT

relinquitur, magna ex iis in Ecclefiam ma-

quum

nare commoda.

Quod vero ( iure, an iniu.

Tum !

ria, veltigare nolim,) in contrarium adferri

Quod

folet, piis his coetibus diffidia ali in populo

primi

id fi ita habet, culpa omnis 1n nonnullos So-

bus jl

dales, minime autem ia ipfa fodalitia eft cos.

ferenda.

(i

$. 5.

viuor|

Nemo negarit etiam , Corollas Marisnss

luftrie

recitandi quot diebus morem effe pium, at-

placit

que laudabilem ; eumque ratonibus nofítris

bus 1]

plurimum conducere; at fi quis propugnet,

primis

eum vitam hanc fine fancto conclu(urum,

Operar

qui Mariae honoribus nullo non die penfum

lonon

hoc dependits nae is egregie imponiüt po-

fert,

£

pulo.

tulang

$. 6.

fua N

Poftquam eos pietatis ritus, quibus po.

Qpem

pulus imprimis capitur, fcribendo comple-

li toy

(ititio

xus fum, non alienum ab Inftituto meo fue-

rit,

149

rit, piam anïbabüs illis, quas luftricus car-

: Sutt

cer tenet, fubueniendi curam, fub examen

, alits

vocare; minime autem eo confilio, tamquam

locus

fi ea popularibus Deuotionibus aecenfenda fit,

] Tà»

quum ad omnes pertineat orthodoxos; ve-

| itit«

rum propterea, vt intelligi queat, quid fit,

vferri

quod nonnulli tanto ftudio rudioribus cum.

primis ipftillare connitantur, tenerum anima.

opuloy

0s 90«

bus illis opitulandi ftudium.

SPCN

W

1

Orthodoxae Eeclefiae doctrina eft, pia

viuorum opera animabus iis, quae ignibus

Quicunque

Vients

luftricis expiantur, fuffragari.

hn

al

placitum hoc Eeclefiae ratum habet, anima-

bus ilis pro virili patrocinatur ; fed im-

nofttif

primis ad poenas eorum leuandas omnem

Ugnet ,

(ururt;

operam confert, quibus lucis huius vfuram,

honores gentilitios, et facultates in acceptis

pen u

fert. Verum hoc adeo, vita functis opr

nt p

tulandi ftudium , efficere poteft, vt quidam

fua cauíffa potius, quam quo animabus illis

opem ferant; in faero Poenitentiae tribuna-

u por

li non minus, quam e fuggetftu Miffaruni re-

oj

éitationem , ad leuiendos, fnisndosque ea-

eü fue'

rum

f

K 5

159

ruæ dblores, affiduo commendent, Sed, a&

comult

|

haec vna eít ratio, qua vita functorum poe-

Proxitt

nae leuantur? nounne virtus eadem ineft mu-

Pro

nificentiae in egenos, precationibus, COT

poris macerationibus, aliis chriftianae pie-

tori 4

illie in

tatis oHiciis-?"d(f:inde , 8n non pars magna

iructus, qui e Sacrificiis. Miffae orbe toto

smol

hahitis prouenit, Ecclefiae voluntate ad eas

pertinet? His adde coeleftes thefauros, Zz.

Qu

dulgentiar vulgo nominari folitos, quibus iis

tem vt

cumprimis fuffragamur,

Ecquidem vereor ,

tiobis 1

ne ii, qui a nobis diífident, iuftam obtre.

deftia n

ctandi materiam habeant, cum a quibusdam

noftrum tanta follicitudine quaeftuofa haec

Cor

fubfidia vndique conquiri aniwaduercunt.

praebo,

um

Tatür,

Thatibu:

Tuilfone

De exteriore chrifliani bominis Deäæ

&uide

tz'oneþ...

adeiïe j

$. 1.

"

MZLOR

H

cquidem chriftianae Deuotionis fumma.,,

interiore animi ornatu continetur; attamen

[am

necelle eft, vtei externa pietas, tanquam,

Hemin; ]

Cus

I5I

fimul

d, at

cumulus aecedat etiam , Dei fimul

|poes

Proximi cauífa,

f m

$..2.

, C0f«

Profeeto iniurii Deo, et dicatis eius ho-

pl

nori aedibus fumus, fi eas ingreffi, rumores

n

ilic inanes aucupamur, fermones ferimus,

t0t0

amicitias, quas nefcio , paramus,

( ess

$. $.

Quod vero vis permagna exemplis in parn

N

jus 118

tem vtramque fubeft, quam facile i, qu

nobis in facra aede circumfunduntur, immo-

['e0f ,

Qbttes

deftia noftra in praeceps agi queunc7

usdam

SWP

Tiaec

Contra quam vtile fpectaculum vifentibus

nt,

praebent ii, qui, dum facerdos ad aras ope-

ratur,

deiectis oculis, fublatis in. coelum

—

manibus, imprimis vero magna mentis de-

miffione Numen immortale adorant ; quod

Jetlt«

ecqmdem oculis non cernunt, fed praefens

adelfe , et preces fupplicum exaudire, pro

certo tenent ?

$. 5

|mfnà ,

Iam fi compofitum effe ad fanctimoniam,

amel

gemin.m non conuenit e cbriftianis, cum

quam

K 4

Rei

Y

152

Rei Diuinae, aliis prdeterea caerimoniis Re.

faml

ligionis noftrae intereft, quanta iis adelfe

füllle

grauitate ,. Mimftros Ecclefiae conuenit ?

defn

certe In eos ora omnium, oculique conuer-

tudin

fa funt

Quuare fi in his morum grauitatem,

attam

quam tanti muneris dignitas poftulat, fide.

Lt

les requirant, exigua de Religione chriftia-

Rnf

na, deque Sacerdotio in mentibus eorum

COTUIT

exxüat opinio, eft neceffe,

So9.

H

Siautem reprehenfionem non effugiunt ii,

hn

qui 1n aedibus facris morum compotitionem

Veftim

exiguam, aut nullam prae femet ferunt ; an

lllld l

non fale defricandi plurimo erunt , qui fub.

Sed j

intrant Templa, cultu ad omnem oftenta-

Je fat

tionem facti ? Profecto fi hi animo reputa-

—

rent, quantorum fint criminum rei, quam-

que graues poenas de iis olim repetet Deus,

Óifi ad frugem fe fe recipiant, maiore cor-

poris, animique demiffione Rei Diuinse ,

aliis deinde Religionis noftrae ritibus adeffent.

P.

$ T.

Clllfh

Popularibus Deuotionibus accenfendus eft

tomm

etam pius orthodoxorum mos, Religiofarum

SENIT

fami-

153

: e

familiarum indumenta , feu ad fidem voti ex-

xelf

foluendam, feu pietatis /upererogatoriae cauffa,

emit ?

definito temporis fpatio deferendi, . Confue-

J

tudinem hanc ecquidem damnare non aufim ;

AL

attamen ea, ad veram obtinendam fanctimo-

fide.

giam, parum proficias; nam quorfum vefti-

ff«

mentis Sanctorum induemur, fi non etiam

eotUr

eorum perfequi veftigia connitamur ?

$. 8.

Huc pertmet etiam , vita functos rehgw-

fa in vefte humandi confuüetudo; nec enim

unt 1l

veftimenta, fed interior animae ornatus ad

1016l

illud immortalitatis domicilium nos perducit.

nc; 28

Sed iam de recta chrxülam hominis Deuotio-

yi fub

ne fatis fit, ad Homileticen progrediamur.

ftenta

——

-

—

reputte

quam

CAPVT XXVI

[eus,

De

Homüiketice.

re «t

S, t.

iprttde s

r

aftoribus animarum incumbit etiatm, vt

defea

Chrifli legem, quanta eft, gregi curae fuae

commilfo explanent; proinde quid fide te-

ydus d

nendum, quidue fequendum, aut vitandum

ofarum

€l

K 5

fan

154

ei fit, fermone populari ob: oculos ponant,

Zzl

Complexio praeceptionum , ex quibüs populo

res credendas, et agendas proponere opor-

impent

tet, Homiletice adpellatur; Dictiones vero eae,

tionet,

quibus rerum harum notio inftillatur ,. .Coz-

citiott

€zonunm nomine veniunt.

flitugm:

$. 2.

um fr

Nemo autem. exiftimet, quemadmodum

habent

alio iam loco dictum eft Ceap. 2.Sect, r. $. 2.),

ia

SCRPLERS

Sacram Eloquentiam , quanta eft , parti huic

Prudentiae Pattoralis infertum iri; mae eum,

qui hoc exfípectet , diferimen praetereat,

quo Homiletice a Sacra Eloquentia.feiungi-

tur; attamen neque authorum eorum perfe.

gnuem

quar veftigia, qui Homileticen anguftiori-

Coglef

bus- limitibus- circumfcribunt, quam.ex eius

lunt; r

dignitate ,"atque vfu fir. . kaque. ea ratione

Tütuere

in hoc argumento verfabor, .vc; fi quis po-

Vetfatur

litioris humanitatis , 'Theölogit:arum deinde

t fibgi

difciplinarum minime expers eít , regularum»

bis fide

quas iam tradere adgredior, fubfidio, facram

ïUOl', E

orationem. cuiuslibet argumend nullo nego.

ti9 paraturus fit,

$. 3.

() N

!55

Tent,

,g. $,

In Oratore , inquit , dicendi Magifter no

711

ypulo

por.

imperitus, ()j)nttet effe Inuentionem ,. Difpofi-

)€

z

tionem , Eloquutionem , Memoriam , et Prouun-

ciationem(a). Abhinc igitur praecipere in..

47

^

ftituam; deinceps praecepta generalia oratió-

num fpeciebus, quae in Ecclefia Orthodoxa

habentur, adcommodabo.

odutt

—

—

)

E

ute

r

XPXHV II. 4

eutt,

De luuentione genemtün.'

pent ,

yagi-

$. 1.

H

nuentio eft eorum excogitatio , ex quibus

coalefcit Oratio.

friort-

Prima Orationis elementa

[ eius

funt; r, Sacrafententia, quam Dictioni prae-

fütuere paras.

2. Thema deinde, in quo

000

verfatur Oratio, 3. Poft diuifio thematis,

s 0*

ac fubdiuifio.

4. Poflremo, momenta , qui-

einde

bus fidem facimus,

De his Sectiionibus qua-

arum

tuor, acturi fumus,

gcram

pego

SE.

(4) Rhetorie, ad C, Hwenn.ALib.*. I. Cap. 2.

156

SECTTO6*T]

T

fam 1

De. 'Inuentz'ane Jacrae Sentehtzþ&-.

hoc

É

3

acram Sententiam in argumento praefenti

intelligimus eam, & qua Oratio principium

Que (

ducit,

Wiuff)

$. 2.

patria

Ecquidem facer textus é fiugulis Litte.

Moc-

rarum Diuinarum Liàbris peti poteft ; fed iam

in mores abiit, vt ab ea facrae Paginae (u.

Ó

matur parte, quae die illo in facris folemni-

fés (

bus recitatur. Attamen(vtcertae, quae in

texti

res omnes incidant, praeferibi regulae non

dus p

polfunt) a generali hac. praeceptione feclu-

Cufl]

das Orationes eas, quas occaftogaler: vulgo

Domi

nominamus, deinde Funebres Laudationes ;

eolen

nam illisintegrum eft, promtum e quouis fa-

pudis

cri codicis loco tex tum, pertractare.

füfpi(

$.5

Inuenias etiam primi fubfellii Ecclefia-

fiden

ftas, qui fuis orationibus fententias, e 2D;u-

w5 Offcür fumtas, praemifere.

50 4.

157

i

54-

Textus , quem delegeris, prolixus ne fit;

nam illius prolixitas faftidium creat: praeter

t.

hoc orationem omnem virtute complectatur.

6. 5.

gefenti

Apud complures 'Europae pOpuïos hodie-

cipium

que obtinet, vt fententia facra Latio pri-

mum fermone recitetur: poft autem lingua

patria reddatur 5 at , quonam operae preno

Litte

iftoc fiat, non video.

Q 14f

$. 6

ye f

Puleros etiam

beatosque fe fe orato-

tes exiftimauere annis fuperioribus, cum

lemttt«

[uae t

textum geminum fuis praeftituere oratiotii-

2e D00

bus poterant; hoc autem tum fere eueniebat,

feclii

cum vnius cuiusdam e Coelitibus memoria,

-

yulgo

Domini die

folemni ad aras precatione re-

10065 ;

colenda erat; verum meo quidem animo re-

uis f

pudianda eft haec concinnitas, quod ex ea

fufpicio quaedam adparationis, atque artifi-

!

ciofae diligentiae nafcitur, quae res maxime

fidem orationi, oratori adimit auctoritatem

ccjelt

put

SE-

d

158

JUMTOT as N 7 C D G-

H

SECTÍ " d

De Imeutione Tbematis.

$. 1.

l

& hema facrae orationis eft argumentum ,

J

tini

quod orator pro concione fumit pertractan-

-.dum.

fper

$. 2.

Dotes, quibus thema facrum inflructum

j

effe oportet, funthae: zr, Thema verum fits

quen

non igitur Zezum, aut nigium parado-

Q65 (

Xxug» 2. Vnum, etadaequatum. 3. Mode.

ratum, feu nec fterile, neque nimis copio-

)

fum.

4. Sacrae fententiae copforme.

5

tolun

.Adcommodatum loco, tempori , oratori.

Jus a

*

$. $.

(Taet;

Fontes eius inueniendi-futt: 1. Euange-

lium,,dilei, quo dicere orationem conftituifli,

2. Diuinae litterae, quantae funt,

3. Ho-

UT

miliae Sanctorum Ecclefiae Patrum, —4. Sa-

putt

cri codicis Interpretes. 5. Clari oratores,

liter,

6. Theeïogia myftica. 7. Polyantheae,

fam :

SE-

(4)

01

159

SBRCTEO IH

De diuifionc, et fubdiuifrone.

51.

iuifio eft thematxs certas m partes d:.

ACUR

D

ftributio: fi ipfas has partes de integro di-

adtont

fpertitum eas, nafcitur fubdiuific.

$.2

Vetuftiffimum effe partmouum vfum elo-

üctüti

um ftt

quenufümx poít natos homines "T'ullii oratio-

nes complures apertiffimum faciunt.

Mrabo

$. 3

Mode

Membra, in quae difpefeitur oratio, duo

copio

folum, vel tria fint, quod plora intra tem-

m

y

pus ad dicendum conce[Tum commode pe;;.s

"

tractari non queant.

$. 4.

ag

Hodierni dicendi Magiftri, Fennelonio ('a)

titoil

et Gisberto (7) feclufis, confenfione vnammx

a

partitionum víum vehementer probant ; quod

4 9

lucem eae, et perípicuitatem orationi accer-

atotes»

fant: deinde auditorem docilem reddant ;

26

deni-

^

(2)) Dialogues für I* Eloquence Dial, 2.

)

E

(5) Bloquent, Sacr. cap. 6.

16o

il

dEniQue oratori canücellos quosdam bïrcu:ne

dent, extra quos egredi, fit nefas,

JX .

Leges bonse partitionis ad capita. haee

reuoces: 1, Plena ea fit, et fidelis, metn-

bris inter fe aliquam relationem habentibus,

l

part

vel oppofitis; 2, Plana; 3. Perfpicua ; 4.

r c

Ordinata,

E

mett

lisdem parandis feruiunt: r. Loci orato-

oU

ri: e. Theologici; 3. Figurse illuftriores,

4. Lectiones Paginae facrae varzagtes,

CUM

P

Thec

Momenta, quibus diuifionis vfüs fuade.

Ícen

tut, ad fubdiuifionem pertinent etiam ; fed

et fontes, e quibus petuntur, ac dotes, qui-

bus exornantur , commurnes habent.

'Tria ni-

Vits,

hilominus, quae fere in folas conueniunt fub-

& N

diuifüiones, adiicere iuuat: prius eft: earum

tium.

artificium pro vitibus celetur ; membris defi-

N

Ài

niantur paucilfimis ; vltimum, argumento pro.

priae fint,

üt,

Tatl0

$8E-

ifi

CUf

SECTLO IX

De Inueutioue argumentorum.

[iet

$. 1.

fieffle

nuenta fententia facra , et themate , in

1008 j

H

la, 4*

partesque diftributo, in eo Ecclefiaftae ope-

ra colloeanda eft; vt idoneis rátionum mo.

mentis fu(ceptam materiam in luce plena ,

(rato

extraque dubitationem omnem confhtuat.

* d.

r

Momentorum fedes, loci oratorn , et

'Theologici fuünt; quare 11 penitus perno-

fcendi.

fusde:

(53

l5 [ed

Loci oratorii, quorum in facra d1ct10ne

, Q

r Definitio ; ;

víus, numerantur duodecnn

rja nl

2. Notatio nmmms, 3. Coniugata; 4. Par-

j füt

üum . egumeratio; s. Genus, et Forma; 6.

estunt

Similitudo, Diffimilitudo, 7. Contraria; 9.

j i

Adiuncta; g. Antecedentia, et Confequen-

Ü pl'O*1

12, Compa-

t13 ,

IO.

aulfae; rr. Effecta

yatiO,

$- 4

P

162

$. 4.

Locis addendi funt etiam Geüeml'e.r, 1n-

1

de dieti; quod cuilibet fere firmahdo the-

]j

füs

mati, argumenta gezeraziz fufficiant

E1us-

modi funt; r. Poffibile; 2 Facile; 5. Ho.

Cüm

neftum ; 4. Vtile; 5, Necelfarium ; et his

atQue

contraria.

HO

$. 5

——

fükzcu

Praeter communes hos Rhetorum Iocos,

alii praeterea funt,

qui Z2eologici, et Coge

cionatorii dicuntur; quod Theologi non mi-

DUs, quam oratores facri ad fua ftabilienda

R

À

placita, ex iis argumenta fümant,

d J

$. 6,

& d

Locos eiusmodi decem numeramus poft

t

Virum Doctiffimum Melchiorem Canum , qui

parte

primus eos explanauit, funt autem; 1. Sa,

UE

crae Litterae; 2, "Traditiones A poftolicae ;

det oj

$. Aüctoritas Ecclefiae; 4. Concilia;. 5. Se-

des lxümana, 6. Sancu Patres;./7. Doctmes

n

Ícholaílici; g. Ratio natuzahs, 9. Philofo-

Qu Qu

phla, 10. Hiftoria facra , e!.: profana.

QUe. nc

*

[]

jitur

W

IIUPH[I

$. 7

)G

—

16

3

"d

i

E

» n

3, ]n

tle

. Igitur orator dictionem faeram conftructu-

Ens.

rus , locos hos omnes animo collizat? ac fe.

.H

cum difpiciat, vter eorum apta imprimis,

atque adcommodata , ad fidem faciendam,

t his

momenta rationum fuffecturus fit,

b w

J005 ,

CACPWVUY XXVIII

J Cot

De. Difpofitione.

j li«

1

S u

4

jenda

cX, yülpoftio , ef? verum inuentarum im ordi-

uem difiributio, (2): mfi enim quodque eo-

rum, quae funt excogitata, in ea orationis

, poft

parte collocetur, in qua res poftulat, nun-

, Qu

: Ste

quam rite coagmentata, temperataque eua-

det oratio.

ice5

8 s

)O

" 6

Ordo duplex eft: vulgaris alter, quo rei

toTes

€t

ï:i'

liiv

jlolo*

unque initium tribuimus, ac finem , ne-

que non et medium, quod vtroque interci-

pitur; alter ordo is eft, quem artes fingulae

proprium (ibi fecere, .

du

9. 3

a€

(a) Cic, de Inuent. Libr, [, 'c.qp

v*

164

5 g..

Siin ordinem, quem in diftribuendis ora.

tionis partibus confectamur, mentem inten-

ul

derimus, facile intelligemus, eius initia ad

ht,

naturam efle referenda.

Ed

Ti

S. 4.

ten

Pärtes, e quibus facra cdaïefcit dictio,

ver'

aliae primi, aliae ordinis alterius funt, Ad

dii;

priorem claffem pertünent: t, Exordium ;

fpec

2. Propofitio; 3. Confirmatio; 4. Epilogus.

$. 5.

Proximam claffem efficiunt: r, Divifio,

plic

et fübdiuifio ; 2. Confutatio; 3. Amplifica-

iioy

tio; 4. Digreffio moralis; s. Narratio ; 6,

tam

Affectus, Iam de fingulis ordine differam,

— ——

—— Rá —

SECTIOTI

plur

De Exordio,

Com

j

$. 1

ill (

&

X

Com

ordium, eff oratio , aniwum audztoris

de 01

zdonee comparans ad veliquam dictiogeg : quod

eueniet, ff eum Degeuolusa , attentum , docilem

quoi

fecerit, (a).

4 0

^

Sepa]

$

CCf

(«) Cie. de Invent, Libr. x, cap, 1f7.

(HUENECGO OUU NUA

16

E

$& m

0rt«

Beneuolentia conc:hatur folemni illa for-

ltyü-

mula, qua Ecclefiaftes ab auditoribus poftu-

"ER

lat, vt dicentem auribus aequis accipiant: ni-

mius fit , fi alias praeterea artes adhibeat. At-

tentos efficit ipfa argumenti dignitas, 10 quo

VP

verfamur. Docilitatem parit ftructura Exor-

Ad

dii; fiid ita conformatum fit, vt ex eo omnis

um ,

fpeetari oratio queat.

ghS

$. 3

Leges, ad quas exigitur Exordium, du.

ilit,

plicis generis funt; nam aliae vitia ab uis re-

o

mouent, aliae exordiis fplendorem, et or.

ó,

namenta accerfunt,

am,

$. 4

——

Vitiaexordiorum funt: 1. Vulgare, quod

pluribus argumentis poteft adcommodari ; 2.

Commune, quod nihilo minus in hanc, quam

in contrariam materlam poteü conuenire 5 3.

Commutabile , quod leuiter mutatum etiam

fitti

de oppofito themate dici poteft; 4. Longum,

j 1

quod vltra, quam fatis eft, producitur; 5.

7(21 fl

Separatum , quod non ex ipfo arguisento du.

1

ctum eft.

I

E

$. 5.

166

$. s

T |

Eadem his praedita elfe virtutibus opor-

tet: 1, Exordium fententiarum

et grauita-

ts aabeat plurimum, id efft, magna fit cura

elaboratum ; 2. Sit argumento proprium; 3.

Sit noderatum ,

id. efh,

nec breue mmls

P

neque paullo productius,

to]

$. 6

Partibus exordia duabus conficiuntur, In.

tüm ,

greifu, ac Defcenfu

CUT

llla faerum, quem ora-

tuon praeftituimus

textum exphcac, haec

I

viam ad Propofitionem munit

LV

$. 7

Quaerass; an in facra oratione locum ha.

Perf [

beat, modus exordiendi Is

TiIen;

qui ex ajrupto

fit? at proféeto

cum exordium

Noy

quemad.

modum paullo ante e Cicerone docuimus,

ad reliquam accipiendam dïcnonem comparet

aud*torem

locus ei in oratione facra con-

eü: f()

cedi nequit

m Y

$. 8,

Fs

—. Fontes exordiorum denique, ne quid prae-

tereatur, Func Hs

e€ quibus peti themata, et

N

momenta I'äïlougm dlmmus (Cap 277. Sect,

Dtopo

2,.66 4

C.NQ

SE-

üctor

16

ojot

SBUCILO:-IT

quita

CQUIa

De. Propofitione.

l; 3

9. r

II

P

ropofitio eft breuis, et aperta explica-

tio ftatus quaeftionis, feu eft 1pfum argumen-

tum , aut thema orationis, de quo verba fa.

"

cturi fumus.

] orà

s s.

liaec

In propofitione haec erunt obferuanda:

I. Vt fit vera;

Non nimis generalis; 3.

Perfpicua; 4. Simplex, et Vna; s. Conue-

m l

niens oratori, auditori, loco, tempori. 6.

vujto

Noua.

omad

r n

qnus ,

(Quoniam propofitio cum themate res via

wpalet

eft; fontes etiam iis efTe communes oportet; qui-

Con

nam vero hi? paullo ante percenfitos repe-

rlas(Cap. 2[. 990E., $..

$. 4

Nonnulli oratoriae facultatis Doctores,

praE-

j *

propofitioni Zzzroductionem fubnectere folent

ect.

suctoritate quorumdam Galliae oratorum ad-

L 4

ducti,

B.

ï

168

netn

ducti, quo nomiüne viama propofitione ad par,

titionem intelligunt ; verum, cum hodierni

Jis

oratores Galli hac parte a fuis antecefforibus

jari

deflectant; neque noua haee orationis par,

fe fe vlla commendet vtilitate, in eius tra-

ctatione commorari, nihil adtinet

et,

—

ARA TEMUNENSORNENDRMMDn

Tintt

SECTIO-LH

nite

noli

De Diuionibus.

folu

^

.M

t101h

x uae &d rem praefentem fpectant, ple.

fiali

raque iam alio loco tractata funt, ( Cap, 27.

Sutc

Sect. 3.5; quare ifüie duo folum adiungere

E

ais

vifum eft ad ea, quae ixam alibi commemora-

uimus,

.

s. $.

Prius eit: cum diuifionum commune cum

propofitionibus munus fit, illuftrem, ac per-

fpicuam efficere orationem, verbis apertiffi-

£m

mis proponantur ; alterum vero: in vnum

fider

locum perperam coniicias diuifionem , atque

fubdiuifiones; nam partitionis propria fedes

propofitio eft, fübdiuifiones ad confirmatio-

Xiom

nem

169

|pir,

nem pertinent, QGuseras; qua confirmatio-

terni

nis parte fint collocandae ? punupxo fingu-

ribüs

larum partium,

$. 5.

jtts

(fà

In regnis compluribus more id reöegtum

eft, vt partitionibus fubiiciatur Diuini Nu-

minis implorato, ad argumentum dictionis

rite pertractandum: morem hunc damnare

nolim, Verum apud nos facri oratores tunc

folum inuocationem. Diuini Numinis hac ora-

tionis parte vfürpant, cum 1n argumento dif

ficiliori verfantur , aut de laudibus alicuiis

[l

Sancti dicunt,

"i

Dl

Iu

(otas

SECTIO IV

De Confiriatione.

em

9. 1.

£O

&

onfirmatio, eft qua fumtum dicendi ar

pEI'

gumentum in luce plena conftituimus , exque

tl

fidem adiungimus.

vnufa

$. 3

que

Fidem orationi concilies: t. Rationum

(edes

momentis; ». Eorum expolitione,

nato

L $

6.

DO

j

I70

$

3.

Bati

onum expolitio artificiofa , Vocabelo

apud Rhetores

?

et Dialecticos vütato, Ar.

&umentatio dicitur.

Sedes rationuüm , et Ba-

tiuüm dmnä;ilium alibi i

ndicauimus (Cape 27.

Sedt, 44

("

$. 4.

Ul

nn

Argumentationum formae fünt octo:

I

0oHc

4

Syllogifmus; 2. Enthymem

[

3. Epichere-

tores

ma; 4. Collectio; 5. Sorites; 6. Dilemma;

Cotci

2 Iildaïf:ïiüg 8. Exemplum.

Cs

509*

them:

«In tractatione a

rgumentorum, atque ar.

Fijei

Sumentationum tria haec feruanda funt:

pri-

mum, vt argumenta folida (int potius, quam

D

multa: po

f*, quo ordine debito, quem nem.

iltén

pe rei natura, vel ars exigit, collocentur;

ferat

denique curandum eft;: vt alia,, atque alia ar-

Tle a(

&umentatione expoliantür, ad fatietatem oc.

jro (

cupandam,

m

C

4

SE

D

II

wbolo

$ECTIO V.

, Àt

X Dd-

De 'COQZ-?]-ZZZQZLZ;OHQ?.

$- 1.

) 27

ZX

1

-

OT

H

fütatio, veteribus Aeprefenfo, pars

*

confrmationis eft : ea diluuntur rationes , quae

7- x.

obiici polfent. Graecanici, et Romani ora-

ha

liv

t

tores raro admodum f[fine confutatione ad

concionem dixere.

In dictionibus etiam fa-

]U ;

cris omittenda Reprehenfio non eft, cum

themata fenfui repugnantia pertractamus , vel

Fidei noftrae dogmata. ftabilimus.

o df

S

* -9

D5

pri

Tl

Parte hac orationis duo caueat Orator:

lU

nem

alterum eft, ne difficultates in medium ad-

|tuL ;

ferat, quibus dilfoluendis impar eft: alterum,

ne aduerfarios acerbius accipiat: Zegat:o;

g

pro Chrifto Yfungimur , inquit. Doctor Gen-

100

e;ium , qui pacis fuafor, et auctor eft. (a).

$. 3.

Wt

(Q b A—a Corinth. Cap. 5. V, 26.

172

QUEX

$3

Modi , quibus ea conuelluntur quae di.

€i contra queunt, feptem funt

I, Cum 1id

quod obiicitur, oftendimus, veritate labora.

re, 2. Cum damus rem obiectam, at com-

plexionem, quae ex ea conficitur negamus

1

D

3. Cum declaramus, rem obiectam

fecum

A.

eand

pugnare. 4. Cum tela, in nos congefta, in

aduerfarios conuertimus. 5. Cum fententiag

ampli

facrae, quam nobis aduerfarii opponunt, fen.

que f

fum fincerum aperimus. 6, Si quid eiusmodi

nobis obmoneatur, quod penitus effugere non

E

poffimus , eleuandum faltem erit: ratione hae

, q

tum vtimur , cum id, quod opponitur ,

omm-

üone;

no remoueri non poteft. 7. Cum ea, quae.

Ctet

obiiciuntur, contemtui et defpicatui nos habe.

re oftendimu

V

t Pe

dàm Y

N A

*

NT

C E

)

« æ*"

E IN

u

4 V

ptaefi

tiof

SE:

(1)

—

178

EUR

Rss

je di.

SEÓAIO VE

m id,

De Amplificatiomibus.

abora-

. COtt-

& 1.

M

eff grauior Quaeriam adfir-

s.

fecom

qmatio , quae motu auimorum , conciliat in di-

, 11

cendo fidem (a): ex hac notione intelligas,

entiag

amplificationem . affectibus propinquam , at-

E, fen'

que meitimam effe.

smodi

a d

*e D0n

Ecquidem confirmationis fingula momen:

ta, amplificationis egent; fed cutmprimis ra-

i Igac

tiones eas, copiofius exornes, quibus fubne-

ofmli«

ctere affectum conftituifti.

, quee.

$. 3-

|habe

Modi amplificandi e familiariffimis funt:

:. Per incrementüm ; cum oratio per quos-

dam veluti gradus adfurgit. 2. Per compart-

tionem; cum rebus natura, vel opinione ho-

minum magnis contendimus aliquid, iisque

praeferimus. $. Per frequentationem defni-

tionum, caulfarum, effectuum, fimilium, dic

fimi-

(a) C-ic./dc Par:i,n Orat, cap. 15

É

"-G

174

fimilium, et f,xempïmum. 4.

Per hypotypo-

m

fiue del

Icriptionem facti alicnius DBiblici

cum

H

t

JTOfall

j

» €t apodofi, 5. Per Similitudi-

1d7

nem Biblicam ;

cum facro textu cc»ntenta fi-

nilitudo eruitur,

ftu

ac diffufius explicatur, 6

LA

Per dfïicultatem ex ali

1quo Litterarum Di-

uinarum ]

oco propofitam, et indidem diffo.

lutam. ^. Per expolitionem ; cum ea

Ut

, quae

in re in funt,,

Sua

alia, atque' alia fub imagine

oculis fubiicimus.

i.

—

CLPUITD YTI

De Narratione,

S. p

j

IN

arratio apud veteres proximum ab ex.

t

ordio locum obtineb )8; e

à OratOres /becien

vel

facti ,

vt hodierni iuri

speriti loqui amant,

lg

l

Lomp:em funt.

Narrationi hoc fenf fu nullus

in facra oratione locu

$5 Contra fre quumm-

müs eiuüs apud Oratores hCIOS vfus,

h zar-

LT

rationem dicas verum geflarum ,.

aut quafr ge-

f0

Jlarum , ne fabula

parabola, vel apolosus

i

!)

excludatur, expofitionem

[»]

S

* .

I"F

[2 -

$. 2.

Narratio hoc modo fumta nullum certum

ü

habet in dictione facra locum, fed iam huic,

li

iam illi parti, breuius, aut fufius, vt res po-

f

ftulat, admifcetur.

6.

$ 3.

)

V)irtutes bonae narrationis funt: r, Bre-

l

uitas; 2. Perfpicuitas, 3. Probabilias; 4.

n

Suauitas,

l"

SlE CTIO M TIT

18

De digreff/one anorad.

b

SCI

l

]

omine digrefhonis moralis intelïïg'zmu.s,

K

factam ab oratore faero, ad informandos,

vel arguendos hominum mores, procurfio-

7

nem; eam alii fructuz: oratiomió nominant.

m

s *

$

Vt earite fiat, fequeutia obferuanda erunt:

li

1. Digreffio moralis fit conformis argumen-

lÀ

to: 2. Adcommodata auditori: 3. Ornata:

1

Non igitur in di.

4: Prudenter infütuta,

h

grel-

176

greü:ombus acerbum íe fe praebeat orator

qu

non principum virorum, publici Magiftratus,

Ti

aut quarumuis fingulcu'um perfonarum vitia

toi

mfectetur

pa

$. s

De

Digreffione morali nulla omnino careat,

£0$

oratio , ad quoduis genus referatur, ni fpe*

p

rato fructu defhturam eam velis.

$. 4.

Aptiffima digrellionum moralium . loca

hiit

funt; t. Argumentationum complexiones ; 2.

hen

Epilogus orationis: eo orator perquam op.

toft

portune digreditur ad mores,

(01

u

a

Z

i

OBbCILO LX

lIs

(1l3

De Affectibus im. geuere

S. 1

ä*ä inis facri

ac profani oratoris'eít, per-

1not

fuadere dictione; at nunquam is fuum hunc

lmpr

adfequetur finem, fi non intellectum modo

CElI

validis rationum momentis expugnare, fed

et voïuntatemlmpellele quo velit; vnde au-

tem velit

deducere, Dnouerit,

(Àuae res

hn

que.

177

n

quoniam affectuum coneitatione , aut demi.

lf,

nutione perficitur; ei, qui facri munere ora-

"

toris cum fructu animarum perfungi vult, o-

perae, et laboris longe plurimum in eo po,

nendum eft, vt naturam affectuum, et artem

t

eos tractandi pleniffime, cumulatiffimeque

perdifcat.

p

S x

Alffectui gemina fubeft notio. Quinti.

liano affectus , eft motus animi ex appre-

(

henfione boni, vel mali profectus; at ora-

)

tores facri non prauas itiodo atimi perturba.

tiones, in quas data a Quintiliano notio con.

13

uenit fed cuiüsuis infuper chriftianae virtu-

tis actüm, et motum, quem in auditore ex-

cirare conhitimur , affectibus adnumerant,

$. 5

Affectus itaque oratori facro, eft animi

e

motio, ad aliquem virtutis acrum hominem

|i

impellens, vel a vitio eidem oppofito aþduf

o

cens.

d

5; 4.

Eorum slii per fe lenes, ali vehemences

]U*

[?

funt ; illi placide, hi acriter auimum afficiunt,

M

$. 5.

178

$. 5.

i

Plures quidam, pauciores alii numerant

&

affectus, Praecipui funt: r. Amor; 2 Odi-

um; 3. Defiderium; 4. Gaudium; s. Trifti-

ta; 6. Ira; 7. Spes; 8. Audacia; 9. Ti.

g

1nofr ;

1o. Pudor.

N

—— ERE

D

&ebporro x

i

De Affectibus im fpecie; et fiugillatim

de J4more.

[i$

$ r

TU

A

mor eft fruitio boni veri, vel apparen.

eim

tis: ex quo poteft intelligi , bonum alterum,

u

alterum amorem prauum effe.

Prior adtingit

i

Ils

i Deum; 2, Nosmet ipfos; 3. Proximum ;

4. Virtutes,

2,

$.

lm

Ea, quae amori praepofltero obiiciuntur,

haec funt: £. Nosinfi; a. Corporis voluptates,

externa bona, communione fanguinis iuhcti,

lorg

$ 3.

Sen

Amor Dei excitatur: r. Recenfione per-

mm

fectionum , quas ei ineffe nouimus, 2, Dein-

de

Deua

179

de beneficiorum, quae àb eo in nos Huxere,

a

commemoratione,

di

$. 4

ft

Amorem noftri mouet: t. Lex naturae ,

Ti

quae animis noftris eum penitus impreffit. 2.

Noftra eum.Deo fimilitudo

3. Exemplum

L

Dei, nos amantis. 4, Damna e neglectu veri

in nos amoris confequi folita,

$..5

n

Amorem proximi cieas: r. Állata vete-

ris, &c nouae Legis praeceptione. 2. Com.

imuni omnium ab Adamo origine. 3. Dei ex-

'e

emplo: qui homines omnes , nemine vno fe-

Ut

clufo, diligit. 4. Telffera chriftianorum; quae

yrit

dileetlo mutua eft

I

$ 6

Ad amorem virtutum inflammamur

1. Ea«

rum dignitate; 2. Vtilitate ; 3. lucunditate.

tUL

-

$. 7. -

te5,

Amcr noftri 1mm0dlcus fedatur $5f Ma-

K,

lorum is maximorum fous, et caput eft 2.

Seruos nos pecuniae , gloriae , luxuriae , alia-

p6f

rum prauarum cupiditatum ellici, 3. Eum

2

Deus maledicto perftrinxit.

M

[]

g

$

18óÓ

f

$ *

Amorem immoderatum voluptatum $ for.

p

am

tunarum , eorum, qüi nobis vinculo fangui-

his coniunguntur, co&rceas his momentis:

Cf

1. Amor hic aegrirudines animi parit prope.

aC

f

modum infinitis. 2. Corporis voluptates nos

in bruta animantia transformant. 3. Immodi-

cus noftrorum amor cuüm Lege Chrifti, fin-

gulari ratione, pugnat.

)*

4, —De Odia;

fie

aïa

$. T.

Odium , eft auerfatio rei cuiuspiam : m

fert.

luni alterum , alterum bonum eft. Bonum il-

3

lud eft, quo in nos, aut peccata ferimur,

& !

& 4.

bus

Odium noftri iis commonetur rationibus,

quibus fedatnr nimius noftri amor, Peccati

ür,

odium inflillamus: 1. Cum ob oculos poni-

Diyy

mus eius malitiam, 2. Tüfpit*üdillgm. 13' Ff—«

fecta.

$. s.

Prauum odium afficit: 1. Deutn, 2. Pro-

fote

ximum ; at, qui Deum oderit, nae is certif-

COPp

fime

18

i

fine fenfus, et'rationis expers eft.. Odium

of

proximi fedamus: 1. Diuino praecepto, quo

amor omnium hominum, atque etiam inimi-

!)

0s

corum imperatur. 2. Exemplo Chrifti. 3. Huc

;pe

accedit, quod condonatio iniuriammx excel-

Dios

fxcatem mentis arguat,

Odis

fit«

De De/iderio.

$.

Defiderium , eft appetitus boni abfentis :

fi eo ferimur in rem bonam, bonus; fi fecus,

afectus hic prauus eft. Bonum Defiderium

fertur: r. In falutem animae ; 2. Virtutes;

[j

3. Vitam fempiternam. Defiderium falutis ,

j il

et virtutum concitaueris iis rationibus, qui-

bus noftri, et virtutum amorem,

but,

$;2

Defiderium fempiterüae felicitatis nafci-

tl

tur, fi eius exhibetur: z. Maguitudo ; 2.

;oni-

Diuturnicas.

P

Y

'S-A 3:

Affectus defiderii , quem minui ab ora:

tore oportet, pertinet ; r. Ad-ïvoluptates

Pro

corporis. 2, Rem familiarem, 3. Nimium ho-

ertif«

noris

&

Msj

152

noris ftudium.

(ua ratione fit conuellenduri

defiderium praepofterum Rei familiaris, et

voluptatum, alio iam loco declarauimus,

$. 4-

ïmmodïcum honoris ftudium fapztur , fi

haec in memoriam redigas: i. Ambitio eft

principium omnis mali. ». Eadem Deum fibi

habet infeftiffimum. 3. Naeui corporis, ani-

L4

mique, animo identidem reuoluendi funt. 4

Magna fortuna, magna feruitus

It

qde

De Gaudio.

rü

-

$. 1

Tie

Gaudiu

, eftanimi quies enata ex vfu.

n

fa boni, quod in optatis habuimus: id more

plerorumque affectuum in bonum , et malum

tribuimus

Cel

$. 5.

t

Gaudium bonum a mentis integritate pnn.

u

cxplum dueit: ea pofita , ftabihtaque, gau-

hii

dium commoueas: z Diuinis Litteris gau.

alia

dium mentis eft juge vonuiuium, 2.l1dem prae.

lg

fentis vm.e felicitatem abfolult.

fere

lict

$35

T

1f

$.. 3.

q

Gaudium , quod ex opum affluentia, cor-

poris voluptatibus, honoris fuauitate exiftit,

rationibus iis eneruatur , quas fupta comme-

,T

morauitmus.

eft

fibi

De Triffitia.

il«

$,

d

Triftitia, eft dolor de piälo | praöfenti..

In malis ducimus: 1:, Funera eorum, quos

deamamus, 2. lacturam nominis, et fortuna-

rum. 3. Afflictam, proftratamque valetudi-

nem, 4. Spes noftras profligatas. 5. Sufce.

vit

pta maleficia.

Jore

$54

jum

Dolor de malis iis, quae priore loco re.

f

cenfuimus, plerumque obruendus, neque ni-

fi in laudatione Funebri eft intendendus: non

tamen vltra modum ; nam chriftiana Lex,

rit

gäll

nifi quod turpe fit, nihil. malum ducit ; in

alias res fola abufione haec adpellatio con.

p

uenit,

Ex quo fciri poteft, oratori in eo

frae'

fere elaborandum eífe, vt maerori leuatio-

nem adferat.

M 4

$, 3.

1

184

$. $.

Ad ponendam triftitiam plurimum profi,

€it, cogitare toto pectore: r. Mala, quae

tt

nos fatigant, Deum habere

authorem, qui

(

ex aequo bonus eft, dum parcit, et dum pu-

I

nit. 2. Eadem elfe fementem fructuum a mor-

f

te legendorum. 5. Pignus item minime am-

biguum Dioint erga nos amoris. 4. Meininif.

te

fe ad extremum iuüuat, vitàm hanc nullo ma-

ii

loruin inceguentu decurrere non podfe,

$ 4

ott

Triftitiam erecordatione culparum admiffa,

lo

rum nafei folitam, chriftiana difciplina Poenirez-

ziam vocauit ; illius ü'equentiiïimus eftin facris

orationibus vfus; triftitiam hane concites: r.

fer

Ob oculos pofita turpitudine. 2,Damnis peccati,

Tiar

$. 5.

[

Cum animum aegritudo inceffit ob aduer-

lmï

fam proximi fortunam, dolor is commiferatio

eít. Ekxcitatur ea, r, fi mali maghitudinem,

quod in proximum redundauit , diluci-de, ac

fion

compofite. deferibamus.

$, Porro , fi dub

Tüer

oculos fubiicias perfonae , quae patitur, di-

fhnu

gnitatem. 3. Eorum autem, a quibus mala

3Eq[

profeeta fums, vilitatem.

$. 6.

Tige

185

$. 6

Y

Quemadmodum commiferatio eft aegri-

Jae

tudo e rebus alterius aduerfis , ita' Jguidia

qui

dolor eft ex alterius profperitate enatus;

»

Invidiae confectatrices fünt, ira, et auer-

l0T

fatiQ.

if

$ T.

nf

Haec animi motio vna omnium viliffima ,

Tà

teterrimaque eíft; nam cuius ea infedit ani-

mum, eum dies, nocresque dilaniat ; quare

omne ftudium in id conferat orator, vt eius

if,

horrorem audientium animis ingeneret,

(ten

$. 8.

TAE

Momenta, quibus Inuidia iugulatur, haec

fere funt: 1. Ea carnifex irrequieta huma-

)v I.

narum mentium eft, 2. Arbitra rerum no-

i

atl

ftrarum longe iniquiüjma. 2 Viptutis hoftis

d "

at

implacabilis.

50 9?2

quitü

Mae&itia nonr

aro conficimur; cum alios

|petmi,

florentes opibus , honoribus, amicorum nmu-

o, &

mero intuemur, quibus ipfi bonis deftituti

l füb

(

fumus ; fi e maerore hoc exiftat appetitus ,

m

aequandi haec aliorum bona, et ornamenta,

5. IO-

(

mgeror hic 7Zesuulatio dicitur.

186

$. 10.

Vt aemulationis affectum excitet orator:

li

1. Magnam boni, qukod e*ix obiicitur, opinio-

nem animis auditorum inferat. 2, Eius digni-

f

tatem porro, 5. Commoda, 4. Ac facilem

e

parandi rationem ob oculos ponat.

o

$. r

Contra , fi eum oppreffüm velit, bonum,

de quo fermo eft: 1. Eleuabit. 2. obices,

qui in eo obtinendo fe fe offerunt, inten-

det. 3. Non omnia omnibus conuenire , ne-

M

que animum fupra fortunam gerendum effe ;

du

docebit.

l

lo

Def Ira.

$^R

Ira eft appetitus vltionis ex apprehen-

fat

fone, ac dolore iniuífti contemtus noftri ;

Yu

vel noftrorum ortus. Haec mentis perturbatio

ln

&nitima odio eft ; quare momehta, quibus

odium reftinguitur, ad iram frangendam va-

lent ettam. Nihilominus adiungere libet ad

l. ]

ea, quae fupra de odio diximus, aliquot ad-

;l

huc rationes, animis molliendis , adcomino-

de ]

datas.

$. 2,

on

197

5- 2. *

W5

Rationes eae funt: ;, Ira initium . vefa-

l0

niae eft. ».. Manfuetudinem, quae nouae Le-

i.

gis propria , et domeftica virtus, profligat,

lem

et e medio tollit, 3. Vinculum humanae fo.

cietatis ,reuelli.r.x

| De Spe.

im,

$

,

(

Spes, eft firma boni abfentis expectatio:

cum ea vehementius intenditur, nomen £?-

j

duciae habet.

e,

Spei aduerfantia vitia funt:

r. Diffidentia. 2. Defperatio. Ratio, affectus

hos obtundendi optima , eft fpei concitatio.

5. 2»

Spes, cuius 1n facra omtione vfus, ver-

fell

fatur: :. In condonatione peccatorum. 2.

n !

Vita fempiterna. .3. Subfdiis ad eam obi

atio

nendam opportunis,

$ 2

ibus

f

His autem fere commouetur argumentis:

1. Dei in nos munificentia, 2. Potentia eius.

-al

3. Fidelitate in promiffis exfoluendis, ac fi-

4l

de liberanda. 4. Iefu Chrifiüi meritis in me-

(110

moriam redactis.

JDe

"

188

De: Audacia.

i

$. r.

Mi

Audacia, eft animi motio, qua ad illu-

ftria facinora impellimur: eadem in Praefum.

al

Pouem abit; quum res eiusmodi, quae funt

Cum

tl

viribus noftris maiores, fufcipimus.

U

Praefumtione pugnat Pyzllanimitas , quae ni«

hil non refugit,

ty

$. 2.

Affectum hunc facile àb auditoribüs ob.

tinueris , fiii altae, atque exc/elfae fint men-

tng

tis; fin fecus contigit, audaciam illis affles:

tang

I. Commodis, in medium allads, quae e re,

fet,

quam (uades, fluunt; 2. Impedimentorum

& (

deinde eleuata vi, atque numero. 3. Contra

Tif

vero fubfidia,

quibus res ea obtinetur, in-

tendenda : 4.

Exempla demum adducenda

!

erunt eorum, qui facinora multis impedita

fir

difficultatibus enentu optato füfcepere.

"i

W

| De Tiuore.

&ete

$. r.

LT

Timor, eft animi. perturbatio ex appre-

D;ädm

henfione mali impendentis nata; quarum e-

nun

1$9

V

nim rerum praefentia fumus in aegritudine ,

eas venientes timemus,

1

$. 2.

ls

"'Timor , quod in Affectibus plensque fit,

]i

alias concitandus , alias retundendus eft, Re-

tundiur tum imprimis, C

cum orator oftendere

connitituf , netmm qUIbUSUIS COOPEItUS Cr1-

l

minibus fit, fpem falutis abiiciehdam elfe,

$. 3

. Nerum , quod non nulli fuam 1n Dei be.

l

2

nignitate fiduciam , eum in locum perducant,

)

tanquam fi a Diuina. mifericordia alienum . ef-

(6

fet, fi qulsquam falutis fuae iacturam faciat,

uti

ea cauffa, cum in hoc argütnento verfamur ,

"Timoris affectus excitandus eft

(Ta

$. 4:

n

Momehta, ad falutatem hune timorem i^

yl

fpirandnm opportuna funt: r. Incertitudo ,

li

an gratiam criminuüm tioftrorum confequuti fie

inus; 2. Deinde etam, ecquá hos maneat

aeternitas. 9. Rigor infuper, et feueritas Di.

uini Iudícii, 4. Acerbitas demum poenarum,

nedum mfernahum, fed et lufirici carceris.

j

W2

De

1go

De Pudore.

p

$; 1.

Pudor, eft motio animi,' ex malis, quae

Qu

infamiam generant, profecta; fübinde eum

at

in oratione facra opprimimus, alïas'æommo-

uemus,.

Til

*

[

Qu

^ $

&

"Commoueas pudorém , cum ofeitantiam

in rebus Diuinis, exiguam falotis curam,

crimina admiffa in auditoribus tuis reprehen:

des,

Cum haec argumenta tractas 5' oculis

tpe

fubiicienda eft: 1. Criminum deformitas, /2.

litu

Damna ex iis emergere folita, 4; Si fugilles iu

pooi

auditore exiguum rerum coeleftium ftudium,

fs

Dul];

fac, vt intelligat, humana omnia virtute.

Nl

etxrebus coeleftibus inferiora elfe,

ïitiae

$3

Euellitur autem ex animis pudor ille

luftrs

praepofterus, quem in exercitio virtutum

praeferunt Chriftiani , dum Diuina violare

hU

praecepta nihil verentur, tnodo hominibus

IUCUb;

ne difpliceant ; aut cum fua aperire peccata

Quent

facerdoti reformidant, Noxium hunc pudo-

Vüqua

rem euellas, 1, Si in medium adtuleris , poe.

nám,

(*N !

HO:

nam, quae eos manet, qui, quo homminibus

placeant , Deo difplicere pro nihilo ducunt;

làt

fi porro doceas, quam luculento praemio

Q

cumulaturüs fortitudinem eorum fit

qui Dei

amicitiae priores partes tribuunt(a). 2. Ho-

o

minum iudicia loco , ac numero plerumque

nullo habenda effe, quod leuia , infirma , quin

A

et iniqua funt,

$. 4

Pudor eorum, qui fua in facro Tribunali

£1]

aperire delicta refugiunt

momentis his tol.-

QUs

litur; r. Silentio illi crimen . facrilegii

P

$n

proinde vnum e grauiffimis fubeft, 2. Exi.

ftimatio noftra, Confeffione fincera, parte

1UITI,

nulla, obícuratur, quin etiam adaugetur. $.

yte

Nullo operae pretio peccata tua fubducis no-

titiae facerdotis, cumea pateantr, omnjia per-

luftranas Dei oculis,

[l

$.5

tunl

Antequam compendiariae huic de affectibus

Jate

adiunsgenda fe.

lucubrationi finem imponam

ybus

quentia erant,

1. In affectum grauiorem ne

vcam

vnquam adfurgas, nifi themate rite amplifi

u

cato,

E

(4) Matth, cap. 10. * 32. 33

l

194

[

cato, riteque probato. ». Ipfe ardeat oportet

orator, fi ardorem fuum auditori afllare V8s

lit. 3. Locum affectibus in compïäxione fin.

lii

gularum partivm elfe quidem ; at in Perora-

alü

tione regnum. tenent, 4. Eos denique ex

glii

ilis fumi fontibus , quos momentis rationur

ott

inueniendis adtribuimus ( Cap. 27. Sect. 4.).

um

La

as

Vl

SECTFO XL

De Peroratioue.

fedi

erul

5'. I;

feet

b

elemïac-io » eR : exitlls f)iöationis á quo id 4

ER

quodtota oratione agebat orator, maiore ve-

Tot

hementia euincere , et obtinere contendit,

t?e|

Partes eius duae funt: 1, Enumeratio. 3.

(0

À ffectus.

Con

$. d

Hs

Enumeratio, Graecis Arnacephalaeofis,

M

res per orationem difperfas in compendium

que

aptum redigit; vt qui füb initium Peroratio-

fitie

fis venerit, nihil eorum ignoret, quae ad

fummam orationis pertineagt.

$. 3-

195

e

A *

Ce

u

Repetuntur autem argumenta praecip

d

et validiffima, quaeque animis audientium

d

alius imprelfa velis, Ceterum quod repetis,

Ó

aliis verborum, et figurarum coloribus ex.

1

ornes, ne crambe defipiat.

a

,

Altera Perorationis pars eft Affectus z

vnde Peroratio a nonnullis propria motuuim

fedes dicitur: in iis tractandis obferuanda

erunt: t. Affectus alias ab Enumeraiionc

fecerhituf ; interdum cum ea permifcetur.

d,

2. Commotis animis, diutius in Peroratione

ve

morandum non eft; nam lacrima nihil cjtius

dit

arefcit. 3. Concludere orationem , adpella-

di

to Deo, aut e (fogälitibus vno aliquo, in-

congruum non eft; neque a praeceptionibus

Homileticis abhorret, concionem dimittere,

3

cum ei bene;/precatus fis; at fi vnamquarm-

jurt

que dictionilm hac forma Ferminare veli-s,

tio-

fg.tietatem parias,

:ad

o

L

N

CA.

1

-----

196

CAPYT LT

ti0l

De 'Eloquutione , eiusque vzrtutzbm ^

igh

Puritate , et Per[picuitate gene-

Orc

Y üZ'ZTIZ.

QO

&. E.

V

SRPSPUNBANY 1

E

loquutio , eft idoneorum verborum, et

Diri

'ententiarum ad res inuentas adcommodatxo,

quut

eloqun autem , eff, omnia , quae mente

e d

conceperis , promere, atque ad auditores

m

perferre.

feiüt:

$ 2

g

Dotes Eloquutionis funt quinque: r. Pu-

ritas. 2. Perfpicuitas. 3 Ornatus. 4. Suaui-

tas, 5, Copia,]

$. $

Z)F [

Puritas fpectatur in verbis fingulis, aut

dl

coniunctis, In verbis fingulis curandum eft

vt ea propria, domeftica, et natiua fint;

vnde abftinendum a nouatis, obfoletis, pe-

Ü

In

101' » U

regrinis , nifi ea ciuitate domata fint,

lt

verbis coniunctis feu fententiis operam da-

tmplg

bit Orator; vt modos loquendi adhibeat vfi-

tatos, et;ei linguae vernaculos.]

$, 4. Ber-

191

go "43

. Perfpicuitutem, etlucem accerfiueris ora;

-

tiohi: I. Vocum. proprietate; abíint igitur

ignota , abítrufa, aequiuoca vocabula, :

;:" 2;-

Ordine rerum , et collocatione verborum,

3. $1 longas interiectiones, et Parenthefes

vitaueris, . Verum.de duabus his virtutibug

«

Puritate, et Perfpicuitate, quae totius Elo-

05

quutionis veluti fundus funt, plura hoc lo-

Ms

CO dicgre; » Dihil adtinet ; neque. enim. cona-

(

mur eum eloquentem reddere, qui loqui ne-

Íciat: neque is, qui non dicat, quod intelli-

Pu

gamus, VAUR E pmmcf

í

» quae.admiremur.,

[ oeeeac

—

j«

SE

CTiOo L:

De ornatu: orationis vuiuerfe, etffhe

aut

g?(lü(z'm de peifb'z's Jütplicibus,

j B&!

S

S n

497

2

"

fint;

N

t

)i

r

Fnatus orationis, eft quidam» quafi co.

ff

Iu

lor, aut füccus toto corpore diffufus; con.

ffit autem vel in verbis fingulis], vel i»

j d

t;rogfls, * vel i figuris.

í i

N3

O« d.

beï.

198

qi

$ 2.

Tij

Verba alns alia effe ornatiora, obícu-

Ornatiora verba funta

Te

vüm :eft nemini.

It

I..(àuae confonantiora.

2. Grandiora. 3.

f

Nitidiora.

fs

53-

J

-QConfonantiora funt, quae htterxs magis fo-

2

nantibüs conftant: Grandiorafunt, quae figni-

iià

ficantiora; deinde fuperlatiua, poftremo lón-

giora verba: Nitidiora demum funt, quae e

fuauioribus litteris coalefcunt.

SECTLDS4I

De Tropis in genere.

$r

te,

d

ropus, eft nominis, aut verbi a pro-

Inf

?ria ügmücanone in alienam cum virtute

Ive

translatio

'Tropos inuexit linguae egefcas,

ligj

aut ornatus ftudium (*

$. 2.

Tropl ali funt. verborum, alii fenten-

Gch

tarum: in illis ponuntur verba alia pro aliis ;

O

cuius.

(2) Cic, in Orator. Cap. 27.

199

cuiusmodi funt: r:; Metaphora. 2. Metóüny-

mia. 3. A ntonomafia. 4. Metalepfis- 5. Sy*

(u

J

necdoche, 6. Onomatopoeia. 7, Catachrefis,

E

In his vna fententia vfurpatur pro alia, vt

funt: z. Allegoria. 2, Ironia, 3. Periphra-

fis; 4. Hyperbole.

Praetermiffis ceteris ,

praecipuos folum exponemus: 1. Metaphoram,

iSfo

2, Metonymiam. 3. Synecdochen

4. lro

igi

niam. $. Hyperbolen.

)lon

ae €

SECTIO III

— nd

De Tropis. in fpecie.

$. t.

M

etaphora, eft translatio nominis ab vna

re, cui proprium eft, ad rem aliam fimilem.

] pïO

In ea cauendum eft: z. Ne fit humilis. ^2

rittute

Ne durmr 3. Ne longms ducta. L Ne im.

geüaS;

modxca.

52.

Metaphora audacior, atque licentior, Ca-

(e

tachrefis adpellatur ; fi autem Metaphoram

continues, Allegoria exiftit: in' ea curan.

j

CA

dum

208

dum eft, . vt eo, quo coeperit, genere de-

&nat.

u

$53*

Metonytia, eft. Tropus, quo. y.- Cavffa

fumitur pro effectu; -2. Effectus pro. caulfa,

3. Continens.pro contento, 4. Polfeffor pro

te polfelfa. s. ngnum pro.re fignificata.

54-

äynecdoche üt cum intelligitür; r« Pars

T

pro toto, 2. Ex toto pars. 3. Ex vno plu-

I

fés, 4. Ex pqubus vfius, $. Ex genere fpe:-

Ve

ties, 6. Ex fpecie genus,4, Ex materia res,

Tt

$. Ex antecedente confequens.

tia

p u h

Vél

Ironia eft, quae fenfüm verbis ilis ;-e

CU

quibus: conflatur, habet contrarium ;'id ta-

mnn vel.e vocis pronuntiatione , vel geüu ,

vel natura-rei cognofg:t poteü

Ver

i$606.5;

Xer

Hyperbole, e& quae rem cxtqlht, vel

qu)

sminuit vltra verum, ac fidem

Seruit ad

Ver

rem exaggerandam , vel deprimendam, In

li

Hyperbole modus tenendus eft,. femperque

Verb

wogitandum .Ecclefiaflae , fe nec in . fcena;

fieu

nec

xl

20I

(

nec pro Rofiris, fed e fugge&u facro dl-

cere.

( um

-

——

COA aE

SECTTO TV

jh,

De Figuris in genere.

p

á $ ob

H

igura , eft conformamo quaedam verbo.

Dort

rum, et fententiarum a communi loquendl

pl«

ratione remota,

Differt a Tropis, quod

fe-

verbis propriis fieri Figura poffit, non item

I

'"Tropus: co&unt tamen in eandem fenten.

tiam frequenter Tropus, et Figura; vt fi

verbis translatis vtare in tractatione Flgurae

$t

cuiuspiam,

Üu

520

of ,

Figurae aut in re pofitae funt, aut in

verbo; nam quod, quibuscunque verbis di.

xeris, venuftum. tamen eft, re continetur;

quod mutatis verbis , ornatum amittit , in

«t

verbis habet leporem omnem; ex quo intel.

jr al

ligas, geminam figurarum fpeciem, alteram

j li

verborum , alteram fententiarum elfe.

m

éque

figurarum praecipuarum maturam , et vfum

As

explicabimus

N 4

SE-

fec

202

SECTIO- V

(

di

De Figuris in fpecie,

;

$

0

Adluratlo eft,

qua Deum, Coehtesquc

teftamur, nos veriffima, certiffimaque pro-

&

mere,

Figurae huius in affectibus grauwu-

bus vfus eit

p

bi

$. 2

Anthithefis eft, qua non tam verba ver.

bis, etc fententiae fentestiis, quam res re-

bus opponuntur,

Figura haec lucem ma-

tià

Wl

gnam affundit orationi; quare ea parcius

vfurpanda eft, fecus oratxonem perquam lu-

minofam efficias.

P

per

fet

Apoftrophe, eft conuerfio fermonis ad

aliquem praefentem , vel abfentem, viuum,

i

vel vita fünctum ; quin etiam ad res fenfus,

Clll;

et rationis expertes, quas vt perfonas allo.

quimur.

Seruit haec figura: r, Ad vrgen-.

dum, », Reprehendendum, 3. Commiferandum;

ts

i

$. 4, Com-

20

9

o

$ 4

Communicatio , eft qua orator auditores

confulit, et cum iis deliberat, quid agen-

Valet t

Ad faciendam fidem. 2.

dum fit.

Ad concxhandam adtenuonem.

u

$. 5

Conceffio, eft qua Eccleüaües, ftetus

aequitate cauffae , dat aliquid, quod negari

r

polfet, Vtimur figura hae ; 1. In confutamom-

büs. 2. In COhOl'tatIOmbus.

$. : 6,

oU

Correctio, eft quae verbum, aut fenten-

fe

tiam, alia magis idonea,

orrigit.

V furpa-

W

tur; r. In laudando, ». Vituperando,

us

li

$ T

Dialogismus, fiue fermocinatio, eft ficta

perfonarum colloquutio, feu folus quispiam

fecum ipfo, feu plures inter fe loquentes

d

inducantur, |Vfus eius praecipuus eft 11 con-

um

cilianda adtentxone,

fus,

$. 8.

illo

Diftributio, eft, qua ahqu:d in fuas par-

gen

tes tribuitnr, quarum vnicuique ratio dein-

if

de fua fübnectitur Figura haec illuftrem,

et

Ns

le

204

et perfpicuam reddit orationem ; ferüit etiam

ad amplificandum.,

$ 9.

Dubitatio eft, qua orator ambigit, et in-

certus animi pendet, quid fibi, aut quo mo-

do dicendum, agendumue fit,

Figura haec

valet: 1. Ad vrgendum, 1. Ad parandam ad.

æntlonem.

; S; otO.

Fmphaf' seft, cum plus ügm&camus, quam

]i

dicitmus

Vtimur ea, ad vim, et robur iis,

quae promimus, adiungendam,

$, tIe

prphonema eft, rei narratae, vel pro-

di

batae fententiofa adclamatio,

J

$. 12

I

Ethopoeia eft

expreffio vitae, ac mo-

It

rum alicuius; differt ab Hypotypofi, .quod

haec res, et acta, illa mores praecipue de-

pingat. Vfíus eius eft: r. Iü narrationibus,

er

2, In animis commouendis,

0ti

$d 9;

lr

Exclamstio eft, orationis elatio, vehe-

ftio

mentiorem. animi motum in re graui expri-

nmens,

'

265

iUl

mens.

Locum haeec ügura in conc:tandxs af

fecnbus .habet,

5. PTR

li

.Expolitio eft,.cum ii eodem loco mane*

l0

mus, et aliud, atque aliud. dicere videmür

VeC

Figura haec feruit ad orationem illuftrandam

i.

1

$.-15

Frequentatio-eft, cum.res in. toto argh-

mento.difperfae coguntur in vnum

quo

m

graujor, aut acrior oratio fit, Vehemens eft

jis,

laec exornato; valet itaque ad probandum

$. 16

Gràdatio eft, qua ex vno ad aliud gra.

m

datim ad(cenditur , dum perueniatur ad. fur-

inum ; aut defcenditur, dum infimus teneatur

locus, Eft figura haec nimium affectata , qua

f1o

re parcius. vfurpanda.

"

;uod

$. 17.

j d-

Hypotypoüs , eft rerum gef'carum öe-

Du5;

fcriptio ejusmodi, vt non tam audiri, quam

oeulis cerni videantur.

Vtmur ea:

;, In

narrátionibus: /2;. Ad eblectandum. 3« Ad

e

motus eiendos.

jpri

J

$. 18. In.

20

2

f

E

$. 18

Interogatio eft, qua orator non feiíci-

tandi ,

fed alterius.rei cauffa fe, vel audito-

f

'res iutérrogat, Vfurpatm' ad.rem augendam,

[

vel mmuendam.

f

$. 19

H

Obteftatio, feu. Deprecatio, eft qua fi-

dem, opem, & auxilium 'alicuius vehemen-

ter imploramus;

Haec figura adhxbetur ad

aife&us commouendos,

Ü

$. 26,

hu

Occupatio, feu prolépfis eft, quando ora

&

torid dieendo.praeuenit, quod obiici polfit

«

Vfíus eius eft in confutatione.:

h

$, &t,

fl

Optatlo eft, qua orator defiderium vehe.

mens aliquod declarat.

Vfum eius in niotio

nibus animi excitandis -effe, per fe patet.

t

$. 22.

le

Praeterito eft, cum profitemur, nos ali«

quid dicere nolle; quod tum maxime dici-

mus

Víurpamus figufam: Praetermiffionis :

fe

i- In tranfitionibus. 2. In argumentis admo-

Mil

dum fertilibus, 3. In exaggerandis rebus.

de

6. 23-

207

$. 23

v

Profopopoeia eft, cum rem quamcumque

(2

fiue illa animata fit, fiue inanimis, loquen.

I)

teminducimus, Vfíus figurae huius perquam

frequens in oratione faera eft; valet autem:

1. Ad mouendos affectus, 2. Ad amphücan-

6.

dum. 3. Ad perfuadendum.

eu

$. 24

id

Repetitio fit, cum'ab eadem voce perio.

di, membra, aut incifa inchoantur; fin ve-

ro terminentur, figura conuerfionis : exiftit;

UC

at cüm utrumque coniungis, complexionem

ffi

effecifti;

Hae tres figurae eleganter vfur-

pantur: r. Cum aliquid. vehementius vrge.

mus: 2, Dum affectus ciemus.

ehe.

$

5.

jt10

Reticentia eft, cum ad affectum expri.

b

mendum, fermone abrupto, fententiae par-

tem fupprimimus,

n

$. 26

(ici

Subiectio eft; qua orator vel interrogat

JJIS «

fe ipfum, et refpondetfibi; vel cum alium

d

interrogat, non expectato refponfo, aliud

bu50

de fuo fubiicit.

Adhibetur: z. Ad amplifis

2

eandum

208

candum ,

$, Ad docendum,

3. Ad vr-

gendum.

5 21.

Suüentatlo eft., qua animos aud:torum

J

fufpenfos tenemus. aliquamdiu ; tum . vero

inopinatum aliquid fübiungimus. — Vfus. figu-

|

rae huius praecipuus eft ad c0nc1handam at

àt

tenuonem

n

5- à8.

qu

Tranütlo eft, vinculum quoddam orat;o.

Hl

ms, quo fit, vt membra illius apte inter. fe

Tt

colligentur, ad unum efficiendum corpus,

que

Duplex eft TranfiGonum .genus :: Maiorumi,

et minorum : illae partes praecipuas,. hae

minora membra inter fe. connectunt.

Vl

$- 29,

fe ll

Quaeras : nunquam. ne nudam, atque i«

Litag

comtam adferre ad dicendum oratienem opor-

lity

eat ? Ego vero ita in animum induxi meum;,

fjl

fecus vix aliquo operae pretio declamabi-

Ca$

mus.

.Nihilominus , cauendum, eft, ne figu.

Il

rae mmlum frequententm, ne eiusdem pe*

10j

neris, neue longius ductae fint , aut male

eum argumento cohaereanf,

SE:

209

SECTIO V1

De Suauitate, et Copia Eloquutiomis,

-S. 1.

ii

&ctenus puram, perípicuam, Frgurïs,

ac "Tropis illuftrem 1eddere orationem, con-

nifi fumus; iam in eo nob1s elaboxandum eft,

Suaultas haec

quo ea fuauis euadat etiam

in eo fita eft, vt cohaerentes inter fe, le-

js

niterque, et aequaliter fluentces periodi, at.

$,

que fententiae fint.

ly

DA

Conciliatur autem tribus modis:

1. Certo

"

verborum ordine; 2. Apta eorumdem inter

feiunctura; 3. Numero: quibus de rebus quo-

niam in ornata Syntaxi, fchola dein huma

fl«

)u

nitatis, ac demum in Rhetorica copiofe agi

folet, ad hos fontes eos remittimus, quibus

[Ily

eas in mentem reuocare,

confticutum fit.

ble

h

Illic etiam, quemadmodum copia Eloquutio-

Gonis pargnda fit, inuenies.

2

GERECHUNA

ile

dgiemues s

SE-

210

1

deRYGENIBEESNSSAE

tf

SEGTIO.VID

if

De Stilo.

Cl

U

ng.'l.

In

À

R

,

x

xk

h

L]

uemadmodum e. verbis inter fe copula-

nl

üs fententiae exiftunt , ita e fententiarum

Coi

Coagmentatione Stilus nafcitur, quo nomine

bendi formam intelli-

clmract?rm , feu fcri

-

gimus,

veli

$. 2.'

Datu

Cum vero oratori de rebus fummis, me.

fit

düs, imis; Diuinis, humanis, naturalibus

vehg

dicendum fit, facile conficias; non eodem

lls |

femþer cultu orationis eï'vtendUm, aliterque

Que

atque aliter in diuerfis thematis Verfandum

kfulgt

elfe. -

LC

S- 3.

*

E

Cauffarum genera vulgo tria ftatui fo

;

fiis,

lent: r. Tenue. 2, Graue. 3. Medium, qui-

iäaua

bus triplex item refpondet ftilus a ) Humi-

lis, 2) Sublimis, c) Temperatus,-

$. 4.

tiilen

Stilus humilis eft, qui ad fermonem fa-

preff

miliarem proxime quidem accedit ; neque

Datyn

tamcm

211

u

tamen repudxat fermonis puritatem; neque

a figuris iis abhorret, quae fuapte, nec ace

cer(itae fe fe. offerunt.

Adhxbendus e['c** is

In Inftitutionibus Catechetlcxs ; 2, In Dmuo»

]i

nibus Dogmaticis? 3 fn narrationibus 1. 4

Qffj

Confirmationis partibus iis, quibus docemus,

ia

$ 5

i

Sálus füblimis, eft ratio dicendi grandis,

vehemens, et incitata , quae figuris illumie

natut nobilioribus ; amplificationibus grandes

fie

fcit; argumentationem inuictam; et affectus

bus

vehementiffimos amplectitur; eadem opinio-

dent

nes penitus inficas ex animo euellit , nouas.

]u

que earum in locum iuferit: tonat denique,

dum

fulgurat, permifcet omnia. Locus eius eft:

1, Cum de vitiis iam inolitis, et relapfu vie

tando. 2, Porro autem de condcnandxs iniue

o

riis, edomanda carne, gramorlbus aliis chm-

qlll

ftianae Iuftitiae officiis agitur.

[yrtt

$. 6.

Temperatus, feu medwcns Stilus, eft hu.

milem inter, et f'ubhmem medlus, ifto de.

) J

prelfior, illo elatior ; qui orríatus plummum,

parum vehemsnnae habeat ; affectus eriam,

pque

9.

et

21

213

figuras, fed leniores, contineat

Vfus eiug

li

eft

t. In Panegyribus; 2. In iis orationi

BU

bus, quas occa/fozalés dicimus: 2. Poftremo

partibus Dictionum fingulis, quibus delecra»

re prcpoütum oratori eft.

(l

$4

Vg

Praeter hos dicendi characseres , al

!U]

praeterea funt, qui non ab argumenti ratu.

Vf

ra, fed a diuerfitate Eloquutionis, ortum»

Vllh

et adpellationem ducunt.

Praecipui eorum

QUi

funt: 1. Pemod:cus, 2. Concifus, $. Ar-

gutus,

$. 8.

j*

Periodicus Stilüs eft, qui certa quadam

(:t p

verborum itüter fe connexorum et nümeroe

Mer

fe cadentium ferie, et ambitu definitur, Vti«

mur hoc charactere: r. In Exordiis oratio-

num, 2. Principio fingularum parüum con-

firmationis,

$. 9.

Concifus dicendi character eft , quo plu.

i

rirfia membratlm áut incifini dicuntür.

Ad.

U r

hibetur: 1. In orationibus breuibus, vbi páue

* Qp

cis multa func comprehendenda. 2. Cutn ve:

hemen«

49,(

213

U$

^

lemenius vrgemus ; 3. Aut affectus cie.

imt

imus,

l0

$. i&

fte

Stilus argutus,

^witis fplendidus, eft 16;

quutionis forma adfperífa fale Socratico, et

venuftis cogitatiohibus, quae intellectuim eütn

j

in modum oblecrantf vt vna ad fe rápiatir,

Id

Víus eius eft: r. Ín Panegyribus. 2. Cuit

m

vniuerfe non tàám docere, atqüe tlouere,

Qu

quam deleetare volumu$,

À.

$. ii

Vitia füli funt: 1. Tumor, &. Exilitas,

4, Tautologia. 4. Laconismus tam contractus,

dut

vt pete Oedipo opis fit. $. Soloecisinus. 6;

eto

Meinbrorum diífolutio,

Vi

Viicuimmaqe a

it10-

CAPVT XXX

eo

De Pronmzþiaïzjwez

L

$. d

pïü*

a

l 1 rosuhctati 5 i*ümmö dicendi Aüttöï'ï;

At

f ex rekuim , et ver Loruin digniiate , Ubb ,

p

e? corporis mväewzfoä (a2; equa notione

O2

liquet,

] V?'

na

(4) Cié, de inüeni, K, i. Cap. . s

142

liquet, Pronunciationem duo complecti : «,

h

Vocem, 2. Actionem, feu Geüum.

(

$. 2.

(Auoniam vero memoria, totius Actxoms

fundamentum eft; nam, Qumtxhano et ex-

e

perientia tefte, Zere pronuuciare nom poterit,

DA

;'uz —— — memow&—-—- — À dduewt ,

[

D6

praeceptlombus de voce, et gefcu praemit-

tenda ea eft,

Rgapus

[ Teerernemen

SECTIO IZ

Sen

hum

De Memorvia.

-

El

S. t

gui

Vart

Jf

moria eff , fivina rerum, et verborum,

et difpofitionir perceptio (a); non igitur par.

tes folum maiores orationis

cuiusmodi funt:

diuifionis, et fubdiuifionis membra ; fed etiam

ininores, vt :

argamentationes, et earum par-

tes; iluftriores item amplificationes; quin

et verba 1pfa memoriae tradenda funt,

Ns

enim ad verbum teneas omnia, collocatio ,

Ctim

figurae, tropi

ac praeferrüm admirabilis il.

& nir

la

K

E

(4) Rhetozic. ad C, Herenn, L. 1, C, 2,

215

la numeri, et eloquutïo'n'is! totius veruftas

1

defluat, necelfe eft.

j

Adiumenta memoriae fünt : 1. Oratio-

Is

pnem ad verbum fcribere: 2. Edifcere per

I9

partes: 3. Loco idoneo, 4. Opportuno tem-

Til

pore, 5 Animo a curis vacuo: 6. Vfus. '—cf:t

fil ,

exercitatio, 1. Notae quaedam.

mite

$. 3.

Contra eam hebetant, et retundunt: I.

s

Senium. . Motbi. s. Vbertas , elwt affluentia

humorum, 4. Stomachi vitium. 5. Brevis fo-

mnus, 6. Ordo difcendi praepofterus, 7. Eua-

gatio mentis. 8. Negodorum magnitudo , et

varietas.

rftmx,

pas

SECTIO Il

—funt:

efia!t

ïDe Vaz?

y par

sT

x

quin

V

ocem Oratoris virtutibus hisce inüri;-

)

J

f

J

etam effe oportet: 1, Firma fit, 2. Sonora,

ca[iO ,

et nitida, 3. Articulata, 4. Variabilis, nem-

jis 1

pe: e) Pro modo, et diuerfitate partium ora-

la

O $

tlo-

516

Va

tionis, £) Thematum c) Figuratum, d) .Af;

fectuum, (e) Periodorum,

fiü

$..3.

à

Partibus orationis vocem hac ratione ad

XIO

commodaueris :

Exordium lene fit

InO«

pi

dut

deüum, ac tranqmllum. 2. Propofitio, et

Pal.'thlO vocem exigit claram, et diftinctam,

b

$. In Co ürmarmne vfurpamus vocem iam

at,

acriorem , jam remiffiorem ,

vt ipfa oratio

Yect

1am acuox:, iam. fedatior eü 41 Pewra

pof

tione adh.'be;;ur Vox viuida, vehemens, con.

fllfpw

Clïätaæ

dem

$. 3.

f0 v

Themati, fiue cauffae aptam , et confor.

tulid

meim reddes pronnnciationem : 1. Si .in do.

(itg

cendo voce vrare fummiffa, 2, In fuafxonm

BI

graui, 3. n laudando laeta ,

clara,

et ex.

dicui

plicata. 4. In vitiorum ihfectatione mafcula,

et commota, 5, In iücundis , iucunda, et fua.

ui; in triftibus iracta, ac debzhmca 6. In a:am

Que i

do deprelfa.

l ]X

$.. 4.

Yary|

In emmc:andls Figuris vocem moderabe-

ipec

hunc in modum;. z Anüthefis, vt rem,

D

N

ita

a17

Hf

ita fonos amat oppoütos ; prius membrum pro-

fubciatur voce altiore, pofterius 1em1£hme.

2. Ifterrogatio, habet fuam naturalem fle.

Md

xionem, ac ln fine elationem. 3. In Prole-

10

pl, dum orator obiicit, vox eft demlffmr 4

dum autem obiecta dilfoluit , eft contentior.

et

am,

4. Profopopoeia eius, quem loquentem fa.

127

Clt, loquendi modo fe adc.ommodac. 5. Sub-

ano

jectio parte priore vocis elationem habec,

)d

pofteriore eius remiffionem poüulac. 6. In

(l

fufpenfione priorem partem enunciamus iti-

dem per modunt Interrogationis 5 alteram ve-

ro voce paullulum demiffa.

Atque has ad.

tuliife figuras fufficiat.

Ceteras autem me-

üï()!-

ditatione, vfu, et exercitatione , ac pon[ü-

. d«

mum clarorum oratorum, dum ad conc:onetg

0lC

dicunt, affidua g:ontemplanone perdifces,

[ 0R

$. 5.

(uid

Quod adcinet sd a&'ectus, hic, vt pleru-

tfra

que in rebus, naturam fequere, Qui ipfe fi-

Qu

Ui perfuadet, vera efe, quae dicit, fuapte

variabit vocem, cum affectus mutabunturz

fpeciatim autem: I. ln amore, vtetur voce

ta

blanda, et amaenaz 2. In odio, afpera et

D2

O 4

fevue-

n

918

feuera: g In gaudio, tenera, et füaui; 4;

In trlfcma, debili, et querula: 5. In ira,

&cuta, et cencntata. 6, In dolore, ardenti,

ac vehemenn. " T tlmore, dexecra, ac

tremula

$. 6.

In pronunciatione periodorum haec fere

obferuanda erunt: r, Periodi pars prior vo»

ce inchoatur moderatiore ; vltimae fyllabag

contentiore fpiritu exprimendae fünt, 2, Poft

fingula incifa fpuxtusremprocetur. 3. In me-

M

dio periodi moram interpone longiorem, 4.

«

In fine, vox deprimenda eft. s. lnter vna,

QU

ét alteram periodum conquiefcendum eft diu.

&

tms, né Vox perpetua contentione frangatur,,

äj l!-&

À

$T

u

Vma pronunciationis praecipua fünt; r,

N

Cantillatio, 2. Monotonia. 3. Vociferatio, 4

Languor. 5. Praecipitantia. 6. Lentitudo,

p

lie

:

por

301

Utà

SE-

$19

L2UaER P a I ODNNL A 4

L

(

SECTIO III

if

De Actzone Jfue Gcgþu.

W

5:.

A

ctio, Ciceroni e& tuuta quaedam eloo

feta

quutio; et adea, qme dicuntur, vultus, ma.

yo

nmum, ac corporis totius conformatio.

bae

$. 3.

Poft

Tn efformandis. geülbus oratori generatim

T

urandum eft:

1. Ne hiftrionem agat. effufa

h

corporis iactatione ; 2, Neue immotus lo.

0s

quentis inftar ftatuae adftet, 3. Vel vsque

dl

eosdem Ííine vlla varietate agat geftus; 4.

CUT

Aut demum illos, qm fiue legibus Decori ad-

uerfentur ; fiue cum materia non fatis cohae-

reant, promat,

QIQ

$5.

N

Praeter generales has leges, fpeciales

"

praeterea funt de geftuum formatione regu-

lae, eae autem adünent: r, Ad fitum cor-

poris totius; 2. Deinde fingillatim ad caput,

4, vultum, 4. oculos 13 Collum humews,

blachla ; 6. Manus.

O 5

50 40

220

$4

Corpus fit erectum : niec antrorfus recu.

ruum ; nec ad latus rechne, minus cachedrae

i

inurbane-. incumbens,

ü

$. g.

. Caput abiecte, aut feniliter ne propen.

deat; neue ad latus, nifi ad languorem, tri

I

finam, luctum. exprimendum, fit reiectum :

E

crebra eius agitatio cum Decoro pugnat, An»

le

nuimus tamen Caplte, cum aliquid la;gxmur

fic

conh;mamus, probamus; leniter renuimus ,

vib

cum negamus; in latus guertimus , cum md;.

tli

gnamur, et auer(amur,

fic:

$. 6.

Vultus in rebus triftibus fit müls. in lae—-

tis alacgr ,in amore blandus , in ira feuerus,

fne

RT

LT

In vultu pluumum valent.oculi, quod per

Waf

eos animus fe fe maxime prodat;. quare ocu-

Tie (

lorum inactione praecipua habenda eft ratio,

lite

Itaque. 1, Qculi femper manum confequan«

Tum

tur, 2, . Vnum iidem in locum defixi femper

Q]

il

ne fint, fed in eam pax tem, quam orator ad-

Tend

pellat, conuertantur, 3. Claufis ad populum

dicer

fhaf

221

dicere oculis, eft praeconem, non oratorem

v

agere, 4. Cauendum denique, ne oculis li.

y

berius euagetur Ecclefiaftes, quam ex dignL

tate muneris, quod gerit, c:lïfet.

$. 8.

In.

Colum nec fit contractum, nec pfotenæ

I

fum, nec rigidum, et immobile, Humeros

nl

iacrare, .adrollere , deprimere, vei contra.

"

here incongvuum eft, Brachia nec incompo-

l,

fite deorfum propendeant; neque immodice

)73 f

T

vibrentur, qua qua verfus, Cubisisi

ii

itl.C8.

Ül

thedrae, pedibus fupplodg:;-:e.2 nimis quam iu-

ficetum et infulfum eft,

$..9.

"

De aetione manuum generalesaliae, aliae

us

fpeciales leges habentur. Generales funt : 1.

Manus finiftra vix vnquam fola geftum for.

mat, faepe tamen dextram in eius formatio«

g

Qu

ne confequitur, », Geftus a finiffrro incipit

latere. 3. Manum vltra caput adtollere vitio-

l[iO-

fum eft. 4. Initio orationis geftus faciendus

Qdl

nullus eft; fed manus paullulum quietae te-

lpef

T.

nendae, p. Cauendum cít, ne digiti fint di-

jut

fpaffi; aut tribus extremis in volam contra-

ctis $

-

T

222

ctis, indice folo, et pollice geftus peraga-

tur, 6. Manus cum fono complodere , cathe.

t

dram ferire, crebro ftrophium arripere, pi-

leolum, ftolam, fuperpelliceum aliter, ali-

h

terque verfare, leuitatem quamdam redolet.

Y

$. 10

T

Leges de actionibus manuum fpeciales

pi

ad exprimendam rerum dicendarum fignifi-

e

cationem fpectant ; 'en earum praecipuas; :

hd

d

Admiramur: oculis, manibusque fublatis, et

li

vola vtraque ad populum verfa. :2, Allo.

li

quimur nos, manu ad nos inflexa ; alios, ma-

M

nu ad eos porrecta. 3. Adíeueramus: dex-

«

tra pectori admota, vel manibus leniter com-

g

ploüs

4 Auerfamur, et execramur:; caput

de

in ümfb am, manum vero vtramque fublatam

b

jn dextram vertendo

5, Confirmamus: ma.

u

num dextram pronam graui quodam motu de-

primendo.

MR

6. Diftinguimusz dextram fupi.

din

uam in finiftrum latus, ac deinde pronam in

dextrum transferendo.

Dolemus : com-

fs

7

Pro

plicatis inter fe manibus, vel virinque de-

yectis,

fi

9. Exclamamus: manibus fublatis,

pon

et ad fe fe inuicem conuerfis. 9. Exprobra.

uSqu

muss

223

mus: tribus digitis preffis, et indice explica-

to.

10. Hortamur, manu aliquantum caua,

et aperta, ac identidem fublata, 1r. Inter-

rozamus: dextram modice fubleuando, ita,

vt vola dicentem refpiciat,

12. lrafcimur:

manu alias jn pugnum contracta ,

alias

3

porrecta. et ad latus extenfa. 13. lroniam

lo

exprimit: Vultus paullum auerfus, os fubri«

l.

dens, ceput leniter annuens, indice in latus

protenfo. :4. Minamur: fufpenfo fuperci-

je

lio, indice elato, et aliquoties moto,

15.

d

Midgamus : manu aliquoties leniter elata,

Y

? d

et cum quadam grauitate demilfa.

16.

Ne-—

fl

gamus: manum dextram auerfam , in latus

ut

dextrum remouendo.

17. Narramus; expa«

nimus, docemus: dextro indice ad pollicem

Ml

ld«

adplicato, ceteris digitis mediocriter didu.

19. Poenitudinem often-

je

cüus, et inflexis.

p

dimus: manibus ante pectus decullàtim pofi-

n

tis, capite paullulum ad latus declinante. 19.

"n

Prohibemus: manu elata, et paullum fufpen-

fa.

20. Permxmmus. dextra conuerfa, et

ie

porrecta, ar, Supplicamus: iunctis manibus,

1$ 3

ortr

lisque vel elatis , vel depreflis, 22. Time.

Aus.

L

"t

254

mus: manibus fublátis, aiiquantutn palpitane

tibus, et fenfim verfus pectus recedentibus,

23. Vrgemus bracehio liberius prolato, et

manuum alterno motu impreffonem crebrio.

*

rem iïapieiïte.

R$M

Funccom

P

3

—— ——

CAfVTXX

XL

A

De Jacris Orationibus, quae

e

m Ecche.

Jia Catbolica baberi fo

Jnt.c

S. I;

.

faeceptiohes, quas hactenus elucidaui j

Ài

generales funt, et ad fingulas pertnent fa.

Blj

crarum Dictionum. fpecies ; deinceps ratios

T

nem aperiam, -qua generales hae leges ad.

commodari poffint facris Orationibus, quae

apud nos vfurpantur.

2

L2

$

- Dictiotium fpecies, quaruti apud nos hio.

die vífus, funt feptem: 1. Homiliae, 2. Ora-

tiones morales, 3: Dogmaticae, 4. Polemicae,

$. Panegyres Sanctorum, 6. Laudationes fu.

neþrgs. "7. Dictiones orccaffondles,

CA.

()

225

RUP PL U

CAPVT XXXII

De Homila.

TA

H

omilia, éft expofiio diuinarum Litte.

rarum, quae in facris folemnibus fub finem

Miffae Catechumenorum recitantur ; Latini

eas dixere Zradatus (2)«

$.-2.

In definiendo Homiliarum numero variant

$

L

Auctores

mihi Cateehefeon exemplo, ge.

"

minam earum formam , fummilfam , et fubli-

(Jà

iem ftatuere, vifum ett

s

o

&f

N

Q

n

n

r

i

f'"*ïb*äää

n

2

-8i

b

H

ïa

Ua

EE

É

zudw

£

(

-

[

EY

jl

)

I

[ü

M

Siea

——

iillctm

ET L

1€,

hi

SE.

( $. Victor Viicens, L. 1. de Per(ecut. Vandal

226

(

$4cTIIo 4

De fummifa. Homilia,

$. r

H

otmilia fummiffa, eft Orationis Pataphra.

p

fticae genus, qua facri codicis partem , Do«

0i

mini, et Feftis diebus in Milfa cantari foli-

ef

tam, populari fermone explanamus.

Eccle-

fiae principio fola haec viguit faerarum ora«

ii

tionum forma; neque vllus dubitationi locus

&

relinquitur, hac orandi ratione plenius, et

C0l

accuratius imbui populum chriftianae Fidei

ter

placitis, atque alterailla , qua vnam aliquam

Q0

Diuinae Paginae ('ententmm horae fpatio ver

Qut

famus.

n

$. 2

ti0r

Partes Hotiliae fummiífae quatuor funt:

ptit

t, Exordium, 2, Expofitio, 3. Digrefio mo:

g

ralis. 4. Epüepus.

jlic

$. 3-

o -

Exordium, quod perquam breue eft , du«

fici

cimus, vel adiei folemniis, vel a fentantiae

Ce

facrae , quae ordine princeps occurrit, elue

üod

cida.

227

cidatione; vel demum a cauH'a, loco, tetit«

pore, quo pars facri codicis expllcanda a

Chrifto, vel Apoftolis prolata fuit,

S..4.

"Exordio fubiicitur Expofitio : ea partem

Ratio diluci-

praecipuam Homiliae. efficit.

laü

dandi füumtum thema non vna, fed multplex

be&

eft; nam alias textus facros ordine, quo fe

l

fe offerunt apud feriptores Diuinos, expo-

e.

nimus: hic modus tum obtinet, cum Euan-

H

gelium diei, quantum eft, morum praecepta

ld

complectitur. Subinde praecipuas tantum fen-

a

tentias ex Euangelio deligimus, et pro con-

del

cione elucidamus.

Ratio haec tum habet lo-

n

cum, cume narrationibus, - fimilitudinibus, Pa-

jen

rabolis Euangelium conftat. Tertia expofi-

tonis forma eft; qua facra lectio ad certa

prius capita reuocatur, deinde vero fingulo-

at s

füm capitum elucidatio fubiicitur. Prior ex-

mo

plicandi ratio diuifionem repudiat, vt per fe

fe patet; altera , atque vltima Parttüones

faciles, et argumento proprias non excludit.

NU

Ceterum vtrolibet e percenfitis exponendi

ytilé

modo vtare , expofitio vsque adeo diluci-

eli

r

da,

d

$28

fi

da, et perfpicua fit, vt a.nemine non intel

higi queas. — Varias interpretum opiniones de

0p

di

germano facrae fententiae fenfu adferre in

medium , nihil adtinet

Ecquid enim ad in-

fe

füllandam pietatem proficit, noffe populum ,

alium, atque diuerfum fenfum e, mente Di-

uorum Auguftini, Chryfoftomi , ceterorum

e

Divini codicis interpretum facro textui fub-

bot

elle? quin Ecclefiaftes eruditionem hane fuam

Tat

promendi locum magis tempeftiuum , deli-

Tet

gat; e fuggeftu quidem facro non mifi vni-

at C

cum, eumque auditori aptitfimum fenfum ,

at

facrae Paginae aperiat.

ttiti

$. &

paul

Morum doctrina fingulorum textuum elu-

1tff

cidationi fubnectitur; fi vero Homiliam in

Ti

capita quaedam diftribueris, capitum fingu-

Oper

lorum explicationi eam fubiunges, Quo quo

10di

autem modo id agas, doctrina ea fit e re

nata, neutiquam autem temere iniecta , vel

longius aecerfita.

$ 6.

Epilogus morum capita per Homiliam di-

fperfa ftudiofe colligit, et reminifcendi cauf-

fa

220

ll

f4 fub afpectum denuo fubiicit; poft aufem

opportuno Diuinarüm Litterarum textu au.

l

ditores exacuit, adv agenda ea, quae prae-

fenti inftitutione accepilfent.

l;

EUA

j

Eloquutio fummiffae Homiliae ad infimum,

fl

et quotidianum fermonem demilla eft ; vez-

h

borum tamen proprietatem, ac puritatem cu.

m

rat, neque a Figuris, et "Tropis iis abhor-

]

ret, quibus in vulgari confuetudine locus ;

hi

at cum animorum affectus agitamus, inflam-

D ,

mamus, vel refüingüimus, aut morum doc-

trinam' vi quadam maiore adurgemus, ftilus

paufïulum adfurgit, Scopulus, quem in his

eli

infütutionibus maxime vitare oporteat, eft

j 10

ftili aequabilitas ; quare omne ftudium, et

operam eo conferat orator, vt eloquutionem

pgu

modis omnibus variet,

qllO

e fe

vd

ml

r

SE-

Pa

f

230

dis

—— :

FEENACRELSRSMBAGOE EU.

^SECTIO IL

De þzblüzzi Homilia,

$. 1.

H

omilia fublimis eft, itidem geuegis Exe-

getici oratio: differtab Homilia fummiffa ar.

tificio, etdignitate ; ab orationibus vero iis,

qüae de moribus haberi folent, ea re diffi-

det, quod his ad fidem faciendam, . facros

li

fumere textus, e quouis Diuinarum Littera-

l

rum libro, integrum eft; illius firmamenta

a

fere e facra diei lectione peti folent.

q

$. .

Wr

CHE blb Hondlis du -dubim:e d-

L

ferepet a morali oratione; efficias, partibus

reliquis ei cohaerete; quare, more dictio-

pli

num moralium, cum aliis dotibus, tum vero

fat

potiffimum vnitate inftructam elTe oportet,

H

$. 3.

l

Hinc vero iam palam—,ïeü, non bmnem Ie.

pai

etionem facram conftruendae fublimi Homiliae

opportunum praebere argumentum , fed eam

folum', quae vnica ngf'ratïone, fimilitudine ,

aut

r

231

aut Parabola abfoluitur: Euangelicae lectio-

nes éeiusmodi funt: de Lazaro, et Epulone;

de Filio prodigo, Muliere Chanaanitide, Sa-

maritana; alia quaedam praeterea huius ge-

-

neris Euangelia,

7-

lu

Quoniam Homiliae fublimes proxime ad

j

morales orationes accedunt, eas ftruere pa.

l

ranü, in praeceptiones, ex quibus oratio.

08

nes de moribus efformantur, deinde in haec

d

intuendum eft: r, Arguinentum orationis ,

J(8

eiusque diuifio, et fubdivifio e facra diei le-

ctione fumantur. s. Singula partitionis mem.

bra fingulis innitantur capitibus Euangelicae

Ü

Lectionit. 3. Guidquid expones, breuis efto.

bbs

4. Quod per fe dilucidum, etapertum, ex-

ti0

plicationis non eget ; nam explicando obfcu.

'ero

ratur, nedum, vt in luce maiore collocetur.,

l.

5. Si aliquos textusaliunde, quam e/facra diei

lectione mutuatus es, eorum expofitionem

nlb

paucis complectere.

$. s.

jhae

Quod de eloquutione fublimis Homilise;

eam

Mf

in ea locum habent,: fingula dicendi genera.

F3

ScQ.

ii

252

Scopulus autem itideuh ifthic fugiendus is eft,

in qqemf fuperiori Sectione digitum intendi.

i

jod

i

VEU

Té

OGALP VOT XXEXIlK

tc

ide

De rbratz'one Mora£.

'

ij

$ r

Ti

.

rationibus, quae a moribus nomen in-

H-

uenere, propofitum illud eft, vt ftudium

virtutis , fugam vitiorum animis audientium

penitus inferant.

$. 2.

Eas quidam dicendi Magittri a thematis

diuerfitate in varias diftribuere fpecies fo-

tia |

lent; attamen quod ad formam fpectat, vnam

lis

omnibus attribuunt. |

la

$t

qui d

Virtutes, quibus praeditam Moralem

at

orationem oportet, praecipuae fünt: z. Per-

fpicuitas, 2. Ordo rerum dicendarum.

3-

ET

qUo -

Vnitas argumenti, |4. Varietas eius, et fin-

depen

gulorum, e quibus oratio. conflatur.

deinde

Ws,q

$. 4-

liis b

253

$4

f

Dicendi characterem expofeit Moralis

Dictio iam fummiffum, iam Sublimem, iam

'l'emperatum; nihilominus prae aliis Pathe-

ticus in ea regnum tenet, Ceterum , cum

idem verba fint orationi, quod corporibus

indumenta, primum rebus, poft vero fer

mqnis concinnitati ftudendum eft.

VN RERUROURSSDREI

t

GOSDIMSEMERANS PIRSMEERÉAZNUS) NGCDNEIDNNSTHD

— À

ulni

CAPVT XXXIV.

a

De oratione Dogmatica.

N

$. r.

ais

D

iebus, quibus Fidei Chriffianae Myfte.

Bn

ria facris anpiuerfariis Ecclefia recolit, de

fjart

his etiam ad popuhim verba fieri vult. Nae

is a fcopo Ecclefiae grauiter deflecteret,

qui diuerfum a. folemniis, .dicendi fumeret

den

argumentum ; eo namque confilio memoria

per

anniverfaria, dies hi aguntur ab Ecclefia,

T

quo fupremae Numinis Maieftati. folemnes

p Bu

dependantur grates ob beneficia accepta;

deinde etiam , vt fideles ad laetidiam fpiri-

tus, quae praeguftus quidam fit fuperae il-

Pa

4'

lius beatitatis, excitentur,

234

$. 2;

jl

Afgumentum orationi ipf& diei folemnia

fe

fubminiftrant ; quare eam paraturus orator,

[

Myfterium, de quo verba facere | vult, pe.

Và

nitus edifcat. Fontes, e quibus ea hauritur

Ti

notitia, funt: t, Sacrae Litterae : 2. Earum

hn

fuc

interpretes. 3. HomiliaePatrum. 4 Theo-

logia , quanta eft.

$. 3.

Cum vero vix vnquam pro Concione di-

fun

cendum eft, fine ulla morum doctrina ; lec-

F'ide

to themate , perfpectoque , perquirendum

ftily

eft, ecquid Ethices Chriftianae potiffimum

& t

orationi inferi poffit.

His autem rebus in.

quat

uentis , ad formam orationi conciliandam,

tiofi

animum, ac operam referat orator,

qui

$. 4-

pfop(

Forma Dogmaticarum Dictionum, diuer-

Át f

faab ea non eft, qua Morales adornantur ;

eum

quare ne rerum earumdem anacephalaeofi

Leetorem obtundam; aliqua folum iftie in

medium adferam.

Prius eft: in elucidatione

Myfterii certa ab incertis diligenter feiun-

£e: alterum: e fuggeftu facro nihil eorum

pro-

235

promendum-eft, de quibus Seholaftici inter

ld

fe fe difceprant: tertinm : Nubes , et inania

ne capta; cum ad 1mper1tum vulgus, non

)[)

K

vero ad Academicos verba facias.

Poüre-

mum : Ethicen chriftianam fingulis Confir-

At

Utt

mationis partibus fubiicere confultiffimum

Q0-

fuerit

$..5

Cum nusquam magis Doctoris munere

di

fungatur Ecclefiaftes, quam cum grauiffima

Fidei Chriftianae M yfteria populo explanat,

lec.

ftilus is adhibendus eft , qui ab argument

IH

puta

et muneris fui dignitate minime abhorret ;

] ln'

quare iam fublimi, iam Temperata eloquu-

lat] ,

tione vtendum erit, fed et Tenuis, parte ,

qua docemus , locum habet; nam dicenti

propofitum aliud non eft, quam intelligi.

At fi de Crucmtlbus Domini - dicas,

Pathetti-

ruet

cum vfurpa dicendi genus.

tUL »

genf

j n

F T. n

rioti

(eiitt

P5

CA-

[e

256

!

ERsasrsca BRNNUEESD ULO IAGQ bceCRE RUL COoqRAFMUE:

——-—.———-——-————-—.—-——-—-————

CERSNON EM

at s Rs

C A PVT XXXV.

Qui

De ow)tz'one Polemica.

»

qui

$. 1

MU

C.

m Regnum hoc luctuofa temporum fu.

(0t

periorum fortuna in plures fectas tributum

qit

fit, orationes , quibus germana Chrifti Doc-

VC

trina ftabilitur, et errores oppofiti conuel-

Con

luntur, locum in eo non habere non pof-

fiai

funt. Ecquidem non paucos e Proteftanti-

Tiat)

bus, atque etiam e noftris reperias , qui

QUE

proffigatas ab Ecclefia Dictiones has, ob.

ttibu

tentibus fpeciofiffimis velint; at illae fe ve.

ieqt

tuftate fatis, fuperque tuentur,

tur,

$s

nem;

Argumentum orationis Polemicae triplex

luri

eft: nam aut propugnamus, et in luce am-

Ulhj-

pliore ponimus Doctrinam orthodoxams; vel

abinj

diluimus momenta , quae aduer(ari admer.

us eam contorquent; vel demum contraria

n

; Dogmata labefactamus,

£reft

IOgen

E

$ 3.

237

L

18

$. $:

Forma, qua conftruendae funt, a reli.

quis orationibus faeris nulla parte diffidet ;

quare nonnullas folum. praeceptiones addere

communibus regulis, vifum, quae in earum

Ita-

ft

confiructione adiumento oratori fint.

uf

que: r. Ante omnia in eo elaboret orator,

loc

vt caput Fidei controuerfum in luce plena

confüituat. 2. Momenta, quibus orthodoxa

jel.

ftabilienda , oppofita autem, doctrina infir-

pO['

manda eít, gratxifüma fint.

3, Singularis

auctoris placita Ecclefiae vnicuipiam ne at-

qui

tribuas.. 4. Doctrina aduer(ariorum integra,

ob

neque vlla parte accia , in medium adfera-

j V

tur. z. Eadem e fontibus finceris, Libris

nempe Symbolicis , quales hodie in vfu,

haurienda.

6, Saerae Sententiae ex illis Di-

lplex

uini Codicis Libris, quibus fidem aduerfarii

gnm

abindicant, fumendae non funt.

; vei

o cala

duer-

In Orationibus Polemicis , morales di-

(ratit

greffiones locum vix habent; quare iis fub-

rogentur breues paraenefes, quibus cohor

tandi funt Auditores, ne fe vllis artibus ab

Ortho-

^

238

Orthodoxa Ecclefia abduci finant; neue eo-

bl

rum vitae ratio cum Fidei, ac morum doc-

10

trina pugnet.

$ $

Sales amari ; loquutiones minus officio.

[l

f&e dignitatem oratoris profani eleuant, et

bus

attenuant; Ecclefiaftae autem omnem ad ani-

àa

£mos aditum intercludunt.

$. 6

Characterem dicendi

oratio Polemica

Ies.

Tenuem poftulat; at vbi vehementius inftat

M

vrgetque orator, parte ea flilus attollen-

C

du$eü

g&s.

a |

Qs (

CAPVT XXXVI

De Pauegyri Sanctorum.

um

& n

fütes

D

iuorum Panegyres communem cum Re-

glori

ligione Chriftiana ortum

atque incunabula

&dits

habent ; verum Ecclefiae exordio de folis

(fge

Martyrum laudibus ad populum dicebatur;

primg.

qui mos, pe:zfecuüonibus deflagrantibus , ad

ag (

€os

239

e0

eos manauit etiam, qui fanctimonia yitae

0C

non vulgari effloruerunt.

. 5,.-2,

Orationes has eo confilio invexit Eecle.

cu

fia, vti coelitibus honores congrui a fideli-

bus habeantur; poft, quo hi ad perfequen-

,

T

da eorum veftigia incitarentur.

$.3..

Laudationi argumentum praebet vita et

res Sanctorum gefiae, Quare antequam Di-

mios

ctioni formandae initium facias , vitam San-

at

cti, quem laudare inftituifti, attente perle-

let-

gas.

Bollandus,:et eius continuatores, yi-

tas Sanctorum, prae alüs fcriptoribus , ma-

)

gis caftigatas dabunt.

5- EL

Quaeras: ecquid in coelitibus celebran-

dum fit? Laudibus priore loco efferes vir-

tutes eorum, et qzxxäg pro Deo fortiter, ac

gloriofe.ab iis perpäwata funt: proxime

u R

edita miracula: poftremo, corporis, et for-

abl

tünae bona,

Praepoftere egerit fane ; qui

e [ihs

primas miraculis, vifionibus, ornamentis iis,

d

atuf s

US s

gl

quae Gratiae gratir datae & fcholafficis dici

fo.

e

240

folent, fecundas autem partes virtutibus tri-

il

bueret, '"lanta enim in virtutibus praeftan-

adi

tia ineft, vt ab his quaecunque bona, et

Des

ornamenta alia obfcurentur.

Corporis 'de-

Af

mum, et externa bona non alia ratione .in

coelitibus exornanda funt, quam, quod iis

Taet

pro fubfidiis effent, quibus ad fummum San-

ctimoniae Chriftianae faftigium euolauere.

tel

li

$. 5

quà

Si res'quaepiam in vita Sancti cgntro-

D

uerfa , et difceptationibus obnoxia occurrit,

Ácti

eam ülentioögraetermitte; cum nullus filen-

Dent

W q

'tio locüs;»feiiæntiam vfu-receptam ample-

cCcere,

Tistu

$. 6uc

Virtu

Accidit non raro, vt laudandus fit vnus

Clar;

aliquis e coelitibus, qui aliquando iuuenili

pluri

Ui

abreptus ardore, in vitia defluxerat, Cum

Vittüt

reseo eft loco, vitae licentius actae men.

Glend

tio fatione alia iniicienda non eít, quam,

Umma

quo Dei erga homines, etiam diffolutos ,

llis

atque perditos amplius elucefcat mifericor-

fJülam

dia; vel certe eo confilio pars vitae defor-

Tüetur

rimi.

mior apgriexlda eft , quoa -'docneamusi 4

na

241

D

na fufcepta incitamento nobis effe oportere,

!

ad maiores in virtutibus faciendas progreflio-

[

nes exemplo Diuorum, de quibus yïrba fa-

de

imus,

c

li

9. T.

1ts

Lecta, perfpectaque Diui vita, eius cha«

t

racterem conflitue,

Characteris nomine ir-

Ó

telligi'mus virtutem , aut actionem eam, ex

qua velut fonte , et capite aliae fluxere

tos

Diui virtutes, et fanctimonia vitae ormnis,

tit,

Actio. eiusmodi characteriftica , eft Sacra-

|Jeti

mentale Silentium Dini Nepomuceni; Studi-

ye

um autem indefelfum afferendarum coelo ani-

marum magni la&diarum Apoftoli Xauerii,

yirtutem characterifticam efficit.

- Dicas :

vous

Characterem Sanetài non raro coalefcere e

pluribus virtutibus ? enimuero; tum autem

yeni

virtutes hae inter fe fe copulandae, et vin.

Cutl

cendae funt.

t

Summa vitae integritas , et'

Íumma poenitendua Aloyfii; Amor folitudi-

qllam j

nis, et zelus animarum melliflui Bernardi

lutOS s

ricot

quam elegans, et fecundum dicendi argu-

mentum fubminiftrauerint ?

jefot

gt

f

$.$

142

E

o

$.

UQ

Panegyrim Diuorum vnicuipiam paratu.

rus, in has praecéptiones intuere : r. Sen-

V

tentia facra eiusthodi praeftituenda eft oràtio-

r

2.

ni, quae in characterem Sancti conueniat

at

Propofitio characterem eius, ac notàm enun-

f

ciet: quain re tunc nonleuis labor eft , cum

n

chàracter e plüribus virtutibus eft compofitus.

gu

2, Diuifio, ac fubdiuifio thema in fuas diftribu-

la

ant partes ad praeferiptum legum, quas alio

Cu

loco dedimus ( Cap. 27. Sect. 3.) 4. Momenta

tli

Confirmationis e vita Sanct accerfenda funt

EX

s. Morum doctrinam infere argumentationum

ll;

complexionibus , et Epilogo, vtin aliis facris

Ti

orationibus fieri folet. 6, Peroratio anacepha-

oX

laeofi, et motu conficitur.

vel

$. 9

In laudationibus Diuorum ftilus fublimis

Na-

et mediocris ex aequo regnum tenent

qua

tura .argumenti, et fcopus orstoris facile in-

on)

dicabit, vter e duobus ftili generibus vno-

e

quoque fit vfurpandusloco. Venuftae, acres,

lem

argutae cogitationes , fententiae luminofae

lis

nuspiam felicius, quam in Panegyribus iü

QUs

fperguntur

$. 10

24$

$. 1O.

ls

! Inqui»ves-: vfu venire non infrequenter ,

vt Sanerüi complares vna laudatione cele-

.

brandi fint; hoc vbi fit, perueftiga, idem,

à,

n diuerfus eorum character fit, nec ne fit;

Ill

fi cohaerent charactere, res geftas fingulo-

u

rum, et virtutes, quantum per temporis an-

I$

guftias licet, animo collige, idoneis copu-

bu

la tranfitionibus , et ad' auditores perfer,

lo

Cum autem Character eorum diuerfus eft,

nta

thema fumendum, quod ad omnes pertineat,

ynt.

exempli caufa, quanti/7 , efe amicum Dei,

Suff

Martyrem Dei; communi deinde huic argu-

(cris

mento inferendae fingulorum virtutes, et

-pha

opera religiofa, quibus fibi amicitiam Dei,

vel lauream Martyrii parauere.

& n.

.imïS,

Accidit etiam ; vt Panegyres nonnun.

N

quam àdornentur Sanctis, quorum vita fere

le t*

omnis, resque geftae in obfcuro funt: cum

yn0«

eo res eft loco, Moralem efforma oratio-

aCTes

nem , cul ,ad['pqrgantur, fi qua de Sanctis il-

johie

lis nota, atque' explofata fint Verüm fi

quis Tribunus pl&bis inftet importunius, vt

(

Pane-

1o,

244

d

Panegyrica, non vero de moribus habeatur

oratio-? tum e locis communibus mutuari

k

necelTe eft, quaecunque de - laudibus Sancti

i

diecturus es,

lj

C APVT XXXVIL

(

De Laudatioue Fuuebri.

h

$. r.

h

Ü

rationes Funebres in exequiis Virorum

fh

Principum, belli Imperatorum , Rei politi-

cae Adminiflrorum, eorum item , qui vitae

fanctimonia, doctrinae amplitudine prae re-

f

liquis inclaruere , haberi folent.

cli

$. 2.

£eí

Caüüäe, quibus adducta Ecclefia Landa-

A]

tiones Funebres confecrauit, eft bene me-

Que

rendi de Viris Principibus ftudium; vanita.

liis

tem deinde rerum earum, quas primas du-

ffial.

cimus, in afpectabilibus his Diis ob oculos

110 f

ponendi, mens, atque propofitum,

D]

$. .5.

Qütil

Cum orationes hae ad . genus Panegyri-

cum referantur, praecepta capite fuperjore

alla-

(

245

llata.hue pertinent etiam quare 11 reco-

Jendis fuperfedeo; at vero illorum in locum

1

ea commemorabo, quae laudationibus Fune-

bribus funt propria.

$. 4

Quod in orationibus his, velis remis-

que, vt contritum vetuftate prouerbium fert,

fugie ndum, eft adulationis vel leuiffima fu-

fpicio ; nuspiam vitia nobilitare, et hone-

ftare fas eft

nedum i

in Sanctuario,

1f

$e 9.

ü

a

Quuaeras: a quibus rebus commendandi

It

fint vita functi ? Sic habe: r. A virtutibus

*

*

chriftianis ,. 2. Philofophicis

2. A rebus

gefüs pro Deo , Ecclefia, Re communi, 4

À natalium vetuftate, et fplendore ; 5. deni-

d

que ab ingenii, corporis, et fortunae bo-

n

nis. Verum primas virtutibus dabis chri-

ia

füanis, ceteras ceteris, INam quod a Tul.

du

lo

lio. plonunclatum eft, cum zit: Laudem ve.

zam vui virtuti deberi (a), id de fohs vir-

utibus chriftianis intelligi oportet,

avti

Q 23

$, 6.

ore

(2&) Libr, 2, de orat, cap. $4.

M

246

$. 6.

Ü

'Sin is,"qu'em pro concione laudare in.

gl

fütuifti , vitam nomine chriftiano indignam

Dl

(

duxit, neque haec eius effluxerit vitae ra-

tio , nuHa criminum iniiclenda eít mentio.

Verum , quid tum me facere velis, cum Vr-

bu

bem, Regna, Europam omnem fama vitio.

rum peruagata eft? Sileam ? notam adula-

Il

Gonis non effugero ; fi ea vel verbulo tan-

qu

gam , offendam fcilicet ? verum oflendat

l,

orator, incurrat indignationem aliquorum,

quid tum poftea? certe ii, qui bene de re-

bus ftatuunt, libertatem hanc in Viro Apo-

Qr

ftolico neutiquam damnauerint,

Quare ,

0d

cuim in eum res adducta eft locum, Ecclefia-

qui

ftes admiffa crimina, vitam licenter actam ^

fict

acri oratione coarguet; fubiunget tamen ,

ffita

fin ex vero dici queat, in confinio vitae

dep

finceris lacrimis , humili peccatorum confef-

fulgc

fione expiata fuiffe quaecunque vitae libe.

fioris crimina.

At, fi nullis poenitentis

()

animi editis fignis e vita hac exceffit is,

T

quem laudatione Funebri celebras? tum ef.

f

ferenda laudibus, corporis, et externa bo-

i

Dàs

i

()

247

£a; deinde iälla,- quae pie, ac Chriftiane

ab illo funt gefta; mifericordia fimul, Deo

imaxime propria, et familiaris vir.tus,, iden-

tidem pro eo imploranda eft. (a)

$7

Q,

Morum doctrina vanitatem eorum, qui-

j

0s

bus capimur, vitae breuitatem, futurorum

l

incertitudinem complectitur ; affectus autem,

u

qui in his orationibus infperguntur, funt:

ht

1. Maeror. 2. Spes de falute vita functi

a

*'5. 8-

(z

Cum orationes Fuuebres eo loco, ef

numero fint oratoriae Facultati, quo Po&tis

pO

,

Odae; fumma dicendi ornamenta defderant;

fit

quare, quid gzgz'd erit vevbis uitidum , Jïguri:

iucundums , Semtentüs maguificum , velut iue

m,

flitor quidam eloqueutiae, in his orationibus

P

depromet orator; zec fortibus sodo, fed e£

ite

Julgentibus armis vtetur. QL).

jl

Q 3

CA-

libee

(2) Ccterïa, quae huc fpectant, colligas e Funabri

entis

Laudatione Henrici Ducis Luxemburgii, Aucto.

d

re Carolo Ruaeo; Franciíci Harlaei Archi - Epi-

fcopi Parifini, Ecelefiafta Gaillardo ; ac denique

gef

Ludovici XV. Franciae, et Nauarrae Regis Chri-

ftianiffimi, oratore Ludouico Maria de Beauvois

bo

Epifcopo Sanitienfi.

I

(^) Quintilian, Libr4,8. cap. 3.

248

E

al

CULT UT

pl

De orationibm "Occaüonalibus.

n

i

)-

$. r.

1

4

D

ictiones, quae nullis ftatis folemniis ,

fed per occafiones enafei folitas habentur,

N

occaffonales appellaveris,

3.

u

Occafiones, quae eiusmodi Dictionibus

Cól

locum dant, praecipuae hae funt: r, Dum

tU

Tun

Virgo quaepiam vitae religiofae tiroci.

Vat

not

Hs

nium aufp:

ür, vel, ímito probationis

snno, folemia Deo vota nuncupat. 2. Cum

pu

laudes Deo , gratesque habentur ob victo-

Qu

riam reportatam, moenibus depulfos hoftes,

Iu

vrbem receptam, compofitum bellum , Re-

aud

fitu

giam Familiam noua prole auctam, 3. Vt

nouus Sacerdos primam ad aras hoftiam Deo

ext

litat, vel anno Sacerdotii quinquagefimo

v 1

Miffae primae memoriam innouat.

4. Dum

enlt

religiofae cuiusdam Familiae Sodalis , anno

üpei

a votorum nuncupatione quinquagefimo fo-

gen

lemni ad aras ritu' vota integrat. 5. Cum

àt 1

Epif..

!

L

249

Epifcopi , vel Abbates facro Myfterio in-

6. Vt aedis religiofae lapis

augurantur.

primus in fundamenta. «demittitur.. N Po

ftremo, eum legionum Vexilla chrifbianis

eaerimoniis luftrantur, -

$ 3.

m

Orationibus, quae dici tum folent, cum

l,

Sanctimonialis annum probationis aufpica-

tur, vel eo exacto, femet Deo per vota

confecrat, propria haec funt: 1. Argumen-

us

tum earuüm funt, natura votorum religiofo-

um

'oci.

rum, vel praerogatiuae vitae religiofae ge-

neratim , aut Sodalitii , eui nomen datur,

TW

propriae, ac peculiares virtutes. 2. (Auid-

Cum

quid in medium attuleris, vel in eam, quae

ieto"

mundo nuncium remittit, vel in reliquum

0?[63;

auditorem conueniat.

3. Mens, et propo-

le

H

ftum vitae fanctioris Candidatae laudibus

? Yt

extollenda funt, non tamen eum in modum,

y Deo

vt fi omne iam punctum tuliffet; quin diffi

;eflmo

cultates , quibus vita religiofa impeditur,

2

eius Parentes ,

aperiendae etiam.

4. 51

iO

genere propinqui, affines adínt, ii femel,

0 iO

ac iterum officii cauffa compellentur,

$.

;

Cu

Q 4

Af-

1 Pl[

250

Affectus, quibus in orationibus hifce locus,

(ue

funt

4) Gratitudo. erga Deum. ob benefi

proel

cium vocationis: b) Fiducia in eum: c) Ae.

upeut

mulatio

6. Peroratio Candidatae conftan.

quam

tiam 1n bene coeptis precatur , fimul ad fer-

fira

uens vututum ftadtum eam incend lit: ceteris

Ya f

autem Auditoribus curam Salutis ingenerat.

gine

7. Stlus iftic variat hac ratione 2) Dum

effo

in argumento morum verfamur,

fummiffus

Prati

adhibetur: 2) A poftrophae ad Sanctimonia.

5 À

lem

Parentes elus ,

et fanguine coniun-

Velit

ctos, fublimi vefhuntur et exornantur ora.

Tütt j

tione: c) Defcrlptlonem commodorum, et

prine

praerogatiuarum vitae religiofae Tempera-

fit ,

ta dicendi forma damus,.

alis

$. 4

fütet

Occafronaler deinde orationes habentur

cum folemni ad.aras precatione grates Deo

exfoluuntur ob reprelfos hoftes, vrbes ex.

cerd

pugnatas, infiauratam pacem , Auguftos no-

ES

1$ 00

ua prole auctos

Antequam orationi con-

Site

Itruendae facias initium , argumentum eius

* €

ür

peairtus pernofe

5

adiuncta etiam omnia am-

f nl

mo collige: eo praeítito, in haec fere in

tuen-

A0 j

25X

OQUS,

tuendum eft: r. Textus facer, qui orationi

efi.

praeftituendus, eiusmodi fit, vt ex eo tota

)Ae.

fpectari poffit oratio. 2, Partitio thematis

latl

quamdam nouitatis fpeciem habeat. 3. Con-

| [et-

firmatio beneficii magnitudinem fub oculos

xteris

ita fubiiciat, vt excelfam quamdam eius ima-

erat,

ginem nemo non ex audientibus fibi aiimo

Dum

efformet.

4. Digreffio moralis ad snimi

ulfus

grati fignificationem cohortetur auditcres.

Ollide

s. Affectum gaudii ex oratione tota emcare

Qul

velim.

6. In Peroratione vota fae prc eo-

0fa«

rum incolumitate , qui benebcii auctore;, et

,&

principes. ^. Dicendi character fubimis

pera-

fit, argutisque , et figuris venuftiorbus ,

aliis praeterea luminibus adfperfus, e di-

füinctus.

JLUE ,

$«5.

His etiam Dictionibus locus eft, cun fa.

]eo

cerdosiiouus primum ad aras operatur $i

ex

; 10

is nobili ortus profapia, vel aliis rebuseius

COl

Sacerdotium illuftre eft, ipfa, quae igun-

elU

tur, folemnia, orationis argumentum ünto ;

fi nihil a vulgari remotum in eius ficerdo-

4l

» ]i

*o ineft, thema morale, aptum pihilomi-

Q 5

nus

252

nus diei diligendum.

Gratulationem neo-

Cofmt

myfiae ob facerdotalem dignitatem , ad hoc

penu

eius Parentibus, et propinquis interferere,

Ofatt

Vibanitas iubet

Deo

$.6

Àt

]ti

Vfurpantur infuper hae orationes, dum

-

al

10

face:dos lubilatus Sacerdotii fui, vel Reli-

(is,

giof cuiusdam inftituti Sodalis religiofae

vita? quinquagefimum agit annum.

$i hi

nulli dignitate confpicui funt

orator

Di-

If

ctioiem de moribus conftruat

cunms thema

b&t |

in idemnia haec conueniat. Sub ünem Ora-

I€; |

tions lubilatos hos facerdotes appellet, pro-

0u

lixoi adhue, et tranquillos iis vitae dies au-

Tlorjs

gur&éur

preceturque

At, fi Epifcopali,

& 0

vel ibbatiali munere fungitur is, cui ador

sp

nanà eft oratio? tum vero Panegyris ftrua-

tür,cuius argumentum virtutes Antiflitis,

resqie ab eo praeclare geftae pro Ecclefia,

us

et Inperio.

Morum doectrina e themate ifto

€a onfequitur: Deum non raro vitae diu-

üen

Cfa

turni&te munerari morum fauctimoniam, et

tibi

11 fe anando colendoque conftantiam. (uo-

hls

niüm autem e diuturno Antiftitum -regimine

lUel

cornm-

2

Á

9

3

HsE

commoda non pauca ad populos fübiectos

] lo

perueniunt; his etiam ftudio fummo eft ab

fete,

oratore inculeandum ; quo gratiam referant

Deo, quam poffunt maximam, ob longam

Antiftitum incolumitatem , et plurimos in

dum

annos productum regimen. Peroratio vo-

feli

tis, et fauftis acclamationibus abfoluitur.

'to[38

$. 7.

$ li

Cum Pontifices, vel Abbates facro in-

r Di

augurantur Minifterio, Pontificalis, vel Ab-

hema

batialis muneris partes oratione complecte-

| 0f

re; minime tamen fileantur merita, quibus

pre

noui Antiftites fibi viam ad tam fublime hq—

os dl

noris faffigium aperuere. Affectus gaudü

ex omni affeetuum familia vnus omnium

]päh j

adof

aptiXHime huic Dictioni inferitur.

fit

S. 8.

fht

I$,

Cum primus orphanotrophii, Nofocomii,

efit,

cuiuslibet aedis religiofse lapis in funda-

menta demittitur, aut, ea ad faftigium edu-

e iflo

) d]u

cta , ritu Chriftiano luftratur, quam optime

n,ef

tibi confultum erit, fi verba de operibus

Quo-

mifericordiae Chriftianae facias, Auctoris,

gine

inuentorisque mentionem iniiciendam effe,

cutmn

Yrtd

154

cum pofita ab eo opera celebramus, res ipfa

docet. Quod ad affectus, animi- grati figni-

fcatio , et aemulatio, prae quibuscunque

alis locum habent:

illa ad nouae aedis in-

colas; haec ad reliquos attinet auditores,

Eadem forma Dictionem conftrues, cum no-

(

b

N

uum Diuino cultui ! domicilium furrexit; at

l] &fii

thema maxime adcommodatum, illud fum.

pattes

feris ,

quo Veneratxo aedium facrarum in-

büs ]

üxllatur.

»

üet;

$. 9.

luiüs

Dum Legionum vexilla ritu chriftiano lu-

quoa]

firantur, chriftiani militis partes expone,

ad

Pifg

ditis Legionariorum laudibus , quas caftrorum

0 0

metationibus , expugnatis, vel defenfis for-

C

Mer vrbibus, con['ertls praeliis , profligatis

lts

hofhbus collegerant, -

Prolixius haec fortatt

ceff

af

fe non nihil de Homiletice; nunc de Parae-

i

1oniby

nefi priuata quam breuiffime.

de, d

d ef

Qu

VRüctam

CA.

VR

255

d

a

CAPVT XXXIE

fpti-

lique

De Paraenefi priuata.

$11

0te$,

S. 1.

ae Paftor is grauiter ballucinatur, qui

] 110

N

in animum inducit , fe omnes muneris fui

t; 8

fu.

partes impleuiffe, fi Feftis, et Domini die-

m

bus legem chriftianam populo palam denun-

ciet : eft aliquid praeterea , quod muneris

huius ratio poüulat, nimirum, vt fingulis,

o u

quoad fieri poteft, congrua oftendat pafcua,

:, ad

Paflor — — — inquit Chriftus, proprias

0ues vorat uominatim , et educi? eas (a).

orurt

; fot-

52

:gans

Itaque, cum diuerfae fingulorum fint ne-

prtif

ceffitates, quae communibus depelli inftru.

'atac

ctionibus nequaquam poffunt; conficitur in-

de, id genus hominibus, priuatis confulen-

dum eífe cohortationibus,

$. 3

Quoniam vero iftoc facere nequit, nifi

exactam fuorum notitiam habeat Paflor , nul-

l

(a) du Cap. 10, *. 3»

256

li pareät labori, dum hane in grege fuo con-

fequatur.

$a.

Y a

Parabit illam fibi: z. Si fedulo circumfpiz

fruet

É-

ciat, an aedes facras Domini, ac

E

'eftis dies

Caue

bus diligenter adeant, ibique Rei Diuinae

fidio

ea,.qua par eft, pietate interfint, 2. Si eos

.,ITQ

—

iterum, ac iterum, cum quid-otii nactus .f

Md vt

rit, inmifat. 3. Si quos probatae fidei viros

deligat , qui certiorem eum de fingulis,

quae in.ouili eius accidunt, reddai

^

?

t.

Qu

$. 5

Notitia Paftori neceiïariaäcapitïbus hisce

dehnitur: 1..AÀn omnes ea norint exactiífi.

J

me, quae ad falutem animae obtinendam fci-

fit,

na quouis debent.:.2. An mores fuos ad

Tegim

amuffim Legum Diuinarum componere con-

Conu

nitantur.. 3. Nulline in Paroecia fint, qui

Praef

cum graui ceterorum offenfione, probrofara

nomini chriftiano vitam a'gun't. 4. An omnes

Q

L

€

^e

t

ermanam Chrifi doctrinam profiteantur,

Eccle,

vel quidam, dammatis ab Ecclefia fectis ad.

?oem't.

haereant, aut omnino a Republica chr-i;iïiana

ü, pL

extorres fint,

Bgo

$. 6,

297

(0

l.

$. 6.

Cum notitia haec omnis eo pertineat,

vt cum maiori cultus Diuini incremento, et

tnfpt

fructu animarum, fuo perfungi munere queat;

: (

cauendum Paftori quam maxime eft, ne prae-

Qnge

fidio tam opportuno ad res alias abutatur.

] €08

Rs

RRODUROKUACETHNSEOMS

f

e

Vitos

XSECTIO T.

133»,

Quae Pafloris im, curanda difcz'p!fm

E rcldiaþica partes ?

p

hi

s

|

S.' R

ctil

.J

»

ifeiplina Ecelefiae ex iis legibus coale-

m Id

fcit, quae ad exteriorem eius formam, et

[( ?d

regimen pertinent, Legum earum, pars in

coti

Conuentibus Antiftitum , ceterae a Romanis

Praefolibus conditae funt,:

[ qm

S. 2.

yrojattl

Quantum hodiernam inter, et Veteren;

onmies

Ecclefiae difciplinam interfit, Canones, qui

qntur

Poenitentiales dicuntur, vel eminus infpicien-

(s a

yana

ti, planum fiet; nihilominus, quamcunque

primorum rigor feculorum defluxerit , Pa-

ftorum

! 6,

258

IH

ftorum eft, fi qua vspiam prifei moris vefti-

gia fuperant adhuc, ea tueri pro viribus.

$. 3.

Legeb,, quae ad Ecclefiae difciplinam fpe.

ctant ,

duplicis generis funt; aliae nec cum

,

Fide, nee cum moribus arctius aliquod ha-

admot

bent vinculum: aliae ad Fidei , et morum fin-

leficiu

ceritatem praeftandam valent plarimum, Prio.

iputc

res, fi in Pawema, in qua domicilium tibi

W d 6., 1

eft, antiquatae fint, vigori, ac vitae redde-

re, vix aliquod operae pretium fuerit: ve.

Pn

Tum, quod de alteris eft, quantum per dif.

fübeffe

folutionem, et licentiam aeui noftri licet,

Qüoties

fufcitandae omnino elfetit,

n 1bhcam Poeni-

tentiam praefidium effe, & praecipuis ad- Fi.

dei, et morum integritatem praeftandam, vel

lu

ex illis Pauli verbis coarguam: Peccantes , in-

"(5 praa

quit 15, corag ommibus orgue , vt et ceteri

lu d

£morem babeant (a)

(Auare maximo opere

optanda eft eius in Ecclefia inftauratio,

Orda

h*xe ef

o5

cer;l

»D

ü

(

i

SE-

(&) 1, Ad Timoth, Cap, 5, v. 20,

()Ma]

259

veftt

S E G,T EO

II

s.

De Correctióue Praterua.

f fpe

$. r.

C QUE

C

orrectio , feu Correptio Fraterna, eft

od ht«

admonitio eo confilio facta, vt proximus ma-

um fit

leficium fufceptum eluat, neque poft: iteret

Pro«

Si peccauerit in ze frater tuus, Ànquit Chriftus,

w bt

vade, corripe eum (a)

teide:

62

it: 6

Praeceptum , non confilium Vezbls his

jet N

fubelfe, neminem praeteric: ligat nos iftud

| htet;

quoties grauius a. proximo delinquitur,

| Poent«

$. 3

:aä Fl

Vt vt autem ad omnes fe porrigat vis,

atqu

natura praeceptí huius; nihilominus

eos prae ceteris obftringit, qui procurandae

jtf n

faluti alienae femet totos addixere,

j (

$. 4

0 opeïe

Ordo in hac correptione feraandus is

10

plane eft, quem Chriftus pra

eferipfit; feili-

cet: r. Priuatim cortipe: 3. Corain Ceülbüs.

5, Ecclefiae defer,

R

SE«

(a) Matth, Cap, 18, v. 15

L

$E

260

fl

s'ECqIGO lE.

preu

. De Correctione Papomli.

qui d

$. L

Qurat

ltra praeceptum Correctionis Fraternae,

V

aliud etiam exiftit; quod ex illis Diui Pauli

verbis efficitur: 7ef/ficor coram JDeo et lefu

ÜUna

Chriflo, qui iudicaturus eff viuos , e£ suortuos,

per aduentum ipffus , et. Regmum eius ; praedi-

filts.

ca verbum, infla opportune , importuue; ar-

ii

gue, obfera, imcvepa im ommui patiegtia, et

ew

doctrina (a),

Correctio, quam verbis his

commendat Apoftolus, Pattoralis Correptio-

8l

nis nomen ex eo inuenit, quod propria iit

Paftoribus animarum.

;

Vis eius omnis in eo vertitur, vt-'P]af'mlr

cum auctoritate, absque forma iudiöiali ta-

men, redarguat delinquentes, ad eos emen-

dandos, et refcindendum, fi quod occ.?urriifet,

,fcandalum.

eDdem (

Tionem, *:

$. 3. Cor-

Bof

*

(p) 2. Ad Timoth, Cap, 4. ^ 2.

)

56í

l

$o

.,Correcdo haee fpecialem ineo, qui fe

prehendit, auctoritatem vult; nec folum eius;

qui deliquerit, bonum, fed etiam Qommuna

curat,

terae

— -

j Pauli

D Itfu

Qua ratione agendum Paffori cum Ten-

yor of

zatis , Pauperibus , Haeveticis , Seducto-

praed:'-

ribus, Euergumenmis, Rudibus ; ss de-

p;

inde, qui inimicitias cum proxemo

exercent; quiue Religioni Ortbo-

?tia, u

doxae nósmen dare. voluut.

wis us

Singula , quae capite hoc cotnplectar ,

yreptit

fapientiffimo ili Doctoris Genüum

oprià it

Pauli ipnituntut placito : Ogsgilus. 0-

"nita fact'uffum , v ümmuef facereth

vt PaW

f:tlgzof. (a). .

jciu a

S; t

s eme?

.

entatio Myfticae Theologiae, eft illi-

Cium, quo ad fcelvus inuitamur. Non omnis

c;tlrriïïeff

eodem ex fonte Daícitur. Sunt, quae Dae.

monem auctoftem häbeant; pleraeque a nobi$

R2

proficifcuntur.

ä". rr

! Cot*

(4) 1 Ad Corintk, Cap. 9. Y« 22«

262

pet

7 d

T0n€

'"entationibus nemo non obnoxius eft;

difpar tamen humana eft conditios nam alii

raro, nec grauiter, aliü per omnem vitam

w T

tentantur grauiffime.

oCCUTl

$. 3

Coniue

lis, qui rarius, neque cum aliquo pec

candi periculo tentari folent, ob oculos po-

pat facer Curio: r. Piopenüonem ad malum

€t 1r11ta.menta PTODEDHC a noxa 011g1nau

2. lTentatio-

a qua immunis nemo mnalcitur

nes lapidem lydium elle, noftri erga Deum

amoris 3. Sementem vitae coeleftis,

:

$ 4

tülend

Contta

Anrequam remedia quaepiam i$, qui gra-

uibus nunquam non Tentationibus vexan'ur,

COPhS 0

fubminiftret Paftor, fedulo perquirat , a Dae-

mone, an potius a vi prauae, et inolitae

Am

confuetudinis eae exoriantul

ei primtum;j;ó

d fo

euincat: i. Vehementiffima licet fit Tenta-

Dimenu

tio, vim ab ea voluntati inferri minime pof.

LEENTT

fe

2, Non aliam fuiffe Iobi, Tobiae, Pauli,

aliorumque integerrimorum hominum fortu.

Ad

nan

3. Nonniü permillu Dei

talia in

lite l)

per-

265

perniciem animarum noftrarum audere Dae.

monem,.,

g ;

x

$..5

ial

Si vero a praua confuetudine profieifcan-

J

tnur Tentationes ; tum fÍcilieet vnica , illis

occurrendi ratio , eft inueteratae peccandi

confuetudinis correctio.

pec

; 00

TAE

KSE 4 40 d

De

i

auperibus.

I)l&LlO

a

9. r.

Deuta

p

auperes eos dicimus , quibus ad vitam

tuendam mneceífaria defuünt vitae praefidia ;

contra in claffem diuitum transferimus, qui

D g

copiis omnibus circumfluunt,

xdD£UE s

$. 2.

9 Dae

Ambiguum nemini elfe potef'c , inopiam

golitie

effe fontem, et caput malorum maximorum ;

m ;

Diffidentiae , Obmurmuratwnum Deiectig-

; [enti

a

mis animi; aliorum huius generis.

ye j

$. 3-

poy

Aduerfus mala haec fuos Pa&or muniet

n )

huce modis; 1, E Diuinis Litteris, et Phi-

à mha

D

& 3

lofo-

Pöï

264

-

lofophiae plácitis commonftrabit luculentif:

[

fibe, non fine peculiari fupremi Numinis

dam

eueniffe confilio, vt in tenui fortuna lucem

Qs n

hancafpicerent, 2, Locupletem prae egeno

lilor

loco potiore apud Deum non efífe, 3. Ino.

piam pro fcuto effe validiffimo adufnfum Le.

conc

niocinia carms, et fanguinis,

edif

*

E-

--

SECTIO II

Q v]

De Haereticis,

nofoc

$ r

fum

aereticorum nomen, poft anthtnfïimos

Clat f

Ecclehae Patres, imponimus iis, qui in ali-

fes el

qua & profcriptis ab Ecclefia fectis nomen

&l

fuum profitentur

Gràe

$. $i

Haereticos

Haerefesque in. partes duas

vulgo tribuimus, in Veteres, ac Nouas, Ve.

etden

teres dicimus

quae primis Chriftiani Nomi-

& Se

nisfeculis viguere; ceteras omnes, fed cum-

fent

primis eas

quae nouiffimis duobus enstae

tur

funt feculis, in claffem Nouarum reicimus,

IT

Vitie

$. 3.

265

lennf

$- 3

E veteribus aliae 1acent omnino: quae-

LUTTLOTS

dam alia fub imagine, et adpellatione in lo-

Dcem

cis nonnullis viuunt , fpirantque adhuc

Ni-

ereno

hilominus etiam Haerefes eas , quae peritus

3. lo

concidere, haud contemnendo operae pretio

m Le«

edifcet- Paftor,

d

$. 4.

At vero Haerefes, quae in agro Domi-

ni vltiniae pullularunt, ei penitus funt per-

nofcendae omnes; cum . primis autem in id

fuum conferet ftudium, vt fectas eas perfpi-

ciat funditus, quae domi obtünent.

Haere-

dftmos

fes eiufmodi apud nos funt: r, Caluiniana.

jp al

o. Lutherana.

4. Sociniana.

4. Schifma

nomel

Graecum

$.5

Caluiniana Haerefis in Gallia exorta eft

s Quts

RE

eadem in Vngariam fecundum fata Ludoui-

Nott!

ci Secundi, cum bella. CIUlha valere coepil.

fent, fe fe penetrauit. Errores Calmmano-

j cum

rum ; vel, quemadmodum ipfüi femet 9dpel-

enatit

lant, Reformatorum ; praecipui füntz r. $a-

TOU

cramenta non nili dao, Baptifmum, et Eucha-

R 4

nrífítam

*

266

fiftiam flatuunt.

LT Elsdem v:m, virtutem-

Tif

que, ex opere operato, vt fcholae loquuntur,

lom

tribuendi |

gratiam ,

abiudicant,

5. Panem

Eucharifticum non niír imaginem Cmpous

DOH]IHICI elfe, volunt.

4. Chriftum pro fo-

1.

p

lis. iis, qui electi effent, mortem obiiffe,

^

Wte

&)

€ontendunt

5. Vfum Miffae, Venerationem

An)s

Sanctorum

cultum Reliquiarum, Sacrarum

Tid

inaginum dammant, et repudiant.-

G. Car-

lis.|

cerem luftricum , precationem pro vita fun.

SeCïäq

Ctis , comlnencls adnumerant.

quibu

$. 6

dim

Si quos füorum fectae huic addictos ha.

thari

beat Paftor, e Diuinis Litteris, et Liturgiis

fubelf

vetuftffimis ,

ex Hiftoria Ecclefiae,

fonti-

Sane

bus aliis planum iis fadeíat: 1. Docftumm,

anima

quam Reformati profitentur ,

nunquam non

m

damnatam fuiffe ab Romana Ecclefia: - nun.

n

quám non hane tenuiffe pro veris contraria

Citon

placita, 2, Tempore, quo ipf feceffionem a

ters

Fide: Romano- Catholica fecerant, folam eam.

Qm )

orbe toto. fuiffe orthodoxam Bccleüam OfI»

nium confenüone Chr*üxauorum

$. Muta-

n

Hones, quas inde ab ortu fuo. Haercfis Calni:

telh

niana

ORU

Legl

67

|

(0LefI«

COEC-

niana palTa eft, argun1e11tp effe, eam e

UhtUr,

lo minime delatam (2).

Psnem

$ 7

rporis

Haerefis Lutherana, inuentore eius, et

j [p.

principe etiamnum ftlpeiüïïe, in Vngariam

'biiü.e,

irrepfit; et, quad mirere, Mariae Regiunae

ionem

Aula primum.ei p&rfllgiuxxffuit (b) Capita

CHOUM

Fidei, quibus Proteftantes a nobis diffident,

j Cat-

his.fere definiuntur: 1. More Caluinianae

4 [üll«

Sectae non nifi duo admittunt Sacramenta ;

quibus item Virtutem, et efficaciam omnem

adimunt, exemplo Reformatorum.

2. Eu«

os Lit-

chariftiae, Corpus Domini cum pane iuxta

fubeffe, volunt. 3. Ritum Miffae , . cultum

turgiis

fonti

Sanctorum, luftrici carceris poenas , pium

rinatm,

animabus eo carcere detentis opitulandi ftu-

"E

dium, ad fabulas relegang . 4. Confeffionem

b

: ul«

criminum, falutarem effi

on diffitentur ; in-

prand

uemtam a Chrifto pernegant. 5. Libros Ve-

teris, ac nouae Legis complures repudiant

onem d

m o

cum Refqrmatis iuXta ; verum alios, atque

R

LÀ

diuer.

g om

Mi*

(a) Coníule Illuftriff. Boffaet, . Hiftor. . Variat. Pro.

teftlant, .

,ilüie

(Ej Hluftriff, Kollar de Originib. et Vía poteftt:

. Jeegislat, circa Sacra Apoft. Hungariae Reg.

TC

2628

L

diuerfos hi ab illis. inter fubreptitios repo.

gindr

nunt.

6. Traditiones quascunque infuper

Sectar

(erTarn

habent. /7. Ius Diuimas interpretandi Litte-

ras cuiuis vulgo, paffim attribuunt.

dent :

$. 8.

erm

Paftor, vt fuos, qui ab auitis Maiorum

uinirgi

fuorum facris defectionem fäcsrant, ab er.

giuean

rore reuocet, luculentiffimum , exploratiffi-

dunt,

mumque iis faciet: 1. Lutherum, qui fe a Deo

bta h

delectum dictitabat , ad abufiones, quibus

bilem.

orthodoxa Chrifti Ecclefia deformabatur, tol.

MU

lendas; hanc tantam prouinciam, fibi a Deo

fuiffe demandatam, non vitae fanctimonia,

C

non miraculis patratis docuiífe,

2, Ipfos mi-

Bo $&

nime diffiteri Proreftantes, neminem non in

TOres

finu etiam Romanae Ecclefiae vitam aeter-

fedder

nam polle adipifei, 3. Ad extremum: nul.

m

felicin

lum Proteftantes doctrinse caput profieri,

ligenr

quod non fuiffet: ante ortum eorum identi-

lüculr;

dem improbatum ab Ecclefía, et cum execra-

^

Tum

l

tione e Sanctuarió eiectum,

$. 9.

$

Socinianus error fectae Ariänae proge-

quim

nies eft; is in Tranfylüaniam Ioanne Sigif-

Dreha

: mundo

269

fept

muhdo Zapolio regnante fe fe intulit, — Quui

tfüper

Secram hanc.amplexantur, eorum im medi-

litte-

terranea Dacia magnus eft numerus, Diffi.

dent a nobis Sociniani: r, Myfterium San-

ctiffimae Triados inhiciantur.

2, Chrifto Di-

STOrttt

winitetem abrogant, 3. Eundem ante Vir.

jb et

gineam eius Parentem. exütiffe non conce-

yatiffl

dunt. 4. Noxam originis pro re commen-

:aDBO

t6tia hahent.

5. Sacramentorum vfum lauda-

bilem quidem, at minime neceffarium elfe,

quibus

contendunt,

us ol

sDeo

5. 10.

Curio Sacer cum Socinianis acturus:

I,

monit ,

er-

[os mi«

Eos Sacrarum Litterarum textus , quibus

gon t

rores percenfii iugulantur , familiares

ibi

!

reddere connitatur,

2. Ecclefiae Patres, qui

!

geter

felicius adverfüum Arium depugnauere , di-

m

ofxteri j

ligenriffime verfet.

3. Theologorum eorum

identi

jucubrationes, qui contra Socinianos cala-

mum ürinxcgre , identidem delibet.

at

$. 1

Sc;hifma Byzantinum e contiguo Illyrico,

quum penes diuerfos diuerfa e füirpe Mo-

pmge'

narchas apud nos fumma rerum effet, in Hun-

, Sigil

i

1

gariam .

)

undo

1706

gariam fe penetrauit, Ex eo tempore nihit

fcrept

non egere noftri Praefules , quo populus

doctti

Illäyrus, pofito Schifmate , Romanae Sedis

adtime

principatum agnofceret; verum eo quidem

confilio fufcepti labores ad hoc tempus fru-

YVI

ftra füere. Quod mirum! ob .kplacita Fidei

eti:am

,

duo; nimirum Proceffionem Diuini Spiritus,

ei5) r

et Primatum Romanorum Antiftitum a Grae.

fefe

cis diffidemus Orthodoxi; neque hac. parte

quod |

Occidens, et Oriens coalefcere in vnum tot

que in

feculis queunt (2).

Cratmet

$ 155

Diec (

Paftor itaque , cui res cum. hominibus

manda

erit , qui Photii Schifmati adhaerent, in id

toto pectore incumbet , vt iis res eas oracu-

lls q

dtlige

lo quouis clariores reddat: tertiam in Diuina

priftn

Triade Perfonam a Patre non minus, quam

Filio; vel, quae loquendi ratio Graecis Ec.

tesgAu

*«

Em

A

——

clefiae Patribus familiarior, a. Patre per ,Fif

Filium procedere; deinde Romanos Praefu-

les in vniuerfa pollere Ecclefià Primatus

praerogatiua.

Cetera, quibus a Graecis di-

Ícre-

ü

(«) Cátecbifim, Synodi Novigorod, Petro L. impe.

Q

d

2

i

rante habitae,

271

! oihil

fcrepamus ; eorum autem alrera ad morum

pulus

doctrinam,

altera ad Difeiplinam Fcc:cvau

Sedis

adtinent, fuo loco adferam.

umdem

$. 13.

*

s f

Vitra Proteftantes (quo nomine apud nos

idei

etiam Caluini affeclae veniunt abuüone VOo-

ITILUS,

€is) vltraque Photii Sectatores, in Reznum

Gtüe

fe fe peuetrauere Aebaprisamter, fic dicti,

pitte

quod fingulos latice falutis abluant, quicun.

m Lot

que intra primam iuuentam initiati funt Sa-

cramento Baptifmatis.

Verum, quod fecta

haec ciuitate apud nos minime donata elfet

iibus

mendauezat haud ita pridem Augufla, vt ex

iil

jiis, quae apud nos obtinent, fectis, aliquam

OI'aCU

deligerent, in qua fua nomina profiterentur

Jitita

priftino repudiato errore; et paruere volen-

anm

tes Auguflae voluntati,

f$ EC'

er Fl

Smcrro

IV

ael

De Seductoribus.

04 tUP

I$ (h'

E A

IL e.

Á

ccidit non raro, vt. Curio facer fuo in

homines eiusmodi cenfeat, quorum

n

h

praua

272 |

l

praua viuendi 1'a£i011e alii offendantur ; quó«

niamn autem exemplis in vtramque partem

vis longe maxima fubeft, nihil non aget Pa.

ftor, quo malum hoc ab Ouili fuo proffiget,

$: 2«

Ad rem hanc ex animi fententia .-pelffx.ciena

Y

dam: 1. Coeleftem implorabit opem: 3, Co.

los fj

hortationibus priuatis homines eiusmodi a vi.

pfus .

tiis abáucere conabituri 3. Sacris aliquot ora.

eXeTCL

tionibus palam faciet, quam grauia eos tna-

fitus .

neanta morte fupplicia, qui iunocuas men.

Q vi

tes prauo vitae inftituto illigant. 4, Si in rem

Attim

fore videbitur, püblicos Magiftratus adpel.

'pei*mit

labit, ad fanandas, vel a grege füo repellen.

Tibus j

das fcabiofas eiusmodi - OUes..

Vei

fttodo

R

N

p i, h.

pofft ;

xää

Ls

quam ]

?s

homine

:

$4

a d

E d

QUaqug

(ite al

5

SE-

213

2

; quo:

Jaftem

syevr V.

et P

)Higü[c

De E nerg?tmefnis.

$L5

Áicteti

acrae Litterae apertiffime profitentur, ma.

S

2. CO'

los fpiritus, antequami Chriftus ad nos dela-

Vl

píus eft, ampïiüiinam in hominuüm corpora

OL OT2

exercuille poteftatem; verum e& iis compe-

5 flldé

timus etlam, Chrifti in mundum hune aduen-

fl

tu vires boruln multis partibus acciías efle.

Q fent

Attamen, proh dolor! hodieque euenit, vt

adpel

permittente Numine, hominum fe fe corpo.

pellens

ribus inferat faeuiffimus hie hofpes,

&

$&2

Verum , quod liac parte non imperitae

fiodo muldtudini, fed et Paftoribus facile

polfit imponi, nihil non agendum eft, quo,

quam luculentiffimum, exploratiffimumque fit,

homines eiusmodi a Daemone infideri; ne.

quaquam vero feu atrae bilis vitio laborare,

fiue ad plebeculam argento emungendam ora-

Dino fimulare,

| 6. 3. Dae-

sb

? j

274

S. 4

Daemonis humano in corpore hofpitium

M

accipientis, haec fere funt figna: 1. Odium,

fectio

et auerfatio Chrifti, rerumque Sacrarum. 3.

Eorum, quae clam omnibus acta fint, enun-

| diaab

tiatio. 3. Lixïguarqxn, quas nunquam arri-

À

pueris, peritia, 4. Rerum, quae diffiis in

s. Vires fupra

eoruim

oris aguntur , euulgatio.

Tei far

aetatem , condifiomemque hominis (2).

'$. 4.

tqdine:

duntu

. Cum indicis his comperit Paftor , Vlium

aliquem e fuis infideri a Daemone, omhne ii

liomit

id conferet ftudium, quo faeuum hunc ho-

cer Ci

Remedia

[

COnhit:

fpitem e fuo eiiciat domicilio.

füibus

iftud perficiendi funt:. . Frequens Sacramen.

torum víus,

2. Prolixa precatio.

9. Pro-

2- SOH*

ducta in dies multos ieiunia, — 4. Religiofo«

CODte

rum aliorum operum frequentatio, g. Ec-

lime jl

identid

cleüa:e Exargifmi.

DWi!fuu

$ 5

- (4) Vide Librum Ritualem Strigonienfis Ecclefize ,

iuflu, et' Auctoritare Emerici Efzterhízi de Gà-

lantha, ex ordine S, Pauli primi Eremitae, :Archþ

Epiícopi Strigonienfis, editum:

ï':) (ar

218

.

$. 54

H

ititt

*

81 cuiquam bilis atra, aliae corporis af.

JdiUm,

fectiones pro Daemone fint; malis his reme-

Ut 2

, Cj

diaab Hippocrate iutuetur,

$ 6.

? a

Acbidit etiam , vt a morte praematufáà

fhts i

eorum, quos diligimus ; jactura honoris, et

| fuþm

rei familiaris principium ducant animi aegri.

)

tudines, quae fubin eum in modum inten-

vhult

duntur, vt hihilo Daemone mitius, vraut

hominum mentes. Cum tes eo loco eft, fa.

Jilile 1

cer Curio hominibus eiufmodi perfuadere

g Do-

connitatur; I. Vt animum ab his cogitatio-

entecit

üibus auocent, atque aliorfum traducant!

Cmmen-

2. Solitudinem vitent, adeantque hominum

3 Pl.'O*

conuentus, vbi vbiliceat, 3. Denique, fub«

:ligïqfo'

lime illud, et coelis dignum lobi effatum

$I

identidem animo , ac cogitatione verfenti

Domiuus dedit, Domz'zzuf'- alffulit a).

P

db

3

SE-

u

j

; Aüm

(4) Cap. 1, V. àt,

576

Q

SECRT-IO VI

quae [

dii; ol

De :Rzldz'öw.

pam f

$ 1.

di; fin

R

udium non vnus, fed tultiplex ordo

dej, (

eít; nam alii rerum credendarum, alii Ethi-

Tün f

ces Chriftianae funt expertes. Ex his alii

tam ]

rudes funt eorum, quae [cienda zece/ftate

C nl

zuedi funt; ali eorum, quae perdifcere ge-

VE nou,

cefftate praecepti, oportet. Rurfus, aliorum

Cotfof

ignoratio € focordia nafcitur ; aliorum a qua-

dam mentis imbecillitate ortum ducit.

?

Àe

$. 5.

TUf es

Qui ignorant ea placita, ad quae mores

les l n

funt conformandi , et ex hac ignorantia pec-

qtorum

cata peccatis adcumulant, ii docendi funt,

Clefia

quam grauiter deliquerint , quamque .eos

tecfteti

grauia maneant füpplicia, nifi fe ad frugem

Hïæïäm

recipiant, et mores in melius commutent;

eis WU&

neque adfectatam hanc ignorationem ipfis

TC tant

quidquam patrocinari,

ptent.

h a

$ 3.

271

$. 3

Qui ignoratione, laborant. rerum estum,

quae feiri ab omnibus oportet zece/Zfate zue-

dzz, ob fegnitiem ,

in re momenti ad aeter-

am falutem maximi, grauibus verbis accxpleng

h ; fimul vero admonendi funt, vt cap1taF1-

Oro

dei, quae folum, et fundus rerum credenda-

Echi

rum fint primo tempore arripiant

Et quo-

js alii

niam Exomologefes in illa infcientia pera-

offtate

ctae nullius roboris effent, cohortandi etiam,

& ne

vt nouam de omni .vita inftituant peccatorum

dorum

Confeffionem

g

&

$. 4

vt notitia re-

Aceidit not infrequenter

rum earum, quas nunc commemoraui, fide-

10165

les imbuti fint ;

contra ignorent cetera,

x«

quorum fcientiam, lege data, expofcit Ec-

; fun

clefia

Si -locis, quibus commorantur, ca.

ye «

techeticae habeantur inftitutiones, neque ipfi

frogeti

E]

litterarum. expertes- funt, facile 1ntelhgas,

nuteto

eis nullo numero eífe falutem animae ; qua-

te tantifper

dum fibi notitiam . hanc :.com-

1!" XPE*,

parent, 1n. poenam focordiae , Sacramenta-

lir -dhfoluio ipfis neganda eft

Sin cu

52

omnenm

$

278

omnem culpam haec talia ïgnrörent , venia

er

peccatorum donenturj nihilminus antea do.

ceantur fingula, quae eos noffe oporteat.

Ü

r

,.5* $..

Cum a mentis imbecillitate ortum igno.

rantia ducit; quod . ex eo efficias, fi homi-

fem

nes eiusmodi aliorum etiam rudes (inti; ne-

data

que vitam legibus Chriftianis diffentaneam

Claf,

agant; dum ita res habet: praequmh il$ ve-

ftian:

niam peccatorum impertiat in facro Tribu.

RI

nali facerdos, rerum.fcitu neceffariarum no.

gratia

titia eos imbuat.

probe

AUE

Deo (

Bs

ü—-—,—'

SECTIO VII

De üis, qui inimicitias cum Proximo ]

De il

606'??'667259

$. 1.

rauilfimae faepenumero exardefcunt ini.

G

micitiae in chriftiano | populo,

lqu

Coniuges,

üm F

fanguine iuncti, populares odio femet inui.

QUI 0m

cem acerrimo infectantur; vt adeo, quod

Ortiod

Quidius de Ferreo Seculo cecinit, in no-

ftrum

(

M

*79

Vett

firum etiam, quam maxime conveniat ; —

3 00

— — — — Fratrzm quoque gratm vara

20

csza)

s s.

|igno.

Paftor difcordes animos

conciliaturus,

homi«

fementem odiorum perquirat; dein adcommo-

j ne

data odiis reftinguendis remedia circumfpi-

tanearn

ciat, Praefidia eiusmodi funt: 1. Legis Chri-

us ve

ftianae praeceptum grauiffimum, ipfos etiam

Tbl

inimicos diligendi,

2. Chrifi exemplum,

u no

gratiam 115

; qui fe genere mortis omnium

pmbtoümmo adfecerant , in ipfa morte a

9

Deo deprecantis.

um .

l

C

--

Mrgtacpesa

nl

bb

d

SECTIO VIII

m

De is, qui ortbodoxae Religioni mo-

"Jen dare oolunt.

$. .

ynt n

3

i quis Chriftianorum, qui a nobis quibus-

p

dam Fidei capitibus diffident ; vel eorum,

gt M

qui omnino a Sacris Chriflianis abhorrent,

,m

Orthodoxae Religioni nomen dare velit;

j v

$3

fci-

(2) Metamorphos. L, z.

WU

,

280

I

fcitetur ex eo Curio facer, quibus adductus

caulfis, fe fe.in noflra coniicere caftra com-

ftituerat? Si fpe profperioris fortunae nun-

cium Sectae fuae remittere vult; a fufcep-

P,

to propofito eum demouere. omni üudzo

COHGUH.

$

$* t

?

At cum quispiam in animum induxerat,

$AC

honeftum ad nos facere transfügium ea cauf-

ía, quod ei in explorato fit, folam Fidem,

n

quam profitemur Romano - Catholici, Divinis

À

Jl

Litteris confentaneam elfe; tum vero Paftor

animarum , eum voti compotem efficiat hunc

$

in modum: primum, Notitia Fidei Orthodo-

xae plcne eumulateque imbuendus eft: de-

ïv j

inde, e formula synodi Tridentinae profitea-

tur folemniter: poftDapis Eucharifticae par

"U

ticeps fiatz poftremo, verbis grauiffimis com-

PRO

monendus eft, vt dignam orthodoxo nomine

vitam ducat.

Haec tibi,

quis quis 1s, quti

debes, Paftor eífe velis , alta mente fuünt te-

nenda.

T

Qu

LITF

M

r

d

EE

EE

ais URRUR

m

M

D

"

*

[

p

x

-s

u

: |

La

1

"

^s

"

u

P

"

3es

EM

d

r

—

d

—

TAR

s

TE

i

R

i

x

ii a

A EE -

A

b

*

D

p

i

twe

DO

d

x

a

z

T

z

v

VEUTMKCUAT OE nl

M I&.

e

us

utd

h-

x

s

M

f

o

-

É

E

24

É

7U

À

RU.

i

u

3

U

onsicu:

A

R

[ CC E

x

o

45

:

^

t2

*

*

u

i

x

N

u-

o

EM

x

N

A

x

D

pre m

x

LO

M

zs

p

N

eds

d

M

"E

51

m

6

s;

*

SS

LC

n

t

z

EE

s

AUs

du

J

j

*

$:

O

r

E

X

s

3

-

j

D

x*

m

$:

A

eM

s

*

N

A

d

-

L

*

,..M

u

s

m

i

As

»

s

3

x

*

M.

P

Ea

t

4

r

d

s

"

uN

$

"n

n

-

r

z ..u..r.».kl»

&

l

m

THEOLOGIAE ag

9

PASTORALIS -

9

PARS

E

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

PRz10R5B,;

s

COVIPLECTENS

PRAEDICATIONEM

O Balancee Q

ä

o

W. Bs 3R

J i

J

X db

Focus

AVTHORE

E

MICHAELE HORVATH

e

SS, 'HEOLOGTAE DOCTORE,

ET

S

IN REGIA VNIVFRSII'AI*E

E

BVDENSI

e

PRVDENTIAE PASTORALIS

PROFESSORE PVBLICO, ORDINARIQ,

;

7

dv

Bs

6

5

:us mawwaæww

$d

;

VINDOBONAE,

LITTERIS Á GHELEN!A'*?IS

4

0190

3

2

1

ü/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com