Gi2555-2

Gi2555-2 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Ars Semper Gaudendi Ex Sola Consideratione Divinæ Providentiæ, 2 s E ts ss RD v ia m ?5 B d DT Y E T. i x * 3j £s x ? E te PESQAS E - ; 3 b j Y 3 A N s D M s s s K s d a ^ d x k x 2 3 * $k a at a 22 EE N 2 X (s OE d d U 3 2 d 255 * : A A TE nl em La 5 $s 7 i s D T m d r . 5 E5j 2 Bb £ X - b s p A WE $3 s 24 PA o A. A- a iE ETA Ed p d x DN 2 P d n U. $ u Es UC us YX A x m d . E E? * A E EUVS A 2858 u) u ;. AE U - i $us i AE » z v 3 23 ES d- :: : 3 E P yas P iaf 2 * u UL o * 3. OP ^ * j Vi 43 ( w s A o » j : x & J * zM g. rOW bes A 253 - x d 5s d - * 2 já i s p Á ^* d 3* d i d A i r : st x i sst x 3 E v E ml i 2 d d . * vé -- " j i DX z. as EE p s ; v E E^ i atl s 2 2 4 s M ET . Em T - : d 2 e d 7 - : 3 A * A * - . ^ RH As D As Gu hj r " A : $ pb » 2 a 2om A E. Eu A z u z 2l C d - MT z x a E TM Es D 2» s 2 x 3 d as DX E aj ?s A $s r x a. z t P. 25 ob At s " oA » . d A. "a $. " & X 2 $s j * s d z m 3 Bu a 1 us - [opr a us N N ^ 3 '. C p* Yi TAT A » n A * pe s 3 VE - j A 2 * i D2 v $u d p É $ T EX Ms Ts 3 $ Cs 4 * * g 5 iU. HO m AR z * Y X -s d s QU E D Ed 3 i: M Ms * A. prx v :| £ * 2 v * t * AT 6 3. bs ub :? $i $? us 3 R lw? E À s i. s -ue i 5 * P o E dj 2 d P Ed - És EE P. À * £ ] 3 z ;. Y AE 25 I E 3 A: Á z 7 y x E X A C $ E a ER i * d ; X - x d i £ E ja 55 A P s o Y * 3 " j t z LR Y (J EE E S $ 2 s. UR - n * d a 3 g*? & u m M Y r 2 i E. A "3 i j A i - : U s : i Ed UA 5 X x d5 d f a ARA i l d d $ IG E s N e». 22 E : s i. o : z E - Y i E7 RE T a ^ b &l . d. A S * T. Y t r ) E B. À 8 i ery: Qu - r n : - x x x D T a s - * E p Y X x R A x A x TE P x d A . i E m est. -- À $ es d DEN. hs d as Bo WE . m d R EE g E VE m * M 2 ^s z p z iA 2 2 um E N r * COT $d - iC 2 n * 22 i ss s s i. j $ s " w Y x i. ? 2 A 4 U: 2 E m e 2 p um ? N ib N R ié x d i H $ 3 x E s. x g f—; x - d u 3 j , (qUS i Bu M AE E Ti 3 LA i ä Wt 3 x . * - TEWO p v p o ^ A. C E (s as a v 3 A 3 A - ia 24 r j . L 21 E 3 $ x s t dices A . - IX DN 1 : s 7 : Xv 5 £ m N E " X v * d fe : s A : - * u n us 2m es 5 x x s , $ i U: ^ * RE - /* d É m 3 s E 3 z t v : d z Es n N N h od S E ": & 2 . d i * : t D 6 A. at - H 3305 D À A , AE 5 N a ia r A E 4 v n Ms : lÉ 2* R ^ 2 A. E * 3 ia 2v TOU I2 N x .f As p H a $) A 24 E du A s d . 9 *f d z d x 2 p RA :.1 G s Ea J.:: $g 2 x w 23 * $ v AE LP VRSuD * oX um j j t j« d 2 * J i j 5 " * y; & 3 x e » Pa s M A 14 A PX z i H M * NU d iS V ESS a h A a ^6 . 2 d B - Ms . $ C d . R 2 s d s $5 i a FR 2s z MA AU " esd. d & 23 x i v d Es . " a NRLOS u 2 D d n : 3 d £3 E * UM d . Ia 2 nos O E x 5 . P S u 3! j s * COR T z A Y t $x z z X ee S 2* f X LE w z i 3 Ts x &t r 5 x 25 P AEUE x sb ? - * i vt 2 h AA d AE x n 358 aA u x UR UC LC " " jl & AU i a2 É C a . i us r 1 - " us A sE i E y :;' E. - M w a X s " [X i X ( i E x s A « s . A A x EXS N : d $ n :'. a &Y d D o E d L: * s s TOE f;ä j u x $- j ( a Em ^ z " w A u - X A 21 E z D. s t * d- : - a 5 ; T REA A o * , 25 5 x n as i Y i^ :5 x N i v 3j hr E À :; 4 - : U. $: N x i u Ü x Ti 2 " aC a AR J n x 5 d As * " M m ^ - M us A^ r 35 . T ^ A R Z 3 - i : * " x $: "s 3 Es TR a j s N S A * s A des: X t d 2 s E N * x : a^ É d n D g - E ET As - 3f e. s a Es $ Se r z o s m v 7- o Bs V E A * x* * . Em " x m x p R 1* dc s B i E 2 O du a I^ ? » RE x ^ T £ Dd LR t E * Á UM u D x - 2 PA R a CO j s i ; ?^ " 2 d s ( s 65 B ( i. K k: P C Dd Pj k 54 d J Pje AT z 2 as z ^ 2 7: U ii i N P ARA 2 z. E A X A R m o E. s A zi a "t z rn - a D s A Y T iU xv 4 3 3s Ls G E TE $- ;; z EM 2 U r fs TEU m l G* A ERE 2 M e E sE ^s st ia - 3 x s x D ia E * * X * d A. o VOA s d z à : & i s * T - Ab "i VAX z E u A d A A L ?. d- ER PX HOW x $ 3l j i - i. R o . t [- - s d Aeg od m x Á - TMRURT 3 s : " " i x £ d i A us b t T « N P - 5 E i ts $s TM x i* : d v MA * D o : u $ m J ^ E x *s E Y 3 N b AA i UE i EM 3. As rr» A : d AOK d E Á zE s ^oy H x v - a s f E v r i *s E * x " Hs 2 A d d5 de Z x UE 2 u z A d * '; u Y o x G AE i E r * U h s uh » 3 i » AE AE n . A LVR d s s s: E o "j s » Ls a . Es od E a. » ia ii s 24j Yoe EE E. OU i 1 zM t * ;; " N 15 sE j s E E m : . x ï: ; N ne N d IH i É t u^ z AC x AE d Y 2 u um T * "d - E » i M d. * E 2 £ jj : v 5 d z zi i. d m. f d . s A j [ 5 z j : $ 7s Ms : X t d d Y ET x - $ss s P 6s —— z odl RRR — - € ROU ao * P DT r ! ARS SEMPER nmsMa fortun, |moori GAUDENDI urfts d r pos que ]le SOLA CONSIDERATIONE fabiite fint il DIVIN E nititeq tque lo PROVIDENTIJE bene ul DEMONSTRATA . dilltie benet ue fa P. ALPHONSO ANTONIO entatio* g re DE SARASA n SocikETATIS JEsu; gd il ET j 4 i , Dunit! ALMA CONGREGATIONI ! FUW MASORI ACADEMICZE m xpï u ] y a B. MARLE VIRGINIS AB ANGELO SALUTAT/E IN STRÉNAM OBLATÀ HERBIPOLI AwNO CugisrTi MDCCLIX TOMUS IL äf (s2 SEXSELSD ( E ETA "Eysis Viduz Joan. Jae: Chriftoph. Kleyer, Univ. Typ Per Wolffg. Chriftoph. Kohles ; p. t. Fadtorem. l W a REVERENDISSIMO PERILLUSTRI PERQUAM GRATIOSO DOMINO; DOMINO OTTONI PILPEERBIO ERHARDO ERNESTO GROS DE ET IN TROGGAU, ECCLESLE IMPERIAL. BAMBERG. & CATHEDRAL. HERBIPOL. RESPECTIVE DECANO, CANONICO CAPIRULARKI REV ERENDISSIMI M [ CELSISSIMI PREINGLIFLs j BETSCOPI BAMBERGENSIS ET WIRCEBURGENSIS CONSILIARIO Q INTIMO £T ECGLESIASTICO, SS LOCUMTENENTI HERBIPOLI, VICARIO IN SPIRITUALIBUS GENERALL, REGIMINIS ECCLESIASTICI BAMBERGENSIS; [ NEC NON MAGISTRATUS URBIS, ET COMMISSIONIS PUPILLORUM &tfu PRJZESIDI, | ![ile j CONGREGATIONIS . ACADEMIC/E MAJORIS MARIAN/E UT PRJEFECTO NI REVERENDISSIME, PERILLUSTRIS, ET PERQUAM [ MWGRATIOSE. DQMINE,DOMINE ! [5 ] [ M N .JO) N SIemeWee AW t 2 . E —2 A ZA — Ài N & OY TM a Uod iuter.apes dz)ce A ] ] /2 « u&ü qmatura eceme cer- TT qimus ; munquam ut, quem fibi JJ JT reipublice — gubernatorem — operis- UM que anellità arbitrum femel prafece- ] MICAE quut; eum vel inter veutorum vd- biem X3 biem tempeflatumque furias dimit- 9j Lt : idem opimor , Firginea Fir- ii guis Matris Cougregatio preefta- den re cenfenda efh ; dum TUIS füb Ti gratiofis aupiciis. amimitantes þpe. tie vioris aumi f[copulos felzczter jre- p terveä?a ab üsdem t9 ammi vena- Jfeeutis curricu- 2 , & temuiculum TU Aenialis liveli apparatum aufpicas dejh L. tul 0njr Et wero fecumdum Murians "Ije a[ylum . pallii , ejus Mecenatis. fub J alas Mariaua geftit / Congregatia (f nofira « ld softra fe demuo . vecipere ; cujus d T dignitate quamtum. Jplendoris ad, demirandum , a cujus virtute qudm- 4l N tun ad imitandum vigoris [ibi ac- Á [ ce[ferit , non poteft uon liquidiffmo grati auimi fenfü. meminifr. j [ Concedemus bic aliquid illi. iil TUO in.fumma. amplitudine imo- deftiffamo inftituto ;uec , quem cbar- jji tule iftius auguffie mom capimt, emmem laudum Tuarums campum (rii emétiamnr. operoftus ; quantis enim ij prerogativis, & a natalium . clari- füte, & ab auGoritate confiliorum, jj [ X 4 j &^ ab intimo cim Thenide facra þm- m fanaque coumercio effulgeas , semo ll 4 eft , qui in boc percagato Lotius pa- Iniy trie fermoue wan. per[picue iutelli- tll gat. Duo in prajeus [peari potiff- dU mum arbitror oportere: ad. clavum f Mariaune cymbule fedente T E , e? (ldbli quid ia malorum: declinaverit , e? lir, quid bouorum ftt. confecufa ; quo H. difpari iu argumeuto par.- felicita. Á 0Hs, par gratulatiouis videtur iu. nj elfe argumentum. (u hi. dtque. priz,tsï ilud paucis ut. dzm compledar , Jufficiat uuicerfee pra- Ái PE?/ZO- r pemoditi Germauke , atque (icili in Gerimnuania Gewnmæ Religi- lj j onis, audiffe larymas ; quibus ytel zla cruüentis: populorum — fuo- rgtjM. vum cladibus , bec funefris aulta- f 10 vum fedium [uarum. direptionibus adbuc pareutat ; apparet, mi fal. m lor , quam fedo turbiue & moftram ; ( ju Mariammm. familiam. armatus J dmoolaturus Aquilo fuiffet. 5 . [uum uifi Diva Prafedum , parentem h quafi una. cum cbara. Sodalium fo- bole, tanto . carere. lu&tu , triftique [f ! diripiendee domus fue — [pectaculo fuperfedere voluiffet. , Jit j X5 Qum-. | ? Quanquam. commumi im metu L equi nemimi non fiduciam injecerat Ul fiagularis. Tua erga MARIAM h pietas ; fore, ut , Mariane boftis are ubi iuftaret pz;opz'ys , alterum 1j in Te Hyacintbum , imo vero 9fc- CU pbum alterum baberet. Firgo ; cit- (q0 jus bumeris divino cum puero fub- äïïä lata , immiueutium barpyiarumm uu- Q Tif gues imtegra. effugeret. Jj&[lz Sed Ipfe , utpote meniz'zmz DE 0 ta,/ plenarum folenue fercaus,, fcene ex j : qurbulentifma im pacatam conver- * ïf?ll ; fronem [ l fiouen altiorà. muminis. omuia mo- ( ventis confilio ad[cribes. . Non ve- 4M fragamur /| equidem, quamois. motu aefcii , quid vel ipfis fupremi ilius WZS rIit) auotoris inffrumentis , ceu radiis fe- i cundum folem debeatur. —.At vero- (l« quod pa&dum Mariamun ad jubila- ] Jilþ vem anui ceutefmiü etatem boc ipfo t auno Janctum atque inoiolatum du- raverit, meque duraverit folnu; fed majora fuis. cumabulis incremen- j 14 , five patto illigatoruim sutmeriunn 4 a five. fidem [pe&emus. ac integrita- i ( feu , quafi. feuefcendo. ceperit : pro- [ profetto , quamtumcimque laudis ba- jf bet , ita ad Te umum.[pedtat 4 ut, hn quantum uatalis pacti mofftri aumus (iu 1659. Preedfe&um fuum . 3OAN- NEM RICHARDUM . ex Per- j iuftri Familia de &? iu FR ANC, t tmtzmz d KENS TEIN pmdzcat ejuszlem aunus fecularis de Præfe. ; H o fio OTTONE PHILIPPO 1 f li ERHARDO ERNESTO ,. quip pe Nominis. Maguitudinem . Ma- : n l gnitudine |.Religionis exuperante, j glowetur Fuit emimoero femper, Mag efique adbuc fapieutum | ommium lle q Juffra- ii Jüffragio , vifi major , eequa certe in ,l bouo con[ercando amplificandoque, ( quam in inftituendo gloria. AN Atque ifla qudem Te Pre- f fe&uram gereute , feu. periculi de- MC clinati , [eu. con[olatiouss centena- THIUA rio ex pado percepte, jucundiffi- 77 Aff ma utrobique recordatio ita Soda- P lum z'ncendz't auimos ; demuo ut [j Cougregationis fuve Prefectum ap- ] Jl pellare Te , & ffreuee fuee frontem Ti Magwifico Tuo. counmumire. INommi- ?myr: l ne dufi fuerint. Patere itaque , TL quam i d& quam iterum in lucem damus, fem- per gaudendi avtem gratiofis. Tuis D anferi mamibus ; mec obtutu dedi- D gnare libelum, cujus m Te vicum A exemplar cum virtus exprejjerit ; Ipfe eras im eo deuuo imprimendus; ut, unde femper gauderent, mec precepta deeffeut . Sodalibus ,. mec exenmpla. Faciat füperum. bominumque delicie F'irgo Mater, ut ex arte femper gaudeudi perpetua Tibi gau- diorum feges 4371074),&'/1; : quod. qui- dem .f dem Tuis exbilarata. gratiis jugi Tui precatione a bouorum omrgz'um lar- f gitore DEQ conte?det | j fjf ; REVERENDISSIMä jl PERILLUSTRI L DOMINATIONI TUJE L j tifi ij j Deäotijfïmzz rd 4((: CoxcREGATIO MAJOR ÁCADEMICA WARCEBURGENSIS. jul | CA:TERIsqüE .ä!* Reverendiffemis ,. Iluftriff- ;E ais, Excellentiffmis, Perüluftribus, e -))036 Pmnolfz'lil;z;s; "dimodum. Reveren- dis, Magnificis, Eximiis, Clariff- 35, Confultiffmis , Expertiffimis , Prudeutiffnmis , Spe&atiffauis, 0j [/ Ornatinuis MAGISTR ATIBUS Sit no ALMJE CONGREGATIONIS lo MAJORIS ACADEMICAE, €nti E DD. ASSISTENTIBUS, Ttpr lm D. SECRETARIO, 20 IDef At DD.CONSULTORIBUS llit UTRIUSQUE STATUS lur] ECCLESIASTICI r S/ECULARIS UM CUM XENIALI DONO FAUSTA OMNIA APPRECATUR : SODALITAS MARIANA. *s Qfles) | ! fb )o( & oe o €ä$ää&ä zl E VAU2 u E cto ieäk. i E od SS (s r Gää-ä* s £ ä ; E EE ": 1l Kreve QOU g r s oO O0 ?67'?71- li j PATWS iE jj / O endz'tkr, quotmodo omnibus ve« rum eventibus acquiefcendum [it, TRACTATUS IX. U Sit nomen Domini benedictum a fzecu- lo & ufque in fzculum ; quia fapi- W entía & fortitudo ejus fünt, & ipfe mutat tempora, & ztates ; transferg regna atque conftituit : dat fapien- U tiam fapientibus, & fcientiam inrel- ligentibus difciplinam. . Daziel. 2. v. ) 20. 2I. Agitur, quomodo calamitater cladesque pu- J blice afpiciende [imt, ub per eas mou 1urbemur. aCX PROEMIUM. n E O 5 mnia jam, ut eredo , complanata funt, que Divine Providentie rationes; Ut mirabilesque anfractus & difpofiti- & dif- enes, utcumque Ícabrofas reddebant ficiles: 4NA - -N E ARS SEMPER -GAUDENDI ficiles. Illud enim primo oftendimus,quam ifer fapienti concinnoque ordine orbem uni- Q N verfum digeflerir Deus, finem fuum ut con- pars fequeretur ; füam, inquam, gloriam , homi- que Deinde numque utilitatem & falutem. pte quam fanéte fcelera permittantur , ne libe- ton | Tüitg ro hominis arbitrio Deus officiat, confide- ravimüs, & vero permitti debuiffe ipfimet trba judicavimus. Denique admirabilem illam ipfis tum geniorum, tum etiam fortunarum va- rietatem mundo gubernando necefífariam prorfus fuiffe, ratione convicti faffi füumus, vidique Divine Providentie manus dedi- mus. Illud itaque confequens eft, ut illi pe- Ty lu nitus totique acquiefcamus, nullisque rerum eventibus perturbemur. Id quidem gene- ratim eft perfacile ; ad rem vero cum per- venitur, perdifficile. Omnia , quae Divina d ftatuit Providentia, facile approbamus, pre- &nur ter ea, que nos concernunt : reliqua; qua& fur toto aguntur mundo, quiete afpicimus ; rio- tam Ítra nos perturbant, quia tangunt propius. Agite ergo, & hec quidem, quz generatim Que de divina providentia di&ta funt, rerum )6 eventibus, quos quotidie intuemur, appli- Ommn cemus pofthac. Oftenfuri porro fümus; Chlna quo pacto inter affiduas rerum agitationes, Tüm quibus nos ipfi circumvolvimur, quietis m tamen tranquillisque effe liceat. . Et quia *ayquae nos tangunt mala, in duplici funt. lMie- | 3 - TRACTATUS NONUS. differentia ; ac primo quidem communia, um n u ea nempe , qua Rempublicam , cujus nos Ut CUf partes fumus, concernunt, deinde privata; ) homi' que nos ipfos fpectant : illa tantummodo Deindi perfequemur , artemque expediemus; qua ne lb non Patrie tantum clades & miferias ; fed aníde ruinam ipfam & internecionem, fine per- turbatione magna videamus, inter ruinas ipfxmet n il ipfas fecuri, quia quieti, im Ve Tarim mu S. I. ded- Proponumur precipue querimonie , qui- [j pe- ca publicarum verum eventus fo- retui ; bus. ciri eut bomines inquietari. o if per- N'immenfum pelagus jam nos immer- ;1. 1 isn gimus: perturbationum , inquam, Oce- ij pfæ' enum ingredimur , nihil preter procellas; furentesque ventos pertractaturi. Felicem h quïï s; tamen exitum mihi polliceor, illo aufpice rl & gubernante, qui fecit poudus venris, qui- r ue cum exorbitant; venzis 69 mavi imperat, I s 4) & confeftim oediuszt el, — Res mortales omnes, totamque humane focieratis ma- ; apph | [ümUS) chinam , mare eífe quis nepaverit, quod numquam non movetur, numquam placi- g Qs dum eft & tranquillum , nifi cum vel ipfa 2 ma- iT J j 4) Job. ;s.v;z $. Matth, 8, 27- iiv 4 ARSV SEMPER GAUDENDI malacia perniciofà eft, vel cum tempeftas hor- pubi renda incubat prze foribus, cujus quafi pro- Ti dromus & .pranuntius fit ipíà tranquillitas. ) L Sic eft; numquam cum rebus noftris bene fmr agitur, nifi ut male confeítim fit ; num- flitut quam quiete fruimur, nifi aut ea, quee no- füti ceat, aut quam tumultus miferizeque exci- Tum piant longe maxima. — Vix multum optata plice À ace frui datur, quin, uti per longam ra- divus ciam annona corrumpitur, corporaque na- vigantium languore dejiciuntur, ità & rei- n publice, cum quieta eít, diffolvantur k—;geä fpiritï & inítituta, langueat juftitie ripor, civium excrefcant diffoluti mores, libido imperan- tor « LE tium dominetur, virtus. afflipatur ; quee v tandem fübfequuntur aut ingentes de coelo pens iminiff clades; aut certe ex ipfis homini- non bus fefe opprimentibus, felicitatique alienae p imo & íue invidentibus, nafcuntur fediti- ones, tumultus, apertaque bella, qua cla- m imq dibus, ruinis, incendiis orbem mifcent uni- eni verfum. Quis hec fatis exponat ? quis inn pro rei acerbitate fatis exaggeret? an non fatis nos natura facit miferos, nifi & ipfi in 1: int at fuum exitium infürgant homines, füoque fiant vitio miferiores ? jam vero tota cum ftat mi quotidie invertatur, imo & fübvertatur or- bis machina, cui demum dabitur effe tran- vid d quillo ? Cui non lachrymas expriment fi ] comuunes natura clades, communia Rei- pub- ï DI TRACTATUS NONUS. , las lor. publice mala, quibus dum agitantur om- afipo nia finguli eheu involvimur ? us 2. Heus tu, cui, ut video, tranquillita- tis bent tem noftram lachrymis interturbare eft con- ; DI ftitutum : age moeroris tui caufam expone mænw tutis auribus, pe&us expedi, doloris mate- j o riam expectora : etiam. cum lachrymis fi IOPMH placet querelas effer, illis enim , ut recte i If divus Ausnosrus ait, reffinguitur ardor atti- quenæ g, quafi velaxatus. evaporat. affettus. a) eï NE . 3. Refümit hic deficientes" jam. pene du fpiritus, publicarum rerum cenfor & cura- 1vium tor egregius ( tanta eft obmurmurandi libi- Xran- do, ut ubi vivere vix licet, libeat tamen que effe querulis) & male confarcinatum eri- . cmïg gens manu caput, ah, inquit ; meas res n non apo jam E M majoribus interfum rebus; gt publica fünt, que me perturbant , publicis : (« angor, hec mihi novam femper turbarum, p d imo lachrymarum dant materiam. Quid en u enim ? quis ficcis oculis calamirates illas : ? qub' intueatur , quibus provincie nonnumquam quu inteore . mortalibus . exhauriuntur ; dum T aut fegetes paffim vento & grandine pro- moquc firatae , aut ficcis adufte folibus , aut ver- yuam mibus locuftisque arrofe, ipfum humano g o vi&ui tam neceffarium panem denegant? f i unde cum paífim fame laboratur, ingens m fit hominum ftrages, pallent omnes, nec E j 3 ) Athbr. de morte Mar tyr. pub- 6 ARS SEMPER GAUDENDI f'ri ad labores fame ene&i expediunt manus. Quod certe fi duret diutius, quid porro füm effe agent homines, quam ut fedes mutent, fi tamen vires ferant, & uti nonnumquam que [f factum legimus, in proximas involent pro- vincias, quafi lupi fame rabidi, & defpera- b tione ultima furiofi. &mi Adde, quod fepiffi- me hanc celi intemperiem peftes, aliique qud pefte haud e&quiores morbi confequantur, Vinc quibus paífim correpti mortales, Deus im- ftlt mortalis, que non dant miferiarum exem- Íoc iC la! Vacuantur non domus modo , fed ur- Yicer b e S integrae & familie , dum funeribus li, replentur omnia, neque fufficiunt fepelien- Tutt IS mortuis vivorum emortue fere ma- y & nus. Amens fim, fi ut fidem faciam, ea enar- Tont ravero, que nulla gens ignorat, nulla non din pertulit. Quis vero miferiis his involutus lat non exhorrefcat, ubi vis nature ab ipía fn natura infertur ? Quis non ad horrendam qu illam, oculisque affidue obverfantem mor- qu tis imaginem impallefcat ? quis non tre- 1e, mat, cum excidium hominis ipía , quz fu- vu| ftentationi effe debuerant , infurgant -ele- àm menta? Et tamen hec patimur, hec mi- Qua feri eheu füftinemus. üto 4. Quod fi vero dum tot undique malis 81 eingimur,homines ipfos,quos natura conjun- &] Xit, odia inveterata ; rixeque in partes non Tiof diftrah erent ; toleranda forent illa, que no- efl IlS Der] [ TRACTATUS NONUS. 7 Tmanus * ftris viribus induftriaque evirare. non pot- fumus. At vero hominem homini lupum porto nt, l effe, id vero proríus eft intolerabile. Ne- nquan que vero privatorum lites aut jurgia nunc t pro. exagito : illa enim parvi momenti fünr, fi e(pett publica confideres ; eaque funr, quae aut . amicorumr i nterventu fedari, aut publica fæpï[lï- auctoritate facile poffunt. decidi. At pro- dliq Jantuly vincias integrás turbari, regna regnis in- i II fefla effe, vicinasque regiones in armorum eXeIT- focietatem quafi contagio tactas confluere; d ut incendiis, vaftatione, funeribus mifceri om- ribus nia, quis non lamentetur ? in excidium -[ien- mnutuum arma , ipnesque parari, quafi ex- ; mie plendo furori manus humanz non füfhce- rent ; coire ingentes hominum copias, or- | enit- h n dines difponi, explicari acies, fic; ut campi (olatus latiffimi compleantur ; quafi fi füneribus futuris exiguus locus non füfficeret : deni- b n rendam que furibundorum in morem homines & quidem nuper amicos, inter fe concurre- j m re, vim inferre, & repellere , mutuis fefe n t vulneribus conficere , donec crudelitatis fuae u ampla fatis dederint documenta ? quis, in- t elþ- quam, tantam infaniam non deploret, quam g tuto fpectare non licet ?. quid quod quafi de re bene acta victor fibi gratuletur, imo & Numini grátias apat : isque paífim glo- a riofus cenfeatur, qui plures occiderit, hoc j«5 eft, prout ego intelligo, qui humano ge- 1 g [rs neri majus intulerit detrimentum. 4 $.Et t ARS SEMPER GAQDENDI $. Et vero in(aniaat illi, quibus infa- " &l nire eft collibitum : bella gerant, pedem integ conferant, mutuis nf gladiis pereant; per me licet. Verum interea innocentes homines, pro qui füo vivebant pacifice , iisdem cládibus quen involvi , bonis ,exui, domibus fpoliari, ad i fummam paupertatem pro vi&toris infolen- dm tia redigi, imo & vita, quam innocuam ge- p rebant nullique infeftam, promifcue tamen, i h quafi fi arma geflarint, exui ; id vero quem Yeru) non male habeat, imo & peífime? Om 6. Tamen ferenda res effet utcumque, Ya fi pro bonitate caufze femper flaret victo- uf ,ria Jam tamen id liquido conftat, peffimae du cuique caufe belli fortem (zepe feliciffimam N obtingere, pro tyrannide ftare vi&oriam , que pro impietate triumphos. uls enim ne- ne: 'et Ottomanni domum nonnifi violentia Cün are, & per tyrannidem dominari ? uis p non arma Chrifto Religionique inferre? & HOHI tamen nonne Afia tota victor fiona füa ex- I6 plicat hereditarius Chriftiani fanouinis ini- E« micus; armaque triumphis necdum fatur red expedit, quibus Europam concutiat univer- quis am ? interim*füb e jus immani tyrannide emunt Chriftiani. Et vero inter Chri- þræ('l j ianos etiam quotidie Haeretici triumphant, | hibe quot non occuparunt jam provincias, ex- s actis verae fidei cultoribus ? . Et rurfus in- H fio ] ter Catholicos, nonne fepe numero , füb- a | TRACTATUS NONUS. 9 ; nf &ctis lepitimis Principibus, ii tandem regna pedem integra obtinuere , quibus nullum jus erat, r m nifi in armis ; quod quidem jus fumma »miHCS) procul dubio eft injuria. Id. vero rur;"us adibus quem non perturbet? r d 7. Et hoc preterea quam deploran- Yolen. dum eft, quod tam crudelia, qus tota gens p patitur, non communi gentis torius; quafi af in hoc confpirantis , confenfu fufcitentur; verum ex unius fzepe pendeant arbirrio? quem Dominandi libidine quod arderet unus Ale- xander , totain armis ftetit Greecia, tota con- 1que, ido- cuffa e(t Afia; dirura tot regna unius cupi- fime ditatis füere victime. Quid ? quod & privata a Regum odia , private injurie fimultates- yram, que, non nifi nationum integrarum fàngui- tm ne poffint expiari ? Troja mihi teftis erit; Qienttà cum ea, que ad manum füppetunt exem- j )Qn pla, quaque in omnium verfantur oculis, T non multum ad rem ineam interfit refer- re. Nibil enim [ub. fole novum efl, ut re&te (in d us Ecclefiaftes, ne ífcelera quidem : in orbem m i redeunt, ut perturbetur orbis. * AVec válet N quisquam dicere , ecce boc vecens efl ; jam enim D "n 1 preceffit i. [oculis , que fuevunt. ante nos. a) 8. Hoc tamen inter cetera peffime me xr CPU' qthy habet, quod Reipublice, bellorumque, a qui- ) bus communis falus dependet, adminiftra- (f5 D tio hominibus neício quibus demandetur? jis ii fa- TEU E 4) Eccl. 1. v. 16 xo . ARS SEMPER GAUDENDI ii fane funt, quos non virtus bellica; non tboli fortitudo, non íapientia commendar , fe perfi quos vel natalium íolus fplendor ; vel ni- homi mius favor, vel, quod peffimum eft, adu- fe a landi vile obfequium, aut etiam pecunie quisq emungendae artes evexerunr. Imbelles fünt fnfü ipfi, aliena ftant virtute, interim facinorofi, mitat affentatores, quibus, modo habeant , omne jus fasque deinceps eft. "Quid demum hifce prefectis agatur bene? quas victorias fperare, poffumus juítitia infra&ta, pruden- D tia exigua; VirtuFe nulla, ofFenfo Numine? Ilj Q P - 9. Interim deprzdationi non hoftium d D modo, fed harpyarum inter nos de noftro | D dominantium, divitiasque de publico dire- pras, quafi in triumphum publice depor- tantium latrociniis patent provincie. Mu- nera, prefecture , reliquique Magpiftratus IO.( viliffimo cuique venales proftant, augentur lu quotidie vectipalia ; ad urbium clavos fe- türy dent ii quos aut evexere enumerate pecu- mif: nie , aut quibus ad continendos, propu- fun gnandosque contra vim clientes, non fat qua eft animi. Interim dum apud eos abun- fan dant omnia, gemit optimus quisque : imo lls Q quod peffimum efít, dum ii, qui ad publi- qie cum fedent clavum, divites funt finguli, per egenum eft erarium : apud privatos mil- C lena funt feftertium , in publico vi xpft QUi obu- [ TRACTATUS NONUS. II ; It obolus. .An hac quisquam jure agi fibi t d perfuadeat ? Et quieto efle liceat privato vd n homini, cum publica fic turbantur ? Cer- L ul te aut patriam non amet necefle eít, is ecunit quisquis eft, quem hac non angunt ; aut es f fenfü communi careat, qui communi cala- nondl mitate non perturbetur. * - r emurn MR MR Cloris tüdere Quevelis ut. fatis fiat, offenditur, in pri- níne? qmig ommues"nature calamitees , tum etiam Provinciarum eg . Regnorum ortus 9 occafus lum 4 Deo e[fé, judicante id vebus bumanis con- NU * venme, quod cuique debet e[fe fatis, T ne turbetur. du ^ . M Raviffimze íunt. procul dubio he iratis IO.G querimonie, & hujusmodi haec ma* 1gen ii la, ut.ad primum intuentium oculos per- Verum in hoc femper s f turbent afpectum. miferi fallimur, eventus rerum, prout in fe ? pCCL- rl fünt, quod intuemur , neque alias, quam "TL quas fenfuü percipimus, proftafes circum- 96 j ftantiasque confideramus : Dei vero agen- tis omniaque dirigentis mentem, manum- ; I 'Transcurrentes. il que minime attendimus. per tranítra-epibatas , modo malos con- ünüuh) Ícendere, modo ad carin; ima defcendere ( « f quisquis folum videt, interim ventos velis (u toto X 12 . ARS SEMPER GAUDENDI ! pland toto impetu incumbere, undas vero navem tranfcendere, vocibusque & tumultu mi- tom j ceri omnia qui confiderat, turbari eum fà- ne necefle eit: neícit enim, quid agatur; fin| u1 nihilque cum fciat, timer omnia. At vero fi circumfpicit, navisque magiftrum placi- LT hm do & amono vultu , nulliusque rei anxium, cuncta fic dirigentem videat, ut nihil non g ejus agatur nutu ; certe aut parvam eum [ u[q; e naucleri arte exiftimationem habere, ut 10UIR adhuc me dixiffe memini, aut inter tot tu- rranqt Wen, multus animo fedato, omnibus;quze agun- tur acquiefcere neceffe eft. UT tb 11. Fateor, tota nonnumquam in hu- fnani generis excidium : confpirare videtur Qu Ten orbis machina : tempeítatibus maria, imo & motibus horrendis terra concutitur ; füb- dum yertuntur urbes integrae, & diffractis ter- T& vifceribus cum incolis tota* abforben- Don tur ; fülminibus abfümuntur templa & rel'qu, &des ; quim imo erumpentes perízpe e * firi terre cavernis iones, lato in vicinos aeros Ut incendio feedum in modum depopulantur. imeml Non raro tanta efít coeli intemperies, ut bus, ! * Q fripore nonnumquam , calore fipiífime adurantur omnia. Hinc fames frugumque mmv & inopia, hinc peftis morborumque violentia abfumitur eheu mortale genus. Fateor, in- Pt'ï()nw quam,;ifthec omnia. Cuncta mifcentur cla- dibus, & incendiis provincie, lachrymis blag, j plan*s [ 'TRACTATUS NON US. 13 J plan&uque familie , ccemeteria funeribus navam It m complentur. At vero quis hec agit ? cu- um f jusnam ea mala proveniunt arbitrio ? ca- fum fi putas, turberis per me licet. Ve- qpatur lt VetO rumíiin his omnibus Deum agentem vi- deo, & quidem. eum, cui obediunt omnia l placi- Dxam, elementa ; quique rerum ornnium apices ipfos perfpeétos cum habeat; 747ziugiz a fi- hil non n eum ue u[que ad finem fovtiter, eg' difpouit omuia füaviter, a) & quidem tanta mentis füae re; lt ot Qu- tranquillitate , ut immotus cutm fit ipfe, ta- men, ut recte Poeta dicit, dez cun&a move- agun- Ti ; quid demum hec me tantopere per- turbanr mala, quse tanto auctore eveniunt? n hu- euut Quod fi auctor placet, an confilium tantas mentis fano homini poterit difplicere ? , m I2. Et vero hzc nature mala recdte y;fil dum. confidero, a nemine nifi a Deo effe, d ttt non poteft mihi effe dubium. . Nam pre- forbe npla : terquam quod paflim ejusmodi clades in facris . paginis prenuntiet, & minitetur fep * Deus , illud fane mihi evidens eft, tantam 91 o intemperiem, qua orbis modo tempeftati- ylam bus, modo afítibus, modo fame , modo pe- ris; ! fte conficitur, non nifi e cceleftium corpo- ^il j rum varia inter fe conformatione, nubium quue condenfatione, aéris non fatis moti corru- at ptione, originem omnem trahere. Atve- y9n ro quis inftrumenta tum coeleftia, tum fu- gt o^ blunaria ita moderatur ? Quis nubes ag- d " gle- pïaüt :;) Sap. $. 14.. ARS SEMPER GAUDENDI lomerat aut difpergit ? quis ventis legem $l itatuit? quis folisardoribus modum ponit? r Aliam certe manum inítrumentis his non ad- Noln moveri quam divinam, cum non ignorem, ; füpervacaneum eít profecto, imo & ftul- Yf tum, qu&rere, quo auctore peragantur ea; pl ad qua tanta indufria video inftrumenta fiq omnia adhiberi. Quod fi illud fixum ra- W tumque habeo ; Dei confilio omnia hec biti evenire, & quidem omnia agentis 27 poz- Q dere €g men[ura , aut Deus ipíe difpliceat, ] aut certe placear confilium, ea fic dirigen- Venit tis Dei oportet. Neque rationes ullo mo- Tl do indagare neceffe eft; ut cuncta recte fie- (igm ri decernam. Illud enim jam quaf(i per an- dy teceffum ex preecedentibus cogzovi Domine, duf quia equitas qudicia tua..a) Certe his non den habeo, qu& 'reponam : neque peíte; fame, enti fulmine , tempeftatibus, maria terramque 3n miíceri, magis conqueri poffum , aut im- i probare, quam Deum effe; & cum eft; quod flus vult, agere. que 13. Que cum ita fint; neque que a natura naturalibusque caufis nobis eveniunt. mala; Da negare poífimus a Deo directore naturz, Ver ftudio confilioque immitti ; tamen in iis; Ter qu& bellorum tumultus confequuntur; in- t commodis, id ita dici non viderur pofle , Vi« cum bella populorumque inter fe diffidia, atti mali- qon tam a Deo; quam ab hominum du tida &) Pfal, 11$. ! TRAC'i'ATUS N ONUS. 13 degen tia, libidine, ferocia & improbitate orian- poni? tur: qu& fi defint, certe bella non forent. ona- Non igitur divina; inquies , decréta itnpe- 101 to; fed malitia humana perturbor, quam qu infaufti bellorum eventus, corruptique rei- UT 4 publice turbaree mores , quafi fuo jure con- IImentà fequuntur. Sicquidem tu. Verum fi ipfa ff f« quoque bella, omnesque reipublice pertur- a bationes, a Deo oriri, infelices preliorum / jr eptus , próvinciarumque devaftationes; Dei fic omnia moderantis confilio ob-. [icedly ipe venire; fi denique perverfam rei commue Ino- nis admini(ítrationem, principum negligen- efie- tiam & fatuitatem , magiítratuum focor- at qte diam , civium diffenfiones, (zepe a Deo in- VT duíltria immitti, fümma vero etiam pru- j ul dentia in bonum honorique fuo conveni- , f entem femper converti finem oftendero ; [amque an tandem hifce turbis etiam acquiefces ? ita credo facies, ne Deo , dum tibi mole- u i ftus effe pergis, fis injurius. Animum ita- m que fi placet adverte. 14. Illudque in primis ftatuendum eft, ] patit ii msil; Deum voluiffe hominem in commune vi- vere, ut non fibi folum, fed & alis adju- na[l]fvæ) mento dum eft, ab aliis etiam adjuvetur, | u] ilS, fif l uti expofuiffe me recordor. Hinc autem vicos primum, deinde urbes natas efIe non : poï[h dj attinet me dicere; res ipía loquitur, ) De- ;11(äe- ] n ,[ih 4) "fra&. $. ? 16 ARS SEMPER GAUDENDI inde.ne urbes rurfüs mutuo auxilio defti- lm f turz , mutuis etiam diffidiis paterent, quce pui fuper.agrorum vicinorum terminis , aliis- I que injuriis facile erant exoriturg : item ut Tumi commerciis faciendis expedirior effet com- EM meatus ; urbes plures, vicos, iisqué füb- lonin jectos agros, in provincias, in respublicas & ( aut regna divifit: quae cum auéctoritate ali- inpen qua deberent coerceri, ne cuilibet, ad om- &titni. ne.nefas licita foret audacia & impunit ttt.lo Reges, principes, magiftratusque provincill pour prepofuit, quos aut populorum confenfus, Xttioni aut a Deo ipfo data auctoritas commenda- &nm i ret, & aut nafcendi privilegium, aut nova ipnit populi eleétio futuris deinceps fzculis con- j Dew rinuaret. Hinc exorta regnorum amplitu- dis o do; hinc etiam extenía regna & imperia; t ln aut provinciarum ad provincias ultronea buiff conjunctione , aut Regum contrahentium a felico voluntate, aut connubiorum focietate , aut etiam armorum vi. idque Qs ] 1j. Verum cum in tertio fapientiee D fuee volumine, fcientia, inquam, conditiona- magn lium id liquido comperiffet Deus , non | Btout privatam tantum familiarum felicitatem ; ! üng'u] fed ne publicam quidem regnorum , pro- OCf vinciarumque fortunam diu profperam; t'ten diu amplam , diu magnificam effe poffe, Ol'llgip quin maxima, in tanta fortis malacia & for- Qs , sunge plaufü, vitia fuborirentur ; neque ul- am i Que ; | $ l TRACTATUS: NONUS. 17 io ddf« lam fore lepgibus tam .bene munitam rem- it; qu publicam, quam non felicitas ipfa diffolve- n ret; magno faàne divinoque confilio ftatuit, item t humana imperia non efle perpetua ,. neque &t CO eam, .quam fortunam felicitatemve .vocant u füb. homines , uni provincie affigendam : toto eam circumduci orbe voluit, neque malis publicas hi d« imperia fümma denegari , neque . bonos ad or etiant iis excludi ; fed fümma varietate in- »un'il 1 ter: hos illosque dividi, pro locorum tem- Vina porumque intervallis, qua divinis maxime (onílS rationibus. vifa funt conducere. . , Neque endi- enim in regnorum imperiorumque opibus; TIOVÀ dignitatibus , flore & potentia, aliter egif- d Ííe Deum, quam in privatorum difcernen- dis opibus, philofophandum eft. Has cer- gpltt npetty te inter bonos malosque promifcue diílri- jrond buiffe , neque tamen eosdem aut. femper um felices; aut. infelices femper effe voluiffe, idque fümma fapientia & judicio, priori yc, d difceptatione jam. vidimus. Illud autem D. Auguttini effatum certiffimum mihi eft, yiett Qran* magnum illud Numen , ita curare finpulos, prout univerfum ; univerfuüm vero , prout i non o íingulos. 4) Singulorum vero exortus & occafus, amplam modo, modo depreffam ) prO' pertt fortem uti videmus quotidie, ira reenorum oripines & excidia, urbium provinciarum- :Püe, que crefícentem felicitatem , miferas deni- d que ruinas, füo quasque tempore accidiffe j I'lu 1] conmr 4) TraQ, g. E i8 ARS SEMPER GAUDENDI comperimus. Habent non finguli modo | 'tti (ts, [ homines; fed & regna & imperiá, füua in- cunabula & infantiam , habent juventutis fim ar qe de florem; virilisque &tatis robur ; verum & habent fatifcentis jam, & in feipfam pro- feüt a ]ome Tapfze fortunee decrepitam fene&utem ; qua etiam non impulía, füo vitio prolabuntur: quden 10 $02 praterquam quod plurima ; in i - pfo &tatis flore; f&pe ferro demetantur. qiepa Qumu 16. Quid hac re clarius, fi:vel ipfà imperiorum exordia, ab.ipfis Regum pri- l (üo Wltm morum Imperatorumque temporibus afpi- ias ? Latiffimum fuit tota Afia Affyriorum inperi imperium. Mille quadringenti duo anni ; t w tota tam vafti imperii etas fuit; confenuir, f "occidit. Affyrios debellavit Merodach, ré- fintiy num ad Babylonios tranftulit felici forte, Qu . j e Otto d tempore duraturum exiguo , annis nempe centum octopinta tribus. — Babylo- atm Gia nium Balthafarem Cyrus Períà perdidir. Unica nocte tam clarum imperium, tene- I bris perpetuis a nullo umquam fole viden- bata dum involutum eft: & quafi fi per jocum litio rebus illuderet Deus, inter convivii dapes tànn chorearumque plauíus periit fuperba Baby- gium lon. Imperium Pería tenuit annos 208. genti Stetiffet in Perfide diutius fortuna, nifi ef- fortu fceminatis nimia felicitate cum rege Dario &if Perfis, ab ipfa inde Grecia Alexander fu- W perveniffet, qui fortem & imperium in fomr Græ- 'TRACTATUS NONUS.. r9 vDI jl nb Greciam. deferrer, mox tamen per Scipi- ; lii onis, Pauli ZEmilii, aliorumque Imperato- rum arma; ad Rome Senatum capitolium- üvennu enm d que devehenda. Apud Grzcos imperium ftetir annis ducentis vipinri octo. Stetit àm p em; qu Romze diutius vaga fors; & fub Confulibus abuntur quidem 471-annis, fub Imperatoribus ve- ro 502. tota Afia. & Europa, Africe quo- [y ais que parte non modica, victrices aquilas cir- cumtulit, orbis domina: donec tandem mo- v i im p* le füa fatifcens ; in varia diífiluit regna tam vaftum imperium, fibi vix nomen retinens, ; dj Torurt imperiique umbram ; dum fingule imperii tanti partes & ruinge , potentiffima jam fünt, j anni enity fed a Romano Imperio diviía regna. By- fantium navigavit Romana felicitas, rurfus- du que cepit Grecia efllorefcere : mox füb d fort;» Ottomannice domus conceffit jura; & cujus ) i Babyl « arma ferre non potuit, jam fert jugum. Grecia orbis olim magiftra, fapientie pa- erdif]i.ï leítra, omnium artium cultrix, modo bar- i f bara eít, litterarum expers, omnisque po-- [e j vil litioris fcientize ignara ; urbibus deftituta ; tantum ruinis nominibusque nobilis. Bel- j 05 ium tunc filvis infame, nullis nifi incultis if n n gentibus habitatum , jam in eam devenit jé fortunam , ut & civitatum frequentia, & nie edificiorum preftantia; & litterarum cultu; . Dar f & artificiorum varietate; & mercatorum (et rum indole moribus- jj a commerciis; & incola Ba que, G- 20 ARS SEMPER GAUDENDI que, cum cultiffima quaque toto orbe pros eumá vincia conferri poffit; & vero etiam pleris- ft il que anteferri. At quamdiu.durabit hec in ol felicitas; neque hic modo in Beleio, fed in 1 i ipfà,que terrarum omnium éultiffima: e(t 74 Europa ?. Hoc illi cognitum eff, qui ut tijrg Daniel teftatur .. Muta£ iempora-&9 ctates , rl zransfevt vegua, atque. conflituit. a) . INaviga- &f runt certe in Occidentem felicia Regum no- I ^ / ftrorum, fortiffimaque Hifpanorum. arma; Ut ner; filvee olim, jam amoenze funt regiones; plu- Yel eti rima ifthic modo, cultiffimaque funt repna; firi. barbaris quondam dominata Regibus, & le- Tetto Í gibus coércira, quz ferinos potius mores; Qlm quam humanitatem ullam fáperent. .Jam es f vero . Peruanum Mexicanumque . regnumi tünan barbarie olim infamia , non tam Plu- olim ti & divitiarum , quam artium bonarum hillo facta (uünt domicilia. Utinam non iisdem m navibus, quibus Indice divitiee & delicie Omn in Europam , Europsa felicitas ad. Indos jf sdeferatur. Certe cum . homines mutant mores, JDeus 1muzat tempova $9. etates, trans- —ä*us Jert vegna. atque conflituit. NVerum de/ mo- rum corruptela, tantarum viciffitudinum Iy cauíà, necdum ago : füfficit mihi oftendiffe, ditrgy imperia, regnaque integra, modo migrare hr & transferri , & quidem, ur Daniel manifefte & cir teflatur, Deo aufpice ,Deo figente . cuit- ng $) Dan. 2, v. 21. DI NDI : 'TRACTA'f'US NONUS. ZT orbe n €umducente fortunam. Sic, ut veriffimum m ples fit iliud Philonis, Zerbum divinum choreas jabir hat in orbe ducit3 eg omnes geutes. circumlufivando, o fti (imi & zunc bis,uunc illis hmperia vel tribuit vel adi- suif. INiübil igétur eft i bumanis vebus pveter l qui unbram auramque leviffrmam fine mora pra- N zervolamtem : euut enim ultrok citroque velut N 'ourm D efnuavia. d) 17. Hac vero ideo a me dicta fünt , ia ut nemo, qui vel patriee füee calamitates; es; pl vel etiam occafus profpicit; miretur id jam [ 191 fieri, quod toto paflim orbe, omnibusque S; &k' retro fzculis fecit Deus. Splendidiffimee morey olim civitates Jam aut ruina, aut mere vo- ! Ya ces fünt: filvae & nemora, modo fünt for- gegnum tunarum , Mufarumque domicilia. Integrae m PI'J' olim nationes, jam in chartis tantummodo bonum hiftoriisque funt confpicue ; obfcurae quon- n j dam gentes , nunc in ore oculisque fünt g d omnium. Tta fit, ita agit Deus. Et tamen y hi Sruftus Dominuis in omnibus vis [uis, $ mulflm éus in ommibus opevibus fuis. b) e9 ,fznb j $. Hl TA Per malam. verumpublicarum. adminiflra- fj oggndi[ïe) diouemi vegna pevdi , veguorumque fortunam r trausfevri oflenditur. ldque quatuor nf 1H0d1$. m l d Oc itaque Dei confilium , procul du- T: ( D 18-H bio fanctum & juftum , quia Dei 93 eft &) Phil. L. quod Deus imtiutabilis. ?) Pfal, 14« - 22 ARS SEMPER GAUDENDI militü eít, fecum accurate qui confiderat, non mi- rabitur is, multoque minus indienabitur, ædjuv q ) tot bellorum tumultibus, tot cladibus, tot ruinis orbem univerfüm concuti & invol- fipdi vi. Àn enim quisquam, etiam privatus fis l homo &des murat, füpelle&tilemque alio j transfert, fine fragore, fine curruum ultro GIte Y citroque commeantium , bonaque transve- Tincig hentium tumultu ? an füpellex ipía, le&ti, jrime tabule, menfe, imagines, tapetia, & quid- Deus quid demum in zdibus deferendis erat or- ilque namenti, deponi & confervari poteft, fine petbie malleorum i&tibus , parietumque crebro apd concuffu ? Hec qui miüratur fieri, nefcit t j fane, quid fit ex eedibus in alias transmigra- j pf te. lta prorfus tecum ftatue. Audis tym- pana ; tubasque perfítrepere, hoftiles copias um gent in provinciam irruere, vaftari campos , fu- perari moenia , fpoliari urbes, omnia cla- m COnt. moribus perfonare; & hec miraris ? Non mTüror ego. Migrant in aliam regionem Q &v regna integra & imperia, migrat cum om- ni füpellectile nusquam diu quieta fortu- den nà; & tantam mutationem vis fieri fine tu- Vola multu ? detrahuntur in veteri ede orna- T EUA Tnenta, cum campi civitatesque exuuntur fllb l bonis, alio transferenda funt ; hoftiles co- poxc pie bajuli füunt, quorum manibus fortuna, Tnun Deo fic volente transvehitur ; & quis in | Qu | üt tgnta re conficienda , allaborantiüm operi mi- | UTRACTATUS NONUS. 2$ DI militum inconditas voces, populi clamores; , nona Tibl zdiumque deferendarum ruinas mirabitur, cui perfpe&um eft; ingentem tnagnaque ibus, & i füpelle&ili inftruétam fortunam ; alias ter- ras petere, alio transmigrare ? prit 19. Ita fane fit. Regna transferre, aut que d certe potentiam felicitátemque alicujus Pro- pm ültt £fan5 vinciae imminuere , nimiumque faftum de- primere jufto judicio cum conflituit aequus f(:l ) le&l.) Deus ; bella in primis füfcitari permittit; & que erat o idque aut hominum in nimia felicitate fu- perbientium vi tio, aut alieno inhiantium fl fi Regum invidia; crebro cupiditate, aut vicinorum aut injuriarum ulcifcendarum jufta, an in- ! necit non difputo, prepropera tamen & yngti- jufta ; rafervida vindicta. Floret opibus Reg- ]s : coplas num aliquod ; & prout fit; ubi fortuna tur- gent Regna, vicinis Provinciis i mpotentius lpqsa d dominantur : tandem in iras confurgunt o o 2 contempti populi ; fcedera inter fe ineunt; N entg; exacuitur cupiditas fpe predae opul od & vero etiam dominandi libidine. Illico qn denuntiantur bella, fit fragor ad figna con- n fon volartium undique populorum, expediun- '[i fl* tur arma, confcribuntur milites ,. tofaque j u füb equorum, curruum, tormentorumque uid hocce de- la ondere tremit tellus. . n j imnum rei eft inquis ? Nihil eft plane, nifi fot Vr J quod bajuli advolent, quorum humeris ; - qu$ aut tota aut. mapna faltem pars felicitatis, m YP 4 quae m1 24. ARS SEMPER GAUDENDI D quz in Re publica hac erat nimia, traüs- jua: vehatur. Qunt 20- Àn vero id pafi"urä eibe Jinquies,w neqi Provincia tam: opulenta ? milite abundat; tj &quidem tot vi&toriis exercitato., quor bel- &i lis; opes ad manum füunt, duces habet mi- fisde litia confilioque praclariffimos, an non & Thitt ipfa, que ab hoftibus impetitur-& forte Q c contra omne fas, Provincia manus & arma it? expediet ? Expediet procul dubio, & fru- quin ftra expediet. « Quaefo ; admirabiles, fed ta- men 7uf/as vias Domini , quibus ad deftina- deün; tum fibi finem tandem pervenit faz&£us Deus, deng mecum , fi placet, perpendite. Cum re- n p gnum aliquod quantumvis opulentum, va- &a lidiffimoque. inftru&um milite, aut plane pon peffundare; aut faltem deprimere Numen Vutr conílituit; ut arma viresque enerver, con- qo filium prius , : fagacitatem , prudentiamque quil eorum, qui publico invipilant, aut adimit, us aut fopit, aut etiam in transverfum aoit & diu | perdit. . Er haec quidem quia prima fic & Yiia maxima eft Rerumpublicarum Regnorum- Q que calamitas, & vero etiam ruina. Fra- [) Jfra éuim funt. avma foris, ft uon eft confilium fcul domi. .Libet tamen fingulos, per quos in tem ima defcenditur, gradus attentius confide- ln rare. Ytt "21: Primo enim » quid bonz rei fpera- BI lïi; pgteü, ubi Rex i pf* populique rectores, f jura DI UTRACTATUS NONUS.: 26 j ttue. jura neque humana, neque divina perpen- "dunt ?. non confilio aguntur, fed ira libidi- inquies, neque dominandi aut imperandi abripiun- iDund tur ; non prudentia ; fed temeritate bella E recta yor b & indicunt & gerunt ) neque abet - füadentes audiunt, neque fana confilia ad- non mittunt; fed pro libitu agunt omnia, dum & h ab 'effervefcente nimium fpiritu apuntur d am ipfi? quis huic Reipublice non metuat; & fte quam in ipfo capite confpicit perturbatam? fedté 22. Deinde , quid fi Regni primores leflint- defint , viri litreris, juris peritia, animi mo- j Duii deratione , bonique. communis appetentia m 1€- in primis confpicui, qui Regnorum leges f Vé & expendant & temperent,; pro rerum tem- porumque varierate ? Quid fi ii ad cla- L p Nünmed vum fedeant , quibus jus fasque in auro eft, n O quod paffim a provincialibus emungunt ; j quibus sss publicum privati juris-eft; qui- bus Deus & Relig io tam diu placet, quam- sdini [»] diu Politiz fervir ; quibus ipfa demum Po- Hgi[& d litia, Regnique falus domefticee famulatur [[]()l'um' | cconomiz ? Quid fi, inquam , ejusmodi i colluvies in pretio fit, eff&eminatique au- Ícultentur affentatores, viri vero ad virtu- f us n tem eequitatemque facti aut ignoti fint, aut j TA fi nofcantur, fint comrtemptui ; in quas non fyrtes impinget, ejusmodi rectoribus gu- o bernata Respublica ? Certe non aliam ob caufam diftractum eft Ifraelis Regnum ; de- ao ceme ]u[& Bs 46 | ARS SEMPER. GAUD»ENbI cemque omnino tribus rebellione abreptas; T ab infano fapientiffimi Salomonis filio Ro- 10n ] boamo receffiffe , teftantur facre pagine, Ptam quod effervefcentium primo fànguinis ca- 2 lore juvenum , quibuscum fuerat enutritus; Vincia vefaniam confüluerit, contemptis fana fua- Inpa dentium feniorum canis, eorum, inquam, at f qui rebus agendis fub Salomone infenue- imbel rant. Develiquit . Roboam. coufilium [éum, pline quod dedevamt ei , eg' adbibuit. adolefceutes , qui t gutviti fucrant. cum eoy €9. affiflebaut illi, a) ducor inquit facer textus. — Affiftebant juvenes & indir fatui, illique confiliis dum affiftunt, difce- Tüm | dunt juíto furore abrepte tribus decem: dvit luditur ab adolefcentibus in fenaru , & ift- demi hic dum luditur, illuditur Roboamo , & pote perit Regnum. tb 23. ertio, ut jam fane fit Regum virt mens, communis boni perquam ftudiofa; ut viros omni peritia probitateque come HGQI don mendatos fanctioribus confiliis adhibeat; Qui üt hi omnia rerum momenta fedulo per- hoí pendant, decretaque populis militiaeque fa- & ; luberrima ítatuant; quid hec omnia ad dit communem incolumitatem. conferent, fi | Tior iandata per inferiores magiftratus in civi- | fl tatibus infrinpantur , aut executioni non mandentur , aut non ferio ,fed per ignaviam exigantur, aut certe a plebe per tumultum &) t R. t3. v. 8. DI - TRACTATUS NONUS. brents & feditiones concitata contemnantur? An jlio - non peffum ire dixeris -his moribus corru- pagit pram Rempublicam ? * nni ( 24. uarto d ent que, fi ea, quibus Pro- nntrit vinc ia defendi debet, arma in ipnavorum jna ft Imperatorum manus tradi confpicimus; inquam; aut fi viri quidem fint, qui imperant, nfente imbelles.tamen feditiofosque , nec difci- tf pline milirari affuüetos milites . nancifcan- Jttyf tur ; aut fi fortiffimi quidem fint milites; illi i ducum tamen, ut quos effzeminatos vident, nes d indignabundi detrectent imperia, nec eo- difce- rum confilis conquiefcant , ac propterea xef: inviti figna quafi per vim fequantur ; quid &it- demum felicitatis ab hoc exercitu fperari 9 poteft ? nonne actum dices cum. tam per- turbata republica? neque jam opes , aut m virtutem bellicam, neque prudentie famam; lol neque relatas olim victorias, neque fplen- e C dorem urbium , neque armorum copiam hi quidquam conducere, nifi ut majori fint lo p hoftibus ludibrio , luculentiorique pateant Á & prede & ruine ? His fane modis per- aj ] Ü dità fünt, quotquot periere imperia, & quae 1l !11 non periere omnino, his tamen artibus € * j n faftigio funt deje&ta, d»epre—fï'a. aAYUL d $32 wæääf gU (e: ) n P $.IV. 28 ARS SEMPER GAUDENDI «t Tiatn ( MR cund Ut regni felicitatem. immiuuat. Deur, päi'g gj pe*r li uittit inala. confilia Regum , 1gnaviam amiliti- pus immittit, Prefellorum dufolentiam , Ti J "A lm populique diffenfiones excitat. NI Gedum nunc , Reipublicee fatifcen- tineri ay.A tis plagas qui confideras, quo tan- Regu: dem auctore infligi eas arbitraris tu ?. Cer- duzj te fi adjacentes rerum circumftantias, eas- Til que; qua rebus agendis proxime adhiben- tedi tur, manus attendimüs; fcio te; cum vuleo, pti Reges ipíos incufaturum ; Optimatum ar- t rogantz, Imperatorum imperitie aut ig- (iton navie , Magiftratuum focordiz, populi dif- fenfionibus , publica imputaturum mala. Con[ lint Sed ii füpra vuleum vis fapere, memento que non effe hec, nifi Dei Rempublicam aflligen- 10v tis fortunamque nimis profperam educentis, alioque transferentis artificia. De f& certe & TK ] at teftatur ipfe, non nifi füo confilio & indu- Iu ftria flare Regna, que ftant : confequens igi- n tur eft, non nifi ejus confilio & occidere; Ils Occidunt autem his, quos dixi , modis. Au- X divinam Salomonis ore loquentem fa- Opr pientiam . . &t Meum . efl cozfilium $^ equitas : ('! anea. ff prudentia : mea efl fortitudo. à) Hinc qui | i nemo fibi, five de prudentia regendive fci- entid, :g)' Prov. 8,- TRACTATUS NONUS. DI 29 entia, five de militari gloria, blandiatur; nam cum hec ommnid mea fipt,illud fibi cun&i perfüadeant ,. quod per ie Teges ve- gnant , €g legum conditores jufla. decevuunt ; Mi f n tll per me Priucipes impevant , 69 potentes decer- gunt juflitiam. a) | Quibus fane verbis ne fiinly idem dici putes, eleganter ut folet. nofter Salazar; quatuor diftinéta munia docet con- fa. tineri; quibus univería ftat RespubDlica: jUO Iri 2 . Regum nimirum pro poteftate fibi legitime data imperantium 5 quibus ne temere agant; 5, d nihil adeo neceffarium eít, quam cozfulium hibet- rectum. & . probum. His proximi funt Yu[o0, Optimates, primi*a Rege, ut vocantur Mi- (] d- niftri five Primicerii; quos re&e /Jegum con- u p ditores appellat, ut, qui altioribu- interfunt yli du confilis ; totique. Regni ftatui dum invigi- y mol lant, quid fit conveniens bellumne an pax; emetii que- vectipalia exigenda, que leges aut in- Mfüpt novande , aut immutande, que refttin- t end&, qua latius explicandee, in commune f at atuunt. His autem |ut juffa decerzant , & um Prudentiam. imprimis effe neceffariam, iu Qu p comperto eft. "Tertium quartpmque mu- n nus eft eorum, quibus regiam voluntatem j; 4 Optimatum confilio rec£te gubernatam , ex- nlgm [3 ecutioni mandare prorfus ineumbit. 'Et hi ä«*lms quidem in militia Przzcipes funt copiis pra- j p pofii, quorum in imperando agendoque d u intre- gl j ? $) Prov. $. — L 9) ARS SEMPER GAUDENDI intrepide id, quod bono Regum confilio critis ftatutum eft, Forzitudo conítantiaque maxi- Wt0 me requiritur. - Dómi denique ur civium [ ftet concordia, Regumque & optimatum TY inconcuffa fit authoritas, Pofeztes, hoc eft, hr ut ex Hebrao re&te interpretàtur dodtiffi- pnati mus Salazar, civiles Magiftratus probi ut il!ud fint juftique, neceffe eft, neque qui partium vis] ftudio aut &re corrupti venales faciant le- fidu ges, Regumque decreta pro libitu & favo- f ] re; aut emolliant aut nimium premant; fed ficyt quibus eguitas imprimis cordi fit ,u£ decer- reinï zaut qufltiam , eamque, tum potentibus, Robo: tum etiam miferis & humilibus, ex equo timi interpretentur. His quatuor bafibus om- tis d nem Rempublicam, incolumis ut ftet ; in- ii cumbere necefíle eft: unam qui fuþvertit,* fü luxat omnia. Vr 26. Jam vero intelligite tandem mor- pi tales, per quem res humanz ftent. Ma- lii gna fane de Regibus veftris Imperatoribus- li que, prafertim iis, qui prima Monarchize aut Reipublice jecere füundamenta, jactatis Vit elogia. Magni titulum uni affigitis ; alter fur Fortis, Tuítus alter, Magnanimus hic , Pru- plur dens ille, quafi per antonomafiam a vobis ütt appellatur. Et vero actum bene ; ut qui &dhi preeterirorum Regum memoriam grato ani- mo refervatis. Verum tanta virtute tanta- 8U üt Q habu- Tioy gue animi moderationve Reges quod eritis, —— E J 31 ITRACTATUS NONUS. coníli eritis;.qui confilio & quidem accurato; non : fhat- vero libidine agerent omnia ; ecquis id vo- civium bis proftitit; nifi is, qui Regno veftro be- OLU ne voluit , beneque confuluit Deus ? certe y dl jeí me- Repes vegnant : & fi non bene re- df enatur, nifi ubi confilium adhiberur rebus; illud certe & adhibere velle & adhibere cum nl UE xinti vis, habere penes te; zoz eft volentis hominis; ant le féd mifevemtis IDei. Sane meum eff covfilium & cfavt- fic per me Reges recte fapienterque e91ant , ahe- t; f fic ut regnum floreat. Ifraelis ftarum ditr rein partes cum flatuiffetDeus;preefervidum U.bUS; Roboamum genti prepofuit, qui fervore aquo nimio abreptus; populi juftas querelas mi- ; Q nis flagellisque compefcere, ftulto (àne conf filio in animo haberet. Gothicum imperium 2 ']'n' yvettt funditus in Hifpania evertere cum. vellet idem Deus , Roderico regni habenas tradit, p mor ui luxu deliciisque, & tandem etiam libi- N : ine violenta Gothicum fanguinem: emol- r liret, & apud fuos in invidiam traheret. u unäfCh 27. Deinde, fi preftantiffimos habetis viros, qui Regni jura equitate mogderen- ]aJ&'ü i tur, confilio rerumque experientia valeant plurimum ; ne id quzfo vobis adfcribite; IIC;P ant effe rales viros, aut etiam in confilium 1 s adhiberi : zzea eft enim prudentia ; inquit fa- i qm gax Deus, qua & illi jufta decernunt, & ut decernere poffint; Regum auribus ad-^ du moventur. Miraris tu infaniffima in fa- j i pien- &i ii 42 ARS SEMPER .GAUDENDI | pientiffimo Regno dari. confilia, & quidem d dosmi a viris czeteroquin prudentiffimis ?. Zzfaru- avit certe Dominus. confilium . /Acbitopbel ,.) tendo ^ id quod optaverat David , Abíalonis info- ^ lentem, audaciam -ut. infringeret. Miraris litum utiliffimas publicee rei rationes,.a magnis Q d beneque Regno volentibus viris excogita- ghri, tas, aut ftudio partium, aut Optimatum ri- tüleng c o fu, aut etiam, improbitate quorundam ex- plodi ejici, fubverti ? Subvertit ea Deus, floque ne o bene fit; cui male ut fit, jam de- Quntiy crevit. ; Miraris denique przclariffimos vi- tom ros, ommnique exceptione majores conte- If io mni,domi res fuas agere; cum ineptorum Marter term . hominuminterim impruüdentia &inícitia, res publice perduntur ? perdere eas vult Deus, qum & ut perdat , iíto utitur artificio. Neque Tini, cafü id factum putes , ut fanatici aliquot Tion ! juvenes, cerita capita Roboamo de confiliis effent: ftudio id Deus fecit, Ifraelis Impe- Veru rium ut diftraheret.: fludio autem hanc Re- €nen gno plagam fuiffe incuffam, manifeftum eft. Qm Id enim íe facturum Salomoni prorfus fue- mag rat minitatus. 7 pa- Quia - - - n cuflodift ^ bus &um meum , $9 precepta mea, que maudavi gene. femi dibi, disvumpens [cindam. Reguum tuum, 9 dabo illud fervo tuo..—. erum tamen n diebus flig. TtVis zui$ um faciam , propter David patrem tuum: de mauu filii tui fGindam jllud, & wt fcinde- Tnifq ret, Dl -,") 2. Reg. 17. v, 14« i ; TRACTATUS, NONUS. 45 ia deret, izfatuavit Dominus coufilium a). Ro- ? ho boami, neque aliam tanto Regno fübver- 9j tendo machinam adhibuit Deus. uam vero ridiculum eft, in mi- nis if 2g. Mirar litum robore & ferocia , ducum fortitudi- L m ne, difciplina militari; armorum inclyta gloria, fibi homines quod tantopere gra- X Vattlte tulentur ; quafi ea aut gentis indoli foret dam & cafü congenita , aut proprio marte exerci- 2 Das " tioque acquifira ? FHinc, fua fuosque ja- €tantium pleni funt hiftoricorum libri: Po- um d 105 V etarum etiam fi placet phalerata carmina; Contt» nefcio quid fibi gratum obftrepunt , dum XtOTUrma Martem canunt, quem non fequuntur. In- terim qui viros Marte inclytos intuemini, a, 165 r Dos qui milirum expeditas manus contempla- mini, an illum oblivifcimini, cujus imperio N non tantum jplume[cit accipiter , b) tefte Jo- Aliqi bo, aquilisque & alz fuccrefcunt & ungues, COT [jud verum etiam difluunt nonnumquam & enervantur ? Florentem effe rempublicam a cum vult Deus, animos roburque rebus d) Ü magnis agendis par, Imperatoribus militi- yis f busque fuüfficir Deus, fübvertere cum vult, u generofam illam , militieque natam ef- ;Wflf feeminari finit indolem. Ducum con- yjfl Ü filif* & mentes in difcordiam trahit, ig- j t naviam pavoremque immittit ; militum iil maículum robur emollir, omnisque labo- l (cm ris & imperii fiunr impatientes illi. hu- hj merl; 8) 3. Reg. 11. $) Job. 33. E N 46 ARS SEMPER GAUDENDI meri, quibus tota quondam reipublicee de- lütn fenfio incumbebat. Hinc in omnem licen- Qor tiam diffoluti vagantur, toraque provincia p non tam arma, quam timorem vaftationem- €0 Q que circumferunt : hoftis vultum jamnon Ín ferunt, cujus antea cervicibus incumbere, i p ludus fuit. Quid miraris, quid obftupe- Rom fcis ? Dei hec machinatio eft. Mea eff ftulo fortitudo, inquit, & per ze militice priucipes Ài imperant , re&te cum imperant ; per me I'aS,« ftrenui, per me fortes fünt & vero ignavi. fo]o [ quod fünt, imbelles, & focordes, meo con- Yisqu filio mea deftinatione id fünt. FOUF 29. Neque vero hec a me ita dici &C ] putetis: certe nihil tantopere inculcant fa- (it; a cre pagina. Israél ni fibi pareat; ruinam li, À minitari cum vult Deus, praxim edocet, Onts quam reipublice fübvertende — quafi cuni- Thani culum admovebit. — Pozam, inquit , faciem puii, sneam contra vos, €9 corruetis coram bo[libus de p ve[tris - - - fugietis uemine pevfequente. Quod Iu uod ut clarius exponatur, fubjungit, E/ W ui de vobis vemanfevint, dabo pavovem in cordi- tul / [// seorum in vegionibus boflium 5 tervebit eos fo- — tànt zitus folii volautis ,e9 ita fugieut quaft gladium: ol cadent qullo pevfequente , €g . corruent fiuguli filve Jupra fratves [uos: quafi bella fugientes , temo fetan vefvum inimicis audebit vefiffere. . a) Mani- Veni( fefta res hec eít, plurimisque hiftoriis con- pllg firmata. Quis Romanum imperium diu- d g tur- 6) Levit. 26. v. 17, 36. J TRACTATUS NONUS. 47 jce d- turnitate temporis, armorum pondere, vi- 3 ln &oriarum gloria, regnorum amplitudine QV per mille jam annos confirmatum , non di- tioner- co convellere, fed vel concutere potuiffet, jumni fi maítula ftetiffet virtus , folitusque in ymbet in pectore fanguis ? rota. Europa fupplex jpe Romam adorabat , que tamen fuüb Augu- Mut ftulo per partes diftra&ta, tandem periit. rb At per quos ? per gentes omnino barba- per T ras, obícuras origine ; & de quorum natali folo difputatur ; & tamen , e cavernis fil- ignavi Q COl visque immanes leones immiffos dixeris; rout tunc trepidare vidiffes imperium; ; did À s&c ipfaà trepidatio hoftibus audaciam de- af dit, auxitque frequentiam. — Wandali, Got- um ti, Alani, Teutones, Alemanni , Burgundi- edot; ones, Franci, Longobardi, Hunni, Nort- aü CUBIP manni, incogniti adeo etiam fibi ipfis po- puli, ut ne inter fücceffores quidem , fatis ; f j IWW" de prima eorum origine conveniat : ille inquam obfcure gentes, moribus barbare, ] th. , í ] terrorem fui nominis toto Romano circum- ,ng'lï; tulerunt Imperio ; Romanosque quos in jj tantum faftigium bellica virtus evexerat; gþi! M/jo' ï d folus debellavit panicus pavor. Quid enim filveftres homines, preufteeque fudes po- 7 ))igll l terant adverfus Romana arma, fi manus in- ! gmp Mu veniffent folitas quibus geftarentur ? omnes ris o pallebant imminente periculo; nec cuiquam fat animi qui difcuteret : vires confilium- :'mm dlll 2 que mr; E- 48 Aäs SEMPER GAUDENDI que interturbaverat immiffüs timor. Atà lade quo ? ab eo certe, qui Romanum impe- liti d rium perditum ibat, Deo, hic, quos ani- gniq mos Romanis ademerat, Barbaris prefta- liona bat. "Trecentis annis in Hifpania fteterat bis Gottica majeftas & gloria armis virisque "n inclyta: feptem dierum prelio, tota Got- Inexe torum Gens aut militia cum rege Roderi- totiu co ; periit & extincta eft ; toraque brevif- pis, fimo temporis tractu, füb Maurorum jugo Tum fere concidit Hifpania. uid ? an nulla Thino) ergo, in tot bellicofiffimis provinciis , fup- eft, petunt quae expediantur arma ? nullus fe, porta inconditzee potius multitudini Maurorum, Tonda quam bellicee eorum virtuti opponit? Nul- Nm lus Omnes tenet pavor, donec Gottica UCel r orfüs concideret res, & Regnum: ita b inter eo, regnorum everfori & arbitro , vi- vind fum. At vero, ut Hifpanie mifertus, e Tae Maurorum manibus fceptrum eripere, lbt iludque melioribus regibus ftatuit contra- N dere; 4) ecce Pelagii animos inter Aítu- (y rie montes & cavernas excitat, qui cum Til mille tantum viris, & quidem longa fame aud: obfidioneque enectis , leonis inftar Mauro- pan rum acies fane inpentes intrepidus involat, quoi profternit; & quaíi imbellia pecora dilace- Q f rat. Hoc reítitute Catholicis Hifpaniee i initium ; fümunt animos Hifpani, quique n hacte- 0) Mariana l- 7. €2. Hm. Hi[þ* p DI "IRACTATUS NONUS. 49 n At ha&enus nonnifi Gottorum imperio famu- ime- lari didicerant, ipfi fibi reges ftatuunt , re- 105 dll- naque Mauris aut erepta aut eripienda de- pralte fignant : inftant Barbari, copias innumera- fletert biles educunt ; occurrit cum collectitio tan- Wirisque tum , & ad pugne ítrepitum convolante n Got- inexercitato milite Ramirus rex ; & ecce; Nol- totius Hifpanie domitrices aggreditur co- brai ' pias, nec parciora quàm fexaginta Mauro- m u rum millia gladio occumbunt. a) Non ? nuli minor poterat eíle ftrages , ut manifeftum ; fip- efret, a Deo dari victoriam. 'Taceo nunc I Iä) portentofam illam , nullisque faftis memo- Turm randam fatis cladem , qua ad Tolofanas Ni- Navas a noílris eidem genti illara eft, qua 3ut ducenta omnino Maurorum millia, & hec n inter, tripinra equitum millia, juíte Dei ; [ vindictz, Hifpanorum manibus funt litata. "Taceo innumerabiles exinde victorias. Illud 15 * rantum quaro ; unde in populis jam de- p qottte victis, quique numquam arma geftarant [ Aihl- (apud Gottos enim folos, omnis Hifpaniae l"i u militia fteterat) tantus vigor animi, tanta y i audacia, ut victricem gentem totique Hi- J fpanie imperantem aggredi non timuerint, il quorum impetum tunc, cum res Hifpani- Tl Q cx florebant, ne oculis quidem ferre fu- ftinuerint ? Unde tantus in armata Hifpa- I[Pamæ u nica pavor animorumque defe&tio , tantus C 3 verg i &) Mariana L. 7. e. 15. Hift. Hifp. $;o ARS SEMPER GAUDENDI Qu vero in exarmatis populis , omnique füb- fidio deítitutis armorum ardor, & bellan- tium di appetentia ? Infanum certe fit id qua- pam rere; cum fatis conítet ab eo concitatos, decr cujus eft omnis fortitudo, quique vires bt T animosque militibus etiam inermibus prz- tem | flat, cum imperia vult erigere ; dejicit ve- prats ro quantumcumque feroces fpiritus, fu- iaj perbientis populi faftum deprimere cum fut decrevit. Et ut arma, quibus plus equo, quot dominantur, regibus detrahat, magna fàne « d arte, detrahit animos viris, & viros armis. Tirao] Atque hic quidem tertius eft, quo Deus imi j Aitti 1 respublicas evertit; modus. 30. Quartus denique eft magiftratuum l) m inferiorum licentia & diffolutio : Preefecto- tacet, rumque, aut nimia in vitiis tolerandis con- tém niventia, aut etiam in caftipandis, exigen- infol« disque aut legibus, aut vectigalibus, im- (uof portuna crudelitas. Nolo huic argumen- [ oh | to immorari ; non enim quemquam repre- lo hendere, ex inftituto rei, quam pertracto, gula nunc eft. Illud tantum quod ad rem me- Ia am jam facit affero , praefe£torum ineptias enin vitiaque tunc maxime Deum permittere; pulu diffolvere cum vult regna: tunc enim con- Tant Isrrm ciratur ferocia populi, jupumque excutitur; quod nimium premit. Certe Israelitarum Chfo gentem /Eeypto tam vilem & commodam 1 ferocienti nimium regi barbaro detrahere cuim DI TRACTATUS NONUS. $X je f cum vellet Deus, prefe&orum incumben- belin- tium [sraeliticis cervicibus veíaniam , aut d que permifit aut . procuravit. Impia quidem KCIEat09y decreta tulerat Rex /Egyptius ; ingemifce- e vilS bat Israel, fed tamen tacebat. Crudelita- tem fuam cum adhibuere prefedti , etiam Is pre j preter juffa regia feroces ; tum vero c/a- 5, l mavit. fsvael , proptev duvitiam eorum qui pra- 'c qum funt opevibus. a) Imperabantur lateres;, quotidie ab Israelitis tamquam mancipiis; &quo; a fare ad dimenfum excoquendi, coquebat eos Israel, & tacebat. Negabantur ftruendo armis. [eus igni palese, difper[usque ef& populus pev om- nen tevvam. ugypti ad colligendas paleas : UH 1) mandatis regis paret Israel, & moeftus tacet. At qui regem immodice imperan- d- j Qot- tem tulerant, magiftratuum inferiorum infolentiam non tulere. Nam prefe&z eiipn* jj il* quoque opevum inflabant diceutes ; — Comple- purme ?e-opus vefhrum. quotidie, ut prius facere [o- (0- j repïe- lebatis , cum . dabautur. volis. palec. gellatique funt , qui praevant. opevibus filiorum Ya 'T'antam qm m Jsvael, ab exaGovibus Pbavaonis. enim vero infolentiam non eft paffus po- mgp[läf . " & qui tacue- Tif pulus quantumvis humilis rant hactenus, Jemerunt prepofii filiorum. a Ivael, €$ vociferati [unt ad. Pharaonem , di- stl centes , cuv ita agis contra [oervos tuos $. Pa- frarun lee uon dautur mobis $ lateves fümiliter im- m il 4 peraa- a 8) Exod. s. v. 7- ) Exod. $ ; 12 qn $2 ARS SEMPER GAUDENDI perantur , fed quod intolerandum omnino eft, En famuli tui flagellis cedimur ,. & in- quíle agitur. contra populum tuum. — At a qui- N w bus? ab exa&toribus Pharaonis. Clamavit po- pplus,fece(fionem fecit, ab omni opere ab- lit je ] inuit, jugum excuffir: & patientiam quam mandata regia, quantumvis dura non ex- torferant, prafectorum licentia penitus la- befecit. Nihil habeo quod addam: vetera g I'I majef potius juvat recenfere exempla, quam quae ad manum fünt hodierna. Illud mirari li- bl K i bet, quod veteribus non fapiamus malis. hcipl Quidquid id fit, hoc fane conftar, duritiam ftt; eh nimiam imperantium , nimiam quoque in ptie diffimulando conniventiam, populos fübje- Vetun OS aut eXacerbare, aut in nimiam licen- ton f tiam diffolvete : cui cum fero adhibes me- pius, dicinam, exacuis malum, mederi cum vis. Á Hinc plebis querimonie, jufte nonnum- fum quam, injuíle fepiffime ; hinc liberee vo- Türo; ces regieeque majeftati injurie ; hinc fedi- Ut tiones ; hinc tarda, & quafi violenta obe- Qitan dientia ; hinc fuübfidia que regibus pre- quo. ftantur parca, & non nifi per vim expref- Obef à : hinc denique magna caput inter & Quin membra diffeníio. Quod cum fir, íàne Qu | utrumque perire aut faltem languere ne- fipin ceffe eí. — Haec ipitur qui videt mala , ita Wa fecum ftatuat, Deum rempublicam aut per- üs dere prorfüs velle, aut felicitatem nimiam I'ü[io imminuere, V. DI TRACTATUS NONUS. omnim i Ev At qie àvit po- ANe vero quir conqueri de Deo po[fit quod bec permittat aut immüttat , oflenduuv jufle pere g. ob peccata populi, ab eo vegna fortu- n quim namque transfervi. non ex yitus d 41.[Ta quidem fílatuo, inquies ; video : VH proríüs, video imminutam effe regui majeflatem , opes abactas, luxatum reipu- m g Et nari l« blicee ftatum , depreffam dignitatem. malis. hoc ipfum eft quod me angit ; hic ulcus la- ritiam tet, eheu nimium animo infixum malum: ye n patrie gemo; de cujus occafü male metuo. fibe- Verum, utcumque reipublice ftudiofus fis non fic tamen, uti credo , patriee vis effe d- ye5 ff« Pius , Deo ut fis impius, aut certe injurius. Minime, inquis. Itaque; fi id liquido often- jm D lia fum eft, Deo auctore , hec malorum fu- turorum initia & quafi feminaria immitti r V | aut permirti, ut patrie exorbirantem feli- yc f | citatem coerceat; an id te merito angat; m d* * quod fano juftoque confilio ftatuit Deus? jj obeffe is videt ; quo nimium turges, fan- expïf f h. guinem ; quis igitur phlebot omiam vena- jf u que fectionem, egre ferat adhiberi, quam fapientiffimus preeícribit medicus ? Quaefo j ]i n ne actum agamus ; oftendimus fuperiori- bus differtationibus , nihil non fumma accu- u de- ratione a Deo fieri ; nihil. non füumma ibe- j ; "E 4 4 ARS SEMPER GAUDENDI liberatione, & confilio decerni ;modo hzec, |:vil ob quz gemis mala, a Deo prefcripta e fTe pietas 2 demonítratum eft: quid ultra querimur H animo quid angimur, quafi fi injufle haec mala mines toleremus ? certe felicibus & bonis diu ef- ! quri de fe, per humanam imbecillitarem & malitiam mani Q non datur, ut luculente pertractavimus. Omnetr Iraque fi felix hactenus fuit provincia, fi jititi opulenta, fi viribns pollens ; certe aut ma- qum contrahat. lum jam contraxit, aut fane prope eft, ut nique ; Non contraxit , inquies, reli- f& [ Tins, gione viget patria, & fide , virtus in pre- tio eft. "T'eftantur id fàcra & fancta, te- dbf íftantur templa , teftatur populorum ad W0 q edes facras confluxus & frequentia. Au- n te dio: id fane, fiita eft, ur dicis, futuro il m tempori bene confulitur: felicitatem enim m qua jam in luxum abibat magnis paffibus , ! blicy paulisper numen temperat, ut diu boni fi- . Rum tis. Puturo itaque occurrit malo pru- tiem, dens Deus. hi 32. Verum , qua fronte dicere aude- | tüg. bimus, nos malum non contraxiffe , quod ! fünt intra vifcera reipublicee reconditum eft? Oraq Floreat fane exterior vultus, fanitatemque tüntg pre f& ferant , qui videntur oculi ; quid fi (Ubw interea interno calore depafcantur viícera, þ'mm & ulceribus putrefiant, an manum a cor-- pore abílinebir medicus, fi toti corpori be- ne Jerl S DI TRACTATUS NONUS. 55 ydo ho ne vult? Foris apparet religio , intus im- . rip i pietas dominatur P in vultu. modeftia , in erimu' animo omnis impudicitia; in plateis ho- gc m mines frugi fünt & Stoici, in domibus Epi- s did curi de grege porci ; luce meridiana hu- malitium mani & modefti, in tenebris (alaces & in avimiis omnem proje&i libidinem ; ore non nifi ndi, 1 juftitia concrepatur, & nusquam minus aut m quam in eorum conclavibus reperitur ; de- nique foris vultu pretenditur pieras ; inte- efl; t $, Itl- rea Deo rebellat fuis appetitibus immerfa mens. Et hec quidem occulta vitia fünt, ; pré a, [e" &abfcondita, non tamen Deo,fcelera. Quid | d vero aperta commemorem, & quz omni- l- um tenentur manibus oculisque ? non tam fücuto id jam ago, ut fcelera nimium eheu domi- l enim nari demonftrem, quam ut ea ; rerumpu- lfflbUS: blicarum depreffione ; regnorumque non- n J* numquam ruina , merito caftipari denun- tiem. ) r 33. Neque tamen id a me denuntiari neceffe eft, quod toties fe facturum mina- i tus eft, fceleribus irritatus Deus. Plene o d funt facre hiftorie , plena Prophetarum I oracula, 4) quibus aut peccatis ir& inten- Ti tantur, non nifi horrendis cladibus, urbium mque fubverfionibus , publicaque devaftatione ex- " dfctta piande ; aut etiam in fcelerum vindictam, gen- a a) Vide Deut. c. 26. totum, — Judic. c. 3. v. 14- y : Jer. 5. v. a5. Eccl. 10. v. 8. Id ARS SEMPER GAUDENDI $6 gentium integrarum crudeles omnino . in- yeffün lonam terneciones, orbi exemplum future, refe- runtur. Non eft certe quod nos palpe- | tibus | duobi mus miferi, & tamen contumaces : Dei id eít oraculum. vix fe Regnum a geute im geutem zransfertur. proptev inyufHtias, eg. injurias , eg Rex » contumelias , €$ diver[os dolos, & rurfüs Ifa- Alfon í ias , vuit Serufalem $g. Sudas coucidit , quia cidit, Qu lingua eovum, €g' adinueutiones eorum. coutva JDominum , ut provocavent oculos majeflatis | Vi f 1 fhm ejus --- P impio in malum 5 vetributio euim manuum ejus fiet ei. a) 1 crimiq 34. Neque profecto aliena incufemus l$ p fcelera, fed deteflemur noftra. Non Re- mit, ] qufan gum Principumque peccatis ultrices adhi- beri manus conqueramur ; plebs enim fze- ia pifime in omne vitium projecta eft, & infam quod peccat populus, plectuntur íepenu- T mero Reges etiam fanctiffimi: exuuntur re- [U I gnis illi, dum fübditorum facinora juíti- ! Jmnn tiam mifericordi Deo vel invito extor- Qilin quent ; pereunt przclariffimi in acie Duces Rmpw & exercitus , cum nimia luxuria civitates Tiomi diffluunt. invit Sanctiffimum quis neget fuiffe Francorum reo 2 em Ludovicum ? quis fan- | tor m | &iffimam pro religione, contra Saracenos egifle caufam inficiabitur, cum florenti(fi- lg, Ctw mas ex Europa copias in Syriam eduxit, N Chriftiano nomini religionique a barbaris chff peffum- 4) 1fa. 3. M TRACTATUS NONUS. 57 D nino - peffumdate , confulturus ? & tamen tam 2 bonam caufam cum agit, morbis oraífan- tibus ita enervantur copie, ut ex tripinta s pije : [ai duobus fortiffimorum militum millibus , vix fex millia fupereffent. Fugit itaque ! genmn iits d Rex, & tandem ipfe cum duobus fratribus [us 1f Alfonfo & Carolo, in Barbaras manus in- ji, j cidit, & in tetrum carcerem abducitur (an- - (0f]0T &us Rex. An fua is peccata luit; qui mor- tali fcelere numquam . contaminaverat ca- Wj(püm ftam mentem ; an vero luxuriantis regni 10 4l crimina ? Fractus fuit, non tamen infra- &us plane Ludovici animus. Vires refu- (emus ; Re- mit, rurfüsque piam pro Chrifto acturus caufam , claffe validiffima inftru&tus T'une- adhi- nft- tanas Saracenorum, etiam tum pyraterio d& infames, invadit oras. Exponit milites, ca- ftra explicat. Rurfus ingenti pefte exerci- gpoll- yur t tus corripitur, qua tandem Rex ipfe cum Joanne filio, mifere quidem fed tamen fàn- ; il extut^ &tiffime extinguitur. Eadem, tanto poft temporis intervallo, communem Chriftiani us nominis hoftem exacturus , tentat littora, jnti invictiffimus & vero etiam piiffimus impe- t fb T rator Carolus Quintus : educit milites, non tam bella quam victorias circumferre foli- 4405 tos. attle Pallet Ottomannorum 1luna, & jam cornua contrahit ; a&um eít de Algerio. B&W&, Cum ecce validiffima tempeftas incumbit ytts claffi ; colliduntur rates, & breviffimo tem- pefïüm' poris fä ARS SEMPER GAUDENDI poris a&tu, centum quinquapinta naves, fiand cum vectoribus, impedimentis, tormentis- ! Ra que omnibus illico undis abforbentur, to- felera ta qua fupererat claffe fcediffime dilacera- | leribus ta. Omnes quotquot erant equi in rnare D dejecti, ut homines transvehendos reliquie folitum claffis caperent. Speéctat ingentem cladem ) llici ex littore; numquam magis quam jam in- , Í victus Carolus : nullumque gemitum ex- dBS DU4 primit fortuna tam advería, in cauía tamen IT adeo fancta. Illud tantum, fíe dignum, fe Yewlt dignum ingeminat: ZZaz volumtas tua. Al- D loquebatur certe majorem íe, fe tamen Yfts | An vero fanctiffi- etiam major Carolus. itrQn mos hofce Principes, fua luiffe fcelera di- hu xeris, an aliena ? lt m 3j. Quod vero non omnes Reges, | n Ludovicos effe dicis aut Carolos, non pau- | Verfo cos effe Heliogabalos & Sardanapalos; fa- |ür, teor,ita efl. Sed tales effe Reges, cum ta- U les funt, non nifi fubditorum fceleribus im- n putandum eít. Caftigare cum vult Deus uj plebis mala, ejusmodi permittit ut fint ca- [/7) : In- dj pita, per qua toti corpori male fit. fauíta tu dicis confilia effe , quae perdunt de ( Rempublicam ; fateor id rurfüus. Sed in- A faufta ut fint, id fübditorum merentur fce- Dtiia lera. Viros habet preclariffimos Provin- m cia, eos non audiri clamitas ; verum id RUT populi rurfus merentur fcelera; quibus ca- l- TL - ) TRACTATUS NONUS. $9 Scelera | D ftigandis ftudio incumbir Deus. noítra funt, qua fanis confiliis intercedunt; Ti ll"üï,ï 2 Ícelera fünt, que ea intervertunt, ne íce- dihtcee leribus ftet impunitas. in füei 36. Denique ne ducum infolentiam, reliquz militumve ignaviam tantopere argue, malis d publicis caufam dare. Enim vero caufam j ]l dant, fed ignavi quod fint milites, difcor- um e des Duces, diffolutus in omnem licentiam j (amat exercitus, hoc Provincie , quam poenas da- re vult Deus, effecere fcelera. 'Tandem ; A. ab ignavo hofte fortiffimi quod füuperemur, fatnen noítra faciunt vitia. Veriffimum eft illud xtiff Hieronymi ; JPeccartis moflvis bavbavi fovtes n di« fut , & ab ignavis caffigari nos vult Deus, ut manifeflior fit Dei ícelera vindicantis manus. Quod fane Hifpaniarum olim fub- N on pas verfione preclare Divus Salvianus exequi- tur, etiam id nunc eft veriffimum ; /Vumn- s; f cum uid som evant im ommi tevvavum ovle Bar- / avi fortioves , quibus Hifpani tvadeveutuy ? us 1f j Das multi absque dubio, imo mi fallor omues. . Sed ideo (Deo) iufirmiffimis boffibus cun&a. tva- f j i didit , ut. ofleudevet. [cilicet , nom vires valeve, fed cau[am ; meque tumc ignaviffimorum bo- gg[dlm[ d Iv flium fortitudine. obrui, fed [ola vitiorum im- puvitate [upevari. Ut vere im mos venevit di- j [e- &umn . dllud , quod ait ad Sudeos Dominus : x Jécundum. immunditias fuas &2 fecundum | imi- um ! 11 j ?* quitates j?tas féci illis, $9. averti faciem me ab je 6o. ARS SEMiJE'R GAUDENDI &b eis, Et rurfüus. ANec illos gatuvale vobur Bo Jfecit vincere, nec nos mature infirmitas viuct. hu tu i 14 AVemo fibi aliud pev[uadeat , uemo aliud avbi- ivetuv : fola sos amovum uoftrorum . vitia vice- AU au Yunt. q) [u; à) 37. Neque vero jam rmihi quisquam QO q tritum illud objiciat, etiam apud hoftes ef- gt fe flapitia & Ícelera, multo etiam maeis 4b f deteftanda : contra omne fas movere bel- TU qr lum, Hereticos effe, Mahurnetanos effe, exemp]a Fidei religionique rebelles. Sint fane; fed hoc noftrum non eft inquirere. Jutte in- [7 ueg terim que patimur toleramur : fi non ab hoftibus ftet juftitia, a Deo certe ftat. Su- juia ü am is caufàm agit, per injufta hoftium ar- ma. Impii erant Amorrhzi, indololatree Philiftei , & tamen eorum manibus cafti- gandus datus eft Ifrael. Interim uti recte 38H AUGUSTINUS. ferum JNon lketevis ampie vel Tyran- 7e, quomiam virga vel flagellum efficevis. IVo- detorq vit emim prudeus Do&or , mec ignovat pius ïam, ( Pater , pofl cafligationem promovere difcipu- t o lum , 9 pofl debuam emendationem paterue Totatic bereditati preficere fllium, flagellum vero five & din virgam , incendio flammarum . comburere. ) Ortig Interim, inquies ; florent impii, viget he- füpien refis, fcelefti dominantur. Cur non illo-. tpicia rum infolentise frenum injicitur ? Ah mi- Glimi fer! | Ti 4) S. Salv. l. 7. de Provid. ;mmu £) Augutt. fer. 19. de ver. Dom. l j J | TRACTATUS NONUS. 61 ]e vl fer! an apitur, ut recte AucusriNUs: Die-. i t dus tuis paucis vis impleri omnia ? Que om- ul at- sia? ut damnentur omnes impii, 9 coroneu- fit vt zur ommes pii? 4mpleat ea /Deus im tempore fuo ; 4) novit ille tempora & momenta, jsquan novit menfüram fcelerum ; habet , quod re- ts ponat Emarcefcent fine dubio, que mo-- | mos do florent viroze, exemplum fua clade da- ture orbi, quz modo in cafítigandis juítis; ore D a g ell exempla faciunt. ; fed g. VL |le in- liaque publicis malis acquiefce. — Quod ut on äb facias, mon clades ip[as , [ed Deum au- . Su. &orem , €g. peccata , caujam im- m ar- pelleutem. a[pice. la 38. Oc itaque, fi mente moveri non vis, s Q - x m inter tot tumultus , varietatesque rerum in primis age, ut in eas oculos non | Tyrt- detorqueas obtutumque fipas. $i quis ró- íi. - tam, que fuper axe celerrime circumagi- T tur, oculis diu afpiciat ; oculorum aciem i rotatione tam celeri turbari fentiet, imo yi & dimoveri cerebrum. Nimis magna e WM fortis fortuneque modo profpere, modo It ;s fugientis variatio, quam ut eam immotus g I afpicias : turbaberis procul dubio, fi patriae . j Il «alamitates, clades, & occafus confideras : M moventur omnia, moveberis & tu. Ve- g xum ut inter tot fortis alternationes imper- * ferri- ) Auguftin. in Pfal. 19. [47 ARS SEMPER GAUDENDI territus fis , & immotus concuffo orbe, ( axem conípice, Deum ; inquam, immotum : Jotitol] femper, & qui nibilominus dat cuz&a mo- | i fen veri. Hünc omue principium, buc vefev exi- Qu zum. à) Peftem immittit ille, calamitates D ingerit ; cladibus Rempublicam enervat; fiam | confilia diffipat, animos eripit: deprimere iil nos prorfus vult; deprimamur fíane : peri- Áimy re nos etiam vult ; pereamus profecto, j numquam futuri fecuriores, quam cum fic perimus: feramus;, ferre quz nos vult Deus, audo myr íed non queramur. Atque hoc intereft in- Tnperi ter Dei cultores, Ethnicosque aut impios; li (ce inquit D. CyeRrANUs; quod dum lisdem cla- dibus involvimur , aliter eadem atque ali- | &orp d e ter feramus. Putatis , inquit, zos adver[a. tiona volifcum equalitev perpeti, cum eadem adver- fapita fà videatis a. uobis &2 volis equaliter fufline- i n vi ? Jdpud vos, impatientia clamo[a. femper eg STINU querela eff. - - INom evgoidcirco compares volis T €9 equales fumus , quia. in iflo adbuc mundotg ET cavge bac con[flituti , mundi eg. cavuis incom- b ynoda voliscum pavitev fuffinemus : tam cum fj 32 doloris [enfu fit, omme quod punit ; manife- fui; fium. eff , eun mon . effe participem pene tuz, U quem tecum videas son dolere. b) Lamenten- l Tl tur itaque alii, quibus Dei artes perfpeéctee foft [ non fünt, patrize ruinas & clades; tu Chri- enti- fciane-. oculum in Deo figens, illud id dem & 9) Horat, 5) Cypria. ad Demetrianum, | 4 « DI TRACTATUS NONUS, 63 ) 0j dem cum gratiarum actione ingemina , ft Jmotum nomen Domiüfi bencdilum | a [eeculo $g. ufque tl - im [aeculum. -Quia Sapientia, g , Fortitudo "L ejus funt,eg ipfe mutat tempova t9 etates,eg. amitit Prausfert vegna. atque. conflituit. — Dat. fapien-. enet d tiam fapientibus $g. [cientiam, intelligentibus prinat difciplinam. a) Sic nempe quieta erit , quia : p femper in Deum grata patientia. » rofedo, redis 36; Deinde, ne cladi um quos c cum J auctores propius contemplare ; non Ducum |r Deus ignorantiam , militum ignaviam, Regum refl - imperitiam , Magiítratuum perturbationem, mpios, fed fcelera Reipublicae, omnis mali fontem tn cla- & originem intuere : illudque tandem fup- Qe ali- lex cum Davide confitere : Pofuifli zvibu- adoa lationes im dov[o moffro, pofuifli bomines fupev TA capita woftra; b) fed eos, quos peccata no- if Ítra merebantur. Zonzum efl, inquit Aucu- STINUS, u£ confidevemus 10$ peccatores. e[[e eg mprd s 0 fic toleremus. impofitos fuper capita woffra , qut nmmfüff e? nos. Deo. confiteamur , quia digna patimur, j i Quid enim indigne pateris , quod facit , qui ju- fous eff ? - - - Sevire videtur Deus , cum ifla ym 19 : qui/j" fücit : me metuas, numquam fic [zvit , ut per- dat. uwando male vivis, ft paveit , plus ira- at« feitur. : omnes il tvibulationes , flagella. [unt « corvigentis , ue fit [eutentia pumientis. c) if u Q - Hic igitur obtutum fige; Deum afpi- ] idett : deinde peccata; æ:.g cunéta invertentem 2 quae d ) Daniel. 2. — 7) Pfal. 65. n cum, Píal. 65. £) Aug in illugm lo* 64 ARS SEMPER GAUDENDI non hxc modo, fed & plura etiam me- d5 I reantur: & fic cunctas fortis vices pertur- | bationesque; immotus ipfe, imperturbatus- j läuf l [ que afpicies : etfi non patria modo corruat, u fed - n pl Si fra&lus illabatur. Orbis , | t at que al ' Ampavidum fevieut vuine. ) ; qum «$03008- -503063-:-0020068- 2030 08« fnüs t futeam TRACTATUS X Qp lm f Q eff Unusquisque proprium donum habet b ex Deo , alius quidem fic, alius vero tiom fic, 1. Cor. 7. v. 7. unumquemque Otitat ficut vocavit Deus , ita ambulet , & fg ii ficut in omnibus Ecclefiis doceo v. 17. [ querg| Oflenditur , ut quietü.r quis fit, eum flatu mulny . Juo contentum imprimis debere *vivere z lts nec debere "velle aliud effe, quam quod eXCl?l efr. tüm ; - PROOEMIUM. num, V qui . A D nos ipfos , noftraque propius jam ac- ïüque, cedimus ; opus aggredimur imprimis | i difficile. Hic perturbationum omnium fta- & c ul- Qu turigo eft; imo & fentina ; denique hi cus n $9) Horat, DI TRACTATUS DECIMUS., 6; m (f eus later: leni fane pertractandum eft ma- nu. | PCFIUI'- Maxima moeroris querelarumque cau- ürbatte ía íumus ipfimet nobis. uid mirum, COLTUI, cuncta nobis quod difpliceant, fi nobis ipfi non placeamus ? quid mirum, fi alia fem- per atque alia volumus , íi nos ipfi alii at- que alii femper effe defideramus, & num- quam arrideat id; quod füumus ? 'Tam fu- mus miferi mortales, imo ; ut, quod res eft, fateamur, impudentes, ut, licet omnia Dei opera generatim comprobemus, omniaque bene feciffe judicemus, in nobis tamen re- &te effingendis conftituendisque, erraffe ar- hobet bitremur illam , quam credimus effe fapi- j VerO Hinc maxima in nobis entiam infinitam. mqe oritur perturbatio, quod nemo fere unus um fe ipfo contentus vivat, nemini flatus, quem occupat, arrideat ; omnes vivunt )N Et vero, ut tu- queruli, ideoque miferi. l /Idftl multus hos animorum fedem doceamque de- yutt inceps , quanta tranquillitate caf(us omnes excipiendi fint; qui non communem tan- j ( tum rem, íed privatam quoque concer- nunt; illud nunc conficiendum primo eft, ut quisque conditioni fuz acquiefcat, , fta- tuque, quem in hac vita*occupat, conten- x tus vivat. Hoc ut confequar, illud fecun- prims ym f do demonfltrandum eít, optimum unum- quemque habere a Deo ftatum ; commo- r o ditfimum, inquam, & aptiffimum; quo quis- 3 que [ 66 -ARS- sotianeamadep que faluti fue , divino fulere. 3 que hogori pgfïit um [erere Sendi tiffimo EM Thinor U: quisque. contentus fit , eff id , quod eff, tOtigs id . [ibi pev[uadeat , a Deo'fic fe im ovle quum conflitutum , ficuti. eft. m atmi) Lenum gequor tenuimus adhuc ; con- I.P trahamus, fi placet, vela ; & ex alto ime defcendentes; legamus poft hac littora; imo lao * terram fübeuntes, fluminum crepidines & €jüs Q eeítuaria confcendamus. Immenfum in- hgc p quam Divine Providentie pelagus utcum- Á omr que permeavimus ; induflriamque, quam R W orbis univerfitati regendee adhibet prudens IUn f eus, quantum Mhumanarum ratiocinatio- ü f num fert imbecillitas, confpeximus: tem- quat pus eft, ut tandem ád fingula particulatim Omni Ípectanda defcendamus , fic, ut ingentem Yend illam Scientiam Dei, non tantum in toto ficile terrarum orbe digerendo & dirigendo im- Tetun penfam admiremur; verum etiam cum füm- Ant ma animi demiflione & ftupore, illud cum Davide dicamus * * mag1 mirabilis fa&a eff. feientia Tüinc ?ua ex me. a) Tui tiqu. & Deum obítupefce. gitur attenc?e,.o homo, potr 2. Quod quidem ordine ut faciamus; Qüe ( hoc certum ratumque nobis effe debet , ean- Oi dem prorfus curam de minima re Deum s gere— d) Pfa!ma 138- DI TRACTATUS DECIMUS. 67 * offit . gerere, quam de maxima P neque minus mendicabulo attendere, quam Regi poten- tiffino; denique ut verbo abífolvam , non minori ftare ftudio hominis unius, quam quijj totius univerfi gubernationem. . Dei ora- j utlt culum eft, illud Sapientis, Pufillum €9 ma- gnum ipfe fecit , €? equaliter eff. illi cura de omnibus. a ) Quid enim ? certe, fi, ut ante I1c; P t ex üit a me demonftratum eft, 1. omnia & fingu- la verbo virtutis ejus fint condita: 2.fi ab ora; i dines & ejüs ore, id eft, (an&tiffima voluntate; ad- um huc per fingula momenta dependeant. 3. Utcutr Si omnia ejusdem fint pretii Deo compa- xata; nam ut recte lfaias : Omnes gentes quaft , quam prudens 80 fint coram. e, 9 tanquamvnibilum £g in- yxntio» aue veputati funt : b) | 4. Si finguli, quot- y: r [ quot fumus, Divino honori, quem fibi in ticulatit omni opere preefixum habet Deus, promo- iOpentat vendo poffumus fübfervire: $. cum eque 5 in f0 facile ei fit, totam difponere univerfitatem rerum, quam quz ad unum duntaxat fpe- ub f 7cum U &ant hominem, conformare : 6. Si eque jod at magna induftria opus fit, ut de unico ho- mine decernat, quam de univerfo : 7. De- i Wz nique, fi ipfa totius univerfitatis recta dis- o ab unius hominis concinna recta- pofitio, que ord inatione dependeat , quz quidem gf : ehehW omnia prece dentibus tractatibus fufius fu- vera ü DCUW mus executi: hec; inquam , omnia fi funt » 4 gffi?' a) Sap, 6, D) 1fa. 40, [ 68. ARS SEMPER GAUDENDI- funt, ut funt veriffima ; fane nulli pofthac det dubium effe. poteft, quin eademi de mini- tntam ma re, que de omnibus Divinge Menti fit cortpl curatio. Fadem dico, non equalis rantum: nvide cum hec curare non poffit aut difponere; 4 nifi & de illis judicium ferat, & decernat. n .rl Sic nempe ideam; de praclara quam men- mo] te concipit pictura figuraque fibi non po- Tür mi teft reprefentare pictor, nifi omnium , quas qud f penicillo produ&urus eft, imaginum lo- iüfm. cum, firtum, magnitudinemque conceperit, d R -& defignarit. Neque cum manum admo- "um vet tabulee, minus ei curandum :eft de mi- & N nima rei effigie, ne nimis exilis fit, nimis- nf ve humilis, ne obfícura nimis diluteque ex- lique, preffà, quam de.preclariffimarum , quasque qtedibi oculis maxime vult patere, imaginum for- . ! lecuri mis & fipuris . una enim effipies, etiam f& obícuritate fuà, fplendorem dat toti operi , f m & proportionem tribuit perfpectivae. T fo 3. Illud itaque cum fic mecum ftatui, mj tum vero oculos mentis. ad me refle&o; iludque accurate. pervolvo, quid tandem gn j de me ipío poffim conqueri ? aut quid vel- ütte f le poflim effe, preter id, quod füm? aut Vsqu quem tandem alium in hoc mundo fitum, tf Ítatumve, preter eum, quem mihi natura dedit, fà Tifim pienter & ratione poffim exoptare? namra apienter in quam ; nam ítulte preterque BO racionem ,n ihll non optamus, — Antiquum Vtti À m f TRAC.TATUS- DECIMUS. 69 id eft natura vitium, nunquam fe ipía con- poflue e iil tentam vivere, fibique per vora nunquam fenti t complenda, prefentis vite delectatione E fantuft invidere, imo & eripere. Dontt 4. Verum ,, ut fapienter ftatuamus de lecerni. tanta re, fic mecum ago. An ego cocus n ma« homo plus Deo fapio ? minime. Non igi- tur mihi magis perfpectum eft, e re mea on p 1,qu3 quid fit, quam illi, cui perfpicere omnia, um lo- ipfiffima eft natura. Id quidem veriffimum :eperir, eft. Ruríüs, nonne quantus, quantus fum, admo- Dei magis fum, quam meus ?. quis dubi- de mi- tet ? NÓnne ex me, & per me honori fuo nifmis- confülit, & faluti mese ? Nil verius. De? x ue ex- nique , ut finem fibi prafixum confequatur, credibile eft, eum vias inire certiffimas & puque m fot- fecuriffimas. Non credibile id. tantum eft, fed & ipía veritas. Quod fi hec ita fint, , m p fic mecum rationem inflituo. An ergo in à me folo recte difponendo , a fapientiffimo l üatui» Numine erratum fit, qui, qu& extra me eidos funt, omnia preclariffime ordinàrit ? ma- tadet gna illa & füblimia celorum corpora ex [ufd g arte fcivit difponere ; folem, lunam, cete- rosque planetas & ftellas füo quasque loco ftunty aptiffime collocavit ; terrze , mari, imo & le- namü - viffimo aéri ventisque tribuit ; ,quid.quid, yotatv. nature ut bene eflet ; poterant exigere; non metas tantum praefixit, fed & pondus Qu ventis dedit, ne quidquam illis deeffer, uti niqüuäu s j $ epre- ARS SEMPER GAUDENDI 76 tit f egregie advertit Job : Qui fecit ventis pon- dus, 4) hoc eít , uti ego jam intellipo, quafi kq om equus minimeque parcus propola , men(ü- ra plena & conferta, füa dona admenífus puui Qum eít , creaturisque juíto pondere diftribuit; quidquid ad nature ílatum commodum, nonp convenientemque fitum vifüm eft con- * liid ducere * & is , qui omnia potuit fuis dinm, Vinun locis, temporibus, & nature, coaptare, & ad amuífim. menfuramque componere, is Qndi inquam de me íolo, in tanto opere apte Ti non potuit quidquam ftatuere ;' aut fi po- C q * tuit, credibilene eft, noluiffe ?: fip; $. Quid dicam? quid cogitem? an coe- r : þlos ] fortaffe folemqüe:& lunam, nobiliores effe creaturas, quam ut iis poffim compa- ferit rari, easque idcirco majori cura dignas, Qui me vero non tanta ? Qote Id vero longe eft falfiffimum. Infinito certe intervallo, a di- Quie gnitate nobilitateque nature mee diftant; iFar ut qui corpus habeo longe majori artificio, üi; compofitum & intertextum ; anima pra- tün, terea preditus fum, cujus natura eft ratio; fitc ( & quod fümmum eft nobilitatis decus, pro Tneg qua mortem fübire non dedignatus eft Fi- Qu lius Dei. Quid tante dignirati opponere üm poffunt , quantumvis magna cclorum cor- W pora.? mihi certe ferviunt, nec aliam ob Wt Quis ergo mihi perfüafe- Vt j cauQm fünt. r? 1 t E d ) Job. 19. 1 TRACTAT-US DECIMUS. )l 71 rit fervorum mancipiorumque curam peri, 1 j | 0 qui & quidem magnam, & quidem accuratam; menfi- Dominos autem negligi & haberi contem- Imenfi ptui ? hoc certe preter omnem rationem firibul cum fit; in Deum, qui eft ipía ratio, cadere nodun, non poffe, fit illico manifeftum. Hinc ruríus ft n liquido conficio ; ut minimum zquale (tu-- dium, zequalemque induftriam contuliffe di- tit [uï; tare; d ' vinum artificem , ut de apto mihi loco, ftatu conditioneque, in hac univer(i tabula pro- yere, 5 re apit Ípiceret ad divinam ejus voluntatem commo- de exequendam, &fic confuülendum honori p füo; quam foli, lunze, coelis, atque adeo; abüit verbo invidia, ipfis angelis. ana xiliores 6. 'Tantam ergo curam mei cum gef- ferit is, qui.in rem deducere poteft, quid- compt- quid vult, is, cujus voluntati nullus error d'xgnäs ) poteft irrepere ; clariffime convincor, ac- onge * |o;1 d quiefcere debere me , idque firmiffime ju- dicare,; optimum id effe, de me quod fta- diftatt anfci tuit; &convenientiorem aut locum aut fta- tum , in hoc univerfo habere me non potuiffe, m p nec divino honori promovendo, nec f(aluti [ t ecus, Pf [ inea procurandæ, quam eum, quem nunc l occupo ex Dei decreto. Aut fane dicen- Ilj eff dum eft, prz Deo me in mea caufà fape- re,in qua tamen nemo non coecutit ; aut üft «or» certe Deum, quod convenientius mihi fci- J m 9 vit; praeftare noluiffe ; quze quidem horren- Peï fl cum nihil ita certum da eft þlasphemia i 5 - - v2 ARS SEMPER' GAUDENDI' fit, quamquod volumas Dei fit. fantlificatia i de zofiva,a) adeoque preftare o " Ti5 f mnia, quæ ad eam .liquido conducunt. pandi ; ts ]) tim, &TL ; beriv. mürat Quia vero Deum /iaiu: fuiv au&torem e[fe, memo confiderat , ideo nemo fua conditione con- confte tentus off. Offenditur autem , quam id at contva mtionem /it. l fünye, 7- 'Am clra & evidens eft mihi hec At al demonítratio , ut ea probe perfpe- (tinc &ta, facillime cogitationibus omnibus pof- Ti fim occurrere, que nos dementant quoti- : ndir die, magnamque objiciunt animo pertur- E bationem, dolorisque materiam. Ea enim effemi vulearis, maxime obvia eít dolendi caufa, Dull quod numquam nobis placeat id, quod fu- mus; neque corpore hoc, quo fruimur,; qui d Cufis contenti fumus, neque ingenio;animique do- tibus, neque valetudine, nequeadeo iis, quee — hiy, Kt.n naturam íuperant, gratiee donis. Utcumque diiS Y ea omnia a Deo nobis preftita fateamur; femper tamen conquerimur de defectu; , Qum Vtdy aut non fat multa nobis exhibita ingrati, aut aliis meliora praftantioraque fuiffe con- 0f cefía invidi qugrulique caufamur V erumsy li ut 5) 1. Theffal. 4. v, g. Ü : TRACTATUS DECIMUS. 7 hf ut de alienz felicitatis invidentia non aga- mus modo, quaío identidem mecum per- 3uæ P pendire, quam late pateant toto orbe con- tra Deum diffuf&e querimonie, etiam eo- rum, qui divini nominis nec funt, nec ha- beri volunt contemptores : féd ut fit, mur- 1f murationis familiaritas , conquerendique IWICU?I- confuetudo, pudorem .VitiO infamiamquz * ! detraxit. $. Etenim " quid vulgare magis tri- tumve, quam cum negotiis mora injicitur, j hac aut aliter quam volebamus, res eveniunt, orfpee (tunc enim potiffimum in querimonias ab- po ripimur ) illico in ftatum noftrum invehi; quori- conditionémque deteftari nós; per quam fa- etture &um fuerit; ut his, que patimur, expofiti | enm effemmus malis ? Ah! fi angeli effemus , qui cufày nulla urgentur corporis cura, exclamat is d f qui domeftica re premitur, operique, lucri yimuy cauía, dies noctesque non fine faftidio in- u dU- fudat. O fi viri effermns, ingeminat mu- i qu* lier ; partus doloribus jam exhaufta. Si ftu- :umque diis. vacare potuiffem., inquit indoctus, :eamur; quam facilis mihi pateret ad commode vi- i vendum via ! j O fortunatum Mercatorem gvavis atttis du a&fus jam lqngo membra la- fetüty .Mz']es ait , fr. OYve . W Conmiva Mercator , navim. ja&atitibus aufis, . Mili- 74 . ARS SEMPER GAUDENDI JMilitia eff potior : quid euim £. coucuv- 1 operä vitur ; bore 3 | fexc - Moimnento , aut cíta. mors venit , aut vi- dm. &oria leta. a) fifti Qli matrimonio conftrictus eü,A eo fe vin- * multi tticot culo conflringi non debuiffe clamitat ; & fane, fi jungi debebat, non huic tamen fc- | Ob minav in manus convenire ; 5 non huic illa | Qierin viro fefe nubere, nifi perperam oportuiffe, i, a t d Rurfus, ii ipfi , qui caftitatis legibus con- ftricti, perfe&ioris vitze tenent inftitutnm, Wt dltem | etiam de füo flatu libere obmurmurant ; non illi fe religioni dare, non illam virze Yenffn formam inire, e re fuad*fuiffe ; alias efe fe. m q mitas, aliam vivendi methodum; qua faci- ; Betper lius certiusque perfectionis apicem fuerant D D confecuturi, um 9. Bone Deus ! quid non de te quere- . yetto larum ubique eft ! arbitrabar ego, nihil non ' ànim ab illa fapientiffima providentia ordine, ri- fs q te & fàncte ordinatum ; & ecce video tur- f t bata omnia, nihil. non peffimo collocatum mii & loco & modo. Qui humili ftatutus eft fqves. in pradu, nimis is humilis, nimis is depref- ] fus eft : qui altiori evectus faftigio, nimium fipm elevatus dicitur : qui nusquam rebus ad- lündo movetur ob exiguas animi ingeniique do- Pïinci[ tes, nihil agendum quod habeat, inge- Q miícit: qui dotes eas eít confecutus, ut qui Opes E g) Horat- £3t0 le VQ 3.- '70 ; « DI | 'fRACTATUS DECIMUS. 5 (lll« opera ejus paíffim expetatur ; miferrimum fe exclamat, cuique ne ad neceffariam qui« ! u- dem quietem. quidquam detur otii : Eccle- fiafticorum flàtus nimis commodus videtur multis ; fzecularium nimis implicitus & in- o fe t tiat; tricatus, quam ut Dei obfequio feíe dedi- cent , debitoque faciant fàtis. Sic patfim men f« huic il queruntur homines, adeo ut manifeftum fir; aut Deum hujus conftitutionis aucto- ortulle US COl rem defignatoremque primum erraffe gra- viter, aut vero turpiflime erraré nos. lllud TU autem fieri non poteít ; alterum itaque eft urant; veri(fimum. In nobis erratum non eft, ve- MU rum a nobis.erratur graviffime , dum tam ffe fe- a faci- perperam judicamus. Ec quod peffimum eft, noftro erramus damno : nam perver- derant füm hoc judicium, maximarum in nobis erturbationum eít origo. Iftud penitus quett ihil o * animo evellendum eft & corrigendum , ut fis quietus: fruftraque te in hac mifera vi- iine J Ti i' dpo tl* ta turbari conquereris ; fi ipfam primain imali caufam in finu fers,.& Jocart foves. E Vero etiam ( ro. At quo pa&to judicium illud cor- g rigam inquies ?. certe non corriges difpu« nj tando ipfemet tecufn; verum uti jam a y principio edicebam ; ingentem illam pre« d Qv celfamque de Deo opinionem excirando, Y qua humanse & ex tüo tantum commodo ) [ ov enat proterantur ratiuncule , & phanrafize H v6. ARS SEMPER GAUDENDI | fi abigantur, ut ne obftrepere quidem au- deant. enda Illud femper obveríetur animo , Tibüs Tmaxime cum malis incipit füccumbere, to- tifi q tam hujus.ingentis machin& conflitutio- Erflm nem, & veluti tabulam, Dei defignationem Ttti effe. "Totius autem te effe partem ; parva entig fit; an magna ; parum intereft, dum pars es. !t qu Pufillum. enim £g maguum ipfe facit, a) non Yx fs aliter quam pictor égregius, minimas etiam; 5q quaque cafuü projecte videntur imagines; hominumque velut umbras, non nifi ex Tumm D idea, quam ftudio figuravit, fecundum per- tütm Ípectivae leges educit accurate. Ws tu« 1r. Jam. vero, quod nemo nmifi artis (lem | imperitus mihi negaverit, uti omnis pictu- re decor & íymmetria ex eo exiflit, ut | nf |litus. fingula quz. exponuntur corpora, debitam , Üems, fervent inter fe proportionem, pro loci, in elfe d quo conflituuntur, diftantia; atque adeo Um) alterum altero eminentius locari debet,. al- folus e terum obícurius adumbrari , lztioribus fu- cis, & coloribus educi alterum, prout ars I2 exigit & fymmetria , a qua prorfüs picto- ris gloria & fama dependet: ita profecto flle co U me tibi omnino perfüadeas, univerfi exactam perfectionem, ab.eo dependere ftatu; non Ppte emmVel quem tu tibi fingis, fed quem tibi effinxit Deus. Sane is omnia dum in ideis fuis fta- þmmmu Eny tuit & figurat; füo tempore &loco produ- cenoa nes, & 48) Sap. 6. v. $; $1 TRACTATUS DECIMUS. Es [ d« eendain lucem; fic concepit omnia, ut in om- If nibus te conceperit; nec rurfus te concep.it, 6, t0- nifl conciperet fimul ordinaretque omnia. üti« K fi artificis gloria ex recta figurarum con- Onem flitutione pendct, certe jam divine provi- pv dentie& bona fama , ex te, quod vir fis, ex 56 te, quod imbecillis foemina; ex te, quod jm rex fis, ex te, quod vile mancipium ; ex d RP te, quod hebes ingenio, ex te; quod me- tj 5 rum mendicabulum, liquidiffime dependet. [j d Unus quidem fic, alius vero fic. ) Debitam | per- autem gloriam Deo das, eamque promo- ves tu quisquis es, o homo, fi ftatum eum, artiS quem fummus artifex magno & prudenti »l&ü- confilio tibi felegit, gratanter acceptes, & t Ut letus dicas ; O füumme rerum moderator Dd Deus, a te fum id, quod fum, neque aliud gY effe defidero, quam quod füm ; quia id ) füm, quod ille defiderat effe me; qui a fe t d folus eft. yus t o d 12. Et vero, fi tam fan&to prudenti- p que confilio refraparis, nge tu profecto tan- f n t& menti es injurius , qui totam operis; lïa,m (O propter te, perdi vis fymmetriam. Hoc lj n enimvero tedii levandi caufa, lepidius ex- gfflüïm ponamus. An non picturam illam perdi- st tum iri dixeris , fi obfcuriores ille imagi- nes, & homuncionum dilute: umbree; que D n e E &) 1. Cor. ?. — À 78 ARS SEMPER GAUDENDI ER in ultima picture perfpe&tivaeque regions Q0 t col'ocatzee vix comparenr, inter fe junctis animis obmurmurare incipiant, deque fu» exigua D m Ítatu conqueri ? nolle profecto, nolle fe tantopere ablegari, & in angulum detrudi; fis pi liem majores effe cupere; neque eos effe, fic abícondi qui debeant et latere inter umbras; Qii Wrte confpici fe velle; fat diu fe primorum ter- goribus obteétos, et hominum oculis erep- j ponet tos; fat diu fe fola fumma capita tantum ! geren extendiffe ; ora efferre fe velle pofthac, pe- ; perbi is Tf &tus oftendere , quin imo et manus. ad hac non excandefcat? quis non illico fa- n js! piens iis id dicat: inanes maículi, vacua quod cerebella, aut veftro; quem vobis ars prae- Tiütay mhi fixit, ftateloco , nec greffum movete, aut | inten illico tota pictura unico penicillo obducta profcribemini. Hiabetis quod veftrum eft; m V, quod res, quod ars, quod locus exigit; xefragandi non eft licentia; aut fi eft, non | Ws W erit impunita. Quod fi vero audacior ex illis quis, pre fe ffantes effigies incipiat vi jisu) lce protrudere etloco dimouere, illudque quafi per contemptum indignabundus tamen di- | quiy cat: Quid fibi vult coloratus hic gigas; cur magnc mihi anteponitur? an aliud quidquam eft, | fütgr | ütwy. quam ego fum ? fi coloribus conftat, et ego colores meos habeo; meminerit fane et me Atf eodem füb lapide fuiffe er fe contritum; c / Qüo] cum effemus colores meri. Quid ergoihi € p l TRACTATUS DECIMUS. | 79 region: fe toto confpicuus oftentat corpore, ubi jX ego tantum humeros, aut capitis partem ue I exiguam poffüm prodere ? abeat fane ille; ylle f nec mihi officiat; er videbit orbis univer- fus pigmauum me non effe, nec eum,qui in lend; ïHe) BC lucem claram non potuerim. promoveri. ymutsy Quid faciet ad hafce voces irritatus pictor? jm &t« certe umbricatas iftas lites non facile com- genp ponet, nifi altius originem fuam illis in- tanturd gerendo , clare dicat: Infani maículi, (u- Cs pc' perbi pygmaei, homunciones umbratici; h mere umbre; ingenii mei folius foetus eftis (c0 1d- j vos! quod fitis, hoc meum eft ; illo loco quod fitis, hoc etiam meum eft ; imo mur- vacud murare quod poflitis, hoc quoque debetis ,Pfæ' 1nihi. Rationes meas ne clamoribus veftris , QU£ interturbate : tales quod fitis, id exigit ars binda mea, imo & res vefítra. m & Itaque fitum fer- vate ; quem dedi, eftote, quod volui effe eylgl j n vos; fin aliud effe vultis, nec aliud eritis; nec vero aliud effe voletis impune. Hec qor & vero fi pictor, pro füa auctoritate, feverus jpit V diceret, confeftim credo pygmaeos omnes; quibus fua bilis fuit,-retraéturos auriculas, Ó qut magnoque filentio occupaturos locum, quem turbati deferuerant; & pre pudore obvela- ame ) aj 00 turos & vultum & os , reverituri pofthac artificem ; a cujus ingenio & manu funt id T n quod fünt. o ap^ J Ea 15. Ho- $0 ARS SEMPER GAUDENDI 13. Homunciones miferi! miferi in- PT quam, quia femper queruli; quantopere ta- citi obmurmuramus conditioni noftra? mo- Of do nos humiles & obícuros, modo nimis m hominum oculis expofitos nos caufamur, O D numquam placet id quod fuümus. Impu- dentes vero nos & ftolidos ?: An non id (à- Yerf tis eft , e Dei eterna mente eductos nos ef- decoi íe, & in hanc mundi tabulam exporrectos, du pre infinitis aliis creaturis, qua eodem jure, gun quo nos,condi potuiffent? & quia tibi tan- D Ts rum beneficium preflatur, aliquid te habere juris exiftimas ; ut hoc vel hoc modo, ifto line i vel ifto tempore, hoc vel alio ftatu, in IT 1nundi fcenam educaris ? Quod fi nullum Ya plane jus potes praetendere, nec beneficium quod tamen vis apnoícere, faltem nullam tibi quil fieri injuriam fatearis neceffe eft. — Quod fi ln nullafit injuria ; injufta fane tua querimo- fürj nia eft, adeoque Deo injuria. Cürti 14. Adde, quod cerre Dei cultoribus m fummo debet effe folatio, tuo fitu & con- k ditione eque artificem divinum honorari; CU][a quantumuis effes miferum peedoreque foe- E üc dum mendicabulum, quam fi in coelis folem effeg ageres, aut in terris Regem. Nam pufillum EIgo | tg magnum ipfe fecit , hoc femper attendite; j & fi bene fecit, ipfius ea eft gloria; fin ma- T h lyr, le,ignominia. Etignominiofum fibi quid £acere voluiffe Deum, credemus nos? &f 1;. De« [ TRACTATUS DECIMUS. 8t r t« 15. Denique, an omnes poterant Re- t ges effe, an omnes dominari, an imperare q2mo- omnes, an omnes effe divites, an ingeniofi omnes, an omnes conjugio implicari, an ) fl fimur, omnes effe Ecclefiaftici, an mares omnes ; an mpu- omnes feminze ? Id quidem evicimus uni- verfitati rerum conducere; & vero totus il l- no d- decor pulcherrime , quam intuemur, mun- di tabulz periret illico, omnes, que effin- redoi, ' guntur proponunturque imagines , ejusdem. mjure, bi taf- magnirudinis fi fint , ejusdem coloris & fi- bere tus. Que demum ifthac effet prop ortio ? Quod , iflo fane nulla, ur tute fateris ipfemet. fi vero eequalitas illa fervari nec potuit, nec l; in dlum vero etiam debuit, quo tu quaío jure hoc quod tu vis, effe debuifti porius, quam alius um y thi quiliber , qui tibi natura equalis eft, & jure non inferior ? cur tibi eminentior debeba- 0i J tur locus, exclufo illo, qui non minor te eft? grimo- cur tibi debebatur fceptrum, ubi ligo & ara- trum in manus dantur non ignobiliores tuis? qris an quidquam Deo dedifti forfitan ; an oc- x o culta quedam contulifti merita , cum ad- Jortty huc in rerum natura non eras, ut id fieres, " effe quod modo vis ? nulla plane. Quid | (bkm ergo conquereris? m ii 16. Àt nec Reges ipfi ullo modo me- riti funt, ut ad dignitatem tantam eveheren- jn m tur. Fateor; fed funt id, quod Deus eos bï qmd efle voluit; & preter hanc fandüiffimam s l!) [2] 13 j $2 ARS SEMPER GAUDENDI Dei voluntatem, nihil in eis preclarum eft, | & tonf nibil magnum , nihil,quod reverear. Sic fane & in majoribus, loc qua in pictura pro- tife minent , imapinibus , nihil magnopere ad- mirandum eft , nifi ars UT pictoris, artisque fola conflitutio : reliqua t oti tabule fünt com- munia. Hanc ieiturvoluntatem Dei in om- nibuscircumfpice, hanc venerare, hancado- (fen Ta; neque in creatis omnibus quidquam ob- Ji ftupefce, nifi hanc.. Hac certe fola es, quid- quid es; huic igitur acquieíce ; pro hac, tota animi contentione & fuübmitlione Ar- tifici gratias age, a quo habes, gratus inpra- tusve effe quod poílis. " Hoc confitere, & ]7.P fic gloriam Dei extendis & auges, non mi- Thquy nus per tuam conditionem quantumuis hu- lsd ted milem ; quam Reges Imperatorefque füm- mi, per eam, quam pre fe ferunt dignira- li. tem. Tdtior Hec enim laus Dei eft, omnia fic effe ordinata; ut torum parti correfpondeat, Quid & pars toti virium non faciat, Primum, tf Dei omnia recte aprantis eft induftria; fe- Ttg cundum , tua eft, o Homo, virtui, 1yoy difiplina, & religio. r egim, ut pre- Hm, f cdare commentator gPrcTETI, difcipli- lis f Zzam om"em — contiuet , e comjungere cum li pa univer[o, Q9 umum cum eo effe velle. ) Qui 1 m vero fponte füa univer i(e) fe conjungit, b cum eoque fe unum facir, it, is profecto uni- verfi Conditori Deo conj ungitur, & cum dflg eQ 4) Simplic. in Epi&. c. 18. TRACTATUS DECIMUS. 85 j eo; ui murari non poteft ; tota hominis um d Verum TOR confiítit quies & perfectio. hoc ultimum perfequi aliquant ulum for- ra pro füper- taffe non erit abs re; ut parva, qua ere at i fl eft, querimonize fiat fatis. [ Cofm- $ I jnorm. ncute Offenditur ; quoh' flatu. fuo contentum non effe , m o uillitati g ovdiui fit 10tius univevfi tran qui- : quod Jaue a bfur- ) hi fe opponeve dum eft. e At« 17. Ulchre hac dicuntur, inquies, neque It de fine cauía, Ífi magna pars homi- ij | fl« minum, ob eas, que obvolvuntur ; quere- las de ftatu dimoveri, & in ampliorem ex- s hu- tendi , aut in humiliorem deberent contra- um hi : certum eft, rebus humanis tantam mu- Verum Lignira- tationem plurimum offecturam. vis t Deo aut univerfitati orbis yudth quid inde aut nafcetur incommodi ; fi ego folus ftatum jmuty j iurem ; & qui modo pauper fum, fubito dives fiam ; aut qui modo ; propola cum æ*iffll5) dex in fubfel- fim, merces vendo , cras ju D) p lüs feram fententiam ? Ain vero : Quid jj 3, cras ni pari jure, que modo es fcemin ] Hlm. etiam vir fis? Hoc volo, inquies; & qui Qu nibus ma li acci- exinde quaío ceteris om jneh det, mihi uni quod fit m elius ? Netu 10 Wt fane commodis tui s ftudes in paucis; & cau- "m E 4 Q 84 ARS SEMBER GAUDENDI I caufe tam ridicule patrocinaris egregie? flicità Quid fi ergo cum de muliere in marem filia] tlios € tranfieris , poftridie te flatus irerum poeni- teat, & in mentem veniat Angelum effe Wi debuiffe te, an iterum in eum etiam fla- ID tum transmutanda es, ut Diving ordina- Quaqt tioni acquiefcas ? Et qui fi ne tunc quidem , fitos, egenio tuo fis , alia efformanda Deo erit l rerum univerfitas, cui tu pro tuo libitu & dem ; commodo inferare? Ridiculum id quidem codi eft, imo infanum, ut egrepgie Epicteti com- €umq1 mentator, uzjverío vepugmave , eg velle, ut füm auniverfum partem tam vilem fequatur , 4) uni- Trüm cam tantum ob caufam, quia pars vult effe li5 n id, quod non eft. Qhaos 18. Áge vero, tu qui tuis commodis efit ( tantopere jnfudas. Rogas me,; quid tan- Cfeat dem incommodi füboriturum fit, fi tibi | QO ftatum mutare detur pro tuo confilio , & pot lubentia ? Illud fane; quod cum omnes litün mortales eodem hac in parte tecum fint o jure, hoc eft, nullo, idem a Deo privile- tit ( gium poftulaturi merito fint, quod tibi Ap viderint effe conceffum. Aut forte cete- n ros omnes ab eo excludi vis, tibique uni CH( pre cunctis dari? vide fis, ne feliciffimus qüoq effe cum vis, mortalium omnium fias mi- B] ferrimus. Totum enim mortale genus in m te concitabis hoc modo, ut quem videant feli- At Cffe 4 2) Simplic. in Epí&t c. 1. J TRACTATQS DECIMUS. 85 ompel felicitatem eam aliis invidere ; quam tibi TR foli a Deo poftulas affienari. 1od fi ergo E odio futurus p alios excluferis , omnium in m elt idcirco. cum fis , omniumque indignationi m fl exponendus, hominum omnium in quo- Ordinte cumque, quem delegeris ftatu, eris mifer- yidem rimus. hperit | | 19. Quod fi vero mortales omnes eo- bin dem tecum privilegio gaudere vis ; ut de giden | conditione fua ftatuque poffint decernere; | COIT- | eumque eligere pro libitu, qui placuerit; j]o, t tum vero perturbatus erit pulcherrimus rerum , qui tunc eít ordo; omnia tumulti- ) uri- t efe bus refonabunt , & abibunt ia antiquum chaos: & hoc quidem demonítrare non adis erit difficile. Primo enim, quod fi ab ipfo ] tn- creationis. fuz exordio , cuiliber homini (, di conditionem , quam volet , eligendi detur hOJ Ó poteftas ; jam certe in eorum arbitrio po- o litum erit, ut quilibet mas effe velit , ne- um fit mo mulier ; item ut quilibet Regis appe- jle tat dignitatem, nemo fubditi demiffionem. md gl Appetant ergo omnes, appetere eos quod g t eft poffibile, imo quod appetituros plane j nl eft credibile, cum nemo fibi non velit L Ym quod przeftantius ; en quantum turbarum w: in ipfis creaturarum in lucem prodeun- i mie [ tium primordiis exorietur illico : decerta- ! bitur undique de natalibus, omnes mares qidennt | fQ effe cupient, omnes Reges ; nemo non fibi $ Bs — $6 . ARS SEMPER GAUDENDI . patrem felipet potentem, aut Principem; Que pr aut Regem : ifthic de loco nativitatis gra- | Qurrit vis orietur difputatio ; aliis de tempore | Rpil non conveniet, hec enim omnia conditi- oni future conducunt. | füfcepi Denique fi om- ! ffpia nium defideriis debebat fitisfieri, nihil !l ar prorfus ecternitate tota fiet; nunquam enim cm ti inter hominum producendorum tam diver- fibiles fa confilia voluntatesque, fieri poterit, ut h femg quisque prout vult prodeat amica concor- la. Dus, diverit 20. Denique concordia inter homines t orb ut fiat fingulique nancifcantur, quam ele- tintgr erint conditionem , tamen diuturna illa Qu t pax ut fit; fieri non poteft. Si enim eo Ws er pergant uti privilegio jam pro fuo libitu | (hns-, nati homines, ut femper poffint effe, quod B voluerint ; certe non millies, fed infinitis tnà ; vicibus anno unico, totam rerum machi- decor nam ordinemque mutari neceffe fuerit. Verbo Non enim ab aliis diffentimus tantum, fed uod peífimum , nobis non conítamus; fa&: ipfa defideria noftra nos oppugnant, no- UDiCU] bifcum bella gerimus , quod heri placebat hodie difplicet ; quodque apertis brachiis ' Iml'veg : fl amplectebamur, faftidiofi jam rejicimus: tf imo hora unica idem tibi ftatus horrori Qm : eít & oneri, qui modo fuerat in deliciis. ftmy Matrimonio tibi viderur nihil optabilius; paulo poft nihil tanto onere moleítius, id- J' Dl que ) J 'TRACTATUS DECIMUS. 87 iv J que preferti m cum rixarum aliquid inter- Itl5 Dd« currit. Am bis magno ftudio munus in emput te Republica ; onus cum fentis; quod fpon condlt fufcepifti , privati conditionem eligis, & on odo ecclefiafticus, modo fzecu- füfpiras. M m laris arridet ftatus: alter altero melior eft, ym et cum tibi id viderur. Iraque cum tam in- n d j ftabiles fint appetitus hominum, fàne fi iis W Til fe femper accommodet cunéta ut difponat cona Deus, infinita naícetur confeflim rerum diverfitas & viciffitudo ; nullusque jam erit ymin in orbe flatus, ubi (emper & ubique mu- n de- tantur omnia; & vero mutari neceffe eft, jà 1 I^ quia tu id vis.. Nullum igitur in orbe mu- jm eo nus erit ftabile, nullum matrimonium con- lib ftans ; nullum imperium diururnum: nul- : quo lus ftatus fixus, nulla conditio pofthac fir- * infiit iTna . quod fi ita eft, totus totius tabulee mudi decor, ordo & fymmetria evanefcet; uno fger j verbo, orbis perit. inquies , quid j 21. Quid ergo confilii; flams fa&to opus, incommoda tanta ut evadamus? r I unicum illud Simplicii, cozjuzgere fe cum 9 univerfo, à) eumque fitum aut conditionem plac l Aii lt conftanter tenere, quam tibi füummus ille jmms artifex accurato delegit confilio ; jam tum i jor gl cum ex Ideis, quas ab ipfa aternitate con- formaverat , te condendo evocavit ; ibique efti- )æbxhüs perftes, ubi flare te voluit; Divine nati- jus; q 4) Simplic. in comm, Epi&. c. 78. $8 . ARS SEMþER GAUDENDI. nationi reverenter modefteque acquiefcens. fit ln tem j Multis magnoque molimine, ranquam (üm- mi momenti religionisque rem , id incul- qalani utrduy cat magnus Paulus: id fibi quisque peni- tus , inquit, perfuadeat, quod jam dico. us Uuusquisque proprium. donum babet a. Deo d , alius quidem fic , alius vero fic. Unusquis- elocan uc autem ficut eum vocavit. Deus, ita ambu- Cum. í et , eg ficut in omnibus Ecclefris doceo. — Unus- fet f quisque im qua vocatione vocatus efh , im ea per- terij, smaneat, fervus vocatus es, mon fit. tibi cure: fitut féd etfí potes fievi liber , magis uteve (ftatu fer- W effe vi, prout cum Chryfoftomo & communi jroda interpretatur Eflius) qui emim im Domimo Ws, r vocatus efl fevous , libertus efl. Domini : fani- i i litev qui libertus vocatus eft, fevvus eft Chrifli, fiün « Uuusquisque z. quo . vocatus efl, maneat. a) fleat, En quam difertis verbis idem non femel, t p fed fepius etiam repetat magnus Apofto- 6v lus: noverat enim, quantum felicitati no- itün ftre interfit, id femel imbibiffe animoque I penitus, & non füperficie tenus folummo- bng do & quafi curfim infixiffe. I 22. Verum, fi placet, hunc Pauli lo- ti: f cum ad mentem meam, quam nuper 7) frtin expofui, explicemus. Meminiftis credo , docuiffe me, creationem nihil aliud effe, '[ dllS 0 Bu quam loquelam Dei; finpulas vero crea- Cle V; turas, fingula effe verba divino ore prola- j Q Ia Dixit enim £2 fa&a funt. — Dixit Deus | Cam, fiat 2) 1. Cor, 7. £) Tra&t. V.$.2.n. 10. '[l TRACTATUS DECIMUS. 89 alefrtg fiat lux, &9. fa&la eff lux , five €2 evat lux. m ln Item igris , nix, grando glacies , [pivitus pro- d iil celiarum , qui faciutt hoc eft, conftituunt; le peni- verbum ejus; que quidem tunc fufius fü- n dio mus executi : Quid vero nunc Paulus; At- 1 Dut; tende , inquit, quomodo te Deus fuerit elocutus, in quam vocem te efformarit. Mu TM Cum enim adhuc in prima Scientia Dei, Unt feu fimplicis intelligentie volumine verfa- T reris, inter poffibiles tantum creaturas con- j at ftitutus , qua voce te legit Deus elegitque ut effes ? quomodo te evocavit, & quafi LU (e[.. n proclamavit;ut prodires? fervus evocatus es, Jonitto mas, mulier, rex, mancipium, an libertus? : fii- - son fit tibi cure. — Unusquisque in qua voca- ziome vocatus e[l & evocatus, zm ea perma- (hrif jit. 7eat. Ita te mens Dei tulit; ita Dei vox j [eme ] te protulit , nec verbo Dei, quod tu ipfe es, verbum oppone fi fapis; ex arte con- jpolt tr Do- ftitutus es in mundi tabula, piéctoris ordi- nem ne interpella. Si manus tantum & mj* J brachia in hac tabula voluit exerere te; fane: manus exere,; labora & incumbe ope- Pgu;'i lv ri: fi pe&tus ; pe&tus oftende , animique wupf[ [ fortitudinem : fi caput ; caput exere, ftu- ao diis operam da, cerebrique dotibus orbi ld ?,«eï profis, manibus alii dum laborant ; fi. fa- cie vales , fpecieque corporis es haud in- o du decora, faciem oftendas licet, fed pudi- C Pyoïa- Írices. ! W Di lfï cam, dummodo frontem non per Unus- tuiae ARS SEMPER GAUDENDI [ 90 Unusquisque prout eum vocavit Deus, itaam- — wb bulet, ita fedeat , ita ftet ; hoc eít, ita fit. t vili Neque eft; quod quisquam de íuo ftatu aut ha en efferatur , aut etiam conqueratur , inquit n f Paulus; nam fi in humili depreffoque tibi eum h videris conftitutus loco, in Dei tamen men- ! Vivimu uod te magnus es, cujus arte parvus es. Qp fi magnus tibi videris altiori quod ftas lo- Qü5: A co, crede mihi , in Dei mente ceteris hg equalis es, Deo vero comparatus, omnino nullus es. u f Si mancipium es in rabula, in "ii Dei tamen arte nulli cedis , aut nobilitate jf nature, aut artis te effingentis preítantia. d'tym Si potentis regis majeftatem praefers , man- lii ]e cipium certe ; imo plusquam mancipium fil, q / Dei es, a cujus arte fola es, quod es, futu- erti rusque femper id; quod eris. Haec laus eít | Volun Dei, hzc gloria conditoris : omzia quecun- ! Qum que volum fecit im celo Q9 im tevva, d) & l mus; quod laudem omnem exfüperat , omnia be- ! €H, hC qe fecit. Vi 23. Hoc tantum a te exigitur; o homo; Vatü ut cum cetera omnia id fint, quod ea effe ceps | voluit tantus Deus artifexque, tu ejus glo- fedif rie vitium ne facias ; fed quantum in te eft, Queru| gloriam augeas conditoris. Augebis au- Wt m tem, fi dum flatu tuo contentus es, bene Ttinam prudenterque te in hanc mundi tabulamne if dicam, an fabulam fuiffe eductum, re ipía NOn [ fateare. . Nemo certe fibi de magnis digni- tati- $1 n)' Pfal. 115. v. 3. JI TRAC'fATUS DECIMUS. 9T T tatibus, muniisque gratuletur : nemo fibi ; ltl de viliori forruna indignetur. Si tabulam flot at ha&enus dixi mundum hunc, fabulam ta- men merito etiam dixerim. Perfonata , g que tib enim hic fünt omnia, fcenam fübimus, dum aL vivimus ; unusquisque vite fue a&tor eft. - Quod Quapropter.ut praclare admonet Epicte- (is l- tus : ZZ&orem effe fabule talis , qualis magi- ceteti firo probata fuevit e inomento. $1 brevis, bve- jmni vis; fi longa , longe 5 fi mendicum te ageve Ye- )U]ä) in voluit, fac eam per[oumam ingemiofe quoque xilitàt prefentes 5 ita. fi. claudum , fi. priucipem , Yj0- lantid. plebejum. Hoc enim tuum efl , datam pe j ,a« mam beue effiggere ; eam autem eligere , alte- pium viuj. ?) Invertimus nos rem, & fic omnia evertimus. 3 füt Eligere perfonam agendam duse. volumus , magis . folliciti ; quid agamus, u quam ut bene. Eligere autem cum volu- mus, male eligimus; & quod peífimum ll) /l) yi eft, hoc ipfüm, quod eligimus , fi obtingat, a&uri peffime. Qui modo plebejum, pri- o hormo vatumque hominem agere recufat, Prin- ceps prout vult fi fiat , principis partes aget jats " feediffime. eJUS, D j Itaque conticefcant pofthac j querule hz voces ; Utinam dives forem, j "E aut mas, aurt a matrimonii vinculo liber! utinam Ecclefiaftici vitam agere liceret Ini- Md pymi* hi ! fütiles funr ejusmodi voces & vota. Non quid agas, fed quomodo; Dei inter- i elts j du g $) Epi&t. in enchir. c. 23. S [ 92 ARS sEMþER GAUDENDI efl. Pauperis partes ape, fi pauperem te t Deus voluit ; verum ingeniofe age, hoc eft, li pofl ut pauperem agere vult Deus. Si mulier poltu es, mulieris, fed modefte vultum pre te d temy fer : conjugio fi aftrictus, id age, ut ma- lilere. wf trimonii leges accurate expleas; & fic par- tes omnes, numerosque compleveris, quos gioís u a te divini numinis deftinatio exigit, ejus- t5 p que, quam de re bene acta, ex te depofcit bent d nominis fui laus & gloria. iques at q S. IIII. t ui ais Occurrirm* objetttonibur. — Ac primo offen- D fu. üicum, ditur , quod quivis in fuo flatu p o//it JDeo pevfede . fevvive. 3 Venda ;w Ncipis tandem & dictis & conditioni Titlonj 24.1 tue acquiefcere, murmurator im- 'Cüfitio provide? Aliquousque, inquies ; verum Quietu nondum plane: nam quantu umque meo !GI füis flatu contentus fim, tamen alios meliores U fün effe comperio. Quos vero meliores vo- ïfuaüf) cas tu ? eos fane, repones illico, in quibus &Vif major & Deo obíequendi & falutem eter- e'il)qua nam accurandi eft commoditas. Itaque; 85 vv ut video, commodum tuum quzris, non W olg Dei gloriam. Minime , inquies, non vo- El « lo mihi effe commode , nifi ut commodius Credo Deo obíequar, plusque mihi ad id fit otii & tem- Que la Ia - TRACTATUS DECIMUS: )! 93 erem t & temporis. Longiorem itaque vitam ti- hoce bi poftulas ? Non poftulo, inquis. Non ï* g poftulas ? at ego quid fit habere plus otii | pre [ & temporis ad obfequendum Deo, & non It m habere plus vitz, id prorfus non intelligo: (icpt- unum fi vis, alterum vis. Etenim, an reli- i, qui giofi,aut ii;ad quorum conditionem anhe- I i las, plures, quam viginti quatuor horas ha- depol bent diebus fingulis ? minime id quidem, inquies; fed inter totidem horas plures ha- bent, quas orationi divinoque impendant obífequio, quam ego, certe mihi, rebus agendis, operique , cui affigor , aítricto, uf vix füpereft, quod Deo dem, momentum unicum. ]u 2;, En ut ex ipfa.Dei gloria promo- venda, divinique obfequii ftudio, murmu- mtiton rationibus fuis quantumcumque infulfis, ex- jor m cufationem petant pratexantque nunquam venut quieturi mortales. Enimvero ut commo- jemo dis fuis inhient, de divino obfequio & cul- mdiore tu funt follicii. Verum quis tibi id per- fuafit, mifelle homuncio, orando tantum ye Y* fervire Deo nos, nififola vulgi opinio; & ea,quam quseris commode, ut tute ribi fin- g fagim gis, vivendi ratio ? An non Deo obfequi; eít voluntatem Dei exequi, officioque quod th ) non v ab eo exigitur, facere fatis? id quidem credo ego. ltaque fi religiofi orent, Dei- ynol! j que laudes decantent per plures horas, fae cunt k 94 ARS SEMPER GAUDENDI —— ciunt id, quod eos facere voluit Deus: tu fiq 15 vero, fi manuum labori infiftis, cum fis ple- bejus, fi caufas agis, cum fis caufidicus, fi qu D domui invigilas,cum fis paterfamilias, certe id facis, quod ut faceres, effe te voluit BUUHI ii Deus id,quod es. An ergo Deo non obfe- queris ? an illi laudi non es ? Quod fi ira lor a tam eft, & utroque Deo praftetur obfequium; quid id rua refert ; quo pacto id fibi pre- r T ftari voluerit.a te, modo divinee voluntati fit factum fatis? Ad picturam rurfus ani- f um advertite. An non mafículus is , qui ligna fammo nifü & conatu findit ; aeque This pi&oris arti & voluntati, ut fic dicam, ob- ISP fequitur, ac is, qui brachiis decuffatis; toto qui Tüor corpore erectus, aftra contemplans codlos afpicit ? non eft dubium. wl 26. Vij uid igitur falfa nobis imagina- inur & imponimus? fudas tu die toto, for- j naci affides ferrumque effingis ; fingere id tpi te vult Deus. Ecquis igitur mihi per- (Sge i füadeat, minus te fervire Deo, quam i$; qui, fi ftatus id exigit ; *orando dies cum T f nocte conjungit? Quse demum eft ifta fen- tiendi perverfitas ? an non is fervit , qui dit cum ab hero forte horto fodiendo curan- Ton doque adhibetur, os vultumque contrahit , T ( & malle fe. menfze miniftrandee operam da- Tt: re; tacitus fibi querulusque obmurmurat. dOl s ope« NNeque hic mihi reponas ; acliones illa raque "TRACTATUS DECIMUS. 95 Qus: d faque & munia neceífitate tibi impofita, iis te viétum parare, & familie profpicere; fls ple: icus, quafi vero neceffiras excludat obfequium Dei Quin imo neceffitas illa evidentiffi- d mum eít voluntatis divine indicium : hanc velit T tibi impofuir, ut is effes, qui manuum la- Mi bore curisque implicitus viram ageres. Vi- ] tam ergo fi fic agis, & fi libenter agis; quia qumm', j pre id tibi oneris a Deo eft impofitum , cui fa- ne menti dubium effe poteft, quin Deo Jonrat ]5 dl fervias & quidem accuratiffime? $, qui 27. Quaefo ne id importune revoce- æque mus in dubium. Exiftimo enim, nlli ma- l Ob-' ois perfpectum fuiffe , quid fit fervire Deo; quam Chrifto , qui id de (eipfo fert tefti- ,foto cælOS monium aut potius elopium. | /Voz quevo voluntatem mean , fed volumtatem ejus, qui mpit wf me,a)&quidem femper & ubique. Jam vero, hunc ipfüm perfectionis omnis to,fQï' apicem & exemplar , video fervili infudare gEFC l opere annos plurimos ; malleis & dolabree 1 yum 5 manus eas impendere , quas denique pro mortali genere deprecaturus in coelum fü- j o u ftulit , & vero etiam in cruce figendas de- dit moriturus. An ergo voluntati divinae yl'[, qul qua non obíequebatur, cum juvenis in mater- na domo rotos dies carpentariam exerce.- utähïb ret ? imo vero maois crediderim, laboran- m d« do tunc patri feciffe fatis, gratiusque ob- a P. . fequi- j 4) Joann. 5. v. 3o. nj 96 ARS SEMPER GAUDENDI [ fequium praeflitiffe, quam fi nunc cempo- Nq ris opere manuali deferto, fe totum preci- fmir bus aut etiam formandis hominum mori« Opif bus impendiffet ; id gratum Deo fuit cum exigi: exigebatür ; inpratum haud dubie futurum, fer: fi praeter tempus fuerat exhibendum. fani 28. Itaque ne bonitatem ftatus incuía fio vel extolle. Status fane nec bonitatem nec d malitiam operibus tuis , obfequioque con- tfirm fert: verum id conferunt opera, quz con- gzlz'/z [ ditio ftatusque exipunt. Atque id his tan- L dem praecipuum eít bonitatis, malitiaeve LT fundamentum , & vero etiam apex. 29. Neque ítatum ulum effe fcias quantumuis humilem , quantumuis curis implicirum , in quo non tam perfe&e vi- tam pofífis agere, quam in alio quovis : Oflg 1 fiquidem perfectio tota in hoc confiftit, ut id apas accurate, quod in tuo ftatu exigit Deus, non vero, quod exigit inalieno, In eo auterm erramus graviffime: boni omnes n [ efíe cupimus, fed bonitate aliena, non no- ïmg.; fira, & fi nec illam confequimur, nec no- &l ftram. unquam exhibemus. MNeque vero tegr matrimonio junctis neceffe eft perfectos re- €om ligiofos effe, perfecti ipfi ut fint; habent yhr. füa quique officia. Neque ut perfectum li, pauperem agas, divitis & potentis virtutes Vi&u ut exerceas, ullo modo requiritur: elee- mofynas erogent illi, tu. egeftatern feras. Illlï 3 eo um [ TRAC'i'ATUS DECIMUS. 9? (empt. Neque plebejum hominem verbo Dei dif- ) r feminando vacare oportet, ut perfectus fit, 1 Df opificio dum incumbit : quisque , quo üit um exigitur a Deo , id agat ; denique quisque ]TULUID ficut a Deo exigitur pro fua conditione & flatu id exequatur, & unusquisque tum per- ;'incu(a fe&tionis apicem eft adeptus ; gratus Deo &i eft, & hoc fufficit. Nam ut graviífime j ( affrmat D. Petrus: Z veriate comperi, 1ge C0 quia om efb pev[onavum. acceptor Deus : ed li ( zW ommi gente , qui thneb eum Q3 ^ opevatur iEjv quflitiam , acceptus eft illi. a) [cias N curi l vle Oflenditur ,. neminem judicare poj]ä-, quacZ yvb: m lo flatu pevfe&liorem vitam fuilJet [ir QOMVIUS. en 1 30. A Dhuc famen, ut füfpicor, querimo- 0 nie tuz non eft factum fatis: nam o licet in quocumque demum fítatu perfecte on 0U Dei voluntatem exequi quemuis poffe fa- j teare: tamen id femper animo obvolvitur ; It commodius longe te Deo obfíequi potuiffe , jf pluraque agere;ex recultuque Numinis quz hgbent fint, fi divitiis afflueres, quam modo, cum um vi&tui neceffario comparando omnis exigi- ii untur cure. Alialon- dé tur— etas ; & impend h.a ge N &) A&. 1o. v. 34 98 — ARS SEMPER G'AUDIäNfo T e preclarioraque facturum te, in Ecclee j aftico ftatu. conftitutum , aut alteri. me- oj fils, liorique jun&um conjugi. Quid enim hoc- ce meum matrimonium eft , inquies , nifi kem pei rixarum moerorisque perpetuum fÍtabileque feminarium ; Parce verbis quafo, fcio quo Tttly Tüm tendas ; mihique, fi placet, aures accommo- da. Vin' ut os occludam tibi , omniaque qQos 0 Q 1nentis diffidia, hac in parte, penitus ut componam ? [l of llud ergo primo int&rrogo , qua fi$;e tu tandem rarione poflis decernere , alio in N i1nif ftatu acturus quid fis, cum tibi nullo pa- ; &to conftare poflit , que tibi tunc futura fit tf mens? quid fis, quas tibi tunc tricas, pv uas tentationes, quas animi moleítias ob- ted voluturus fuiffer Daemon, aut ea; quam cir- Tist Íen cumgefítas , animo rebellis caro? Quis no- vit,'quod in confortium, quos, inquam, in Eu l fcopulos impingendus , quos'habiturus tibi füperiores, quibus fübdare, quos fübdi- D E tos, quibus imperes ? Qua tunc animi con- ftitutione , quo genio , lzto an trifli , qua ht tb mente, facili an difficili futurum te judicas; alio plane in rerum conditionisque ftatu; Tem dem qui ne jam quidem quo, genio poft horam futurus fis, fatis apte potes difcernere? Ri- g des modo, flebis fortaffe tunc ; nunc ani- m mo tranquillo es, mox fortaffe rixce & jur- hii gia tempeftates excitabunt longe graviffi- fiet 1na$, ] TRACTA'fU'S DFCIMUS. $9 mas. Tu vero, qui matrimonium aliud a "Ecde-' j D tuo judicas rebus tuis futurum convenien- n - tius, qua quafo id retione tuto potes di- Ícernere, & absque errandi manifefliffimo $ niü Jque periculo? hunc íane, de quo modo conque- T Ieris, conjugem arbitratu tuo felegifti; opti- fmmo« mumque tum rebaris fortaffe omnium, n quos ferebat tellus. . Exravi, inquies. Cre- do equidem : at qui credam ego, jam non ts U etiam errare te ? optimum dum olim ut pu- tas, eligis, elegifti, ut jam fateris , peffimum. , illi cum nu- Minime,inquies; optimus erat; lio i verum íuo vitio perverfu s eít deinde. ) pi- pí; * ra (it Ita(ane fit . fed quo pacto conftat , tibi non 015 pervertendum fuiffe cum, quem tibi men- te defignas, quemque futurum tibi arbitra- $00 W Ol xis tam benevolum ? alios fane vultus prae- ferunt proci, alios voti compotes facti jam J j marit. :Quidquid fit; inquies; pejor certe hoc, quo nunc vexor , conjuge effe noa U !lbl poterat, non moribüs afperior, non animo d y vultuque ferocior. Hoc quidem effutis tu, ut reliqua omnia : fed quem virtutis, quam j ] qüi tibi in alio fingis ; futurz habes fponfo- T rem ? quis pro ejus humanitate tibi impen- fl denda, fidem facit? multorum enim voci- porai bus circumfertur, te per nimiam impuden- j omnis dif- riam, effreenamq ue dicacitatem,; y Yi fidii domeftici caufam efíe ; non tuliíTet &y ne tam diu quidem fortaffe is , quem tibi jl tam gïa fi 7 ioo : KRS SEMPER GAUDENDI. ram benevolum depingis, importunam fi- bique proterve imperantem fceminam : & fton fic quem affabilem nunc effe dicis , triplo Ti5 fortaffis afperiorem, quam quem excutere gl5 vis maritum, tua feciffer arrulitas. Ttai iné ] que nihil hic certi potes aruerfe ; conje- fi étura ageris. Eas autem fequi, quid id eft füm aliud, quam fe in errorum barathrum cons (S jecturando conjicere ? qditi 32. Infuper, an florentiorem illum ; ina illum commodiorem , melioremve, quem £XIo tibi animo formas vite flatum, rebus cee- Qie left bus confequendis, animzeque tuae faluti ftte comparande conducibiliorem futuruin ex- Omn iftimas ? an fatis tibi roboris futurum fu« 0mr iffe credis, quo difficultates, quas ftatus il- "nin le fecum fert , potuiffes perrumpere ; ea- li, que exequi omnia. munia, qua aut in re- do ligione, aut in dignitate rali conftituto im- foy ponuntur , meritoque ab eo exiguntur? $d Án anime tue profpexiffes tum, in tam mï ancipiti loco ; tantis periculis expofitus? lh Profpexiffem, inquies. Verum quam fidem Dt exhibes, tibi ut credam, aut etiam tute ut t tibi ? Contuliffet , reponis, gratiam fuam me Deus mifericors, fine qua uti nihil, ita cum i ea nihil non poffümus. Preclare adimo- Q dum de Deo fentis : fed e timeo, 90 de te; tibique 33- II*' (is : TRACTATUS DECIMUS. toi l um f 33. Illud certe non íatis capio , quà n:& fronte tibi gratiam a Deo dandam pollice- tiph ris,ut ea,quz in ftatu illo, quem tibi effin- VU gis & feligis, occurrunt, mala perrumpas; n fan&teque vivas ; neque tamen id tibi per- fuadeas, liberaliorem profecto longe futu- Qu liddl rum tam benevolum Deum; ut tibi de gra- m tiisomnibus munifice profpiciat, quibus con- ditionis, quam ipfe tibi elepit & defignavit, incommoda virili feras animo, & que ab eo lh quem exiguntur; commode exequaris. Magis- 15 08 que ergo allaboraturum Deum credis, ut faluti faveat electioni tuze, quam deftinationi fuae? ominia tibi videris perrupturus mala, ad n ex- , fl« omnia onera perferenda fuffe&uros tibi us il animos polliceris ; fübmiffum, patientem; liberalem, affabilem futurum te afferis, mo- Ts : n do id, quod optas, fis, femperque Dei favore tibi impendendo niti te, clamitas. j t* | ratiam tibi r£ | Sed non video , qua eraria, impendi vis, pro eo dandam i atu, quem xf tibi contra Dei mentem feligis, neque illi ratie fidas modo , quam pro hoc,'quem j f if li tibi dedit, ftatu recte exigendo, liberalitfi- me dat quotidie. Hanc, fi tu rejicis in- j mäm j m gratus , prefidens fíane illam temerarius- l que expectas. ao« gg 34. Involucra lf'un'tx tantum infirmita- ue voluntati ftoli- tis noüræ, velaque, q ; g, A?VI L xo$ ARS SEMPER GAUDENDI de, numquamque fibi bene conftanti ob- : ducimus, ifthec dicta dicere: o fi religio- qis j nem ingredi licuiffet mihi, fi magis tran- i quillam negotiisque minus obnoxiam vi- jd o tam agere fuiffet datum ! quid non obfe- dlityr, quii contuliffem Deo, quot.merita bonis deince[ operibus mihi non accumulaffem ! Hoc (a- forità | ne fi ex animo fincere pronuntias, id fal. teu tem age, quod potes modo, easque, que Ti nunc fuppetunt dotes, quam potes optime; QU n Im- Dei obfequio ftudiofeque impende, compe pendes autem, fi nulla re gratiofiorem au- le r &ori tuo futurum te perfuaferis, quam fi Til tu quidem ligone , tu malleo, calamo tu; m i tu armis, tu ingenio, manibus laborando tu; tu Ecclefiafticis incumbendo penfis, tu ve- 1 p ro liberis recte educandis operam dando, munus impofitum rite expleas, aliudque omnino nolis effe modo, quam quod mo- do ex Deo es. Fruftra vero mihi perfua- 0f dere conaberis , obfequium Deo debitum tunc recte executurum te, qui modo tam li negligenter projeécteque agis ; femper in- gratus Deo, femper querulus. Ceffarent, 36 inquies, tunc omnes querimonise. Quod fi ita fit, certe ceffent jam ; erisque.modo, | tanq quod tunc futurum te exiftimas, verus nem- 1101 pe fincerusque fervus, tuam operam pro tibï fua fan&ta voluntate exigentis Dei, Bffex T1on 35;. Ma- | TRACTATUS DECIMUS. 103 nii d 35. Maneat id igitur , non effe quod reie quis judicer, quo in ftatu accuratius ex- $ ( a&urus fuiffer vitam : ilud. enim certum m . eít, ignorare.nos fuperventura, quid etas obf allatura fit, qua indole, quo genio futuri | bonii deinceps , qua valetudine corporis, qua h f fortitudine animi, quibus immifendic dif- i f£culrtibus, quas a dimone moleftias fu- 7 quæ bituri, quibus jungendi comitibus : deni- que. nulla nobis circumítantia futura nunc »ptime) In comperta eft, éx infinitis, quarum fingu- [] at le rem totam variant, alterantque ftatus m Il malitiam & bonitatem. . Quid ergo de re 0 (l tam incognita ccci judicamus, quid im- * o füy piovidi decernimus ? Qve idoy u 5' XTII Yl - at Oflenditur tandem , ideo tibi flaium , quem ol Q babes , felegiffe Deum, quia tibi [uluti con- 0 m . fequende futurus evat aptior. p It [l Erum, ut fcrupulum omnem tur- 3E.V bationemque animo evellam, non (v mOdO) tantum dico, quod de alio, quem tibi ; m fingis ftatu, judicare non poffis ; meliorne tibi futurus fit , an deterior: illud fecundo Ü ?XO affero, ut plene acquiefcas, alium ftatum vitam non fuppetere » in quo perfectius actus j y 104 ARS SEMPER GAUDENDI acturus fis, quam hunc, ob quem gaude- i re cum deberes, ingemifcis. Poffes qui- ! frta tad dem in alio effe perfe&tior, verum pofles & in tuo: in illo autem licet poffes; nego * fii tamen meliorem te. Hoc fi recte demon- , erJ ftrare potuero, exorata eft caufa Dei. Id Ti f vero, menti Divinarum rerum fuperiori- [ K bus Tráctatibus explicatarum cognitione V0 li imbutz perfuadere ,. non. erir admodum vül difficile. UET 37. Hoc enim in primis certum eft, BI Deum univeríi auctorem non minori ftudio t tü accurare fingula, quam omnia. Illud eque R certum, non cafu me in lucem hanc pro- It5 ductum, fed fumma indüftria artendifTe exi- [ miuni Artificem, quo fitu, quo loco, quo tempore, qua condirione, quo ftatu me in git hac univerfitatis tabula exponeret, non tan- b« tum plorie fuse, fed falutis mece rationi- tl bus accurate expenfis. Quid enim ? nec « folium vento abripitur, nec capillus in ter- E ram decidit, ut Chriftus ipfe teffatur, cu- ]s jus exactam rationem non habeat Deus; Die adeo ut ne folii quidem cafus ca(u incidat, b fed deftinato Dei fic ftatuentis arbitrio: & if quisquam mihi perfuaferit, eum accuratif- ! Di fimam rationem non babuiffe praftantiffi- Qu mz creaturz ratione nobiliffima praeditae; &R quamque ita adamarit, ut ad coeleftis plo- |ni rie hareditatem erexerit, Diviniratis jam pen capa- [ TRACTATUS DECIMUS. 105 gaude- capacem, poftquam Divino fanguini eft in- T ferta ? Quod fi itaque ftatui meo. procu- rando maximam geflerit curam optimus puis T fapientiffimusque Deus, dubitare non pof- &more fum, quin eum felegerit , quem fuz glo- il rie meisque rationibus maxime conducere enori« judicabat. Potuit enim id agere fi voluit; niute voluiffe autem: non eft dubium, eum , qui Q vult; quod eft optimum. . Hinc illud cer- to tecum ftatue , quod licet in alio ftatu fa- 1 d ciliores forfitan commodioresque fint ad virtutem falutemque viz , eas tamen tibi ludo aQue commodiores facilioresque minime futu- p ras, ob ea, qua tu quidem nefcis; Deo au- eyi- tem liquido funt perípecta. qo 38. Auditores, hec una cognitio , co- gitationem mihi omnem adimit; nec ha- s TT beo ; quod dicam, nifi Davidicum illud, 47;- valilis fata eff fcientia tua ex 1me, a) id eft qtioti« lw ex me folo ítatüsque mei confideratione, p admirabilis plane exiftet , fi paululum ex- pendarur Deus. An non enim adrmiratio- nv | Dfu:- nem id omnem füperat, ftatus omnes ha- bere , quos potuifti ( potuifti autem nancifci incidgü jX infinitos) omnes , inquam, perluftraffe eum ] Divine Mentis acumine , anrequam te; j quod es, & prout es, condere decerneret, ;am'xiü- [æd-ïïæ', eamque tibi conftitutionem daret, que li- bero tuo arbitrio, ad bene vivendum im- ls gïo- pendendo, maxime deferviret ? Deus im- j jam Inof- a $) Pfal. 139. Y 14. E xyo6 ARS SEMPER GAUDENDI 1 dthn mortalis , quanto hic ftudio opus fuit ! & quis huic operi fuffeciffet; prerer hunc ; Ynie |fed immortalem Deum ! 2) Id enim flatuere nullo. pacto potuit, nifi infinita fua condi- Ti tionalium , quam expofui, fcientia, omnes; | m quotquot poffibiles funt , conditiones cafus- ! Wi í que, qui fingulis poffunt obtingere, com- f plexus fit & penetrarir. Hos autem infi- Taye nitos effe liquido patet. Illud itaque fci- min vit, quid acturus fuiffes, fi mas, fi fcemi- flan na, fi Rex; fi plebejus, fi dives, fi pauper, [ fi bono, fi hebeti ingenio fuiffes ; rurfus fi firen in India natus, fi in Belgio, fi in Hifpania, digni quid quoque loco eventurum fuiffet tibi; & ne in re infinita numquamque exhauri- ptob ! Qu enda infinitus fim , particulatim etiam fcivit, quid in quovis cum quacumque matrimo- |dq ! Qu nio, quid in quavis religione, quovis tem- pore, quovis loco, quibusvis Prafectis, Qua toi Commilitonibus , & circumítantiis infinities variatis , tibi fuiffet animi,; quid virtutis; P:of quid fpei, quid rei. * 39. Omnem illam Scientiam tibi, re- inq €te in hac mundi ferie collocando, impen- 1 ) dit; circumítanriasque 'ex infinitis eas fele- & git, in quibus perfpexit libero arbitrio aut T optime, aut certe minime male fuiffe ufu- min( rum te, ut fic faluti tue optime confule- Wi -I.etl Et vero eamdem proríus fcientiam Imn &in- ^4) Tract. 3. & 4, (itj »- [ 'TRACTATUS DECIMUS. . 107 i& & induftriam, in omnium hominum con- venienti ordinatione exhibendam, applica- * hünc M re debuit magnus artifex, folummodo tibi cond mihique, ur recte providere. Quo pacto ff]e enim de me quidquam poterat decernere, afüse nifi fimul & de parentibus meis certi quid QOT« flatueret ? de his autem nihil poterat ordi- vt nare P) - nifi totam ab Adamo futuram ho- minum feriem , omnesque rerunt circum- ie f fom* ftantias in fuos ordines difítribuerit. upa us 40. Itaque infinitis, ut dixi; rerum dif- ferentiis, hominum, locorum, temporum, 'paniz, dignitatum ; geniorumque circumftantiis ' [ibi) mur- probe expenfis, cum illa fefe offerrent; in quibus dubio procul, libertate te tua ma- (sif, n loque arbitrii ufü condemnandum vidit, quem amabat ; illis omnibus circumftantiis, g m qua ftarum hunc faciunt; rejectis, eas fe- dl legit, quas faluti acquirenda, tibà maxime niinin'es profuturas liquido cognofcebat. ir 41. Quid vero de damnandis flatuit; d inquies ? Dicam quod Mifericordiam Dei m] d fedulo expendenti, & in damnaus quoque g ld (2] admiranti mihi in mentem venit, Certif- imo a fimum id vero eft, fideique articulus, ne- minem a mifericorde Deo ad cterna defti- f u n nari creandum fupplicia, ut impie de tam J immenfa bonitate garriunt fectarii. Per- st ditio tua Jfraél, tantummodo n me .auxilium fu. 108 ARS SEMPER GAUDENDI.. ! tuum. a) Verum ita pie cenfeo, Deum; Ml ) cum in rertio Scientiee füz, quam de re- LU T bus conditionalibus habet, volumine, per- fpexit, hominem hunc, quem creare de- t9R cernt, non tamen damnare, libero nihilo- B e minus arbitrio ita ufürum, ut nec in reli- | 1loin gionis ftatu, nec in fieculari, nec in digni- li& QO rate conftitutus, nec ad. paupertatem deje- tim h &us, nec &gro, nec valenti corpore, nec türis, mas nec faemina, falutis eeternae confequen- Q9 f de rationem habiturus fit; tunc inquam; ürüm j plane mihi períuadeo , tantam effe Divi- Dus, nam pietatem & Miféricordiam, ut ex om- hd nibus iis flatibus, in quibus cognofcit ho- 0 h minem pro fua libertate & malitia damnan- nf dum, eum adhuc eligat; in quo, fecundum üatuerw communem Gratiarum curfum, ícit mini- ime me faltem male, libertate fua abufurum Bu hominem, minoremque propterea fibi da- A'Qtie mnationem paritürum : aut certe eum de- Ti ligit; in quo graviffima etiam fcelera per- Y mittere; /) ingentem aliquam Deo fit glo- * riam allaturum . prout de Tyrannorum üPieg; immanirate philofophati fümus, quorum , of fevitia, tantam ;Martyrum multitudinem Q cn Deo, gloriamque cumulavit. m B 42. Pluribus id probare nunc fuper- llj 7 u fedeo ; quamquai mihi certum fit, quo ficut eij (-) Ofez 13. v. 9. &) Tra&. 6. ') um " J "TRACTATUS DEÉCIMUS. 109 Dan, tefte Apoftolo Dei voluutas eft. Santlificatio d vefira; 4) ita voluntas ejus fit, minime of- t fendi velle, & in. damnatis minimum velle gt d Illud modo ur- reperire, quod caítiget. 1ilil eo, eam eífe Dei mentem, o Homo, te jt d- ilo in ftatu conftituere, qui maxime faluti | digpi- tuz conducturus eít; aut, fi tu falutis cu- ram habere non vis, faltem minime obfu- n p N turus. : Ádde, quod is fit ftarus ruus, in quo fanctiorem te, quam in quovis alio fu- equet« quam: turum , omnibus rite infpectis, profpexit Divi- Deus. Quod fiita eft, fi rantus in me col- Y 0f locando impenfus labor, rantum adhibitum it ho- eft (tudium , tor tamque gravia impenfà Tinare confilia & expenfa? quid ego de rebus meis ftatuere, quid conqueri poffum homo mi- o f nima mentis, ceecus , & rerum omnium yfurum ignarum caput? quin igitur tanto Numini (li d* acquiefco ? cur tante fapientiee fatuiratem ind meam temerarius & im cio ? pudens non fubji-f n 43. Harc fine difponentis cuncta Dei t gïo- gmorun fapientiam ob oculos habe identidem, fi gonum tuo ftatu contentus vivere defideras. "'Te- T que cum confideras, quid modo fis, illud cum Píàalmifta admirabundus exclama: Zo- aime pvobafli sme , id eft, fcratatus es me f meaque omnia, €$ cogzovifli me. Tu co- Wb ) gnovifa fefffonem meam 9. vefavvet&ionen ane- il am, 36. -n) 1. Theff, 4.-v. 3. vide Tra&. 15.num. 35. & * i10 ARS SEMPER GAUDENDI ] amy, intellexifli cogitationes meas a longe ; fe- , ub dnt, snitam meam g. funiculum meum inve[ligafti, €g ommes vias meas previdifli. a) Sic eft lul David. uid vero tu ad hec ; Mirari, |qum ; inquit; poffum, eloqui non poffum, 707 eff ! Gfentu Jermo in lingua mea.. Nam vere, 7u cogno- fiero, vifli ommia : omnibus cognitis & expenfis IWi, n tandem Pormafli me. Per te füm id,quod 0Deus fum. uid dicam ? fane hoc unicum, Jrinitia Mirabilis fatia eft fcientia tua ex me, eg non 4 porero ad eam. Quflino 44. Nonne m irabile id eft & ftupen- tft dum , tanta cognitionumi congerie , tanta Anuio diligentia, tanto ftudio opus quod fuerit, Bl cor ut avid formaretur paítor futurus & ex ( agj paftore Rex ? Et hoc nonne eque ftupen- [ Unrpy dum eft, eadem omnia, qua Davidi , ftudia | fity Yj tibi quoque impendiffe Deum, antequam enS, te in hanc lucem evocavit ; antequam de- loc fs cerneret, an in matrimonio collocandus; quod. an huic conjungendus vir uxori, aut fi Qc s uxor, viro ; an huic vel illi admovendus mfwe! operi aut dignitati ? Tanto opere, ut fic C0 dicam,; Deo fíletit plebejum defignare te; T. te propolam, te militem, Religiofüm te; fàm ; te marem , fcminam te, te denique vile Hl'gel mendicabulum, te vero Regem ? Quid, 4 ui quod decreto hoc de te formato, tum tan- Rtts dem de parentibus tibi affignandis, de lo- [e 0 PY ) ) &) Piällm. x?g. V IG a. DI TRACTATUS DECIMUS. Tri il co, ubi nafcereris, de amicis, qui fubfidio effent; de omnibus denique circumftantiis j /üg"[li) Sicdi figillaim cogitarirt , per quas, in eum, Mirai, quem mente defignarat, ftatum, infallibili N eventu devolvereris ? Certe hzec cum con- fidero , obmutefco ; zec eff fermo in lingua m expenfts meég, nimis enim profunde cogitatioues tud o Deus , & nimis etiam. AMmrabilis fa&la eff idqu micum, Jeientia tua ex me. 45. Hoc folum poffüm dicere cum Au- TL güüino , Conflantev , o bomo; te Deo cvede, eique te totum committe , quantum potes. a) luper , fantà Acquiefce tandem aliquando tam íàancto füetit, Dei confilio, nam vere Ae£um judicium ejus, & €? cogitationes bominum tünide , €g9 incevte omuey providentie mofjve. D) Interim gra- hopen- tias tibi maximas & immortales 7Eterna , dudà Mens, eum me quod condideris, qui fum, ntequam hoc loco, hoc tempore, hoc ftatu effe me J um d gcaüdllsr quod decreveris: aliud effe nolo , fed alius; hoc eft melior, & non melius. Quid for- j, d l maveris, id. quidem tu probe ícis; hoc o t ü l fcio ego., quia equitas judicia tua, c) & jnitd f mea íalus. Tuum eft, quam quis perfo- nam in hac mundi fcena exhibere debeat; ;(['m] lj feligere ; noftrum agere. Selegiíti jam tu; & quidem ratione optima ; mee nunc funt ! 0s me perfectiffimeque g u partes ; eafll quam opti 2 exe T ( 9) Aug. in Solilog. infine. ) Sap; 9. V 14e €) Pfal. 118. 112 ARS SEMPER GAUDENDI ji exequi. Talem me habebis pofthac; qua- lem me condidifti; & qualem me condi- difti, & qualem me conditum effe volui- fu fü. An tibi fufficit id, quod fum, Maje- SI fit Íítas infinita ? fufficit tibi mifellus homun- qusqa .€io, terreque viliffimum pondus, Immen- lii « fe Deus, Providentia eterna, Sapientia in- qud exhaufta ? O me felicem , felicitatem tan- Cipuan bation tam fi intelligo? O me fortunatum, fi me quid fim, & a quo id fim, recte percipio! compc Sic age tandem, & quiefces. $ufficis tu .Deo, füm p ut re&te Cyprianus, verum ut tranquillo fütura femper fis animo, /fufficiat tibi tandem JDeus. Qudem £r bomo cujus Deus eft , quid amplius quae- que ]j Yil? a) probar -163863- -8020€3- -f5300- -f0:062- prox & ABACIATUS' XT. O tilg, Unusquisque donum proprium habet COnjua li a Deo, alius quidem fic, alius vero QU - fic, 1. Cor. 7. v.7. unumquemque fi- nj cut vocavit Deus, ita ambulet. v. 17. t f Tm: Offenditur umumquemque , ur. fuo.flatu coutenins fit, etiam debere acquie[cere. ibf emnbur , que prece[erum . eventbus , PïOS., q Ti qui&usque ad eum flatum eff perduttur. Ydols PRO- lls e f) D. Cypr. de Afcenf. Domini. Dl TRACTATUS UNDECIMUS. 113 6 q cond PROOEMIUM. i fundamentum , quod jam pofui, bene SI firmiterque fuerit collocatum, & illud , Mij homut- quisque fibi perfüaferit, ftatu conditioneve fua contentum efífe debere íe, optimus [mman- ntia n qpod fit, qui fibi potuiffet obtingere ; prze- cipuam rem peregimus. Facile enim tur- m f« ,im bationem omnem fedabimus, tumultusque componemus , qui folent füboriri animo, srcipiol 787 tum preterita, tum prafentia, tum etiam futura nimis anxie cogitanti. Ac primo lqm'Ho 977 quidem video turbari plurimos , ob ea, quae licet preterita jam fint, tamen ap- (it- probare facta non poffunt, optarentque proinde aliter accidife. In duplici ea funt æ- differentia ; quaedam, quee circa nos funt; extra nos tamen pofita ; uti parentes ; na- l. talia, amicorum mors, filiorum . mores,; conjugii ratio fero vel male inita, atque hst his fimiles eventus rerum.: Alia in nobis pv funt, eaque innata; ut genius, ingen ium, mentis perfpicacia, percipiendi vis. Mul- QUE t U tam fane turbarum hec füppetunt mate- riam: difplicet enim non paucis, aut eos n habuiffe íe parentes, aut nimis cito ere- w'ejäere ptos, aut alios fe non effe. nactos filios , aliara nijlls conjugem ; ingenium item. perfpicacius; duf indolemque ad majora natam. Hinc in n* aliis ea cum perfpiciunt, frendent invidia 3 & 114 ARS SEMPER GAUDENDI J & trifis paulatim exedit mentem livor. !) dli dffi Magnus hic latet fcopulus. Virandus eft; ET & ut vitetur, exponendus palam. Illud fune itaque propofitum mihi nunc eft oftende- re,Íi vere tuo ftatu contentus fis, confe- lnüscu qu ( quens id effe, ut etiam arrideant, qua ad eum te flatum, vivendique,quam tenes ra- pf qum. tionem perduxere Ac proinde. primo omnibus quz circa te jam prateriere even- Wt tibus : Secundo etiam internis dotibus de- e«ti bere acquiefcere ; T'ertio randem, infanum dcre, | id effe; alteri quod invideas. Hzc, inquam, Religi( omnia, ex eo folum capite , quod tuo ftatu Raf contentus fis, tanquam principia deducen- o da & explananda funt. Ante omnia tamen, lt in quid ftatus nomine veniat, & quosnam in la fe flatu effe intelli gam , quuido eit declaran- pa dum. com lus ; !qerc; q', IN .lm() ! Quid proprie fit flatur , j quomodo aä eum & JDeo, &9 per que adjumenta perducamur ; &3 t tenr quaudo in eo fit pev[everandum. — Dedu- citur 1d per aliquot cafus. | Que | poni Llud tametíi recte perceperimus , fua Cm, 1.] forte contentum vivere debere eum; | qui qui inter hafce vitee miferias felicitate frui | defiderat, fic ut ex Apoftoli confilio Uzus- &p[ quisque i2 qua vocatus efl, ia bac pevimaneat: ü ? * TRACTATUS UNDECIMUS. :1:5 DI 4) aliquod. nihilominus dubium füpereft; m |vot. Non enim iftud qdus dl diffufius explicandum. adhuc liquido intelligitur ; quid ftatus no- Ti offende mine veniat, aut'qua propria dicatur unuscujusque conditio. Rur(us; fi fua cui- , u que füilicere debet fors, certe mutari non que a (enes f« poteft pro arbitrio; & quemque in eo; quem occupar, ftatu perfeverare conftan- | prima ter, neceffe eft. — Hoc fi ita fir, nemo fàne 'e eut e calibatu ad matrimonium poteft conten- bus d- dere, ne calibatus ftatum mutet: imo ne nfanum Religionem quidem inire re&e quis poffet, ]qüa I) ne a fzculari flatu, quem prius occupabat ) flat bene, in alium fiat mutatio. Quid quod, ducett ne in muniis quidem dignitatibusque ul- tamCPt la rece qusereretur viciffitudo ; neque um ii sdhrate paupertatem quis cum divitiis recte commutaverit, neque ignobili loco na- tus ad illuftria adhiberi, neque propola mercatorem agere, neque caufidicus ad Ju- dicis fplendorem evehi a quoquam poflet; imo ne eger quidem valetudinem exopta- T [ re , ne ftatum mutet is; qui fua forte con- j J J f) tentus debet vivere. Huic objectationi; J ]i qua fane preclara eft, remque omnem ex- oni fibi poftulat, plene fuo loco fatisfa- ciam. 7) Id nunc agamus, exponamusque, ]5 fi T e u quid ftatus nomine intelligatur. ii 2. Statum itaque duplicem effe dico; (cuig & primum quidem voco Rationabilem vi- vett- G 4 D) 'Tra&t. 14. 72;711»"3*'";: $) 1.Cor. 7. v lf. x16 . ARS SEMPER GAUDE-NDT 7 vendi vationem g qmetbodum & qua fiue pet- cato 9 [celere mom licet difc cedere. Et hic $ fh quidem ítatus eft. firmiffimus. Alter eft frenti Jtationalilis vivendi vatio, a qua licet Jffe pec- denda. cato detur vecedere, nmon tamen fine gravi[[rmo fitis. incommodo.— preterque vatiomem — fubeuudo. Q Vex Utrumque, fi placet exponamus. Wnt 1 3. Primo igitur, quicumque matri- proo monio conílricti fünt, aut fe Deo per vo- inqui ta caftitatis, aut etiam facramento operam aut ]) fuam Regi Reipublicaeque devinxerunt, bum Q quamdiu voto facramentoque tenentur, eos lfent ego in flatu eífe intelligo ; cum conftare tf fibi voluntas debeat, neque eam fuo arbi- fli qq trio quisquam poflit, in his cafibus; nifi finesa contra fas fícelerate retractare. Matrimo- W f nium autem, flatus omnium firmiífimus auteq eft, fi quidem fidem daram diffolvendi, füpe nulla inter homines eft poteítas legitima, aut auctoritas. Coclibatus itaque hac rati- Won one confideratus ; flatus non eft ; fi qui- Wt dem voluntatem fuam, vivendique propo- ii fitum quod tenent modo, fine ullo fcelere omn| ulliusque injuria poffunt deponere, aliud- Quen que velle, quam velint modo. ; hul lo 4. Jam vero, fi in ftatu ejusmodi nunc de hn ts$; eumque fine ullo proríüs ícelere es mde[ confecutus ; illud certo tecum flatue, ad- Onem minicula omnia , qua huic ftatui tibi pro- Gb f:.tlrando interceffere, a Deo fic ftudio fu iC pli p fe p : | Dr TRACTATUS UNDECIMUS. 117 jip fe difpofita, ut tandem in eo; in quo nunc Er hi es, ftatu collocaret. Magni plane mo- Mrer d menti eít hzc affertio, beneque expen- foc p denda , ut multorum anxietatibus fiat fatis. if Plurimi enim fünt, quos non parum um ea vexat cura, an vere ea vivendi, quam te- nent ratio , ftatus is fit , quem fibi faluti - DAT procurande defignavit Deus. Nefcio enim, per W inquiunt; quo pacto matrimonium inierim, operam aut Deo vota conceperim. Vix agnofce- (erünt, bam quid agerem in tenera adhuc, aut ado- 1r, 608 lefcentiee state conftitutus ; parentum in- nflare terceílit. reverentia, amicorumve mihi aut : aI' bi' fibi confulentium ingeftze rationes: nefcio ; nili x fane,an ex Dei mente & fententia. Verum, mimo« ' ut motus hos omnes componam & fedem, ffimus antequam in animo major tempeftas, ut |endi fepe fit; ex his nubibus oriatum gi[ifflü, | f. Conftanter affero, quod quamvis non exacte aut matrimonii aut caftitatis de- "T .a vote onera perceperis; quamvis etiam pro aliorum arbitratu aut confilio (a quo tamen Qp . fl | omne Íícelus abfuit) mentem tuam ifíli quem,tenes, ftatui adjeceris ; tamen id | dl nullo modo cafu factum, verum ea omnia deítinato confilio fic Deum difpofuiffe, u j u kre & tandem in eam te vivendi induceret rati- J onem , quam tibi optimam füruram judi- cabat. Rem quaío mecum, paucis exem- M p plis proponendam, expendite. $ . Quis » 118 ARS SEMPER GAUDENDI; | Ti 6. Quis non mero cafü accidiffe cre- thitra dat, ut afine Cis (Saulis is erat pater) ne- fopoti Ício quo cfítro abrepte, in devios montes b ur fylvasque aufugerent, uti facre narrant pa- pyeur gine? 4) & tamen fugam illam ita difpo- que f fuüit Deus, ut Saul quarendis jumentis a tts; patre miffus, ad Samuelem tamquam ad tulla Varem, afinarumque perditarum futurum que | indicem convolaret ; quarebat afinas Saul; h : eoque confilio Vatem dum confulir, Deus quam hunc, ad Samuelem ,. Saulis acceffum ita fereba digeflerat, ut clam omnibus in regem a domeí Samuele inungeretur, nihil horum prze- fqu Ícius Saul. Nihil hac re manifeítius ; Deus lx : enim cuncta Samueli eventura predixerat, DI JDominus autem vevelavcrat auviculam. Samu- Mb elis, aute unam diem, quam venivet. Saul, di- Qmni ceus : bac dp[a bora, que munc eft, cvas mit- | 102 t virum ad 1e de terva. Beujamini, &g un- Cj ges eium ducem . fuper populum imeum Ifracl. ümer Quid clarius ? ire ad Samuelem (ua fponte E cum fe putat Saul; a Deo mittitur, & igno- hx rans paret. At, qua voce fe Saulem mit- IN tere indicavit Deus ? non alia, quamyafina- ! &n rum fuga, patrisque Saulem ad conquiren- ts fi das afinas mittentis imperio. En!utquem cafüm diceres, confilium fit ad regium fta- Em tum Saulem evocantis Dei. Kony) 7. Ruríus nemo non; fi que gefta k fünt; folummodo fpecter, cafum ita tuliffe arbi- 8) 1. Sam, 9. v. 15. fq, JDI TRACTATUS UNDECIMUS. 1175 diffe r arbitrabitur, ut Abrahee eeconomus in Me- iter) n fopotamiam ablegatus, líaaco uxorem fe- s monti leéturus, de via jam oppido laffus, fecus muntpe pureum cum camelis mulro labore eftu- tt df que fatiparis, corpus jumentaque curatu- Jrentis d rus, confederit : 4) cafüs videtur, quod qun d nulla ad manum effet urna, hauriende fütorun que nimium depreffa erat, aquze neceffa- ais d rla : cafum dicas, quod Rebecca genere t Dis quamvis facieque confpicua, prout tunc fum i ferebat candidior & fimplicior eetas, aquam :gem i domefticis ufibus delatura , e civitate pro- | pra. pinqua , alis junéta virpinibus puteum j ]eus hunc adiret : cafüm dicas, quod. ccono- ixetat. mo urnam petenri, ut firim extingueret ; Vutttl* Rebecca uti inter alias formofiífima, ita " omnium humaniffima, non tantum bibitu- i fjj t ro aquam propinarit, íed & liberaliffime , L canales omnes, camelis adaquandis; non jl ][r;rfl tamen fine labore repleverit. Cafüm hec ] (P(]me ita ruliffe credes tu, & tamen urbanitas il- & la virginis indicium fuit, a Deo datum «economo, quo prorfus intelligeret ; illam m o lmjüüä & non aliam Ifaaco conjugem , tanti gene- ris futuram matrem , a Deo deftinari. nqm[»n ur Uem 8. Ita fit quotidie ; cafu videntur coi- re matrimonia "1 Confpiciunt fe duo aut in convivio, aut etiam in platea , quorum al- nit um- um aem ter altgri ne in mentem quidem ve j; ^ quam: 4 .9) Gen. 24. V. 16. « 22. 120 ARS SEMPER GAUDENDI | TA quam : aut pater, juvenis cujusdam mo- fenobi .Yibus & induftria oblectatus, eum filiee füce ivalett Tt va futurum conjagem, oculis menteque defi- gnat: virgini rem proponit : affentitur de- at qu ttiam o mTmum illa paterne reverenrige gratia , ut quem credirt non nifi bene fibi velle & infamii confulere: interim quid fecum ferant ma- T n« trimonii leges, ut virginem pudicam de- (igmar Ruríus, aut alieno amiti cet, fàtis ignara. tiife exemplo, aut concionantis permotus voce, Tiie, aut alia inductus ratione etiam humana, dfoíi nec e divinis petita rebus, caftitatem Deo &m ( epibus quis devovet , aut religionis fefe l m d obftringit. Cafum hic intercetliffe d 1cat , fefatu qui volet ; ego vero affero , Confpectum il- imm, lum, quem tu fortuitum credis, patris er- At ga juvenem benevolentiam, filie erga pa- t f trem reverentiam, matrimonialium legum C rudem fcientiam, & fere ignorantiam, cir- l adj cumílantias denique omnes qua matrimo- Qnt, nio dedere caufam, fiquidem innocentes &mon| fünt nulloque imbuta crimine, non cafü üm, q eveniffe ; fed diferte expreffeque a Deo fic i. difpofitas conflitutasque, ut futuris conju- fafeaml gibus hunc ftatum daret. Qecun 9. Idem fane eodemque jure affirmo, ' üï: Q de paupertate, de corporis imbecillitate; m et alisque, ut videntur, caíibus, qui ftatui 1. eapeffendo, caufam prebent. Matrimo- Wi 2io jungeris, quod dos tibi defit adeundo coeno- 47 DI TRACTATUS UNDECIMUS. 121 um m cenobio , neceffaria ; aut quod corporis filce ( invaletudine íecundum leges excludaris. j d Tu vero in relipgionis clauftra te abdis; titur d aut quod forma, nefcio quo morbo aut atia i etiam ztate deperdira cum effet, aut quod vele & infamia inufta familie omnes a te averte- fant I ret, nemoque te in conjugium dignum te, m dignaretur afcifcere. Hc fi tu cafu ob- ) amt tigiffe exiftimas, erras fane quam graviffi- us 0O Ine. Hec omnia efficaci plane voluntate umaniy difpofuir Deus, dotem denegavit, valetu- n Da dinem corporis abftulit ; vultus amoenita- legibus tem decoremque deformavit, ut in eum j te ftatum, tibi quem viderat convenientif- icay, um il fimum, quafi manu duceret, in eoque col- ts ef locaret. Neque hac in parte cuiquam po- p e teít effe dubium, cum illud fit certiffimum, eum qui finem vult confequi , etiam ea vel- g j d le adjumenta, que fini affequendo condu- cunt. Jam vero, uti precedenti Tractatu yitimo- mæmes demonítravimus, 2) Deum fcimus, ftatu- um quotquot fünt, omnium auctorem ; & "T. pl ab eo effe, cujus conditionis quisque fit: fateamur ergo, & ab ipfo effe adminicula TU quecunque & adjumenta, modo crimen abfit, quibus ad eum ftatum aliquando tan- ii jl dem eft perventum. j n ro. Quid vero, fi circumflantiis illis um eft Wïmt* immixta fqnt Ícelera, inquies ? cert enim' jj 1 qu $) Tra&. 10. 122 . ARS SEMPER GAUDENDI- T enim, & vero etiam deplorandum, plufi- — Nil Ton Vi ia committi peccata ; qu&e caufam futuro matrimonio dent fzepiflime, imo & neceffi- . Wn p tate extorqueant. An hec etiam voluit quod Deus, matrimonium. ut induceret ? Mini- mirabi me gentium ; peccata numquam voluit; pofita fed ne libertati humanae obicem poneret; to(lra ea permifit tacitus; cumque te viz tam di- & x etut ftorte, fceleribus , inquam , impudicitiisque videret infiftere ; his tamquam adminiculis Deos, li agt ufus eft, ut per ea ad meliorem frugem te converteret ; in eoque ftatu collocaret, plicue quem tibi in illis circumítantiis conítituto; Yoiffe vitiisque forte nimium depravato, opti- K, mum commodiífimumque faluti parandae 4 judicabat. l 1r, Jam vero, cum in eo verferis fta- luxä i tu, ad quem licet per fcelera deveneris; pnati tamen e quo jam fine novo fcelere extrica- Onem ri non potes, mens Dei eít firmaque fen- A pra tentia, in eo ut conftanter perfeveres : ad Qtte- quem licet noluerit te per fcelera viam fa- Qtes cere, tamen res acta cum jam fit, nec fine liber crimine diffolvi poffit, id eriam plane vult Qut ll (quod fedulo animaduertendum eft) ut ea- Tüiten dem prorfíus ratione , eo ftatu, quem tibi W g crimina pepererunt, contentus jam fis, nec Mi minus ille tibi arrideat , quam fi innocen- ( ter & fine ullo peccato, eundem adiiffes, | lmmel. Períeverare quod te velit, manifeftum eft. | li Nulla —— VDI TRACTATUS UNDECIMU*S. 123 " phlfi- Nulla enim fcelera cum velit Deus, certe 3 f non vult refcindi a te, quod Ííine crimine d non poreft violari. Arridere vero tibi n volil quod velit, id quod ipfi jam arridet, nemo ? Mi mirabitur, qui noftram in eo perfectionem | volat; pofitam effe intelligir, ut affe&ionum nofítrarum divina voluntas fit protorypon pOHCI'CF-, e um d & exemplar, ecypon vero noftra : hoc eft ut planius loquar, ut velimus, quod vulr citisq ninicus Deus, delecterque; quod Deum delectat. lHli autem licet via ineundi matrimonii non frgi [ocatdt placuerit, placet tamen eo tandem te per- "H veniffe L e T Atque hec de primo ftatqs ge- * j Opfl- nere. andae &12. Dä fecundo ut pauca dicamus, il- fs t« lum ajo in ftatu etiam effe ex mente defi- vt gnationeque Dei, qui aliquam vitz rati- TU onem iniit, ex qua non nifi per adjumen- ta preeter ordinem communem danda, aut gf gt certe non nifi per multa incommoda la- boresque datur evadere; quos quidem ad- j um nt ]i hibere, nulla aut non magna exigit ratio aut neceflitas. Hac ratione plebejum ho- ]3"5 VlUIf r minem, in:opificis ftatu a Deo collocatum effe affero. Nam licet contingere plane yt u j üs,' « poffet, in fenatorem, militieve principem ut evaderet, fi ftudiis opificina deferta (efe sl immergeret, aut Martis figna fecuturus ij ad'lïe À l rater lm militiæ nomen daret; ramen quod p ordi- N j i — 124 ARS SEMPER GAUDENDI - TA | ordinem . commurem fit, ejusmodi homi- LU nes magna agere, ut ad magna evehantur ; Yero fi rurfus quod nimio ftaret labore hebetem l fer fefe hominem ftudiis dare, impenías item aidori victui neceffarias conquirere ; & denique libitis quia nulla finpularis, ad tanta incommo- L da füftinenda, urget ratio ; flatum epo Cüique ejusmodi opificem a Deo fibi deftinatum habere prorfüs judico. füat ! tudo, 13. Atque adeo, licet fe ad ftudia im- eondit peli nonnumquam fentiat, defideriisque ttim j urgeri, ut litteris inflructus, divino fefe iT o cultui, proximorumque faàluti impendat; gition fciat nihilominus, id preter Dei-mentem qim f effe, fi quidquam murtationis rebus füuis af- ls femN ferat. uin imo;, nifi manifeíta admo- üm n dum fit claraque Dei vocantis revelatio, fone n qualem e militia ad fua caítra ut transfer- 'ertum ret, S. Ignatio exhibuit Deus, technis di- labin abolicis ejusmodi defideria quantumvis fan- finiom €la & pia irretiri, quisque fibi habeat per- A Ut fuafitfimum. Contra mentem enim Dei pexd apere cum vis, e daemonis mente ageris; &UC g & apis. Dei autem. mentem ex circum- Quem ; ftantiis liquido copnofces : quae quia fünt. ejusmodi, ut non nifi per adjumenta ma- Ton po QUQUSqq Xima , prseterque communem ordinem "Lem conquirenda poffunt füperari ; manifeftum Éd eft; eas Deum füperari nolle, qui commu- Tttnj nem rerum ordinem & preílat & fequi- Két, tur; y TRACTATUS UNDECIMUS. 123 j honi tur: nifi aliud forte revelarit, revelatum ehanr; vero fibi quid ; quod preter communem hebea eft feriem , nemo períuadeat, nifi magnis nfis i auctoribus graviffimisque in confilium ad- denig hibitis viris, liquidiffime teneatur res. 1C0ImT- 14. Circumflantie vero ; quibus ftatum fum 00 cuique, fuum figillatim Deus determinat ; m funt ipíà corporis conftitutio, vires, vale- tudo, atas; item animi dotes, parentum ndia t conditio , opes, amicorum potentia, aut erijsque etiam indigentia: denique longum effet re- no fele ferre omnia. Ex harum circumftantiarum pendat; pofitione non inepte coniicies ; an ille , qentertt quem fentis ad ftatum affumendum; impe- (ris &f tus fervorque animi ; a Deo , voluntatem Admo« fuam indicante, immittatur; an vero a da« x mone mentisque inconftantia; ut vulgo fit; Qu ortum fümant. Nam fi non es ea corporis duis d habitudine, ut labores ftatus, quem tibi ut yyisdt fan&um imaginaris, perferas; fi opes de- a p* fint, ut neceffaría ftatui acquirendofiant im- jin A pendia; fi parentibus curandis obftrictus; aut alis es oblipatus, quibus in eo; ( a quem appetis, ftatu conftitutus, fatisfacere m'g fitt non poífis, cum tamen fi non omnino, ali- n D quousque tamen debeas; quis id dubitet ; g Dei eam mentem effe, quam tibi tam cla- mifeüüm re& circumftantiee eloquuntur, ut ita dicam; & manifeflant: Quod fi igitur meerore con- um k feqll'l' ficeris, eo quod ad optatum tibi ftatum a per- 126 ARS SEMPER GAUDNDI . T pervenire non detur, certe jam moeftus es, voluntas Dei curfüm füum quod reneat, il« lique quod nequeasintercedere; quod quam Wi üum, abs re (it; nimis eft evidens, quam ut pluribus exponam. f 15. Illud tamen non pigebit dicere, non paucis mapgno futurum ufui & leva- mento ; quod fi circumftantiis quibusdam 16 , ftatum aliquem vivendique rationem affum- píeris, qui tamen absque fcelere mutari po- goreg facile teíl; varienturqne deinceps circumflantie, quibus in eum ftatum esinductus, non illico [ t t il q mutandum ftatum, etiamfi alium mente ti- bi prafixum aliquando habueris. Veluti, padu W e fi quis ad religionem fefe impelli fentiat , nihilominus parentum etate grandium pi- afcen &non etate ductus & obftridtus, Ecclefiafticum ftatum & di nitatem affümit , parentumque - €onye j confulit egeftati; is fane illis jam morte ex- ipfor ünctis flatum mutare non debet, religioni- mi Vi que fe addicere. Prima enim circumfítan- denti tiz rem omnem , qua in medio pofita , vi- Qu ahæ; debatur dubia , determinarunt; edixerunt- que, quam vite conditionem tibi deftinaffet n Tary, eus ; quam tibi Jam deponere liberum ut fit; non tamen eft commodum, neque ulla Topl üfem procurandz falutis urget ratio. Atque heec quidem de ordinaria Dei ad ftatum voca- quby tione intelligenda funt. Drttig jl aHuc $. II. T0 m DI TRACTATUS UNDECIMUS. 127 sst G. II. xneit; l od qui Qui fuo flatu contentus efl . etiam. illum quam ] adiumentis omuibus eventibusque , qui extrin- fecus eum. ad. bune. flatum . perduxevunt , t diet conteutum e[[à uecefJe eft. & ybocm ;6. Tque hinc preclariffima elicitur do&rina, qua plurimos animi an- n df jan p gores perturbationesque, fi recte percipiatur, facile componemus. . Et haec in eo eft pofi- flantiy jn illic ta, ut fi ílatui tuo acquiefcas, acquiefcas illico etiam omnibus, qua ad eum te ftatum ente t« Vehlfi; perduxere. Varia ea fünt; ac primum qui- dem extrinfecus advenientia quedam ; & fentiat; im pi- naícendi conditio ; parentum mores, edu- cationis genus, ad ftudia diverfa applicatio jafcm Alia funt ab conveniens, & his fimilía. m morte d ipfomet homine; corporis compofitio ; ani- mi vigor, ingenii acumen, dijudicandi pru- gt dentiay memoria, genius, lepor, ceaterg- d que animi affeCtiones, in fingulis femper din, V alie atque alie. Alia denique füpernatu- d* ralia funt dona gratiz , orationis, lachry- df marum , miraculorum nonnumquam etiam, Dn? Prophetie , raptuum & extafeon. Hec i autem omnia & fingula, ea effe dico, pro u á quibus primo fümm«z agende fünt Deo um v gratiz ranquam omnium auctori bonorum, fi affuerint: fic tamen fecundo, u fi abfint, non multum angaris aut labores; neque ter- Y 2 tio. 128 ARS SEMPER GAUDENDI. j tiocuiquam ut invideas & füccenfeas, quem ; fimig videris hifcedotibuslonge preteluculentius fpem abundare. O quanta tranquillitate fruemur, ayarit fititie quotque tempeftates animi commotionesque dabitur evadere, hoc fi documentum alte in- j figamus animo ! quod quidem ex eis, que U0,à jam diximus, facile erit comprehendere. piti, 17. Murmuramus enim nonnunquam, pimu conquerimurque, exempli gratia , (ut ex optin infini uno difcamus de omnibus ferre judicium) de nativitate noftra nafcendive infelicitate; ünimo 100 aj eos fcilicet obtigiffe nobis parentes, qui fi alii fuiffent , alios profe&to viros futuros la, no$; alia enim pra oculis exempla habitu- dicere ros, educationem aliam: eos fuiffe, qui &nm bona omnia abligurirent , neque quid filii iyf agerent, quibusque applicarent animum Dor | fore fludiis, multum penfi habuiffe; vili opi- ficio applicuiffe te, idiote cum effent €X€quw ipfi, neque preclari quidquam tibi inftillaf- Duten íe, aut ad majora feciffe animos, quos ta- B men habere videris tibi ad non parva natos, flbïqx nifi cultura defuiffet. Infinita funt ejusmo- ! idfg modi, que nobis preterita attendentibus; fisqu- non reéte eveniffe videntur, meliusque fu- d turum nobis judicamus , aliter fi accidiffent li ]. res. Aliis enim paterna mors intempefti- Uuder va fuit; ut qui jam majoribus dignitatibus ÜOrtum roxime admovendus, filiorum rationibus lm k O nge melius erat confülturus: aliis fera ni- decoctor 9 misaccidit; ut qui rerum fuarum nimius 5 E um DI TRACTATUS UNDECIMUS. 1:29 s que nimius, aut qui longiorem vitam trahens oülentiüs fpem tibi matrimonii fplendidiffimi olim , TUGITUI avaritia fua intercluferit. LHujus farine in- finite funt querimonige. Ionesqu malteit 18. Verum ut hec componam verbo uno,animum arrige. An illud recte perce- eis, que noete pifti; quod precedenti fermocinatione exe- tnquty pimus, tuum quo nunc frueris flatum, optimum tibi effe, & ut talem, pre aliis , (ut & infinitis , 7) a Deo aífignatum. Hoc fi dicium) [icitilo animo tuo perfuaferis acquiefcasque , cur non approbas etiam ea , quz fapientiffima quii (1tOr0S Mens, ad eum ut te ftatum leni manu con- duceret , adhibuit adiumenta? Plebejus hübitt« enim cum jam fis, flatuerat jam id certe i ab ipfa eternitate Deus, eum ftatum hono- yd d um nori füo promovendo, imo & tue faluti fore conducibiliorem. Decretum vero ut viap- ; ditt exequatur, de pauperibus tibi humilibusque parentibus profpexit Deus. Cafum hunc atl yos te fuifle putas? imo vero fapientiee maximee ; tibique fümmopere confülentis, decretum vt | e'usmO' id fuit. Siquidem fi e nobili ftemmate cla- risque parentibus ortum duxiffes, qua tan- ïen[iblffl jv dem ratione ad plebejum ftatum, quem ti- bi Deus neceffarium judicabat ; fuiffes de. ï? 1 jfnt m irudendus ? quante & quot revolutiones fortunz implicare te, non fine fummo tuo n'mdlbus incommodo debuiflent, ut ad tam humilem pionid eVOl» H 5 ;f «) Trat 10. j gj 130 ARS SEMPER GAUDENDI Ti devolvererit conditionemm ? Omnibus his m malis ut occurrat Deus, ab ipfo exordio ita ; ]lebg rem difpofuit, ut per folos parentes effes id , tem f quod fummo molimine effe nihilominus Vonvel debebas poftea. — Imo fi recte tecum repu- tibus: tas, fümmum beneficium tibi Deus prefti- tlinse tit; pares future vite , hoc eft, humiles ts ti tibi quod voluerit effe natales ; intolerabi- ip ot lior enim fuiffet heec fortis viciifitudo, ani- n mum ad delicias fa&tum , manusque otio (5 t affuetas , laboribus deinceps applicare ; Ino quod tamen modo, paterno inductus exem- fipen plo, & operi ab ipà jam inde pueriria in- ) di nutritus , exequeris non pravate, imo & delgl hilare. Wt ne 19. Át vero inquies, ftudiis vitam im- lii pendiffem, aut milite adieciffem animum; mïprl & aliquam vivendi rationem inveniffem f meliorem mea , commodioremque rebus &t meis. .Quafo ne jam difceptemus, quo Quotu precedenti Tractatu peregimus : neque mihi pofthac opgeras, meliorem tibi fta- ü&: um dari potuiffe. « Commodior fortaffe in- buy. veniri potuit, & ut vulgus loquitur fortu- tis, natior; at melior, id quidem pernego. Qj , Studiis enim aur militia ; eeternam animee Tefer tue damnationem confciviffes , aut certe e,] non ad eum virtutis gratieque apicem Áitun afcendiffes: neque hoc revocemus in dubi- Quid um , quod prudenti trutina examinaffe, & & ill demum T DI TRAöTATUS UNDECIMUS. 231i ibus lus demum ftatuiffe Deum , jam conceffimus; ordio t plebejum nempe effe debuiffe te. . Hoc au- vefesid tem fi ita eft, tum certe plebejus ut effes ; Jomims convenientiffime plebeis rudibusque paren- tibus natum te effe ut confitearis neceffe eft: m r alius effe fi debuiffes, de aliis longe narali- ; pl um bus tibi profpecturus erat Deus. . Quid er- toltde go obmurmuras malefane, quid conquere- jo, tl ris? Age quin imo pratias, quantum po- tes, maximas Conditori tuo, de parentum ue ol Jlícare; ienobilitate & ignavia, omniaque quod tam ; eXelT fapienter & fine tua moleftia aut incommo- do digefferit. Denique plebejus effe cum IfT1O (u'a j debebas, nonne id longe convenientius : ut ne primis quidem labris ftudia, vel mi- qmime litiae auleve artes deguítaveris, ut tota ani- um mi propenfione, in eàám cuiincumbis; artem ferare, ftatusque tui munia gnaviter obeas uenï[ïem y & ftudiofe? Quin igitur acquieícimus illis; quorum finem approbamus ? M 4"0 m 20. Que vero de opifice & plebejo di&ta funt, hec aliis quibuscumque eventi- que bus applicate ; infirmitati nimirum corpo- ul ris, vultus deformitati, fortunarum everfi- r foti oni , amicorum occafui, ceterisque qua f EUO. re- referre longum fit. Ut vero applicetis &e, primum illud, tanquam baíim firm if- j at g fimam ftatuite , veftrum vobis ftatum ; & quidem folum illum ; maxime convenire 5 n dubl' & illico rebus omnibus qua tibi hactenus jlb 4 eve- 4 132 ARS SEMPER GAUDENDI j evenerunt, tanquam adminiculis ftatui tua Qu0 p procurando neceffariis, acquiefces. Huic ts ob cogitationi aliquando per otium infifte; & d t ummo animi gaudio ea teafficient, que olim exleri cum acciderent , fümmopere afflizebant ; 15 qui affligebaris autem, Dei artes adizveutionesque pitfece quod non caperes. Cepit eas divinus Pfal. D tes , nam iis meditandis adiecit animum. MO Er meditabor , inquit , im. omuibus operibus t ffb YUs Q3 im adinventiomilus fuis exevcelor. ( a) dil q Et quod tandem omnibus rite pertractatis decprün fert judicium? eus/ iz [agWo wvia tua. AOmn a Quis Deus magmus ficut. Deus moffev?. Tu es 1177 JDeus, qui facis miralilia. AVotaim þcg'[h' in li& con populis vivtutem tuam. tantopöï 21. Quid enim adinventiones eas fci- re defideras? Status cérte fi fortunatus tibi cermtï P modo fit; fi domus bene compofita, opes tunzri oneftzsuxor placida & commoda, animo de- li nique corporique fi fit bene, hec, inquam, Yotum Vitee ratio, quam . jam inftituis, fi arridet 5 Condit Tnente totam vitee tuz feriem meditato per« Yoet texe, idque tecum expende, que tandem PAENES receflerint, qui cafüs, quc rerum revo- tibus, utiones non obtigerint ; antequam ea tibi quode conditio obveniret : quos parentes nactus nicj ( fueris; qua illi fortuna jactati locum patri- Düm f amve mutarint, ut ambo in manus convee | p Ores mirent; quo xpodo mortui & quo temp maXime quo | m j ) Pfal. 76. 12 13.. x4. p VDI TRACTATUS UNDECIMUS. 135 lami ff quo pacto eorum aut mors aut vita, rebus $ H tuis obfuerir profueritve: quo pacto invi- Yiles 6 dia tibi amicos pepererit , idque res tuas extulerit, deprimere eas quod vellet infe- guz i jpcat ftus quis; iftud tibi ad honores viam ut WT pàátefecerit, officere quod videbatur maxi- nos d me, tibique Davidis fortem obtigiffe, cui animt Saulis ire & invidie innatus dolor, ad R QO j :;j;eribu: ni faftipium gradus fuit, Fiac, inquam, fe- jot. ) dulo expende, omneinque vite transactz tradts decurfüm mente relege; & illud liquido & g fümma animi cum delectatione comperies , du adinveutiones preclariffimas fuifle, & quafi vie compendia, quz ad ftatum , qui tibi TT tantopere arridet, tandem aliquando dedu- es(de cerent. /:.22. At vero non ita te dimitto vir for- TUS [lhl , 03 tunatiffime. Aliud habeo, quod fuggeram. Nimo d Audi. Enimvero, idcirco quia nunc ad jngdffy vorum fluunt omnia, quia tua tibi arridet nith conditio, adinventiones Dei agnofcis, & ve- (lU) Ya roetiam placent. [am certe haud gravate fl t ; gratias ages Deo, iis ortus quod fis paren- tibus, fine quorum adminiculo neutiquam n jü Ü quod es; fores: jam obitum aut patris, aut T amici & propinqui judicas opportuniffi- mum fuifle rebus tuis, hereditatique tunc j Pml* que capiende , cum matrimonio ineundo id maxime conducebat: jam gaudes, fortu- :mPOïää g nam illam tibi tam adver(am obtigiffe; ma- $ levo- 134 ARS SEMPER GAUDENDI | ] levolas invidorum linguas te tuaqueadmo- — g ( mordiffe, quee tibi majoris nominis acqui- ; ünqu rendi prima fuit occafio: jam denique pro- bas omnia, quz te ad hunc ftatum devexe- i fedic ; t att re; jam Dei machinationes confiliaque lau- ; qiem dàs, que tamen non exiguam dedere & Is pl dolendi & conquerendi materiam, cum Dei ! quig artem non perpenderes, neque quo hec lim P vergerent, fatis intelliceres. Numquid ita epeni fe res habet? ita planiffime. . Ideo nempe &Verf jam 'placet Deus , quía placet, quod dedit |inogp Deus: ideo jam placent viee & adminicula , ä gt 1 quia placet finis: alioquin ut; recte Tertul- | 0f adn lianus ,. fj Deus bomini non placuevit , Deus ! Rm Q 402 &Vif ; à) ita inter mortales agitur. : Op- Ihquis time de divinis rebus judicamus, cum no- Taxim bis bene eft, nam apud vos , inquit Tertul- quiden lianus, bumeno avbitratu dicinitas penfitatur. , f 23. Verum age, judicio te tuo, quod * modo recte tulifti, teneo ; praximque; lm y quam omni conditioni applices , expedio, m()dun Eodem certe modo quo de ftatu qui arri- Iom det, de quocumque alio philofophare ; & fineq rem confecitmus. Id certo tecum flatue Em ( non amplum & potentem, non commo- ! llye 1 dum,& laboris expertem, fed pauperem ; fed plebejum , fed labori obnoxium , fed Ttre Q lm otii omnis deliciarumque expertem , fe &isil quemcumque demum qui tibi obtigit, tu- DT um Wt f 4) Tertul. in Apolog. DI TRACTATUS UNDECIMUS. 135 jeadn. um effe (tatum ribique competentem: íta js aq) timque illud penitus perfpicies, omnia qua qupo te circumftetere aut bona aut mala, aut lz- y derete ta aut triftia, viam ftraviffe, qua ad hunc i h. quem obrines ftatum devenires. Ita fi fi- jedere d nis placet, tuaque tibi fufficit arridetque cum D qualiscumque fit conditio, gaudebis confe- o ht Ítim parentes tibi puero quod erepti fint , nquid Y egeni quod fuerint &,ignobiles, fortuna ) nenp advería quod dejecti fint; gratiasque quin Xl deit imo ages Deo;.quod nec opulentus fueris iniculis puer, nec ftudiis applicatus, nec generofi- Tertu« ori admotus educationi, imo quod fcentia- , Dui rum omnium hebes fis modo. An hac, ; OP inquies, gratiarum agendarum eft materia ? m no« maxima enimvero ; nifi forte ne de fítatu ; Terml- quidem univerfo, ullas tibi gratias Deo re- v ferendas effe exiftimas. 0 qu 24. Demonftratio fane heec mihi qui- ginie dem videtur evidens, cuique opponi ad- e lq- modum nihil poffit. « Quod fi ftatum hunc meum mihi optimum effe judicio (judcare qui i durti fane quod debeo) certe & illam tempefta- n futit rem, & illam injuriam, &illam amici paren- g tisve mortem , aqua ac pari ratione arbi- trare debeo mihi convenire (licet exiguse upe[em ) humilisque conditionis meee fuerit origo) m ^ fl f j ac is illa fibi arbitratur convenire qui per ea flg'ï[l [ ipíà aut etiam alia adminicula, ad amplifli- mam fortunam eft eve&tus; recte quidem judi- 136 ARS SEMPER GAUDENDI | TI judicare fi volumus. Verum id femper ! thbr malum eft; quod judicium quantumcum- ; lg que fànum infanus plerumque interpellet j n0nan affectus. * H dum. 25. Hanc vero copitationem , Audito- i « nf res, ad omnia que vobDis extrinfecus obve- niunt animumque perturbant, magno ani- | mi emolumento poteritis extendere. Quid- quid enim accidet,. fcirote id a Deo vobis iij immitti, aut ad continendos vos in eo quem ht obtinetis ftatu, quemque perperam forte vultis extendere, aut etiam ut tea prifítino, quem tibi obfüturum pofthac videt, dimo- K V veat & dejiciat ; aut denique, fi id e füa gloria futurum eft, ut hunc quem geris fta- Cim r Externa &xterni tum amplius evehat & extollat. omnia Dei inftrumenta fünt, quibus pro f n füa providentia utitur induftrie; circum- lii pu flantiasque omnes ita attemperat, ut finem tibus, füum absque ullo aberrandi periculo confe- dlie | quatur. PFinis autem ille, femper 'eft bo- Rm Q num tuum; fi At « Quidem illud Auguftini eft veriffimnm, n j hi] tibi eveuire permittet , ni- düt h Jf quod. tibi profit. etiam fi nefcias 5 fi nempe ditari, viiliffimi Domini te feroum pvofiteare. a) l1ta- | &De v que cum abeuntem a te fortunam videris ; Omr cum maritum fpem tuam demeti, cum ami« Qollatis cos diffluere, emori; immoto id confpici- ER my es vultu, fi ffatum tuum per hec immu- tan- diciiv? a) Aug; ;n fi.,in fine. hi 'TRACTATUS UNDECIMUS. 137 | f tantem Deum afpexeris. Neque jam re- EUITCOT bus hominibusve füccenfebis , quos ftatus lt non amplius poft hac tibi conducturi, & in alium melioremque convertendi , noveris ii effe inftrumenta. s t u api- S. IlI. ? Wd' 20 VOS Qui fuo flatu. contentus ef! , « etiam in- zevuis quas babet animi dotibus contentus vt 20 Qu m lort fit weceffe. efi. viftint erum ad alios adhuc fedandos mo- dimo. | efüt 26. V tus, uti coepit, decurrat oratio. Cum enim hominisefformando ftatui, non i r externis tantum adminiculis utatur Deus , Axtertt Íed interna etiam hominis conftitutione, ys [ uti probavimus; qua quidem in animi do- Qu tibus, ingenio, affe&tionumque bona diffi- p at cilive temperie, maxime eft pofira: illud p jam agendum eft, & ex iis que jam dicta d jid fünt conficiendum, ut fuo quisqne ingenio n aut hebetudini, judicandi acumini àut tar- j ditati; imàpinationis vi aut impotentig , o bene vel male attemperato cerebro, quin []) [ & omnibus tum a natura , tum a gratia i collatis donis penitus acquiefcat , nec ad pum alia multum folliciteve fufpiret. nfpi m* 27. An ergo de ingenio, inquies;. ju- wlu diciive fuis impobirate quisquam eft queru- lus? 138 ARS SEMPER GAUDENDI - TI lus? an alicui non abundantiam admenfüus t qu eft Deus? mihi certe videor ingenii habe- & Vet re fatis, nec habeo hac in parte quod con- üdies querar. Gratias certe oppido maximas ; Tilltn aliquid faltem bene feciffe Deum quod exi- f& | Ítimas. Nequeego, ut fatear quod res eft, Tepoti multas aut graves de hac re quereleas inau- Verun ! quod di. Nihil fane felicius magisque ad homi- nis guftum diítribuit Deus, quam duo que homig ffe h funt preflantiffima , Ingenium & Judici- um; &inter feeminas tertium fortafle, for- BU ütm mam & fpeciem. Sed de corporis dotibus nonago. Nemo non dicet eas dotes füp- | degrahu petere fibi affatim, nemo fibi hac in mate- lD mi ria non gratulatur. Quid quod non pauci pagt fibi abblandiantur adeo, ut neminem, aut Turfüs certe rarum effe autument; qui fibi aut in- Áis n genio, aut difcernendi acumine poffit com- 'i efre d parari! Hinc fane judicii noftri pervicacia ; Bl Qu nolumus enim id quod judicamus effe pre- ümq ftantius, exiliori fubjicere ; nullius autem Thàris judicium pra noftrro nobis placet: hinc diüriï] etiam ortum habet ufitata paffim illa omni- bus obtrectandi detrahendique libido. Vi- Query deas enim ejusmodi ingenia, qua nullum Omm in Republica ingenium b onum efle patian- | que; U tur; ne füo videlicer quidquam exiftima- | W m tionis decedat ; omnes ignaros appellant; l f omnes hebetes, omnes rerum inícios, nec Oj co effe ingenio, res maenas comprehende- re Tif TRACTATUS UNDECIMUS. Ti 139 (dmelit re qui valeant, nifi tarde & renuiter. De nit hde fe vero quis id ditet? inter viros id raro Qd a audies; inter feminas id quidem ufitatitfi- at mum eft, ingenio fe non valere quod dicti- yod g tent, prefertim ubi graviora incumbunt dsd negotia; & quidem facile ipfis credi poffer. I* Verum hoc habet facilitas illa incommodi , - * quod credi fibi tam facile, in re praviflima duoq homines paífim indignentur.. Raro enim fefe hebetes, fefe ignorantes, fefe ingenio ; Jidi ffe f exiguo effe dicunt, nifi ut laudentur: aut dotibi faltem hec fibi ornamenta verbis tantum s [ip- detrahunt, fide data clanculum & accepta, fibi minime eíTe credendum. uod íane qite- y pud patet; non enim credunt ipfimet fibi. Quod Jup al rurfus manifeftum eft; nam fi alius hoc ip- ia fis enuntiet, irafcentur illico, falfumque effe clamitabunt quod objicirur. "Tamen fit o Vi id quod verum eft (emper eft verum , quo- f cumque demum edicatur, ore nec intereft , 1aris fit an foeminze. T D hlqc 28. Jam vero de juditiorum tam bona fl diftributione quid dicam? certe nemo con- ; 0n) .v'l' queritur de füo , nemo illud vellet alieno "n ii l jm commutare , adeo füo contentus eft quis- ) 4 qite que, ut füum cuivis etiam praeferat quantum- vis magno , modo alienum fit. lllud mi- m vt hi fzepius cogitanti, qui tandem id fiat ut hominibus, qui de nulla non re conque- (5j Y runtur, in hac parte a Deo tam preclare 'eheüdf' li fit ] 140 ARS SEMPER GAUDENDEI ; Quenr it fa&tum fatis, ea tandem duplici ex capi- | te occurrit ratio: Superbia inquam, inge- (itant | if nita mortalibus ; qua fit, ut quisque ea parte qua maxime homo eft, maxime | qun j Qlfer eiam velit efle fpectabilis: heberudo de- inde, cecitas mentis, feu inpenii ftupidi- | ( fic [icim tas; que in ejusmodi hominibus paífim ranta eft, ut fàtis ingenii perfpicacitatiSque 41 pen iis non fit, aliena ut ingenia queant. perfpi- &üiq cere, & deillis judicium füum ferre. Ve- confeq rum id modo non ago. Deum | 29. 'Tantum quibusdam modefte fru- mirusqL galiterque de fe fentientibus fatisfaciendum 90 prr K q mihi eft, qui quod res eft fatis perfpiciunt; non admodum preclaris nempe fefe dori- Rtioni] bus exornatos; non ea effe perfpicacitate um eg inpenii qua pollent plurimi , nec ceteris Ij À ütridt tum nature tum gratiee dotibus, nifi leviter admodum fi aliis comparentur, inftructos. Tüm a Et quamvis hoc de íe poffe judicare, fit adiaphg bone? mentis defzcatique judicii ingens in- Heque l Tb r g dicium, quo acuti perfpicacesque homines deflituuntur fepitlime; tamen anguntur Ion n non raro, daemoneque materiam függeren- Á g te, conquieruntur fecum taciti , rationem- T& que exquirunt, cur non eo quo alii non fffemul. pauci polleant ingenio, cut non ad litteras ï()ce&4 reconditiores capeffendas eque ac illi ido- L nei? vides fàne, inquiunt, quosdam fcire omnia, me vero fere nihil: aliis magna elo- quens p Dr TRACTATUS UNDECIMUS. 141 quentia verborumque illecebris füa diven- a m, lp ditantibus , ego inftar pifcis obmutefco, ne infcitiam, male dum loquor, peius prodam: isqu: d Toxum quin imo fi de rebus divinis fermo inter- currerit, alta (apiunt alii, eaque proferunt ib d ib de facris myfteriis cceleftique gloria , quafi fi cum D. Paulo tertii ut minimum coeli adi- j pamm ta penetraffent; ego interim in terris repo. du Denique alios video rantos a Deo favores t pan & Y confequi, tanta perfundi gratia , ut toti in Deum abrepti, füaviffima inter fufpiria ge- fic fr mitusque , orationi diuturne infiftant; ubi ego pre mentis imbecillitate, ne falutatio- endurm yciunt; nem quidem angelicam fine maximis eva- gationibus. animi. queo recitare. Nullus o doti« fum ego, nullius frugi, nullius pretii; aut jachle : CoIat rei, An vero, nullius frugi? id certe non arridet ; corrigendus es, id fiitaíit. Ve- ( frdos rum an non id perfpicis, ea quee attulifti , adiaphora effe pleraqne, id eft, neque mala, u I neque bona? Erras enimvero, erras pravif- 1gens n fime: et ut judicio valeas optimo, perpe- hgm'mCS ram tamen modo judicas. Ah auditores, 7l nl fi falutis noftree negotium ingenio perage- þggff t retur & fciendi peritia; quam recte conque- j reremur, ingenio fcientiaque nos deftitui! fi j m voce & preclare loquendo, dicendique vo- |lers lubilitate & eloquentia eterna falus. com- jj i parari poffet ; quam amulti coeleftem olo- hm ['Clïfe E riam T " T [* que 142 ' ARS SEMPER GAUDENDI ] i riam obtinerent modo , quibus minime pro- nl í fuit eloquentes fuifle & difertos! TU 30. Verum ut fcrupulos hos omnino quá -5 complanem, uteximam : an non id, ex iis quae modo dicta (funt, clare perfpicis, illas (mni naturz dotes, ingenium tardum, aut ad per- p cipiendum facile; rationandi induflriam, AOT eloquendi leporem & elegantiam; imo & e - Qu calo immiffos preeter ordinem nonnunquam minj favores , aut etiam preter morem commu- lius nem denegatos, vias effe, quibus a Deo ad D ftatum tibi proprium deduceris, inftrumen- ump ta denique effe & adiumenta, quz Deus cui- od libet in manus dart, ftatui füo bene debite- luntis que procurando ? Illud enim jam liquido i g demonítravimus, 4) quod pro futura con- üt f ditione vitzee, varias variis hominibus affe- p €iones; propenfionesque in diverf(a ftudia, Dd diverías admodum indiderit ; inpeniumque mqu; T futuris ftatibus attemperarit. Nihilominus lj ( | telld de tuo ingenio tu conquereris, An ergo divinum tibi vis inpenium effe, Deoque par? | hf | kl Non tantum, inquies. Quantum ergo po- ftulas, quietus ut fis & conrentus tuo? Nef- : däfi [ cio fane, inquis. Nefcio, neque ego pro- fecto ício, fcire qui poffis, quantum recte j poffis velle. Quid ergo conquereris ? mpr 31. Age ut rem hanc conficiam ; in e non anrio ipfo creationis tua e)fordio ; concip nifi Cado ») Tra&. g. P DI .TRACTATUS UNDECIMUS. 1-;1.3 mepre nifi folam voluntatem anim«a infufam tuze; inpenium vero necdum efle diítributum: omn quidquid igitur adhuc es, íolum cvoluntas hii es. Quod fi voluntati tug fic conftitutee; :is, ] 6mnium , quotquot funt, ingeniorum dare- a tur optio & electio, an tibi videris effe is; ullrim, &ccommodum «tibi ingenium qui feligeres ? imod Quid ni, inquies! ego fane Salomonis ut minimum ingenium animique dotes, iis me- unqu jormm lius ufürus poftulaffem. N« tu profecto. magni fueris ingenii tum, cum etiam nul- Ded rumete lum prorfíus habuiffes. An non id dixi; quod nihil adhuc fis , nifi mera & fola vo«-. us cli- debité- luntas ^ quo pacto igitur voluntas fola po- teít judicare ; quid de Salomonis ingenio liquido j r aur fcientia dicendum fit, cum intellectus ingeniumque,; quo hec percipiat, voluntati ! S a&ï' l ftdi necdum ullum fit affignatum ? Quo pacto, inquam , voluntas recte poteft elioere, cum Ym Jonini Eligere , actus fit elipenda cognofcentis in- telle£tus ; intelle&tu vero omni voluntas ad- e uqüePaïv huc fit penitus deftituta? Vides fane,quam id fit ridiculum. oD 32. Video, inquies, primum ingenium " j M dari mihi debuiffe; nec a me potuiffe de.üg- ( Pm' nari, aut eligi. Verum; aliquo cum jam lä? W&e fim preditus , fatis mihi perfpicacie eft; ut [b videam , alios majori pollere ingenio pra- ;; ; m ftantioribusque pre me dotibus exornatos. j Ciedo fàne. Verum an id etiam vides, alie- fii 13 na 144 ARS SEMPER GAUDENDI - , naingenia, & dotes animi , tuo flatui ma- | mp giS convenire, aut tibi pro tua conditione magis conducere ? id íàne nullus , credo, i rg videt- Longe aliud eft, praftantius tuo in- [Ur] : genium dari aliquod ; aliud vero , tibi quod ff ífit melius. Gladius certe acu preftat aut nod malleo ; an ideo fartori aut fabro oladius lo, pra acu aut malleo, arti quam profirentur Qtat exercende eft conducibilior ? Sed ne dicta Conti reperam, clariffime id evinco non conduce- B os retibidotesalias; idque hac unica ratione. quod Quod fi jam ubi ingenio es hebeti & fere nullo, adhuc tamen tuo flatu contentus lhoer fpits non es, tibique plura deberi exiftimas; quid pou tandem de te flatuiffes, preeftantioribus ani- Titc f mi dotibus confpicuus? Quod fi jam rudis Xm. & ftupidus, Dei confilia examinas , imo & &eun condemnas , in quam non, perfpicacitate que ingenii preefidens , audaciam affurrexifles? 8 fi jam tam humilis & depreffa videatur fla- tus tui conditio, fi onusram grave, quod illi annexum eít, procul dubio ingeniofiori fuiffet omnino intolerabile. Rurfus cum Du fermone ram inficeto jam & infülfo , nullo- fí que qui lepore conditur , nusquam tamen te non ingeris, facundiam qua non vales, ad faftidium usque putide oftentas, omnia contemnis , de nemine non obmurmuras; 34N Deus bone! quo non profiliiffes impudep- fU(] Y tiz , facundum tibi fi fuiffet os, & vero eti- am bi TRACTATUS UNDECIMUS. 145 itul t am gratiofum! Enimvero non tibi perferen- ndino do tellus ipía fuiffet par. dotibus; Quas ná- ; qi 33. Crede mihi, & g toit tura Deusque contulit, contentus vive. ib Sufficiunt ille tibi, ut pro conditione tua st d modefte vitam tranfigas. Deftinato confi- - glzdius lio, non alias tibi dedit is, in cujus manu J erat dare , ut flatu tuo continearis, eoque f& Qs contentus fis: neque vero fi majores habeas, ondu is es, uti iis re&te qui poffis: profuturum tOR quod putas, oneri erit & impedimento. & k ingenii fane habes fatis, ut recte fapias: ntentis fapies autem , fi munus tuum officiumque ; qui prout debes, recte expleas. — Ut autem hoc js atl« rite facias, non eít quod fcientiam majo- n ïudis rem expetas, fed virtutem ; non ingenium m acutius; fed conftantiorem voluntatem. Ita- j ue tuo contentus vive, & tum demum vi- vl ves, & vives placide. a gl S. IIII. agl [ of Denique ut dotibus tuis contentus fis , " pl cum alienis ue compava , niec fi majoves tuis n i [gmtü in alio compereris , illt imvide. On wxvsl Erum quod maximum in hac parte Ts 34-V mortalibus negotium faceffit, nec urmüfï ] fuo vivere contentos finit, eft, quod alie- mpu g nam felicitatem invidia livoreque infectis l3 afpicia- 4 146 ARS SEMPER GAUDENDI T afpiciamus oculis. Unde tunc noftra nobis ' fivon incipiunt difplicere, dum quod magis placet, qum fetasa inalio comperimus. — Placet plebejo homi- ni modica,qua vivit, res, donec opes in vi- munil cina domo confpicit: füum cuique ingeni- Temir um fcientiaque fufficit; dum alienum non tD áttendit ; ut aurem attendit , turbatur ani- Torem ínus, fluctuat mens , rempeftas oritur illi- bona. c€o maxima. Iesqu 35. At, quam id preeter rationem eft, Quan| fi mentem advertas ? nonne jam id plane dled confecimus, faffique fümus, Ugumquemque fr proprium donum babere a. Deoy unum quidem füm t Jicy alium vero fic ? à) An non tibi ad dimen- Tefci fum liberaliter elargitus eft Deus, quidquid fr f tatione bona dandum cenfuit ? An non is, m qui etiam vezris fecit pondus , deditque; quae- liberaf cumque nature competebant , bene ur illi foret, tibi non bene pro tua conditione COmp exacteque admenfüus eft? quid ergo obmur- me ]i muras ? Obmurmüras vero, alienis rebus Tenty curiofe nimis quod intendas oculos, & Qu quod petlimum eít, tuis compates. | üneg 36. Hoc itaque, fi magna cum tran- ! quo quilliare vivere defideras, primum tibi | €tan receptum fcias, ut numquam te aliosque pone inter comparationem inftituas: nec fi quas , Wm habes animi dotes, fi quas opes; fi quam dlien; naturales ln 'f.jjgendi induftrriam , fi quos füper favo- Ver 4), 1- ad Cor. 7, 7. ; T TRACTATUS UNDECIMUS. 1:4? DI 12 t favores, fi quam virtutem aut leporem, fi Splo quam agendi clegantiam, umquam illa con- ferasalienis. Verum ut tibi tecum bene fit, 0 Dori« 91 munificoque pro iis largitori Deo fis gratus, neminem in rerum natura effe cogita , prae- ing'eni- grm nof ter Deum beneficum , & te beneficii debi- torem. Si nulli praterquam tibi valetudo tür f r bona, aut illud qualecumqu e inpenium, do- tesque quantumvis tenues conceffz fuiffent, emd, quanta te teneret rerum a te poffeflarum | pla dele&tatio , ut gratus effes , aliis omnibus prepofirus & pralatus. Jam vero ingra- j 7uiz/m tum te facit comparatio ,. difplicetque be- [fcfi- neficium , quod non tibi foli Deus videba- .dqulid tur fuiffe beneficus : quafi vero tibi detra- yn &um fit, quod aliis pro divina munificentia ) liberaliter eft conceffum. 37. At vero, fi nihilominus precfracte gl (iti comparationem vis inftituere , inftitui per me licet. Sed zqua omnia lance ponde- j u rentur. Ac primo quidem non ea íolum, quae tibi defünt, cum aliena abundantia tru- 057& tines, fed & quod illum deficit; cum eo; quod tibi abundantiori manu collatum eft; n n f Iibl etiam confer: & tum, fi potes; querelas de- pone: dic fane defraudatum te. In hoc j j qui enim nos fallimus, iniquique trutinatores alienze felicitatis deprehendimur, quod ma- jqun gud la noftra cum alieno bono conferentes, ex adverfo etiam , noflram felicitatem alie- j nis I 4 148 ARS SEMPER GAUDENDI TI nis malis comparatam , non expendimus. b Utrumque igitur appende; & ne Deo fis fini Q injurius, tibique: ft, on permoleftus, etiam atque etiam expende. cfedhu 38. Deinde, ut hoc fedulo exequaris, Qportu non partem conditionis tuz» cum parte, Tittg 1 fed totum tuum ftatum m TK ; cum eo, quem alter habet, univerfim compares velim , bene ut Q ( fiat comparatio. Id namque folum, quod n fmg in vicini tui ftlatu & conditione vehementer Q iny arridet, arripis; illudque cum eo, quod in (15; in tua vivendi ratione eft moleftiffimum, inepte confers. | mdinerï Interim diflicultates eas, quae al- ! QVitas terius flatum prepravant, non confideras; | Dlenti | minimeque tuis, quee tua tibi fert conditio, b commodis eequiparas aut componis ? Quid l pien igitur mirum, fi turbetur trutina , ubi res eni tota male expenditur, nec lances sequa ra- : Gloni tione pragravantur? 'Trutinas tu defe&tum tem a tuum , quodque tibi deeft, expendis aliene pedita oppofitum abundantize & felicitati: non mi- Tüm y rum certe; hec apud te quod preeponderet. lori Sed viciffim id, quo tu füperas, eidem im- àuq pone lanci, qua defe&tum tuum examinas: dilri alienze vero felicitati, etiam ea, quee fecum lil da fert incommoda, juftus trutinator oppone; ] Wtq & vide fis, an libree examine hinc & hine Centi eunte & redeunte, tandem ad juftum equi- füdo ( ibrium accuratumque momentum deveni- f fj engm non fit. 29. n DI 'TRACTATUS UNDECIMUS. 1:49 Ne- ndimis 39. Sic res aguntur, mortales. Dro s mini uni Deus de di it omnia: liberalis ut fue- n d rit; omnia tamen diftribuit cum alicujus rei defectu. Et vero ita diftributa effe omnia equs oportuit, ut ante demonftravimus: 4) va- | pit; rietas rerum & munerum,; humano generi emilet tam neceflaria, id exigebat. Attende igi- benut tur, donorum a Deo cuique impenforum, in fingulis varietatem & differentiam. Illi l; quo ! mentt cui invides, aut quem tibi preelatum quere- Iuod n ris, ingenium magnum dedit Deus, vale- tudinem vero corporis admodum exiguam ; ineptt. ye d divitias ingentes, fed caput infirmum : fa- Qdert; pientiam non vulgarem , fed uxorem infa- ondito, niffimam ; copiofam domum, fed filios im- 1Qu pudentes, familieque futuros opprobrium, d dignitatem conípicuam , fed füummos, qui dignitatibus annexi funt labores; haredita- s t kf tem ampliífimam , fed litibus undique im- peditam ; donum orationis, fed ícrupulo- j d non n rum vexas ingentes, tricasque intolerabiles; yordtt plurimum gratie , fed & perturbationum haud adeo multo minus. Hsec aliis fic funt dm? 5xamil',l"v' diftributa. Tibi vero minus quidem inge- nii datum eft ; fed quietis longe plus; mi- i nor quidem de divinis myfteriis cognitio & ; OPF 511 fcientia, fed major erga divinas res teneri; T0 tudo & pietas fincerior ; minor eft familia, m a fed filii ad virtutem facti; exigua domus, 1 deveü!'; I; ed p Ld) Tra&- 8 H 1j0 ARS SEMPER GAUDENDI. Ti fed uxor placida moribusque tuis accom- Arepti moda ; dignitas non ampla, fed nulla fafti- tiptre; elfo dia ; conditio humilis, fed valetudo con- ftans; clientum raritas, fed fomni tranquil- denis [ li; menía non opipara, fed quam fames T /1 [/ condiat bene conílituti ftomachi; denique | m pauper es , fed letus , fed tranquillus, fed fkttj; Q curis Vacuus. H«c, inquam, omnia fimu - Delnt: cum aliena conditione confer, fimul expen- 15 qui de; & fi potes, deinceps adhuc conquerere. 4l Quod fi tamen pergis moleü'iqr effe & tibi gtam; i & mihi, Q Q 40. Dic ergo , an univerfim conditio- T? a nem integram, quam habes, deferere vis, DFUE eamque cum aliena, prout eft, integra com- ACetes mutare? an tuo derelicto ftatu, in alterum, E quantus quantus eft, vis demiprare; fic ut | Qpitis bona malaque omnia, que fecum is fert; nul- Düs id lo rejecto fufcipias? uid deliberas? Quid Dro co caput obvertis ? Quin aunnuis ? iNolles, fat àdeo ] Ício: neque etiam id velle potes ex con- E di&to : illud enim ftatuimus, quemque füo * Àtth ftatu contentum effe oportere ; & fuüum Jüdio cuique effe optimum. — Quod fi igitur fta- tondi tum mtegrum commurare 'neque ViS, neque Qür n vero' etiam potes, cur quedam ex alieno flhin, vis decerpere , & quidem illa, alienam con- etiam ditionem que componunt, tueque non eUm, ! conveniunt ? lta fane eft. Aliena füfpicor nonn nos contemplari, ut ingrati fimus, & ne de acceptis J. TRACTATUS UNDECIMUS. I$1 AU acceptis videamur Deo gratias debere tan- n topere, tanta cum afpicumus nobis adhuc Q Q deeffe. Nam ut preclare D. Salvianus; ugil alienis mente oculisque inharemus , /Vom famo uia fi eligendi facultas effit, [emper illa mal- bunane anique í ( muj; [ed quia ufiatum efb boc s d menti , cum intueatur illa [emper que defunt. a) T Defunt autem ad plenam felicitatem omni- CXPQR- bus quamplurima. yett 41. Verum , ut rem hanc penitus ur- & t geam; dic fodes , an dotes tuas ftatum- que cum divi Pauli conditione commutare Iditioe vis? an Evangelium toto orbe diffemina- : Vi5 re, an ab hofílibus urgeri, an detrudi in of carceres, an tertio publicis flagellis excipi ; an naufragus toto ja&tari ponto, an denique UI ) fic t capiris condemnari ? vellem, inquis, fi íta- rus id mei ferret conditio. Verum neque r, nl Qu pro concione dicere meee funt partes; neque ]s adeo litteris fufficienter imbutus fum, heec ut audeam : neque ingenium füppetit, ftu- x o g f0 dia tanta ut apgrediar. Dene eít, fic tecum judico. Verum, cur Paulo id, quod in fua x füur " conditione felicitatis habuit, invides tu? cur non pateris eum in tertium coelum rapi, s ] j« ifthinc ad. laborcs tam ingentes, animos etiam delaturum pares? cur non pateris n qu eum, qui tanta fübiturus eft mala , deliciis * DOU , Paulo (fpe nonnumquam frui? Patior, inquis certe g ^) De Salü. 1 de Prov. p 154 ARS SEMPER GAUDENDI J Nqu certe non male volo, ei non invideo , neque adeo de illo conqueror: etenim id fcio, Tofus alia ipfi adiumenta danda, alias dotes, alios 10n 1 longe favores impendendos effe, ut con- fortun ditionis füz partes omnes expleat, quibus d €go,; ut mihi vivam , non indigeo. fv molli 42. Redte tuliíti fententiam. At vero, hic te jam teneo. . Cur igitur vicini tui com- Talus modis invides & obgannis, cum ille non mi- füppl nus Proprium domum [uum a Deo bhabest, 1 quam Paulus füum ? Cum tecum tácitus müm, loqueris, illud femper occurrit, divitem effe Qtein illum, magno ingenioc, litteris excellentem 6; | res ei bene füccedere , felicem effe pree te. Qie u Verum id etiam cogita, ideo datam effe ei Yolvas hanc fortunam , has delicias, haec commo- tie f da, ut labores , qui ftatui ejus intercurrunt, BENSS leniantur & ferendo fint: ideo ingeftas opes, Ih o potentiam, dignitates, ingenium, eloquen- quod tiamque conceffam, ut partes fuas agat ; & quod vero agat bene. An ergo fi in fcenam pro lon ; decoro inducendz íünt perfonse , rufticas tum veftes Regem vis induere, fenatorias mili- puon tem, militares vero Senatorem? Aut tu ru« nequ( flicum apere cum debeas, tuaque partecon- dbjed TiS v tentus fis, nihilominus Regia ornamenta; Regem acturo vis detrahere? amens íane Bv fis, hoc fi vis, autilli fi füccenfeas. Quem- ütnd que fuas partes agere, & parti agendae cone , "B venientes dotes habere, ut fapias, permitte. ! Went Neque | | 153 | TRACTATUS UNDECIMUS. m Neque quomodo füum munus expleat, cu- df - riofus queere; ribi id non fit cure , tua quod AE non interefl. Si bene res füas agat, ideo fortunare illi vitam fcias Deum, ut bene Q CO« qubus agere perfeveret: fin vero perperam agit & [ perverfe; ut per beneficia rebellem (ibi de- LVO molliat ; aut certe ur quaedam , quee recte, i | malus cum fit , egit;hic ei compenfet opera; n fupplicia eeternitati refervaturus. l]((bm, 43: uidquid fit, illud eft certiffi- mum , dotibus illis füblimioribus, majori- fàcinS | efm els que ingenio non indigere te , ut rem tuam enfet | agas, neque ut plebejam vitam ducas , ne- yre i. que ut penfà trahas, neque ut colum. ób- efeel volvas, neque ut textrinz incum'"as; fi iítee ymmo« tug fünt partes ; neque adeo , ut orationi Non multa memo- vtl vaces, & Deo placeas. ria opus eft , ut memineris a Deo effe te t p ] pgit* quod es; illudque tibi longe optimum effe, quodes. EHoc tibi plane per(uafum habeas, h nop minus Deo gratam eíle fimplicitatem tuam animique hebetudinem, quam preci- il puorum in orbe capitum acutiífima ingenia; n ho neque minus Numini arridere humilitatem abjectionemque tuam, quam do&torum ela- a n af tàs VOces; neque adeo minus exaudiendum te, vulgari minimeque füblimi plebejorum " u ]i orandi methodo cum infiftis, quam fi altif- fimarum rerum plenis Deo fuüpplicas argu- od d* mentis. Sufficis tu Deo, inquit D. Cypria- nus; N 154 ARS SEMPER GAUDENDI 1 nus; itaque fufficiat tibà Deus.a) | Sufficiat; li dmo inquam, quod tibi dedit Deus: dedirenim, quod fufficeret. Simplicitas haec, altiffima quefi "T heologiaeft fimplicis, ut fefe appellat, Tho- gccepæ mae a Kempis. Is pie ad Auctorem füum limin convertens animum: Ormia ex 1e , inquit, u d £g ideo im ommibus laudaudus. b) Quo pa- Tgn &o id confequitur ? nimirum quia is Deus, Dd errare qui non poflit: jam vero Z feis, quod Aüdar unicuique donari expediat ; &9 cur ille mimus 10n h ille babeat. amplius, uon eff noffrum , [ed tuum 0000 boc difcervueve ,, apud quem . fiugulorum defi- Rutitr vita funt mevita. T te] 44. Hac füumma demum fapientia eft: d reter quam , alias mihi tibique deeffe, li- b e Tituri ns patiar. Scio, íi preftantiores animi bl&e dotes mihi contuliffet Deus, iis abufurum ts df fuiffe me, aut faltem pro dignitate, Deique um honore eas non impenfürum. Si mapis ab ls (i ingenii fcientiarumque excellentia orbi fuif- itini fem confpicuus, animos plus quam par eft, Nuni & fuperbe nimium extuliffem; damnationi Wt ] parande fuiffent inftrumenta dotes ille , aut faltem majoris fanctitatis procuranda im- Dd edimenta. Si in rebus agendis major mi- It fj ài fuiffet induítria, majoribus etiam impli- V(])& candus eram laboribus & tediis: nam in inulta [apz'emfz'a3 multa. eff indignatio 5 e qui adast 4) D. Cypr. de Afcent: Dom. 5) . £) Thom. a Kemp. L. 5. de Imit. c. 22. J) DI | TRACTATUS UNDECIMUS. I$j ufícat; addit [cientiam , addit &g labovem, a) ut recte [tenm admonet experientia doctus Salomon. Ita- gf que fic fint omnia, prout funt. — Si alio plus uTv acceperim, plura habeo, qua rependam Deo ; m füom fi minus, minus habeo, quod refpondeam; inquih aut de quo rationem dem. Omnia ex te, p magne Deus , 'omnia ex te Sapientia infi- 'Tam j us nita, €2 ideo im ommibus laudandus. laudandus ob id, quod habeo , quam quod fisg! Meo » fl non habeo , aut alius habet pree me. d um ego contentus vivam, & quod mearum eft n Áj parium fedulo exequar. Fructus, quos mea tellus fert; meum ingenium, mea ha- Y eü"- bitudo, mea fimplicitas, accurabo ut ad maturitatem eXxcrefcant. Lsetus interim ti- sf ss qniftl bi & ex animo gratulor immeníe Deus, alias effe füblimiores mentes, que tibi obfe- uf quia prarftantiora deferant ; alios effe in cae- | De'ique u ( lis Genios ; qui profundius te cognofcant, ol intimius ament, & vero etiam laudes, tanto ipre Numini convenientes, pro dignitate decan- tent.. Hoc tibi; donec Angelicis jungar cho- mnaio jl ris , pro tenuitate mea fimplicitareque fup- plex decantabo ; Deus meus es tu5 n mani- Yl [I! bus tuis fovtes i. D) nterim Tuus vi- vo, & Tibi vivo. "a , nam n [l TRA- )y g [ ul! *) Egcl. 1, (8. r 5) Pfal. 50. 1;6 . ARS SEMPER GAUDENDI TI TRACTATUS XII. lus Servus vocatus? non fit tibi cure - - - Tieo ho qui enim in Domino vocatus eft fer- TCng vus, libertus eft Domini : fimiliter & ui liber vocatus eft, fervus eft Qque í Chrifti. Unusquisque in quo voca- V ] tus eft, in hoc permaneat apud De- tonen dlh um I. ad Cor. 7. 21-24. gl Offenditur , quod; qui fuo flatu conten- D tus eft , etiam üis bomis 62 malis, que Qd e b hd ilum flatum. confituumt ,. debere. ac- quie[cere ;; boc eft dignitati , opifício 1is fs 80 ce opulentie , parcitatài bonorum , paou- pertati. etc. dero, VAm , PROOEMIUM. Veto1 fétunc Aulatim quieti nos damus. Vinum do- lio recenter infufum. tam diu agitatur Ompia &il w calore indito & ebullit, donec fzeces omnes T qi ex imo eduxerit : defecatum cum fuerit, quiefcit, interque füos limites tranquillum COnte ftat. deben Quamdiu, Auditores, in animo tur- üituu; batur quidpiam , turbatur totum ; & ubi unum . tantum preter rationem effervef(cit Ü g defiderium, in illo animo tranquillum eft ni- hi. Illud egimus, ítatui tuo acquiefcere ut (anj velis, ac proinde omnibus qua te ad hunc ftatum N 1 | Qür | ) TRACTATUS DUODECIMUS. 157 ftatum devexere eventis. . Acquiefcis, ut video, & fi re&e rationem ineo, vinum Id in caveam tecondidi. Verum uti muftum ï f d recens eft, ebullire illud rurfüs paulatim vi- mulitet deo, neque fatis arridere paucula queedam, d qua flatum tuum aíficiunt. Et quidem )C | varii proferunt varia. Alii enim -condi- xudDC tionem fuam paulo difficiliorem, quam par eft; laboribusque plusculum expofitam do- lent: alii plus paululum honoris ; alii di- (ofii vitiarum aliquid plus adiici debuiffe , ali- quid etiam valetudinis & roboris, recte ut J":W !] [ fe haberent omnia, commodeque conditio- nis füg partes omnes explere ut poffent., Jl IiCIO y ego certe querimonias omnes libens inau- le' diero, ut illas componam. Illudque often- dam , injurias effe has Deo voces; rurfus vero maximum effe errorem credere, vel teruncium , vel feftucam tuo ftatui deeffe ; jnà omnia conditioni tuze ferende exacliffime a j effe adaptata, tibique convenire, fi tu fta- i (r0183 tui adaprare te poflis. Itaque fi tuo ftatu n (IoN contentus es, illud illico confequitur; iis te lIl mqüiu debere acquiefcere, quz ftatum tuum con- jm t non eft Tuus. gl ftituunt, &fine lquibus I J " j Ut [latui tuo pleiz'u $ .aäquiefcas , 1Hagis d (f d offenditur , optime id fa&um , ut in mamu nofhva l: ton e[JGt eligere , effe quod vellemus.. ) r "N eandem , uti credo, fententiam me- fim cum itis illudque non egre conceditis; K quem- 1538 |ARS SEMPER GAUDENäl T quemque fuo debere vivere contentum fta- ird tu, quem Divina Providenria omnibus re- fte, éle expenfis fapientiffime determinavit; ac : proinde par eíle, acquiefcere eventis om- nibus, per quz, quafi per inftrumenta, fta- n tus is tibi eft efformatus : denique non alias prop; animi internas dotés pre iis, quae haben- pofe tür, follicite effe quarendas ; cum ille bus] flatui tuo reéte debiteque exigendo penitus ; ipfa ! fufficiant. Ton 2. Et vero ut, quod res eft; loquamur potu candide;.ego fane non video , quo pacto ii e álium aur alium vitze ftatum eligere potuif- &m femus nos, nifi.quafi tacite à magno illo hi Numine res ita circa nos compofitee fuií- f fent, üt non nifi paucarum admodum dare- t eq tur ele&tio ; in ceteras vero quafi illabere- Oi mur indnéti, Quaenim ratione alterum pre Vitat dltero elipere quis poffit & preferre, nifi m utrumque- noverit; nemo autem nofcere [im rem aliquam dicendus eft, nifi eam peni- qui tus intimeque perfpexerit: quis autem is Qui eft mortalis homo, qui circumftantias om- Tiüi nes & proftafes rerum omnium, quarum Tem daretur eleCtio , penitus habear introfpe- eum, €tas; Er rurfüs licet omnia nobis effent atu d cognita & manifefta, quae quovis, in ilon bona funt aut mala, timendum adhuc foret,; t ne affectionibus füis nimium dans natura, Tient Iimum: il;is 'eXcoecata eliggret id. quod pet unde TInij ! [ TR'ACTATUS DUODECIMUS. :59 m unde tandem ingemifceremus electioni no- JUuS T íftre , illud tantum excufationi praetenden- TEU [6S": Is Of Fideo meliora proboque , dete?'z'om feéquor. u 3. Id quidem:video, e duabus , que n alis proponuntur , conditionibus ; eligere. me hd- pofle eam, que' melior commodiorque re- f j bus meis videtu£ ; verum eam preferre, re p ipfa melior & commodior futura que fit; non eft in manu mea. Conjeécturis agere [lliïmüï poffüre; (ed acu rem tangere, & quidem pac?o fine errandi periculo, folius Dei eft.' Qui quit enim id recte potfim difcernere, nifi prius Q jlo iftud probe teneam , quid quovis in ftatu ;)æ fl)lT- mihi vel bonz vel male rei obventürum fit; j u ut eas inter fe comparando, verum tandem ]i judicium feram ? qui poffirn Ttaliam nati- nunp* vitatis mez loco preferre, ut ifthic in lu- cem prodire recte velim ,. nifi fciam, ifthic ji, l nofccl? fi naícerer , füperventura mihi dies allatura n r quid fit? id autem fcire qui poffim, qui ne qum? quidem hic, ubi jam verfor; norim , crafti- usv num quid fecum ferat ? Verum cum igno- u t tem, omnia etiam minima rerum in qua- : n J ' cumque conditione pofitarum eventa, clare H & dilucide cognov e Deurn : . eumque ni- hilominus videam natalem ; que mihi ob- jn l j A tigit,' patriam , ltalie preetuliffe 5 funda- inentum habeo indubitatum , cui innixus $ namïaï firmiter mihi perfuadeam, hunc mihi naíci- af 2 furo :Vune ! 160 ARS SEMPER GAUDENDI : turo locum pre aliis. omnibus conduxiffe, i Eandem ratiocinationem omnibus, quz mi- : x hi conceffit Deus, applico fine ullo diícri- m mine. Acfi conftanter affero hos'mihi pa- f i rentes ; hanc educationem , hanc corporis (emt conformationem, conítitutionem hanc ani- ind mi, has dotes.& non alias ullas ; quin imo; & has (upernaturales gratias mihi pre iis; quid5 quae D. Antonio, aut Paulo Eremite con- quid ilud ceffze fünt, conducibiliores melioresque fu- iffe. Illud enim clare cognofcebat per- fie; Ípicax Deus, eas gratias mentisque illuftra- Quin tiones ad Eremite ftatum pedetentim fuiffe Went üm - .deducturas me ; quem tamen mihi flatum pre meo judicaverat non expedire.. Om- «t nes enim circumftantiee fimul concurrentes,; Tüm proprium cujusque ftatum faciunt , ut mox | quam explicabo. tofi 4. Itaque non acquiefcas modo Deo; Ugf fed & illi gratias ape, quas potes maximas, 101 de omnibus que circa te acta fünt ; in eum 1 Og enim ftatum , qui tibi optimus, te devexe- «f runt .Optimus autem ille femper eft; in d quo es, dummodo fine fcelere. Si eger es ; Bonyi corpore, fi pecunie inops, fi difficultati- EHO) d bus implexus modo ; modo fàne non pote- Xl ras effe quidquam melius. Ruríus fi vale- Vg tudine bona es, fi opulentus, fi in dignitate pofitus, fi commode vivis & opipare; num- Qu quam melius quid excogitare poteris, quod. jam 4 j 'TRACTATUS DUODECIMUS. 161 xifs, jam & hoc temporis. mom ento fis, quamm tiarum es. Àn au- ^ Qi- quod re ipía in prefen ifri tem , & quomodo vari etatem aliquam fta- |pt- tui inducere poffimus ,. ut eum vel emen- demus, vel etiam evehamus; dicemus por- )Of!S ro deinceps. 4) df 1mno, s. Illud jam dico; incertum effe, quid- uid de- ftatu noftro praefümimus, dubium, j 1 T uidquid ftaruimus. Veriffimumque eft illud Sapientis : Cogitationes mortaltum. ti- . u [ d mide ; eg incertee omues prov. deutie moftve. D) Quin imo ideo femper * timide ,. quia € j faifte eventu femper incerta. Quidquid. admo- dum defignamus animo, ex adverfo aliter AtUTa (t« cadit, & menti noftrae fere femper contra- Q rium fortitur eventum. Et vero fi quid- mf quam ex voto ceciderit , ne hoc quidem vo- to faciet fatis, nifi fic hoc ipfum votum; ex e, ün'- ]o; Dei folo beneplacito tibi bene ceder Aliter yiff cero animo & non ficte defideraris. fi vota defideriaque conceperis; etiam con- p um ceffa & completa , brevi furura funt fafti- p dio. : Et fic (àne affevergre audea ; quod fi eü: n non unica tantum vice, fed millenis omni- g g no, eligendi fortem tuam tibi daretur.optio & facultas ; millies condemnaturum te, quo ; nifi tecum , & per te eligentem m elegeris ; fequaris D eum ; nullus tibi arridebit ftatus; 3 nifi . »: [l d) Tta&. 42« ) g ,am &) Sap. 9, 14- 162 —ARS SEMPER GAUDENDI, 1 TUCU nifi, quem Celum dabit, placeat: & fic demum ele- fü!y pigebit elegiffe, quidqui CrisS; Tute 6. Ratio autem eft räanifeüa. Cum &iom enim nullus in hoc orbe ftatus fit, aut vi- Qpor mf vendi conditio, qua non fuis fit implexa fümm moleftiis , & quidem etiam graviffimis : fi- mul atque eas incipias perfenti(cere , illico fine Ri teedebit te ele&ionis tuz, per quam factum vides,ut in has miferias devolvereris; aliud- que Qnfe ue optabis elegiffe, ne in hac mala inci- eres. . Idcirco bono fàne confilio hzc ele- fere| ! o €tio nobis permiffa non eft , nimium enim multis modis irafceremur nobismetipfis, & Quim vero etiam exerceremus odia. tuæp 7. ld certe nobis accidit quotidie in il- EUR Nar lis rebus, quas noftro marte felegimus. Uxorem tibi delieis tu, tu maritum. ài CT Quamdiu placida eft uxor, & coniux com- mo«dus , placet optio , at vero fi alterutrius ifb deyj mutetur indoles , aut ingravefcant mores; infolefcat uxor, aut genius exafperetur con- fj N iugis: tum vero primum , quod occurrit, e t ; Ah! cur virum hunc elegi ; cui tanta tea | für procorum fuppetebat turba! Verum ne te condemnes de hac electione , quisquis es; pon ld idem enim de quovisquem fic elegiffes , di- €iares.. Munus aliquod officiumque , ad Tty quod non a Deo quaíi manu ductus fis, fed Tiidm pro tuo arbitratu felige. Quamdiu res ad &m, [ TRACTATUS DUODECIMUS. 16 80 nutum fHaunt, favet fortuna, opes augen- &üc ide tur , re&tiffime dice s te id pra aliis felegiffe; mutetur fors, dete ftaberis improvidam ele- D d etiam meminifle Com &ionem. AÁrt, non i nullam fine moleftia in hoc t Vi oportebat te; ffe conditionem ? Elige fta- mifero orbe e | pled tum quantumvis fan&dum & reli giofum; s. f vix mni- , li fane fi tuo tantum feligis arbitratu , H nima occurret Car ni s petulantia ; caítitatis- m que fervandee mole ftia, defpondebis anitno : t confeftim & matrimonii tib i videberis eli- n Et hoc quidem gcd & ere debuiffe conditionem. B in omni rerum ele&ione contingit ; num- 7 enim numquam te electionis )HS) & quam ita feliges; ut tue penitere poffit & vero etiam reipfa at imo & fzepiflime. eini aliquando non peenite Nam res ipíe, qu as feligimus , mutationi gimus & viciffitudini füunt o bnoxig ; mutantur illae, vt e ritque id, quod elig enti placebat maxime. um b & tunc difplicet wl ifplicet igitur electa res; elepiffs nos, quod tam facile poterat di- quis u fplicere. magnam $. Neque i d mihi jam dicas ; occu[l'lfs te adhibiturum 1 nduftriam , fi eligen di i d;— tur optio, ne id elipas, cujus te poftliminio t poenitere poffit. Privo A la hec di&a funt. * H is animi ingeniique Lisqüïï ES.u Qua enim in re mag gifïöu ; nervos intendunt homines, qu am ut pecu- hypothe- 1 j niam lucro exponant, eligantque y l fig fecuriiïimum? Ita- j* cam, ceqfumque longe. 4 que Wm 164 ARS SEMPER GAUDENDI i que jam tibi fex mille aureos in manus do: » Yun tu lic eos eroga; fi potes; ut expofüiffe o non poeniteat. ; imo peenitere ur non poffit. verf Certe, inquies, fundo nihil ftabilius; iraque Tint apros coémar. Coémifli? interim cras ( bellum ingruet , indolebisque millies, sedes vide intra muros urbium non comparafle te. h q His autem fi emendis peculium exhauferis , fpet ecce aut flammis abfümen tur inopinis, aut n *«afu concident, & cum illis tua fpes. uid. dor; ergo rem tam inftabilem fuppotüifti auro &omn tam certo? Cafus, inquis, incidit, cui prae- ttdia cavere, non fuit in manu mea. Hoc eft, ldb quod volebam, femperque inculc atum vo- R; lo. Infinita fünt ejusmodi eventa , cafus nf infiniti ; quos cum ienoremus, fieri nullo lite 1odo poteft , ut id eligamus, cujus ponni- lr tere nos. non poterit. Atque ideo noftra Sic | nobis ele&tio neceffe eft ; ut femper fit fu- f pecta, eaque, cui numquam detur acquief- ftp ( cere. Incerte , ut inquit fapiens; & quia fl incertee , zimidee funt omnes providentie noffre. t 9. At vero, cum illud mihi penitus perfuafum habeo; Deum effe, hunc mihi atum qui defignarit, & pra ceteris omni- bus tamquam optimum felegerit , eumque ! libero meo arbitrio & el ectione ufüm fuiffe, D ut preícriptum fÍibi finem affequeretur: tum veropenitus conditioni mec acquiefco; nec quidquam eft; quod umquam poeniteat. lo.A Nam TRACTATUS DUODECIMUS. 165 50 Nam fi omnia ad nutum fluunt, habeo j ülfe omnino , quod volo ; fin autem in trans- pl verfuüm aguntur res, difficultatesque occur- EO W runt ftatus, habeo certe, habere velle quod: T Cl debeo; judico enim ex Dei eligentis pro- videntia in eo me ftatu hodie effe debuifTe, ( t in quo hodie mihi effet male. Sic, fi pro- i h fpere in matrimonio apantur omnia, uxor p bene fe habeat, valeant filii, familiee fplen- (ui dor augeatur, facile tunc cérte placebit tam commoda conditio : íin vero fuboriantur | du | præ tedia, mores uxoris antea placide, into- lerabiles nunc fint, fortuna domum defe- 9 f 1 VO rat; tum quia eligentem haec mihi Deum calts confpicio , illud mecum ftatuam ; hoc mi- nulo hi tedium conduxiffe hodie , ideoque hoc in"ftatu collocatum , tzdio ut fic afficerer. o« noltt Sic in hyeme judico gelu. conftrinpendam terram, & facilé frigus fero : in'effate cen- (ii g —— feo caloribus aperiendam humum , & fic s foli non obmurmuro. Verum id fequenti Y qma D tractatu dicendum eft explicatius. enIts . II. " qpiil [ Nilil itaque [latui tuo. demptum , aut umqlle adie&um. cupias , fi tuo contentus fis , uec alieno | fm[ïE; adie&tum dole , quod. deeff tuo. t j io. A Dmodum plana mihi; inquies , vi- snitet dentur hac omnia; rátionique cone $ fona. N 166 ARSV-V SEMPER GAUDENbI | ] fona. Acquiefco fane & dictis & (latui meo; Ailun nec aliud effe volo; quam quod fum. — Ve- fyce rum enim vero, an non optabile id foret, nolo aliquantulum majoribus divitiis .ut. afflue- mod rem , commodius tantum .ut conditionem 0« meam poffim cxequi ? Certe Deo obmur- iv murare jam nolo: tamen, anid mihi tan- (Orur topere noceat ; cenfus fi mihi paulo fit co- türx piofior; abundantiorque fed paululum tan- füer tummodo domi res? uid f corporis for- &i ma paulo venuftior foret, íi valetudo pa- Via?q[ rumfirmior, munusque, quod gero, paulu- qui; lum fplendidius ? Fatgo ir. Itane vero vir bone ? Paululum Qqin tantum eft, quod expetis, & idcirco exifti- Qd mas murmurationis reum non efTe te. Egre- gium enim vero injuriee Deo irrogate pre- r&gng l« textum ? quem antequam tibi aperio, illud Crte jam te interrogo; fi parum tantum fit for- Thinc mza , parum valetudinis, parum dignhitatis; hi c arum divitiarum , quod defideras; que tandem illa eft dementia. Ut res tam exi- hiba " ua tantopere te conturbet, & tam parum t f fuj E ei toram tibi mentis tranquillitatem au- ferat ? fi parum efít, quod expetis, parum ' €Jugn eft, quod denegarur: & idcirco tamen, E non parum, fed vehementer etiam affliperis. Hoccine eft, fàna* mentis effe? Verum edic quod porro, quanti tu parum, illud effe cenfes? ls lllhm quantum pecunie tibi cupis adjici, ut pau- tiS T. ulunm TRACTATUS DUODECIMUS. 167 : 118 lulum dicaris ditior ? Nummorum millia V fexcenta? Minime,inquies; non me hercle, font, (Uis nolo tantas opes: parvo contentus fum, if modo plus fit; quam modo eít in loculis. n O cecum & improvidum caput! An non b id vides nihil admodum referre, an fexcen- hi« torum te millium , an exieui zris cupido f [ turbet, modo turberis ? Certe tibi auctor n1 il fuero , ut non fexcenta tantum millia, fed 15 fi & ipfas Indiarum opes expetas, Peru- lp viaeque totius inhies thefauris. Infanus,in- paulu quis ; fuero , id fi vel in mentem veniat. Fateor, fed neque jam admodum faàpis, ff quin imo fi recte rationes teneo , infaniora xilti- modo fünt vota tua, quam fi ea per inteora [o] j régna extenderis. Cum enim & hoc & il- : t lud votum mentis officiar. tranquillitati: 7lud j certe minus abfurdum videtur , turbari ho- fi f0f minem ob magnam fibi denegatam fpem; jifci 1 ubi exipuum quid expetere, non magnum ) q habet opere pretium, & tamen non mino- T U rem, finon concedatur, adfert animo per- turbationem. parum Lem 1l 12. Ut vero ad iniuriam , quee Deo | parllm ejusmodi querelis inferrur, demonftran- mnen ) dam accedamus ; an non id ridiculum eft,; fl quod obmurmurator hic, Dei ordinationi- r bus plane acquieturum fe , dicat, modo pau- u lulum plusvaletudinis, parum plus dignita- tis, exiguum quid divitiarum ; amplills fuif- fet r 168 - ARS SEMPER GAUDENDI fi fet attributam? Dolenda fàne res eít, eum; lene qui omnia tam jufta trutina di(tribuit, bo- fhdnt na, diftribuit enim zz pondere eg menfura , dmi huic homini fic admetiri non potuiflfe, ut gusd plane faceret fatis. . Quid tanto quefo Nu- ACUr] mini in mentem venit, ut exiguum illud Ti maffze detraheret , hominibusque ob tantil- lieti lam rem, non parvam tamen daret mate- Cantu riam conquerendi? Ira tu me de Dco loqui modt doces, murmurator in paucis egregie. Ve- plure rum, ne, quafo, injuriam hanc benefactori Qrityr. tuo impingito , infipniter ingratus ne fis. ünt Q Neque , fi centum omnino libras pro fua t n liberalitate appendit, tu ei vitium facis, rb quod non unciam drachmamque adiecerit. lfs "Turpe id nimium eft millenos danti aureos, ]rour : ob quadrantem unum negotium faceffere: Tieltic turpiffimum, id fibi denegatum effe paffim Cbor conqueri ; intolerabile vero , id etiam ma- gnifico donatori exprobrare. "Tuo conten- li ferlrf] tus fis; tu& id conditioni, quod habes, feris? prorfus congruit, & prorfus füfficit: neque but, forti tue adiiciendus eft aut as, aut obolus; I nifi forte tua forte contentus non vis effe. À 1 im 13. At inquies, nolo fane commutare Impud ftatura ; volo id effe, quod füm. — Merca- tor fum , Qd a. ropola füm , & id volo efíe; quod jam fum. ' Verum, ut dicam candide, qmdqut quod res eft, mihi profe&to non omni ex & hol parte profpectum eít , ut mee conditioni ene T yy | l TRACTATUS DUODECIMUS. 169 am; benefit. Paucifünt, qui merces meas coé- h mant, pauci, qui zedes accedant, lucri fpes nas, qui Jrt, domi exigua; cum aliorum taber b, It ejusdem mecum conditionis funt , videam. )Ni- accurrentium affluxu preegravari. Deinde, iltd mihi tantopere non laboro; fuficit fane mi- gtil hietiam angufta res. . Verum filii multipli- m cantur , illis profpiciendi urget cura; fi res j modo parva eft, quo demum evadet in . Ve plures dividenda ? cum aliis certe melius ; agitur, quibus fi accrefcar familia , accref 3 cunt opes. "Tertio denique, fi plusculum o fi eflet rei , fane eleemofynz religionisque fäCjS ) operibus daretur infiftere , multaque mu- cerit nificus in. pauperes templaque erogarem; rout alios facientes video ; quze jam do- ye05, ffre: mefíticis , quibus vix füfficiunt, fumptibus um cogor impendere vel invitus. ] m 14. ltatu quidem. — Verum, quid mi- od hi.femper alienam fortem importunus og- habesa eris? quid querelis tuis , alius quid ha- j frod eat, aut quid agat, invidus intertexis. Hinc enim video ad plura femper expeten- 0j T2 da, inpratos homines fümere animos etiam impudentes. - At vero , quid tua id intereft, u liena. domo ? an tibi M quid a Deo agatur in a quidquam deeft, quia vicino tuo quidquam lo C[[CS calldi j adie&tum eft ? an quia pallio alter tectus eft. holoferico , idcirco nudus es tu ? an ii & is ?.an pditiot quia vefcitur opipare ; tu fame per quia b 170 ARS SEMPER GAUDENDI q fütr uia eedes haber magnificas , tu füb dio ha- bitas, aut deois in impluvio? Tif etd 15. Videte obfeécro , quam abfürde agant homines , quos aliena felicitas angit, ing. nec füa forte contentos finit vivere, etiamfi p ea ram tenuis effet, ut ficco etiam pane; hm qdüs eoque per magnum laborem extorto, co- gerentur vivere. detr Age; quod fi omnes; quorquot fünt in orbe, homines, non alia ]argi haberent vitae commoda, non alia früeren- i& tur, quam tu, valerudine, non alias ha- frt; bitarent edes, non aliis vefcerentur cibis; : q q uam quibus vefceris , an umquam tua tibi p d ifpliceret; quantumvis incommoda cafa; d aut etiam ficcum, quo nunc vivis, faftidi- lene res panem ? Certe non arbitror. Quod D Sie fi vero omnes reliqui non nifi extimum pa- nis haberent fruftulum, idque ficcum ad- pai modum , quod famelici arroderent; ubi in- fhih terim panis inteper fuppeterer, malam quo folu poffes lepide exíaturare famem ; nonne tuo do, pane non contentus modo, íed & letus f & alacer, & Deo prze aliis orarus viveres, s aliis qui te videas effe pralatum ? quis du- par bitat; inquis. Et ramen non nifi panem ha- lior beres tunc, quem habes modo, neque mi- fepæ nore, quam nunc, labore comparatum. Hoc pine jJam exigo; an idcirco panis tui- natura im- T mutata jam fit; eo quod alienas menfas car- DUn nes tegant ? An aliquid domi tue turba- rtum &ium TRACTATUS DUODECIMUS. t71 )l tum eít, quod in vicina tapetes & perifo- mata muros ambiant ? Si ninil immutatum fir eít domi, unde tibi immurtatus eft animus ? ünde in tranfverfum acta, qua, cum omnes lrl u pares effetis, geftiebas, leeritia ? Decrevit nempe ingrato beneficium ; fimul ac invi- )HHB, L dus fenfir alienum. Verum, fi nihil mihi detrahitur; fi hoc quod habeo; a munifico II ndi largitore Deo fit; fi fine ullis meritis meis jetete id acceperim ; fi quod conditioni mez fuf- 230 ficit; quid habeo tantopere, quod querar ? cb an quod arum füpperat? numquam fíàne y t parum eí i , quod fuffcit. Imo quod futh- cit, multum- eft. cafä; Quin igitur Deo meo; benefactori meo gratias ago, quantum queo; ftidi- Qd maximas? quin pane meo vefcor hilare? Siccum dicis. At numquam is ficcus eft m m i panis , quem letus condit animus. Quid mihi cum aliepa felicitate eft negotii, fi me jilte m qUO folum , folumque cónditorem meum afpi- cio, nec in alios 1ne ye u flecto. N Y nrem oculosque re- ( j 16. Verum puero rum ih&ar hac i.n V parte fümus, & nefcio an non pueris infá- niores haud paulo. Quod fi pueris fex g feptemve jentaculum exhibes , atrumque ! jc m panem buryro avare fatis illitum cuique in ffh r manus des, omnes gaudere videas; ora in- fipunt avidiffime ; fapit panis, dentes ge- jf d iera : funt ] mv ftignjt, turgefcit ftomachus ; qu omnia. [l E * ARS SEMPER GAUDENDI. 7 172 omnia. At,fi vel uniquantumcumque fra- | finim ; nf tri; quantumcumque zgri.& debilis fto- pitati machi , album panem viderint porrigi, illi- co tora turbatum eft domo , panem fibi dari timi , prim experunt; conqueruntur denegari, affiliunt, ancille manibus ut eripiant , lachrymantur, 1 3' Xt C0f (qun ejulant, exclamant; & quod pejus eft, rur- fus efuriunt, nec ater panis fami exfaturan- f ] &ar de confert quidquam , imo ne fapit qui- dem , qui tamen modo erat in deliciis. idoo [ f Quid hoc demum rei eft? an ergo deterior factus eft panis , atriorve ^ Neutiquam: i d Teq verum deteriores fecit animos felicitati, fi fic loqui lubeat, fraternge immixtus livor: telbi panis in manibus alienis candidus, atros fe- I cit infecitque intuentium obtutus. At ve- E ro, quia ftomacho laborat frater, albus ei que vi porrectus eft panis; vos robufli eftis & va- Tiang lidi. Fruftra loquimur : . & quafo ne fra- Qratig li nep tris morbum albo pani pretendite, nifi ve- litis omnes illico laborare ftomacho, & licet A Ti0n f ltig- nonlaborent, morbum fingere. 17. Puerorum funt hecarrificia fateor; Cum | Nam;ut agere fed & nofítra fünt paflim vitia. elepganter Seneca. "Adbuc euim mom pueri- p5 K £a in molis, [od quod gravius puerilitas . ve- ?nazet. Et boc quidem pejus eft , au&orita- PTR ] 0C t zem babemus [emum , vitia puerorum : .mec puerorum tantum; [ed infantium. aà) Hoc ( Qu fr tantum differimus , quod in rnajoribus in ; Q « fani- | 4) Sen. ep. '4. — " TRACTATUS DUODECIMUS. 173 J fanimus. Numquam nobis fàtis eft, quia eftt is fl noftra comparamus : neque noceret cotn« paratio, nili per eam excitaretur continuo, iil bi dari nimium heu nobis ingenitus habendi amor; perimus, ut habeamus , nosque perdimus: ülium; Xntüt ut commoda augeamus , promoveamus opes nullique ut cedamus, movemus om. , nr- h- nia. Huc omnes referuntur cogitationes, & cure, ideo füdatur , ideo transcurritur, i qi- qelis ideo litipatur, ideo rixe exurpunt, ideo fufcitantur odia, ideo amicitie diffoluuntur, jetenot ideo denique turbatur humana mens; moe« juin: rore confumitur, nec quidquam bonz vi- itui, d tz fibi refiduum facit. irr: 18. Iftud tamen amice interropantt tsf amice refponde: an non quietam utcurm- À ]s d que vitam tranfigere poffes, iis quee tibi ad manum funt, bonis uti modefte; & cum gt T2 gratiarum a&tione , fi percuperes ? Quod íi negas, ea ftatui tuo füfficere, vide fis, an n re non fumptus eos facias; quos ftatus tui con- A ditio minime requirit. Si enim plebejus cum fis , tenuisque fortune , nobilem vis ;f agere, ne certe conquerare, bona non fuf- Mi P[ ficere; neque id Deo imputa, fed immo- j J dice: cupiditati tuz. — Suflicerent fane bona 'fjlüf Ti" flatui tuo , fi tuus ipfe tibi füfficeret ftatus. mqmlïü Hoc tamen non ago modo: illud urgeo; i D '[rc qua fronte afferere id poffis , non fatis tibi j P* m , qui ais pro conditione tua efTe- profpectu jam fi W R 374 ARS SEMPER GAUDENDI jam candide confeffus es contentum imo & letum forte tua futurum te , nifi aliis libe- | ralius profpe&ctum foret ? An non id te pu- lt det aliis candidiorem feu panem ( puerorum Af inflar) feu fortunam (qua virorum eft in- u fantia) invidere, & impallefcere alienis bo- nis? Tibi fane male facis, alteri quod fit me- liuscule. An non id eft puerum agere in virili eetate, & in fene&ture matura infantiae AN vitiis implicari ? O fi ditior effem inquis; fi du(tr locupletior, fiopulentior, quid non agerem? io of A&urus quid efles, videbimusid porro dein- fs de. Quid vero jam agis per tot vota, ina- Tibus niaque defideria ? nihil fane nifi tuam quie- thi d tem interturbare , eosque in animo tuo ex- ergo ] citare tumultus ; quibus tandem immarcef- DUS Y cis. Comede, fi fapis, quem tibi porrigit divit panem Deus, ratiasque age pro viribus Cen maximas: candidum fi dederit, bene tibierit; 1mo atriorem fi obtulerit, non erit, ut reris, ma- Hoc le; .Da quod vis , dicebat piiffimus Deoque ; petta totus devotus Thomas a Kempis, €? quan- Qu um vis , eg quaudo vis. ) Domine tu [cis, qua- illun Brer melius efl ; fiat boc velillud , ficut volueris. , ltit 0 Der D $Ib t f «) A Kemp. Ls 3. c. 1f. l | &cced ego ] pofl ;r [] | [ TRACTATUS DUODECIMUS. 1i7; imà il &T ii pl ldeo autem milil tibi adiici vult Deus , me RTOLUT. flatim te 1ui flatus faftidium fubeat 5 illumque T n eum, qui tibi non convenit , comumu- yis Do zave velis. : [it me i if N imadverte jam , fi placet , plura tibi À ; Dei miferantis in« ia cum negantur bona lquis; l duftriam & (agacitatem. 2 ) An non id liqui- fa. do oftendimus , & poft multa tandem con- ( d- feffus es tu ipfe, tuurn tibi ftatum pree om- nibus maxime convenire , neque meliorem d [ j qüit tibi eligere aut conficere potuiffe te? Quid Qo er ergo jam pluscu 1 4 um commodi exoptas, mi- lum laboris, plusculum at ce nus vero aliquantu divitiarum , ege ftatis vero paulo minus ? omgit ftatum conficiunt ; v Certe hec omnia tuum ii t imo ftatus ruus fünt, ut moX explicabo. Hoc fàne nemo mihi jam negaverit ; pau- friS) ffi« a pertatem adminiculu m eífe & inftrumentum, uo Deus in eo te ftatu continet , quamdiu U qle- Statuamus "m illum tibi cenfuerit convenire, ferroque fuübigendo j ipitur, opificem effe te; tus is tibi convenit operam impendere. Sta Deojudice. :Tu interimo pes expetis. Den- Ü & rationibus tuis tur fane , fed non a Deo, accedant aureorum decem millia. Quero s auro,; fabrum ego jam , an tu ranto ditatu pofthac ferrarium acturus fi s? Egone in- 2 quies * .) Tl'a&- 10. h 176 ARS SEMPER GAUDENDI ] lum quies; ferro admovero manus jam auro gra- Ves? minime vero. Quid ergo a&urus m : (rle poíthac? omnia, inquies, cum venum pro- flent; munus mihi dignitatemquein Repub- ine : lica comparavero ; fic vivam commode. Enim m vero; id mihi jam libeat carbonibus aflare u il l [ totos dies, & penes fornacem calidam fri- ? gida veíci carne & mifero pane. An has | Vite miferias feram ego tanta cum pecunia, quae ! exift mniferiarum omnium unicum eft folatium? , Quan non faxo edepol, hercle tantam infaniam. ; Qümc 20. En ut non poffeffa tantum , fed & ; (ppor preconcepta tantummodo felicitas, tibi om- tj fj nem attentionem memoriamque eripiat. An l ve non illico faffus es, tuum tibi flatum effe op. Ydi, timum ? cur igitur in alium mutari vis, nifi d quia pecuniz tibi demenrant caput ? Huic ciim incommodo precavir Deus , nihil fortunze Quar tua cum adiicit ne parum quidem; incre- Tànta dibile eft ; quam paucis pennis opus fit, ut ! Fibe volare f poffe putet Icarus. Longe itsque Qhar melius eft, ut nullas habeat , ne appetat no« citüras. Qu Ah mifer ! quanto fatius tibi eft, in m malleum geflare manu, quam fceptrum! fu- El ligine carbonum ; quam adulantium fumis af flari! quanto melius in incude tua fortunam | Vi &tinf tibi ceeleftem fabricare ! Hoc tute Ícis, tute QUi e $ 1 fateris ipfe; quid ergo ad rinus profutura &Tur t mo ad nocitura tantopere anhelas? Hac lt íane duo combinarg non poflum: judicag Tuiferi tuum | | TRACTATUS DUODECIMUS. :77 p tuum tibi ftatum magis competere, & ta- NT men relicis. Aut igitur alterum nesga, aut njt certe te intra limites tuo flatui prafixos con- tnile tine : eaque lubens fafcipe & bona & vero b etiam mala , qua ftatum tuum confítituunt; lu aut illura neceífario comitantur. n fri 21. Jam vero cum per divitias hujus Anti vite difficultates miferiasque evafürum te lllad occino: o QR exiflimas , erras plsne. n quanralaboras in Charybde , Syrtem evadere am. cum conaris? Hoc certe ex Epicuro Seneca d opportune fuggerit : Multis pavaffe divitias , J 102 füins ani[eviarum fuit, fed mutatio. ) Ni- A hil verius; verum ita prafentia abhorremus T mala, ut futura nihili faciamus, dummodo evadamus illa. Nec etiam , fiin majora in- A Rüc cidimus incommoda, pen(íi habemus quid- ytumg quam, modo prafenribus non urpeamur, tanta eíf & tam temeraria mutandi libido. t Faber ille ferrarius, qui fortunam fibi ma- f t j gnam pecunia coemere ftatuerat, eam inquam quam fibi malleo non poterat effingere; nec a jidi in incude fabricare: tum , cum miferias fui flatus evadere conatur, in alias longe gra- ul« g viffimas, quas fecum fortuna trahit , incidit- fetinfelix ; & quidem minime rmiferandus, ut rirum Ii53 u qui eas ita adamarit, ut etiam auro coemerit. Verum id quidem eft, quod fuliginem opi- faurt n ficinz, malleorum i&tus, incudis fravorem, iffeteva- judicas miíeriasque frugalis menfa daturm fu dere, 3 um -a) Sen. ep. 17. in fine. j 178 ARS SEMPER GAUDENDI i dere, felici, quia alias miferias inexperto: at p vero , cum ipfi jam locupleti & opulento; : Qigu caput litibus ccepiffet obtundi , vidiffetque Qd evocationibus conteftationeque facta fefe in yenf jus abripi , rationes exigi, cenfus denegari; : o i triüm nec nifi per multas altercationes exhiberi; rurfus mendaciis , periuriis, adulationibus; | feine tomn commentationibus importuniífime implicari fe: tum certe credo complicatis manibus, Nq erectoque in celum vultu millies exclamatu- lls e rum: Ah miferum me! quanto facilius mihi B fuit; ventum follibus camino facere; quam : bundi Fortunz ventis imperare! quanto commo- : uf dius fuit; malleorum ictus perpeti , quam ; lts quibus nunc contundor mifer! ad menfu- i Thetos ram cadebant illi, eosque excipiebat incus: vt undique me impetunt hi, fine men(ura qui- n dem , fed non fine pondere. O quanto vt nunc melius mihi foret, incudi mez malleis , (omy incumbere , quam effe Fortung incudem! BU quam curis expers letusque forcipe verfa- Cina rem ferrum, qui ab auro ipfemet meo tam crudeliter exagitor! nimium hac gravis fors eft , humeri impares | (tty um,. L oneri ferendo non | luloy 22. Sapis profe&to , cum fic loqueris; 4dij; quod vero tibi nifi experto videre non licet , J nec forte cupidine nimia excoecatus videre non vis, id quidem Deo antequam eveniat, eftlonge perfpe&tiffimum : & ne eveniat, magna :3.( TRACTATUS DUODECIMUS. 179 | d magna ipíi eft caurio. Novit ipfe, qua& [ettoy cuique ftarui immixta fünt onera , novit; quid tua ferant vires; omnibusque rite ex- feqit fdeit penfis, illi te applicat conditioni, cui feren- do fispar. Paupertatis (i te incommoda ni- gegari, hat mium gravant; certum id tibi fit, divitiarum lnibllS) te incommodis opprimendum ; quin imo ne commodis quidem bene ferendis parem fore. nplïcari inibBS, Neque (i dives es; & in dignitate poficus; de ii« tuis etiam incommodis conquerere, nec ple- p mini bejae conditionis tranquillitarem tuee indigna- bundus prafer: nam tua qui tam moleíte qum IrJo perfers mala, tot undique commodis circum- um feptus, certe m olles nimium tenerosque hu- meros paupertati füftinendae fupponeres. No- enft us vitifta, qui vires oneri , oneraque viribus Ífumima accuratione & induftria attempera- d qui- vit : aliis ut idem verbis dicam, ftatum ita yunit mils compofuit , ut ftare in eo poffis & perfitere: tu ftatum tibi cum praeftruis, cafüm tibi na- i vt chinaris , imo & occafum. Q t G. IV. qilt Occurritur obje&ioni de filiorum cura. m babenda : item ofenditur, quod modicum quid T additum flatui , flatum mutet. tibi peculiavem Exponitur duplex flatus, yith €j proprium. enevicus. altev a ut fpecificus, alter peculiavis eg' individuus. h hecc quidem omnia mag[li zg.Oppones : illufd—l fït fcio , 180 ARS SEMPER GAUDENDI TI omnià eos concernere , ingentes qui divi- torür ls?( tias animo voluunt & folliciti ambiunt ; quo- rum quidem ftudia in hoc collimare, ut fta- 10n t tum füum penitus excutiant, nimis fane eft Td er manifeftum : te vero non id apere, modi- quod cas tantum opes expetere , ut conditionis pofp tug incommoda minus molefte feras; neque QUn & adeo tibi ipfi laborare te, ut qui tua forte fl ( contentus fis, quam filiorum commodis in- Dupil füdare; quorum uti tibi commifía eft füften- Tium, tatio; ita dubio procul impofita eft cura, P Duobus autem cui curandum eft, quid mi- ; um rum , quod fua fibi fola fors non füfficiar ? l | üte [ 24. Ulterius qugefo, ne progredere, de | 1 tip filiorum cura, quam cupiditati tuz diffimu- Ttanfey land& cautus pratexis, refpondendum eft | (ües Cu- prius, antequam ad alia dilabamur. maqu( ram tibi filiorum demandatam effe quod fa.: &0s jn tearis , libens accipio. Ata quo? a natura | ls ng inquis, & nature auctore Deo. Nihil re- ! Otdip: ius , Deus itaque filiorum curam tibi de- ; Betior mandare legitime qui potuit , plus juris, B quam tu ipfe, in filios tuos habere dicendus | Q ' ümj eft. . Hoc certe in confeffo eft. Ipfis itaque Weitüy fi profpiciendum eft, iftud fane Deo pra te Cm j 1 onge magis incumbir onus. Et vero neque Dnar hoc mihi negaveris , Deo longe exactius, li pof quam tibi perfípectum effe, quis demum fta- '[ci tus tua proli conducibilior f« Quid ergo Dreg exelamas, paulo majores opes expetere te, Wio €orum ) [ TRACTATUS DUODECIMUS. x8t i d eorum rebus commodisque recte ut confu- las? Cosmodius ipfis effe, fi voluiffet Deus, ; i non te parenrem elegiffet, is, in cujus ma- [ nu erat, nobiliores illis natales dare. Tu myle quod tuum eft ; age ; de tuo, quod habes, diioni profpice , ea tibi incumbit curatio: parer- Ti on eít, abs re plura exoptare, ubi plura n onte filiis füis impendi non vult is, qui aequum in yiis pupillum curatoremque jus habet & impe- il rium. u 25. Itaque fic flatue ; ea que ad ma- jd n num fünt, & iibi & illis impende pro facul- ia tate quam obtines, non quam optas. Quod [ de fi exiguam tantum hzereditatem proli potes Timu- tranícribere , illud tibi fit. perfuafiffimum, me tenues eos & pauperes effe voluiffe Deum, V tuaque epeftate velut inftrumento ufum, u s iif eos in rtenui collocaret ftatu. Quodfi pro- les nafcatur copiofior, hoc quoque ita Deam atf Ol ordinaffe , ut longe quam tu modo fis , pau- periores effent finguli ; nimia adhuc erat for- g ; prh tuna tua ; quam ut tota in prolem unicam cum ipfius evidente ruina tranfiret. Quid j j igitur prolis tuz conditio futura te torquet, cum id certum fit, quamcumque Deus af- ) Pfæ K Ü neque fignarit ; longe meliorem ipfifuturam, quam tu poffis mente defignare & votis expetere? yiiit Nefcis tu, quid proli expediat, novit id nl preclare Deus : quid ergo te & temere, & vero etiam incaffum exedis? aett L ; 26, 0f 182 ARS SEMPER GAUDENDI T 26. Perfiftis nibilominus in propofito; b& illudque urges parvam adiectionem condi- moni tioni factam, eam feliciorem quidem redde- m re, non vero etiam illico mutare; non enim plars. plebejus homo aut propola , plebejus effe f definet , fi tenues illi adiiciantur opes. Jam lioles vero inquies, propola cum fim , officinam Jris meam exercere volo, porro ftatum non de- Dequ fero ,. neque adeo libeat deferere, licet ali- obje quantulum accreícant res. — Deus immorta- DimL lis quid audio ? An tu id mihi perfuaferis; 2 in tuo ftatu perftiturum te, fi fortuna paulo f con tibi blandior illucefcat? Audi. INolo jam Wme tibi innaram homini cupiditatem obiicere, NTA que numquam poffeffis extinguitur, nec tiii f habitis exfaturatur ; fed exacuitur magis & ; Mow accenditur ; utpote cujus natura fit femper habe habendis inhiare. Parum tantummodo di« Quer cis, te expetere; & parum iliud fi conceda- li d tur, accre(cet non parum femes, & adbuc nefrc aliquid defiderabis. — /4liquid adbuc fi confe- $d queris , mox aulo plus erit in deliciis: vix paud paulo plus domi comparuerit , cum fubito quis snulto plus füturum fit in votis. Multo au- Optir zem plus votis fi accefferit , dices denique ü cr numquam fatis.. Novi ego mortalium inge- las nium; novi cupidiratum genealogiam & ge- d t neraionem ; novi, inquam, quas proles gignat feecundum illud Parumz conjunctum edp et bg cogulatumq*üe ; Ut ita dicam, cupientis vo- Vto to TRACTATUS DUODECIMUS. :85 00 Á to & defiderio. Prima hujus infelicis matri- COR(de monii foboles optare 7Zdbuc plus : fecunda &t ii cum hac fücceíferit, eft , appetere longe 1 enifi plura, re&teque proles haec vocabitur smul- u d zum plus ; tertia denique eaque miferrima fo- n boles eft, qua dicitur , & dicit zussguam atis. Verum non hoc tibi nunc obiicio; (Irat "13 neque communem mortalium eegritudinem t d objectando , tibi os occludere, modo eít mortt animus, ufat 5 27. Hoc nunc ago. Parum , inquis; ao fi commodior aut opulentior fuerit fortu- Ü )am na mea, illi totus acquievero. Verum , qua (CeIt tu ratione ductus id demum ages? an quia n tibi fatisfa&um iri autumas ? hoc fane jam j negavimus, Hydrops eft omnis cupiditas u W habendi; fitim dum ingeftione putas extin- od IU guere, magis irriras,, uti jam diximus, Quod )ncedä' | f1 divinam attendis bonitatem , ejusque be- U neficio te gavifürum dicas: bene id quidem. u z Sed cur non eo , quod tibi jam conceffit, gaudes bono, eoque laetus frueris ? Quo in- p Q? quis? Statu inquam tuo , quem tibi tamquam optimam tibi rem eft elargitus? Beneficium TT j 1d tu credes effe, majores opes fi conceflerit ? erras , negantur ille tibi a Deo ; male ne fa- g ciat tibi. Beneficium non eft magna dare , $ fed profutura. Magnum vero ceníendum j U eft beneficium , nepare nocitura, lNocebit vero procul dubio ; fituus alteretur ftatus, emlsVU' Alter 184 . ARS SEMPER GAUDENDI j Alter quidem eris, fed deterior: hoc vero dhme neutiquam eft e re tua. Id fi tu non curas, d f curz eft Deo, qui magis tibi attendit; quaai ; Qomn tumet tibi, Yero. 28. Et ne illud rurfus oggeres, modi- quod cum rerum tuarum incrementum , nullam am, flatui mutationem afferre ; neque mercato- «mn rem mercatoris ftatum excedere , Íf1 evadat tem , opulentior, cum plurimam varieratem divi- I t tiarum, exceffum & defectum, ftatus bujus tem | & cujuscumque alterius limites complectan- lïs; hl tur, intra quos tamen pofiti, omnes ei- dirig dem ftatui annumerantur. .Hoc, inquam; ttlis q ut complanem , mentemque meam dilucide eitdg ut exponam , fateor , verum id effe, quod , opponitur. Verum , iftud accurate exper- füfà v dendum eít, duos efíe omnino ftatus ; ge- füs n nericum unum , ut cum fÍcholis loquar; Omne quemque cum aliis habeas communem; al« COnfy terum , qui proprius plane fit; homini- fhafeu que peculiaris & individuus. Aliud igitur tamæ eít , mercatorem agere , aliud vero ; hunc mercatorem effe. Cito Sic & in pictura, licet fiaty varii depingantur milites , omnesque mili- l mp tic flatum armis ceeteroque veftium appa- o ratu exprimant, & in hoc conveniant ; lin- Rflwm' uli tamen füam fibi propriam pofitionem per j abent, inceffam, vultum, brachiorum cru- QU he rumque protenfionem , compofitionem de- Omin: nique & ftatum nulli alteri communem ; & COnffin tatnen ) TRACTATUS DUODECIMUS. :85 : DO famen omnes íunt milites, Iraque prorfus Q de ftatu philofophandum eft, aliquid quod qui commune fit mulris ; habent finguli , aliud vero, cuique quod fit proprium. Homo mi- quod fis, cum pluribus tibi commune eft ; qullm cum paucioribus vir quod fis ; minus adhuc X CH commune , mercarorem quod agas, mili- vt tem , cauffidicum aut propolam ; commu- 3 i ne tamen eít aliquibus ; adeoque commu- ', hujlls netn faciunt ftatum. — Hic vero quod fis mi- lt les, hic mercator, hic cauffidicus; five, ut -T clarius loquar ; in militis mercatorisue ftatu , guam, talis quod fis, hoc eft ram depreffus , tam iucide evectus, tam humilis, tam confpicuus ; tam quo dives, tam egenus ; hic tuus eít in merca- ).pcn- tura militiave ftatus ; feu pofitura tibi pror- j füs individua. &) Sic in humano flatu licet qquih omnes fimus & non anpelico , tamen tali te QUE conformatum effe corpore, tam tenero , aut p mafculo, tam formofo vultu, aut invenufto, gt tam epris membris ; aut validis, tam pra- N claro ingenio aut hebeti; hec, inquam , om- , niatua fuünt pofitio &, ut fic dicam, tuus jj fill in mundo ftatus. T a 29. Quemadmodum autem humanum j lt flatum omnibus communem , proprium mi- hi per hafce circumítantias fecit Deus, . ne- d) qu que hominem ífolum effe voluit, fed hunc p ü hominem , quem. varie ille circumflantiee conftituunt: ita prorfüs fcias , non militem, n Iner- !amm w) Vide infra "Trad. 14. n. z. 186 ARS SEMPER GAUDENDI mercatorem , aut cauffidicum effe te , quafi Mdn tiba generatim voluiffs Deum, íed hunc qui es: atque adeo omnes quotquot te circumftant Venc us conditiones , res, eventus, profpera,; & advería , abundantia rerum & defectus; ea, füo fatne inquam , omnia funt ftatus non communis, fed, ut dixi, tuus. Id quidem clariffime plici d r indicaffe mihi videtur Apoftolus. Unusquis- ue inquit , dozum proprium babet ex £0 üt p Ut ti unus quidem [ic , altev vero fic. 7) Quid au- tem id eft, unumquemque proprium habere fioru, donum, feu ftatum a Deo, nifi eum qui fin- [atün gulorum ita fit ; ut nulli omnino fit come Áiate munis ? Mercator quod fis, multis commu- ne eít: at tam tenuis fortunz quod fis, tam exhauftus, tot fortis adverfe & profpere ] QM vicibus agitatus , tantum auri cui (it domi & vilin nec teruncio plus aut minus, id vero eft i flatus tuus , tibique proprius. Proprium autem unicuique ftatum cum a Deo efle afferat Paulus , numquam certe ftatu; quem tibi dederit Deus, contentus dici poreris; nifi tibi proprio acquieícas : acquiefces au- $. 1 tem , fi nec adiici ei quidquam velis, nec CH',] etiam demi quidquam exhorrefcas. An igi- eàqu tur opes augere non licet inquies? an digni- 1 ng tatem majorem vetirum eft ambire ? an fun- m dos coemere non eít confültum , reique do- itui meflicee amplificandee invigilare ? quis fane COndi ) &) t. ad Cor. 7, 7. | | 'TRACTATUS DUODECIMUS. 187 wquaüï íd non agat aifi iners & focors? Non dubi. tabam íane difficultatem hanc illico obvol- jie: ml vendam. 4) Verum date, Ífi placet ; tem- pus, alia dum evolvero ; oftendam , ttatu n fuo contentus quo paéto effe quis potfit;. & nüns, tamen majores divitias dignitatesve expetere mf lacide, fic, ut de tranquillitate animi difce- dat nihil. Sinite id modo me nunc agere, iil 3 ut plane vobis perfuadeam , nihil admodum, üid d- ut tibi bene fit referre, per divitiarum ho- norumve incrementa; propriurn tibi mutari hi ftatum ; imo vero bono tuo ea etiam of- il ficere, con mirl $ V. ; (f Offenditur , nociturum id tibi, fi per di- )(pgræ pm vitias incrementum flatui fuo fiat: meque ea te faGurum bona opera divitem , que fa- «t K 'oprillfp 2 &urum te credis imo ne ea quidem ; i at que pauperior modo facis. 0 Qu 30. Liquis adhuc animo tuo inheret fcru- pulus necdum penitus acquiefcis. Sic :(c j «2 iNam ut vera fint hec omnia, ,lls j neC | eft , inquis. eaque que negare non poffim; tamen id mi- An ul hi nemo non concefferit , valetudinem re- ! [Dnl- &am , bona corporis & commoda , opes n jn q $ dignitatesque multum virtutibus exercendis conducere, inflrrumentaque effe ; ut. recte Qs [üüc fate- . i $) Traa. 14. $. $- u 188 ARS SEMPER GAUDENDI - , fatetur Auguílinus ,. quibus facías bene ; & 1 reg multis bene dum facis, facis tibí quam op- f0 C0 time, Jam vero, opulentus fi forem homo, i crumenaque mihi turgerer auro plurimo; Deus bone, quam alius a me ipío forem! fs. jors quid opera: non preftarem miferis ? paupe- rum neceffitatibus fane profpicerem ; effet l en ls d enim ad manum facultas, effet quo templa exornarem divinumque procurarem cultum; 1 üt (ol |lentia neque carceribus paterer deeífe benignita- tem meam. Id quidem mihi certum effet | idii ! Q ea facere ; fentio enim ad mifericordiee opera propenfüm animum , facilem fle&ti, cuique 4Ut0g innatum fit alienis miferiis indolere. Et ve- fils d. ro intolerabile prorfus eft, opulentiffimum quemque fervare fibi res fuas, neque Deo, fecdog Itquis, & quo tamen omnia acceperit , gratitudinis vices rependere: ornatiffime fünt illorumn &v il &des , fquallent templa fine ornatu. — Orna- re qui poffunt; nolunt ; non poffunt, fi qui lnoent volunt. Todu 31. Bone Deus! quid obmurmurator Vi&ug 1 &ntvo hic non congerit ! quibusque integumentis humana fefe cupiditas non involuit , ut lateat; el dp lmam. & ne videatur , mox filiorum curam necef- fitatemque querelis füis pretenderat ; jam di&irï( vero, cum id ex voto non fücceffit, miferi- cordiam erga pauperes pretexit, & fi pla- l "hefic cet, cultum Dei. Verum age, cupiditatis i Doffs tug qui patronum agis non illepide: quod Thihi À Qs fie ] | 'TRACTATUS DUODECIMUS. 189 uk Ti re&te ratiocinaris tu; eodem fane argumen- n Ym to conficiam ego, non exigua tantum opum incrementa expetere debuifle te; fed vel ad tim» oren ipfas Salomonis gazas, adeoque etiam ma- jores adfpirare. Liquido id quidem patet: u iis enim circumfufus, que Deus immorta- p lis, charitatis opera preftaré non poffes ? um ut fefe per omnes mundi angulos benevo- jhtt; lenti& tue indicia, velut a fole emicantes ignita- vt radii, diffunderent! Et tamen nonne ridi- culaea effer infania, fi quis fuas fpectans opera cgemifceret Salomonis the- opes, altum in o üique fauros quod non poffideat, Peruviaeque to- tye tius defoffa adhuc meralla rationibus fuis fnüi necdum quod accefferint? ítultum eft; Do inquis, ejufmodi dicta dicere, infána fünt ins heec vota. At quo pacto infanum tu dicis J [U) id appetere, quo facere poffes bene? certe [l ingentia preeflare tunc valeres, qui jam ad- Il D modum nihil potes. Vides ipgitur tua con- ï victus fententia, non te pàuperum premi t ! benevolentia, fed tua cupiditate; & non p Dei agere caufam te, fed tuam, licet pef- / Lt fimam. j 32. Deinde quam id eft perridiculum l lüm di&irare, plurimam tibi fi ditior effes, aliis u) J benefaciendi futuram facultatem? fateór, j poffes quidem multis facere bene ; verum du id mihi imponere vis tu, facturum te illi- e qu(l €o, facere quod poffes opulentus, valens €Qre 190 ARS SEMPER GAUDENDI corpore , & in dignitatibus conftitutus? hpfo Plane , inquies, id mihi a&urus videor; ttahi fentio enim ea me effe indole, ut in bene- dt, volentig opera non ferar modo, fed & ab- fünt ripia Ego vero tibi non credo, ne ju- velle rato quidem: non enim is effes, qui modo pote es, neque tam pia tibi tunc foret animi af- adm fectio. Nihil montibus illis fterilius afpe- avar riufque, quam qui aurum argentumque in invi vifceribus ferunt; nec vero, auro licet tur- tes f geant, aurum dant ; eruendum eft vi & ficile ferro. Mifericordem te facit paupertas fufa 1 tua: egeftatis tuae incommoda quod pateris, |. füs j| facile compateris aliene: nofli expertus tidqu quid fit pati; idcirco patientem cum vides lc t pauperem,. moventur tibi vifcera, quafi fi Aute rurfus tuum tibi inftaret malum. Sic nem« Da pe recens memoria infelicitatis tuee recrue dias j defcit ad confpe&um-alieng. Hinc facile füm compateris, quia compertum tibi eft quid Tüfm « fit pati. .. At vero fortuna fi blandior afllet, nihil citius fecum auferunt molles Zephyri, Tnün: fuavefque auree, quam praeteritorum , quos Cnf füftinuimus malorum miferiarumque me- In t moriam: füa vero mala qui non curat, quo- te in modo eum tangent aliena? Opulentus (ane funa ( fias, exarefcere tibi cito fenties pietatis vi- ( Ícera, nec tam facile commoveri ; & nifi magna virtute exfüperes, brevi fies immi- Tine v Tere- Ó1ericors, benorumque operum fterilior ipfo Metam 'TRACTATUS DUODECIMUS. r9t ! ipfo auro, quod füi cupidirate totum in fe dn; trahit animee fuccum, fterilemque afflatu fa- ho cit. AÀn non id fateris ipfe, eos qui pof- d fünt omnia, nihil velle5 qui nihil poffunt, 1j velle omnia? Omnia jam vis, quia parum modo potes; fed fi multa poffes, crede mihi,nihil ii af admodum aut parum velles benefacere. In j a(pe avaritiam deflecteres ut plerique opulenti; ] n in vitia delabereris & fcelera ; quae quia divi- &t if tes facile & fzepe impune poffunt exequi, L facile volunt; periret divitiarum nidore fuf- pertas fufa animi devotio, omnifque pietatis fen- HIMS) fus; fübtraxiffet denique favores fuos gra- Yertus tiafque tuis criminibus irriratus Deus, & vldes fic randem, qui nunc in mediocri forruna; f epius es i aut etiam. jn tenui admodum, egr W Dei pietatifque cultor, impius fuiffes me- [: p dias inter opes, & ex eorumi numero, quo- . hh rum Deus venter eít, quorum Deus au- rum eft. a I d 32. Fateor inquis, vulpo fic fit; com- eph*;ü! mune id eft precipitium. At vero mecum 1 qUO* confidero, non video quo pacto fic poffim in transverfum agi, & abripi, nimis enim u 4/0* alte imbibitum mihi eft, in quacumque for- tuna ftare Deo fübdirum , ejufque agno- T n Ícere imperia, cujus beneficio datur frui. d Irane vero?. hanc de te audes fpem prafu- j 1mm1 mere ? Verum detine paululum prepro- peram fiduciam; '& exemplo fapere fi vis, fierl]lOï P 1pf0 ape - 192.. ARS SEMPER GAUDENDI fape alieno: eadem fane que tu de te; de | Cefnt Eulogio quodam exiftimabat Daniel eremi- ; fife ta, vir fanctitate confpicuus, fed quod non | itcidi fruftra adjicio, vir minime malus. 'Opere pretium erit, hiftoriam rei pertexere, quam kntia lii in Syllogo refert Paulus, vetus au& : qr Gre- Qus: cus,. non Grece fidei. 4) piup beral Dani | & ind j Exeüzplo Eulogii dicia Eonþ'rmmtztr. Nter "Thebaidis fylvas & rupes ver- ; lütqu 34 I Q m fabatur Eulogius , operamque íuam Wnangy fingendis faxis lapicida elocabat. Condi- üt El tione plebejus & pauper; nobilis animo & virtute , meritifque in colo opulentus. Tüm ] | Wtle: Dei cultum religionemque procurabat egre- Tüsc gie, victu fobrius admodum, cafítus mori- T0$; bus, & precipua quadam erga pauperes pierate. Domum enim ab opere: diurno lfl tur, ( füb noctem redux, egenos undique con- E quirebat, & eis quod laborando congeffe- Nl fat, magna fíane liberalitate pauper ipfe €um pauperibus quafi zequo jure dividebat. tinet j fnenq En ut vite fanctimonia, bonorumque ope- | Vere rum accuratio, non a flatu divitiifque, fed f: fün ab hominis ánimo dependeat. Á n 3;. Con- Irpor Videri ;s) Paul. Syilogi l. 3. c. $« ap. Caufin, Tra&t. 24 axim, j i TRACTATTUS DUODECIMUS. 193 35. Contigit forte, (fortunz fi locus t gt detur) ut Eremicola quidam , Daniel no- mine, per devia cape(fens irer in Eulogium od m incideret; ab eoque per fümmam benevo- Opt lentiam, no&em fecum transacturus, in g hümilem, quam incolebat, cafam eft dedu- UA étus: ibi pro viri condirione; victu quidem paupere, fed omni humanitate condito, li- beraliffime eít exceptus. Placuit admodum Danieli Eulogii ia re humili precelía virtus; & indoles inter rupes tam benefica; indo- T. luitque faxis verfandis adhiberi ram munifi- 9. Yel^ cas manus. Multis itaque per tres fepti- fjn manas precibus Deum. flagitat ;; meliorem ondi- ut Eulcgio fortem det; gloriofum id futu- mo rum Numini; & vero miferis egenifque Jeras. utile admodum , opes in tam benignas ma- r nus congerere, e quibus tam facile in ege- sl nos, quafi e fonte rivi, defluerent. . Orat; u inftat Daniel. Interim codo vox. delabi- um tur, abílineret fàne precibus, Eulogio bene j a effe pauperi; opes ei nocituras poftulari. Nihil hifce movetur Daniel; antiquum ob- u yP tinet, effli&im rogat; de Eulogii virtute ti- mendum effe nihil; de ejus conflantia ca- il f« vere fe, vadem fefe conftituere, animamque d ig ífe füam anime Eulogii pignori opponere. Maena fane hec temeritas, dedocendus eft ( importunitatem fuam Daniel; .vir, ut jam alus. vide;is, minime m 36. Quid | Tma, l] M 3 194 ARS SEMPER GAUDENDI Ver 36. Quidfit? antra dum excavat Eu- logius, fcrutaturque educendis faxis mon- (die tibu tium vifcera, en tibi ingentem auri thefau- rum; in quem illabitur incautus, & for- 09b tuns tantae admodum antehac fecurus. Su- fU bito dives fit Eulogius, & quod videbatur d Ofmfi incredibile, fübito Eulogius effe defiit, aliuf- queeftafe. Non jam preces foliras Deo l | jm fundere, non hofpites conquirere, non fti- | qus. pem erogare, non zs dividere ei jam eft | Lrem animus; alias mente veríat curas ; torus in | pren auro eft; & qui miris incedebat heri pgaudiis, L nb jam trifti progreditur vultu, follicitus, ubi que | thefauros tam ingentes recondat, ubi de- ; Qpi mum eos expendat, ut fortunz tam faventi ff velificetur, plenaque expandat vela. Nimis &ury anguíla & íquallida videbantur "Thebaidis lo tefqua, quam ut iftic fortem füam poffit ex- tott tendere, aut conditionem praeteritam diffi- ü ] mulare, aut fortunam in auro repertam te- fedu gere, ne in propatulum veniat, & fibi in- vito detracta, addicatur fiíco. fotu 37. ltaque convafatis, prout res fe- Ton rebat, omnibus; procul a patria fupam me- fotu diratur, Conftantinopolim adit imperii ca- pror put, ubi in tanta nationum undique con- piten fluentium colluvie, humilitatem priftinam pfus| diflimulare, novamque fibi fortem fingere & effingere, pecuniofo prafertim homini peftis non videbatur admodum difficile. Neque tentu Vero i TRACTATUS DUODECIMUS. :5 uD vero tam erat hebes animi , ut primo ftatim Tf die fefe prodar rufficisadhuc imbutum mo- hl ribus: militaribus prius , aulicifque, quae x ftr nobilem virum decent exercitiis ; fefe infor- M Su' fnandum tradit, & ut erat ingenio acri X bt ad percipiendum facili ; b revi ruíticitatem Itaque ii omnem exuit; diceres aulae natum. sDo jam totus alius in aule fefe immittir pela- ol gus; neício quos natales fingit; inde ab ex- tremis 'Thebaidos torte deductos montibus; m« j n preníat optimatum amicitiam, & tum mu- neribus collatis, tum conviviorum veftium- qudl ; üi que fplendore, tum clientum & fervorum moribus, j de- copia, tum cultis. caftigatifque venti tantam init tota aula gratiam, (quid enim aurum non poteft?) ut per plüres evectus Vimis budis honorum militizeque gradus, tandem Pree- torianis militibus, corporifque fui cuftodiae fitete T a Juftino feniore Imperatore fuerit pr&- fectus. m 38. Hic enim vero Eulopius vento jl fortung fruitur ; omnium jam fecurus. fed & in fceleribus *Totus eft in deliciis; - mm totus: quid ceelum ferat, quid Deus exigat prorfus immemor: eo fertur, quo pra&ci- ] (üfe pitem rapit libido: Dei honeftique contem- prus par. jm * Horum. interim infcius ; intem- Dd peftive olim Eulo gio benevolus Daniel; in- ml vifu perterrefit tentus orationi, ut folet, horri- NO 4 vl 196 AR&SWSEMPER GAUDENDI r i horrifico. Chriftum, pluresinter Angelosin- Eul ftrumentis terrorem fpirantibus armatos, tánd confpicit: oculoque ad feveritatem compo- 4Xe fito & in Danielem intento, corpus ei quod- ditu dam oftentat, medias inter roías volupta- tüng tibus exefum prorfuüfque diffolutum ; illud- fuile que Danieli feverus ingeminat; Heeccine eff &i cura, quam de fratris falute eeterna geffifti? tot a huccine tua tandem recidere ftudia? Mox Don ad angelos juftitie executores converfüs; enim lte, inquit, vadem acoredimiai illico, nec ei parcite, qui fe pignori obtulit temera- Q0gn l0 [ rius. Obftupuit ad hzc Daniel, errorifque propa fui tandem poenitens, agnofcit hoc por- [ tento Eulogium defignari, cujus infauítam &Qui fceleratamque vitam Conftantinopoli actam, C]aVe ejufque. preefentem ftatum ,, Deo manife- Iis [v ftante , exacte intelligit. . Nefcit primo; Voce: quo fe vertat obftupefactus Eremicola; de- Ptotr nique ad Tudicis irati fupplex pedes, pro- &Ktip craftinationem jam jam in Eulogium ferendae Que p fententie impetrat, donec quod fui eft mu- &il neris peragat; Eulogiumque coram de cri- minibus 'inoneat ; & Vero etiam. repre- iuig) hendar. &b g 40. Nec mora, Conflantinopolim. Que t confeftim pergit Daniel ; Eulogium reperit ; Qtg, fed ità rebus 1n aula agendis, clientumque QUe f falutationibus impeditum, ur,menfem inte- um ('( grum lacernofo Eremite ad. falutandum Qnol Eulo- TRACTATUS DUODECIMUS. 197 Josite Eulogium aditus non patuerit. Penetravit n tandem , & clam arbitris, divini honoris onpe accenfus aeítu, libera voce hominem agere- i ditur imperterritus ; primo ei preteritee for- Qyte tunge memoriam reprefentat, natales hu- 5 T ihi. miles , malleum trullamque in os objicit, dned ac infignem deinde intolerandamque pro lii tot acceptis a Deo beneficiis ingratitudinem ?? Mat non fine ftomacho exprobrar. Excanduit verli enimvero Eulogius, ut fefe natalefque fuos ,& cognofcit: veritufque, ne quod tanto fítu- emete dio ram diu texerat, hoc auétore veniret in il propatulum, irata voce fervos conclamat: POT accurrunt illi: ftomachatur Eulogius, & : [l ecquid infanum ceritumque caput in con- ; dam clave intrormiferint , pallidus ireeque non fa- p tis capax , exclamat, Invehebatur ad has prim& voces in Danielem undique, & vi multa protractum , baculis crudelem in modum j; & o pfO- excipiunt, & femianimem fanguine undi- que profufum; &.domo tandem vi multa f [ expellunt. i dE [ 41. Quid nunc agat fpe fua fruftra- tus Daniel? nihil prodeífe monita, cum vi- L det, ad orandum rur(fus convertitur? illud- que tandem multa cum prece lachrymifque j(i ab orat, ad priftinam conditionem, humilem- que ftatum redigi ut poffit is, cujus profpe- :[unc [ ram fortem incautis precibus impetrarat. T jf Agnofcis tandem Daniel temeritatem tuam? M ; apno- Bye- 198 ARS SEMPER GAUDENDI T agnofcis tandem , forrunam mutare mores ? eian agnofcit enimvero, & qui precibus malum fepel procuraverat, precibus etiam petit tfnedi- cinam. En Orat denique & exorat. m | fortune alteram fortem. Eu Eulog 2. Moritur Juftinus Imperator. Ju- Tibl ( ftinianus in imperio. fucceffor, aule fuos f ? fibique -notos clientes ut preficiat , Eulo- flant ium exauctorat. Hec prima fortis caden- ttis] tis viciffirudo. Interim fir, ut Hypatius & vm, Pompejus Anaftafii ante Juftinum imperan- pulo tis nepotes, nefcio quo jure, Imperium du ambirent. [Juftiniano vim & arma inferunt; fateti turbatur plebs, plurimaque caede tota urbe dilim decertarur. Rebellium partes, injurice fibi tenof factz indolens Eulogius fequitur; tandem Anic Hypatius Pompejufque effufo jam triginta utla) millium pro partibus hinc & hinc ftanium HliquO fanguine, in vincula abripiuntur, & in eos decreta mortis fententia , totam penitus lecT Quam conjurationem diflipavit. Eulogius fceleris qu fibi confcius, fuga vite confuluit; defertis Decef quotquot in urbe poffidebat, opibus: iifque quefq in fifcum confcriptis, cum nihil prorfus fu- pereffet , quo miferam vitam füftenraret, Bropr &nt [ ecce tibi jam denuo factus eft Eulogius; la- k n tebrafque vire fug non faris fecurus tutas Vi h querens, priftina repetit fugitivus antra, veteres K &- in veteres dilapfus latomias ; etiam J TRACTATUS DUODECIMUS. 199 ys? etiam, fed füummo animi marore, artes malum repetit. tl 43* Hic eum infudantem vili operae h cum conveniífet Daniel , renidens illico, Ecquid hocce rei efít inquit ? Tune es Eulogius? quid tibi cum faxis, quid y. ! tibi cum malleo, fortune fabricator egre- z It gie ? An forte qui Regem egifti Con- l ítantinopolitana in ícena fcenicum, mu- al tatis repente veftibus comicum acturus Da- s vum, in orcheítram jam prodis, ut po- perti pulo rifum facias? Erubuit ad iíthec di- eriüm éta Eulogius, & vero etiam altum ingemuit; orufit; fatetur impudentiam , inpgratitudinem .non urbe diffimulat, deprecatur peenam culpe, quam zfb nofcit. Rogat, Deum ut pro fe exoret p D aniel, non ut aulz fortuna reddatur, fed yiginla ut laboris tam duri, opereque tam amara TT aliquod faltem deturlevamentum. Rifit ad ;jn «6 haec Daniel, numquam Eulogio benignior, ytits quam cum fuit immifericors. Vade inquit, [it$ & quod es, hoc certe fis.« Dura paupertas neceffaria tibi eft, ut. bene fit tibi. Ne at f quaío decipiamur bis; fapiamus faltem jj propria poft tot mala ; quz unicum hoc ha- ,nmreb bent boni, fapere quod cautos doceant. f5 d Hic tuus eft (tatus, hec tibi ad virtutem 5 qus via, hac tanturm tibi & non alia ccelum pa- ! qittà tet.. Acquievit Eulogius & fic fapuit. quie TM 44. Vi- 1 200 ARS SEMPER GAUDENDI T 44. Videtis tandem Auditores, opti- 0per mam fortunam peílimam hominibus men- fibm tem ingerere, imo ingenerare ? Plurima lntia bonapraftare poffes, inquis, fi opibus af- F flueres; poffes quidem, fed non praítares. d Eulogius mihi jam teflis eft... Et vero an li e ea jam facis omnia, facere quee poffes bona? nefad Certe patienter ferre jam pofles pauperta- & dic tem tuam; cur ipitur quam pores patientice mihi. virtutem non exerces? fubmiffionem animi tuo d (en alterum virtutis exercitium) in humili pdun conítitutus forte, emolumento fane maxi« Ts -it Yno potes exercere; cur tamen adeo turgi- i, dus es & füperbus ? Denevolentiam, hu- tes ol maniratem , gratirudinem 'exhibere potes benefactoribus tuis; cur tamen tam inurba- (ud V pl nus es, agreftis, inpratus, afper & incon- tl ditus, lingua procax, lentus manu, animo Qmni ferox & rufticus ? fi talis jam fis, pauper cum fis; Deus bone! in quantam cum di- vitiis infolentiam non affürgeres? quam pa- rum tibi attenderes immemor tui ? 4;. Mifericordiz opera exhibirurum te inclamas, que Deus modo a te non exi- git; &illa ne quidem praftares opulentus, Q- & opulentiz interim vitia congereres. que mifericors effes: neque tamen avarus, immodeftus, tumidus, impudicus, fuper- bus & impudens effe defineres, crefcerent charitatis cum Qpiþus Ícelera. Jam vero opera P [ TRACTATUS DUODECIMUS. 2o: j Op[i' opera com a te minime requirat Deus, S fK Turim fübmiffionis certe, humanitatis , benevo- lenti& , tolerantie a te opera exfpectat. d Hac preefta, bonorum operum fi fis cupi- gl dus; que tum bona funt, cum conditioni &O d tue excquantur. Age tandem gratias be- uH nefactori tuo , quantum potes, maximas, t & dic: da quod vis, €9 quautum vis. « Crede ii mihi bene tibi admenfüs eft Deus, nec aíli il animi tuo drachma deeft unica. Paulo plus ad- fum je&um, haud paulo plus fuiffet mali. La- qnit tus itaque pane tuo vefcete quantumvis fütg arido, & ut letus comedas, illud intra den- l) hi tes obmurmura tibi ipfi, Domizus dedif. pofes Quodíi vero etiam panis tam aridi. & bre- ;mrba- vis pars aliqua deperdatur, rurfüs dic, Do- yicote minus abflulit; & quidem is Dominus, qui anirm omnia dat & aufert jv pondere 63 menura. uj "m p &$9 i Q m Lra aW . N ia ANANS n at LA (5 j »]en(ufi | r2 N u?ef- [orat us "TRACTA- 1 202 ARS SEMPER GAUDENDI TA qui TRACTATUS XIill. E pice Oculi Domini füper Juftos, & aur&sk lt d hiU ejus in preces eorum: vultus autem ifül Domini fuper facientes mala. Et indol quis eft, qui vobis noceat, fi boni tame zmulatores fueritis ? I oPetrigi Qui V. I2. 15. ; tentu den Offeuditur , quod qui flatu fuo contentus T i efh , etiam difficultatibus | ommibus, Do; que extrin[ecus. adveniunt , queque qu£ Jlatum. mecefario. comitantur , debeat. ET acquie[ceve. n quip PROOEMIUM. Qui r pravi Mnem difficultatem füperaffe me cum Qu i O arbitrabar, tum vero ad difficultatum tutbat omnium fentinam, eamque longe lateque & Q per omne genus hominum diffüfam perve« libeng niffe me comperio. Difficile eft, eam ex- il haurire; femper enim nova & recens re- fürbar currit materia difficultatum , idque non [e) tll( tam fundi, ut videtur, vitio , quam aliun- m de invecta , aut füperinjecta. Illud certe imoleftiffimum videtur & vero etiam intole- Cl rabile; quod quietam vitam agere nemo quane« J 'TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 203 quantumcumque velit, poffit; fémper enim externa inrercurrunt impedimenta, qua l acem interturbent, queque in manu non fit depellere & amovere. Quis enim ho- UI minum, quotquot fünt, aut audaciam, aut AUE infulfos incultofque mores refrenet; quis " indolis rufticitatem penitus corrigat? Hinc A tamen ingens turbationis oripo & fons. if ) Quid enim juverir, mea me fortuna con- tenrum vivere, fi per alienam malitiam id efle non liceat modo, quod modo fum ; fi J mea tenuitate me involvo letus & pratus jl Deo; eft qui arrodat, eft, qui bonis, eft, i qui fame detrahat, eft, qui per füummam injuftitiam in jus violentus vocet, eft, qui du dignitatem vellicet, eft, qui invideat, eft, qui palam etiam ob os convitium faciat, eft, qui ruflicitate füa. moleftiam faceffat fane graviffimam. Hsec vero quis impediet, & y at qua impedire non poffis, quis ferat imper- ylutort turbatus? Ita tu quidem: verum moram hag da, & ribi & mihi. Querelas omnes ex te libens audiam; tu ex me praxim fuftinendi p uf a ifthec omnia, fine ulla prorfus animi per- turbatione. Verurm illud meminiffe credo us j nm te, tua te conditione contentum vivere. uam maxime inquis. j d Ita fit; &, reliqua j facile complanaro. jgdte g []Cmo &L pxaü' | TR 204 ARS SEMPER GAUDENDI ingrus S. I. lo tam Cf Paffii. quevuntum bomaines , pacezm. [umn Qm e & quietem extrinfecus pev difficultates [uper- que f venientes iutevtuvbari. busim N maximam difficultatem me jam con- malon I.'i jicio; querelarum chaos fübeo fane 3. procellofum , plenumque tumultuantium Thter t vocibus & fufpiriis; omnia hic. perturbata Wi - j invenio &implexa. Labyrinthus eft quem intro. QQemqi Bene tamen fpero eluctaturum me: ,& optimum enim ducem habeo qui filum te- Vb « neat, quique, ut vidiftis, torius ratiocina- freduri tionis meze dire&orem hactenus egit belle F[iVis-, l & feliciter. : 2. Illud itaque tamquam decumanum ln lig fluctum obvolves fat fcio; te quidem fane qui njl perfpicere, facile efle füo contentum lete Ceterur hilariterque vivere; neque aliud defiderare f am te, quam tuis dotibus, rum animi , tum hvt | corporis, bonis forrune ftatuque ,. quem Victes Deus dedit, modefte acquiefcentem, ama- t f rum hoc mundi pelagus enavipare. Ve- (icam : rum vitam pacifice ducere, vir frugi ut fis; Cümori illud . prorfus fieri non poffe: non quod tiroi quietem non optes, non fecteris, & toto Tütant animo concupifcas; fed quod tot undique venti'circumíltrepant, tot fluctus navim im- Wt A la pingant; tante paflim undique difficultates ins » J TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. »o$ . 1 ngruant, ut modefliffimo cuique, tranquil- lo tamen effe, ut maxime velit,. minime li- ceat. Quid quod tum maxime oriantur; 1 mi! cum eas maxime conaris evirare ? & vero, ln g ; quze facultas evitandi dabitur ea mala, qui- bus immerfi undique circumcingimur ? En m malorum paradigma , fed exiguum. beo 1 3. In primisenim, que quies dabitur Eoantil inter ram diflimiles genios conviventibus; r ubi ipíaà indolis tanta difformitas unum- f qi quemque in divería abflrahit ftudia & offi m f cia, & vero etiam mores & actiones ? & lum t ubi actionum eft diffenfio , que porro ex- tiocintr Ípe&tari poteft quies ? maritus in iram pro- clivis, uxor non admodum iree patiens : fi- l bale. lii in audaciam projecti, non fatis modeftee yanum filie , "^aut parentibus morigere : propin- i li qui nihil amici preeferunt praeter nomen, n t ceterum rerum fuarum fàtagunt , neque [ ia tam amiciiiam , quam amici fortunam co« lunt: fervi domum pigriobambulant, per- ni, j (j quem vicaces ad excipienda imperia, ad exequen- da ftupidi ; ancille , garrulum hominum 1N] äfïlä' fo l " dicam an picarum genus , domum implent clamoribus, & vero arroganter imperant; j t I j 9 obíequi quee debuerant : vicini omnia per- fcrutanrur oculis emifitiis ; obfervant ; no« um l unäqua tanr, in pejoremi interpretantur partem. n fingula, invident; fi qu;d obtingit fe!iciüS,- LO nühil M'-wïïlïä j ao6 ^ARS SEMPER GAUDENDI- | 7I nihil denique non arrodunt. Quis inter ] ni tot tumultus dabitnr quieti locus ? | fiün) 4. Secundo , fi hec tetricee conditio- ! Q nis tantum effent vitia, ferenda forent. At (or| video , per füummam fípe malitiam Dei- V que graviffimam injuriam-, plurima mihi &t evenire. Liberi certe in omnem licentiam aE 0pe Qu diffoluti per füummam procaciam , & Deum offendunt & me. Alius per fummum fce- Hin dem lus, mendaciis ; famam quam inter homi- nes bonain habeo , impetit; & vero etiam üt; detrahit. Quid quod & per fummam ca- ule lumniam , injurias fane pudendas in os im- tl pudenter ingerit? Alius meris falfimoniis f fictisque pollicitationibus incautum circum- —— venit ; ne [o] gantur debita; procraftinantur, D tanrum non folvendi libidine. Alius nihil fug| tale cogitantem in:jus trahit, diem dicit; tes; protrahitur de induílria lis , emunguntur aün vel invito pecunie ,. & denique quamvis ho cauía fit juftiffima ; ea ramen tandem cado. Et tamen toleranda foret utcumque ; fi ab N ftn ignotis mihi impingeretür hec calamitas: at vero ab amiciffimis heec pati ; & a. fan- tür guine conjun&tis hec füftinere, imo & ab ip- Vite fis, quos luce hac donaris pati liberis, .hoc lu fane patientiam omnem longe füperat. Vide 5. "Tertio , fiad hac ferenda vires fal- tem corporis füppeterent , aliquid adhuc ad tolerandum foret animi. Sed inter hecom- nia, ! TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 207 nia, morbi undique me domumque impe- s I tunt, hofpites fane graves & molefti: mo- d do tuífis , dolor modo capitis , modo toto x 4 corpore diffüfa melancholia , mentem gra- vat : IT Dïï modo egra eft uxor, modo filius m . eripiturt aut amicus; & femper is, cujus axime erat necefífaria , uni- nnam opera mihi um . cumque quo d fupererat in orbe folatium. um f ' Hinc animi prorfus cadunt, nec ridere qui- dem libeat ; exofa eft modo ipfamet lati- - lurí o du tia; ne Deum quidem adire eft animus, nec ccleftia meditari ulla eft voluptas. Corpus (m & 0s ID enim quod córrumpitur aggravat. animam , eg9 tervena babitatio depyimit [enfum multa cogitan- monii rcutit« :em, 4) Quod fi vero his; eas que mihi a Demone hofte infeftiffimo obvolvuntur xantül) ; nl moleftias , anxietates , fcrupulos, aridita- tes mentis ; arimi remiffiones & languores Ti tntut annumeravero , infinitus fane fim. 6. Mifer e$, ut video ; neque ullam gvl bonse vitee partetn. confequi te poffe credis, Non credo , inquis ; nimis enim intricatee s flïb' fünt res mez ; nimiuüm impetor undique; g turbatum eft tota domo; & quidem ita gra- T. viter , ut quidquid celum & terra comple- d. jX &itur ; in caput hocce miferum confpiraffe b videa;ur. ll N a gd II. hi ,zcom- 4) Sap. 9, 15*. fih l 208 ARS SEMPER GAUDENDI, 1' Ti . II. | tefic ; pror Offenditur . ideo turbari bomines , quod | inpe difficultatum fupervenientium au&orem &2 di- Wt d vectorem Deum nunquam ob oculos 1 fimm )IDeant. il | fienti Erum , ut tantís . perturbationibus v? 'S/T Toye modum ponam verbis paucis ; an 1 duf non id jam inde a ratiocinationis hujusexor- m q dio admonui , & vero etiam demonftravi, Q r non rebus turbari nos ; fed. perveríis quas Átra | de rebus habemus opinionibus? neque adeo | fit malorum eventibus commoveri , quam a ; fifi nofira íemper füfpicace, femper timida phantafia ? Enim vero , uti dicebamus , fi ( mov Tnon nonante in navi qua veheris , ad fomnum tum membra libeat componere, quam donec fave quieta finr.omnia ; donec inquam & unda fint placide ,. & venti vim ponant & tace- Vult furg ant ; & navis ipfa non agitetur, & vecto- res altum teneant filentium , & cum . nau- Q qu clero ftertant, nullusque toto aere perci- piatur motus: certe aut requiris quod num- uf hr quam impetraveris , aut fi preefracte impe- Viga trare defideras , (àne navigare non vis, nec flio curfüm promovere. Quz enim fine motu Ts infüitui poteft navigatio ? At id etiam (atis 0f conftat ; moveri hominem in navi poffe; & tamen animo non commoveri: agitari iïo-g te f l TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 205 teft corpus mente imperterrita, & immota prorfus. Quo padto, inquies,id a fe quis j W impetraverit ? fane non longe petita ; nec 1G d arte admodum difficili, Iliud fit, tibi tan- À tummodo preflitutum , neque ventorum impulfüs, neque novis agitationem nocu- menti quidpiam afferre poífe ; curfuüm pro- jonbus movere quin imo : eamque effe naucleri j;n clatfiariorumque peritiam , ut ventos maxi- $eXo ia dexteritite velis captare noverint ; iis- TEUM que navim , portum verfus, fümma indu- j qua ítria propellere. Hiec profecto fola cogi- : ade0 tatio , menri cuilibet fanz prorfüs pacandee um 4 füfficit, fic, ut fine perturbatione & metu mida moveatur. lllud enim liquido confpicit, sf motur effe neceffarium , ea vero quz mo- T. zum faciunt, navigationi non officere , fed dort favere. Quanto autem magis imperterrito D vultu ventorum rabiem , Huctuumque af- T fürgenrium motus afpiceret , fi etiam illud v certe conflaret , ventos omnes undarum- m que agitationes in manu naucleri effe; nul- gt jumque in mari motum exiftere, quem |üre non is ipfe non providerit modo , fed na- Inpe vigationi fuze quam inftituit; magno con- j r ue prafixerit, mutatu- filio pteeftituerit at mot rus illico omnia ; f1 rationibus fuis viderit j j offectura, fïcï& $. Jam. vero , quam iftud eft admi- upe randum plane ; fcire nos , imo & clara vo- r 3 ce ; TA aro. ARS SEMPER GAUDENDI ce confiteri , nihil plane in tota mundi (üs, n i machina & rerum ferie obtingere , quod non a fapientiffimo Numine decernatur, aim peccatum Ífolum Íi excipias ; quod tamen confi etiam fumma dexteritare in bonos ufüs & p gloriam fus artis novit infle&tere ; hoc,in- m d quam , in aliis omnibus fateri nos clare, & tamen in iis quz prater.mentem nobis eve- ft, : toci niunt, non agnofcere ? Dei exa&iífimam providentiam in omnibus plane rebus ado- üt d [ ramus, in iis vero rantum qua appetitui no(tro videntur contraria, eam non perfpi- Vitiag In nobis disi cimus, imo & taciti negamus. itaque folum hafitavit , aut etiam erravit | WY Deus. ug demum eft ifla pervicacia; quis ! Ioni ftupor, qua mentis cacitas, aut potius per- | lits verfitas ? dent 9. Quid enim perturbor ego , quæ- chr cumque demum res meas agitent aut. impe- filu tant aura uantumcunque adverfze ; fi illud I9 1 penitus mihi perfuafero , Deum effe , qui j Un clavum teneat , eum effe cujus nutu feran- qui tur adverfiratum . venti , eum effe, qui ra- Tie( biem eorum temperet , moderetur ,. infle- fün. &at prout vulr , & prout ufibus meis con- Cer venire penitus perfpexerit ? An non; illa ei peri mens eít , ad feliciffimum seternitatiS por- que. tum me vehere ? fine dubio, hec ei eft. An non id etiam ei liquet , quis ventus, ifpe[ placidusne an vehemens , amoenus: & blan- Verf dus; E. TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. z11 undi dus, an vero triflis & rigidus , navigatio» ni inftituende ; maxime deferviat ? novit qui atb enimvero. uin imo , deliberato plane confilio , res omnes inftrumentaque ira dif- ama (s & pofuit, ur hec, quam tu tam incommo- OCz ln* dam clamas, navigatio tibi obringeret. Jam inde ab ipíà eternitate res omnes ita digef- $ j fir, ut conjugi moribus afpero , genio fe- jru roci nuberes; inamaoenam vero uxorem tu &l ut duceres, quod ita e re tua effe judicarit, domeíticis difficultatibus implicari te. Di- tLU vitias tibi exirio fore cum vidiffet , eripien- ij- das illico proclamavit ; utque eriperet, ca- 10bI8 yavit fus varios, naufragia , contrahentium falfi- monia, villarum depradationes & incendia, quiS lites inopinatas ; amicorum diffidia, invi- ??.l'- dentium arrofiones , ceeteraque quibus illa- chrymaris, permifit, imo immifit Deus, q falutis portum ut teneas, a quo placidio- m Gu res venti , nimium quantum , curfum tu- 1 um deflexiffent, — Quid igiturte perturbas? ] qm quid agre fers , illos modo flare ventos, fi- fett ne quibus male navigandum erat tibi ? Sint * j fane. triftes, fint afperi , fint vehementes. jl Certe.adverfi non funt, felices , imo prof- f peri, fi recte navigationis rue finem , Dei- jl d 5 p que eo curíum dirigentis artem perfpicis. 10. Video jam de fortuna tua, quam d d. ts afperam, quam difficilem appellas, per- veríam & malam opinionem habere te : id- &t N 4 circo 0i Es a12. ARS SEMPER GAUDENDI TA eirco hanc dicis, imo & fentis difficilemy TX quia difücilem , tibi male fentiendo , opi- nl nione tua.fa.s, Certe nulla ,major eít in lii orbe difficultas , quam ea quam fibi affingit Vent( & imponit, hominis in immenfüm fua ma- dper a augens , adeoque fallax fallensque phan- ] taíia. Neque hanc. umquam corripss ,. fi lgt eventus quos tibi reris adverfos , extra Dei iC eos dirigentis providenriam voluniatemque d confpexeris. Eos ibi intuere, & totus illico Quaà! abftergetur animo timor , & menti dolor. | i f Sicigitur flatue , cum quid prater exfpe- | üme éationem trifte f& rebus tuis ingerit, id ita ! firif prorfus contingere debuiffe. Certo inquam dim j tibi perfuade, hodie & quidem hac hora, | Ui prg fübtriftem & melancholicam animz confti- ! li nj tutionem tibi convenire , gaudebisque illi- quiss «o hanc . de qua modo quereris , dolendi niite materiam ; five adveríà fortuna, five etiam fürjg malevolorum impudentia, tibi obtigiffe. iolo, Calumnia famam tuam impetir nefcio quis fe non effrons; alius fortune bonisque per füm- lf,m mum nefas infidiatur ; alius dignitatem vel- Và j licat & arrodit: fentis idtu, & quidem a dec. b e raviflfime : fentias fane, fed ut ne pertur- &XOrta ris cum turbaris, confeftim id cogita, Tüm f fpiritus , quibus fortaffe turgebas nimium, Tüctig comprimi debuiffe, ne in immenfüm excref- lürbar cerent : & tunc facile patieris inftrumenta, quibus depellendus erat, in malum longe 2 P InàXie [ P. TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 215 cilem, maximum abiturus animi tumor : illudque cum Davide letus dices: Zogzum mibi.Do- ) Opl' diü mime quia. bumiliafli me. 4) Facile patitur finit ventorumrabiem; eos qui novit ex arte ex- Id Is cipere. p« 11. Opere pretium. erit,' Ethnicum licet Senecam , de hac re differentem audi- ;'55; ü sl re. uid eft pracipuum , inquit ? pof[fé leto duNS animo iala tolevave. D) Dictum bene: at silita quaarte idexegero ? Quidquid , inquit, accide- dolot vit, fic fevas; uaft fi voluifes tibi accidere,. Cer- x tum enim 1 4 eít, defiderio cupientis cum id t fatisit , illico mentem acquiefcere; fiqui- quan z dem Defiderium motus eft animz ad rem fi- lordy bi praflirutam properantis ; cujus confecu- y« tio nihil eft aliud quam. animae fic motz Ü mï-' quies. Quod fi ergo id defideras tibi eve- yend nire quod evitare non potes, uid porro turbaris vota tua compleia quod fint ? At ti nolo, inquies; tam molefta accidere. Stul- il te non vis inquir Seneca, debuiffés euin vel- -fime le , fi fciffés omnia ex decreto Dei fevi. . Jaa Ti VCI' vero idfcis & fateris tute ipfe , Dei tua 1a- gidet tà decernentis induílria tempeftatem hanc entu exortam ; neque aliud. fpectare quam 50- num tuum , neque ultra prefixas a Deo cogi[h mium metas adverfitatem pofle excreícere ; qui' o pacatoque vultu cir- exqt tgl*baris .? quin quiet cum- m 5 J a).Pfal. 108. i2 T: yie &) Sen. l. z. INat. qu.3n praf. in fine. 214 ARS SEMPER GAUDENDI TR cumvolantes ventos undasque circumflre- Loc pentes , e navi fecurus fpectas ? quid im- quo. palleícis ubi tuta & profpera funt omnia? m Eja mentem animoscue erige, & ut pra- imp clare monet D. Auguftinus, Conflanter Deo ue érede , eique. totum . commiütte quantum potes: Vs e €9 noli ejfe velle quafi proprius , €g i tua po- inp zofiate s fed ejus clementijfgmi eg. utiliffrmi Do- ol muse [evvum profiteve. Jta enun :e ad fe Jid ( ublevare tion definet , neque tibà eveuire permit- Hiüey tet', mifi quod tibi profit , etiamfi mefezas, — c)y f Diena Auguítino fententia, digna viro imnens. &b m .. S. TIL ln dete Offenditur turbari bomines , eo quod ad- ver[a fibi credant effe ea que maxime profunt RS lg &5 vem promovent, — Quomodo. autem. advera profiat ,. declavatur. lCIe Tien V [ Erum in hoc erramus paffim miferi, m*ä quod prafracte alia prorfus om- fcu] nia de rebus judicemus ; eaque credamus fen In0y profpera , quie curfum maxime præpedi- unt;, advería vero qua promovenr Ea Qat li iil autem dico profpera , non que delectant, fed quae profunt; advería rurfus ea pru- üd nuncio , 0 non qua averfamur, fed qu& no- Qj ^) D. Augufi. in Soliloq. ) 4 TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. a1$ xmüre- Locent. lllud aütem evenire paffim video; u idm quod navicularie rei imperio: retroagi m cum videt remos , & in contrarium latus [ pIc- impelli gubernaculum ; peffum ire' male- t ] que gubernari credit omnia ; & tamen na- l fü!:'i: vis ex arte propellitur , & averfo remigum lu- impulfu maxime promovetur. Ita funt res ii lj noítre : retroacta fepe cum vultum fortu- ij na avertit , tum preclariffime res noftrae gl fluere incipiunt; & tamen profutura adver- ; 0 famur. viro I3. uando enim magis fupprefla vi- debatur Israelis 4) in ZEgypto felicitas, quam cum regis barbaro fane edicto ; omnis pro- les mafcula obftetricum manibus enecanda decernitur ? abíconditur materna cura in- l dd- fans Moyfes , prefentique morti eripitur; r,WPHW in aliud mortis difcrimen nihilominus con- T jiciendus.. Cum enim tribus jam .elapfis menfíibus ,. prolem excrefcentem diutius Aigyptios mater celare non poffer , fifcellae sU fcirpeg puerum includit ,. & fluvio non fine ; o gemitu committit. Defertur fecundo alveo um morti devotus infans , & cum puero navi- wæpfdl' gat fortuna líraelis: INNumquam ea magis 25 Ítetit; quam cum fluctuabar. Ex illis ipfis A undis felicitas omnis populo emerfir univer- p ío , quibus credebatur extnguendus. Re- lg* &eid in rem meam expendit & expofuit n Fl* 4£) Exod.t 22. C.,2./9« 216 ARS SEMPER GAUDENDI TR füt Origenes. JHocinquit, admiralile efl, quod D zon pev ea que videmtuv fecuvitatis effe , fed lis: plane pev contravia , omnia pro noþix' ]ï(zizt jtes. ut difcas: ufft Phavao in flumen conjici pueros, Tus nifi projecti fuilfezt pueri , mon [ervatus. fuifjat DN JAMoyfes, mom in aula educatus fuiffét. — Quan- ts e do [ervabatur won erat im. bonore ; quando ex- Diore pofitus eft , tunc fatus eff im bonore : boc fecit Qitat JDeus , declavaus fuam omnipotentiam . $9 fa- U pieutiam. 4) Enim vero íapiendam füam &un tunc liquido manifeftat Deus, cum per ea düci ipfà , quae nemini non videbantur advería, Aüten finem tandém fuum feliciffime confequitur. tbitm Quodque in Moyfis hiftoria liquido perfpi- Jni citur, id fane , fi mentem advertimus, in C0j toto vite noftre decuríuü, non minori arte ltn &indu(iria , Deo fic res difponente, con- Conf Num- tipiffe , clariffime comperimus. &, quam adverfum tibi quidpiam accidit , quod Yidi non majoris tibi boni principium dedit : fi I non dedit, obicem fàne oppofuifti tà; Dei Qub mens füuit tibi benefacere, Q 14. Verum in hoc fallimur , quod bo- Tem ni nomine illud tantum intellipamus , quod Corr, nature noflrae eít commodum. Ad hoc $ confequendum ftudia omnia & vota dirigi- fiof, mus, neque fatis attendimus , quem íibi ] fcopum , in rebus adverfis immittendis o aut permittendis , divina mens habeat prae- Cap[a] ftitu- 4) Orig. hom. $6.in A& i $) p TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 217 ? ftitutum, in alia abimus omnia , & fic dum ll a Dei fine difcedimus, male de his quz no- bis accidunt, & preter mentem Dei judica- hp T mus. Certe voluntas Dei eff [anftificatio veftva, hij 4) ut recte Apoftolus : veítra autem volun- li tas eft divitie veftree, commoda veftra, ho- 1 0 nores veflrri, voluptates veftre. Huc co- n u — gitationes omnes , huc defideria, huc vota ] extenditis. [ Ab hocícopo que vos defle- fuam &tunt , ea adverfa dicitis ; quee ad hunc de- rl ducunt, ea vero dicuntur profpera. Quid autem mirum , quod nomina diffentiunt ? atf abitur in. diverfa. j Sane |f1 voluntas . Dei eft Jau&ificatio vefira , ili voluntati veftram if« ;n conjungite ,. eodem tendite, ad falutem ve- ftram confequendam ftudia cuncta cum Deo Qu qot. conferte ; & illico profpera effe intelligetis ea , quibus , adverfitatum falfo nomine, in- Nuffi vidiam concitatis: & quidem adeo proípe- qn ra ; ut hec ipía, viarum compendia effe; il : )u quibus ad fanctificationem tandem dabirur pervenire , manifefte fitis percepturi. Fi- nem itaque, quem male vobis prafigitis, dbe corrigite ; & plana funt omnia. Sed ut re- qui K éte ille, Jeos malumus emeudare , quam il 1205. n 15. Qui non áliud fibi in navigatione | ïlbl propofitum habet,; quam marinam auram [en(hS captare, &quaquaverfus fpatiari ad delicias, p 1S ij 2) t, ad Theff 4, 3. 218 .ARS$ SEMPER GAUDENDI . Ti flol is fane molles Zephyros etiamfíi a portu ca- rinam auferant, profperos dicer; neque hærf penfi habet qui fpirent venti, modo lenes r fint , neque cantibus aut genio, cui indul- liti gere flatuit , fripidiores fi fint, officiant. Xüm Illum fibi adverfum effe credet, qui ia indt portum proram fert: eumque adveríüm tnol magis ; qui cum velis incubat vehementius, ttiar celerius navim in portum rapit. Nauclerus ficc interim , qui non ad delicias , fed ad obti- filí nendum portum navigat, profperum hunc [ fe venrtum vocdat, quem tu velut adveríüum hi criminaris. En. ut diverfi fines; divería lime eidem vento dent cognorina. 1 ifj 16. Sic prorífüs fit; mare & quidem Á procellofum fuülcamus , quotquot vivimus. ver& Hoc tantum habet boni mundus hic , quod quid ad .caleftem patriam obtinendam via fit: dij hanc ut obtineas; enavigandum eít hoc tnare. Sed o infanos nos! vix mollior d M. Ípirat aura ; vix coelum ridet, vix placidi Qu fluctus lambunt ratim ; & ecce illico placet D7 mare, nec de patria cogitatur, ubi tam Blf amcnum eftpelagus. Vagari jam libet to- dl to oceano ; & ad delicias vela expandere. (lb Ah mifer! nimium ne crede mari cum übi tranquillum eft: dum lenes fpirant venti, loc a littore te in alrum abripiunt , ifthic cam füod minime reris, tempeftatibus involvendum. | Cf tvero, an non ifíta füpina in nobis eft ftoli- , TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 219 TU C ftoliditas, mundo huic tantopere quod in- neque hareamus , nefcio qua abducti deliciarum lr fpe ? Quin imo idcirco tot procellis expo- indu. firum , tor miferiis obnoxium , tot imple- xum difficultatibus hoc.mare fumma fare ici ii i induftria & confilio voluit Deus, ut vie af moleftia ]tern. del.ffatus , ad coeleftem pa- TOU triam vela votaque explices ; & tamen ne cetis fic quidem tandem fàpis: delectat te. mare obti- falfüm & aerumnofüm ; quid porro ageres hiütic fi femper placidum flaret ? Deplorar fane tfüm miferandam hominum vecordiam fàpientif- vefi fime D. Gregorius ; Defpiciendus , inquit, a uobis fuevat. (mundus ) eziamfi blandivetur. (dent z4t pofiquam tot. flagellis premituw ,. tanta. ad- verlitate fatigatur , tot tobis doloves ingeminat ; Ifuus. W0 id mobis aliud quam . te ametur — clamat ? etiamfi Evangelium taceat , mundus. clamat : i f u ápfe jam9 a quibus amatuv, amarus eft.. Ubique mors, ubique lu&us , ubique defolatio 5 - uudi- olit Jrodi que. percutimuy , undique. amaritudimibus ve- lemuv , g tamen ceca mente. cavnalis concu- u bL tl pifcentie ipfas ejus amaritudiney amamus- .. a) Mare íe effe clamat mundus , nihil in eo « T ftabile , nihil quod diu dele&tet , nihil effe Qu ubi pedem fecurus figas ; clamat res ipfía, vt hoc tute toties esexpertus, hoc tute fateris : u modo , qui de adverfitatibus undique te in- curfantibus.conquereris.; & tamen tam tri- du fte J d .;) D. Greg. hom. 28. in Evang. lj« 230 . ARS SEMPER GAUDENDI Ti L ftete mare delectat, adverfosque credie | ventos , qui in patriz tuee portum te., vel | faxis [ invitum , abripiunt. plrer 17. Mura fenrentiam fi (apis , & iftud Tum judica quod res eft. Nullum fane alium fi- ficit bi praftitutum |finem licet haberet. fapiens I Deus, quam per moleftias difficultatesque fante ibid undique oborientes , faflidium tibi hujus mundi inpenerare, minimumque quo ei apy inhares amorem , tempeftatum acrimonia Gipior avertere, certe adorare deberemus mentis detru divine fapientifidum confilium., Nihil i quid enim nos a patrice promiffz defiderio retra- Ym | hit tantopere ; quam vie, mundi inquam, mirum fucata quidem , nature tamen non plane fniti ingrata voluptas. Hac dum fruimur , no- tssf bisque dum bene eít, parva fane patrie | AUs nobis eft curatio: futuri immemores fü- Tüm mus, dum prafentibus delectamur. Ca- cultui vet oblivioni tam periculofie prudensDeus; fpont & ut caveat , mundi hujus delicias amarori- T,. bus interturbat.. Concilium bocce fuum per defers Prophetam Ofeam ipíemet manifeítat. — 4) tiis i Sepiam, inquit, eiam zuam fpimis , quc qui- | Omc dem verba eleganter in rem meam fic inter-- dul&es preratur Hieronymus ; ex quo intelligimus, itànd quod providentia JDei [cepe nobis accidunt mala, eyp ue babeamus ea que cupimus ; ut varis cala« IIUm | mitatibus. bujus fieculi ad Deum vedive. cogae limji 1"1(7.' 4) Ofeg », 6.. ?H * 'TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 521 guv. cteds &) Salebrofa cum eft via, confracta; , id faxis obíita, non lubet tunc effe rardis & ne- gligentibus: acuit procedendi ardorem via- .itd rum difficultas ; nimia amcanitas lentos facit. um 18. Cur quefo populum. Ifraeliticum, j tsqu gentem pre omnibus quorquot tunc erant fibi dile&tam , tantis tamen adverfitatibus in hs Juo d JBgypto obrui paffus eft Deus ? cur man- Qon cipiorum inftar, ad viliffima quaeque- opera Jentis detrudi , lateribus excoquendis impendi, & il fi quidquam penfi impofiti defuerit, per fum-. etIde mam injuriam crudeliffime flagellari ? INi- mirum ex /Egyptiorum commercio & do- (dftoy line ininio , in terram lacte & melle manantem, transferre totam líraelis gentem — ftatuerat , Deus , ubi &late dominari & ab idololatra- iri rum jugo & focierate remoti ; debitum fibi g ( culrum dare tranquille poffent. Ut igitur fponte füua , nec inviti , terras quamvis alie- ass laIOTII' nas, a fe tamen rmulto jam tempore cultas defererent, rantas ipfis calamitates ab /Egyp- f Ptr D tiis immitti paffus eft ; ut vel tedio viétis, 24 domos antiquas mutare éffet volupe , quas jnl£fe dulces plerumque facit , folà etiam eas inhae bitandi diuturnitas & confüetudo. Quod fi ab jl iil JEgyptiis bene placideque fuiffent habiti, ais numquam íàne transmigrandi cogitatio mi- nima in mentem ipfis veniffet ; neque vi ul- c(]glþ la 4) Hier. in hunc 1ocum, W-.u 222 ARS SEMPER GAUDENDI Ti la potuiffent a fibi jam confuetis fedibus dimos | pi veri. Et vero ram miferum in modum ha- p biti, quoties non adhuc ad JEgypti ollas J ftolidi füfpirarunt ? /Egypti fordes , vetera DN rememorantibus , delicia adhuc fünt. Aie- | Tionn cordamur , inquiunt ,. pifcium quos comede- EU bamus in Zgypto gratis ; in mentem molis ve- lque miunt cucumeves , €9 pepoues, g cepe , porvi- dedo que, & allia.. a) Et prae his quisquiliis for- Nim ec manna orne deletamentum n fe babeus,eg ftadi omuis qporis . [uavitatem. $) Ah! quam DI egre fuiffent avulíi fi in deliciis ifthic vivere W D( licuiffet; quos ipfa peponum memoria , al- n liorumque foetor retro in /Egyptum agit. Ij 19. Sic eft, fic apimus nos & fic agit lüryj nobifcum Deus. 'Totum in te conjuratum | Quop flare orbem conquereris ?. permitrit id ni- nep mirum Deus , ut te orbis, quem nimium | huli compleéteris , fübeat faftidium ,. per.homi- Tmod nes tibi .moleftias ingerit; ne bominibus " adeo inhercas & confidas, per amicilimos t q maxime & propinquos , quin & per conju- &b gem , & liberos maxima tibi füboritur mo- T roris , taediorumque máteria; detergendus ane nimirum erar nimius ilorum amor, per , m quem a debito Numinis cultu reverentiaque; iij cum íümmo falutis tuz difcrimine abítrahe- Wa : baris, Adeo ut vexiHïmum efle illud D.Gre- Inine gorii «4) IN"m. 11. $. ij &) Sap. 16. z. Ü J TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 223 ; dim. porii in te ipfo ; fi meatem advertas, potlis üm l intellipere ; 24/iquamdo 3208 mundus vetraxit Yi ol a Deo ; nunc tantis plagis plemus fl , ut ipfe 4o$ muudus auitat od Deum. 4) Retraxit vt Y l nonnunquam te iníanus conjugis futurg d amor ; nunc moribus fane inconditis diffici- yi z lique genio ze euittit ad Deum, . experientia , dedoé£tum tandem quid ftolide adamaris. jis TNimia te filiorum cura, & liberos ditandi atj ftudium, a re&to juftitie tramite in divería dilraxit ; nunc eorum effrons impudentia, quam yiutt ad Deum te reducit agnoícentem quam in- 'jä j 3]' pratis benefeceris , tibi ipfi cum facis male, INimia tibi erat neceffitudo, & vero etiam gt j c qgit turpis familiaritas cum illo genere hominum, ratulri quorum tecta necefle eft ut. fint commercia, g d ne pudori fint & infamiz fi fiant manifefta; nullus erat te. a. tam turpi vita retrahendi jrmum uhomi. mnodus : & ecce ex illa ipía parte diffidia, ri- X&, &intolerabiles moleftize oriuntur , ubi yinius tu delicias amoresque tibi fingebas serernos; ;iüimps aj & bonotuo incipisodiffe quod non nifi fum- u m mo tuo malo incautus adamabas. Ingentem fane turrim machinabantur homines, tum 'gendllï cum , ut facre teftantur paginae , 7erva era? j pef j labii unius £ [evmomum eorundem. — D) INimia erat animorum conjunctio ; quz a Deo ho- il |Gre mines fejungebat ; machinam ipfi codlo for- íÍnie goïïx Oz- — 4) D. Greg. füpra. $) Gen 1r. i. " Ti 224 ARS SEMPER GAUDENDI.- midandam infani erigebant , & cum machi odia TaVI na, animos nimium eheu füperbos. Non tulit faftum Deus. — Defcendit autem Dominus UI fiand ut videret. civitatem eg. turrim. quam cedifica- paut filii Adam , $ dixit , ecce unus eft popu- Wone diled jus, eg umum labium ommuibus: ceperumtque Doc faceve , "nec. defifleut a. cogitationibus [uis, DOtit & ( douec eas opere complevevint. Feuite igituvs de[cendamus €$' confundamus limguam. eovum, telip Timo ut gon audiat unusquisque vocem proximü fui. "Atque ita divifit eos Dominus ex. illo loco im fimn fi(tin univevfas tervas , eg ceffavumt. edificave civita- zem. QCompendio u(us eft Deus: türrim fi Qu lo fuülmine dejeciffet , cafu id factum arbitra- rentur, & conjunctis denuo ftudiis , refti- mi ] tuende fabricae incubuiffent; Linguse com- quet mercium , & animorum exinde conjun&tio, | Date qua male coierat, erat diffolvenda, ut to- tà diffolveretur machina & in lapidum acer- vum iret. Quam multe adhuc hodie ftruun-. Ü tur machine colo adveríe, Deo invi(e? unum quamdiu labium eft omnibus ; quam- ndi D7 diu conjun&ti funt in malum confpirantes ani- mi, fruftra impedimenta ponuntur ; fecre- tas illi norunt vias , fecretos characteres, fe- cretas litteras ; confilia fünt fecreta; zegque defiflent a. cogitationibus fuis domec eas opeve compleverint. Animorum itaque in primis 200 ( divifio inducenda ; -fufpiciones inge rende; fl odia W | TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 225 machï- odia quin imo íüícitanda, quae numquam Ni r aviora fünr quam fe non recte amantium. b enique id apendum , ut non audiant ; T (fdlf[sl- fi audiant certe non intelligant, non credant; non zítiment vocem proximi fui male antehac ! W//W//l dile&ti : & fic tandem eceffabunt. edificave, aut potius fcandalo evertere civitazem, — Clarius ] þllf) hac edicere non attinet ; fatis. fuperque in- j A telligor. Illud autem eft veriffimum , plu- rimos de zrterna falute dejiciendos fuiffe, nifi 737 y0 il famma injuria ingentes moleftias ab iis ipfis füftinuiffent , quos ftulte nimium & preefra- iUl« il &e adamabant. lra fane fepe non nifi ab Jitd« ipfo malo , mali remedium eft. — Sapienriffi- mi Dei he artes funt, quas dum ignoras; li cO(fle quereris;eas vero cum jam agnofcas ; letus x patere ; pateris enim bono tuo. [ u 6. IV. [ TOUf« Ut bono tuo &2 bene patiaris 5 in primis v noli Deo patiendi materiem immittendam aut j snodum pve[cvibere ; verum velis patà quidquid, : T €g prouz eveneri z , "on vero id quod tu. fae : J ff* elegeris. r]ffl/! J 20. ( X Uod fi itäque illud recte perceperi- mus , eam eífe conditionem no- ia flram , quamdiu mortalem hanc vitam agi- :Qdæ; mus , ut patiendi viciffitudinibus femper fi- d Inus 3 226 ARS SEMPER GAUDENDI 7 aliu mus expofiti, atque adeo pati velimus, nec j hum 8 communi hominum lege eximi; tum vero fs proríus abfurdum eít , terminos patientiae fi- ]oo gere exceptionesque molefliis dare. Qui- dam enim materiam excipiunt ; pari quidem tj ; quod volunt , fed non ifta quae patiuntur. modo; ja&turam. bonorum pati , durum eft nimis; pf mod &gritudines corporis rolerare, nimium enim vero efít moleftum ; injurias ferre, calum- hitm Cecel niis impeti , famam injufte detrahi ; pror- fus intolerabile ; tentar! a Daemone. pudici- Quam Íd ) tiam , tzedio affici , nimis id quidem pericu- lofüm, His fi liberari poflint malis, cztera tufi tim j fe flocci facere, & vero paffuros non invi- te. Aliiexceptionem ponunttetnpori. Quis Qud enim ferat hec eo prorfus tempore de fe di- P ci, cum proxima ad dignitatem confequen- RTRUK füs dam patefacta jam erat via ? quis ea ertate dien & canitie ; poft tot pro Republica exantlatos m non- fine fructu labores , ita fe contemni pa- ER RI tiatur ? Alii perfonam excipiunt a qua fàne pati nolint , hec enim fi ab ignoto impinge- Wa fün réetur injuria, foret id quidem tolerabile: verum ab amicilfimo ita divexari , ab eo qui t y fu(i tibi debeat omnia , in jus contra jus vocari, id vero ne ipía quidem patientia füflineat; tem, El alius fit; & ab eo feram quidliber. 21. Audio quz dicis: fed iítud clare Volgi video, alia qua: patiaris dum fruftra quaris, pitie nihil a Quiq dmodum tolerare te prorfus velle ; alium [ TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 227 $, 0 aliuma quo velis pati femper inquites, numquam invenies. Verum ut ratione aga- n ven jtiel mus omnia, an non id liquido flatuis ; a Qu Deo tibi omnem patiendi materiam defipna- ti? e commodo tuo & bono effe ; adverfa i uod (uftineas ? neque aliter ribi recte eífe miod0j poffe ? id quidem jam evicimus faffusque es nim modo. »um Quid itaque fingula que obve- niunr mala tibi femper diíplicent , aliqua ne- Cilüm T0f ceceffe cum . fit pati ? Quod fi ergo num- udici- quam , patiendi materiam tibi, non cafüs, rit- íed Deus ferat humeris tuis accommodam; J tu faltem eam tibi przfcribe; prout vis; char- tam in manus fume , iíthic nota , quantum avl« us exa&e moleftiarum pati defideres , qua in re , in famz , aut fortunarum jactura ; rur- fl fus quamdiu, a quibus, quo ternpore; qua diem defigna & horam, quin & locum & | at modum ; omnibusque rite expofitis, fyn- nuhtos j grapham obfigna , Deoque in manus trade, hanc ut pro tuolibitu exequatur. — Illud cer- "u te affirmare aufim ; nec fic quidem adapta- ]pinge' turum te penio tuo patiendi materiam, fic ilb ut voluntati tuz exacte. conveniat, eamque [ fuüftineas non inuitus; cum devenietur ad VT rem. Id quidem oppido eft manifeftum. (l Nam fi plane ex tuo fit. arbitrio, & genio voluntatique prorfus confonum , tum vero j a patiendi materia nulla eít , nec fi eveniat, quæïiä quidquam pareris. Quodíi vero; preter T 4 mene- jl 228 ARS SEMPER GAUDENDI T mentem tuam quidquam non conveniat, illiz Den co reclamabis , deceptum te longe íupra tü fà opinionem; & libellum fupplicem Deo por- I riges quo reftitutionem in integrum impor- fcis tune poftulabis. Irrita erit itaque ifta ex Tib mente tua defienatio. viti 22. Áge vero , an non id Deo perfpi- lont cuum eíl, quid tua ferant vires, & qua itq parte potiffimum feriendus fis recte ut doleas, bera medicinamque malo tuo.ut faciat dolor? Tüm Quafi vero eger cui fcindenda eft vena , il- mife lud medico fane expertiffimo pracipere re- prità €&te poffit , quantum fanguinis fit. detrahen- poi dum , aut qua parte corporis. defignanda Tiott fit phlebotomia; an e pede; an e lingua, fima ane manibus , an e brachio , rurfus an e D vena cephalica, an vero ophtalmica educen- fe; us fit immodicus cruor. Medici id eft mis preícribere ; tuum pati.. Laboras oculis | | Qu miferhomuncio, nimis illi pre faftu quo | man turges elati funt , emiífitii funt, nihil non | Om aliena in domo rimantur; hac tu parte fe- [ rienduses: capite laboras , ad omnia du- l Tiur fuses; tenax judicii & praefracti cerebri; tam ifthic tumor eff, ifthic adhibenda medicina: üem manu laboras aut lingua , avarus es manu; ingpua procax; manu nimium progptusy itit lo lingua petulans ; educendus eft illinc fanguis, ubi eíluat. Curari fi vis , cur alia parte mmedicinam vis applicari, alia cum labores? Per« TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 229 l[) iw- Permittte fapientiffimo medico medicinam j fip tu tantum curari velis , fed ferio , pracítabit . pon Deus catera : amara fi eft potio, medicinam U Ícias. Malles tu valetudini tue potius & vi- a ribus corporis quidquam detrahi ; quam di- vitiis , aut fortunis: at, videt Deus nimia 1 bonorum cupiditate füffocandum te ; patere u itaque , bonis tuis quidquam detrahi, ut li- (l bera cordi detur refpiratio. 'Tu vero bono- jor! rum ja&uram ferres libentius , quam qua jl mifere torqueris , membrorum ornnium ae- f gritudinem ; at vero prafícit medicus, cor- len. poris bonam valetudinem , anim futuram andi Tmortetn. Nihil non patereris potius quam lguzi, famae honorisque detracionem ; at novit a Deus ifthic ulcus latere , ifthic tumorem ef- Ya fe ; nimium te dignitatis appetentem , ni- ddi mis inflatum , nimis turgidum ; deprimen- ocuh's dus efít is tumor,; hic adhibende chirurgi 1qu manus , aperiendum eft ulcus ut deturgear. j non Omnia íuüftinebis potius, quam quze tibi a fe carnis perulantia, aut Daemonis invidia obo- 'rIC ] (l riuntur trice , tedia, & animee ariditates; & tamen judicat medicus ea tibi effe neceffaria, Yi j ne mentem extollas, ne tibi preefidas. Quin p ivitur acquiefcis ? Ne tu quafo experientif- 19[053 fimo medico leges pone , medicum patera pf & medicinam. païiï O 5 23. yré pe E 230 ARS SEMPER GAUDENDI - T 23. Quod fi autem id quod prafcribit TUrgi medicus ferio pati vis , quam eft iftud tunc Thent ridiculum, illud ed.cere a quo pati velis, & inpa cujus manibus facienda fit fe&tio? Certe om- pran nes, qui te impetunt , chirurgos puta, fiami quos tmnedicing faciende apriffimos novit me at medicus Deus. lllum quem tu repellis; ma- finot lo tuo curando judicavit maxime oportu- tppl num ; cur igirür eum non feres , quem tibi que te fanando defignat Deus. At inquis , ni- Tüg, mis atrox eft hic chirurgus , molliori manu düm curandus íum ; homó impudens eft, qui Rn mihi malum infert; nulla injuria affe&tus Voli me alter impetit ; alius odio me perfequitur, Trni tantum quia fceleratus eft & efirons; alius de fzce vuloi eft ; qui mihi negorium facef- fit : & ab hifce quisquiliis ego patiar ? alius homo rudis eft, aíper moribus , inful(us, U inficerus , inurbanus , rufticus; quis iftos du ferat equo animo ? Ah mifer! ut video lo ( &ger es, & tamen curari non vis ; detra- hendus tibi eft (anguis , & chirurgos om- nes quotquot fünt afpernaris & refpuis, pati 24, te velle dicis , fed a nemine vis pati. Ne- ;o tibi convenit , ne Damonem quidem, ien quanrum füfpicor , admitteres , qui tamen Qu ad mala inferenda preflantitfimam callet ar- rem ; eftrque cum a. medico Deo adhibetur Ti j Vg us chi- fagac:i[lïmus ; tibique futurus optim rur- n lu Jl L TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 231 e(cril rurgus. Neque vero inquirendum eít, qua ( t mente tibi fanguis detrahatur ab eo ; qui te non aliud fibi dis, d impertr. Sane fànguifüga 16 f« prafixum habet , quam fanguine fe replere ; pi' füamque fugendo curare cuticulam , mini- - noil me autem mederi alienae. Verum aliud vult jj fanguifüpa , aliud medicus, qui eam ulceri porti ápplicat: uritur hic fanpuifüge genio, eam- m t que füc nature dum permittit, mederur j D tuze. Medici itaque. Dei mentem attende, [rdnt] dum pateris; non ejus a quo pateris : fince- . qi ra ea eft , femper fancta, femper tibi bene- edus vola, quamvis parum tibi benevola utatur Uifur , manu. dlius - g V. qius (ulus Ut ergo patiaris libenter ea que tibi acci- ils dunt , femper mala afpice ut. a. Deo. tibi mag- v t coufilio n miff, etiemm que pev malitz'am lutte bumanait evemunt. ; om7 2 Udi modo ; rafionemque-qua motus , pü!l N À animi compefcas ne malo fuperve- ( niente perturbetur, paucis accipe, Aut ed It qu& ab homine pateris , vitio nature ; ge- f nii inquam 'afperitati , moribus inconditis aemF infulfieque rufticitati tribuenda fünt; aut cer- 5 d te malienitati & perverfa depravateque vo- J tetri« luntati, Quod fiab hominis inconditi co 232 ARS SEMPER GAUDENDI TI co genio , aut in iram nimis facili , & ad ab omnia ftomacbhante ingenio , omniaque fa- tetri ftidiente tibi male fit: hic rurfüs aut eft ejus- Ql tnodi cujus commercium in manu tua fit fa- tem Cile evitare ; aut vero is, cujus fecietas de- &ar clinari non poffit , aut matrimonii legibus, Do aut alia cohabitandi neceffitate, quz facile TI0n excuti non queat, disjunctionem minime inv permirtente. Dico igitur, difficilem tibi fi quo. quis fe prebeat , cum quo familiarius agen- i n di nulla aut faltem non magna eft necetfitas; cenfe eum certe devites licer; habeat ipfe res füas, ne perdat tuas, Neque vero fi mores ho- tum. minum afperos , fi dicteria , fi injurias inge- Tij Ílas equo animo perferre fàpientis eft; ea- lo que fint preclara patiendi materia virtutis- dity que exercende campus ; non tamen fapien- tüls tis eft , femper mala que patiaris queerere; li« iisque fefe (ine magna ratione ultro ingere- lic Te. Ut quid enim indignationi & ire; per dole nimiam alterius rufticitatem meamque im- tis | becillitatem mihi facile nociture , fine cauía fien " me expono, tem 25. Quod fi vero , aut per matrimo- Tiany nii , aut contubernii , aut propinquitatis, aut vidg diuturna cohabitationis , aut etiam vicinice t leges, loco dimoveri non poffis, neque dim facile evitare hominem, qui tibi aut per mor- & d OS , aut per corporis deformitatem & de- lon fectum , aut per animae vitiofas affectiones; fubitam Quj » I : TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 233 x u fübitam excandefcentiam ; inconditos mores f tetricos vultas ; infanos clamores, totius- g que indolis afperitatem ; difficilem focieta- jdc tem facit & cohabitationem porro tetricam $ & amaram ; iftud tibi velim ut perfuadeas, ( Deo id ita defignante & volente contigiffe, li non caíü. A Deo eft, in una navi quod firis; fIfme ita vos conjunxit, ita fane enavigandum eft, (j jl quod fülcas mare. Neque vero line fumma Q id ratione accuratoque confilio ita flatuiffe; o s ms; cenfendus eft. LT 26. An non enim liquido demonfira- ho« tum eft, hanc tibi conjugem , tibi vero hunc - maritum ; hos tibi parentes, tibi hos liberos; pe [ hos contubernales; hos preefectos, hos fub- Y ditos, a. Deo deftinatos ; quod ita rebus K tuis conveniret ? Quid vero eft hic maritus, (at] hec conjux , hic pater , hic praefectus ; nifi Qf hic homo his vitiis implicatus ; hac in- dole , hoc genio , his quos averfa- W li ris moribus ? atqui intemperiem illam au- fleritatemque ; imo & conditionis acerbita- yà tem , nimium blande & in mollitiem decli- panti naturge tuze immifcendam cen(üit pro- Im« vidus Deus , blanditiis ne difflueres. Dotes [ie exipuas, vultum ferocem, os afperum, tar- Qu dum ingenium patri attribuit aut marito, ut u ad alta , cum non afpirat , aut fi afpirat cum D« non evehitur , modefíte vivatis ambo , exi- deveécti, Q] gua conrenti forte; ne per altiora altiori f 234. ARS SEMPER GAUDENDI T Humiles vos aiiori etiam ruinae pateatis, vult Deus : difficilemque pateris virum, ut offe a mille difficultatibus expediare. An ergo injt toram ordinationis divinz feriem invetti vis; W ut ab hoc homine patiaris nihil? dion 27. At inquies , ferendo non fum; ni- m mium efít tetricas , nec blanditiis quidem fánt emollitur ; hoc enim vero male rne habet pen quod excandefcam illico , & tota in rixas trsd feror : & hoc (ine offen(à Numinis non fit. In t Fateor male agis, peccas quin imo. An ve- & ] ro hoc Deo imputandum eft , an vitio tuo? Áünt Corrige tu in te ; quod exorbirat: & fi ad u hec que nunc dico , advertis animum, faci- & j le corriges ; queeque nunc mentem exacet- Que bant, patienter feres. Deinde etiam ícias, teti longe tibi melius effe , bilem tibi. moveri I nonnumquaim, in jurgia concitari linguam, in fen lachryrmas oculos diffluere ; totamque cieri Tlor clamoribus domum ; quam vel in nimiam tiüs efferri arropantiam, & putido turgere faftu, st vel per nimiam indulgentiam infanis amori- T busirretiri , vel in alia denique abire fcele- Qu ra , quz tibi Dei divinarumque legum me- pa iThOriam omnem obducerent, nimis tenera Th3) erga hominemafiectione, depravate. Utro- Ti5 bique cum vidit Deus male acturum te; a« Ti luit te , aut cholere nimic , aut indignatio- fen nis vitio , quam ma qu joribqs Íceleribus expo« fi ni & in? plicari. 28. TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. a35 s V0 28. Non fero tamen; inquies, Deum ), offendi tantopere ab eo , qui per fummam a injuriam & calumniam me impetit ; nolo fa- (i i ne oífendi Deum, la fit ; fed nec Deus honoris füi tenaciffimus offendi vult : oífen- T fam ramen offenfus fert. Quin & tu fers; du tanta poft. exempla ? Jam vero, cum tam i perverfi fint homines, ut per falfiffimas de- D tractiones ; per calumnias impudenriiffimas n f in te impactas , non.homines rantum , fed e & Deum quoque pro libe;o, quo precditi i funt, arbitrio ; velint offendere; quin tu üad gaudes, alienam malitiam in tuum bonum d cedere , te cum imperunt relictis aliis; tibi- Cef» que praefertim pree aliis ; reéte patiendi ma- E teriam fübminiftlrari ? Dicamus fane quod )&'L'Fi res eft, & fucum tollamus: non Dei te of- t fenfà perturbat ; fed fenfus tuus. — Dei fi ho- cien nore tangeris; non minus certe Deo inju- rius eft qui alium quemcumque injufte im- gi ;m jy petit, quam qui te, An tamen aliena inju- gori- rie indoles ; qui tue ingemifcis ? utrobi- l que par Dei offenía eít, fenfüs in te non Enimvero manifeftum id eft indicium; re par. iE malis te tuis nimium tangi, dum non tange- f0 ris alienis. .luis vero tangeris, quia Dei n manum hec tibi mala, tuo bono, immit- ( tentem non afpicis, hominumque vitia ram- quam inftrumenta adhibentis ; tibi ur tale ?0' fit ; & dolorem illum ut eliciat ; quem tibi oc Ó ! 236 ARS SEMPER GAUDENDI | IM hoc temporis momento przviderat effe puer utilem , &in primis convenire. - Mam lus : 29. Non iraque mihi pofthac oggeras, ab hoc homine quidquam pati nolle te ; ni- dh p mis acerbas effe amicorum injurias ; filio- tll rum contemptum & faftum parenti gravi(Ti- tenfes mum elicere doloris fenfum ; intolerabiles denevi effe impactas a. viro in dignirate pofito ca- tofcar lumnias, durius eífe iftas ab eo perferre, jtorfi quam ab incognitis , aut ab hoftibus ; aut a Fateor ita eft: plebeja projectaque fzce. Rff, Q neque hoc neícit Deus ; novit ipfe , quan- RU tum amaroris quzliber ferat herba , medici- tüt m ne quam adhiber, Itaque quia tantum tibi culos amarorem fciebat hodie neceffarium , quan- t n to nunc exacerbaris , idque animae tuc ma- X [IL Q lis curandis apprime competere , magna fa- fü ii nearte hunc hominem , hoc os, hanc lin- fürbm uam adeo maledicam — pre careris omni- Clerir bus de induflria tibi admordendo felegit, ut bïlïlh majorem doloris fenfüm infligeret, idem NU ictus , qui alia illatus manu , aut nullum; aut Qm( certe minorem fen(um incuffiffet. hp « 30. Neque abs re agit filium caftigatu- linfs rus pater ; recentes & lentas virgas quod in IH p manus fumat , veteres vero d exíüccas V t aípernetur, magis iíte etfi doleant ; hoc mm Y enimvero vult pater, cafligare vult, non Q abblandiri , aut minis ayere. Quam vero id foret ridiculum , fi verberibus exceptus ^M puer P » TTRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 43» at d pueriram omnem in ferulam converteret; illam convelleret, illam difcerperer denti- bus , illam fibi infeftam fuifle clamitaret? Qp ej D Ah puer ! quam parum tibi poenze', quas ; fl dedifti, proderunt , inftrumentis qui füc- ;ravilü cenfes , nec fàtis attendis caftipantis patris erabiló benevolam tamen & amicam manum: ig- L0 noícamus 2 fettt puero, puer eft, & puerum prorfus apit. ; at 31. Verum hoc fàne ignofcendum non 2 eli eft, quod puerorum inftlar, homines in- quat« ftrumenta inquam ; per qua& nobis inferun- etic tur mala, temere & incaute attendimus. n tibi Oculos, fi vir es, altius erige ; ferieritis :]uan- Dei manum afpice,; illam agnofce , illam jme exofculare , illam in omnibus lauda & ado- gna [ ra; illudque conttanter affero; minime per- jc T« turbandum te, tibi quiscamque demum ac- üni ciderit adverfus cafus. Hanc certe contem- plabatur conftantize exemplar Job, tum cum j exutus omnibus, & ne ab uxoris qui- dem contumeliis liber , omnium ludi- ml brio expofitus , illud folum confolationis tantis adhiberet malis : AMauus Domin teti- ipi ydit g me. 4) Daemonis manum cujus furore [ tot tantasque calamitates optimo viro fue- ; hoc rant inflictee ; disjeC preges, concuffae N &des, occifi liberi, immiffa ulcera , per gqoil y quae cepfüi 4) JOb. 21. yd 238 -AR5 SEMPER GAUDENDI Ti que toto corpore fanies diffluebat; aut cer- ft in te imporentis muliercule efferatam linguam, u) Jobum retigifle diceret alius; at vero fà- (ui pientior Job; Do:nini manum agnofcit; T u eamque manuüm , quae neminem tanpit, aut j percutir, nifi in pondere & menfüra , ideo- ':ä) [ que , etiam cum ferit ; femper beneficam. (ipn 32. Quid autem | fapientiffimus, tum m vero , fi advería quae patitur fpectas , mi- dof ferrimus David , cum a nefario filio Abfolo- Vis | neregno exactus, fugiens cum paucis , vi- 1010 te fuze confülturus prerupta montium con- fis Ícenderet? Non fatis infelix videbatur, nifi qu4f in impudenrtiffimam belluam, Semei inquam; fele effreenatum os incurreret , qui veteres iras, Qm. ob ablatum a. Deo Sauli, propinquo fuo, lil — regnum , in Davidem per fummam con- 21 Pï( tumeliam evomeret. Firum [auguimum ap- pit | pellat , quafi Saulis homicidam , alieni reg- 10 ni invaforem improbum, quem jam fua fe- hnj quantur fcelera , toto , quod male tenuerat, Theij exactum regno. Neque verbis tantummo- RY do infinisque vocibus, fed & faxis fugi- bra tivum regem per fümmam impudentiam, Tatü imperit quafi patibularium | fcurram , nulla Iüd j habira neque viri :etate jam exacta , nec feroc etiam dignitatis regiae rarione. iNon tulit lto intolerandam audaciam impudentesque la- tratus fortiffimus Abifai: &folitos , etiam in depreffa forruna, refümens fpicitus , qua- [4 j ) 'TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 239 Ui ve inquit, zaledicit cagis bic mortuus. Domi- Bu qo meo regi ? vadam €g amputabo caput .ejus'. n f Quid interim patientiffimus David? JDmit- nf fe eum , inquit, uz maledicat : Dominus euim ;1[, 4l precepit ei , ut malediceret David. .. Et. quis ,l eft, qui dicere audeat, quare fic. fecevit ? a) O jgIm, dignam Davide vocem ! Deum increpan- IU ] ' tem intelligebat David , & meritas aliquan- , Tl do fe poenas dare ; a Saulis fanguine quam- Dot vis innocuus , homicidam nihilominus f& TRU apnofcebat, Uria innocentis cruore manus 1 COr« fuas qui per fummum nefas impie comma- culaffet. Saxa circumvolantia non a. Semei, y nil quam; fed ex Dei íeíe caftipantis manu immiffa : 8 cum afpiceret ; fupplex accipit & libens fert. ) fity dimitte itaque eum , uz. maledicat ,, Domigus j u ei precepit. Quid? an etiam fcelera preci- ia pit Deus , zumquid im ore blafpbemi Deus ? T rogat Ambrofius ; ab/it, fed eo ufus efl ad (l bumiliaudum David. .. b) Maledicum efle Se- Qub mei non voluit Deus ; verum libero impu- dentis hominis ufüs eft arbitrio. Itaque mv 5 Fügi' precepit, idem prorfus eft, ac dimifit, feu cn[iäm] nature feroci & exorbitanti reliquit, ut il- lud re&te explicat. Auguftinus. . c) Sic qui )[]UA lj m terocientem & fanguini inhiantem canem, loro foluto ; manu mittit, ferociam non ' vyli D3 indit ye ? -- 4 2?. Reg. 16. 10. etit ;'ls j QIM' &) D. Ambr. in Apolog. Davidis c. 6. r c) D. Aug. 1. de grat. & lib. arbit. c. 20. $40 ARS SEMPER GAUDENDI TA indit cani, tanrum non inbibet; vagari ca- (üm neim libere (init ; folutus ille(uo genio fer- L tur & dentibus dilacerat inventum pecus: ii lIta prorfüs cum Deus ebullientem videret iil pre nimio dolore, vindicteque cupidine lunta Semei (anguinem , neque oblirerata adhuc n effe ; que multis jam annis animo inhere- Q f bant odia ; Semei quidem dimijfi , aptiffi- ji;( l mum Davidi caftigando inftrumentum : Da- )à videm vero eo loci & temporis expofuit; ta(fi ut paucis circumvallatus cum effet , regia- pro que poteflate exutus, hoftis fuüi femper in. (l q malum parati injurise pateret. Unde id tan- [ dem confecutum eít, ut ferociffima hac losy bellua animos fumpferit & audaciam impe- mint) tendi virum alias Yortiffimum , quod fàne ; Xerc in repia dignitate conítituto Davide , num- quid. quam ei in mentem veniffet apgredi. Hee Tnuim fünt artes caftigantis Dei; has ut agnovir becil David, Deum agnovit, Deum in Semei petpe caftigantem fefe fupplex pertulit, nec inui- ( Yde tus. [ 33: Hllud certum eft, Deum fce!era non [e $g precipere; hoc tamen etiam ef[ veriffimum; V&tax fceleratus hic. fceleítus effe cum velit , te d potius , quam alinm quemvis quod impe- [ ; rat ; id quidem ex Dei fcelera petmitrentis ((0 difpofitione contingere; calumniari cum ve- fortu;, lit impudens iftud os, injufte aliena invade- re cum fibi nefarius alter habeat preítitu- tum; 9 ?$ u TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 24f n tum ; certe in te quod recidant aliena. fce- j lera, id quidem a Deo efle fateor. Et equ quis eft ,. qui audeat. dieeve , quave ita fecevit? ( an tibi ratiohes omnes fanctiffime füz vo- YLin luntatis neceffe eft ut exponat ? quod fi ta- ühüc men vis eas exhiberi, illud certe cum fum- w mo facerdote Heli illico reponam, Dominus ,pxiü« eft , quod . bomum efl im oculs fuis , boc fucit, J 4) & quia bonum erat ; hoc fecit , r. for- talfis enim hec tibi immittuntur mala , ut of egia- pro veteribus peccatis debitisque contra- i j étis olim , & necdum perfolutis , poenas af« des, omni poft hec ere futurusliber. Per lat hos vero caftigari te vult , quos forte cri- p minum focios habuifti. 2. fortaffis virtutis exercende cauía hec permittuntur ; quod f fium quidem in tenrationibus femper eft verifli- mum. 3. fortaffis , ut virium tuarum im- n becillitatem experiare , gratieque divina gnovir i perpetuam neceífitatem agnofcas: nam ut c|Qye recte Ecclefiafticus, 4ui som ef? tentatus , quid fcit ?. 9) fortaflis delectari vult Deus, cum te egregie cum adverfa fortuna luctantem, n n m & tandem omnia füperantem letus afpicit. iid Nam, ut recte Seneca: Ecce fpe&'aculum dig- Ij ine aum , ad quod ve[piciat operi fuo intentus Deus. Ecce pav eo dignum , viv fortis cum àdvevfa joQua ndum lmW fgrtum compoþtu:f c) & quod mira elb - nvadï ^) r Reg. 3 18* jglitl $) Ecch. 34 TUIIU] e) Sen. 1. de provid. » 242 ARS SEMPER GAUDENDI TV eíl, vi&tor. ;. fortaffis tot adverfitatibus lum aggravaris, ut fpiritus , quos fecunda for- [772 tuna nimium tuo malo extolleret, ifto pon- Titio dere deprimantur. 6.Forta(lis etiam adver- lec, fa Deus incerit o ; Ut per ea ipía te efferat, R p idque ad artis fuz oítentationem ; ut qui pori per contraria felicitatem tibi profperamque 777 fortunam noverit efformare. Ita certe fen- mi tiebat per maledicam. Semei linguam de- vela preffus .-David , dimizte , inquit, eum, ut m maledicat , fi. forte vefpiciat Dominus ; $9 ved- lhut dat mibi bonum pro maledi&lione bac hodierna, nihil & fane re ipía reddidit Davidi Deus cu- d. mulatiffime, That 34. Denique rationes omnes inveftiga- [ re infinite fuerir operze, & vero minime neceffariae, Hoc mihi pre cuncis füfficit, a Deo mihi omnia immitti &infligi : homi- nes veronon efle, nifi inftrumenta caftigan- tis Dei, . Rurfus , quod Jonum efl , id jglum agit. lllud itaque lzetus dicam: Zozum mi- £ Domine, quia bumiliefli me ; ) hanc mihi obvolui fortunam , hos ventos ita in contrarium verti , & bonum eft Domine, & bonum mihi. Hanc mihi infligi calum. niam , tam injufte bona diripi, malum qui- dem raptori eft, malum maledico , féd bo- nun mibi Domine. Quod hzc mihi ab ami- ciffimis, imo a liberis infligantur mala, ma- lum E Pfal 113 - TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 24; qtibus ]um ipfis quidem eft, feg Lomum mibi Do- i f mine, & quidem optimum : neque meliori ) pote ratione , aut loco , a ut tempore poterant d- & be- hec, que patior ; evenire , ut vere fferd ne paterer. Acquiefcam igirur, nec tem- Interim f zomen Do- j qi ori modum ponam. It s benedictum. Nomen habes fàpienti m- ghn- mi Qub ernatoris, dirige, verte; inverte 2 d- vela: nomen habes fagaciffimi medici , fe- j V ca, ure, vería me meaque omnia, frout f bonum efl in oculis tuis. Hoc certus füm, jeftf nihil efe&urum te; quod nomini tuo offi- fan&tiffi- $ Q ciat, imo , quod gloriam tuam mamque providentian non usquequaque 1üigä- commendet , totique orbi non faciat inine x manifeftam. N Iu d d D (int jum g 9s d "T D * ) hu L ii p ii nq h n mu TRA- n P4 h- 244 ARS SEMPER GAUDENDI TR i q TRACTATUS XIV. . tim R Fiat voluntas tua , ficut i n celo, & | uin in terra , Mattb. G. | KC M or nttio Offenditur , eum qui [uo flatu cogtentus Fini eft , etiam. acquie[cere debere. ozumibus tium Jis » que ab illo [latu exfpeantar, qua- D jm :que illum neceffario coufequuntar. f t e BIN PROOEMIUM. türy. H Uc tandem collimavit totius fermocina- fitig tlonis noftrz » quem fere peregimus, ein decurfüs quemque vere folideque tranquil- pott litati mentis quaere ndz impendimus: nempe, Don. ut fedulo ferioque animum indücamus, non alia velle I6 ; aut nolle , quam qua vult, aut fame non vult Deus ; voluntatemque noftram | li, cum Divina penitus. adequemus. Inde obo- ; üte, enim tempeftas menti humanz femper ritur , quod variis defideriis in diver Ía ra- piamur , & quod peílimum eft , femper inftabilibu $; raroque qua conílent fibi. * Qui on alius ioitur reftat m Vi odus , quam, cum nos ipfi Y » quid defiderandum fit, penitus noremus , nihilaliud velle difcamus, ni- ! !quod vult is, qui ignorare non poteít ] dd TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 245 id quod vult, vult autem id , quod eft op- timum. . Et ne vacillet pofthac voluntas va- ga, non alteri ulli affigenda eft voluntati, d quam illi, quee quod vult, femper vult nec poteft nolle, quod femel voluit. Hioc, fi forte minus attendiflis , omnium ratioci- nationum | noftrarum ícopus fuit & finis. [j Finis vero ille , omnis tranquillitatis eft ini- Ti tium. Ut vero abfolvamus omnia, illud T jam fedulo agendum eft, ut oftendamus, íftatu. noftro contentos effe non poffe nos, nifi etiam omnibus , tum laboribus & ope- ribus, que a ftatu noftro merito expectan- tur, tum etiam moleftiis , quz illum necef- itte fario confequuntur, penitus acquiefcamus, I Deinde modum exhibituri ; quo gaudere quiü- poífimus etiam , cum dolemus. Denique non eum voluntati Diviue illico fe oppone- Tpo m re, qui füuo ftatu contentus cum eft, mala tamen que intercurrunt, a fe conatur amo- L fri liri , aut ftatum etiam cum feliciori permu- J tare. n t 6. I. n ui individuo 9 peculiari fuo [latu con- ) Teutus ef , etiam opevibus que ab illo flatu ex- qm Jpe&autur , fit comtentus. Qitus H Oc . recte fi perceperitis ,. eum. qui T l vobis obtigit ftatum , tum commu. POICR 3 neIm, r 246 ARS SEMPER GAUDENDI TR nem, tum etiam peculiarem, convenientif- flan Titeti fimum vobis effe, neque meliorem eligi potuiffe : & rurfus, fi ita fitis comparati ittq animo , eum ut cum alio ullo noliris com- fiat mutatum ; facile tum quidem id perfuafero, gevi ut iis etiam acquiefcatis, qua a veftro ftatu Türg: expectantur , admodum fecuri , aliorum lt quid ferat conditio. VetQ 2. Communem flatum , prout copi di- qui: cere, 2)eum intelligo, quem cumpluribus Vi5 habemus ; puta quod homines fimus , ma- imph res , aut feeminz, matrimonio juncti, aut quos c&libes , Ecclefiaftico adfcripti ordini, aut nequ profano , mercatores , aut opifices : rurfus fl nobiles, aut ignobiles, venufto , aut inve- Cte nufto vultu , corpore fano , aut spro. pit Omnes inquam — hi ftatus , aut pofitiones, ditt communes multis fünt : neque enim, fi ho- pro mo, fi mercator , etiam folus es ; quod deni quidem de reliquis idem eíto judicium. At Omr vero, flatus tibi peculiavis & a te individuus, Id nihil eft aliud a te ipfo ; in omnibus , que «t te ambiunt, circumftantiis, conflituto & confiderato. Hoc igitur corpus, quod cir- Cat cumferimus , ha dores animi ,. hec valetu- Cen do, hac indoles, hec vultus effigies, hi G amici, parentes hi, hec dignitas aut mu- nus, matrimonium hoc, hec fama , hec ( h(m vtás; omnes inquam , ha alieque circum- m an- fi; 4) Tra&at. 12. $. 4. TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 247 a flantie & proftafes, ruum tibi, mihique eligi meum peculiarem conftituunt ftatum : & pudt ita quidem , ut nemo ullus in tota univer- NU fitatis ferie, tuo meove ftatu umquam aut l'aferw pavifus fuerit, aut porro deinceps fit gavi- J fürus. Alius licet matrimonio ut tu junétus Qrurm fit, tamen uxori junctus eft non tuz : tu vero cum tua conjuge , matrimonii ftatum; T qui vobis fit individuus, conftituitis. Quam- yribo vis alius religiofo ftatui, prout tu , fit D implexus, tamen nec eos habet pracfectos, L quos tu, nec tua; fed füa concepit vota, L neque tentationibus mentisque ariditate; qua ürlis tu, urgetur , licet forte miferiis fuis non ne- careat. Denique mercatorem licet alrer Zgï()- agat , prout tu, tamen non easdem merces jonesy diftrahit ; aut non tantas, aut non tanto íoe- proventu; non eas quas tu edes incolit; qU(J denique non eft alter ego ; neque alter tu, , M omnes enim illae proftafes fimul conjuncte, Y te faciunt, quod tu es, five, quod idem eft , conftiruunt ftatum tuum. , qüæ uX 3. Jam vero id affero ; ut femper pa- cato tranquilloque fis animo , non id fuffi- )d (l j cere, tantum ut judices, flatum tibi cum cateris commtunen maxime conducere ; nifi m [m* id penitus quoque per(uafum habeas, fecu- liavem tibi ftatum ita competere, ut nullus , omnino fir, quem pre illo, tibi ut bene rau fur fit, ratione poflis eligere. Et hoc quidem "'Tra- 248 ARS SEMPER GAUDENDI T denc Tractatu decimo jam peregimus. Hinc ve- ro id confecimus T raétatu undecimo , unum- fünd quemque eventis praeteritis, quae fe concer- nunr, puta parentibus , natalibus , educa- Don tioni debere acquiefcere , ut. quae admini- Intl Id & cula fuerint, quibus.ad ítatum tibi tam convenientem deducerere. Rurfüs idliqui- poff do deinde oflenfum eft, dotibus omnibus prel tum corporis, tum animi, item fortune tem reciprocationibus contentum vivere debere Tere te ; cum hec ipfa fint inftrumenta , quibus quoc & tibi Deus fta:um confervat , & te in fta- Qent tu tibi tam . conveniente continet. Deni- ml que , de conditionis tuz incrementis folli- 05 & citum effe neutiquam debere te ; cum exa- [unt, &iffime «z poudere $9 qnenfura ves vage (tatui, inte & flarus rebus tuis fuerint appenía , & ve- quo ro etiam exaquata. fabe 4. An aliquid ultra requiritur , inquies, lee quietus ut fim ? Plane. quid quafo? illud Tur fane przmo, vt penitus tibi placeat ea agere; dec quzee a ftatu ruo , tum conmmmmi , tum etiam cigt jeculiari , jure exiguntur & merito expe- p étantur, Deinde, ut non te terreant , ea; lei quze ftarum illum , five commungem, five pe- nici culiarem, necefíario confequuntur, Magni firt fane ponderis funt hec documenta, qu& Q toto .quidem libri decurfu fparfim attuli, Omr jam vero clarius funt exponenda; & often- dn fiti defï'. TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 249 K Y dendum , quo pa&to ex jam fepius pofito IUl fundamento , dilucide confequantur. YR . Mira fàne res eft, & vero etiam U0 non toleranda ; tam folliciti paffim quod mf fint bomines, ut alia femper atque alia ope- La ra exerceant, quam quee debent aut etiam poffunt licite : Deinde iis fe magnum Deo qi- n praítituros obfequium ; gratiffimamque ii rem facturos fe quod autument: ac prop- obert terea nifi his applicare finanrur animum,; Jibu quod fe perturbent mirisque mentem excru- f cient modis; & tamen perfüadere nihilo- Jent minus mihi quod velint ; fuo ftatu conten- l- tos effe fe, nec aliud velle effe; quam quod i funt. Mira fane eft haec duarum rerum ita inter fe diffidentium combinatio , velle efle W) iW quod es , & nolle agere id quod es. Quis faber ferrarius mihi imponet , nihil fe mal. le effe quam fabrum , quem totos dies ob- ( jlid iurmurantem audio , querentemque jam de carbonum fuligine ,. quod ea oculis offi- !gml amm ciat; jam "de incudis fonoro nimium (tre- pitu ,. quod is offendar aures; jam de mal- epe ? [/] lei pondere ; quod manus pregravet: pe- nicillos certe levioris effe molis, acusque ij fartoris digitis effe percommodas : nullius u pra que ea operz aut laboris effe inftromenta omni illo limarum ftridulo apparatu. Cur g o(keu- fane mihi non datur, inquit, aut acum ftringere , aut pitoris penicillo armare ma« j nus: 250 ARS SEMPER GAUDENDI Ti nus? & vero cur pelle carbonibus ipfis tot atriore pectus precingor ego, cum farto- dis res illos ; illos molliculos levi zonula accin- mn étos decurfare video, quamque (íüb axil- po lam quandoque conjiciant , non fine lepore D« & commodoc? quid, auod pulvino incum- d bant molli, cum ego penes focum fto, fol- iE lesque nec minus animam mifere traho, car- fert bonibus ut dem vitam , quam mihi labo- ren rando fübtraho? i 6. At at amice , nonne id mihi dixeras füs, fabri conditione contentum te ? dixeram in- At quis. Itaque fane acquiefcere proríus de- yui bes operae qua a fabro exigitur. Hanc ve- qi ro ut exhibeas , certe neceffe eft ut pla- ceant, qua ad artem ex arte exercendam WtN requiruntur inftrumenta : nifi forte Archi- fdb medes novus fis , & ars tibi nova comper- ex ta recenter fit; qua detur acu ferrum cude- tin re, & malleo confíarcire veftes. Hoc fi V0s non poflis , certe aut fabrilem exercere de- TIan fine, aut fabrilia manu neceffe .eft ut per- n tractes inftrumenta. V 7. Sic paílim apgimus ; placet ftatus, & difplicent ftatus exercitia. Id autem quam 4cQ eít ineptum , cum exercitia ipía ftatui cui- ton que ita fint propria, ut fine illis non fit fta- Wec tus ? Conquereris tu paífim; nimium te mu- nf nere, quod geris, diftineri , opificinam W liberorumque educandorum curam dies pene km IOIO? " TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 251 Tf totos abfumere : iis utero geftandis lactan- O. disque, magnam fÍe vite valetudinisque KCf porrem impendere, gravidee cum fünt , de- a lorant matres, vix tempus füpereffe, quod Deo & remplo dent. Alios interim videre m ipOl'C eít, inquiunt , qui precatorios globos ma- fjl nu deterunt , libellos fanctis orationibus re- fertos in templo , domi vero fpiritualium [ lo rerum monumenta verfant aíffidue , ubi to- ta nobis in officina aut mufeo transipitur ae« Yelds tas, nec quidquam nifi calamos , aut libram, ]if aut ulnas , aut computuum volumina , aut ( juris codices , aut inter fe litigantium di(fi- CVe dia datur attingere , aut pertractare. $. Querelarum plena hic funt omnia, pl um ut video. Homines hi, acum querunt ut fabros agant, aut penicillum ; ut ferrum jdie npef- exerceant. Verum id mihi dicite; vos qui ad tantopere conquerimini. Quis, inquam il vos detinet ? apite fane , coronam precato- T2 riam in manus fumite, per me quidem licet, : eamque prz foribus ad tabernam oflicinam- ?EX ve veftram confidentes religiofe pervolvite, & cum quisad coemendum merces mercator (utij accefferit, illico 72ve,Maria cum Angelo in- i j d tonate , eique dicite ut porro expecter, do- - nec coronam períolveritis. Rurfus cum m infantulus fame preffus ubera prenfaverit, manu puerum excutite ; ne animum horis cinat o5 peüi legendis intentum inrerturbet. Tibi vero cum otü 252. . ARS SEMPER GAUDENDI m cum in publico fenatu agenda erir pupilli fant caufa, non a te elaboratas chartas; fed piif- enitr fimum 'Thome a Kempis libellum fub axil.- üm la defer, ejusque fententias in medium pro- itiqu fer, ubi afferende funt Pande&e , & lau- V0 dandus Codex. Hoc certe non erit tibi ad- df ; modum difficile. / ilm 9. Ridiculum id effe dices , & prope dfe. infanum. Fateor id ego tecum, verum bi w non infanum minus, conqueri, agere te adur non poífe , que alter agit: id enim peni- 1 türa, tus tibi inculcatum fit ; nulla prorfüs ratio- ] ne, aliena obfequia a. te requiri , fed ío- | D lum tua ; hoc efl, que flatus tuus fert, | qie, nec viri actiones a feemina, nec profanas ab &nm Ecclefiaftico , nec juveniles a fene, nec be- ! ü'tià ne valentis ab &gro exigi. Quisque quod óam füum eft, id apat fedulo , & Deo factum aQ f eft fàtis. Cum orandum efít, ora; cum fneri laborandum, o peri infla ; eleemofyne cum pot dande , liberali id fac animo ; cum procu- d« randa familia, id age ; cum lactandi infan- OW tes, prebe ubera , denique ea age, que& üt ja tempus, qua neceflitas, que obedientia 1ey qua res fert; & tuas tunc pleveris. partes fan&e ex- üt p | l Dert 10. Si Deo ea opera füfficiant placeaat- qui que, cur tibi difplicent , nec füfficiunt ? Qim At vero inquis, nefcio ego an Deo pla- L & con- ceantf Eoco vero id penitus fcio , à l anter 'TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 253 ftanter affirmo : illudque ficconficio. Certum il |pi enim mihi eft, hunc mihi a Deo flatum atfigna- ) a tum effe, & vero etiam comparatum. Certus 1 pro itaque fum, hec, que flatus fert , operaa Y lt Deo requiri , fine quibus effe non poffum, li ad efe me quod voluit Deus. Neque minus id mihi eft credibile , quam ex mente Dei effe ,. folem radios undique diffundere ; or- m m bi ut przluceat, & ignem proxima queque re t adurere: hoc enim eorum ftatus fert & na« tura. pen!'- qtio 1r, Et ut rem hanc promoveam , ajo, | fo. Deum illis actionibus non tantum acquief- feit; cere, fed & debere acquiefcere. uls $d enim pater filium fuum fabrili addifcendae d2 arti addicit, & ab eo malleis innutrito , epgre- qu giam fibi imaginem depingi fanus poftulet ? an non is fabrili opera, quam preeítat filius, um quin merito debet effe contentus ? aliud enim fi um oftulabas, cur alio ftudia filii avertebas? ( In eo me ftatu Deus jam conftituit, popu- lo verba ut faciam, quo igitur jure expetet, Yav ut jam operi impendam manus ? Labora- q re vero manibus te vult Deus , domui tuae V a ut profpicias ; infantibus ubera te vult por- Yigere ; eegrotare vero te ; his cum interes, gt quid queío requirere jure queat ab eo, n quem (uo impedivit ipfemerobfequio ? Cer- te; fi vel ipfo judicii extremo die, aliu ) Ph' T a vobis petat, aliud refpondendum non eft; quam ntet N 454 . ARS SEMPER GAUDENDI TM quam veíltra vos opera exhibuiffe , neque Gingit aliud exiget ; quin imo ve/det. uzicuique fe- num f cundum opera ejus, 4) Animadvertite qua- (üe à Ífo diligenter: fecundum opera fua reddet pilvia unicuique , non fecundum aliena. Aliena Q itaque ne curate, apant ea quibus id in- mole( cumbit oneris. Veftra preflate, veftra ex- oper; hibete, & reddet fecundum opera veftra. Et ille procul omni dubio gratiora Deo prz- Áatan ftabit obfequia , gratior futurus & fanctior, incom non qui aliena bene ; fed qui fua fecerit. vel puo, mediocriter : pratiffimus vero, qui hec Quiden itdun Pfæ&i[erit quam poteít optime. Toülto . II. Viv Effe,] Qui operibus fui flatus | contentus. e[f, tibi i debet etiam acquieceve moleflis , quee im opevi- Dutuü | bus . illis exevceudis veperiunturz: item illis, qua Dednt ea opera con[equuttur. (]lli i Tulto Peribus igitur que flatus tuus exi- füye 12. O git ; exercendis tandem acquief- Tiec( cis ? nec ad alia, tuis contentus , anhelas? pes DBeneeft. Illud ergo jam eft confequens, ut d de moleftia que operibus ftatuique tuo in- Qris tertexta eft, imo ingenita ; pofthac ne C[ien[u conquerare. Certe fic faber , qui munere &tta ( fuo contentus vivit ; pelliculee ; qua pre- üomy cingi- «) MMatth. 16, 24. )l TRACTAT.DECIMUS QUARTUS. 2$ ; TRj cingitur , malleo quantivis ponderis, carbo- Wi j num fuligini, ignisque calori acquiefcit, ne- ite qU que adeo fartori invidet , quem e regione a relt pulvino infidentem videt, acumque fuam Alk y' i commoda tractantem manu. Nihil hic de s d moleítia conquerendum eít: innate he fünt ellra a operi; & quidem quseque fuo. a vili 13. LHllud. jam edixi fzpius, nullum Je0 fit ftatum effe, qui fua non fert commoda & fanctos incommoda , parva fint an magna non dif- xrit i puto, fua tamen habet quivis ftatus; & u g quidem ita fua & propria , ut fine illis non íit ítatus proprius. Quod fi humililoco fis; multorum indigus, ac propterea incommo- de vivas ; hoc ipfum fcias humilem ftatum efle , hoc eft , effe tenuem. Precelfior fi i d tibi fit fortuna & dignitas ; multique a tuo n nutu pendeanr, multi qui opera tua indi- jij geant; multos etiam eíle fcias , forti tuee qui invideanr, multos, qui te arrodant, multos, qui clanculum quafi cuniculis te fubvertant. Numquam fíine umbra fíol, nec dignitas preclara fine invido. uid | acqüiïï; aob ages ? humeros contrahe , & dic quod res : UCUSIHE eít: Hoc eft magnum effe. Si publicum ; tüb j geris munus, nulla datur quies , femper !ühac f clientum vocibus perftrepunt atria. Opu- | muneff lenta fi fit familia, magne occurrunt de domeíticis rebus cura , plures intentantur qui ag de poflzlionibus lires. — Noctes trahuntue Q 2 ine 456 ARS SEMPER GAUDENDI TR infomnes. Frtubi menfz aflidetur opipare, à,. ibi lecto indormitur inquiete & incommo- ccmp de. Sinobili fis honeftoque loco pofitus, | li, domus illico vicus fit ; omnibus pervia ut ls e fit neceffe eft , falutantium & invifentium clamoribus plena funt conclavia. uid ve- 'mmc ro his falurationibus ultro citroque exci- nl nius? piendis ; fingi poteft moleftius & importu- Yo. füum 14. Fateor ifthec omnia: fed quid Tnüm agas? fienim hec ítatui non annexa modo Qu ( funt, verum etiam ingenita ; quid tu re, Vl y his ut te. eripias ; nequidquam torques? judicax dta quidem mecum ego rationem ineo. m Magnus fum & in dignitate conftitutus : be- Fom ne ef An ergo folus ego invidorum den- dcerhy tes volo evadere ; quod mew conditionis Tnànu hactenus datum eft nemini , ne Chriíto amqq quidem ? Publicis admotus füum muneribus: &Imara an ego meum fine ulla moleftia, fine jurgio, fine ullius indignatione , omnium cum ap- t n laufu volo exequi, quod nemini morta- Quie j u m in hunc diem contigit, & ruríus ne Chrifto quidem ? Spiritualem religiofamve bus t] vitam fi inftituo ; an ego folus tentationum üpere anxietatumque expers effe defidero , quee felicitas nondum ulli obtigit, & quod mi- cu]m ff o rum maxime , ne Chriíto quidem? Matri- monio fi adílriétus füm ; quid fruftra mi- , Queqi 1 Ie raculum illud mihi fpondeam, ut incommo- ; & (ür da, ] TRACTAT. DECIMUS QUARTCS. ijs ;Jiparæ, da, ex quibus hic ftarus. torus qurmtusxe)fï: TU cv* (sf O &. n nnpie componitur , credam folum me pr puits bus, quotquot funt fueruntque , mortali- eniu u bus evafürum ? ffent 15. Certe ifta tibi fi non placeant, fta- T ] tum querm habes depone ; de ftatu murmu- ue du ra , hec qui fecum fert incommoda, non mporm- vero de incommodis. Si vero ílatum tibi tuum , prout reipía eft, convenientiffi- d qii mum efle judicas ; patere heec incommoda, j od qua ftatus tuus fert. Ineptum eft potare ] tü t6 velle vinum conditum abfynthio , illudque rques? judicare valetudini tuz conducere , nolle n Ineo autem ut amarus fit potus ; ora contrahe- y5:De recum bibitur, & de medico conqueri, yn acerba quod fit potio. Sane aut poculum niitioni manu depone; aut fi bibere vis abfynthium; - Cuiit amarum pota. Er tu quisquis es, fi qua amara occurrerint in ftatu tuo, fcias illa fta- yenius t iül'giov tum tuum componere , illique ita indita, qna ut fine illis effe non poffit. Itaque iis Ea j m quiefíce ; aut ftatum muta. gui[m | 16. Tertio denique, cum non operi- ] [ [j bus tantum fítatus tui , fed & iis quee in t ( j opere exercendo reperiuntur moleftiis , dif- qV ficultatibusque acquievifti ; tum vero ne- QUI) uX p ceffe eft tandem , ut iis eriam contentus fis, Mit que difficultates illas moleftiasque vulgo & ffiri f ex rei natura confequuntur. Que demum jnco? ea funt inquies? Dicam. Si curfüm natu- ro lj 3 4$$ ARS SEMPER GAUDENDI TR rw fpectes, & illa virtute mapna non fupe- | Ien rctur ; naturaliter id fit , ur moleftias diffi- Ti culratesque ; quafi nature jure , moerores cnd animi confequantur: melancholia, inquam, , pref plene cogitationes , lachrymaz, fufpiria fiCd Íomni pervigiles & graves , languores ani- Yoco 1ni , corporis defectiones , morbi preeacuti, t Hsc fane fàtis & pallida demum mors. | pauà video evadere omnia nos non poffe. Na- .| titia ture noftre e judicis Dei fententia, innata | Uglm funt hec duo , /abor, & quod pejus eft, do- | finis l. Certe non nego , cum quis bonorum | dya | didg jacturam fecir , aut res omnes prater opi- | nionem peí[fime ceciderunt, cum infignis AU impactaeít injuria, cum res publice pe- fettio reunt aut privatze , cum maritus aut ami- ls cus morte abripitur, aliaque cum eveniunt Que . incommoda , naturam id per(entiícere, fle- €omi tus cieri , excitari füfpiria , neque quid- COFP( quam per id tempus admittere quod dele- teme élet. Illud etiam fatis mihi perfpe&tum ett, m ita nobis conformatum effe corpus, ut plu- Opq ribus morbis fit expofitum ; quos quidem, dolores vehementiffimi fzepe, numquam enjm Hnon morores animi ; corporis languores, 4). diffolutiones membrorum ,. cordis anxieta- tes, faftidia, mors denique ipfa confequaq- tur. 17. Verum inquies; hac fi fciebas tam probe,; conditionique noftre , dolor, & men;is I TRACTAT.DECIMUS QUARTUS. 259 mentis maror infertus fi fit, cur ab ipfo nl as dii« 'l'ra&daruum horum initio, letitie |addif- normors cende faéctus es preco ? ecquid promittis, inquam) preítari omnino quod non poteft ? Audi; t nec altercemur, harentes uti ajunt in eequi- IQres d voco. Gaudium promifi , non rifum. /Vz- rait fi. tu. forte judicas , uti bene Seneca ; illum dnc ln gaudere, qui videt. — ) Mentis animique Ia- t.M titiam fum pollicirus , non corporis impe- , Innii tipinem, tu jucunditatem voca. Qui enim T fanus exigam , ut flendo rideas & inter la- )norum chrymas diffolvaris in cachinnos ? ftultum eít docere velle , quod contra naturam fit er op ifigns ftatus , cui tamen allaborare fumma eft per- fe&io. Gaudium hoc , quod divinus Pau- p yc u lus imperat , gaudium fine rifu eft , quod- evenlot que amariffimis etiam lachrymis optime commifcetur, gaudium eít, quod non in ( fïf' l qu j corporis diffolurione confiftit ; fed in quie- d te mentis. Hanc autem quo pacto medios "h O etiam inter moarores habere poffimus; ) u[ pm operz pretium jam erit explicare; hac mdf ! cnim fümma rei eft. w ^) Sen. ep. 25. T p iebflsxm;" p Q 4 malüs s, Ill 260 ARS SEMPER GAUDENDI T hp "$ TL imim Tite Trvaditur vuodus , quo excipiende funt Q smoleftie €9' doloves , ut im às con[ütutus , üis iingg tunem acquiefcas , boc efl , ut u dolove qüo gaudeas. &vl fang Eque vero longe petenda nunc eít filur 8. N ea, quam promi(íi gaudendi ars; De f ex iis quz dicta fuünt , fi paululum iis im- COI'p( moremur , emerget illico. "T'orum medias Tuni inter moleítias agitationesque rerum , tran- Qm quillandi animi artificium eft, dolores recte lürpa excipere. Hoc ergo nunc apamus, quo poris demum excipiendi fint modo , ne mentem liny perturbent ; mentem tamen dum afficiunt. Qu Ad manum praxis eft. Illud itaque cum Quie Incror ex quacumque demum caufa in- mihi gruet, femper ob oculos habe , ftatum dud tuum, quem tamen tibi convenientiffimum temp» judicas, hiíce aliisque doloribus effe expo- fitum : ab eoque nunc, id eft, hoc tem- m Inoyt poris momento exipi, ut in mocrore fit ani- pond mus , quia nempe hoc ftatum tuum decet Tliünt modo , conducirque rebus tuis. IiOne 19. Conducere autem dolores tibi, | —— : Cipia tum cum dolendi rationes fefe offerunt, id quil, quidem manifeftum , fepiusque jam eft de- qud monftratum. Repemmps fummatim al iqua. -- In TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 261 In primis id certus füm , omnia a Deo, aut * immitti aut permitti P permiffa autem £ u rite dirigi. Deinde id liquido agnof- co, non nifi fümmo confilio ; Deique ii fingula defignantis induftria , me in hoc, j quo hac hora fum , ftatu ; collocari. ]udi- cavit itaque divina illa mens , letos vultus, fanguinemque ad hilaritatem. compofitutn, x d faluri mez minime hac hora convenire ; & ydi dl ne forte in peccata abripiar, melàncholiam, s if« corporis intemperiem , pre grata humo- Illud medius rum tremperie magis conducere. , Lt etiam re&te expendit, quanta & quam diu- s d turpa efíe debuerit ea animi moeflitia, cor- fit, noceat; h qUO porisque agitatio , ne fi nimia o fin nimis remiffa , non profit. Vidit deni- df que, qui cafus ; qui eventus, qua fors; ye d que oppofitio ; qu& jactura, eam , qua 3l i mihi neceffaria vifa eft , triftitiam effent in- f ductura: eaque demum ita digeffir & at- J mW temperavit, ut hunc plane dolorem , five d corporis, five animi, five etiam utriusque lo incuterent , hac hora , hoc momento , hoc ydi/ pondere, hac menfüra: omnia prout eve- niunt modo. n non hac armatus cogita- | tione , omnes fortunce natureeque ictus ex- ii cipiam conftanter , imperterrite ; & tran- ys ! i [ quille? An non in manu eít; doloribus &'e['ll[ï[) | ; di quod opponam ? Q 5 20 im aiiräü [ 26 - 5 ARS SEMPER IGAUDENDI | Ti 20. Vis itaque , dices, ur letus Gm, at « etiam tum , cum doleo ? Volo plane ; ne- Ti que hoc tantum , fed volo, quin imo ut gaudeas, etiam quia doles. Nolo tamen,; h, lote ut ne doleas tum, cum dolendum eft. Ad- vertite, fi. placet, mentem , & exempli con IUO gratia ftatuamus , conjugis jacturam feciífe mil te ; opes amiffas , aur aliis animi agitationi- Ra bus vexationibusque valide premi. Certe, pr non füm tam faxeus , ut velim doloris fen- p fu te non tanpi b magis autem abfit , ut ve- TIiCa bor lim ridere te, gaudiique figna intempetti- va edere: quin imo , ut fleas volo , ut Tour tf cor tibi occludatur defidero , ut in füfpiria den gemitusque vox abeat permitto , denique dolere te, cum fane dolendi pra oculis tan- T ta fit ratio. Verum animus tibi ne turbe- poí tur, adhibenda eft cautio. Animus autem Tior judicio conftat precipue & voluuate : haec que [ fibi conftent , tranquilla eft mens. — Confta- bit vero fibi judicium , fi vere ita ftatuis & l bor judicas ; hoc momento dolere debuiffe te, Deumque omnia, que tibi lachrymas ex- Ls tün cutiunt , eventa , huic dolori , hoc ternpo- re , quia fic conveniebat , habendo atterní- fuir peraffe. p 21. 'Tum vero conftabit fibi invariata; 0 ideoque medios inter angores quieta voluz- &i /a5, fi judicio fic efformato, in Deum evo- li lct'illico ; illudque trepido licet vultu ; di- cat TRACTAT.DECIMUS QUARTUS. 263 sf cat intrepida : /Voz ficut ego volo, Pater fan- , &e , fed ficut tu vis : Dolores hofce vis fuft- nere me ? approbo fane, idem tecum vo- o Wt iTl lo , volamque quamdiu vis. Rurfus, do- lores hos perferre, judicafti mihi maxime A ? . convenire vultu dejecto incedere , ani- 'empji mo angi; voce fuüfpirare voluifti me ? has Rl mihi in fcena impofuifti partes ? ita fit; ita Ya Cert factum volo. Ego id agam, ut dolentis partes ingeniofe fane reprefentem. — Partes ;fen- mez nunc fünt , ut lachrymer ; lachryma- "- ll?. bor , fed ingeniofe : hoc eft, non obmur- xl murando auétori totius tragcediee Deo ; tam w,ll[ triftem mihi partem quod impof(uerit , non 'piria dentibus infremendo & indignabundus ani- ique mo, non etiam quafi defperans de (àlute J poíthac futura: mente emotorum fibique ub non conftantium funt ifte actiones geftus- yrelm que corporis, neque fatis attendentium hec quas lachrymas modo requirat, & quas do- xl lendi partes Deus impofuerit. —Lachryma- u bor itaque , fed placide ; idque ; quia par- f: tes, quas nunc ago , lachrymas nunc expe- auctoris 50 tunt; expetunt autem 5 quia ; " fummi judicio , nihil nunc agere poteram (ul roítantius , & quod toti vitee mec fabulae exornandz aptius conveniret. rutt) 32. Quid ? an non in fcena comadus . j & in orcheítra tragicus ; 1 n lachrymas eju- T latusque. fzpius diflolvuntur amariffimos, cutn li d[- a | TR 264 ARS SEMPER GAUDENDI cum id períonz ratio exigit & fabulae con- [ 1 ditio ? Et rurfus ; nonne tunc, cum la- chrymantur, in finu gaudent quam qui ma- qUtr dnter xiine , eas affe&tiones animi tam exacte fuo tempore quod patiantur; exhibeanrque tam Quod ingeniofe ? Poflumus ergo , ut videtis, & prel vere dolore affici ; & gaudere nos fic ml affici. mihi At fidte funt, inquies , tra- gedorum lachrymz , ficta fufpiria. Cer- duy 1 [ te fi falfas effe arbitraris quas fundunt la- chrymas , erras plane; vere funt, & reip- biqu qu q ía vere corpus imo & animum actoris affi- ciunt: quod fi fi&dtas, id eít, effictas & EO gud efformatas exiflimas , exiftimo & ego te- cum. At quomodo effinxit? certe non ali- : Vola ter, quam viva imaginatione impendentis fibi , aut jam inflidi in (cena mali. Repre- anm fentat fibi malum propter quod dolere de- beat, & ftatim dolet. Cur vero id fibi re- Tüug FEI' íc prafentet, fi interrogas, certe non habeo quod refpondeam , nifi quod ita tulerit fa- ipfo pon, bule , quae agebatur , curfus, & auctoris fabulam componentis difpofitio. Flet igi- tis, i tur, quia flere tunc debuit; & ingeniofe opportuneque quod lachrymetur , gaudet (t animo. Qu 23. Quid igitur miferum me effe ex- Wi ; claàmo ? quid me contorqueo ? quid relu- hn» €tor , fi quid dolendum occurrerit ? Fabu- Won lam profecto agimus , quotquot vitam api- 'iüg mus. Dolendum eft non raro , ita fert vi- t 'TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 26; te noítre fabula , excirande funt lachry- Ql n ma, ita difpotuit au&tor fabulee Deus. Hoc 1 Tl autem inter comceedi lachrymas ; measque k ll ii intereft ; quod eas ut exprimat , malum, Je df quod nusquam eft, fibi imaginatione re- refentet ille;, mihi vero ab auctore Deo & « lt malum reipía infligatur , ut illud vivacius J« mihi reprefentem , & reprefentatione la- T ( chryme tandem excitentur. Utrobique ve- r funtlachryme , verusque dolor ; utro- x lh bique doloris caufa , fed aliter tantum at- f que aliter menti propofita ; utrobique mens - dli z & auctoris exigentis lachrymas. Quin igitur ) [C« gaudeo lachrymari me ; cum fic oportet: ili & partes meas bene agere , quas Deo fic volente , agendas lubens fufcepi ? RUs 24. At vero unde id dignofcaminquies, p an me dolere velit Deus? ACtam rem agi- fj de mus cum fzpius dicendum eft idem. Hoc j Ie certe manifeftum eft , velle Deum, cum, j 0 ipfo fic omnia dirigente ; fcenamque com- i ydpts ponente , iis me cinctum video circumftan- tiis, que moeftitiam fecum ferunt. 'Tum f certe flendum eít mihi, cum id mea fors yen (tu Partem in trageedia voces) poftulat, güll quam agendam füfcepi non invitus, Deus- que mihi agendam praemedirate impofuir. f, d Àn non a Deo eft, quod homo (üm ? an | ol non partes humanas non vero angelicas mi- m hi agendas tradidit Deus ; easque a ccepta- m 4 vi? elt V 266 ARS SEMPER GAUDENDI Ti vi? igitur omnia mihi (uftinenda (unr, hu- dig, mana quz fert fors ; labor inquam, defati- bug; oatio, morbi, mors: humana bec fünt. loris ia reterea non hominis tantum generatim partes accepi; fed hujus perfone , quam mort I0t nunc gero, hoc tempore; his membris conveítite , in hoc ftatu conítitutzee, quem eripi prefero. Ruríüs ergo omnes, que con- dmic ditioni mea innexe íunt, moleftias füíce- fiffe pi exforbendas, hunc hominem agere cum at Ye fufcepi. Denique cum folus totam fabulam It peragere non poffim , & in fcenam tamen fübt hujus mundi cum prodierim, aliis collegis bsn fociisque adjungi me fum paífus , qui fuas qutm quoque partes & mecum , & circa me, ex &dy OUY auctoris mente deflinationeque peragerent; iraque & ea omnia füftinenda füfcepi, quae Quin mihi ab iis fiveamicis, five inimicis , five fl h parentibus , five filiis, five prelatis, five dum [ubditis, five notis ; five ignotis, five ma- Clama lis , five bonis; five per fas & merito, fi- Am ve immerito & per omne nefas evenirent. praf l(ll Semper enim meee partes funt ; alienam fu- ftinere & pati, ut meas recte agam. ütm 2j. Hec cum ita fint, tunc fic mecum fete ago. Amicusifle, quocum ago , hac con- GU&Q jux , hi liberi, hi denique quicumque fint (if, homines, qui mecum in ícenam prodeunt C'ldas acturi vitee fabulam; homines certe funt non Mdn Angeli , multis fane viciffitadinibus , faíti- Tupe diis; um TRACTAT.DECIMUS QUARTUS. 2?7 h diis, vitiisque fünt expofiti & implexi, qui- bus mihi fine dubio non femel officient, do- a. [ünt, lorisque non injufti caufam dabunt. Rurfüs atm amiciflimi ut fint, mortales tamen funt, morbis mortique obnoxii. Quid igitur mi- um Ibri ror aut etiam indignor ; eos morte mihi j eripi? an ergo immortales arbitrabar eogo N amicos meos , aut Angelo exiítimabas nup- [ fiffe te ? Sciebam inquis, mortalem efíle, at vero nefciebam ; hoc prefertim tempo- : um ulant re, mortaliratis folvenda jura, miiuique fuübtrahendurm tam cito. Ain vero ? neície- m bas tu ; fciebat id vero Deus, fciebat in- llegis [naS quam , & partes füas conjugem peregifle, L & dolere modo debere te : utrumque quia coriveniebat & rebus tuis , totique fabula. felts Quin ipgitur ingeniofe partem tuam agis; & qllæ : iix'e fles placide , cum id agas, quod! tibi agen- fite dum eít, opportune & bene ? Verum in- clamas, fenfu doloris ob ja&turam jam fa- m étam vehementer opprimi tibi animum, ) ] Scio yrenh preftringi fauces, palpitare cor. nl iftheec omnia ; fed & hoc ícias velim , fen- fum illum doloremque habere modo debuit- eti fe te. Rátiones fi ignoro , id ício, ira ab auctore Deo fuiffe conftitutum, & hoc fut- ( fici. . Denique fit; ut tu ipfe in morbos in- ; [nt deunt cidas acutiffimos : an idcirco mente pertur- baberis ? quafi vero nefcires, ea lege ho- X not minem eíle te ; mortalis ut fis; vitamque j fjl mnorte dii 268 ARS SEMPER GAUDENDI TM morte ut termines ? id fi compertum tibi a eft, quid zgre fers de fcena difcedendum [I77 efle , partes tus& peractee cum jam fint, ne- Chril que te quidquam preterea agere velit totius ul fabule auctor Deus ? verum hoc fequenti Titüs "I ractatu profequendum eft latius. lene. 26. [llud itaque ingruente quocumque prim, demum doloris fenfu & materia , univer« parte dolor fim agite Audirores. Primo quidem judi- cate dolendi materiam , que fenfüm aflli- Volur geret, füpervenire vobis debuiffe ; idcirco fnitj. quod fors veftra feu pars id ita ferret, cla« li aq riffimeque dolorem illum in ea fuife expre(- firn fum. Deinde voluntas illico aflurgat, for- 0 d temque libere arripiat ; dicatque ; Placet IliOHus id modo agere, modo quod poítulor. Heri N hilarem peregi partem ; fentio mutari mihi Veto, fanguinem ; rationem non examino , inuta- eamd tur tamen: five id bonorum jactura, íeu 'e)l'[& inflida injuria, five tetrica fenectus, íeu immp morbus ingruens ; five amicorum mors Apien aliusve cafus afferat, parum intereft. In- terim angi me perfentifco , collidi vifcera; .dolesP oculos in lachrymas ire. Bene eít; muta- doley ta fors eft, alie apendee funt partes, ita fert 0m vite fcena ; quae ab hefterna nunc eft alia. Itaque pro viribus agam , ut bene doleam; ut bene lachrymer , ut bene egrum agam, uti Chriftianum Deique cultorem decet. ANon contriflemimi , inquit Paulus , tantus ; gaudii 4) i TRACTAT, DECIMUS QUARTUS. 269 m tüi gaudii encomiaftes , /icuz ceteri, qui Jpem vdum son babent. 4) 'Triftiiam non excludit a "o Chriftiano pectore, aliter tamen triftem effe OLU vult pra ceteris, qui fpem non habent, pé« :quenn' nitusque jgnorant ; in quam fpem lachrymae bene expreíze referventur, | Bene autem ex- m primuntur , ingeniofeque aguntur dolentis n partes , cum corpore proríüs cormoto, & ! ]UL doloribus fenfüque acri diffoluto , fuperior 10 voluntas fibi conftat , neque quidquam Nu« jciroo mini.obmurmurat , neque minus reverere de tie amorisque Deo praeftat ; certa, ne mie xplef nimüm quidem crimen committere; lenien- fot» do aut etiam evadendo dolori fuo. Inge« D'scet niofius vero longe agam partes meas; fi Wt Deo calculum adjecero ; fi factum approbae vero, fi denique Deum ipfum adjuravero;in ; ml gt eamdem me ire fententiam , ita fieri debuif- fe , ita factum optime, neque me quidquamr ; Hl $ f immutatum velle in re, quam fanctitfima tam fapientis Numinis voluntas tulit. g m Hoc denique eít gaudere animo; cum doles corpore. Hoc eít gaudere, quo vicett g doleas : hoc tandem eft imimotum effe, quanie do moventur omnia. j jt U di 1 I 1j joum j Wm! R d s. IV, uj xl : uj ad' Thcnäl- 4'o ISm | 270 ARS SEMPER GAUDENDI | TH Tenti $ IV. DAT Q/iendz'tur prop ofita prüxi dolores ipfos Ti0q vebementer fublevari , commodeque tiüion eYYj. m limtis T vero , fcire vultis , quid ea men- m pE tis tranquilitas , voluntatisque ad a pri ferendum promptitudo allatura fit commodi? (Orpo certe praterquam quod actus heroicus fit d i quam qui maxime , ea voluntatis fuüz in Jotio trotro Deum facta refignatio , meximique prorfüs meriti in rebus afperis Numini acquiefcere: æ,eþ illud fane praterea referetis commodi, quod quamy & ipfe quam plurimum leniendus fit corpo- 85 risdolor, & levior futurus toleratu : quo- ao niam, ut recte Poeta : £2 leve fit quod bene (Qt an Jevtuv . onus. Illud enim animadverto , in eü) Q omni corporis fenfu dolorem non tantum. T0 Invj exiílere ex eo , quod extrinfece carnem, ap- VOlumg petitumque inferiorem anima afficit malo: lete y fed & poenam non modice augeri ex ipío du c refiftendi conatu, qui a voluntaté intrinfecus lum . adhibetur. clfari 28. Certe , quod fi quis invitus verbe- Quem ribus excipitur, non zegrius tantum id feret, Wtie ef ed & majorem perfentifcet in membris affe- Ut anjr &is cruciatum, quam fi funiculis bene intor- Titit, tis , toto fe tergore pro íüa voluntate flagel- itq l let ; carnemque contundar infigniter. Expe. ET riene TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 271 rientia manifeíla eít, nec ratio admodum obícura. Preterquam enim quod ictus in- if vito:qui infligitur , fuum afferat corpori con- 4 tufione dolorem & fenfüm nature afperum; etiam voluntatis conatus , malumque aver- tentis renifüs , magnam quoque in corpus t f ipfum vim infert ; & membrorum , cerebri in primis, inteftinorumque compreífionem; qu 1 )l imoi corporis autem comprelfio ; dolor corporis l eít. Sane longe acrius guítum afficit amnara CU$ j 200 potio qnam invito ingeris , prae ea; licet amarior fit, qu& voluntáte tamen imperan- or(üs (cete: te ; e judicio medici prefcribentis fümitur; quamque , malo tuo neceffariam quod judi- quo p cas, volens potas. Hic enim folus guftus amarori fe opponit, & unica tantum afllipi- . Ws gt u ' tur anime potentia ; quz quidem in palato eft, cuique per potionem male eft. At ve- l0 ; M antut ro invitus preterea cum eft animus , etiam voluntati fua infertur vis ; quam cum aver- D p tere pro viribus conatur , clarum jam eft, ; möl duas concurrere averfiones. Natura vero füum effe&tum obtinere cum non potfit, ne- rinlca ceffario duplex ifthic dolor eft: carnis unus, uem penam voca; mentis alter ; qui pro« T j f d prie eft dolor. LHabet hoc autem omnis do- loranimi, ut carnem quoque , cui immo- jj Duplex igitur einor ratur , femper poena afficiat. ineo qui invitus patitur ; eft poena: prima um ,b quam extrinfecus malum adfert ; quam vero R a mentis ria 272. ARS SEMPER GAUDENDI TR mentis rale corpus afficientis dolor ingene- rat; fecunda ; eaque haud paulo eft prima ; fnf difficilior, ntí Qm 29. Id ergo non in hoc ; quem propo- Tum füi folum , fed in omni , qui corpus aflli- frac git , dolore comperies ; quod fi libero lu- ii bentique animo a fuperiori voluntate , cujus ! Qum liberum eít arbitrium, a Deo accepretur, il- dity lico fenties , magnam tibi doloris partem ab- &nim flergi & minui lllam enim rantummodo pudo poenam perfentifces , quam tibi extrinfecus CCDSq immi(lum malum , malaque fanguinis infli- t (ib git conítitutio ; ab illa tamen futurus liber, lachryx quam corpori fuo immiffurum erat , volun- Tod, tatis invitze renitentisque luctamen. — Adde; Cnfir quod voluntas prompta ; &ad heroicum ob- libes firmata facinus ( heroicum autem eft pati for- Data] tia) fpiritus etiam corpori ingentes füpge- Num tat & füfficiat , quibus dolori perferendo cas Qug 1 rofiat par , imo & füperior. ifm 20. Quid, quod & tanta poffit eífe n d hec voluntatis confirmatio , cumque Divina Inter' conformatio tam praclara; gaudium vero üm exinde tantum ; eo quod fe videat mortalis nifi j homo divinge fieri Providentiz inftrumen- € fne tum, fanctiffimainque in fe compleri Numi- IUO ta nis voluntatem ; ut non modica letitiee tam IU juftee pars, ex anima in corpus ipfüm redun- det, non fine deliciis etiam liquidiflimis ? i, qmþpe Quid ; quod ca mentis tranquillitas, doloris Upa « fenfum TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. »75 n fenfum aut emolliat, aut etiam penitus aufe- prin rat fepe numero ? Certe nemo id mirabitur; cum non raro videamus etiam in chariffimo- p rum parentum obitu , hareditatis adeundae y d preconceptam fpem ; dolorem a natura aut a lt infligendum avertiffe, aut emolliiffc jam infli- aj étum. Fluunt ad cadaveris confpectum la- tür, l* chryme , & ad hereditatis memoriam ridet ema animus. Fletur, quia fic moris eft, & quia 3mo mfetus pudori fit, non flere, ubi tam jufta eft re- censque flendi materia: interim quia mortem jnfli- ut fibi proficuam approbat ; füaviter fluunt libeby lachryme, patiturque dolorem fane percom- yoInt mode. Id vero fi poffit hereditate peritura Addo, confirmatus animus , tantumque in corpus m [ habeat imperium modica illa fpes, & ex fpe Ü fot' nata letitia ; quid queefo non poterit divino Numine plena mens, obfirmataque Dei, (ipt* qua in fe peragitur , fanctiffima voluntate? Rifüm fane & cachinnos eam cogitationem ft d in diffe&is uftulatisque corporibus , media ; inter 'T'yrennorum tormenta excitaffe , du- T ya dum novimus. Sed rara hec fünt, & non- o nifi ingentis virtutis praemia. Quodfi vero M ea mentis cum Divina conformatio , dolori tuo tantam viciflitudinem non fáciat, ut pe- jNn jjg m nitus eum abílergat; illud certe experieris li- I quido, non exorbitaturum moerorem tuum, if quippe qui affl &urus fit in pondere & men- dol? fura: eosque tantum excitaturum. motus, nl 3 qui 274 . ARS SEMPER GAUDENDI TR qui facile ad &equalitatem tranquillitatemque : (f priftinam reducantur. defl ag * 6. V. v fio, Declaratur , quo pacto, tuo flatu conten- üg zus licet fis , poffis mibilomimus. incommoda . tui Wpo Jflatus avevtere , imo &2 flatum apfum quaudo- Tfel que cum feliciori permutave. patri venf Andem exponenda eft quaedam diffi- f [) $1. T cultas; & in fpeciem non levis, 3rbi;rj quam credo jam fipius mentibus veftris ob- J volutam. Id enim ita cum fit, omnibus f | nempe, quz in me, & circa me aguntur, Qürdn etiam iis, quz' naturam ipfam atterunt & toiyy fortunam labefactant doloribus , aut malis um acquiefcere debere me ; illud illico in men- füs» rem venit ; curam omnem me debere depo- debe nere , neque advería evitanda ; neque vero Quim procuranda que pro(int Voluntati enim if Divine ftandum eít, eique torum me debeo bus ; committere ; tranquillus ut fim. ltaque fi ni[ £ger fum, medicing rejiciendee fünt. mihi, Nolg ne, fi eas morbo adhibeam , preter volun- & tatem Dei valeam , egrum effe me , qui vo- luit. Minus longe filiorum , aut parentum, h tan; aut conjugis zgritudini mederi poffum, cum m non nifi ex Dei mente valeant male ; adeo- ltüm que neque meis ; neque alienis malis fubfi- dium $0. J TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 275 em diom ferre potero , c»m nemo Rnifi ex Dei deflinatione pauper fit, nemo mifer. . Quid fi ergo domum flamma corripiat ; an aquam reftingueadis ipnibus afferr! patiar, quos (cio, non nifi volente Numine; abfumere Af , ea quz contingunt & corripiunt ? Involent " erpo , ut publica tangamus , in Provinciam u infeiti hoftes, cuncta devaílent , & ruinam strie moliantur; certe complicatis manibus confpiciendum id eft , nec arma ftringenday 1 dif« ne Dei voluntati, cujus heec omnia geruntue i, arbirio, maleferiati nos, opponamus. Rur- i 0« "fus nec opes parande funt mihi, nec dome- anibus flica promovenda res , nec dignitates pro- Qntufy curande , nec vero etiam ullum facinus he- J roicum audendum eft , nec quidquam ena D tte- t m dum , virtutem quod commendet aut j fas; ne per hece ftatu , quo contenti effe debemus , ad altiorem evecti , aliud fimus, Ti e vero quam quod nos Deus effe vult.. Quin imo; j enm nec fcelera poterimus avertere, nec crimini- j d bus modum ponere ; nec aterna damnartio- ni quemquam eripere , nemo enim nifi Dei i g m voluntate inferni ignibus addicitur ; tam fan- &tz vero voluntati obfiflere , nefas fit. TU gl V0 32, Multa hic congeruntur , que faci- Je tamen erit componere ; fi duas, ut ita di- lremum) cam , voluntaris fpecies ; ex San&orum Pa- g trum Theologorumque omnium mente , in li m Deo eíIe attente confideremus, Abfolutami i 4 du 276 ARS SEMPER GAUDENDI r li & antecedentem , primam vocant , conditio- gatam , & [ubfequentem alteram indigitant; quà Vol recte , ut quz conditionem pofitam füb- fequitur, Prima voluntas a fe íola eít, nul- Hm lamque rationem habet cur fit , ni(i feipfam, Dgu Hac vult Deus quecunque vult , tantum Thi quia vult, liberumque ei velle. Hac vo- ante luntate voluit hunc mundum effe , hunc fo- nof lem , hanc lunam, hos caelorum orbes, hunc pen ignis calorem , hoc aqua frigus, & quid- ipit quid fert natura neceffario: rur(us hominem que &üm mortalem effe , peccatores ignibus addici; in ftatu gratie decedentes sternis; & que tür i fupra naturam fint , premiis condecorari. tie] Antecedentis ea, & abíolutze in Deo volun- 10 qr tatis fünt decreta : nihil enim quod Deum te db ad tam ingentia condendum placita permo- m veret , anteceffit, Voluit hec quia voluit, [üo & quia voluit. idcirco fünt, Huic volunrari fefe opponere, aut impium eít , aut certe p temerarium, Impium eít, nolle Deum de- Tati creviffe , exempli gratia , piis eeternam olo- fide riam pra'ftare, impiis eternas poenas? ignem fifl vero manui applicare, & nolle ut adurat; fubí eft proríuüs temerarium. Hac itaque volun- qua| : ia tate Deus vult quidquid in rerum natura eft, Qu & ab ipíà natura rerum dependet , aut fit. - Thina 33. Altera voluntas Dei conditionata eft, tion & a libero angelorum , hominumve pendet arbitrio recteque fu//equezs dicitur, eo, quod | Vil IDer- [ TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 277 yidii- libertatem hominis fübfequatur ; nec quid- pitt; quam vult, nifi poftquam liberi arbitrii actus, n [l Voluntati Diving modum motumque pofüir. k ) HU]- Hinc licet voluntate antecedente decreverit Deus , fceleribus immortuos zternis flam- apin fantum mis addicere , Judam tamen damnare noluit, antequam ram infaufta morte periturum cog- lic V pacfe | noíceret : mors autem tam infelix, ex judae ] pervicacis libero pendebat arbitrio. .Ab hoc quie igitur Dei damnantis voluntas ftetit ; Juda- pindil que voluntatem impiíam , confecuta cum fit ii eum damnandi in Deo voluntas ; recte dici- ( que tur ignibus zternis addictus impius, volun- orati tate Dei fubfequente & couditionata , non ve- Oltf« ro antecedente & ab[oluta, — Sic fane volunta. um | te abfoluta ignem urere vult Deus ; tuam au- tem manum uflulari non vult, nifi aut tu ermo ol tuo , aut alius pro fuo arbitrio ; eam i gnibug TM applicuerit. porte 34. Ne itaque id dixeris , ullius dam- m 1j nationem velle Deum adeoque fzeleribus ob- fiftere te non poffe, ne voluntati divinse ob- no? fiftas. Non enim id vult , nifi voluntate ignem TL fübíequente fcelera, & quam fcelera ipíà gU i quafi per vim Deo extorferunt ; mavult enim Deus ea nolle. Certe mavulr non effe cri- j « ft mina, per que folummodo fit , ut damna- tionem fcelerati velit. Sic fane & judicem ] ni- penöif videmus, nolle cuiqugm-pænas infligere, ) ' j unE ]u 278 ARS SEMPER GAUDENDI TÀ tem fi poftquam reorum facinora puniendi volun- tatem exprefferunt. epea non 35. Huic ergo fubfequenti & conditiona- te voluntati non poffumus tantum , fed & de- fi0n bemus fepiffime nos opponere. Delemus, ii d quories ipfa condirio, qua ralem in DDeo vo- rits, luntatem induceret , abfurda eft aut turpis, $Ul aut etiam multo mapis fi fcelerata, quod qui- W$ dem nimis eft manifeftum. Teneor enim Cont cavere fcelera, ut Dei mea fcelera punituri Dei fübfecuturam voluntatem impedizm, ut ne Vari fit. Poffumus autem eidem obfiftere, quam- ftican diu pendet conditio fübíecuturz voluntatis p divinz , neque nobis adhuc conftat , Deum 4 id prorfus velle. volun: 36. Neque enim fi recte attenditis, fu/- Pt fequens illa Dei voluntas, legem ullam homi- Weg ni imponit, aut imperium. Quamvis enim fum Dei voluntas abfoluta fit , ut ignis naturze fuce Torj relictus, proxima quaque adurat : & rur- T r fus , quamvis voluntate liberum tuum fübfe- l. quente arbitrium , manum tuam amburi ve- Tüm lit; eam flammis fi ingefleris ; an tamen; manum flammis te ingerere , dices effe ex gt Ini mente Dei ? minime quidem, Rurfus, cer- &trj tum id eft , Deum velle mori te; fi cibum- Tüm nullum alendo corpori vis fümere; neque Quar 1 eger es, curando medicinam. 4Án ideo d cibos omnes potes rejicere , medicinasque lt áfpernari; & caufari interea , Dei voluntae N tem j TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 275 - volu- tem eífe ,. mori te ? Sine dubio pauperem egenumqu e te vult effe Deus , rebus tuis fi Ttion non atrendis, fi defes fis, fi lucro honefte ii non attendis , fi operi non inftes , fi omni rei domeftice cura abiecta , res tuas abligu- ] ii u | ries. An vero voluntas illa defidem te vult, Qu aut ullam pigritiee neceffitatem imponit, aut d res abliguriendi dat imperium ? Qain imo etif contra, alia omnia voluntate abfoluta cupit Ti Deus, imo & imperat : vult certe , confer- ii vari vitam , procurari filios & rem dome- irilla fticam; peculii curam geri, eique confervan- Yatió do per bonas artes allaborari. eumi 37. Atinquies , tandem erit aliquando voluntas Dei ut moriar , mortalis cum fim. Fateor ; atque huic voluntati obfiftere mini- )J."bf | Jl« me poffum , abfoluta cum fit ; neque pof- ent fum nolle mortalis effe ; aut nolle umquam mori : fic eft. Verum , cum re ipfa mori »fit Til* me nolit Deus , nifi multe conditiones prae- M cefferint , que quidem , aut a malitia homi- num injufte me invadentium , aut a negli- j ve I) gentia imperitiave medentium , aut a. mea incuria , aut etiam intemperie , aliisque d j aeris , aut loci , aut temporis , aut cibo- rum circumfítantiis dependent; certe eas, jurt ( quantum poffüm, evitare , maloque debeo medelam facere , ne mori me velit, volun- ( quC tate circumítantias has fübfequente , Deus. :Nam de voluntate ejus abíoluta in me com- yti 1 plenda, 280 .ARS SEMPER GAUDENDI TA plenda , minime adhuc conftat : conditiona: d folu tam vero , licitum eft, imo debeo fzepe in- tervertere, TTam diu vero conditionata eft um ple mihi quamdiu res pendet , quamdiu malum averti poteft , quamdiu fefe aperit non ab- at Durm fürda evadendi fpes; aut quamdiu rei, quam modelle expetimus , non eft defperata con- &bet fecutio. 09 38. Hinc íàne liquido . confequitur, [ quamdiu vita füperfles eit , Dei voluntatem Que effe , eam ut conferves , eaque adhibeas vi- eàm] te füftenrandae adminicula , que recta ratio an: naturaque ipía adhibenda docuerit, Quam- Vr diu domus arder ; voluntas Dei eft, ut igni ld extinguendo aquam congeras, Quamdiu &qU caufa in foro agitur; vult Deus, ut undique Vil; patronos conquiras, jusque tuum ut pro- &t pugnes. Qoamdiíu - opes füppetunt : hone- li5 fte & leute familiam ut alas, mens Dei eft, hn Quamdiu arma , viresque reipublicze ad ma- fàg]) lein num fünt ; arma flringi , & pro aris focis- que decertari , prorfus eft ex Dei voluntate, it) At vero cum perdita eft patria , cum deflu- lt l Xerunt opes, cum lis evicta eft, cum do- ld & mus deflagravit , cum morbo membra pro- D ftrata , tum vero voluntate abíoluta Deus vult , rem fic effe , prout eft, Qu 39. Hoc eít inquies, quod dicebam tfg modo, igitür tum íàne, cum egritudo R corpus occupát , medicinam malo adhibere Q (f p TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 581 fion eít nefas : etenim rum faltem voluntate ab- x foluta egrum me vult effe Deus; cum eger fum.' Neque rurtus, fi egenus füm, aut d nilim plebejus , divitias aut dignitates confequi li- ceat, imo ne oblatas quidem admittere : ege- ) d- Qu num namque & plebejum eff? me vult Deus, (f egenus plebejusque cum füm. — Capio quod opponis ; verum necdum tu me capis. Fa- T teor igitur ; hodie fi lecto affigor ; febribus- iem TE Tigdudmercnata-r que urgentibus roto corpore contremiícam, T eam effe mentem Dei , ut hodie fic langue- 3tio am : ei igitur acquicfco ; egri partes modo ame agam , quia modo id vult Deus. At quid ício ; an etiam velit Deus die craítino igm' dii egrorare me ? forte vult , forte etiam non vult; multum hic juris habent conditiones,quas qe pIG- aut ponere, aut non ponere, inlibero e(thomi- If« nis arbitrio conftitutum. .Si namque medica- : l CHA menta morbo levando apta adhibuero, volun- tas Dei fübíequens erit, meliuscule ut me ha- fl x beam cras. Sic licet pauperem te hodie ve- lit Deus, nec ulla dignitate ornatum, id cer- jris) dl te ignoras , qualem te pofít annum volet: id enim ruríus a pluribus. circumf(tantiis de- d pendet: quarum multa in manu tua funt. J 40. ld itaque fufficit ; ut in quocum- kf - que demum dolore, aut miferiis conftitutus; abfolute Dei voluntati acquieícam , appro- a u bemque hodie talem me effe quod voluerit: curam tamen ormnem adhiberi patitur , ut x illam j difficultatem impofílerum — evadam, Cotis 282 ARS SEMPER GAUDENDI Ti alit Contendam itaque nervos omnes; fic ramem ut craflino die conquefturus non fim, fi per- pog &l a&is omnibus, cras morbum illum , aut roleftiam*non difcuffero ; tum enim men- efe Dei tem Dei effe fciam, ut egrotem etiam cras. INon tamen adhuc animos defpondebo: cum Y enim nihil mihi conftet de perendino , rur- dum íus cras morbo in perendinum diem difcu- AIt ( uendo medicinas conquiram ; fic alter ibit f & alter dies , imo & menfes & anní: ac- Tal quiefcam femper moleflie prafenti, quam UXe patior; future vero depellende quaram ÍiDe adminicula, idque quousque res peracta non jl eft, aut conclamata. Conclamata vero cum Qu res fuerit , conclamatam effe facile fes l : patiar? & mei fecurus acquiefcam. lmæq 4I. Atque ex dictis manifeftum jam fit, favoi quo pacto meo flatu , etiam quem mihi pro- poo. prium fecit Deus , contentus effe poffim, & lt 1 caagere, qua ad majores mihi opes, dig- l6 r nitatesque comparandas gradum faciant, & EW vero etiam extollant. An non id etiam eft C fiatui füo non acquiefcere ? minime vero. djic Neque enim is re fna, quamvis tenui & mo- inup deíla , contentus non eft, ad quem nihil ta- migc lr le meditantem aut opinantem , lauta ex in- 4 ve Íperato , amici benevolentia devolvitur hae- Vldem reditas. Non is paupertatem cum divitiis commutat , fed mutatur. Aliud longe eft &i velle mutare flatum , & effe quod non es; llmq aliu TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 283 :H aliud favente fortuná a. Deo in alium rrans- | t* poni ftatum , & fieri quod non es, Aliud eít velle fieri divitem, alind divirem fieri, aut m II effe. - Illud condemnat Apoftolus, hoc vero | Cf Dei beneficium eft ; uti non anxie nimium- 'qui ve exoptandum , ita cum obrigerit, rejicien- dum minime. l l'lll"' Divitie itaque [i affluaut , no- liV W Id ERl lite cor appouere , uti graviter monet Pfalmi- r Íta, manus tamen apponite, ut eas cum u ratiarum actione accipiatis ; leti , cum af- ; D uxerint, non tamen magnopere turbandi, Taffl fi Deo volente rurfus effluxerint. Itaque non bene agite , res veftras ; prout ratio Deus- cum queexigit , procurate, mercimonia inftitui- T te ; literis operam date , virtutem domi mi- litieque explicate ; ea agite, qua digna fint nl favore & praeemio ; & íi opes dignitatesque pro re bene . a&ta , Principum benevolentia, po ïly& * aut reipublicee confenfu, aflluxerint : ícito- ( te , non ftatum mutare vos, fed vos in fta- j tu a Deo mutari , qui id tibi rebusque tuis condu&turum ceníüit , aliquod fi flatui tuo nd veto adjiceretur incrementum. Verum, cum im- mutat fortunam Deus , magna tibi fit in pri- n jl mis cautio , ne fortuna immutet te,. INeque ita velis effe; quod es ; ut nolis, fi Deo fic [l i viderur , rurfus effe ; qnod fuiíti. 42, Itaque , ut tranquillo femper fis us e€ animo , etiam cum totus in agendis rebus es; ; 6) numquam de bono; fortunatove rei; quam pre 1 284 ARS SEMPER GAUDENDI | äTRA pre manibus habes ; fucceffü ; multum fis [ H( follicitus. "Tu adminicula cunéta (ummo ftu- Doss dio confer , eaque ad rem qua faciunt , fe- dulus adhibe , eventum vero rei Deo relin- Comp Ie, que, approbaturus quidquid obtiperit. 1l- m lud ergo penitus vobis prafigite, perinde quid vobis fore ; five cauía cadatis in foro , feu Qpitar fuperiores evadatis ; dignitas , aut matrimo- KCTU nium quod ambitis, felicem habeat fuüccef- Iere, fürn , an infelicem ; lucrum mercibus füc- Tnantg cedat , aut jactura ; epritudo ex aquo pla- CH.[ ceat cum bona valetudine; neque mors, cum Ieipfun obtigerir, magis difpliceat , quam conceffa ehl&ar vita. Haec inquam omnia , aliaque his non (ne ebfimilia , dum animi eequabilitate cornplana- ft, it veritis, tum vero manum operi admove- ts f te, adminieula cuncta, qua recta ratio Deus- elt dy que fuggefferit , rebus veítris agendis con« Ine quirite : hae. ve(trae. partes funt ; eventum iüt i vero procuret Deus ; & vero procurabit is e re tua. Gite Neque , quid tandem tibi futu- Qlism rum fit ; anxius iaquiras. Dei id munus eft; lT & futura difponere , & vero etiam te cela- re. Re&itfime dixit Poeta. Prudens futuvi tempovis exitum Caliginofa uo&fe premit. Deus: Judetque , fi mortalis ultra Fas tvepidet. — Quod adeff, mementa Componere equus. 4)' Hoe ^) Toratius. )l m TRACTAT.DECIMUS QUARTUS. 2585 ukn f ** Hoctu age modo, quod a te modo requirit my Deus. Fururacomponere Deieft, tuum vero, ul componere prafentia & prafentibus acquief- o fell cere. Quid igitur futuris tantopere ange- m ris? quid de valetudine futura follicitus; xtindt quid de dignitatibus obtinendis totas noctes j, I x agitaris ? quid filiorum futura conditio te Mrimoe excruciat ? Quod adeít, memento compo- f nere, compone inquam mentem tuam , in e f manu tua id eft, futura difponere, non 0 pl« eft. Perimitte , itaque Jvis cetera , fed um teipfum. pre ceteris permitte. Fortunam od eluctari non potui, ita fit, bene eft, factum ; DOf bene : fpe dignitatis acquirende excidi ; ita Jante fit , ita fieri debuit : favor omnis intercep- Y m tus eft ; fadtum bene ; morbos fuperare non Dus eft datum ; longe mihi melius eft eeprotare g n me. Mors denique jam inflat , neque ulla entülll arte ejus potui tela fuperare ; moriamur abit s certe cum tempus eft, numquam opportu- vi Fum' nius morituri, nihil habeo auod opponam, QUs Ju qanus tuas igitur commendo [pivitum ü CCIEI ICUUUS. 4) a TRA- BW dl) Pfdl 4. 90 T a86 ARS SEMPER GAUDENDI feli TRACTATUS. Xv Cor| fuif myd Juftorum animz in manu Dei funt, & non tanget illos tormentum mortis. di; Vifi funt oculis infipientium mori ; (hro & zítimata eft afflictio exitus illo- lim fhor rum ; & quod a nobis eft iter , ex- terminium : illi autem funt in pace. Qotp Irey Dd 3. . 1. 2, 3. dny; Beati mortui ; qui in Domino moriun- Nültü tur, amodo jam dicit fpiritus ut t requiefcant a laboribus fuis. Z4poc. dio I4. I3. palle ll Inog Offenditur, quod is, qui flatu [uo con- Vard dire zentus efh , etimmi Thorti , &9 qmortis bora , 9 ortis snodo penitus. debeat ac- Thine quiefcere &2 Letus qnori. hme p àcqu PROOEMIUM. D vada tandem , dum litus legimus; la- que Án] tentesque fyrtes impacta eft ratis. Hic 'Torum perit definendum eft facto naufragio. Vida jm Diving Providentiz pelagus emenfi, ts propiora terree litora dum radimus huma- AC nis intenti rebus; fcopulis licet cunctis bene eli- D J TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 287 felicirerque füperatis, ecce tibi in arenas l conjicimur incauti , navis fentinam trahit: fatifcit carina, dehifcunt latera, tota ratis i,l machina diffolvitur, & in partes abit. A&um TO eft; perimus. Inarena, hoc eft, in fepul- chro ftamus : & quod miferrimum eft, nul- u as l lum darur in hac arena confilium. Ergo moriendum-:eft ? video ífàne. Fatifcente qu corpore /piritus ameus. attenuabitur ,. dies met ) o breviabuntur , &g folum amibi fupevefl [opul- chruimn. d) Hic mihi jam videor, omnium veftrum yorte vultus , animosque in divería mutatos afpi- u u cere ; & ut in communi nautragio fit ; vi- A. deo plerosque mortis inftantis memoria im- pallefcere , nec fatis fibi jam conftare ani- mos infractos metu. Quid, quod & in na- j t varchum ipfüm, fapientiffimum licet navis qud directorem , fremat tumultu & mortis im- minentis metu pallida infurgat nautarum col- utit luvies, omniaque vectores clamoribus re- pleant ? navarchum impetunt ; navarchum accufant ; navarchum depofcunt , oculis- que in morte jam natantibus oblique notant. T5 k Anhec eft ejus; nobis adeo commendata & Hiic peritia ? heccine tota ars eft , navim in forum vada impingere ; totumque pelagus felici- ter emetiri , ut tandem in arena pereamus? m ho huc denique omnia confilia recidere; ad hoc S.3 tota l o fi- ) ]ob.' 17. l. 2 488 ARS SEMPER GAUDENDI TRÀ tota compofita eft fabula, ut portus fepul- chrum fit; & navigationem omnem finiat D7 naufragium, vitcque fabulam claudat mors? Quis ad ifta non exhorreat ? quis fe pelago tam infaufto fecurus credat ? quis huic gu- Y bernatori fe committat? denique quis leetus j naviger , quem horridus portus manet? T Sed quafo , quisquis es ; gubernatori fiendt I0$ n convitium ne fac, ício penitus eum , nec in navi dirigenda errafíe , nec vero errare lt vulg potuiffe. Hoc jam fiepius planum fecimus. Vicem, :An vero tam infeliciter navigatum effe, tam- s n que male tecum actum exiftimas , in partes 0. diffracta navis quod diffilierit , cum nihil tür li ulterius enavigandum reflaret? naufragium fim d i tu vocas , amplius navigare nec debere; nec poffe : hoc certe , fi recte rationem tenes, itfami quietem. voca. Arenam cui adheres , fe- Torte pulchrum dum nominas , opinionibus agi- 2, À « taris mifer: opinionem corrige, & quo fepulchrum per invidiam appellas, illico of portum dices, . Portum vero ; & quidem pit, tibi fortunatiffimum cum credideris ,. na- emu e25 varchi induítriam , quam metu nimio per- territus nunc incufas, fümma tua voluptate Cibus. admiraberis & adorabis. Dei itaque partes fetu] defendendas füfcipiamus , & detrahamus t tog mortilarvam , que infantibus & ignaris J metum facif. Yorm $ L 05 À TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 289 fs p $. I. - fria Ponuntur quatuor vationes, ob quas 1HOTS mors! WU vulgo babetuv. tevvibilis. od XC Qu letus 1. T7X metu mortis querele exiftunt om-. nes. Audiamus itaque in morte me- Ü 'matori tuendum tantopere quid fit. . Video enim,. nos nobis ipfis timorem facere ; eumque; M p ut vulgo in rebus terribilibus fit , nobis in-. vicem affricare ; & quod peffimum eft, me- -s tus in manus dare longe füpra verum au- ,tüm- partes €tos, augendosque cum deinceps traden- nihl turalis. Nam , ut preclare Seneca : mul- zum de illa (nempe morte ) credimus 5 1mul- igium zorum ingenüs cevtatum ef ad augendam ejus $ C [iols] iufamiam. ) Dic igitur, amabo , quid in morte eft , quod tantopere exhorrefcis ? 357f ' 2. Mortem ipíam , inquies, in primis. Is An non eam natura exhorreícit ? Ár non u nfpectum tre- j fortiffimus quisque ad ejus co pidat, toroque corpore contremifcit ? Quid quidem demum in mundo eft terribile; fi mors non Lg, f eít ? Nemini parcit, omnes impetit; nec pre- jop* cibus exoranda, nec flectenda blanditiis, nec jp't fletu lachrymisque emollienda. Interim vi- u hums ta nos fpoliat, qua quidem nihil habemus jucundius , nec vero etiam pretiofius : cha- igïmi roram nos confpe&tu privat , inter quorum $ uctus nj oen. ep. 53. j [ 290 ARS SEMPER GAUDENDI m lu&us & fufpiria , eheu , per vim abripi- quis AW mur ; clauduntur oculi , quibus gratitfi- mam hanc lucem afpeximus; diffolvitur ju- fidi; ormne cundiffimus ftrictiffimusque anima cor po risque nexus ; & tandem diffluente per ta- firit em carne , ( v horridum fit intuentibus fpe- &aculum, cor pus hoc quod circumpgerimus; i membrorumc d*!fï"olutaque ompage nihil mi- Qm c ireflat in hoc orbe : ; omnia erepta íunt, & lux & vita, & cariffimorum convictus, 5 i & conjugis bland 104 ii , & filiorum grati vul- tus, & principum favor, & clientum ob- arm . ? & df fequia, & civium applaufüs, & divitiarum commoda , & edium amplitudo , & con- fini fj clavium ornatus; omnibusque oliato folum Técom mibi fupereft. fepulcbrum : D) i i hic in ver- lile o mes dividimur. An non hazc ea (ünt, qua 6 pavorem mediranti merito incutiant ? & ta- pote men hec facit cruda mors. Qu | 3. Jam vero, fi ftata. effent. quedam iflü)ml moriendi vivendique tempora, aliquid for- Votum taffis inde folatii haberetur ; componere Oi quisque poffet res füas, domui confulere, Quist pectus future morti obarmare. At pro- j Ut Jam res apitur, ut nihil certius morte Tüeng, elt , ita nihil mortis hora eft incertius : in- g cautos occupar & importune: necadolefcen- àlnne tie florentis anno S curat, nec fenum necef- ipit f aria confilia , nec ftudia virilis atatis : cum Fs qui$ b 4) Job. rz. »- 2 | TRACTAT. DECIMUS QU INTUS. 29t aj quis in rebus agendis totus eft, cum fluunt ex voto omnia , & ad majora fors gradum gram[i- itür j facit ; injicit eheu crudeles manus ad preces omnesíurda mors, & media inter negotia Que p fpirirum intercludit, omnemque intercipit cum vitafpem. . Horridam fane rem, fem- ls fpc*- erimis; per vivere expofitum morti, & ne momen- tum quidem habere fecurum! m f t 4. Quid, quod & moriendi modus f- vt pe; imo femper fit terribilis ? nam fi fübi- ti u- to a morte occupamur , quid terribilius, uam momento unico, & ex infperato, ef- m o- e definere ? letum vivere, ridere, jocari janum qu fiepiffime , & di&to citius evanefcere : nulla re compofita mori, domumque totam nihil þ/um 1 w tale opinantem , in luctum gemirusque abi- re ? Quod fi pedetentim mors hominem n ql)æ aggreditur, Deus bone! quot non morbi , ?öua-l qua non ezgritudines, quee faftidia, quee infomnia, quot capitis dolores , que' ner- m id o | vorum contractiones, quz membrorum omnium luxationes exfpectindee non funt, | ondt yül quas tandem fzeva mors excipiat? ;. Denique quod mortem maxime ti- A mendam facit ; eft alterius vitee , felixne Til futura fit , an infaufta, nimium heu timen- j [ daincertitudo. De tota deinceps eternita- du m te agitur ; ab illo pendet articulo, ztternum beatus futurus an fis , an «ternis cruciati- ; Qu bug addicendus. Cui non arrigantur pili quis S 4 omnes, 292 ARS SEMPER GAUDENDI N omnes, fedulo tam inpens momentum con- deo fideranti ? cui non collidan tur prz horrore Qu9 vifcera ? Quod fi de felici morte fecurus, cof felicitatem zeterna m fibi quis poffet merito idti polliceri , effer q folatium. uod nature opponeremus n Jam vero & mori , & importu- Jl no mori tempore ; & modo etiam mori [cias perquam dolendo & moleífto, neque fcire dem interim , an finis hic miferiarum eterna- effe. rum non fit initium ; hec certe fingula & omnia, morti etiam praemeditata faciunt ditio ut impalleícam. lls Kt S. II j poj ( ( Tiani Verum , fi. contentus. fis busnano. flatus eriam mortalis e[fo debes , €9 velle mori. pieur d T his aliisque quereïis faciam fatis; emq 6U illud in primis inquirendum eft mi- h ( 1,.ancum homine agam , an cum ange- ptet lo ? Cum homineinquis. Rurfus id inter- fing rogo, an hominem eíle poeniteat te, an ve- ln]m TO tuo ftatui acquieícas ? Acquieíco , in- £a lS,] quis; plane & vere. Hoc fi ita fit, quin Vero conditione humana contentus es, & letus dne quod homo fis ? Ideo autem fi letus fis; Omni jam certe dolere fis : non potés mortalis quod Wt, hoc enimeft, hominem effe. Sin tan- pl dem mortalem te effe, non doles, non vi- ho €o — TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 295 1 n l deo Ííàne, mori mortalem, egre ferre J quo pacto poflis. Immortalem fi te effe | UI cenferes , aut falíis licet inductus rationibus; neri id tibi tamen vel falfo perfuaderes, tum cer- Femu te non mirarer te confpecta morte conque- ri. At vero , cum ea conditione natum te It .TOT Ícias , tandem moriendum urt fit; quid tan- : [ci dem fieri id miraris, quod aliquando factum i effe oportuit , & factum vis? Vi 7. Audi: aut humanam eanr effe con- jclt ditionem , ut mortalis fit homo , immor- talis qui creari poterat, neceffe eít egre fer- re te ; aut fane non video, qui molette fer- re poflis mortem , qui communem morien- di fübiifti conditionem. Non enim eo, te infaniee devolutum reor , ut qui omnia fa- t | W'. pientiffii Numinis decreta comprobafti hactenus, hominem nihilominus immorta- fits lem condi debuiffe , praefracte velis conten- dere, & mordicus etiam tenere. Nam li fil« preterquam quod fupreme Dei auctoritati u j fan&tiffimeeque voluntati inpens impingatur injuria , quafi non recte quidquam voluiffet E ïe j l! is, in cujus manu erat ; quidlibet velle, & vero etiam omgi: qu&cumque voluit feit: p Jgts Sane fi hominem immortalem condiderit, omnia quecumque jam fecit , non bene vo- 23 lut, & que male voluit, difpofuüit etiam qu n peífime. Quid enim ? nonne hanc ; quam incolimus terram , humanze habitationi de- On Vl' inato D $5 294 ARS SEMPER GAUDENDI TV ftinato coníilio creavit Deus ? Jam vero, ET immortalem effe hominem fi contingat, quis duc non videat erraffe Deum , terramque con- x didiffe, quae tante hominum multitudi- [ine. ni, nec alend&, nec vero etiam capienda um futura fit par ? uod fi enim omnes quot- jm nüm quot fuerunt homines (immortales quos tu vis) hodie viverent , quantam queío; pora 4 quamque innumerabilem multitudinem con- hom ftituerent? eam fane , cujus numerum nul- etig Ratio- la humana mens poffet complecti. Usqu nes tene fi potes : aliquot tantum annorum fübd feriem computatam dabo, eamque non to- d tum genus humanum complectentem , fed titd partem rantummodo. Certe admifílis qui- bi[&[i1 busdam hypothefibus , quas feecunditas pri- E morum hominum penitus credibiles facit; Thor his nempe ; quod Adam viginti annis ge- üri nuerit liberos viginti , mares decem , de- &t cem fceminas. His vero & deinceps aliis, Comi qui ab his defcendunt , ut finguli proles vi- ginti gignant ; decem mares , fceminas de- Wln cem, dentur anni quadraginta. Demon- por ftrat certe & bene Tacquetius nofter, anno kh ab Adam fexcentefimo , vigefimo, jam da- T10f tos orbi hominum vipinti mille milliones Ies iillionum. ..4) Qui vero viginti annos, vi- pus ginti liberis generandis credit non füfficere, &&n meminerit etiam , patres illos primos, non ln t 4 Àn «) "Tacquet. iri Arithmetica pra&. lib. $. & 6. TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 295 Ver ad quadragefimum folum annum, fed & ad u ducentefimum , trecentefimum , & quod COf excurrit, genuiífe filios; qui tamen omnes, l[ fine dubio longe quam numerati plures, in & ( computum non fünt deducti. Cogitate qu jam , fi poteítis, quot myriadum millio- j num ab anno orbis 620. ad hec usque tem- o pora per quinque mille nonaginta fex annos [n bhominum facta fit adjectio. Denique eos D) etiam ad calculos revocate ; qui ad finem 10* usque mundi procreandi funt homines: u fübduéctisque rationibus , illud randem edi- It cite, an terra fuftentande tam ingenti mul- fed titudini poffit fufficere, aut commode ha- Ül bitationi locum dare ? Certe non poffet. Jl Erratum itaque a Deo foret turpiffime, im- d morrales fi fint homines, neque locum ven- od turis moriendo cedant: totaque amplianda ge. Á de erit terrg machina, & fpatia habitationi lj commode explicanda. ! Vl- $. Rurfus immortalem fi volebat ho d minem Deus , non ea , qua nunc eft, cor- Vof poris conftitutione efformandus fuerat, non iil ea, qua nunc temperie fübigenda membra; wd' non tot tamque interíe pugnantes humo. ]^j res committendi, ex quorum fola lucta cor- lr pus atteri, vires minui , fen(imque diffluere ii eít neceffe. Peccatum hic itaque rurfus fuit ; um longeque ab hac alia condenda fuerat natura. An vero tam impudens fit quisquam , ut i Ooc É * 296 ARS SEMPER GAUDENDI T Bul hoc de fapientiffima illa mente cogirare au- deat , crimineturque , omnia propter ho- [ minem quifecerit, in. homine ifto conden- t do ram turpirer errafíe ? Abfit fane a piis t modeftisque auribus tam atrox blasphemia: Tü quam modo non oppugno , ne actum fz- l j pius , iterum apam. 110j 9. Ego certe Divini Numinis Provi- Q dentiam füpplex adoro & veneror, moria- t lem me quod fecerit. Id fíane rebus meis n« video prorfüs conducere ; ut Deo morta- tus lem me miferumque plane fübjiciam, quem Q fortaffe per impudentem arrogantiam non MY f aenoviffem immortalis. Neque hac in par- te eft , quod fibi quisquam blandiatur, ut p ante me dixiffe memini; primi enim Pa- Wt rentis noftri exempla nimis clara funt & U domefltica , quam ut' nos blande palpemus. dli 4) Scitis quid egerir, refractarius Deo & Qu contumax : & tamen mortalis erat. Ne- que alia fibi fingat infaufti Patris pejor pro- Q les: mortales: effe debuimus , & quidem tl miferi; ne nimia felicitate rurgidi, ceternas am miferias ceternorum incurii nobis confcifca-. l mus. Quod quidem lon Ti ga raciocinatione nuper confecimus. ) p 10. Jam id ago : Mortalis homo cum « fis , mi(eriisque' undique expofitus ; cur tu W 1Inor- 4) 'Tra&. 8. $. $. &) Tra&. $. $. 5. j 'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 297 . di inortem tantopere accufas, cur vitam homini he jucundiffimam eripere conquereris, cum po- den tius malorum omnium una mors remedium | pus fit & finis ^ Certe fi rem accurate. expendi- Qd mus, beneficium eft maximum a Deo homi- ?? ni preeftirum ; ut mifer effe cum debuerit, non tamen fit femper, neque adeo diu. 0V Quis enim fanee mentis protrahere ; imo X J trahere longcevam vitam cupier, ultimz fe- Y ne&uris preffus incommodis , toto refolu- [ tus corpore, fibi pravis terreeque pondus, Tl cui vix aliud fit hominis fuper, quam quod ol vivat ? nifi forte id etiam vis , ut e gravi if* fene&ute , repente ad juventutis vigorem i priftinum redeas , iterumque futurus puer, t .ut iterum atque iterum incanefcas. — At quis non videat, nature leges interturbare te, Us, aliumque atque aliud eífle te velle; quam k quod es modo? " 1r. Et vero tu. qui tibi vitam , rem omnium chariffimam , . nulloque pretio Jl eeftimandam eripi per mortem doles ; dic l] amabo , an adeo jucunde vivis , ut pro vi- r ria tua tam prefracte ftes, ut numquam mori placeat ? vitam preeteritam afpice, Ij prefentem contemplare , futuram profpi- ce P . omnibusque rite expenfis , dic obíe- cro, quid adeo dulce habeat hec triflis vi- t3; ?uifl amabile? 12. 298 ARS SEMPER GAUDENDI 12. Hoc enim vero ftupendum eft; fi i nemo non de vitze (üae genere conqueritur, ea cum datur frui ; & nemo non dicit ju- mi| cundiffimam, cum ufüs tam malz rei mor- ipf te eripitur. Mundum amaritudinibus ple- LE num ingeminamus , inconftantem , infidum, 1ia] perfidum , ubique lachrymarum effe mate- [ riam, dum vivimus , inclamamus : dum mors medicinam tanto malo facit, vice et verfa mundo inharemus, mundum com- lo plectimur ; totamque irafcendi vim in et, mortem convertimus ; illam ferocem, il- feri lam afperam, illam inexorabilem , illam Don inalorum omnium maximum efíle convitia- n inur. Miferos nos, inquit Gregorius: fir Ecce jam anundus in [eipfo avuit , €$ m covdi- tum bus voffris floret : ubique mors , ubique luttus, 1 ubique defolatio 5 undique percutimur , uudi- df que amaritudinibus veplemur : £? tamen ceca COl'p auente cavmalis concupifcentie , ipfas ejus ama- ptoi vitudimes amamus , fugientem [equimur , la- ho leuti inbevemus. "Aliquaudo uos mundus de- ii leclatione vetvaxit a Deo ; munc. tantis. plagis Ill].'l plenus eff, ut ipfe uos mundus mittat ad Deum. Qu 4) Quin ergo imus cum mittimur, & cum Qüe eundum eít? cur non leti eximus, cum Ti carcer panditur ? cur inviti extrahimur & Vitz reluctantes ? uia nempe amamus miferias Yi noftras miíeri ; & opinione feducti , quam & falfam 4) S. Gregorius hom. 23. in Evan. 2 TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 255 falfam tamen fcimus, falli nos dele&at & d "tU fallere. Adeo infertus eít naturz , etiam miferrimae , vitee amor, ut ad medicinam ty NU : ipfam expalleícat, nec velit fublevari. Cer- e te cum $eneca exclamare libet: O iggaros dum) smalovum fuorum;. quibus 20m tnors ut optimum aature ürventum laudatur. 4) lifc- d j 13. Ut ut fit ; id fane manifeftum jam — Ws IxES eít ; quantumcumque de morte querantur [ homines, male conqueri Certum enim ln eft , mortales & a Deo factos homines , & l fieri mortales debuiffe. Certum eft etiam, - lm non tanti vitam effe, ut ob eam retinendam [j convitium aut morti, aut mortis auctori j fieri debeat. — Certum eft quoque , nature ii tam ingenitam effe mortem , quam vitam, (jIBy neque magis nature debitum eft e/f& quam J J definere. Certum eít denique, prout nunc (4L1 corporum compago & temperies fert, eum, J I« prout Seneca re&te afferit , vivere nolle, qui ) l. iorizon vult. Pa enüm cum exceptioue mor- d. zi5 data efl. Wlud itaque liquido confequi- p Wt Idgl tur , aut hominem effe nolle te ; aut morti, cum obvenerit , debere acquiefcere. Ne- uf ^ill, at que mortem poft hac , ut natura contra- riam criminare : falía aft accufatio. Mors W j vite adverfatur , fateor ; & femper bene; nature vero, numquam. Mortem enim t5 Hieein pam sque ac vitam ; eadem naturg fert non rn 4) Sen. Confól. ad Marciam c. 20. 300 ARS SEMPER GAUDENDI j TW non ferat, non erit hec natura. QCeffent TU igitur , hac in parte de morte quz paífim Vi circumferuntur querimonie. . Omnes mor- qier D tales fümus , omnes morimur , quia omnes juven vivimus. Nature debitum foluimus :. ne- hls mo conqueratur, cum exigitur id quod Q 1 debetur : juítum petitur. Omnes vectigal Que Q hoc cum perfolvant , nemo fe non eximi OCCUI &greferat: nam 4ui$ , inquit Seneca , que- Tapit vi potefl i ea conditioue [e elfó , im qua memo &i zoneft $ a) & fi eft; nemo conditioni quam CXrpen fübiit, non paret vel voluntate vel invitus: fipef ftultum vero eft invitum pati, & ingratiis, UET preeftare quod poffis bene.þ Orest T S. III. Keni Quam Offenditur , quod qui nori contentus eff, Tuny etiam anortis gempori g. bovee debeat ac- Ua quiefcere. TT 1 Erum eít, inquies, homo fum, 14. V nec quidquam humani a me alie- Xpe num puto, aut etiam alienum effe volo. Tatior Neque fàne mortern detrecto, quam videó Darog nature effe ingenitam , & vero etiam mag- i n num nature, imo Dei , inventum. Sed ten ad rempus mortis exhorreo. Dubia in pri- mis horaeft, & ficfemper füfpenfi vivi- 1inus, | Qu 2) Ibidem. *( 'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 30z [l mus, rerum agendarum incerti, quia de ln U vita femper dubii Adde, quod plerum- que mors importuna accidat ; hunc in ipfa 15 juventutis primordio, cum fpes magna cum Iit- annis (fuccrefcerent, incauta demetir ; illum, üod cum res domefticas componeret , filiorum- iil que commodis maxime confuleret , fübito j occupat ; medio ex bonorum curfu alium QIL rapit cum conjux adhuc in etatis flore, li- Dun beri & multi & infantes, rationes necdum Ua expenfe, domus plena litibus , quas vita (us: fuperftite facile fuiffet componere. . Alium [ tum mors occupat ; cum poft plurimos la. bores exantlatos , tranquille placideeque fe- ne&tutis dabatur otio frui; alius alio tempo- re extinguitur , numquam non alieno, num- quam non importuno: adeo ut femper pa- D rum vivamus ; veriffimumque effe illud Pa- triarche moriendo comperiamus, JDies peve- grinationis mee , parvi &g mali. ) 15. Verum heustu , qui dierum tuo- futt rüm numerum tam accurate expendis , & jl expendendo obmurmuras: qua tu quaeío yon ratione , dies, tnos malos efífe fateris, & f2) parvos five paucos effe conquereris , & cer- j tefi mali funt , praeftat paucos effe , ne diu Se durent dies mali. Id (ane non fatis capio: t nifi forte te magis dele&tant magna mala, & Mali fi Vv quod pejus eft, etiam diuturna. » dies *) Gen. 9. 302 ARS SEMPER GAUDENDI TR dies funt, breves fint, ne diu fimus infe- dem lices. Tà ti 16. Nec tamen hoc jam urgeo, aliter nef li & tnihi tecum eft apendum. Mortem fateris te non fubterfugere; at de tempore, tota n An tioni tibi jam eft cum morte concertatio. non te pudet , omnia; Deo cum permiferis, ilad vitze mortisque arbitro vitam tuam magni- ) q fice cum commiferis , jam de tempore cum SI tam fapiente Numine velle licitari ? An hi my/z non is, qui omnia , quze continpunt; ut tute fateris, hactenus preclariffime compo- ff pl fuit z poudere €g meufura, menfüram aptam etati non inveniet , neque annos ad juíftum Tij i, numerum poterit revocare ? Certe jam in- de ab ipíà eeternitate, omnia complexus eft, Vetto & do omnia circumfpexit ; & qui capillos ipfos capitis tui in numeros digetfit , numeravit defl 0 [ dies tuos, calculumque jam digeftum in sterna mente , füo rempore complendum, Qumul exaravit. Vidit id preclare Job : Mumerus W d ib menfhmn . ejus (ícilicet. hominis) apud te eff ; con[Hruifl Tevmimos ejyus , qui preterivi mom lltm poterunt , ) nec vero etiam preeteriri de- ff bent, cum ad tantee fapientiae mentem exa- fntur &iffime fint dimenfi. lon o uid ipgitur obflre- pis mifer, menfuramque plenam tibi non $g conferri indigne murmuras? an tu fcis mmlm quanrum vite tibi debear adjici, quantum tead'] ] emi, €) Job. r4. s. j$ 'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 503 rl Wi lw demi , bene ut fit rebus tuis ? füperventu- ra tibi quid ferat hora, plane ienoras, felix- altt ne futurafit , an infelix : infane ipitur vo- ta extendis , nefcius quantum iis fortaffe Rs a o complexurusfis mali, Sane fi humanis ra- tionibus vitam metiamur , veriffimum eft A (iri$ illud Senecee, quod multis diu vixi[fe nocuerit, &) quod deinde multis exequitur exemplis. - ecm Si Pompejumn , inquit ; JVeapoli valetudo ab- ?h feuliffet , indubitatus. populi. .Romani pviuceps ? U excefferat : af munc exigui temporis adjetiio, mpo- fafligio illum fuo depulit : vidit legiones 12 con- [pe&u fuo ce[as: & quod turpiffimum, fe tptam flom miliiis gregalis beneficio vivere. Nimius fim , fi ad ifta e longinquo accerfenda ad- nit- Q5 &1 verto animum , que quotidiana nobis funt UER & domeftica. Quisque ad preteritam vitam ip(qs defle&tat oculos & mentem ; illudque liqui- 1era&,'lï do reperiet , longiorem vitam mala fibi ac- um yduty cumulafle , & quidem tanta nonnumquam; ut dubium plane relinquatur, an tanti fue- ial rit vivere. uod quidem dico, fi Dei con- IT: j fillum non fpe&emus in producenda vita, ífed folas opiniones noftras. Hs ergo fi jne tantum attendis; unde id conftat tibi, quod pae non longe graviora tibi ingruant incommo- jlue- da, quam quz pertuleris mifer; forte bo- [ n norum omnium jactura impendet tibi; for- , M (Clï u te a dignitate per fummam calumniam de- us Jiciere, r 4) Sen. confol. ad Marciam .. 20. | 904 ARS SEMPER GAUDENDI | T Jiciere, omnibus pofthac ludibrio füturus; ho forte mittendus inexilium; forte ad ulti- Dull mam eoeftatem redigendus ; forte filiorum p graviffima infamia te exfpectat , & hac tu Qpt vivere conditione velles? Nollem inquis; R at incerta funt iftheec mala , dubiique even- T tus. Fateor , fed conquerebaris modo tu, tibi faftidiofum effe vivere , incertum mortis; * ten itafi. An ergo tam volupe eft, vitam pro- gi trahere incertum infamie , incertum malo- n« rum, quaipía morte pejora fünt ? Vide, ferm ut votis tuis querelisque injuflis , tute te Wa conficias , vitam mortis incertam non vis; gitiu & vitam longam vis , felicitatis incertam It tamen, & forfitan maximo tuo malo pro- d trahendam. — Quinigitur ; rem tibi tam in- quo certam & dubiam , illi committis , cui om- vid nium temporum perfpecta & expenfa fünt E momenta; cui notum eft probe, quid tivi quaque ferat dies ; & cui tu oneri ferendo que fis par? Vitam ille terminet aut extendat, t qui vitam dedit ; necalia mente, quam ut i eam , nifi tu non vis, felici forte termina- ret. Vive interim fine tedio fecurus Dei; flt( & ut mortem non exhorreas , Deum pa- tür tere. dC 17. Patiar enimvero, inquis, & mor- Wor tem & Deum: neque mihi longiorem vitam t poftulo , quam que mihi ab optimo patre; [ fapientiffimoque Deo eft conftituta ; verum Oc | -teq TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 505 It hoc me excruciat , importuna roties in ho- As h minem quod incurrat mors; rebusque ; quie FUf tum cum pro manibus fünt filum intercidat; . [ optima agendi eratopportunitas. Murmu- Ws ras fane egrepie : mori quidem vis, & vi- fef« tam etiam lon B iorem non vis, quam qua fü tibi a Deo praixa eft: fed eo potiffimum 15j tempore terminari conquereris, Quinqua- PW- ginta annis vivendum eft tibi; acquieícis tu Iu nec plures vis : nolles tamen fuo tempore jf ) terminari. Quid autem id e(t, nifi velle; e ut noneo tempore naícerere quo natus es? Y5 citius ergo aut ferius te natum oportuit; farii imo ferius, ut quinquaginta , quos vivere 0« debes, anni pro voto tuo finiantur ferius; |le quod quam ineptum fit velle; nemo non rt videt. Neque ego certe video , vite tue funt auctori quomodo acquiefcas, qui ei de na- quzd tivitatis tucc exordio litem moves , narales- Y : que tuos vis refipere ? Quid mirum de vi- ndaï) tz termino tibi cum Deo nondum conveni- um re ; quem de ipfo exordio in jus vocas? ]i 19. Verum cum numquam opportuna lj fit dies qua ex hac luce a Deo evocaris, fta- " tutumque tamen tibi cum fit, aliquando de hac vita difcedere: ne ulla fuper hac re cum jofe morte, dum advenerit, deinceps fit con- tam tentio, opportune an adfit, an importune? at tufane tempus flatue, quo de hac vita fine yün -terpiverfatione ulla vis difcedere. Idque 3 ut 0C ss 306 ARS SEMPER GAUDENDI TR ut non temere projectimque agas, tecum ECE die ipfe ferio delibera ; totam tibi hominis ata- tem ob oculos pone , eamque diem , imo ipli horam felige , quam morituro tibi com- q j modiílimarm judicas & maximeopportunam. Illud profeéto afferere audeo , nullam te de- lem Tiütr fignaturum effe diem , que tibi arrideat, quamque ut evites , non illico rationes plu- Tiuti adi rime Íint occurfura. Neque adolefcens Qui mori cupies, quod tum tantum incipias vi- vere: neque in virili ztate ; quod tunc gut - tantum incipias agere: neque in fenectute pot mori lubebit , quod tunc tantum virze com- port Q] modis , tanto labore partis, incipias frui. Sic fàne femper incipies, cum deíinendum üt eit, quia numquam volumus definere. Ar- Thur Tam gumento huic nolo infiftere , quod alio lo- co fufius tractatum dabo. Illud nunc addo: Tnor quod fi tamen poft multa molimina, certum Du nobis vitee noílrre terminum praefcripferi- A:rqu mus; eumque in decrepitam usque deve- o Xammque eetatem poft. centum annos abfol- C vendam diftulerimus ; certum eft, illico fs cum terminus ille comparuerit, facti poeni- Qu tentiam nos fübituram , electionisque tam quar prepropere damnaturos nos. iNe tunc [//] quidem erit opportunum mori , quod lites pení adhuc componendz fint, quod merces ad- NY huc navipent : quod nondum filio profpe- &um fit, denique aliqua adhuc agenda fu- pere- ) TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 3o7 QUi pererunt ; quorum tibi nulla erat, mortis diem eligenti, notitia, Sic femper nobis &l 1 iplis imponimus ; numquam moriendi eft o opportunitas, quia numquam vellemus mo- ri. lImmorrales effe nec poffuinus, nee de- ld. de bemus : mortales. effe defideramus ; fed atf numquam mori. Quid inrerim aget divi- num JINumen? te certe , füuper ztate tua y I a&urus , in confilium advocare non poteft, sV cui in hac parte confilium: non eft domi. (iIM Sratuat igirur ille , qui ftatuit omnia. Im- tUfe portunum mortis tempus quod judico, im- Moriamur fane JIn portunus mihi ipfi fum. Til, cum moriendum eft, nec aliud agendum I tum effe judicemus ; & nnmquam morie- mur importune. Si filii curandi funt, cu- M. lo ram illorum gerat Deus : Si pauperes a tua ( morte fünt futuri, pauperes effe voluit Deus , ideoque illis eriperis ; ne ditefcant. iil fl Atque idem de quibuscunque negotiis, quae otium moriendi tibi eripiebant , efto judi- 1 cium ; & tum demum placide morieris. [j Íc0 Satis is vixit, qui Deo vixit fatis : multo- 1m que melior erit moriendi opportunitas, quam ea, quam arripit is , cujus. ommes vie n iM jJuut judicia, : a) judicia inquam bene ex- penía & maguo ftudio preemeditata ; non (s Domine, T congeíla temere. Cogzovi enim 14 quirz p Ji« 4) Pfal. 11$: $08 ARS SEMPER GAUDENDI quia equitas judicia tua : nihilque zequius, « quam illis modefte & placide acquiefcere. e Ydt 19, Ácquiefco inquis ; neque hoc jam 2gO, Ut vitee meze metas fipam ; fipat illas i V Deus, per me íane licet. Verum cur id l: faltem non conceditur, ut metas illas cog- lice nofcamus nos , quorum tanti intereft id fci- mal re ? cur igitur mortis diem , quam defio- navit Deus , morituro non aperit ? hoe (al- der tem mala mortis füblevaret plürimum.. Om- nia ferio componerentur, & domus, & res, Tetu & familia, & quod precipuum eft, ani- tUf T»E nepgotium : tum íàane jucundum foret qu emori , expectata dum veniret mors ; jam | vero inexpectata dum venit, turbat omnia. | qui Quid hica me expectatis, Auditores, ut k J huic homini obfítruatur os? Certe illud ad p manum eít dicere , non credere me curatu- qu rum res fuas , nec vero anime confülturum fd eum , qui fe non nifi. poft annum moritu- qu rum certo fciverit; quem modo video, in- Vi certa cum fit vita craftina, tam incurie res I'lq fuas agere, & de falute eeterna tam proje- dll [9) éte copitare. Jam Ífi tam negle&tim pr fat cis omnia , cum nefcis vitze quantum fit 2 Ti per, quid ageres vitee adhuc mulrum pro- fen trahende fecurus ? Deumne coleres dum N vivis , quem non nifi moriturus vis agnof- | W cere ? Incertos igitur vitae, magno confilio ul nos voluit Deus ; ne nimium de fine vitae W certi, p TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 509 certi, & vitam perdamus & finem. Vita enim nofílra eft, non vivere, fed bene vi- j vere; finisque vite , bene mori. Quod ]s fi vero dc morte certus fores, nec bene vel- ri les vivere, nifi dum moriendum eft ; nec p licet velles, bene morereris, quia victum eft d- 1nale. E uE[W 20. Qu 5m vero id infanum eft, cre- fl dere excipiendam mortem placide , lztos- O que abituros vitee dies, mortis horam fi da- I& retur Ícire ? quin imo fàpientiffimum id rurfus inventum eít Dei, mortis tempus n Qtet quod celaverit. Quot enim conquerentium jm voces non exaudirentur ? eorum , inquam, Qid. quibus brevis vita data effet , & aut in ado- E lefcentia terminanda , aut non ultra virilem du producenda aetatem ? Quantis animis unus- tatt quisque ftarer , non tantum pro domo fua, jrürm fed pro pelle & vita, non aliud a&urus, Yitl quam de Deo conqueri. Adde , quod fi g,ïn- . vitze terminus perfpectus foret homini, ple- rique fane ultimis annis jam imminentibus, l IFS yof difüuerent morore , conficerentur triftitia, fj* ) tam prope quod fitcerta mors : & fic ti- d mor futuri mali , dulcedinem omnem prze- fentis vite , faltem aliquot annorum fpatio J m prorfus interturbaret. ]am vero omnes vi- Un()[- vimus , omnes nos victuros credimus , nec ullus eít, qui fibi non multos polliceatur an- )nff(XG | nos nefz É vl | nos: &licet fallamur , falli tamen $ cimus, :€Ili) | 310 ARS SEMPER GAUDENDI Ti cimus,. aut fcire nolumus; letique vitam, inf dum datur, trahimus. Maneat id. igitur T. probarum fatis, & bonum eíle mori ; ho- l mo cum fis; & bene viiee tuz terminos a Deo prefixos ; & bene etiam eos abfcondi, ftbi TOT ne tu reícias. His igitur acquiefcendum eít, p " hominem agere n hac amundi fcena fi vis. Vis. nim g. IVI €üm COl'pA Oflenditur , quod qui 1nortis [ce tempori ecquie[cit , etiam amovtis. anodo , — morbisque p n d moriemn infeveutibus debeat comtentus — e[fe. AMorbos autem magnum effe avtificium . lo , culer Dei declaratur. t du Tüfi, 2r. X 7Erum ut clara fint hec omni:; & DT! manifefta , necdum tramen vita fecur fuse patrocinium deponit humana pertina- fübit cda. Etcum de mortis tempore nihil habet, & quod opponat, de mortis modo , naturee lioc aut potius Deo intentat litem. De morbis, noll inquam , conqueritur homo, quibus mife- Veli rum hoc corpus varie affligitur , iisque fa- ne acutiffimis.. Quam enim hoc durum eft, [it ) tormentis tam gravibus , tamque diuturnis Wod peffime excruciari ? Febrium modo calori- k bus eftuare , modo podaera neruorumque ts aculeis confici, modo capitis doloribus ad in- j 'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 311 T infüniam usque torqueri, modo ftomachi, givtur modo laterum torminibus diffecari ? atque 10 hzc mortis inftantis funt prima tantum ve- 051 ftipia. Quam ergo ferocem efle neceffe eft ndi mortem ipfam , cujus tam horrenda funt lum xnt preeludia ? 23. ltaque, ut audio, mori nunquam vis. Volo, inquies, quam raxime ; ete- nim homo fum.. An ergo mortis tuc hora cum advenerig, fano, vegetoque cum es corpore, violenta morte vis perire ? an ca- pü:l put gladio auferri ; an laqueo collidi fauces, in]ne an aquis prefocari , an vulneribus transfi- Q icor? Minime , inquies ; m'm'!me , tru- culenra nimium fünt ifthec mortis genera: durum eft nimis, fuübito vitam eripi, cum fofiü, ut cum Saule loquar , adbhuc anima im fi & a) Nefcio fane quo pacto tandem e ejt. Vi tecum agendum fi. Mori vis, fed non tit fübito, non violente ; non etiam paulatim at & pedetentim ; & tamen mori vis. Quis tüg hac intelligat ? Sane dic quod res eft, mori TU nolle te; & morbos fatue tue voluntati jl velandz tantum te preeftruere. di 23. Age tamen , tu qui morbos impe- d tis, mortis , ut recte cenfes , affeclas & mis prodromos : Sed vide quam abs re. Mo- ) ot ti hominem debere ceníes, hoc eít, defi- mque nere. 'Totam vero corporis machinam u- ] 3d f x) 2. Reg. 1. "12 ARS SEMPER GAUDENDI T fübito & non fine vi m:gna profterni in ter- ly 10 ram, horridum dicis & truculentum. Fa- b teor; itaeft. Qusm ergo egregium e(t na- ture , hoc eft, Dei inventum, ira machi- qu [ nam hanc compofuiffe , ut compegibus membrorum , ipfo ufu aut refolatis aur at- Ho tritis , fenfim & fine maximo tandem fenfü diffolvatur & evanefcat ? Hoc fàne morbi iil praítant ; fabricam non precipitanr, fed fu: diffolvunt. Neque íi ultima eoritudo pra- fi; ceps vifa eft , illa demolita ett domum., fu£- pla foíffa Jam dudum erant fundamenta ; exefi tüm muri ; & ficfacile in pracipitium abit. d Subito lapfus apparuit, fed lente cecidit. füs| dic Sic fit; exeduntur paulatim ipío vfu vires corporis, mutuaque fefe pugna conficiunt U humores illi, quibus corpus ftat & vivitz Ti edendo, laborando, ftudendo, aliisque I vite honefte exercitiis ; immultoque magis tequ vitiis inhonefte , arteruntur vires , abfu- W muntur vitales animalesque fpiritus ; cere- por i I arium alimentum: bri neruornmque necef d tetrior fanguis puriori jam confümpto fen- &i fim fufficitur ; intervertitur humorum tem- t0ta peries: fanpuis exuperataur aduritur; & Tes fic fe paulatim deftruit pulcherrima illa ma- €or china , decrefcitque ca lege, qua crevit; de- bfo firuitur, ut conftructa eft. Quid hic de UV morbis conqueri poteft homo , cui vel mo- Y dice perfpectum eft , quod homo fit ? Do- por lores, 'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 315 lores , inquis, tam vehementes effe & por- It l ro intolerabiles. At fàne non omnes effe Dd« ! ejusmodi eít in confeffo. 'Tu vero hos quod fufítineas , natura id fert tua, aut for- 1,US te qua naturam oppreffifti nimia inpluvies. If , | Hoc jam tamen non difputo ; iftud ago. «l 24. An non tibi jam oftenfüm eít , ter- jon minum tibi a Deo preefixum effe, eique faf- f fus es te prorfus acquiefcere? Id jam peto; Vs fi murus aliquis, aut eediticiüm hodie com: fal- planandum prorfüs fit; & vefper inpruat xl tum cum adhuc magna ftat molis deftruen- jb de pars; quid aget is, qui domum peni- (il. tus illo die dejectam vult; quod fuis id con- Ws ducere rebus cenfeat ? Sane augende funt t operg , accerfende plures valentioresque manus, quze validis iCtibus fuperent ftructu- it: re pertinaciam. Recte. At non vides ita qu p tecum api ? Defignate tibi mortis hora eft lbfu' in januis ; valido tamen es robuftoque cor- Me pore ; nihil admodum in te detrivere mor- bi preteriti, fegnes operze , lentae manus; tüfm: f & tamen deftruenda eft poft duos menfes tota fabrica ; artifici fic vifüum Deo. Plu- ((l : : res itaque profecto validioresque morbi, ] fl corpori tam firmo admovendi funt , ut rem abfolvant. 'Tantam vero vim , fine magno ,] d .C N cruciatu , inferri non poffe manifeftum eft: hos tamen perferre neceffe eft, ne tuo tem- | o pore non moriaris. lNon tantis exagitan- » tur i 314 ARS SEMPER GAUDENDI T tur doloribus invalidi Jam , &tateque fatis- centes fenes , aut paíffim etiam feemine. In Qu fs his enim non multum roboris fuit , aut fir- U mitatis , in quam morbi ;, nexum corporis T0 diffoluturi, valide incurrerent : & fic parum VIXI in faeminis paffim eft laborandum , in illis fan vero fenibus jam & exefis, diu per annos Inc plurimos laboratum eft; fenfim fübtracta P camenta, nerui molles, mufículi flaccidi, l pertinacia fere nulla; & fic morbi placide At vero, ut te XU rem fuam agunt; & modefte. Qu demoliantur virum oppido fortem & robu- dem ftum vi fane ingenti multisque morbis opus Ven eft , ut cito rem conficiant. Ubi vero ad- bos movetur magna vis, nil mirum ; clamores excitari & tumultus. Ditü du 25. Cur autem tanto molimine mecum agitur ; inquies, cur non molliores adhi- bentur manus ? Non audis ? jam dixi: ut f 4m tuo prorfus tempore moriaris. Fateor, le- lt viori morbo exftingui poteras : at ille ut te f conficeret ftato die, longe citius debuerat ex incepiffe ; adecem annis languere debue- ras, prout valido es beneque compacto cor- pn nf pore, ut jam poft duos menfes , lente & por fine dolore magno , fenfüque morereris. Vito An vero tam longa tabes conduxifIet rebus lpf'lh tuis ? vitam traxiffes mifer ; lenteque dum N moreris, nunquam vixiffes bene : nec quid- l qualn, ( V 'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 515 fali 2 quam, aut teautfortuna tua dignum, potuif- fes gerere , languido & emarcido corpore: i vixiffes itaque incommode, neque adeo pOUS morereris admodum commode. — Jam vero Arürm vixifti commode annis pluribus; an hoc BI tanti non eft , ut propterea moriaris paulo 105 incommodius ? En an non egregium Dei IV inventum morbi funt ? ut longam imper- ( d ) tiatur valerudinem , nec tamen uftra preefi- T xum tempus vivas, congerit operas, brevi- ii que conficit incommodo , quod leviori qui- )u dem, fed longe diuturniori fuerat abfol- )PUS vendum. Non tamen hic hereo , ut mor- id- - bos preclariffimum effe Dei inventum pe- Qs nitus conficiam: plenius id eft demonftran- dum. n 26. Doles tu tuo corpori tam male ef- sd fe , undique te urgeri doloribus , nec ullas m a morbis ferias dari. Atícin , quo confi- y/ lio tanta incommoda permittat, aut immit- ( tat Deus ? Dicam ; íane ut tanto libentius t ex hoc corpore excedat anima, in quo fe g prafentiftir haberi tam indigne. Virtus 00 noftra eft, volentes mori ; abire ex hoc cor- jl pore, cum abeundum eft, non extrahi in- :f, ,.5. vitos. Atqui ut non invitus abeas ; corpus us ipfüm quod nimis adamas , moleftiam tibi du faceffit & negotium, Quis enim adeo iners n fit; vilisque animi, ut eedibus hofpitis per jf vim velit immorari , a quo excipitur vultu ad 316 ARS SEMPER GAUDENDI TA ad omnem toruitatem compofito , ino & & j violente protruditur domo ? At vero id ti- bi, mortalis, plane perfuafum fit, quod f preclariffime monet Seneca, zon domun effe COrpl boc corpus , fed bo[pitium , & quidem. bveve UT bofpitium x quod velinquendum eff , ubi te gva- feti fiho vem e[fó bofpiti videas. 2) An vero tam ur- bane tecum agitur hac in domo , ut ei tam defe pravfracté adhaereas ?. IVoz videmus , ait Se- banu od neca, quam multa mos iucommoda exagitent, quam inale uobis comveniat boc co us2 Nunc & vidu de ventre, munc de capite , nunc pe&ove ac faucibus querimur , alias nerui z0$ , alias pe- Told des vexaut; mumc deje&io , munc diflilatio: abug, fupereft fauguis , aliquando decff : [l QU aliquando binc atque binc tentamur 5 expellimur. — .Hoc tum, Jdt uos evenire [olet im alieno babitantibus. corpus zam putve fortiti , mibilomimus etevma adferh proponimus , & àn quantum potef? etas buma- qculeog ma protendi , tamtum. [pe occupamus. — Yta ille. Á w Sed quod ego magis miror, tam putre cor- t | Venti pus adamamus : quid facturi, fi ne. morbis quidem forer obnoxium ? expellimur per 0ty VOIum vim & ab hofpitio detrudimur , & tamen expellenri inhzeremus ; quid fa&turi porro li, fi blande excipiamur , corporique velut Ring. le&o rofis facto, anima incubet ad delicias? dinr certe mortalitatis noftree tunc poeniteat ; do- Ra j ] lebitque , homines quod fimus. . Quotidie acci« Á ^ Ial P. ^n 20, s P 'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 517 o acciduntur vires, corpus emarcefcit, &5 ( tamen, inquit fàpientiffime D.. Gregorius, yol - fuperba muens noffra , nimiumque affixa h)ff corpori , adbuc mon vult boc fpoute defere- T ve , quod quotidie perdit invita. . Quid hac re fieri poteít ftultius ?. f&epe randem, o homo, gW ür fi homo es, & non animal rationis exors; ul defere non gravatim deferentem te. Inur- i» banum habes hofpitem ; hofpitium incom- modum ; idque fumma induttria a Deo fic; Jf // J & ex arte eft compofitum , ut tadio tandem victus ; fponte tua & non invitus ; ex hoc "a u molefto corpore , dicam , an ergaftulo, liber abeas, alioquin expellendus etiam ingratiis. "n " (I'. En rurfüs morborum preclariffimum inven- tutn., 3) MUET 27. Adde denique, morbos id etiam adferre commodi , quod dolores ultimos l 1)t Al j /d aculeosque , ut fic dicam , mortis retundant) fic ut a moribundo fzpi(lime vix percipian- ] il (of tur. Pulchrum enimvero naturee fefe diffol- ventis artificium. Quod fi fano vegetoque uolbls corpore, plenis, ut ajunt ; fenfibus; ner- i Pfl vorum convulfones , vifcerum coarctatio- a nes, palpitationes cordis, mortisque tor- gtl yelit mina, per que tandem anima exprimitur, effent fufferenda; fine dubio non parva to» us xet carnificina mors. Fatebatur id morti NU jam proximus, quam füis ipfe manibus con- od Íciverat, mifer Saul. Ferro incubat , avele elix ani« aw' D litur per vim ex vegeto corgore inf , mas. 318 ARS SEMPER GAUDENDI 1 ina: non patitur exeftuantis doloris vehe- tui mentiam : Zegent.me , inquit, agguf/ie: nec tisq Thirum, €7 zofa anima in me e[f. 4) At huic lf incommodo bene providit fàpiens Deus. fpid Morbos premittit; quibus animales vitales- mor firio que fpiritus exhauriantur paulatim, a quibus eft omnis fenfuum vicor: hebefcit iteqve caro , tactus obtunditur, quin & phantafia ipfa, in qua maximus pene feníüs refidet, 0ff (iti] debilitatur , & fepe etiam proríus occludi- tur; fic ut torpeat, neque ullo fen(u movea- / tur. Cum autem maximus & precipuus, nervis, mufculis caterisque organis, per 29,] morbos ereptus eít fenfüs, tum vero cete- ra morbi peragunt , dejiciuntque , quae re- tenti t liqua eft ; corporis machinam ; magna qui- dem vi & convulfione membrorum , fed tünr, exiguo fane fenfu morienris. N 28. Non eft itaque, quod mortem ob I0,e morbos, mortis prodromos, criminetis, lem ; Maximum morbi íunt nature diflolvenda T beneficium ; cum ad hoc potiffimum inven- t ti fünr. Primo , quidem ut moriaris ; qui enir fnortalis es , & mori debes. Secundo, ut nuj tuo;, quod tibi preftirutum eft ; tempore 1o] inoriaris. Tirtio, ut non invitus. . Quérto; Tür etiam ut füaviter. Patere ipitur morbos; Datit qui mortalem effe pateris te. Neque rurfus ftim caput tibi obtundito , ut moriturus morbi RU onibus Tin genus eligas ; nefcis enim , -quid rati ; tuis Titq (* 3. Reg. 1. 9. TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 519 Y i tuis conducat , quid vires tuz& ferant, more T tisque füo tempore oppetendz neceffitas. [ hüh Difpiciat hec, qui omnia & omnibus pro- [Ja fpicir; tuum eft , bene expendenti fingula; ts morbosque viribus tuis commetienti Deo; ubu ferio acquiefcere, ;« at ! 6. V. ] alutis di Q l Offenditur 1nortem , ob eterne aut damuationis peviculum , timeudam uon . ef- TT 0yce — [b s ueque ddeirco boram mortis pre[ciri debuife. Puusl 29. TLlud vero palmare eft conquerendi ge- I nus , quod homines vite fuz reti- &[o ( fd« nenüifimi , ab eterne falutis , que a mortis articulo dependet , incertitudine paffim pe- qm- ,R tunt. Mori, ajunt, non effet adeo diffici- le , nifi poft hanc alia reftaret vita. At ve- moó ro , ego contrarium affero; & quidem mor« tem natuürz infeftam & timendam effe dicee j ndi j rem , nifi alia prorfüs miferam hanc vitam exciperet ; eaque longe felicifima, — Qu is l j q enim vel ex ergaftulo detrudi patiatur fe, fi nulla proríüs alia fappetit habitatio? Jam ve« fg, W E npore ro licet ex hoc corpore expellatur anima, pa« rum id fane curat ; nihil hac in parte invita j Scit 105 patitur ; quin imo gaudet migrare fe. ortis enim quo exitura fit ; eterna ob oculos ha- bet, in quibus benevole & per fummam hu« motbl | on) i manitarem excipienda eft , codorum tabere nacula; eo avolat , heec fufpirat. J [ U5 50. 320 - ARS SEMPER GAUDENDI TM . 80. Sufpirare tu quoque videris mihi, fitü ill udque identidem ingemere , imo conqueri, pra tam incerta mortis hoza quod fit , a qua ta- vitiü men tora deinceps pendet eeternitas, — Quan- . qui ta enim id infelicitatis eft, incautum nihil- tis in que tale cogitantem fübiro aut cafu , aut (üf- Qunt. focatione , aut hominis nefarii manibus op- teris. primi , oculosque claudere non nifi in altera mori aperiendos vita ? judicem intered fübito con- tefer Ípicere , & cujus jamjam ore zeterna feli- üt t citatis aur damnationis danda eft fententia? fi, Quid horribilius , quam lethali fcelere cor- [ reptum mori , nec feriae poenitentiae tempus m dari? Et vero, quamvis nullius fibi gravio- um Zis noxz confcius quis fit , certe fummum à f beneficium maximeque optandum effe nemo Q Degaverit , ad mortem pie fübeundam , íe. Qi$, xio fe poffe componere, operibus bonis fan- tibin &tisque attentius incumbere, fefeque perEc- mori Clefia& Sacramenta ad fuüturam luctam for- dUl üiter. fubeundam , magnis animis compara- Wi re. Hec aurem tanta bona, nobis eripit Tünc mortis hora femper incerta, femper dubia, moi & idcirco cum anxietate femper expeéctanda. B O fi hanc faltem fcire liceat : quanta illico 'de n füboriretur turbatee menti pax, quanta tran- Tiorar quillitas. d e 31. Egregie enimuero tuas partes fufti- Qgn nes qui ad ultimnum usque halitum invenis, Celnl IDeo quod opponas. Antequam tamen tibi aïiqu; Ttg refpondeam » iítud queefo memineris; quod TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 32t füli fi tantee felicitatis effe ducas , horam mortis certe morbis tantopere con- que precognofcere; m vitiari non debuiffe te ; n am eccuni alterumy datur beneficium ; mor-« Qu quod tibi a morbis nili tis inftantis nuntium tibi ferunt; eamque di- cunt effe in januis. Quid vero ; ut tute fa- if j0p« teris , felicius tibi poteft obtingere , quam [f mortis momentum praícire ? nihil autem ) C()DI' refert: an Angelo revelante; an morborum; utita dicam , clamoribus , id refcias, modo Il fcias , qua demum agatur res. C0f« 32. At fera nimium eft, inquies , ifta npis mortis denuntiatio , quam ur votis fatisfa- iV« ciart: multo enim antehac tempore aperien- da foret fatalis hora, nuntius pratus ut 1lit, nuiri xmo opportunusque rebus omnibus rite peragen- dis. Itane vero? Age itaque , en decretum J iel Evoluto ab hoc die anno; sfit tibi mortis affero. moriendum eft tibi : ita perpenfis omnibus r f ftatuit Deus. lllud porro jam qu&ro, quid oft annum moriturus, hac hora, quam .pata- eipl nunc vivis, a te fa&tum voles ? fac fane id j modo; &eque fecurus hujus hore morie- five prefixum vi- d ris elapfo vitae tem pore ; lo s te momentum pra& fciveris , five etiam ig- p noraris. Neque vero de hac hora, qua bene epi magis follicit us effe debeo , five five poft annos de- i l cras mortem oppetam ; itenda cem. uod Íi autem jam agis poen ii aliquando , certo jam mentem roresque s quod poniteat; quan- L p .1 muta , & non hebä)i à - x hr d 322 ARS SEMPER GAUDENDI TR documque demum moriturum. Quid enim VàCa &if refert fcire te , an nefcire mortem ruam , ut bene vivas hodie , cum id probe ícias, quid Cre hodie a te requirar. Deus? Equidem illud &nim fin(ü credo, te nullius gravioris tibi culpae confci- um , modeíle apere res tuas , vacare pieta- [it tjüsr tis officiis , domefticee aut etiam, publicee rei curam gerere, prout tua fert conditio lus : Inur eaque apere, qua& virum probum decent, Jam fic tecum ratiocinor , quod fi poft men- lu ( fem moriturum fcires te , aliquamne neceffi- prap tatem ant legem aliam a Deo tibi impofi- Que| Vità( tam crederes agendi, aut alia, aut majora; quam qua jàm agis, ignarus mortis ? Ego j J certe non arbitror : nam cum Deus fatalem tui f mihi horam exacte calleat, numquam ta- fetho men praceptum ullum de vitee ratione im- & mutande mihi manifeítat. Itaque cum ea Cleto ) ]s ago ; que Ílatus mei ratio exigit ; certus um ea me agere, que modo agere me vult Ig i Deus. Quid igitur intereft , fcire me , an qug nefcire mortem meam ; cum neque mortis fmpl confcientia, neque ejusdem ignorantie, quid- Qtnue quam viciffitudinis rebus a me agendis de- LM D beant, aut etiam poflint conferre ? Certe LUE fi cras moriturus fum , aliud hodie praftare ftt non poflum , quam quod vult Deus, . Idem ( autem vult a me preftari mortis conício & Vler jgnaro., Qd 33. At vero, inquis, fi fcirem cras mi- tioni hie vita difcedendum effe', Íane ora h Vàs ) TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 3:.3 |e *nifr vacarem impenfius , totum tne coram .San- &iffima Euchariftia in terram füpplex conji- u cerem, ut fic in chariflimi fponfi confpeétu ),quü animam exhalarem. ltatu quidem ; & pro y il conf fenfu tuo pie. Verum cum Deus jam re- fciat te craftino moriturum die, nihil tamen pl l ( ejusmodi tibi precipit ; precipit autem re- j bus tuis vacare te , officio fatisfacere ; do- Qu | mum curare &liberos. ]Jam quero: quam de. tu conducibiliorem ; ad bene moriendum m preparationem effe exi ftimas, an agere ea neceh:i- | , aut etiam pri- mpok- que tibi , aut mortis timor vata devotio fuggerit, an Ver 0e3, quz requi- nQM&7 e officii ?y rit Deus? requirere autem ea; qu tui funt , nemini poteft effe dubium. | Pro- ialem fe&to mentis mec fuiffe video fapientiffimum qm u & plffimum virum Vinc entiumCaraffamSo- p In- cieratis noftrae olim Preepofi tum Generalem. um d 4) Is cum a pr andio , de more íocietati no- egri - Vllll fire ufitato, laxaret animum ; urgeretque quispiam , quid tandem a &urus effet, fi ex- I æ moriendum foret ; Ego vero; in- quorti templo ipfi enue & affeveranter dixit ; non aliud age- Y id eft, a« J yem , quam uod in prafeutia ago aliud so velaxau 4 0. vacavem « uon inquam I Affeveranter id æfi&f! quam boc ip[um agerem. pl' dixit Vincenrius , fed in trepide id peregit [iam Rodericus de Hormezas ; rare inter culinae 1fCi0 fordes virtutis vir. 7) Is ab Angelo tutelari, 4 Inor- " 4) Bartolus in ejus vita l. 2. c. 1o. in fine. g v £) Siguenza in Viftor. Hieronymianorum. l i $24 ARS SEMPER GAUDENDI . T mortis proftridie inftantis admonitus , mane &i quidem piiffime facram fynaxim accepit; to- E to deinceps die, culing prout folebat , co- 0p quus vacat, vefperi fratribus accubituris pa parat, & vero porrigit, Peractis omnibus ad p le&ulum fefe , fanus ut videbatur vegetus- lon que confert ; facro oleo f& inungi poftulat; [3j nec mora, placidiffime emoritur. Hec tu &i qui audis , quid cogitas ? fan&tos eos fuiffe tf viros inclamas , animas innocuas , conícien- tiaque recte factorum freras, 'Talem & te ol efle exiftimo nulli cerre lethali culpe obno- lint xium. Verum, fi fàn&i erant, cur non Ton | etiam fanctioribus operibus vitam conclu- N dunt ? an ea fanctorum virorum eft;in mor- l£V tis articulo, fat digna occupatio , animum folui ex lege relaxare , coenamque inflruere ? E(t ; Dienr fane: neque ulla eft dipnior, quam qua ex Qe Dei mente fit actio. Dei autem mentem Vin- ftit centio pridem declarabar Relipionis lex & ing coníüetudo , Roderico eutem a prapofitis | güfa[ injunctum coquendi officium. — Hoc spe ho- immm die, quod hodie exigit a te Deus; neque I"æ[ä [ preflantiorem morti preparationem potes ins pramittere, moriturus etiam vefperi: num- Bu quam mors inveniet te melius occuparum. BT 34. Sed quid fi incautum opprimar, aut ' tüfif ifthic loci, ubi nulla Sacramentorum rite füf- Afttn cipiendorum datur occafio ? Dicam : hoc fi Donft contigerit , prafertim fi nulla culpa mea , me- ) &t utn - cum ipíe tum ftatuam ü*lej 'Sacgamemor )Q r TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 325 lf adminiculo, emori me, Deum voluiffe. Ne- Qu que proprerea magis conquerar ; quam de Q optimo patre reverens filius ; quod fibi iu Ut patriam reverfuro , cum de neceflariis im- T peníis optime profpexerir, non tamen adhuc 10 longe lautius viaticum erogarit. Viaticumcer- te Deus morituro fi conceflerit ; erit profe- ;ä Jf Ü V &to infinitas quod agam gratias pro tanto be- ul neficio ; fin vero denegarit, acquiefcam illi- dv co , & fanctiffimam ram boni Patris adorabo voluntatem & fortaffe hac tam prompta vo- v J luntatis mex cum Divina conformatione, non non parum ejus meriti compenfabo, quod. (l Sacramentorum perceptio contuliffe. INe- r que vero hec ame ita dici cogitate , quafi fi u íolatium fubito morituris oftendam ; ea fa- J pientiffimze & vero fanctiffimz, divinarum- A que rerum apprime conícise Gertrudis mens VMl« fuit & refponfum , 4) plane heroicum & x& dignum Virgine Deo penitus dedicata. Lon- ofits go fane traétu montis, in profundam vallem; o immani lapfü cum decidiffet cafu nefcio quo; ille(à tamen & innoxia fürrexit , non exigua equt oa edens figna letitie. ]Nemo non crederet Quf gaudere Gertrudem, mortem quod evafiflet ; at verolatabatur illa fe tam propea morte ]. abfuiffe: &;, ah inquit, pia Virgo,; quam , 4 (il- fortunatus fuiffet cafus hic, fi totam me meo us fponfo copjunxiffes !^ Admirabatur dictum adftantiium aliquis ; & , nonne ponituiffet, f 5 iil- orüm e) D. Gemud.m 1. infi l nuat, divin, €. It. " À 326 AiQS SEMPER GAUDENDI, T inquit , fi fine fan&ee Ecclefie Sacramentis ] Il ex hec vita fuiffet decedendum ? Erubuit Vir- D go; &fíane , refpondit, longe amplius pa- C nieret. me , fi vel in. minima etiam re aut df aromo , fanctitfima .Dei volunrati me non d penius conformarem, | Quid ad haec fancto- rurm religiofitfima exempla reponis modo, tu plic de. qui neício quo Sanétitatis pretextu , mor- Ti tern non tam recle vis inflituere , quam de- [77 trectare ? Eftne aliquid quod opponas ; aut mortem cur exhorreas? ïi,' 1 D $5. Eft fàne, inquis, idque precipu- nor] um , quod àb eo temporis articulo tora de« Quin pendeat eternitas. Sit id uti dicis. An id- lu circo detrectanda umquam mors , an potius dlo recte componenda vita, ut eam confequaris W mortem, quam felix eeternitas fecutura? Non quod tamen id jam dico. . Illud nunc affero, quod Tüort fortaffe minime expeélas , ut os tibi penitus hàtd occludam. Quocumque demum tempore moriturus fis, bene an male finiturus vitam, lil d in flatu gratiae difceffurus an hoftis Dei; num- dn; quam tamen opportuniorem nacturum te Wil | horam qua moriaris, quam eam que tibi [tte morituro obtinget. Quidfi ergo mortali- PATS bus peccatis obnoxium mors inveniat ? an Ti non illico ad eternas,poenas infelix anima ra- pietur? Rapietur certe. Quo pacto ipitur ftity opportune , & e re fua ex corpore egredi- tur anima eternum peritura ? Dicam non H ) cenfent Patres. quid ego; fed quod graviffi j j) IIE 4 TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 327 n Jllud in primis certum eft , homines fceleri- Vi | bus immerfos, longaque improbitate impli- d catos, nequea peccatis, fi perpant vivere i difceffuros; per. fammum Dei beneficium no ex hac vita rapi , ne longe fibi ravius füp- d. plicium peccando confcifcant. N am , ut re- 10,(11 éte D. Ambrofius , Zmpio amara movs, £2 Dol pamen amavior vita quam qmor$ ; gracius eft Ti h euimn ad peccatum vivere , quam in peccato 1mo- r vi; quia ünpius im quamtum vivit , peccatum auget 5 fi anoviatur , peccave defimit, ) mi- n noribusque jam excedit panis obnoxius, 1 [ quam (i ferius moreretur. Beneficium ett T itaque ipfis viram vel invitis eripi, ur recte TiUS alio loco Ambrofius, ze plura delinquaut, qui- yu bus vita, feuus eft delidlorum. . b) Quid, NU quod & gratulandum effe de . tam infaufta n morte coptendit mitiffimus caeteroquia Ber- jils nardus : AMagis , c) inquit, oporzuit eis grc- pOl'C zulari , fiquidem bonum efl ei , fi fic ageve per- fafty feverat ,. ut flagitüis ejus , quibus voluntas ino- jurt- duin 1105 ponit , vel nece[frtas fiuem pouat , ex« u [edit ei quà femper in. anima movitur , ut. cor- T ; Coníentit plane ma- pore citius. moriatur. yu gnus Chryfoftomus ; illudque addit ad rem a[? M meam maxime quod facit. d) Gaudeamus "u ágitur &9 uos , cum juftum videvanus intevi[fey ( n j Edl- 4) D. Ambrof. 1. de bono mortis c. 1. l. 2. de Abel & Cain c. to. ï n «€) D. Bern. fe 5) D. Ambr. . de fallacia rafentis vitz. f p ]. 4) D. Chryf. i pillolam ad hilipp. tom. f. A 228 ARS SEMPER GAUDENDI T ve] potius quando aliquem etiam ex. defpevatis. f ANom ille quidem difzeffit laborum fuorum mer- Ti cedem accepturus 5 bic vero quidpiam de pecca- pa zorum fuoruim vumero detvaecit, " Ica ille. vd fün 36. Scio equidem quid. repofiturus fis. Nempe fceleratum illum,; fi vita fupereffet, TliQ Iec eam in melius commurare potuiffe quidem: fed an tu fa&turum fuiffe exiftimas , id quod eit: potuit ? audi Chryfoftomum: |.Se4 forzaffe in- Tilü quis, vitam vivus mutaffet [uam. t uou illum vapui[ét Deus , 1 vitam e[fet. mutatuvus. — a) Et ne Chryfoftomum hezc temere dixiffe ar- Qu bitreris, en ut fibi conftet, alio loco idem i tractans argumenrum , €7 fl inquit, peccator quidem ab , peccata . vepveffa. [unt , mec , fi (i Deus pauitentiam a&urum [civilfzet , ante pa- : piteutiam eum vapui[ot. D) En quam conftan- ter & dilucide idem affeveret. Que qui- hi dem omnia de concuríu ordinario pratiarum intelligenda exiftimo. ütti ln 27. Collige tandem mentem animosque le;( quisquis es , neque de momento, quod pater 2u fua poteflate po[uit , c) fis follicitus , fed mhor Rehq vitee momentum hoc , quod in tua manu eft, ferio compone. Bonam mortem vis, be- là ( fhgy ne nunc age & bonam facies, Tu quidem,ut & C0 reéte Seneca , suorfem , ut mumquam timeas, eti- lm Ti «) Ibidem. N D. Chryfoft. hom. 69. ad pgpulum. j AG. 1. 7. L , j TRACTAT.DECIMUS QUINTUS. 329 nili. Jemper cogita, . à) Sed mortem dum copitas, At nature finem cogita , non füpplicium, Su- t pervacaneus eft. timor ille follicirus ; imo & vehementer noxius ; nam prafentis viiae t- x f fum & dulcedinem eripit, neque ad futüram mortem , faufta utfit; quidquam magnope- t (dem: re confert. Agamus itaque quod agendum eít ; bene vivamus dum vivimus, recte mo- qui rituri , dum erit moriendum. f ilm u(l) S VI. feat Cum aortis qmomentum. advenerit, hoc jdem age , ut bene , boc efl , letus moviavis. 4&us, (t0Y quos excitare debent morituri , expomuntur. 71] ] pæ— Taque, cum jam ad vitee terminum Yi 38. l perventum füerit, tum vero fummo g animi imperu adnitendum eft, ut ultimum arur articulum bene claudas: ut , quodcumque in ante acta vita peccaturn eft, vivendo ma- YT le; corrigas, moriendo bene, PDene autem j M mori, nihil eft aliud , quam libenter mori. j Reliqua enim quee füfcipienda funt Sacramen- Ü Cfl) ta, cum devotione fufcipere ; eft bene fe ad : — ! Y mortem preparare, Dene autem ad morrem jnlt fe componere, non id quidem adhuc eft be- 12 ne mori ; iftad enim eft bene vivere ; cum fj* mors propinqua eft, aut tum cum morien- eo, 1li- d—ut.n eít, —Bgne autem mori effe conf: €Il- &) Sen. ep. 3o. 530 ARS SEMPER GAUDENDI [ ï; benter, lete , & gratanter ex hac vira dif- cedere. Sic poft lonpam navigationem laetus )0 i eft viator , cum portum conípicir; latior [ cum tenet: nec invitus e navi extrahitur; Dl exit fponte füa , gratiisque navis gubernato- lt ri aCtis , & fociis magna humanitate valedi- [ cens, patrios lares gaudens fübit ; mirisque t incedit imo & diffluit latitiis. aü 39. Hoc tum precipue agendum efl, t0t Auditores, cum non tam vite , quam mo- leflillime navigationis finem tenemus : «d Vit portum appulía eft navis. Qvid impalleíci- Ti« inus, ubi patria eft pre oculis ? Exeamus hil profeéto ex hoc corpore ; e navi in portum qji defcendimus. 'T'otaque cum tam feliciter in- flitura fit navipatio ; certe primum illudque nif li precipuum , quod a nobis requiritur, eft, ln ut ingentes plane gratias apamus SapientiíIi- fd mo illi navis noftre Direétori Deo ; primo quidem , quod navis hujus, corporis inquam Ch Tj ufüm , mare mundi enavipaturis tam libera- Rn liter concefferit : deinde quod tanta cura, fa- lnt pientia, & ftudio , totam vite noftre feriem ita fit complexus , ut eam tandem ad finem qui Tiüy usque , & quidem feliciffimum perduxerit. chr 40. Tum vero ad re ipfüm mentem UT refle&tens : Eja, inquies ; quid ftamus? llic quin exilimus in optatam ram diu patriam ? Egrediendum efít Anima ; vita jam peracta ) eit, laboribus finis imponitur ; & amode Jaill ! j ) TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 331 df ^am dicit [pivitus ut vequiefcas a labovibus tuzs. AU a thea- 4) Scena peracta eft, actum eft fatis; lUOE tro difcedendum eít, Re&e Seneca : Quo- (s 1modo fabula , fic vita : non quamdiu, fed quam AU benue a&la fit , vefevt. Nibil ad vem pertinet Q quo loco defr (nag; quocumque voles define : tan- 1 fum bonam claufulam. impone. j) Impones autem Íi diícedas vo lens; velis vero ; quia ] e", totius fabule aut vitee auctor Deus ita ftatuit. mo Itane flatuit ? hunc ergo finiendae 41. ao vitze articulum mihi defignavit Deu s? ita fit; elCh nec vero volo invitus. Perfonam quam mi- m hi Deus impofuerat in hoc vitee theatro; per- tUf amus; egi. jtaque veftes fcenicas depon . If cupio faue diffolvi 2 eff cum. Cbri o. €) Sen- diícedimus qe tio : vires labant, ingruit mors ; j CH, tandem Anima, deponendum eít corpus; xf fed veftis tantum fuit, Itaque; ut recte i Chryfottomus , zazta. facilit ate covpus exua- d) ad fomnum ]uam T$ , quanta veftimentum « baw- componimur , idcirco denudamur. Vale vale incommoda 5)[" jnterim infirimd caro ; tief quamvis ; chariffima nihilominus laborum in ; fepul- a navigati onisque peracte focia: * yetll chrum , i d eft , in patriam domum inferen- fus deferenda: mieff da es, non tamen a me pror j] illic quiefce donec optatiffima dies aderit; qua m ii D 4) Ápoc. 14. 11 ml &) Sen. ep. 7 in finé. c) Ad Phil. 1. j " d) ChryfoitomWgom. 67. ad pop. Ms 332 ARS SEMPER GAUDENDI qua in feliciffima numquamque diffolvenda TONCRONNENE redituri fumus ofcula & amplexus, Tu qui- dem in pulvere dormies, noftra autem con- verfatio in coelis erit. Verum id ribi fit fo- latio : zude-etiam Salvatorem. expettamus Do- mimum uofhrum. Sefun Chviflum , qui vefor- anabit corpus bumilitatis uoflv , configuratum covpori claritatis fue. a) um vero fimul cum JDomiuo erimus. "Vale itaque corpus, fed non eternum; Deus ita ftatuit; Deo paren- dum eft. . 42. Et vos quoque ; quotquot hic ad- flatis , navigationis mee focii & commilito- nes pii ; falvere jubeo ; non abeo a vobis; fed precedo. Portum teneo, congratula- mini felici. Vos porro quem inftituiflis te- nete curfüm, & brevi falva erunt omnia. Aliudne eít , quod a me requiris o magne vire mortüsque arbiter ? Prefto füm , & mori paratus & vivere, Viximus, morien- dum eft. Itaque corpus depono ; ad fom- In manus tuas com- num compono ocu.os. mendo, quem reddo fpiritum. — T'u reperis, ego do. . Nihil amplius a merequiritur; ita- que inclinato capite ; /z pace àz 1d ipfum dor- miaim €s9' vequie[cam , quoniam tu Domiue fin- gulariter ia [pe couflituifli se. — D) (« Ad Phil. 5. (? Pfl. 4. 9. L & exo . u n j on f D. 701 jl D L j j fito Cbis; NU I n Dd !j rl for Coftt pelifl .; i[jl TTU) TM £ — — —— GESBEDLSR d. E — t VE TT Weol EC z '» m d umpoeeeemm d z T is d d asss "p W —— — — gb —— — À — COPPMMS m ncecatpes ais ii E. ii g L* s E , i s A 2 iE * - . 2 5354 v ü&wä o RE hs us 4.9,» Es $x QUs m AE d o "4 d . CT w N um a VoN Is a v Cs r PA z n d r 2 ju M z M E ts Z 22 n ia . zE . DT d i 22 p5 " Dcis 9s $ s $x Abr: WW T at d L À s E. * " "B i 5 É U 1 Rs k s * s M d Ra PA A i k 2 : efn Z X £ * rE v i ia Fs TET r F pets : : Val E x ; E A: : CC E st z E. : : As m,. (m. r ,WMW s a E VEU 4 - J * A u E2 A t Y 2 Es p p : * i A E A. ii T Pa ^ o i m 5 z H P. s ?. ^ - ?WW-MWr * $ 5 2 : s "* -; . Y ET | du 14 ia Ü ; N T t r4 * u lo YR r p e u E . s As V " *s 2 - T $s z E ii * 2 [ m g* Y 2 » * 4 e EM " Aa d i* AC 326 s d i 2 E2 d ie [2 Is Va us Y x M ) $t x 280 53 m 5 9 y g TOE o Q g? M v 2 E hs s H £2 . s 9 £ x 3 P & N M ia f * s U RAT E Am.m.ääwä z2 À u d B d. r A iL * j 3 D 3* iE i m P A Y P OT As - R. * x A: M p N s H j PU AUs u - 4 2 d r 3 ES U x ^ $UM X ? n As . s u h Y2r n r s B i . VE n U m x CX A ia d z i a a E z t^ t 5 13 i . RA 25 d« : T us u n m ET £ ä& vj 5 1 i tj h r 3 i Es E r M b - fy $n E AT i DXf M ia i z us x R — Rn m J s z d Vb d g 3 u z M d - iE w m s A p p 3v $ Qp R o 2 2 j * 3 "g I M Ka z dte z s m i A ET AE N 3 D m d e LU d s 12 * ERE : N r ass Mb x & EM o qo VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset s ARS SEMPER ä i tuna, Vojoti GAUDENDI - s d ] ä i M SOLA CONSIDERATION E ( Vil DIVIN E Em 14 j A 1 j f PROVIDENTI]-E 13 " DEMONSTRATA 12 enet | 10 lifiti E ALPHONSO ANTONIO i e fà —— aov ; DE SARASA S w SocigTATIS JESUS B jiden «diolt J ALM.JE CONGREGATIONI W MASORI ACADEMICZE nlpW yali Il B. MARLE VIRGINIS AB ANGELO SALUTAT/E IN STRENAM OBLATÀ HERBIPOLI E ÀwxNo CungisrTi MDCCLIX, TOMUS 1l ( Z äæ ( SES —X—) Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com "Tyois Viduz Joan. Jae: Chriftoph; Kleyer, Univ. Typ. Per Wolffz. Chriftoph. Kohles ; p. t. Fa&torem: *