Gi2555-2

s

E

ts

ss

RD

v

ia

m

?5

B

d

DT

Y

E

T.

i

x

*

3j

£s

x

?

E

te

PESQAS

E

-

;

3

b

j

Y

3

A

N

s

D

M

s

s

s

K

s

d

a

^

d

x

k

x

2

3

*

$k

a

at

a

22

EE

N

2

X

(s OE

d

d

U

3

2

d

255

*

:

A

A

TE

nl

em

La

5

$s

7

i

s

D

T

m

d

r

.

5

E5j

2

Bb

£

X

-

b

s

p

A

WE

$3

s

24 PA

o

A.

A-

a iE

ETA

Ed

p

d

x

DN

2

P

d

n

U.

$

u

Es

UC

us

YX

A

x

m

d

.

E

E?

*

A

E

EUVS

A

2858

u)

u

;.

AE

U

-

i

$us

i

AE

»

z

v

3

23

ES

d-

::

:

3

E

P

yas

P

iaf

2

*

u

UL

o

*

3.

OP

^

*

j

Vi

43

(

w

s

A

o

»

j

:

x

&

J

*

zM

g.

rOW

bes

A

253

-

x

d

5s

d

-

*

2

já

i

s

p

Á

^*

d

3*

d

i

d

A

i

r

:

st

x

i

sst

x

3

E

v

E

ml

i

2

d

d

.

*

vé

--

"

j

i

DX

z.

as

EE

p

s

;

v

E

E^

i

atl

s

2

2

4

s

M ET

.

Em

T

-

:

d

2

e

d

7

-

:

3

A

*

A

*

-

.

^

RH

As

D

As

Gu

hj

r

"

A

:

$

pb

»

2

a

2om

A

E.

Eu

A

z

u

z

2l

C

d

-

MT

z

x

a

E

TM

Es

D

2»

s

2

x

3

d as

DX

E

aj

?s

A

$s

r

x

a.

z

t

P.

25

ob

At

s

"

oA

»

.

d

A.

"a

$.

"

&

X

2

$s

j

*

s

d

z

m

3

Bu

a

1

us

-

[opr a

us

N

N

^

3

'.

C

p*

Yi

TAT

A

»

n

A

*

pe

s

3

VE

-

j

A

2

*

i

D2

v

$u

d

p

É

$

T

EX

Ms

Ts

3

$

Cs

4

*

*

g

5

iU.

HO

m

AR

z

*

Y

X

-s

d

s

QU

E

D

Ed

3

i:

M

Ms

*

A.

prx

v

:|

£

*

2

v

*

t

*

AT

6

3.

bs

ub

:?

$i

$?

us

3

R

lw?

E

À

s

i.

s

-ue

i

5

*

P

o

E

dj

2

d

P

Ed

-

És

EE

P.

À

*

£

]

3

z

;.

Y

AE

25

I

E

3

A:

Á

z

7

y

x

E

X

A

C

$

E

a

ER

i

*

d

;

X

-

x

d

i

£

E

ja

55

A

P

s

o

Y

*

3

"

j

t

z

LR

Y

(J

EE

E

S

$

2

s.

UR

-

n

*

d

a 3

g*?

&

u

m

M

Y

r

2

i

E.

A

"3

i

j

A

i

-

:

U

s

:

i

Ed

UA

5

X

x

d5

d

f

a

ARA

i

l

d d

$

IG

E

s

N

e».

22

E

:

s

i.

o

:

z

E

-

Y

i

E7

RE

T

a

^

b

&l

.

d.

A

S

*

T.

Y

t

r

)

E

B.

À

8

i

ery:

Qu

-

r

n

:

-

x

x

x

D

T

a

s

-

*

E

p

Y

X

x

R

A

x

A

x

TE

P

x

d

A

.

i

E

m

est.

--

À

$

es

d

DEN.

hs

d

as

Bo

WE

.

m

d

R

EE

g

E

VE

m

*

M

2

^s

z

p

z

iA

2

2

um

E

N

r

*

COT

$d

-

iC

2

n

*

22

i

ss

s

s

i.

j

$

s

"

w

Y

x

i.

?

2 A

4

U:

2

E

m

e

2

p

um

?

N

ib

N R

ié

x

d

i

H

$

3

x

E

s.

x

g

f—;

x

-

d

u

3

j

,

(qUS

i

Bu

M

AE

E

Ti

3

LA

i

ä

Wt

3

x

.

*

-

TEWO

p

v

p

o

^

A.

C

E

(s

as

a

v

3

A

3

A

-

ia

24

r

j

.

L

21

E

3

$

x

s

t

dices

A

.

-

IX

DN

1

:

s

7

:

Xv

5

£

m

N

E

"

X

v

*

d

fe

:

s

A

:

-

*

u

n

us

2m

es

5

x

x

s

,

$

i

U:

^

*

RE

-

/*

d

É

m

3

s

E

3

z

t

v

:

d

z

Es

n

N

N

h

od

S

E

":

&

2

.

d

i

*

:

t

D

6

A.

at

-

H

3305

D

À

A

,

AE

5

N

a

ia

r

A

E

4

v

n

Ms

:

lÉ

2*

R

^

2

A.

E

*

3

ia

2v

TOU

I2

N

x

.f

As

p

H

a

$)

A

24

E

du

A

s

d

.

9

*f

d

z

d

x

2

p

RA

:.1

G

s

Ea

J.::

$g

2

x

w

23

*

$

v

AE

LP

VRSuD

*

oX

um

j

j

t

j«

d

2

*

J

i

j

5

"

*

y;

&

3

x

e

»

Pa

s

M A

14

A

PX

z

i

H

M

*

NU

d

iS

V ESS

a

h

A a

^6

.

2

d

B

-

Ms

.

$

C

d

.

R

2

s

d

s

$5

i

a

FR

2s

z

MA

AU

"

esd.

d

&

23

x

i

v

d

Es

.

"

a

NRLOS

u

2

D

d

n

:

3

d

£3

E

*

UM

d

.

Ia

2

nos

O E

x

5

.

P

S

u

3!

j

s

*

COR

T

z

A

Y

t

$x

z

z

X

ee

S

2*

f

X

LE

w

z

i

3

Ts

x

&t

r

5

x

25

P AEUE

x

sb

?

-

*

i

vt

2

h

AA

d

AE

x

n

358

aA

u

x

UR

UC LC

"

"

jl

&

AU

i

a2

É

C

a

.

i

us

r

1

-

"

us

A

sE

i

E

y

:;'

E.

-

M

w

a

X

s

"

[X

i

X

(

i

E

x

s

A

«

s

.

A

A

x

EXS

N

:

d

$

n

:'.

a

&Y

d

D

o E d

L:

*

s

s

TOE

f;ä

j

u

x

$-

j

(

a

Em

^

z

"

w

A

u

-

X

A

21

E

z

D.

s

t

*

d-

:

-

a

5

;

T REA

A

o

*

,

25

5

x

n

as

i

Y

i^

:5

x

N

i

v

3j

hr

E

À

:;

4

-

:

U.

$:

N

x

i

u

Ü

x

Ti

2

"

aC

a

AR

J

n

x

5

d

As

*

"

M

m

^

-

M

us

A^

r

35

.

T

^

A

R

Z

3

-

i

:

*

"

x

$:

"s

3

Es

TR

a

j

s

N

S

A

*

s

A

des:

X

t

d

2

s

E N

*

x

:

a^

É

d

n

D

g

-

E

ET

As

-

3f

e.

s

a

Es

$

Se

r

z

o

s

m

v

7-

o

Bs

V

E

A

*

x*

*

.

Em

"

x

m

x

p

R

1*

dc

s

B

i

E

2

O

du

a

I^

?

»

RE

x

^

T

£

Dd

LR

t

E

*

Á

UM

u

D

x

-

2

PA

R

a

CO

j

s

i

;

?^

"

2

d

s

(

s

65

B

(

i.

K

k:

P

C

Dd

Pj

k

54

d

J Pje

AT

z

2

as

z

^

2

7:

U

ii

i

N

P

ARA

2

z.

E

A

X

A

R

m

o

E.

s

A

zi

a

"t

z

rn

-

a

D

s

A

Y

T

iU

xv

4

3

3s

Ls

G

E

TE

$-

;;

z

EM

2

U

r

fs

TEU

m

l

G*

A

ERE

2

M

e

E

sE

^s

st

ia

-

3

x

s

x

D

ia

E

*

*

X

*

d

A.

o

VOA

s

d

z

à

:

&

i

s

*

T

-

Ab

"i

VAX

z

E

u

A

d

A

A

L

?.

d-

ER

PX

HOW

x

$

3l

j

i

-

i.

R

o

.

t

[-

-

s

d

Aeg

od

m

x

Á

-

TMRURT

3

s

:

"

"

i

x

£

d

i

A

us

b

t

T

«

N

P

-

5

E

i

ts

$s

TM

x

i*

:

d

v

MA

*

D

o

:

u

$

m

J

^

E

x

*s

E

Y

3

N

b

AA

i

UE

i

EM

3.

As

rr»

A

:

d

AOK d

E

Á

zE

s

^oy

H

x

v

-

a

s

f

E

v

r

i

*s

E

*

x

"

Hs

2

A d

d5

de

Z

x

UE

2

u

z

A d

*

';

u

Y

o

x

G

AE

i

E

r

*

U

h

s

uh

»

3

i

»

AE

AE

n

.

A

LVR

d

s

s

s:

E

o

"j

s

»

Ls

a

.

Es

od

E

a.

»

ia

ii

s

24j

Yoe

EE

E.

OU

i

1

zM

t

*

;;

"

N

15

sE

j

s

E

E

m

:

.

x

ï:

;

N

ne

N

d IH

i

É

t

u^

z

AC

x

AE

d

Y

2

u

um

T

*

"d

-

E

»

i

M

d.

*

E

2

£

jj

:

v

5

d

z

zi

i.

d

m.

f

d

.

s

A

j

[

5

z

j

:

$

7s

Ms

:

X

t

d

d

Y

ET

x

-

$ss

s

P

6s

——

z

odl RRR

—

-

€

ROU

ao

*

P

DT

r

! ARS SEMPER

nmsMa

fortun,

|moori

GAUDENDI

urfts d

r pos

que ]le

SOLA CONSIDERATIONE

fabiite

fint il

DIVIN E

nititeq

tque lo

PROVIDENTIJE

bene ul

DEMONSTRATA

. dilltie

benet

ue fa

P. ALPHONSO ANTONIO

entatio*

g re

DE SARASA

n

SocikETATIS JEsu;

gd il

ET

j 4 i

, Dunit!

ALMA CONGREGATIONI

! FUW

MASORI ACADEMICZE

m xpï u

]

y a

B. MARLE VIRGINIS

AB ANGELO SALUTAT/E

IN

STRÉNAM OBLATÀ

HERBIPOLI

AwNO CugisrTi MDCCLIX

TOMUS IL

äf

(s2 SEXSELSD

( E

ETA

"Eysis Viduz Joan. Jae: Chriftoph. Kleyer, Univ. Typ

Per Wolffg. Chriftoph. Kohles ; p. t. Fadtorem.

l

W

a

REVERENDISSIMO

PERILLUSTRI

PERQUAM GRATIOSO DOMINO;

DOMINO

OTTONI

PILPEERBIO

ERHARDO

ERNESTO

GROS

DE ET IN

TROGGAU,

ECCLESLE IMPERIAL.

BAMBERG. & CATHEDRAL.

HERBIPOL. RESPECTIVE

DECANO,

CANONICO

CAPIRULARKI

REV ERENDISSIMI M

[

CELSISSIMI

PREINGLIFLs

j

BETSCOPI

BAMBERGENSIS

ET WIRCEBURGENSIS

CONSILIARIO

Q

INTIMO £T ECGLESIASTICO,

SS

LOCUMTENENTI HERBIPOLI,

VICARIO

IN SPIRITUALIBUS GENERALL,

REGIMINIS ECCLESIASTICI

BAMBERGENSIS;

[

NEC NON

MAGISTRATUS URBIS, ET

COMMISSIONIS PUPILLORUM

&tfu

PRJZESIDI,

| ![ile j

CONGREGATIONIS . ACADEMIC/E

MAJORIS MARIAN/E

UT

PRJEFECTO

NI

REVERENDISSIME,

PERILLUSTRIS,

ET PERQUAM

[

MWGRATIOSE.

DQMINE,DOMINE

!

[5

]

[

M

N

.JO)

N

SIemeWee

AW

t 2 .

E —2

A ZA

— Ài

N

&

OY

TM

a

Uod iuter.apes dz)ce

A ]

]

/2

« u&ü

qmatura eceme cer-

TT

qimus ; munquam ut, quem fibi

JJ

JT

reipublice — gubernatorem — operis-

UM

que anellità arbitrum femel prafece-

] MICAE

quut; eum vel inter veutorum vd-

biem

X3

biem tempeflatumque furias dimit-

9j

Lt : idem opimor , Firginea Fir-

ii

guis Matris Cougregatio preefta-

den

re cenfenda efh ; dum TUIS füb

Ti

gratiofis aupiciis. amimitantes þpe.

tie

vioris aumi f[copulos felzczter jre-

p

terveä?a ab üsdem t9 ammi vena-

Jfeeutis curricu- 2 , & temuiculum

TU

Aenialis liveli apparatum aufpicas

dejh

L.

tul

0njr

Et wero fecumdum Murians

"Ije

a[ylum . pallii , ejus Mecenatis. fub

J

alas Mariaua geftit / Congregatia

(f

nofira

«

ld

softra fe demuo . vecipere ; cujus d

T

dignitate quamtum. Jplendoris ad,

demirandum , a cujus virtute qudm-

4l

N

tun ad imitandum vigoris [ibi ac-

Á

[

ce[ferit , non poteft uon liquidiffmo

grati auimi fenfü. meminifr.

j

[

Concedemus bic aliquid illi.

iil

TUO in.fumma. amplitudine imo-

deftiffamo inftituto ;uec , quem cbar-

jji

tule iftius auguffie mom capimt,

emmem laudum Tuarums campum

(rii

emétiamnr. operoftus ; quantis enim

ij

prerogativis, & a natalium . clari-

füte, & ab auGoritate confiliorum,

jj

[

X 4

j

&^ ab intimo cim Thenide facra þm-

m

fanaque coumercio effulgeas , semo

ll 4

eft , qui in boc percagato Lotius pa-

Iniy

trie fermoue wan. per[picue iutelli-

tll

gat. Duo in prajeus [peari potiff-

dU

mum arbitror oportere: ad. clavum

f

Mariaune cymbule fedente T E , e?

(ldbli

quid ia malorum: declinaverit , e?

lir,

quid bouorum ftt. confecufa ; quo

H.

difpari iu argumeuto par.- felicita.

Á

0Hs, par gratulatiouis videtur iu.

nj

elfe argumentum.

(u

hi.

dtque. priz,tsï ilud paucis ut.

dzm

compledar , Jufficiat uuicerfee pra-

Ái

PE?/ZO-

r

pemoditi

Germauke ,

atque

(icili

in Gerimnuania Gewnmæ Religi-

lj j

onis, audiffe larymas ; quibus

ytel

zla

cruüentis: populorum — fuo-

rgtjM.

vum cladibus , bec funefris aulta-

f

10

vum fedium [uarum. direptionibus

adbuc pareutat ; apparet, mi fal.

m

lor , quam fedo turbiue & moftram

; (

ju Mariammm. familiam. armatus

J

dmoolaturus Aquilo fuiffet. 5 . [uum

uifi Diva Prafedum , parentem

h

quafi una. cum cbara. Sodalium fo-

bole, tanto . carere. lu&tu , triftique

[f !

diripiendee domus fue — [pectaculo

fuperfedere voluiffet.

, Jit

j

X5

Qum-. |

?

Quanquam. commumi im metu

L

equi nemimi non fiduciam injecerat

Ul

fiagularis. Tua erga MARIAM

h

pietas ; fore, ut , Mariane boftis

are ubi iuftaret pz;opz'ys , alterum

1j

in Te Hyacintbum , imo vero 9fc-

CU

pbum alterum baberet. Firgo ; cit-

(q0

jus bumeris divino cum puero fub-

äïïä

lata , immiueutium barpyiarumm uu-

Q

Tif

gues imtegra. effugeret.

Jj&[lz

Sed Ipfe , utpote meniz'zmz DE 0

ta,/

plenarum folenue fercaus,, fcene ex

j

:

qurbulentifma im pacatam conver-

* ïf?ll ;

fronem

[

l

fiouen altiorà. muminis. omuia mo-

(

ventis confilio ad[cribes. . Non ve-

4M

fragamur /| equidem, quamois. motu

aefcii , quid vel ipfis fupremi ilius

WZS

rIit)

auotoris inffrumentis , ceu radiis fe-

i

cundum folem debeatur. —.At vero-

(l«

quod pa&dum Mariamun ad jubila-

] Jilþ

vem anui ceutefmiü etatem boc ipfo

t

auno Janctum atque inoiolatum du-

raverit, meque duraverit folnu;

fed majora fuis. cumabulis incremen-

j

14 , five patto illigatoruim sutmeriunn

4 a

five. fidem [pe&emus. ac integrita-

i

(

feu , quafi. feuefcendo. ceperit :

pro-

[

profetto , quamtumcimque laudis ba-

jf

bet , ita ad Te umum.[pedtat 4 ut,

hn

quantum uatalis pacti mofftri aumus

(iu

1659. Preedfe&um fuum . 3OAN-

NEM RICHARDUM . ex Per-

j

iuftri Familia de &? iu FR ANC,

t tmtzmz

d

KENS TEIN pmdzcat

ejuszlem aunus fecularis de Præfe.

; H

o fio OTTONE PHILIPPO

1 f

li

ERHARDO ERNESTO ,. quip

pe Nominis. Maguitudinem . Ma-

: n l

gnitudine |.Religionis exuperante,

j

glowetur

Fuit emimoero femper,

Mag

efique adbuc fapieutum | ommium

lle q

Juffra-

ii

Jüffragio , vifi major , eequa certe in

,l

bouo con[ercando amplificandoque,

(

quam in inftituendo gloria.

AN

Atque ifla qudem Te Pre-

f

fe&uram gereute , feu. periculi de-

MC

clinati , [eu. con[olatiouss centena-

THIUA

rio ex pado percepte, jucundiffi-

77 Aff

ma utrobique recordatio ita Soda-

P

lum z'ncendz't auimos ; demuo ut

[j

Cougregationis fuve Prefectum ap-

] Jl

pellare Te , & ffreuee fuee frontem

Ti

Magwifico Tuo. counmumire. INommi-

?myr:

l

ne dufi fuerint.

Patere itaque ,

TL

quam

i

d&

quam iterum in lucem damus, fem-

per gaudendi avtem gratiofis. Tuis

D

anferi mamibus ; mec obtutu dedi-

D

gnare libelum, cujus m Te vicum

A

exemplar cum virtus exprejjerit ;

Ipfe eras im eo deuuo imprimendus;

ut, unde femper gauderent, mec

precepta deeffeut . Sodalibus ,. mec

exenmpla.

Faciat füperum. bominumque

delicie F'irgo Mater, ut ex arte

femper gaudeudi perpetua Tibi gau-

diorum feges 4371074),&'/1; : quod. qui-

dem

.f

dem Tuis exbilarata. gratiis jugi

Tui

precatione a bouorum omrgz'um lar-

f

gitore DEQ conte?det |

j

fjf ;

REVERENDISSIMä

jl

PERILLUSTRI

L

DOMINATIONI

TUJE

L

j

tifi

ij

j Deäotijfïmzz

rd 4((:

CoxcREGATIO MAJOR ÁCADEMICA

WARCEBURGENSIS.

jul

| CA:TERIsqüE

.ä!*

Reverendiffemis ,. Iluftriff-

;E

ais, Excellentiffmis, Perüluftribus,

e

-))036

Pmnolfz'lil;z;s; "dimodum. Reveren-

dis, Magnificis, Eximiis, Clariff-

35, Confultiffmis , Expertiffimis ,

Prudeutiffnmis , Spe&atiffauis,

0j

[/

Ornatinuis

MAGISTR ATIBUS

Sit no

ALMJE CONGREGATIONIS

lo

MAJORIS ACADEMICAE,

€nti

E

DD. ASSISTENTIBUS,

Ttpr

lm

D. SECRETARIO,

20

IDef

At

DD.CONSULTORIBUS

llit

UTRIUSQUE STATUS

lur]

ECCLESIASTICI r S/ECULARIS

UM

CUM XENIALI DONO

FAUSTA OMNIA APPRECATUR

:

SODALITAS MARIANA. *s

Qfles) |

!

fb )o( &

oe

o

€ä$ää&ä

zl

E

VAU2

u

E

cto ieäk.

i

E

od

SS

(s

r

Gää-ä*

s

£

ä

;

E

EE

":

1l

Kreve

QOU

g

r

s

oO

O0

?67'?71-

li

j

PATWS iE

jj

/

O endz'tkr, quotmodo omnibus ve«

rum eventibus acquiefcendum [it,

TRACTATUS IX.

U

Sit nomen Domini benedictum a fzecu-

lo & ufque in fzculum ; quia fapi-

W

entía & fortitudo ejus fünt, & ipfe

mutat tempora, & ztates ; transferg

regna atque conftituit : dat fapien-

U

tiam fapientibus, & fcientiam inrel-

ligentibus difciplinam. . Daziel. 2. v.

)

20. 2I.

Agitur, quomodo calamitater cladesque pu-

J

blice afpiciende [imt, ub per eas mou

1urbemur.

aCX

PROEMIUM.

n

E

O 5 mnia jam, ut eredo , complanata funt,

que Divine Providentie rationes;

Ut

mirabilesque anfractus & difpofiti-

& dif-

enes, utcumque Ícabrofas reddebant

ficiles:

4NA

-

-N

E

ARS SEMPER -GAUDENDI

ficiles. Illud enim primo oftendimus,quam

ifer

fapienti concinnoque ordine orbem uni-

Q N

verfum digeflerir Deus, finem fuum ut con-

pars

fequeretur ; füam, inquam, gloriam , homi-

que

Deinde

numque utilitatem & falutem.

pte

quam fanéte fcelera permittantur , ne libe-

ton |

Tüitg

ro hominis arbitrio Deus officiat, confide-

ravimüs, & vero permitti debuiffe ipfimet

trba

judicavimus.

Denique admirabilem illam

ipfis

tum geniorum, tum etiam fortunarum va-

rietatem mundo gubernando necefífariam

prorfus fuiffe, ratione convicti faffi füumus,

vidique Divine Providentie manus dedi-

mus. Illud itaque confequens eft, ut illi pe-

Ty

lu

nitus totique acquiefcamus, nullisque rerum

eventibus perturbemur. Id quidem gene-

ratim eft perfacile ; ad rem vero cum per-

venitur, perdifficile. Omnia , quae Divina

d

ftatuit Providentia, facile approbamus, pre-

&nur

ter ea, que nos concernunt : reliqua; qua&

fur

toto aguntur mundo, quiete afpicimus ; rio-

tam

Ítra nos perturbant, quia tangunt propius.

Agite ergo, & hec quidem, quz generatim

Que

de divina providentia di&ta funt, rerum

)6

eventibus, quos quotidie intuemur, appli-

Ommn

cemus pofthac.

Oftenfuri porro fümus;

Chlna

quo pacto inter affiduas rerum agitationes,

Tüm

quibus nos ipfi circumvolvimur, quietis

m

tamen tranquillisque effe liceat. . Et quia

*ayquae nos tangunt mala, in duplici funt.

lMie-

|

3

-

TRACTATUS NONUS.

differentia ; ac primo quidem communia,

um

n u

ea nempe , qua Rempublicam , cujus nos

Ut CUf

partes fumus, concernunt, deinde privata;

) homi'

que nos ipfos fpectant : illa tantummodo

Deindi

perfequemur , artemque expediemus; qua

ne lb

non Patrie tantum clades & miferias ; fed

aníde

ruinam ipfam & internecionem, fine per-

turbatione magna videamus, inter ruinas

ipfxmet

n il

ipfas fecuri, quia quieti,

im Ve

Tarim

mu

S.

I.

ded-

Proponumur precipue querimonie , qui-

[j pe-

ca publicarum verum eventus fo-

retui

; bus. ciri

eut bomines inquietari.

o

if per-

N'immenfum pelagus jam nos immer-

;1. 1

isn

gimus: perturbationum , inquam, Oce-

ij pfæ'

enum ingredimur , nihil preter procellas;

furentesque ventos pertractaturi. Felicem

h quïï

s;

tamen exitum mihi polliceor, illo aufpice

rl

& gubernante, qui fecit poudus venris, qui-

r

ue cum exorbitant; venzis 69 mavi imperat,

I

s

4) & confeftim oediuszt el, — Res mortales

omnes, totamque humane focieratis ma-

; apph

| [ümUS)

chinam , mare eífe quis nepaverit, quod

numquam non movetur, numquam placi-

g

Qs

dum eft & tranquillum , nifi cum vel ipfa

2

ma-

iT

J j

4) Job. ;s.v;z $. Matth, 8, 27-

iiv

4

ARSV SEMPER GAUDENDI

malacia perniciofà eft, vel cum tempeftas hor-

pubi

renda incubat prze foribus, cujus quafi pro-

Ti

dromus & .pranuntius fit ipíà tranquillitas.

)

L

Sic eft; numquam cum rebus noftris bene

fmr

agitur, nifi ut male confeítim fit ; num-

flitut

quam quiete fruimur, nifi aut ea, quee no-

füti

ceat, aut quam tumultus miferizeque exci-

Tum

piant longe maxima. — Vix multum optata

plice

À

ace frui datur, quin, uti per longam ra-

divus

ciam annona corrumpitur, corporaque na-

vigantium languore dejiciuntur, ità & rei-

n

publice, cum quieta eít, diffolvantur k—;geä

fpiritï

& inítituta, langueat juftitie ripor, civium

excrefcant diffoluti mores, libido imperan-

tor «

LE

tium dominetur, virtus. afflipatur ; quee

v

tandem fübfequuntur aut ingentes de coelo

pens

iminiff clades; aut certe ex ipfis homini-

non

bus fefe opprimentibus, felicitatique alienae

p

imo & íue invidentibus, nafcuntur fediti-

ones, tumultus, apertaque bella, qua cla-

m

imq

dibus, ruinis, incendiis orbem mifcent uni-

eni

verfum.

Quis hec fatis exponat ? quis

inn

pro rei acerbitate fatis exaggeret? an non

fatis nos natura facit miferos, nifi & ipfi in

1:

int

at

fuum exitium infürgant homines, füoque

fiant vitio miferiores ? jam vero tota cum

ftat

mi

quotidie invertatur, imo & fübvertatur or-

bis machina, cui demum dabitur effe tran-

vid

d

quillo ? Cui non lachrymas expriment

fi ]

comuunes natura clades, communia Rei-

pub-

ï

DI

TRACTATUS NONUS.

,

las lor.

publice mala, quibus dum agitantur om-

afipo

nia finguli eheu involvimur ?

us

2. Heus tu, cui, ut video, tranquillita-

tis bent

tem noftram lachrymis interturbare eft con-

; DI

ftitutum : age moeroris tui caufam expone

mænw

tutis auribus, pe&us expedi, doloris mate-

j o

riam expectora : etiam. cum lachrymis fi

IOPMH

placet querelas effer, illis enim , ut recte

i If

divus Ausnosrus ait, reffinguitur ardor atti-

quenæ

g, quafi velaxatus. evaporat. affettus. a)

eï NE

. 3. Refümit hic deficientes" jam. pene

du

fpiritus, publicarum rerum cenfor & cura-

1vium

tor egregius ( tanta eft obmurmurandi libi-

Xran-

do, ut ubi vivere vix licet, libeat tamen

que

effe querulis) & male confarcinatum eri-

. cmïg

gens manu caput, ah, inquit ; meas res

n

non apo jam

E

M

majoribus interfum rebus;

gt

publica fünt, que me perturbant , publicis

: («

angor, hec mihi novam femper turbarum,

p d

imo lachrymarum dant materiam.

Quid

en u

enim ? quis ficcis oculis calamirates illas

: ? qub'

intueatur , quibus provincie nonnumquam

quu

inteore . mortalibus . exhauriuntur ; dum

T

aut fegetes paffim vento & grandine pro-

moquc

firatae , aut ficcis adufte folibus , aut ver-

yuam

mibus locuftisque arrofe, ipfum humano

g o

vi&ui tam neceffarium panem denegant?

f i

unde cum paífim fame laboratur, ingens

m

fit hominum ftrages, pallent omnes, nec

E

j

3

) Athbr. de morte Mar

tyr.

pub-

6

ARS SEMPER GAUDENDI

f'ri

ad labores fame ene&i expediunt manus.

Quod certe fi duret diutius, quid porro

füm

effe

agent homines, quam ut fedes mutent, fi

tamen vires ferant, & uti nonnumquam

que

[f

factum legimus, in proximas involent pro-

vincias, quafi lupi fame rabidi, & defpera-

b

tione ultima furiofi.

&mi

Adde, quod fepiffi-

me hanc celi intemperiem peftes, aliique

qud

pefte haud e&quiores morbi confequantur,

Vinc

quibus paífim correpti mortales, Deus im-

ftlt

mortalis, que non dant miferiarum exem-

Íoc

iC

la! Vacuantur non domus modo , fed ur-

Yicer

b

e

S integrae & familie , dum funeribus

li,

replentur omnia, neque fufficiunt fepelien-

Tutt

IS mortuis vivorum emortue fere ma-

y

&

nus. Amens fim, fi ut fidem faciam, ea enar-

Tont

ravero, que nulla gens ignorat, nulla non

din

pertulit. Quis vero miferiis his involutus

lat

non exhorrefcat, ubi vis nature ab ipía

fn

natura infertur ? Quis non ad horrendam

qu

illam, oculisque affidue obverfantem mor-

qu

tis imaginem impallefcat ? quis non tre-

1e,

mat, cum excidium hominis ipía , quz fu-

vu|

ftentationi effe debuerant , infurgant -ele-

àm

menta? Et tamen hec patimur, hec mi-

Qua

feri eheu füftinemus.

üto

4. Quod fi vero dum tot undique malis

81

eingimur,homines ipfos,quos natura conjun-

&]

Xit, odia inveterata

; rixeque in partes non

Tiof

diftrah

erent ; toleranda forent illa, que no-

efl

IlS

Der]

[

TRACTATUS NONUS.

7

Tmanus

* ftris viribus induftriaque evirare. non pot-

fumus.

At vero hominem homini lupum

porto

nt, l

effe, id vero proríus eft intolerabile. Ne-

nquan

que vero privatorum lites aut jurgia nunc

t pro.

exagito : illa enim parvi momenti fünr, fi

e(pett

publica confideres ; eaque funr, quae aut

.

amicorumr i

nterventu fedari, aut publica

fæpï[lï-

auctoritate facile poffunt. decidi.

At pro-

dliq

Jantuly

vincias integrás turbari, regna regnis in-

i II

fefla effe, vicinasque regiones in armorum

eXeIT-

focietatem quafi contagio tactas confluere;

d ut

incendiis, vaftatione, funeribus mifceri om-

ribus

nia, quis non lamentetur ? in excidium

-[ien-

mnutuum arma , ipnesque parari, quafi ex-

; mie

plendo furori manus humanz non füfhce-

rent ; coire ingentes hominum copias, or-

| enit-

h n

dines difponi, explicari acies, fic; ut campi

(olatus

latiffimi compleantur ; quafi fi füneribus

futuris exiguus locus non füfficeret : deni-

b n

rendam

que furibundorum in morem homines &

quidem nuper amicos, inter fe concurre-

j m

re, vim inferre, & repellere , mutuis fefe

n t

vulneribus conficere , donec crudelitatis fuae

u

ampla fatis dederint documenta ? quis, in-

t elþ-

quam, tantam infaniam non deploret, quam

g

tuto fpectare non licet ?. quid quod quafi

de re bene acta victor fibi gratuletur, imo

& Numini grátias apat : isque paífim glo-

a

riofus cenfeatur, qui plures occiderit, hoc

j«5

eft, prout ego intelligo, qui humano ge-

1

g

[rs

neri majus intulerit detrimentum.

4

$.Et

t

ARS SEMPER GAQDENDI

$. Et vero in(aniaat illi, quibus infa- "

&l

nire eft collibitum : bella gerant, pedem

integ

conferant, mutuis

nf

gladiis pereant; per me

licet. Verum interea innocentes homines,

pro

qui füo vivebant pacifice , iisdem cládibus

quen

involvi , bonis ,exui, domibus fpoliari, ad

i

fummam paupertatem pro vi&toris infolen-

dm

tia redigi, imo & vita, quam innocuam ge-

p

rebant nullique infeftam, promifcue tamen,

i h

quafi fi arma geflarint, exui ; id vero quem

Yeru)

non male habeat, imo & peífime?

Om

6. Tamen ferenda res effet utcumque,

Ya

fi pro bonitate caufze femper flaret victo-

uf

,ria Jam tamen id liquido conftat, peffimae

du

cuique caufe belli fortem (zepe feliciffimam

N

obtingere, pro tyrannide ftare vi&oriam ,

que

pro impietate triumphos.

uls enim ne-

ne:

'et Ottomanni domum nonnifi violentia

Cün

are, & per tyrannidem dominari ?

uis

p

non arma Chrifto Religionique inferre? &

HOHI

tamen nonne Afia tota victor fiona füa ex-

I6

plicat hereditarius Chriftiani fanouinis ini-

E«

micus; armaque triumphis necdum fatur

red

expedit, quibus Europam concutiat univer-

quis

am ? interim*füb e

jus immani tyrannide

emunt Chriftiani.

Et vero inter Chri-

þræ('l

j

ianos etiam quotidie Haeretici triumphant,

|

hibe

quot non occuparunt jam provincias, ex-

s

actis verae fidei cultoribus ? . Et rurfus in-

H

fio ]

ter Catholicos, nonne fepe numero , füb-

a

|

TRACTATUS NONUS.

9

; nf

&ctis lepitimis Principibus, ii tandem regna

pedem

integra obtinuere , quibus nullum jus erat,

r m

nifi in armis ; quod quidem jus fumma

»miHCS)

procul dubio eft injuria.

Id. vero rur;"us

adibus

quem non perturbet?

r d

7. Et hoc preterea quam deploran-

Yolen.

dum eft, quod tam crudelia, qus tota gens

p

patitur, non communi gentis torius; quafi

af

in hoc confpirantis , confenfu fufcitentur;

verum ex unius fzepe pendeant arbirrio?

quem

Dominandi libidine quod arderet unus Ale-

xander , totain armis ftetit Greecia, tota con-

1que,

ido-

cuffa e(t Afia; dirura tot regna unius cupi-

fime

ditatis füere victime. Quid ? quod & privata

a

Regum odia , private injurie fimultates-

yram,

que, non nifi nationum integrarum fàngui-

tm

ne poffint expiari ? Troja mihi teftis erit;

Qienttà

cum ea, que ad manum füppetunt exem-

j

)Qn

pla, quaque in omnium verfantur oculis,

T

non multum ad rem ineam interfit refer-

re.

Nibil enim [ub. fole novum efl, ut re&te

(in d

us

Ecclefiaftes, ne ífcelera quidem : in orbem

m i

redeunt, ut perturbetur orbis. * AVec válet

N

quisquam dicere , ecce boc vecens efl ; jam enim

D

"n

1

preceffit i. [oculis , que fuevunt. ante nos. a)

8. Hoc tamen inter cetera peffime me

xr CPU'

qthy

habet, quod Reipublice, bellorumque, a qui-

)

bus communis falus dependet, adminiftra-

(f5 D

tio hominibus neício quibus demandetur?

jis

ii fa-

TEU

E

4) Eccl. 1. v. 16

xo . ARS SEMPER GAUDENDI

ii fane funt, quos non virtus bellica; non

tboli

fortitudo, non íapientia commendar , fe

perfi

quos vel natalium íolus fplendor ; vel ni-

homi

mius favor, vel, quod peffimum eft, adu-

fe a

landi vile obfequium, aut etiam pecunie

quisq

emungendae artes evexerunr. Imbelles fünt

fnfü

ipfi, aliena ftant virtute, interim facinorofi,

mitat

affentatores, quibus, modo habeant , omne

jus fasque deinceps eft.

"Quid demum

hifce prefectis agatur bene? quas victorias

fperare, poffumus juítitia infra&ta, pruden-

D

tia exigua; VirtuFe nulla, ofFenfo Numine?

Ilj Q

P

- 9. Interim deprzdationi non hoftium

d D

modo, fed harpyarum inter nos de noftro

| D

dominantium, divitiasque de publico dire-

pras, quafi in triumphum publice depor-

tantium latrociniis patent provincie. Mu-

nera, prefecture , reliquique Magpiftratus

IO.(

viliffimo cuique venales proftant, augentur

lu

quotidie vectipalia ; ad urbium clavos fe-

türy

dent ii quos aut evexere enumerate pecu-

mif:

nie , aut quibus ad continendos, propu-

fun

gnandosque contra vim clientes, non fat

qua

eft animi.

Interim dum apud eos abun-

fan

dant omnia, gemit optimus quisque : imo

lls Q

quod peffimum efít, dum ii, qui ad publi-

qie

cum fedent clavum, divites funt finguli,

per

egenum eft erarium : apud privatos mil-

C

lena funt feftertium , in publico vi

xpft

QUi

obu-

[

TRACTATUS NONUS.

II

; It

obolus.

.An hac quisquam jure agi fibi

t d

perfuadeat ? Et quieto efle liceat privato

vd n

homini, cum publica fic turbantur ? Cer-

L ul

te aut patriam non amet necefle eít, is

ecunit

quisquis eft, quem hac non angunt ; aut

es f

fenfü communi careat, qui communi cala-

nondl

mitate non perturbetur.

*

- r

emurn

MR MR

Cloris

tüdere

Quevelis ut. fatis fiat, offenditur, in pri-

níne?

qmig ommues"nature calamitees , tum etiam

Provinciarum eg . Regnorum ortus 9 occafus

lum

4 Deo e[fé, judicante id vebus bumanis con-

NU

* venme, quod cuique debet e[fe fatis,

T

ne turbetur.

du

^

. M

Raviffimze íunt. procul dubio he

iratis

IO.G

querimonie, & hujusmodi haec ma*

1gen

ii

la, ut.ad primum intuentium oculos per-

Verum in hoc femper

s f

turbent afpectum.

miferi fallimur, eventus rerum, prout in fe

? pCCL-

rl

fünt, quod intuemur , neque alias, quam

"TL

quas fenfuü percipimus, proftafes circum-

96

j

ftantiasque confideramus : Dei vero agen-

tis omniaque dirigentis mentem, manum-

; I

'Transcurrentes.

il

que minime attendimus.

per tranítra-epibatas , modo malos con-

ünüuh)

Ícendere, modo ad carin; ima defcendere

(

« f

quisquis folum videt, interim ventos velis

(u

toto

X

12 . ARS SEMPER GAUDENDI !

pland

toto impetu incumbere, undas vero navem

tranfcendere, vocibusque & tumultu mi-

tom

j

ceri omnia qui confiderat, turbari eum fà-

ne necefle eit: neícit enim, quid agatur;

fin|

u1

nihilque cum fciat, timer omnia. At vero

fi circumfpicit, navisque magiftrum placi-

LT

hm

do & amono vultu , nulliusque rei anxium,

cuncta fic dirigentem videat, ut nihil non

g

ejus agatur nutu ; certe aut parvam eum

[ u[q;

e naucleri arte exiftimationem habere, ut

10UIR

adhuc me dixiffe memini, aut inter tot tu-

rranqt

Wen,

multus animo fedato, omnibus;quze agun-

tur acquiefcere neceffe eft.

UT

tb

11. Fateor, tota nonnumquam in hu-

fnani generis excidium : confpirare videtur

Qu

Ten

orbis machina : tempeítatibus maria, imo

& motibus horrendis terra concutitur ; füb-

dum

yertuntur urbes integrae, & diffractis ter-

T& vifceribus cum incolis tota* abforben-

Don

tur ; fülminibus abfümuntur templa &

rel'qu,

&des ; quim imo erumpentes perízpe e

*

firi

terre cavernis iones, lato in vicinos aeros

Ut

incendio feedum in modum depopulantur.

imeml

Non raro tanta efít coeli intemperies, ut

bus, !

* Q

fripore nonnumquam , calore fipiífime

adurantur omnia. Hinc fames frugumque

mmv

&

inopia, hinc peftis morborumque violentia

abfumitur eheu mortale genus. Fateor, in-

Pt'ï()nw

quam,;ifthec omnia. Cuncta mifcentur cla-

dibus, & incendiis provincie, lachrymis

blag,

j

plan*s

[

'TRACTATUS NON US.

13

J

plan&uque familie , ccemeteria funeribus

navam

It m

complentur. At vero quis hec agit ? cu-

um f

jusnam ea mala proveniunt arbitrio ? ca-

fum fi putas, turberis per me licet.

Ve-

qpatur

lt VetO

rumíiin his omnibus Deum agentem vi-

deo, & quidem. eum, cui obediunt omnia

l placi-

Dxam,

elementa ; quique rerum ornnium apices

ipfos perfpeétos cum habeat; 747ziugiz a fi-

hil non

n eum

ue u[que ad finem fovtiter, eg' difpouit omuia

füaviter, a) & quidem tanta mentis füae

re; lt

ot Qu-

tranquillitate , ut immotus cutm fit ipfe, ta-

men, ut recte Poeta dicit, dez cun&a move-

agun-

Ti ; quid demum hec me tantopere per-

turbanr mala, quse tanto auctore eveniunt?

n hu-

euut

Quod fi auctor placet, an confilium tantas

mentis fano homini poterit difplicere ?

, m

I2. Et vero hzc nature mala recdte

y;fil

dum. confidero, a nemine nifi a Deo effe,

d ttt

non poteft mihi effe dubium. . Nam pre-

forbe

npla :

terquam quod paflim ejusmodi clades in

facris . paginis prenuntiet, & minitetur

fep *

Deus , illud fane mihi evidens eft, tantam

91

o

intemperiem, qua orbis modo tempeftati-

ylam

bus, modo afítibus, modo fame , modo pe-

ris; !

fte conficitur, non nifi e cceleftium corpo-

^il

j

rum varia inter fe conformatione, nubium

quue

condenfatione, aéris non fatis moti corru-

at

ptione, originem omnem trahere. Atve-

y9n

ro quis inftrumenta tum coeleftia, tum fu-

gt o^

blunaria ita moderatur ? Quis nubes ag-

d

" gle-

pïaüt

:;) Sap. $.

14.. ARS SEMPER GAUDENDI

lomerat aut difpergit ? quis ventis legem

$l

itatuit? quis folisardoribus modum ponit?

r

Aliam certe manum inítrumentis his non ad-

Noln

moveri quam divinam, cum non ignorem,

;

füpervacaneum eít profecto, imo & ftul-

Yf

tum, qu&rere, quo auctore peragantur ea;

pl

ad qua tanta indufria video inftrumenta

fiq

omnia adhiberi.

Quod fi illud fixum ra-

W

tumque habeo ; Dei confilio omnia hec

biti

evenire, & quidem omnia agentis 27 poz-

Q

dere €g men[ura , aut Deus ipíe difpliceat,

]

aut certe placear confilium, ea fic dirigen-

Venit

tis Dei oportet.

Neque rationes ullo mo-

Tl

do indagare neceffe eft; ut cuncta recte fie-

(igm

ri decernam. Illud enim jam quaf(i per an-

dy

teceffum ex preecedentibus cogzovi Domine,

duf

quia equitas qudicia tua..a) Certe his non

den

habeo, qu& 'reponam : neque peíte; fame,

enti

fulmine , tempeftatibus, maria terramque

3n

miíceri, magis conqueri poffum , aut im-

i

probare, quam Deum effe; & cum eft; quod

flus

vult, agere.

que

13. Que cum ita fint; neque que a natura

naturalibusque caufis nobis eveniunt. mala;

Da

negare poífimus a Deo directore naturz,

Ver

ftudio confilioque immitti ; tamen in iis;

Ter

qu& bellorum tumultus confequuntur; in-

t

commodis, id ita dici non viderur pofle ,

Vi«

cum bella populorumque inter fe diffidia,

atti

mali-

qon tam a Deo; quam ab hominum

du tida

&) Pfal, 11$.

!

TRAC'i'ATUS N ONUS.

13

degen

tia, libidine, ferocia & improbitate orian-

poni?

tur: qu& fi defint, certe bella non forent.

ona-

Non igitur divina; inquies , decréta itnpe-

101

to; fed malitia humana perturbor, quam

qu

infaufti bellorum eventus, corruptique rei-

UT 4

publice turbaree mores , quafi fuo jure con-

IImentà

fequuntur. Sicquidem tu. Verum fi ipfa

ff f«

quoque bella, omnesque reipublice pertur-

a

bationes, a Deo oriri, infelices preliorum

/ jr

eptus , próvinciarumque devaftationes;

Dei fic omnia moderantis confilio ob-.

[icedly

ipe

venire; fi denique perverfam rei commue

Ino-

nis admini(ítrationem, principum negligen-

efie-

tiam & fatuitatem , magiítratuum focor-

at qte

diam , civium diffenfiones, (zepe a Deo in-

VT

duíltria immitti, fümma vero etiam pru-

j ul

dentia in bonum honorique fuo conveni-

, f

entem femper converti finem oftendero ;

[amque

an tandem hifce turbis etiam acquiefces ?

ita credo facies, ne Deo , dum tibi mole-

u i

ftus effe pergis, fis injurius. Animum ita-

m

que fi placet adverte.

14. Illudque in primis ftatuendum eft,

] patit

ii msil;

Deum voluiffe hominem in commune vi-

vere, ut non fibi folum, fed & alis adju-

na[l]fvæ)

mento dum eft, ab aliis etiam adjuvetur,

| u] ilS,

fif l

uti expofuiffe me recordor. Hinc autem

vicos primum, deinde urbes natas efIe non

: poï[h

dj

attinet me dicere; res ipía loquitur, ) De-

;11(äe-

] n

,[ih

4) "fra&. $.

?

16

ARS SEMPER GAUDENDI

inde.ne urbes rurfüs mutuo auxilio defti-

lm f

turz , mutuis etiam diffidiis paterent, quce

pui

fuper.agrorum vicinorum terminis , aliis-

I

que injuriis facile erant exoriturg : item ut

Tumi

commerciis faciendis expedirior effet com-

EM

meatus ; urbes plures, vicos, iisqué füb-

lonin

jectos agros, in provincias, in respublicas

& (

aut regna divifit: quae cum auéctoritate ali-

inpen

qua deberent coerceri, ne cuilibet, ad om-

&titni.

ne.nefas licita foret audacia & impunit

ttt.lo

Reges, principes, magiftratusque provincill

pour

prepofuit, quos aut populorum confenfus,

Xttioni

aut a Deo ipfo data auctoritas commenda-

&nm i

ret, & aut nafcendi privilegium, aut nova

ipnit

populi eleétio futuris deinceps fzculis con-

j Dew

rinuaret. Hinc exorta regnorum amplitu-

dis o

do; hinc etiam extenía regna & imperia;

t ln

aut provinciarum ad provincias ultronea

buiff

conjunctione , aut Regum contrahentium

a

felico

voluntate, aut connubiorum focietate , aut

etiam armorum vi.

idque

Qs

]

1j. Verum cum in tertio fapientiee

D

fuee volumine, fcientia, inquam, conditiona-

magn

lium id liquido comperiffet Deus , non

| Btout

privatam tantum familiarum felicitatem ;

! üng'u]

fed ne publicam quidem regnorum , pro-

OCf

vinciarumque fortunam diu profperam;

t'ten

diu amplam , diu magnificam effe poffe,

Ol'llgip

quin maxima, in tanta fortis malacia & for-

Qs ,

sunge plaufü, vitia fuborirentur ; neque ul-

am

i Que ;

|

$

l

TRACTATUS: NONUS.

17

io ddf«

lam fore lepgibus tam .bene munitam rem-

it; qu

publicam, quam non felicitas ipfa diffolve-

n

ret; magno faàne divinoque confilio ftatuit,

item t

humana imperia non efle perpetua ,. neque

&t CO

eam, .quam fortunam felicitatemve .vocant

u füb.

homines , uni provincie affigendam : toto

eam circumduci orbe voluit, neque malis

publicas

hi d«

imperia fümma denegari , neque . bonos

ad or

etiant iis excludi ; fed fümma varietate in-

»un'il 1

ter: hos illosque dividi, pro locorum tem-

Vina

porumque intervallis, qua divinis maxime

(onílS

rationibus. vifa funt conducere. . , Neque

endi-

enim in regnorum imperiorumque opibus;

TIOVÀ

dignitatibus , flore & potentia, aliter egif-

d

Ííe Deum, quam in privatorum difcernen-

dis opibus, philofophandum eft. Has cer-

gpltt

npetty

te inter bonos malosque promifcue diílri-

jrond

buiffe , neque tamen eosdem aut. femper

um

felices; aut. infelices femper effe voluiffe,

idque fümma fapientia & judicio, priori

yc, d

difceptatione jam. vidimus.

Illud autem

D. Auguttini effatum certiffimum mihi eft,

yiett

Qran*

magnum illud Numen , ita curare finpulos,

prout univerfum ; univerfuüm vero , prout

i non

o

íingulos. 4) Singulorum vero exortus &

occafus, amplam modo, modo depreffam

) prO'

pertt

fortem uti videmus quotidie, ira reenorum

oripines & excidia, urbium provinciarum-

:Püe,

que crefícentem felicitatem , miferas deni-

d

que ruinas, füo quasque tempore accidiffe

j

I'lu

1]

conmr

4) TraQ, g.

E

i8 ARS SEMPER GAUDENDI

comperimus.

Habent non finguli modo | 'tti

(ts, [

homines; fed & regna & imperiá, füua in-

cunabula & infantiam , habent juventutis

fim ar

qe de

florem; virilisque &tatis robur ; verum &

habent fatifcentis jam, & in feipfam pro-

feüt a

]ome

Tapfze fortunee decrepitam fene&utem ; qua

etiam non impulía, füo vitio prolabuntur:

quden

10 $02

praterquam quod plurima ; in i

-

pfo &tatis

flore; f&pe ferro demetantur.

qiepa

Qumu

16. Quid hac re clarius, fi:vel ipfà

imperiorum exordia, ab.ipfis Regum pri-

l (üo

Wltm

morum Imperatorumque temporibus afpi-

ias ? Latiffimum fuit tota Afia Affyriorum

inperi

imperium.

Mille quadringenti duo anni ;

t w

tota tam vafti imperii etas fuit; confenuir,

f

"occidit. Affyrios debellavit Merodach, ré-

fintiy

num ad Babylonios tranftulit felici forte,

Qu .

j

e

Otto

d tempore duraturum exiguo , annis

nempe centum octopinta tribus. — Babylo-

atm

Gia

nium Balthafarem Cyrus Períà perdidir.

Unica nocte tam clarum imperium, tene-

I

bris perpetuis a nullo umquam fole viden-

bata

dum involutum eft: & quafi fi per jocum

litio

rebus illuderet Deus, inter convivii dapes

tànn

chorearumque plauíus periit fuperba Baby-

gium

lon.

Imperium Pería tenuit annos 208.

genti

Stetiffet in Perfide diutius fortuna, nifi ef-

fortu

fceminatis nimia felicitate cum rege Dario

&if

Perfis, ab ipfa inde Grecia Alexander fu-

W

perveniffet, qui fortem & imperium in

fomr

Græ-

'TRACTATUS NONUS..

r9

vDI

jl nb

Greciam. deferrer, mox tamen per Scipi-

; lii

onis, Pauli ZEmilii, aliorumque Imperato-

rum arma; ad Rome Senatum capitolium-

üvennu

enm d

que devehenda. Apud Grzcos imperium

ftetir annis ducentis vipinri octo.

Stetit

àm p

em; qu

Romze diutius vaga fors; & fub Confulibus

abuntur

quidem 471-annis, fub Imperatoribus ve-

ro 502. tota Afia. & Europa, Africe quo-

[y ais

que parte non modica, victrices aquilas cir-

cumtulit, orbis domina: donec tandem mo-

v i

im p*

le füa fatifcens ; in varia diífiluit regna tam

vaftum imperium, fibi vix nomen retinens,

; dj

Torurt

imperiique umbram ; dum fingule imperii

tanti partes & ruinge , potentiffima jam fünt,

j anni

enity

fed a Romano Imperio diviía regna.

By-

fantium navigavit Romana felicitas, rurfus-

du

que cepit Grecia efllorefcere : mox füb

d fort;»

Ottomannice domus conceffit jura; & cujus

)

i

Babyl «

arma ferre non potuit, jam fert jugum.

Grecia orbis olim magiftra, fapientie pa-

erdif]i.ï

leítra, omnium artium cultrix, modo bar-

i f

bara eít, litterarum expers, omnisque po--

[e j

vil

litioris fcientize ignara ; urbibus deftituta ;

tantum ruinis nominibusque nobilis. Bel-

j 05

ium tunc filvis infame, nullis nifi incultis

if

n n

gentibus habitatum , jam in eam devenit

jé

fortunam , ut & civitatum frequentia, &

nie

edificiorum preftantia; & litterarum cultu;

. Dar

f

& artificiorum varietate; & mercatorum

(et

rum indole moribus-

jj a

commerciis; & incola

Ba

que,

G-

20

ARS SEMPER GAUDENDI

que, cum cultiffima quaque toto orbe pros

eumá

vincia conferri poffit; & vero etiam pleris-

ft il

que anteferri.

At quamdiu.durabit hec

in ol

felicitas; neque hic modo in Beleio, fed in

1 i

ipfà,que terrarum omnium éultiffima: e(t

74

Europa ?. Hoc illi cognitum eff, qui ut

tijrg

Daniel teftatur .. Muta£ iempora-&9 ctates ,

rl

zransfevt vegua, atque. conflituit. a) . INaviga-

&f

runt certe in Occidentem felicia Regum no-

I

^

/

ftrorum, fortiffimaque Hifpanorum. arma;

Ut ner;

filvee olim, jam amoenze funt regiones; plu-

Yel eti

rima ifthic modo, cultiffimaque funt repna;

firi.

barbaris quondam dominata Regibus, & le-

Tetto Í

gibus coércira, quz ferinos potius mores;

Qlm

quam humanitatem ullam fáperent.

.Jam

es f

vero . Peruanum Mexicanumque . regnumi

tünan

barbarie olim infamia , non tam Plu-

olim

ti & divitiarum , quam artium bonarum

hillo

facta (uünt domicilia.

Utinam non iisdem

m

navibus, quibus Indice divitiee & delicie

Omn

in Europam , Europsa felicitas ad. Indos

jf

sdeferatur.

Certe cum . homines mutant

mores, JDeus 1muzat tempova $9. etates, trans-

—ä*us

Jert vegna. atque conflituit. NVerum de/ mo-

rum corruptela, tantarum viciffitudinum

Iy

cauíà, necdum ago : füfficit mihi oftendiffe,

ditrgy

imperia, regnaque integra, modo migrare

hr

& transferri , & quidem, ur Daniel manifefte

& cir

teflatur, Deo aufpice ,Deo figente .

cuit-

ng

$) Dan. 2, v. 21.

DI

NDI

: 'TRACTA'f'US NONUS.

ZT

orbe n

€umducente fortunam. Sic, ut veriffimum

m ples

fit iliud Philonis, Zerbum divinum choreas

jabir hat

in orbe ducit3 eg omnes geutes. circumlufivando,

o fti

(imi &

zunc bis,uunc illis hmperia vel tribuit vel adi-

suif.

INiübil igétur eft i bumanis vebus pveter

l qui

unbram auramque leviffrmam fine mora pra-

N

zervolamtem : euut enim ultrok citroque velut

N

'ourm D

efnuavia. d)

17. Hac vero ideo a me dicta fünt ,

ia

ut nemo, qui vel patriee füee calamitates;

es; pl

vel etiam occafus profpicit; miretur id jam

[ 191

fieri, quod toto paflim orbe, omnibusque

S; &k'

retro fzculis fecit Deus.

Splendidiffimee

morey

olim civitates Jam aut ruina, aut mere vo-

!

Ya

ces fünt: filvae & nemora, modo fünt for-

gegnum

tunarum , Mufarumque domicilia. Integrae

m PI'J'

olim nationes, jam in chartis tantummodo

bonum

hiftoriisque funt confpicue ; obfcurae quon-

n j

dam gentes , nunc in ore oculisque fünt

g d

omnium. Tta fit, ita agit Deus.

Et tamen

y hi

Sruftus Dominuis in omnibus vis [uis,

$ mulflm

éus in ommibus opevibus fuis. b)

e9 ,fznb

j

$. Hl

TA

Per malam. verumpublicarum. adminiflra-

fj

oggndi[ïe)

diouemi vegna pevdi , veguorumque fortunam

r

trausfevri oflenditur.

ldque quatuor

nf

1H0d1$.

m

l

d

Oc itaque Dei confilium , procul du-

T: (

D

18-H

bio fanctum & juftum , quia Dei

93

eft

&) Phil. L. quod Deus imtiutabilis. ?) Pfal, 14«

-

22

ARS SEMPER GAUDENDI

militü

eít, fecum accurate qui confiderat, non mi-

rabitur is, multoque minus indienabitur,

ædjuv

q

)

tot bellorum tumultibus, tot cladibus, tot

ruinis orbem univerfüm concuti & invol-

fipdi

vi.

Àn enim quisquam, etiam privatus

fis l

homo &des murat, füpelle&tilemque alio

j

transfert, fine fragore, fine curruum ultro

GIte Y

citroque commeantium , bonaque transve-

Tincig

hentium tumultu ? an füpellex ipía, le&ti,

jrime

tabule, menfe, imagines, tapetia, & quid-

Deus

quid demum in zdibus deferendis erat or-

ilque

namenti, deponi & confervari poteft, fine

petbie

malleorum i&tibus , parietumque crebro

apd

concuffu ? Hec qui miüratur fieri, nefcit

t j

fane, quid fit ex eedibus in alias transmigra-

j

pf

te. lta prorfus tecum ftatue.

Audis tym-

pana ; tubasque perfítrepere, hoftiles copias

um

gent

in provinciam irruere, vaftari campos , fu-

perari moenia , fpoliari urbes, omnia cla-

m

COnt.

moribus perfonare; & hec miraris ? Non

mTüror ego. Migrant in aliam regionem

Q

&v

regna integra & imperia, migrat cum om-

ni füpellectile nusquam diu quieta fortu-

den

nà; & tantam mutationem vis fieri fine tu-

Vola

multu ? detrahuntur in veteri ede orna-

T EUA

Tnenta, cum campi civitatesque exuuntur

fllb l

bonis, alio transferenda funt ; hoftiles co-

poxc

pie bajuli füunt, quorum manibus fortuna,

Tnun

Deo fic volente transvehitur ; & quis in

| Qu

| üt

tgnta re conficienda , allaborantiüm operi

mi-

|

UTRACTATUS NONUS.

2$

DI

militum inconditas voces, populi clamores;

, nona

Tibl

zdiumque deferendarum ruinas mirabitur,

cui perfpe&um eft; ingentem tnagnaque

ibus,

& i

füpelle&ili inftruétam fortunam ; alias ter-

ras petere, alio transmigrare ?

prit

19. Ita fane fit. Regna transferre, aut

que d

certe potentiam felicitátemque alicujus Pro-

pm ültt

£fan5

vinciae imminuere , nimiumque faftum de-

primere jufto judicio cum conflituit aequus

f(:l ) le&l.)

Deus ; bella in primis füfcitari permittit;

& que

erat o

idque aut hominum in nimia felicitate fu-

perbientium vi

tio, aut alieno inhiantium

fl fi

Regum invidia;

crebro

cupiditate, aut vicinorum

aut injuriarum ulcifcendarum jufta, an in-

! necit

non difputo, prepropera tamen &

yngti-

jufta ;

rafervida vindicta.

Floret opibus Reg-

]s

: coplas

num aliquod ; & prout fit; ubi fortuna tur-

gent Regna, vicinis Provinciis i

mpotentius

lpqsa d

dominantur

: tandem in iras

confurgunt

o o

2

contempti populi ; fcedera inter fe ineunt;

N

entg;

exacuitur cupiditas fpe predae opul

od

& vero etiam dominandi libidine.

Illico

qn

denuntiantur bella, fit fragor ad figna con-

n fon

volartium undique populorum, expediun-

'[i fl*

tur arma, confcribuntur milites ,. tofaque

j u

füb equorum, curruum, tormentorumque

uid hocce de-

la

ondere tremit tellus.

.

n

j

imnum rei

eft inquis ? Nihil eft plane, nifi

fot

Vr

J

quod bajuli advolent, quorum humeris ;

- qu$

aut tota aut. mapna faltem pars felicitatis,

m YP

4

quae

m1

24.

ARS SEMPER GAUDENDI

D

quz in Re

publica hac erat nimia, traüs-

jua:

vehatur.

Qunt

20- Àn vero id pafi"urä eibe Jinquies,w

neqi

Provincia tam: opulenta ? milite abundat;

tj

&quidem tot vi&toriis exercitato., quor bel-

&i

lis; opes ad manum füunt, duces habet mi-

fisde

litia confilioque praclariffimos, an non &

Thitt

ipfa, que ab hoftibus impetitur-& forte

Q c

contra omne fas, Provincia manus & arma

it?

expediet ? Expediet procul dubio, & fru-

quin

ftra expediet. « Quaefo ; admirabiles, fed ta-

men 7uf/as vias Domini , quibus ad deftina-

deün;

tum fibi finem tandem pervenit faz&£us Deus,

deng

mecum , fi placet, perpendite.

Cum re-

n p

gnum aliquod quantumvis opulentum, va-

&a

lidiffimoque. inftru&um milite, aut plane

pon

peffundare; aut faltem deprimere Numen

Vutr

conílituit; ut arma viresque enerver, con-

qo

filium prius , : fagacitatem , prudentiamque

quil

eorum, qui publico invipilant, aut adimit,

us

aut fopit, aut etiam in transverfum aoit &

diu |

perdit. . Er haec quidem quia prima fic &

Yiia

maxima eft Rerumpublicarum Regnorum-

Q

que calamitas, & vero etiam ruina.

Fra-

[)

Jfra éuim funt. avma foris, ft uon eft confilium

fcul

domi. .Libet tamen fingulos, per quos in

tem

ima defcenditur, gradus attentius confide-

ln

rare.

Ytt

"21: Primo enim

» quid bonz rei fpera-

BI

lïi; pgteü, ubi Rex i

pf* populique rectores,

f

jura

DI

UTRACTATUS NONUS.:

26

j ttue.

jura neque humana, neque divina perpen-

"dunt ?. non confilio aguntur, fed ira libidi-

inquies,

neque dominandi aut imperandi abripiun-

iDund

tur ; non prudentia ; fed temeritate bella

E

recta

yor b

& indicunt & gerunt

)

neque

abet -

füadentes audiunt, neque fana confilia ad-

non

mittunt; fed pro libitu agunt omnia, dum

& h

ab 'effervefcente nimium fpiritu apuntur

d am

ipfi? quis huic Reipublice non metuat;

& fte

quam in ipfo capite confpicit perturbatam?

fedté

22. Deinde , quid fi Regni primores

leflint-

defint , viri litreris, juris peritia, animi mo-

j Duii

deratione , bonique. communis appetentia

m 1€-

in primis confpicui, qui Regnorum leges

f Vé

& expendant & temperent,; pro rerum tem-

porumque varierate ? Quid fi ii ad cla-

L p

Nünmed

vum fedeant , quibus jus fasque in auro eft,

n O

quod paffim a provincialibus emungunt ;

j

quibus sss publicum privati juris-eft; qui-

bus Deus & Relig

io tam diu placet, quam-

sdini

[»]

diu Politiz fervir ; quibus ipfa demum Po-

Hgi[&

d

litia, Regnique falus domefticee famulatur

[[]()l'um' |

cconomiz ? Quid fi, inquam , ejusmodi

i

colluvies in pretio fit, eff&eminatique au-

Ícultentur affentatores, viri vero ad virtu-

f

us n

tem eequitatemque facti aut ignoti fint, aut

j

TA

fi nofcantur, fint comrtemptui ; in quas non

fyrtes impinget, ejusmodi rectoribus gu-

o

bernata Respublica ? Certe non aliam ob

caufam diftractum eft Ifraelis Regnum ; de-

ao

ceme

]u[&

Bs

46 | ARS SEMPER. GAUD»ENbI

cemque omnino tribus rebellione abreptas;

T

ab infano fapientiffimi Salomonis filio Ro-

10n ]

boamo receffiffe , teftantur facre pagine,

Ptam

quod effervefcentium primo fànguinis ca-

2

lore juvenum , quibuscum fuerat enutritus;

Vincia

vefaniam confüluerit, contemptis fana fua-

Inpa

dentium feniorum canis, eorum, inquam,

at f

qui rebus agendis fub Salomone infenue-

imbel

rant.

Develiquit . Roboam. coufilium [éum,

pline

quod dedevamt ei , eg' adbibuit. adolefceutes , qui

t

gutviti fucrant. cum eoy €9. affiflebaut illi, a)

ducor

inquit facer textus. — Affiftebant juvenes &

indir

fatui, illique confiliis dum affiftunt, difce-

Tüm |

dunt juíto furore abrepte tribus decem:

dvit

luditur ab adolefcentibus in fenaru , & ift-

demi

hic dum luditur, illuditur Roboamo , &

pote

perit Regnum.

tb

23. ertio, ut jam fane fit Regum

virt

mens, communis boni perquam ftudiofa;

ut viros omni peritia probitateque come

HGQI

don

mendatos fanctioribus confiliis adhibeat;

Qui

üt hi omnia rerum momenta fedulo per-

hoí

pendant, decretaque populis militiaeque fa-

&

;

luberrima ítatuant; quid hec omnia ad

dit

communem incolumitatem. conferent, fi

|

Tior

iandata per inferiores magiftratus in civi-

|

fl

tatibus infrinpantur , aut executioni non

mandentur , aut non ferio ,fed per ignaviam

exigantur, aut certe a plebe per tumultum

&) t R. t3. v. 8.

DI

- TRACTATUS NONUS.

brents

& feditiones concitata contemnantur? An

jlio -

non peffum ire dixeris -his moribus corru-

pagit

pram Rempublicam ?

*

nni (

24.

uarto d

ent

que, fi ea, quibus Pro-

nntrit

vinc

ia defendi debet, arma in ipnavorum

jna ft

Imperatorum manus tradi confpicimus;

inquam;

aut fi viri quidem fint, qui imperant,

nfente

imbelles.tamen feditiofosque , nec difci-

tf

pline milirari affuüetos milites . nancifcan-

Jttyf

tur ; aut fi fortiffimi quidem fint milites;

illi i

ducum tamen, ut quos effzeminatos vident,

nes d

indignabundi detrectent imperia, nec eo-

difce-

rum confilis conquiefcant , ac propterea

xef:

inviti figna quafi per vim fequantur ; quid

&it-

demum felicitatis ab hoc exercitu fperari

9

poteft ? nonne actum dices cum. tam per-

turbata republica? neque jam opes , aut

m

virtutem bellicam, neque prudentie famam;

lol

neque relatas olim victorias, neque fplen-

e C

dorem urbium , neque armorum copiam

hi

quidquam conducere, nifi ut majori fint

lo p

hoftibus ludibrio , luculentiorique pateant

Á

& prede & ruine ? His fane modis per-

aj

]

Ü

dità fünt, quotquot periere imperia, & quae

1l

!11

non periere omnino, his tamen artibus €

*

j n

faftigio funt deje&ta, d»epre—fï'a.

aAYUL

d

$32

wæääf

gU

(e:

)

n

P

$.IV.

28 ARS SEMPER GAUDENDI

«t

Tiatn

( MR

cund

Ut regni felicitatem. immiuuat. Deur, päi'g

gj

pe*r li

uittit inala. confilia Regum , 1gnaviam amiliti-

pus immittit, Prefellorum dufolentiam ,

Ti J

"A

lm

populique diffenfiones excitat.

NI

Gedum nunc , Reipublicee fatifcen-

tineri

ay.A

tis plagas qui confideras, quo tan-

Regu:

dem auctore infligi eas arbitraris tu ?. Cer-

duzj

te fi adjacentes rerum circumftantias, eas-

Til

que; qua rebus agendis proxime adhiben-

tedi

tur, manus attendimüs; fcio te; cum vuleo,

pti

Reges ipíos incufaturum ; Optimatum ar-

t

rogantz, Imperatorum imperitie aut ig-

(iton

navie , Magiftratuum focordiz, populi dif-

fenfionibus , publica imputaturum mala.

Con[

lint

Sed ii füpra vuleum vis fapere, memento

que

non effe hec, nifi Dei Rempublicam aflligen-

10v

tis fortunamque nimis profperam educentis,

alioque transferentis artificia.

De f& certe

&

TK

]

at

teftatur ipfe, non nifi füo confilio & indu-

Iu

ftria flare Regna, que ftant : confequens igi-

n

tur eft, non nifi ejus confilio & occidere;

Ils

Occidunt autem his, quos dixi , modis. Au-

X divinam Salomonis ore loquentem fa-

Opr

pientiam

.

.

&t

Meum . efl cozfilium $^ equitas :

('!

anea. ff prudentia : mea efl fortitudo. à) Hinc

qui

| i

nemo fibi, five de prudentia regendive fci-

entid,

:g)' Prov. 8,-

TRACTATUS NONUS.

DI

29

entia, five de militari gloria, blandiatur;

nam cum hec ommnid mea fipt,illud fibi

cun&i perfüadeant ,. quod per ie Teges ve-

gnant , €g legum conditores jufla. decevuunt ;

Mi f

n tll

per me Priucipes impevant , 69 potentes decer-

gunt juflitiam. a) | Quibus fane verbis ne

fiinly

idem dici putes, eleganter ut folet. nofter

Salazar; quatuor diftinéta munia docet con-

fa.

tineri; quibus univería ftat RespubDlica:

jUO Iri

2 .

Regum nimirum pro poteftate fibi legitime

data imperantium 5 quibus ne temere agant;

5, d

nihil adeo neceffarium eít, quam cozfulium

hibet-

rectum. & . probum.

His proximi funt

Yu[o0,

Optimates, primi*a Rege, ut vocantur Mi-

(] d-

niftri five Primicerii; quos re&e /Jegum con-

u p

ditores appellat, ut, qui altioribu- interfunt

yli du

confilis ; totique. Regni ftatui dum invigi-

y mol

lant, quid fit conveniens bellumne an pax;

emetii

que- vectipalia exigenda, que leges aut in-

Mfüpt

novande , aut immutande, que refttin-

t

end&, qua latius explicandee, in commune

f at

atuunt.

His autem |ut juffa decerzant ,

& um

Prudentiam. imprimis effe neceffariam, iu

Qu

p

comperto eft. "Tertium quartpmque mu-

n

nus eft eorum, quibus regiam voluntatem

j; 4

Optimatum confilio rec£te gubernatam , ex-

nlgm [3

ecutioni mandare prorfus ineumbit. 'Et hi

ä«*lms

quidem in militia Przzcipes funt copiis pra-

j p

pofii, quorum in imperando agendoque

d

u

intre-

gl

j

?

$) Prov. $. —

L 9)

ARS SEMPER GAUDENDI

intrepide id, quod bono Regum confilio

critis

ftatutum eft, Forzitudo conítantiaque maxi-

Wt0

me requiritur. - Dómi denique ur civium

[

ftet concordia, Regumque & optimatum

TY

inconcuffa fit authoritas, Pofeztes, hoc eft,

hr

ut ex Hebrao re&te interpretàtur dodtiffi-

pnati

mus Salazar, civiles Magiftratus probi ut

il!ud

fint juftique, neceffe eft, neque qui partium

vis]

ftudio aut &re corrupti venales faciant le-

fidu

ges, Regumque decreta pro libitu & favo-

f ]

re; aut emolliant aut nimium premant; fed

ficyt

quibus eguitas imprimis cordi fit ,u£ decer-

reinï

zaut qufltiam , eamque, tum potentibus,

Robo:

tum etiam miferis & humilibus, ex equo

timi

interpretentur.

His quatuor bafibus om-

tis d

nem Rempublicam, incolumis ut ftet ; in-

ii

cumbere necefíle eft: unam

qui fuþvertit,*

fü

luxat omnia.

Vr

26. Jam vero intelligite tandem mor-

pi

tales, per quem res humanz ftent.

Ma-

lii

gna fane de Regibus veftris Imperatoribus-

li

que, prafertim iis, qui prima Monarchize

aut Reipublice jecere füundamenta, jactatis

Vit

elogia.

Magni titulum uni affigitis ; alter

fur

Fortis, Tuítus alter, Magnanimus hic , Pru-

plur

dens ille, quafi per antonomafiam a vobis

ütt

appellatur.

Et vero actum bene ; ut qui

&dhi

preeterirorum Regum memoriam grato ani-

mo refervatis.

Verum tanta virtute tanta-

8U

üt Q

habu-

Tioy

gue animi moderationve Reges quod

eritis,

——

E

J

31

ITRACTATUS NONUS.

coníli

eritis;.qui confilio & quidem accurato; non

: fhat-

vero libidine agerent omnia ; ecquis id vo-

civium

bis proftitit; nifi is, qui Regno veftro be-

OLU

ne voluit , beneque confuluit Deus ? certe

y dl

jeí me- Repes vegnant : & fi non bene re-

df

enatur, nifi ubi confilium adhiberur rebus;

illud certe & adhibere velle & adhibere cum

nl UE

xinti

vis, habere penes te; zoz eft volentis hominis;

ant le

féd mifevemtis IDei. Sane meum eff covfilium &

cfavt-

fic per me Reges recte fapienterque

e91ant ,

ahe-

t; f

fic ut regnum floreat. Ifraelis ftarum

ditr

rein partes cum flatuiffetDeus;preefervidum

U.bUS;

Roboamum genti prepofuit, qui fervore

aquo

nimio abreptus; populi juftas querelas mi-

; Q

nis flagellisque compefcere, ftulto (àne conf

filio in animo haberet. Gothicum imperium

2 ']'n'

yvettt

funditus in Hifpania evertere cum. vellet

idem Deus , Roderico regni habenas tradit,

p mor

ui luxu deliciisque, & tandem etiam libi-

N

:

ine violenta Gothicum fanguinem: emol-

r

liret, & apud fuos in invidiam traheret.

u

unäfCh

27. Deinde, fi preftantiffimos habetis

viros, qui Regni jura equitate mogderen-

]aJ&'ü

i

tur, confilio rerumque experientia valeant

plurimum ; ne id quzfo vobis adfcribite;

IIC;P

ant effe rales viros, aut etiam in confilium

1 s

adhiberi : zzea eft enim prudentia ; inquit fa-

i qm

gax Deus, qua & illi jufta decernunt, &

ut decernere poffint; Regum auribus ad-^

du

moventur.

Miraris tu infaniffima in fa-

j i

pien-

&i

ii

42 ARS SEMPER .GAUDENDI |

pientiffimo Regno dari. confilia, & quidem

d

dosmi

a viris czeteroquin prudentiffimis ?. Zzfaru-

avit certe Dominus. confilium . /Acbitopbel ,.)

tendo

^

id quod optaverat David , Abíalonis info-

^

lentem, audaciam -ut. infringeret.

Miraris

litum

utiliffimas publicee rei rationes,.a magnis

Q d

beneque Regno volentibus viris excogita-

ghri,

tas, aut ftudio partium, aut Optimatum ri-

tüleng

c o

fu, aut etiam, improbitate quorundam ex-

plodi

ejici, fubverti ? Subvertit ea Deus,

floque

ne

o bene fit; cui male ut fit, jam de-

Quntiy

crevit.

; Miraris denique przclariffimos vi-

tom

ros, ommnique exceptione majores conte-

If io

mni,domi res fuas agere; cum ineptorum

Marter

term .

hominuminterim impruüdentia &inícitia, res

publice perduntur ? perdere eas vult Deus,

qum

& ut perdat , iíto utitur artificio. Neque

Tini,

cafü id factum putes , ut fanatici aliquot

Tion !

juvenes, cerita capita Roboamo de confiliis

effent: ftudio id Deus fecit, Ifraelis Impe-

Veru

rium ut diftraheret.: fludio autem hanc Re-

€nen

gno plagam fuiffe incuffam, manifeftum eft.

Qm

Id enim íe facturum Salomoni prorfus fue-

mag

rat minitatus.

7 pa-

Quia - - - n cuflodift

^

bus

&um meum , $9 precepta mea, que maudavi

gene.

femi

dibi, disvumpens [cindam. Reguum tuum, 9

dabo illud fervo tuo..—. erum tamen n diebus

flig.

TtVis

zui$ um faciam , propter David patrem tuum:

de mauu filii tui fGindam jllud, & wt fcinde-

Tnifq

ret,

Dl

-,") 2. Reg. 17. v, 14«

i

; TRACTATUS, NONUS.

45

ia

deret, izfatuavit Dominus coufilium a). Ro-

? ho

boami, neque aliam tanto Regno fübver-

9j

tendo machinam adhibuit Deus.

uam vero ridiculum eft, in mi-

nis if

2g.

Mirar

litum robore & ferocia , ducum fortitudi-

L m

ne, difciplina militari; armorum inclyta

gloria, fibi homines quod tantopere gra-

X

Vattlte

tulentur ; quafi ea aut gentis indoli foret

dam &

cafü congenita , aut proprio marte exerci-

2 Das

"

tioque acquifira ? FHinc, fua fuosque ja-

€tantium pleni funt hiftoricorum libri: Po-

um d

105 V

etarum etiam fi placet phalerata carmina;

Contt»

nefcio quid fibi gratum obftrepunt , dum

XtOTUrma

Martem canunt, quem non fequuntur. In-

terim qui viros Marte inclytos intuemini,

a, 165

r Dos

qui milirum expeditas manus contempla-

mini, an illum oblivifcimini, cujus imperio

N

non tantum jplume[cit accipiter , b) tefte Jo-

Aliqi

bo, aquilisque & alz fuccrefcunt & ungues,

COT

[jud

verum etiam difluunt nonnumquam &

enervantur ? Florentem effe rempublicam

a

cum vult Deus, animos roburque rebus

d) Ü

magnis agendis par, Imperatoribus militi-

yis f

busque fuüfficir Deus, fübvertere cum vult,

u

generofam illam , militieque natam ef-

;Wflf

feeminari finit

indolem.

Ducum con-

yjfl Ü

filif* & mentes in difcordiam trahit, ig-

j t

naviam pavoremque immittit ; militum

iil

maículum robur emollir, omnisque labo-

l (cm

ris & imperii fiunr impatientes illi. hu-

hj

merl;

8) 3. Reg. 11.

$) Job. 33.

E

N

46 ARS SEMPER GAUDENDI

meri, quibus tota quondam reipublicee de-

lütn

fenfio incumbebat.

Hinc in omnem licen-

Qor

tiam diffoluti vagantur, toraque provincia

p

non tam arma, quam timorem vaftationem-

€0 Q

que circumferunt : hoftis vultum jamnon

Ín

ferunt, cujus antea cervicibus incumbere,

i p

ludus fuit.

Quid miraris, quid obftupe-

Rom

fcis ? Dei hec machinatio eft.

Mea eff

ftulo

fortitudo, inquit, & per ze militice priucipes

Ài

imperant , re&te cum imperant ; per me

I'aS,«

ftrenui, per me fortes fünt & vero ignavi.

fo]o [

quod fünt, imbelles, & focordes, meo con-

Yisqu

filio mea deftinatione id fünt.

FOUF

29. Neque vero hec a me ita dici

&C ]

putetis: certe nihil tantopere inculcant fa-

(it; a

cre pagina. Israél ni fibi pareat; ruinam

li, À

minitari cum vult Deus, praxim edocet,

Onts

quam reipublice fübvertende — quafi cuni-

Thani

culum admovebit. — Pozam, inquit , faciem

puii,

sneam contra vos, €9 corruetis coram bo[libus

de p

ve[tris - - - fugietis uemine pevfequente. Quod

Iu

uod ut clarius exponatur, fubjungit, E/

W

ui de vobis vemanfevint, dabo pavovem in cordi-

tul

/

[//

seorum in vegionibus boflium 5 tervebit eos fo- —

tànt

zitus folii volautis ,e9 ita fugieut quaft gladium:

ol

cadent qullo pevfequente , €g . corruent fiuguli

filve

Jupra fratves [uos: quafi bella fugientes , temo

fetan

vefvum inimicis audebit vefiffere. . a) Mani-

Veni(

fefta res hec eít, plurimisque hiftoriis con-

pllg

firmata.

Quis Romanum imperium diu-

d g

tur-

6) Levit. 26. v. 17, 36.

J

TRACTATUS NONUS.

47

jce d-

turnitate temporis, armorum pondere, vi-

3 ln

&oriarum gloria, regnorum amplitudine

QV

per mille jam annos confirmatum , non di-

tioner-

co convellere, fed vel concutere potuiffet,

jumni

fi maítula ftetiffet virtus , folitusque in

ymbet

in pectore fanguis ? rota. Europa fupplex

jpe

Romam adorabat , que tamen fuüb Augu-

Mut

ftulo per partes diftra&ta, tandem periit.

rb

At per quos ? per gentes omnino barba-

per T

ras, obícuras origine ; & de quorum natali

folo difputatur ; & tamen , e cavernis fil-

ignavi

Q COl

visque immanes leones immiffos dixeris;

rout tunc trepidare vidiffes imperium;

; did

À

s&c ipfaà trepidatio hoftibus audaciam de-

af

dit, auxitque frequentiam. — Wandali, Got-

um

ti, Alani, Teutones, Alemanni , Burgundi-

edot;

ones, Franci, Longobardi, Hunni, Nort-

aü CUBIP

manni, incogniti adeo etiam fibi ipfis po-

puli, ut ne inter fücceffores quidem , fatis

; f

j IWW"

de prima eorum origine conveniat : ille

inquam obfcure gentes, moribus barbare,

] th.

,

í

]

terrorem fui nominis toto Romano circum-

,ng'lï;

tulerunt Imperio ; Romanosque quos in

jj

tantum faftigium bellica virtus evexerat;

gþi! M/jo'

ï

d

folus debellavit panicus pavor. Quid enim

filveftres homines, preufteeque fudes po-

7 ))igll l

terant adverfus Romana arma, fi manus in-

! gmp

Mu

veniffent folitas quibus geftarentur ? omnes

ris o

pallebant imminente periculo; nec cuiquam

fat animi qui difcuteret : vires confilium-

:'mm dlll

2

que

mr;

E-

48 Aäs SEMPER GAUDENDI

que interturbaverat immiffüs timor. Atà

lade

quo ? ab eo certe, qui Romanum impe-

liti d

rium perditum ibat, Deo, hic, quos ani-

gniq

mos Romanis ademerat, Barbaris prefta-

liona

bat.

"Trecentis annis in Hifpania fteterat

bis

Gottica majeftas & gloria armis virisque

"n

inclyta: feptem dierum prelio, tota Got-

Inexe

torum Gens aut militia cum rege Roderi-

totiu

co ; periit & extincta eft ; toraque brevif-

pis,

fimo temporis tractu, füb Maurorum jugo

Tum

fere concidit Hifpania.

uid ? an nulla

Thino)

ergo, in tot bellicofiffimis provinciis , fup-

eft,

petunt quae expediantur arma ? nullus fe,

porta

inconditzee potius multitudini Maurorum,

Tonda

quam bellicee eorum virtuti opponit? Nul-

Nm

lus Omnes tenet pavor, donec Gottica

UCel

r

orfüs concideret res, & Regnum: ita

b

inter

eo, regnorum everfori & arbitro , vi-

vind

fum.

At vero, ut Hifpanie mifertus, e

Tae

Maurorum manibus fceptrum eripere,

lbt

iludque melioribus regibus ftatuit contra-

N

dere; 4) ecce Pelagii animos inter Aítu-

(y

rie montes & cavernas excitat, qui cum

Til

mille tantum viris, & quidem longa fame

aud:

obfidioneque enectis , leonis inftar Mauro-

pan

rum acies fane inpentes intrepidus involat,

quoi

profternit; & quaíi imbellia pecora dilace-

Q f

rat.

Hoc reítitute Catholicis Hifpaniee

i

initium ; fümunt animos Hifpani, quique

n

hacte-

0) Mariana l- 7. €2. Hm. Hi[þ*

p

DI

"IRACTATUS NONUS.

49

n At

ha&enus nonnifi Gottorum imperio famu-

ime-

lari didicerant, ipfi fibi reges ftatuunt , re-

105 dll-

naque Mauris aut erepta aut eripienda de-

pralte

fignant : inftant Barbari, copias innumera-

fletert

biles educunt ; occurrit cum collectitio tan-

Wirisque

tum , & ad pugne ítrepitum convolante

n Got-

inexercitato milite Ramirus rex ; & ecce;

Nol-

totius Hifpanie domitrices aggreditur co-

brai

'

pias, nec parciora quàm fexaginta Mauro-

m u

rum millia gladio occumbunt. a)

Non

? nuli

minor poterat eíle ftrages , ut manifeftum

; fip-

efret, a Deo dari victoriam.

'Taceo nunc

I Iä)

portentofam illam , nullisque faftis memo-

Turm

randam fatis cladem , qua ad Tolofanas

Ni-

Navas a noílris eidem genti illara eft, qua

3ut

ducenta omnino Maurorum millia, & hec

n

inter, tripinra equitum millia, juíte Dei

; [

vindictz, Hifpanorum manibus funt litata.

"Taceo innumerabiles exinde victorias. Illud

15 *

rantum quaro ; unde in populis jam de-

p

qottte

victis, quique numquam arma geftarant

[ Aihl-

(apud Gottos enim folos, omnis Hifpaniae

l"i u

militia fteterat) tantus vigor animi, tanta

y i

audacia, ut victricem gentem totique Hi-

J

fpanie imperantem aggredi non timuerint,

il

quorum impetum tunc, cum res Hifpani-

Tl

Q

cx florebant, ne oculis quidem ferre fu-

ftinuerint ? Unde tantus in armata Hifpa-

I[Pamæ

u

nica pavor animorumque defe&tio , tantus

C 3

verg

i

&) Mariana L. 7. e. 15. Hift. Hifp.

$;o

ARS SEMPER GAUDENDI

Qu

vero in exarmatis populis , omnique füb-

fidio deítitutis armorum ardor, & bellan-

tium

di appetentia ? Infanum certe fit id qua-

pam

rere; cum fatis conítet ab eo concitatos,

decr

cujus eft omnis fortitudo, quique vires

bt T

animosque militibus etiam inermibus prz-

tem |

flat, cum imperia vult erigere ; dejicit ve-

prats

ro quantumcumque feroces fpiritus, fu-

iaj

perbientis populi faftum deprimere cum

fut

decrevit. Et ut arma, quibus plus equo,

quot

dominantur, regibus detrahat, magna fàne

« d

arte, detrahit animos viris, & viros armis.

Tirao]

Atque hic quidem tertius eft, quo Deus

imi j

Aitti 1

respublicas evertit; modus.

30. Quartus denique eft magiftratuum

l) m

inferiorum licentia & diffolutio : Preefecto-

tacet,

rumque, aut nimia in vitiis tolerandis con-

tém

niventia, aut etiam in caftipandis, exigen-

infol«

disque aut legibus, aut vectigalibus, im-

(uof

portuna crudelitas.

Nolo huic argumen-

[ oh

|

to immorari ; non enim quemquam repre-

lo

hendere, ex inftituto rei, quam pertracto,

gula

nunc eft.

Illud tantum quod ad rem me-

Ia

am jam facit affero , praefe£torum ineptias

enin

vitiaque tunc maxime Deum permittere;

pulu

diffolvere cum vult regna: tunc enim con-

Tant

Isrrm

ciratur ferocia populi, jupumque excutitur;

quod nimium premit. Certe Israelitarum

Chfo

gentem /Eeypto tam vilem & commodam

1

ferocienti nimium regi barbaro detrahere

cuim

DI

TRACTATUS NONUS.

$X

je f

cum vellet Deus, prefe&orum incumben-

belin-

tium [sraeliticis cervicibus veíaniam , aut

d que

permifit aut . procuravit.

Impia quidem

KCIEat09y

decreta tulerat Rex /Egyptius ; ingemifce-

e vilS

bat Israel, fed tamen tacebat.

Crudelita-

tem fuam cum adhibuere prefedti , etiam

Is pre

j

preter juffa regia feroces ; tum vero c/a-

5, l

mavit. fsvael , proptev duvitiam eorum qui pra-

'c qum

funt opevibus. a)

Imperabantur lateres;,

quotidie ab Israelitis tamquam mancipiis;

&quo;

a fare

ad dimenfum excoquendi, coquebat eos

Israel, & tacebat.

Negabantur ftruendo

armis.

[eus

igni palese, difper[usque ef& populus pev om-

nen tevvam. ugypti ad colligendas paleas :

UH

1) mandatis regis paret Israel, & moeftus

tacet.

At qui regem immodice imperan-

d-

j Qot-

tem tulerant, magiftratuum inferiorum

infolentiam non tulere.

Nam prefe&z

eiipn*

jj il*

quoque opevum inflabant diceutes ; — Comple-

purme

?e-opus vefhrum. quotidie, ut prius facere [o-

(0-

j repïe-

lebatis , cum . dabautur. volis. palec.

gellatique funt , qui praevant. opevibus

filiorum

Ya

'T'antam

qm m

Jsvael, ab exaGovibus Pbavaonis.

enim vero infolentiam non eft paffus po-

mgp[läf

.

"

& qui tacue-

Tif

pulus

quantumvis humilis

rant hactenus, Jemerunt prepofii filiorum.

a

Ivael, €$ vociferati [unt ad. Pharaonem , di-

stl

centes , cuv ita agis contra [oervos tuos $. Pa-

frarun

lee uon dautur mobis $ lateves fümiliter im-

m il

4

peraa-

a

8) Exod. s. v. 7-

) Exod. $ ; 12

qn

$2

ARS SEMPER GAUDENDI

perantur , fed quod intolerandum omnino

eft, En famuli tui flagellis cedimur ,. & in-

quíle agitur. contra populum tuum. — At a qui-

N w

bus? ab exa&toribus Pharaonis. Clamavit po-

pplus,fece(fionem fecit, ab omni opere ab-

lit je

]

inuit, jugum excuffir: & patientiam quam

mandata regia, quantumvis dura non ex-

torferant, prafectorum licentia penitus la-

befecit. Nihil habeo quod addam: vetera

g I'I

majef

potius juvat recenfere exempla, quam quae

ad manum fünt hodierna.

Illud mirari li-

bl

K i

bet, quod veteribus non fapiamus malis.

hcipl

Quidquid id fit, hoc fane conftar, duritiam

ftt; eh

nimiam imperantium , nimiam quoque in

ptie

diffimulando conniventiam, populos fübje-

Vetun

OS aut eXacerbare, aut in nimiam licen-

ton f

tiam diffolvete : cui cum fero adhibes me-

pius,

dicinam, exacuis malum, mederi cum vis.

Á

Hinc plebis querimonie, jufte nonnum-

fum

quam, injuíle fepiffime ; hinc liberee vo-

Türo;

ces regieeque majeftati injurie ; hinc fedi-

Ut

tiones ; hinc tarda, & quafi violenta obe-

Qitan

dientia ; hinc fuübfidia que regibus pre-

quo.

ftantur parca, & non nifi per vim expref-

Obef

à : hinc denique magna caput inter &

Quin

membra diffeníio.

Quod cum fir, íàne

Qu |

utrumque perire aut faltem languere ne-

fipin

ceffe eí. — Haec ipitur qui videt mala , ita

Wa

fecum ftatuat, Deum rempublicam aut per-

üs

dere prorfüs velle, aut felicitatem nimiam

I'ü[io

imminuere,

V.

DI

TRACTATUS NONUS.

omnim

i

Ev

At qie

àvit po-

ANe vero quir conqueri de Deo po[fit quod

bec permittat aut immüttat , oflenduuv jufle

pere g.

ob peccata populi, ab eo vegna fortu-

n quim

namque transfervi.

non ex

yitus d

41.[Ta quidem fílatuo, inquies ; video

: VH

proríüs, video imminutam effe regui

majeflatem , opes abactas,

luxatum reipu-

m g

Et

nari l«

blicee ftatum , depreffam dignitatem.

malis.

hoc ipfum eft quod me angit ; hic ulcus la-

ritiam

tet, eheu nimium animo infixum malum:

ye n

patrie gemo; de cujus occafü male metuo.

fibe-

Verum, utcumque reipublice ftudiofus fis

non fic tamen, uti credo , patriee vis effe

d-

ye5 ff«

Pius ,

Deo ut fis impius, aut certe injurius.

Minime, inquis. Itaque;

fi id liquido often-

jm D

lia

fum eft, Deo auctore , hec malorum fu-

turorum initia & quafi feminaria immitti

r V |

aut permirti, ut patrie exorbirantem feli-

yc f |

citatem coerceat; an id te merito angat;

m d*

*

quod fano juftoque confilio ftatuit Deus?

jj

obeffe is videt ; quo nimium turges, fan-

expïf

f

h.

guinem ; quis igitur phlebot

omiam vena-

jf

u

que fectionem, egre ferat adhiberi, quam

fapientiffimus preeícribit medicus ? Quaefo

j

]i n

ne actum agamus ; oftendimus fuperiori-

bus differtationibus , nihil non fumma accu-

u

de-

ratione a Deo fieri ; nihil. non füumma

ibe-

j

;

"E

4

4

ARS SEMPER GAUDENDI

liberatione, & confilio decerni ;modo hzec, |:vil

ob quz gemis mala, a Deo prefcripta e

fTe

pietas

2

demonítratum eft: quid ultra querimur

H

animo

quid angimur, quafi fi injufle haec mala

mines

toleremus ? certe felicibus & bonis diu ef-

! quri de

fe, per humanam imbecillitarem & malitiam

mani Q

non datur, ut luculente pertractavimus.

Omnetr

Iraque fi felix hactenus fuit provincia, fi

jititi

opulenta, fi viribns pollens ; certe aut ma-

qum

contrahat.

lum jam contraxit, aut fane prope eft, ut

nique ;

Non contraxit , inquies, reli-

f& [

Tins,

gione viget patria, & fide , virtus in pre-

tio eft. "T'eftantur id fàcra & fancta, te-

dbf

íftantur templa , teftatur populorum ad

W0 q

edes facras confluxus & frequentia. Au-

n te

dio: id fane, fiita eft, ur dicis, futuro

il m

tempori bene confulitur: felicitatem enim

m

qua jam in luxum abibat magnis paffibus ,

! blicy

paulisper numen temperat, ut diu boni fi-

. Rum

tis.

Puturo itaque occurrit malo pru-

tiem,

dens Deus.

hi

32. Verum , qua fronte dicere aude-

| tüg.

bimus, nos malum non contraxiffe , quod

! fünt

intra vifcera reipublicee reconditum eft?

Oraq

Floreat fane exterior vultus, fanitatemque

tüntg

pre f& ferant , qui videntur oculi ; quid fi

(Ubw

interea interno calore depafcantur viícera,

þ'mm

& ulceribus putrefiant, an manum a cor--

pore abílinebir medicus, fi toti corpori be-

ne

Jerl S

DI

TRACTATUS NONUS.

55

ydo ho

ne vult? Foris apparet religio , intus im-

.

rip i

pietas dominatur

P

in vultu. modeftia , in

erimu'

animo omnis impudicitia; in plateis ho-

gc m

mines frugi fünt & Stoici, in domibus Epi-

s did

curi de grege porci ; luce meridiana hu-

malitium

mani & modefti, in tenebris (alaces & in

avimiis

omnem proje&i libidinem ; ore non nifi

ndi, 1

juftitia concrepatur, & nusquam minus

aut m

quam in eorum conclavibus reperitur ; de-

nique foris vultu pretenditur pieras ; inte-

efl; t

$, Itl-

rea Deo rebellat fuis appetitibus immerfa

mens. Et hec quidem occulta vitia fünt,

; pré

a, [e"

&abfcondita, non tamen Deo,fcelera. Quid

| d

vero aperta commemorem, & quz omni-

l-

um tenentur manibus oculisque ? non tam

fücuto

id jam ago, ut fcelera nimium eheu domi-

l enim

nari demonftrem, quam ut ea ; rerumpu-

lfflbUS:

blicarum depreffione ; regnorumque non-

n J*

numquam ruina , merito caftipari denun-

tiem.

) r

33. Neque tamen id a me denuntiari

neceffe eft, quod toties fe facturum mina-

i

tus eft, fceleribus irritatus Deus.

Plene

o d

funt facre hiftorie , plena Prophetarum

I

oracula, 4) quibus aut peccatis ir& inten-

Ti

tantur, non nifi horrendis cladibus, urbium

mque

fubverfionibus , publicaque devaftatione ex-

"

dfctta

piande ; aut etiam in fcelerum vindictam,

gen-

a

a) Vide Deut. c. 26. totum, — Judic. c. 3. v. 14-

y :

Jer. 5. v. a5.

Eccl. 10. v. 8.

Id

ARS SEMPER GAUDENDI

$6

gentium integrarum crudeles omnino . in-

yeffün

lonam

terneciones, orbi exemplum future, refe-

runtur.

Non eft certe quod nos palpe-

| tibus |

duobi

mus miferi, & tamen contumaces : Dei id

eít oraculum.

vix fe

Regnum a geute im geutem

zransfertur. proptev inyufHtias, eg. injurias , eg

Rex »

contumelias , €$ diver[os dolos, & rurfüs Ifa-

Alfon

í

ias , vuit Serufalem $g. Sudas coucidit , quia

cidit,

Qu

lingua eovum, €g' adinueutiones eorum. coutva

JDominum , ut provocavent oculos majeflatis

| Vi f

1 fhm

ejus --- P impio in malum 5 vetributio euim

manuum ejus fiet ei. a)

1 crimiq

34. Neque profecto aliena incufemus

l$ p

fcelera, fed deteflemur noftra.

Non Re-

mit, ]

qufan

gum Principumque peccatis ultrices adhi-

beri manus conqueramur ; plebs enim fze-

ia

pifime in omne vitium projecta eft, &

infam

quod peccat populus, plectuntur íepenu-

T

mero Reges etiam fanctiffimi: exuuntur re-

[U I

gnis illi, dum fübditorum facinora juíti-

! Jmnn

tiam mifericordi Deo vel

invito extor-

Qilin

quent ; pereunt przclariffimi in acie Duces

Rmpw

& exercitus , cum nimia luxuria civitates

Tiomi

diffluunt.

invit

Sanctiffimum quis neget fuiffe

Francorum reo

2

em Ludovicum ? quis fan-

| tor

m |

&iffimam pro religione, contra Saracenos

egifle caufam inficiabitur, cum florenti(fi-

lg,

Ctw

mas ex Europa copias in Syriam eduxit,

N

Chriftiano nomini religionique a barbaris

chff

peffum-

4) 1fa. 3.

M TRACTATUS NONUS.

57

D

nino -

peffumdate , confulturus ? & tamen tam

2

bonam caufam cum agit, morbis oraífan-

tibus ita enervantur copie, ut ex tripinta

s pije

: [ai

duobus fortiffimorum militum millibus ,

vix fex millia fupereffent.

Fugit itaque

! genmn

iits d

Rex, & tandem ipfe cum duobus fratribus

[us 1f

Alfonfo & Carolo, in Barbaras manus in-

ji, j

cidit, & in tetrum carcerem abducitur (an-

- (0f]0T

&us Rex. An fua is peccata luit; qui mor-

tali fcelere numquam . contaminaverat ca-

Wj(püm

ftam mentem ; an vero luxuriantis regni

10 4l

crimina ? Fractus fuit, non tamen infra-

&us plane Ludovici animus.

Vires refu-

(emus

; Re-

mit, rurfüsque piam pro Chrifto acturus

caufam , claffe validiffima inftru&tus T'une-

adhi-

nft-

tanas Saracenorum, etiam tum pyraterio

d&

infames, invadit oras. Exponit milites, ca-

ftra explicat. Rurfus ingenti pefte exerci-

gpoll-

yur t

tus corripitur, qua tandem Rex ipfe cum

Joanne filio, mifere quidem fed tamen fàn-

; il

extut^

&tiffime extinguitur.

Eadem, tanto poft

temporis intervallo, communem Chriftiani

us

nominis hoftem exacturus , tentat littora,

jnti

invictiffimus & vero etiam piiffimus impe-

t fb

T

rator Carolus Quintus : educit milites, non

tam bella quam victorias circumferre foli-

4405

tos.

attle

Pallet Ottomannorum 1luna, & jam

cornua contrahit ; a&um eít de Algerio.

B&W&,

Cum ecce validiffima tempeftas incumbit

ytts

claffi ; colliduntur rates, & breviffimo tem-

pefïüm'

poris

fä ARS SEMPER GAUDENDI

poris a&tu, centum quinquapinta naves,

fiand

cum vectoribus, impedimentis, tormentis-

! Ra

que omnibus illico undis abforbentur, to-

felera

ta qua fupererat claffe fcediffime dilacera-

|

leribus

ta. Omnes quotquot erant equi in rnare

D

dejecti, ut homines transvehendos reliquie

folitum

claffis caperent. Speéctat ingentem cladem

)

llici

ex littore; numquam magis quam jam in-

,

Í

victus Carolus : nullumque gemitum ex-

dBS DU4

primit fortuna tam advería, in cauía tamen

IT

adeo fancta. Illud tantum, fíe dignum, fe

Yewlt

dignum ingeminat: ZZaz volumtas tua. Al-

D

loquebatur certe majorem íe, fe tamen

Yfts |

An vero fanctiffi-

etiam major Carolus.

itrQn

mos hofce Principes, fua luiffe fcelera di-

hu

xeris, an aliena ?

lt m

3j. Quod vero non omnes Reges,

| n

Ludovicos effe dicis aut Carolos, non pau-

| Verfo

cos effe Heliogabalos & Sardanapalos; fa-

|ür,

teor,ita efl. Sed tales effe Reges, cum ta-

U

les funt, non nifi fubditorum fceleribus im-

n

putandum eít. Caftigare cum vult Deus

uj

plebis mala, ejusmodi permittit ut fint ca-

[/7) :

In-

dj

pita, per qua toti corpori male fit.

fauíta tu dicis confilia effe , quae perdunt

de (

Rempublicam ; fateor id rurfüus.

Sed in-

A

faufta ut fint, id fübditorum merentur fce-

Dtiia

lera.

Viros habet preclariffimos Provin-

m

cia, eos non audiri clamitas ; verum id

RUT

populi rurfus merentur fcelera; quibus ca-

l-

TL

-

)

TRACTATUS NONUS.

$9

Scelera

| D

ftigandis ftudio incumbir Deus.

noítra funt, qua fanis confiliis intercedunt;

Ti

ll"üï,ï 2

Ícelera fünt, que ea intervertunt, ne íce-

dihtcee

leribus ftet impunitas.

in füei

36. Denique ne ducum infolentiam,

reliquz

militumve ignaviam tantopere argue, malis

d

publicis caufam dare. Enim vero caufam

j ]l

dant, fed ignavi quod fint milites, difcor-

um e

des Duces, diffolutus in omnem licentiam

j (amat

exercitus, hoc Provincie , quam poenas da-

re vult Deus, effecere fcelera.

'Tandem

; A.

ab ignavo hofte fortiffimi quod füuperemur,

fatnen

noítra faciunt vitia.

Veriffimum eft illud

xtiff

Hieronymi ; JPeccartis moflvis bavbavi fovtes

n di«

fut , & ab ignavis caffigari nos vult Deus,

ut manifeflior fit Dei ícelera vindicantis

manus. Quod fane Hifpaniarum olim fub-

N

on pas

verfione preclare Divus Salvianus exequi-

tur, etiam id nunc eft veriffimum ; /Vumn-

s; f

cum

uid som evant im ommi tevvavum ovle Bar-

/

avi fortioves , quibus Hifpani tvadeveutuy ?

us 1f

j Das

multi absque dubio, imo mi fallor omues. . Sed

ideo (Deo) iufirmiffimis boffibus cun&a. tva-

f

j i

didit , ut. ofleudevet. [cilicet , nom vires valeve,

fed cau[am ; meque tumc ignaviffimorum bo-

gg[dlm[

d

Iv

flium fortitudine. obrui, fed [ola vitiorum im-

puvitate [upevari.

Ut vere im mos venevit di-

j [e-

&umn . dllud , quod ait ad Sudeos Dominus :

x

Jécundum. immunditias fuas &2 fecundum | imi-

um !

11

j ?*

quitates j?tas féci illis, $9. averti faciem me

ab

je

6o. ARS SEMiJE'R GAUDENDI

&b eis,

Et rurfüus.

ANec illos gatuvale vobur

Bo

Jfecit vincere, nec nos mature infirmitas viuct.

hu tu

i 14

AVemo fibi aliud pev[uadeat , uemo aliud avbi-

ivetuv : fola sos amovum uoftrorum . vitia vice-

AU au

Yunt. q)

[u; à)

37. Neque vero jam rmihi quisquam

QO q

tritum illud objiciat, etiam apud hoftes ef-

gt

fe flapitia & Ícelera, multo etiam maeis

4b f

deteftanda : contra omne fas movere bel-

TU qr

lum, Hereticos effe, Mahurnetanos effe,

exemp]a

Fidei religionique rebelles. Sint fane; fed

hoc noftrum non eft inquirere.

Jutte in-

[7

ueg

terim que patimur toleramur : fi non ab

hoftibus ftet juftitia, a Deo certe ftat. Su-

juia

ü

am is caufàm agit, per injufta hoftium ar-

ma.

Impii erant Amorrhzi, indololatree

Philiftei , & tamen eorum manibus cafti-

gandus datus eft Ifrael. Interim uti recte

38H

AUGUSTINUS.

ferum

JNon lketevis ampie vel Tyran-

7e, quomiam virga vel flagellum efficevis. IVo-

detorq

vit emim prudeus Do&or , mec ignovat pius

ïam, (

Pater , pofl cafligationem promovere difcipu-

t o

lum , 9 pofl debuam emendationem paterue

Totatic

bereditati preficere fllium, flagellum vero five

& din

virgam , incendio flammarum . comburere.

)

Ortig

Interim, inquies ; florent impii, viget he-

füpien

refis, fcelefti dominantur.

Cur non illo-.

tpicia

rum infolentise frenum injicitur ? Ah mi-

Glimi

fer!

| Ti

4) S. Salv. l. 7. de Provid.

;mmu

£) Augutt. fer. 19. de ver. Dom.

l

j

J

| TRACTATUS NONUS.

61

]e vl

fer! an apitur, ut recte AucusriNUs: Die-.

i t

dus tuis paucis vis impleri omnia ? Que om-

ul at-

sia? ut damnentur omnes impii, 9 coroneu-

fit vt

zur ommes pii? 4mpleat ea /Deus im tempore

fuo ; 4) novit ille tempora & momenta,

jsquan

novit menfüram fcelerum ; habet , quod re-

ts

ponat Emarcefcent fine dubio, que mo--

| mos

do florent viroze, exemplum fua clade da-

ture orbi, quz modo in cafítigandis juítis;

ore D

a

g ell

exempla faciunt.

; fed

g. VL

|le in-

liaque publicis malis acquiefce. — Quod ut

on äb

facias, mon clades ip[as , [ed Deum au-

. Su.

&orem , €g. peccata , caujam im-

m ar-

pelleutem. a[pice.

la

38.

Oc itaque, fi mente moveri non vis,

s Q -

x

m

inter tot tumultus , varietatesque

rerum in primis age, ut in eas oculos non

| Tyrt-

detorqueas obtutumque fipas. $i quis ró-

íi. -

tam, que fuper axe celerrime circumagi-

T

tur, oculis diu afpiciat ; oculorum aciem

i

rotatione tam celeri turbari fentiet, imo

yi

& dimoveri cerebrum.

Nimis magna e

WM

fortis fortuneque modo profpere, modo

It

;s

fugientis variatio, quam ut eam immotus

g I

afpicias : turbaberis procul dubio, fi patriae .

j Il

«alamitates, clades, & occafus confideras :

M

moventur omnia, moveberis & tu.

Ve-

g

xum ut inter tot fortis alternationes imper-

* ferri-

) Auguftin. in Pfal. 19.

[47

ARS SEMPER GAUDENDI

territus fis , & immotus concuffo orbe,

(

axem conípice, Deum ; inquam, immotum

: Jotitol]

femper, & qui nibilominus dat cuz&a mo-

| i fen

veri. Hünc omue principium, buc vefev exi-

Qu

zum. à) Peftem immittit ille, calamitates

D

ingerit ; cladibus Rempublicam enervat;

fiam |

confilia diffipat, animos eripit: deprimere

iil

nos prorfus vult; deprimamur fíane : peri-

Áimy

re nos etiam vult ; pereamus profecto,

j

numquam futuri fecuriores, quam cum fic

perimus: feramus;, ferre quz nos vult Deus,

audo

myr

íed non queramur. Atque hoc intereft in-

Tnperi

ter Dei cultores, Ethnicosque aut impios;

li (ce

inquit D. CyeRrANUs; quod dum lisdem cla-

dibus involvimur , aliter eadem atque ali-

| &orp

d e

ter feramus.

Putatis , inquit, zos adver[a.

tiona

volifcum equalitev perpeti, cum eadem adver-

fapita

fà videatis a. uobis &2 volis equaliter fufline-

i n

vi ? Jdpud vos, impatientia clamo[a. femper eg

STINU

querela eff. - - INom evgoidcirco compares volis

T

€9 equales fumus , quia. in iflo adbuc mundotg

ET

cavge bac con[flituti , mundi eg. cavuis incom-

b

ynoda voliscum pavitev fuffinemus : tam cum

fj

32 doloris [enfu fit, omme quod punit ; manife-

fui;

fium. eff , eun mon . effe participem pene tuz,

U

quem tecum videas son dolere. b) Lamenten-

l

Tl

tur itaque alii, quibus Dei artes perfpeéctee

foft [

non fünt, patrize ruinas & clades; tu Chri-

enti-

fciane-. oculum in Deo figens, illud id

dem

&

9) Horat, 5) Cypria. ad Demetrianum,

| 4

«

DI

TRACTATUS NONUS,

63

) 0j

dem cum gratiarum actione ingemina , ft

Jmotum

nomen Domiüfi bencdilum | a [eeculo $g. ufque

tl -

im [aeculum.

-Quia Sapientia, g , Fortitudo

"L

ejus funt,eg ipfe mutat tempova

t9 etates,eg.

amitit

Prausfert vegna. atque. conflituit. — Dat. fapien-.

enet d

tiam fapientibus $g. [cientiam, intelligentibus

prinat

difciplinam. a) Sic nempe quieta erit , quia

: p

femper in Deum grata patientia.

»

rofedo,

redis

36; Deinde, ne cladi

um quos c

cum J

auctores propius contemplare ; non Ducum

|r Deus

ignorantiam , militum ignaviam, Regum

refl -

imperitiam , Magiítratuum perturbationem,

mpios,

fed fcelera Reipublicae, omnis mali fontem

tn cla-

& originem intuere : illudque tandem fup-

Qe ali-

lex cum Davide confitere : Pofuifli zvibu-

adoa

lationes im dov[o moffro, pofuifli bomines fupev

TA

capita woftra; b) fed eos, quos peccata no-

if

Ítra merebantur. Zonzum efl, inquit Aucu-

STINUS, u£ confidevemus 10$ peccatores. e[[e eg

mprd

s 0

fic toleremus. impofitos fuper capita woffra , qut

nmmfüff

e? nos. Deo. confiteamur , quia digna patimur,

j i

Quid enim indigne pateris , quod facit , qui ju-

fous eff ? - - - Sevire videtur Deus , cum ifla

ym 19

: qui/j"

fücit : me metuas, numquam fic [zvit , ut per-

dat.

uwando male vivis, ft paveit , plus ira-

at«

feitur. : omnes il tvibulationes , flagella. [unt

«

corvigentis , ue fit [eutentia pumientis. c)

if

u

Q

- Hic igitur obtutum fige; Deum afpi-

] idett

: deinde peccata;

æ:.g cunéta invertentem

2

quae

d

) Daniel. 2. — 7) Pfal. 65.

n

cum, Píal. 65.

£) Aug in illugm lo*

64

ARS SEMPER GAUDENDI

non hxc modo, fed & plura etiam me-

d5 I

reantur: & fic cunctas fortis vices pertur-

|

bationesque; immotus ipfe, imperturbatus-

j läuf

l

[

que afpicies : etfi non patria modo corruat, u

fed

- n pl

Si fra&lus illabatur. Orbis ,

| t at

que al

' Ampavidum fevieut vuine. ) ;

qum

«$03008- -503063-:-0020068- 2030 08«

fnüs t

futeam

TRACTATUS X

Qp

lm f

Q eff

Unusquisque proprium donum habet

b

ex Deo , alius quidem fic, alius vero

tiom

fic, 1. Cor. 7. v. 7. unumquemque

Otitat

ficut vocavit Deus , ita ambulet , &

fg ii

ficut in omnibus Ecclefiis doceo v. 17.

[

querg|

Oflenditur , ut quietü.r quis fit, eum flatu

mulny

. Juo contentum imprimis debere *vivere z

lts

nec debere "velle aliud effe, quam quod

eXCl?l

efr.

tüm

;

-

PROOEMIUM.

num,

V qui

. A D nos ipfos , noftraque propius jam ac-

ïüque,

cedimus ; opus aggredimur imprimis

| i

difficile. Hic perturbationum omnium fta-

&

c ul-

Qu

turigo eft; imo & fentina ; denique hi

cus

n

$9) Horat,

DI

TRACTATUS DECIMUS.,

6;

m (f

eus later: leni fane pertractandum eft ma-

nu.

| PCFIUI'-

Maxima moeroris querelarumque cau-

ürbatte

ía íumus ipfimet nobis.

uid mirum,

COLTUI,

cuncta nobis quod difpliceant, fi nobis ipfi

non placeamus ? quid mirum, fi alia fem-

per atque alia volumus , íi nos ipfi alii at-

que alii femper effe defideramus, & num-

quam arrideat id; quod füumus ? 'Tam fu-

mus miferi mortales, imo ; ut, quod res eft,

fateamur, impudentes, ut, licet omnia Dei

opera generatim comprobemus, omniaque

bene feciffe judicemus, in nobis tamen re-

&te effingendis conftituendisque, erraffe ar-

hobet

bitremur illam , quam credimus effe fapi-

j VerO

Hinc maxima in nobis

entiam infinitam.

mqe

oritur perturbatio, quod nemo fere unus

um

fe ipfo contentus vivat, nemini flatus,

quem occupat, arrideat ; omnes vivunt

)N

Et vero, ut tu-

queruli, ideoque miferi.

l /Idftl

multus hos animorum fedem doceamque de-

yutt

inceps , quanta tranquillitate caf(us omnes

excipiendi fint; qui non communem tan-

j (

tum rem, íed privatam quoque concer-

nunt; illud nunc conficiendum primo eft,

ut quisque conditioni fuz acquiefcat, , fta-

tuque, quem in hac vita*occupat, conten-

x

tus vivat. Hoc ut confequar, illud fecun-

prims

ym f

do demonfltrandum eít, optimum unum-

quemque habere a Deo ftatum ; commo-

r

o

ditfimum, inquam, & aptiffimum; quo quis-

3

que

[

66 -ARS- sotianeamadep

que faluti fue , divino

fulere.

3

que hogori pgfïit um

[erere

Sendi

tiffimo

EM

Thinor

U: quisque. contentus fit , eff id , quod eff,

tOtigs

id . [ibi pev[uadeat , a Deo'fic fe im ovle

quum

conflitutum , ficuti. eft.

m

atmi)

Lenum gequor tenuimus adhuc ; con-

I.P

trahamus, fi placet, vela ; & ex alto

ime

defcendentes; legamus poft hac littora; imo

lao

*

terram fübeuntes, fluminum crepidines &

€jüs Q

eeítuaria confcendamus.

Immenfum in-

hgc p

quam Divine Providentie pelagus utcum-

Á omr

que permeavimus ; induflriamque, quam

R W

orbis univerfitati regendee adhibet prudens

IUn f

eus, quantum Mhumanarum ratiocinatio-

ü f

num fert imbecillitas, confpeximus: tem-

quat

pus eft, ut tandem ád fingula particulatim

Omni

Ípectanda defcendamus , fic, ut ingentem

Yend

illam Scientiam Dei, non tantum in toto

ficile

terrarum orbe digerendo & dirigendo im-

Tetun

penfam admiremur; verum etiam cum füm-

Ant

ma animi demiflione & ftupore, illud cum

Davide dicamus

*

*

mag1

mirabilis fa&a eff. feientia

Tüinc

?ua ex me. a) Tui

tiqu.

& Deum obítupefce.

gitur attenc?e,.o homo,

potr

2. Quod quidem ordine ut faciamus;

Qüe (

hoc certum ratumque nobis effe debet , ean-

Oi

dem prorfus curam de minima re Deum

s

gere—

d) Pfa!ma 138-

DI

TRACTATUS DECIMUS. 67

*

offit .

gerere, quam de maxima

P

neque minus

mendicabulo attendere, quam Regi poten-

tiffino; denique ut verbo abífolvam , non

minori ftare ftudio hominis unius, quam

quijj

totius univerfi gubernationem. . Dei ora-

j utlt

culum eft, illud Sapientis, Pufillum €9 ma-

gnum ipfe

fecit , €? equaliter eff. illi cura de

omnibus. a

) Quid enim ? certe, fi, ut ante

I1c; P

t ex üit

a me demonftratum eft, 1. omnia & fingu-

la verbo virtutis ejus fint condita: 2.fi ab

ora; i

dines &

ejüs ore, id eft, (an&tiffima voluntate; ad-

um

huc per fingula momenta dependeant. 3.

Utcutr

Si omnia ejusdem fint pretii Deo compa-

xata; nam ut recte lfaias : Omnes gentes quaft

, quam

prudens

80 fint coram. e, 9 tanquamvnibilum £g in-

yxntio»

aue veputati funt : b) | 4. Si finguli, quot-

y: r

[

quot fumus, Divino honori, quem fibi in

ticulatit

omni opere preefixum habet Deus, promo-

iOpentat

vendo poffumus fübfervire: $. cum eque

5 in f0

facile ei fit, totam difponere univerfitatem

rerum, quam quz ad unum duntaxat fpe-

ub f

7cum U

&ant hominem, conformare :

6. Si eque

jod at

magna induftria opus fit, ut de unico ho-

mine decernat, quam de univerfo : 7. De-

i Wz

nique, fi ipfa totius univerfitatis recta dis-

o

ab unius hominis concinna recta-

pofitio,

que ord

inatione dependeat , quz quidem

gf :

ehehW

omnia prece

dentibus tractatibus fufius fu-

vera

ü DCUW

mus executi: hec; inquam , omnia fi

funt »

4

gffi?'

a) Sap, 6,

D) 1fa. 40,

[

68. ARS SEMPER GAUDENDI-

funt, ut funt veriffima ; fane nulli pofthac

det

dubium effe. poteft, quin eademi de mini-

tntam

ma re, que de omnibus Divinge Menti fit

cortpl

curatio. Fadem dico, non equalis rantum:

nvide

cum hec curare non poffit aut difponere;

4

nifi & de illis judicium ferat, & decernat.

n

.rl

Sic nempe ideam; de praclara quam men-

mo]

te concipit pictura figuraque fibi non po-

Tür mi

teft reprefentare pictor, nifi omnium , quas

qud f

penicillo produ&urus eft, imaginum lo-

iüfm.

cum, firtum, magnitudinemque conceperit,

d R

-& defignarit.

Neque cum manum admo-

"um

vet tabulee, minus ei curandum :eft de mi-

& N

nima rei effigie, ne nimis exilis fit, nimis-

nf

ve humilis, ne obfícura nimis diluteque ex-

lique,

preffà, quam de.preclariffimarum , quasque

qtedibi

oculis maxime vult patere, imaginum for-

.

! lecuri

mis & fipuris

.

una enim effipies, etiam

f&

obícuritate fuà, fplendorem dat toti operi ,

f m

& proportionem tribuit perfpectivae.

T fo

3. Illud itaque cum fic mecum ftatui,

mj

tum vero oculos mentis. ad me refle&o;

iludque accurate. pervolvo, quid tandem

gn j

de me ipío poffim conqueri ? aut quid vel-

ütte f

le poflim effe, preter id, quod füm? aut

Vsqu

quem tandem alium in hoc mundo fitum,

tf

Ítatumve,

preter eum, quem mihi natura

dedit, fà

Tifim

pienter & ratione poffim exoptare?

namra

apienter in

quam ; nam ítulte preterque

BO

racionem ,n

ihll non optamus, — Antiquum

Vtti

À

m

f

TRAC.TATUS- DECIMUS. 69

id eft natura vitium, nunquam fe ipía con-

poflue

e iil

tentam vivere, fibique per vora nunquam

fenti t

complenda, prefentis vite delectatione

E

fantuft

invidere, imo & eripere.

Dontt

4. Verum ,, ut fapienter ftatuamus de

lecerni.

tanta re, fic mecum ago.

An ego cocus

n ma«

homo plus Deo fapio ? minime. Non igi-

tur mihi magis perfpectum eft, e re mea

on p

1,qu3

quid fit, quam illi, cui perfpicere omnia,

um lo-

ipfiffima eft natura. Id quidem veriffimum

:eperir,

eft. Ruríüs, nonne quantus, quantus fum,

admo-

Dei magis fum, quam meus ?. quis dubi-

de mi-

tet ? NÓnne ex me, & per me honori fuo

nifmis-

confülit, & faluti mese ? Nil verius.

De?

x

ue ex-

nique , ut finem fibi prafixum confequatur,

credibile eft, eum vias inire certiffimas &

puque

m fot-

fecuriffimas. Non credibile id. tantum eft,

fed & ipía veritas. Quod fi hec ita fint,

, m

p

fic mecum rationem inflituo.

An ergo in

à

me folo recte difponendo , a fapientiffimo

l üatui»

Numine erratum fit, qui, qu& extra me

eidos

funt, omnia preclariffime ordinàrit ? ma-

tadet

gna illa & füblimia celorum corpora ex

[ufd g

arte fcivit difponere ; folem, lunam, cete-

rosque planetas & ftellas füo quasque loco

ftunty

aptiffime collocavit ; terrze , mari, imo & le-

namü

-

viffimo aéri ventisque tribuit ; ,quid.quid,

yotatv.

nature ut bene eflet ; poterant exigere;

non metas tantum praefixit, fed & pondus

Qu

ventis dedit, ne quidquam illis deeffer, uti

niqüuäu s

j

$

epre-

ARS SEMPER GAUDENDI

76

tit f

egregie advertit Job : Qui fecit ventis pon-

dus, 4) hoc eít , uti ego jam intellipo, quafi

kq

om

equus minimeque parcus propola , men(ü-

ra plena & conferta, füa dona admenífus

puui

Qum

eít , creaturisque juíto pondere diftribuit;

quidquid ad nature ílatum commodum,

nonp

convenientemque fitum vifüm eft con-

*

liid

ducere

*

& is , qui omnia potuit fuis

dinm,

Vinun

locis, temporibus, & nature, coaptare, &

ad amuífim. menfuramque componere, is

Qndi

inquam de me íolo, in tanto opere apte

Ti

non potuit quidquam ftatuere ;' aut fi po-

C q

*

tuit, credibilene eft, noluiffe ?:

fip;

$. Quid dicam? quid cogitem? an coe-

r :

þlos

]

fortaffe folemqüe:& lunam, nobiliores

effe creaturas, quam ut iis poffim compa-

ferit

rari, easque idcirco majori cura dignas,

Qui

me vero non tanta ?

Qote

Id vero longe eft

falfiffimum.

Infinito certe intervallo, a di-

Quie

gnitate nobilitateque nature mee diftant;

iFar

ut qui corpus habeo longe majori artificio,

üi;

compofitum & intertextum ; anima pra-

tün,

terea preditus fum, cujus natura eft ratio;

fitc (

& quod fümmum eft nobilitatis decus, pro

Tneg

qua mortem fübire non dedignatus eft Fi-

Qu

lius Dei. Quid tante dignirati opponere

üm

poffunt , quantumvis magna cclorum cor-

W

pora.? mihi certe ferviunt, nec aliam ob

Wt

Quis ergo mihi perfüafe-

Vt

j

cauQm fünt.

r?

1

t

E

d

) Job. 19.

1 TRACTAT-US DECIMUS.

)l

71

rit fervorum mancipiorumque curam peri,

1 j |

0 qui

& quidem magnam, & quidem accuratam;

menfi-

Dominos autem negligi & haberi contem-

Imenfi

ptui ? hoc certe preter omnem rationem

firibul

cum fit; in Deum, qui eft ipía ratio, cadere

nodun,

non poffe, fit illico manifeftum. Hinc ruríus

ft n

liquido conficio ; ut minimum zquale (tu--

dium, zequalemque induftriam contuliffe di-

tit [uï;

tare; d

'

vinum artificem , ut de apto mihi loco, ftatu

conditioneque, in hac univer(i tabula pro-

yere, 5

re apit

Ípiceret ad divinam ejus voluntatem commo-

de exequendam, &fic confuülendum honori

p

füo; quam foli, lunze, coelis, atque adeo;

abüit verbo invidia, ipfis angelis.

ana

xiliores

6. 'Tantam ergo curam mei cum gef-

ferit is, qui.in rem deducere poteft, quid-

compt-

quid vult, is, cujus voluntati nullus error

d'xgnäs )

poteft irrepere ; clariffime convincor, ac-

onge *

|o;1 d

quiefcere debere me , idque firmiffime ju-

dicare,; optimum id effe, de me quod fta-

diftatt

anfci

tuit; &convenientiorem aut locum aut fta-

tum , in hoc univerfo habere me non potuiffe,

m p

nec divino honori promovendo, nec f(aluti

[ t

ecus, Pf [

inea procurandæ, quam eum, quem nunc

l

occupo ex Dei decreto.

Aut fane dicen-

Ilj eff

dum eft, prz Deo me in mea caufà fape-

re,in qua tamen nemo non coecutit ; aut

üft «or»

certe Deum, quod convenientius mihi fci-

J

m 9

vit; praeftare noluiffe ; quze quidem horren-

Peï

fl

cum nihil ita certum

da eft þlasphemia i

5

-

-

v2 ARS SEMPER' GAUDENDI'

fit, quamquod volumas Dei fit. fantlificatia

i de

zofiva,a) adeoque preftare o

"

Ti5 f

mnia, quæ ad

eam .liquido conducunt.

pandi

; ts ])

tim,

&TL

; beriv.

mürat

Quia vero Deum /iaiu: fuiv au&torem e[fe,

memo confiderat , ideo nemo fua conditione con-

confte

tentus off.

Offenditur autem , quam id

at

contva mtionem /it.

l

fünye,

7-

'Am clra & evidens eft mihi hec

At al

demonítratio , ut ea probe perfpe-

(tinc

&ta, facillime cogitationibus omnibus pof-

Ti

fim occurrere, que nos dementant quoti-

: ndir

die, magnamque objiciunt animo pertur-

E

bationem, dolorisque materiam. Ea enim

effemi

vulearis, maxime obvia eít dolendi caufa,

Dull

quod numquam nobis placeat id, quod fu-

mus; neque corpore hoc, quo fruimur,;

qui d

Cufis

contenti fumus, neque ingenio;animique do-

tibus, neque valetudine, nequeadeo iis, quee

— hiy,

Kt.n

naturam íuperant, gratiee donis. Utcumque

diiS Y

ea omnia a Deo nobis preftita fateamur;

femper tamen conquerimur de defectu;

, Qum

Vtdy

aut non fat multa nobis exhibita ingrati,

aut aliis meliora praftantioraque fuiffe con-

0f

cefía invidi qugrulique caufamur V

erumsy

li

ut

5) 1. Theffal. 4. v, g.

Ü

:

TRACTATUS DECIMUS. 7

hf

ut de alienz felicitatis invidentia non aga-

mus modo, quaío identidem mecum per-

3uæ P

pendire, quam late pateant toto orbe con-

tra Deum diffuf&e querimonie, etiam eo-

rum, qui divini nominis nec funt, nec ha-

beri volunt contemptores : féd ut fit, mur-

1f

murationis familiaritas , conquerendique

IWICU?I-

confuetudo, pudorem .VitiO infamiamquz

*

!

detraxit.

$. Etenim " quid vulgare magis tri-

tumve, quam cum negotiis mora injicitur,

j hac

aut aliter quam volebamus, res eveniunt,

orfpee

(tunc enim potiffimum in querimonias ab-

po

ripimur ) illico in ftatum noftrum invehi;

quori-

conditionémque deteftari nós; per quam fa-

etture

&um fuerit; ut his, que patimur, expofiti

| enm

effemmus malis ? Ah! fi angeli effemus , qui

cufày

nulla urgentur corporis cura, exclamat is

d f

qui domeftica re premitur, operique, lucri

yimuy

cauía, dies noctesque non fine faftidio in-

u dU-

fudat. O fi viri effermns, ingeminat mu-

i qu*

lier ; partus doloribus jam exhaufta. Si ftu-

:umque

diis. vacare potuiffem., inquit indoctus,

:eamur;

quam facilis mihi pateret ad commode vi-

i

vendum via !

j

O fortunatum Mercatorem gvavis atttis

du

a&fus jam lqngo membra la-

fetüty

.Mz']es ait , fr.

OYve .

W

Conmiva Mercator , navim. ja&atitibus

aufis, .

Mili-

74 . ARS SEMPER GAUDENDI

JMilitia eff potior : quid euim £. coucuv-

1 operä

vitur ; bore

3

| fexc

- Moimnento , aut cíta. mors venit , aut vi-

dm.

&oria leta. a)

fifti

Qli matrimonio conftrictus eü,A eo fe vin-

* multi

tticot

culo conflringi non debuiffe clamitat ; &

fane, fi jungi debebat, non huic tamen fc-

| Ob

minav in manus convenire ;

5

non huic illa

| Qierin

viro fefe nubere, nifi perperam oportuiffe,

i, a

t d

Rurfus, ii ipfi , qui caftitatis legibus con-

ftricti, perfe&ioris vitze tenent inftitutnm,

Wt

dltem |

etiam de füo flatu libere obmurmurant ;

non illi fe religioni dare, non illam virze

Yenffn

formam inire, e re fuad*fuiffe ; alias efe fe.

m q

mitas, aliam vivendi methodum; qua faci-

; Betper

lius certiusque perfectionis apicem fuerant

D D

confecuturi,

um

9. Bone Deus ! quid non de te quere-

. yetto

larum ubique eft ! arbitrabar ego, nihil non

' ànim

ab illa fapientiffima providentia ordine, ri-

fs q

te & fàncte ordinatum ; & ecce video tur-

f t

bata omnia, nihil. non peffimo collocatum

mii

& loco & modo. Qui humili ftatutus eft

fqves.

in pradu, nimis is humilis, nimis is depref-

]

fus eft : qui altiori evectus faftigio, nimium

fipm

elevatus dicitur : qui nusquam rebus ad-

lündo

movetur ob exiguas animi ingeniique do-

Pïinci[

tes, nihil agendum quod habeat, inge-

Q

miícit: qui dotes eas eít confecutus, ut

qui

Opes

E

g) Horat- £3t0 le VQ 3.- '70 ;

«

DI

| 'fRACTATUS DECIMUS. 5

(lll«

opera ejus paíffim expetatur ; miferrimum

fe exclamat, cuique ne ad neceffariam qui«

! u-

dem quietem. quidquam detur otii : Eccle-

fiafticorum flàtus nimis commodus videtur

multis ; fzecularium nimis implicitus & in-

o fe t

tiat;

tricatus, quam ut Dei obfequio feíe dedi-

cent , debitoque faciant fàtis.

Sic patfim

men f«

huic il

queruntur homines, adeo ut manifeftum

fir; aut Deum hujus conftitutionis aucto-

ortulle

US COl

rem defignatoremque primum erraffe gra-

viter, aut vero turpiflime erraré nos. lllud

TU

autem fieri non poteít ; alterum itaque eft

urant;

veri(fimum.

In nobis erratum non eft, ve-

MU

rum a nobis.erratur graviffime , dum tam

ffe fe-

a faci-

perperam judicamus.

Ec quod peffimum

eft, noftro erramus damno : nam perver-

derant

füm hoc judicium, maximarum in nobis

erturbationum eít origo.

Iftud penitus

quett

ihil o

*

animo evellendum eft & corrigendum , ut

fis quietus: fruftraque te in hac mifera vi-

iine J Ti i'

dpo tl*

ta turbari conquereris ; fi ipfam primain

imali caufam in finu fers,.&

Jocart

foves.

E

Vero etiam

(

ro. At quo pa&to judicium illud cor-

g

rigam inquies ?. certe non corriges difpu«

nj

tando ipfemet tecufn; verum uti jam a

y

principio edicebam ; ingentem illam pre«

d Qv

celfamque de Deo opinionem excirando,

Y

qua humanse & ex tüo tantum commodo

) [

ov

enat proterantur ratiuncule , & phanrafize

H

v6. ARS SEMPER GAUDENDI |

fi abigantur, ut ne obftrepere quidem au-

deant.

enda

Illud femper obveríetur animo ,

Tibüs

Tmaxime cum malis incipit füccumbere, to-

tifi q

tam hujus.ingentis machin& conflitutio-

Erflm

nem, & veluti tabulam, Dei defignationem

Ttti

effe. "Totius autem te effe partem ; parva

entig

fit; an magna ; parum intereft, dum pars es.

!t qu

Pufillum. enim £g maguum ipfe facit, a) non

Yx fs

aliter quam pictor égregius, minimas etiam;

5q

quaque cafuü projecte videntur imagines;

hominumque velut umbras, non nifi ex

Tumm

D

idea, quam ftudio figuravit, fecundum per-

tütm

Ípectivae leges educit accurate.

Ws tu«

1r. Jam. vero, quod nemo nmifi artis

(lem |

imperitus mihi negaverit, uti omnis pictu-

re decor & íymmetria ex eo exiflit, ut

| nf

|litus.

fingula quz. exponuntur corpora, debitam

, Üems,

fervent inter fe proportionem, pro loci, in

elfe d

quo conflituuntur, diftantia; atque adeo

Um)

alterum altero eminentius locari debet,. al-

folus e

terum obícurius adumbrari , lztioribus fu-

cis, & coloribus educi alterum, prout ars

I2

exigit & fymmetria , a qua prorfüs picto-

ris gloria & fama dependet: ita profecto

flle co

U me

tibi omnino perfüadeas, univerfi exactam

perfectionem, ab.eo dependere ftatu; non

Ppte

emmVel

quem tu tibi fingis, fed quem tibi effinxit

Deus. Sane is omnia dum in ideis fuis fta-

þmmmu

Eny

tuit & figurat; füo tempore &loco produ-

cenoa

nes, &

48) Sap. 6. v. $;

$1

TRACTATUS DECIMUS.

Es

[ d«

eendain lucem; fic concepit omnia, ut in om-

If

nibus te conceperit; nec rurfus te concep.it,

6, t0-

nifl conciperet fimul ordinaretque omnia.

üti«

K fi artificis gloria ex recta figurarum con-

Onem

flitutione pendct, certe jam divine provi-

pv

dentie& bona fama , ex te, quod vir fis, ex

56

te, quod imbecillis foemina; ex te, quod

jm

rex fis, ex te, quod vile mancipium ; ex

d

RP

te, quod hebes ingenio, ex te; quod me-

tj

5

rum mendicabulum, liquidiffime dependet.

[j d

Unus quidem fic, alius vero fic. ) Debitam

| per-

autem gloriam Deo das, eamque promo-

ves tu quisquis es, o homo, fi ftatum eum,

artiS

quem fummus artifex magno & prudenti

»l&ü-

confilio tibi felegit, gratanter acceptes, &

t Ut

letus dicas ; O füumme rerum moderator

Dd

Deus, a te fum id, quod fum, neque aliud

gY

effe defidero, quam quod füm ; quia id

)

füm, quod ille defiderat effe me; qui a fe

t d

folus eft.

yus t

o d

12. Et vero, fi tam fan&to prudenti-

p

que confilio refraparis, nge tu profecto tan-

f

n

t& menti es injurius , qui totam operis;

lïa,m

(O

propter te, perdi vis fymmetriam.

Hoc

lj n

enimvero tedii levandi caufa, lepidius ex-

gfflüïm

ponamus.

An non picturam illam perdi-

st

tum iri dixeris , fi obfcuriores ille imagi-

nes, & homuncionum dilute: umbree; que

D

n

e

E

&) 1. Cor. ?.

— À

78

ARS SEMPER GAUDENDI

ER

in ultima picture perfpe&tivaeque regions

Q0 t

col'ocatzee vix comparenr, inter fe junctis

animis obmurmurare incipiant, deque fu»

exigua

D m

Ítatu conqueri ? nolle profecto, nolle fe

tantopere ablegari, & in angulum detrudi;

fis pi

liem

majores effe cupere; neque eos effe, fic

abícondi qui debeant et latere inter umbras;

Qii

Wrte

confpici fe velle; fat diu fe primorum ter-

goribus obteétos, et hominum oculis erep-

j ponet

tos; fat diu fe fola fumma capita tantum

! geren

extendiffe ; ora efferre fe velle pofthac, pe-

; perbi

is

Tf

&tus oftendere , quin imo et manus.

ad hac non excandefcat? quis non illico fa-

n

js!

piens iis id dicat: inanes maículi, vacua

quod

cerebella, aut veftro; quem vobis ars prae-

Tiütay

mhi

fixit, ftateloco , nec greffum movete, aut

| inten

illico tota pictura unico penicillo obducta

profcribemini. Hiabetis quod veftrum eft;

m

V,

quod res, quod ars, quod locus exigit;

xefragandi non eft licentia; aut fi eft, non

| Ws

W

erit impunita. Quod fi vero audacior ex

illis quis, pre fe ffantes effigies incipiat vi

jisu)

lce

protrudere etloco dimouere, illudque quafi

per contemptum indignabundus tamen di-

|

quiy

cat: Quid fibi vult coloratus hic gigas; cur

magnc

mihi anteponitur? an aliud quidquam eft,

|

fütgr

| ütwy.

quam ego fum ? fi coloribus conftat, et ego

colores meos habeo; meminerit fane et me

Atf

eodem füb lapide fuiffe er fe contritum;

c

/ Qüo]

cum effemus colores meri. Quid ergoihi

€

p

l

TRACTATUS DECIMUS. | 79

region:

fe toto confpicuus oftentat corpore, ubi

jX

ego tantum humeros, aut capitis partem

ue I

exiguam poffüm prodere ? abeat fane ille;

ylle f

nec mihi officiat; er videbit orbis univer-

fus pigmauum me non effe, nec eum,qui in

lend;

ïHe) BC

lucem claram non potuerim. promoveri.

ymutsy

Quid faciet ad hafce voces irritatus pictor?

jm &t«

certe umbricatas iftas lites non facile com-

genp

ponet, nifi altius originem fuam illis in-

tanturd

gerendo , clare dicat: Infani maículi, (u-

Cs pc'

perbi pygmaei, homunciones umbratici;

h

mere umbre; ingenii mei folius foetus eftis

(c0 1d-

j

vos! quod fitis, hoc meum eft ; illo loco

quod fitis, hoc etiam meum eft ; imo mur-

vacud

murare quod poflitis, hoc quoque debetis

,Pfæ'

1nihi.

Rationes meas ne clamoribus veftris

, QU£

interturbate : tales quod fitis, id exigit ars

binda

mea, imo & res vefítra.

m &

Itaque fitum fer-

vate ; quem dedi, eftote, quod volui effe

eylgl

j n

vos; fin aliud effe vultis, nec aliud eritis;

nec vero aliud effe voletis impune.

Hec

qor &

vero fi pictor, pro füa auctoritate, feverus

jpit V

diceret, confeftim credo pygmaeos omnes;

quibus fua bilis fuit,-retraéturos auriculas,

Ó qut

magnoque filentio occupaturos locum, quem

turbati deferuerant; & pre pudore obvela-

ame )

aj

00

turos & vultum & os , reverituri pofthac

artificem ; a cujus ingenio & manu funt id

T n

quod fünt.

o

ap^

J

Ea

15. Ho-

$0

ARS SEMPER GAUDENDI

13. Homunciones miferi! miferi in-

PT

quam, quia femper queruli; quantopere ta-

citi obmurmuramus conditioni noftra? mo-

Of

do nos humiles & obícuros, modo nimis

m

hominum oculis expofitos nos caufamur,

O

D

numquam placet id quod fuümus.

Impu-

dentes vero nos & ftolidos ?: An non id (à-

Yerf

tis eft , e Dei eterna mente eductos nos ef-

decoi

íe, & in hanc mundi tabulam exporrectos,

du

pre infinitis aliis creaturis, qua eodem jure,

gun

quo nos,condi potuiffent? & quia tibi tan-

D

Ts

rum beneficium preflatur, aliquid te habere

juris exiftimas ; ut hoc vel hoc modo, ifto

line i

vel ifto tempore, hoc vel alio ftatu, in

IT

1nundi fcenam educaris ? Quod fi nullum

Ya

plane jus potes praetendere, nec beneficium

quod

tamen vis apnoícere, faltem nullam tibi

quil

fieri injuriam fatearis neceffe eft. — Quod fi

ln

nullafit injuria ; injufta fane tua querimo-

fürj

nia eft, adeoque Deo injuria.

Cürti

14. Adde, quod cerre Dei cultoribus

m

fummo debet effe folatio, tuo fitu & con-

k

ditione eque artificem divinum honorari;

CU][a

quantumuis effes miferum peedoreque foe-

E

üc

dum mendicabulum, quam fi in coelis folem

effeg

ageres, aut in terris Regem. Nam pufillum

EIgo |

tg magnum ipfe fecit , hoc femper attendite;

j

& fi bene fecit, ipfius ea eft gloria; fin ma-

T h

lyr,

le,ignominia. Etignominiofum fibi quid

£acere voluiffe Deum, credemus nos?

&f

1;. De«

[

TRACTATUS DECIMUS.

8t

r t«

15. Denique, an omnes poterant Re-

t

ges effe, an omnes dominari, an imperare

q2mo-

omnes, an omnes effe divites, an ingeniofi

omnes, an omnes conjugio implicari, an

) fl

fimur,

omnes effe Ecclefiaftici, an mares omnes ; an

mpu-

omnes feminze ? Id quidem evicimus uni-

verfitati rerum conducere; & vero totus

il l-

no d-

decor pulcherrime , quam intuemur, mun-

di tabulz periret illico, omnes, que effin-

redoi,

'

guntur proponunturque imagines , ejusdem.

mjure,

bi taf-

magnirudinis fi fint , ejusdem coloris & fi-

bere

tus. Que demum ifthac effet prop

ortio ?

Quod

, iflo

fane nulla, ur tute fateris ipfemet.

fi vero eequalitas illa fervari nec potuit, nec

l; in

dlum

vero etiam debuit, quo tu quaío jure hoc

quod tu vis, effe debuifti porius, quam alius

um

y thi

quiliber , qui tibi natura equalis eft, & jure

non inferior ? cur tibi eminentior debeba-

0i J

tur locus, exclufo illo, qui non minor te eft?

grimo-

cur tibi debebatur fceptrum, ubi ligo & ara-

trum in manus dantur non ignobiliores tuis?

qris

an quidquam Deo dedifti forfitan ; an oc-

x o

culta quedam contulifti merita , cum ad-

Jortty

huc in rerum natura non eras, ut id fieres,

"

effe quod modo vis ? nulla plane.

Quid

| (bkm

ergo conquereris?

m

ii

16. Àt nec Reges ipfi ullo modo me-

riti funt, ut ad dignitatem tantam eveheren-

jn m

tur. Fateor; fed funt id, quod Deus eos

bï qmd

efle voluit; & preter hanc fandüiffimam

s

l!)

[2]

13

j

$2

ARS SEMPER GAUDENDI

Dei voluntatem, nihil in eis preclarum eft,

| &

tonf

nibil magnum , nihil,quod reverear. Sic

fane & in majoribus,

loc

qua in pictura pro-

tife

minent , imapinibus ,

nihil magnopere ad-

mirandum eft , nifi ars

UT

pictoris, artisque fola

conflitutio : reliqua t

oti tabule fünt com-

munia. Hanc ieiturvoluntatem Dei in om-

nibuscircumfpice, hanc venerare, hancado-

(fen

Ta; neque in creatis omnibus quidquam ob-

Ji

ftupefce, nifi hanc.. Hac certe fola es, quid-

quid es; huic igitur acquieíce ; pro hac,

tota animi contentione & fuübmitlione Ar-

tifici gratias age, a quo habes, gratus inpra-

tusve effe quod poílis. " Hoc confitere, &

]7.P

fic gloriam Dei extendis & auges, non mi-

Thquy

nus per tuam conditionem quantumuis hu-

lsd

ted

milem ; quam Reges Imperatorefque füm-

mi, per eam, quam pre fe ferunt dignira-

li.

tem.

Tdtior

Hec enim laus Dei eft, omnia fic

effe ordinata; ut torum parti correfpondeat,

Quid

& pars toti virium non faciat, Primum,

tf

Dei omnia recte aprantis eft induftria; fe-

Ttg

cundum , tua eft, o Homo, virtui,

1yoy

difiplina, & religio. r egim, ut pre-

Hm, f

cdare commentator gPrcTETI, difcipli-

lis f

Zzam

om"em — contiuet ,

e comjungere cum

li pa

univer[o, Q9 umum cum eo

effe velle. ) Qui

1

m

vero fponte füa univer

i(e)

fe conjungit,

b

cum eoque fe unum facir,

it,

is profecto uni-

verfi Conditori Deo conj

ungitur, & cum

dflg

eQ

4) Simplic. in Epi&. c. 18.

TRACTATUS DECIMUS.

85

j

eo;

ui murari non poteft ; tota hominis

um d

Verum

TOR

confiítit

quies & perfectio.

hoc ultimum perfequi aliquant

ulum for-

ra pro

füper-

taffe non erit abs re; ut parva, qua

ere at

i fl

eft, querimonize fiat fatis.

[ Cofm-

$ I

jnorm.

ncute

Offenditur ; quoh' flatu. fuo

contentum non effe ,

m o

uillitati g ovdiui

fit 10tius univevfi tran

qui-

: quod Jaue a

bfur-

) hi

fe opponeve

dum eft.

e At«

17.

Ulchre hac dicuntur, inquies, neque

It de

fine cauía, Ífi magna pars homi-

ij

| fl«

minum, ob eas, que obvolvuntur ; quere-

las de ftatu dimoveri, & in ampliorem ex-

s hu-

tendi , aut in humiliorem deberent contra-

um

hi : certum eft, rebus humanis tantam mu-

Verum

Lignira-

tationem plurimum offecturam.

vis t

Deo aut univerfitati orbis

yudth

quid inde aut

nafcetur incommodi ;

fi ego folus ftatum

jmuty

j

iurem ; & qui modo pauper fum, fubito

dives fiam ; aut qui modo ;

propola cum

æ*iffll5)

dex in fubfel-

fim, merces vendo , cras ju

D)

p

lüs feram fententiam ? Ain vero :

Quid

jj

3, cras

ni pari jure, que modo es fcemin

] Hlm.

etiam vir fis? Hoc volo, inquies; & qui

Qu

nibus ma

li acci-

exinde quaío ceteris om

jneh

det, mihi uni quod fit m

elius ? Netu

10 Wt

fane commodis tui

s ftudes in paucis;

&

cau-

"m

E 4

Q

84

ARS SEMBER GAUDENDI

I

caufe tam ridicule patrocinaris egregie?

flicità

Quid fi ergo cum de muliere in marem

filia]

tlios €

tranfieris , poftridie te flatus irerum poeni-

teat, & in mentem veniat Angelum effe

Wi

debuiffe te, an iterum in eum etiam fla-

ID

tum transmutanda es, ut Diving ordina-

Quaqt

tioni acquiefcas ? Et qui fi ne tunc quidem

, fitos,

egenio tuo fis , alia efformanda Deo erit

l

rerum univerfitas, cui tu pro tuo libitu &

dem ;

commodo inferare? Ridiculum id quidem

codi

eft, imo infanum, ut egrepgie Epicteti com-

€umq1

mentator, uzjverío vepugmave , eg velle, ut

füm

auniverfum partem tam vilem fequatur , 4) uni-

Trüm

cam tantum ob caufam, quia pars vult effe

li5 n

id, quod non eft.

Qhaos

18. Áge vero, tu qui tuis commodis

efit (

tantopere jnfudas.

Rogas me,; quid tan-

Cfeat

dem incommodi füboriturum fit, fi tibi

| QO

ftatum mutare detur pro tuo confilio , &

pot

lubentia ? Illud fane; quod cum omnes

litün

mortales eodem hac in parte tecum fint

o

jure, hoc eft, nullo, idem a Deo privile-

tit (

gium poftulaturi merito fint, quod tibi

Ap

viderint effe conceffum.

Aut forte cete-

n

ros omnes ab eo excludi vis, tibique uni

CH(

pre cunctis dari? vide fis, ne feliciffimus

qüoq

effe cum vis, mortalium omnium fias mi-

B]

ferrimus. Totum enim mortale genus in

m

te concitabis hoc modo, ut quem videant

feli-

At

Cffe 4

2) Simplic. in Epí&t c. 1.

J

TRACTATQS DECIMUS.

85

ompel

felicitatem eam aliis invidere ; quam tibi

TR

foli a Deo poftulas affienari.

1od fi ergo

E

odio futurus

p

alios excluferis , omnium in

m elt

idcirco. cum fis , omniumque indignationi

m fl

exponendus, hominum omnium in quo-

Ordinte

cumque, quem delegeris ftatu, eris mifer-

yidem

rimus.

hperit |

|

19. Quod fi vero mortales omnes eo-

bin

dem tecum privilegio gaudere vis ; ut de

giden

|

conditione fua ftatuque poffint decernere;

| COIT- |

eumque eligere pro libitu, qui placuerit;

j]o, t

tum vero perturbatus erit pulcherrimus

rerum , qui tunc eít ordo; omnia tumulti-

) uri-

t efe

bus refonabunt , & abibunt ia antiquum

chaos: & hoc quidem demonítrare non

adis

erit difficile.

Primo enim, quod fi ab ipfo

] tn-

creationis. fuz exordio , cuiliber homini

(, di

conditionem , quam volet , eligendi detur

hOJ Ó

poteftas ; jam certe in eorum arbitrio po-

o

litum erit, ut quilibet mas effe velit , ne-

um fit

mo mulier ; item ut quilibet Regis appe-

jle

tat dignitatem, nemo fubditi demiffionem.

md gl

Appetant ergo omnes, appetere eos quod

g t

eft poffibile, imo quod appetituros plane

j nl

eft credibile, cum nemo fibi non velit

L

Ym

quod przeftantius ; en quantum turbarum

w:

in ipfis creaturarum in lucem prodeun-

i mie

[

tium primordiis exorietur illico : decerta-

!

bitur undique de natalibus, omnes mares

qidennt

|

fQ

effe cupient, omnes Reges ; nemo non fibi

$

Bs

—

$6 . ARS SEMPER GAUDENDI .

patrem felipet potentem, aut Principem;

Que pr

aut Regem : ifthic de loco nativitatis gra-

| Qurrit

vis orietur difputatio ; aliis de tempore

| Rpil

non conveniet, hec enim omnia conditi-

oni future conducunt.

| füfcepi

Denique fi om-

! ffpia

nium defideriis debebat fitisfieri, nihil

!l ar

prorfus ecternitate tota fiet; nunquam enim

cm ti

inter hominum producendorum tam diver-

fibiles

fa confilia voluntatesque, fieri poterit, ut

h femg

quisque prout vult prodeat amica concor-

la.

Dus,

diverit

20. Denique concordia inter homines

t orb

ut fiat fingulique nancifcantur, quam ele-

tintgr

erint conditionem , tamen diuturna illa

Qu t

pax ut fit; fieri non poteft.

Si enim eo

Ws er

pergant uti privilegio jam pro fuo libitu

| (hns-,

nati homines, ut femper poffint effe, quod

B

voluerint ; certe non millies, fed infinitis

tnà ;

vicibus anno unico, totam rerum machi-

decor

nam ordinemque mutari neceffe fuerit.

Verbo

Non enim ab aliis diffentimus tantum, fed

uod peífimum , nobis non conítamus;

fa&:

ipfa defideria noftra nos oppugnant, no-

UDiCU]

bifcum bella gerimus , quod heri placebat

hodie difplicet ; quodque apertis brachiis

' Iml'veg

: fl

amplectebamur, faftidiofi jam rejicimus:

tf

imo hora unica idem tibi ftatus horrori

Qm :

eít & oneri, qui modo fuerat in deliciis.

ftmy

Matrimonio tibi viderur nihil optabilius;

paulo poft nihil tanto onere moleítius, id-

J' Dl

que

)

J

'TRACTATUS DECIMUS.

87

iv

J

que preferti

m cum rixarum aliquid inter-

Itl5 Dd«

currit.

Am

bis magno ftudio munus in

emput

te

Republica ; onus cum fentis; quod fpon

condlt

fufcepifti ,

privati conditionem eligis, &

on

odo ecclefiafticus, modo fzecu-

füfpiras. M

m

laris arridet ftatus: alter altero

melior eft,

ym et

cum tibi id viderur. Iraque cum tam in-

n d

j

ftabiles fint appetitus hominum, fàne fi iis

W

Til

fe femper accommodet cunéta ut difponat

cona

Deus, infinita naícetur confeflim rerum

diverfitas & viciffitudo ; nullusque jam erit

ymin

in orbe flatus, ubi (emper & ubique mu-

n de-

tantur omnia; & vero mutari neceffe eft,

jà 1

I^

quia tu id vis.. Nullum igitur in orbe mu-

jm eo

nus erit ftabile, nullum matrimonium con-

lib

ftans ; nullum imperium diururnum: nul-

: quo

lus ftatus fixus, nulla conditio pofthac fir-

*

infiit

iTna

.

quod fi ita eft, totus totius tabulee

mudi

decor, ordo & fymmetria evanefcet; uno

fger

j

verbo, orbis perit.

inquies , quid

j

21. Quid ergo confilii;

flams

fa&to opus, incommoda tanta ut evadamus?

r I

unicum illud Simplicii, cozjuzgere fe cum

9

univerfo, à) eumque fitum aut conditionem

plac

l Aii

lt

conftanter tenere, quam tibi füummus ille

jmms

artifex accurato delegit confilio ; jam tum

i

jor

gl

cum ex Ideis, quas ab ipfa aternitate con-

formaverat , te condendo evocavit ; ibique

efti-

)æbxhüs

perftes, ubi flare te voluit; Divine

nati-

jus;

q

4) Simplic. in comm, Epi&. c. 78.

$8 . ARS SEMþER GAUDENDI.

nationi reverenter modefteque acquiefcens.

fit ln

tem j

Multis magnoque molimine, ranquam (üm-

mi momenti religionisque rem , id incul-

qalani

utrduy

cat magnus Paulus: id fibi quisque peni-

tus , inquit, perfuadeat, quod jam dico.

us

Uuusquisque proprium. donum babet a. Deo

d ,

alius quidem fic , alius vero fic.

Unusquis-

elocan

uc autem ficut eum vocavit. Deus, ita ambu-

Cum.

í

et , eg ficut in omnibus Ecclefris doceo. — Unus-

fet f

quisque im qua vocatione vocatus efh , im ea per-

terij,

smaneat, fervus vocatus es, mon fit. tibi cure:

fitut

féd etfí potes fievi liber , magis uteve (ftatu fer-

W effe

vi, prout cum Chryfoftomo & communi

jroda

interpretatur Eflius) qui emim im Domimo

Ws, r

vocatus efl fevous , libertus efl. Domini : fani-

i i

litev qui libertus vocatus eft, fevvus eft Chrifli,

fiün «

Uuusquisque z. quo . vocatus efl, maneat. a)

fleat,

En quam difertis verbis idem non femel,

t p

fed fepius etiam repetat magnus Apofto-

6v

lus: noverat enim, quantum felicitati no-

itün

ftre interfit, id femel imbibiffe animoque

I

penitus, & non füperficie tenus folummo-

bng

do & quafi curfim infixiffe.

I

22. Verum, fi placet, hunc Pauli lo-

ti: f

cum ad mentem meam, quam nuper 7)

frtin

expofui, explicemus.

Meminiftis credo ,

docuiffe me, creationem nihil aliud effe,

'[ dllS 0

Bu

quam loquelam Dei; finpulas vero crea-

Cle V;

turas, fingula effe verba divino ore prola-

j Q

Ia

Dixit enim £2 fa&a funt. — Dixit Deus

| Cam,

fiat

2) 1. Cor, 7.

£) Tra&t. V.$.2.n. 10.

'[l

TRACTATUS DECIMUS.

89

alefrtg

fiat lux, &9. fa&la eff lux , five €2 evat lux.

m ln

Item igris , nix, grando glacies , [pivitus pro-

d iil

celiarum , qui faciutt hoc eft, conftituunt;

le peni-

verbum ejus; que quidem tunc fufius fü-

n dio

mus executi : Quid vero nunc Paulus; At-

1 Dut;

tende , inquit, quomodo te Deus fuerit

elocutus, in quam vocem te efformarit.

Mu

TM

Cum enim adhuc in prima Scientia Dei,

Unt

feu fimplicis intelligentie volumine verfa-

T

reris, inter poffibiles tantum creaturas con-

j at

ftitutus , qua voce te legit Deus elegitque

ut effes ? quomodo te evocavit, & quafi

LU (e[..

n

proclamavit;ut prodires? fervus evocatus es,

Jonitto

mas, mulier, rex, mancipium, an libertus?

: fii-

- son fit tibi cure. — Unusquisque in qua voca-

ziome vocatus e[l & evocatus, zm ea perma-

(hrif

jit.

7eat.

Ita te mens Dei tulit; ita Dei vox

j [eme ]

te protulit , nec verbo Dei, quod tu ipfe

es, verbum oppone fi fapis; ex arte con-

jpolt

tr Do-

ftitutus es in mundi tabula, piéctoris ordi-

nem ne interpella.

Si manus tantum &

mj*

J

brachia

in hac tabula voluit exerere te;

fane: manus exere,; labora & incumbe ope-

Pgu;'i lv

ri: fi pe&tus ; pe&tus oftende , animique

wupf[ [

fortitudinem : fi caput ; caput exere, ftu-

ao

diis operam da, cerebrique dotibus orbi

ld ?,«eï

profis, manibus alii dum laborant ; fi. fa-

cie vales , fpecieque corporis es haud in-

o du

decora, faciem oftendas licet, fed pudi-

C Pyoïa-

Írices.

! W Di lfï

cam, dummodo frontem non per

Unus-

tuiae

ARS SEMPER GAUDENDI

[

90

Unusquisque prout eum vocavit Deus, itaam- — wb

bulet, ita fedeat , ita ftet ; hoc eít, ita fit.

t vili

Neque eft; quod quisquam de íuo ftatu aut

ha en

efferatur , aut etiam conqueratur , inquit

n f

Paulus; nam fi in humili depreffoque tibi

eum h

videris conftitutus loco, in Dei tamen men-

! Vivimu

uod

te magnus es, cujus arte parvus es.

Qp

fi magnus tibi videris altiori quod ftas lo-

Qü5: A

co, crede mihi , in Dei mente ceteris

hg

equalis es, Deo vero comparatus, omnino

nullus es.

u f

Si mancipium es in rabula, in

"ii

Dei tamen arte nulli cedis , aut nobilitate

jf

nature, aut artis te effingentis preítantia.

d'tym

Si potentis regis majeftatem praefers , man-

lii ]e

cipium certe ; imo plusquam mancipium

fil, q

/

Dei es, a cujus arte fola es, quod es, futu-

erti

rusque femper id; quod eris. Haec laus eít

| Volun

Dei, hzc gloria conditoris : omzia quecun-

! Qum

que volum fecit im celo Q9 im tevva, d) &

l mus;

quod laudem omnem exfüperat , omnia be-

! €H, hC

qe fecit.

Vi

23. Hoc tantum a te exigitur; o homo;

Vatü

ut cum cetera omnia id fint, quod ea effe

ceps |

voluit tantus Deus artifexque, tu ejus glo-

fedif

rie vitium ne facias ; fed quantum in te eft,

Queru|

gloriam augeas conditoris.

Augebis au-

Wt m

tem, fi dum flatu tuo contentus es, bene

Ttinam

prudenterque te in hanc mundi tabulamne

if

dicam, an fabulam fuiffe eductum, re ipía

NOn [

fateare. . Nemo certe fibi de magnis digni-

tati-

$1

n)' Pfal. 115. v. 3.

JI

TRAC'fATUS DECIMUS.

9T

T

tatibus, muniisque gratuletur : nemo fibi

; ltl

de viliori forruna indignetur. Si tabulam

flot at

ha&enus dixi mundum hunc, fabulam ta-

men merito etiam dixerim.

Perfonata

, g

que tib

enim hic fünt omnia, fcenam fübimus, dum

aL

vivimus ; unusquisque vite fue a&tor eft.

- Quod

Quapropter.ut praclare admonet Epicte-

(is l-

tus : ZZ&orem effe fabule talis , qualis magi-

ceteti

firo probata fuevit e inomento.

$1 brevis, bve-

jmni

vis; fi longa , longe 5 fi mendicum te ageve

Ye-

)U]ä) in

voluit, fac eam per[oumam ingemiofe quoque

xilitàt

prefentes 5 ita. fi. claudum , fi. priucipem ,

Yj0-

lantid.

plebejum.

Hoc enim tuum efl , datam pe

j

,a«

mam beue effiggere ; eam autem eligere , alte-

pium

viuj. ?) Invertimus nos rem, & fic omnia

evertimus.

3 füt

Eligere perfonam agendam

duse.

volumus , magis . folliciti ; quid agamus,

u

quam ut bene. Eligere autem cum volu-

mus, male eligimus; & quod peífimum

ll) /l)

yi

eft, hoc ipfüm, quod eligimus , fi obtingat,

a&uri peffime. Qui modo plebejum, pri-

o hormo

vatumque hominem agere recufat, Prin-

ceps prout vult fi fiat , principis partes aget

jats

"

feediffime.

eJUS,

D

j

Itaque conticefcant pofthac

j

querule hz voces ; Utinam dives forem,

j

"E

aut mas, aurt a matrimonii vinculo liber!

utinam Ecclefiaftici vitam agere liceret Ini-

Md

pymi*

hi ! fütiles funr ejusmodi voces & vota.

Non quid agas, fed quomodo; Dei inter-

i

elts

j du

g

$) Epi&t. in enchir. c. 23.

S

[

92 ARS sEMþER GAUDENDI

efl. Pauperis partes ape, fi pauperem te

t

Deus voluit ; verum ingeniofe age, hoc eft,

li pofl

ut pauperem agere vult Deus.

Si mulier

poltu

es, mulieris, fed modefte vultum pre te

d temy

fer : conjugio fi aftrictus, id age, ut ma-

lilere.

wf

trimonii leges accurate expleas; & fic par-

tes omnes, numerosque compleveris, quos

gioís u

a te divini numinis deftinatio exigit, ejus-

t5 p

que, quam de re bene acta, ex te depofcit

bent d

nominis fui laus & gloria.

iques

at q

S. IIII.

t ui

ais

Occurrirm* objetttonibur. — Ac primo offen-

D fu.

üicum,

ditur , quod quivis in fuo flatu p

o//it JDeo

pevfede . fevvive.

3

Venda

;w

Ncipis tandem & dictis & conditioni

Titlonj

24.1

tue acquiefcere, murmurator im-

'Cüfitio

provide? Aliquousque, inquies ; verum

Quietu

nondum plane: nam quantu

umque meo

!GI füis

flatu contentus fim, tamen alios meliores

U fün

effe comperio. Quos vero meliores vo-

ïfuaüf)

cas tu ? eos fane, repones illico, in quibus

&Vif

major & Deo obíequendi & falutem eter-

e'il)qua

nam accurandi eft commoditas.

Itaque;

85 vv

ut video, commodum tuum quzris, non

W olg

Dei gloriam.

Minime , inquies, non vo-

El «

lo mihi effe commode , nifi ut commodius

Credo

Deo obíequar, plusque mihi ad id fit otii

& tem-

Que la

Ia

-

TRACTATUS DECIMUS:

)!

93

erem t

& temporis.

Longiorem itaque vitam ti-

hoce

bi poftulas ? Non poftulo, inquis. Non

ï*

g

poftulas ? at ego quid fit habere plus otii

| pre [

& temporis ad obfequendum Deo, & non

It m

habere plus vitz, id prorfus non intelligo:

(icpt-

unum fi vis, alterum vis.

Etenim, an reli-

i, qui

giofi,aut ii;ad quorum conditionem anhe-

I i

las, plures, quam viginti quatuor horas ha-

depol

bent diebus fingulis ? minime id quidem,

inquies; fed inter totidem horas plures ha-

bent, quas orationi divinoque impendant

obífequio, quam ego, certe mihi, rebus

agendis, operique , cui affigor , aítricto,

uf

vix füpereft, quod Deo dem, momentum

unicum.

]u

2;, En ut ex ipfa.Dei gloria promo-

venda, divinique obfequii ftudio, murmu-

mtiton

rationibus fuis quantumcumque infulfis, ex-

jor m

cufationem petant pratexantque nunquam

venut

quieturi mortales. Enimvero ut commo-

jemo

dis fuis inhient, de divino obfequio & cul-

mdiore

tu funt follicii. Verum quis tibi id per-

fuafit, mifelle homuncio, orando tantum

ye Y*

fervire Deo nos, nififola vulgi opinio; &

ea,quam quseris commode, ut tute ribi fin-

g

fagim

gis, vivendi ratio ? An non Deo obfequi;

eít voluntatem Dei exequi, officioque quod

th )

non v

ab eo exigitur, facere fatis? id quidem

credo ego. ltaque fi religiofi orent, Dei-

ynol!

j

que laudes decantent per plures horas, fae

cunt

k

94 ARS SEMPER GAUDENDI

——

ciunt id, quod eos facere voluit Deus: tu

fiq

15

vero, fi manuum labori infiftis, cum fis ple-

bejus, fi caufas agis, cum fis caufidicus, fi

qu

D

domui invigilas,cum fis paterfamilias, certe

id facis, quod ut faceres, effe te voluit

BUUHI

ii

Deus id,quod es. An ergo Deo non obfe-

queris ? an illi laudi non es ? Quod fi ira

lor

a

tam

eft, & utroque Deo praftetur obfequium;

quid id rua refert ; quo pacto id fibi pre-

r

T

ftari voluerit.a te, modo divinee voluntati

fit factum fatis? Ad picturam rurfus ani-

f

um advertite.

An non mafículus is , qui

ligna fammo nifü & conatu findit ; aeque

This

pi&oris arti & voluntati, ut fic dicam, ob-

ISP

fequitur, ac is, qui brachiis decuffatis; toto

qui

Tüor

corpore erectus, aftra contemplans codlos

afpicit ? non eft dubium.

wl

26.

Vij

uid igitur falfa nobis imagina-

inur & imponimus? fudas tu die toto, for-

j

naci affides ferrumque effingis ; fingere id

tpi

te vult Deus.

Ecquis igitur mihi per-

(Sge

i

füadeat, minus te fervire Deo, quam i$;

qui, fi ftatus id exigit ; *orando dies cum

T

f

nocte conjungit? Quse demum eft ifta fen-

tiendi perverfitas ? an non is fervit , qui

dit

cum ab hero forte horto fodiendo curan-

Ton

doque adhibetur, os vultumque contrahit ,

T (

& malle fe. menfze miniftrandee operam da-

Tt:

re; tacitus fibi querulusque obmurmurat.

dOl

s ope«

NNeque hic mihi reponas ; acliones illa

raque

"TRACTATUS DECIMUS.

95

Qus: d

faque & munia neceífitate tibi impofita,

iis te viétum parare, & familie profpicere;

fls ple:

icus,

quafi vero neceffiras excludat obfequium

Dei Quin imo neceffitas illa evidentiffi-

d

mum eít voluntatis divine indicium : hanc

velit

T

tibi impofuir, ut is effes, qui manuum la-

Mi

bore curisque implicitus viram ageres. Vi-

]

tam ergo fi fic agis, & fi libenter agis; quia

qumm',

j pre

id tibi oneris a Deo eft impofitum , cui fa-

ne menti dubium effe poteft, quin Deo

Jonrat

]5 dl

fervias & quidem accuratiffime?

$, qui

27. Quaefo ne id importune revoce-

æque

mus in dubium.

Exiftimo enim, nlli ma-

l Ob-'

ois perfpectum fuiffe , quid fit fervire Deo;

quam Chrifto , qui id de (eipfo fert tefti-

,foto

cælOS

monium aut potius elopium. | /Voz quevo

voluntatem mean , fed volumtatem ejus, qui

mpit

wf me,a)&quidem femper & ubique.

Jam vero, hunc ipfüm perfectionis omnis

to,fQï'

apicem & exemplar , video fervili infudare

gEFC l

opere annos plurimos ; malleis & dolabree

1

yum 5

manus eas impendere , quas denique pro

mortali genere deprecaturus in coelum fü-

j o

u

ftulit , & vero etiam in cruce figendas de-

dit moriturus. An ergo voluntati divinae

yl'[, qul

qua

non obíequebatur, cum juvenis in mater-

na domo rotos dies carpentariam exerce.-

utähïb

ret ? imo vero maois crediderim, laboran-

m d«

do tunc patri feciffe fatis, gratiusque ob-

a

P.

. fequi-

j

4) Joann. 5. v. 3o.

nj

96

ARS SEMPER GAUDENDI

[

fequium praeflitiffe, quam fi nunc cempo-

Nq

ris opere manuali deferto, fe totum preci-

fmir

bus aut etiam formandis hominum mori«

Opif

bus impendiffet ; id gratum Deo fuit cum

exigi:

exigebatür ; inpratum haud dubie futurum,

fer:

fi praeter tempus fuerat exhibendum.

fani

28. Itaque ne bonitatem ftatus incuía

fio

vel extolle.

Status fane nec bonitatem nec

d

malitiam operibus tuis , obfequioque con-

tfirm

fert: verum id conferunt opera, quz con-

gzlz'/z [

ditio ftatusque exipunt.

Atque id his tan-

L

dem praecipuum eít bonitatis, malitiaeve

LT

fundamentum , & vero etiam apex.

29. Neque ítatum ulum effe fcias

quantumuis humilem , quantumuis curis

implicirum , in quo non tam perfe&e vi-

tam pofífis agere, quam in alio quovis :

Oflg

1

fiquidem perfectio tota in hoc confiftit, ut

id apas accurate, quod in tuo ftatu exigit

Deus, non vero, quod exigit inalieno, In

eo auterm erramus graviffime: boni omnes

n [

efíe cupimus, fed bonitate aliena, non no-

ïmg.;

fira, & fi nec illam confequimur, nec no-

&l

ftram. unquam exhibemus.

MNeque vero

tegr

matrimonio junctis neceffe eft perfectos re-

€om

ligiofos effe, perfecti ipfi ut fint; habent

yhr.

füa quique officia. Neque ut perfectum

li,

pauperem agas, divitis & potentis virtutes

Vi&u

ut exerceas, ullo modo requiritur: elee-

mofynas erogent illi, tu. egeftatern feras.

Illlï 3

eo

um

[

TRAC'i'ATUS DECIMUS.

9?

(empt.

Neque plebejum hominem verbo Dei dif-

) r

feminando vacare oportet, ut perfectus fit,

1 Df

opificio dum incumbit : quisque , quo

üit um

exigitur a Deo , id agat ; denique quisque

]TULUID

ficut a Deo exigitur pro fua conditione &

flatu id exequatur, & unusquisque tum per-

;'incu(a

fe&tionis apicem eft adeptus ; gratus Deo

&i

eft, & hoc fufficit.

Nam ut graviífime

j (

affrmat D. Petrus: Z veriate comperi,

1ge C0

quia om efb pev[onavum. acceptor Deus : ed

li (

zW ommi gente , qui thneb eum Q3 ^ opevatur

iEjv

quflitiam , acceptus eft illi. a)

[cias

N

curi

l vle

Oflenditur ,. neminem judicare poj]ä-, quacZ

yvb:

m lo flatu pevfe&liorem vitam fuilJet

[ir

QOMVIUS.

en

1

30. A Dhuc famen, ut füfpicor, querimo-

0

nie tuz non eft factum fatis: nam

o

licet in quocumque demum fítatu perfecte

on 0U

Dei voluntatem exequi quemuis poffe fa-

j

teare: tamen id femper animo obvolvitur ;

It

commodius longe te Deo obfíequi potuiffe ,

jf

pluraque agere;ex recultuque Numinis quz

hgbent

fint, fi divitiis afflueres, quam modo, cum

um

vi&tui neceffario comparando omnis exigi-

ii

untur cure. Alialon-

dé

tur— etas ; & impend

h.a

ge

N

&) A&. 1o. v. 34

98 — ARS SEMPER G'AUDIäNfo

T

e preclarioraque facturum te, in Ecclee

j

aftico ftatu. conftitutum , aut alteri. me-

oj

fils,

liorique jun&um conjugi. Quid enim hoc-

ce meum matrimonium eft , inquies , nifi

kem

pei

rixarum moerorisque perpetuum fÍtabileque

feminarium ; Parce verbis quafo, fcio quo

Tttly

Tüm

tendas ; mihique, fi placet, aures accommo-

da.

Vin' ut os occludam tibi , omniaque

qQos

0 Q

1nentis diffidia, hac in parte, penitus ut

componam ?

[l

of

llud ergo primo int&rrogo , qua

fi$;e

tu tandem rarione poflis decernere , alio in

N

i1nif

ftatu acturus quid fis, cum tibi nullo pa-

;

&to conftare poflit , que tibi tunc futura fit

tf

mens? quid fis, quas tibi tunc tricas,

pv

uas tentationes, quas animi moleítias ob-

ted

voluturus fuiffer Daemon, aut ea; quam cir-

Tist

Íen

cumgefítas , animo rebellis caro? Quis no-

vit,'quod in confortium, quos, inquam, in

Eu

l

fcopulos impingendus , quos'habiturus tibi

füperiores, quibus fübdare, quos fübdi-

D

E

tos, quibus imperes ? Qua tunc animi con-

ftitutione , quo genio , lzto an trifli , qua

ht

tb

mente, facili an difficili futurum te judicas;

alio plane in rerum conditionisque ftatu;

Tem

dem

qui ne jam quidem quo, genio poft horam

futurus fis, fatis apte potes difcernere? Ri-

g

des modo, flebis fortaffe tunc ; nunc ani-

m

mo tranquillo es, mox fortaffe rixce & jur-

hii

gia tempeftates excitabunt longe graviffi-

fiet

1na$,

]

TRACTA'fU'S DFCIMUS. $9

mas. Tu vero, qui matrimonium aliud a

"Ecde-'

j D

tuo judicas rebus tuis futurum convenien-

n -

tius, qua quafo id retione tuto potes di-

Ícernere, & absque errandi manifefliffimo

$ niü

Jque

periculo? hunc íane, de quo modo conque-

T

Ieris, conjugem arbitratu tuo felegifti; opti-

fmmo«

mumque tum rebaris fortaffe omnium,

n

quos ferebat tellus. . Exravi, inquies. Cre-

do equidem : at qui credam ego, jam non

ts U

etiam errare te ? optimum dum olim ut pu-

tas, eligis, elegifti,

ut jam fateris , peffimum.

,

illi cum nu-

Minime,inquies; optimus erat;

lio i

verum íuo vitio perverfu

s eít deinde.

) pi-

pí;

*

ra (it

Ita(ane fit

.

fed quo pacto conftat , tibi non

015

pervertendum fuiffe cum, quem tibi men-

te defignas, quemque futurum tibi arbitra-

$00

W Ol

xis tam benevolum ? alios fane vultus prae-

ferunt proci, alios voti compotes facti jam

J

j

marit. :Quidquid fit; inquies; pejor certe

hoc, quo nunc vexor , conjuge effe noa

U !lbl

poterat, non moribüs afperior, non animo

d

y

vultuque ferocior. Hoc quidem effutis tu,

ut reliqua omnia : fed quem virtutis, quam

j ] qüi

tibi in alio fingis ; futurz habes fponfo-

T

rem ? quis pro ejus humanitate tibi impen-

fl

denda, fidem facit? multorum enim voci-

porai

bus circumfertur, te per nimiam impuden-

j

omnis dif-

riam, effreenamq

ue dicacitatem,;

y Yi

fidii domeftici caufam efíe ;

non tuliíTet

&y

ne tam diu quidem fortaffe is , quem tibi

jl

tam

gïa

fi

7

ioo

:

KRS SEMPER GAUDENDI.

ram benevolum depingis, importunam fi-

bique proterve imperantem fceminam : &

fton

fic quem affabilem nunc effe dicis , triplo

Ti5

fortaffis afperiorem, quam quem excutere

gl5

vis maritum, tua feciffer

arrulitas.

Ttai

iné

]

que nihil hic certi potes

aruerfe ; conje-

fi

étura ageris. Eas autem fequi, quid id eft

füm

aliud, quam fe in errorum barathrum cons

(S

jecturando conjicere ?

qditi

32. Infuper, an florentiorem illum ;

ina

illum commodiorem , melioremve, quem

£XIo

tibi animo formas vite flatum, rebus cee-

Qie

left bus confequendis, animzeque tuae faluti

ftte

comparande conducibiliorem futuruin ex-

Omn

iftimas ? an fatis tibi roboris futurum fu«

0mr

iffe credis, quo difficultates, quas ftatus il-

"nin

le fecum fert , potuiffes perrumpere ; ea-

li,

que exequi omnia. munia, qua aut in re-

do

ligione, aut in dignitate rali conftituto im-

foy

ponuntur , meritoque ab eo exiguntur?

$d

Án anime tue profpexiffes tum, in tam

mï

ancipiti loco ; tantis periculis expofitus?

lh

Profpexiffem, inquies. Verum quam fidem

Dt

exhibes, tibi ut credam, aut etiam tute ut

t

tibi ? Contuliffet , reponis, gratiam fuam

me

Deus mifericors, fine qua uti nihil, ita cum

i

ea nihil non poffümus.

Preclare adimo-

Q

dum de Deo fentis : fed e

timeo,

90 de te; tibique

33- II*'

(is :

TRACTATUS DECIMUS. toi

l

um f

33. Illud certe non íatis capio , quà

n:&

fronte tibi gratiam a Deo dandam pollice-

tiph

ris,ut ea,quz in ftatu illo, quem tibi effin-

VU

gis & feligis, occurrunt, mala perrumpas;

n

fan&teque vivas ; neque tamen id tibi per-

fuadeas, liberaliorem profecto longe futu-

Qu

liddl

rum tam benevolum Deum; ut tibi de gra-

m

tiisomnibus munifice profpiciat, quibus con-

ditionis, quam ipfe tibi elepit & defignavit,

incommoda virili feras animo, & que ab eo

lh

quem

exiguntur; commode exequaris.

Magis-

15 08

que ergo allaboraturum Deum credis, ut

faluti

faveat electioni tuze, quam deftinationi fuae?

ominia tibi videris perrupturus mala, ad

n ex-

, fl«

omnia onera perferenda fuffe&uros tibi

us il

animos polliceris ; fübmiffum, patientem;

liberalem, affabilem futurum te afferis, mo-

Ts

: n

do id, quod optas, fis, femperque Dei

favore tibi impendendo niti te, clamitas.

j t* |

ratiam tibi

r£ |

Sed non video , qua eraria,

impendi vis, pro eo dandam

i

atu, quem

xf

tibi contra Dei mentem feligis, neque illi

ratie fidas modo , quam pro hoc,'quem

j f

if li

tibi dedit, ftatu recte exigendo, liberalitfi-

me dat quotidie.

Hanc, fi tu rejicis in-

j mäm

j m

gratus , prefidens fíane illam temerarius-

l

que expectas.

ao«

gg

34. Involucra lf'un'tx tantum infirmita-

ue voluntati ftoli-

tis noüræ, velaque, q

;

g,

A?VI

L

xo$ ARS SEMPER GAUDENDI

de, numquamque fibi bene conftanti ob-

:

ducimus, ifthec dicta dicere: o fi religio-

qis j

nem ingredi licuiffet mihi, fi magis tran-

i

quillam negotiisque minus obnoxiam vi-

jd o

tam agere fuiffet datum ! quid non obfe-

dlityr,

quii contuliffem Deo, quot.merita bonis

deince[

operibus mihi non accumulaffem ! Hoc (a-

forità

|

ne fi ex animo fincere pronuntias, id fal.

teu

tem age, quod potes modo, easque, que

Ti

nunc fuppetunt dotes, quam potes optime;

QU n

Im-

Dei obfequio ftudiofeque impende,

compe

pendes autem, fi nulla re gratiofiorem au-

le r

&ori tuo futurum te perfuaferis, quam fi

Til

tu quidem ligone , tu malleo, calamo tu;

m i

tu armis, tu ingenio, manibus laborando tu;

tu Ecclefiafticis incumbendo penfis, tu ve-

1 p

ro liberis recte educandis operam dando,

munus impofitum rite expleas, aliudque

omnino nolis effe modo, quam quod mo-

do ex Deo es.

Fruftra vero mihi perfua-

0f

dere conaberis , obfequium Deo debitum

tunc recte executurum te, qui modo tam

li

negligenter projeécteque agis ; femper in-

gratus Deo, femper querulus.

Ceffarent,

36

inquies, tunc omnes querimonise.

Quod

fi ita fit, certe ceffent jam ; erisque.modo,

| tanq

quod tunc futurum te exiftimas, verus nem-

1101

pe fincerusque fervus, tuam operam pro

tibï

fua fan&ta voluntate exigentis Dei,

Bffex

T1on

35;. Ma-

|

TRACTATUS DECIMUS.

103

nii d

35. Maneat id igitur , non effe quod

reie

quis judicer, quo in ftatu accuratius ex-

$ (

a&urus fuiffer vitam : ilud. enim certum

m

. eít, ignorare.nos fuperventura, quid etas

obf

allatura fit, qua indole, quo genio futuri

| bonii

deinceps , qua valetudine corporis, qua

h f

fortitudine animi, quibus immifendic dif-

i

f£culrtibus, quas a dimone moleftias fu-

7 quæ

bituri, quibus jungendi comitibus : deni-

que. nulla nobis circumítantia futura nunc

»ptime)

In

comperta eft, éx infinitis, quarum fingu-

[] at

le rem totam variant, alterantque ftatus

m Il

malitiam & bonitatem. . Quid ergo de re

0 (l

tam incognita ccci judicamus, quid im-

*

o füy

piovidi decernimus ?

Qve

idoy

u

5' XTII

Yl -

at

Oflenditur tandem , ideo tibi flaium , quem

ol

Q

babes , felegiffe Deum, quia tibi [uluti con-

0

m

. fequende futurus evat aptior.

p It

[l

Erum, ut fcrupulum omnem tur-

3E.V

bationemque animo evellam, non

(v

mOdO)

tantum dico, quod de alio, quem tibi

; m

fingis ftatu, judicare non poffis ; meliorne

tibi futurus fit , an deterior: illud fecundo

Ü ?XO

affero, ut plene acquiefcas, alium ftatum

vitam

non fuppetere » in quo perfectius

actus

j

y

104 ARS SEMPER GAUDENDI

acturus fis, quam hunc, ob quem gaude-

i

re cum deberes, ingemifcis.

Poffes qui-

! frta

tad

dem in alio effe perfe&tior, verum pofles

& in tuo: in illo autem licet poffes; nego

*

fii

tamen meliorem te.

Hoc fi recte demon-

, erJ

ftrare potuero, exorata eft caufa Dei. Id

Ti f

vero, menti Divinarum rerum fuperiori-

[

K

bus Tráctatibus explicatarum cognitione

V0

li

imbutz perfuadere ,. non. erir admodum

vül

difficile.

UET

37. Hoc enim in primis certum eft,

BI

Deum univeríi auctorem non minori ftudio

t

tü

accurare fingula, quam omnia. Illud eque

R

certum, non cafu me in lucem hanc pro-

It5

ductum, fed fumma indüftria artendifTe exi-

[

miuni Artificem, quo fitu, quo loco, quo

tempore, qua condirione, quo ftatu me in

git

hac univerfitatis tabula exponeret, non tan-

b«

tum plorie fuse, fed falutis mece rationi-

tl

bus accurate expenfis.

Quid enim ? nec

«

folium vento abripitur, nec capillus in ter-

E

ram decidit, ut Chriftus ipfe teffatur, cu-

]s

jus exactam rationem non habeat Deus;

Die

adeo ut ne folii quidem cafus ca(u incidat,

b

fed deftinato Dei fic ftatuentis arbitrio: &

if

quisquam mihi perfuaferit, eum accuratif-

! Di

fimam rationem non babuiffe praftantiffi-

Qu

mz creaturz ratione nobiliffima praeditae;

&R

quamque ita adamarit, ut ad coeleftis plo-

|ni

rie hareditatem erexerit, Diviniratis jam

pen

capa-

[

TRACTATUS DECIMUS. 105

gaude-

capacem, poftquam Divino fanguini eft in-

T

ferta ? Quod fi itaque ftatui meo. procu-

rando maximam geflerit curam optimus

puis

T

fapientiffimusque Deus, dubitare non pof-

&more

fum, quin eum felegerit , quem fuz glo-

il

rie meisque rationibus maxime conducere

enori«

judicabat. Potuit enim id agere fi voluit;

niute

voluiffe autem: non eft dubium, eum , qui

Q

vult; quod eft optimum. . Hinc illud cer-

to tecum ftatue , quod licet in alio ftatu fa-

1 d

ciliores forfitan commodioresque fint ad

virtutem falutemque viz , eas tamen tibi

ludo

aQue

commodiores facilioresque minime futu-

p

ras, ob ea, qua tu quidem nefcis; Deo au-

eyi-

tem liquido funt perípecta.

qo

38. Auditores, hec una cognitio , co-

gitationem mihi omnem adimit; nec ha-

s

TT

beo ; quod dicam, nifi Davidicum illud, 47;-

valilis fata eff fcientia tua ex 1me, a) id eft

qtioti«

lw

ex me folo ítatüsque mei confideratione,

p

admirabilis plane exiftet , fi paululum ex-

pendarur Deus. An non enim adrmiratio-

nv

| Dfu:-

nem id omnem füperat, ftatus omnes ha-

bere , quos potuifti ( potuifti autem nancifci

incidgü

jX

infinitos) omnes , inquam, perluftraffe eum

]

Divine Mentis acumine , anrequam te;

j

quod es, & prout es, condere decerneret,

;am'xiü-

[æd-ïïæ',

eamque tibi conftitutionem daret, que li-

bero tuo arbitrio, ad bene vivendum im-

ls gïo-

pendendo, maxime deferviret ? Deus im-

j jam

Inof-

a

$) Pfal. 139. Y 14.

E

xyo6 ARS SEMPER GAUDENDI

1

dthn

mortalis , quanto hic ftudio opus fuit ! &

quis huic operi fuffeciffet; prerer hunc

; Ynie

|fed

immortalem Deum ! 2) Id enim flatuere

nullo. pacto potuit, nifi infinita fua condi-

Ti

tionalium , quam expofui, fcientia, omnes;

| m

quotquot poffibiles funt , conditiones cafus-

! Wi í

que, qui fingulis poffunt obtingere, com-

f

plexus fit & penetrarir.

Hos autem infi-

Taye

nitos effe liquido patet.

Illud itaque fci-

min

vit, quid acturus fuiffes, fi mas, fi fcemi-

flan

na, fi Rex; fi plebejus, fi dives, fi pauper,

[

fi bono, fi hebeti ingenio fuiffes ; rurfus fi

firen

in India natus, fi in Belgio, fi in Hifpania,

digni

quid quoque loco eventurum fuiffet tibi;

& ne in re infinita numquamque exhauri-

ptob

! Qu

enda infinitus fim , particulatim etiam fcivit,

quid in quovis cum quacumque matrimo-

|dq

! Qu

nio, quid in quavis religione, quovis tem-

pore, quovis loco, quibusvis Prafectis,

Qua

toi

Commilitonibus , & circumítantiis infinities

variatis , tibi fuiffet animi,; quid virtutis;

P:of

quid fpei, quid rei. *

39. Omnem illam Scientiam tibi, re-

inq

€te in hac mundi ferie collocando, impen-

1

)

dit; circumítanriasque 'ex infinitis eas fele-

&

git, in quibus perfpexit libero arbitrio aut

T

optime, aut certe minime male fuiffe ufu-

min(

rum te, ut fic faluti tue optime confule-

Wi

-I.etl

Et vero eamdem proríus fcientiam

Imn

&in-

^4) Tract. 3. & 4,

(itj

»-

[

'TRACTATUS DECIMUS. .

107

i&

& induftriam, in omnium hominum con-

venienti ordinatione exhibendam, applica-

* hünc

M

re debuit magnus artifex,

folummodo tibi

cond

mihique, ur recte providere. Quo pacto

ff]e

enim de me quidquam poterat decernere,

afüse

nifi fimul & de parentibus meis certi quid

QOT«

flatueret ? de his autem nihil poterat ordi-

vt

nare

P)

- nifi totam ab Adamo futuram ho-

minum feriem , omnesque rerunt circum-

ie f

fom*

ftantias in fuos ordines difítribuerit.

upa

us

40. Itaque infinitis, ut dixi; rerum dif-

ferentiis, hominum, locorum, temporum,

'paniz,

dignitatum ; geniorumque circumftantiis

' [ibi)

mur-

probe expenfis, cum illa fefe offerrent; in

quibus dubio procul, libertate te tua ma-

(sif,

n

loque arbitrii ufü condemnandum vidit,

quem amabat ; illis omnibus circumftantiis,

g m

qua ftarum hunc faciunt; rejectis, eas fe-

dl

legit, quas faluti acquirenda, tibà maxime

niinin'es

profuturas liquido cognofcebat.

ir

41. Quid vero de damnandis flatuit;

d

inquies ? Dicam quod Mifericordiam Dei

m] d

fedulo expendenti, & in damnaus quoque

g ld

(2]

admiranti mihi in mentem venit,

Certif-

imo a

fimum id vero eft, fideique articulus, ne-

minem a mifericorde Deo ad cterna defti-

f u

n

nari creandum fupplicia, ut impie de tam

J

immenfa bonitate garriunt fectarii.

Per-

st

ditio tua Jfraél, tantummodo n me .auxilium

fu.

108 ARS SEMPER GAUDENDI..

!

tuum. a)

Verum ita pie cenfeo, Deum;

Ml )

cum in rertio Scientiee füz, quam de re-

LU

T

bus conditionalibus habet, volumine, per-

fpexit, hominem hunc, quem creare de-

t9R

cernt, non tamen damnare, libero nihilo-

B e

minus arbitrio ita ufürum, ut nec in reli-

| 1loin

gionis ftatu, nec in fieculari, nec in digni-

li& QO

rate conftitutus, nec ad. paupertatem deje-

tim h

&us, nec &gro, nec valenti corpore, nec

türis,

mas nec faemina, falutis eeternae confequen-

Q9 f

de rationem habiturus fit; tunc inquam;

ürüm j

plane mihi períuadeo , tantam effe Divi-

Dus,

nam pietatem & Miféricordiam, ut ex om-

hd

nibus iis flatibus, in quibus cognofcit ho-

0 h

minem pro fua libertate & malitia damnan-

nf

dum, eum adhuc eligat; in quo, fecundum

üatuerw

communem Gratiarum curfum, ícit mini-

ime

me faltem male, libertate fua abufurum

Bu

hominem, minoremque propterea fibi da-

A'Qtie

mnationem paritürum : aut certe eum de-

Ti

ligit; in quo graviffima etiam fcelera per-

Y

mittere; /) ingentem aliquam Deo fit glo-

*

riam allaturum

.

prout de Tyrannorum

üPieg;

immanirate philofophati fümus, quorum

, of

fevitia, tantam ;Martyrum multitudinem

Q cn

Deo, gloriamque cumulavit.

m B

42. Pluribus id probare nunc fuper-

llj 7

u

fedeo ; quamquai mihi certum fit, quo

ficut

eij

(-) Ofez 13. v. 9.

&) Tra&. 6.

') um

"

J

"TRACTATUS DEÉCIMUS.

109

Dan,

tefte Apoftolo Dei voluutas eft. Santlificatio

d

vefira; 4) ita voluntas ejus fit, minime of-

t

fendi velle, & in. damnatis minimum velle

gt d

Illud modo ur-

reperire, quod caítiget.

1ilil

eo, eam eífe Dei mentem, o Homo, te

jt d-

ilo in ftatu conftituere, qui maxime faluti

| digpi-

tuz conducturus eít; aut, fi tu falutis cu-

ram habere non vis, faltem minime obfu-

n p

N

turus. : Ádde, quod is fit ftarus ruus, in

quo fanctiorem te, quam in quovis alio fu-

equet«

quam:

turum , omnibus rite infpectis, profpexit

Divi-

Deus. Quod fiita eft, fi rantus in me col-

Y 0f

locando impenfus labor, rantum adhibitum

it ho-

eft (tudium , tor tamque gravia impenfà

Tinare

confilia & expenfa? quid ego de rebus meis

ftatuere, quid conqueri poffum homo mi-

o

f

nima mentis, ceecus , & rerum omnium

yfurum

ignarum caput? quin igitur tanto Numini

(li d*

acquiefco ? cur tante fapientiee fatuiratem

ind

meam temerarius & im

cio ?

pudens non fubji-f

n

43. Harc fine difponentis cuncta Dei

t gïo-

gmorun

fapientiam ob oculos habe identidem, fi

gonum

tuo ftatu contentus vivere defideras.

"'Te-

T

que cum confideras, quid modo fis, illud

cum Píàalmifta admirabundus exclama: Zo-

aime pvobafli sme , id eft, fcratatus es me

f

meaque omnia, €$ cogzovifli me.

Tu co-

Wb

)

gnovifa fefffonem meam 9. vefavvet&ionen ane-

il

am,

36.

-n) 1. Theff, 4.-v. 3. vide Tra&. 15.num. 35. &

*

i10 ARS SEMPER GAUDENDI

]

amy, intellexifli cogitationes meas a longe ; fe-

, ub

dnt,

snitam meam g. funiculum meum inve[ligafti,

€g ommes vias meas previdifli. a)

Sic eft

lul

David.

uid vero tu ad hec ; Mirari,

|qum ;

inquit; poffum, eloqui non poffum, 707 eff

! Gfentu

Jermo in lingua mea.. Nam vere, 7u cogno-

fiero,

vifli ommia : omnibus cognitis & expenfis

IWi, n

tandem Pormafli me. Per te füm id,quod

0Deus

fum.

uid dicam ? fane hoc unicum,

Jrinitia

Mirabilis fatia

eft fcientia tua ex me, eg non

4

porero ad eam.

Quflino

44. Nonne m

irabile id eft & ftupen-

tft

dum , tanta cognitionumi congerie , tanta

Anuio

diligentia, tanto ftudio opus quod fuerit,

Bl cor

ut

avid formaretur paítor futurus & ex

( agj

paftore Rex ? Et hoc nonne eque ftupen-

[ Unrpy

dum eft, eadem omnia, qua Davidi , ftudia

| fity Yj

tibi quoque impendiffe Deum, antequam

enS,

te in hanc lucem evocavit ; antequam de-

loc fs

cerneret, an in matrimonio collocandus;

quod.

an huic conjungendus vir uxori, aut fi

Qc s

uxor, viro ; an huic vel illi admovendus

mfwe!

operi aut dignitati ? Tanto opere, ut fic

C0

dicam,; Deo fíletit plebejum defignare te;

T.

te propolam, te militem, Religiofüm te;

fàm ;

te marem , fcminam te, te denique vile

Hl'gel

mendicabulum, te vero Regem ? Quid,

4 ui

quod decreto hoc de te formato, tum tan-

Rtts

dem de parentibus tibi affignandis, de lo-

[e 0 PY

)

)

&) Piällm. x?g. V IG a.

DI

TRACTATUS DECIMUS.

Tri

il

co, ubi nafcereris, de amicis, qui fubfidio

effent; de omnibus denique circumftantiis

j /üg"[li)

Sicdi

figillaim cogitarirt , per quas, in eum,

Mirai,

quem mente defignarat, ftatum, infallibili

N

eventu devolvereris ? Certe hzec cum con-

fidero , obmutefco ; zec eff fermo in lingua

m

expenfts

meég, nimis enim profunde cogitatioues tud

o Deus , & nimis etiam. AMmrabilis fa&la eff

idqu

micum,

Jeientia tua ex me.

45. Hoc folum poffüm dicere cum Au-

TL

güüino , Conflantev , o bomo; te Deo cvede,

eique te totum committe , quantum potes. a)

luper

, fantà

Acquiefce tandem aliquando tam íàancto

füetit,

Dei confilio, nam vere Ae£um judicium ejus,

&

€? cogitationes bominum tünide , €g9 incevte

omuey providentie mofjve. D) Interim gra-

hopen-

tias tibi maximas & immortales 7Eterna

, dudà

Mens, eum me quod condideris, qui fum,

ntequam

hoc loco, hoc tempore, hoc ftatu effe me

J

um d

gcaüdllsr

quod decreveris: aliud effe nolo , fed alius;

hoc eft melior, & non melius.

Quid for-

j, d l

maveris, id. quidem tu probe ícis; hoc

o

t ü l

fcio ego., quia equitas judicia tua, c) &

jnitd f

mea íalus. Tuum eft, quam quis perfo-

nam in hac mundi fcena exhibere debeat;

;(['m] lj

feligere ; noftrum agere. Selegiíti jam tu;

& quidem ratione optima ; mee nunc funt

! 0s

me perfectiffimeque

g u

partes ; eafll quam opti

2

exe

T

(

9) Aug. in Solilog. infine. ) Sap; 9. V 14e

€) Pfal. 118.

112

ARS SEMPER GAUDENDI

ji

exequi. Talem me habebis pofthac; qua-

lem me condidifti; & qualem me condi-

difti, & qualem me conditum effe volui-

fu

fü. An tibi fufficit id, quod fum, Maje-

SI

fit

Íítas infinita ? fufficit tibi mifellus homun-

qusqa

.€io, terreque viliffimum pondus, Immen-

lii «

fe Deus, Providentia eterna, Sapientia in-

qud

exhaufta ? O me felicem , felicitatem tan-

Cipuan

bation

tam fi intelligo? O me fortunatum, fi me

quid fim, & a quo id fim, recte percipio!

compc

Sic age tandem, & quiefces. $ufficis tu .Deo,

füm p

ut re&te Cyprianus, verum ut tranquillo

fütura

femper fis animo, /fufficiat tibi tandem JDeus.

Qudem

£r bomo cujus Deus eft , quid amplius quae-

que ]j

Yil? a)

probar

-163863- -8020€3- -f5300- -f0:062-

prox

&

ABACIATUS' XT.

O

tilg,

Unusquisque donum proprium habet

COnjua

li

a Deo, alius quidem fic, alius vero

QU

- fic, 1. Cor. 7. v.7. unumquemque fi-

nj

cut vocavit Deus, ita ambulet. v. 17.

t f

Tm:

Offenditur umumquemque , ur. fuo.flatu

coutenins fit, etiam debere acquie[cere.

ibf

emnbur , que prece[erum . eventbus ,

PïOS., q

Ti

qui&usque ad eum flatum eff perduttur.

Ydols

PRO-

lls e

f) D. Cypr. de Afcenf. Domini.

Dl

TRACTATUS UNDECIMUS.

113

6 q

cond

PROOEMIUM.

i

fundamentum , quod jam pofui, bene

SI

firmiterque fuerit collocatum, & illud

, Mij

homut-

quisque fibi perfüaferit, ftatu conditioneve

fua contentum efífe debere íe, optimus

[mman-

ntia n

qpod fit, qui fibi potuiffet obtingere ; prze-

cipuam rem peregimus. Facile enim tur-

m f«

,im

bationem omnem fedabimus, tumultusque

componemus , qui folent füboriri animo,

srcipiol

787

tum preterita, tum prafentia, tum etiam

futura nimis anxie cogitanti.

Ac primo

lqm'Ho

977

quidem video turbari plurimos , ob ea,

quae licet preterita jam fint, tamen ap-

(it-

probare facta non poffunt, optarentque

proinde aliter accidife. In duplici ea funt

æ-

differentia ; quaedam, quee circa nos funt;

extra nos tamen pofita ; uti parentes ; na-

l.

talia, amicorum mors, filiorum . mores,;

conjugii ratio fero vel male inita, atque

hst

his fimiles eventus rerum.:

Alia in nobis

pv

funt, eaque innata; ut genius, ingen

ium,

mentis perfpicacia, percipiendi vis. Mul-

QUE t

U

tam fane turbarum hec füppetunt mate-

riam: difplicet enim non paucis, aut eos

n

habuiffe íe parentes, aut nimis cito ere-

w'ejäere

ptos, aut alios fe non effe. nactos filios , aliara

nijlls

conjugem ; ingenium item. perfpicacius;

duf

indolemque ad majora natam.

Hinc in

n*

aliis ea cum perfpiciunt, frendent invidia

3

&

114 ARS SEMPER GAUDENDI

J

& trifis paulatim exedit mentem livor.

!) dli

dffi

Magnus hic latet fcopulus.

Virandus eft;

ET

& ut vitetur, exponendus palam.

Illud

fune

itaque propofitum mihi nunc eft oftende-

re,Íi vere tuo ftatu contentus fis, confe-

lnüscu

qu (

quens id effe, ut etiam arrideant, qua ad

eum te flatum, vivendique,quam tenes ra-

pf

qum.

tionem perduxere

Ac proinde. primo

omnibus quz circa te jam prateriere even-

Wt

tibus : Secundo etiam internis dotibus de-

e«ti

bere acquiefcere ; T'ertio randem, infanum

dcre, |

id effe; alteri quod invideas. Hzc, inquam,

Religi(

omnia, ex eo folum capite , quod tuo ftatu

Raf

contentus fis, tanquam principia deducen-

o

da & explananda funt. Ante omnia tamen,

lt in

quid ftatus nomine veniat, & quosnam in

la fe

flatu effe intelli

gam , quuido eit declaran-

pa

dum.

com

lus ;

!qerc;

q',

IN

.lm() !

Quid proprie fit flatur , j quomodo aä eum

& JDeo, &9 per que adjumenta perducamur ; &3

t

tenr

quaudo in eo fit pev[everandum. — Dedu-

citur 1d per aliquot cafus.

| Que

| poni

Llud tametíi recte perceperimus , fua

Cm,

1.]

forte contentum vivere debere eum;

| qui

qui inter hafce vitee miferias felicitate frui

|

defiderat, fic ut ex Apoftoli confilio Uzus-

&p[

quisque i2 qua vocatus efl, ia bac pevimaneat:

ü

?

*

TRACTATUS UNDECIMUS. :1:5

DI

4) aliquod. nihilominus dubium füpereft;

m |vot.

Non enim iftud

qdus dl

diffufius explicandum.

adhuc liquido intelligitur ; quid ftatus no-

Ti

offende

mine veniat, aut'qua propria dicatur

unuscujusque conditio. Rur(us; fi fua cui-

, u

que füilicere debet fors, certe mutari non

que a

(enes f«

poteft pro arbitrio; & quemque in eo;

quem occupar, ftatu perfeverare conftan-

| prima

ter, neceffe eft. — Hoc fi ita fir, nemo fàne

'e eut

e calibatu ad matrimonium poteft conten-

bus d-

dere, ne calibatus ftatum mutet: imo ne

nfanum

Religionem quidem inire re&e quis poffet,

]qüa I)

ne a fzculari flatu, quem prius occupabat

) flat

bene, in alium fiat mutatio. Quid quod,

ducett

ne in muniis quidem dignitatibusque ul-

tamCPt

la rece qusereretur viciffitudo ; neque

um ii

sdhrate

paupertatem quis cum divitiis recte

commutaverit, neque ignobili loco na-

tus ad illuftria adhiberi, neque propola

mercatorem agere, neque caufidicus ad Ju-

dicis fplendorem evehi a quoquam poflet;

imo ne eger quidem valetudinem exopta-

T [

re , ne ftatum mutet is; qui fua forte con-

j

J

J f)

tentus debet vivere.

Huic objectationi;

J

]i

qua fane preclara eft, remque omnem ex-

oni fibi poftulat, plene fuo loco fatisfa-

ciam. 7) Id nunc agamus, exponamusque,

]5 fi

T

e u

quid ftatus nomine intelligatur.

ii

2. Statum itaque duplicem effe dico;

(cuig

& primum quidem voco Rationabilem vi-

vett-

G 4

D) 'Tra&t. 14.

72;711»"3*'";:

$) 1.Cor. 7. v lf.

x16 . ARS SEMPER GAUDE-NDT

7

vendi vationem g qmetbodum

& qua fiue pet-

cato 9 [celere mom licet difc

cedere.

Et hic

$ fh

quidem ítatus eft. firmiffimus.

Alter eft

frenti

Jtationalilis vivendi vatio, a qua licet

Jffe pec-

denda.

cato detur vecedere,

nmon tamen fine gravi[[rmo

fitis.

incommodo.— preterque

vatiomem — fubeuudo.

Q Vex

Utrumque,

fi placet exponamus.

Wnt 1

3. Primo igitur, quicumque matri-

proo

monio conílricti fünt, aut fe

Deo per vo-

inqui

ta caftitatis,

aut etiam facramento operam

aut ])

fuam Regi Reipublicaeque devinxerunt,

bum Q

quamdiu voto facramentoque tenentur, eos

lfent

ego in flatu eífe intelligo ; cum conftare

tf

fibi voluntas debeat, neque eam fuo arbi-

fli qq

trio quisquam poflit, in his cafibus; nifi

finesa

contra fas fícelerate retractare.

Matrimo-

W f

nium autem, flatus omnium firmiífimus

auteq

eft, fi quidem fidem daram diffolvendi,

füpe

nulla inter homines eft poteítas legitima,

aut auctoritas. Coclibatus itaque hac rati-

Won

one confideratus ; flatus non eft ; fi qui-

Wt

dem voluntatem fuam, vivendique propo-

ii

fitum quod tenent modo, fine ullo fcelere

omn|

ulliusque injuria poffunt deponere, aliud-

Quen

que velle, quam velint modo.

; hul

lo

4. Jam vero, fi in ftatu ejusmodi nunc

de hn

ts$; eumque fine ullo proríüs ícelere es

mde[

confecutus ; illud certo tecum flatue, ad-

Onem

minicula omnia , qua huic ftatui tibi pro-

Gb

f:.tlrando interceffere, a Deo fic ftudio fu

iC

pli p

fe

p

:

|

Dr

TRACTATUS UNDECIMUS. 117

jip

fe difpofita, ut tandem in eo; in quo nunc

Er hi

es, ftatu collocaret.

Magni plane mo-

Mrer d

menti eít hzc affertio,

beneque expen-

foc p

denda ,

ut multorum anxietatibus fiat

fatis.

if

Plurimi enim fünt, quos non parum

um

ea vexat cura, an vere ea vivendi, quam te-

nent ratio , ftatus is fit , quem fibi faluti

- DAT

procurande defignavit Deus. Nefcio enim,

per W

inquiunt; quo pacto matrimonium inierim,

operam

aut Deo vota conceperim.

Vix agnofce-

(erünt,

bam quid agerem in tenera adhuc, aut ado-

1r, 608

lefcentiee state conftitutus ; parentum in-

nflare

terceílit. reverentia, amicorumve mihi aut

: aI' bi'

fibi confulentium ingeftze rationes: nefcio

; nili

x

fane,an ex Dei mente & fententia. Verum,

mimo«

' ut motus hos omnes componam & fedem,

ffimus

antequam in animo major tempeftas, ut

|endi

fepe fit; ex his nubibus oriatum

gi[ifflü, |

f. Conftanter affero, quod quamvis

non exacte aut matrimonii aut caftitatis de-

"T

.a

vote onera perceperis; quamvis etiam pro

aliorum arbitratu aut confilio (a quo tamen

Qp .

fl |

omne Íícelus abfuit) mentem tuam ifíli

quem,tenes, ftatui adjeceris ; tamen id

| dl

nullo modo cafu factum, verum ea omnia

deítinato confilio fic Deum difpofuiffe, u

j u

kre &

tandem in eam te vivendi induceret rati-

J

onem , quam tibi optimam füruram judi-

cabat.

Rem quaío mecum, paucis exem-

M

p

plis proponendam, expendite.

$

. Quis

»

118 ARS SEMPER GAUDENDI;

|

Ti

6. Quis non mero cafü accidiffe cre-

thitra

dat, ut afine Cis (Saulis is erat pater) ne-

fopoti

Ício quo cfítro abrepte, in devios montes

b ur

fylvasque aufugerent, uti facre narrant pa-

pyeur

gine? 4) & tamen fugam illam ita difpo-

que f

fuüit Deus, ut Saul quarendis jumentis a

tts;

patre miffus, ad Samuelem tamquam ad

tulla

Varem, afinarumque perditarum futurum

que |

indicem convolaret ; quarebat afinas Saul;

h :

eoque confilio Vatem dum confulir, Deus

quam

hunc, ad Samuelem ,. Saulis acceffum ita

fereba

digeflerat, ut clam omnibus in regem a

domeí

Samuele inungeretur, nihil horum prze-

fqu

Ícius Saul.

Nihil hac re manifeítius ; Deus

lx :

enim cuncta Samueli eventura predixerat,

DI

JDominus autem vevelavcrat auviculam. Samu-

Mb

elis, aute unam diem, quam venivet. Saul, di-

Qmni

ceus : bac dp[a bora, que munc eft, cvas mit-

| 102

t virum ad 1e de terva. Beujamini, &g un-

Cj

ges eium ducem . fuper populum imeum Ifracl.

ümer

Quid clarius ? ire ad Samuelem (ua fponte

E

cum fe putat Saul; a Deo mittitur, & igno-

hx

rans paret.

At, qua voce fe Saulem mit-

IN

tere indicavit Deus ? non alia, quamyafina-

! &n

rum fuga, patrisque Saulem ad conquiren-

ts fi

das afinas mittentis imperio. En!utquem

cafüm diceres, confilium fit ad regium fta-

Em

tum Saulem evocantis Dei.

Kony)

7. Ruríus nemo non; fi que gefta

k

fünt; folummodo fpecter, cafum ita tuliffe

arbi-

8) 1. Sam, 9. v. 15. fq,

JDI

TRACTATUS UNDECIMUS. 1175

diffe r

arbitrabitur, ut Abrahee eeconomus in Me-

iter) n

fopotamiam ablegatus, líaaco uxorem fe-

s monti

leéturus, de via jam oppido laffus, fecus

muntpe

pureum cum camelis mulro labore eftu-

tt df

que fatiparis, corpus jumentaque curatu-

Jrentis d

rus, confederit : 4) cafüs videtur, quod

qun d

nulla ad manum effet urna, hauriende

fütorun

que nimium depreffa erat, aquze neceffa-

ais d

rla : cafum dicas, quod Rebecca genere

t Dis

quamvis facieque confpicua, prout tunc

fum i

ferebat candidior & fimplicior eetas, aquam

:gem i

domefticis ufibus delatura , e civitate pro-

| pra.

pinqua , alis junéta virpinibus puteum

j ]eus

hunc adiret : cafüm dicas, quod. ccono-

ixetat.

mo urnam petenri, ut firim extingueret ;

Vutttl*

Rebecca uti inter alias formofiífima, ita

"

omnium humaniffima, non tantum bibitu-

i

fjj t

ro aquam propinarit, íed & liberaliffime

,

L

canales omnes, camelis adaquandis; non

jl

][r;rfl

tamen fine labore repleverit. Cafüm hec

] (P(]me

ita ruliffe credes tu, & tamen urbanitas il-

&

la virginis indicium fuit, a Deo datum

«economo, quo prorfus intelligeret ; illam

m o

lmjüüä

& non aliam Ifaaco conjugem , tanti gene-

ris futuram matrem , a Deo deftinari.

nqm[»n

ur Uem

8. Ita fit quotidie ; cafu videntur coi-

re matrimonia

"1

Confpiciunt fe duo aut in

convivio, aut etiam in platea , quorum al-

nit um-

um aem

ter altgri ne in mentem quidem ve

j; ^

quam:

4

.9) Gen. 24. V. 16. « 22.

120 ARS SEMPER GAUDENDI

| TA

quam : aut pater, juvenis cujusdam mo-

fenobi

.Yibus & induftria oblectatus, eum filiee füce

ivalett

Tt va

futurum conjagem, oculis menteque defi-

gnat: virgini rem proponit : affentitur de-

at qu

ttiam o

mTmum illa paterne reverenrige gratia , ut

quem credirt non nifi bene fibi velle &

infamii

confulere: interim quid fecum ferant ma-

T n«

trimonii leges, ut virginem pudicam de-

(igmar

Ruríus, aut alieno amiti

cet, fàtis ignara.

tiife

exemplo, aut concionantis permotus voce,

Tiie,

aut alia inductus ratione etiam humana,

dfoíi

nec e divinis petita rebus, caftitatem Deo

&m (

epibus

quis devovet , aut religionis fefe l

m d

obftringit.

Cafum hic intercetliffe

d

1cat ,

fefatu

qui volet ; ego vero affero , Confpectum il-

imm,

lum, quem tu fortuitum credis, patris er-

At

ga juvenem benevolentiam, filie erga pa-

t f

trem reverentiam, matrimonialium legum

C

rudem fcientiam, & fere ignorantiam, cir-

l adj

cumílantias denique omnes qua matrimo-

Qnt,

nio dedere caufam, fiquidem innocentes

&mon|

fünt nulloque imbuta crimine, non cafü

üm, q

eveniffe ; fed diferte expreffeque a Deo fic

i.

difpofitas conflitutasque, ut futuris conju-

fafeaml

gibus hunc ftatum daret.

Qecun

9. Idem fane eodemque jure affirmo,

' üï: Q

de paupertate, de corporis imbecillitate;

m et

alisque, ut videntur, caíibus, qui ftatui

1.

eapeffendo, caufam prebent.

Matrimo-

Wi

2io jungeris, quod dos tibi defit adeundo

coeno-

47

DI

TRACTATUS UNDECIMUS.

121

um m

cenobio , neceffaria ; aut quod corporis

filce (

invaletudine íecundum leges excludaris.

j d

Tu vero in relipgionis clauftra te abdis;

titur d

aut quod forma, nefcio quo morbo aut

atia i

etiam ztate deperdira cum effet, aut quod

vele &

infamia inufta familie omnes a te averte-

fant I

ret, nemoque te in conjugium dignum te,

m

dignaretur afcifcere.

Hc fi tu cafu ob-

) amt

tigiffe exiftimas, erras fane quam graviffi-

us 0O

Ine.

Hec omnia efficaci plane voluntate

umaniy

difpofuir Deus, dotem denegavit, valetu-

n Da

dinem corporis abftulit ; vultus amoenita-

legibus

tem decoremque deformavit, ut in eum

j

te ftatum, tibi quem viderat convenientif-

icay,

um il

fimum, quafi manu duceret, in eoque col-

ts ef

locaret.

Neque hac in parte cuiquam po-

p e

teít effe dubium, cum illud fit certiffimum,

eum qui finem vult confequi , etiam ea vel-

g

j d

le adjumenta, que fini affequendo condu-

cunt.

Jam vero, uti precedenti Tractatu

yitimo-

mæmes

demonítravimus, 2) Deum fcimus, ftatu-

um quotquot fünt, omnium auctorem ; &

"T.

pl

ab eo effe, cujus conditionis quisque fit:

fateamur ergo, & ab ipfo effe adminicula

TU

quecunque & adjumenta, modo crimen

abfit, quibus ad eum ftatum aliquando tan-

ii

jl

dem eft perventum.

j n

ro. Quid vero, fi circumflantiis illis

um eft

Wïmt*

immixta fqnt Ícelera, inquies ? cert

enim'

jj 1

qu

$) Tra&. 10.

122 . ARS SEMPER GAUDENDI-

T

enim, & vero etiam deplorandum, plufi- — Nil

Ton Vi

ia committi peccata ; qu&e caufam futuro

matrimonio dent fzepiflime, imo & neceffi-

. Wn p

tate extorqueant.

An hec etiam voluit

quod

Deus, matrimonium. ut induceret ? Mini-

mirabi

me gentium ; peccata numquam voluit;

pofita

fed ne libertati humanae obicem poneret;

to(lra

ea permifit tacitus; cumque te viz tam di-

& x

etut

ftorte, fceleribus , inquam , impudicitiisque

videret infiftere ; his tamquam adminiculis

Deos,

li agt

ufus eft, ut per ea ad meliorem frugem

te converteret ; in eoque ftatu collocaret,

plicue

quem tibi in illis circumítantiis conítituto;

Yoiffe

vitiisque forte nimium depravato, opti-

K,

mum commodiífimumque faluti parandae

4

judicabat.

l

1r, Jam vero, cum in eo verferis fta-

luxä

i

tu, ad quem licet per fcelera deveneris;

pnati

tamen e quo jam fine novo fcelere extrica-

Onem

ri non potes, mens Dei eít firmaque fen-

A pra

tentia, in eo ut conftanter perfeveres : ad

Qtte-

quem licet noluerit te per fcelera viam fa-

Qtes

cere, tamen res acta cum jam fit, nec fine

liber

crimine diffolvi poffit, id eriam plane vult

Qut ll

(quod fedulo animaduertendum eft) ut ea-

Tüiten

dem prorfíus ratione , eo ftatu, quem tibi

W g

crimina pepererunt, contentus jam fis, nec

Mi

minus ille tibi arrideat , quam fi innocen-

(

ter & fine ullo peccato, eundem adiiffes,

| lmmel.

Períeverare quod te velit, manifeftum eft.

| li

Nulla

——

VDI

TRACTATUS UNDECIMU*S. 123

" phlfi-

Nulla enim fcelera cum velit Deus, certe

3 f

non vult refcindi a te, quod Ííine crimine

d

non poreft violari.

Arridere vero tibi

n volil

quod velit, id quod ipfi jam arridet, nemo

? Mi

mirabitur, qui noftram in eo perfectionem

| volat;

pofitam effe intelligir, ut affe&ionum

nofítrarum divina voluntas fit protorypon

pOHCI'CF-,

e um d

& exemplar, ecypon vero noftra : hoc

eft ut planius loquar, ut velimus, quod vulr

citisq

ninicus

Deus, delecterque; quod Deum delectat.

lHli autem licet via ineundi matrimonii non

frgi

[ocatdt

placuerit, placet tamen eo tandem te per-

"H

veniffe

L

e

T

Atque hec de primo ftatqs ge-

*

j Opfl-

nere.

andae

&12. Dä fecundo ut pauca dicamus, il-

fs t«

lum ajo in ftatu etiam effe ex mente defi-

vt

gnationeque Dei, qui aliquam vitz rati-

TU

onem iniit, ex qua non nifi per adjumen-

ta preeter ordinem communem danda, aut

gf

gt

certe non nifi per multa incommoda la-

boresque datur evadere; quos quidem ad-

j um

nt ]i

hibere, nulla aut non magna exigit ratio

aut neceflitas.

Hac ratione plebejum ho-

]3"5 VlUIf

r

minem, in:opificis ftatu a Deo collocatum

effe affero.

Nam licet contingere plane

yt u

j üs,' «

poffet, in fenatorem, militieve principem

ut evaderet, fi ftudiis opificina deferta (efe

sl

immergeret, aut Martis figna fecuturus

ij ad'lïe

À

l

rater

lm

militiæ nomen daret; ramen quod p

ordi-

N

j

i

—

124 ARS SEMPER GAUDENDI -

TA

|

ordinem . commurem fit, ejusmodi homi-

LU

nes magna agere, ut ad magna evehantur ;

Yero fi

rurfus quod nimio ftaret labore hebetem

l fer

fefe hominem ftudiis dare, impenías item

aidori

victui neceffarias conquirere ; & denique

libitis

quia nulla finpularis, ad tanta incommo-

L

da füftinenda, urget ratio ; flatum epo

Cüique

ejusmodi opificem a Deo fibi deftinatum

habere prorfüs judico.

füat !

tudo,

13. Atque adeo, licet fe ad ftudia im-

eondit

peli nonnumquam fentiat, defideriisque

ttim j

urgeri, ut litteris inflructus, divino fefe

iT o

cultui, proximorumque faàluti impendat;

gition

fciat nihilominus, id preter Dei-mentem

qim f

effe, fi quidquam murtationis rebus füuis af-

ls femN

ferat.

uin imo;, nifi manifeíta admo-

üm n

dum fit claraque Dei vocantis revelatio,

fone n

qualem e militia ad fua caítra ut transfer-

'ertum

ret, S. Ignatio exhibuit Deus, technis di-

labin

abolicis ejusmodi defideria quantumvis fan-

finiom

€la & pia irretiri, quisque fibi habeat per-

A Ut

fuafitfimum.

Contra mentem enim Dei

pexd

apere cum vis, e daemonis mente ageris;

&UC g

& apis.

Dei autem. mentem ex circum-

Quem ;

ftantiis liquido copnofces : quae quia fünt.

ejusmodi, ut non nifi per adjumenta ma-

Ton po

QUQUSqq

Xima , prseterque communem ordinem

"Lem

conquirenda poffunt füperari ; manifeftum

Éd

eft; eas Deum füperari nolle, qui commu-

Tttnj

nem rerum ordinem & preílat & fequi-

Két,

tur;

y

TRACTATUS UNDECIMUS.

123

j honi

tur: nifi aliud forte revelarit, revelatum

ehanr;

vero fibi quid ; quod preter communem

hebea

eft feriem , nemo períuadeat, nifi magnis

nfis i

auctoribus graviffimisque in confilium ad-

denig

hibitis viris, liquidiffime teneatur res.

1C0ImT-

14. Circumflantie vero ; quibus ftatum

fum 00

cuique, fuum figillatim Deus determinat ;

m

funt ipíà corporis conftitutio, vires, vale-

tudo, atas; item animi dotes, parentum

ndia t

conditio , opes, amicorum potentia, aut

erijsque

etiam indigentia: denique longum effet re-

no fele

ferre omnia.

Ex harum circumftantiarum

pendat;

pofitione non inepte coniicies ; an ille ,

qentertt

quem fentis ad ftatum affumendum; impe-

(ris &f

tus fervorque animi ; a Deo , voluntatem

Admo«

fuam indicante, immittatur; an vero a da«

x

mone mentisque inconftantia; ut vulgo fit;

Qu

ortum fümant. Nam fi non es ea corporis

duis d

habitudine, ut labores ftatus, quem tibi ut

yyisdt

fan&um imaginaris, perferas; fi opes de-

a p*

fint, ut neceffaría ftatui acquirendofiant im-

jin A

pendia; fi parentibus curandis obftrictus;

aut alis es oblipatus, quibus in eo;

( a

quem appetis, ftatu conftitutus, fatisfacere

m'g fitt

non poífis, cum tamen fi non omnino, ali-

n D

quousque tamen debeas; quis id dubitet ;

g

Dei eam mentem effe, quam tibi tam cla-

mifeüüm

re& circumftantiee eloquuntur, ut ita dicam;

& manifeflant: Quod fi igitur meerore con-

um

k feqll'l'

ficeris, eo quod ad optatum tibi ftatum

a

per-

126

ARS SEMPER GAUDNDI .

T

pervenire non detur, certe jam moeftus es,

voluntas Dei curfüm füum quod reneat, il«

lique quod nequeasintercedere; quod quam

Wi

üum,

abs re (it; nimis eft evidens, quam ut

pluribus exponam.

f

15. Illud tamen non pigebit dicere,

non paucis mapgno futurum ufui & leva-

mento ; quod fi circumftantiis quibusdam

16

,

ftatum aliquem vivendique rationem affum-

píeris, qui tamen absque fcelere mutari po-

goreg

facile

teíl; varienturqne deinceps circumflantie,

quibus in eum ftatum esinductus, non illico

[

t t

il q

mutandum ftatum, etiamfi alium mente ti-

bi prafixum aliquando habueris.

Veluti,

padu

W e

fi quis ad religionem fefe impelli fentiat ,

nihilominus parentum etate grandium pi-

afcen

&non

etate ductus & obftridtus, Ecclefiafticum

ftatum & di

nitatem affümit , parentumque

-

€onye

j

confulit egeftati; is fane illis jam morte ex-

ipfor

ünctis flatum mutare non debet, religioni-

mi Vi

que fe addicere.

Prima enim circumfítan-

denti

tiz rem omnem , qua in medio pofita , vi-

Qu

ahæ;

debatur dubia , determinarunt; edixerunt-

que, quam vite conditionem tibi deftinaffet

n

Tary,

eus ; quam tibi Jam deponere liberum ut

fit; non tamen eft commodum, neque ulla

Topl

üfem

procurandz falutis urget ratio. Atque heec

quidem de ordinaria Dei ad ftatum voca-

quby

tione intelligenda funt.

Drttig

jl aHuc

$. II.

T0 m

DI

TRACTATUS UNDECIMUS.

127

sst

G. II.

xneit; l

od qui

Qui fuo flatu contentus efl . etiam. illum

quam ]

adiumentis omuibus eventibusque , qui extrin-

fecus eum. ad. bune. flatum . perduxevunt ,

t diet

conteutum e[[à uecefJe eft.

&

ybocm

;6.

Tque hinc preclariffima elicitur

do&rina, qua plurimos animi an-

n df

jan p

gores perturbationesque, fi recte percipiatur,

facile componemus. . Et haec in eo eft pofi-

flantiy

jn illic

ta, ut fi ílatui tuo acquiefcas, acquiefcas

illico etiam omnibus, qua ad eum te ftatum

ente t«

Vehlfi;

perduxere. Varia ea fünt; ac primum qui-

dem extrinfecus advenientia quedam ; &

fentiat;

im pi-

naícendi conditio ; parentum mores, edu-

cationis genus, ad ftudia diverfa applicatio

jafcm

Alia funt ab

conveniens, & his fimilía.

m

morte d

ipfomet homine; corporis compofitio ; ani-

mi vigor, ingenii acumen, dijudicandi pru-

gt

dentiay memoria, genius, lepor, ceaterg-

d

que animi affeCtiones, in fingulis femper

din, V

alie atque alie. Alia denique füpernatu-

d*

ralia funt dona gratiz , orationis, lachry-

df

marum , miraculorum nonnumquam etiam,

Dn?

Prophetie , raptuum & extafeon.

Hec

i

autem omnia & fingula, ea effe dico, pro

u á

quibus primo fümm«z agende fünt Deo

um v

gratiz ranquam omnium auctori bonorum,

fi affuerint: fic tamen fecundo, u fi abfint,

non multum angaris aut labores; neque ter-

Y

2

tio.

128 ARS SEMPER GAUDENDI.

j

tiocuiquam ut invideas & füccenfeas, quem

; fimig

videris hifcedotibuslonge preteluculentius

fpem

abundare. O quanta tranquillitate fruemur,

ayarit

fititie

quotque tempeftates animi commotionesque

dabitur evadere, hoc fi documentum alte in-

j

figamus animo ! quod quidem ex eis, que

U0,à

jam diximus, facile erit comprehendere.

piti,

17. Murmuramus enim nonnunquam,

pimu

conquerimurque, exempli gratia , (ut ex

optin

infini

uno difcamus de omnibus ferre judicium)

de nativitate noftra nafcendive infelicitate;

ünimo

100 aj

eos fcilicet obtigiffe nobis parentes, qui fi

alii fuiffent , alios profe&to viros futuros

la,

no$; alia enim pra oculis exempla habitu-

dicere

ros, educationem aliam: eos fuiffe, qui

&nm

bona omnia abligurirent , neque quid filii

iyf

agerent, quibusque applicarent animum

Dor |

fore

fludiis, multum penfi habuiffe; vili opi-

ficio applicuiffe te, idiote cum effent

€X€quw

ipfi, neque preclari quidquam tibi inftillaf-

Duten

íe, aut ad majora feciffe animos, quos ta-

B

men habere videris tibi ad non parva natos,

flbïqx

nifi cultura defuiffet. Infinita funt ejusmo-

! idfg

modi, que nobis preterita attendentibus;

fisqu-

non reéte eveniffe videntur, meliusque fu-

d

turum nobis judicamus , aliter fi accidiffent

li ].

res. Aliis enim paterna mors intempefti-

Uuder

va fuit; ut qui jam majoribus dignitatibus

ÜOrtum

roxime admovendus, filiorum rationibus

lm

k

O

nge melius erat confülturus: aliis fera ni-

decoctor

9

misaccidit; ut qui rerum fuarum

nimius 5

E

um

DI

TRACTATUS UNDECIMUS. 1:29

s que

nimius, aut qui longiorem vitam trahens

oülentiüs

fpem tibi matrimonii fplendidiffimi olim ,

TUGITUI

avaritia fua intercluferit. LHujus farine in-

finite funt querimonige.

Ionesqu

malteit

18. Verum ut hec componam verbo

uno,animum arrige. An illud recte perce-

eis, que

noete

pifti; quod precedenti fermocinatione exe-

tnquty

pimus, tuum quo nunc frueris flatum,

optimum tibi effe, & ut talem, pre aliis

, (ut &

infinitis , 7) a Deo aífignatum.

Hoc fi

dicium)

[icitilo

animo tuo perfuaferis acquiefcasque , cur

non approbas etiam ea , quz fapientiffima

quii

(1tOr0S

Mens, ad eum ut te ftatum leni manu con-

duceret , adhibuit adiumenta? Plebejus

hübitt«

enim cum jam fis, flatuerat jam id certe

i

ab ipfa eternitate Deus, eum ftatum hono-

yd d

um

nori füo promovendo, imo & tue faluti

fore conducibiliorem.

Decretum vero ut

viap-

; ditt

exequatur, de pauperibus tibi humilibusque

parentibus profpexit Deus.

Cafum hunc

atl

yos te

fuifle putas? imo vero fapientiee maximee ;

tibique fümmopere confülentis, decretum

vt

| e'usmO'

id fuit. Siquidem fi e nobili ftemmate cla-

risque parentibus ortum duxiffes, qua tan-

ïen[iblffl

jv

dem ratione ad plebejum ftatum, quem ti-

bi Deus neceffarium judicabat ; fuiffes de.

ï?

1

jfnt

m

irudendus ? quante & quot revolutiones

fortunz implicare te, non fine fummo tuo

n'mdlbus

incommodo debuiflent, ut ad tam humilem

pionid

eVOl»

H 5

;f

«) Trat 10.

j

gj

130

ARS SEMPER GAUDENDI

Ti

devolvererit conditionemm ? Omnibus his m

malis ut occurrat Deus, ab ipfo exordio ita

; ]lebg

rem difpofuit, ut per folos parentes effes id ,

tem f

quod fummo molimine effe nihilominus

Vonvel

debebas poftea. — Imo fi recte tecum repu-

tibus:

tas, fümmum beneficium tibi Deus prefti-

tlinse

tit; pares future vite , hoc eft, humiles

ts ti

tibi quod voluerit effe natales ; intolerabi-

ip ot

lior enim fuiffet heec fortis viciifitudo, ani-

n

mum ad delicias fa&tum , manusque otio

(5 t

affuetas , laboribus deinceps applicare ;

Ino

quod tamen modo, paterno inductus exem-

fipen

plo, & operi ab ipà jam inde pueriria in-

) di

nutritus , exequeris non pravate, imo &

delgl

hilare.

Wt ne

19. Át vero inquies, ftudiis vitam im-

lii

pendiffem, aut milite adieciffem animum;

mïprl

& aliquam vivendi rationem inveniffem

f

meliorem mea , commodioremque rebus

&t

meis. .Quafo ne jam difceptemus, quo

Quotu

precedenti Tractatu peregimus : neque

mihi pofthac opgeras, meliorem tibi fta-

ü&:

um dari potuiffe. « Commodior fortaffe in-

buy.

veniri potuit, & ut vulgus loquitur fortu-

tis,

natior; at melior, id quidem pernego.

Qj ,

Studiis enim aur militia ; eeternam animee

Tefer

tue damnationem confciviffes , aut certe

e,]

non ad eum virtutis gratieque apicem

Áitun

afcendiffes: neque hoc revocemus in dubi-

Quid

um , quod prudenti trutina examinaffe, &

& ill

demum

T

DI

TRAöTATUS UNDECIMUS. 231i

ibus lus

demum ftatuiffe Deum , jam conceffimus;

ordio t

plebejum nempe effe debuiffe te. . Hoc au-

vefesid

tem fi ita eft, tum certe plebejus ut effes ;

Jomims

convenientiffime plebeis rudibusque paren-

tibus natum te effe ut confitearis neceffe eft:

m r

alius effe fi debuiffes, de aliis longe narali-

; pl

um

bus tibi profpecturus erat Deus. . Quid er-

toltde

go obmurmuras malefane, quid conquere-

jo, tl

ris? Age quin imo pratias, quantum po-

tes, maximas Conditori tuo, de parentum

ue ol

Jlícare;

ienobilitate & ignavia, omniaque quod tam

; eXelT

fapienter & fine tua moleftia aut incommo-

do digefferit. Denique plebejus effe cum

IfT1O

(u'a j

debebas, nonne id longe convenientius :

ut ne primis quidem labris ftudia, vel mi-

qmime

litiae auleve artes deguítaveris, ut tota ani-

um

mi propenfione, in eàám cuiincumbis; artem

ferare, ftatusque tui munia gnaviter obeas

uenï[ïem

y

& ftudiofe? Quin igitur acquieícimus illis;

quorum finem approbamus ?

M 4"0

m

20. Que vero de opifice & plebejo

di&ta funt, hec aliis quibuscumque eventi-

que

bus applicate ; infirmitati nimirum corpo-

ul

ris, vultus deformitati, fortunarum everfi-

r foti

oni , amicorum occafui, ceterisque qua

f

EUO.

re-

referre longum fit. Ut vero applicetis

&e, primum illud, tanquam baíim firm

if-

j at

g

fimam ftatuite , veftrum vobis ftatum ; &

quidem folum illum ; maxime convenire 5

n dubl'

& illico rebus omnibus qua tibi hactenus

jlb

4

eve-

4

132

ARS SEMPER GAUDENDI

j

evenerunt, tanquam adminiculis ftatui tua

Qu0 p

procurando neceffariis, acquiefces. Huic

ts ob

cogitationi aliquando per otium infifte; &

d t

ummo animi gaudio ea teafficient, que olim

exleri

cum acciderent , fümmopere afflizebant ;

15 qui

affligebaris autem, Dei artes adizveutionesque

pitfece

quod non caperes. Cepit eas divinus Pfal.

D

tes , nam iis meditandis adiecit animum.

MO

Er meditabor , inquit , im. omuibus operibus

t ffb

YUs Q3 im adinventiomilus fuis exevcelor. ( a)

dil q

Et quod tandem omnibus rite pertractatis

decprün

fert judicium? eus/ iz [agWo wvia tua.

AOmn a

Quis Deus magmus ficut. Deus moffev?. Tu es

1177

JDeus, qui facis miralilia.

AVotaim þcg'[h' in

li& con

populis vivtutem tuam.

tantopöï

21. Quid enim adinventiones eas fci-

re defideras? Status cérte fi fortunatus tibi

cermtï

P

modo fit; fi domus bene compofita, opes

tunzri

oneftzsuxor placida & commoda, animo de-

li

nique corporique fi fit bene, hec, inquam,

Yotum

Vitee ratio, quam . jam inftituis, fi arridet 5

Condit

Tnente totam vitee tuz feriem meditato per«

Yoet

texe, idque tecum expende, que tandem

PAENES

receflerint, qui cafüs, quc rerum revo-

tibus,

utiones non obtigerint ; antequam ea tibi

quode

conditio obveniret : quos parentes nactus

nicj (

fueris; qua illi fortuna jactati locum patri-

Düm f

amve mutarint, ut ambo in manus convee

| p

Ores

mirent; quo xpodo mortui & quo temp

maXime

quo

| m j

) Pfal. 76. 12 13.. x4.

p

VDI

TRACTATUS UNDECIMUS. 135

lami ff

quo pacto eorum aut mors aut vita, rebus

$ H

tuis obfuerir profueritve: quo pacto invi-

Yiles 6

dia tibi amicos pepererit , idque res tuas

extulerit, deprimere eas quod vellet infe-

guz i

jpcat

ftus quis; iftud tibi ad honores viam ut

WT

pàátefecerit, officere quod videbatur maxi-

nos d

me, tibique Davidis fortem obtigiffe, cui

animt

Saulis ire & invidie innatus dolor, ad R

QO

j

:;j;eribu:

ni faftipium gradus fuit, Fiac, inquam, fe-

jot. )

dulo expende, omneinque vite transactz

tradts

decurfüm mente relege; & illud liquido &

g

fümma animi cum delectatione comperies ,

du

adinveutiones preclariffimas fuifle, & quafi

vie compendia, quz ad ftatum , qui tibi

TT

tantopere arridet, tandem aliquando dedu-

es(de

cerent.

/:.22. At vero non ita te dimitto vir for-

TUS [lhl

, 03

tunatiffime. Aliud habeo, quod fuggeram.

Nimo d

Audi. Enimvero, idcirco quia nunc ad

jngdffy

vorum fluunt omnia, quia tua tibi arridet

nith

conditio, adinventiones Dei agnofcis, & ve-

(lU)

Ya

roetiam placent. [am certe haud gravate

fl

t

;

gratias ages Deo, iis ortus quod fis paren-

tibus, fine quorum adminiculo neutiquam

n

jü Ü

quod es; fores: jam obitum aut patris, aut

T

amici & propinqui judicas opportuniffi-

mum fuifle rebus tuis, hereditatique tunc

j Pml*

que

capiende , cum matrimonio ineundo id

maxime conducebat: jam gaudes, fortu-

:mPOïää g

nam illam tibi tam adver(am obtigiffe; ma-

$

levo-

134

ARS SEMPER GAUDENDI

|

]

levolas invidorum linguas te tuaqueadmo- — g (

mordiffe, quee tibi majoris nominis acqui-

; ünqu

rendi prima fuit occafio: jam denique pro-

bas omnia, quz te ad hunc ftatum devexe-

i fedic

; t att

re; jam Dei machinationes confiliaque lau-

; qiem

dàs, que tamen non exiguam dedere &

Is pl

dolendi & conquerendi materiam, cum Dei

! quig

artem non perpenderes, neque quo hec

lim P

vergerent, fatis intelliceres. Numquid ita

epeni

fe res habet? ita planiffime. . Ideo nempe

&Verf

jam 'placet Deus , quía placet, quod dedit

|inogp

Deus: ideo jam placent viee & adminicula ,

ä

gt 1

quia placet finis: alioquin ut; recte Tertul-

| 0f adn

lianus ,. fj Deus bomini non placuevit , Deus

! Rm Q

402 &Vif ; à) ita inter mortales agitur. : Op-

Ihquis

time de divinis rebus judicamus, cum no-

Taxim

bis bene eft, nam apud vos , inquit Tertul-

quiden

lianus, bumeno avbitratu dicinitas penfitatur.

, f

23. Verum age, judicio te tuo, quod

*

modo recte tulifti, teneo ; praximque;

lm

y

quam omni conditioni applices , expedio,

m()dun

Eodem certe modo quo de ftatu qui arri-

Iom

det, de quocumque alio philofophare ; &

fineq

rem confecitmus.

Id certo tecum flatue

Em (

non amplum & potentem, non commo-

! llye 1

dum,& laboris expertem, fed pauperem ;

fed plebejum , fed labori obnoxium , fed

Ttre Q

lm

otii omnis deliciarumque expertem , fe

&isil

quemcumque demum qui tibi obtigit, tu-

DT

um

Wt f

4) Tertul. in Apolog.

DI

TRACTATUS UNDECIMUS. 135

jeadn.

um effe (tatum ribique competentem: íta

js aq)

timque illud penitus perfpicies, omnia qua

qupo

te circumftetere aut bona aut mala, aut lz-

y derete

ta aut triftia, viam ftraviffe, qua ad hunc

i h.

quem obrines ftatum devenires. Ita fi fi-

jedere d

nis placet, tuaque tibi fufficit arridetque

cum D

qualiscumque fit conditio, gaudebis confe-

o ht

Ítim parentes tibi puero quod erepti fint ,

nquid Y

egeni quod fuerint &,ignobiles, fortuna

) nenp

advería quod dejecti fint; gratiasque quin

Xl deit

imo ages Deo;.quod nec opulentus fueris

iniculis

puer, nec ftudiis applicatus, nec generofi-

Tertu«

ori admotus educationi, imo quod fcentia-

, Dui

rum omnium hebes fis modo.

An hac,

; OP

inquies, gratiarum agendarum eft materia ?

m no«

maxima enimvero ; nifi forte ne de fítatu

; Terml-

quidem univerfo, ullas tibi gratias Deo re-

v

ferendas effe exiftimas.

0 qu

24. Demonftratio fane heec mihi qui-

ginie

dem videtur evidens, cuique opponi ad-

e lq-

modum nihil poffit. « Quod fi ftatum hunc

meum mihi optimum effe judicio (judcare

qui i

durti

fane quod debeo) certe & illam tempefta-

n futit

rem, & illam injuriam, &illam amici paren-

g

tisve mortem , aqua ac pari ratione arbi-

trare debeo mihi convenire (licet exiguse

upe[em )

humilisque conditionis meee fuerit origo)

m ^

fl f

j

ac is illa fibi arbitratur convenire qui per ea

flg'ï[l [

ipíà aut etiam alia adminicula, ad amplifli-

mam fortunam eft eve&tus; recte quidem

judi-

136 ARS SEMPER GAUDENDI

|

TI

judicare fi volumus.

Verum id femper ! thbr

malum eft; quod judicium quantumcum-

; lg

que fànum infanus plerumque interpellet

j n0nan

affectus.

* H dum.

25. Hanc vero copitationem , Audito-

i « nf

res, ad omnia que vobDis extrinfecus obve-

niunt animumque perturbant, magno ani-

|

mi emolumento poteritis extendere. Quid-

quid enim accidet,. fcirote id a Deo vobis

iij

immitti, aut ad continendos vos in eo quem

ht

obtinetis ftatu, quemque perperam forte

vultis extendere, aut etiam ut tea prifítino,

quem tibi obfüturum pofthac videt, dimo-

K V

veat & dejiciat ; aut denique, fi id e füa

gloria futurum eft, ut hunc quem geris fta-

Cim r

Externa

&xterni

tum amplius evehat & extollat.

omnia Dei inftrumenta fünt, quibus pro

f n

füa providentia utitur induftrie; circum-

lii pu

flantiasque omnes ita attemperat, ut finem

tibus,

füum absque ullo aberrandi periculo confe-

dlie |

quatur. PFinis autem ille, femper 'eft bo-

Rm Q

num tuum; fi

At «

Quidem illud Auguftini eft

veriffimnm,

n

j

hi] tibi eveuire permittet , ni-

düt h

Jf quod. tibi profit. etiam fi nefcias 5 fi nempe

ditari,

viiliffimi Domini te feroum pvofiteare. a) l1ta-

|

&De v

que cum abeuntem a te fortunam videris ;

Omr

cum maritum fpem tuam demeti, cum ami«

Qollatis

cos diffluere, emori; immoto id confpici-

ER my

es vultu, fi ffatum tuum per hec immu-

tan-

diciiv?

a) Aug; ;n fi.,in fine.

hi

'TRACTATUS UNDECIMUS.

137

| f

tantem Deum afpexeris.

Neque jam re-

EUITCOT

bus hominibusve füccenfebis , quos ftatus

lt

non amplius poft hac tibi conducturi, & in

alium melioremque convertendi , noveris

ii

effe inftrumenta.

s t

u api-

S. IlI.

? Wd'

20 VOS

Qui fuo flatu. contentus ef! , « etiam in-

zevuis quas babet animi dotibus contentus vt

20 Qu

m lort

fit weceffe. efi.

viftint

erum ad alios adhuc fedandos mo-

dimo.

| efüt

26. V

tus, uti coepit, decurrat oratio.

Cum enim hominisefformando ftatui, non

i r

externis tantum adminiculis utatur Deus ,

Axtertt

Íed interna etiam hominis conftitutione,

ys [

uti probavimus; qua quidem in animi do-

Qu

tibus, ingenio, affe&tionumque bona diffi-

p at

cilive temperie, maxime eft pofira: illud

p

jam agendum eft, & ex iis que jam dicta

d

jid

fünt conficiendum, ut fuo quisqne ingenio

n

aut hebetudini, judicandi acumini àut tar-

j

ditati; imàpinationis vi aut impotentig ,

o

bene vel male attemperato cerebro, quin

[]) [

& omnibus tum a natura , tum a gratia

i

collatis donis penitus acquiefcat , nec ad

pum

alia multum folliciteve fufpiret.

nfpi

m*

27. An ergo de ingenio, inquies;. ju-

wlu

diciive fuis impobirate quisquam eft queru-

lus?

138

ARS SEMPER GAUDENDI -

TI

lus? an alicui non abundantiam admenfüus

t qu

eft Deus? mihi certe videor ingenii habe-

& Vet

re fatis, nec habeo hac in parte quod con-

üdies

querar.

Gratias certe oppido maximas ;

Tilltn

aliquid faltem bene feciffe Deum quod exi-

f& |

Ítimas. Nequeego, ut fatear quod res eft,

Tepoti

multas aut graves de hac re quereleas inau-

Verun

! quod

di. Nihil fane felicius magisque ad homi-

nis guftum diítribuit Deus, quam duo que

homig

ffe h

funt preflantiffima , Ingenium & Judici-

um; &inter feeminas tertium fortafle, for-

BU

ütm

mam & fpeciem. Sed de corporis dotibus

nonago. Nemo non dicet eas dotes füp-

| degrahu

petere fibi affatim, nemo fibi hac in mate-

lD mi

ria non gratulatur. Quid quod non pauci

pagt

fibi abblandiantur adeo, ut neminem, aut

Turfüs

certe rarum effe autument; qui fibi aut in-

Áis n

genio, aut difcernendi acumine poffit com-

'i efre d

parari! Hinc fane judicii noftri pervicacia ;

Bl Qu

nolumus enim id quod judicamus effe pre-

ümq

ftantius, exiliori fubjicere ; nullius autem

Thàris

judicium pra noftrro nobis placet: hinc

diüriï]

etiam ortum habet ufitata paffim illa omni-

bus obtrectandi detrahendique libido. Vi-

Query

deas enim ejusmodi ingenia, qua nullum

Omm

in Republica ingenium

b

onum efle patian-

|

que; U

tur; ne füo videlicer quidquam exiftima-

| W m

tionis decedat ; omnes ignaros appellant;

l f

omnes hebetes, omnes rerum inícios, nec

Oj

co effe ingenio, res maenas comprehende-

re

Tif

TRACTATUS UNDECIMUS.

Ti

139

(dmelit

re qui valeant, nifi tarde & renuiter.

De

nit hde

fe vero quis id ditet? inter viros id raro

Qd a

audies; inter feminas id quidem ufitatitfi-

at

mum eft, ingenio fe non valere quod dicti-

yod g

tent, prefertim ubi graviora incumbunt

dsd

negotia; & quidem facile ipfis credi poffer.

I*

Verum hoc habet facilitas illa incommodi ,

- *

quod credi fibi tam facile, in re praviflima

duoq

homines paífim indignentur.. Raro enim

fefe hebetes, fefe ignorantes, fefe ingenio

; Jidi

ffe f

exiguo effe dicunt, nifi ut laudentur: aut

dotibi

faltem hec fibi ornamenta verbis tantum

s [ip-

detrahunt, fide data clanculum & accepta,

fibi minime eíTe credendum.

uod íane

qite-

y pud

patet; non enim credunt ipfimet fibi. Quod

Jup al

rurfus manifeftum eft; nam fi alius hoc ip-

ia

fis enuntiet, irafcentur illico, falfumque

effe clamitabunt quod objicirur. "Tamen

fit o

Vi

id quod verum eft (emper eft verum , quo-

f

cumque demum edicatur, ore nec intereft ,

1aris fit an foeminze.

T

D hlqc

28. Jam vero de juditiorum tam bona

fl

diftributione quid dicam? certe nemo con-

; 0n)

.v'l'

queritur de füo , nemo illud vellet alieno

"n

ii

l

jm

commutare , adeo füo contentus eft quis-

)

4

qite

que, ut füum cuivis etiam praeferat quantum-

vis magno , modo alienum fit. lllud mi-

m

vt

hi fzepius cogitanti, qui tandem id fiat ut

hominibus, qui de nulla non re conque-

(5j Y

runtur, in hac parte a Deo tam preclare

'eheüdf'

li

fit

]

140

ARS SEMPER GAUDENDEI

; Quenr

it fa&tum fatis, ea tandem duplici ex capi-

|

te occurrit ratio: Superbia inquam, inge-

(itant

|

if

nita mortalibus ; qua fit, ut quisque ea

parte qua maxime homo eft, maxime

| qun j

Qlfer

eiam velit efle fpectabilis: heberudo de-

inde, cecitas mentis, feu inpenii ftupidi-

| ( fic

[icim

tas; que in ejusmodi hominibus paífim

ranta eft, ut fàtis ingenii perfpicacitatiSque

41 pen

iis non fit, aliena ut ingenia queant. perfpi-

&üiq

cere, & deillis judicium füum ferre. Ve-

confeq

rum id modo non ago.

Deum |

29. 'Tantum quibusdam modefte fru-

mirusqL

galiterque de fe fentientibus fatisfaciendum

90 prr

K q

mihi eft, qui quod res eft fatis perfpiciunt;

non admodum preclaris nempe fefe dori-

Rtioni]

bus exornatos; non ea effe perfpicacitate

um eg

inpenii qua pollent plurimi , nec ceteris

Ij À

ütridt

tum nature tum gratiee dotibus, nifi leviter

admodum fi aliis comparentur, inftructos.

Tüm a

Et quamvis hoc de íe poffe judicare, fit

adiaphg

bone? mentis defzcatique judicii ingens in-

Heque l

Tb r g

dicium, quo acuti perfpicacesque homines

deflituuntur fepitlime; tamen anguntur

Ion n

non raro, daemoneque materiam függeren-

Á g

te, conquieruntur fecum taciti , rationem-

T&

que exquirunt, cur non eo quo alii non

fffemul.

pauci polleant ingenio, cut non ad litteras

ï()ce&4

reconditiores capeffendas eque ac illi ido-

L

nei? vides fàne, inquiunt, quosdam fcire

omnia, me vero fere nihil: aliis magna elo-

quens

p

Dr

TRACTATUS UNDECIMUS.

141

quentia verborumque illecebris füa diven-

a

m, lp

ditantibus , ego inftar pifcis obmutefco, ne

infcitiam, male dum loquor, peius prodam:

isqu: d

Toxum

quin imo fi de rebus divinis fermo inter-

currerit, alta (apiunt alii, eaque proferunt

ib d

ib

de facris myfteriis cceleftique gloria , quafi

fi cum D. Paulo tertii ut minimum coeli adi-

j pamm

ta penetraffent; ego interim in terris repo.

du

Denique alios video rantos a Deo favores

t pan

& Y

confequi, tanta perfundi gratia , ut toti in

Deum abrepti, füaviffima inter fufpiria ge-

fic fr

mitusque , orationi diuturne infiftant; ubi

ego pre mentis imbecillitate, ne falutatio-

endurm

yciunt;

nem quidem angelicam fine maximis eva-

gationibus. animi. queo recitare.

Nullus

o doti«

fum ego, nullius frugi, nullius pretii; aut

jachle

: CoIat

rei, An vero, nullius frugi? id certe non

arridet ; corrigendus es, id fiitaíit. Ve-

(

frdos

rum an non id perfpicis, ea quee attulifti ,

adiaphora effe pleraqne, id eft, neque mala,

u I

neque bona? Erras enimvero, erras pravif-

1gens n

fime: et ut judicio valeas optimo, perpe-

hgm'mCS

ram tamen modo judicas. Ah auditores,

7l nl

fi falutis noftree negotium ingenio perage-

þggff t

retur & fciendi peritia; quam recte conque-

j

reremur, ingenio fcientiaque nos deftitui! fi

j m

voce & preclare loquendo, dicendique vo-

|lers

lubilitate & eloquentia eterna falus. com-

jj i

parari poffet ; quam amulti coeleftem olo-

hm ['Clïfe

E

riam

T "

T

[*

que

142 ' ARS SEMPER GAUDENDI

]

i

riam obtinerent modo , quibus minime pro-

nl í

fuit eloquentes fuifle & difertos!

TU

30. Verum ut fcrupulos hos omnino

quá

-5

complanem, uteximam : an non id, ex iis

quae modo dicta (funt, clare perfpicis, illas

(mni

naturz dotes, ingenium tardum, aut ad per-

p

cipiendum facile; rationandi induflriam,

AOT

eloquendi leporem & elegantiam; imo & e

- Qu

calo immiffos preeter ordinem nonnunquam

minj

favores , aut etiam preter morem commu-

lius

nem denegatos, vias effe, quibus a Deo ad

D

ftatum tibi proprium deduceris, inftrumen-

ump

ta denique effe & adiumenta, quz Deus cui-

od

libet in manus dart, ftatui füo bene debite-

luntis

que procurando ? Illud enim jam liquido

i g

demonítravimus, 4) quod pro futura con-

üt f

ditione vitzee, varias variis hominibus affe-

p

€iones; propenfionesque in diverf(a ftudia,

Dd

diverías admodum indiderit ; inpeniumque

mqu;

T

futuris ftatibus attemperarit. Nihilominus

lj

(

| telld

de tuo ingenio tu conquereris,

An ergo

divinum tibi vis inpenium effe, Deoque par?

| hf

| kl

Non tantum, inquies.

Quantum ergo po-

ftulas, quietus ut fis & conrentus tuo? Nef-

:

däfi [

cio fane, inquis. Nefcio, neque ego pro-

fecto ício, fcire qui poffis, quantum recte

j

poffis velle. Quid ergo conquereris ?

mpr

31. Age ut rem hanc conficiam ; in

e non

anrio

ipfo creationis tua e)fordio ; concip

nifi

Cado

») Tra&. g.

P

DI

.TRACTATUS UNDECIMUS. 1-;1.3

mepre

nifi folam voluntatem anim«a infufam tuze;

inpenium vero necdum efle diítributum:

omn

quidquid igitur adhuc es, íolum cvoluntas

hii

es.

Quod fi voluntati tug fic conftitutee;

:is, ]

6mnium , quotquot funt, ingeniorum dare-

a

tur optio & electio, an tibi videris effe is;

ullrim,

&ccommodum «tibi ingenium qui feligeres ?

imod

Quid ni, inquies! ego fane Salomonis ut

minimum ingenium animique dotes, iis me-

unqu

jormm

lius ufürus poftulaffem.

N« tu profecto.

magni fueris ingenii tum, cum etiam nul-

Ded

rumete

lum prorfíus habuiffes.

An non id dixi;

quod nihil adhuc fis , nifi mera & fola vo«-.

us cli-

debité-

luntas ^ quo pacto igitur voluntas fola po-

teít judicare ; quid de Salomonis ingenio

liquido

j r

aur fcientia dicendum fit, cum intellectus

ingeniumque,; quo hec percipiat, voluntati

! S a&ï'

l ftdi

necdum ullum fit affignatum ? Quo pacto,

inquam , voluntas recte poteft elioere, cum

Ym

Jonini

Eligere , actus fit elipenda cognofcentis in-

telle£tus ; intelle&tu vero omni voluntas ad-

e

uqüePaïv

huc fit penitus deftituta? Vides fane,quam

id fit ridiculum.

oD

32. Video, inquies, primum ingenium

"

j

M

dari mihi debuiffe; nec a me potuiffe de.üg-

( Pm'

nari, aut eligi. Verum; aliquo cum jam

lä? W&e

fim preditus , fatis mihi perfpicacie eft; ut

[b

videam , alios majori pollere ingenio pra-

;;

; m

ftantioribusque pre me dotibus exornatos.

j

Ciedo fàne.

Verum an id etiam vides, alie-

fii

13

na

144 ARS SEMPER GAUDENDI -

,

naingenia, & dotes animi , tuo flatui ma-

| mp

giS convenire, aut tibi pro tua conditione

magis conducere ? id íàne nullus , credo,

i rg

videt- Longe aliud eft, praftantius tuo in-

[Ur] :

genium dari aliquod ; aliud vero , tibi quod

ff

ífit melius. Gladius certe acu preftat aut

nod

malleo ; an ideo fartori aut fabro oladius

lo,

pra acu aut malleo, arti quam profirentur

Qtat

exercende eft conducibilior ? Sed ne dicta

Conti

reperam, clariffime id evinco non conduce-

B os

retibidotesalias; idque hac unica ratione.

quod

Quod fi jam ubi ingenio es hebeti & fere

nullo, adhuc tamen tuo flatu contentus

lhoer

fpits

non es, tibique plura deberi exiftimas; quid

pou

tandem de te flatuiffes, preeftantioribus ani-

Titc f

mi dotibus confpicuus? Quod fi jam rudis

Xm.

& ftupidus, Dei confilia examinas , imo &

&eun

condemnas , in quam non, perfpicacitate

que

ingenii preefidens , audaciam affurrexifles?

8

fi jam tam humilis & depreffa videatur fla-

tus tui conditio, fi onusram grave, quod illi

annexum eít, procul dubio ingeniofiori

fuiffet omnino intolerabile.

Rurfus cum

Du

fermone ram inficeto jam & infülfo , nullo-

fí

que qui lepore conditur , nusquam tamen

te non ingeris, facundiam qua non vales,

ad faftidium usque putide oftentas, omnia

contemnis , de nemine non obmurmuras;

34N

Deus bone! quo non profiliiffes impudep-

fU(] Y

tiz , facundum tibi fi fuiffet os, & vero eti-

am

bi

TRACTATUS UNDECIMUS.

145

itul t

am gratiofum! Enimvero non tibi perferen-

ndino

do tellus ipía fuiffet par.

dotibus; Quas ná-

; qi

33. Crede mihi, &

g toit

tura Deusque contulit, contentus vive.

ib

Sufficiunt ille tibi, ut pro conditione tua

st d

modefte vitam tranfigas.

Deftinato confi-

- glzdius

lio, non alias tibi dedit is, in cujus manu

J

erat dare , ut flatu tuo continearis, eoque

f& Qs

contentus fis: neque vero fi majores habeas,

ondu

is es, uti iis re&te qui poffis: profuturum

tOR

quod putas, oneri erit & impedimento.

& k

ingenii fane habes fatis, ut recte fapias:

ntentis

fapies autem , fi munus tuum officiumque

; qui

prout debes, recte expleas. — Ut autem hoc

js atl«

rite facias, non eít quod fcientiam majo-

n ïudis

rem expetas, fed virtutem ; non ingenium

m

acutius; fed conftantiorem voluntatem. Ita-

j

ue tuo contentus vive, & tum demum vi-

vl

ves, & vives placide.

a

gl

S. IIII.

agl

[ of

Denique ut dotibus tuis contentus fis , "

pl

cum alienis ue compava , niec fi majoves tuis

n

i [gmtü

in alio compereris , illt imvide.

On wxvsl

Erum quod maximum in hac parte

Ts

34-V

mortalibus negotium faceffit, nec

urmüfï ]

fuo vivere contentos finit, eft, quod alie-

mpu g

nam felicitatem invidia livoreque infectis

l3

afpicia-

4

146 ARS SEMPER GAUDENDI

T

afpiciamus oculis. Unde tunc noftra nobis

' fivon

incipiunt difplicere, dum quod magis placet,

qum

fetasa

inalio comperimus. — Placet plebejo homi-

ni modica,qua vivit, res, donec opes in vi-

munil

cina domo confpicit: füum cuique ingeni-

Temir

um fcientiaque fufficit; dum alienum non

tD

áttendit ; ut aurem attendit , turbatur ani-

Torem

ínus, fluctuat mens , rempeftas oritur illi-

bona.

c€o maxima.

Iesqu

35. At, quam id preeter rationem eft,

Quan|

fi mentem advertas ? nonne jam id plane

dled

confecimus, faffique fümus, Ugumquemque

fr

proprium donum babere a. Deoy unum quidem

füm t

Jicy alium vero fic ? à) An non tibi ad dimen-

Tefci

fum liberaliter elargitus eft Deus, quidquid

fr f

tatione bona dandum cenfuit ? An non is,

m

qui etiam vezris fecit pondus , deditque; quae-

liberaf

cumque nature competebant , bene ur illi

foret, tibi non bene pro tua conditione

COmp

exacteque admenfüus eft? quid ergo obmur-

me ]i

muras ? Obmurmüras vero, alienis rebus

Tenty

curiofe nimis quod intendas oculos, &

Qu

quod petlimum eít, tuis compates.

| üneg

36. Hoc itaque, fi magna cum tran-

! quo

quilliare vivere defideras, primum tibi

| €tan

receptum fcias, ut numquam te aliosque

pone

inter comparationem inftituas: nec fi quas

, Wm

habes animi dotes, fi quas opes; fi quam

dlien;

naturales

ln

'f.jjgendi induftrriam , fi quos füper

favo-

Ver

4), 1- ad Cor. 7, 7.

;

T

TRACTATUS UNDECIMUS. 1:4?

DI

12 t

favores, fi quam virtutem aut leporem, fi

Splo

quam agendi clegantiam, umquam illa con-

ferasalienis. Verum ut tibi tecum bene fit,

0 Dori«

91

munificoque pro iis largitori Deo fis gratus,

neminem in rerum natura effe cogita , prae-

ing'eni-

grm nof

ter Deum beneficum , & te beneficii debi-

torem. Si nulli praterquam tibi valetudo

tür f

r

bona, aut illud qualecumqu

e inpenium, do-

tesque quantumvis tenues conceffz fuiffent,

emd,

quanta te teneret rerum a te poffeflarum

| pla

dele&tatio , ut gratus effes , aliis omnibus

prepofirus & pralatus. Jam vero ingra-

j

7uiz/m

tum te facit comparatio ,. difplicetque be-

[fcfi-

neficium , quod non tibi foli Deus videba-

.dqulid

tur fuiffe beneficus : quafi vero tibi detra-

yn

&um fit, quod aliis pro divina munificentia

)

liberaliter eft conceffum.

37. At vero, fi nihilominus precfracte

gl

(iti

comparationem vis inftituere , inftitui per

me licet.

Sed zqua omnia lance ponde-

j

u

rentur. Ac primo quidem non ea íolum,

quae tibi defünt, cum aliena abundantia tru-

057&

tines, fed & quod illum deficit; cum eo;

quod tibi abundantiori manu collatum eft;

n n

f Iibl

etiam confer: & tum, fi potes; querelas de-

pone: dic fane defraudatum te.

In hoc

j

j qui

enim nos fallimus, iniquique trutinatores

alienze felicitatis deprehendimur, quod ma-

jqun

gud

la noftra cum alieno bono conferentes, ex

adverfo etiam , noflram felicitatem alie-

j

nis

I 4

148

ARS SEMPER GAUDENDI

TI

nis malis comparatam , non expendimus.

b

Utrumque igitur appende; & ne Deo fis

fini Q

injurius, tibique:

ft, on

permoleftus, etiam atque

etiam expende.

cfedhu

38. Deinde, ut hoc fedulo exequaris,

Qportu

non partem conditionis tuz» cum parte,

Tittg 1

fed totum tuum ftatum

m TK

; cum eo, quem alter

habet, univerfim compares velim , bene ut

Q (

fiat comparatio.

Id namque folum, quod

n fmg

in vicini tui ftlatu & conditione vehementer

Q iny

arridet, arripis; illudque cum eo, quod in

(15; in

tua vivendi ratione eft moleftiffimum, inepte

confers.

| mdinerï

Interim diflicultates eas, quae al-

! QVitas

terius flatum prepravant, non confideras;

| Dlenti

|

minimeque tuis, quee tua tibi fert conditio,

b

commodis eequiparas aut componis ? Quid

l

pien

igitur mirum, fi turbetur trutina , ubi res

eni

tota male expenditur, nec lances sequa ra-

: Gloni

tione pragravantur? 'Trutinas tu defe&tum

tem a

tuum , quodque tibi deeft, expendis aliene

pedita

oppofitum abundantize & felicitati: non mi-

Tüm y

rum certe; hec apud te quod preeponderet.

lori

Sed viciffim id, quo tu füperas, eidem im-

àuq

pone lanci, qua defe&tum tuum examinas:

dilri

alienze vero felicitati, etiam ea, quee fecum

lil da

fert incommoda, juftus trutinator oppone;

] Wtq

& vide fis, an libree examine hinc & hine

Centi

eunte & redeunte, tandem ad juftum equi-

füdo (

ibrium accuratumque momentum deveni-

f fj

engm non fit.

29.

n

DI

'TRACTATUS UNDECIMUS. 1:49

Ne-

ndimis

39. Sic res

aguntur, mortales.

Dro s

mini uni Deus de

di

it omnia:

liberalis ut fue-

n d

rit; omnia tamen diftribuit cum alicujus rei

defectu.

Et vero ita diftributa effe omnia

equs

oportuit, ut ante demonftravimus: 4) va-

| pit;

rietas rerum & munerum,; humano generi

emilet

tam neceflaria, id exigebat. Attende igi-

benut

tur, donorum a Deo cuique impenforum,

in fingulis varietatem & differentiam. Illi

l; quo !

mentt

cui invides, aut quem tibi preelatum quere-

Iuod n

ris, ingenium magnum dedit Deus, vale-

tudinem vero corporis admodum exiguam ;

ineptt.

ye d

divitias ingentes, fed caput infirmum : fa-

Qdert;

pientiam non vulgarem , fed uxorem infa-

ondito,

niffimam ; copiofam domum, fed filios im-

1Qu

pudentes, familieque futuros opprobrium,

d

dignitatem conípicuam , fed füummos, qui

dignitatibus annexi funt labores; haredita-

s t

kf

tem ampliífimam , fed litibus undique im-

peditam ; donum orationis, fed ícrupulo-

j d

non n

rum vexas ingentes, tricasque intolerabiles;

yordtt

plurimum gratie , fed & perturbationum

haud adeo multo minus.

Hsec aliis fic funt

dm?

5xamil',l"v'

diftributa. Tibi vero minus quidem inge-

nii datum eft ; fed quietis longe plus; mi-

i

nor quidem de divinis myfteriis cognitio &

; OPF 511

fcientia, fed major erga divinas res teneri;

T0

tudo & pietas fincerior ; minor eft familia,

m a

fed filii ad virtutem facti; exigua domus,

1 deveü!';

I;

ed

p

Ld) Tra&- 8 H

1j0 ARS SEMPER GAUDENDI.

Ti

fed uxor placida moribusque tuis accom-

Arepti

moda ; dignitas non ampla, fed nulla fafti-

tiptre;

elfo

dia ; conditio humilis, fed valetudo con-

ftans; clientum raritas, fed fomni tranquil-

denis

[

li; menía non opipara, fed quam fames

T /1 [/

condiat bene conílituti ftomachi; denique

|

m

pauper es , fed letus , fed tranquillus, fed

fkttj; Q

curis Vacuus.

H«c, inquam, omnia fimu

- Delnt:

cum aliena conditione confer, fimul expen-

15 qui

de; & fi potes, deinceps adhuc conquerere.

4l

Quod fi tamen

pergis moleü'iqr effe & tibi

gtam; i

& mihi,

Q Q

40. Dic ergo , an univerfim conditio-

T? a

nem integram, quam habes, deferere vis,

DFUE

eamque cum aliena, prout eft, integra com-

ACetes

mutare? an tuo derelicto ftatu, in alterum,

E

quantus quantus eft, vis demiprare; fic ut

| Qpitis

bona malaque omnia, que fecum is fert; nul-

Düs id

lo rejecto fufcipias?

uid deliberas? Quid

Dro co

caput obvertis ? Quin aunnuis ? iNolles, fat

àdeo ]

Ício: neque etiam id velle potes ex con-

E

di&to : illud enim ftatuimus, quemque füo

* Àtth

ftatu contentum effe oportere ; & fuüum

Jüdio

cuique effe optimum. — Quod fi igitur fta-

tondi

tum mtegrum commurare 'neque ViS, neque

Qür n

vero' etiam potes, cur quedam ex alieno

flhin,

vis decerpere , & quidem illa, alienam con-

etiam

ditionem que componunt, tueque non

eUm, !

conveniunt ? lta fane eft.

Aliena füfpicor

nonn

nos contemplari, ut ingrati fimus, & ne de

acceptis

J.

TRACTATUS UNDECIMUS.

I$1

AU

acceptis videamur Deo gratias debere tan-

n

topere, tanta cum afpicumus nobis adhuc

Q Q

deeffe.

Nam ut preclare D. Salvianus;

ugil

alienis mente oculisque inharemus , /Vom

famo

uia fi eligendi facultas effit, [emper illa mal-

bunane

anique

í

(

muj; [ed quia ufiatum efb boc

s d

menti , cum intueatur illa [emper que defunt. a)

T

Defunt autem ad plenam felicitatem omni-

CXPQR-

bus quamplurima.

yett

41. Verum , ut rem hanc penitus ur-

& t

geam; dic fodes , an dotes tuas ftatum-

que cum divi Pauli conditione commutare

Iditioe

vis? an Evangelium toto orbe diffemina-

: Vi5

re, an ab hofílibus urgeri, an detrudi in

of

carceres, an tertio publicis flagellis excipi ;

an naufragus toto ja&tari ponto, an denique

UI

)

fic t

capiris condemnari ? vellem, inquis, fi íta-

rus id mei ferret conditio.

Verum neque

r, nl

Qu

pro concione dicere meee funt partes; neque

]s

adeo litteris fufficienter imbutus fum, heec

ut audeam : neque ingenium füppetit, ftu-

x o

g f0

dia tanta ut apgrediar. Dene eít, fic tecum

judico. Verum, cur Paulo id, quod in fua

x füur

"

conditione felicitatis habuit, invides tu?

cur non pateris eum in tertium coelum rapi,

s

] j«

ifthinc ad. laborcs tam ingentes, animos

etiam delaturum pares? cur non pateris

n qu

eum, qui tanta fübiturus eft mala , deliciis

* DOU

, Paulo

(fpe

nonnumquam frui? Patior, inquis

certe

g

^) De Salü. 1 de Prov.

p

154 ARS SEMPER GAUDENDI

J

Nqu

certe non male volo, ei non invideo , neque

adeo de illo conqueror: etenim id fcio,

Tofus

alia ipfi adiumenta danda, alias dotes, alios

10n 1

longe favores impendendos effe, ut con-

fortun

ditionis füz partes omnes expleat, quibus

d

€go,; ut mihi vivam , non indigeo.

fv

molli

42. Redte tuliíti fententiam.

At vero,

hic te jam teneo. . Cur igitur vicini tui com-

Talus

modis invides & obgannis, cum ille non mi-

füppl

nus Proprium domum [uum a Deo bhabest,

1

quam Paulus füum ? Cum tecum tácitus

müm,

loqueris, illud femper occurrit, divitem effe

Qtein

illum, magno ingenioc, litteris excellentem

6; |

res ei bene füccedere , felicem effe pree te.

Qie u

Verum id etiam cogita, ideo datam effe ei

Yolvas

hanc fortunam , has delicias, haec commo-

tie f

da, ut labores , qui ftatui ejus intercurrunt,

BENSS

leniantur & ferendo fint: ideo ingeftas opes,

Ih o

potentiam, dignitates, ingenium, eloquen-

quod

tiamque conceffam, ut partes fuas agat ; &

quod

vero agat bene. An ergo fi in fcenam pro

lon ;

decoro inducendz íünt perfonse , rufticas

tum

veftes Regem vis induere, fenatorias mili-

puon

tem, militares vero Senatorem? Aut tu ru«

nequ(

flicum apere cum debeas, tuaque partecon-

dbjed

TiS v

tentus fis, nihilominus Regia ornamenta;

Regem acturo vis detrahere? amens íane

Bv

fis, hoc fi vis, autilli fi füccenfeas. Quem-

ütnd

que fuas partes agere, & parti agendae cone

, "B

venientes dotes habere, ut fapias, permitte.

! Went

Neque

|

|

153

|

TRACTATUS UNDECIMUS.

m

Neque quomodo füum munus expleat, cu-

df -

riofus queere; ribi id non fit cure , tua quod

AE

non interefl. Si bene res füas agat, ideo

fortunare illi vitam fcias Deum, ut bene

Q CO«

qubus

agere perfeveret: fin vero perperam agit &

[

perverfe; ut per beneficia rebellem (ibi de-

LVO

molliat ; aut certe ur quaedam , quee recte,

i |

malus cum fit , egit;hic ei compenfet opera;

n

fupplicia eeternitati refervaturus.

l]((bm,

43:

uidquid fit, illud eft certiffi-

mum , dotibus illis füblimioribus, majori-

fàcinS |

efm els

que ingenio non indigere te , ut rem tuam

enfet |

agas, neque ut plebejam vitam ducas , ne-

yre i.

que ut penfà trahas, neque ut colum. ób-

efeel

volvas, neque ut textrinz incum'"as; fi iítee

ymmo«

tug fünt partes ; neque adeo , ut orationi

Non multa memo-

vtl

vaces, & Deo placeas.

ria opus eft , ut memineris a Deo effe te

t p

]

pgit*

quod es; illudque tibi longe optimum effe,

quodes. EHoc tibi plane per(uafum habeas,

h

nop minus Deo gratam eíle fimplicitatem

tuam animique hebetudinem, quam preci-

il

puorum in orbe capitum acutiífima ingenia;

n

ho

neque minus Numini arridere humilitatem

abjectionemque tuam, quam do&torum ela-

a

n

af

tàs VOces; neque adeo minus exaudiendum

te, vulgari minimeque füblimi plebejorum

"

u

]i

orandi methodo cum infiftis, quam fi altif-

fimarum rerum plenis Deo fuüpplicas argu-

od d*

mentis. Sufficis tu Deo, inquit D. Cypria-

nus;

N

154

ARS SEMPER GAUDENDI

1

nus; itaque fufficiat tibà Deus.a) | Sufficiat;

li

dmo

inquam, quod tibi dedit Deus: dedirenim,

quod fufficeret. Simplicitas haec, altiffima

quefi

"T heologiaeft fimplicis, ut fefe appellat, Tho-

gccepæ

mae a Kempis.

Is pie ad Auctorem füum

limin

convertens animum: Ormia ex 1e , inquit,

u d

£g ideo im ommibus laudaudus. b) Quo pa-

Tgn

&o id confequitur ? nimirum quia is Deus,

Dd

errare qui non poflit: jam vero Z feis, quod

Aüdar

unicuique donari expediat ; &9 cur ille mimus

10n h

ille babeat. amplius, uon eff noffrum , [ed tuum

0000

boc difcervueve ,, apud quem . fiugulorum defi-

Rutitr

vita funt mevita.

T te]

44. Hac füumma demum fapientia eft:

d

reter quam , alias mihi tibique deeffe, li-

b

e

Tituri

ns patiar. Scio, íi preftantiores animi

bl&e

dotes mihi contuliffet Deus, iis abufurum

ts df

fuiffe me, aut faltem pro dignitate, Deique

um

honore eas non impenfürum. Si mapis ab

ls (i

ingenii fcientiarumque excellentia orbi fuif-

itini

fem confpicuus, animos plus quam par eft,

Nuni

& fuperbe nimium extuliffem; damnationi

Wt ]

parande fuiffent inftrumenta dotes ille , aut

faltem majoris fanctitatis procuranda im-

Dd

edimenta. Si in rebus agendis major mi-

It fj

ài fuiffet induítria, majoribus etiam impli-

V(])&

candus eram laboribus & tediis: nam in

inulta [apz'emfz'a3 multa. eff indignatio 5 e qui

adast

4) D. Cypr. de Afcent: Dom.

5)

. £) Thom. a Kemp. L. 5. de Imit. c. 22.

J)

DI |

TRACTATUS UNDECIMUS.

I$j

ufícat;

addit [cientiam , addit &g labovem, a) ut recte

[tenm

admonet experientia doctus Salomon. Ita-

gf

que fic fint omnia, prout funt. — Si alio plus

uTv

acceperim, plura habeo, qua rependam Deo ;

m füom

fi minus, minus habeo, quod refpondeam;

inquih

aut de quo rationem dem.

Omnia ex te,

p

magne Deus , 'omnia ex te Sapientia infi-

'Tam

j us

nita, €2 ideo im ommibus laudandus.

laudandus ob id, quod habeo , quam quod

fisg!

Meo

» fl

non habeo , aut alius habet pree me.

d um

ego contentus vivam, & quod mearum eft

n Áj

parium fedulo exequar.

Fructus, quos

mea tellus fert; meum ingenium, mea ha-

Y eü"-

bitudo, mea fimplicitas, accurabo ut ad

maturitatem eXxcrefcant.

Lsetus interim ti-

sf

ss qniftl

bi & ex animo gratulor immeníe Deus,

alias effe füblimiores mentes, que tibi obfe-

uf

quia prarftantiora deferant ; alios effe in cae-

| De'ique

u (

lis Genios ; qui profundius te cognofcant,

ol

intimius ament, & vero etiam laudes, tanto

ipre

Numini convenientes, pro dignitate decan-

tent.. Hoc tibi; donec Angelicis jungar cho-

mnaio

jl

ris , pro tenuitate mea fimplicitareque fup-

plex decantabo ; Deus meus es tu5 n mani-

Yl

[I!

bus tuis fovtes i. D) nterim Tuus vi-

vo, & Tibi vivo.

"a

, nam n

[l

TRA-

)y

g

[ ul!

*) Egcl. 1, (8.

r

5) Pfal. 50.

1;6 . ARS SEMPER GAUDENDI

TI

TRACTATUS XII.

lus

Servus vocatus? non fit tibi cure - - -

Tieo

ho

qui enim in Domino vocatus eft fer-

TCng

vus, libertus eft Domini : fimiliter

&

ui liber vocatus eft, fervus eft

Qque í

Chrifti. Unusquisque in quo voca-

V ]

tus eft, in hoc permaneat apud De-

tonen

dlh

um I. ad Cor. 7. 21-24.

gl

Offenditur , quod; qui fuo flatu conten-

D

tus eft , etiam üis bomis 62 malis, que

Qd e

b hd

ilum flatum. confituumt ,. debere. ac-

quie[cere ;; boc eft dignitati , opifício

1is fs

80 ce

opulentie , parcitatài bonorum , paou-

pertati. etc.

dero,

VAm ,

PROOEMIUM.

Veto1

fétunc

Aulatim quieti nos damus. Vinum do-

lio recenter infufum. tam diu agitatur

Ompia

&il w

calore indito & ebullit, donec fzeces omnes

T qi

ex imo eduxerit : defecatum cum fuerit,

quiefcit, interque füos limites tranquillum

COnte

ftat.

deben

Quamdiu, Auditores, in animo tur-

üituu;

batur quidpiam , turbatur totum ; & ubi

unum . tantum preter rationem effervef(cit

Ü g

defiderium, in illo animo tranquillum eft ni-

hi. Illud egimus, ítatui tuo acquiefcere ut

(anj

velis, ac proinde omnibus qua te ad hunc

ftatum

N

1

|

Qür

|

)

TRACTATUS DUODECIMUS. 157

ftatum devexere eventis.

.

Acquiefcis, ut

video, & fi re&e rationem ineo, vinum

Id

in caveam tecondidi.

Verum uti muftum

ï

f

d

recens eft, ebullire illud rurfüs paulatim vi-

mulitet

deo, neque fatis arridere paucula queedam,

d

qua flatum tuum aíficiunt.

Et quidem

)C |

varii proferunt varia.

Alii enim -condi-

xudDC

tionem fuam paulo difficiliorem, quam par

eft; laboribusque plusculum expofitam do-

lent: alii plus paululum honoris ; alii di-

(ofii

vitiarum aliquid plus adiici debuiffe , ali-

quid etiam valetudinis & roboris, recte ut

J":W

!]

[

fe haberent omnia, commodeque conditio-

nis füg partes omnes explere ut poffent.,

Jl

IiCIO y

ego certe querimonias omnes libens inau-

le'

diero, ut illas componam. Illudque often-

dam , injurias effe has Deo voces; rurfus

vero maximum effe errorem credere, vel

teruncium , vel feftucam tuo ftatui deeffe ;

jnà

omnia conditioni tuze ferende exacliffime

a j

effe adaptata, tibique convenire, fi tu fta-

i (r0183

tui adaprare te poflis.

Itaque fi tuo ftatu

n

(IoN

contentus es, illud illico confequitur; iis te

lIl

mqüiu

debere acquiefcere, quz ftatum tuum con-

jm t

non eft Tuus.

gl

ftituunt, &fine lquibus

I

J

"

j

Ut [latui tuo pleiz'u

$

.aäquiefcas , 1Hagis

d

(f

d

offenditur , optime id fa&um , ut in mamu nofhva

l:

ton e[JGt eligere , effe quod vellemus..

) r

"N eandem , uti credo, fententiam me-

fim

cum itis illudque non egre conceditis;

K

quem-

1538 |ARS SEMPER GAUDENäl

T

quemque fuo debere vivere contentum fta-

ird

tu, quem Divina Providenria omnibus re-

fte,

éle expenfis fapientiffime determinavit; ac

:

proinde par eíle, acquiefcere eventis om-

nibus, per quz, quafi per inftrumenta, fta-

n

tus is tibi eft efformatus : denique non alias

prop;

animi internas dotés pre iis, quae haben-

pofe

tür, follicite effe quarendas ; cum ille

bus]

flatui tuo reéte debiteque exigendo penitus

;

ipfa !

fufficiant.

Ton

2. Et vero ut, quod res eft; loquamur

potu

candide;.ego fane non video , quo pacto

ii e

álium aur alium vitze ftatum eligere potuif-

&m

femus nos, nifi.quafi tacite à magno illo

hi

Numine res ita circa nos compofitee fuií-

f

fent, üt non nifi paucarum admodum dare-

t eq

tur ele&tio ; in ceteras vero quafi illabere-

Oi

mur indnéti, Quaenim ratione alterum pre

Vitat

dltero elipere quis poffit & preferre, nifi

m

utrumque- noverit; nemo autem nofcere

[im

rem aliquam dicendus eft, nifi eam peni-

qui

tus intimeque perfpexerit: quis autem is

Qui

eft mortalis homo, qui circumftantias om-

Tiüi

nes & proftafes rerum omnium, quarum

Tem

daretur eleCtio , penitus habear introfpe-

eum,

€tas; Er rurfüs licet omnia nobis effent

atu

d

cognita & manifefta, quae quovis, in

ilon

bona funt aut mala, timendum adhuc foret,;

t

ne affectionibus füis nimium dans natura,

Tient

Iimum:

il;is 'eXcoecata eliggret id. quod pet

unde

TInij

!

[

TR'ACTATUS DUODECIMUS. :59

m

unde tandem ingemifceremus electioni no-

JUuS T

íftre , illud tantum excufationi praetenden-

TEU

[6S":

Is Of

Fideo meliora proboque , dete?'z'om

feéquor.

u

3.

Id quidem:video, e duabus , que

n alis

proponuntur , conditionibus ; eligere. me

hd-

pofle eam, que' melior commodiorque re-

f j

bus meis videtu£ ; verum eam preferre, re

p

ipfa melior & commodior futura que fit;

non eft in manu mea.

Conjeécturis agere

[lliïmüï

poffüre; (ed acu rem tangere, & quidem

pac?o

fine errandi periculo, folius Dei eft.' Qui

quit

enim id recte potfim difcernere, nifi prius

Q jlo

iftud probe teneam , quid quovis in ftatu

;)æ fl)lT-

mihi vel bonz vel male rei obventürum fit;

j u

ut eas inter fe comparando, verum tandem

]i

judicium feram ? qui poffirn Ttaliam nati-

nunp*

vitatis mez loco preferre, ut ifthic in lu-

cem prodire recte velim ,. nifi fciam, ifthic

ji, l

nofccl?

fi naícerer , füperventura mihi dies allatura

n r

quid fit? id autem fcire qui poffim, qui ne

qum?

quidem hic, ubi jam verfor; norim , crafti-

usv

num quid fecum ferat ? Verum cum igno-

u

t

tem, omnia etiam minima rerum in qua-

: n

J

'

cumque conditione pofitarum eventa, clare

H

& dilucide cognov

e Deurn : . eumque ni-

hilominus videam natalem ; que mihi ob-

jn l

j A

tigit,' patriam , ltalie preetuliffe 5 funda-

inentum habeo indubitatum , cui innixus

$ namïaï

firmiter mihi perfuadeam, hunc mihi naíci-

af

2

furo

:Vune

!

160

ARS SEMPER GAUDENDI :

turo locum pre aliis. omnibus conduxiffe,

i

Eandem ratiocinationem omnibus, quz mi-

: x

hi conceffit Deus, applico fine ullo diícri-

m

mine. Acfi conftanter affero hos'mihi pa-

f i

rentes ; hanc educationem , hanc corporis

(emt

conformationem, conítitutionem hanc ani-

ind

mi, has dotes.& non alias ullas ; quin imo;

& has (upernaturales gratias mihi pre iis;

quid5

quae D. Antonio, aut Paulo Eremite con-

quid

ilud

ceffze fünt, conducibiliores melioresque fu-

iffe.

Illud enim clare cognofcebat per-

fie;

Ípicax Deus, eas gratias mentisque illuftra-

Quin

tiones ad Eremite ftatum pedetentim fuiffe

Went

üm -

.deducturas me ; quem tamen mihi flatum

pre meo judicaverat non expedire.. Om-

«t

nes enim circumftantiee fimul concurrentes,;

Tüm

proprium cujusque ftatum faciunt , ut mox

|

quam

explicabo.

tofi

4. Itaque non acquiefcas modo Deo;

Ugf

fed & illi gratias ape, quas potes maximas,

101

de omnibus que circa te acta fünt ; in eum

1 Og

enim ftatum , qui tibi optimus, te devexe-

«f

runt .Optimus autem ille femper eft; in

d

quo es, dummodo fine fcelere. Si eger es

; Bonyi

corpore, fi pecunie inops, fi difficultati-

EHO) d

bus implexus modo ; modo fàne non pote-

Xl

ras effe quidquam melius. Ruríus fi vale-

Vg

tudine bona es, fi opulentus, fi in dignitate

pofitus, fi commode vivis & opipare; num-

Qu

quam melius quid excogitare poteris, quod.

jam

4

j

'TRACTATUS DUODECIMUS. 161

xifs,

jam & hoc temporis. mom

ento fis, quamm

tiarum es.

Àn au-

^ Qi-

quod re ipía in prefen

ifri

tem , & quomodo vari

etatem aliquam fta-

|pt-

tui inducere poffimus ,. ut eum vel emen-

demus, vel etiam evehamus; dicemus por-

)Of!S

ro deinceps. 4)

df

1mno,

s. Illud jam dico;

incertum effe, quid-

uid de- ftatu noftro praefümimus, dubium,

j 1

T

uidquid ftaruimus.

Veriffimumque eft

illud Sapientis :

Cogitationes mortaltum. ti-

.

u

[

d

mide ; eg incertee omues prov.

deutie moftve. D)

Quin imo ideo femper

*

timide ,. quia

€

j

faifte

eventu femper incerta.

Quidquid. admo-

dum defignamus animo, ex adverfo aliter

AtUTa

(t«

cadit, & menti noftrae fere femper contra-

Q

rium fortitur eventum.

Et vero fi quid-

mf

quam ex voto ceciderit , ne hoc quidem vo-

to faciet fatis, nifi fic hoc ipfum votum; ex

e, ün'-

]o;

Dei folo beneplacito tibi bene ceder

Aliter

yiff

cero animo & non ficte defideraris.

fi vota defideriaque conceperis; etiam con-

p um

ceffa & completa , brevi furura funt fafti-

p

dio. : Et fic (àne affevergre audea ; quod fi

eü: n

non unica tantum vice, fed millenis omni-

g

g

no, eligendi fortem tuam tibi daretur.optio

& facultas ; millies condemnaturum te, quo

;

nifi tecum , & per te eligentem

m

elegeris ;

fequaris D

eum ; nullus tibi arridebit ftatus;

3

nifi .

»: [l

d) Tta&. 42«

)

g

,am

&) Sap. 9, 14-

162 —ARS SEMPER GAUDENDI,

1

TUCU

nifi, quem Celum dabit, placeat: & fic

demum ele-

fü!y

pigebit elegiffe, quidqui

CrisS;

Tute

6. Ratio autem eft räanifeüa.

Cum

&iom

enim nullus in hoc orbe ftatus fit, aut vi-

Qpor

mf

vendi conditio, qua non fuis fit implexa

fümm

moleftiis , & quidem etiam graviffimis : fi-

mul atque eas incipias perfenti(cere , illico

fine

Ri

teedebit te ele&ionis tuz, per quam factum

vides,ut in has miferias devolvereris; aliud-

que

Qnfe

ue optabis elegiffe, ne in hac mala inci-

eres. . Idcirco bono fàne confilio hzc ele-

fere|

! o

€tio nobis permiffa non eft , nimium enim

multis modis irafceremur nobismetipfis, &

Quim

vero etiam exerceremus odia.

tuæp

7. ld certe nobis accidit quotidie in il-

EUR

Nar

lis rebus, quas noftro marte felegimus.

Uxorem tibi delieis tu, tu maritum.

ài

CT

Quamdiu placida eft uxor, & coniux com-

mo«dus , placet optio , at vero fi alterutrius

ifb

deyj

mutetur indoles , aut ingravefcant mores;

infolefcat uxor, aut genius exafperetur con-

fj

N

iugis: tum vero primum , quod occurrit,

e

t

; Ah! cur virum hunc elegi ; cui tanta

tea

| für

procorum fuppetebat turba! Verum ne te

condemnes de hac electione , quisquis es;

pon

ld

idem enim de quovisquem fic elegiffes , di-

€iares.. Munus aliquod officiumque , ad

Tty

quod non a Deo quaíi manu ductus fis, fed

Tiidm

pro tuo arbitratu felige.

Quamdiu res ad

&m,

[

TRACTATUS DUODECIMUS. 16 80

nutum fHaunt, favet fortuna, opes augen-

&üc

ide

tur , re&tiffime dice

s te id pra aliis felegiffe;

mutetur fors, dete

ftaberis improvidam ele-

D

d etiam meminifle

Com

&ionem.

AÁrt, non i

nullam fine moleftia in hoc

t Vi

oportebat te;

ffe conditionem ? Elige fta-

mifero orbe e

|

pled

tum quantumvis fan&dum & reli

giofum;

s. f

vix mni-

, li

fane fi tuo tantum

feligis arbitratu ,

H

nima occurret Car

ni

s petulantia ; caítitatis-

m

que fervandee mole

ftia, defpondebis anitno

: t

confeftim & matrimonii tib

i videberis eli-

n

Et hoc quidem

gcd

&

ere debuiffe conditionem.

B

in omni

rerum ele&ione contingit ; num-

7 enim

numquam te electionis

)HS) &

quam ita feliges; ut

tue penitere poffit

& vero etiam reipfa

at imo & fzepiflime.

eini

aliquando non peenite

Nam res ipíe, qu

as

feligimus , mutationi

gimus

& viciffitudini füunt o

bnoxig ; mutantur illae,

vt

e

ritque id, quod elig

enti placebat maxime.

um

b

& tunc difplicet

wl

ifplicet igitur electa res;

elepiffs nos, quod tam

facile poterat di-

quis

u

fplicere.

magnam

$. Neque i

d mihi jam dicas ;

occu[l'lfs

te adhibiturum 1

nduftriam , fi eligen

di

i d;—

tur optio, ne id elipas,

cujus te poftliminio

t

poenitere poffit.

Privo

A

la hec di&a funt.

*

H

is animi ingeniique

Lisqüïï ES.u

Qua

enim in re mag

gifïöu

;

nervos intendunt homines, qu

am ut pecu-

hypothe-

1

j

niam lucro exponant,

eligantque

y l

fig

fecuriiïimum? Ita-

j*

cam, ceqfumque longe.

4

que

Wm

164 ARS SEMPER GAUDENDI

i

que jam tibi fex mille aureos in manus do:

»

Yun

tu lic eos eroga; fi potes; ut expofüiffe

o

non poeniteat.

; imo peenitere ur non poffit.

verf

Certe,

inquies, fundo nihil ftabilius; iraque

Tint

apros coémar.

Coémifli? interim cras

(

bellum ingruet , indolebisque millies, sedes

vide

intra muros urbium non comparafle te.

h q

His autem fi emendis peculium exhauferis ,

fpet

ecce aut flammis abfümen

tur inopinis, aut

n

*«afu concident,

& cum illis tua fpes.

uid.

dor;

ergo rem tam inftabilem fuppotüifti auro

&omn

tam certo? Cafus, inquis, incidit, cui prae-

ttdia

cavere, non fuit in manu mea.

Hoc eft,

ldb

quod volebam, femperque inculc

atum vo-

R;

lo. Infinita fünt ejusmodi eventa , cafus

nf

infiniti ; quos cum ienoremus, fieri nullo

lite

1odo poteft , ut id eligamus, cujus ponni-

lr

tere nos. non poterit.

Atque ideo noftra

Sic |

nobis ele&tio neceffe eft

; ut femper fit fu-

f

pecta,

eaque, cui numquam detur acquief-

ftp (

cere. Incerte , ut inquit fapiens; & quia

fl

incertee , zimidee funt omnes providentie noffre.

t

9. At vero, cum illud mihi penitus

perfuafum habeo; Deum effe, hunc mihi

atum qui defignarit, & pra ceteris omni-

bus tamquam optimum

felegerit , eumque

!

libero meo arbitrio & el

ectione ufüm fuiffe,

D

ut preícriptum fÍibi finem affequeretur:

tum veropenitus conditioni mec acquiefco;

nec quidquam eft; quod umquam poeniteat.

lo.A

Nam

TRACTATUS DUODECIMUS. 165

50

Nam fi omnia ad nutum fluunt, habeo

j

ülfe

omnino , quod volo ; fin autem in trans-

pl

verfuüm aguntur res, difficultatesque occur-

EO

W

runt ftatus, habeo certe, habere velle quod:

T Cl

debeo; judico enim ex Dei eligentis pro-

videntia in eo me ftatu hodie effe debuifTe,

( t

in quo hodie mihi effet male. Sic, fi pro-

i

h

fpere in matrimonio apantur omnia, uxor

p

bene fe habeat, valeant filii, familiee fplen-

(ui

dor augeatur, facile tunc cérte placebit tam

commoda conditio : íin vero fuboriantur

| du

| præ

tedia, mores uxoris antea placide, into-

lerabiles nunc fint, fortuna domum defe-

9

f

1 VO

rat; tum quia eligentem haec mihi Deum

calts

confpicio , illud mecum ftatuam ; hoc mi-

nulo

hi tedium conduxiffe hodie , ideoque hoc

in"ftatu collocatum , tzdio ut fic afficerer.

o«

noltt

Sic in hyeme judico gelu. conftrinpendam

terram, & facilé frigus fero : in'effate cen-

(ii

g

——

feo caloribus aperiendam humum , & fic

s

foli non obmurmuro. Verum id fequenti

Y qma

D

tractatu dicendum eft explicatius.

enIts

. II.

" qpiil

[

Nilil itaque [latui tuo. demptum , aut

umqlle

adie&um. cupias , fi tuo contentus fis , uec alieno

| fm[ïE;

adie&tum dole , quod. deeff tuo.

t

j

io. A Dmodum plana mihi; inquies , vi-

snitet

dentur hac omnia; rátionique cone

$

fona.

N

166 ARSV-V SEMPER GAUDENbI |

]

fona. Acquiefco fane & dictis & (latui meo;

Ailun

nec aliud effe volo; quam quod fum. — Ve-

fyce

rum enim vero, an non optabile id foret,

nolo

aliquantulum majoribus divitiis .ut. afflue-

mod

rem , commodius tantum .ut conditionem

0«

meam poffim cxequi ? Certe Deo obmur-

iv

murare jam nolo: tamen, anid mihi tan-

(Orur

topere noceat ; cenfus fi mihi paulo fit co-

türx

piofior; abundantiorque fed paululum tan-

füer

tummodo domi res?

uid f corporis for-

&i

ma paulo venuftior foret, íi valetudo pa-

Via?q[

rumfirmior, munusque, quod gero, paulu-

qui;

lum fplendidius ?

Fatgo

ir. Itane vero vir bone ? Paululum

Qqin

tantum eft, quod expetis, & idcirco exifti-

Qd

mas murmurationis reum non efTe te. Egre-

gium enim vero injuriee Deo irrogate pre-

r&gng

l«

textum ? quem antequam tibi aperio, illud

Crte

jam te interrogo; fi parum tantum fit for-

Thinc

mza , parum valetudinis, parum dignhitatis;

hi c

arum divitiarum , quod defideras; que

tandem illa eft dementia.

Ut res tam exi-

hiba

"

ua tantopere te conturbet, & tam parum

t

f

fuj

E

ei toram tibi mentis tranquillitatem au-

ferat ? fi parum efít, quod expetis, parum

'

€Jugn

eft, quod denegarur: & idcirco tamen,

E

non parum, fed vehementer etiam affliperis.

Hoccine eft, fàna* mentis effe? Verum edic

quod

porro, quanti tu parum, illud effe cenfes?

ls

lllhm

quantum pecunie tibi cupis adjici, ut pau-

tiS T.

ulunm

TRACTATUS DUODECIMUS. 167

:

118

lulum dicaris ditior ? Nummorum millia

V

fexcenta? Minime,inquies; non me hercle,

font,

(Uis

nolo tantas opes: parvo contentus fum,

if

modo plus fit; quam modo eít in loculis.

n

O cecum & improvidum caput! An non

b

id vides nihil admodum referre, an fexcen-

hi«

torum te millium , an exieui zris cupido

f

[

turbet, modo turberis ? Certe tibi auctor

n1

il

fuero , ut non fexcenta tantum millia, fed

15

fi

& ipfas Indiarum opes expetas, Peru-

lp

viaeque totius inhies thefauris. Infanus,in-

paulu

quis ; fuero , id fi vel in mentem veniat.

Fateor, fed neque jam admodum faàpis,

ff

quin imo fi recte rationes teneo , infaniora

xilti-

modo fünt vota tua, quam fi ea per inteora

[o]

j

régna extenderis.

Cum enim & hoc & il-

: t

lud votum mentis officiar. tranquillitati:

7lud

j

certe minus abfurdum videtur , turbari ho-

fi f0f

minem ob magnam fibi denegatam fpem;

jifci

1

ubi exipuum quid expetere, non magnum

)

q

habet opere pretium, & tamen non mino-

T U

rem, finon concedatur, adfert animo per-

turbationem.

parum

Lem 1l

12. Ut vero ad iniuriam , quee Deo

| parllm

ejusmodi querelis inferrur, demonftran-

mnen )

dam accedamus ; an non id ridiculum eft,;

fl

quod obmurmurator hic, Dei ordinationi-

r

bus plane acquieturum fe , dicat, modo pau-

u

lulum plusvaletudinis, parum plus dignita-

tis, exiguum quid divitiarum ; amplills fuif-

fet

r

168

- ARS SEMPER GAUDENDI

fi

fet attributam? Dolenda fàne res eít, eum;

lene

qui omnia tam jufta trutina di(tribuit, bo-

fhdnt

na, diftribuit enim zz pondere eg menfura ,

dmi

huic homini fic admetiri non potuiflfe, ut

gusd

plane faceret fatis. . Quid tanto quefo Nu-

ACUr]

mini in mentem venit, ut exiguum illud

Ti

maffze detraheret , hominibusque ob tantil-

lieti

lam rem, non parvam tamen daret mate-

Cantu

riam conquerendi? Ira tu me de Dco loqui

modt

doces, murmurator in paucis egregie. Ve-

plure

rum, ne, quafo, injuriam hanc benefactori

Qrityr.

tuo impingito , infipniter ingratus ne fis.

ünt Q

Neque , fi centum omnino libras pro fua

t n

liberalitate appendit, tu ei vitium facis,

rb

quod non unciam drachmamque adiecerit.

lfs

"Turpe id nimium eft millenos danti aureos,

]rour :

ob quadrantem unum negotium faceffere:

Tieltic

turpiffimum, id fibi denegatum effe paffim

Cbor

conqueri ; intolerabile vero , id etiam ma-

gnifico donatori exprobrare. "Tuo conten-

li ferlrf]

tus fis; tu& id conditioni, quod habes,

feris?

prorfus congruit, & prorfus füfficit: neque

but,

forti tue adiiciendus eft aut as, aut obolus;

I

nifi forte tua forte contentus non vis effe.

À 1 im

13. At inquies, nolo fane commutare

Impud

ftatura ; volo id effe, quod füm. — Merca-

tor fum ,

Qd a.

ropola füm , & id volo efíe;

quod jam fum. ' Verum, ut dicam candide,

qmdqut

quod res eft, mihi profe&to non omni ex

& hol

parte profpectum eít , ut mee conditioni

ene

T yy

|

l

TRACTATUS DUODECIMUS. 169

am;

benefit. Paucifünt, qui merces meas coé-

h

mant, pauci, qui zedes accedant, lucri fpes

nas, qui

Jrt,

domi exigua; cum aliorum taber

b, It

ejusdem mecum conditionis funt ,

videam.

)Ni-

accurrentium affluxu preegravari. Deinde,

iltd

mihi tantopere non laboro; fuficit fane mi-

gtil

hietiam angufta res. . Verum filii multipli-

m

cantur , illis profpiciendi urget cura; fi res

j

modo parva eft, quo demum evadet in

. Ve

plures dividenda ? cum aliis certe melius

;

agitur, quibus fi accrefcar familia , accref

3

cunt opes. "Tertio denique, fi plusculum

o fi

eflet rei , fane eleemofynz religionisque

fäCjS )

operibus daretur infiftere , multaque mu-

cerit

nificus in. pauperes templaque erogarem;

rout alios facientes video ; quze jam do-

ye05,

ffre:

mefíticis , quibus vix füfficiunt, fumptibus

um

cogor impendere vel invitus.

] m

14. ltatu quidem. — Verum, quid mi-

od

hi.femper alienam fortem importunus og-

habesa

eris? quid querelis tuis , alius quid ha-

j

frod

eat, aut quid agat, invidus intertexis.

Hinc enim video ad plura femper expeten-

0j

T2

da, inpratos homines fümere animos etiam

impudentes.

- At vero , quid tua id intereft,

u

liena. domo ? an tibi

M

quid a Deo agatur in a

quidquam deeft, quia vicino tuo quidquam

lo C[[CS

calldi j

adie&tum eft ? an quia pallio alter tectus

eft. holoferico , idcirco nudus es tu ? an

ii &

is ?.an

pditiot

quia vefcitur opipare ; tu fame per

quia

b

170

ARS SEMPER GAUDENDI

q

fütr

uia eedes haber magnificas , tu füb dio ha-

bitas, aut deois in impluvio?

Tif

etd

15. Videte obfeécro , quam abfürde

agant homines , quos aliena felicitas angit,

ing.

nec füa forte contentos finit vivere, etiamfi

p

ea ram tenuis effet, ut ficco etiam pane;

hm

qdüs

eoque per magnum laborem extorto, co-

gerentur vivere.

detr

Age; quod fi omnes;

quorquot fünt in orbe, homines, non alia

]argi

haberent vitae commoda, non alia früeren-

i&

tur, quam tu, valerudine, non alias ha-

frt;

bitarent edes, non aliis vefcerentur cibis;

:

q q

uam quibus vefceris , an umquam tua tibi

p

d

ifpliceret; quantumvis incommoda cafa;

d

aut etiam ficcum, quo nunc vivis, faftidi-

lene

res panem ? Certe non arbitror.

Quod

D

Sie

fi vero omnes reliqui non nifi extimum pa-

nis haberent fruftulum, idque ficcum ad-

pai

modum , quod famelici arroderent; ubi in-

fhih

terim panis inteper fuppeterer, malam quo

folu

poffes lepide exíaturare famem ; nonne tuo

do,

pane non contentus modo, íed & letus

f

& alacer, & Deo prze aliis orarus viveres,

s

aliis qui te videas effe pralatum ? quis du-

par

bitat; inquis. Et ramen non nifi panem ha-

lior

beres tunc, quem habes modo, neque mi-

fepæ

nore, quam nunc, labore comparatum. Hoc

pine

jJam exigo; an idcirco panis tui- natura im-

T

mutata jam fit; eo quod alienas menfas car-

DUn

nes tegant ? An aliquid domi tue turba-

rtum

&ium

TRACTATUS DUODECIMUS. t71

)l

tum eít, quod in vicina tapetes & perifo-

mata muros ambiant ? Si ninil immutatum

fir

eít domi, unde tibi immurtatus eft animus ?

ünde in tranfverfum acta, qua, cum omnes

lrl

u

pares effetis, geftiebas, leeritia ? Decrevit

nempe ingrato beneficium ; fimul ac invi-

)HHB,

L

dus fenfir alienum.

Verum, fi nihil mihi

detrahitur; fi hoc quod habeo; a munifico

II

ndi

largitore Deo fit; fi fine ullis meritis meis

jetete

id acceperim ; fi quod conditioni mez fuf-

230

ficit; quid habeo tantopere, quod querar ?

cb

an quod

arum füpperat? numquam fíàne

y t

parum eí

i

, quod fuffcit.

Imo quod futh-

cit, multum- eft.

cafä;

Quin igitur Deo meo;

benefactori meo gratias ago, quantum queo;

ftidi-

Qd

maximas? quin pane meo vefcor hilare?

Siccum dicis.

At numquam is ficcus eft

m

m i

panis , quem letus condit animus. Quid

mihi cum aliepa felicitate eft negotii, fi me

jilte

m qUO

folum , folumque cónditorem meum afpi-

cio, nec in alios 1ne

ye u

flecto.

N

Y

nrem oculosque re-

( j

16. Verum puero

rum ih&ar hac i.n

V

parte fümus, & nefcio an non pueris infá-

niores haud paulo.

Quod fi pueris fex

g

feptemve jentaculum exhibes , atrumque

!

jc m

panem buryro avare fatis illitum cuique in

ffh

r

manus des, omnes gaudere videas; ora in-

fipunt avidiffime ; fapit panis, dentes ge-

jf d

iera : funt

] mv

ftignjt, turgefcit ftomachus ; qu

omnia.

[l

E

*

ARS SEMPER GAUDENDI.

7

172

omnia. At,fi vel uniquantumcumque fra-

|

finim

; nf

tri; quantumcumque zgri.& debilis fto-

pitati

machi , album panem viderint porrigi, illi-

co tora turbatum eft domo , panem fibi dari

timi

, prim

experunt; conqueruntur denegari, affiliunt,

ancille manibus ut eripiant , lachrymantur,

1

3' Xt C0f

(qun

ejulant, exclamant; & quod pejus eft, rur-

fus efuriunt, nec ater panis fami exfaturan-

f ]

&ar

de confert quidquam , imo ne fapit qui-

dem , qui tamen modo erat in deliciis.

idoo [

f

Quid hoc demum rei eft? an ergo deterior

factus eft panis , atriorve ^ Neutiquam:

i d

Teq

verum deteriores fecit animos felicitati, fi

fic loqui lubeat, fraternge immixtus livor:

telbi

panis in manibus alienis candidus, atros fe-

I

cit infecitque intuentium obtutus. At ve-

E

ro, quia ftomacho laborat frater, albus ei

que vi

porrectus eft panis; vos robufli eftis & va-

Tiang

lidi.

Fruftra loquimur : . & quafo ne fra-

Qratig

li nep

tris morbum albo pani pretendite, nifi ve-

litis omnes illico laborare ftomacho, & licet

A

Ti0n f

ltig-

nonlaborent, morbum fingere.

17. Puerorum funt hecarrificia fateor;

Cum |

Nam;ut

agere

fed & nofítra fünt paflim vitia.

elepganter Seneca.

"Adbuc euim mom pueri-

p5

K

£a in molis, [od quod gravius puerilitas . ve-

?nazet.

Et boc quidem pejus eft , au&orita-

PTR

] 0C t

zem babemus [emum , vitia puerorum : .mec

puerorum tantum; [ed infantium. aà) Hoc

( Qu fr

tantum differimus , quod in rnajoribus in

; Q «

fani-

|

4) Sen. ep. '4.

—

"

TRACTATUS DUODECIMUS. 173

J

fanimus. Numquam nobis fàtis eft, quia

eftt

is fl

noftra comparamus : neque noceret cotn«

paratio, nili per eam excitaretur continuo,

iil

bi dari

nimium heu nobis ingenitus habendi amor;

perimus, ut habeamus , nosque perdimus:

ülium;

Xntüt

ut commoda augeamus , promoveamus

opes nullique ut cedamus, movemus om.

, nr-

h-

nia.

Huc omnes referuntur cogitationes,

& cure, ideo füdatur , ideo transcurritur,

i qi-

qelis

ideo litipatur, ideo rixe exurpunt, ideo

fufcitantur odia, ideo amicitie diffoluuntur,

jetenot

ideo denique turbatur humana mens; moe«

juin:

rore confumitur, nec quidquam bonz vi-

itui, d

tz fibi refiduum facit.

irr:

18. Iftud tamen amice interropantt

tsf

amice refponde: an non quietam utcurm-

À

]s d

que vitam tranfigere poffes, iis quee tibi ad

manum funt, bonis uti modefte; & cum

gt

T2

gratiarum a&tione , fi percuperes ? Quod

íi negas, ea ftatui tuo füfficere, vide fis, an

n re

non fumptus eos facias; quos ftatus tui con-

A

ditio minime requirit.

Si enim plebejus

cum fis , tenuisque fortune , nobilem vis

;f

agere, ne certe conquerare, bona non fuf-

Mi P[

ficere; neque id Deo imputa, fed immo-

j J

dice: cupiditati tuz. — Suflicerent fane bona

'fjlüf Ti"

flatui tuo , fi tuus ipfe tibi füfficeret ftatus.

mqmlïü

Hoc tamen non ago modo: illud urgeo;

i

D '[rc

qua fronte afferere id poffis , non fatis tibi

j P*

m , qui

ais

pro conditione tua efTe- profpectu

jam

fi

W

R

374 ARS SEMPER GAUDENDI

jam candide confeffus es contentum imo &

letum forte tua futurum te , nifi aliis libe-

|

ralius profpe&ctum foret ? An non id te pu-

lt

det aliis candidiorem feu panem ( puerorum

Af

inflar) feu fortunam (qua virorum eft in-

u

fantia) invidere, & impallefcere alienis bo-

nis? Tibi fane male facis, alteri quod fit me-

liuscule. An non id eft puerum agere in

virili eetate, & in fene&ture matura infantiae

AN

vitiis implicari ? O fi ditior effem inquis; fi

du(tr

locupletior, fiopulentior, quid non agerem?

io of

A&urus quid efles, videbimusid porro dein-

fs

de. Quid vero jam agis per tot vota, ina-

Tibus

niaque defideria ? nihil fane nifi tuam quie-

thi d

tem interturbare , eosque in animo tuo ex-

ergo ]

citare tumultus ; quibus tandem immarcef-

DUS Y

cis.

Comede, fi fapis, quem tibi porrigit

divit

panem Deus,

ratiasque age pro viribus

Cen

maximas: candidum fi dederit, bene tibierit;

1mo

atriorem fi obtulerit, non erit, ut reris, ma-

Hoc

le; .Da quod vis , dicebat piiffimus Deoque

; petta

totus devotus Thomas a Kempis, €? quan-

Qu

um vis , eg quaudo vis. ) Domine tu [cis, qua-

illun

Brer melius efl ; fiat boc velillud , ficut volueris.

, ltit

0

Der

D

$Ib

t f

«) A Kemp. Ls 3. c. 1f.

l

|

&cced

ego ]

pofl

;r

[]

|

[

TRACTATUS DUODECIMUS. 1i7;

imà

il

&T

ii pl

ldeo autem milil tibi adiici vult Deus , me

RTOLUT.

flatim te 1ui flatus faftidium fubeat 5 illumque

T

n eum, qui tibi non convenit , comumu-

yis Do

zave velis. :

[it me

i if

N

imadverte jam , fi placet , plura tibi

À

; Dei miferantis in«

ia

cum negantur bona

lquis; l

duftriam & (agacitatem. 2

) An non id liqui-

fa.

do oftendimus , & poft multa tandem con-

( d-

feffus es tu ipfe, tuurn tibi ftatum pree om-

nibus maxime convenire , neque meliorem

d [

j qüit

tibi eligere aut

conficere potuiffe te? Quid

Qo er

ergo jam pluscu

1

4

um commodi exoptas, mi-

lum laboris, plusculum

at ce

nus vero aliquantu

divitiarum , ege

ftatis vero paulo

minus ?

omgit

ftatum conficiunt ;

v

Certe hec omnia tuum

ii t

imo ftatus ruus fünt, ut moX explicabo.

Hoc fàne nemo mihi jam negaverit ; pau-

friS) ffi«

a

pertatem adminiculu

m eífe & inftrumentum,

uo Deus in eo te

ftatu continet , quamdiu

U qle-

Statuamus

"m

illum tibi cenfuerit convenire,

ferroque fuübigendo

j

ipitur, opificem effe te;

tus is tibi convenit

operam impendere. Sta

Deojudice. :Tu interimo

pes expetis. Den-

Ü

& rationibus tuis

tur fane , fed non a Deo,

accedant aureorum decem millia.

Quero

s auro,;

fabrum

ego jam , an tu ranto ditatu

pofthac ferrarium acturus fi

s? Egone in-

2

quies

* .) Tl'a&- 10.

h

176 ARS SEMPER GAUDENDI

]

lum

quies; ferro admovero manus jam auro gra-

Ves? minime vero.

Quid ergo a&urus

m

: (rle

poíthac? omnia, inquies, cum venum pro-

flent; munus mihi dignitatemquein Repub-

ine :

lica comparavero ; fic vivam commode. Enim

m

vero; id mihi jam libeat carbonibus aflare

u il

l

[

totos dies, & penes fornacem calidam fri-

?

gida veíci carne & mifero pane.

An has

| Vite

miferias feram ego tanta cum pecunia, quae

! exift

mniferiarum omnium unicum eft folatium?

, Quan

non faxo edepol, hercle tantam infaniam.

; Qümc

20. En ut non poffeffa tantum , fed &

; (ppor

preconcepta tantummodo felicitas, tibi om-

tj fj

nem attentionem memoriamque eripiat. An

l ve

non illico faffus es, tuum tibi flatum effe op.

Ydi,

timum ? cur igitur in alium mutari vis, nifi

d

quia pecuniz tibi demenrant caput ? Huic

ciim

incommodo precavir Deus , nihil fortunze

Quar

tua cum adiicit ne parum quidem; incre-

Tànta

dibile eft ; quam paucis pennis opus fit, ut

! Fibe

volare f poffe putet Icarus. Longe itsque

Qhar

melius eft, ut nullas habeat , ne appetat no«

citüras.

Qu

Ah mifer ! quanto fatius tibi eft,

in m

malleum geflare manu, quam fceptrum! fu-

El

ligine carbonum

; quam adulantium fumis af

flari!

quanto melius in incude tua fortunam

| Vi

&tinf

tibi ceeleftem fabricare ! Hoc tute Ícis, tute

QUi e

$

1

fateris ipfe; quid ergo ad rinus profutura

&Tur

t

mo ad nocitura tantopere anhelas? Hac

lt

íane duo combinarg non poflum: judicag

Tuiferi

tuum

|

|

TRACTATUS DUODECIMUS. :77

p

tuum tibi ftatum magis competere, & ta-

NT

men relicis.

Aut igitur alterum nesga, aut

njt

certe te intra limites tuo flatui prafixos con-

tnile

tine : eaque lubens fafcipe & bona & vero

b

etiam mala , qua ftatum tuum confítituunt;

lu

aut illura neceífario comitantur.

n fri

21. Jam vero cum per divitias hujus

Anti

vite difficultates miferiasque evafürum te

lllad occino: o

QR

exiflimas , erras plsne.

n

quanralaboras in Charybde , Syrtem evadere

am.

cum conaris? Hoc certe ex Epicuro Seneca

d

opportune fuggerit : Multis pavaffe divitias ,

J

102 füins ani[eviarum fuit, fed mutatio. ) Ni-

A

hil verius; verum ita prafentia abhorremus

T

mala, ut futura nihili faciamus, dummodo

evadamus illa.

Nec etiam , fiin majora in-

A

Rüc

cidimus incommoda, pen(íi habemus quid-

ytumg

quam, modo prafenribus non urpeamur,

tanta eíf & tam temeraria mutandi libido.

t

Faber ille ferrarius, qui fortunam fibi ma-

f t

j

gnam pecunia coemere ftatuerat, eam inquam

quam fibi malleo non poterat effingere; nec

a

jidi

in incude fabricare: tum , cum miferias fui

flatus evadere conatur, in alias longe gra-

ul«

g

viffimas, quas fecum fortuna trahit , incidit-

fetinfelix ; & quidem minime rmiferandus, ut

rirum

Ii53 u

qui eas ita adamarit, ut etiam auro coemerit.

Verum id quidem eft, quod fuliginem opi-

faurt

n

ficinz, malleorum i&tus, incudis fravorem,

iffeteva-

judicas

miíeriasque frugalis menfa daturm fu

dere,

3

um

-a) Sen. ep. 17. in fine.

j

178

ARS SEMPER GAUDENDI

i

dere, felici, quia alias miferias inexperto: at

p

vero , cum ipfi jam locupleti & opulento;

: Qigu

caput litibus ccepiffet obtundi , vidiffetque

Qd

evocationibus conteftationeque facta fefe in

yenf

jus abripi , rationes exigi, cenfus denegari;

: o i

triüm

nec nifi per multas altercationes exhiberi;

rurfus mendaciis , periuriis, adulationibus;

| feine

tomn

commentationibus importuniífime implicari

fe: tum certe credo complicatis manibus,

Nq

erectoque in celum vultu millies exclamatu-

lls e

rum: Ah miferum me! quanto facilius mihi

B

fuit; ventum follibus camino facere; quam

: bundi

Fortunz ventis imperare! quanto commo-

: uf

dius fuit; malleorum ictus perpeti , quam

; lts

quibus nunc contundor mifer! ad menfu-

i Thetos

ram cadebant illi, eosque excipiebat incus:

vt

undique me impetunt hi, fine men(ura qui-

n

dem , fed non fine pondere.

O quanto

vt

nunc melius mihi foret, incudi mez malleis

, (omy

incumbere , quam effe Fortung incudem!

BU

quam curis expers letusque forcipe verfa-

Cina

rem ferrum, qui ab auro ipfemet meo tam

crudeliter exagitor! nimium hac gravis fors

eft , humeri impares

| (tty

um,.

L oneri ferendo non

| luloy

22. Sapis profe&to , cum fic loqueris;

4dij;

quod vero tibi nifi experto videre non licet ,

J

nec forte cupidine nimia excoecatus videre

non vis, id quidem Deo antequam eveniat,

eftlonge perfpe&tiffimum : & ne eveniat,

magna

:3.(

TRACTATUS DUODECIMUS. 179

|

d

magna ipíi eft caurio.

Novit ipfe, qua&

[ettoy

cuique ftarui immixta fünt onera , novit;

quid tua ferant vires; omnibusque rite ex-

feqit

fdeit

penfis, illi te applicat conditioni, cui feren-

do fispar. Paupertatis (i te incommoda ni-

gegari,

hat

mium gravant; certum id tibi fit, divitiarum

lnibllS)

te incommodis opprimendum ; quin imo ne

commodis quidem bene ferendis parem fore.

nplïcari

inibBS,

Neque (i dives es; & in dignitate poficus; de

ii«

tuis etiam incommodis conquerere, nec ple-

p mini

bejae conditionis tranquillitarem tuee indigna-

bundus prafer: nam tua qui tam moleíte

qum

IrJo

perfers mala, tot undique commodis circum-

um

feptus, certe m

olles nimium tenerosque hu-

meros paupertati füftinendae fupponeres.

No-

enft

us

vitifta, qui vires oneri , oneraque viribus

Ífumima accuratione & induftria attempera-

d qui-

vit : aliis ut idem verbis dicam, ftatum ita

yunit

mils

compofuit , ut ftare in eo poffis & perfitere:

tu ftatum tibi cum praeftruis, cafüm tibi na-

i

vt

chinaris , imo & occafum.

Q t

G. IV.

qilt

Occurritur obje&ioni de filiorum cura.

m

babenda : item ofenditur, quod modicum quid

T

additum flatui , flatum mutet. tibi peculiavem

Exponitur duplex flatus,

yith

€j proprium.

enevicus. altev a

ut fpecificus, alter

peculiavis eg' individuus.

h

hecc quidem

omnia

mag[li

zg.Oppones : illufd—l fït fcio ,

180

ARS SEMPER GAUDENDI

TI

omnià eos concernere , ingentes qui divi-

torür

ls?(

tias animo voluunt & folliciti ambiunt ; quo-

rum quidem ftudia in hoc collimare, ut fta-

10n t

tum füum penitus excutiant, nimis fane eft

Td er

manifeftum : te vero non id apere, modi-

quod

cas tantum opes expetere , ut conditionis

pofp

tug incommoda minus molefte feras; neque

QUn &

adeo tibi ipfi laborare te, ut qui tua forte

fl (

contentus fis, quam filiorum commodis in-

Dupil

füdare; quorum uti tibi commifía eft füften-

Tium,

tatio; ita dubio procul impofita eft cura,

P

Duobus autem cui curandum eft, quid mi-

; um

rum , quod fua fibi fola fors non füfficiar ?

l

| üte [

24. Ulterius qugefo, ne progredere, de

|

1 tip

filiorum cura, quam cupiditati tuz diffimu-

Ttanfey

land& cautus pratexis, refpondendum eft

| (ües

Cu-

prius, antequam ad alia dilabamur.

maqu(

ram tibi filiorum demandatam effe quod fa.:

&0s jn

tearis , libens accipio.

Ata quo? a natura

| ls ng

inquis, & nature auctore Deo.

Nihil re-

! Otdip:

ius , Deus itaque filiorum curam tibi de-

; Betior

mandare legitime qui potuit , plus juris,

B

quam tu ipfe, in filios tuos habere dicendus

| Q

'

ümj

eft. . Hoc certe in confeffo eft. Ipfis itaque

Weitüy

fi profpiciendum eft, iftud fane Deo pra te

Cm j

1

onge magis incumbir onus.

Et vero neque

Dnar

hoc mihi negaveris , Deo longe exactius,

li pof

quam tibi perfípectum effe, quis demum fta-

'[ci

tus tua proli conducibilior f« Quid ergo

Dreg

exelamas, paulo majores opes expetere te,

Wio

€orum

)

[

TRACTATUS DUODECIMUS. x8t

i d

eorum rebus commodisque recte ut confu-

las? Cosmodius ipfis effe, fi voluiffet Deus,

;

i

non te parenrem elegiffet, is, in cujus ma-

[

nu erat, nobiliores illis natales dare.

Tu

myle

quod tuum eft ; age ; de tuo, quod habes,

diioni

profpice , ea tibi incumbit curatio: parer-

Ti

on eít, abs re plura exoptare, ubi plura

n onte

filiis füis impendi non vult is, qui aequum in

yiis

pupillum curatoremque jus habet & impe-

il

rium.

u

25. Itaque fic flatue ; ea que ad ma-

jd n

num fünt, & iibi & illis impende pro facul-

ia

tate quam obtines, non quam optas. Quod

[ de

fi exiguam tantum hzereditatem proli potes

Timu-

tranícribere , illud tibi fit. perfuafiffimum,

me

tenues eos & pauperes effe voluiffe Deum,

V

tuaque epeftate velut inftrumento ufum, u

s

iif

eos in rtenui collocaret ftatu.

Quodfi pro-

les nafcatur copiofior, hoc quoque ita Deam

atf

Ol

ordinaffe , ut longe quam tu modo fis , pau-

periores effent finguli ; nimia adhuc erat for-

g

; prh

tuna tua ; quam ut tota in prolem unicam

cum ipfius evidente ruina tranfiret.

Quid

j

j

igitur prolis tuz conditio futura te torquet,

cum id certum fit, quamcumque Deus af-

) Pfæ K

Ü neque

fignarit ; longe meliorem ipfifuturam, quam

tu poffis mente defignare & votis expetere?

yiiit

Nefcis tu, quid proli expediat, novit id

nl

preclare Deus : quid ergo te & temere, &

vero etiam incaffum exedis?

aett

L ;

26,

0f

182 ARS SEMPER GAUDENDI

T

26. Perfiftis nibilominus in propofito;

b&

illudque urges parvam adiectionem condi-

moni

tioni factam, eam feliciorem quidem redde-

m

re, non vero etiam illico mutare; non enim

plars.

plebejus homo aut propola , plebejus effe

f

definet , fi tenues illi adiiciantur opes. Jam

lioles

vero inquies, propola cum fim , officinam

Jris

meam exercere volo, porro ftatum non de-

Dequ

fero ,. neque adeo libeat deferere, licet ali-

obje

quantulum accreícant res. — Deus immorta-

DimL

lis quid audio ? An tu id mihi perfuaferis;

2

in tuo ftatu perftiturum te, fi fortuna paulo

f con

tibi blandior illucefcat? Audi.

INolo jam

Wme

tibi innaram homini cupiditatem obiicere,

NTA

que numquam poffeffis extinguitur, nec

tiii f

habitis exfaturatur ; fed exacuitur magis &

; Mow

accenditur ; utpote cujus natura fit femper

habe

habendis inhiare.

Parum tantummodo di«

Quer

cis, te expetere; & parum iliud fi conceda-

li d

tur, accre(cet non parum femes, & adbuc

nefrc

aliquid defiderabis. — /4liquid adbuc fi confe-

$d

queris , mox aulo plus erit in deliciis: vix

paud

paulo plus domi comparuerit , cum fubito

quis

snulto plus füturum fit in votis.

Multo au-

Optir

zem plus votis fi accefferit , dices denique

ü cr

numquam fatis.. Novi ego mortalium inge-

las

nium; novi cupidiratum genealogiam & ge-

d t

neraionem ; novi, inquam, quas proles

gignat feecundum illud Parumz conjunctum

edp

et bg

cogulatumq*üe ; Ut ita dicam, cupientis vo-

Vto

to

TRACTATUS DUODECIMUS. :85

00

Á

to & defiderio.

Prima hujus infelicis matri-

COR(de

monii foboles optare 7Zdbuc plus : fecunda

&t

ii

cum hac fücceíferit, eft , appetere longe

1 enifi

plura, re&teque proles haec vocabitur smul-

u d

zum plus ; tertia denique eaque miferrima fo-

n

boles eft, qua dicitur , & dicit zussguam

atis.

Verum non hoc tibi nunc obiicio;

(Irat

"13

neque communem mortalium eegritudinem

t d

objectando , tibi os occludere, modo eít

mortt

animus,

ufat

5

27. Hoc nunc ago.

Parum , inquis;

ao

fi commodior aut opulentior fuerit fortu-

Ü )am

na mea, illi totus acquievero.

Verum , qua

(CeIt

tu ratione ductus id demum ages? an quia

n

tibi fatisfa&um iri autumas ? hoc fane jam

j

negavimus,

Hydrops eft omnis cupiditas

u

W

habendi; fitim dum ingeftione putas extin-

od

IU

guere, magis irriras,, uti jam diximus, Quod

)ncedä' |

f1 divinam attendis bonitatem , ejusque be-

U

neficio te gavifürum dicas: bene id quidem.

u

z

Sed cur non eo , quod tibi jam conceffit,

gaudes bono, eoque laetus frueris ? Quo in-

p

Q?

quis? Statu inquam tuo , quem tibi tamquam

optimam tibi rem eft elargitus? Beneficium

TT

j

1d

tu credes effe, majores opes fi conceflerit ?

erras , negantur ille tibi a Deo ; male ne fa-

g

ciat tibi.

Beneficium non eft magna dare ,

$

fed profutura.

Magnum vero ceníendum

j

U

eft beneficium , nepare nocitura, lNocebit

vero procul dubio ;

fituus alteretur ftatus,

emlsVU'

Alter

184 . ARS SEMPER GAUDENDI

j

Alter quidem eris, fed deterior: hoc vero

dhme

neutiquam eft e re tua.

Id fi tu non curas,

d f

curz eft Deo, qui magis tibi attendit; quaai

;

Qomn

tumet tibi,

Yero.

28. Et ne illud rurfus oggeres, modi-

quod

cum rerum tuarum incrementum , nullam

am,

flatui mutationem afferre ; neque mercato-

«mn

rem mercatoris ftatum excedere , Íf1 evadat

tem ,

opulentior, cum plurimam varieratem divi-

I t

tiarum, exceffum & defectum, ftatus bujus

tem |

& cujuscumque alterius limites complectan-

lïs; hl

tur, intra quos tamen pofiti, omnes ei-

dirig

dem ftatui annumerantur.

.Hoc, inquam;

ttlis q

ut complanem , mentemque meam dilucide

eitdg

ut exponam , fateor , verum id effe, quod

,

opponitur.

Verum , iftud accurate exper-

füfà v

dendum eít, duos efíe omnino ftatus ; ge-

füs n

nericum unum , ut cum fÍcholis loquar;

Omne

quemque cum aliis habeas communem; al«

COnfy

terum , qui proprius plane fit; homini-

fhafeu

que peculiaris & individuus.

Aliud igitur

tamæ

eít , mercatorem agere , aliud vero ; hunc

mercatorem effe.

Cito

Sic & in pictura, licet

fiaty

varii depingantur milites , omnesque mili-

l mp

tic flatum armis ceeteroque veftium appa-

o

ratu exprimant, & in hoc conveniant ; lin-

Rflwm'

uli tamen füam fibi propriam pofitionem

per

j

abent, inceffam, vultum, brachiorum cru-

QU he

rumque protenfionem , compofitionem de-

Omin:

nique & ftatum nulli alteri communem ; &

COnffin

tatnen

)

TRACTATUS DUODECIMUS. :85

: DO

famen omnes íunt milites, Iraque prorfus

Q

de ftatu philofophandum eft, aliquid quod

qui

commune fit mulris ; habent finguli , aliud

vero, cuique quod fit proprium.

Homo

mi-

quod fis, cum pluribus tibi commune eft ;

qullm

cum paucioribus vir quod fis ; minus adhuc

X CH

commune , mercarorem quod agas, mili-

vt

tem , cauffidicum aut propolam ; commu-

3 i

ne tamen eít aliquibus ; adeoque commu-

', hujlls

netn faciunt ftatum. — Hic vero quod fis mi-

lt

les, hic mercator, hic cauffidicus; five, ut

-T

clarius loquar ; in militis mercatorisue ftatu ,

guam,

talis quod fis, hoc eft ram depreffus , tam

iucide

evectus, tam humilis, tam confpicuus ; tam

quo

dives, tam egenus ; hic tuus eít in merca-

).pcn-

tura militiave ftatus ; feu pofitura tibi pror-

j

füs individua. &) Sic in humano flatu licet

qquih

omnes fimus & non anpelico , tamen tali te

QUE

conformatum effe corpore, tam tenero , aut

p

mafculo, tam formofo vultu, aut invenufto,

gt

tam epris membris ; aut validis, tam pra-

N

claro ingenio aut hebeti; hec, inquam , om-

,

niatua fuünt pofitio &, ut fic dicam, tuus

jj fill

in mundo ftatus.

T a

29. Quemadmodum autem humanum

j lt

flatum omnibus communem , proprium mi-

hi per hafce circumítantias fecit Deus, . ne-

d) qu

que hominem ífolum effe voluit, fed hunc

p ü

hominem , quem. varie ille circumflantiee

conftituunt: ita prorfüs fcias , non militem,

n

Iner-

!amm

w) Vide infra "Trad. 14. n. z.

186 ARS SEMPER GAUDENDI

mercatorem , aut cauffidicum effe te , quafi

Mdn

tiba

generatim voluiffs Deum, íed hunc qui es:

atque adeo omnes quotquot te circumftant

Venc

us

conditiones , res, eventus, profpera,; &

advería , abundantia rerum & defectus; ea,

füo

fatne

inquam , omnia funt ftatus non communis,

fed, ut dixi, tuus.

Id quidem clariffime

plici

d r

indicaffe mihi videtur Apoftolus. Unusquis-

ue inquit , dozum proprium babet ex

£0

üt p

Ut ti

unus quidem [ic , altev vero fic. 7) Quid au-

tem id eft, unumquemque proprium habere

fioru,

donum, feu ftatum a Deo, nifi eum qui fin-

[atün

gulorum ita fit ; ut nulli omnino fit come

Áiate

munis ? Mercator quod fis, multis commu-

ne eít: at tam tenuis fortunz quod fis, tam

exhauftus, tot fortis adverfe & profpere

] QM

vicibus agitatus , tantum auri cui (it domi &

vilin

nec teruncio plus aut minus, id vero eft

i

flatus tuus , tibique proprius.

Proprium

autem unicuique ftatum cum a Deo efle

afferat Paulus , numquam certe ftatu; quem

tibi dederit Deus, contentus dici poreris;

nifi tibi proprio acquieícas : acquiefces au-

$. 1

tem , fi nec adiici ei quidquam velis, nec

CH',]

etiam demi quidquam exhorrefcas. An igi-

eàqu

tur opes augere non licet inquies? an digni-

1 ng

tatem majorem vetirum eft ambire ? an fun-

m

dos coemere non eít confültum , reique do-

itui

meflicee amplificandee invigilare ? quis fane

COndi

)

&) t. ad Cor. 7, 7.

|

|

'TRACTATUS DUODECIMUS. 187

wquaüï

íd non agat aifi iners & focors? Non dubi.

tabam íane difficultatem hanc illico obvol-

jie:

ml

vendam. 4) Verum date, Ífi placet ; tem-

pus, alia dum evolvero ; oftendam , ttatu

n

fuo contentus quo paéto effe quis potfit;. &

nüns,

tamen majores divitias dignitatesve expetere

mf

lacide, fic, ut de tranquillitate animi difce-

dat nihil.

Sinite id modo me nunc agere,

iil

3

ut plane vobis perfuadeam , nihil admodum,

üid d-

ut tibi bene fit referre, per divitiarum ho-

norumve incrementa; propriurn tibi mutari

hi

ftatum ; imo vero bono tuo ea etiam of-

il

ficere,

con

mirl

$ V.

; (f

Offenditur , nociturum id tibi, fi per di-

)(pgræ

pm

vitias incrementum flatui fuo fiat: meque ea

te faGurum bona opera divitem , que fa-

«t K

'oprillfp 2

&urum te credis imo ne ea quidem ;

i at

que pauperior modo facis.

0

Qu

30.

Liquis adhuc animo tuo inheret fcru-

pulus necdum penitus acquiefcis. Sic

:(c j

«2

iNam ut vera fint hec omnia,

,lls j neC |

eft , inquis.

eaque que negare non poffim; tamen id mi-

An ul

hi nemo non concefferit , valetudinem re-

! [Dnl-

&am , bona corporis & commoda , opes

n jn

q

$

dignitatesque multum virtutibus exercendis

conducere, inflrrumentaque effe ; ut. recte

Qs [üüc

fate- .

i

$) Traa. 14. $. $-

u

188 ARS SEMPER GAUDENDI -

,

fatetur Auguílinus ,. quibus facías bene ; &

1 reg

multis bene dum facis, facis tibí quam op-

f0 C0

time, Jam vero, opulentus fi forem homo,

i

crumenaque mihi turgerer auro plurimo;

Deus bone, quam alius a me ipío forem!

fs.

jors

quid opera: non preftarem miferis ? paupe-

rum neceffitatibus fane profpicerem ; effet

l en

ls d

enim ad manum facultas, effet quo templa

exornarem divinumque procurarem cultum;

1 üt (ol

|lentia

neque carceribus paterer deeífe benignita-

tem meam.

Id quidem mihi certum effet

| idii

! Q ea

facere ; fentio enim ad mifericordiee opera

propenfüm animum , facilem fle&ti, cuique

4Ut0g

innatum fit alienis miferiis indolere.

Et ve-

fils d.

ro intolerabile prorfus eft, opulentiffimum

quemque fervare fibi res fuas, neque Deo,

fecdog

Itquis,

& quo tamen omnia acceperit , gratitudinis

vices rependere: ornatiffime fünt illorumn

&v

il

&des , fquallent templa fine ornatu. — Orna-

re qui poffunt; nolunt ; non poffunt, fi qui

lnoent

volunt.

Todu

31. Bone Deus! quid obmurmurator

Vi&ug 1

&ntvo

hic non congerit ! quibusque integumentis

humana fefe cupiditas non involuit , ut lateat;

el dp

lmam.

& ne videatur , mox filiorum curam necef-

fitatemque querelis füis pretenderat ; jam

di&irï(

vero, cum id ex voto non fücceffit, miferi-

cordiam erga pauperes pretexit, & fi pla-

l

"hefic

cet, cultum Dei.

Verum age, cupiditatis

i Doffs

tug qui patronum agis non illepide: quod

Thihi

À

Qs fie

]

|

'TRACTATUS DUODECIMUS. 189

uk

Ti re&te ratiocinaris tu; eodem fane argumen-

n

Ym

to conficiam ego, non exigua tantum opum

incrementa expetere debuifle te; fed vel ad

tim»

oren

ipfas Salomonis gazas, adeoque etiam ma-

jores adfpirare. Liquido id quidem patet:

u

iis enim circumfufus, que Deus immorta-

p

lis, charitatis opera preftaré non poffes ?

um

ut fefe per omnes mundi angulos benevo-

jhtt;

lenti& tue indicia, velut a fole emicantes

ignita-

vt

radii, diffunderent! Et tamen nonne ridi-

culaea effer infania, fi quis fuas fpectans

opera

cgemifceret Salomonis the-

opes, altum in

o

üique

fauros quod non poffideat, Peruviaeque to-

tye

tius defoffa adhuc meralla rationibus fuis

fnüi

necdum quod accefferint? ítultum eft;

Do

inquis, ejufmodi dicta dicere, infána fünt

ins

heec vota.

At quo pacto infanum tu dicis

J

[U)

id appetere, quo facere poffes bene? certe

[l

ingentia preeflare tunc valeres, qui jam ad-

Il

D

modum nihil potes.

Vides ipgitur tua con-

ï

victus fententia, non te pàuperum premi

t !

benevolentia, fed tua cupiditate; & non

p

Dei agere caufam te, fed tuam, licet pef-

/

Lt

fimam.

j

32. Deinde quam id eft perridiculum

l

lüm

di&irare, plurimam tibi fi ditior effes, aliis

u) J

benefaciendi futuram facultatem? fateór,

j

poffes quidem multis facere bene ; verum

du

id mihi imponere vis tu, facturum te illi-

e qu(l

€o, facere quod poffes opulentus, valens

€Qre

190

ARS SEMPER GAUDENDI

corpore , & in dignitatibus conftitutus?

hpfo

Plane , inquies, id mihi a&urus videor;

ttahi

fentio enim ea me effe indole, ut in bene-

dt,

volentig opera non ferar modo, fed & ab-

fünt

ripia Ego vero tibi non credo, ne ju-

velle

rato quidem: non enim is effes, qui modo

pote

es, neque tam pia tibi tunc foret animi af-

adm

fectio. Nihil montibus illis fterilius afpe-

avar

riufque, quam qui aurum argentumque in

invi

vifceribus ferunt; nec vero, auro licet tur-

tes f

geant, aurum dant ; eruendum eft vi &

ficile

ferro.

Mifericordem te facit paupertas

fufa 1

tua: egeftatis tuae incommoda quod pateris,

|. füs

j|

facile compateris aliene: nofli expertus

tidqu

quid fit pati; idcirco patientem cum vides

lc t

pauperem,. moventur tibi vifcera, quafi fi

Aute

rurfus tuum tibi inftaret malum.

Sic nem«

Da

pe recens memoria infelicitatis tuee recrue

dias j

defcit ad confpe&um-alieng. Hinc facile

füm

compateris, quia compertum tibi eft quid

Tüfm «

fit pati. .. At vero fortuna fi blandior afllet,

nihil citius fecum auferunt molles Zephyri,

Tnün:

fuavefque auree, quam praeteritorum , quos

Cnf

füftinuimus malorum miferiarumque me-

In t

moriam: füa vero mala qui non curat, quo-

te in

modo eum tangent aliena? Opulentus (ane

funa (

fias, exarefcere tibi cito fenties pietatis vi-

(

Ícera, nec tam facile commoveri ; & nifi

magna virtute exfüperes, brevi fies immi-

Tine v

Tere-

Ó1ericors, benorumque operum fterilior

ipfo

Metam

'TRACTATUS DUODECIMUS. r9t

!

ipfo auro, quod füi cupidirate totum in fe

dn;

trahit animee fuccum, fterilemque afflatu fa-

ho

cit.

AÀn non id fateris ipfe, eos qui pof-

d

fünt omnia, nihil velle5 qui nihil poffunt,

1j

velle omnia? Omnia jam vis, quia parum

modo

potes; fed fi multa poffes, crede mihi,nihil

ii af

admodum aut parum velles benefacere. In

j a(pe

avaritiam deflecteres ut plerique opulenti;

] n

in vitia delabereris & fcelera ; quae quia divi-

&t if

tes facile & fzepe impune poffunt exequi,

L

facile volunt; periret divitiarum nidore fuf-

pertas

fufa animi devotio, omnifque pietatis fen-

HIMS)

fus; fübtraxiffet denique favores fuos gra-

Yertus

tiafque tuis criminibus irriratus Deus, &

vldes

fic randem, qui nunc in mediocri forruna;

f

epius es

i

aut etiam. jn tenui admodum, egr

W

Dei pietatifque cultor, impius fuiffes me-

[:

p

dias inter opes, & ex eorumi numero, quo-

. hh

rum Deus venter eít, quorum Deus au-

rum eft.

a

I d

32. Fateor inquis, vulpo fic fit; com-

eph*;ü!

mune id eft precipitium. At vero mecum

1 qUO*

confidero, non video quo pacto fic poffim

in transverfum agi, & abripi, nimis enim

u

4/0*

alte imbibitum mihi eft, in quacumque for-

tuna ftare Deo fübdirum , ejufque agno-

T n

Ícere imperia, cujus beneficio datur frui.

d

Irane vero?. hanc de te audes fpem prafu-

j 1mm1

mere ? Verum detine paululum prepro-

peram fiduciam; '& exemplo fapere fi vis,

fierl]lOï

P

1pf0

ape

-

192.. ARS SEMPER GAUDENDI

fape alieno: eadem fane que tu de te; de

| Cefnt

Eulogio quodam exiftimabat Daniel eremi-

; fife

ta, vir fanctitate confpicuus, fed quod non

| itcidi

fruftra adjicio, vir minime malus. 'Opere

pretium erit, hiftoriam rei pertexere, quam

kntia

lii

in Syllogo refert Paulus, vetus au&

:

qr Gre-

Qus:

cus,. non Grece fidei. 4)

piup

beral

Dani

| & ind

j Exeüzplo Eulogii dicia Eonþ'rmmtztr.

Nter "Thebaidis fylvas & rupes ver-

; lütqu

34 I

Q m

fabatur Eulogius , operamque íuam

Wnangy

fingendis faxis lapicida elocabat. Condi-

üt El

tione plebejus & pauper; nobilis animo &

virtute , meritifque in colo opulentus.

Tüm ]

| Wtle:

Dei cultum religionemque procurabat egre-

Tüsc

gie, victu fobrius admodum, cafítus mori-

T0$;

bus, & precipua quadam erga pauperes

pierate. Domum enim ab opere: diurno

lfl

tur, (

füb noctem redux, egenos undique con-

E

quirebat, & eis quod laborando congeffe-

Nl

fat, magna fíane liberalitate pauper ipfe

€um pauperibus quafi zequo jure dividebat.

tinet

j fnenq

En ut vite fanctimonia, bonorumque ope-

| Vere

rum accuratio, non a flatu divitiifque, fed

f: fün

ab hominis ánimo dependeat.

Á

n

3;. Con-

Irpor

Videri

;s) Paul. Syilogi l. 3. c. $« ap. Caufin, Tra&t. 24

axim, j

i

TRACTATTUS DUODECIMUS. 193

35. Contigit forte, (fortunz fi locus

t

gt

detur) ut Eremicola quidam , Daniel no-

mine, per devia cape(fens irer in Eulogium

od m

incideret; ab eoque per fümmam benevo-

Opt

lentiam, no&em fecum transacturus, in

g

hümilem, quam incolebat, cafam eft dedu-

UA

étus: ibi pro viri condirione; victu quidem

paupere, fed omni humanitate condito, li-

beraliffime eít exceptus.

Placuit admodum

Danieli Eulogii ia re humili precelía virtus;

& indoles inter rupes tam benefica; indo-

T.

luitque faxis verfandis adhiberi ram munifi-

9. Yel^

cas manus. Multis itaque per tres fepti-

fjn

manas precibus Deum. flagitat ;; meliorem

ondi-

ut Eulcgio fortem det; gloriofum id futu-

mo

rum Numini; & vero miferis egenifque

Jeras.

utile admodum , opes in tam benignas ma-

r

nus congerere, e quibus tam facile in ege-

sl

nos, quafi e fonte rivi, defluerent. . Orat;

u

inftat Daniel.

Interim codo vox. delabi-

um

tur, abílineret fàne precibus, Eulogio bene

j a

effe pauperi; opes ei nocituras poftulari.

Nihil hifce movetur Daniel; antiquum ob-

u

yP

tinet, effli&im rogat; de Eulogii virtute ti-

mendum effe nihil; de ejus conflantia ca-

il

f«

vere fe, vadem fefe conftituere, animamque

d

ig

ífe füam anime Eulogii pignori opponere.

Maena fane hec temeritas, dedocendus eft

(

importunitatem fuam Daniel; .vir, ut jam

alus.

vide;is, minime m

36. Quid

| Tma, l]

M 3

194 ARS SEMPER GAUDENDI

Ver

36. Quidfit? antra dum excavat Eu-

logius, fcrutaturque educendis faxis mon-

(die

tibu

tium vifcera, en tibi ingentem auri thefau-

rum; in quem illabitur incautus, & for-

09b

tuns tantae admodum antehac fecurus. Su-

fU

bito dives fit Eulogius, & quod videbatur

d

Ofmfi

incredibile, fübito Eulogius effe defiit, aliuf-

queeftafe. Non jam preces foliras Deo

l

| jm

fundere, non hofpites conquirere, non fti-

| qus.

pem erogare, non zs dividere ei jam eft

| Lrem

animus; alias mente veríat curas ; torus in

| pren

auro eft; & qui miris incedebat heri pgaudiis,

L nb

jam trifti progreditur vultu, follicitus, ubi

que |

thefauros tam ingentes recondat, ubi de-

; Qpi

mum eos expendat, ut fortunz tam faventi

ff

velificetur, plenaque expandat vela. Nimis

&ury

anguíla & íquallida videbantur "Thebaidis

lo

tefqua, quam ut iftic fortem füam poffit ex-

tott

tendere, aut conditionem praeteritam diffi-

ü

]

mulare, aut fortunam in auro repertam te-

fedu

gere, ne in propatulum veniat, & fibi in-

vito detracta, addicatur fiíco.

fotu

37. ltaque convafatis, prout res fe-

Ton

rebat, omnibus; procul a patria fupam me-

fotu

diratur, Conftantinopolim adit imperii ca-

pror

put, ubi in tanta nationum undique con-

piten

fluentium colluvie, humilitatem priftinam

pfus|

diflimulare, novamque fibi fortem fingere

& effingere, pecuniofo prafertim homini

peftis

non videbatur admodum difficile. Neque

tentu

Vero

i

TRACTATUS DUODECIMUS. :5

uD

vero tam erat hebes animi , ut primo ftatim

Tf

die fefe prodar rufficisadhuc imbutum mo-

hl

ribus: militaribus prius , aulicifque, quae

x ftr

nobilem virum decent exercitiis ; fefe infor-

M Su'

fnandum tradit, & ut erat ingenio acri X

bt

ad percipiendum facili ; b

revi ruíticitatem

Itaque

ii

omnem exuit; diceres aulae natum.

sDo

jam totus alius in aule fefe immittir pela-

ol

gus;

neício quos natales fingit; inde ab ex-

tremis

'Thebaidos torte deductos montibus;

m«

j n

preníat optimatum amicitiam, & tum mu-

neribus collatis, tum conviviorum veftium-

qudl

; üi

que fplendore,

tum clientum & fervorum

moribus,

j de-

copia, tum cultis. caftigatifque

venti

tantam init tota aula gratiam, (quid enim

aurum non poteft?) ut per plüres evectus

Vimis

budis

honorum militizeque gradus, tandem Pree-

torianis militibus, corporifque fui cuftodiae

fitete

T

a Juftino feniore Imperatore fuerit pr&-

fectus.

m

38. Hic enim vero Eulopius vento

jl

fortung fruitur ;

omnium jam fecurus.

fed & in fceleribus

*Totus eft in deliciis;

-

mm

totus: quid ceelum ferat, quid Deus exigat

prorfus immemor: eo fertur, quo pra&ci-

]

(üfe

pitem rapit libido: Dei honeftique contem-

prus par.

jm

*

Horum. interim infcius ; intem-

Dd

peftive olim Eulo

gio benevolus Daniel; in-

ml

vifu perterrefit

tentus orationi, ut folet,

horri-

NO

4

vl

196 AR&SWSEMPER GAUDENDI

r

i

horrifico. Chriftum, pluresinter Angelosin-

Eul

ftrumentis terrorem fpirantibus armatos,

tánd

confpicit: oculoque ad feveritatem compo-

4Xe

fito & in Danielem intento, corpus ei quod-

ditu

dam oftentat, medias inter roías volupta-

tüng

tibus exefum prorfuüfque diffolutum ; illud-

fuile

que Danieli feverus ingeminat; Heeccine eff

&i

cura, quam de fratris falute eeterna geffifti?

tot a

huccine tua tandem recidere ftudia? Mox

Don

ad angelos juftitie executores converfüs;

enim

lte, inquit, vadem acoredimiai illico, nec

ei parcite, qui fe pignori obtulit temera-

Q0gn

l0 [

rius. Obftupuit ad hzc Daniel, errorifque

propa

fui tandem poenitens, agnofcit hoc por-

[

tento Eulogium defignari, cujus infauítam

&Qui

fceleratamque vitam Conftantinopoli actam,

C]aVe

ejufque. preefentem ftatum ,, Deo manife-

Iis [v

ftante , exacte intelligit. . Nefcit primo;

Voce:

quo fe vertat obftupefactus Eremicola; de-

Ptotr

nique ad Tudicis irati fupplex pedes, pro-

&Ktip

craftinationem jam jam in Eulogium ferendae

Que p

fententie impetrat, donec quod fui eft mu-

&il

neris peragat; Eulogiumque coram de cri-

minibus 'inoneat ; &

Vero etiam. repre-

iuig)

hendar.

&b g

40. Nec mora, Conflantinopolim.

Que t

confeftim pergit Daniel ; Eulogium reperit ;

Qtg,

fed ità rebus 1n aula agendis, clientumque

QUe

f

falutationibus impeditum, ur,menfem inte-

um ('(

grum lacernofo Eremite ad. falutandum

Qnol

Eulo-

TRACTATUS DUODECIMUS.

197

Josite

Eulogium aditus non patuerit.

Penetravit

n

tandem , & clam arbitris, divini honoris

onpe

accenfus aeítu, libera voce hominem agere-

i

ditur imperterritus ; primo ei preteritee for-

Qyte

tunge memoriam reprefentat, natales hu-

5 T

ihi.

miles , malleum trullamque in os objicit,

dned

ac infignem deinde intolerandamque pro

lii

tot acceptis a Deo beneficiis ingratitudinem

?? Mat

non fine ftomacho exprobrar.

Excanduit

verli

enimvero Eulogius, ut fefe natalefque fuos

,&

cognofcit: veritufque, ne quod tanto fítu-

emete

dio ram diu texerat, hoc auétore veniret in

il

propatulum, irata voce fervos conclamat:

POT

accurrunt illi: ftomachatur Eulogius, &

:

[l

ecquid infanum ceritumque caput in con-

; dam

clave intrormiferint , pallidus ireeque non fa-

p

tis capax , exclamat,

Invehebatur ad has

prim&

voces in Danielem undique, & vi multa

protractum , baculis crudelem in modum

j; &

o pfO-

excipiunt, & femianimem fanguine undi-

que profufum; &.domo tandem vi multa

f

[

expellunt.

i dE [

41. Quid nunc agat fpe fua fruftra-

tus Daniel? nihil prodeífe monita, cum vi-

L

det, ad orandum rur(fus convertitur? illud-

que tandem multa cum prece lachrymifque

j(i

ab

orat, ad priftinam conditionem, humilem-

que ftatum redigi ut poffit is, cujus profpe-

:[unc

[

ram fortem incautis precibus impetrarat.

T jf

Agnofcis tandem Daniel temeritatem tuam?

M ;

apno-

Bye-

198

ARS SEMPER GAUDENDI

T

agnofcis tandem , forrunam mutare mores ?

eian

agnofcit enimvero, & qui precibus malum

fepel

procuraverat, precibus etiam petit tfnedi-

cinam.

En

Orat denique & exorat.

m |

fortune alteram fortem.

Eu

Eulog

2. Moritur Juftinus Imperator. Ju-

Tibl (

ftinianus in imperio. fucceffor, aule fuos

f ?

fibique -notos clientes ut preficiat , Eulo-

flant

ium exauctorat. Hec prima fortis caden-

ttis]

tis viciffirudo. Interim fir, ut Hypatius &

vm,

Pompejus Anaftafii ante Juftinum imperan-

pulo

tis nepotes, nefcio quo jure, Imperium

du

ambirent. [Juftiniano vim & arma inferunt;

fateti

turbatur plebs, plurimaque caede tota urbe

dilim

decertarur. Rebellium partes, injurice fibi

tenof

factz indolens Eulogius fequitur; tandem

Anic

Hypatius Pompejufque effufo jam triginta

utla)

millium pro partibus hinc & hinc ftanium

HliquO

fanguine, in vincula abripiuntur, & in eos

decreta mortis fententia , totam penitus

lecT

Quam

conjurationem diflipavit. Eulogius fceleris

qu

fibi confcius, fuga vite confuluit; defertis

Decef

quotquot in urbe poffidebat, opibus: iifque

quefq

in fifcum confcriptis, cum nihil prorfus fu-

pereffet , quo miferam vitam füftenraret,

Bropr

&nt [

ecce tibi jam denuo factus eft Eulogius; la-

k n

tebrafque vire fug non faris fecurus tutas

Vi h

querens, priftina repetit fugitivus antra,

veteres

K

&- in veteres dilapfus latomias ;

etiam

J

TRACTATUS DUODECIMUS. 199

ys?

etiam, fed füummo animi marore, artes

malum

repetit.

tl

43*

Hic eum infudantem vili operae

h

cum conveniífet Daniel ,

renidens illico,

Ecquid hocce rei efít inquit ? Tune es

Eulogius? quid tibi cum faxis, quid

y. !

tibi cum malleo, fortune fabricator egre-

z It

gie ? An forte qui Regem egifti Con-

l

ítantinopolitana in ícena fcenicum, mu-

al

tatis repente veftibus comicum acturus Da-

s

vum, in orcheítram jam prodis, ut po-

perti

pulo rifum facias? Erubuit ad iíthec di-

eriüm

éta Eulogius, & vero etiam altum ingemuit;

orufit;

fatetur impudentiam , inpgratitudinem .non

urbe

diffimulat, deprecatur peenam culpe, quam

zfb

nofcit. Rogat, Deum ut pro fe exoret

p

D

aniel, non ut aulz fortuna reddatur, fed

yiginla

ut laboris tam duri, opereque tam amara

TT

aliquod faltem deturlevamentum. Rifit ad

;jn «6

haec Daniel, numquam Eulogio benignior,

ytits

quam cum fuit immifericors. Vade inquit,

[it$

& quod es, hoc certe fis.« Dura paupertas

neceffaria tibi eft, ut. bene fit tibi.

Ne

at

f

quaío decipiamur bis; fapiamus faltem

jj

propria poft tot mala ; quz unicum hoc ha-

,nmreb

bent boni, fapere quod cautos doceant.

f5 d

Hic tuus eft (tatus, hec tibi ad virtutem

5 qus

via, hac tanturm tibi & non alia ccelum pa-

!

qittà

tet.. Acquievit Eulogius & fic fapuit.

quie

TM

44. Vi-

1

200

ARS SEMPER GAUDENDI

T

44. Videtis tandem Auditores, opti-

0per

mam fortunam peílimam hominibus men-

fibm

tem ingerere, imo ingenerare ? Plurima

lntia

bonapraftare poffes, inquis, fi opibus af-

F

flueres; poffes quidem, fed non praítares.

d

Eulogius mihi jam teflis eft... Et vero an

li e

ea jam facis omnia, facere quee poffes bona?

nefad

Certe patienter ferre jam pofles pauperta-

& dic

tem tuam; cur ipitur quam pores patientice

mihi.

virtutem non exerces? fubmiffionem animi

tuo d

(en alterum virtutis exercitium) in humili

pdun

conítitutus forte, emolumento fane maxi«

Ts -it

Yno potes exercere; cur tamen adeo turgi-

i,

dus es & füperbus ? Denevolentiam, hu-

tes ol

maniratem , gratirudinem 'exhibere potes

benefactoribus tuis; cur tamen tam inurba-

(ud

V pl

nus es, agreftis, inpratus, afper & incon-

tl

ditus, lingua procax, lentus manu, animo

Qmni

ferox & rufticus ? fi talis jam fis, pauper

cum fis; Deus bone! in quantam cum di-

vitiis infolentiam non affürgeres? quam pa-

rum tibi attenderes immemor tui ?

4;. Mifericordiz opera exhibirurum

te inclamas, que Deus modo a te non exi-

git; &illa ne quidem praftares opulentus,

Q-

& opulentiz interim vitia congereres.

que mifericors effes: neque tamen avarus,

immodeftus, tumidus, impudicus, fuper-

bus & impudens effe defineres, crefcerent

charitatis

cum Qpiþus Ícelera. Jam vero

opera

P

[

TRACTATUS DUODECIMUS. 2o:

j Op[i'

opera com a te minime requirat Deus,

S fK

Turim

fübmiffionis certe, humanitatis , benevo-

lenti& , tolerantie a te opera exfpectat.

d

Hac preefta, bonorum operum fi fis cupi-

gl

dus; que tum bona funt, cum conditioni

&O d

tue excquantur. Age tandem gratias be-

uH

nefactori tuo , quantum potes, maximas,

t

& dic: da quod vis, €9 quautum vis. « Crede

ii

mihi bene tibi admenfüs eft Deus, nec aíli

il animi

tuo drachma deeft unica.

Paulo plus ad-

fum

je&um, haud paulo plus fuiffet mali. La-

qnit

tus itaque pane tuo vefcete quantumvis

fütg

arido, & ut letus comedas, illud intra den-

l) hi

tes obmurmura tibi ipfi, Domizus dedif.

pofes

Quodíi vero etiam panis tam aridi. & bre-

;mrba-

vis pars aliqua deperdatur, rurfüs dic, Do-

yicote

minus abflulit; & quidem is Dominus, qui

anirm

omnia dat & aufert jv pondere 63 menura.

uj

"m

p

&$9

i

Q

m

Lra

aW .

N

ia

ANANS

n at

LA

(5

j

»]en(ufi |

r2

N

u?ef-

[orat

us

"TRACTA-

1

202

ARS SEMPER GAUDENDI

TA

qui

TRACTATUS XIill.

E

pice

Oculi Domini füper Juftos, & aur&sk

lt d

hiU

ejus in preces eorum: vultus autem

ifül

Domini fuper facientes mala. Et

indol

quis eft, qui vobis noceat, fi boni

tame

zmulatores fueritis ?

I oPetrigi

Qui

V. I2. 15. ;

tentu

den

Offeuditur , quod qui flatu fuo contentus

T i

efh , etiam difficultatibus | ommibus,

Do;

que extrin[ecus. adveniunt , queque

qu£

Jlatum. mecefario. comitantur , debeat.

ET

acquie[ceve.

n

quip

PROOEMIUM.

Qui r

pravi

Mnem difficultatem füperaffe me cum

Qu i

O

arbitrabar, tum vero ad difficultatum

tutbat

omnium fentinam, eamque longe lateque

& Q

per omne genus hominum diffüfam perve«

libeng

niffe me comperio.

Difficile eft, eam ex-

il

haurire; femper enim nova & recens re-

fürbar

currit materia difficultatum , idque non

[e) tll(

tam fundi, ut videtur, vitio , quam aliun-

m

de invecta , aut füperinjecta.

Illud certe

imoleftiffimum videtur & vero etiam intole-

Cl

rabile; quod quietam vitam agere nemo

quane«

J

'TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 203

quantumcumque velit, poffit; fémper enim

externa inrercurrunt impedimenta, qua

l

acem interturbent, queque in manu non

fit depellere & amovere. Quis enim ho-

UI

minum, quotquot fünt, aut audaciam, aut

AUE

infulfos incultofque mores refrenet; quis

"

indolis rufticitatem penitus corrigat? Hinc

A

tamen ingens turbationis oripo & fons.

if )

Quid enim juverir, mea me fortuna con-

tenrum vivere, fi per alienam malitiam id

efle non liceat modo, quod modo fum ; fi

J

mea tenuitate me involvo letus & pratus

jl

Deo; eft qui arrodat, eft, qui bonis, eft,

i

qui fame detrahat, eft, qui per füummam

injuftitiam in jus violentus vocet, eft, qui

du

dignitatem vellicet, eft, qui invideat, eft,

qui palam etiam ob os convitium faciat, eft,

qui ruflicitate füa. moleftiam faceffat fane

graviffimam. Hsec vero quis impediet, &

y at

qua impedire non poffis, quis ferat imper-

ylutort

turbatus? Ita tu quidem: verum moram

hag

da, & ribi & mihi. Querelas omnes ex te

libens audiam; tu ex me praxim fuftinendi

p

uf a

ifthec omnia, fine ulla prorfus animi per-

turbatione.

Verurm illud meminiffe credo

us

j nm

te, tua te conditione contentum vivere.

uam maxime inquis.

j d

Ita fit; &, reliqua

j

facile complanaro.

jgdte

g []Cmo

&L

pxaü'

| TR

204 ARS SEMPER GAUDENDI

ingrus

S.

I.

lo tam

Cf

Paffii. quevuntum bomaines , pacezm. [umn

Qm e

& quietem extrinfecus pev difficultates [uper-

que f

venientes iutevtuvbari.

busim

N maximam difficultatem me jam con-

malon

I.'i

jicio; querelarum chaos fübeo fane

3.

procellofum , plenumque tumultuantium

Thter t

vocibus & fufpiriis; omnia hic. perturbata

Wi - j

invenio &implexa. Labyrinthus eft quem

intro.

QQemqi

Bene tamen fpero eluctaturum me:

,&

optimum enim ducem habeo qui filum te-

Vb «

neat, quique, ut vidiftis, torius ratiocina-

freduri

tionis meze dire&orem hactenus egit belle

F[iVis-, l

& feliciter.

: 2. Illud itaque tamquam decumanum

ln

lig

fluctum obvolves fat fcio; te quidem fane

qui njl

perfpicere, facile efle füo contentum lete

Ceterur

hilariterque vivere; neque aliud defiderare

f am

te, quam tuis dotibus, rum animi , tum

hvt |

corporis, bonis forrune ftatuque ,. quem

Victes

Deus dedit, modefte acquiefcentem, ama-

t f

rum hoc mundi pelagus enavipare. Ve-

(icam :

rum vitam pacifice ducere, vir frugi ut fis;

Cümori

illud . prorfus fieri non poffe: non quod

tiroi

quietem non optes, non fecteris, & toto

Tütant

animo concupifcas; fed quod tot undique

venti'circumíltrepant, tot fluctus navim im-

Wt

A

la

pingant; tante paflim undique difficultates

ins

»

J

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. »o$

.

1

ngruant, ut modefliffimo cuique, tranquil-

lo tamen effe, ut maxime velit,. minime li-

ceat. Quid quod tum maxime oriantur;

1

mi!

cum eas maxime conaris evirare ? & vero,

ln

g

;

quze facultas evitandi dabitur ea mala, qui-

bus immerfi undique circumcingimur ? En

m

malorum paradigma , fed exiguum.

beo 1

3. In primisenim, que quies dabitur

Eoantil

inter ram diflimiles genios conviventibus;

r

ubi ipíaà indolis tanta difformitas unum-

f qi

quemque in divería abflrahit ftudia & offi

m f

cia, & vero etiam mores & actiones ? &

lum t

ubi actionum eft diffenfio , que porro ex-

tiocintr

Ípe&tari poteft quies ? maritus in iram pro-

clivis, uxor non admodum iree patiens : fi-

l bale.

lii in audaciam projecti, non fatis modeftee

yanum

filie , "^aut parentibus morigere : propin-

i li

qui nihil amici preeferunt praeter nomen,

n t

ceterum rerum fuarum fàtagunt , neque

[ ia

tam amiciiiam , quam amici fortunam co«

lunt: fervi domum pigriobambulant, per-

ni, j

(j quem

vicaces ad excipienda imperia, ad exequen-

da ftupidi ; ancille , garrulum hominum

1N] äfïlä'

fo l

"

dicam an picarum genus , domum implent

clamoribus, & vero arroganter imperant;

j t I

j 9

obíequi quee debuerant : vicini omnia per-

fcrutanrur oculis emifitiis ; obfervant ; no«

um

l unäqua

tanr, in pejoremi interpretantur partem.

n

fingula, invident; fi qu;d obtingit

fe!iciüS,-

LO

nühil

M'-wïïlïä

j

ao6 ^ARS SEMPER GAUDENDI-

| 7I

nihil denique non arrodunt. Quis inter ] ni

tot tumultus dabitnr quieti locus ?

| fiün)

4. Secundo , fi hec tetricee conditio-

! Q

nis tantum effent vitia, ferenda forent. At

(or|

video , per füummam fípe malitiam Dei-

V

que graviffimam injuriam-, plurima mihi

&t

evenire.

Liberi certe in omnem licentiam

aE

0pe

Qu

diffoluti per füummam procaciam , & Deum

offendunt & me.

Alius per fummum fce-

Hin

dem

lus, mendaciis ; famam quam inter homi-

nes bonain habeo , impetit; & vero etiam

üt;

detrahit.

Quid quod & per fummam ca-

ule

lumniam , injurias fane pudendas in os im-

tl

pudenter ingerit? Alius meris falfimoniis

f

fictisque pollicitationibus incautum circum-

——

venit ; ne

[o]

gantur debita; procraftinantur,

D

tanrum non folvendi libidine.

Alius nihil

fug|

tale cogitantem in:jus trahit, diem dicit;

tes;

protrahitur de induílria lis , emunguntur

aün

vel invito pecunie ,. & denique quamvis

ho

cauía fit juftiffima ; ea ramen tandem cado.

Et tamen toleranda foret utcumque ; fi ab

N

ftn

ignotis mihi impingeretür hec calamitas:

at vero ab amiciffimis heec pati ; & a. fan-

tür

guine conjun&tis hec füftinere, imo & ab ip-

Vite

fis, quos luce hac donaris pati liberis, .hoc

lu

fane patientiam omnem longe füperat.

Vide

5. "Tertio , fiad hac ferenda vires fal-

tem corporis füppeterent , aliquid adhuc ad

tolerandum foret animi.

Sed inter hecom-

nia,

!

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 207

nia, morbi undique me domumque impe-

s I

tunt, hofpites fane graves & molefti: mo-

d

do tuífis , dolor modo capitis , modo toto

x 4

corpore diffüfa melancholia , mentem gra-

vat :

IT Dïï

modo egra eft uxor, modo filius

m .

eripiturt aut amicus; & femper is, cujus

axime erat necefífaria , uni-

nnam

opera mihi

um .

cumque quo

d

fupererat in orbe folatium.

um f '

Hinc animi prorfus cadunt, nec ridere qui-

dem libeat ; exofa eft modo ipfamet lati-

- lurí

o du

tia; ne Deum quidem adire eft animus, nec

ccleftia meditari ulla eft voluptas.

Corpus

(m &

0s ID

enim quod córrumpitur aggravat. animam , eg9

tervena babitatio depyimit [enfum multa cogitan-

monii

rcutit«

:em, 4) Quod fi vero his; eas que mihi

a Demone hofte infeftiffimo obvolvuntur

xantül)

; nl

moleftias , anxietates , fcrupulos, aridita-

tes mentis ; arimi remiffiones & languores

Ti

tntut

annumeravero , infinitus fane fim.

6. Mifer e$, ut video ; neque ullam

gvl

bonse vitee partetn. confequi te poffe credis,

Non credo , inquis ; nimis enim intricatee

s flïb'

fünt res mez ; nimiuüm impetor undique;

g

turbatum eft tota domo; & quidem ita gra-

T.

viter , ut quidquid celum & terra comple-

d.

jX

&itur ; in caput hocce miferum confpiraffe

b

videa;ur.

ll

N a

gd II.

hi

,zcom-

4) Sap. 9, 15*.

fih

l

208 ARS SEMPER GAUDENDI,

1' Ti

. II.

| tefic

; pror

Offenditur . ideo turbari bomines , quod

| inpe

difficultatum fupervenientium au&orem &2 di-

Wt d

vectorem Deum nunquam ob oculos

1

fimm

)IDeant.

il

|

fienti

Erum , ut tantís . perturbationibus

v? 'S/T

Toye

modum ponam verbis paucis ; an

1 duf

non id jam inde a ratiocinationis hujusexor-

m q

dio admonui , & vero etiam demonftravi,

Q r

non rebus turbari nos ; fed. perveríis quas

Átra |

de rebus habemus opinionibus? neque adeo

| fit

malorum eventibus commoveri , quam a

; fifi

nofira íemper füfpicace, femper timida

phantafia ? Enim vero , uti dicebamus , fi

( mov

Tnon

nonante in navi qua veheris , ad fomnum

tum

membra libeat componere, quam donec

fave

quieta finr.omnia ; donec inquam & unda

fint placide ,. & venti vim ponant & tace-

Vult

furg

ant ; & navis ipfa non agitetur, & vecto-

res altum teneant filentium , & cum . nau-

Q

qu

clero ftertant, nullusque toto aere perci-

piatur motus: certe aut requiris quod num-

uf

hr

quam impetraveris , aut fi preefracte impe-

Viga

trare defideras , (àne navigare non vis, nec

flio

curfüm promovere.

Quz enim fine motu

Ts

infüitui poteft navigatio ? At id etiam (atis

0f

conftat ; moveri hominem in navi poffe; &

tamen animo non commoveri: agitari iïo-g

te

f

l

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 205

teft corpus mente imperterrita, & immota

prorfus. Quo padto, inquies,id a fe quis

j W

impetraverit ? fane non longe petita ; nec

1G d

arte admodum difficili,

Iliud fit, tibi tan-

À

tummodo preflitutum , neque ventorum

impulfüs, neque novis agitationem nocu-

menti quidpiam afferre poífe ; curfuüm pro-

jonbus

movere quin imo : eamque effe naucleri

j;n

clatfiariorumque peritiam , ut ventos maxi-

$eXo

ia dexteritite velis captare noverint ; iis-

TEUM

que navim , portum verfus, fümma indu-

j qua

ítria propellere. Hiec profecto fola cogi-

: ade0

tatio , menri cuilibet fanz prorfüs pacandee

um 4

füfficit, fic, ut fine perturbatione & metu

mida

moveatur. lllud enim liquido confpicit,

sf

motur effe neceffarium , ea vero quz mo-

T.

zum faciunt, navigationi non officere , fed

dort

favere. Quanto autem magis imperterrito

D

vultu ventorum rabiem , Huctuumque af-

T

fürgenrium motus afpiceret , fi etiam illud

v

certe conflaret , ventos omnes undarum-

m

que agitationes in manu naucleri effe; nul-

gt

jumque in mari motum exiftere, quem

|üre

non is ipfe non providerit modo , fed na-

Inpe

vigationi fuze quam inftituit; magno con-

j r

ue prafixerit, mutatu-

filio pteeftituerit at

mot

rus illico omnia ; f1 rationibus fuis viderit

j

j

offectura,

fïcï&

$. Jam. vero , quam iftud eft admi-

upe

randum plane ; fcire nos , imo & clara vo-

r

3

ce

;

TA

aro. ARS SEMPER GAUDENDI

ce confiteri , nihil plane in tota mundi

(üs,

n i

machina & rerum ferie obtingere , quod

non a fapientiffimo Numine decernatur,

aim

peccatum Ífolum Íi excipias ; quod tamen

confi

etiam fumma dexteritare in bonos ufüs &

p

gloriam fus artis novit infle&tere ; hoc,in-

m

d

quam , in aliis omnibus fateri nos clare, &

tamen in iis quz prater.mentem nobis eve-

ft, :

toci

niunt, non agnofcere ? Dei exa&iífimam

providentiam in omnibus plane rebus ado-

üt d

[

ramus, in iis vero rantum qua appetitui

no(tro videntur contraria, eam non perfpi-

Vitiag

In nobis

disi

cimus, imo & taciti negamus.

itaque folum hafitavit , aut etiam erravit

| WY

Deus.

ug demum eft ifla pervicacia; quis

! Ioni

ftupor, qua mentis cacitas, aut potius per-

| lits

verfitas ?

dent

9. Quid enim perturbor ego , quæ-

chr

cumque demum res meas agitent aut. impe-

filu

tant aura

uantumcunque adverfze ; fi illud

I9 1

penitus mihi perfuafero , Deum effe , qui

j

Un

clavum teneat , eum effe cujus nutu feran-

qui

tur adverfiratum . venti , eum effe, qui ra-

Tie(

biem eorum temperet , moderetur ,. infle-

fün.

&at prout vulr , & prout ufibus meis con-

Cer

venire penitus perfpexerit ? An non; illa ei

peri

mens eít , ad feliciffimum seternitatiS por-

que.

tum me vehere ? fine dubio, hec ei eft.

An non id etiam ei liquet , quis ventus,

ifpe[

placidusne an vehemens , amoenus: & blan-

Verf

dus;

E.

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. z11

undi

dus, an vero triflis & rigidus , navigatio»

ni inftituende ; maxime deferviat ? novit

qui

atb

enimvero.

uin imo , deliberato plane

confilio , res omnes inftrumentaque ira dif-

ama

(s &

pofuit, ur hec, quam tu tam incommo-

OCz ln*

dam clamas, navigatio tibi obringeret. Jam

inde ab ipíà eternitate res omnes ita digef-

$

j

fir, ut conjugi moribus afpero , genio fe-

jru

roci nuberes; inamaoenam vero uxorem tu

&l

ut duceres, quod ita e re tua effe judicarit,

domeíticis difficultatibus implicari te.

Di-

tLU

vitias tibi exirio fore cum vidiffet , eripien-

ij-

das illico proclamavit ; utque eriperet, ca-

10bI8

yavit

fus varios, naufragia , contrahentium falfi-

monia, villarum depradationes & incendia,

quiS

lites inopinatas ; amicorum diffidia, invi-

??.l'-

dentium arrofiones , ceeteraque quibus illa-

chrymaris, permifit, imo immifit Deus,

q

falutis portum ut teneas, a quo placidio-

m

Gu

res venti , nimium quantum , curfum tu-

1

um deflexiffent, — Quid igiturte perturbas?

] qm

quid agre fers , illos modo flare ventos, fi-

fett

ne quibus male navigandum erat tibi ? Sint

*

j

fane. triftes, fint afperi , fint vehementes.

jl

Certe.adverfi non funt, felices , imo prof-

f

peri, fi recte navigationis rue finem , Dei-

jl d

5 p

que eo curíum dirigentis artem perfpicis.

10. Video jam de fortuna tua, quam

d d.

ts

afperam, quam difficilem appellas, per-

veríam & malam opinionem habere te : id-

&t

N 4

circo

0i

Es

a12. ARS SEMPER GAUDENDI

TA

eirco hanc dicis, imo & fentis difficilemy

TX

quia difücilem , tibi male fentiendo , opi-

nl

nione tua.fa.s,

Certe nulla ,major eít in

lii

orbe difficultas , quam ea quam fibi affingit

Vent(

& imponit, hominis in immenfüm fua ma-

dper

a augens , adeoque fallax fallensque phan-

]

taíia. Neque hanc. umquam corripss ,. fi

lgt

eventus quos tibi reris adverfos , extra Dei

iC

eos dirigentis providenriam voluniatemque

d

confpexeris. Eos ibi intuere, & totus illico

Quaà!

abftergetur animo timor , & menti dolor.

| i f

Sicigitur flatue , cum quid prater exfpe-

| üme

éationem trifte f& rebus tuis ingerit, id ita

! firif

prorfus contingere debuiffe. Certo inquam

dim j

tibi perfuade, hodie & quidem hac hora,

| Ui prg

fübtriftem & melancholicam animz confti-

! li nj

tutionem tibi convenire , gaudebisque illi-

quiss

«o hanc . de qua modo quereris , dolendi

niite

materiam ; five adveríà fortuna, five etiam

fürjg

malevolorum impudentia, tibi obtigiffe.

iolo,

Calumnia famam tuam impetir nefcio quis

fe non

effrons; alius fortune bonisque per füm-

lf,m

mum nefas infidiatur ; alius dignitatem vel-

Và j

licat & arrodit: fentis idtu, & quidem

a dec.

b

e

raviflfime : fentias fane, fed ut ne pertur-

&XOrta

ris cum turbaris, confeftim id cogita,

Tüm f

fpiritus , quibus fortaffe turgebas nimium,

Tüctig

comprimi debuiffe, ne in immenfüm excref-

lürbar

cerent : & tunc facile patieris inftrumenta,

quibus depellendus erat, in malum longe

2 P

InàXie

[

P.

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 215

cilem,

maximum abiturus animi tumor : illudque

cum Davide letus dices: Zogzum mibi.Do-

) Opl'

diü

mime quia. bumiliafli me. 4) Facile patitur

finit

ventorumrabiem; eos qui novit ex arte ex-

Id Is

cipere.

p«

11. Opere pretium. erit,' Ethnicum

licet Senecam , de hac re differentem audi-

;'55; ü

sl

re.

uid eft pracipuum , inquit ? pof[fé leto

duNS

animo iala tolevave. D) Dictum bene: at

silita

quaarte idexegero ? Quidquid , inquit, accide-

dolot

vit, fic fevas;

uaft fi voluifes tibi accidere,. Cer-

x

tum enim 1

4

eít, defiderio cupientis cum

id t

fatisit , illico mentem acquiefcere; fiqui-

quan

z

dem Defiderium motus eft animz ad rem fi-

lordy

bi praflirutam properantis ; cujus confecu-

y«

tio nihil eft aliud quam. animae fic motz

Ü mï-'

quies.

Quod fi ergo id defideras tibi eve-

yend

nire quod evitare non potes,

uid porro

turbaris vota tua compleia quod fint ? At

ti

nolo, inquies; tam molefta accidere. Stul-

il

te non vis inquir Seneca, debuiffés euin vel-

-fime

le , fi fciffés omnia ex decreto Dei fevi. . Jaa

Ti VCI'

vero idfcis & fateris tute ipfe , Dei tua 1a-

gidet

tà decernentis induílria tempeftatem hanc

entu

exortam ; neque aliud. fpectare quam 50-

num tuum , neque ultra prefixas a Deo

cogi[h

mium

metas adverfitatem pofle excreícere ; qui'

o pacatoque vultu cir-

exqt

tgl*baris .? quin quiet

cum-

m

5

J

a).Pfal. 108. i2 T:

yie

&) Sen. l. z. INat. qu.3n praf. in fine.

214 ARS SEMPER GAUDENDI

TR

cumvolantes ventos undasque circumflre-

Loc

pentes , e navi fecurus fpectas ? quid im-

quo.

palleícis ubi tuta & profpera funt omnia?

m

Eja mentem animoscue erige, & ut pra-

imp

clare monet D. Auguftinus, Conflanter Deo

ue

érede , eique. totum . commiütte quantum potes:

Vs e

€9 noli ejfe velle quafi proprius , €g i tua po-

inp

zofiate s fed ejus clementijfgmi eg. utiliffrmi Do-

ol

muse [evvum profiteve.

Jta enun :e ad fe

Jid (

ublevare tion definet , neque tibà eveuire permit-

Hiüey

tet', mifi quod tibi profit , etiamfi mefezas, — c)y

f

Diena Auguítino fententia, digna viro

imnens.

&b

m

.. S. TIL

ln

dete

Offenditur turbari bomines , eo quod ad-

ver[a fibi credant effe ea que maxime profunt

RS

lg

&5 vem promovent, — Quomodo. autem. advera

profiat ,. declavatur.

lCIe

Tien

V

[ Erum in hoc erramus paffim miferi,

m*ä

quod prafracte alia prorfus om-

fcu]

nia de rebus judicemus ; eaque credamus

fen

In0y

profpera , quie curfum maxime præpedi-

unt;, advería vero qua promovenr Ea

Qat

li

iil

autem dico profpera , non que delectant,

fed quae profunt; advería rurfus ea pru-

üd

nuncio ,

0

non qua averfamur, fed qu&

no-

Qj

^) D. Augufi. in Soliloq.

)

4

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. a1$

xmüre-

Locent.

lllud aütem evenire paffim video;

u

idm

quod navicularie rei imperio: retroagi

m

cum videt remos , & in contrarium latus

[ pIc-

impelli gubernaculum ; peffum ire' male-

t ]

que gubernari credit omnia ; & tamen na-

l fü!:'i:

vis ex arte propellitur , & averfo remigum

lu-

impulfu maxime promovetur.

Ita funt res

ii lj

noítre : retroacta fepe cum vultum fortu-

ij

na avertit , tum preclariffime res noftrae

gl

fluere incipiunt; & tamen profutura adver-

; 0

famur.

viro

I3.

uando enim magis fupprefla vi-

debatur Israelis 4) in ZEgypto felicitas, quam

cum regis barbaro fane edicto ; omnis pro-

les mafcula obftetricum manibus enecanda

decernitur ? abíconditur materna cura in-

l dd-

fans Moyfes , prefentique morti eripitur;

r,WPHW

in aliud mortis difcrimen nihilominus con-

T

jiciendus.. Cum enim tribus jam .elapfis

menfíibus ,. prolem excrefcentem diutius

Aigyptios mater celare non poffer , fifcellae

sU

fcirpeg puerum includit ,. & fluvio non fine

; o

gemitu committit. Defertur fecundo alveo

um

morti devotus infans , & cum puero navi-

wæpfdl'

gat fortuna líraelis: INNumquam ea magis

25

Ítetit; quam cum fluctuabar.

Ex illis ipfis

A

undis felicitas omnis populo emerfir univer-

p

ío , quibus credebatur extnguendus. Re-

lg*

&eid in rem meam expendit & expofuit

n

Fl*

4£) Exod.t 22. C.,2./9«

216 ARS SEMPER GAUDENDI

TR

füt

Origenes. JHocinquit, admiralile efl, quod

D

zon pev ea que videmtuv fecuvitatis effe , fed

lis:

plane pev contravia , omnia pro noþix' ]ï(zizt jtes.

ut difcas: ufft Phavao in flumen conjici pueros,

Tus

nifi projecti fuilfezt pueri , mon [ervatus. fuifjat

DN

JAMoyfes, mom in aula educatus fuiffét. — Quan-

ts e

do [ervabatur won erat im. bonore ; quando ex-

Diore

pofitus eft , tunc fatus eff im bonore : boc fecit

Qitat

JDeus , declavaus fuam omnipotentiam . $9 fa-

U

pieutiam.

4) Enim vero íapiendam füam

&un

tunc liquido manifeftat Deus, cum per ea

düci

ipfà , quae nemini non videbantur advería,

Aüten

finem tandém fuum feliciffime confequitur.

tbitm

Quodque in Moyfis hiftoria liquido perfpi-

Jni

citur, id fane , fi mentem advertimus, in

C0j

toto vite noftre decuríuü, non minori arte

ltn

&indu(iria , Deo fic res difponente, con-

Conf

Num-

tipiffe , clariffime comperimus.

&,

quam adverfum tibi quidpiam accidit , quod

Yidi

non majoris tibi boni principium dedit : fi

I

non dedit, obicem fàne oppofuifti tà; Dei

Qub

mens füuit tibi benefacere,

Q

14. Verum in hoc fallimur , quod bo-

Tem

ni nomine illud tantum intellipamus , quod

Corr,

nature noflrae eít commodum.

Ad hoc

$

confequendum ftudia omnia & vota dirigi-

fiof,

mus, neque fatis attendimus , quem íibi

]

fcopum , in rebus adverfis immittendis

o

aut permittendis , divina mens habeat prae-

Cap[a]

ftitu-

4) Orig. hom. $6.in A&

i $)

p

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 217

?

ftitutum, in alia abimus omnia , & fic dum

ll

a Dei fine difcedimus, male de his quz no-

bis accidunt, & preter mentem Dei judica-

hp

T

mus. Certe voluntas Dei eff [anftificatio veftva,

hij

4) ut recte Apoftolus : veítra autem volun-

li

tas eft divitie veftree, commoda veftra, ho-

1

0

nores veflrri, voluptates veftre. Huc co-

n

u

—

gitationes omnes , huc defideria, huc vota

]

extenditis.

[

Ab hocícopo que vos defle-

fuam

&tunt , ea adverfa dicitis ; quee ad hunc de-

rl

ducunt, ea vero dicuntur profpera. Quid

autem mirum , quod nomina diffentiunt ?

atf

abitur in. diverfa.

j

Sane |f1 voluntas . Dei eft

Jau&ificatio vefira , ili voluntati veftram

if«

;n

conjungite ,. eodem tendite, ad falutem ve-

ftram confequendam ftudia cuncta cum Deo

Qu

qot.

conferte ; & illico profpera effe intelligetis

ea , quibus , adverfitatum falfo nomine, in-

Nuffi

vidiam concitatis: & quidem adeo proípe-

qn

ra ; ut hec ipía, viarum compendia effe;

il

: )u

quibus ad fanctificationem tandem dabirur

pervenire , manifefte fitis percepturi. Fi-

nem itaque, quem male vobis prafigitis,

dbe

corrigite ; & plana funt omnia.

Sed ut re-

qui

K

éte ille, Jeos malumus emeudare , quam

il

1205.

n

15. Qui non áliud fibi in navigatione

| ïlbl

propofitum habet,; quam marinam auram

[en(hS

captare, &quaquaverfus fpatiari ad delicias,

p

1S

ij

2) t, ad Theff 4, 3.

218 .ARS$ SEMPER GAUDENDI .

Ti

flol

is fane molles Zephyros etiamfíi a portu ca-

rinam auferant, profperos dicer; neque

hærf

penfi habet qui fpirent venti, modo lenes

r

fint , neque cantibus aut genio, cui indul-

liti

gere flatuit , fripidiores fi fint, officiant.

Xüm

Illum fibi adverfum effe credet, qui ia

indt

portum proram fert: eumque adveríüm

tnol

magis ; qui cum velis incubat vehementius,

ttiar

celerius navim in portum rapit. Nauclerus

ficc

interim , qui non ad delicias , fed ad obti-

filí

nendum portum navigat, profperum hunc

[ fe

venrtum vocdat, quem tu velut adveríüum

hi

criminaris.

En. ut diverfi fines; divería

lime

eidem vento dent cognorina.

1 ifj

16. Sic prorífüs fit; mare & quidem

Á

procellofum fuülcamus , quotquot vivimus.

ver&

Hoc tantum habet boni mundus hic , quod

quid

ad .caleftem patriam obtinendam via fit:

dij

hanc ut obtineas; enavigandum eít hoc

tnare.

Sed o infanos nos! vix mollior

d

M.

Ípirat aura ; vix coelum ridet, vix placidi

Qu

fluctus lambunt ratim ; & ecce illico placet

D7

mare, nec de patria cogitatur, ubi tam

Blf

amcnum eftpelagus. Vagari jam libet to-

dl

to oceano ; & ad delicias vela expandere.

(lb

Ah mifer! nimium ne crede mari cum

übi

tranquillum eft: dum lenes fpirant venti,

loc

a littore te in alrum abripiunt , ifthic cam

füod

minime reris, tempeftatibus involvendum.

| Cf

tvero, an non ifíta füpina in nobis eft

ftoli-

,

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 219

TU C

ftoliditas, mundo huic tantopere quod in-

neque

hareamus , nefcio qua abducti deliciarum

lr

fpe ? Quin imo idcirco tot procellis expo-

indu.

firum , tor miferiis obnoxium , tot imple-

xum difficultatibus hoc.mare fumma fare

ici

ii i

induftria & confilio voluit Deus, ut vie

af

moleftia ]tern. del.ffatus , ad coeleftem pa-

TOU

triam vela votaque explices ; & tamen ne

cetis

fic quidem tandem fàpis: delectat te. mare

obti-

falfüm & aerumnofüm ; quid porro ageres

hiütic

fi femper placidum flaret ? Deplorar fane

tfüm

miferandam hominum vecordiam fàpientif-

vefi

fime D. Gregorius ; Defpiciendus , inquit,

a uobis fuevat. (mundus ) eziamfi blandivetur.

(dent

z4t pofiquam tot. flagellis premituw ,. tanta. ad-

verlitate fatigatur , tot tobis doloves ingeminat ;

Ifuus.

W0

id mobis aliud quam . te ametur — clamat ?

etiamfi Evangelium taceat , mundus. clamat :

i f

u

ápfe jam9 a quibus amatuv, amarus eft.. Ubique

mors, ubique lu&us , ubique defolatio 5 - uudi-

olit

Jrodi

que. percutimuy , undique. amaritudimibus ve-

lemuv , g tamen ceca mente. cavnalis concu-

u

bL tl

pifcentie ipfas ejus amaritudiney amamus- .. a)

Mare íe effe clamat mundus , nihil in eo

«

T

ftabile , nihil quod diu dele&tet , nihil effe

Qu

ubi pedem fecurus figas ; clamat res ipfía,

vt

hoc tute toties esexpertus, hoc tute fateris

: u

modo , qui de adverfitatibus undique te in-

curfantibus.conquereris.; & tamen tam tri-

du

fte

J d

.;) D. Greg. hom. 28. in Evang.

lj«

230 . ARS SEMPER GAUDENDI

Ti

L

ftete mare delectat, adverfosque credie

|

ventos , qui in patriz tuee portum te., vel

| faxis [

invitum , abripiunt.

plrer

17. Mura fenrentiam fi (apis , & iftud

Tum

judica quod res eft. Nullum fane alium fi-

ficit

bi praftitutum |finem licet haberet. fapiens

I

Deus, quam per moleftias difficultatesque

fante

ibid

undique oborientes , faflidium tibi hujus

mundi inpenerare, minimumque quo ei

apy

inhares amorem , tempeftatum acrimonia

Gipior

avertere, certe adorare deberemus mentis

detru

divine fapientifidum confilium.,

Nihil

i quid

enim nos a patrice promiffz defiderio retra-

Ym |

hit tantopere ; quam vie, mundi inquam,

mirum

fucata quidem , nature tamen non plane

fniti

ingrata voluptas. Hac dum fruimur , no-

tssf

bisque dum bene eít, parva fane patrie

| AUs

nobis eft curatio: futuri immemores fü-

Tüm

mus, dum prafentibus delectamur. Ca-

cultui

vet oblivioni tam periculofie prudensDeus;

fpont

& ut caveat , mundi hujus delicias amarori-

T,.

bus interturbat.. Concilium bocce fuum per

defers

Prophetam Ofeam ipíemet manifeítat. — 4)

tiis i

Sepiam, inquit, eiam zuam fpimis , quc qui-

|

Omc

dem verba eleganter in rem meam fic inter--

dul&es

preratur Hieronymus ; ex quo intelligimus,

itànd

quod providentia JDei [cepe nobis accidunt mala,

eyp

ue babeamus ea que cupimus ; ut varis cala«

IIUm |

mitatibus. bujus fieculi ad Deum vedive. cogae

limji

1"1(7.'

4) Ofeg », 6..

?H

*

'TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 521

guv.

cteds

&) Salebrofa cum eft via, confracta;

, id

faxis obíita, non lubet tunc effe rardis & ne-

gligentibus: acuit procedendi ardorem via-

.itd

rum difficultas ;

nimia amcanitas lentos

facit.

um

18. Cur quefo populum. Ifraeliticum,

j

tsqu

gentem pre omnibus quorquot tunc erant

fibi dile&tam , tantis tamen adverfitatibus in

hs

Juo d

JBgypto obrui paffus eft Deus ? cur man-

Qon

cipiorum inftar, ad viliffima quaeque- opera

Jentis

detrudi , lateribus excoquendis impendi, &

il

fi quidquam penfi impofiti defuerit, per fum-.

etIde

mam injuriam crudeliffime flagellari ? INi-

mirum ex /Egyptiorum commercio & do-

(dftoy

line

ininio , in terram lacte & melle manantem,

transferre totam líraelis gentem — ftatuerat

,

Deus , ubi &late dominari & ab idololatra-

iri

rum jugo & focierate remoti ; debitum fibi

g

(

culrum dare tranquille poffent. Ut igitur

fponte füua , nec inviti , terras quamvis alie-

ass

laIOTII'

nas, a fe tamen rmulto jam tempore cultas

defererent, rantas ipfis calamitates ab /Egyp-

f Ptr

D

tiis immitti paffus eft ; ut vel tedio viétis,

24

domos antiquas mutare éffet volupe , quas

jnl£fe

dulces plerumque facit , folà etiam eas inhae

bitandi diuturnitas & confüetudo. Quod fi ab

jl

iil

JEgyptiis bene placideque fuiffent habiti,

ais

numquam íàne transmigrandi cogitatio mi-

nima in mentem ipfis veniffet ; neque vi ul-

c(]glþ

la

4) Hier. in hunc 1ocum,

W-.u

222

ARS SEMPER GAUDENDI

Ti

la potuiffent a fibi jam confuetis fedibus dimos | pi

veri.

Et vero ram miferum in modum ha-

p

biti, quoties non adhuc ad JEgypti ollas

J

ftolidi füfpirarunt ? /Egypti fordes , vetera

DN

rememorantibus , delicia adhuc fünt.

Aie-

| Tionn

cordamur , inquiunt ,. pifcium quos comede-

EU

bamus in Zgypto gratis ; in mentem molis ve-

lque

miunt cucumeves , €9 pepoues, g cepe , porvi-

dedo

que, & allia.. a) Et prae his quisquiliis for-

Nim

ec manna orne deletamentum n fe babeus,eg

ftadi

omuis

qporis . [uavitatem.

$) Ah! quam

DI

egre fuiffent avulíi fi in deliciis ifthic vivere

W D(

licuiffet; quos ipfa peponum memoria , al-

n

liorumque foetor retro in /Egyptum agit.

Ij

19. Sic eft, fic apimus nos & fic agit

lüryj

nobifcum Deus. 'Totum in te conjuratum

| Quop

flare orbem conquereris ?. permitrit id ni-

nep

mirum Deus , ut te orbis, quem nimium

| huli

compleéteris , fübeat faftidium ,. per.homi-

Tmod

nes tibi .moleftias ingerit; ne bominibus

"

adeo inhercas & confidas, per amicilimos

t q

maxime & propinquos , quin & per conju-

&b

gem , & liberos maxima tibi füboritur mo-

T

roris , taediorumque máteria; detergendus

ane

nimirum erar nimius ilorum amor, per

, m

quem a debito Numinis cultu reverentiaque;

iij

cum íümmo falutis tuz difcrimine abítrahe-

Wa :

baris, Adeo ut vexiHïmum efle illud

D.Gre-

Inine

gorii

«4) IN"m. 11. $.

ij

&) Sap. 16. z.

Ü

J

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 223

; dim.

porii in te ipfo ; fi meatem advertas, potlis

üm l

intellipere ; 24/iquamdo 3208 mundus vetraxit

Yi ol

a Deo ; nunc tantis plagis plemus fl , ut ipfe

4o$ muudus auitat od Deum.

4) Retraxit

vt

Y

l

nonnunquam te iníanus conjugis futurg

d

amor ; nunc moribus fane inconditis diffici-

yi z

lique genio ze euittit ad Deum, . experientia

,

dedoé£tum tandem quid ftolide adamaris.

jis

TNimia te filiorum cura, & liberos ditandi

atj

ftudium, a re&to juftitie tramite in divería

dilraxit ; nunc eorum effrons impudentia,

quam

yiutt

ad Deum te reducit agnoícentem quam in-

'jä j 3]'

pratis benefeceris , tibi ipfi cum facis male,

INimia tibi erat neceffitudo, & vero etiam

gt j

c qgit

turpis familiaritas cum illo genere hominum,

ratulri

quorum tecta necefle eft ut. fint commercia,

g d

ne pudori fint & infamiz fi fiant manifefta;

nullus erat te. a. tam turpi vita retrahendi

jrmum

uhomi.

mnodus : & ecce ex illa ipía parte diffidia, ri-

X&, &intolerabiles moleftize oriuntur , ubi

yinius

tu delicias amoresque tibi fingebas serernos;

;iüimps

aj

& bonotuo incipisodiffe quod non nifi fum-

u m

mo tuo malo incautus adamabas. Ingentem

fane turrim machinabantur homines, tum

'gendllï

cum , ut facre teftantur paginae , 7erva era?

j pef

j

labii unius £ [evmomum eorundem. — D) INimia

erat animorum conjunctio ; quz a Deo ho-

il

|Gre

mines fejungebat ; machinam ipfi codlo for-

íÍnie

goïïx

Oz-

— 4) D. Greg. füpra.

$) Gen 1r. i.

"

Ti

224 ARS SEMPER GAUDENDI.-

midandam infani erigebant , & cum machi

odia

TaVI

na, animos nimium eheu füperbos. Non

tulit faftum Deus. — Defcendit autem Dominus

UI

fiand

ut videret. civitatem eg. turrim. quam cedifica-

paut filii Adam , $ dixit , ecce unus eft popu-

Wone

diled

jus, eg umum labium ommuibus: ceperumtque

Doc faceve , "nec. defifleut a. cogitationibus [uis,

DOtit

& (

douec eas opere complevevint.

Feuite igituvs

de[cendamus €$' confundamus limguam. eovum,

telip

Timo

ut gon audiat unusquisque vocem proximü fui.

"Atque ita divifit eos Dominus ex. illo loco im

fimn

fi(tin

univevfas tervas , eg ceffavumt. edificave civita-

zem. QCompendio u(us eft Deus: türrim fi

Qu

lo

fuülmine dejeciffet , cafu id factum arbitra-

rentur, & conjunctis denuo ftudiis , refti-

mi ]

tuende fabricae incubuiffent; Linguse com-

quet

mercium , & animorum exinde conjun&tio,

| Date

qua male coierat, erat diffolvenda, ut to-

tà diffolveretur machina & in lapidum acer-

vum iret. Quam multe adhuc hodie ftruun-.

Ü

tur machine colo adveríe, Deo invi(e?

unum quamdiu labium eft omnibus ; quam-

ndi

D7

diu conjun&ti funt in malum confpirantes ani-

mi, fruftra impedimenta ponuntur ; fecre-

tas illi norunt vias , fecretos characteres, fe-

cretas litteras ; confilia fünt fecreta; zegque

defiflent a. cogitationibus fuis domec eas opeve

compleverint.

Animorum itaque in primis

200 (

divifio inducenda ; -fufpiciones inge

rende;

fl

odia

W

|

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 225

machï-

odia quin imo íüícitanda, quae numquam

Ni

r

aviora fünr quam fe non recte amantium.

b

enique id apendum , ut non audiant ;

T

(fdlf[sl-

fi audiant certe non intelligant, non credant;

non zítiment vocem proximi fui male antehac

!

W//W//l

dile&ti : & fic tandem eceffabunt. edificave, aut

potius fcandalo evertere civitazem, — Clarius

] þllf)

hac edicere non attinet ; fatis. fuperque in-

j

A

telligor.

Illud autem eft veriffimum , plu-

rimos de zrterna falute dejiciendos fuiffe, nifi

737

y0 il

famma injuria ingentes moleftias ab iis ipfis

füftinuiffent , quos ftulte nimium & preefra-

iUl«

il

&e adamabant. lra fane fepe non nifi ab

Jitd«

ipfo malo , mali remedium eft. — Sapienriffi-

mi Dei he artes funt, quas dum ignoras;

li

cO(fle

quereris;eas vero cum jam agnofcas ; letus

x

patere ; pateris enim bono tuo.

[ u

6. IV.

[

TOUf«

Ut bono tuo &2 bene patiaris 5 in primis

v

noli Deo patiendi materiem immittendam aut

j

snodum pve[cvibere ; verum velis patà quidquid,

:

T

€g prouz eveneri

z , "on vero id quod tu.

fae

:

J ff*

elegeris.

r]ffl/!

J

20. ( X Uod fi itäque illud recte perceperi-

mus , eam eífe conditionem no-

ia

flram , quamdiu mortalem hanc vitam agi-

:Qdæ;

mus , ut patiendi viciffitudinibus femper fi-

d

Inus

3

226

ARS SEMPER GAUDENDI

7

aliu

mus expofiti, atque adeo pati velimus, nec

j hum

8 communi hominum lege eximi; tum vero

fs

proríus abfurdum eít , terminos patientiae fi-

]oo

gere exceptionesque molefliis dare. Qui-

dam enim materiam excipiunt ; pari quidem

tj

; quod

volunt , fed non ifta quae patiuntur. modo;

ja&turam. bonorum pati , durum eft nimis;

pf

mod

&gritudines corporis rolerare, nimium enim

vero efít moleftum ; injurias ferre, calum-

hitm

Cecel

niis impeti , famam injufte detrahi ; pror-

fus intolerabile ; tentar! a Daemone. pudici-

Quam

Íd )

tiam , tzedio affici , nimis id quidem pericu-

lofüm, His fi liberari poflint malis, cztera

tufi

tim j

fe flocci facere, & vero paffuros non invi-

te. Aliiexceptionem ponunttetnpori. Quis

Qud

enim ferat hec eo prorfus tempore de fe di-

P

ci, cum proxima ad dignitatem confequen-

RTRUK

füs

dam patefacta jam erat via ? quis ea ertate

dien

& canitie ; poft tot pro Republica exantlatos

m

non- fine fructu labores , ita fe contemni pa-

ER

RI

tiatur ? Alii perfonam excipiunt a qua fàne

pati nolint , hec enim fi ab ignoto impinge-

Wa

fün

réetur injuria, foret id quidem tolerabile:

verum ab amicilfimo ita divexari , ab eo qui

t y

fu(i

tibi debeat omnia , in jus contra jus vocari,

id vero ne ipía quidem patientia füflineat;

tem,

El

alius fit; & ab eo feram quidliber.

21. Audio quz dicis: fed iítud clare

Volgi

video,

alia qua: patiaris dum fruftra quaris,

pitie

nihil a

Quiq

dmodum tolerare te prorfus velle ;

alium

[

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 227

$, 0

aliuma quo velis pati femper inquites,

numquam invenies. Verum ut ratione aga-

n ven

jtiel

mus omnia, an non id liquido flatuis ; a

Qu

Deo tibi omnem patiendi materiam defipna-

ti? e commodo tuo & bono effe ; adverfa

i

uod (uftineas ? neque aliter ribi recte eífe

miod0j

poffe ? id quidem jam evicimus faffusque es

nim

modo.

»um

Quid itaque fingula que obve-

niunr mala tibi femper diíplicent , aliqua ne-

Cilüm

T0f

ceceffe cum . fit pati ? Quod fi ergo num-

udici-

quam , patiendi materiam tibi, non cafüs,

rit-

íed Deus ferat humeris tuis accommodam;

J

tu faltem eam tibi przfcribe; prout vis; char-

tam in manus fume , iíthic nota , quantum

avl«

us

exa&e moleftiarum pati defideres , qua in

re , in famz , aut fortunarum jactura ; rur-

fl

fus quamdiu, a quibus, quo ternpore;

qua

diem defigna & horam, quin & locum &

| at

modum ; omnibusque rite expofitis, fyn-

nuhtos

j

grapham obfigna , Deoque in manus trade,

hanc ut pro tuolibitu exequatur. — Illud cer-

"u

te affirmare aufim ; nec fic quidem adapta-

]pinge'

turum te penio tuo patiendi materiam, fic

ilb

ut voluntati tuz exacte. conveniat, eamque

[

fuüftineas non inuitus; cum devenietur ad

VT

rem. Id quidem oppido eft manifeftum.

(l

Nam fi plane ex tuo fit. arbitrio, & genio

voluntatique prorfus confonum , tum vero

j a

patiendi materia nulla eít , nec fi eveniat,

quæïiä

quidquam pareris.

Quodíi vero; preter

T

4

mene-

jl

228

ARS SEMPER GAUDENDI

T

mentem tuam quidquam non conveniat, illiz

Den

co reclamabis , deceptum te longe íupra

tü fà

opinionem; & libellum fupplicem Deo por-

I

riges quo reftitutionem in integrum impor-

fcis

tune poftulabis.

Irrita erit itaque ifta ex

Tib

mente tua defienatio.

viti

22. Áge vero , an non id Deo perfpi-

lont

cuum eíl, quid tua ferant vires, & qua

itq

parte potiffimum feriendus fis recte ut doleas,

bera

medicinamque malo tuo.ut faciat dolor?

Tüm

Quafi vero eger cui fcindenda eft vena , il-

mife

lud medico fane expertiffimo pracipere re-

prità

€&te poffit , quantum fanguinis fit. detrahen-

poi

dum , aut qua parte corporis. defignanda

Tiott

fit phlebotomia; an e pede; an e lingua,

fima

ane manibus , an e brachio , rurfus an e

D

vena cephalica, an vero ophtalmica educen-

fe;

us fit immodicus cruor.

Medici id eft

mis

preícribere ; tuum pati.. Laboras oculis

|

| Qu

miferhomuncio, nimis illi pre faftu quo

| man

turges elati funt , emiífitii funt, nihil non

| Om

aliena in domo rimantur; hac tu parte fe-

[

rienduses: capite laboras , ad omnia du-

l

Tiur

fuses; tenax judicii & praefracti cerebri;

tam

ifthic tumor eff, ifthic adhibenda medicina:

üem

manu laboras aut lingua , avarus es manu;

ingpua procax; manu nimium progptusy

itit

lo

lingua petulans ; educendus eft illinc fanguis,

ubi eíluat. Curari fi vis , cur alia parte

mmedicinam vis applicari, alia cum labores?

Per«

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 229

l[) iw-

Permittte fapientiffimo medico medicinam j

fip

tu tantum curari velis , fed ferio , pracítabit

. pon

Deus catera : amara fi eft potio, medicinam

U

Ícias.

Malles tu valetudini tue potius & vi-

a

ribus corporis quidquam detrahi ; quam di-

vitiis , aut fortunis: at, videt Deus nimia

1

bonorum cupiditate füffocandum te ; patere

u

itaque , bonis tuis quidquam detrahi, ut li-

(l

bera cordi detur refpiratio. 'Tu vero bono-

jor!

rum ja&uram ferres libentius , quam qua

jl

mifere torqueris , membrorum ornnium ae-

f

gritudinem ; at vero prafícit medicus, cor-

len.

poris bonam valetudinem , anim futuram

andi

Tmortetn.

Nihil non patereris potius quam

lguzi,

famae honorisque detracionem ; at novit

a

Deus ifthic ulcus latere , ifthic tumorem ef-

Ya

fe ; nimium te dignitatis appetentem , ni-

ddi

mis inflatum , nimis turgidum ; deprimen-

ocuh's

dus efít is tumor,; hic adhibende chirurgi

1qu

manus , aperiendum eft ulcus ut deturgear.

j non

Omnia íuüftinebis potius, quam quze tibi a

fe

carnis perulantia, aut Daemonis invidia obo-

'rIC

] (l

riuntur trice , tedia, & animee ariditates; &

tamen judicat medicus ea tibi effe neceffaria,

Yi

j

ne mentem extollas, ne tibi preefidas. Quin

p

ivitur acquiefcis ? Ne tu quafo experientif-

19[053

fimo medico leges pone , medicum patera

pf

& medicinam.

païiï

O 5

23.

yré

pe

E

230

ARS SEMPER GAUDENDI -

T

23. Quod fi autem id quod prafcribit

TUrgi

medicus ferio pati vis , quam eft iftud tunc

Thent

ridiculum, illud ed.cere a quo pati velis, &

inpa

cujus manibus facienda fit fe&tio? Certe om-

pran

nes, qui te impetunt , chirurgos puta,

fiami

quos tmnedicing faciende apriffimos novit

me at

medicus Deus. lllum quem tu repellis; ma-

finot

lo tuo curando judicavit maxime oportu-

tppl

num ; cur igirür eum non feres , quem tibi

que

te fanando defignat Deus.

At inquis , ni-

Tüg,

mis atrox eft hic chirurgus , molliori manu

düm

curandus íum ; homó impudens eft, qui

Rn

mihi malum infert; nulla injuria affe&tus

Voli

me alter impetit ; alius odio me perfequitur,

Trni

tantum quia fceleratus eft & efirons; alius

de fzce vuloi eft ; qui mihi negorium facef-

fit : & ab hifce quisquiliis ego patiar ? alius

homo rudis eft, aíper moribus , inful(us,

U

inficerus , inurbanus , rufticus; quis iftos

du

ferat equo animo ? Ah mifer! ut video

lo (

&ger es, & tamen curari non vis ; detra-

hendus tibi eft (anguis , & chirurgos om-

nes quotquot fünt afpernaris & refpuis, pati

24,

te velle dicis , fed a nemine vis pati. Ne-

;o tibi convenit , ne Damonem quidem,

ien

quanrum füfpicor , admitteres , qui tamen

Qu

ad mala inferenda preflantitfimam callet ar-

rem ; eftrque cum a. medico Deo adhibetur

Ti j

Vg

us chi-

fagac:i[lïmus ; tibique futurus optim

rur-

n

lu

Jl

L

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 231

e(cril

rurgus. Neque vero inquirendum eít, qua

( t

mente tibi fanguis detrahatur ab eo ; qui te

non aliud fibi

dis, d

impertr. Sane fànguifüga

16 f«

prafixum habet , quam fanguine fe replere

; pi'

füamque fugendo curare cuticulam , mini-

- noil

me autem mederi alienae.

Verum aliud vult

jj

fanguifüpa , aliud medicus, qui eam ulceri

porti

ápplicat: uritur hic fanpuifüge genio, eam-

m t

que füc nature dum permittit, mederur

j D

tuze. Medici itaque. Dei mentem attende,

[rdnt]

dum pateris; non ejus a quo pateris : fince-

. qi

ra ea eft , femper fancta, femper tibi bene-

edus

vola, quamvis parum tibi benevola utatur

Uifur ,

manu.

dlius

-

g V.

qius

(ulus

Ut ergo patiaris libenter ea que tibi acci-

ils

dunt , femper mala afpice ut. a. Deo. tibi mag-

v

t coufilio n

miff, etiemm que pev malitz'am

lutte

bumanait evemunt.

; om7

2

Udi

modo ; rafionemque-qua motus

, pü!l

N

À

animi compefcas ne malo fuperve-

(

niente perturbetur, paucis accipe, Aut ed

It

qu& ab homine pateris , vitio nature ; ge-

f

nii inquam 'afperitati , moribus inconditis

aemF

infulfieque rufticitati tribuenda fünt; aut cer-

5 d

te malienitati & perverfa depravateque vo-

J

tetri«

luntati, Quod fiab hominis inconditi

co

232 ARS SEMPER GAUDENDI

TI

co genio , aut in iram nimis facili , & ad

ab

omnia ftomacbhante ingenio , omniaque fa-

tetri

ftidiente tibi male fit: hic rurfüs aut eft ejus-

Ql

tnodi cujus commercium in manu tua fit fa-

tem

Cile evitare ; aut vero is, cujus fecietas de-

&ar

clinari non poffit , aut matrimonii legibus,

Do

aut alia cohabitandi neceffitate, quz facile

TI0n

excuti non queat, disjunctionem minime

inv

permirtente.

Dico igitur, difficilem tibi fi

quo.

quis fe prebeat , cum quo familiarius agen-

i n

di nulla aut faltem non magna eft necetfitas;

cenfe

eum certe devites licer; habeat ipfe res füas,

ne perdat tuas, Neque vero fi mores ho-

tum.

minum afperos , fi dicteria , fi injurias inge-

Tij

Ílas equo animo perferre fàpientis eft; ea-

lo

que fint preclara patiendi materia virtutis-

dity

que exercende campus ; non tamen fapien-

tüls

tis eft , femper mala que patiaris queerere;

li«

iisque fefe (ine magna ratione ultro ingere-

lic

Te.

Ut quid enim indignationi & ire; per

dole

nimiam alterius rufticitatem meamque im-

tis |

becillitatem mihi facile nociture , fine cauía

fien

"

me expono,

tem

25. Quod fi vero , aut per matrimo-

Tiany

nii , aut contubernii , aut propinquitatis, aut

vidg

diuturna cohabitationis , aut etiam vicinice

t

leges, loco dimoveri non poffis, neque

dim

facile evitare hominem, qui tibi aut per mor-

& d

OS , aut per corporis deformitatem & de-

lon

fectum , aut per animae vitiofas affectiones;

fubitam

Quj

»

I

: TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 233

x u

fübitam excandefcentiam ; inconditos mores

f

tetricos vultas ; infanos clamores, totius-

g

que indolis afperitatem ; difficilem focieta-

jdc

tem facit & cohabitationem porro tetricam

$

& amaram ; iftud tibi velim ut perfuadeas,

(

Deo id ita defignante & volente contigiffe,

li

non caíü. A Deo eft, in una navi quod firis;

fIfme

ita vos conjunxit, ita fane enavigandum eft,

(j

jl

quod fülcas mare. Neque vero line fumma

Q

id ratione accuratoque confilio ita flatuiffe;

o s

ms;

cenfendus eft.

LT

26. An non enim liquido demonfira-

ho«

tum eft, hanc tibi conjugem , tibi vero hunc

-

maritum ; hos tibi parentes, tibi hos liberos;

pe

[

hos contubernales; hos preefectos, hos fub-

Y

ditos, a. Deo deftinatos ; quod ita rebus

K

tuis conveniret ? Quid vero eft hic maritus,

(at]

hec conjux , hic pater , hic praefectus ; nifi

Qf

hic homo his vitiis implicatus ; hac in-

dole , hoc genio ,

his quos

averfa-

W

li

ris moribus ? atqui intemperiem illam au-

fleritatemque ; imo & conditionis acerbita-

yà

tem , nimium blande & in mollitiem decli-

panti naturge tuze immifcendam cen(üit pro-

Im«

vidus Deus , blanditiis ne difflueres. Dotes

[ie

exipuas, vultum ferocem, os afperum, tar-

Qu

dum ingenium patri attribuit aut marito, ut

u

ad alta , cum non afpirat , aut fi afpirat cum

D«

non evehitur , modefíte vivatis ambo , exi-

deveécti,

Q]

gua conrenti forte; ne per altiora

altiori

f

234. ARS SEMPER GAUDENDI

T

Humiles vos

aiiori etiam ruinae pateatis,

vult Deus : difficilemque pateris virum, ut

offe

a mille difficultatibus expediare. An ergo

injt

toram ordinationis divinz feriem invetti vis;

W

ut ab hoc homine patiaris nihil?

dion

27. At inquies , ferendo non fum; ni-

m

mium efít tetricas , nec blanditiis quidem

fánt

emollitur ; hoc enim vero male rne habet

pen

quod excandefcam illico , & tota in rixas

trsd

feror : & hoc (ine offen(à Numinis non fit.

In t

Fateor male agis, peccas quin imo. An ve-

& ]

ro hoc Deo imputandum eft , an vitio tuo?

Áünt

Corrige tu in te ; quod exorbirat: & fi ad

u

hec que nunc dico , advertis animum, faci-

&

j

le corriges ; queeque nunc mentem exacet-

Que

bant, patienter feres. Deinde etiam ícias,

teti

longe tibi melius effe , bilem tibi. moveri

I

nonnumquaim, in jurgia concitari linguam, in

fen

lachryrmas oculos diffluere ; totamque cieri

Tlor

clamoribus domum ; quam vel in nimiam

tiüs

efferri arropantiam, & putido turgere faftu,

st

vel per nimiam indulgentiam infanis amori-

T

busirretiri , vel in alia denique abire fcele-

Qu

ra , quz tibi Dei divinarumque legum me-

pa

iThOriam omnem obducerent, nimis tenera

Th3)

erga hominemafiectione, depravate. Utro-

Ti5

bique cum vidit Deus male acturum te; a«

Ti

luit te , aut cholere nimic , aut indignatio-

fen

nis vitio , quam ma

qu

joribqs Íceleribus expo«

fi

ni & in? plicari.

28.

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. a35

s V0

28. Non fero tamen; inquies, Deum

),

offendi tantopere ab eo , qui per fummam

a

injuriam & calumniam me impetit ; nolo fa-

(i i

ne oífendi Deum,

la fit ; fed nec Deus

honoris füi tenaciffimus offendi vult : oífen-

T

fam ramen offenfus fert.

Quin & tu fers;

du

tanta poft. exempla ? Jam vero, cum tam

i

perverfi fint homines, ut per falfiffimas de-

D

tractiones ; per calumnias impudenriiffimas

n f

in te impactas , non.homines rantum , fed

e

& Deum quoque pro libe;o, quo precditi

i

funt, arbitrio ; velint offendere; quin tu

üad

gaudes, alienam malitiam in tuum bonum

d

cedere , te cum imperunt relictis aliis; tibi-

Cef»

que praefertim pree aliis ; reéte patiendi ma-

E

teriam fübminiftlrari ? Dicamus fane quod

)&'L'Fi

res eft, & fucum tollamus: non Dei te of-

t

fenfà perturbat ; fed fenfus tuus. — Dei fi ho-

cien

nore tangeris; non minus certe Deo inju-

rius eft qui alium quemcumque injufte im-

gi

;m

jy

petit, quam qui te, An tamen aliena inju-

gori-

rie indoles ; qui tue ingemifcis ? utrobi-

l

que par Dei offenía eít, fenfüs in te non

Enimvero manifeftum id eft indicium;

re

par.

iE

malis te tuis nimium tangi, dum non tange-

f0

ris alienis. .luis vero tangeris, quia Dei

n

manum hec tibi mala, tuo bono, immit-

(

tentem non afpicis, hominumque vitia ram-

quam inftrumenta adhibentis ; tibi ur tale

?0'

fit ; & dolorem illum ut eliciat ; quem tibi

oc

Ó

!

236 ARS SEMPER GAUDENDI

| IM

hoc temporis momento przviderat effe

puer

utilem , &in primis convenire.

- Mam

lus :

29. Non iraque mihi pofthac oggeras,

ab hoc homine quidquam pati nolle te ; ni-

dh p

mis acerbas effe amicorum injurias ; filio-

tll

rum contemptum & faftum parenti gravi(Ti-

tenfes

mum elicere doloris fenfum ; intolerabiles

denevi

effe impactas a. viro in dignirate pofito ca-

tofcar

lumnias, durius eífe iftas ab eo perferre,

jtorfi

quam ab incognitis , aut ab hoftibus ; aut a

Fateor ita eft:

plebeja projectaque fzce.

Rff, Q

neque hoc neícit Deus ; novit ipfe , quan-

RU

tum amaroris quzliber ferat herba , medici-

tüt m

ne quam adhiber,

Itaque quia tantum tibi

culos

amarorem fciebat hodie neceffarium , quan-

t n

to nunc exacerbaris , idque animae tuc ma-

X

[IL

Q

lis curandis apprime competere , magna fa-

fü

ii

nearte hunc hominem , hoc os, hanc lin-

fürbm

uam adeo maledicam — pre careris omni-

Clerir

bus de induflria tibi admordendo felegit, ut

bïlïlh

majorem doloris fenfüm infligeret, idem

NU

ictus , qui alia illatus manu , aut nullum; aut

Qm(

certe minorem fen(um incuffiffet.

hp «

30. Neque abs re agit filium caftigatu-

linfs

rus pater ; recentes & lentas virgas quod in

IH p

manus fumat , veteres vero d exíüccas

V t

aípernetur, magis iíte etfi doleant ; hoc

mm Y

enimvero vult pater, cafligare vult, non

Q

abblandiri , aut minis ayere. Quam vero id

foret ridiculum , fi verberibus exceptus

^M

puer

P

»

TTRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 43»

at d

pueriram omnem in ferulam converteret;

illam convelleret, illam difcerperer denti-

bus , illam fibi infeftam fuifle clamitaret?

Qp

ej D

Ah puer ! quam parum tibi poenze', quas

; fl

dedifti, proderunt , inftrumentis qui füc-

;ravilü

cenfes , nec fàtis attendis caftipantis patris

erabiló

benevolam tamen & amicam manum: ig-

L0

noícamus

2

fettt

puero, puer eft, & puerum

prorfus apit.

; at

31. Verum

hoc fàne ignofcendum non

2 eli

eft, quod puerorum inftlar, homines in-

quat«

ftrumenta inquam ; per qua& nobis inferun-

etic

tur mala, temere & incaute attendimus.

n tibi

Oculos, fi vir es, altius erige ; ferieritis

:]uan-

Dei manum afpice,; illam agnofce , illam

jme

exofculare , illam in omnibus lauda & ado-

gna [

ra; illudque conttanter affero; minime per-

jc T«

turbandum te, tibi quiscamque demum ac-

üni

ciderit adverfus cafus.

Hanc certe contem-

plabatur conftantize exemplar Job, tum cum

j

exutus omnibus, & ne ab uxoris qui-

dem contumeliis liber ,

omnium ludi-

ml

brio expofitus , illud folum confolationis

tantis adhiberet malis : AMauus Domin teti-

ipi

ydit

g me.

4) Daemonis manum cujus furore

[

tot tantasque calamitates optimo viro fue-

; hoc

rant inflictee ; disjeC preges,

concuffae

N

&des, occifi liberi, immiffa ulcera , per

gqoil

y

quae

cepfüi

4) JOb. 21.

yd

238 -AR5 SEMPER GAUDENDI

Ti

que toto corpore fanies diffluebat; aut cer-

ft in

te imporentis muliercule efferatam linguam,

u)

Jobum retigifle diceret alius; at vero fà-

(ui

pientior Job; Do:nini manum agnofcit;

T u

eamque manuüm , quae neminem tanpit, aut

j

percutir, nifi in pondere & menfüra , ideo-

':ä) [

que , etiam cum ferit ; femper beneficam.

(ipn

32. Quid autem | fapientiffimus, tum

m

vero , fi advería quae patitur fpectas , mi-

dof

ferrimus David , cum a nefario filio Abfolo-

Vis |

neregno exactus, fugiens cum paucis , vi-

1010

te fuze confülturus prerupta montium con-

fis

Ícenderet? Non fatis infelix videbatur, nifi

qu4f

in impudenrtiffimam belluam, Semei inquam;

fele

effreenatum os incurreret , qui veteres iras,

Qm.

ob ablatum a. Deo Sauli, propinquo fuo,

lil

—

regnum , in Davidem per fummam con-

21 Pï(

tumeliam evomeret.

Firum [auguimum ap-

pit |

pellat , quafi Saulis homicidam , alieni reg-

10

ni invaforem improbum, quem jam fua fe-

hnj

quantur fcelera , toto , quod male tenuerat,

Theij

exactum regno.

Neque verbis tantummo-

RY

do infinisque vocibus, fed & faxis fugi-

bra

tivum regem per fümmam impudentiam,

Tatü

imperit quafi patibularium | fcurram , nulla

Iüd j

habira neque viri :etate jam exacta , nec

feroc

etiam dignitatis regiae rarione. iNon tulit

lto

intolerandam audaciam impudentesque la-

tratus fortiffimus Abifai: &folitos , etiam

in depreffa forruna, refümens fpicitus , qua-

[4

j

)

'TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 239

Ui

ve inquit, zaledicit cagis bic mortuus. Domi-

Bu

qo meo regi ? vadam €g amputabo caput .ejus'.

n f

Quid interim patientiffimus David? JDmit-

nf

fe eum , inquit, uz maledicat : Dominus euim

;1[, 4l

precepit ei , ut malediceret David. .. Et. quis

,l

eft, qui dicere audeat, quare fic. fecevit ? a) O

jgIm,

dignam Davide vocem ! Deum increpan-

IU

]

'

tem intelligebat David , & meritas aliquan-

, Tl

do fe poenas dare ; a Saulis fanguine quam-

Dot

vis innocuus , homicidam nihilominus f&

TRU

apnofcebat, Uria innocentis cruore manus

1 COr«

fuas qui per fummum nefas impie comma-

culaffet.

Saxa circumvolantia non a. Semei,

y nil

quam;

fed ex Dei íeíe caftipantis manu immiffa

: 8

cum afpiceret ; fupplex accipit & libens fert.

) fity

dimitte itaque eum , uz. maledicat ,, Domigus

j u

ei precepit. Quid? an etiam fcelera preci-

ia

pit Deus , zumquid im ore blafpbemi Deus ?

T

rogat Ambrofius ; ab/it, fed eo ufus efl ad

(l

bumiliaudum David. .. b) Maledicum efle Se-

Qub

mei non voluit Deus ; verum libero impu-

dentis hominis ufüs eft arbitrio.

Itaque

mv

5 Fügi'

precepit, idem prorfus eft, ac dimifit, feu

cn[iäm]

nature feroci & exorbitanti reliquit, ut il-

lud re&te explicat. Auguftinus. . c) Sic qui

)[]UA

lj m

terocientem & fanguini inhiantem canem,

loro foluto ; manu mittit, ferociam non

' vyli

D3

indit

ye ?

--

4

2?. Reg. 16. 10.

etit

;'ls j QIM'

&) D. Ambr. in Apolog. Davidis c. 6.

r

c) D. Aug. 1. de grat. & lib. arbit. c. 20.

$40 ARS SEMPER GAUDENDI

TA

indit cani, tanrum non inbibet; vagari ca-

(üm

neim libere (init ; folutus ille(uo genio fer-

L

tur & dentibus dilacerat inventum pecus:

ii

lIta prorfüs cum Deus ebullientem videret

iil

pre nimio dolore, vindicteque cupidine

lunta

Semei (anguinem , neque oblirerata adhuc

n

effe ; que multis jam annis animo inhere-

Q f

bant odia ; Semei quidem dimijfi , aptiffi-

ji;(

l

mum Davidi caftigando inftrumentum : Da-

)à

videm vero eo loci & temporis expofuit;

ta(fi

ut paucis circumvallatus cum effet , regia-

pro

que poteflate exutus, hoftis fuüi femper in.

(l q

malum parati injurise pateret. Unde id tan-

[

dem confecutum eít, ut ferociffima hac

losy

bellua animos fumpferit & audaciam impe-

mint)

tendi virum alias Yortiffimum , quod fàne

; Xerc

in repia dignitate conítituto Davide , num-

quid.

quam ei in mentem veniffet apgredi. Hee

Tnuim

fünt artes caftigantis Dei; has ut agnovir

becil

David, Deum agnovit, Deum in Semei

petpe

caftigantem fefe fupplex pertulit, nec inui-

(

Yde

tus.

[

33: Hllud certum eft, Deum fce!era non

[e $g

precipere; hoc tamen etiam ef[ veriffimum;

V&tax

fceleratus hic. fceleítus effe cum velit , te

d

potius , quam alinm quemvis quod impe-

[ ;

rat ; id quidem ex Dei fcelera petmitrentis

((0

difpofitione contingere; calumniari cum ve-

fortu;,

lit impudens iftud os, injufte aliena invade-

re cum fibi nefarius alter habeat preítitu-

tum;

9

?$

u

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 24f

n

tum ; certe in te quod recidant aliena. fce-

j

lera, id quidem a Deo efle fateor.

Et

equ

quis eft ,. qui audeat. dieeve , quave ita fecevit?

(

an tibi ratiohes omnes fanctiffime füz vo-

YLin

luntatis neceffe eft ut exponat ? quod fi ta-

ühüc

men vis eas exhiberi, illud certe cum fum-

w

mo facerdote Heli illico reponam, Dominus

,pxiü«

eft , quod . bomum efl im oculs fuis , boc fucit,

J

4) & quia bonum erat ; hoc fecit , r. for-

talfis enim hec tibi immittuntur mala , ut

of

egia-

pro veteribus peccatis debitisque contra-

i j

étis olim , & necdum perfolutis , poenas

af«

des, omni poft hec ere futurusliber. Per

lat

hos vero caftigari te vult , quos forte cri-

p

minum focios habuifti. 2. fortaffis virtutis

exercende cauía hec permittuntur ; quod

f

fium

quidem in tenrationibus femper eft verifli-

mum. 3. fortaffis , ut virium tuarum im-

n

becillitatem experiare , gratieque divina

gnovir

i

perpetuam neceífitatem agnofcas: nam ut

c|Qye

recte Ecclefiafticus, 4ui som ef? tentatus , quid

fcit ?. 9) fortaflis delectari vult Deus, cum

te egregie cum adverfa fortuna luctantem,

n n

m

& tandem omnia füperantem letus afpicit.

iid

Nam, ut recte Seneca: Ecce fpe&'aculum dig-

Ij

ine

aum , ad quod ve[piciat operi fuo intentus Deus.

Ecce pav

eo dignum , viv fortis cum àdvevfa

joQua

ndum

lmW

fgrtum compoþtu:f c) & quod mira

elb -

nvadï

^) r Reg. 3

18*

jglitl

$) Ecch. 34

TUIIU]

e) Sen. 1. de provid.

»

242 ARS SEMPER GAUDENDI

TV

eíl, vi&tor. ;. fortaffis tot adverfitatibus

lum

aggravaris, ut fpiritus , quos fecunda for-

[772

tuna nimium tuo malo extolleret, ifto pon-

Titio

dere deprimantur. 6.Forta(lis etiam adver-

lec,

fa Deus incerit

o

; Ut per ea ipía te efferat,

R p

idque ad artis fuz oítentationem ; ut qui

pori

per contraria felicitatem tibi profperamque

777

fortunam noverit efformare.

Ita certe fen-

mi

tiebat per maledicam. Semei linguam de-

vela

preffus .-David , dimizte , inquit, eum, ut

m

maledicat , fi. forte vefpiciat Dominus ; $9 ved-

lhut

dat mibi bonum pro maledi&lione bac hodierna,

nihil

& fane re ipía reddidit Davidi Deus cu-

d.

mulatiffime,

That

34. Denique rationes omnes inveftiga-

[

re infinite fuerir operze, & vero minime

neceffariae,

Hoc mihi pre cuncis füfficit,

a Deo mihi omnia immitti &infligi : homi-

nes veronon efle, nifi inftrumenta caftigan-

tis Dei, . Rurfus , quod Jonum efl , id jglum

agit. lllud itaque lzetus dicam: Zozum mi-

£ Domine, quia bumiliefli me ; ) hanc

mihi obvolui fortunam , hos ventos ita in

contrarium verti , & bonum eft Domine,

& bonum mihi. Hanc mihi infligi calum.

niam , tam injufte bona diripi, malum qui-

dem raptori eft, malum maledico , féd bo-

nun mibi Domine. Quod hzc mihi ab ami-

ciffimis, imo a liberis infligantur mala, ma-

lum

E Pfal 113

-

TRACTAT. DECIMUS TERTIUS. 24;

qtibus

]um ipfis quidem eft, feg Lomum mibi Do-

i f

mine, & quidem optimum : neque meliori

) pote

ratione , aut loco , a

ut tempore poterant

d-

& be-

hec, que patior ; evenire , ut vere

fferd

ne paterer.

Acquiefcam igirur, nec tem-

Interim f zomen Do-

j qi

ori modum ponam.

It

s benedictum.

Nomen habes fàpienti

m-

ghn-

mi Qub

ernatoris, dirige, verte; inverte

2 d-

vela: nomen

habes fagaciffimi medici , fe-

j V

ca, ure, vería me meaque omnia, frout

f

bonum efl in oculis tuis. Hoc certus füm,

jeftf

nihil efe&urum te; quod

nomini tuo offi-

fan&tiffi-

$ Q

ciat, imo , quod gloriam tuam

mamque providentian non usquequaque

1üigä-

commendet , totique orbi non faciat

inine

x

manifeftam.

N

Iu

d

d

D

(int

jum

g

9s

d

"T

D

*

) hu

L

ii

p

ii

nq

h

n

mu

TRA-

n

P4

h-

244 ARS SEMPER GAUDENDI

TR

i q

TRACTATUS XIV. .

tim

R

Fiat voluntas tua , ficut i

n celo, &

| uin

in terra , Mattb. G.

| KC

M or

nttio

Offenditur , eum qui [uo flatu cogtentus

Fini

eft , etiam. acquie[cere debere. ozumibus

tium

Jis » que ab illo [latu exfpeantar, qua-

D

jm

:que illum neceffario coufequuntar.

f

t e

BIN

PROOEMIUM.

türy.

H

Uc tandem collimavit totius fermocina-

fitig

tlonis noftrz

» quem fere peregimus,

ein

decurfüs quemque

vere folideque tranquil-

pott

litati mentis quaere

ndz impendimus: nempe,

Don.

ut fedulo ferioque

animum indücamus, non

alia velle

I6

; aut nolle , quam qua vult, aut

fame

non vult Deus ; voluntatemque noftram

| li,

cum Divina penitus. adequemus.

Inde

obo-

; üte,

enim tempeftas menti humanz femper

ritur , quod variis defideriis in diver

Ía ra-

piamur ,

& quod peílimum eft , femper

inftabilibu

$; raroque qua conílent fibi.

* Qui

on alius ioitur reftat m

Vi

odus , quam, cum

nos ipfi

Y

» quid defiderandum fit, penitus

noremus , nihilaliud velle difcamus, ni-

!

!quod vult is, qui ignorare non

poteít

]

dd

TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 245

id quod vult, vult autem id , quod eft op-

timum. . Et ne vacillet pofthac voluntas va-

ga, non alteri ulli affigenda eft voluntati,

d

quam illi, quee quod vult, femper vult

nec poteft nolle, quod femel voluit. Hioc,

fi forte minus attendiflis , omnium ratioci-

nationum | noftrarum ícopus fuit & finis.

[j

Finis vero ille , omnis tranquillitatis eft ini-

Ti

tium.

Ut vero abfolvamus omnia, illud

T

jam fedulo agendum eft, ut oftendamus,

íftatu. noftro contentos effe non poffe nos,

nifi etiam omnibus , tum laboribus & ope-

ribus, que a ftatu noftro merito expectan-

tur, tum etiam moleftiis , quz illum necef-

itte

fario confequuntur, penitus acquiefcamus,

I

Deinde modum exhibituri ; quo gaudere

quiü-

poífimus etiam , cum dolemus.

Denique

non eum voluntati Diviue illico fe oppone-

Tpo

m

re, qui füuo ftatu contentus cum eft, mala

tamen que intercurrunt, a fe conatur amo-

L

fri

liri , aut ftatum etiam cum feliciori permu-

J

tare.

n

t

6. I.

n

ui individuo 9 peculiari fuo [latu con-

)

Teutus ef , etiam opevibus que ab illo flatu ex-

qm

Jpe&autur , fit comtentus.

Qitus

H Oc . recte fi perceperitis ,. eum. qui

T l

vobis obtigit ftatum , tum commu.

POICR

3

neIm,

r

246 ARS SEMPER GAUDENDI

TR

nem, tum etiam peculiarem, convenientif-

flan

Titeti

fimum vobis effe, neque meliorem eligi

potuiffe : & rurfus, fi ita fitis comparati

ittq

animo , eum ut cum alio ullo noliris com-

fiat

mutatum ; facile tum quidem id perfuafero,

gevi

ut iis etiam acquiefcatis, qua a veftro ftatu

Türg:

expectantur , admodum fecuri , aliorum

lt

quid ferat conditio.

VetQ

2. Communem flatum , prout copi di-

qui:

cere, 2)eum intelligo, quem cumpluribus

Vi5

habemus ; puta quod homines fimus , ma-

imph

res , aut feeminz, matrimonio juncti, aut

quos

c&libes , Ecclefiaftico adfcripti ordini, aut

nequ

profano , mercatores , aut opifices : rurfus

fl

nobiles, aut ignobiles, venufto , aut inve-

Cte

nufto vultu , corpore fano , aut spro.

pit

Omnes inquam — hi ftatus , aut pofitiones,

ditt

communes multis fünt : neque enim, fi ho-

pro

mo, fi mercator , etiam folus es ; quod

deni

quidem de reliquis idem eíto judicium. At

Omr

vero, flatus tibi peculiavis & a te individuus,

Id

nihil eft aliud a te ipfo ; in omnibus , que

«t

te ambiunt, circumftantiis, conflituto &

confiderato. Hoc igitur corpus, quod cir-

Cat

cumferimus , ha dores animi ,. hec valetu-

Cen

do, hac indoles, hec vultus effigies, hi

G

amici, parentes hi, hec dignitas aut mu-

nus, matrimonium hoc, hec fama , hec

(

h(m

vtás; omnes inquam , ha alieque circum-

m

an-

fi;

4) Tra&at. 12. $. 4.

TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 247

a

flantie & proftafes, ruum tibi, mihique

eligi

meum peculiarem conftituunt ftatum : &

pudt

ita quidem , ut nemo ullus in tota univer-

NU

fitatis ferie, tuo meove ftatu umquam aut

l'aferw

pavifus fuerit, aut porro deinceps fit gavi-

J

fürus. Alius licet matrimonio ut tu junétus

Qrurm

fit, tamen uxori junctus eft non tuz : tu

vero cum tua conjuge , matrimonii ftatum;

T

qui vobis fit individuus, conftituitis. Quam-

yribo

vis alius religiofo ftatui, prout tu , fit

D

implexus, tamen nec eos habet pracfectos,

L

quos tu, nec tua; fed füa concepit vota,

L

neque tentationibus mentisque ariditate; qua

ürlis

tu, urgetur , licet forte miferiis fuis non

ne-

careat.

Denique mercatorem licet alrer

Zgï()-

agat , prout tu, tamen non easdem merces

jonesy

diftrahit ; aut non tantas, aut non tanto

íoe-

proventu; non eas quas tu edes incolit;

qU(J

denique non eft alter ego ; neque alter tu,

, M

omnes enim illae proftafes fimul conjuncte,

Y

te faciunt, quod tu es, five, quod idem

eft , conftiruunt ftatum tuum.

, qüæ

uX

3. Jam vero id affero ; ut femper pa-

cato tranquilloque fis animo , non id fuffi-

)d (l

j

cere, tantum ut judices, flatum tibi cum

cateris commtunen maxime conducere ; nifi

m

[m*

id penitus quoque per(uafum habeas, fecu-

liavem tibi ftatum ita competere, ut nullus

,

omnino fir, quem pre illo, tibi ut bene

rau

fur

fit, ratione poflis eligere. Et hoc quidem

"'Tra-

248 ARS SEMPER GAUDENDI

T

denc

Tractatu decimo jam peregimus. Hinc ve-

ro id confecimus T raétatu undecimo , unum-

fünd

quemque eventis praeteritis, quae fe concer-

nunr, puta parentibus , natalibus , educa-

Don

tioni debere acquiefcere , ut. quae admini-

Intl

Id &

cula fuerint, quibus.ad ítatum tibi tam

convenientem deducerere.

Rurfüs idliqui-

poff

do deinde oflenfum eft, dotibus omnibus

prel

tum corporis, tum animi, item fortune

tem

reciprocationibus contentum vivere debere

Tere

te ; cum hec ipfa fint inftrumenta , quibus

quoc

& tibi Deus fta:um confervat , & te in fta-

Qent

tu tibi tam . conveniente continet.

Deni-

ml

que , de conditionis tuz incrementis folli-

05 &

citum effe neutiquam debere te ; cum exa-

[unt,

&iffime «z poudere $9 qnenfura ves vage (tatui,

inte

& flarus rebus tuis fuerint appenía , & ve-

quo

ro etiam exaquata.

fabe

4. An aliquid ultra requiritur , inquies,

lee

quietus ut fim ? Plane. quid quafo? illud

Tur

fane przmo, vt penitus tibi placeat ea agere;

dec

quzee a ftatu ruo , tum conmmmmi , tum etiam

cigt

jeculiari , jure exiguntur & merito expe-

p

étantur,

Deinde, ut non te terreant , ea;

lei

quze ftarum illum , five commungem, five pe-

nici

culiarem, necefíario confequuntur, Magni

firt

fane ponderis funt hec documenta, qu&

Q

toto .quidem libri decurfu fparfim attuli,

Omr

jam vero clarius funt exponenda; & often-

dn

fiti

defï'.

TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 249

K Y

dendum , quo pa&to ex jam fepius pofito

IUl

fundamento , dilucide confequantur.

YR

. Mira fàne res eft, & vero etiam

U0

non toleranda ; tam folliciti paffim quod

mf

fint bomines, ut alia femper atque alia ope-

La

ra exerceant, quam quee debent aut etiam

poffunt licite : Deinde iis fe magnum Deo

qi-

n

praítituros obfequium ;

gratiffimamque

ii

rem facturos fe quod autument: ac prop-

obert

terea nifi his applicare finanrur animum,;

Jibu

quod fe perturbent mirisque mentem excru-

f

cient modis; & tamen perfüadere nihilo-

Jent

minus mihi quod velint ; fuo ftatu conten-

l-

tos effe fe, nec aliud velle effe; quam quod

i

funt.

Mira fane eft haec duarum rerum ita

inter fe diffidentium combinatio , velle efle

W)

iW

quod es , & nolle agere id quod es. Quis

faber ferrarius mihi imponet , nihil fe mal.

le effe quam fabrum , quem totos dies ob-

(

jlid

iurmurantem audio , querentemque jam

de carbonum fuligine ,. quod ea oculis offi-

!gml

amm

ciat; jam "de incudis fonoro nimium (tre-

pitu ,. quod is offendar aures; jam de mal-

epe

? [/]

lei pondere ; quod manus pregravet: pe-

nicillos certe levioris effe molis, acusque

ij

fartoris digitis effe percommodas : nullius

u

pra

que

ea operz aut laboris effe inftromenta

omni illo limarum ftridulo apparatu.

Cur

g

o(keu-

fane mihi non datur, inquit, aut acum

ftringere , aut pitoris penicillo armare ma«

j

nus:

250

ARS SEMPER GAUDENDI

Ti

nus? & vero cur pelle carbonibus ipfis

tot

atriore pectus precingor ego, cum farto-

dis

res illos ; illos molliculos levi zonula accin-

mn

étos decurfare video, quamque (íüb axil-

po

lam quandoque conjiciant , non fine lepore

D«

& commodoc? quid, auod pulvino incum-

d

bant molli, cum ego penes focum fto, fol-

iE

lesque nec minus animam mifere traho, car-

fert

bonibus ut dem vitam , quam mihi labo-

ren

rando fübtraho?

i

6. At at amice , nonne id mihi dixeras

füs,

fabri conditione contentum te ? dixeram in-

At

quis. Itaque fane acquiefcere proríus de-

yui

bes operae qua a fabro exigitur. Hanc ve-

qi

ro ut exhibeas , certe neceffe eft ut pla-

ceant, qua ad artem ex arte exercendam

WtN

requiruntur inftrumenta : nifi forte Archi-

fdb

medes novus fis , & ars tibi nova comper-

ex

ta recenter fit; qua detur acu ferrum cude-

tin

re, & malleo confíarcire veftes.

Hoc fi

V0s

non poflis , certe aut fabrilem exercere de-

TIan

fine, aut fabrilia manu neceffe .eft ut per-

n

tractes inftrumenta.

V

7. Sic paílim apgimus ; placet ftatus,

&

difplicent ftatus exercitia. Id autem quam

4cQ

eít ineptum , cum exercitia ipía ftatui cui-

ton

que ita fint propria, ut fine illis non fit fta-

Wec

tus ? Conquereris tu paífim; nimium te mu-

nf

nere, quod geris, diftineri , opificinam

W

liberorumque educandorum curam dies pene

km

IOIO?

"

TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 251

Tf

totos abfumere : iis utero geftandis lactan-

O.

disque, magnam fÍe vite valetudinisque

KCf

porrem impendere, gravidee cum fünt , de-

a

lorant matres, vix tempus füpereffe, quod

Deo & remplo dent. Alios interim videre

m

ipOl'C

eít, inquiunt , qui precatorios globos ma-

fjl

nu deterunt , libellos fanctis orationibus re-

fertos in templo , domi vero fpiritualium

[

lo

rerum monumenta verfant aíffidue , ubi to-

ta nobis in officina aut mufeo transipitur ae«

Yelds

tas, nec quidquam nifi calamos , aut libram,

]if

aut ulnas , aut computuum volumina , aut

(

juris codices , aut inter fe litigantium di(fi-

CVe

dia datur attingere , aut pertractare.

$. Querelarum plena hic funt omnia,

pl

um

ut video.

Homines hi, acum querunt ut

fabros agant, aut penicillum ; ut ferrum

jdie

npef-

exerceant. Verum id mihi dicite; vos qui

ad

tantopere conquerimini.

Quis, inquam

il

vos detinet ? apite fane , coronam precato-

T2

riam in manus fumite, per me quidem licet,

:

eamque prz foribus ad tabernam oflicinam-

?EX

ve veftram confidentes religiofe pervolvite,

& cum quisad coemendum merces mercator

(utij

accefferit, illico 72ve,Maria cum Angelo in-

i

j d

tonate , eique dicite ut porro expecter, do-

-

nec coronam períolveritis. Rurfus cum

m

infantulus fame preffus ubera prenfaverit,

manu puerum excutite ; ne animum horis

cinat

o5 peüi

legendis intentum inrerturbet. Tibi vero

cum

otü

252. . ARS SEMPER GAUDENDI

m

cum in publico fenatu agenda erir pupilli

fant

caufa, non a te elaboratas chartas; fed piif-

enitr

fimum 'Thome a Kempis libellum fub axil.-

üm

la defer, ejusque fententias in medium pro-

itiqu

fer, ubi afferende funt Pande&e , & lau-

V0

dandus Codex.

Hoc certe non erit tibi ad-

df ;

modum difficile.

/

ilm

9. Ridiculum id effe dices , & prope

dfe.

infanum.

Fateor id ego tecum, verum

bi w

non infanum minus, conqueri, agere te

adur

non poífe , que alter agit: id enim peni-

1 türa,

tus tibi inculcatum fit ; nulla prorfüs ratio-

]

ne, aliena obfequia a. te requiri , fed ío-

| D

lum tua ; hoc efl, que flatus tuus fert,

| qie,

nec viri actiones a feemina, nec profanas ab

&nm

Ecclefiaftico , nec juveniles a fene, nec be-

! ü'tià

ne valentis ab &gro exigi. Quisque quod

óam

füum eft, id apat fedulo , & Deo factum

aQ f

eft fàtis.

Cum orandum efít, ora; cum

fneri

laborandum, o

peri infla ; eleemofyne cum

pot

dande , liberali id fac animo ; cum procu-

d«

randa familia, id age ; cum lactandi infan-

OW

tes, prebe ubera , denique ea age, que&

üt ja

tempus, qua neceflitas, que obedientia

1ey

qua res fert; & tuas tunc

pleveris.

partes fan&e ex-

üt p

| l

Dert

10. Si Deo ea opera füfficiant placeaat-

qui

que, cur tibi difplicent , nec füfficiunt ?

Qim

At vero inquis, nefcio ego an Deo pla-

L

& con-

ceantf Eoco vero id penitus fcio ,

à l

anter

'TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 253

ftanter affirmo : illudque ficconficio. Certum

il

|pi

enim mihi eft, hunc mihi a Deo flatum atfigna-

) a

tum effe, & vero etiam comparatum. Certus

1 pro

itaque fum, hec, que flatus fert , operaa

Y lt

Deo requiri , fine quibus effe non poffum,

li ad

efe me quod voluit Deus. Neque minus

id mihi eft credibile , quam ex mente Dei

effe ,. folem radios undique diffundere ; or-

m

m

bi ut przluceat, & ignem proxima queque

re t

adurere: hoc enim eorum ftatus fert & na«

tura.

pen!'-

qtio

1r, Et ut rem hanc promoveam , ajo,

| fo.

Deum illis actionibus non tantum acquief-

feit;

cere, fed & debere acquiefcere.

uls

$d

enim pater filium fuum fabrili addifcendae

d2

arti addicit, & ab eo malleis innutrito , epgre-

qu

giam fibi imaginem depingi fanus poftulet ?

an non is fabrili opera, quam preeítat filius,

um

quin

merito debet effe contentus ? aliud enim fi

um

oftulabas, cur alio ftudia filii avertebas?

(

In eo me ftatu Deus jam conftituit, popu-

lo verba ut faciam, quo igitur jure expetet,

Yav

ut jam operi impendam manus ? Labora-

q

re vero manibus te vult Deus , domui tuae

V

a

ut profpicias ; infantibus ubera te vult por-

Yigere ; eegrotare vero te ; his cum interes,

gt

quid queío requirere jure queat ab eo,

n

quem (uo impedivit ipfemerobfequio ? Cer-

te; fi vel ipfo judicii extremo die, aliu

) Ph'

T

a vobis petat, aliud refpondendum non eft;

quam

ntet

N

454 . ARS SEMPER GAUDENDI

TM

quam veíltra vos opera exhibuiffe , neque

Gingit

aliud exiget ; quin imo ve/det. uzicuique fe-

num f

cundum opera ejus, 4) Animadvertite qua-

(üe à

Ífo diligenter: fecundum opera fua reddet

pilvia

unicuique , non fecundum aliena.

Aliena

Q

itaque ne curate, apant ea quibus id in-

mole(

cumbit oneris.

Veftra preflate, veftra ex-

oper;

hibete, & reddet fecundum opera veftra.

Et ille procul omni dubio gratiora Deo prz-

Áatan

ftabit obfequia , gratior futurus & fanctior,

incom

non qui aliena bene ; fed qui fua fecerit. vel

puo,

mediocriter : pratiffimus vero, qui hec

Quiden

itdun

Pfæ&i[erit quam poteít optime.

Toülto

. II.

Viv

Effe,]

Qui operibus fui flatus | contentus. e[f,

tibi i

debet etiam acquieceve moleflis , quee im opevi-

Dutuü |

bus . illis exevceudis veperiunturz: item illis, qua

Dednt

ea opera con[equuttur.

(]lli i

Tulto

Peribus igitur que flatus tuus exi-

füye

12. O

git ; exercendis tandem acquief-

Tiec(

cis ? nec ad alia, tuis contentus , anhelas?

pes

DBeneeft. Illud ergo jam eft confequens, ut

d

de moleftia que operibus ftatuique tuo in-

Qris

tertexta eft, imo ingenita ; pofthac ne

C[ien[u

conquerare.

Certe fic faber , qui munere

&tta (

fuo contentus vivit ; pelliculee ; qua pre-

üomy

cingi-

«) MMatth. 16, 24.

)l

TRACTAT.DECIMUS QUARTUS. 2$

; TRj

cingitur , malleo quantivis ponderis, carbo-

Wi j

num fuligini, ignisque calori acquiefcit, ne-

ite qU

que adeo fartori invidet , quem e regione

a relt

pulvino infidentem videt, acumque fuam

Alk

y'

i

commoda tractantem manu.

Nihil hic de

s d

moleítia conquerendum eít: innate he fünt

ellra a

operi; & quidem quseque fuo.

a vili

13. LHllud. jam edixi fzpius, nullum

Je0 fit

ftatum effe, qui fua non fert commoda &

fanctos

incommoda , parva fint an magna non dif-

xrit i

puto, fua tamen habet quivis ftatus; &

u g

quidem ita fua & propria , ut fine illis non

íit ítatus proprius. Quod fi humililoco fis;

multorum indigus, ac propterea incommo-

de vivas ; hoc ipfum fcias humilem ftatum

efle , hoc eft , effe tenuem.

Precelfior fi

i d

tibi fit fortuna & dignitas ; multique a tuo

n

nutu pendeanr, multi qui opera tua indi-

jij

geant; multos etiam eíle fcias , forti tuee

qui invideanr, multos, qui te arrodant,

multos, qui clanculum quafi cuniculis te

fubvertant.

Numquam fíine umbra fíol,

nec dignitas preclara fine invido.

uid

| acqüiïï;

aob

ages ? humeros contrahe , & dic quod res

: UCUSIHE

eít: Hoc eft magnum effe. Si publicum

; tüb j

geris munus, nulla datur quies , femper

!ühac f

clientum vocibus perftrepunt atria.

Opu-

| muneff

lenta fi fit familia, magne occurrunt de

domeíticis rebus cura , plures intentantur

qui

ag

de poflzlionibus lires. — Noctes trahuntue

Q 2

ine

456 ARS SEMPER GAUDENDI

TR

infomnes. Frtubi menfz aflidetur opipare,

à,.

ibi lecto indormitur inquiete & incommo-

ccmp

de. Sinobili fis honeftoque loco pofitus,

| li,

domus illico vicus fit ; omnibus pervia ut

ls e

fit neceffe eft , falutantium & invifentium

clamoribus plena funt conclavia.

uid ve-

'mmc

ro his falurationibus ultro citroque exci-

nl

nius?

piendis ; fingi poteft moleftius & importu-

Yo.

füum

14. Fateor ifthec omnia: fed quid

Tnüm

agas? fienim hec ítatui non annexa modo

Qu (

funt, verum etiam ingenita ; quid tu re,

Vl y

his ut te. eripias ;

nequidquam torques?

judicax

dta quidem mecum ego rationem ineo.

m

Magnus fum & in dignitate conftitutus : be-

Fom

ne ef An ergo folus ego invidorum den-

dcerhy

tes volo evadere ; quod mew conditionis

Tnànu

hactenus datum eft nemini , ne Chriíto

amqq

quidem ? Publicis admotus füum muneribus:

&Imara

an ego meum fine ulla moleftia, fine jurgio,

fine ullius indignatione , omnium cum ap-

t n

laufu volo exequi, quod nemini morta-

Quie

j

u

m in hunc diem contigit, & ruríus ne

Chrifto quidem ? Spiritualem religiofamve

bus t]

vitam fi inftituo ; an ego folus tentationum

üpere

anxietatumque expers effe defidero , quee

felicitas nondum ulli obtigit, & quod mi-

cu]m

ff o

rum maxime , ne Chriíto quidem? Matri-

monio fi adílriétus füm ; quid fruftra mi-

, Queqi

1 Ie

raculum illud mihi fpondeam, ut incommo-

; & (ür

da,

]

TRACTAT. DECIMUS QUARTCS. ijs

;Jiparæ,

da, ex quibus hic ftarus. torus qurmtusxe)fï:

TU

cv* (sf

O

&.

n

nnpie

componitur , credam folum me pr

puits

bus, quotquot funt fueruntque , mortali-

eniu u

bus evafürum ?

ffent

15. Certe ifta tibi fi non placeant, fta-

T

]

tum querm habes depone ; de ftatu murmu-

ue du

ra , hec qui fecum fert incommoda, non

mporm-

vero de incommodis. Si vero ílatum tibi

tuum , prout reipía eft, convenientiffi-

d qii

mum efle judicas ; patere heec incommoda,

j od

qua ftatus tuus fert. Ineptum eft potare

] tü t6

velle vinum conditum abfynthio , illudque

rques?

judicare valetudini tuz conducere , nolle

n Ineo

autem ut amarus fit potus ; ora contrahe-

y5:De

recum bibitur, & de medico conqueri,

yn

acerba quod fit potio. Sane aut poculum

niitioni

manu depone; aut fi bibere vis abfynthium;

- Cuiit

amarum pota.

Er tu quisquis es, fi qua

amara occurrerint in ftatu tuo, fcias illa fta-

yenius

t iül'giov

tum tuum componere , illique ita indita,

qna

ut fine illis effe non poffit.

Itaque iis Ea

j m

quiefíce ; aut ftatum muta.

gui[m |

16. Tertio denique, cum non operi-

] [

[j

bus tantum fítatus tui , fed & iis quee in

t

(

j

opere exercendo reperiuntur moleftiis , dif-

qV

ficultatibusque acquievifti ; tum vero ne-

QUI)

uX p

ceffe eft tandem , ut iis eriam contentus fis,

Mit

que difficultates illas moleftiasque vulgo &

ffiri f

ex rei natura confequuntur. Que demum

jnco?

ea funt inquies? Dicam. Si curfüm natu-

ro

lj

3

4$$ ARS SEMPER GAUDENDI

TR

rw fpectes, & illa virtute mapna non fupe-

| Ien

rctur ; naturaliter id fit , ur moleftias diffi- Ti

culratesque ; quafi nature jure , moerores

cnd

animi confequantur: melancholia, inquam,

, pref

plene cogitationes , lachrymaz, fufpiria

fiCd

Íomni pervigiles & graves , languores ani-

Yoco

1ni , corporis defectiones , morbi preeacuti,

t

Hsc fane fàtis

& pallida demum mors.

| pauà

video evadere omnia nos non poffe. Na-

.| titia

ture noftre e judicis Dei fententia, innata

| Uglm

funt hec duo , /abor, & quod pejus eft, do-

| finis

l. Certe non nego , cum quis bonorum

| dya

| didg

jacturam fecir , aut res omnes prater opi-

|

nionem peí[fime ceciderunt, cum infignis

AU

impactaeít injuria, cum res publice pe-

fettio

reunt aut privatze , cum maritus aut ami-

ls

cus morte abripitur, aliaque cum eveniunt

Que .

incommoda , naturam id per(entiícere, fle-

€omi

tus cieri , excitari füfpiria , neque quid-

COFP(

quam per id tempus admittere quod dele-

teme

élet.

Illud etiam fatis mihi perfpe&tum ett,

m

ita nobis conformatum effe corpus, ut plu-

Opq

ribus morbis fit expofitum ; quos quidem,

dolores vehementiffimi fzepe, numquam

enjm

Hnon morores animi ; corporis languores,

4).

diffolutiones membrorum ,. cordis anxieta-

tes, faftidia, mors denique

ipfa confequaq-

tur.

17. Verum inquies; hac fi fciebas tam

probe,; conditionique noftre , dolor, &

men;is

I

TRACTAT.DECIMUS QUARTUS. 259

mentis maror infertus fi fit, cur ab ipfo

nl

as dii«

'l'ra&daruum horum initio, letitie |addif-

normors

cende faéctus es preco ? ecquid promittis,

inquam)

preítari omnino quod non poteft ? Audi;

t

nec altercemur, harentes uti ajunt in eequi-

IQres d

voco. Gaudium promifi , non rifum. /Vz-

rait

fi. tu. forte judicas , uti bene Seneca ; illum

dnc ln

gaudere, qui videt. — ) Mentis animique Ia-

t.M

titiam fum pollicirus , non corporis impe-

, Innii

tipinem, tu jucunditatem voca. Qui enim

T

fanus exigam , ut flendo rideas & inter la-

)norum

chrymas diffolvaris in cachinnos ? ftultum

eít docere velle , quod contra naturam fit

er op

ifigns

ftatus , cui tamen allaborare fumma eft per-

fe&io. Gaudium hoc , quod divinus Pau-

p

yc u

lus imperat , gaudium fine rifu eft , quod-

evenlot

que amariffimis etiam lachrymis optime

commifcetur, gaudium eít, quod non in

( fïf'

l

qu j

corporis diffolurione confiftit ; fed in quie-

d

te mentis. Hanc autem quo pacto medios

"h

O

etiam inter moarores habere poffimus;

) u[

pm

operz pretium jam erit explicare; hac

mdf !

cnim fümma rei eft.

w

^) Sen. ep. 25.

T

p

iebflsxm;"

p

Q 4

malüs

s, Ill

260 ARS SEMPER GAUDENDI

T

hp

"$ TL

imim

Tite

Trvaditur vuodus , quo excipiende funt

Q

smoleftie €9' doloves , ut im às con[ütutus , üis

iingg

tunem acquiefcas , boc efl , ut u dolove

qüo

gaudeas.

&vl

fang

Eque vero longe petenda nunc eít

filur

8. N

ea, quam promi(íi gaudendi ars;

De f

ex iis quz dicta fuünt , fi paululum iis im-

COI'p(

moremur , emerget illico. "T'orum medias

Tuni

inter moleítias agitationesque rerum , tran-

Qm

quillandi animi artificium eft, dolores recte

lürpa

excipere.

Hoc ergo nunc apamus, quo

poris

demum excipiendi fint modo , ne mentem

liny

perturbent ; mentem tamen dum afficiunt.

Qu

Ad manum praxis eft. Illud itaque cum

Quie

Incror ex quacumque demum caufa in-

mihi

gruet, femper ob oculos habe , ftatum

dud

tuum, quem tamen tibi convenientiffimum

temp»

judicas, hiíce aliisque doloribus effe expo-

fitum : ab eoque nunc, id eft, hoc tem-

m

Inoyt

poris momento exipi, ut in mocrore fit ani-

pond

mus , quia nempe hoc ftatum tuum decet

Tliünt

modo , conducirque rebus tuis.

IiOne

19. Conducere autem dolores tibi,

|

—— :

Cipia

tum cum dolendi rationes fefe offerunt, id

quil,

quidem manifeftum , fepiusque jam eft de-

qud

monftratum. Repemmps fummatim al

iqua.

--

In

TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 261

In primis id certus füm , omnia a Deo, aut

*

immitti aut permitti

P

permiffa autem

£ u

rite dirigi.

Deinde id liquido agnof-

co, non nifi fümmo confilio ; Deique

ii

fingula defignantis induftria , me in hoc,

j

quo hac hora fum , ftatu ; collocari. ]udi-

cavit itaque divina illa mens , letos vultus,

fanguinemque ad hilaritatem. compofitutn,

x d

faluri mez minime hac hora convenire ; &

ydi dl

ne forte in peccata abripiar, melàncholiam,

s if«

corporis intemperiem , pre grata humo-

Illud

medius

rum tremperie magis conducere.

, Lt

etiam re&te expendit, quanta & quam diu-

s d

turpa efíe debuerit ea animi moeflitia, cor-

fit, noceat;

h qUO

porisque agitatio , ne fi nimia

o

fin nimis remiffa , non profit.

Vidit deni-

df

que, qui cafus ; qui eventus, qua fors;

ye d

que oppofitio ; qu& jactura, eam , qua

3l i

mihi neceffaria vifa eft , triftitiam effent in-

f

ductura: eaque demum ita digeffir & at-

J

mW

temperavit, ut hunc plane dolorem , five

d

corporis, five animi, five etiam utriusque

lo

incuterent , hac hora , hoc momento , hoc

ydi/

pondere, hac menfüra: omnia prout eve-

niunt modo. n non hac armatus cogita-

|

tione , omnes fortunce natureeque ictus ex-

ii

cipiam conftanter , imperterrite ; & tran-

ys !

i

[

quille? An non in manu eít; doloribus

&'e['ll[ï[)

|

; di

quod opponam ?

Q 5

20

im aiiräü

[

26

-

5

ARS SEMPER IGAUDENDI

| Ti

20. Vis itaque , dices, ur letus Gm,

at

«

etiam tum , cum doleo ? Volo plane ; ne-

Ti

que hoc tantum , fed volo, quin imo ut

gaudeas, etiam quia doles.

Nolo tamen,;

h,

lote

ut ne doleas tum, cum dolendum eft. Ad-

vertite, fi. placet, mentem , & exempli

con

IUO

gratia ftatuamus , conjugis jacturam feciífe

mil

te ; opes amiffas , aur aliis animi agitationi-

Ra

bus vexationibusque valide premi. Certe,

pr

non füm tam faxeus , ut velim doloris fen-

p

fu te non tanpi

b

magis autem abfit , ut ve-

TIiCa

bor

lim ridere te, gaudiique figna intempetti-

va edere: quin imo , ut fleas volo , ut

Tour

tf

cor tibi occludatur defidero , ut in füfpiria

den

gemitusque vox abeat permitto , denique

dolere te, cum fane dolendi pra oculis tan-

T

ta fit ratio.

Verum animus tibi ne turbe-

poí

tur, adhibenda eft cautio.

Animus autem

Tior

judicio conftat precipue & voluuate : haec

que

[

fibi conftent , tranquilla eft mens. — Confta-

bit vero fibi judicium , fi vere ita ftatuis &

l

bor

judicas ; hoc momento dolere debuiffe te,

Deumque omnia, que tibi lachrymas ex-

Ls

tün

cutiunt , eventa , huic dolori , hoc ternpo-

re , quia fic conveniebat , habendo atterní-

fuir

peraffe.

p

21. 'Tum vero conftabit fibi invariata;

0

ideoque medios inter angores quieta voluz-

&i

/a5, fi judicio fic efformato, in Deum evo-

li

lct'illico ; illudque trepido licet vultu ; di-

cat

TRACTAT.DECIMUS QUARTUS. 263

sf

cat intrepida : /Voz ficut ego volo, Pater fan-

,

&e , fed ficut tu vis : Dolores hofce vis fuft-

nere me ? approbo fane, idem tecum vo-

o Wt

iTl

lo , volamque quamdiu vis. Rurfus, do-

lores hos perferre, judicafti mihi maxime

A

?

.

convenire

vultu dejecto incedere , ani-

'empji

mo angi; voce fuüfpirare voluifti me ? has

Rl

mihi in fcena impofuifti partes ? ita fit; ita

Ya

Cert

factum volo. Ego id agam, ut dolentis

partes ingeniofe fane reprefentem. — Partes

;fen-

mez nunc fünt , ut lachrymer ; lachryma-

"- ll?.

bor , fed ingeniofe : hoc eft, non obmur-

xl

murando auétori totius tragcediee Deo ; tam

w,ll[

triftem mihi partem quod impof(uerit , non

'piria

dentibus infremendo & indignabundus ani-

ique

mo, non etiam quafi defperans de (àlute

J

poíthac futura: mente emotorum fibique

ub

non conftantium funt ifte actiones geftus-

yrelm

que corporis, neque fatis attendentium

hec

quas lachrymas modo requirat, & quas do-

xl

lendi partes Deus impofuerit. —Lachryma-

u

bor itaque , fed placide ; idque ; quia par-

f:

tes, quas nunc ago , lachrymas nunc expe-

auctoris

50

tunt; expetunt autem 5

quia ;

"

fummi judicio , nihil nunc agere poteram

(ul

roítantius , & quod toti vitee mec fabulae

exornandz aptius conveniret.

rutt)

32. Quid ? an non in fcena comadus

.

j

& in orcheítra tragicus ; 1

n lachrymas eju-

T

latusque. fzpius diflolvuntur amariffimos,

cutn

li d[-

a

| TR

264 ARS SEMPER GAUDENDI

cum id períonz ratio exigit & fabulae con-

[ 1

ditio ? Et rurfus ; nonne tunc, cum la-

chrymantur, in finu gaudent quam qui ma-

qUtr

dnter

xiine , eas affe&tiones animi tam exacte fuo

tempore quod patiantur; exhibeanrque tam

Quod

ingeniofe ? Poflumus ergo , ut videtis, &

prel

vere dolore affici ; & gaudere nos fic

ml

affici.

mihi

At fidte funt,

inquies , tra-

gedorum lachrymz , ficta fufpiria. Cer-

duy

1 [

te fi falfas effe arbitraris quas fundunt la-

chrymas , erras plane; vere funt, & reip-

biqu

qu q

ía vere corpus imo & animum actoris affi-

ciunt: quod fi fi&dtas, id eít, effictas &

EO

gud

efformatas exiflimas , exiftimo & ego te-

cum. At quomodo effinxit? certe non ali-

:

Vola

ter, quam viva imaginatione impendentis

fibi , aut jam inflidi in (cena mali. Repre-

anm

fentat fibi malum propter quod dolere de-

beat, & ftatim dolet.

Cur vero id fibi re-

Tüug

FEI' íc

prafentet, fi interrogas, certe non habeo

quod refpondeam , nifi quod ita tulerit fa-

ipfo

pon,

bule , quae agebatur , curfus, & auctoris

fabulam componentis difpofitio. Flet igi-

tis,

i

tur, quia flere tunc debuit; & ingeniofe

opportuneque quod lachrymetur , gaudet

(t

animo.

Qu

23. Quid igitur miferum me effe ex-

Wi ;

claàmo ? quid me contorqueo ? quid relu-

hn»

€tor , fi quid dolendum occurrerit ? Fabu-

Won

lam profecto agimus , quotquot vitam api-

'iüg

mus. Dolendum eft non raro , ita fert vi-

t

'TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 26;

te noítre fabula , excirande funt lachry-

Ql

n

ma, ita difpotuit au&tor fabulee Deus. Hoc

1 Tl

autem inter comceedi lachrymas ; measque

k ll

ii

intereft ; quod eas ut exprimat , malum,

Je df

quod nusquam eft, fibi imaginatione re-

refentet ille;, mihi vero ab auctore Deo

&

« lt

malum reipía infligatur , ut illud vivacius

J«

mihi reprefentem , & reprefentatione la-

T

(

chryme tandem excitentur. Utrobique ve-

r funtlachryme , verusque dolor ; utro-

x lh

bique doloris caufa , fed aliter tantum at-

f

que aliter menti propofita ; utrobique mens

- dli

z &

auctoris exigentis lachrymas.

Quin igitur

) [C«

gaudeo lachrymari me ; cum fic oportet:

ili

& partes meas bene agere , quas Deo fic

volente , agendas lubens fufcepi ?

RUs

24. At vero unde id dignofcaminquies,

p

an me dolere velit Deus? ACtam rem agi-

fj de

mus cum fzpius dicendum eft idem. Hoc

j

Ie

certe manifeftum eft , velle Deum, cum,

j

0

ipfo fic omnia dirigente ; fcenamque com-

i

ydpts

ponente , iis me cinctum video circumftan-

tiis, que moeftitiam fecum ferunt. 'Tum

f

certe flendum eít mihi, cum id mea fors

yen

(tu Partem in trageedia voces) poftulat,

güll

quam agendam füfcepi non invitus, Deus-

que mihi agendam praemedirate impofuir.

f, d

Àn non a Deo eft, quod homo (üm ? an

| ol

non partes humanas non vero angelicas mi-

m

hi agendas tradidit Deus ; easque a

ccepta-

m 4

vi?

elt V

266

ARS SEMPER GAUDENDI

Ti

vi? igitur omnia mihi (uftinenda (unr, hu-

dig,

mana quz fert fors ; labor inquam, defati-

bug;

oatio, morbi, mors: humana bec fünt.

loris

ia

reterea non hominis tantum generatim

partes accepi; fed hujus perfone , quam

mort

I0t

nunc gero, hoc tempore; his membris

conveítite , in hoc ftatu conítitutzee, quem

eripi

prefero. Ruríüs ergo omnes, que con-

dmic

ditioni mea innexe íunt, moleftias füíce-

fiffe

pi exforbendas, hunc hominem agere cum

at Ye

fufcepi.

Denique cum folus totam fabulam

It

peragere non poffim , & in fcenam tamen

fübt

hujus mundi cum prodierim, aliis collegis

bsn

fociisque adjungi me fum paífus , qui fuas

qutm

quoque partes & mecum , & circa me, ex

&dy

OUY

auctoris mente deflinationeque peragerent;

iraque & ea omnia füftinenda füfcepi, quae

Quin

mihi ab iis fiveamicis, five inimicis , five

fl h

parentibus , five filiis, five prelatis, five

dum

[ubditis, five notis ; five ignotis, five ma-

Clama

lis , five bonis; five per fas & merito, fi-

Am

ve immerito & per omne nefas evenirent.

praf

l(ll

Semper enim meee partes funt ; alienam fu-

ftinere & pati, ut meas recte agam.

ütm

2j. Hec cum ita fint, tunc fic mecum

fete

ago. Amicusifle, quocum ago , hac con-

GU&Q

jux , hi liberi, hi denique quicumque fint

(if,

homines, qui mecum in ícenam prodeunt

C'ldas

acturi vitee fabulam; homines certe funt non

Mdn

Angeli , multis fane viciffitadinibus , faíti-

Tupe

diis;

um

TRACTAT.DECIMUS QUARTUS. 2?7

h

diis, vitiisque fünt expofiti & implexi, qui-

bus mihi fine dubio non femel officient, do-

a.

[ünt,

lorisque non injufti caufam dabunt. Rurfüs

atm

amiciflimi ut fint, mortales tamen funt,

morbis mortique obnoxii.

Quid igitur mi-

um

Ibri

ror aut etiam indignor ; eos morte mihi

j

eripi? an ergo immortales arbitrabar eogo

N

amicos meos , aut Angelo exiítimabas nup-

[

fiffe te ? Sciebam inquis, mortalem efíle,

at vero nefciebam ; hoc prefertim tempo-

: um

ulant

re, mortaliratis folvenda jura, miiuique

fuübtrahendurm tam cito. Ain vero ? neície-

m

bas tu ; fciebat id vero Deus, fciebat in-

llegis

[naS

quam , & partes füas conjugem peregifle,

L

& dolere modo debere te : utrumque quia

coriveniebat & rebus tuis , totique fabula.

felts

Quin ipgitur ingeniofe partem tuam agis; &

qllæ

: iix'e

fles placide , cum id agas, quod! tibi agen-

fite

dum eít, opportune & bene ? Verum in-

clamas, fenfu doloris ob ja&turam jam fa-

m

étam vehementer opprimi tibi animum,

) ]

Scio

yrenh

preftringi fauces, palpitare cor.

nl

iftheec omnia ; fed & hoc ícias velim , fen-

fum illum doloremque habere modo debuit-

eti

fe te. Rátiones fi ignoro , id ício, ira ab

auctore Deo fuiffe conftitutum, & hoc fut-

(

fici. . Denique fit; ut tu ipfe in morbos in-

; [nt

deunt

cidas acutiffimos : an idcirco mente pertur-

baberis ? quafi vero nefcires, ea lege ho-

X not

minem eíle te ; mortalis ut fis; vitamque

j fjl

mnorte

dii

268 ARS SEMPER GAUDENDI

TM

morte ut termines ? id fi compertum tibi

a

eft, quid zgre fers de fcena difcedendum

[I77

efle , partes tus& peractee cum jam fint, ne-

Chril

que te quidquam preterea agere velit totius

ul

fabule auctor Deus ? verum hoc fequenti

Titüs

"I ractatu profequendum eft latius.

lene.

26. [llud itaque ingruente quocumque

prim,

demum doloris fenfu & materia , univer«

parte

dolor

fim agite Audirores. Primo quidem judi-

cate dolendi materiam , que fenfüm aflli-

Volur

geret, füpervenire vobis debuiffe ; idcirco

fnitj.

quod fors veftra feu pars id ita ferret, cla«

li aq

riffimeque dolorem illum in ea fuife expre(-

firn

fum. Deinde voluntas illico aflurgat, for-

0 d

temque libere arripiat ; dicatque ; Placet

IliOHus

id modo agere, modo quod poítulor. Heri

N

hilarem peregi partem ; fentio mutari mihi

Veto,

fanguinem ; rationem non examino , inuta-

eamd

tur tamen: five id bonorum jactura, íeu

'e)l'[&

inflida injuria, five tetrica fenectus, íeu

immp

morbus ingruens ; five amicorum mors

Apien

aliusve cafus afferat, parum intereft. In-

terim angi me perfentifco , collidi vifcera;

.dolesP

oculos in lachrymas ire. Bene eít; muta-

doley

ta fors eft, alie apendee funt partes, ita fert

0m

vite fcena ; quae ab hefterna nunc eft alia.

Itaque pro viribus agam , ut bene doleam;

ut bene lachrymer , ut bene egrum agam,

uti Chriftianum Deique cultorem decet.

ANon contriflemimi , inquit Paulus , tantus

; gaudii

4) i

TRACTAT, DECIMUS QUARTUS. 269

m tüi

gaudii encomiaftes , /icuz ceteri, qui Jpem

vdum

son babent.

4) 'Triftiiam non excludit a

"o

Chriftiano pectore, aliter tamen triftem effe

OLU

vult pra ceteris, qui fpem non habent, pé«

:quenn'

nitusque jgnorant ; in quam fpem lachrymae

bene expreíze referventur, | Bene autem ex-

m

primuntur , ingeniofeque aguntur dolentis

n

partes , cum corpore proríüs cormoto, &

! ]UL

doloribus fenfüque acri diffoluto , fuperior

10

voluntas fibi conftat , neque quidquam Nu«

jciroo

mini.obmurmurat , neque minus reverere

de

tie amorisque Deo praeftat ; certa, ne mie

xplef

nimüm quidem crimen committere; lenien-

fot»

do aut etiam evadendo dolori fuo.

Inge«

D'scet

niofius vero longe agam partes meas; fi

Wt

Deo calculum adjecero ; fi factum approbae

vero, fi denique Deum ipfum adjuravero;in

; ml

gt

eamdem me ire fententiam , ita fieri debuif-

fe , ita factum optime, neque me quidquamr

; Hl

$ f

immutatum velle in re, quam fanctitfima tam

fapientis Numinis voluntas tulit.

g

m

Hoc denique eít gaudere animo; cum

doles corpore. Hoc eít gaudere, quo

vicett

g

doleas : hoc tandem eft imimotum effe, quanie

do moventur omnia.

j jt

U

di 1

I

1j

joum

j Wm!

R

d

s. IV,

uj

xl

: uj ad' Thcnäl- 4'o ISm

|

270 ARS SEMPER GAUDENDI

|

TH

Tenti

$ IV.

DAT

Q/iendz'tur prop

ofita prüxi dolores ipfos

Ti0q

vebementer fublevari , commodeque

tiüion

eYYj.

m

limtis

T vero , fcire vultis , quid ea men-

m

pE

tis tranquilitas , voluntatisque ad

a pri

ferendum promptitudo allatura fit commodi?

(Orpo

certe praterquam quod actus heroicus fit

d i

quam qui maxime , ea voluntatis fuüz in

Jotio

trotro

Deum facta refignatio , meximique prorfüs

meriti in rebus afperis Numini acquiefcere:

æ,eþ

illud fane praterea referetis commodi, quod

quamy

& ipfe quam plurimum leniendus fit corpo-

85

risdolor, & levior futurus toleratu : quo-

ao

niam, ut recte Poeta : £2 leve fit quod bene

(Qt an

Jevtuv . onus.

Illud enim animadverto , in

eü) Q

omni corporis fenfu dolorem non tantum.

T0 Invj

exiílere ex eo , quod extrinfece carnem, ap-

VOlumg

petitumque inferiorem anima afficit malo:

lete y

fed & poenam non modice augeri ex ipío

du c

refiftendi conatu, qui a voluntaté intrinfecus

lum .

adhibetur.

clfari

28. Certe , quod fi quis invitus verbe-

Quem

ribus excipitur, non zegrius tantum id feret,

Wtie ef

ed & majorem perfentifcet in membris affe-

Ut anjr

&is cruciatum, quam fi funiculis bene intor-

Titit,

tis , toto fe tergore pro íüa voluntate flagel-

itq l

let ; carnemque contundar infigniter. Expe.

ET

riene

TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 271

rientia manifeíla eít, nec ratio admodum

obícura.

Preterquam enim quod ictus in-

if

vito:qui infligitur , fuum afferat corpori con-

4

tufione dolorem & fenfüm nature afperum;

etiam voluntatis conatus , malumque aver-

tentis renifüs , magnam quoque in corpus

t f

ipfum vim infert ; & membrorum , cerebri

in primis, inteftinorumque compreífionem;

qu 1

)l

imoi

corporis autem comprelfio ; dolor corporis

l

eít. Sane longe acrius guítum afficit amnara

CU$

j 200

potio qnam invito ingeris , prae ea; licet

amarior fit, qu& voluntáte tamen imperan-

or(üs

(cete:

te ; e judicio medici prefcribentis fümitur;

quamque , malo tuo neceffariam quod judi-

quo

p

cas, volens potas.

Hic enim folus guftus

amarori fe opponit, & unica tantum afllipi-

.

Ws

gt u

'

tur anime potentia ; quz quidem in palato

eft, cuique per potionem male eft. At ve-

l0 ; M

antut

ro invitus preterea cum eft animus , etiam

voluntati fua infertur vis ; quam cum aver-

D

p

tere pro viribus conatur , clarum jam eft,

; möl

duas concurrere averfiones.

Natura vero

füum effe&tum obtinere cum non potfit, ne-

rinlca

ceffario duplex ifthic dolor eft: carnis unus,

uem penam voca; mentis alter ; qui pro«

T

j f

d

prie eft dolor. LHabet hoc autem omnis do-

loranimi, ut carnem quoque , cui immo-

jj

Duplex igitur

einor

ratur , femper poena afficiat.

ineo qui invitus patitur ; eft poena: prima

um

,b

quam extrinfecus malum adfert ; quam vero

R a

mentis

ria

272. ARS SEMPER GAUDENDI

TR

mentis rale corpus afficientis dolor ingene-

rat; fecunda ; eaque haud paulo eft prima

; fnf

difficilior,

ntí

Qm

29. Id ergo non in hoc ; quem propo-

Tum

füi folum , fed in omni , qui corpus aflli-

frac

git , dolore comperies ; quod fi libero lu-

ii

bentique animo a fuperiori voluntate , cujus

! Qum

liberum eít arbitrium, a Deo accepretur, il-

dity

lico fenties , magnam tibi doloris partem ab-

&nim

flergi & minui lllam enim rantummodo

pudo

poenam perfentifces , quam tibi extrinfecus

CCDSq

immi(lum malum , malaque fanguinis infli-

t

(ib

git conítitutio ; ab illa tamen futurus liber,

lachryx

quam corpori fuo immiffurum erat , volun-

Tod,

tatis invitze renitentisque luctamen. — Adde;

Cnfir

quod voluntas prompta ; &ad heroicum ob-

libes

firmata facinus ( heroicum autem eft pati for-

Data]

tia) fpiritus etiam corpori ingentes füpge-

Num

tat & füfficiat , quibus dolori perferendo cas

Qug 1

rofiat par , imo & füperior.

ifm

20. Quid, quod & tanta poffit eífe

n d

hec voluntatis confirmatio , cumque Divina

Inter'

conformatio tam praclara; gaudium vero

üm

exinde tantum ; eo quod fe videat mortalis

nifi j

homo divinge fieri Providentiz inftrumen-

€ fne

tum, fanctiffimainque in fe compleri Numi-

IUO ta

nis voluntatem ; ut non modica letitiee tam

IU

juftee pars, ex anima in corpus ipfüm redun-

det, non fine deliciis etiam liquidiflimis ?

i,

qmþpe

Quid ; quod ca mentis tranquillitas, doloris

Upa «

fenfum

TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. »75

n

fenfum aut emolliat, aut etiam penitus aufe-

prin

rat fepe numero ? Certe nemo id mirabitur;

cum non raro videamus etiam in chariffimo-

p

rum parentum obitu , hareditatis adeundae

y d

preconceptam fpem ; dolorem a natura aut

a lt

infligendum avertiffe, aut emolliiffc jam infli-

aj

étum. Fluunt ad cadaveris confpectum la-

tür, l*

chryme , & ad hereditatis memoriam ridet

ema

animus.

Fletur, quia fic moris eft, & quia

3mo

mfetus

pudori fit, non flere, ubi tam jufta eft re-

censque flendi materia: interim quia mortem

jnfli-

ut fibi proficuam approbat ; füaviter fluunt

libeby

lachryme, patiturque dolorem fane percom-

yoInt

mode.

Id vero fi poffit hereditate peritura

Addo,

confirmatus animus , tantumque in corpus

m [

habeat imperium modica illa fpes, & ex fpe

Ü fot'

nata letitia ; quid queefo non poterit divino

Numine plena mens, obfirmataque Dei,

(ipt*

qua in fe peragitur , fanctiffima voluntate?

Rifüm fane & cachinnos eam cogitationem

ft d

in diffe&is uftulatisque corporibus , media

;

inter 'T'yrennorum tormenta excitaffe , du-

T ya

dum novimus.

Sed rara hec fünt, & non-

o

nifi ingentis virtutis praemia. Quodfi vero

M

ea mentis cum Divina conformatio , dolori

tuo tantam viciflitudinem non fáciat, ut pe-

jNn

jjg m

nitus eum abílergat; illud certe experieris li-

I

quido, non exorbitaturum moerorem tuum,

if

quippe qui affl &urus fit in pondere & men-

dol?

fura: eosque tantum excitaturum. motus,

nl

3

qui

274 . ARS SEMPER GAUDENDI

TR

qui facile ad &equalitatem tranquillitatemque

: (f

priftinam reducantur.

defl

ag

*

6. V.

v

fio,

Declaratur , quo pacto, tuo flatu conten-

üg

zus licet fis , poffis mibilomimus. incommoda . tui

Wpo

Jflatus avevtere , imo &2 flatum apfum quaudo-

Tfel

que cum feliciori permutave.

patri

venf

Andem exponenda eft quaedam diffi-

f [)

$1. T

cultas; & in fpeciem non levis,

3rbi;rj

quam credo jam fipius mentibus veftris ob-

J

volutam.

Id enim ita cum fit, omnibus

f |

nempe, quz in me, & circa me aguntur,

Qürdn

etiam iis, quz' naturam ipfam atterunt &

toiyy

fortunam labefactant doloribus , aut malis

um

acquiefcere debere me ; illud illico in men-

füs»

rem venit ; curam omnem me debere depo-

debe

nere , neque advería evitanda ; neque vero

Quim

procuranda que pro(int Voluntati enim

if

Divine ftandum eít, eique torum me debeo

bus ;

committere ; tranquillus ut fim. ltaque fi

ni[

£ger fum, medicing rejiciendee fünt. mihi,

Nolg

ne, fi eas morbo adhibeam , preter volun-

&

tatem Dei valeam , egrum effe me , qui vo-

luit. Minus longe filiorum , aut parentum,

h tan;

aut conjugis zgritudini mederi poffum, cum

m

non nifi ex Dei mente valeant male ; adeo-

ltüm

que neque meis ; neque alienis malis fubfi-

dium

$0.

J

TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 275

em

diom ferre potero , c»m nemo Rnifi ex Dei

deflinatione pauper fit, nemo mifer. . Quid

fi ergo domum flamma corripiat ; an aquam

reftingueadis ipnibus afferr! patiar, quos

(cio, non nifi volente Numine; abfumere

Af

,

ea quz contingunt & corripiunt ? Involent

"

erpo , ut publica tangamus , in Provinciam

u

infeiti hoftes, cuncta devaílent , & ruinam

strie moliantur; certe complicatis manibus

confpiciendum id eft , nec arma ftringenday

1 dif«

ne Dei voluntati, cujus heec omnia geruntue

i,

arbirio, maleferiati nos, opponamus.

Rur-

i 0«

"fus nec opes parande funt mihi, nec dome-

anibus

flica promovenda res , nec dignitates pro-

Qntufy

curande , nec vero etiam ullum facinus he-

J

roicum audendum eft , nec quidquam

ena

D

tte-

t m

dum , virtutem quod commendet aut

j

fas; ne per hece ftatu , quo contenti effe

debemus , ad altiorem evecti , aliud fimus,

Ti

e vero

quam quod nos Deus effe vult.. Quin imo;

j enm

nec fcelera poterimus avertere, nec crimini-

j d

bus modum ponere ; nec aterna damnartio-

ni quemquam eripere , nemo enim nifi Dei

i

g m

voluntate inferni ignibus addicitur ; tam fan-

&tz vero voluntati obfiflere , nefas fit.

TU

gl V0

32, Multa hic congeruntur , que faci-

Je tamen erit componere ; fi duas, ut ita di-

lremum)

cam , voluntaris fpecies ; ex San&orum Pa-

g

trum Theologorumque omnium

mente , in

li

m

Deo eíIe attente confideremus,

Abfolutami

i

4

du

276

ARS SEMPER GAUDENDI

r

li

& antecedentem , primam vocant , conditio-

gatam , & [ubfequentem alteram

indigitant;

quà

Vol

recte , ut quz conditionem pofitam füb-

fequitur,

Prima voluntas a fe íola eít, nul-

Hm

lamque rationem habet cur fit , ni(i feipfam,

Dgu

Hac vult Deus quecunque vult , tantum

Thi

quia vult, liberumque ei velle. Hac vo-

ante

luntate voluit hunc mundum effe , hunc fo-

nof

lem , hanc lunam, hos caelorum orbes, hunc

pen

ignis calorem , hoc aqua frigus, & quid-

ipit

quid fert natura neceffario: rur(us hominem

que

&üm

mortalem effe , peccatores ignibus addici; in

ftatu gratie decedentes sternis; & que

tür i

fupra naturam fint , premiis condecorari.

tie]

Antecedentis ea, & abíolutze in Deo volun-

10 qr

tatis fünt decreta : nihil enim quod Deum

te db

ad tam ingentia condendum placita permo-

m

veret , anteceffit,

Voluit hec quia voluit,

[üo

& quia voluit. idcirco fünt, Huic volunrari

fefe opponere, aut impium eít , aut certe

p

temerarium, Impium eít, nolle Deum de-

Tati

creviffe , exempli gratia , piis eeternam olo-

fide

riam pra'ftare, impiis eternas poenas? ignem

fifl

vero manui applicare, & nolle ut adurat;

fubí

eft proríuüs temerarium.

Hac itaque volun-

qua|

:

ia

tate Deus vult quidquid in rerum natura eft,

Qu

& ab ipíà natura rerum dependet , aut fit. -

Thina

33. Altera voluntas Dei conditionata eft,

tion

& a libero angelorum , hominumve pendet

arbitrio recteque fu//equezs dicitur, eo, quod

| Vil

IDer-

[

TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 277

yidii-

libertatem hominis fübfequatur ; nec quid-

pitt;

quam vult, nifi poftquam liberi arbitrii actus,

n [l

Voluntati Diving modum motumque pofüir.

k ) HU]-

Hinc licet voluntate antecedente decreverit

Deus , fceleribus immortuos zternis flam-

apin

fantum

mis addicere , Judam tamen damnare noluit,

antequam ram infaufta morte periturum cog-

lic V

pacfe |

noíceret : mors autem tam infelix, ex judae

]

pervicacis libero pendebat arbitrio. .Ab hoc

quie

igitur Dei damnantis voluntas ftetit ; Juda-

pindil

que voluntatem impiíam , confecuta cum fit

ii

eum damnandi in Deo voluntas ; recte dici-

( que

tur ignibus zternis addictus impius, volun-

orati

tate Dei fubfequente & couditionata , non ve-

Oltf«

ro antecedente & ab[oluta, — Sic fane volunta.

um |

te abfoluta ignem urere vult Deus ; tuam au-

tem manum uflulari non vult, nifi aut tu

ermo

ol

tuo , aut alius pro fuo arbitrio ; eam i

gnibug

TM

applicuerit.

porte

34. Ne itaque id dixeris , ullius dam-

m 1j

nationem velle Deum adeoque fzeleribus ob-

fiftere te non poffe, ne voluntati divinse ob-

no?

fiftas.

Non enim id vult , nifi voluntate

ignem

TL

fübíequente fcelera, & quam fcelera ipíà

gU i

quafi per vim Deo extorferunt ; mavult enim

Deus ea nolle.

Certe mavulr non effe cri-

j «

ft

mina, per que folummodo fit , ut damna-

tionem fcelerati velit.

Sic fane & judicem

]

ni-

penöif

videmus, nolle cuiqugm-pænas infligere,

)

'

j unE

]u

278 ARS SEMPER GAUDENDI

TÀ

tem

fi poftquam reorum facinora puniendi volun-

tatem exprefferunt.

epea

non

35. Huic ergo fubfequenti & conditiona-

te voluntati non poffumus tantum , fed & de-

fi0n

bemus fepiffime nos opponere. Delemus,

ii d

quories ipfa condirio, qua ralem in DDeo vo-

rits,

luntatem induceret , abfurda eft aut turpis,

$Ul

aut etiam multo mapis fi fcelerata, quod qui-

W$

dem nimis eft manifeftum.

Teneor enim

Cont

cavere fcelera, ut Dei mea fcelera punituri

Dei

fübfecuturam voluntatem impedizm, ut ne

Vari

fit.

Poffumus autem eidem obfiftere, quam-

ftican

diu pendet conditio fübíecuturz voluntatis

p

divinz , neque nobis adhuc conftat , Deum

4

id prorfus velle.

volun:

36. Neque enim fi recte attenditis, fu/-

Pt

fequens illa Dei voluntas, legem ullam homi-

Weg

ni imponit, aut imperium.

Quamvis enim

fum

Dei voluntas abfoluta fit , ut ignis naturze fuce

Torj

relictus, proxima quaque adurat : & rur-

T r

fus , quamvis voluntate liberum tuum fübfe-

l.

quente arbitrium , manum tuam amburi ve-

Tüm

lit; eam flammis fi ingefleris ; an tamen;

manum flammis te ingerere , dices effe ex

gt

Ini

mente Dei ? minime quidem, Rurfus, cer-

&trj

tum id eft , Deum velle mori te; fi cibum-

Tüm

nullum alendo corpori vis fümere; neque

Quar

1 eger es, curando medicinam. 4Án ideo

d

cibos omnes potes rejicere , medicinasque

lt

áfpernari; & caufari interea , Dei voluntae

N

tem

j

TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 275 -

volu-

tem eífe ,. mori te ? Sine dubio pauperem

egenumqu

e te vult effe Deus , rebus tuis fi

Ttion

non atrendis, fi defes fis, fi lucro honefte

ii

non attendis , fi operi non inftes , fi omni

rei domeftice cura abiecta , res tuas abligu-

]

ii u |

ries. An vero voluntas illa defidem te vult,

Qu

aut ullam pigritiee neceffitatem imponit, aut

d

res abliguriendi dat imperium ? Qain imo

etif

contra, alia omnia voluntate abfoluta cupit

Ti

Deus, imo & imperat : vult certe , confer-

ii

vari vitam , procurari filios & rem dome-

irilla

fticam; peculii curam geri, eique confervan-

Yatió

do per bonas artes allaborari.

eumi

37. Atinquies , tandem erit aliquando

voluntas Dei ut moriar , mortalis cum fim.

Fateor ; atque huic voluntati obfiftere mini-

)J."bf |

Jl«

me poffum , abfoluta cum fit ; neque pof-

ent

fum nolle mortalis effe ; aut nolle umquam

mori : fic eft. Verum , cum re ipfa mori

»fit

Til*

me nolit Deus , nifi multe conditiones prae-

M

cefferint , que quidem , aut a malitia homi-

num injufte me invadentium , aut a negli-

j ve

I)

gentia imperitiave medentium , aut a. mea

incuria , aut etiam intemperie , aliisque

d

j

aeris , aut loci , aut temporis , aut cibo-

rum circumfítantiis dependent; certe eas,

jurt

(

quantum poffüm, evitare , maloque debeo

medelam facere , ne mori me velit, volun-

(

quC

tate circumítantias has fübfequente , Deus.

:Nam de voluntate ejus abíoluta in me com-

yti

1

plenda,

280 .ARS SEMPER GAUDENDI

TA

plenda , minime adhuc conftat : conditiona:

d

folu

tam vero , licitum eft, imo debeo fzepe in-

tervertere,

TTam diu vero conditionata eft

um

ple

mihi quamdiu res pendet , quamdiu malum

averti poteft , quamdiu fefe aperit non ab-

at

Durm

fürda evadendi fpes; aut quamdiu rei, quam

modelle expetimus , non eft defperata con-

&bet

fecutio.

09

38. Hinc íàne liquido . confequitur,

[

quamdiu vita füperfles eit , Dei voluntatem

Que

effe , eam ut conferves , eaque adhibeas vi-

eàm]

te füftenrandae adminicula , que recta ratio

an:

naturaque ipía adhibenda docuerit,

Quam-

Vr

diu domus arder ; voluntas Dei eft, ut igni

ld

extinguendo aquam congeras,

Quamdiu

&qU

caufa in foro agitur; vult Deus, ut undique

Vil;

patronos conquiras, jusque tuum ut pro-

&t

pugnes. Qoamdiíu - opes füppetunt : hone-

li5

fte & leute familiam ut alas, mens Dei eft,

hn

Quamdiu arma , viresque reipublicze ad ma-

fàg])

lein

num fünt ; arma flringi , & pro aris focis-

que decertari , prorfus eft ex Dei voluntate,

it)

At vero cum perdita eft patria , cum deflu-

lt l

Xerunt opes, cum lis evicta eft, cum do-

ld &

mus deflagravit , cum morbo membra pro-

D

ftrata , tum vero voluntate abíoluta Deus

vult , rem fic effe , prout eft,

Qu

39. Hoc eít inquies, quod dicebam

tfg

modo, igitür tum íàne, cum egritudo

R

corpus occupát , medicinam malo adhibere

Q

(f

p

TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 581

fion

eít nefas : etenim rum faltem voluntate ab-

x

foluta egrum me vult effe Deus; cum eger

fum.' Neque rurtus, fi egenus füm, aut

d

nilim

plebejus , divitias aut dignitates confequi li-

ceat, imo ne oblatas quidem admittere : ege-

) d-

Qu

num namque & plebejum eff? me vult Deus,

(f

egenus plebejusque cum füm. — Capio quod

opponis ; verum necdum tu me capis.

Fa-

T

teor igitur ; hodie fi lecto affigor ; febribus-

iem

TE Tigdudmercnata-r

que urgentibus roto corpore contremiícam,

T

eam effe mentem Dei , ut hodie fic langue-

3tio

am : ei igitur acquicfco ; egri partes modo

ame

agam , quia modo id vult Deus.

At quid

ício ; an

etiam velit Deus die craítino

igm'

dii

egrorare me ? forte vult , forte etiam non

vult; multum hic juris habent conditiones,quas

qe

pIG-

aut ponere, aut non ponere, inlibero e(thomi-

If«

nis arbitrio conftitutum. .Si namque medica-

:

l CHA

menta morbo levando apta adhibuero, volun-

tas Dei fübíequens erit, meliuscule ut me ha-

fl

x

beam cras. Sic licet pauperem te hodie ve-

lit Deus, nec ulla dignitate ornatum, id cer-

jris)

dl

te ignoras , qualem te pofít annum volet:

id enim ruríus a pluribus. circumf(tantiis de-

d

pendet: quarum multa in manu tua funt.

J

40. ld itaque fufficit ; ut in quocum-

kf

-

que demum dolore, aut miferiis conftitutus;

abfolute Dei voluntati acquieícam , appro-

a

u

bemque hodie talem me effe quod voluerit:

curam tamen ormnem adhiberi patitur , ut

x

illam

j

difficultatem

impofílerum — evadam,

Cotis

282

ARS SEMPER GAUDENDI

Ti

alit

Contendam itaque nervos omnes; fic ramem

ut craflino die conquefturus non fim, fi per-

pog

&l

a&is omnibus, cras morbum illum , aut

roleftiam*non difcuffero ; tum enim men-

efe

Dei

tem Dei effe fciam, ut egrotem etiam cras.

INon tamen adhuc animos defpondebo: cum

Y

enim nihil mihi conftet de perendino , rur-

dum

íus cras morbo in perendinum diem difcu-

AIt (

uendo medicinas conquiram ; fic alter ibit

f

& alter dies , imo & menfes & anní: ac-

Tal

quiefcam femper moleflie prafenti, quam

UXe

patior; future vero depellende quaram

ÍiDe

adminicula, idque quousque res peracta non

jl

eft, aut conclamata.

Conclamata vero cum

Qu

res fuerit , conclamatam effe facile

fes

l

: patiar? &

mei fecurus acquiefcam.

lmæq

4I. Atque ex dictis manifeftum jam fit,

favoi

quo pacto meo flatu , etiam quem mihi pro-

poo.

prium fecit Deus , contentus effe poffim, &

lt 1

caagere, qua ad majores mihi opes, dig-

l6 r

nitatesque comparandas gradum faciant, &

EW

vero etiam extollant.

An non id etiam eft

C

fiatui füo non acquiefcere ? minime vero.

djic

Neque enim is re fna, quamvis tenui & mo-

inup

deíla , contentus non eft, ad quem nihil ta-

migc

lr

le meditantem aut opinantem , lauta ex in-

4 ve

Íperato , amici benevolentia devolvitur hae-

Vldem

reditas.

Non is paupertatem cum divitiis

commutat , fed mutatur. Aliud longe eft

&i

velle mutare flatum , & effe quod non es;

llmq

aliu

TRACTAT. DECIMUS QUARTUS. 283

:H

aliud favente fortuná a. Deo in alium rrans-

| t*

poni ftatum , & fieri quod non es, Aliud

eít velle fieri divitem, alind divirem fieri, aut

m

II

effe. - Illud condemnat Apoftolus, hoc vero

| Cf

Dei beneficium eft ; uti non anxie nimium-

'qui

ve exoptandum , ita cum obrigerit, rejicien-

dum minime.

l l'lll"'

Divitie itaque [i affluaut , no-

liV

W

Id

ERl

lite cor appouere , uti graviter monet Pfalmi-

r

Íta, manus tamen apponite, ut eas cum

u

ratiarum actione accipiatis ; leti , cum af-

;

D

uxerint, non tamen magnopere turbandi,

Taffl

fi Deo volente rurfus effluxerint.

Itaque

non

bene agite , res veftras ; prout ratio Deus-

cum

queexigit , procurate, mercimonia inftitui-

T

te ; literis operam date , virtutem domi mi-

litieque explicate ; ea agite, qua digna fint

nl

favore & praeemio ; & íi opes dignitatesque

pro re bene . a&ta , Principum benevolentia,

po

ïly&

*

aut reipublicee confenfu, aflluxerint : ícito-

(

te , non ftatum mutare vos, fed vos in fta-

j

tu a Deo mutari , qui id tibi rebusque tuis

condu&turum ceníüit , aliquod fi flatui tuo

nd

veto

adjiceretur incrementum. Verum, cum im-

mutat fortunam Deus , magna tibi fit in pri-

n

jl

mis cautio , ne fortuna immutet te,. INeque

ita velis effe; quod es ; ut nolis, fi Deo fic

[l

i

viderur , rurfus effe ; qnod fuiíti.

42, Itaque , ut tranquillo femper fis

us

e€

animo , etiam cum totus in agendis rebus es;

; 6)

numquam de bono; fortunatove rei; quam

pre

1

284 ARS SEMPER GAUDENDI

| äTRA

pre manibus habes ; fucceffü ; multum fis

[ H(

follicitus. "Tu adminicula cunéta (ummo ftu-

Doss

dio confer , eaque ad rem qua faciunt , fe-

dulus adhibe , eventum vero rei Deo relin-

Comp

Ie,

que, approbaturus quidquid obtiperit. 1l-

m

lud ergo penitus vobis prafigite, perinde

quid

vobis fore ; five cauía cadatis in foro , feu

Qpitar

fuperiores evadatis ; dignitas , aut matrimo-

KCTU

nium quod ambitis, felicem habeat fuüccef-

Iere,

fürn , an infelicem ; lucrum mercibus füc-

Tnantg

cedat , aut jactura ; epritudo ex aquo pla-

CH.[

ceat cum bona valetudine; neque mors, cum

Ieipfun

obtigerir, magis difpliceat , quam conceffa

ehl&ar

vita.

Haec inquam omnia , aliaque his non

(ne

ebfimilia , dum animi eequabilitate cornplana-

ft, it

veritis, tum vero manum operi admove-

ts f

te, adminieula cuncta, qua recta ratio Deus-

elt dy

que fuggefferit , rebus veítris agendis con«

Ine

quirite : hae. ve(trae. partes funt ; eventum

iüt i

vero procuret Deus ; & vero procurabit is

e re tua.

Gite

Neque , quid tandem tibi futu-

Qlism

rum fit ; anxius iaquiras.

Dei id munus eft;

lT

& futura difponere , & vero etiam te cela-

re.

Re&itfime dixit Poeta.

Prudens futuvi tempovis exitum

Caliginofa uo&fe premit. Deus:

Judetque , fi mortalis ultra

Fas tvepidet. — Quod adeff, mementa

Componere equus.

4)'

Hoe

^) Toratius.

)l

m

TRACTAT.DECIMUS QUARTUS. 2585

ukn f

** Hoctu age modo, quod a te modo requirit

my

Deus. Fururacomponere Deieft, tuum vero,

ul

componere prafentia & prafentibus acquief-

o fell

cere.

Quid igitur futuris tantopere ange-

m

ris? quid de valetudine futura follicitus;

xtindt

quid de dignitatibus obtinendis totas noctes

j, I

x

agitaris ? quid filiorum futura conditio te

Mrimoe

excruciat ? Quod adeít, memento compo-

f

nere, compone inquam mentem tuam , in

e f

manu tua id eft, futura difponere, non

0 pl«

eft. Perimitte , itaque Jvis cetera , fed

um

teipfum. pre ceteris permitte. Fortunam

od

eluctari non potui, ita fit, bene eft, factum

; DOf

bene : fpe dignitatis acquirende excidi ; ita

Jante

fit , ita fieri debuit : favor omnis intercep-

Y

m

tus eft ; fadtum bene ; morbos fuperare non

Dus

eft datum ; longe mihi melius eft eeprotare

g n

me. Mors denique jam inflat , neque ulla

entülll

arte ejus potui tela fuperare ; moriamur

abit s

certe cum tempus eft, numquam opportu-

vi Fum'

nius morituri, nihil habeo auod opponam,

QUs

Ju qanus tuas igitur commendo [pivitum

ü CCIEI

ICUUUS.

4)

a

TRA-

BW

dl) Pfdl 4. 90

T

a86 ARS SEMPER GAUDENDI

feli

TRACTATUS. Xv

Cor|

fuif

myd

Juftorum animz in manu Dei funt, &

non tanget illos tormentum mortis.

di;

Vifi funt oculis infipientium mori ;

(hro

& zítimata eft afflictio exitus illo-

lim

fhor

rum ; & quod a nobis eft iter , ex-

terminium : illi autem funt in pace.

Qotp

Irey

Dd 3. . 1. 2, 3.

dny;

Beati mortui ; qui in Domino moriun-

Nültü

tur, amodo jam dicit fpiritus ut

t

requiefcant a laboribus fuis. Z4poc.

dio

I4. I3.

palle

ll

Inog

Offenditur, quod is, qui flatu [uo con-

Vard

dire

zentus efh , etimmi Thorti , &9 qmortis

bora , 9 ortis snodo penitus. debeat ac-

Thine

quiefcere &2 Letus qnori.

hme

p

àcqu

PROOEMIUM.

D vada tandem , dum litus legimus; la-

que

Án]

tentesque fyrtes impacta eft ratis. Hic

'Torum

perit

definendum eft facto naufragio.

Vida

jm Diving Providentiz pelagus emenfi,

ts

propiora terree litora dum radimus huma-

AC

nis intenti rebus; fcopulis licet cunctis bene

eli-

D

J

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 287

felicirerque füperatis, ecce tibi in arenas

l

conjicimur incauti , navis fentinam trahit:

fatifcit carina, dehifcunt latera, tota ratis

i,l

machina diffolvitur, & in partes abit. A&um

TO

eft; perimus. Inarena, hoc eft, in fepul-

chro ftamus : & quod miferrimum eft, nul-

u

as l

lum darur in hac arena confilium.

Ergo

moriendum-:eft ? video ífàne.

Fatifcente

qu

corpore /piritus ameus. attenuabitur ,. dies met

) o

breviabuntur , &g folum amibi fupevefl [opul-

chruimn.

d)

Hic mihi jam videor, omnium veftrum

yorte

vultus , animosque in divería mutatos afpi-

u u

cere ; & ut in communi nautragio fit ; vi-

A.

deo plerosque mortis inftantis memoria im-

pallefcere , nec fatis fibi jam conftare ani-

mos infractos metu.

Quid, quod & in na-

j t

varchum ipfüm, fapientiffimum licet navis

qud

directorem , fremat tumultu & mortis im-

minentis metu pallida infurgat nautarum col-

utit

luvies, omniaque vectores clamoribus re-

pleant ? navarchum impetunt ; navarchum

accufant ; navarchum depofcunt , oculis-

que in morte jam natantibus oblique notant.

T5 k

Anhec eft ejus; nobis adeo commendata

& Hiic

peritia ? heccine tota ars eft , navim in

forum

vada impingere ; totumque pelagus felici-

ter emetiri , ut tandem in arena pereamus?

m

ho

huc denique omnia confilia recidere; ad hoc

S.3

tota

l o

fi-

) ]ob.' 17. l.

2

488 ARS SEMPER GAUDENDI

TRÀ

tota compofita eft fabula, ut portus fepul-

chrum fit; & navigationem omnem finiat

D7

naufragium, vitcque fabulam claudat mors?

Quis ad ifta non exhorreat ? quis fe pelago

tam infaufto fecurus credat ? quis huic gu-

Y

bernatori fe committat? denique quis leetus

j

naviger , quem horridus portus manet?

T

Sed quafo , quisquis es ; gubernatori

fiendt

I0$ n

convitium ne fac, ício penitus eum , nec

in navi dirigenda errafíe , nec vero errare

lt vulg

potuiffe. Hoc jam fiepius planum fecimus.

Vicem,

:An vero tam infeliciter navigatum effe, tam-

s n

que male tecum actum exiftimas , in partes

0.

diffracta navis quod diffilierit , cum nihil

tür li

ulterius enavigandum reflaret? naufragium

fim d

i

tu vocas , amplius navigare nec debere; nec

poffe : hoc certe , fi recte rationem tenes,

itfami

quietem. voca. Arenam cui adheres , fe-

Torte

pulchrum dum nominas , opinionibus agi-

2,

À «

taris mifer: opinionem corrige, & quo

fepulchrum per invidiam appellas, illico

of

portum dices, . Portum vero ; & quidem

pit,

tibi fortunatiffimum cum credideris ,. na-

emu

e25

varchi induítriam , quam metu nimio per-

territus nunc incufas, fümma tua voluptate

Cibus.

admiraberis & adorabis.

Dei itaque partes

fetu]

defendendas füfcipiamus , & detrahamus

t tog

mortilarvam , que infantibus & ignaris

J

metum facif.

Yorm

$ L

05 À

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 289

fs

p

$. I.

- fria

Ponuntur quatuor vationes, ob quas 1HOTS

mors!

WU

vulgo babetuv. tevvibilis.

od

XC Qu

letus

1. T7X metu mortis querele exiftunt om-.

nes. Audiamus itaque in morte me-

Ü

'matori

tuendum tantopere quid fit. . Video enim,.

nos nobis ipfis timorem facere ; eumque;

M

p

ut vulgo in rebus terribilibus fit , nobis in-.

vicem affricare ; & quod peffimum eft, me-

-s

tus in manus dare longe füpra verum au-

,tüm-

partes

€tos, augendosque cum deinceps traden-

nihl

turalis. Nam , ut preclare Seneca : mul-

zum de illa (nempe morte ) credimus 5 1mul-

igium

zorum ingenüs cevtatum ef ad augendam ejus

$ C

[iols]

iufamiam. ) Dic igitur, amabo , quid in

morte eft , quod tantopere exhorrefcis ?

357f

'

2. Mortem ipíam , inquies, in primis.

Is

An non eam natura exhorreícit ? Ár non

u

nfpectum tre-

j

fortiffimus quisque ad ejus co

pidat, toroque corpore contremifcit ? Quid

quidem

demum in mundo eft terribile; fi mors non

Lg, f

eít ? Nemini parcit, omnes impetit; nec pre-

jop*

cibus exoranda, nec flectenda blanditiis, nec

jp't

fletu lachrymisque emollienda. Interim vi-

u

hums

ta nos fpoliat, qua quidem nihil habemus

jucundius , nec vero etiam pretiofius : cha-

igïmi

roram nos confpe&tu privat , inter quorum

$

uctus

nj oen. ep. 53.

j [

290 ARS SEMPER GAUDENDI

m

lu&us & fufpiria , eheu ,

per vim abripi-

quis

AW

mur ; clauduntur oculi , quibus gratitfi-

mam hanc lucem afpeximus; diffolvitur ju-

fidi;

ormne

cundiffimus ftrictiffimusque anima cor

po

risque nexus ;

& tandem diffluente per ta-

firit

em carne ,

( v

horridum fit intuentibus fpe-

&aculum, cor

pus hoc quod circumpgerimus;

i

membrorumc

d*!fï"olutaque

ompage nihil mi-

Qm c

ireflat in hoc orbe :

;

omnia erepta íunt,

& lux & vita,

& cariffimorum convictus,

5 i

& conjugis bland

104

ii , & filiorum grati vul-

tus, & principum favor, & clientum ob-

arm .

?

& df

fequia, & civium applaufüs, & divitiarum

commoda , & edium amplitudo , & con-

fini

fj

clavium ornatus; omnibusque

oliato folum

Técom

mibi fupereft. fepulcbrum : D) i

i

hic in ver-

lile o

mes dividimur. An non hazc ea (ünt, qua

6

pavorem mediranti merito incutiant ? & ta-

pote

men hec facit cruda mors.

Qu |

3. Jam vero, fi ftata. effent. quedam

iflü)ml

moriendi vivendique tempora, aliquid for-

Votum

taffis inde folatii haberetur ; componere

Oi

quisque poffet res füas, domui confulere,

Quist

pectus future morti obarmare. At pro-

j

Ut Jam res apitur, ut nihil certius morte

Tüeng,

elt , ita nihil mortis hora eft incertius : in-

g

cautos occupar & importune: necadolefcen-

àlnne

tie florentis anno

S curat, nec fenum necef-

ipit

f

aria confilia , nec ftudia virilis atatis : cum

Fs

qui$

b

4) Job. rz. »-

2

|

TRACTAT. DECIMUS QU INTUS. 29t

aj

quis in rebus agendis totus eft, cum fluunt

ex voto omnia , & ad majora fors gradum

gram[i-

itür j

facit ; injicit eheu crudeles manus ad preces

omnesíurda mors, & media inter negotia

Que

p

fpirirum intercludit, omnemque intercipit

cum vitafpem. . Horridam fane rem, fem-

ls fpc*-

erimis;

per vivere expofitum morti, & ne momen-

tum quidem habere fecurum!

m

f t

4. Quid, quod & moriendi modus f-

vt

pe; imo femper fit terribilis ? nam fi fübi-

ti u-

to a morte occupamur , quid terribilius,

uam momento unico, & ex infperato, ef-

m o-

e definere ? letum vivere, ridere, jocari

janum

qu

fiepiffime , & di&to citius evanefcere : nulla

re compofita mori, domumque totam nihil

þ/um

1 w

tale opinantem , in luctum gemirusque abi-

re ? Quod fi pedetentim mors hominem

n ql)æ

aggreditur, Deus bone! quot non morbi ,

?öua-l

qua non ezgritudines, quee faftidia, quee

infomnia, quot capitis dolores , que' ner-

m

id o |

vorum contractiones, quz membrorum

omnium luxationes exfpectindee non funt,

| ondt

yül

quas tandem fzeva mors excipiat?

;. Denique quod mortem maxime ti-

A

mendam facit ; eft alterius vitee , felixne

Til

futura fit , an infaufta, nimium heu timen-

j [

daincertitudo. De tota deinceps eternita-

du

m

te agitur ; ab illo pendet articulo, ztternum

beatus futurus an fis , an «ternis cruciati-

; Qu

bug addicendus. Cui non arrigantur pili

quis

S 4

omnes,

292

ARS SEMPER GAUDENDI

N

omnes, fedulo tam inpens momentum con-

deo

fideranti ? cui non collidan

tur prz horrore

Qu9

vifcera ? Quod fi

de felici morte fecurus,

cof

felicitatem zeterna

m fibi quis poffet merito

idti

polliceri , effer q

folatium.

uod nature opponeremus

n

Jam vero & mori , & importu-

Jl

no mori tempore ; & modo etiam mori

[cias

perquam dolendo & moleífto, neque fcire

dem

interim , an finis hic miferiarum eterna-

effe.

rum non fit initium ; hec certe fingula &

omnia, morti etiam praemeditata faciunt

ditio

ut impalleícam.

lls

Kt

S. II

j poj

( (

Tiani

Verum , fi. contentus. fis busnano. flatus

eriam mortalis e[fo debes , €9 velle mori.

pieur

d

T his aliisque quereïis faciam fatis;

emq

6U

illud in primis inquirendum eft mi-

h

(

1,.ancum homine agam , an cum ange-

ptet

lo ? Cum homineinquis. Rurfus id inter-

fing

rogo, an hominem eíle poeniteat te, an ve-

ln]m

TO tuo ftatui acquieícas ? Acquieíco , in-

£a

lS,]

quis; plane & vere. Hoc fi ita fit, quin

Vero

conditione humana contentus es, & letus

dne

quod homo fis ? Ideo autem fi letus fis;

Omni

jam certe dolere

fis :

non potés mortalis quod

Wt,

hoc enimeft, hominem effe. Sin tan-

pl

dem mortalem te effe, non doles, non vi-

ho

€o

—

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 295

1 n

l

deo Ííàne, mori mortalem, egre ferre

J

quo pacto poflis.

Immortalem fi te effe

|

UI

cenferes , aut falíis licet inductus rationibus;

neri

id tibi tamen vel falfo perfuaderes, tum cer-

Femu

te non mirarer te confpecta morte conque-

ri.

At vero , cum ea conditione natum te

It

.TOT

Ícias , tandem moriendum urt fit; quid tan-

: [ci

dem fieri id miraris, quod aliquando factum

i

effe oportuit , & factum vis?

Vi

7. Audi: aut humanam eanr effe con-

jclt

ditionem , ut mortalis fit homo , immor-

talis qui creari poterat, neceffe eít egre fer-

re te ; aut fane non video, qui molette fer-

re poflis mortem , qui communem morien-

di fübiifti conditionem.

Non enim eo, te

infaniee devolutum reor , ut qui omnia fa-

t |

W'.

pientiffii Numinis decreta comprobafti

hactenus, hominem nihilominus immorta-

fits

lem condi debuiffe , praefracte velis conten-

dere, & mordicus etiam tenere.

Nam

li fil«

preterquam quod fupreme Dei auctoritati

u

j

fan&tiffimeeque voluntati inpens impingatur

injuria , quafi non recte quidquam voluiffet

E ïe

j l!

is, in cujus manu erat ; quidlibet velle, &

vero etiam omgi: qu&cumque voluit feit:

p

Jgts

Sane fi hominem immortalem condiderit,

omnia quecumque jam fecit , non bene vo-

23

lut, & que male voluit, difpofuüit etiam

qu

n

peífime. Quid enim ? nonne hanc ; quam

incolimus terram , humanze habitationi de-

On Vl'

inato

D

$5

294 ARS SEMPER GAUDENDI

TV

ftinato coníilio creavit Deus ? Jam vero,

ET

immortalem effe hominem fi contingat, quis

duc

non videat erraffe Deum , terramque con-

x

didiffe, quae tante hominum multitudi-

[ine.

ni, nec alend&, nec vero etiam capienda

um

futura fit par ?

uod fi enim omnes quot-

jm

nüm

quot fuerunt homines (immortales quos tu

vis) hodie viverent , quantam queío;

pora

4

quamque innumerabilem multitudinem con-

hom

ftituerent? eam fane , cujus numerum nul-

etig

Ratio-

la humana mens poffet complecti.

Usqu

nes tene fi potes : aliquot tantum annorum

fübd

feriem computatam dabo, eamque non to-

d

tum genus humanum complectentem , fed

titd

partem rantummodo. Certe admifílis qui-

bi[&[i1

busdam hypothefibus , quas feecunditas pri-

E

morum hominum penitus credibiles facit;

Thor

his nempe ; quod Adam viginti annis ge-

üri

nuerit liberos viginti , mares decem , de-

&t

cem fceminas. His vero & deinceps aliis,

Comi

qui ab his defcendunt , ut finguli proles vi-

ginti gignant ; decem mares , fceminas de-

Wln

cem, dentur anni quadraginta. Demon-

por

ftrat certe & bene Tacquetius nofter, anno

kh

ab Adam fexcentefimo , vigefimo, jam da-

T10f

tos orbi hominum vipinti mille milliones

Ies

iillionum. ..4) Qui vero viginti annos, vi-

pus

ginti liberis generandis credit non füfficere,

&&n

meminerit etiam , patres illos primos, non

ln

t

4

Àn

«) "Tacquet. iri Arithmetica pra&. lib. $. & 6.

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 295

Ver

ad quadragefimum folum annum, fed & ad

u

ducentefimum , trecentefimum , & quod

COf

excurrit, genuiífe filios; qui tamen omnes,

l[

fine dubio longe quam numerati plures, in

&

(

computum non fünt deducti.

Cogitate

qu

jam , fi poteítis, quot myriadum millio-

j

num ab anno orbis 620. ad hec usque tem-

o

pora per quinque mille nonaginta fex annos

[n

bhominum facta fit adjectio. Denique eos

D)

etiam ad calculos revocate ; qui ad finem

10*

usque mundi procreandi funt homines:

u

fübduéctisque rationibus , illud randem edi-

It

cite, an terra fuftentande tam ingenti mul-

fed

titudini poffit fufficere, aut commode ha-

Ül

bitationi locum dare ? Certe non poffet.

Jl

Erratum itaque a Deo foret turpiffime, im-

d

morrales fi fint homines, neque locum ven-

od

turis moriendo cedant: totaque amplianda

ge.

Á

de

erit terrg machina, & fpatia habitationi

lj

commode explicanda.

! Vl-

$. Rurfus immortalem fi volebat ho

d

minem Deus , non ea , qua nunc eft, cor-

Vof

poris conftitutione efformandus fuerat, non

iil

ea, qua nunc temperie fübigenda membra;

wd'

non tot tamque interíe pugnantes humo.

]^j

res committendi, ex quorum fola lucta cor-

lr

pus atteri, vires minui , fen(imque diffluere

ii

eít neceffe. Peccatum hic itaque rurfus fuit ;

um

longeque ab hac alia condenda fuerat natura.

An vero tam impudens fit quisquam , ut

i

Ooc

É

*

296

ARS SEMPER GAUDENDI

T

Bul

hoc de fapientiffima illa mente cogirare au-

deat , crimineturque , omnia propter ho-

[

minem quifecerit, in. homine ifto conden-

t

do ram turpirer errafíe ? Abfit fane a piis

t

modeftisque auribus tam atrox blasphemia:

Tü

quam modo non oppugno , ne actum fz-

l j

pius , iterum apam.

110j

9. Ego certe Divini Numinis Provi-

Q

dentiam füpplex adoro & veneror, moria-

t

lem me quod fecerit.

Id fíane rebus meis

n«

video prorfüs conducere ; ut Deo morta-

tus

lem me miferumque plane fübjiciam, quem

Q

fortaffe per impudentem arrogantiam non

MY

f

aenoviffem immortalis. Neque hac in par-

te eft , quod fibi quisquam blandiatur, ut

p

ante me dixiffe memini; primi enim Pa-

Wt

rentis noftri exempla nimis clara funt &

U

domefltica , quam ut' nos blande palpemus.

dli

4) Scitis quid egerir, refractarius Deo &

Qu

contumax : & tamen mortalis erat.

Ne-

que alia fibi fingat infaufti Patris pejor pro-

Q

les: mortales: effe debuimus , & quidem

tl

miferi; ne nimia felicitate rurgidi, ceternas

am

miferias ceternorum incurii nobis confcifca-.

l

mus.

Quod quidem lon

Ti

ga raciocinatione

nuper confecimus. )

p

10. Jam id ago :

Mortalis homo cum

«

fis , mi(eriisque' undique expofitus

; cur tu

W

1Inor-

4) 'Tra&. 8. $. $.

&) Tra&. $. $. 5.

j

'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 297

. di

inortem tantopere accufas, cur vitam homini

he

jucundiffimam eripere conquereris, cum po-

den

tius malorum omnium una mors remedium

| pus

fit & finis ^ Certe fi rem accurate. expendi-

Qd

mus, beneficium eft maximum a Deo homi-

??

ni preeftirum ; ut mifer effe cum debuerit,

non tamen fit femper, neque adeo diu.

0V

Quis enim fanee mentis protrahere ; imo X

J

trahere longcevam vitam cupier, ultimz fe-

Y

ne&uris preffus incommodis , toto refolu-

[

tus corpore, fibi pravis terreeque pondus,

Tl

cui vix aliud fit hominis fuper, quam quod

ol

vivat ? nifi forte id etiam vis , ut e gravi

if*

fene&ute , repente ad juventutis vigorem

i

priftinum redeas , iterumque futurus puer,

t

.ut iterum atque iterum incanefcas. — At quis

non videat, nature leges interturbare te,

Us,

aliumque atque aliud eífle te velle; quam

k

quod es modo?

"

1r. Et vero tu. qui tibi vitam , rem

omnium chariffimam , . nulloque

pretio

Jl

eeftimandam eripi per mortem doles ; dic

l]

amabo , an adeo jucunde vivis , ut pro vi-

r

ria tua tam prefracte ftes, ut numquam

mori placeat ? vitam preeteritam afpice,

Ij

prefentem contemplare , futuram profpi-

ce

P

.

omnibusque rite expenfis , dic obíe-

cro, quid adeo dulce habeat hec triflis vi-

t3; ?uifl amabile?

12.

298 ARS SEMPER GAUDENDI

12. Hoc enim vero ftupendum eft;

fi

i

nemo non de vitze (üae genere conqueritur,

ea cum datur frui ; & nemo non dicit ju-

mi|

cundiffimam, cum ufüs tam malz rei mor-

ipf

te eripitur. Mundum amaritudinibus ple-

LE

num ingeminamus , inconftantem , infidum,

1ia]

perfidum , ubique lachrymarum effe mate-

[

riam, dum vivimus , inclamamus : dum

mors medicinam tanto malo facit, vice

et

verfa mundo inharemus, mundum com-

lo

plectimur ; totamque irafcendi vim in

et,

mortem convertimus ; illam ferocem, il-

feri

lam afperam, illam inexorabilem , illam

Don

inalorum omnium maximum efíle convitia-

n

inur.

Miferos nos, inquit Gregorius:

fir

Ecce jam anundus in [eipfo avuit , €$ m covdi-

tum

bus voffris floret : ubique mors , ubique luttus,

1

ubique defolatio 5 undique percutimur , uudi-

df

que amaritudinibus veplemur : £? tamen ceca

COl'p

auente cavmalis concupifcentie , ipfas ejus ama-

ptoi

vitudimes amamus , fugientem [equimur , la-

ho

leuti inbevemus.

"Aliquaudo uos mundus de-

ii

leclatione vetvaxit a Deo ; munc. tantis. plagis

Ill].'l

plenus eff, ut ipfe uos mundus mittat ad Deum.

Qu

4) Quin ergo imus cum mittimur, & cum

Qüe

eundum eít? cur non leti eximus, cum

Ti

carcer panditur ? cur inviti extrahimur &

Vitz

reluctantes ?

uia nempe amamus miferias

Yi

noftras miíeri ; & opinione feducti , quam

&

falfam

4) S. Gregorius hom. 23. in Evan.

2

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 255

falfam tamen fcimus, falli nos dele&at &

d

"tU

fallere.

Adeo infertus eít naturz , etiam

miferrimae , vitee amor, ut ad medicinam

ty

NU

:

ipfam expalleícat, nec velit fublevari. Cer-

e

te cum $eneca exclamare libet: O iggaros

dum)

smalovum fuorum;. quibus 20m tnors ut optimum

aature ürventum laudatur.

4)

lifc-

d

j

13. Ut ut fit ; id fane manifeftum jam

—

Ws

IxES

eít ; quantumcumque de morte querantur

[

homines, male conqueri Certum enim

ln

eft , mortales & a Deo factos homines , &

l

fieri mortales debuiffe.

Certum eft etiam,

-

lm

non tanti vitam effe, ut ob eam retinendam

[j

convitium aut morti, aut mortis auctori

j

fieri debeat. — Certum eft quoque , nature

ii

tam ingenitam effe mortem , quam vitam,

(jIBy

neque magis nature debitum eft e/f& quam

J

J

definere.

Certum eít denique, prout nunc

(4L1

corporum compago & temperies fert, eum,

J

I«

prout Seneca re&te afferit , vivere nolle, qui

) l.

iorizon vult. Pa enüm cum exceptioue mor-

d.

zi5 data efl. Wlud itaque liquido confequi-

p

Wt

Idgl

tur , aut hominem effe nolle te ; aut morti,

cum obvenerit , debere acquiefcere. Ne-

uf

^ill,

at

que mortem poft hac , ut natura contra-

riam criminare : falía aft accufatio.

Mors

W

j

vite adverfatur , fateor ; & femper bene;

nature vero,

numquam.

Mortem enim

t5

Hieein

pam

sque ac vitam ; eadem naturg fert

non

rn

4) Sen. Confól. ad Marciam c. 20.

300 ARS SEMPER GAUDENDI

j

TW

non ferat, non erit hec natura. QCeffent

TU

igitur , hac in parte de morte quz paífim

Vi

circumferuntur querimonie. . Omnes mor-

qier

D

tales fümus , omnes morimur , quia omnes

juven

vivimus.

Nature debitum foluimus :. ne-

hls

mo conqueratur, cum exigitur id quod

Q 1

debetur : juítum petitur. Omnes vectigal

Que Q

hoc cum perfolvant , nemo fe non eximi

OCCUI

&greferat: nam 4ui$ , inquit Seneca , que-

Tapit

vi potefl i ea conditioue [e elfó , im qua memo

&i

zoneft $ a) & fi eft; nemo conditioni quam

CXrpen

fübiit, non paret vel voluntate vel invitus:

fipef

ftultum vero eft invitum pati, & ingratiis,

UET

preeftare quod poffis bene.þ

Orest

T

S. III.

Keni

Quam

Offenditur , quod qui nori contentus eff,

Tuny

etiam anortis gempori g. bovee debeat ac-

Ua

quiefcere.

TT

1

Erum eít, inquies, homo fum,

14. V

nec quidquam humani a me alie-

Xpe

num puto, aut etiam alienum effe volo.

Tatior

Neque fàne mortern detrecto, quam videó

Darog

nature effe ingenitam , & vero etiam mag-

i n

num nature, imo Dei , inventum.

Sed

ten

ad rempus mortis exhorreo. Dubia in pri-

mis horaeft, & ficfemper füfpenfi vivi-

1inus,

| Qu

2) Ibidem.

*(

'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 30z

[l

mus, rerum agendarum incerti, quia de

ln

U

vita femper dubii Adde, quod plerum-

que mors importuna accidat ; hunc in ipfa

15

juventutis primordio, cum fpes magna cum

Iit-

annis (fuccrefcerent, incauta demetir ; illum,

üod

cum res domefticas componeret , filiorum-

iil

que commodis maxime confuleret , fübito

j

occupat ; medio ex bonorum curfu alium

QIL

rapit cum conjux adhuc in etatis flore, li-

Dun

beri & multi & infantes, rationes necdum

Ua

expenfe, domus plena litibus , quas vita

(us:

fuperftite facile fuiffet componere. . Alium

[

tum mors occupat ; cum poft plurimos la.

bores exantlatos , tranquille placideeque fe-

ne&tutis dabatur otio frui; alius alio tempo-

re extinguitur , numquam non alieno, num-

quam non importuno: adeo ut femper pa-

D

rum vivamus ; veriffimumque effe illud Pa-

triarche moriendo comperiamus, JDies peve-

grinationis mee , parvi &g mali. )

15. Verum heustu , qui dierum tuo-

futt

rüm numerum tam accurate expendis , &

jl

expendendo obmurmuras: qua tu quaeío

yon

ratione , dies, tnos malos efífe fateris, &

f2)

parvos five paucos effe conquereris , & cer-

j

tefi mali funt , praeftat paucos effe , ne diu

Se

durent dies mali.

Id (ane non fatis capio:

t

nifi forte te magis dele&tant magna mala, &

Mali fi

Vv

quod pejus eft, etiam diuturna.

»

dies

*) Gen. 9.

302 ARS SEMPER GAUDENDI

TR

dies funt, breves fint, ne diu fimus infe-

dem

lices.

Tà ti

16. Nec tamen hoc jam urgeo, aliter

nef

li &

tnihi tecum eft apendum. Mortem fateris

te non fubterfugere; at de tempore, tota

n

An

tioni

tibi jam eft cum morte concertatio.

non te pudet , omnia; Deo cum permiferis,

ilad

vitze mortisque arbitro vitam tuam magni-

) q

fice cum commiferis , jam de tempore cum

SI

tam fapiente Numine velle licitari ? An

hi

my/z

non is, qui omnia , quze continpunt; ut

tute fateris, hactenus preclariffime compo-

ff

pl

fuit z poudere €g meufura, menfüram aptam

etati non inveniet , neque annos ad juíftum

Tij

i,

numerum poterit revocare ? Certe jam in-

de ab ipíà eeternitate, omnia complexus eft,

Vetto

& do

omnia circumfpexit ; & qui capillos ipfos

capitis tui in numeros digetfit , numeravit

defl

0 [

dies tuos, calculumque jam digeftum in

sterna mente , füo rempore complendum,

Qumul

exaravit. Vidit id preclare Job : Mumerus

W d

ib

menfhmn . ejus (ícilicet. hominis) apud te eff ;

con[Hruifl Tevmimos ejyus , qui preterivi mom

lltm

poterunt , ) nec vero etiam preeteriri de-

ff

bent, cum ad tantee fapientiae mentem exa-

fntur

&iffime fint dimenfi.

lon o

uid ipgitur obflre-

pis mifer, menfuramque plenam tibi non

$g

conferri indigne murmuras? an tu fcis

mmlm

quanrum vite tibi debear adjici, quantum

tead']

]

emi,

€) Job. r4. s.

j$

'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 503

rl

Wi

lw

demi , bene ut fit rebus tuis ? füperventu-

ra tibi quid ferat hora, plane ienoras, felix-

altt

ne futurafit , an infelix : infane ipitur vo-

ta extendis , nefcius quantum iis fortaffe

Rs

a

o

complexurusfis mali, Sane fi humanis ra-

tionibus vitam metiamur , veriffimum eft

A

(iri$

illud Senecee, quod multis diu vixi[fe nocuerit,

&) quod deinde multis exequitur exemplis.

-

ecm

Si Pompejumn , inquit ; JVeapoli valetudo ab-

?h

feuliffet , indubitatus. populi. .Romani pviuceps

? U

excefferat : af munc exigui temporis adjetiio,

mpo-

fafligio illum fuo depulit : vidit legiones 12 con-

[pe&u fuo ce[as: & quod turpiffimum, fe

tptam

flom

miliiis gregalis beneficio vivere. Nimius

fim , fi ad ifta e longinquo accerfenda ad-

nit-

Q5 &1

verto animum , que quotidiana nobis funt

UER

& domeftica. Quisque ad preteritam vitam

ip(qs

defle&tat oculos & mentem ; illudque liqui-

1era&,'lï

do reperiet , longiorem vitam mala fibi ac-

um

yduty

cumulafle , & quidem tanta nonnumquam;

ut dubium plane relinquatur, an tanti fue-

ial

rit vivere.

uod quidem dico, fi Dei con-

IT:

j

fillum non fpe&emus in producenda vita,

ífed folas opiniones noftras. Hs ergo fi

jne

tantum attendis; unde id conftat tibi, quod

pae

non longe graviora tibi ingruant incommo-

jlue-

da, quam quz pertuleris mifer; forte bo-

[ n

norum omnium jactura impendet tibi; for-

,

M (Clï

u

te a dignitate per fummam calumniam de-

us

Jiciere,

r

4) Sen. confol. ad Marciam .. 20.

|

904 ARS SEMPER GAUDENDI

| T

Jiciere, omnibus pofthac ludibrio füturus;

ho

forte mittendus inexilium; forte ad ulti-

Dull

mam eoeftatem redigendus ; forte filiorum

p

graviffima infamia te exfpectat , & hac tu

Qpt

vivere conditione velles? Nollem inquis;

R

at incerta funt iftheec mala , dubiique even-

T

tus.

Fateor , fed conquerebaris modo tu,

tibi

faftidiofum effe vivere , incertum mortis;

*

ten

itafi. An ergo tam volupe eft, vitam pro-

gi

trahere incertum infamie , incertum malo-

n«

rum, quaipía morte pejora fünt ? Vide,

ferm

ut votis tuis querelisque injuflis , tute te

Wa

conficias , vitam mortis incertam non vis;

gitiu

& vitam longam vis , felicitatis incertam

It

tamen, & forfitan maximo tuo malo pro-

d

trahendam. — Quinigitur ; rem tibi tam in-

quo

certam & dubiam , illi committis , cui om-

vid

nium temporum perfpecta & expenfa fünt

E

momenta; cui notum eft probe, quid

tivi

quaque ferat dies ; & cui tu oneri ferendo

que

fis par? Vitam ille terminet aut extendat,

t

qui vitam dedit ; necalia mente, quam ut

i

eam , nifi tu non vis, felici forte termina-

ret.

Vive interim fine tedio fecurus Dei;

flt(

& ut mortem non exhorreas , Deum pa-

tür

tere.

dC

17. Patiar enimvero, inquis, & mor-

Wor

tem & Deum: neque mihi longiorem vitam

t

poftulo , quam que mihi ab optimo patre;

[

fapientiffimoque Deo eft conftituta ; verum

Oc

| -teq

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 505

It

hoc me excruciat , importuna roties in ho-

As

h

minem quod incurrat mors; rebusque ; quie

FUf

tum cum

pro manibus fünt filum intercidat;

. [

optima agendi eratopportunitas. Murmu-

Ws

ras fane egrepie : mori quidem vis, & vi-

fef«

tam etiam lon

B

iorem non vis, quam qua

fü

tibi a Deo praixa eft: fed eo potiffimum

15j

tempore terminari conquereris, Quinqua-

PW-

ginta annis vivendum eft tibi; acquieícis tu

Iu

nec plures vis : nolles tamen fuo tempore

jf

)

terminari. Quid autem id e(t, nifi velle;

e

ut noneo tempore naícerere quo natus es?

Y5

citius ergo aut ferius te natum oportuit;

farii

imo ferius, ut quinquaginta , quos vivere

0«

debes, anni pro voto tuo finiantur ferius;

|le

quod quam ineptum fit velle; nemo non

rt

videt. Neque ego certe video , vite tue

funt

auctori quomodo acquiefcas, qui ei de na-

quzd

tivitatis tucc exordio litem moves , narales-

Y

:

que tuos vis refipere ? Quid mirum de vi-

ndaï)

tz termino tibi cum Deo nondum conveni-

um

re ; quem de ipfo exordio in jus vocas?

]i

19. Verum cum numquam opportuna

lj

fit dies qua ex hac luce a Deo evocaris, fta-

"

tutumque tamen tibi cum fit, aliquando de

hac vita difcedere: ne ulla fuper hac re cum

jofe

morte, dum advenerit, deinceps fit con-

tam

tentio, opportune an adfit, an importune?

at

tufane tempus flatue, quo de hac vita fine

yün

-terpiverfatione ulla vis difcedere. Idque

3

ut

0C

ss

306 ARS SEMPER GAUDENDI

TR

ut non temere projectimque agas, tecum

ECE

die

ipfe ferio delibera ; totam tibi hominis ata-

tem ob oculos pone , eamque diem , imo

ipli

horam felige , quam morituro tibi com-

q

j

modiílimarm judicas & maximeopportunam.

Illud profeéto afferere audeo , nullam te de-

lem

Tiütr

fignaturum effe diem , que tibi arrideat,

quamque ut evites , non illico rationes plu-

Tiuti

adi

rime Íint occurfura.

Neque adolefcens

Qui

mori cupies, quod tum tantum incipias vi-

vere: neque in virili ztate ; quod tunc

gut

-

tantum incipias agere: neque in fenectute

pot

mori lubebit , quod tunc tantum virze com-

port

Q]

modis , tanto labore partis, incipias frui.

Sic fàne femper incipies, cum deíinendum

üt

eit, quia numquam volumus definere. Ar-

Thur

Tam

gumento huic nolo infiftere , quod alio lo-

co fufius tractatum dabo.

Illud nunc addo:

Tnor

quod fi tamen poft multa molimina, certum

Du

nobis vitee noílrre terminum praefcripferi-

A:rqu

mus; eumque in decrepitam usque deve-

o

Xammque eetatem poft. centum annos abfol-

C

vendam diftulerimus ; certum eft, illico

fs

cum terminus ille comparuerit, facti poeni-

Qu

tentiam nos fübituram , electionisque tam

quar

prepropere damnaturos nos.

iNe tunc

[//]

quidem erit opportunum mori , quod lites

pení

adhuc componendz fint, quod merces ad-

NY

huc navipent :

quod nondum filio profpe-

&um fit,

denique aliqua adhuc agenda fu-

pere-

)

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 3o7

QUi

pererunt ; quorum tibi nulla erat, mortis

diem eligenti, notitia, Sic femper nobis

&l

1

iplis imponimus ; numquam moriendi eft

o

opportunitas, quia numquam vellemus mo-

ri.

lImmorrales effe nec poffuinus, nee de-

ld.

de

bemus : mortales. effe defideramus ; fed

atf

numquam mori. Quid inrerim aget divi-

num JINumen? te certe , füuper ztate tua

y

I

a&urus , in confilium advocare non poteft,

sV

cui in hac parte confilium: non eft domi.

(iIM

Sratuat igirur ille , qui ftatuit omnia. Im-

tUfe

portunum mortis tempus quod judico, im-

Moriamur fane

JIn

portunus mihi ipfi fum.

Til,

cum moriendum eft, nec aliud agendum

I

tum effe judicemus ; & nnmquam morie-

mur importune.

Si filii curandi funt, cu-

M.

lo

ram illorum gerat Deus : Si pauperes a tua

(

morte fünt futuri, pauperes effe voluit

Deus , ideoque illis eriperis ; ne ditefcant.

iil

fl

Atque idem de quibuscunque negotiis, quae

otium moriendi tibi eripiebant , efto judi-

1

cium ; & tum demum placide morieris.

[j

Íc0

Satis is vixit, qui Deo vixit fatis : multo-

1m

que melior erit moriendi opportunitas,

quam ea, quam arripit is , cujus. ommes vie

n

iM

jJuut judicia, : a) judicia inquam bene ex-

penía

& maguo ftudio preemeditata ; non

(s

Domine,

T

congeíla temere. Cogzovi enim

14

quirz

p

Ji«

4) Pfal. 11$:

$08 ARS SEMPER GAUDENDI

quia equitas judicia tua : nihilque zequius,

«

quam illis modefte & placide acquiefcere.

e

Ydt

19, Ácquiefco inquis ; neque hoc jam

2gO, Ut vitee meze metas fipam ; fipat illas

i V

Deus, per me íane licet.

Verum cur id

l:

faltem non conceditur, ut metas illas cog-

lice

nofcamus nos , quorum tanti intereft id fci-

mal

re ? cur igitur mortis diem , quam defio-

navit Deus , morituro non aperit ? hoe (al-

der

tem mala mortis füblevaret plürimum.. Om-

nia ferio componerentur, & domus, & res,

Tetu

& familia, & quod precipuum eft, ani-

tUf

T»E nepgotium : tum íàane jucundum foret

qu

emori , expectata dum veniret mors ; jam

|

vero inexpectata dum venit, turbat omnia.

| qui

Quid hica me expectatis, Auditores, ut

k

J

huic homini obfítruatur os? Certe illud ad

p

manum eít dicere , non credere me curatu-

qu

rum res fuas , nec vero anime confülturum

fd

eum , qui fe non nifi. poft annum moritu-

qu

rum certo fciverit; quem modo video, in-

Vi

certa cum fit vita craftina, tam incurie res

I'lq

fuas agere, & de falute eeterna tam proje-

dll

[9)

éte copitare. Jam Ífi tam negle&tim pr

fat

cis omnia , cum nefcis vitze quantum fit

2

Ti

per, quid ageres vitee adhuc mulrum pro-

fen

trahende fecurus ? Deumne coleres dum

N

vivis , quem non nifi moriturus vis agnof-

| W

cere ? Incertos igitur vitae, magno confilio

ul

nos voluit Deus ; ne nimium de fine vitae

W

certi,

p

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 509

certi, & vitam perdamus & finem. Vita

enim nofílra eft, non vivere, fed bene vi-

j

vere; finisque vite , bene mori.

Quod

]s

fi vero dc morte certus fores, nec bene vel-

ri

les vivere, nifi dum moriendum eft ; nec

p

licet velles, bene morereris, quia victum eft

d-

1nale.

E

uE[W

20. Qu

5m vero id infanum eft, cre-

fl

dere excipiendam mortem placide , lztos-

O

que abituros vitee dies, mortis horam fi da-

I&

retur Ícire ? quin imo fàpientiffimum id

rurfus inventum eít Dei, mortis tempus

n

Qtet

quod celaverit. Quot enim conquerentium

jm

voces non exaudirentur ? eorum , inquam,

Qid.

quibus brevis vita data effet , & aut in ado-

E

lefcentia terminanda , aut non ultra virilem

du

producenda aetatem ? Quantis animis unus-

tatt

quisque ftarer , non tantum pro domo fua,

jrürm

fed pro pelle & vita, non aliud a&urus,

Yitl

quam de Deo conqueri.

Adde , quod fi

g,ïn- .

vitze terminus perfpectus foret homini, ple-

rique fane ultimis annis jam imminentibus,

l IFS

yof

difüuerent morore , conficerentur triftitia,

fj*

)

tam prope quod fitcerta mors : & fic ti-

d

mor futuri mali , dulcedinem omnem prze-

fentis vite , faltem aliquot annorum fpatio

J

m

prorfus interturbaret. ]am vero omnes vi-

Un()[-

vimus , omnes nos victuros credimus , nec

ullus eít, qui fibi non multos polliceatur an-

)nff(XG |

nos nefz

É vl |

nos: &licet fallamur , falli tamen

$

cimus,

:€Ili)

|

310

ARS SEMPER GAUDENDI

Ti

cimus,. aut fcire nolumus; letique vitam,

inf

dum datur, trahimus.

Maneat id. igitur

T.

probarum fatis, & bonum eíle mori ; ho-

l

mo cum fis; & bene viiee tuz terminos a

Deo prefixos ; & bene etiam eos abfcondi,

ftbi

TOT

ne tu reícias.

His igitur acquiefcendum

eít,

p

"

hominem agere n hac amundi fcena

fi vis.

Vis.

nim

g. IVI

€üm

COl'pA

Oflenditur , quod qui 1nortis [ce tempori

ecquie[cit , etiam amovtis. anodo , — morbisque

p

n d

moriemn infeveutibus debeat comtentus — e[fe.

AMorbos autem magnum effe avtificium .

lo

,

culer

Dei declaratur.

t

du

Tüfi,

2r. X 7Erum ut clara fint hec omni:; &

DT!

manifefta , necdum tramen vita

fecur

fuse patrocinium deponit humana pertina-

fübit

cda. Etcum de mortis tempore nihil habet,

&

quod opponat, de mortis modo , naturee

lioc

aut potius Deo intentat litem.

De morbis,

noll

inquam , conqueritur homo, quibus mife-

Veli

rum hoc corpus varie affligitur , iisque fa-

ne acutiffimis.. Quam enim hoc durum eft,

[it )

tormentis tam gravibus , tamque diuturnis

Wod

peffime excruciari ? Febrium modo calori-

k

bus eftuare , modo podaera neruorumque

ts

aculeis confici, modo capitis doloribus ad

in-

j

'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 311

T

infüniam usque torqueri, modo ftomachi,

givtur

modo laterum torminibus diffecari ? atque

10

hzc mortis inftantis funt prima tantum ve-

051

ftipia.

Quam ergo ferocem efle neceffe eft

ndi

mortem ipfam , cujus tam horrenda funt

lum

xnt

preeludia ?

23. ltaque, ut audio, mori nunquam

vis.

Volo, inquies, quam raxime ; ete-

nim homo fum.. An ergo mortis tuc hora

cum advenerig, fano, vegetoque cum es

corpore, violenta morte vis perire ? an ca-

pü:l

put gladio auferri ; an laqueo collidi fauces,

in]ne

an aquis prefocari , an vulneribus transfi-

Q

icor? Minime , inquies ; m'm'!me , tru-

culenra nimium fünt ifthec mortis genera:

durum eft nimis, fuübito vitam eripi, cum

fofiü, ut cum Saule loquar , adbhuc anima im

fi

&

a) Nefcio fane quo pacto tandem

e ejt.

Vi

tecum agendum fi. Mori vis, fed non

tit

fübito, non violente ; non etiam paulatim

at

& pedetentim ; & tamen mori vis.

Quis

tüg

hac intelligat ? Sane dic quod res eft, mori

TU

nolle te; & morbos fatue tue voluntati

jl

velandz tantum te preeftruere.

di

23. Age tamen , tu qui morbos impe-

d

tis, mortis , ut recte cenfes , affeclas &

mis

prodromos : Sed vide quam abs re. Mo-

)

ot

ti hominem debere ceníes, hoc eít, defi-

mque

nere.

'Totam vero corporis machinam

u-

] 3d

f

x) 2. Reg. 1.

"12

ARS SEMPER GAUDENDI

T

fübito & non fine vi m:gna profterni in ter-

ly

10

ram, horridum dicis & truculentum. Fa-

b

teor; itaeft. Qusm ergo egregium e(t na-

ture , hoc eft, Dei inventum, ira machi-

qu

[

nam hanc compofuiffe , ut compegibus

membrorum , ipfo ufu aut refolatis aur at-

Ho

tritis , fenfim & fine maximo tandem fenfü

diffolvatur & evanefcat ? Hoc fàne morbi

iil

praítant ; fabricam non precipitanr, fed

fu:

diffolvunt.

Neque íi ultima eoritudo pra-

fi;

ceps vifa eft , illa demolita ett domum., fu£-

pla

foíffa Jam dudum erant fundamenta ; exefi

tüm

muri ; & ficfacile in pracipitium abit.

d

Subito lapfus apparuit, fed lente cecidit.

füs|

dic

Sic fit; exeduntur paulatim ipío vfu vires

corporis, mutuaque fefe pugna conficiunt

U

humores illi, quibus corpus ftat & vivitz

Ti

edendo, laborando,

ftudendo, aliisque

I

vite honefte exercitiis ; immultoque magis

tequ

vitiis inhonefte , arteruntur vires , abfu-

W

muntur vitales animalesque fpiritus ; cere-

por

i

I

arium alimentum:

bri neruornmque necef

d

tetrior fanguis puriori jam confümpto fen-

&i

fim fufficitur ; intervertitur humorum tem-

t0ta

peries: fanpuis exuperataur aduritur; &

Tes

fic fe paulatim deftruit pulcherrima illa ma-

€or

china , decrefcitque ca lege, qua crevit; de-

bfo

firuitur, ut conftructa eft. Quid hic de

UV

morbis conqueri poteft homo , cui vel mo-

Y

dice perfpectum eft , quod homo fit ? Do-

por

lores,

'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 315

lores , inquis, tam vehementes effe & por-

It l

ro intolerabiles.

At fàne non omnes effe

Dd« !

ejusmodi eít in confeffo. 'Tu vero hos

quod fufítineas , natura id fert tua, aut for-

1,US

te qua naturam oppreffifti nimia inpluvies.

If

, |

Hoc jam tamen non difputo ; iftud ago.

«l

24. An non tibi jam oftenfüm eít , ter-

jon

minum tibi a Deo preefixum effe, eique faf-

f

fus es te prorfus acquiefcere? Id jam peto;

Vs

fi murus aliquis, aut eediticiüm hodie com:

fal-

planandum prorfüs fit; & vefper inpruat

xl

tum cum adhuc magna ftat molis deftruen-

jb

de pars; quid aget is, qui domum peni-

(il.

tus illo die dejectam vult; quod fuis id con-

Ws

ducere rebus cenfeat ? Sane augende funt

t

operg , accerfende plures valentioresque

manus, quze validis iCtibus fuperent ftructu-

it:

re pertinaciam.

Recte.

At non vides ita

qu

p

tecum api ? Defignate tibi mortis hora eft

lbfu'

in januis ; valido tamen es robuftoque cor-

Me

pore ; nihil admodum in te detrivere mor-

bi preteriti, fegnes operze , lentae manus;

tüfm:

f

& tamen deftruenda eft poft duos menfes

tota fabrica ; artifici fic vifüum Deo. Plu-

((l

:

:

res itaque profecto validioresque morbi,

]

fl

corpori tam firmo admovendi funt , ut rem

abfolvant.

'Tantam vero vim , fine magno

,] d

.C N

cruciatu , inferri non poffe manifeftum eft:

hos tamen perferre neceffe eft, ne tuo tem-

| o

pore non moriaris. lNon tantis exagitan-

»

tur

i

314 ARS SEMPER GAUDENDI

T

tur doloribus invalidi Jam , &tateque fatis-

centes fenes , aut paíffim etiam feemine. In

Qu

fs

his enim non multum roboris fuit , aut fir-

U

mitatis , in quam morbi ;, nexum corporis

T0

diffoluturi, valide incurrerent : & fic parum

VIXI

in faeminis paffim eft laborandum , in illis

fan

vero fenibus jam & exefis, diu per annos

Inc

plurimos laboratum eft; fenfim fübtracta

P

camenta, nerui molles, mufículi flaccidi,

l

pertinacia fere nulla; & fic morbi placide

At vero, ut te

XU

rem fuam agunt; & modefte.

Qu

demoliantur virum oppido fortem & robu-

dem

ftum vi fane ingenti multisque morbis opus

Ven

eft , ut cito rem conficiant.

Ubi vero ad-

bos

movetur magna vis, nil mirum ; clamores

excitari & tumultus.

Ditü

du

25. Cur autem tanto molimine mecum

agitur ; inquies, cur non molliores adhi-

bentur manus ? Non audis ? jam dixi: ut

f

4m

tuo prorfus tempore moriaris. Fateor, le-

lt

viori morbo exftingui poteras : at ille ut te

f

conficeret ftato die, longe citius debuerat

ex

incepiffe ; adecem annis languere debue-

ras, prout valido es beneque compacto cor-

pn

nf

pore, ut jam poft duos menfes , lente &

por

fine dolore magno , fenfüque morereris.

Vito

An vero tam longa tabes conduxifIet rebus

lpf'lh

tuis ? vitam traxiffes mifer ; lenteque dum

N

moreris, nunquam vixiffes bene : nec quid-

l

qualn,

( V

'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 515

fali

2

quam, aut teautfortuna tua dignum, potuif-

fes gerere , languido & emarcido corpore:

i

vixiffes itaque incommode, neque adeo

pOUS

morereris admodum commode. — Jam vero

Arürm

vixifti commode annis pluribus; an hoc

BI

tanti non eft , ut propterea moriaris paulo

105

incommodius ? En an non egregium Dei

IV

inventum morbi funt ? ut longam imper-

( d

)

tiatur valerudinem , nec tamen uftra preefi-

T

xum tempus vivas, congerit operas, brevi-

ii

que conficit incommodo , quod leviori qui-

)u

dem, fed longe diuturniori fuerat abfol-

)PUS

vendum.

Non tamen hic hereo , ut mor-

id-

-

bos preclariffimum effe Dei inventum pe-

Qs

nitus conficiam: plenius id eft demonftran-

dum.

n

26. Doles tu tuo corpori tam male ef-

sd

fe , undique te urgeri doloribus , nec ullas

m

a morbis ferias dari.

Atícin , quo confi-

y/

lio tanta incommoda permittat, aut immit-

(

tat Deus ? Dicam ; íane ut tanto libentius

t

ex hoc corpore excedat anima, in quo fe

g

prafentiftir haberi tam indigne.

Virtus

00

noftra eft, volentes mori ; abire ex hoc cor-

jl

pore, cum abeundum eft, non extrahi in-

:f, ,.5.

vitos. Atqui ut non invitus abeas ; corpus

us

ipfüm quod nimis adamas , moleftiam tibi

du

faceffit & negotium, Quis enim adeo iners

n

fit; vilisque animi, ut eedibus hofpitis per

jf

vim velit immorari , a quo excipitur vultu

ad

316 ARS SEMPER GAUDENDI

TA

ad omnem toruitatem compofito , ino &

&

j

violente protruditur domo ? At vero id ti-

bi, mortalis, plane perfuafum fit, quod

f

preclariffime monet Seneca, zon domun effe

COrpl

boc corpus , fed bo[pitium , & quidem. bveve

UT

bofpitium x quod velinquendum eff , ubi te gva-

feti

fiho

vem e[fó bofpiti videas. 2) An vero tam ur-

bane tecum agitur hac in domo , ut ei tam

defe

pravfracté adhaereas ?. IVoz videmus , ait Se-

banu

od

neca, quam multa mos iucommoda exagitent,

quam inale uobis comveniat boc co

us2 Nunc

&

vidu

de ventre, munc de capite , nunc

pe&ove ac

faucibus querimur ,

alias nerui z0$ , alias pe-

Told

des vexaut; mumc deje&io , munc diflilatio:

abug,

fupereft fauguis , aliquando decff :

[l QU

aliquando

binc atque binc tentamur 5 expellimur. — .Hoc

tum,

Jdt uos

evenire [olet im alieno babitantibus.

corpus zam putve fortiti , mibilomimus etevma

adferh

proponimus , & àn quantum potef? etas buma-

qculeog

ma protendi , tamtum. [pe occupamus. — Yta ille.

Á w

Sed quod ego magis miror, tam putre cor-

t |

Venti

pus adamamus : quid facturi, fi ne. morbis

quidem forer obnoxium ? expellimur per

0ty

VOIum

vim & ab hofpitio detrudimur , & tamen

expellenri inhzeremus ; quid fa&turi porro

li,

fi blande excipiamur , corporique velut

Ring.

le&o rofis facto, anima incubet ad delicias?

dinr

certe mortalitatis noftree tunc poeniteat ; do-

Ra

j ]

lebitque , homines quod fimus. . Quotidie

acci«

Á

^

Ial

P.

^n

20,

s

P

'TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 517

o

acciduntur vires, corpus emarcefcit, &5

(

tamen, inquit fàpientiffime D.. Gregorius,

yol

-

fuperba muens noffra , nimiumque affixa

h)ff

corpori , adbuc mon vult boc fpoute defere-

T

ve , quod quotidie perdit invita. . Quid hac re

fieri poteít ftultius ?. f&epe randem, o homo,

gW

ür

fi homo es, & non animal rationis exors;

ul

defere non gravatim deferentem te. Inur-

i»

banum habes hofpitem ; hofpitium incom-

modum ; idque fumma induttria a Deo fic;

Jf

//

J

& ex arte eft compofitum , ut tadio tandem

victus ; fponte tua & non invitus ; ex hoc

"a

u

molefto corpore , dicam , an ergaftulo, liber

abeas, alioquin expellendus etiam ingratiis.

"n

"

(I'.

En rurfüs morborum preclariffimum inven-

tutn.,

3)

MUET

27. Adde denique, morbos id etiam

adferre commodi , quod dolores ultimos

l 1)t

Al

j

/d

aculeosque , ut fic dicam , mortis retundant)

fic ut a moribundo fzpi(lime vix percipian-

] il

(of

tur.

Pulchrum enimvero naturee fefe diffol-

ventis artificium.

Quod fi fano vegetoque

uolbls

corpore, plenis, ut ajunt ; fenfibus; ner-

i Pfl

vorum convulfones , vifcerum coarctatio-

a

nes, palpitationes cordis, mortisque tor-

gtl

yelit

mina, per que tandem anima exprimitur,

effent fufferenda; fine dubio non parva to»

us

xet carnificina mors.

Fatebatur id morti

NU

jam proximus, quam füis ipfe manibus con-

od

Íciverat, mifer Saul. Ferro incubat , avele

elix ani«

aw' D

litur per vim ex vegeto corgore inf

, mas.

318

ARS SEMPER GAUDENDI

1

ina: non patitur exeftuantis doloris vehe-

tui

mentiam : Zegent.me , inquit, agguf/ie: nec

tisq

Thirum, €7 zofa anima in me e[f.

4) At huic

lf

incommodo bene providit fàpiens Deus.

fpid

Morbos premittit; quibus animales vitales-

mor

firio

que fpiritus exhauriantur paulatim, a quibus

eft omnis fenfuum vicor: hebefcit iteqve

caro , tactus obtunditur, quin & phantafia

ipfa, in qua maximus pene feníüs refidet,

0ff

(iti]

debilitatur , & fepe etiam proríus occludi-

tur; fic ut torpeat, neque ullo fen(u movea-

/

tur. Cum autem maximus & precipuus,

nervis, mufculis caterisque organis, per

29,]

morbos ereptus eít fenfüs, tum vero cete-

ra morbi peragunt , dejiciuntque , quae re-

tenti

t

liqua eft ; corporis machinam ; magna qui-

dem vi & convulfione membrorum , fed

tünr,

exiguo fane fenfu morienris.

N

28. Non eft itaque, quod mortem ob

I0,e

morbos, mortis prodromos, criminetis,

lem ;

Maximum morbi íunt nature diflolvenda

T

beneficium ; cum ad hoc potiffimum inven-

t

ti fünr.

Primo , quidem ut moriaris ; qui

enir

fnortalis es , & mori debes.

Secundo, ut

nuj

tuo;, quod tibi preftirutum eft ; tempore

1o]

inoriaris.

Tirtio, ut non invitus. . Quérto;

Tür

etiam ut füaviter. Patere ipitur morbos;

Datit

qui mortalem effe pateris te. Neque rurfus

ftim

caput tibi obtundito , ut moriturus morbi

RU

onibus

Tin

genus eligas ; nefcis enim , -quid rati

;

tuis

Titq

(* 3. Reg. 1. 9.

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 519

Y

i

tuis conducat , quid vires tuz& ferant, more

T

tisque füo tempore oppetendz neceffitas.

[ hüh

Difpiciat hec, qui omnia & omnibus pro-

[Ja

fpicir; tuum eft , bene expendenti fingula;

ts

morbosque viribus tuis commetienti Deo;

ubu

ferio acquiefcere,

;«

at

!

6. V.

]

alutis

di

Q

l

Offenditur 1nortem , ob eterne

aut damuationis peviculum , timeudam uon . ef-

TT

0yce

— [b s ueque ddeirco boram mortis pre[ciri

debuife.

Puusl

29. TLlud vero palmare eft conquerendi ge-

I

nus , quod homines vite fuz reti-

&[o

( fd«

nenüifimi , ab eterne falutis , que a mortis

articulo dependet , incertitudine paffim pe-

qm-

,R

tunt.

Mori, ajunt, non effet adeo diffici-

le , nifi poft hanc alia reftaret vita. At ve-

moó

ro , ego contrarium affero; & quidem mor«

tem natuürz infeftam & timendam effe dicee

j

ndi

j

rem , nifi alia prorfüs miferam hanc vitam

exciperet ; eaque longe felicifima, — Qu

is

l

j q

enim vel ex ergaftulo detrudi patiatur fe, fi

nulla proríüs alia fappetit habitatio? Jam ve«

fg, W

E

npore

ro licet ex hoc corpore expellatur anima, pa«

rum id fane curat ; nihil hac in parte invita

j

Scit

105

patitur ; quin imo gaudet migrare fe.

ortis

enim quo exitura fit ; eterna ob oculos ha-

bet, in quibus benevole & per fummam hu«

motbl |

on)

i

manitarem excipienda eft , codorum tabere

nacula; eo avolat , heec fufpirat.

J [

U5

50.

320 - ARS SEMPER GAUDENDI

TM

. 80. Sufpirare tu quoque videris mihi,

fitü

ill

udque identidem ingemere , imo conqueri,

pra

tam incerta mortis hoza quod fit , a qua ta-

vitiü

men tora deinceps pendet eeternitas, — Quan-

. qui

ta enim id infelicitatis eft, incautum nihil-

tis in

que tale cogitantem fübiro aut cafu , aut (üf-

Qunt.

focatione , aut hominis nefarii manibus op-

teris.

primi , oculosque claudere non nifi in altera

mori

aperiendos vita ? judicem intered fübito con-

tefer

Ípicere , & cujus jamjam ore zeterna feli-

üt t

citatis aur damnationis danda eft fententia?

fi,

Quid horribilius , quam lethali fcelere cor-

[

reptum mori , nec feriae poenitentiae tempus

m

dari? Et vero, quamvis nullius fibi gravio-

um

Zis noxz confcius quis fit , certe fummum

à f

beneficium maximeque optandum effe nemo

Q

Degaverit , ad mortem pie fübeundam , íe.

Qi$,

xio fe poffe componere, operibus bonis fan-

tibin

&tisque attentius incumbere, fefeque perEc-

mori

Clefia& Sacramenta ad fuüturam luctam for-

dUl

üiter. fubeundam , magnis animis compara-

Wi

re. Hec aurem tanta bona, nobis eripit

Tünc

mortis hora femper incerta, femper dubia,

moi

& idcirco cum anxietate femper expeéctanda.

B

O fi hanc faltem fcire liceat : quanta illico

'de n

füboriretur turbatee menti pax, quanta tran-

Tiorar

quillitas.

d

e

31. Egregie enimuero tuas partes fufti-

Qgn

nes qui ad ultimnum usque halitum invenis,

Celnl

IDeo quod opponas. Antequam tamen tibi

aïiqu;

Ttg

refpondeam » iítud queefo memineris; quod

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 32t

füli

fi tantee felicitatis effe ducas , horam mortis

certe morbis tantopere con-

que

precognofcere;

m

vitiari non debuiffe te ; n

am eccuni alterumy

datur beneficium ; mor-«

Qu

quod tibi a morbis

nili

tis inftantis nuntium tibi ferunt;

eamque di-

cunt effe in januis. Quid vero ; ut tute fa-

if

j0p«

teris , felicius tibi poteft obtingere , quam

[f

mortis momentum praícire ? nihil autem

) C()DI'

refert: an Angelo revelante; an morborum;

utita dicam , clamoribus , id refcias, modo

Il

fcias , qua demum agatur res.

C0f«

32. At fera nimium eft, inquies , ifta

npis

mortis denuntiatio , quam ur votis fatisfa-

iV«

ciart: multo enim antehac tempore aperien-

da foret fatalis hora, nuntius pratus ut 1lit,

nuiri

xmo

opportunusque

rebus omnibus rite peragen-

dis. Itane vero? Age itaque , en decretum

J iel

Evoluto ab hoc die anno;

sfit

tibi mortis affero.

moriendum eft tibi : ita perpenfis omnibus

r

f

ftatuit Deus. lllud porro jam qu&ro, quid

oft annum moriturus, hac hora, quam

.pata-

eipl

nunc vivis, a te fa&tum voles ? fac fane id

j

modo; &eque fecurus

hujus hore morie-

five prefixum vi-

d

ris elapfo vitae tem

pore ;

lo s

te momentum pra&

fciveris , five etiam ig-

p

noraris. Neque vero de hac hora, qua

bene epi magis follicit

us effe debeo , five

five poft annos de-

i l

cras mortem oppetam ;

itenda

cem.

uod Íi autem jam agis poen

ii

aliquando , certo jam mentem roresque

s quod poniteat; quan-

L

p

.1

muta , & non hebä)i

à

-

x

hr d

322

ARS SEMPER GAUDENDI

TR

documque demum moriturum. Quid enim

VàCa

&if

refert fcire te , an nefcire mortem ruam , ut

bene vivas hodie , cum id probe ícias, quid

Cre

hodie a te requirar. Deus? Equidem illud

&nim

fin(ü

credo, te nullius gravioris tibi culpae confci-

um , modeíle apere res tuas , vacare pieta-

[it

tjüsr

tis officiis , domefticee aut etiam, publicee

rei curam gerere, prout tua fert conditio

lus :

Inur

eaque apere, qua& virum probum decent,

Jam fic tecum ratiocinor , quod fi poft men-

lu (

fem moriturum fcires te , aliquamne neceffi-

prap

tatem ant legem aliam a Deo tibi impofi-

Que|

Vità(

tam crederes agendi, aut alia, aut majora;

quam qua jàm agis, ignarus mortis ? Ego

j J

certe non arbitror : nam cum Deus fatalem

tui f

mihi horam exacte calleat, numquam ta-

fetho

men praceptum ullum de vitee ratione im-

&

mutande mihi manifeítat.

Itaque cum ea

Cleto

) ]s

ago ; que Ílatus mei ratio exigit ; certus

um ea me agere, que modo agere me vult

Ig i

Deus. Quid igitur intereft , fcire me , an

qug

nefcire mortem meam ; cum neque mortis

fmpl

confcientia, neque ejusdem ignorantie, quid-

Qtnue

quam viciffitudinis rebus a me agendis de-

LM

D

beant, aut etiam poflint conferre ? Certe

LUE

fi cras moriturus fum , aliud hodie praftare

ftt

non poflum , quam quod vult Deus, . Idem

(

autem vult a me preftari mortis conício &

Vler

jgnaro.,

Qd

33. At vero, inquis, fi fcirem cras mi-

tioni

hie vita difcedendum effe', Íane ora

h

Vàs

)

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 3:.3

|e

*nifr

vacarem impenfius , totum tne coram .San-

&iffima Euchariftia in terram füpplex conji-

u

cerem, ut fic in chariflimi fponfi

confpeétu

),quü

animam exhalarem. ltatu quidem ; & pro

y il

conf

fenfu tuo pie.

Verum cum Deus jam re-

fciat te craftino moriturum

die, nihil tamen

pl

l

(

ejusmodi tibi precipit

; precipit autem re-

j

bus tuis vacare te , officio

fatisfacere ; do-

Qu

|

mum curare &liberos. ]Jam quero: quam

de.

tu conducibiliorem ; ad

bene moriendum

m

preparationem effe exi

ftimas, an agere ea

neceh:i- |

, aut etiam pri-

mpok-

que tibi , aut mortis timor

vata devotio fuggerit, an Ver

0e3, quz requi-

nQM&7

e officii

?y

rit Deus? requirere autem ea; qu

tui funt ,

nemini poteft effe dubium. | Pro-

ialem

fe&to mentis mec

fuiffe video fapientiffimum

qm u

& plffimum virum Vinc

entiumCaraffamSo-

p In-

cieratis noftrae olim Preepofi

tum Generalem.

um d

4) Is cum a pr

andio , de more íocietati no-

egri

- Vllll

fire ufitato, laxaret animum ; urgeretque

quispiam , quid tandem a

&urus effet, fi ex-

I æ

moriendum foret ;

Ego vero; in-

quorti

templo ipfi

enue & affeveranter dixit ;

non aliud age-

Y

id eft, a«

J

yem , quam

uod in prafeutia ago

aliud

so velaxau

4

0. vacavem «

uon inquam

I

Affeveranter id

æfi&f!

quam boc ip[um agerem.

pl'

dixit Vincenrius , fed in

trepide id peregit

[iam

Rodericus de Hormezas ;

rare inter culinae

1fCi0

fordes virtutis vir. 7) Is ab

Angelo tutelari,

4

Inor-

"

4) Bartolus in ejus vita l. 2. c. 1o. in fine.

g

v

£) Siguenza in Viftor. Hieronymianorum.

l

i

$24 ARS SEMPER GAUDENDI .

T

mortis proftridie inftantis admonitus , mane

&i

quidem piiffime facram fynaxim accepit; to-

E

to deinceps die, culing prout folebat , co-

0p

quus vacat, vefperi fratribus accubituris

pa

parat, & vero porrigit, Peractis omnibus ad

p

le&ulum fefe , fanus ut videbatur vegetus-

lon

que confert ; facro oleo f& inungi poftulat;

[3j

nec mora, placidiffime emoritur.

Hec tu

&i

qui audis , quid cogitas ? fan&tos eos fuiffe

tf

viros inclamas , animas innocuas , conícien-

tiaque recte factorum freras,

'Talem & te

ol

efle exiftimo nulli cerre lethali culpe obno-

lint

xium. Verum, fi fàn&i erant, cur non

Ton |

etiam fanctioribus operibus vitam conclu-

N

dunt ? an ea fanctorum virorum eft;in mor-

l£V

tis articulo, fat digna occupatio , animum

folui

ex lege relaxare , coenamque inflruere ? E(t

; Dienr

fane: neque ulla eft dipnior, quam qua ex

Qe

Dei mente fit actio. Dei autem mentem Vin-

ftit

centio pridem declarabar Relipionis lex &

ing

coníüetudo , Roderico eutem a prapofitis

| güfa[

injunctum coquendi officium. — Hoc spe ho-

immm

die, quod hodie exigit a te Deus; neque

I"æ[ä [

preflantiorem morti preparationem potes

ins

pramittere, moriturus etiam vefperi: num-

Bu

quam mors inveniet te melius occuparum.

BT

34. Sed quid fi incautum opprimar, aut

' tüfif

ifthic loci, ubi nulla Sacramentorum rite füf-

Afttn

cipiendorum datur occafio ? Dicam : hoc fi

Donft

contigerit , prafertim fi nulla culpa mea , me-

) &t

utn

-

cum ipíe tum ftatuam ü*lej 'Sacgamemor

)Q

r

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 325

lf

adminiculo, emori me, Deum voluiffe. Ne-

Qu

que proprerea magis conquerar ; quam de

Q

optimo patre reverens filius ; quod fibi iu

Ut

patriam reverfuro , cum de neceflariis im-

T

peníis optime profpexerir, non tamen adhuc

10

longe lautius viaticum erogarit. Viaticumcer-

te Deus morituro fi conceflerit ; erit profe-

;ä

Jf

Ü

V

&to infinitas quod agam gratias pro tanto be-

ul

neficio ; fin vero denegarit, acquiefcam illi-

dv

co , & fanctiffimam ram boni Patris adorabo

voluntatem & fortaffe hac tam prompta vo-

v

J

luntatis mex cum Divina conformatione,

non

non parum ejus meriti compenfabo, quod.

(l

Sacramentorum perceptio contuliffe. INe-

r

que vero hec ame ita dici cogitate , quafi fi

u

íolatium fubito morituris oftendam ; ea fa-

J

pientiffimze & vero fanctiffimz, divinarum-

A

que rerum apprime conícise Gertrudis mens

VMl«

fuit & refponfum , 4) plane heroicum &

x&

dignum Virgine Deo penitus dedicata. Lon-

ofits

go fane traétu montis, in profundam vallem;

o

immani lapfü cum decidiffet cafu nefcio quo;

ille(à tamen & innoxia fürrexit , non exigua

equt

oa

edens figna letitie. ]Nemo non crederet

Quf

gaudere Gertrudem, mortem quod evafiflet ;

at verolatabatur illa fe tam propea morte

].

abfuiffe: &;, ah inquit, pia Virgo,; quam

, 4

(il-

fortunatus fuiffet cafus hic, fi totam me meo

us

fponfo copjunxiffes !^ Admirabatur dictum

adftantiium aliquis ; & , nonne ponituiffet,

f

5

iil-

orüm

e) D. Gemud.m 1. infi

l

nuat, divin, €. It.

"

À

326 AiQS SEMPER GAUDENDI,

T

inquit , fi fine fan&ee Ecclefie Sacramentis

]

Il

ex hec vita fuiffet decedendum ? Erubuit Vir-

D

go; &fíane , refpondit, longe amplius pa-

C

nieret. me , fi vel in. minima etiam re aut

df

aromo , fanctitfima .Dei volunrati me non

d

penius conformarem, | Quid ad haec fancto-

rurm religiofitfima exempla reponis modo, tu

plic

de.

qui neício quo Sanétitatis pretextu , mor-

Ti

tern non tam recle vis inflituere , quam de-

[77

trectare ? Eftne aliquid quod opponas ; aut

mortem cur exhorreas?

ïi,' 1

D

$5. Eft fàne, inquis, idque precipu-

nor]

um , quod àb eo temporis articulo tora de«

Quin

pendeat eternitas. Sit id uti dicis. An id-

lu

circo detrectanda umquam mors , an potius

dlo

recte componenda vita, ut eam confequaris

W

mortem, quam felix eeternitas fecutura? Non

quod

tamen id jam dico. . Illud nunc affero, quod

Tüort

fortaffe minime expeélas , ut os tibi penitus

hàtd

occludam.

Quocumque demum tempore

moriturus fis, bene an male finiturus vitam,

lil

d

in flatu gratiae difceffurus an hoftis Dei; num-

dn;

quam tamen opportuniorem nacturum te

Wil |

horam qua moriaris, quam eam que tibi

[tte

morituro obtinget. Quidfi ergo mortali-

PATS

bus peccatis obnoxium mors inveniat ? an

Ti

non illico ad eternas,poenas infelix anima ra-

pietur? Rapietur certe. Quo pacto ipitur

ftity

opportune , & e re fua ex corpore egredi-

tur anima eternum peritura ? Dicam non

H

)

cenfent Patres.

quid ego; fed quod graviffi

j

j)

IIE

4

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 327

n

Jllud in primis certum eft , homines fceleri-

Vi |

bus immerfos, longaque improbitate impli-

d

catos, nequea peccatis, fi perpant vivere

i

difceffuros; per. fammum Dei beneficium

no

ex hac vita rapi , ne longe fibi

ravius füp-

d.

plicium peccando confcifcant.

N

am , ut re-

10,(11

éte D. Ambrofius , Zmpio amara movs, £2

Dol

pamen amavior vita quam qmor$ ; gracius eft

Ti

h

euimn ad peccatum vivere , quam in peccato 1mo-

r

vi; quia ünpius im quamtum vivit , peccatum

auget 5 fi anoviatur , peccave defimit, ) mi-

n

noribusque jam excedit panis obnoxius,

1 [

quam (i ferius moreretur. Beneficium ett

T

itaque ipfis viram vel invitis eripi, ur recte

TiUS

alio loco Ambrofius, ze plura delinquaut, qui-

yu

bus vita, feuus eft delidlorum. . b) Quid,

NU

quod & gratulandum effe de . tam infaufta

n

morte coptendit mitiffimus caeteroquia Ber-

jils

nardus : AMagis , c) inquit, oporzuit eis grc-

pOl'C

zulari , fiquidem bonum efl ei , fi fic ageve per-

fafty

feverat ,. ut flagitüis ejus , quibus voluntas ino-

jurt-

duin 1105 ponit , vel nece[frtas fiuem pouat , ex«

u

[edit ei quà femper in. anima movitur , ut. cor-

T

;

Coníentit plane ma-

pore citius. moriatur.

yu

gnus Chryfoftomus

; illudque addit ad rem

a[? M

meam maxime quod facit.

d) Gaudeamus

"u

ágitur &9 uos , cum juftum videvanus intevi[fey

(

n

j Edl-

4) D. Ambrof. 1. de bono mortis c. 1.

l. 2. de Abel & Cain c. to.

ï n

«€) D. Bern. fe

5) D. Ambr.

. de fallacia

rafentis vitz.

f

p

].

4) D. Chryf. i

pillolam ad

hilipp. tom. f.

A

228

ARS SEMPER GAUDENDI

T

ve] potius quando aliquem etiam ex. defpevatis.

f

ANom ille quidem difzeffit laborum fuorum mer-

Ti

cedem accepturus 5 bic vero quidpiam de pecca-

pa

zorum fuoruim vumero detvaecit, " Ica ille.

vd

fün

36. Scio equidem quid. repofiturus fis.

Nempe fceleratum illum,; fi vita fupereffet,

TliQ

Iec

eam in melius commurare potuiffe quidem:

fed an tu fa&turum fuiffe exiftimas , id quod

eit:

potuit ? audi Chryfoftomum: |.Se4 forzaffe in-

Tilü

quis, vitam vivus mutaffet [uam. t uou illum

vapui[ét Deus , 1 vitam e[fet. mutatuvus. — a)

Et ne Chryfoftomum hezc temere dixiffe ar-

Qu

bitreris, en ut fibi conftet, alio loco idem

i

tractans argumenrum , €7 fl inquit, peccator

quidem ab , peccata . vepveffa. [unt , mec , fi

(i

Deus pauitentiam a&urum [civilfzet , ante pa-

:

piteutiam eum vapui[ot. D) En quam conftan-

ter & dilucide idem affeveret. Que qui-

hi

dem omnia de concuríu ordinario pratiarum

intelligenda exiftimo.

ütti

ln

27. Collige tandem mentem animosque

le;(

quisquis es , neque de momento, quod pater

2u fua poteflate po[uit ,

c) fis follicitus , fed

mhor

Rehq

vitee momentum hoc , quod in tua manu eft,

ferio compone.

Bonam mortem vis, be-

là (

fhgy

ne nunc age & bonam facies,

Tu quidem,ut

& C0

reéte Seneca , suorfem , ut mumquam timeas,

eti-

lm

Ti

«) Ibidem.

N

D. Chryfoft. hom. 69. ad pgpulum.

j

AG. 1. 7.

L

,

j

TRACTAT.DECIMUS QUINTUS. 329

nili.

Jemper cogita, . à) Sed mortem dum copitas,

At

nature finem cogita , non füpplicium, Su-

t

pervacaneus eft. timor ille follicirus ; imo &

vehementer noxius ; nam prafentis viiae t-

x f

fum & dulcedinem eripit, neque ad futüram

mortem , faufta utfit; quidquam magnope-

t

(dem:

re confert. Agamus itaque quod agendum

eít ; bene vivamus dum vivimus, recte mo-

qui

rituri , dum erit moriendum.

f

ilm

u(l)

S VI.

feat

Cum aortis qmomentum. advenerit, hoc

jdem

age , ut bene , boc efl , letus moviavis. 4&us,

(t0Y

quos excitare debent morituri , expomuntur.

71]

] pæ—

Taque, cum jam ad vitee terminum

Yi

38. l

perventum füerit, tum vero fummo

g

animi imperu adnitendum eft, ut ultimum

arur

articulum bene claudas: ut , quodcumque

in ante acta vita peccaturn eft, vivendo ma-

YT

le; corrigas, moriendo bene, PDene autem

j

M

mori, nihil eft aliud , quam libenter mori.

j

Reliqua enim quee füfcipienda funt Sacramen-

Ü Cfl)

ta, cum devotione fufcipere ; eft bene fe ad

:

—

! Y

mortem preparare, Dene autem ad morrem

jnlt

fe componere, non id quidem adhuc eft be-

12

ne mori ; iftad enim eft bene vivere ; cum

fj*

mors propinqua eft, aut tum cum morien-

eo, 1li-

d—ut.n eít, —Bgne autem mori effe conf:

€Il-

&) Sen. ep. 3o.

530

ARS SEMPER GAUDENDI

[

ï;

benter, lete , & gratanter ex hac vira dif-

cedere. Sic poft lonpam navigationem laetus

)0

i

eft viator , cum portum conípicir; latior

[

cum tenet: nec invitus e navi extrahitur;

Dl

exit fponte füa , gratiisque navis gubernato-

lt

ri aCtis , & fociis magna humanitate valedi-

[

cens, patrios lares gaudens fübit ; mirisque

t

incedit imo & diffluit latitiis.

aü

39. Hoc tum precipue agendum efl,

t0t

Auditores, cum non tam vite , quam mo-

leflillime navigationis finem tenemus : «d

Vit

portum appulía eft navis. Qvid impalleíci-

Ti«

inus, ubi patria eft pre oculis ? Exeamus

hil

profeéto ex hoc corpore ; e navi in portum

qji

defcendimus. 'T'otaque cum tam feliciter in-

flitura fit navipatio ; certe primum illudque

nif

li

precipuum , quod a nobis requiritur, eft,

ln

ut ingentes plane gratias apamus SapientiíIi-

fd

mo illi navis noftre Direétori Deo ; primo

quidem , quod navis hujus, corporis inquam

Ch

Tj

ufüm , mare mundi enavipaturis tam libera-

Rn

liter concefferit : deinde quod tanta cura, fa-

lnt

pientia, & ftudio , totam vite noftre feriem

ita fit complexus , ut eam tandem ad finem

qui

Tiüy

usque , & quidem feliciffimum perduxerit.

chr

40. Tum vero ad re ipfüm mentem

UT

refle&tens : Eja, inquies ; quid ftamus?

llic

quin exilimus in optatam ram diu patriam ?

Egrediendum efít Anima ; vita jam peracta

)

eit, laboribus finis imponitur ; & amode

Jaill

!

j

)

TRACTAT. DECIMUS QUINTUS. 331

df

^am dicit [pivitus ut vequiefcas a

labovibus tuzs.

AU

a thea-

4) Scena peracta eft, actum eft fatis;

lUOE

tro difcedendum eít, Re&e Seneca : Quo-

(s

1modo fabula , fic

vita : non quamdiu, fed quam

AU

benue a&la fit , vefevt.

Nibil ad vem pertinet

Q

quo loco defr

(nag; quocumque voles define : tan-

1

fum bonam claufulam. impone.

j) Impones

autem Íi diícedas vo

lens; velis vero ; quia

] e",

totius fabule aut vitee auctor Deus ita ftatuit.

mo

Itane flatuit ? hunc ergo finiendae

41.

ao

vitze articulum mihi defignavit Deu

s? ita fit;

elCh

nec vero volo invitus. Perfonam quam mi-

m

hi Deus impofuerat in hoc vitee theatro; per-

tUf

amus;

egi.

jtaque veftes fcenicas depon

.

If

cupio

faue diffolvi 2 eff cum. Cbri

o. €) Sen-

diícedimus

qe

tio : vires labant, ingruit mors ;

j CH,

tandem Anima, deponendum eít corpus;

xf

fed veftis tantum fuit,

Itaque; ut recte

i

Chryfottomus , zazta. facilit

ate covpus exua-

d) ad fomnum

]uam

T$ , quanta veftimentum «

baw-

componimur

, idcirco denudamur.

Vale

vale incommoda

5)["

jnterim

infirimd caro ;

tief

quamvis ; chariffima nihilominus

laborum

in ; fepul-

a

navigati

onisque peracte focia:

*

yetll

chrum , i

d eft , in patriam domum inferen-

fus deferenda:

mieff

da es, non tamen a me pror

j]

illic quiefce donec optatiffima dies aderit;

qua

m

ii

D

4) Ápoc. 14. 11

ml

&) Sen. ep. 7

in finé.

c) Ad Phil. 1.

j

"

d) ChryfoitomWgom. 67. ad pop.

Ms

332

ARS SEMPER GAUDENDI

qua in feliciffima numquamque diffolvenda

TONCRONNENE

redituri fumus ofcula & amplexus, Tu qui-

dem in pulvere dormies, noftra autem con-

verfatio in coelis erit.

Verum id ribi fit fo-

latio : zude-etiam Salvatorem. expettamus Do-

mimum uofhrum. Sefun Chviflum , qui vefor-

anabit corpus bumilitatis uoflv , configuratum

covpori claritatis fue. a) um vero fimul cum

JDomiuo erimus. "Vale itaque corpus, fed

non eternum; Deus ita ftatuit; Deo paren-

dum eft. .

42. Et vos quoque ; quotquot hic ad-

flatis , navigationis mee focii & commilito-

nes pii ; falvere jubeo ; non abeo a vobis;

fed precedo. Portum teneo, congratula-

mini felici.

Vos porro quem inftituiflis te-

nete curfüm, & brevi falva erunt omnia.

Aliudne eít , quod a me requiris o magne

vire mortüsque arbiter ? Prefto füm , &

mori paratus & vivere, Viximus, morien-

dum eft.

Itaque corpus depono ; ad fom-

In manus tuas com-

num compono ocu.os.

mendo, quem reddo fpiritum. — T'u reperis,

ego do. . Nihil amplius a merequiritur; ita-

que inclinato capite ; /z pace àz 1d ipfum dor-

miaim €s9' vequie[cam , quoniam tu Domiue fin-

gulariter ia [pe couflituifli se. — D)

(« Ad Phil. 5.

(? Pfl. 4. 9.

L

&

exo .

u

n

j

on

f

D.

701

jl

D

L

j

j

fito

Cbis;

NU

I

n

Dd

!j

rl

for

Coftt

pelifl

.; i[jl

TTU)

TM

£

— —

——

GESBEDLSR

d.

E

—

t

VE

TT Weol

EC

z

'»

m d

umpoeeeemm d

z

T

is

d

d

asss

"p

W

—— —

—

gb

——

— À

— COPPMMS

m ncecatpes

ais ii

E.

ii

g

L*

s

E

,

i

s

A

2

iE

*

-

.

2

5354

v

ü&wä

o

RE

hs

us

4.9,» Es

$x

QUs

m

AE

d

o

"4

d

.

CT

w

N

um

a

VoN

Is

a

v

Cs

r

PA

z

n

d

r

2

ju

M

z

M

E

ts

Z

22

n

ia

.

zE

.

DT d

i

22

p5

"

Dcis

9s

$

s

$x

Abr:

WW

T

at

d

L

À

s

E.

*

"

"B

i

5

É

U

1

Rs

k

s

*

s

M

d

Ra

PA

A

i

k

2

:

efn

Z

X

£

*

rE

v i

ia

Fs

TET

r

F

pets

:

:

Val

E

x

;

E

A:

:

CC

E

st

z

E.

:

:

As

m,.

(m.

r

,WMW

s

a E

VEU

4

-

J

*

A

u

E2

A

t

Y

2

Es

p

p

:

*

i

A

E

A.

ii

T Pa

^

o

i

m

5

z

H

P.

s

?.

^

-

?WW-MWr

*

$

5

2

:

s

"*

-;

.

Y ET

|

du

14

ia

Ü

;

N

T

t

r4

*

u

lo

YR

r

p

e

u

E

.

s

As

V

"

*s

2

-

T

$s

z

E

ii

*

2

[

m

g*

Y

2

»

*

4

e

EM

"

Aa

d

i*

AC

326

s

d

i

2

E2

d

ie

[2

Is

Va

us

Y

x

M

)

$t

x

280

53

m

5

9

y

g

TOE

o

Q

g?

M

v

2

E

hs

s

H

£2

.

s

9

£

x

3

P

&

N

M

ia

f

*

s

U

RAT

E Am.m.ääwä

z2

À

u

d

B

d.

r

A

iL

*

j

3

D

3*

iE

i

m

P

A

Y

P

OT

As

-

R.

*

x

A:

M

p

N

s

H

j

PU

AUs

u

-

4

2

d

r

3

ES

U

x

^

$UM

X

?

n

As

.

s

u

h

Y2r

n

r

s

B

i

.

VE

n

U

m

x

CX

A

ia

d

z

i

a

a

E

z

t^

t

5

13

i

.

RA

25

d«

:

T

us

u

n

m

ET

£

ä&

vj

5

1

i

tj

h

r

3

i

Es

E

r

M

b

-

fy

$n

E

AT

i

DXf

M

ia

i

z

us

x

R

—

Rn m

J

s

z

d

Vb

d

g

3

u

z

M

d

-

iE

w

m

s

A

p

p

3v

$

Qp

R

o

2

2

j

*

3

"g

I

M

Ka

z

dte

z

s

m

i

A

ET

AE

N

3

D

m

d

e

LU

d

s

12

*

ERE

:

N

r ass Mb

x

&

EM

o

qo

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

s

ARS SEMPER

ä

i

tuna,

Vojoti

GAUDENDI

-

s d

]

ä

i

M

SOLA CONSIDERATION E

( Vil

DIVIN E

Em

14

j

A

1

j f

PROVIDENTI]-E

13

"

DEMONSTRATA

12

enet

| 10

lifiti

E ALPHONSO ANTONIO

i

e fà

——

aov

;

DE SARASA

S

w

SocigTATIS JESUS

B

jiden

«diolt

J

ALM.JE CONGREGATIONI

W

MASORI ACADEMICZE

nlpW

yali

Il

B. MARLE VIRGINIS

AB ANGELO SALUTAT/E

IN

STRENAM OBLATÀ

HERBIPOLI

E

ÀwxNo CungisrTi MDCCLIX,

TOMUS 1l

(

Z

äæ

( SES

—X—)

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

"Tyois Viduz Joan. Jae: Chriftoph; Kleyer, Univ. Typ.

Per Wolffz. Chriftoph. Kohles ; p. t. Fa&torem:

*