Gi1965

at

st

Ó

ag R AR

-

z

A od -t a ERE !....ïiï.cï&ä::»VJ

&

w

AUE AUUN

A AU g s.

"ELRu D

j*

nb iAata

A

nitotpidpeni n

hts

ts

s eiqum M odvl a K D

DI PIOSRIONTTGES I STREDPUR

TSESBEISSNIUUUS

V eSsidu t OOU REU Md

a

D

j

h

?

ä:

N12«511954775 021

QUALIANIIANE6—

tll

E )

a

—

p

——

T

—

I

77

a

u-

—

,

E

I

EM

a

Ra

3n

sss ERE

ia

AT

z

-

E

m

—

T

E

E

RTA

I

GE

SSS

——

7

IIIT2I UT

RLT

II

I

ES

——

——

)

—

—

--

ccd

T z

—

EE

—

I

lII

EL

—

L

ESOUNNSNSSS

-

zi

--

A

—

z

m

a

L

Z

Z

Z2

EX

il

l

À

r

——

——

EE

z

——

2

u-

E

3-

j

—

—

É

s

U

Wlun

[— ——j

—

E

r

——

-

L

NT

u

——

L

,

m

E

R—

— —

p

$

Em

£

WW.

T

ET

—

m

7 L

227

E.

EL

x

--

Z

WW:WW

TA

z

DI

NS

E -

as

z

ii

o

E.

A

l

M

Y

—

—

A

TU

T

T

L

X

P

L

z

,

L

.

D

g

w

A

,

m a

r

.

A

A

—

2

24

M

N

aL

m

27

,

z

,

X

"EE

2

E

.m.

r

2

A

-

d

Z

E

E

—

:

227

^

P

t

"VEU

D

Wi

N

N

«

a

TTTE

:

R

N

777

N

m

/;

E p — — —

—

p

/mJ.

N

M

AO

W

IN

A

E

SSS

SSSASIT

D

-

7,

/

//

Z

A

N

N

/7/

7

£

"ort

t

—

ss

-

AAE

u

5

777

NS

2

2

OE

T

/

j

:

,

Z

A

NI

s

7

7

z

]

2

A

A

7

"

2

2

7Z

z

——

——

2

A

a

z

3

É

A

.

z

£

L

,

,

7

W

Z

Z

z

A

z

Z

N

$

-

E

Z

L

H

m

É

Z

VA

,

Ó

a

-

—

A

(j

W

N

EE

lm

z

——

—

E

T

D

z

[ o

E^

E

«

SSSSNSS

M

Z

W

N

E

U

7

-

z2

——

b

zi

3

*

ER

A

u

w

ts

-

m

L

m

E

E

s

C

$

NI

s

-

"

L

/

—

--

a

m

m

i

d

»»

Em

A

s

l

w

N

7

|

A

SS

SSSI

A.

7

7

"

MA

SSS

N

—

——

7

Z

,

P25

Z

W

U

"

— ——

"

h

—R

t

N

a

/

:....

^

j

//

j

!j

l

——

——

)l

A

Wi

i

iij

hi

W

M

i

u

m

p — —2

———À

n

7

A

277

,.

L L

17

a

LA

7

/

L

j

i

,

7/l)

"l

Áil

7A

//,

/

TLTA

//f

A

,

—— (

n

]

Du

DE

d

4l

Al

fï

l

L4L4 !'æ P

7À

^

"DE

CLARITAT

&

GLÓRIA

X

JESU CHRIS

. DOMINI NOSTRL.

Dum in terris verfaretur,-

CUM BREVI COMPENDIO

DE REBUS EXTERNIS

ad vitam Ejusdem pertinentibus.

XENIUM

ALM4E CONGREG ATIONI

MAJORI ACADEMIC.E

B. MARLE V.

AB ANGELO SALUTATJE

OBLATUM

FIRCEBURGI

ANNO DOMINI MDCCXXXVIII,

"Tvris Joannis Jacobi Chriftophori Kleyer,

V

erfitatis ''ypographi.

m« Ketbex

Á

445

JT74.

Ó

2 ,

i

PE

N

M

Y

(

M

6,*/

T

hïügr

MR

Ü

(0)

if

REVERENDISSIMO,

PERILLUSTRI

PERQUAM GRATIO$O

DOMINO,

D.JOANNI

BERNARDO

EPISCOPO

CHRYSOPOLITANO

Rdii, & Celfifs. Principis Noftri

SUFFRAGANEO

CONSILIARIO ÍNTIMO

& Cancellariz F cclefiaífticze

PR/ESIDI,

UTRIUSQUE JURIS. DOCTORI,

Infignis Ecclefix Collegiata: in Hau 1s

CANONICO CAPITULARI,

CONGREGATIONIS MA j'ORIS

ACADEMIC.AE

PRALFECTO

CäTEhïSQUE

Reve, endiffzuis, Dluffrifn Ti5

*

ii

Religiofiffimis, Peïz/!ü Vzbus,

Pr ("lz,()þl/Z]?/H Adïilüdäi?]l Re-

verendis , Magm i$., Exi-

N

niis, Clmzäz*mzv CüïZ/z utiff-

2$ Expem,&" unis , Pruden-

tz/ 9s , Sf:eöïzlfz//?fizzs

Ornatifinuis

[

MAGESTRATIE»US

ALMJ CONGREGATIONIS

- MAJORIS ACADEMICA,

DD. ASSISUTENTIBUS,

DD.CONSUL TORIBUS

UTRIUSOUE

(e

STATUS, ECCLESIASTICI,

E.T BSIROULARIS

juC

hii

OFFERT ET CONSECRAT

Áil

S()DAIJT AS MARIANA

W

s

D

; .

]

a

æk

r

S

E)

f

90

2

9

o

süä

ïv

D

j

(

i

)

J

lj

,

"p

n

QH

Ia

(

55

hi

Al

/

-;REVERENDISSEME

[

| PERILLA[CJSTRIS, E

PEROUAM GRATIOSE -

Y

JNS

5

l

Uod precata efl à Deo op!i:—i

mo maximo Sodalitas Ma-

BU

S?

jor Academica eo tempore;

quoprimum fupremam hu-

r

"

j»?&Congr

egationis provvinciam digm[-

fimetenebas, ut Catum no[firum 4Ma-

T — rianum -Pietqtis : fer-voreï

accendere,

Alnfirare

v

slufirare exemplo , €9" autboritate |lil

miniretuá quam drutiffime pergeres, | m

Iud a äe(zzgm imo INumine fibi in-

| dett

dultum, a tua-veró-virtuteper annos qui

Ommino triginta perfettum. latatur. 6a

Q;u.;;proïpteramem,' Iul þpr;mo bene-

r n

M

fíeu tantilargitort Deogratias femper

egit immortales , 1ta. REVERENDISSI-

MP

ME, & PrniLLUusrRIS DowiwE Tisi

deInq

utilitatis- bujus, ac [plendoris auctori

n

ln

meritum praftare gratitu

vium hactenus gefiebat : unde Jfhi

fmy

nunc gratulatur. maxime , €9' de ob-

&t

la tzz'apportunitate vehementer gam'ft,

D7

qua -dare debitum [ua | ob[ervantia

WW

fümum quodpiam €9* grati in'Vg ani-

Tng

yni minemof yaon figere conceditur, dum

! M// ej

anmoprafenti Visy, tterum poft anmum

þretu

da-

It urg

mgcfmum ad [ummum bujus o

HTI |

a litii Magifiratum evecto,libellum hune.

m, ad[cribit , €9. xeniale munus e4, qua

|

,t illä; -

ecet , reverentia offert, dicatque ;

ami quod quidem tametfi mole fit exiguum,

4 €9 tantismeritis cuipiam farté "videa-

law. fur minus ; tantim tamen abefh , ut,

w quimentem tuam vel leviter habet

p per

"s

fpectam , illud «vile "Vrm negligen-

; TU -

"que exifhmet , ut Potim, maxt-

uin mum, €9 illufiviffimum A 'Y& 4 man-

i dum , €9 futurum'Vrox longe grati[-

4 . fimum . facile perare aufit.....Cum

dub emim libellus ijle , prater compendium

» 277 ]eþ Chrifl Domtini iNoftri t&

, mortalitate humana transacta , . ar-

a gumentum contineat ,

4

Htod C/arzta-

,j tem ejus, €9' Gloriam, [roe dum vuer-

l

ao faretur 1 terrts ,

frve dum à tumulo

jb t drgens moraretur adhuce

um di[ct-

lil

pulis ,

n

pulis ,v—-þw dum jam fablatus. in ca-

lum (edet ad dexteram Patris, tum

tj

e [acrarum literarum dotfrinis ; tum

4j j

;

e Sanctorum Patrum, [crzþtgm'mqug

i

pmäzztz" (morum monumentis uberrt-

dirtn

mée declarat ; nec. -videra obfcurus ,

Tj

nec injucundus cupidiffimo IDroina

]u

Gloria amplificatori /| accidere potefh :

f

lu

/

€

uandoquidem 65' g-'c]idg;fz'um eff þ'f

at 1ndex concepti 1n antmo amoris,

Vtijy.

€9'" amor non uift. ab aflimatione , ac

m [)

prétto po[fit exortmri. — Jam *oero cium

4 dj

muneris tul dzgm'm.r , €9 exequmdi

$,

wdiumtum, vtta omnis atlionimque

&

ratio apertior (ane extat , quam ut

7"4&

VUtpy

ad. /ä/iu": Deti Gloriam , Henorisque

Drotni augmentum non dirigt untce,

lüe Jl

€9 pertinere pofft. exifüimar:.

SZ li l

enzm » quod 1 plurima differtatio-

15

(fia !

ia nisbujus parte e*;.c/zllz'*cdmm*'laccwrwfï-

m

conflat , praflantiffima- Chrifit clari-

ts fide , «veneratione , €9. dilecttone

, i

n

— ffmiebatur , maxima profecío ad Jplen-

hu-

dorem Divimum acce|foni factenda

Ils ,

"Ue. féudere -p(u?ihazäm unrvería "vtta.

r

f

"Tu emfhtutioconteflatur. — Quor-

pj

f emm (pectat. ingeniofa illa'Tua,

j

f0

ad excipienda fidei udimenta paupe-

TILLAR

vum conciliatrix tndufivia ? — Quor-

fit ; f

faim paterna pro. [vaþimdz's 2 Eccle-

-

fia [anéta evemium aberrantibus cura,

m

€9" folrcitudo ?- Quovfm im provetía

7

adeó atate viridis adbuc per celebrio-

"

u

ra auni tempora fementem «verbi dr-

ii

v [pargendi alacritas ?. Quorfnm

Milb

ille iierum , tevtio, €9* amplius vepeti-

j

tus 1n unroer[a , qua lato patet , pa-

ytll

Js ?

[

friq : pe?/ämhda labor. 1ndefe

-Ul.fl

f "ut [anth(zgmam «eri- INuminis

"i

"nlionem, ac fidem omeium mentt-

i,

^

l4

!

Pns inferres, aut inditam, [ufceptm-

que in bis centum füptuaginta. quin-

n

que millibus , nongentis , €9 pluribus

compa

fuperna gïatixe - chrismate confrma-

d

ves: Quid fibi prompti[fima "Yoa n

Cetib

1f

Itcatto-

pap

145 JACVLS;

€5' public

p

[

zibus requentia?. Qui

f

/

ille ad pre-

1i Opt

tatem non mints,quam ad magnif-

(lig

centtam Anllvucius im. con[ecrandis

I 40

tegnpli.r, publz'cisq»ge oratorits centum,

u

queinti duobus, 12 Altaribus novis

G

quingentis,octoginta Deo dicandis ap-

1

paratus ?. Quid drvinum illad, tan-

"tl

4aque- cum dt;g'nitate 1n confermdo

(

AT

mille,nongentis, €5' fexdecim Prasby-

feris (acro miniflerto exerceri à te [o-

ölzong

aliud

Tj |

lïf"m qäcizfm ? quid slla fibi .

*U6H-

n

«endicant ?: quàm ut illis folemnita-

u-

tem , ifüis veverentiam , his autbo-

Jj At

vitatem , per edque «venerattonem

Wlli-

Drvino bonori, majorímque cultum

Yib

comparares : Quem demum in fimem

n

fe protulit

"

femper uberrima 'Yua n

;

ull

pqupe?e

.

liberalitas , temperata fuas

(4»

«ttate 1n errantes Jeoeritas ,. AWmtca

dpt

1n optime merentes benevolentia, 11-

4

/

clinata ad inferiores comitas , facilts

at

l

1n .cqmles bumantitas , eximia 12 (u-

MLA

peros pietas , admirabilis. 1m omnes

T

exempli [acerrimi vis , virtutumque

disd

tantarum efficacia ? [ane non. in. di-

j,i/

ver[um ab co, ac quem de[ideriis tuiss

a

acltonibisque praficift « omnibus ;

D,,M h

amorem [ctlicet Dei unicumy, €9' dile-

At

éltonem. Qgtadïquidem dum fortu-

idem

! /itlü

yqt? prorfus eventucon[equeris ,

"Tisi

qui

"Erst plane contingit , quod facem ad

h

j

commodum alterius praferentibus ac-

hm

cidere (olet ;ut , dum alits lucem pra-

prn

bent , ulufirentur tpfi fmaul , €9^ (plen-

ii

delcant.

Indeenime[t, REVERENDIS-

ff

/ï

SIME, & PeRILLUsTRIS DOMtNE,; qzm!

U AT

cum 'Yuxs animi bumilitatis venta

li

5

dicere liceat , ut mominis. Tpl ]fama

du

intrA þzes pafrz'æ contineri- nelcta-,

t /;;(

e peregris etiam, €9. diffitis longe. ve-

gz':omäm celebritatem 'Visy maximam

K

(ü

fz

gloria?nque debito pror [us aäþquio re-

VERN

ferat : ut non - modo pradicatus ab

xl

exteris , cultus 4 domeiteis.,- com-

dfäm

muni omnium ordinum amore.- exce-

Af

prus à fingulis , fed aftimatione etiam

Ü n

mirificasconflantique femper,E9' 4qua-

r

v.

T

li favvore à quatuor Reverendi[fims

! a

Hrgen-

u í

Cä'CeMjïm;s Epifcopis W'treeb

fbus

m fübus, ac Francia Ovientalis Ducibus

Md

Loneflatus fueris , €9 nunc ettam

n Wi

ut

perpetuo plan'ä fenore. fovearts

/P/M'

denique pra e?ztz;[]imq fepiw Dz'fUAz'i?æ

NDIS

,

tutela: beneficio munitus ,. [umma in

,

1b

vebus omnibus germ;lz'.f fartmzä donzas

Qul

"

tus , gratiis [(upernis ymmenstum at

fum

éus , annos jam Epi[copalis muneris

WM j

eos famgulari cali farvore attigeris;qus

UR

meníuram atatis plmz'mdz'm's,Chrz' "

u

4

perfecte alæqumt: Patereitaque We-

li

t

VERENDISSIME, &PERILLUSTRISDOMrI-

TR

NE libellum bunc'TYuo Nomini 24eo

T

debitum, ita proprium 'Tois atditoni-

"T

bas ,'Tuo affeciui conformem. adeo,

T

T. i

€9 numeris omnibus ve[pondentem ,

i

Trr adferibi , offerri , confecrari :

rd[ iil

]In cujus argumento perficiendo cum,

WZM

ypetuo ver-

faw 4d/77;c , TUa vita pe

w-"z'mr,

jþm

Lt

t

ïää

B

alitur , Deus quoque , qui Clarifi-

09357

cantes fe certzjimu faerorum 'eloqm"o..

rum promiffo clarificandos: vecepit ,

tN

plurimos "Visi annos fime. aube. clari[-

Jffmos , momen fine tenebris (plendidif-

(ux

fpoium , merita fme labe tlufiriffima

1

ad patria commodum , ad E;clc]iæ

j)lmdarem, ad glorz'æ Drvina incre-

mentum addere dignabitur , €9' im-

þertiri.

Ità vovet

AT

R everendiíTimz, Perillu-

Detm

&

fcn) äïas

ftris, ac Perquam Gra-

um m

COntr

tiofzeDominationi l'uz

hi

lor

Uttne.

Oarlna

Devotillma

qu&'rerel

PitYeni

CONGREGATIO MAJOR

M

m

" ACADRMICA WIRCEBURGENSIS.

*

$90 $9 —

I

db x dxbdto ao Go GX d

éx5

UE

E

&

J

L

ä

EUAT OUF TI IM

!

j 989 a5qpdo aoacqpasabosquapasdo

00t410

DE

(

í FRUCTU EV

ANGELII,

77

S7ve ,

a Chrifti fola viam

ii Quód Do&in

aperiat ad immortalitatem.

((l

qdii

QU SPoE

fittit-

Umanus animus bene à natura in-

$ Ilh

formatus , nihil magis fperat;, ni-

. hil ardentioribus. votis -expetit ;

quàm immortelitatem. | Ediverío

- nihilmagis metuit ; nihil impen-

Ad

fiüs vita

re ftudet , quàm morteim.

l-

fpem immortalitatis exporrigitur , exhilare-

fcit ; alacritate & gaudio impletur. Ad me-

r

tum mortis contrahitur ; pavefcir , horret,

& contremiícit. . Haec res omnibus fzeculis

ul

apud omnes univerfi orbis nationes incitavit

homines fagaci ingenio , ac precellentiore

doctrinà praditos , ut viam veftigarent &

quarerent , per quarfi ad immortalitatem

l

pervenire poffent. Cümque circumfpectis

& cor-

jj VEDEREPIAN G gpit ip Bos vifibli

P

p

GENS]S.

2

Dz Jssu CuntsT:

* ul

ruptibili mundo fefe objiciunt oculis ; nihil

reperirent, quod illam promitteret ; coepe-

j feq

[ qu

runt erigere fe, & oculos mentis fuz diri-

li

I«

gere ad vifibilis mundi Principem ; & mo-

deratorem incorporeum ; & immortalem

Ratur

Deum, intentá curà rimantes illius naturam.

preli

1n ten

Qua in re quó majores progreffus feciffent,

ban

eo fe propiores immortalis vite fpei effe ju-

dicabant. Hujufcemodi ftudiis per omnem

p

DAT

vitam vacabant, & quidem magna cum glo-

ria , Philofophi apud Grecos , Druides

myd

O-

t

apud Gallos, Gymnofophifte apud ZEchi

CUf

pes, Magi apud Perfas ; Babylonios , &

ne?(

BrachmanasIndos. Verümillorum omnium

nemo certi quicquam comperire poterat :

ee,

h

tantüm conjecturis quibusdam fübnixi ; &

fimilitudinibus earum rerum, quas ingenio

feit

aut fenfibus complecti poterant , ad ea du-

täü, l].

cebantur , que probabilia viderentur , fed

dO N

neutiquam certa.

Etiam impius ille Por-

N() ]5

phyrius fateri cogitur , nihil fe habere com-

(l Q

perti atque explorati, quod aflerat de rebus

Cj

divinis, atque eeternis. . Verba ejus referun-

turab (a) Eufebio. A Platone quoque mul-

fu u

ta fcripta funt in hanc fententiam. —— Er (b)

noyjt

Cicero difputaturus de immortalitate ; Ea

lob

quae vis , inquit, ut potero explicabo.

Pt

& Nec tamen quafi Pythius Apollo, ut cer-

p

murie-

æfema

« ta fint & fixa, que dixerp, fed àt ho

culus

lts j

(2) L'z;b. 14. cap. 3, De Preparauone ïï—älan'gel;

*(b) Zib. 1. Tufc» Qua[.

(*) 701

CrianiTKTE & GriontA,

3

umb o

s; nl

* culus unus & multis probabilia conjecturà

; Qu

« fequens,

Ulttà enim quó progrediar ,

face dir-

* quàrm ut veri fimilia videam , non haábeo.

&m

Illi cert& , üt erant viri perfpicaces, magnis

1ortalen

nature dotibus ; & omnium do&trinarum

Vr

prefidiis. inftru&ti , ex collationibus rerum

fecifint

in tenuem áliquam & umbraticam adduce-

i elf ilï'

bantur cognitionem rerum divinarum, & in

omnen

Ípem erigebantur sterne vite , fed exilem

um h

admodum , & in qua conquiefcere nullo

Draides

modo poílent, Quomodo enim ad Dei no-

| Rrhio

titiam pervenire

otuiffent ; nisi per ipfüm

xïOS ) |

Deum ? quomo

!

o illuminari, nisi à lumi-

lomnium

ne ? quomodo de immortalitate fua fecuri

effe ,. nisi ipfo fponfore Deo ? Jud&is non

POE.CX' E

YiX ;

nullam portionem füicognitionis Deus pate-

fecit per Patriarchas , Moyfen , & Prophe-

" ingemo

"TT

tas ; illos modó per Angelos inftruens , mo-

er fomnia , aliásque obfcuras vifiones.

Nb

1

jlig D

s Dei beneficio Chriftianis plena cogni-

bere cor

tio contipgit per Dominum noftrum Jefum

t de febuf

Chriftum, Dei filium. — Deum , inquit Joan-

g rf

nes , (c) zemo vidit unquam. — Unigenitus filius

oqu

ene

qui eft in fenu patvis , ip[e epavravit.. Nemo

Eb

novit patrem Deum;, nisi filius Deus, — Hic

Pb

jte 1 i

nobis revelavit omnia , quecunque feire ex.

pedit de Deo , rebüsque divinis ,

& preece-

, w

pta tradidit

, quorum obfervatio deducit ad

eeternam feliciratem, — Ipfe enim eft via, ve-

t homllïl

cui

rias, & vira, Ipíe eftuberrimus , & per-

/

2

-

——

: ennis

vil 'ïc) Joan. 1.

4

- Dr Jrzsv Crgrush

ennis fons omuium bonorum : ex quo hau-

rire licet quicquid optabile hominibus, quic-

quid expetendum ducitur, :Si quaritur irri-

mortalitas:, ipíe eft vita eterna : quam fí

De:

quis fitit ; accedat ad eum , & bibat aquam

phia

vivam , quam ipfe larg? & prolixé prebet

omnibus.

Hac fiet in eo fons faliens in vi-

tam aternam.

Ipfe enim eft ífummum illud,

Nts

quod femper fruftra alibi queritur, bonumi,

|

fcn'g

fine cujus participatione nullum usquam ex-

loph

ftat bonum.

Ipíe eftfümmum illud bonum;

fhpni

quod folum hominis animum explet & ex-

fitwn

fatiat ; in quo tutó conquieícit; omni timo-

ailts,

re mortis ; ceterorümque malorum omnium

.

Vived

fublato

.

juxta ipfius profeffionem , cum

'

Q

(dDait : enite ad me omnes, qui laboratis , c2

jm j

onevati eflis , &2 ego veficiam vos,

Difcite à

ml

me; quia mitis fum , g bumilis covde; & imve-

IT

mietis vequiem animabus ve[lvis. .. Caeterüm

Ompii

uoniam , quz ad immortalitatem: ducit ,

Tonor

«octrina Chriíti Evangelicis fcriptis contine-

M

tur; videbimus quid de iis fentiendum fit:

ïïeanta

eáque cum gentilium Philofophorum. fcri-

Tione

.ptis comparabimus.

Centén

þih'a h

(3) Matth. z.

NI

A

,

[

w

"

2f

A

e

-

35

Q m

5

i

- a

L

,-,

9^

»

X

&t

M

P

$.

AL

d

AK

.

Oi

Ya -9

Vitm

lil

CA-

CLARITATE '&;Gidþxïm.

$

"m

Vs que

Titur r

LAPNLA

quni

a u

De differentia librorum Philofo-

phicorum, & Evangelicorum. Lo-

Ü 'præbeï

jens It

. quimur de quatuor Evangeliis..

yomilli

Ntet Philofophicos libros , & Evangelica

l

, DOnU

fcripta nimium multum intereft. InPhi-

qumd

lofophorum libris omnia fplendida, illuftria;

( bonurs

In-

rmagnifica, eximia videntur ; & rara.

lt & d

ftiruuntur difputationes graves de rebus oc-

i m

cultis, admirabilibus , aut ad bene beatéque

n ompium

vivendum neceffàriis.

Plerumque multa de-

ff , cu

finiuntur de fümmo bono , ita fortiter ; ut

Jariti j

jam illud tenere te putes.

Proponuntur

.

.

Dit

exempla clarorum virorum

proferuntür

j d

di&ta aut decreta fapientum. In univerfüm

Crrcin

omnia plaufibilia fünt , atque ejusmodi ; üt

"ff dUCiFl

maenam dignitatem pra fe ferant, & pul-

ts u

cherrimà veritatis &urtilitatis fpecie commo-

veant animos.

-"Commendantur enim ora-

em )

orum

tione excultà , ornatà , venuftà , apt? de-

centérque compofità : in qua omnia proba-

//

bilia ; omnia veluti nexibus, ac vinculis col-

ligata, & cum magna evidentia propofita ,

aut miris deliciis mulcent , aut decore reri-

nentlecorem. —Contrà Evangelica hiítoria

2

horrida apparet ; inculta ,. inops : alicubi

etiam hians , mutila; atque manca : in mul-

tis locis ordo non convenit : nonnulla loca

Ü

inter

A 3

6

Dz Jzsu CunisTi

inter fe pugare videntur,

Prorfüm nullus

Dasb

exili :

usquam fplendor , nullus lepos , nulia funt

illectamenta verborum.

uibus rebus fit ,

quim (

[b o

ut nihil commendabile in ea hiítoria ; aut

magnopere füfpiciendum effe videatur. Hac

omni

fane ita fe habent eorum judicio , qui peni-

priis]

tiüs introfpicere, ponderare res, & exami-

que p1

nare non curant.

uód fi quis utraque fcri-

ponda

pta confideret propiüs, omnia pertractet ;

polt,

ïäbum:

& licitantisin morem perfpiciat fingula, com«

eriet rem f& habere longé fecüs : fiquidem

Ti

in Philofophicis libris nihil aliud reperiet ;

Ofmine

quàm fulgorem quendam oculis animi fefe

tümte

offundentem , five fucum lenociniáque ver-

qim.

borum , & fpeciem rerum quandam , que

firant

nihil folidi habeant ,. aut expreffi ; eàque

Quim.

fpecie ad acrem obtutum evanefcente; nihi

Qs fer

relinqui, quod magnopere animum afficere

pore f

poffit. Certré nihil inveniet, quod tranquil-

'üt

lare mentem , & folidam delectationem ad-

gequin,

VAVa

ferre queat ; quód illa fcripta mundanum

nefcio quem , terreftrem , & humilem fpi-

imore

ritum fapiant ; & idcirco lectorem plerum-

ttqi

que dimittant cogitabundum , triftem ; &

fs

humanam inícitiam miferantem , quód nihi

Qüent

usquam reperiat, quo animum implere X

nj

exfaturare poflir, Contrà, Evangelica fcri-

aü Q

pta fi intuearis $ proximo , ac diligenter at-

üfl ]Q(

tentéque confideres fingula , cogitatione in-

Vettm

tentà ; ftudióque afliduo , adhibito acri ju-

,

dicio ; collatis inter fe quatuor Evangeliis 5

l4

eus

CrAnRni1TATE & GLORIA.

r

sl csacnnad

nuliá

Deus bone ! quàm grandia videbuntur, quz

ula f

exilià effe credebantur ? quàm füblimia,

'ebus ,

quàm gravia;

quàm verenda, quàm pulchré

fibi conítare ,

quàm plena videbuntur effe

jrit , di

ur, H

omnia ? 'Tum quàm multa fe prodent, qua

qu penþ

riüs latuerant ? quàm dives copia rerum?

& eun

quae pulchritudo ; que

magnitudo , qua

do te rapient fin-

ag

pondera omnium ?

quomo

la , ac detinebunt ?

quàm ardentes eXci-

r

gu

(

tabunt amore

s fui ? quomodo accendent; ac

gula;

inflammabunt ?' quomodo velut in novum

üquidem

(

hominem reformabunt? quantá efficaciá to-

E

tum te admiratione comp

lebunt prefentia ?

m &

quàm jucundá exfp

ectatione ea, quz demon-

j

ftrantur futura ?

Denique quàm celeftia ;

jm, quæ

quàm divina ap

parebunt omnia ? Evangeli-

j; du

ex , rudis , incultus eft, ut-

J ni

cus fermo fimpl

pore nullo leno

cinio corruptus.

Sed idem

] riqi*

fortis eft , vivi

dus eft , flammeus eft, &

vi veritatis afflat animos:

tionetm d

genuinà, quà pollet,

& à vana fpecie inanium rerum

, abducit ad

u

amorem & defiderium rerum veré bonarum,

ymilem "

atque &ternarum.

Ab infirmis fcilicet, in-

npe

:riüem ]

4

fidis , & fallacibus , femper animum tor-

ll

quentibus & irritantibus,

nunquam explen-

NI

"

atque doctrinis

tibus hominum commentis;

p

ad cognitionem Dei ;

& fidem Domini no-

pelid h

reffus eft ad

ftri Jefu Chrifti, per quam ing

p

veram, & nunquam intermorituram

felicita-

gaor

la

tem.

Cujus in hoc fzeculo velut primit

fünt admirabilis , benigna quadam;

fa-

lutifera

:vangclllsï

4

é

8

- Dz Jzsu CnuznisT:

lutifera lux mentis, fanitas voluntatis, affe-

lume

&uum puritas . confcientiae fecura ac tuta

vüte

wanquillitas: cum tali voluptate, tam fince-

fempor

rÀ, tam incontaminatà , tam plenà, qua-

füüpte:

lem: & quantam nemo unquam ex humanis

nicui,

diíciplinis fperare aufus eft , & nec füfpicari

verfüm

quidem , nedum experiri aut percipere po-

Vittütu

* tuit, Expertus fum in meipfo, inquit (a)

Míceqy

* Erafmus , parum effe fructüs ex Evanpe-

elanguit

* lio , fi quis ofcitanter & perfunctori? le-

m

* gat: fed fi quis jugi & accuratà meditatio-

ln

* ne in eo verfetur , vim quandam fenriet;

Tültos

« qualem in nullis aliis libris.

Yim f&

pun. f

ilum!

CAPUT III.

tibug ,

De fidei natura: & cur ferventior

t0füm

ique

fuerit fides Chrifti in primo feculo,

temporibus fcilicet Apoftolorum , & -

tümerf

J Cä(

Apoftolicorum Virorum, quàm

CUKO |

hoc tempore.

li)dl)

rifica quedam , vivida, & ignea res

MI

tid 1

eft fides : ivsprysic , efficax, vigens , ac

RS: 0

vegeta : plena virtutum , & operum bono-

t pe

rum. De fide loquimur quam per Spiritüs

f

lufe

Sanéli gratiam infufa charitas informat , &

inflammat ;

d il

que incredibile dictu eft quàm

u

Q

mirabiles e

ffectus producar.

Fa in initio

is modis vim

l

nafcentis Ecclefia: Chrifti , mir

fuam

(a3) In prefatione in Lucam,

m Lj

CLiaRITATE & GLORIA.

9

:

5, d

füam exferuit, mire viguit, & floruit, &

a C (

velut & paruo , fed forn finapi femine brevi

tam [nx

tempore in immenfüm crevit.: utpote qua

i, qe

füàpte vi, absque ullis aliarum rerum admi-

x hum

niculis , intra paucos annos corripuit uni-

cfüfpis

verfum terrarum orbem , & pulcherrimis

cpe p

virtutum fructibus exuberantem reddidit :

hifce autem extremis temporibus tantümnon

, It

o n

elanguit , obtorpuit , infrugifera reddita ,

ydori

& propemodum emortua eft. . Si quisenim

| m

hujus fzeculi moresconfideret ; quaefo, quàm

hm f

multos reperiet, in quibus igneam illam fidei

vim fentiet ,. feruentem dico affe&tum , &

.

.

puré finceréque Chriftianum

& vigorem

illum fidei, qui eminuit & excelluit tempo-

[

ribus Apoftolorum , & Apoftolicorum vi-

rorum ? De his enim temporibus agimus ;

GRU

f&

eáque cum hiíce pofítremis comparamus :

of

al

tametfi & ea, qua proximé fecuta fünt faecu-

Hoc

Wf ,

la, eàdem fidei regulà cucurrerint.

fzeculo omnes paffim difputant de fide Chri-

quam

fti; docti, indocti , Theolopi , Gramma-

m P

tici , urbani, ruftici, coqui, lanii, futo-

vipal

$i

[

res: ommnes

loriantur de fide, in rantum,

j

mute

ut per eam plurimi fecuros fe effe dicant de

giti

falute aterna.

Verüm enimvero ubinam

formi

eft illa quam requirimus fidei vis , xaj J'vva-

Mic? ubi fidei obedientia , ubi opera fidei;

e(t quam

ubi fru&us fpiritüs ; ubi labor charitatis;

vt

ovit Deum ? ubi animus

ml

fine qua (à) nemo n

ille

j

A.

//

(2) «. Toar. 4,

IO

Dz Jrsu Cnuni$r:

usl

ille terrenarum rerum omnium , fnortísque

mur, 1

contemptor? quem in Apoftolicis viris mi-

Tis o

rari lubet , non imitari.

Idem eft (b) Do-

Apof

minus Jefüs Chriftus heri & hodie : ipf? &

fimis

in fzecula,

Cujus seterna potentia e

)«

&uef

virtus, nec minor hoc fzeculo ad fidem con-

t eff

fervandam , quàm primo fzculo ad fidem

jtitu

introducendam. — Attamen quantum interfit,

tsf

videmus. Olim perpetuó crefcebat ; & na-

Kme

tivà fuà vi invalefcebat fides : quotidie nova

( Pm

fundabantur Excclefie Chrifti : indies nova

( fe[

credentium agmina properabant ad fidem;

* tip

adeó ut illa intra paucos annos /Egyptum,

Cqu

Arabiam , Syriam , Mefopotamiam , Afiam

[ Pr(

minorem , Greciam , ltaliam , Galliam,

prop

Hifpaniam occupaverit : omnino autem in-

m

tra(c) centum annos impleverit univerfum

ficul

orbem. Nunc autem femper decrefcit ; &

il; f

nil nisi.perpetua damna fentit, fübverfiones

tiban

fidelium , Ecclefiarum ruinas , urbium &

Cf

regnorum defectiones, :^ Ejus rei caufas fi

m

inveftigare velimus , comperiemus ipfius

tily

corrupte natur& vitio fieri , ut omnes res

d

noftre in deterius verpant, nifi fortiter refi-

g

nita-

ftamus, &, Deigratià adjuti,- contrà

quids

mur.

CUiaba

(b) Heb. 75. Sic Ifa. $9. ibi - Ecce non eft abbreviata

BUS

manus Domini, utfalvare nequeat, Et mox:Sed

h

]

iniquitates veftre diviferunt inter vos & Deum

veitrum.

L

(c) D. Chryfoft, dicit intra annos 3o. fermonem

Evangclicum impleviffe orbem terrarum, omil,

76, in Mattb. (* apud Tbom, in cap. 24. Mattb?

't) |

ä;:y

II

d

— —

CraAR1(1TATE & GLORIA.

z

Yf

mur, ld quo

d in negoAtio quoque relipio-

r's n*

nis accidit.

emadmodum à Domino &

) De

Apoftolis praed

um fuit, fore, ut in novi(-

l

ipf:

fimis temporibus multi defcifcerent à fide,

:

5

;

& refrigefceret (d) charitas multorum: Mul-

m n

tieflent femetipfos (e) amantes , & volu-

| fiden

pratum amatores-, magis quàm Dei, haben-

interl

tes fpeciem quidem pieratis , virtutem au-

A

tem ejusabnegantes. « Et ut Efdrc 4. fcri-

[(4

? novi

tum eft , quantó invalidius futurum ef-

$ novi

-

fet f:eculum à fenectute, tantó magis mul-

Laj

Hdem ]

tiplicarentur fuper inbabitantes mals :

"'otum,

Paj

quód longiüs receffura effet veritas, & ap-

€

Mi

propinquaturum mendacium.

Quód fi

ianiam»

propiüs rem infpicere velimus ; ha potiffi-

tem 1

müm caufze apparebunt , cur poftremo hoc

iverlin

fzeculo minüs vigefcatfides. * Primüm; quód

:fcit T

illa fer& ceffenr, quae primo illo fzeculo exci-

tabant , & vel invitos rapiebant ad fidem

erfiont

biun &

Chriíti , ftupenda miracula , dona lingua-

caufs

rum, propheria, reliquáque charismata Spi-

s lp J

ritüs Sanéti, Preterea odor quidam perfe-

n n

&ee. vitee fragrantior afficiebat animos : &

inrid

Ecclefiafticee celeftísque diíciplinee mirus

quidam vigor, amorem & reverentiam con-

mu

ciliabat.

Quibus de rebus D. (f) Paulus

agens , Predicatio mea , inquit ; zon efl in

j

(d

mol:

perfuajibz'lz'lmst bumana. [apientia: verbf's :

1

& Do^

m

L

t

mnem

tï)— Mattb. 24.Cyp, Epiff. 4,

hr

(e) ». ad Timotb, 5.

n

(£) 7. Cor, :

, Mib

12

Dz Jéso CunisTI

ts

3n offenftone þz'ritä.;—,. (9 virtutis , d'vvdpustx.

terum

quitur

Sive, üt ad 'g) Romanos fcribit , -verjo Q

ais , im virtute ffguorum ? prodigiorum ,

d2 f

in virtute Spivitás Santli.

f

Et , ut alibi (h)

dicit , iv vrAngogopia 7roÀ3i , in plenitudine,

Ciant j

& certitudine multa.

Lucas fimilia tradit

quint

capite 2. Actorum.

Erant autem , inquit,

Iatio t

C Dl

perfeverantes in dothvina Apofloloruni, 69 com-

municatione fra&hionis pamis , g ovationibus.

teräsql

Fiehat autem omni anime timor.

Multa quo-

frip

que prodigia eg

Jegna pev poflolos in Hieru-

[tüm:

jkleng ]ïeþant. líta ornnia hác atate licét non

Pert; f

omnnino ceffent , non ita tamen manifeít

f

ficut olim , verüm obfcuriüs fefe. produnt,

plun?

& ob id non perinde animos hominum com-

effent

movent, Eít & alia caufa quz fpectanda eft

lm f

D

in primis, quam deinceps expofituri fumus.

ifeï

Videlicet, quàd his remporibus plerique ad

dt]

Isl

Evangelica fcripta accedimus , rudes earum

(f

rerum omnium , ex quarum cognitione ma-

Iu

j

(r

gna ex parte elucet Evangelicz hiftoriz di-

gnitas , majeftas, amplitudo. Eftenim il-

He,c

ille Q

lius hiftorize contextus nudus atque fimplex,

necullam continet commemorationem exter-

T0n

narum rerum , quales ad lucem hiftorie &

effen

explicationem adhiberi folent.

Qui re fit,

Euf

Q

ut qui aliunde edocti non fünt , iis , ficut

omnis illorum temporum conditio , quibus.

f

]efus— V?rfäbatu; in terris ; fic & Judaicarum

—

rerum

bd

Ul

(g). Rem, 1j,

Ti

Ch) «. Zheff, 1.

D

CrARiTATE & GLORIA.

,113

d

;wduaï.

rerum flatus incognitus fit. : Unde confe-

tht

quitur, ut qua& ab Jefü & Apoftolis in Tu-

jportn,

deea facta leguntur , tametfi prorfüus mapni-

alibid

fica & admirabilia fint , tamen minüs affi-

nitudi

ciant parum attentos. Nemo enim ignorat;

[ia i

quantas tenebras animo offundere foleat igno-

ratio talium rerum.

Plurimi autem Judai-

; ii

( on

cae nationis inflituta, mores, inpenium , ca-

terásque Judeorum res, tum locorum de-

ationit

ia

fcriptiones , regionum , urbium , vicorum

fitum ad eum modum ignorant , ut, & que

2 Ln

lii

pens fuerit; & quo füb celo, que loca, de-

runide

ferta ; an celebria incolerent ; item utrüm.

plané barbari ; an aliquá difciplinà exculti

produnu

yumo)n

effent , penitus nefciant, Quis vividam il-

n t

lam fidei vim, & alacrem charitatis affectum

ibi fe fperet inventurum , ubi tam tenuia vi-

yi fünis

derit primordia cognitionis ? Neque enim

enqi^

Chriftiana fides merá ac nud^ credulitate con-

jes efü

ftat, àt improbé Celfus ille Epicureus apud

rion n

jlont t

() Origenem calumniatur : ac tali affertio-

ne , cujus ratio reddi non poffit. Sic enim

ücnim'

e flmpkx',

ille dicebat , temer? credere Chriftianos, re

non exploratà aut examinatà, cur Chriftiani

ym dte

yftor

effe mallent, quàm pagani. Verüm demon-

ftrationes habet rerum que à Chrifto mágna

i

j It

cum gloria gefte fünt;. que fenfibus corpo-

07quim

reis percepte;: & h'umanä ratione diligenter

— —— ——

ià excuf-

udäiwum

«

(i) Lib, . contra Celfum in initio, Idem Porphy-

/

rius & Julianus dicebanr,

ron. in cap. 9. Mattb.

. Ut efl agud D Hif'r-

14

.Ds Tssv Cnzsism:

d

excuffie, fidem faciunt Jefüm effe Chriftum,

fitum,

flum Dei , iluítrante intelle&tum diviná

(e mir

]

lt ten

atià : & preparant animum ad reliqua cre-

d

ndum, quz íolà fide percipi poffunr.

Toingti

Juxta id quod Chriftus apud Joannem (k)ait:

qud :

Si uon facio opeva patvis qmei , molite credeve

qpe 4

mübi. $i autem facio , $ ff mibi non vultis

Wm i

credere , operibus cvedite, . Ut cognofcatis , &9

credatis , quia pater in me e[l , &9' ego in pa-

tanta

?ve.

n

H« res quales fuerint fi ignoremus

nullam certam aut fixam de Jefü divinitate

lüs j

fententiam facilé habere poffumus , aut in

t

futurum indubitatam de ejus promiflis fpem

etunt .

concipere ; nec juxta Petri (1) praeceptum ,

i, 8

de ea, que in nobis efl, fpe rationem reddere,

quim

Quód fi quz talis eft fides , quae harum re-

hg,

rum à Chrifto geítarum copnitione deftiruta

Juia

fit; eam infirmam effe. oportet , queque

lonig

levi momento labefa&tari poffit, utpote que

li5 -

nullo folidiorefundamento fübnixaíit. Nam,

Ri e

Syïm

exempli gratia, quis de illorum fide preecla-

rum aliquid fibi promittat, qui cum audiunt

prum

buifs

Jefüm cum duodecim difcipulis veniffe Ca-

pharnaum , Bethíaidam , aut fericho , cir:

mill;

cumiviffe vicos aut caftella Galilee , ibíque

h

edidiffe. miracula ,. & docuiffe ; ex inícitia

Wt

Judaicarum rerum exiftimare poffunt illum

tnif

in. obfcuris pagis , & ruflicanis oppidulis ;

I

nes ver-

apud paucos, eös-qug &tudos homi

vang

Qf

um

Raturg—,

|

- (k) Cap. 0.

N

l

-

(/l) 4 Capy s.

I5

CrtARITATE & GLORIA.

fatum, forté in infula Seripho? Ac proinde

th du

de miraculis Chrifli ,' reliquísque rebus; ve-

i

lut temere in vulgus proditis , nec rite exa-

minatis , nihil magnifice fentire poflunt ,

pl

mj

quód nec quo loco , nec quo tempore, ne-

jt a

que apud quos homines hz res gefítee fue-

st

rint , dijudicare poflint. . Tantam enim , &

tam miferam inícitiam fecum trahit igno-

[uti; i

rantia Judaicarum rerum , que Apoítolo-

igoin)

0T

rum, & Apoftolicorum virorum tempori-

divinit

bus apud omnes gentes omnibus noriffimze

g, tl

erant , quippe apud quas Judai vernaculi

erant ; utpote per univerfum orbem difper-

ylilne

æceptum»

fi;, & ubique propemodum frequentiores

quàm in Judza : quanquam celeberrima illa

mredit

harttnt

regio, & frequentiffima totius Orientis effet.

Judazos enim Jofephus oftendit apud Baby-

v dl

ecio-

lonios ; Affyrios , Perfas , Medos; r

j quæguf

nes incoluiffe amplas atque copiofas :

B

ra-

o

,fi Mi

terea apud ZEgyptum, Cyrenen, Arabiam,

Syriam , Ciliciam , Afiam minorem , Cy-

dcpe

rum , Greciam , conventus celebres ha-

h aUdiUfï

b

uiffe

*

*

In ipfa quoque urbe Roma multa

nf

millia habitàffe Judeorum.

Proinde fieri

fiChO J,EH'

€ iblqüf

non poterat, ut genres , cum quibus per-

mixti Judzi in iisdem urbibus degerent; flo-

finr

rentiflimas Chrifti, tempore Judaeorum , res

*

norarent.

uo modo fiebat , ut omnia

p

É

V

vf[,

anpelicee hiftorie momenta perpendere

offent ; iísque perpenfis, intelligere excel-

fint

lentiam rerum à.Chrifto geftarum , .,i'dqgc

s

16

VDR ]rsu CunisrTt

dececiemane

ob hanc maxime caufam. — Mos erat Judzis

It 0s

Titeor

quotannis proficifci Hierofolymam, relipio-

CO

nis gratià, ad tria potiffimüm fefta, Paíchee,

Hac

Pentecofles ;. & Tabernaculorum :. ídque

pulo

cum multis apminibus profelytorum. Quo-

tefon

rum exemplum íecuü gentiles , & ipfi ad

Ndyenn

eas celebritates magná frequentià. convenie-

du 1

bant: adeó utex omnibus totius orbis par-

tibus infinita hominumvis Hierofolymz con-

Virtut

LEU

greg aretur.

Quá re fiebat, ut; cum Jeíus

folitus effet itidem ad illa fefta venire ; non

QU Q

EVO

folüm famà omnes ipfum nóffent , verüm

prald

etiam complures cominus confpicerent eden-

tem miracula , & audirent predicantem in

qu

mf

templo. Id quod divinà providenti: procu-

ratum eft , ut hoc paéto non folüm Judao-

Rümirt

Qnar

rum , fed & gentilrum animi praepararentur

D

s n

ad Evangelicam doctrinam.

Illi enim po

fefta ad fuas quisque fedes reverfi, famam

Difcipx

etíy

de admirabilibus Jefu factis ; & falutari do-

&rina fpargebant apud fuos : referentes ea

W.

&X Qu

effe ejusmodi , ut magnitudine íuà percelle-

110 V

rent animos omnium , atque efficerent; ut

magna Judaici populi multitudo ftudiose eum

Q0n 3

Täïl'(m

feCaretur , & Meftliam feu Chriftum fuum

effe dicerent , multis fzculis à fuis majori-

ttim |

Ae ]

bus expectatum , & Prophetarum oraculis

L]

L]

&

olim promiffum

qui totius orbis Rex &

Dominus futurus effet , quanquam nihil re-

Qd

Quæ e

giurp pra fe ferret.

Illius gloriam in dies

crefcere , neque ei quenquafn obfiflere, pre-

Pïiman

ter

CrARITATE & GronRiA,

17

4 veitetrpft

i j

ter cbs, qui effent de fa&iöthrincipum, Pha-

rifeorum, & Sadduceorum , quód illorum

du

f

corrüptos mores , & diíciplinam argueret.

ha

Hac fama cum increbefceret , & jam poft

1

paffionem Jefu , eámque fecutam gloriofam

l.

i

l y

refürrectionem, affumptionem in celum; &

Yp

adventum Spiritüs Sancti , mirum in mo-

conveli

dum aucta effet, & ob evidentiam divinze

s p

virtutis ac potentie valida , per univerfum

ymeon

terrarum orbem difpería effet , eo íceculo,

um J

quo nullum doctius fuit unquam , nuJum

yre, i

accuratiüs inftruétum omnium difciplinarum

,W

prefidiis , Philofophia à Graecis in Afiam ;

o

Eloquentia à Romanis in Europam & Afri-

emtat J

cam fimul cum imperio traducta ; factum eft

yput

nimirum,; ut, cum omnes Judaicarum rerum

"d

at

gnari ac periti effent, ea, quze ab Jefu, & in

ejus nomine ab Apoftolis , & Septüaginta

aim p

Difcipulis in Judaea gefta erant , eequà iance

j lm

penfitare, & fuis ponderibus examinare pof-

du &

fent , eorümque magnitudinem percipere ,

erne d

ex confideratione talium rerum , qualium

j* d

nos vulgó nec umbram cernimus : adeó ut

atl

non abfurdé illi dici poffe videantur preepa-

idos &

ratiores fuiffe , & inftructiores ad fidem ,

n 1

etiam ante adventum Apoftolorum ad fe; &

j n

ante Evangeliorum editionem ; quàm hác

3 ( þ

etate nonnulli poft Evangeliorum le&tionem,

g M

& multorum forté annorum praedicationem.

Quae enim alia caufa adferri poteít , cur a

äm in :

-primam Evangelii promulgationem per Apo-

fre fl

' OlOS

18

| Dz ]zsv CnxsisT

-

*

as

flolos faclam , mox fides invaluerit pve.r mji

d n

verfüm mundum? Apoftoli enim provincias

& de

inter fe partii , quascunque civitates adié-

It

rünt, moX innutnera attraxerunt virtuteSpi-

si(0)

ritüs Sancti hominum millia, qui relictis pa-

tii i

triis ritibus , & religione majorum , abjectà

curà terrenarum rerum , tanto fla

orare ca-

h, ]

o

f

perunt amore ceeleítis doctrinz , ut pofteris

immiraculo fuerint.

ficam

Lucas in Áctis teflatur ,

liv

civitates Afize , Maeedoniee , Greciz ita pro-

credid;

clinatas fuifle ad fidem Chrifli eà tempe-

Vet) !

ftate , ut ad ingreffum Apoftolorum major

f5 qol

& fanior pars civitatis cujusque fidem am-

m q

plexa fuerit , eíque conftanter adhaferit.

pofln

In prima peregrinatione Pauli , (m) Antio-

Mi

chiz in Pifidia , poft primam praedicationem

CiVitarf

pera-tam in Synagoga , multi Judeeorum &

füm «

rofelytorum fecuti funr Paulum & Barna-

nde &f

b

am. Proximo (abbaro pené univerfa civi-

Ti&rofe

tas convenit ad audiendum verbum Dei, tam

ardenti ftudio ; ur Judai videntes turbas ,

M

Vid&mw

&xyAouc , invidià ftimulati , contradixerint

lem )

his, que dicebantur à Paulo, & moverint

perfecutionem adverfüs eum: | Gentes veró

datim

( F

gavifz fuerunt, & glorificaverunt verbum

LT

Domini. .Inde Paulus profe&us Iconium,;

(1) Lycaonize civitatem, docuit in Synapgogz.

e ïVaE

Rn

Rurfüm credidir multitudo copiofa Judzo-

rum, & Gþæcorum; Judai veró increduli

q

Á

] 22/

»

(tn) A&. 1;.

LA

9) 4g

(n) Ad. Ms

D

E

—X

CLARIrATE & Gromni..,

I9

t u;ä

'

ad iracundiam provocaverunt ; éxdxocay ,

Ia

s u

& depravaverunt animos gentilium , eósque

"U

incitaverunt adverfüs fratres : & ob id divi:

Qy

si(0) in duas partes mulritudine civitatis,

(s

| abjeäï:

alii ftererunt ab incredulis, alii faverunt Pau-

T a:

lo. Deinde in peregrinatione fcu leeatione

fecunda , Paulus poítquam venit Theffalo-

: pofïeri

elt

nicam ; (p) Macedonie metropolim , pre-

dicavir per tria fabbata in Synagoga : &

dupe

crediderunt quidam ex Judzeis; religioforum

tem)

veró gentilium multitudo magna , & mulie-

; myl

res nobiles; vv vrpsrov , non paucee, (QQuam

Jem db

rem denuo cum Judaei increduli ferre non

dhefr

'

poflent, affumptis de vulgo , a& d"yopaiov;

circumforaneis. viris malis , Concitaverunt

citüie

"

civitatem ; clamantes : Hi, qui orbem terra-

277* rum conturbárunt , huc quoque venerunt.

10* Tnde emiffus venit Berrheeam. (q» Ibi nu-

d* merofa turba Judeorum cr

edidit, irem gen-

33

tilium mulierum honeftarum ,, & virorum.

;2 Videmus ad unam aut alteram exhortatio-

m nem ,

potiorem civitatis cujusque partem

m ftatim

promptiffimis animis recepiffe fermo-

n

- nem Evangelicum, omnes fcilicet, quotquot

rv

' fue falutis amantes erant ;

folósque obftirif-

;[COHium* fe

Evangelii negotio homines malos, quo-

U? rum utique non eft fides, ur Paulus ait in

f t

2

epifco—

j d ;

! (0) i.

—

(p) AG, 17,

(q) 4. Ibidcm.

20

Dz Jrzsu Cnuxas i

epiftola ad Theffalonicenfes. . (rüd qüod

Lucas aliis verbis exprimit , cum ait ; (s)

credidiffe, quotquot praeordinati erant ad vi-

De:

tam eternam. Qu res manife(íté declarat

U

verum effe quod diximus , rem Evangeli-

0

cam etiam ante Apoftolorum adventum non

Imüs,

parum progreffam , ob eam; quam diximus,

caufam. Neque enim ha, quas nominavi-

ol

trüe

mus , alieque fimiles urbes antiquae , nobi-

les , ac potentes ; Deorum füperftitionibus,

s

fihsc

quas imbiberant ; relictis , aut Mofaice le-

gis ceremoniis neglectis, tam facilé ac prom-

Tüttu

trinsm

pt& Chriftianam novam religionem füfcepif-

fent, eámque defendere paratee fuiffent, ni-

us m

W.

fi admirabilium geftorum confpectu , aut

crebrisac certis auditionibusinductz, ac pre-

Caor

parate. Hee itaque caufze fuerunt, cur pri-

(j

Detere

fcis temporibus fides in immenfum creverit,

N

fimülque cur omnibus modis folidior & ro-

0mg

buflior fuerit, utpote externarum rerum

omnium plenà cognitione füffulta, qua con-

t0 (b)

qu A

ducerent ad e&ftimandam & comprehenden-

dam magnitudinem rerum à Chrifto Domi-

hod

Qm |

no in Judza , deinde ab Apoftolis, & difci-

pulis per univerfum orbem fumma cur lat-

$0

m n

de, atque omnium admiratione geftarum.

Quarum rerum notitia cum his poftremis

lt Q

i

)5

temporibus maximé defidererur ; mirum

non eft , fidem Jefü veluti languefcere,

imm:

ac refrigefcere.

tÓÀ—

(1) 2, Tbef, 5.

ü

J

(s) 4d. 15,

CAPUT

lj hi

2l

CLARITATE & GLORIA.

r

a,

CAPUT IV.

df

pes

i

l

De ratione fequentium capitum.

Y

U

pereft, ut hoc graviffimum damnum

D

*

omnibus modis farciamus, atque repare-

nrumi

mus , ídque hác potiffimüm ratione, quam

| d

nomj

expofituri fumus. Scilicet, urexfüícitemus,

atque accendamus animos noftros evolven-

g, m

lion

—

':

dis, & excuriendis vetuftiorumauthorum Ícri-

ptis ; qui earum externar

um rerum omnium

ii

notitiam plené perceptam , fideliter ad nos

ecpt

transmiferunt : quales fünt; Ignatius , Jufti-

Md

uf

nus martyr ; Ireneus ; Tertullianus ; Cle-

mens Alexandrinus , Origenes , Eufebius

«

Cafarienfis , D. Hieronymus , & fimiles.

d

Quo.in numero Jofephus eminet Judeus; e

fit; CUIP[

enere facerdotum , Pontificum , ac regum

n a

Afamonsorum.

Qui ob ingenii gloriam

j d

Romae (a) ftaruam tmeruit : cujus librià Ti-

rüm n

to (b) Imperatore bibliorhece traditi fünt :

j quæü

qui Apoítolorum ztate vixir , & nafcentis

T

ia

Ecclefie primordia vidit.

Cuius hiftoria

In

f

cum Evangelicis fcriptis collata , adhibitis

»hs; i

Geographicis tabulis , incredile dictu ; quan-

g a?

tum lucis fefe proferet. " Futurum eft enim;

tf

d

oüfü

ut cognito regionum , urbium , vicorum

p

fitu , przeterea Judaice gentis moribus; in-

l

ffi

flirutis, cultu, ingenio , ea, quae narrantur

non

nguefcef*

3

(3) B. Hierori, de Afcript. Ecclef;

(b) Jofeph. in vita fua ante finem.

"

22

Drz.Jesu CunistI

——

non legere, fed fpeclare videamur; ac pro-

frffen

inde faciliüs percipiamus excellentiam re-

rum à Chrifto geftarum , eámque confecu-

qui m

qu f

tam fummam gloriam.

Ex quibus rebus

Gd

perífpectis quantum. roboris fidei , & , ut

morgy

ita dicam , fpiritüs ac vite acceffurum fit,

videmus.

r

6s

Hujus rei , jam tempus eft , ut

deteri

exemplum prabeamus , quemadmodum

mmp

polliciti fumus,

bum(

NI

CAPUT V.

rofolym

mült o

he m

Quárationc compertum fit, quan-

:

tahominum multitudo Hierofo

lymæ

jetir

mulrn

congregari foleret Pa(chee tempore. Tum

napgnitudine , fitüque,

& 0fQ

! de templi 1

Te foft

& forma.,

i li

Taque enarraturi varias res, ad Chrifti Jefü

QUf

gloriam pertinentes, primüm.de templo

[*Gmper

Hierofolymirano, atque urbe nonnulla ex-

pofituri fümus ; ut ex loci confideratione

Dütemy

m te

conjecturam facere poíffimus de Domini Je-

pere Pl

fu auctoritate apud Judaicum populum , &

tLfüm

magnificentià rerum, ab eo geftarum. — Mul-

[j

a enim in ea urbe, ac templo à Chriíto

pre

K

m

agna cum ploria adminiftrata fünt.

Ne

" quxd

nos abripiat forté imperitorum hominum er-

i

li )

ror; qui res à Domino , ejásque difcipulis

(

r

apud Hierofolymam peítas ,

perinde acci-

piunt ,. ac fi in obfcuro

eítae

uif-

lij

aliqu? oppido g

W

1h£3

CLARITATE & GLORIA.

P apneroena

r À —— —

3

fuiffent . exemplo Tityri apud Virgiium ,

Qtam

qui putabat urbem Romam fue fimilem ,

: CO xæk

quó fepe folebant paftores ovium teneros

büs f

Pu

depellere foetus.

Sunt autem prorfus me-

j

morabilia, que de Hierofolymitanze urbis ,

imn!

ejüsque templi magnitudine , & celebritate

v dhi

à veteribus tradita füunr. . Urbem Hierofoly-

d

m

mam Plinius (a) ícribit clariffimam fuifle ur-

bium Orientis , non Judaz modó : & Ta-

citus (b) immenfze opulentiee templum Hie-

rofolymitanum fuiffe, Caterüm à Jofepho

'

multa certiüs referuntur de templo ; atque

urbe miranda.

t qu

Ex quo primüm opere-

pretium erit cognofcere , quanta hominum

ofolvtt

multitudo ad celeberrimum illud templum

r W

eX toto terrarum orbe diebus feftis conveni-

üqueæ

re folita fuerit.

Ille enim libro 7. cap. 17.

H

de bello Judaico , certam rationem tradit ;

Chr

k.

r];;

l n:'

|

quà ratione id aliquando exploratum atque

n

compertum fuit.

Eà enim re fiet , ut prz-

od

paremur ad concipiendam animo amplitudi-

frhet

nem templi, quod tantam multitudinen ca-.

Doni

pere poflet, Primüm enim de templo actu-

rifumus. «* Ceftius Gallus , inquit, Syriz

"

« praefes , cupiens certiorem reddere Nero-

)4

(

* nem de florenti Judaicarum rerum ftatu,

funt

* quód ille eam nationem contemnerer, pe-

* tüit à Pontificibus , ut, fi quo modo pof-

"u

i

* fent ; Judaici populi multitudinem , qu&

4

[44 10

yint !

—

5

?

b

Lib. 5, cap. i.

(b)

Lib. 21. Anaal.

24

Dzr Jssu CunismI

« jn Pafchz fefto 'congr—ägabatur , numera-

of

** rent.

Illi igitur , cum Pafcha adeffet

Aupi

* quo tempore folenne erat ab' hora nona

«

usque ad undecimam hoftias czdere; que

huj

idem

deinde per contubernia fingule divide-

bantur , hoftiarum ducenta quinquaginta

lymi

mil

fex millia, & quingentas numeravére.

Porróin fingulis contuberniis non paucio-

f

res fimul epulabantur, quàm viri decem.

Qtus

Neque enim foli epulari poterant. Sepe

Ipny

veró etiam viceni conveniebant.

Igitur

muli

€c

fi fingulis conviviis attribuamus epulones

iil

denos , comperiemus congregata fuiffe

ho

€c

' vicies fepries centena virorum millia, qui

lh

6

€«€

omnes fancti effent , atque puri. Neque

enim leprofis ; aut gonorroicis , aut mu-

tTt

€c

lieribus menftruatis , aut alienigenis , fà-

(tt4

crorum participibus effe licebat , aut fimi-

IX

* Jibus, quotquot effent inquinati, HscJo-

(Ugy

H(Igl

fephus : declarans non infra vigefies fepties

I

centena virorum millia congrepari folere.

t

Qui numerus conftat decem capitibus in fin-

uM)

gu]a convivia numeratis.

ui infimus nu-

fert

merus eft.

uód fi fingulis contuberniis

Ti u

affignemus epulares viginti , inveniemus

quinquagefies , & quater centena virorum

qumq

millia. Quódfiveró mediam fequamur viam,

& quindecim convivas üngulis hoftiis attri-

buamus , comperiemus quadrapefies cente-

()1

na; & quinqueginta milia : nermpe tot feró

(!)

T

quot civium Romanorum millia Eufebius

f

(c) fcribit

(

CLARITATE & GroRIA.

25

——

humer,-

(c) fcribit recenfita. fuiffe tempore. Cafaris

addl

Ait enim, numerata quadragefies

Augufti.

Ad

pQ Dot

centena , & centum hominum millia.

m

hujus rei confirmationein pertinet ; quod

: (

idem Jofephus tradit in excidio (d) Hierofo-

1quaginäi

lymitano periiffe undecies centena hominum

TRV

millia, & in captivitatem abduéta nenaginta

feptem millia. — Quantam multirudinem 'Ta-

j paucic-

'

[|

o

citus cum. animo Complecti non poffet , ob

L

ignorationem Judaicarum rerum ; fcribit

Jri

mulritudinem obíefforum omnis eetatis fex-

centa millia fuiffe.

Verüm hecomnia Jofe-

ii

n fil

pho long? compertiffima erant.

-Ceeterüm

nlhas QUï

hunc, quem pofuimus Jofephi locum, juxta

Gelenii le&tionem citavimus.

Gracum au-

d

p f

tem exemplar Bafilez editum anno 1544. dif-

fert ab ea nonnihil.

Nam horum verborum

gl f'

loco que pofüuimus, Aoffiarum ducenta quin-

ntiti

Hs

quaginta [ex anillia , €9' quiugentas , qua in-

dicant eum legiffein hunc modum , Üyuzaev

j

j t

eíxozi máyve uupidd ac vpiuncay , 7rpàc d'e «£a-

xiteioua, 7revra.xósia , exemplar Graecam prae-

o n

fert hancle&ionem, que fequitur: dsoz: 7-

Yimus t

od

1

at jupiaid a sipiüjunzaw , 7rpàc d'e 7revrexidiioud

£axócia. Hoc eft , ducenta quinquaginta

m.'eflifmüi

quinque numeravére hoftiarum millia ; &

j vint

fex-

B's

J

j d

c) In Chronic.

[cs &

(d) Eufebius ex Jofepho refert tricies centena ho-

X

p

minum millia Hierofolymis in obfidione conclu-

u([hL

fa Lib. , cap. s. bifl. Ecclef. Jofe. Lib. 7. cap. 37.

de bel. Tud.

()/

f

26

Dr Izsu CunisT:

——

?EXCCI]IHS.

Sed neutra leäio mendo carere

ine

videtur , quód hoftiarum numerus non fàtis

Qu

W

congruat cum numero epulonum, qui poni-

tur à lofepho.

Quocirca torum hunclocum

ïeïï]

pl

appofuimus & Greco exemplari, ut liceat

D

cum SigifmundiGeïenii translatione confer-

(ent

re ; äTi d'é &yopei TozóvoU: " 7ráAic , d'WAoy x

TOV 77l XsGTíoU GUva i2 uD évrtoy , Oc vX d A

m

Tiic 7r0ec6 d'iad nAeo- 1 veptovi [BouAÓMevOC » Xtt-

D

vadpevoUvmi qà füvoc , 7rupsudAecs vcUc dipyrit-

quis

f

p&is , ia d'óreroy. eiv vv 7rÀnSUv. i£api9-

Qf

wATaat, 00 d tedanc Eopnïg 7rdo x ,xa,)xä-

Qd

44 y xaSny SUousi pv d'zr tyd Ti [ xl -

Dunt

d'exdrvc , oa7re d'à Qovrpua, orepi exde w yinera

Susiny oUx éAvrTOy dvd'pàv d'éxe, ,. uóror- d

fümr

Iur

07X &z«gi J'alyodai , vroAA0| d' 4 Gov eixoniy

e'3ooiCovrai » ÓV uiy Quudacw sixosi zrivré

xit ]

pugidd w npiSysay , erQóc d'& vrarrouddioua

l

&axécix. "yivovrai ded'oy iva, &xícou d'xn

Qub

D

j

Itor

d'auruuóvac SYp nuptid ec éCdowixovra, , x

d'auígimi , uaSapGy dzrdvrow, w; dryiav oUré

m

Yy4e A7rgoic » oUre "yovcBéaloig , otre "yrauEm

qtt

VTHAUDIC , oUr€ 01 dAAGG Mspuat pietoi ERY

Sibu

TÀc d $ Suoíac ueraAauGdver dAAd ovd Y TOÍG

VTR

GL,AAQ&U'AOI(; , 'o'a'fn ww,ea: Sgna'xa'av wag'äfaw.-

feri

Atque hecquidem de multitudine hominum

Qe

ad Pafcha convenientium, pramittere vifüm

L

"

E

eft: qua itidem & ad reliqua Judeórum fe-

fta referri debenr.

Nunc progredimur ad

confiderationem mag

nitudinis templi, cujus

(e

fitum, & formam pri

müm oculis füb jiciemus,

.

linea-

J

-

CLARITATE & GLORIA.

——

) CA

lineamenta. videlicer à & velut fundamenta.

n

Qua in re operà Benedidi Arie Montani

uii fümus , qui librum confcripfit de tota

p

clonr

templi fabrica : adhibuimus autem & Jofe-

phi .e) hiftoriam.

Àd quos reliqua rejeci-

at l

Qu

mus, qua ad ornatum templi., & magnifi-

Pow d

centiam fpectant.

Nunc.enim amphlitudi-

nem tantummodo oftendere cupimus templi

TT

Ne

$100

maximi , totóque orbe auguflifTimi.

T

quis imaginerur noflris Ecclefiis fimile fuif-

íe , que tantum cum Judaorum fynagogis

us

T

comparari debent, quales Hierofolymis Ma-

"

nahen (f) Judzeus tradit quadringentas octo-

ginta fuiffe,

Igitur totum templum divi-

T

u,örOF*sm

fum eft in edem , atque atria. — /Edem, do-

mum Dei, five delubrum Herodes exítru-

u)v [/;Z?f"

xit longitudine cubitorum centum : altirudi-

g Ti

Veftibulum altitudine

wj

ne centum Viginti.

cubitorum centum viginti , longitudine cu-

" M

bitorum viginti , latitudine cubitorum de-

xot"ïdnff

cem,

Atria autem tria fuerunt.

Porró

r t

atrium dicimus aperto celo muris & porti-

n

cibus conclufam aream quadrangularem ,

j

L

U7raipov isv. — (g) Primum erat atrium in-

terius , Sacerdotum , & Levitarum , undi-

quit

que cinctum porticibus ampliffimis : quod

ymii

?

ipfam edem Dei in medio continebat. — Al-

:fe Vil

j

órunt

. temm

(e)j;"ofeph lib. 8. cap

j

3. QF. lib, 25. cap. i4. antiq.

)H) cUi['f

Lib. 6. cap, 6. de bel. Jud, Q* contra Appion.

(f) Apud Genebrardum in Chronic.

j

(g) Jofzph. lib. o. cap. 6. de ibel, Tudaice.

28

Dz Jzsu CnnisTI

terum erat atrium exterius , füperiori pro-

tür (

ximum , quod vocabatur lIfraélis

quod à

dum

rimo illo atrio facerdotum humili muro ,

liqu

dou

five fepto quodam trium cubitorum fepara-

batur.

Id Greci 9gryx/v appellabant , üt

ld

Jofephus ait. In hoc atrium populus Judai-

dttt

cus conveniebat religionis pratià.

Creden-

[

dum eft autemid ingentis magnitud*inis fuif-

um

fe, quó capax effet tantee multitudinis, quan-

ylun

ta in fingulis annis fzepius eó convenire fo-

qui

lebat.

0

Porró hocatrium parvo murorum

interftitio divifüm erat in duas partes , qua-

üg |

rum una viris, altera fzeminis attributa erat:

ütdi

totümque porticibus ad Meridiem & Se-

Q10ni

ptentrionem ornatum fuit, ad zftus imbrés-

]

que vitandos. "Tertium atrium prophanum

lxo

fuperiori atrio Ifraélis contiguum erat , quó

frcr

exteri , quotquot diveríz religionis erant ;

UE

ad orandum ventitabant.

Habuit & hoc

um

atrium porticus ad eeftus ac imbres vitandos

)

Qu

accommodas.

Caterüm hzc funt que ex

templ

Aria Montano & Jofepho vifum eft breviter

fny|

fj

proponere. Quaee füfficere credimus ad re-

liqua inveftigandum , quz cujusque animo

Qii;

fatisfaciant, Jamqua magnitudo totius tem-

Qu

pli fuerir, nofter labor erit explorare ex ]o-

lr

fepho.

ua quidem de re quaedam ab Aria

ij

)

Monrano collecta funt ex 'Talmudicis fcriptis,

t

fed quibus non parum fidei tribuere folemus,

d

preterquam in iis quee teftimonio fulciun-

QU |

rur probate apud nos fidei authorum. lgi-

tur

UC

29

—

CrianRiTATE & GLORIA.

r

n

tur exponemus; quid nobis eade re fzntien-

dum effe videatur. Et quidem ex Jofepho

qu:

mut,

liquidó cognofcimus , unum atrium facer-

f

dorum complexumftadiaquatuor. Sicenim

Iam ] j!

hec verba Jofephi | h) libro 15. Antiquit. ubi

s J

de templo agit , accipienda credimus : 3v v6

Creder

qüy , "«QiGoAo TerTaptov cad iv ov XixÀOV

inis f

U.. Quanquam enim eo loco afferat tem-

s qui

plum quadratüm fuiffe, & in univerfüm

mite lt

quatuor ftadia complexum , fingulis angulis

U

fingula ftadia continentibus ; id tamen de

P qm'

uno tantüm atrio facerdotum intelligendum,

um ed

üt diximus, multa füadent: & feries narra-

T a

tionis declarat.

Id etiam aperté colligitur

s m

ex libri 6. capite 6. de bello Judaico : quo

g

loco Jofephus de illa templi parte agens, que

l

xm[ ) qUO

facerdotum fuit, dicit eam cum Antonia ca-

T etutt

ftro cireumplexam íladia fex : quemadmo-

j A

dum füperiore loco dixit fine Antonia com-

vit

i

plexam ftadia quatuor. . Ac deinde ad aliam

templi partem , five atrium pergit ; quod

1 od

brerti

modoó inferius templum , « vere isptv VOCat:

modó fecundum templum, 0 J'sí regor iegàv:

"TU

quà reliquus populus Judaieus conveniebat,

u

quod Ifraélis nominavimus; cujus magnitu-

oris!

dinem non exprimit , ficut nec tertil atrii

qedia

Scilicet, quód ex magnitudine

m

prophani.

atrii primi facerdotum , judicium fieri vel-

Is [Cfl P

, folu

let de reliquis atriis : aut quód eo tempore;

m Hie-

j f

[o

quo illa fcriberet; gemp? po& evería

me

m

: FOfo-

u

(h) Cap. v«.

30

Drs ]zsu CnnuisTi

pil,

E)folymæm , anno Domitiani Cefaris deci-

mo tertio , maenitudo torius templi ei mi-

Quip

0 col

nüs comperta effet. Fiecateus apud Jofe-

fphum (1) fcribit, in media urbe Hierofo-

& o

uB

lyma sedem íacram fuiffle , ut Sigismundi

tili

verfio habet ; juxta exemplar veró Bafiler-

fe , porticum lapideam , «epf&zAov Aí3mor ,

DT

c

flergt

quinque jugerum, vel ftadiorum,

at 7révra-

7r^s3gov long?tudine ; latitudine veró cubi-

d b

fut s

torum centum.

Sed hec deftriptio ad hoc

fnri

templum non pertinet , quod ab Herodere-

pe innovatum , & multis partibus auctum

k

indbs

oimus.

fibin]

fuit : de quo hic a

[o]

Ille enim detem-

plo agit ; quod à Zorobabele, & Jefu (à-

It d

tur (

cerdote inftauratum fuit.

Hscataus enim

multi

fub Alexandro magno vixit. Preterea levis

eft apud nos auctoritas illius fcriptoris in hi-

Qd

Tunjm

ftoriaJudaica. Porró ex Jofepho collipimus,

Q 1

circuitum totius templi utique non minorem

h

fuifle octo ftadiis.

N-que enim minus fpa-

mp

[

Va

tii tribuere debemus duobus atriis, Ifraélis

fcilicet , & atrio prophano ; quàm uni atrio

lt Q

ts

facerdotum , cui foli quatuor ftadia Jofephus

attribuit , àt tmodó diximus.

Chriftian.

Qp

Adrichomus (k) Delphenfis tradit , atrium

Qin

mmon

prophanum fíolüm quatuor ftadia compre-

hendiffecircuitu fuo.

Cxeterüm certiíffimum

eft; immensáà amplitudine templum fuiffe,

IT

quod immenfam vim caperet promifcui po-

m

w

puli

W |

—

(1) Contra Appion,

)

h

(k)- In defcript. Hierofolyme num.. «o:

L

CLARITATE & GLORIA,

31

od

ris dj

puli, & rantam, quancamn füprà expreffimus,

ld

Quippe cum tumultu fübitó exorto aliquan-

do collifa , in exitibus porrarum (1) templi,

u p

Ea

& obtrita periiffe legantur ad viginti , aut,

üt Eufebius (m) habet ; triginta hominum

;ismunds

millia : Tum hoc argumento , quód duplo

Bll

AR

majus fuerit tempore Herodis , quàm anrea

fuerat ; ut lofephus teftatur lib. 1. cap. 16.

mfgmm.f-

0 Qd

de bel. Jud.. 'Temporibus Salomonis capax

"EU

fuit mille quingentorum millium arma ge-

Ítantium ; tot enim füb Davide numerantur

adere

in libro Paralipomenon; (n)qui fimul omnes

a um

j iert-

fübinde in templo congregati lepuntur : ut

in dedicatione templi Salomon . 0) coramal-

Qu

tari fteriffe dicitur , ex adverfo univerfie

) g

eeu m

ln

multirudinis Ifraél : & Jofie (p) tempore

cunctus populus afcendiffe in templum , à

yini

firm

IT

minimo usque ad maximum. — Píilmus quo-

j

n

que 115. probat, ftatis temporibus univer-

m

[q]

fum populum in atriis congregari folere.

l

rï-

j

Sic enim habet : Vota mea Domino reddam

l

in confpectu omnis populi ejus, in atriis do-

n

1

"

mus Domini , $v auAauc oixou xupiov , üt fep-

"

ph

tuagintatranftulerunt. Nonextra templum,

Chrltl

fed in ipfo templo: ubi etiam porticum Sa-

quu

lomonis fuiffe credimus , contrà ac Erafmus

f

Pe

(q) opi-

«l

ff

fii

(). Lib 0. cap, 4. antiq. Tofzph. domwpidid vo.

(m) Lib 2 cap.

jf p

(9. biflor. Ecclef.

(n) & Paral, z.

a/

V

(o) Reg. s. cap, 8. Q? Paral. 2. c

up. ;. 9 6.

(p) 4. Reg. 25. (7 2. an"(i/, 34.

Ds Jesu Cn&ist:

32

u

(q) opinatur. Hiec de temäïö , examinan-

f

di gratià , nobis propofita fufficiant. Con-

i

"

r f

[

l

|

ftitueramus autem & de urbe Hierofolymi-

modu

tàna quadam proferre, quee ad claritatem

lo

pertinent rerum à Chrifto geftarum: fedquia

in promptu fünt, quzeà Jofepho (r) patfim de

gt

ea urbe diligenter prodita funt ; & ab Aria

Quey

Montano torius urbis fitus exacté defcriptus

in qii

eft : preterea anno 1586. ab Adrichomo

fimo

Delphenfi omnia accuraté expofita funt, que

tefm

ad locorum omnium confiderationem perti-

nent ; nulla caufà effe vifa eft ; cur ea com-

memoraremus hocloco. EHoctantüm dice-

mus , opulentiffimam illam civitatem ; &

frequentiffimam fuiffe, utpote metropolim

QUi

Judaici regni : quó omnes opes regni con-

perpc

fiudo

gerebantur , & quó ex totius orbis partibus

maxima hominum multitudo commigraret,

t

Hsxecatzeus (8)

religionis & templi gratià.

*

fcribit eam fuo , hoc eft, Alexandri Magni

"

tempore, habuiffe centum quinquaginta miu-

|

Qn

lia incolarum.

uà aetate tenuifTima fortu-

N

na Judaorum erat, nempe poft Babyloni-

fl

cam captivitatem. . Conítat autem tempore

lll g

Herodis florentiffitnum regnum Judaorum

Tepre

fuiffe, & urbem Hierofolymam ad fummum

8 jor

agnitudinis , frequentie

faftigium veniffe m

RU

opulentiz , magnificentig , ac celebritatis.

&

Iftarum

Hl]n[ )

—

;

pupecctnn

Deno

(q) In.cap. «o, Toan. in Parapb.

Ünten

r) Toto cap. 6 lib, 6. de bel. ud,

m JU

( 79]2»'17/). lib. 4. contra. Appion. i

s

H

—

"-u

CraRITATE & GroniA,

33

;(am'mz-

Iftarum rerum confideratio , nifi vehemen-

l[o (:*F"

ter fallor, nos adducet, ut intelliramus fuüpra

of

modum ampla ac gloriofa fuifle, que à Chri-

clntic

fto in ea.urbe ; ac templo epregia cum lau-

, f

de, & ífumma Judaici populi .admiratione

pïqimf

ge&a narrantur.

uemadmodum illa quo-

&b

que-valde illuftria, & fplendida fuerunr, quee

defii

in aliis Judeeze & Gialileez :populofiffimis. ac

dridy:

famofiffimis oppidis , vicis, ac agris faéta

füne

referuntur. -

m p

.

reu at

yüm d*

CAPUT VI.

ia

Yetoj

Quàm ineens fuerit apud Jefüm

pereetuó concurrentis populi mul-

I 20

J parü.-ä

tirudo. Tum quanta ejus gloria , au&tori-

nf

.ta$ ; & gratia, apud Judaicum popu-

t

&

*

lum fuerit.

mdri ! "':

N quibus omnibus locis.quantus ad.eum

uao*in[äm'

[

concurfus ,. & quàm flagrans.erga eum

'imäm fGE

ftudium . multitudinis fuerit , ob ftupenda

tniracula, atque doctrinam, ceeteráque,. que

pb

'em temþ'

in eo miranda ,& fufpicienda erant, id ope-

yu

repretium erit. inquirere.

Que quidem

| ad (umm?

res longé füperat opinionem multorum;.qui

ita humiliter de- priore. Chrifti adventu fen-

d

od

y

l

Hiunt, atque loquuntur., acfiignotus ; ac

f

ïi:

pené vilis , . obícuram- vitam egiffet , atque

--

contemptibilem : . nimirum infcitià ducti re-

þrum.

jpa-

i

| Judaicarum ,. öc,kqltlöd k;vangelifte

rum

34

Dz jrsu CHE&—I'STI'

À

:

r

rum folliciti.de rcbus"exïernis , earum cir-

fiqui

cümflantias ^minüs curiosé perfecuti funt :

vulgu:

quippe cónrenti ea tradere; quze ad fummam

DOl

pietatis , & rationem falutis noftrze pertine-

&ibf

rent.

uá re fit, ut; qui externarum ejus

tiinü

eyarc

(ieculi terüm cognitione minüs inftructi funt;

& in Evangelicis fcriptis non faris verfati ;

penti

cum Evangelite vix quicquam adiecérint

btj

iálium rerüm ; quales ad ornatum hiftoriee,

Dop

& majorem lucem adhiberi folent ; fit; (in-

B)

quam) ut de Domino Jeíü nihil nisi humile

fent

fentire poffinr: quafi inglorius vixerit ; &

r

um

apud illius faeculi homines nullius prop? no-

minis ; & exiftimaationis fuerit ;; quippe' à

tà i

Confc

Judeis rejectus , à paucis tantummodo dif-

cipulis receptus, &in honore habitus. Qu

]Ongo

infcitia, vehementer fallor , fi non negie-

feqi

&um quendam fidei, & tepiditatem inducit.

Wte g

uód fi.quis veró externarum illius feculi

Iafä (0

tum

rerüm cognitione adiutus , diligenter ani-

one

)

mum advertat ; ex illarum rerum collati

Em

S;

Si-

comperiet, rem fe(e habere long? fecü

lrüy

quidem humilis Chrifti major gloria, honor

, gk)ria

amplior, & fama fplendidior fuit , quàm

Wt

magnorur Ducum, Regum, Imperatorum.

Quipp

Quod quanquam novum fortaffe, & mirum

Wm.

videri poffit, non ideo ramen minüs verufn

Wb

eft, Sive enim talem conftituamus glOriam',

.-äï'iis !

qualem efficit amplus corniratus , falutato-

i

;

rum turba , famulantium greges, applau-

TUj |

ia; 0b-

fus populorum, exergituum obedient

Mu

fequia

a t

x

Crt4miTATE É& GroRia.

—

35

mni

fehciuiä;*þ

rovinciarum , quibus.rebus ploriam

yi fu.

fürmr

vulgus metiri foler ; ne hàc quidem fpecie ho-

noris, & gloriz Jefus caruit. ' Habebat enim

, perüxy:-

& ipfé perperuum comitatum mulrorum ho-

rm 4

minum millium:habebat affidu? circum fe non

rudili

exercitum ferocium militum.quidem, fed in-

s v&rfaï:,

gentem turbam fidelium populorum : habe-

«t

bat propeníaftudia non Judeorum tantüm, &

v hidon

popularium fuüorum, fed vicinarum omnium

.';äï; (l*:

gendüum. Siveveneratio quazritur, feu reve-

i um

rentia , five au&toritas.apud homines , aut

freit ]

gratia ; nullà parte Jefü oloria minor fuit ,

PO

quàm clariffimorum Imperatorum. Si ve-

u

ró infpiciamus illius glorie caufas , quae in

od

confiderationem venire folent, ac debent 3

us U

longo intervallo. preecedet gloria Jefu, quip-

qu

pe que vera ; folida , ac perpetua erat: ut-

m i

pote qua benevolentià hominum non fimu-

jins d

làtà conftabat , ob magnitudinem beneficio-

patt

rum , & admirationem preftantiffimarum

T

virtutum ;. & divinze porentie Chrifti, .]l.

f

lorüm veró ininis, iuftabilis, & fluxa omnis

ortls Ox

'gä—loria-»,. & ,.fi cum Chrifti honore confera-

tur; prorfus umbratica, & theatrica erat:

ful[ ) l

j

quippe:quam magna ex ;parte ftudia homi:

npefä

n*

.

num conciliabant ambitioforum, avarorum;

aut-inopum :

nitis "

qui militig flipendiis , vel f4-

lariis muneru

m , aut rapinis alebantur :

qui

li

facilé , oblat

à meliore fpe,

deferebant eos,

61 apPï

quos fequebantur.

Ad Chriftum (emper

innumera homigum

1 dlenml

multitudo confluebar i

2

- nul.

36

;Drjsesu Cunis Ti

—

nullius lucri au(honoris-?p&, ad ul[.imas-foz

qual

litudines perfequens : qui usque adeó mira-

ipiu

culo abrepti erant earum rerum, qua magni-

Qquei

brií

fic& ab eo glorioséque fiebant, ut & urbium,

& neceffitudinum (üarum , arque etiam. füi

qu

:-Hzc folida Chrifti

lt

obliti effe . viderentur.

gloria ,. perpetua erat : quam non ambi-

ejts

tio hominum,, aut avaritia paraverat, fed

H

Chrifli. majeftas .propriam. fibi. vendicabat :

fio,

qui non titulis , non armis ; .non opibus ,

tudi

non auro ,. fed doctrinà operibüsque divinis

ini

totum orbem ad fui admirationem conver-

Tent

üut

Neque enim, credendum eft, Chriftum

Íde

23

regem , cujus proprium .munüs erat evan-

gelizare , & illuftrare gloriam Dei Patris ,

Vitin

ejüsque nomen manifeftare , (a) poftquam

temp;

advenit , latuiffe in

[e]

olorium , & obícuram

üth(

yitam filentio tranfegiffe.

Quamvis enitn

tf

[

[

E

meritó prior.Domini adventus humilis fuif-

fe dicatur , id tamen-intelligere oportetcom-

hd

paratione adventüs fecundi.

Alioqui de

? anu

priore adventu. multa.à Prophetis pradicta

t

funt magnifica, atquegloriofa. Ut inter cg-

i

m

Thep:

tera ab Ifaia: b) £ccee zutelliget fervus meus:

exaltabitur , elevabitmr , g fublimis erit val-

fiüm

de ,. & Palmo.74, Replebitur majeflate ejus

Pel Il

omiis ferra, Chriftus contemnend&e humane

m' non

hi f

gloriæ magigeb -qugnqu'am gloria

Bul

) (a) j(uaifz', ,?.

-

41'

,(..[-,) Tfa. 53.

[ Ü

-CLARïITA'TE &)'GLO&IA.)

37

quzlivit , tamen glorià (c) non caruit : qua

o Tif

ipiius füblimia divinórum operum merita fe-

P

quebatur ;.ad eum plané- modum, quo um-

:urbiufg

brafequiturcorpus. Cujus rei fi exemplum

eniam d

quarimus, infpiciamus initia przedicationis,

h C

itatímque percipiemus vim divinz Virtutis ;

n 4

ejüsque comitem , admirabilem - gloriam.

t

Hoc enim novum eft; & fingulare in. Chri-

ndict

fto ,. quód non paruis initiis , & modicis

auctibus fama ejus, & ploria crevit, verüm

opibüi,

y dirit

inipfo exordio pradicationis uno veluti mo-

mento univeríam Judaam implevit. — Con-

) o

Chridt

fideremus quz à Joanne Evangelifta: cap. r.

t d

2. 3. 4. narrantur.: Mox enim ab edito pri-

varim miraculo in Cana Golileze , cum Jam

yi Bu

o

tempus adeffet, quo fe patefacere orbi vellet,

od

adhuc ignotus , nisi.quód Joannis: Baptiftee

teftimonio commendatus erat , : quatuor tan-

n d

ul

tüm di(cipulis comitatus, ad celeberrimum

mau

Paíche feftum Hierofolymam venit, ibíque

rcgnum Evangelicum fimul inchoavit , con-

Moni!

firmavit , & quàm illuftriffimum reddidit ;

J

tam certo-ac evidenti divinae virtutis arpu-

men*o prolato, ut omnem humanam poten-

a v

D

j

tiam pudefaceret, toram Judeeorüm gentem

permoveret, percelleret, & maximarum re-

mW j

rum vexfpe&atione' accenderet : cum H'agel...

dæ'hümw

m ?

lo & funiculis fa&o,; negotiatores omnes ex-

pulit é templo ; cum ovibus ac bobus : cüm

qm

//

nummulariorum s effudit, mensásque fub-

3

. Ver-

(c) Ut oan, 1. ibi : vidimus glóriam eju , quafi &c.

3f

: Dz Jssu CunrsTi

ide

vertit; iis; qui columbas vendebant, merces

fuas afportare juffis ;- acri addità objurpatio-

fiad

n

ne,; gravíique probro violatz religionis ob-

0U.

jecto ; eà auctoritate , ut ex tota multitudi-

ne tot centenorum millium judaorum; qui

aSe

ad feftum convenerant , quíque ftudiofi fe-

n

&atores lepgis erant ; tot Sacerdotum ;: tot

m

Scribarum; Pharifzcorum; ac Principum ob

yis

1

fua damna indignantium , nemo fefe com-

d

movere , aut refiftrere auderet,

Hanc rem

ln

fi.quis exacté perpendat , comperiet verifTi-

mum efle; quod diximus , etiam ipfà initia

£anti

m

predicardonis Jefü longé clariffima fuiffe.

&

Propter edita.enim apud Hierofolymam in

hoc Pafchz fefto fiona five miracula, qualia

hd)

0af

Nicodemus teftatur neminem (d) poffe face-

re, nifi Deus fuerit cum eo , ftatim intra

Ti

lul

paucos menfes , quibus verfatus eft in Ju-

daa, tantam confecutus eft nominis clarita-

'"*. f

tem ; ut Joannis Baptifte celebritatem vin-

U n

(i)

ceret, qua tum fümma erat : fcilicet eo tem-

ut!

pore ; quod paulüm pracetlit ejus captivi-

Tün

tatem. .. Tunc enim conftat Joannei ad fa-

Ino

ftigium honorisperveniffe ; quippe ad quem

omnis Judeez regio egredererur , & Hiero-

(un

Int

folymitee univerfi, üt Marcus ait.

Et Jofe-

abe

phus(e teflatur, Joannem Baptiftam eà au-

fus :

&oritate fuiffe ,. ut plebs parata videretur,

qmnibus in rebus illi ob;emperare :

'ac pro-

inde

U

n usamem s

(d) j'om;. 2

(

(

(e) Jof. lib. s8, éap, 7. Antig.

CLARITATE & Groni1A.

39

—

inde Herodes rex arbitraretur , fi joanneä;i'ta

TR

]

urgar.e-

fuaderet ; futurum, 'ut populus à' fe defice-

ret. Verba ejus inter cztera hac fünt : d'eé-

onis d

ultind

d W 70 i v00ÓrT€ L ISZT 'aöfro.'ö TOlC

a i?g

im;q

dv noic. p V1 dzrog daei ii Qégem » vrd vra,

ey3p iaxeray ouuGoUN; v5 ixcivou. exQaicovrec ,

qioi !

^.

7ToÀU xQÉi

z1oy feyCira. apqiv veórsqov 6E dvmoU

ya&Saa arooC aAv aveAiy. T0U pera GoAyG *y-

pint

fe QIt

yov'ewc p ic v azqayua a, iuregy u6 va-

ac t

yo£iv. 1j OJAY vorodia. 3j igad ov d'ézjuloc ,. &C.

Hanc omnem Joannis Baptiftee gloriam Jefus

teeril

(iini

tantüm exorfus fuperavit ; qui' eodem illo

tempore ; & Joanne in Galilaeam digreffo ,

& adhuc predicante , plures (f) difcipulos

muni

; ul

habuiffe legitur, & plures baptiz^ffe, quàm

Joannes.: quamobrem difcipuli Joannis , glo-

;o[fe lM

f t

rie Jefu invidentes ; dicunt (g) Joanm:

Rabbi , qui evat tecum traus Sfovdanem , cut

1& p l

zu te[limonium perbibui[Hi , ecce. bic baptizat ,

, diri

€9 omnes veniunt ad eum.

us adeó in exor-

g

dio (h) contigerunt praedicationis Chrifti ,

u

ut Mattheus , Marcus, & Lucas harum re-

j capüï"j'

rum narrationem przetermiferint , quz poft-

m

odum à folo Joanne Evangelifta prodira

d

u

fünt, primis quatuor capitibus ; uti dixi-

V

&

mus ;.ac fcripferint; Jefum pradicare ceepiffe

Ri

ab eo rempore ; quo Baptifta carceri inclu-

pà!

que.à

yth

fus eft : quód parva effe. cenferent,

4

Chrifio

yi

(f) Joan. 4.

" (g) goan. $. Hieron. ad. Algafam quaft. 1. toini. 5,

"

(h) Janfen, in Concordia.

4o.

. Dr Jzso CnunisTI!

—

Qnini

Ghrifto pefta funt in Judea , adhuc prædi'-

canté Joanne , pree iis,'quaz ab eo gefta funt

tis d

ficil

in'Galilea , Joanne jam comprehenfo. — Ex

talibus primordiis, & quafi preludiis Jefu ad

quO

gloriam judicare poífumus , quanta fame

(ert

ejus celebritas , & fplendor gloric fuerit;

qui

poftquam , Joanne in carcerem conjecto;

I65

tüm

non jam in deferto, quàó poft Pafchi feftum

fecefferat ; fed frequentibus fynagogis pra-

Tos,

to.f

dicare , & aperté ac palàm divinam poten:

tiam , bonitatem , ac fapientiam fuam exfe-

p

rere ; & mirandis operibus , atque admira:

&tn

bili doctrinà mundo approbare capit. Ci-

quir

cero'(i) perfectam ploriam tribus partibus

t

u

cottftare dicit : Si diligit multitudo, fi fide:

haBet , fi cum admiratione , laude , & ho-

Quo

Nihil horum defuife

nofe dignum putát.

a

Chrifto ; ex ordine declaraturi fürnus. PPri-

;

müm dilectionem , ftudium , & fivorem:

[

multitudinis mirificum erga Jefum fuitfe; per-

CTant

petuus ad eum totius Judaici populi concur-

fni

fus declárar, ^Tanta autem erat undiqueap:

Qe

properantium ad Jefüm hominum multitudo

v

t

r

eX tora (k) Judea, Galilea , Idumaa; ex

(j

finibus Tyri & Sidonis, ex regione ulua

i

Jordanem ,. ex univerfà Syria; aliisque vici-

df

nis regnis, ut ubique mulra hominum millia

n

eernerentur : adeó, ut credendum fit , nüs-

D'ete

quam non üt minimum ad decem aut octo ho-

mni-

)u

() Lib. . offic- cap. 3

À »

(k) Mattb. 4.. Mar. 5.

Q

!i

QLARI'TA TE & GLOXIA.

4

ETE

r

minum millia,plerun&äüd ver

ó myriades mul«

bl

tas apud eum congregatas.

Quod non dif-

ficile erit veluno argumento probare.. Nam

i

quo temjx

re Jefus primum epulum in: de-

y f

(erto prebuit,

Ev-angeli&æ (cribunt adfuiffe

fürt

quinque millia virorum , prarer 1) mulie-

)Hjeaou

res & pueros: in altero veró quatuor viro-

fehur

rum millia; itidem preeter mulieres & pue-

ros.. Prius autem illud miraculum in defer-

j r

pOlCH

to-factum ab omnibus fcribitur : quó pro-

m^, & quód ibi fame

m a

pter loci difficultate

um

lip

etiam- periclitandum

efflet , par erat venire

Praterea Paíche (m)

"

quàm pauciífimos.

u

Qu

id tempus erat: quo tempore folenne erat

j

omnibus Hierofolymam proficifci , quot-

Adhec id

&t

quot Judaicee religionis eflenr.

n

tl

tempüs erat ; quo tempore , ür Marcus ad-

j P

dir; Apoftoli, qui pauló anté à Domino ad

qoiet

predicandum fuerant em

iffi , jam reverfi

f

jl

o

erant. ldeóque, inquit; ducebat eos Do-

j oofi

(

minus (n) ad defertum locum , ut requief-

cerent paululum, — Érau? euim: qui veniebant,

N

1que

zil

J

e? vedibanut , multi ; €g. mec [patium mandu-

Ü

candi babebant.

Illud tempus ; .& is locus

m

à Domino deligebantur ; quibus quàm pau-

r

ciffimi fequerentur.

Attamen videmus ;

qe'

Jl

j

quinque virorum millia eó loci conveniffe ;

g m

1flïunu

preter mulieres & pueros : quos fi addide-

b

Minsnsià.

w[O&O LO

'1'18?

p

(l)— LM/ttt./J. "N

P d

(m) 7oan..6. :

(n) Mar. $.

42

Dr 'JAESU CHRisTI

;:ïs ; numerum feré duplicaveris. Ecce igi-

minu

tur ad octo (0) aut decem hominum millia,

Vico

-que non fecura fünt Chriftum , fed prave-

um

nerunt.

Viderunt (p) eos a/euutes , .inquit

Eo

i

Marcus , €9 cognoverunt. multi : €9. pedejtves

:

ls

de. omnibus civitatibus concurverumt illuc , 2

tudin

prevenevunt eos,. Secundum epulum itidem

11 lK

exhibitum eft in folitudine adeó vaftà , afpe-

defel

rà, atque.incultà, ut turbze , qua jam per

m

continuum triduum ejus loci incommoda

d

toleraverat , fame pereundum fuerit , nifi

t

Chrifti benignitas füccurriffet :. qui jejunam

prat

turbam dimittere, noluit ,. ne. deficerent in

I

via, ut Mattheus (q) refert.

In hoc peri-

Ts

culo deprehenfà funt ad octo aut decem ho-

pto

minum millia , numero videlicet. geminato.

OpU

Tanra erat Jefu gloria , & magnitudo rerum

Nupr

eftarum.

Porró his locis defertis fi tanta

Qp

;

ominum multitudo confluxit. ,. quid tunc

frni

factum.credemus, quoties ingrederetur vicos

QUs

Galileze, omnium toto orbe populofiffimos?

UT

& civitates hominibus refertas ? Jofephus

m

in vita fua , & libro 3. :r) de bello Judaico

b

fcribit, in Galileea vicos cum civiratibus qua-

M

lis non.

eXq

dringentos (s) fuiffe, in guorum fingu

minüs

at

."(o) Vide Orig. c?m*ra n eljitm lib. 2. Eu

j eb. 4'?[). $ M'P-

W h]w

6. de demonfhr.

Evang.

p) Mar. o.

(q) Mattb. 15

(r) Cap. s.

() B

Qj 3

G) Qua:!rïnge;ntos. exemplar Bafile. habet

du

!l

gia. x TéTTQQSC; id eft 204, In vit:

Jofe.

Ql

CraRgirATE & GroRiA.

43

minüs quindecim millia habitatorum 'effeut.

n n

Vicos autem dicimus, quos Evangeliftze ze-

| pris

poTóAu, vocant , oppida fine muris , üt

, IN

Euthymius (t).docet. Ex his omnibus fre-

| pedejh;

quentiffimis locis quantam hominum multi-

illllf ] -

tudinem concurrifle par erit . credere ,. cum

n iti

in iis locis fe oftenderer, quando eum ad

Qä ) 3([6'

deferti interiora fecedentem ad octo aut de-

jnr

cem homimum millia fecuta fuerint? Quid

ormmii

autem etiam tunc factum arbitrabimur, quo-

rit, i

ties reverteretur in terram Genefar ? in qua

jeunt

preter Bethfüidam & Capharnaum , non

&ent 1

ipnobiles urbes , Tarichea erat ; ac Tibe-

h

rias, civitates ampliffimae , & Capharnao

m

proximz : ex quarum.una Tarichea ; cum

wntt

opus effet, ad quadraginta virorum millia ad

yoreti

pugnam educebantur, üàt Jofephus (u) tefta-

j u

tur: in akera ; nempe Tiberiade ; fexcenti

fenatores effenr, üt idem Jofephus fcribit,

qii

gt

cujus haec verba funt: vrcav «?v (ouXuiy co»

Qua in regione magnum

at

cay «ic s£axociov7.

o

erga Jefüm ftudium totius multitudinis vige-

Jo

]Ud&d

bàt ; quippe qua & difcedentem detinere,

bus

xactyem , (X) & advenientem cupidiffimé

il

mUU

j

excipere folita effet: uri fa&tum legimus, cum

p

j

(f

ex Gerafenorumregione reverteretür, Nam,

Eb 'll' 1 g

üt Lucas (y) ait, erant omnes -exfp,eäl.antes 'gum.

(f) Eutb. 1'1; i. Mar.

(u) 7

0

f

: lib.^2. cap. 26. die bcl. Sud.

(x) Luc. . .

a lel

Q Lue. 8.-

j

44

Drz: ]'iasqü-:-" CnuhR1ISTI1

À

Er Marcus , cum fümmo diluculo egrefï'us

dund

eflet ad orandum, & Petrus ceteríque qua-

DEU

fitum inveniffent : omes, inquiunt ; qu«-

f?um g

vYurt te.

Et (z) cum rever(us effet ex defer-

ETA

to., de quo modó locuti fümus , in terram

ha

Quvl

Genefàr , & cognoviffent eum , inquit Mat-

theeus ,. (aa) viri loci illius , mifevunt. in uni-

Qibs .

veram vegiogem illam , eg. obtuleyunt ei omnes

docit

malé babentes.

muli

Nimirum. ubique tam denfà

populorum agmina ex finoulis urbibus, xa-

Ti

Utv

7& (bb) zrájuv;- properáffe lepuntur, ut füb-

inide ad mare fe recipere cogeretur; & ne

gon

'

ab irruentibus , & veluti conplobatis turbis

Citat

cómprimeretuür , de navi concionari : unde

la f

multitudiriem in lirtus velut in theatrum (cc)

(dd) [

Qceí

effufam commodiüs alloqueretur. Ita enim

UT

fcriptum eft Marci 4.. E* dixis difcipulis fuis,

ur avicula ffbi defevvivet , propter. tuvbam ,

L

il

ne comprimerent eum. - Multos egim fanabat :

'

jta ut trvuevent in eum, Vivziaey adrày ut

t

illum tangevent , quotquot. babebant plagas. &

Rn g

cap. 4. Zterum cepit. doceve ad mave : Q9 con-

dgot

gregata. efl ad eum turba multa , ita ut navim

ln en

0'(5;1 [

—

d

a[cen-*

VU!ggf,

(z) Marc z.

(a3) Matt. 15.

Cum[b |

fbb) Lzac. g.

m

(ec) Jofephas lib. 4.

'cap. 77. De bel. ]uci. ;I'arichæa,

C d

inquit , ficut & Tiberias üvro'po:g eUca , , id éft,

Quf

ub monte pofita erat,

adiacebar,

Utraque vero ftagno

Tarichea ad Meridionalem Genefa-

reth ftagni partem , Ti

berias veró ad OCdeenta-

(

lem. PJiz. lib. ;. cap. :

e

(")Ilax:

CrAR(iTATE & GLORIA.

45

—

n

q

« cendens federet im mavi : &g ommis tuvba civ-

ytequ

ca mave fuper tevram evat. ltem. Luc. 5. Fa-

f ) gï&ï*

&um e[t. autem, cum tuvbe ivruevent in eum ,

ex d

exiRcexar, ut audivent verbum Dei , & mox

n n

Jedeus docebat de navicula turbas.. Haec omnia

Qu N

diveríis temporibus contigerunt, üt Janfe-

"EL

nius .Epifcopus Gandavenfis in Concordia

docet.

TL

Preeterea tantus ad eum confluxus

multitudinis .fiebat ob divinorum operum

"mdt

)ibUS) u

magnitudinem ,& excellentiam doctrinz ,

h ur(h-

ut vix pree hominum undique fefe velut ag-

glomerantium turba , ac famsg celebritate

T

civitates inoredi poffet.

Leprofus, qui ab

qis I

g

Jefu fanatus:fuerat , egref/us ,- inquit Marcus,

(dd) eepis predicave &2 diffamare - [eymonem ,

m

hoc eft fpargere & divulpare; zta ut jam gon

lt

iif

pofJet manifeflà introive in civitatem , fed fovis,

in defertis locis effet. — Et. conveniebant ad eum

y n

wndique. KEx Lucas cap. 12. (ee) cumex con-

y n

vivio Pharifzi íe recepiffet , multas homi-

T

num myriades conoeregaras-fcribit , & velut

[ plggi?!- f

TL

aggeratas , ita ut fe invicem conculcarenr.

Ita enim Gracus textus habet ; £vriova 0a

T f?fff

gv upidd. ov 0y^ov : pro his verbis, quae in

Ql*fä

»

*

Multis turbis cir-

n

vulgato textu habentur

cumftantibus.

Ut autem conítet , immen-

fam multitudinem perpetuó agpregari foli-

ïud. ITMIICM!

tam- ad Jefüm , ha voces faciunr , 'Jterum,

4564, idf—

.—rur(ïr;ä , ficut F?FIFUCVF , & fimiles ; 'que

lg'vö"

EE

um *

(dd) Mar, ;,

d'iaenoicen.

L

"d

- (ee) Lsc. 12.

)

X

|

4

6

Dr ]rsu Cuntisri-

päfïifn'(ff') reperiuntur. Ut certum fit ; ve-

d fc

1 (j

rum effe, quod Dominus dixit, fe in occul-

to (gg) locutum efle nihil : Et Paulus (hh)

TT

eftum.

onint

Agrippe repi ; nihil in angulo

Ubique enim ac femper omnibus re

b

us ge-

Ti

tion f

rendis populus teftis intererat , ubique tur-

bze aderant : five per agros iter faceret, ubi-

*

dq

que praecedebant : ii) & fequébantur turba ;

(g) .

fi procedebat , procedebanr & ille ; fic. ubi

T. j

fuübfifleret , fübfiftebant : kk) & ille , eüm-

n

Cum

Ui

qu

que cingebant, corone in modurn.

fé ad orandum fübduceret , adventum ejus

Qütten

raeftolabantur : ficut accidit in monte Ta-

U: (

bor (1l).

Cum per urbes incederet , feque-

M

denfaf

batur eutn turba multa , & comprimebant

eum , (mm) eoweS2uGey , x (nn) ewemvey».

Qs

Nimirum in:platearum anguftiis tam vehe-

Disi q

menter arctati atque afflictati , ut fe mutuó

Ib qu

fuffocarent.

K

Hoc enim voces ille fignifi-

ClpL

cant , quas pofüimus, Quoties autem do-

TWj

Thon

mum reverfüs effet , nihilo plus quietis im-

us (

que

Pet—rare' poterat : üt Apat'et ex Marci cap

ubi

&i

miopdjsie

€mp

(ff) Mar. *z. 3« 4.:7: 8. 10.

t

(gg) Joan. 78.

(hli)- Ad. ;c.

(ii) Mattb. 20: Luc. :8- .L

uc. 7.jcum iret Naim.

(

90) !

kk) Lwc. z4.

(PP) |

(ll) gE7 N

q).

e

[//

-d?ajl*pb. Itabyrion vocat. lib. 4, ?P' 2, dt

bf

(mm) AMar. s.

[,

(nn) Lwe; $.

J

CraRiTATE & GLORIA.

47

d

hs

]

l

j

!

]

ubi fic fcriptum eft : (oö) Et erat omizs civi-

i

nf

^

::-

tas congvegata ad januam., — Yrem'cap. 2. (pp)

dus (

Et auditum eff, quàd im domo e[Jet : 9 conve-

vltr

uevunt multi , ita ut uon capevent ueque ad ja-

Q5

|

puam , vd ayQüc a?v JUQav

Ut intelligantur

iq

non fuiffe capacia mültitudinis etiam illa lo-

d

cà; quze circa januamerant. — Rurfüs Marci 3;

y hat

(qq) Ez veniunt ad donium : $9 comvenit ite-

f

vum turba , ita ut mom po[Jeut meque pauemn

j

p, d

manducare.

Sic Luce 9. (rr ^ & aliis locis.

Ubique multitudines aderant turbarum con-

,

yum df

currentium , üt interpres Luce r 1. (ss.) ver-

tit : & àr Grecé fcriptum eft, - &zra3gorCo-

note 1

usve., hoc eft, fefe coacervantium & con-

] yimfbä[

denfantium.. Nusquam Jefüs in-occulto lo-

curus' effe legitur', aut feciffe quicquaim ;

i

t thf'

nisi quód fübinde ad lioras aliquot dimitte-

ret; aut relinqueret turbas; ut vel oraret, vel

d mu'r,ü.t

uo-

difcipulis fidei myfteria exponeret.

iif

modo enim potuiffet abícondi civitas , fuper:

ia

'

montem pofita ? & doctrine , divinorüm-

gest

que operum veluti fuleur poni füb modio ?.

at CaP'i

j

Nunquam erat oriofüs : femper idocebat ,

femper fanabat.

Circumibat , inquit Mat-

z

/

caftel-.

theeus , (tt) ?g/'us omne; civitates , 69

h

—da,

koo) 'Mm-. 1.

m M

(pp) Marc, z.

(qq Mar. 3.

V, 4. WP: i

(rr) Ut Lsc. ;9, in Jericho,

(ss) Luc. z.

(tt) Martb. g,

48

Dz ]esu Cunisti

PEPSEAM Ed

tss

la, docens in [ynagogi; eorum , $g j)v:edicd,m

h (

Eva:zgelium wgm' ; Qg.cuvang omnem la;zgu;)-

nullus

venr, €$ omiem ufmitatem.

Duee enimiftze

compa

precipue caufze

canti concursüs erant. Quo

üs,.

modo factum eft , ut in dies latiüs fefe

dif-

TT

fundente , non per Judaam. modó , fed per

ficum (

omnia etiam finitima;regna famà Jefu , ftu-

Eempo*

dióque multitudinis erga eum .crefcente ;

r

confluentium quoquead eum hominum mul-

tetre

titudo creíceret.

Qu« non multó

-

poft ini-

tagin

tium predicationis adeà in immenfüm aucta

t r

a

eft, ut jam non ampliüs folus Jefüs fuflice-

led

l

ret- docendis ac fanandis turbis ;; & ob id

R]üm (

a

primüm Apoftolos mirteret. ante fe binos.,

(uu) ad turbam diducendam ; quibus fimili

"m

rarione defatigatis, (xx) alios ad exemplum

ts

r

fonin

Moyfi delegavet ,. huic negotio idoneos; di

cipulos feptuaginta ( yy) duos : qui & ipft

m

pr&dicando, ac fanando turbas diftinerent;

Bu

*pramitfi in omnem locum, quó Jefus venta-

ii

ruserat, Meffis zz) enim multa , operarii

r -

pauci erant.

Atque heac quidem füfficere

prafi

credimus ad. probandam claritatem -Don*ni

fchg

Jefü , & perpetuó confluentis ad eum mul-

ttipe

titudinis numerofitatem.

'Tamen noluimus

lr

omittere;que de gloriofoillo leguntur ingrei-

lii

fu Hierofolymorum , in-ultimo Pafchee fe-

od

O.

—

NU

A

d &

(uu) Mattb. 10.

(xx) Marc. 6,

(vy) In Luc. 16,

as

(a:a) J

(a2) €Matth. 9.

(bbb) l

CrantTATE & GroniA,

49

" flo. -Qpi quidem ita honorificus fuir ; ut ei

n

enmi

nullus Romanorum Imperatorum triumphus

comparandus fit, nifi forté quis ita fit affec-

«(

tus , ut fine pompa ferculorum , ccetero-

t

rümque apparatuum vanitate, nihil magni-

y li

Matthaeus 32a? refert. eo

j

ficum effe putet;

Jjb

tempore toram civitatem' commotam fuiffe.

t

igeid€, inquit ; vróoa W 7róui. , id eft; velut

um

terre motu concuffa fuit, — Hzc ipitur civi-

pE

tas in hunc modum velut $ fuis fedibus emo-

Yom

tà; pro incredibili defiderio fpectandi & au-

(s ffro

diendi Jefüm , operze prerium eft videre, pri-

)&obi*

müm quantam multitudinem effuderit ad de-

corandum celebrem illum inoreffüm in ur-

jlb [s

bem : deinde quis fequentibus diebus con-

]

u

tinuis, quibus apud Hierofolymam ante paf-

oe0

g

fionem verfabatur , concurfüs ad eum ; ^ &

ul

T

quàm fervens ftudium totius multitudinis

(il

J

erga eum fuerit, - Sunt enim füpra modum

us

f d

magnifica; quae eo tempore peftà memoran-

1

l

d

tur. - Jofephus bbb) fcribit, Ceftio Gailo,

em 1

prefidi Syriee , imperante Nerone , in Pa-

"

fchee fefto occürriffe ex urbe Hierofolyma

TL

trigefies centena millia-Judeorum. |(Quod

neutiquam incredibile videtur iis, quibus an-

yntut

j

tiquitates Judaice ignote non funt.

Non

abfurdum erit credere , non minorem tur-

; p

bam occurriffe Chrifto. Id quod:non diffi-

a nar-

cile erit probare ex iis; quæ Evangeli&

rant,

.. (aaa) Mattb. 21,

| (bbb) Lib. de bel Tud, cap. 15.

$0

Ds ])'asu CuniSTI

rant , fi quidem—e—ä diligenter cum Jofephi

hiftoria conferantur. Joannes capite 12. di-

ünva

cit turbam. multam , quz venerat ad diem

(iens

feftum , veniffe obviàm Chrifto ; & Phari-

tuiid

ízeos tantam vim populi, & favorem cernen-

mojl

vof-

res, inter fe dixiffe : //ideris, quia mihil p

D7

cimus : ecce mundus totus po[l eum abiit.

uid

font

ex his verbis , aliis indefinité , aliis univer-

[

faliter prolatis; aliud conjicere licebit, quàm

Qp

tot millia in occurfum Jefü egreffía , quot in

tj

illo Pafchae fefto Jofephus refert congregari

Ti

folere ? qua non fuiffe infra quadragehies

o eg

centena hominum millia, clar& patet ex iis,

ttn |

Confirmant

que füprà (ccc) tradidimus.

bus :

id, quod diximus , ea, que in illa civitate

D

quatuor reliquis iftius ultimi fefti diebus, qui

fit(

paffionem preecefferunr, & hunc, de quo agi-

(üi)

inus , ingreffum fecuti funt; gefta effe Evan-

"'l'eftantur enim in celebri

baz]

geliftee narrant.

ij

illo toríus Judaicae gentis conventu admira-

UT

bilem fuiffe audientiam Jefu : totius populi

lal

propenfam erga eum volunratem : & fre-

puln

quentiam in te

mplo apud eum multó maxi-

penc

ram fuiffe.

Sic enim Lucas (ddd) fcri-

dO&l

bit : £* erat docens quotidie in templo. . Prit-

divi

cipes autem Saceydotum , $9. Scriba , €g Prin-

lglm

cipes plebis quevebant eum perdeve : &g non'it-

veniebant , quid facerent alii.

Omnis enim po-

)

pulus . fufpen[us evat , audiens illum , 0 ^ac

yde

(

420

Xbb

(ccc) Sup cap. s.

tüh

(ddd) Lwc. ;p.

W) i

*

CrAmRmiTATE & GroR!A.

$1

T

T

ydg dzac i£«xpiuavro duroU dxojav. Hoc eft,

univerfus populus pendebat ab ore ejus, au-

A

diens eum, (eee) Item capite 2r. Eaf au-

x P

zei diebus docens iu templo : no&libus verà exiens,

| Gof

li Mï

movabatur in monte, qui vocatur Oliveti : gg

omnis populus manicabat , dp9piC« , id eft ,

j Qi

; Uni

mané ventitabat ad eum , im zemplo , audire

eum, | Item Marc. :1. (fffj Quo audito , Prin-

Jt, qui

cipes Sacerdotum , &2 Scvibe

quevebant , quo-

qui i

amodo eum perdeveut : timebant euim eum , quo-

;

FY

miam univer[a turba admivabatur [uper do&tri.

dnpi

9e ejus, Ex Marci 12. (geg) — E£ multa turba

gt

eum libegter audivit. ln Grecis ex

emplari-

opfimu

bus articulus additur hoc modo

: 0 7ToÀUG

Jucrit

$x^oc , Multa turba illa; de

qua modoó dixe-

jeDUS ql,fi

rat (hhh) totius populi.

Item Matth. 2r.

b qug'

(iii) Cum audiffc

ent Principes Sacerdotum, es

ov

'

Pharifei

parabolas ejus , coguoverunt , quàd

!

j Csïkbfi

Cevet :

de ipfes di

Qg quavemtes eum teneve , ti-

j u*

snuevunt tuvbas , quoniam frc

babebant.

ut Prophetam eum

s

Cum audimus , univerfum

po-

TU

pulum fümmo mané ventitáffe ad Jefum,

pe-

g

pendiffe ab ore ejus omnem illam turb

am,

doctrinam ejus admiratam , libenter eu

m au-

T

f

i

diviffe , honoràffe velut Prophetam ; intel-

jfh

hn

ligimus totius deaicæ

gentis multitudinem,

qu

n

2

quae

"L

j

L

(eee)- Luc. 2r.

;!

(fff) Mar. z.

P

(ggs) Mar. i.

(hhh) Mar. ;;

Qu) Mat. 7

$2

Dz Jesu CunisTI

:

kni

qua ad feftum convenerat, avide in tem-

Bs

.

npt

plum adeum audiendum concurriffe. Quam

turbam etiam in ingreffü , de quo modó lo-

fiüs D

fri ;

euti fümus , Hierofolymorum obviam fa-

&tam non minüs credibile eft , quie tot cen-

fivore

farin

tenorum millium füit , quot jam diximus.

fio f

Verüm opportuné quarat aliquis ; num to-

VOl

tam illam Scribarum,; Pharifzeorum, Sacer-

nita

dotum , Principum turbam; caeterorürmique

adverfariorum cohortem fe&aram Jefüm;

Venit.

fl

éjüsque doctrinae avidam fuiffe, & ingref-

df

fum illum Hierofolymorum etiam "celebràffe

dicemus ? Hoc fané conftat , maximam u-

adie

tc ber

daici populipartem Jefu gloriee faviffe. Mul-

eVenf

tos enim non folüm & plebis , verüm etiam

[iO, i

Principum /kkk) numero ; quanquam pro-

ODpre

pter Pharif&eos non confirerentur ; credidiffe

tamen Joannes teftatur. ^ Et dudum antea

Que fa!

ü'uyidög(

diffenfio ; (Ill; &xízuo ; in turba Hierofoly-

us

mis, &inipíó etiam Principum & Phari-

venit

fiórum concilio fchifmna , (fínmm) exícua;

Quep

fuiffe legitur propter Jefüm : variantibusfci-

licet de eo opinionibus , populi ; Principum

QUOt

N

& Pharifzeorum.

Hoc autem ultimo tem-

Y

U

l

pore praedicationis , fama Jefü praeclara erat;

(f

& gloria ad füummum venerat : adeó ut con-

!]I

;

fin,

ftet, eo tempore inndirerabilem credentium,

i

ayt faventium Tefü multitudinem fuiffe , qui

61

cin

—

(kkk) 7oan. 22.

U

(1l) 3oan. 7.

[

(mmm) Joan. o, & ibi Chryfuff. bomif,'$

(üuo)

53

C[,ARITAT'E & GLOIiIi.-

11

l

& in inerefiu illo; de quo agimus , conte-

Qu

mptà fynagogee cenfurá, (nnn) in publico to-

li

V

tius gentis conventu ; prafentibus Phari-

10

j t

(zis, cum ramis palmarum ei occurrentes;

r

favorem ac fidem fauftis acclamationibus te-

flari non dubitabant, eíque ranquam Meffize

(

Ti

fuo fupremum honorem tribuere , intentis

vocibus clamantes: (ooo Benedictus, qui ve-

, M*

nitrexin nomineDomini : Benedictum, quod

vonit

venit regnum patris noftri David. . O(anna

l JCFUW'

filio.David. |Gloriain excelfis.

Ofànna in

ur

altiffimis.

Et fequentibus quatuor. diebus

elebri

jmin

audiendi affiduitate, atque avidirate ftudium,

ac benevolentiam fuam fíàtis probabant, so

ri[ïe. N

eventu , ut Pharifeorum invidia, obftina-

füm CU.'

tio, ac vis omnis procul dubio victa atque

um Y

oppreífa videretur. Dicemus itaque pleros-

| qi

que faviffe Chrifto , magnificé de eo fenfiffe;

hum 4f

jol

avidósque doéctrinz ejus percipiendee fuiffe:

omnes veró paiïïm ad eum audiendum con-

n

veniffe, non eos modó, qui crederent , ejüs-

jqe

que plorize faverent, verüm etiam illos omnes;

o

quotquot ei adverfarentur.

Nam & illichoc

b

Pafche tempore ubique adfuiffe leguntur.

jtim?

Ut Matth. 21. Cum . veni[[et. ia templum , ac-

«

ce[Jerunt ad eum docentejm. Pvineipes: Sacerdo-

gt

Et iterum in fine

fum , €9' Seniores populi.

f M

capitis : Cum audilJeut Principes -Sacerdorum,

T

m

g Pharifei pavabolas equs , cognovevuut, quà

Ü

3

4

d

——

(nnn) De qua Joan. 9.

(o00) Mat. 2(. Mare. 14.. Lutc. 29.

Z»an. a.

f

$4

Dr Jzsu CunisT:

p

decir

de ipfes diceret. Ex capite—z;. Coy.zgwggfis' au;

—

licd

zem Phavifeis , interrogavit eos Sefus , diceus:

Qiuti

uid vobis videtur de Chriflo ? & Lucas(ppp)

t

anm

teftis eft , Pharif&os etiam multó anté ad

omni

Jefu do&trinam venire folitos : quemadmo-

omn

dum tunc accidit , cum paralyticus à qua-

ip

tuor viris deportatus, per tegulas demiffs

Cam

eft ante pedes Jefü. — Pawum eff , inquit; in

fatun

una dierum , eg ipfe fedebat docens. .E evant

&

Phari[ei fedentes , 9 legis do&loves , qui vene-

tores

vant ex omni caflello Galilee , €g Shudee , 9

Hierufalem.

Ex his omnibus id conftat ,

Muttl

l

quod initio diximus , ingentem Judaici po-

puli , aliarümque gentium confluxum ad fe-

Qper

fum, acproinde maximam claritatem, & glo-

Py

riam ejus fuiffe. KHic enim perpetuus con-

quir

fluxus fümmam voluntatem , & amorem

frun

univerfi populi erga Jefüm declarat.. Quam

ml

primam perfecte plorie partem effe diximus.

fis Q

feme

ht;

CAPUT VII.

flmp

par

Appendix Capitis przcedentis.

Q«

Uz de multitudine fectatorum Domini

on

Jefu , déque Judaici populi favore er-

tl

a

eum diximus, nullis comprobavimus au-

Q

á

oritatibus vererum fcriptorum , ne fermo-

Ie)

nis curfus impediretur.

Proinde nonnulla

abïeq

teftimonia in hunc locum coniecimus , que

fem.

L d

decla-

iiby

(ppp)

uc, 4

CLARITATE &*GLO-RIA.

55

declarant, quenam illorum fententia fuerit

1

T

hac de re.

Cui rei neceffarium vifüm eft

"

:

diutiüs infiftere : quód hic error multorum

n

animis aliiüs infederit ; ut credant Jefum

aj

omnibus Judais odiofum, aut invifum ; ab

omnibus rejectum , aur. conremptum fuiffe,

IT

!

dem

à paucis veró tanrüm difcipulis receptum :

cum & diverío conftet , neminem ei adver-

Iqui 1

[]

fatum, praeter Principes plerósque, Scribas,

]u

'

1j u

& Pharifeos , quód ab eo tanquam pecca-

Nam, ür Ferus in

7

tores increparentur.

conft,

Mattheeum recté ait, non recusáffent Chri-

ftum nec Herodes nec Judei ,. nifi arguiffet

ii

operaeorum. Hs exceptis, reliqui omnes

m

propenfàerga Jefum voluntate fuerunt: quan-

ol

(

quam non omnes ; quod ejus majeftate di-

gnum effet , de eo fentirent , verüm longé

m

.

]

Jl

demiffiüs, quàm par fuit: partim quód ccle-

ftis difciplinae auctor , & dux nihil pre fe

(inima

ferret ejusmodi , qualia mundus mirari fo-

let; fed contraria omnia amplecteretur , &

|

ample&tenda doceret , humilitatem ; pau-

pertatem , obedientiam , crucem ; quà re

(sl

credendum eft multos craflos , & carnales

( poto

homines offenfos fuiffe : partim quód mul-

ta humiliter gefferit ad probandam humane

fyot d

carnis veritatem — Sed non ideo contemne-

qmis

IK W)

re Jefum poterant, propter ea; quz gloriosc

It

ab eo fiebant , ad comprobandam divinita-

) non

usv

tem, "Verüm longe humili

üs; üt dixi, fen-

tiebant ; quàm par fuit.

Muli Chriftum

"

& Meft-

4

Dr]J]ssu CuRisTI. -

——

&.Metliam (a. confitebanrur, pauci (bjfiüüm

8X&(þ1

Dei: cateri tantüm Prophetam ,. (c) aut

ingen

alioqui magnum virum ,. Deoque apprime

mó

charum predicabant: ficut. nec omnes pa-

X )

(T

ribus animis accedebant ad eum.

AI li CICs

fum'ai

dentes in-Jefüm , ur falutem confequeren-

Tint

tur animarum : alii, ut faniratem corpo-

p

rum ; nonnulli, ut corporali cibo alerentur:

legis

(d) multi curiofitatis tantàm gratià , ut fpe-

ïQCQE

&taculis oculos pafcerent, & reverti ad fuos

,

dicerent : (e) Vidimus mirabilia hodie, Ut

ii

eft apud Haimonem. .(f) llli omnes di&a

len

Jefü , & fa:ta laudabant.

Soli Principes ;

y

& Pharifei plerique omnes , non ob aliud

Tum

affectabantur Jefüm , nisi ut venarentur ali-

lite

quid ; quod criminarentür , & traducerent

fieb

tf

apud populum ; cum propter mirifica ftu-

dia univerfi populi erga eum , nihil (g).per

bene

vim tentare auderent ; viri alioqui valde po-

Qu

tentes , & fummàá au&toritate prediti ; . ma-

Q

gnis regibus, & ipfi

quano imperiq .For-

&

midolofi.

-:« "Tertullianus lib. contra Gentes Ad

Qu

* doctrinam veró ejus quia revincebantur

1j

n.5

Ità

«- magiftri p;imo.räsque Judaoru:

fir

EE ——

T0

exafpef

(a) Zoam. 5. 9,:10. 1. t2

BU

(b) Petras Mattb; 16. Cacu

$ Toan. o.

fütm

(c). Mar. 22 Lac. g.

;ac.., 7

Que

(e) Luc.. s,

Vffe

(f) Fomil. in Dominie.

$ pOJi 'Ej;-iplmn.

Wtl

(g) /Mat. :. Mar. «2,

CLAR ITAII"l(ï & GrORIA.

$7

/b)

Wt

W

exafperabantur ; maximé quód ad eum *

[f4

(

ingens multitudo deflecteret ; ut poftre-

«

ippt

mó oblatum Pontio Pilato , Syriam tunc

[14

TK

$

ex parte Romana procuranti , violentià

(

]

Àli

fuffragiorum in crucem dedi fibi extorfe-

rint. -lreneus lib. 4. cap. s. Ideo Scribze,

iquet

44

? a

& Pharifzi , qui ceeperunt à remporibus

ilerentt

legis contemnere Deum, nec verbum ejus

m

receperunt, id eft; non crediderunt Chri-

[(4

11 ad fm

fto.

De quibus Ifaàias ait : Principes tui

die, U

indicto audientes funt , focii furum , di-

ec

c

s d

licentes munera, fectantes retributionem,:

f

pupillis non judicantes, & judicium vidua-

Cc

r

rum nonattendentes. . Et Hieremias fimi-

€C

d*

liter : Qu

—

i preefuünt populo meo ; me ne--

wlüoret

fciebant. Filiieniminfenfati, & impruden-

[44

r o

tes fünt. — Sapientes fünt in maló faciendo,

[44

lg

bene autem facere . non' cognoverunt.

V

)

j

Quotquot autem timebant, & folliciti erant

circa levem e

[(4

(; n

o

jus; ipfi accurr

erunt Chrifto,

& falvari fünt omnes.

&C

1p€

[)

Origenes contra Celfum lib. 2. Verüm

.mec

quo pzéto non mendacii arguendus eft Cel-

[14

hu

:

fi Judeus , cum ait, ad decem nautzs Je-

nd

un; !

fum legiffe ; cum & ipfi Judzi inficias

non irent, non decem modoó , vel cen-

a

tum ; vel mille fibi hunc fecreviffe ; fed

[4

turmatim nunc millia decem, nunc quin-

que , atque adeó tam multos ad fe contra-

[í4

xiffe , ut vel in folitudinis loca fint confe-

cuti, qua fola poflent tam confertam mul-

[(4

4

D 5

titu-

«

58

Dz ]zsu Cunrisri

st

€c

titudinem capere.

u per Jefüm non

movit

€

€

folüm mirificis verbis inflructa , verüm

bvan

€c

* re, & mirandis operibus confirmata, Deo

(s

jam crederet.

Idem füper cap. 2 1. Matth.

vitàsi

traét. 19. interpretans hunc locum , * Qua-

paun

« venuteg eum teneve , timuevunt tuvbas : Mas,

m

€

[4

inquit , turbas fic fapientes de eo , & pa-

Qflen

[14

[44

ratas pugnare pro eo contra impugnantes,

phet

timent Principes & Pharifzi, & non pof-

cba

« funt infidiari ei, volentes eum tenere.

Don

€c

€c

Idem in Matth. 26. tract. 35. poft princip.

if

& ante medium. Idem lib. 3. contra Cel-

d

[44

fum.

Et conftat fan& , iftorum , fcilicet

lm

Judaorum, maximam multitudinem illud

Nv(s

afferuiffe ; & credidiffe hunc effe de quo

]

fit anté prophetatum.

Qi

* D. Chryfoft. inter cetera Homil. 65.

vt

füper Joannem : Quemadmodum divitiz

Pictl

incautos perdere confueverunt , ita &

Ó

ec

rincipatus. llle námque in avaritiam ;

f

i

f

ic in infaniam hominem impellit. Ecce

Tht

« Judaorum turba , que fübdita erat, bene

lr

€c

* fentit : Principes veró infaniunt, Etpo

CI'G]

multa: Quomodo ergo cum non palàm

UI

«c

ambularet in Judaea , & in defertum fecef-

f

[44

fifler , iterum audenter reverritur ? Quo-

€c

fel

niam eorum furorem abfentià fuà jam ex-

t

«

«c

finxerat. — Adhec multitudo praecedens,

fl

& fübfequens füfficiens erat, quae eos; ne

«c

füm

.quid in Chriftum molirentur , perterre-

|

«

rer.

Nullum enim miraculum adeó eos

(

* mo-

(ü!

—

CriagiTATE & GLORIA.,

59

um a

movit, üt Lazari refurrectio,

Et alius

Va

[14

Evangelifta dicir, quód ftraverunt ad pe-

Y D

des ejus veftimenta : & quód univerfa ci-

. Mat

[14

vitas commota , perquam honorificé rece-

.

[(4

| 'twü.

perunt.

Et deinde

L]

Ramos autem pal-

n

'üaï;

marum & olivarum , & veftes flraverunt,

1&P*

oftendentes majorem jam , quàm de Pro-

«

gnantcs

pheta, deeo opinionem habere, Et di-

[44

p

cebant : Benediétus, qui venit in nomine

«

(&ng

Domini,

Vides hoc maximé eos marore

[44

prin

affeciffe, quód omnes crederent, Deo non

m Q

«

effe contrarium, — Sed hoc maximé popu-

«

| fc'üicef

lum fcindebat , quód à Patre venire fe di-

mll

ceret,. «*

Ee

[f4

edegi

Lactantius lib. 4. Inftitut. dcap. 16. Er-

[(4

0, inquit, cum magnus populus ad eum,

omi A

[í4

vel ob juftitiam, quam docebat, vel ob mi-

«

yii

racula, que faciebat , fübinde conflueret,

r

"Ti

[Í4

& precepta ejus audiret , & à Deo mif-

[(4

[

il

füm , Deíque filium crederet; tum pri-

44

I[ Ew

mores Judeorum, & Sacerdotes irà ftimu-

lati , quód ab eo tanquam peccatores in-

[(4

Ef u

«

D

crepabantur ; & invidia depravati , quód

confluente ad eum multitudine.contemni

[(4

j

[44

fe , ac deferi videbant ; &, quod caput

[(4

(

fÍceleris eorum fuit , ftultitià, & errore ce-

T Ü

cati , & immemores preceptorum czele-

[44

&c

æcedcn:

ftium, ac Prophetarum, coiérunt adverfüs

eum. «

leo

J L

[(4

Idem eodem cap. Increpiti ergo fzepe

yti

NI

à Chrifto Judei ; exprobrante illis pecca-

«

ta 66

60

Dz Jzse Cunisr:

p

ta & injuflitias, & à populo pené deferti, «

minil

concitati fünt ad eum necandum. «

Haec

nf

eft fententia veterum de prima parte glorie

Lepin

Domini Jefu: quam conftare diximus fummá

t

univerfi judaici- populi benevolentià ; atque

() R

amoreerpgaeum, Quem amorem perperuus,

(jt

l

& indefeffus ad eum concurfus declarat.

f ()

i,

m

CAPUT VIII.

pf

ET

De vehementi admiratione :

fim |

omnium ob ftupenda miracu-

Tr

US (

la Chrifti,

dem

Unc tranfimus ad aliam glorie parrem,

quod

N

& inquiremus, quanta fueritconcurren-

türv

tis populi admiratio, propter inaudita mira-

Vl

fe

cula Jefu , aliásque res pené incredibiles.

Qu

Credendum eft. autem , admirationem po-

t CAI

puli cantam fuiffe, quantam fa&orum admi-

jTte

rabilium magnitudo exigebat, fcilicet ingen-

feus

tem. INimirumilleadvenerat toties promif-

fe n

fus Meffias , & Dominator : (a):cujus inter

U0

cetera.nomina erant, pele , & el gibor;

Admirabilis , & Deus potens.

Quorum

[

prius Jacob cum Deo luctanti , & Manue (b)

E

£

facrificanti; utrumque veró Ifaiee (c) revela-

p

r E

ET

MA

e HOT

— ——

tum fuit; quem qpprtebat rgf'ponder

mini

—

J

(») Malac, s.

TU

——

(b) Sud. 15.

—

L

(9 lfa. 9.

—

—— UL ITMM E pE

ss

C

CraniTATE & GLORIA. |

6i

—]

lr

minifuo. De eo enim predietum (d) fue-

Ti

rat, fore;'ut multi fuper eo obítupefcerent.

: gloriæ

Legimus paffim in Evangeliis ; prae magni-

; fhmm

tudine miraculorum Chrifti:turbas admiratas

,Uj

(e) fuiffe: ampliüs (f) admiratas : timuiffe

rpatu

(g) timore magno : expaviffe: (h) obftupuif-

ln

(e (i):ftupore magno : plus (k) magis ftupu-

iffe... Que verba vehementem quidem ani-

.

mi pertarbatioriem indicant : attamen Evan-

geliftee: Gteecis verbis ufi funt; quee eamani-

fiohe

mni affectionem tum fignificantiüs exprimunt,

tum ipfim commotionis vehementiam cla-

Q

riüs oftendunr.

"Uruntur enim verbo qui-

dem 3auudew ; quod mirari ; & qoGéidan ,

quod timere fignificat : fed plerumqueutun-

tür verbo exvAXvrec* a.

(1) Quo declarant,

mourme

fpe&tantes fuiffe menteþercul?ös ; ac veluti

la mjra-

concuffos , ídque fübitó. . -Eo Matthzeus uti-

reiió

tür cap. 7. 13. 22. Marcus r. 6. 7 Lucas 4.

nam

n g

9. Frequenter etiam utuntur verbo :zícadrau,

$g d5ic.

uo declarant, eo$ fibi vifos apud

«

& promzr

fe non efle , adeó ut vix crederent fe-men-

eri'mi-

qu b*

t1s compotes fu-iü"e, tu-ïn"c, ;um illa fi

n

är;gculg

h

u

1

(

*,1'34 ifü- j

l

; (

(:) Mat. 7. cap. 8. cap.

(f)- Marc. 7.

g. ca?-. " æ'cæter *

J [fc;

(g) Mar. 4.

n

(h) Mar. 9

d/

Q) Mar. s.

&

Ck) Mar. Ó

(D. Martb, 2. 07 22, Mar. 1. 0' 7. Lac. 4. 9.

62

Dz Jzsu Cunisri

o

quoq

racula füis ipfi oculis cernerent, àt Matthasi

12. Marci2. Luce 5., Utuntur autemetiam

lüt,q

VOTA

verbis àix3auCéida: , Sap Cóc.

Que non

Tntg

parvam vim habent, & attositum effe fioni-

finil

ficant , àt Marci 1. 9. Lucee. 4. 5. ac aliis lo-

It di[

cis. Hac autem verba quanquam ingentem

admirantis animi commotionem fatis expli-

prale

(dum,

cent, videmus tamen quandoque addita que-

dam, qua vim earum vocum intenderent,

(

Ti

veluti Marci cap. 6. iav &x. 7reQíaooU v $a-

Qnfe

ToiG $£ezrAMagovro , vehementiflimé, vel fu-

pra modum extra fe pofiti, aut mente mo-

lus Ie?

m

ti videbantur.

Item (m) cap. y. s£éevcar

(xgaciy ueyd Am ; id eft, mente alienati füunt;

Teyt:

extafi magnà , & Marci 7. (n) vzspvrsqicoue

ell:|

i£emAi«corro ,. vehementiffimé percelleban-

Fim (

tur,

Porró mirum non eft, turbas tantà ad-

lter

Ü

miratione , ftupore , ac pavore correptas fuif-

Íe

Erant enimea, quz fieri videbant mira-

qux|

cula ejusmodi, ut fidem omnem füperare vi-

Qu

derentur.

[üt «

Nam;, ut omittamus reliqua;

quàm erant increcibilia, quàm grandia erant

lm

miracula fanationum ! Neque enim pauci ho-

rines fanabantur, aut uno, ac certo laboran-

tes morbi, aut vitii genere, aut rali, de quo

(o)

fanando nonnulla fpes reliqua effet: verüm

|

quotquot ad Jefüm accedebant, aut adduce-

|

bantur, ornnes plenam fanitatem recipiebant;

(s

3

l[ï

quo-

p

|

|

(m) Mar. s. ibi: ob&upuerunt—ftupore magno,

JD

Ü

(n) Mm.'c. ^E fii » ampliüs admirabantur,

CraRITATE & GrORIA.

65

d

at

wquocurxque fporbi, aut vitii genere teneren-

meti

tur, quamlibet atroci , immedicabili , aut in-

2uæ fit

veterato , ídque ftatim, ac fubitó, — Quee duze

tante conílernationis caufzeerant. Nifi enim

Iu

: dlis )

fanáffet omnes, ídque continuó , non fuiflet

res digna admiratione tantà. Quod autem

ngentæ

prafentanea fuerit virtus Chrifli ad. fanan-

l p

dum, multa exempla declarant.

Sic enim

dinqe

enderet

focrus Petri continuó /0) fanata fuit: paraly-

"TT

ticus ftatim (p. furrexit: Ceeci apud Jericho

confeftim (q) vifumreceperunt: leprofus ple-

vll

Ante mo

nus leprá ftatim(r) mundatus eft: puella duo-

decim annorum mortua, confeftim (s) fur-

diont

rexit: mulier contracta confeftim (t) erecta

iil

eít: Lazarusquatriduanus ad Jefu juffum fta-

n

tim (u) & fepulchro prodiit: decem leprofi

-cellebaiï

Ui

u

inter X) eundum mundati funt,. Hujuscemo-

di exempla paffim (y) funt obvia,

Porró

j

[

ynu

quód omnes omnino fanitati reftitueret, quot-

quot ad eum adducerentur , & vel tanpgeren-

t

reh[]ü'ää

tur ab eo, aut ipfi vel fimbriam tantüm ve-

ftimenti ejus apprehenderent; id plan? con-

x

ftat;

a

j li?

(o). Mar. ;.

j,iP

(p) Mar. 2.

i fouü

(q) Mat. :o. Mar. 10. Luc. :$.

ii

(r) Mar. . Mattb. 8. Luc. $

(s) Mar. s. Lac. 8.

Ed

( Luc. 275.

p

(u) joan. 1.

d

)d

(x) Luc. 77.

(y) Us Jean.5g. L«c. 8

64

Dz ]esu CERISTI

ftat, unóque atque altero te

ft

—.

onio mzmii-

m

fefítum reddetur,

Sic enim

Ma

d i'a

tthaeus cap.

at X

füm x

8. fcribit : Z'efpere fatfo ; obtulevunt ei multos;

d«emonia. babentes : 63 ejiciebat. [pivitus.verle,

qi a

Id factum

€9 omnes 1halà. babeutes. cuvavit.

am;

eft apud Capharnaum; in initio predicatio-

llig [

nis.. Rurfüs Lucas cap. 6. Szeti? in lococam-

fcrbit

peflvi s & turba difcipulorum ejus:, 48 anulti-

17

zudo:copio[a plebis., ab oumni Judea , $$ Hie-

fit, T

vujalem &5 mavitima Tyvi , eg Sidonis 5 qui

Syrin

veneragt, ut. audivent eum, Q9 [amaventur d- lau«

m

guoribus fuis. . .Et qui vexabantur à fpavitibus

l Mm

ammuudis , curabautur. . ..E£t ommis tuvba qua-

Wirts:

vebat eum tangeve : quia virtus de illo exilat;

1 i

e9 fanabat omues... Hocfactum eít tunc, cum

&

doceretin monte, Item Marcus cap. 6. poft-

&m

quam Jefus pavit quinque millia: virorum:

Tenio

preter mulieres & pueros; transfretáffeeum

fhirii

Ícribit ,.&. veniffe in. terram. Genefareth:

& tot

Cümque egvefj. e[Jent ; inquit 5 de mavi s ;com

0

finuó coguoverunt eum.: Qg percuvvemtes unie

Qs

ver[am.vegiouem. ijam., ceperunt àn grabatis

Civita

eof; qui malé babebants civcimnfevre:y ubi au-

CU

diebant eum ef[[e.

l,

Et quocunque introibat n

vicos , vel in villas , aut civitates y-in plateis

tid,

gouebant infirmos , & deprecabantus eum y ait

duud

vel fanbriam ve[flimenti ejus. tangevent : &

&O)w

quotquot tangebant eum , [alvi fiebamt, |.Sic

972(

Martheeus cap. 12. & aliis (z) locis.

Qlæ

loca:claré oftendunt,

neminem à Chrifto re-

v) M

—

ia

Q L.

- (z) Mattb. cap. 4« 9. ia T

*

V M

—

CramiTATÉ & GLORIA,

io fit

pudiatum eorum omnium , quotquot fàni-

BU

tatis récuperandze gratiá acceffiffent, — Ceete-

Í i

rüm ne quis exiftimet paucos egros fuiífe,

TO

qui adirent Jefüm , aut deportarentur ad

| tht

eum ; Matthazus addit, omnes, quotquot in

Piict

illis regionibus erant ; adductos. Ita enim

luttts

fcribit cap. 14. Miferugt m univev[am v

egio-

uem illam, €g obtulevunt ei omues 1nalà baben-

j

g nl

g

z. Iremcap. 4.— Zfbzit opinio ejus in totam

Vr

!

Syviam : 9 obtulevunt ei omnes malé babentes,

"

varizs languovibus , €? tormentis comprebenfos.

| ii

Et Marcus cap. 3. Cum feceff/ffet , inquit ; ad

ii

mave , multos [auabat , ita ut arvuevent in. eum ,

m

ut illum tangevent , quotquot. babebant plagas.

J at

:

Hoec erat illa tanti ftuporis caufa , quód ,

&

e

.l Püïï

cüm ex tota Galilea , Judaa , Idumaa ,

E

THotu.

regione trans Jordanem , ex Decapoli , ex

af

maritimis Tyri, & Sidonis locis ; atque adeó

n

ex tota Syria, atque Arabia egroti ad Jefüm

'

jj

omnes adducerentur , aut corpore vitiati ,

omnes itidem fànarentur,

Circuibat ommes

ejt

civitates , 9 caflella , inquit Matthaeus , (2)

T Ó

, iif

cuvans ommem lagguovem ,€ ompem infirmita-

zem. Sanabanturleprofi , paralytici , luna-

m

i

tici, demoniaci, hydropici , furdi, muri,

I

[

claudi, ceci, qui corpore erant (b) contra-

r

f

:

i

,

T

&o , & quotquot habebant (c) plagas, us-

j

(W:

sryac. Quee in corpore erant imperfecta ,

L

perfi-

n

ii]

jni

(2) Mïnt. 9-

ii

(b) Luc. 15.

-'/

(c) Mar. s. Lue, 7.

66

Dz Jzsu CunisT!

Eerficiebantur : qu& deerant , addebanrur,

Mate,

uin & membra creabantur ex integro. lili

um fü

qui manum aridam (d) habebat , tnanus in-

Kütem

teora reftituta eft : Caeco nato (e) oculorum

We5, (

ufüs, quem natura negaverat, non reddi-

fiplcy

tus , fed datus eft omnino novus;: Debiles

[umvi

remiffi funt fani. Ita enim legimus Martthei

m

15. Ef acce[]erunt. ad eum tuvbe multe , ba-

Bv

benutes [ecum mutos , c«cos , claudos , debiles,

üt um

eg aljos mmultos : &9 projécevumt eos ad pedes

tj

eiu$ , €9 cuvavit eos.

Ouo loco obiter ani-

dleny

inadvertere debemus ; pro hac voce, debi-

do) fiV

les , ab Evangeliüa fcriprum efle xuAAoUc.

COrtum

Euthymius (f) & Theophyla&us , Graci

preter

authores, ac Beatus Hieronymus docent xuA-

Qu g

AoUc dictgs, qui manibus carerent. Id quod

Qeí

infüper aperté probatur ex Mattheei cap. 18.

Tonum

Ubi hec vox xvAAàc; pro qua in vulgato te-

Jutt; f

xtu legimus, debilis ; opponitur, duas manus

b

habenti. Ibi enim dicitur rnelius effe ; :xv2-

D n

Aà», manibus carentem , ingredi in vitam,

medim

quàm duas manus habentem mitti in ignem

CTedte

gerernum.

Et Marci 9; Bonum eft tibi xvA-

(]UG, (

Aiy introire in vitam, quàm duas manus ha-

poff

bentem ire in gehennam. — Hac res eó per-

Dter (

tinet , ur intelligamus, iis, qui manus non

eà po-

haberent , à Domino Cregtas mnanus, :

teitate

——

— "

(g) .7 !

1) I

(d) Mat. 1.

(e) Joan. o.

1J My

(f) Eutbymius in cap. 15. Q9 18. Mat. Theopb. in cap.

1 J

(

li)

15. Matt. Hieron. in j. cap. Mattb. Eraf. in eap.

"

9. Marci ia Annot.

h) f

ao

CraRITATE & GromniA,

67

ïebanmt.

teflate ; quà Lazarum (p) quatriduanum ; ac

p Iäi:

us i

jam foetentem revocavit ad vitam : & flo-

rentem (h) ficum arefecit :

quà quinque pa-

uculorum

u

nes, (i) & duos pifces ad e

m modum mul-

n f

:Däk

tiplicavit, ut füffizerent turbze quinque mil-

lium virorum, & totidem mulieruni ac pue-

Matk

Wuih

rorum ; id quod non erat minus , quàm

creare ex nihilo : qu3 vertit elementa rerum;

, U

i(,

üt cum eX a

Iï'.

qua (k) vinum faceret , aliáque

al j

ejusdem generis.

D

g d

alterando

Quz omnia immediatà

; creando, transmutando , augen-

gdw

do ; five incrementa rebus preftando, item

] WNWJ,

corrumpendo , & corru

)

Grtt

pta redintegrando ,

preter nature ordinem ab eo fiebant , abs-

x

que aliquo naturalium. caufarum concurfü,

UX

[

Quae folius Dei (ünt opera : neque ullà da-

n a

M

monum arte effici poffünr.

Damones enim,

o

juxra B. Auguflinum ,

( localiter movere

poffunt etiam immediaté; item alterar

e pof-

f n

funt intercedentibus caufis fécundis

, five

mediaté., activa fcilicet patfivis appli

cando:

n

creare veró, rerum (uübftanti

*

as mutare , aliá-

H

h

que, quas diximus efficere,

nullo (m) modo

mus

poffunt. Haec igitur illa o

pera erant; pro-

"r

pter que turbe tantopere commover

entur,

www

2

i;en;

mäw

-

L

t ^

(g) .751174. U.

//

.(hb) . Mat.. 21.

()) -Matt. 14.

k) 7oanm.».

whæ?

V) Lib. 3. de

Trinit. caþ.þä?.' Q 9. tom. 3

u Sm) Vide Pet.

Pompanat. lib. de iucantat

68

Dz Jrsu Cunisti

dicentes: (n) Nunquam fic apparuit in Ifraél.

s

$i

Haec illa erant opera, qualia nemo alius fe-

Nn

cit, preter eum, cujus nomen' 0) adimirabi-

le eft in univerfà terra ; ab «eterno parara in

t

hoc , ut homines increduli ad fidem addu-

cerentuf ; (p) juxta id, quod Chriftus apud

i

Joannem (q. ait : 52 opera zon feci[Jem 3n eis;

u« memo alius fecit , peccatum mom babevent:

: Pni

ER

gunc autem viderunt. 'Yalia opera Ariftote-

Ü

lici nifi vidiffenr , non credidiffent fieri po-

COtti

tuiffe, qui aliquid immediaté à Deo; & fiue

gritud

fecundarum caufarum interventu , quia nun-

i f

(emor

quam viderant , non poffe fieri credebant:

bus [

fed pofteaquam viderunr, cum 'Thoma cre-

diderunt. Neque enim terpiverfationi, aut

LT

Manife-

nüllig

incredulitati locus ,relinquebatur.

fytl

^

fi& enim Jefü opera ejusmodi erant ; ut in

füeran

nullam naturalem caufam referri poffent.

mus, |

Qu« res quia fpectatu pulcherrima eít; non

ravabimur eam pauló apertiüs, atque expli-

hiti N

X

T

catiüs e

onere. Philofophi negant ex ni-

hilo confieri poffe aliquid; aut fubitó crefce-

É

mda

re : fed queque füa de materia grandefcere;

-Si(: &

?im [

alique oportet ; inquit Lucretius.

Tunt;

Nam fí de mibilo fievent , fubità exoä*iremm

Df e

inquit ;

(s

*ün)

| IEncevto [patio , a.

alienis pntrtibus anti, .

tll

43

m

Ii'ünca

(n) ;Matt. 9.

T

(o) P/al. 8.

«

(p) S. Thom..Par. 3,

Í

43 art, ;

ï?lpm

(q) Joan. i.

CLARITATE &.AGLORIA.

65

—

:'i

nlf

Nec porrà augendis vebus [patio fovez ufus

Seninis ad coitum, à ttibilo [reve[ceve poJJeut:

| al'ms

xX

Nam fievent. juvenes fubitó ex. infantibus

»avols ,

par-atz"r:

m at

E tevrdque exorta vepentà avbu[la [alivent.

(tg

Quovum Ól fievi ; mapife[lum efl : omnia

a

ugnao

ht

Paulatün crefcunt , üt pav e[l , [emine certo.

d imperium veró Chrifti, res creato &

rf

exorte fünr, aut excreverunt ad juftam ma-

f

jn

0; & i

gnitudinem ; absque ullius adjectione mate-

rig , fübitó ; ut ea, quee attulimus exempla,

ia t

r

demonítrant, aliáque ejusdem generis, qui-

bus omnipotentiam füuam mundo approba-

homu a

vit , & vim nullis terminis circeumclufam ,

F&IiOUiJ :

Mai

nullis nature legibus , aut Philofophorum

reoulis fübjectam. lis, quibus manus aridz

äü[ u !

fuerant , vel mance , & trunce , uti dixi-

j W

mus; manus vegete, plense, perfecke fu-

u

lj

bitó reftitute füunt. — Quibus pedes, vel cru-

(

t u

ra truncata erant, itidem pedes, & cruürafor-

mabanrur , nullà affumptà materià , fübito.

Mu

Sic enim intelligendum eft; quód fanati fue-

n

rint claudi omnes , quotquot adducli fue-

runt ad Jefum.

Hec enim vox ; Yo20c ;

gronf*'m'

non eum tantüm fignificat , cui pedes;, aut

crura intorta , luxata , fradia, contuía, vel

j (

debilia fünt , verüm etiam curta , manca,

"trunca, . Hocenim aperté probatur ex Mar-

'ci cap- 9. & Mattheer 18 Quibus locis fic

zuus [candalizat 1e, am-

f'cripfum eft: $7 pes

E 3

'þllm

L.À

70

Dz Jzsu Cunisri

puta illum. — Bonum efl tibi claudum (XmÀiv)

regule

( 0l

intvoire in vitam «ter&am , quàm duos pedes

babentem snitti in ge/Jermam.

Hic maunife(té

ibsqu

Xe^oc nominatur , qui altero pede caret.

bit

Omne igitur claudorum genus fubiró fana-

fido:

batur, ficut & mutorum. — Videlicet quibus

finir

inftrumenta à natura indita non erant, qui-

(ti)

bus vocem formarent; aut fi aliquo modo

lmcï

formarent ; eam tamen non reclé , aut inof-

lm

fense diftinguerent , xoqoi xj 44o'y A Àoi (1) 5

iqu

iis fübitó inftrumenta concinnata , vel crea-

(ie f

ta funt.

Surdis quoque inftrumenta parata

fetr

funt , quibus voces, & fonos exciperent;

U

nullà re adhibità aut applicatà. | Cecis item

lo

bus.

innumeris , praertim caeco (s) nato ; oculi

ex nulla materia, faltem idonea, creati fünr.

&n

Tan

iNam lutum oculis illitum, humano judicio,

& juxta nature inítitutze rationem , aptum

1i ol

non erat ad creandum oculos.

Neque enim

Ttg

ex omnibus rebus omne genus naíci poteft,

Cü)

inquit Lucretius. Ejusdem generis eft, quód

fs.

femel atque iterum ad ipfius juffüm panes

ac piíces fübitó excreveruntinter fumentium

(

manus. Nam pifces ex pifcibus , panes ex

(

b)

panibus fübitó crefcere, vel augefcere non

poffunt. Quazque enim de füa materia gran-

Q)

defcere oportet, üt diximus : & qus&e au-

It

r, juxta

gentur, adveniente corpore .augentu

(R)

.regu-

(«).

—

n

(

() Mar. 7.

(ee) ,

F

.(9 ..7o'an, 9.

[

CLARITATE & Gron1A.

71

xw)

regulan3 () Phyficorum. - |dem judicium eff

I0f

de omnibus alrerationibus à . Chrifto . factis

yitis

absque ulliusaffumptione materize ídque fu-

,

G

bito. Deprofligatione morborum omnium

ii

y

fa&ta folo (u) juffu, aut (x) manus, vel (y)

j (]Ulülk

fimbrig ta£tu , aut etiam ab (z) abfente : de

nt, u

l

(aa) lepra continuó abftería : de (bb) para-

g m

tüici membris ftatim folidatis , ad eum mo-

qu um

4

dum, ut (cc) lectum fuum tolleret, in quo

g

f

à quaruor viris deportatus fuerat : aliorüm-

T

T

que morborum omnium fanatione : & omnis

u

generis (dd , vàsov ; (ee) uagryov , (ff) 92-

cdyov ; (gg) dét eiy , morborum , flagel-

lpeïen.

TU iteqe

lorum, tormentorum , imbecillitatum : qui-

bus nominibus omnia omnino morborum ,

0; (Qii

& malorum innumerabilium genera defi-

ell (Hïlïz

) ju(ïlGG

gnantur, quibus humanum genus confliécta-

rifolet, .Idem fentiendum de rerum trans-

l;äpmfï

e at

mutationibus ; & corruptionibus fubitó fa-

Chri-

l POR*

&is , que à folo Deo fieri poffunt.

ítus absque ulla confueta corporum additio-

.Cü) qu6

ne,

mp

4

lmenntü

9) iib- 8. Pbyf. cap. 7

a

(u) Mat. g.

(x).Luc. 4. -

a

(y) . ;Mat. 14. Luc. 8.

i

(z) joan. s.

u

(a:) Ut fup. boc. cap.

!

(bb) Mar. a.

r

(cc) 4bid, (?' Mattb. 9.

?

(dd) L«c. 4 6.

(ee) Mar. 3. Luc. 7.

(£) Matt. 4.

(gg) Luc. 5. " 8.

72

^cDr jxesv CugisTL

——À—À

Q

ne , mutatione , aut transpofitione , vertit

^naturam rerum : ut cum fubitó fex hydrias

p

aque plenas mutaret in vinum optimum :

tinty

if

cum florentem ficum arefacerer: aliaque per-

-ageret, quav pofüimus, Qu corpora cele-

d

"ftia , quas inrelli

'entias , aut rouc Ariftoteles,

AU

five mentes cele

j

ia corpora moventes, que

ityr

'talia operentur : quas atomos Epicurus hic

ttptr

"adferet , ex quarum fortuito concur(ü nihil

Venid

non efficere folet ?

uid iidem dicent de

flium

'mortuis in vitam revocatis ? Illi enim hegant

08

"quiequam in individuo redire in priftinum

I my

&m

-ftatum , & corruptum renafci : fed (hh)

fümma rerum , inquiunt , novatur feimper,

tü

ex alióque alius ftatus excipere omnia debert.

tenti

* Quid dicent de Lazaro quatriduano , ac fe-

Gtire

-Ttente

ex fe

)

ulchro ftatim prodeunte ad

r

juffum Chrifti

]

quid de aliis multis mortuis

T

D

-non folüm à Chrifto, verüm etiam ab Apo-

DT

itemf

-ftolis , quoties ufus poftularet , vitee red-

ditis ? Nam & illis poteftas (ii) data eft à

V

Chrifto , mortuos fufcitandi.

Et Chriftus

non tres folummodo ad vitam reftituit, quos

Evangelia commemorant , fed & alios mul-

tos.. Nam& eo tempore, quo nuncii Joan-

(mr

nis Baptiftee adiéórunt eum, mortuos füfcita-

u—

(n)

(

bat : ut patet ex (kk) Matthæq', & (1]) Lc

k

a.

UP

(y)

(hl) Lucr. lib. $.

Gi) Mat. 20.

(kk) Mat. i.

(M) Lec. 7.

CLi&RiTATE & GroRia.

——

i

Ca.

Hec [uünt miranda , ingentia ; ftu-

; W

du

hv

penda miracula Jefu , qua animos omnium

ptimum:

tantopere commoverent, que nullo nature

artificio fieri poffunr, qualia Philofophi (mm)

u

ori d

negabant ; etiam à Deo fieri poffe , absque

rl

»

agente fecundo : (nn) cujusmodi daemones

DI qL*

imitari non poflünt : üt omnium fzeculorum

»icurusfli

experimenta demonftrant. "l'aliaopera con-

uf t

veniebat facere Jefüm , ut fe probaret efle

(i

^

flium Dei , & Dominum naturz : ut ex

i

m

€o, quód preter naturz ordinem multa fecit

nf

in mundo , fidem faceret fe e(fe, per quein

& materia omnis creata , & mundus condi-

TU

i

tus eft : ac proinde admirabilis .divinze. po-

i

d

u kN

tentiz, & bonitatis fue confideratione , ex-

citaret in cordibus hominum, & fundaret

n* j

gut

firmam fidem, juxta ipfius fententiam, cum

d

gt

ait: (00) Ofera, que ego facio in nomine Pa-

?vis mei , bec teflimonium pevbibent de me.. Et

mïb Aj

v

iterum : (pp) Opera , que dedit mihi Pater ,

|

d

"ur pevficiam ea , ipfa opera, que ego facio .

zeflimonrium pevbibent de me ,

E C

quia |

(hrot

Patev mifft me.

TL

j

(mm) Vide Petr. Pompenatium — lib. d& Incantat,

"

d

€ap. 7.

U

[ ü]ldi

(nn) Iren. lib. 3. .cap. $8.

I

:

)b

(oo) Soan. 0.

(pp) Joar. s.

Es

CA.

74

Dr ]|rsu CumisT:

(odi l

pina

CAPU' IX

ii

ua ratione miracula Domuni

phete

te D

- J&fu probent, eum effe Deum.

el.in

Xpofulmus, quanta fuerit admiratio populi

dum

E

ob ftupenda miracula Jefu : Nunc latiüs

od

profequemur tante admirationis cauíam,

1b ho

ícilicer quód. miracula ejusmodi effent, ut

r

eum reítarentur eíle : Deum.

Joan. Picus

71!//171[,

Mirandule Comes, hanc conclufionem ponit

tind

inter alias non

o

gentas , aliquando fcripto vul-

dudih

gatas, (a), quód mir acula Jefu probent 1pfum

N

eum: noa tam ratione fac1end1, quàm ra-

(nan

tione modi faciendi; fic enim loqultur, nem-

Ui

pe quód ea faceret auctoritate proprià, non

gil(lf(

alienà. Idque probat hácratione : quód Apo-

ftoli, & feptuaginta difcipuli talia fecerunt,

D

Verüm hloc interer at

qualia Chriftus fecir. :

lm

quód Chriftus peculiari fibi modo ufus,e

g

in edendls miraculis, poteftate videlicet pro-

C

prià.

Ut cum ait leprofo: (b) Volo, mun-

(

dare; cum ait czcis :

(9) Creditis, quia hoc

offum facere vobis? item adolefcenti : (d)

ico tibi furae & Centurioni: Ego veniam,.

(

& curabo eum.

Id quod B. Chryfo&omus

(9 d1h—

)

(;

l)

(a) Anno 32

(;

(b) Matt^. g.

d)

(c) -Mattb. 9.

P

(d) Luc.7, c. Mattb. $.

(n)

CrARITATE ET Gx;orkm.

75

—5

(e) diligeüf&i* äHrBtä?Aþo—&-oli, (f )& feptuä,—

h:

ginta (g) duo difcipuli, fimilia quidem mi-

racula ediderunt, verüm in nomine Jefu. Pro-

Donir

phete quoque miracula gefferunt, fed virtu-

Cum.

te Dei. Id quoniam animadverfione dignum

eít, indicavimus, & propofüimus examinan-

Y

dum. Judai fatebantur miracula Jefü ejus-

hunc Ht

modi efle, utà daemone fieri non poffent: nec

. euin

ab homine, nifi vitute Dei, üt cum dicerent:

e[fnts t

(h) H«c verba son funt demomium. babentis,

»n, D

nunquid daemonium pote[fl cecovum oculos ape-

n pOüt

vire ?. Et caecus: (1) 4 feeculo, inquit, zoz eff

auditum ,

p n

uia quis aperuit oculos c«ci natz.

yetpt

Nifi. e[let

7

hic à Deo, uon poterat. faceve quies

, Qu

quam,. ltem Nicodemus: (k) Scimus quia à

jgr st

Deo venifli magifler, uemo enim potefl. bec f-

lpflïä; W

gna facere, qua tu facis, siff fuevit Deus cuia

;]u()dA;X"

£. Sed non propterea credebant eum efle

f

Deum, verüm Prophetam, aut Chriftum fi-

r

lium David, àt cum ajunt: (1) Propbeta ma-

o ulise

gnus furvexit im mobis. . Ytem : (m) Chriffus

d

gt D

cum venerit , nunquid pluva figna faciet ; quàm

o, m

qu«e bic facit? & mox dicebant : Hic efl veré

qulä l

Pro-

(centi;

e

(e) Hom.26. in. Mattb.8

0 4

TT

thym. in 7. Luce,

1

DO Ho-mf 65. i?? .70(fn. H Eu-

(b

(£) Mattb.i0,

yfo

Ü

(g) Loc. :o.

9

(h) 3oan.16

(i Joam.9.

(k) 7oan. ;.

(D) Lac. 7.

(m) Joan.7

76

Dz Jrsu CunisT:

—

Propheta. — lii dicebant ,. bic. eft- Chviflus.

quàd

dist

Multi quidem aliquid de eo fufpicabantur

homine majus,üt cum ajunt: (n) Quod eff boc

(it ii

verbum ?. quia in poteflate, €? virtute imperat

ejiccïer;

immundis [pivitibus , ? exeunt. . Verüm quód

001

infirà fibi vi uteretur, quod Dei proprium

LU T

eft, id fané quàm obfcuré percipiebant, licet

tjdn

omnia ejus miracula id teftatiffimum redde-

u h

rent. Sed Apoftoli, & feptuaginra duo di-

Fis,

fcipuli ignorare non poterant, qui familiari-

bj

f

ter cum Chrifto ver(ibantur, & pleniüs in-

(

6

'

ftrucli erant in fide: quíque in ejus nomine,

(

"

C

ii

eepros (o) fanaverant, leprofos mundaverant;

Qd

deemones ejecerant, mortuos excitaverant 4

fliüg

vitam, quarum rerum miraculo cum feptua-

utel

ginta duo difcipuli tenerentur ; (p) Domine

Qtm

inquiunt, eziam demonia fubjiciuntur uobis in

fionis

120mine tuo. Et Apoftoli Petri ore confitentut;

Íhts

(q) effe Chriftum filium Dei vivi; per natu-

Qub

ram fcilicet Dei filium, & Deum, qualem

tioe|

poft refürrectionem 'Thomas agnovit, cum

Verf]m

1

ait: Dominus weus, €$ Deus meus.. D. Chry-

us

foftomus (r) exemplis probat, Chriftum nul-

Avf

lis.precibus ufuüm in .prodendis miraculis:

fv

quandóque etiam nec Apoftolos; íed -tan-

yerbi

d fOI'tö:

gurqmodo invocáffe nomen Jefu ; ob

- quö

(j

(n) Lec. 5.

(o) Mare.6. Luc.o.

ä

(p) Luc. »o.

(q) Matzh, 16.

l

!

ä

(l') H0m4-63.. in 70(/0. z. Vide $. T/JW".":. :.4,7& t

LE?

CraRITATE ET - GEÓRIA.

p2

quód femel ipfis à Chrifto poteftas (s) darà

jcbu

effet, « Sic enim fcriprum eft Matth 10. De*

m

dit illis pote[latem fpivituum iuimundovum , -ut

i

eJicevent eos, 69 curarent omiem languoven, €g

àmqi

ompmem itrfivinitatem. Ex mox: Tufiimos curate;

yropt

HIOYTUOS. fufcitate , leprofos amuudate ,. demones

bt

ejicite.: Prophetee femper adhibebant preces;

Sicut

m ni

üt Euthymius ait in cap. 7. Lucee.

, dio?

Elias, (t) & Elifzeus u) fecerunt: 'nifi forté

fimiit

Dei juffa miracula patrarent ; üt de Moyfe;

ln

(x) &'1faia (y) legimus.

Utrique autem;

o

difcipuli, & Prophete; Dei virtute miracula

ayett

edebant: Chriftus, unicus Dei per naturam

wenutté

filius; naturali ac fibi proprià vi; ac poteftate

utebatur, Hec hactenus ad interpretatio-

m f€pm3'

Do;z(iiä

nem; & declarationem Joannis Pici propofi-

)

li

tionis diéta füffician. — Ceterüm D. Augu-

Jf

yrftent

ii

ftinus (z) probat, Jefum peculiaribus fibi

g m

quibusdam polluiffe miraculis, qua non ra-

tione modi faciendi tantüm;, üt ille loquitur;

] quaïfn

T l[ CN?

verüm etiam ipsà ratione íui divinitatem

p r

ejus declarabant : quze nec Prophetis, nec

Apoftolis tributa fuére, fed foli Chrifto re-

jlum ?

m

fervata. . Quam fententiam vifüm eft ipfius

T.

quiunt;

f

j

yeybis exponere. "'RSed nullis, in

« cormr-

f

)b ld

i

qll

;

(s)

Vide Hilarium canone.10. in- Mattb. x

(t) 2 Reg.o7. Q7 a8.

(u) 4. Reg. 4.

(x) Exod.4. Q7 7.

(y) fa. 58

(2) Epifl. s.

d?' S,lïb.an;a: f*an * q43 ,:zwrï,,,.;.'v

78

Dz ]zsv C,HRISTI'

[44

competentibus mügn-iks' claruerunt tante

: date,

majeftatis indicia : quia larvalis illa pur-

' exfy

ario, debilium cure, reddita vita defun-

i gitari

€c

* debu

à

is, fi-& alia confiderentur; Deo parva

«€

funt.

* &or

&

Fatemur quidem & nos, talia.qua-

dam fecifle Prophetas. Nam in his fienis

X mpre

«

quid excellentius, quàm mortuos refürre-

" bj

&«

xiffe ? Fecit hoc Helias, fecit hoc Helifzeus,

E

«

Nam de Magorum miraculis, utrüm etiam

[ dUS,

|44

mortuos füfcitaverint, illi viderint, qui &

«.ggf

[44

fCaon

|(4

Apulejum, fe contra magicarum artium

crimina copiofitfimé defendentem , conan-

f getur

[(4

tur non accufando, fed laudando convin-

M

«

«( mo(

«

cere. INos legimus, Magos /Egyptiorum,

artium iftarum peritiffimos, à Moyfé fa-

MU

«

mulo Dei füperatos: cum illi queedam mi-

" par

[

«

OPU(

«

ra nefandis artibus agerent; ille, Deo fup-

pliciter invocato ; machinamenta eorum

[ fPOH

[f4

[

00

cunéta fübverteret. Sed & ipfe Moyfes,

«

«

n

&

& cateri Prophete veraciffimi, Dominum

Chriítum

rophetaverunt, & gloriam ma-

M

«

nam ei

d

e

derunt.

M

Hunc non tanquam

[

«c

pü

[44

parem fibi, nec in eadem miraculorum

potentia fuperiorem, fed plané Dominum;

q n

&c

MT

[(4

Deum omnium, & hominem propter ho-

[

mines factum, venturum preenuntiaverunt.,

Ü

[(4

Qui

ropterea & ipfe talia facere voluit,

(t&u

«

ne e

i

[(1

et abfürdum; quae per illos fécerat,

(

« mp

fi ipfe non faceret.

Sed tamen & aliquid

&e.

€c

(

proprium facere debuir.

Nafci de virgi-

li

«c

m afcen-

)

U

Re; à mortuis refurgerg:, in ccelu

-

« .dere,

CrsnRITATE ET GLORIA.

79

$ erecckui

— —

Il

« dere, hocDeo qui parum purat, q-ui'dfpluls

&

il

&c

exfpecten ignoro. Arbitror enimtalia fia-

i d

gitarij qualia gerens hominem facere non

[44

)eo pn

debuit, . Nam in principio erat Verburm,

[11

& omnia per ipfum facta fünt. . INum ho-

tdllà i

[(1

mine affumpto alium mundum facere de-

hii

[44

y teliti

buit, ut eum efle crederemus, per quem

fa&tus efít mundus? Sed: nec major mun-

Heli

[(4

"ür t

dus, nec iíti zequalis in hoc. mundo fieri

&

nt,qii

pofíet.

Si autern minorem faceret infra

iftum, fimiliter hoc quoque parum puta-

m At

$, Qu

retur, Quia non oporrebat, ut novum fa-

p du

«c

ceret mundum, nova fecit in mundo. Ho-

1f

mo enim de Virgine procreatus, & à mor-

r

j

Mi

d

tuis in eerernam vitam refufcitatus,. & fu-

«

ginn

per colos exalratus , potentius fortaífe

opus eft, quàm mundus. Hoc forté re-

]oy

y; a

fpondent íe faétum non credere. Quid

ergo fiet hominibus , qui minima contem-

: Mf

punr, majora non credunt? Reddita.vita

Jmitif

yum D*

defunétis ideo non creditur, quia & alii

fecerunt, & parum eít Deo. . Caro, pro-

u

pria de Virgine creata; & à morte in &ter-

n

jj

na vita fuper coelos levata ideo non credi-

tur, quia nemo fecit; & competit Deo. Ac

1) i

er hoc, que fibi qüisque facilia non fa-

gj

Gu, fed captu putar, equo animo accipit :

fupra ea, veluti ficta pro falíis ducit.. Noli

$ fCCüïä

eis effe fimilis, obfecro te. Difputantur

&de

haec latiüs, & omnes quaftionum neceffa-

d "t

«

que pan-

ii

s

riarum finus perfcrutati, -diícufsí

« duntur.

(l. dc['ï:

$o

Dr lzsu CiaisrI

gereuama

« duntur. Sed intellectui fides aditum ape-

fervatü

« yit, infidelitas claudit. * Hzc Auguftinus.

& pot

Igitur duobus modis miracula Jefu probant

eum efle Deum — Primüm ratione modi fa-

pa!'ata |

edendi

ciendi, uti diximus; quód preporenti illà vi,

t» ha

fibi proprià, uteretur in peraoendis miracu-

R.

lis. Deinde nonnulla etiam fibi miracula re-

din :

fervavit, quz ipsá fui naturá convincunt, &

Inter Q

clamant effe Deum.

ualia füunt, quod na-

prafen

tus eft de virgine : quód fecreta (a2) cordium,

Ms

&, quid eflet in homine, noóflet, & fciret (bb)

QUOF

omnia: quz caufà fuit, quamobrem Apoftoli

tiäa Ofmn

dicerent (cc) fe credere, quód à Deo exiiffer.

luta D

Item quód futura (dd) omnia, quz in paí-

Chrid

fione; morte, & poít refürre&tionem juxta

EH&O,':

fcripturam eventura erat, pradixit : quód,

cum (ee) voluit, animam fuam in cruce po-

bdUEA

QU tan

fuit, ac deinde tertià die refümfit: quód at

üteri

cendit in ceelum: quód mifit Spiritum fàn-

Ti

&um : deniqué quód mirificam illam vim

ntr

predendorum miraculorum in Apoftolos, &

&t I

feptuaginta duos diícipulos (££) transfudit.

Imyr

Hoc quoque fingulare in Chrifto, eique foli

Vétere

E

ferva-

—

Diftry

(aa) Jean.2. Hier. 17.

(bb) jJoan.:c.

Delog.

Qudor

(cc) Ibidem Q ibi Rupert.

(dd) Uz 7oaz. 7;.

Amnodo dico vobis, priusquam

4 (

fiat: ut, cum fa&um fuerit, credatis, quia ego fum,

! pot

& cap.14, atque ibi Cyril. Alexandr.

0409. 10Q.

p R

(ee)

(££) Mattb. o..Qy ibi B. Hier. d* Luc. (o. Hilar. eau.

19.. 22 Matib, s La

ä) p

(((

iä

] ïeaï

——

CraRiTATE & GromniA.

81

itümy:

fervatum ; quod di&uri fumus : Vis fcilicet

uguüir:a&.

& poreftas femper , & ubique prompra, &

l proþ-z::

parara , & nusquam reftricta , tam prandia

i

edendi miracula , tam incredibilia, & natu-

vt i

rz? faculratem füperantia : tam plena, ac per-

js m

fecta , tam fàalutaria : tam vera, tam certa, ac

ia

clara : tam divina, ac convenientia filio Dei.

Ia

/

Inter quae maximé eminet fàlutifera illa , &

quöd t

prafentanea virtus fanandi omnes , omne

Vr

genus morbos, omnium, uti diximus, quot-

Cirerl

quot eum adibant fanitatis recuperandee gra-

1 qu&?'-

tià; omnibuslocis, omnitempore. Hac abfo-

o x

luta potentia ;' & perpetua virtus folius eft

i inp:

Chrifti, Nec in veteri Teftamento Elize, aut

pep j

Elifteo;aut etiamin legis promulgationeMoy-

j d

fi, aut Angelis unquam conceffa fuit : quippe

Ti

qui ranrüm ex intervallo miracula ediderunt,

" qll(x)('ï"

ütex hiftoriarum collatione conftat,. Preeterea

ititi '

miracula eorum certo numero comprehende-

i v

bantur : Chrifti miraculorum continua feries

)oüOïO/ï: !

erat , nec ullus (gg) numerus iniri porerat.

Nimirum magnum difcrimen eft inter lepem

vererem, & novam: tum iter fervos, & mi-

a

u

niftros veteris legis, five homines , five an-

gelos, & ipfüm Chriftum Dominum , &

auctoremlepis nove. Illis poteftas data fuit

ad (hh) menfuram : in Chrifto 'ii? plenitu-

q

do poreftatis erat. — Quid enim cogitari po-

qüll

im.

7

.- teit

f

(gg) Joam. ultimo.

PIHH]

(hh) joan, s.

(ii) oan. 1, Toan. 5.

$2

Ds Jesv CnunisT!

cHmdisicnes

teft, ullo loco, aut tempore à Chrifto pra-

ninum

termiffum , quó minüs credere oporteat Do-

us ef

minum fuiffe nature ? Sive celum fpectes;

tim el

five terram , quocunque Jefus fe verteret;

t«

omnia erantplena miraculis. — Creaturee (kk)

qu/lum

omnes , elementa mundi agnoverunt eum;

Tidfife

lorie ferviérunt. Inejus ortu An-

ORs

ejüsque

geli (1l) claris, ac diftinctis vocibus concinue-

1

« n

runt laudem Deo , & humano generi Chri-

tnme

ftum Dominum annuntiaverunt ; eíque po-

d

Itoihst

ftea miniftrraverunt , quoties opus fuit. (mm)

Moyfes ex inferis afcendit , & Elias ex (nn)

ftvitg

fibttw

jaradifo de(cendit;ad celebrandum adventum

Chrifti, & in monte Tabor de exceffu cjus,

lvein

quv tzod'ov , hoc eft, de morte ejus, & my-

temoti

fterio patfionis ; collocuti fünt. Pullus (oo)

V

afinze irrationalis , indomitus , agnovit feí-

Tiby.

forem füum, eíque fe commodum, & tra-

u

&abilem prebuit.

(pp) Fici arbor virenti-

Ltgt

n

bus foliis exuberans ; ad ejus vocem ab ima

Dretn

Panes

radice ad verticem usque cxaruit.

"him j

(qq) ab eobenedicti , tam notabili aupmento

Lal

inter fümentium manus creverunt , ut füffi-

em ho-

/

cerent faturandæ* turbe octo aut dec

minpm

—— —

AU u

GNETIEOSE

—

—

——

, sl

OE

(kk) S, Thbomas Par.

3 Q. 44. GYb, 1. 2. 3. 4. |

ex—

R— A r n

(II) Luc. 2.

——

mm) Luoc. g.

I— — m

ï

j

(nn) Ludolpb. parte 2. cgp. 5.

E

--

(oo) Jesn. z.

:

l

(pp) Met. zi. Mar. zi.

i

(qq) Matt. 24.

(

3

b 2 E - — E

CrtaRITATE & GrIORiA.

853

il -minummillium.(rr)Aqua in naturam vini mu-

mui -tata eft. — Mare (ss) ad ejusingreffum folida-

1f « tum eft, Ideminflatum, (tc) & tumidum ma-

wt* re ab eo increpitum fübitó fübfidit , & tran-

a quillum redditum eft. Pifces (uu) in mari

"m* natantes obediérunt mandato Chrifti.

Dz-

smU/ mones (xx) confeffi funt fanctum Dei, eíque

Q? ad nutum parere coa:i funt.

Mortuorum

mj animee ex inferno, corpora & fepulchro pro-

dij diérunt ad ejus vocem.

In aére ftella (yy)

üt(/ -recens exorta, natalitiam domum monftravir

ad(t fervatoris.

Illo in cruce pendente , fol (zz)

ww fubtraxit lumen fuum , decimá quartáà luná,

uhá five in plenilunio : quo tempore luna à fole

y m remortiffima erat.

E. ceclo ipfius Dei Patris

hii Sermo apud (aa2) Jordanem, in monte (bbb)

lgnovit ]

abor; &in templo (ccc) auditus eft, ar-

AT ticulatà voce filium füum commendantis or-

'

, bi terrarum.

r

- Multa. miraculorum genera

Nos

. .pretermittimus, dum properamus.

W

:

b

enim ifta tantüm exempli pratià proferimus,

r

w Et alioqui longum efc

omnia perfequi, quae

[,HI(

I

2

Van-

'l

decw)ä'

(rr) Joan. 2

(ss) Mat. 14,

(c) Marzt g.

al

(uu) Matt. 22.

M

(xx) Marc. ».

(yy) Matt. 2.

(zz) Matt. z7.

(aaa) Matt, 5.

(bbb) Marr. 17.

(ecc) Joanm. 1.

94

Dr ]ESUUCHRISTI/

;

m

—

Evangelicis literis prodita funt, Ut interim

hr ö

infinita omitramus, quae ab Evángeliftis pra-

termifla funt.

Hoc enim meminifle debe-

it, n q

m Q

mus , non emnia conícripta effe in Canoni-

Tretere

cis libris, quae à Chrifto geíta funt : verüm

Omntsc

ea tantüm, que maximé cognitu neceffaria

tite, u

fuerunt ad falutem confequendam.

Vide-

. On

1nus enim ; quàm multa à Mattheo filentio

Artme

fint preterita, que à Marco, & Luca addita

l; n

funt : deinde quàm multa ab illis tribus omit-

Qui,

fa , que poítea à Joanne diligenter, & proli-

QUN

xe tradita funt.

Qui & ipfe (ddd) multa fe

fificer

preteriiffe fatetur ; cum ait , multa fiona

iif

alia feciffe lefüm in confpe&tu difcipulorum

mnda |

fuorum poft refürrectionem , qua in Evan-

ifun,

gelii libro à fe fcripta non fint.

uodquàm

W (i

verum fit ; ea fidem faciunt, que à Luca in

m C]

A&tis Apoftolorum adjecta funt , de Afcen-

[

fu Jefu in ceelum, & adventuSpiritüs Sandti.

fl

nqui

Wt

Paulus quoque fcribit, ( eee) Jefüm poft re-

«

Qf

furrectionem apparuiffe plusquam quingen-

« [äd

tis fratribus fimul. Quod nusquam legitur

« (1()0

in Evanpeliis.

Quse f1 vera funt ; uti funt;

UET

quid vetat, quó minüs credendum fit, mul-

Thutoc

ta ; imó innumera reflare, qua à nemine

fCl'lpt

illorum expofita fint ? Cujus rei exemplum

ut dl(

refto efl, — Inter eas enirn civitates in qui-

b

etee]

us ai zAéicai d'Uvduien, , plurima , eáque

maximé infignia miracula edita fünt , Cho-

fed

rozgiil

"

*1r)

(ddd) Joan 2o.

!

(ece) . Cor, 15.

Ü

|

ä

]

:

CrARITATE & GLORIA.

85

tozain & Bethfaida annumerantur, Matthai

gelifüüpï;

11. in quibus tamen nullum miraculum ge-

iif d

ftum commemoratur in Canonicis ícriptis.

n Caw;

Preterea Jefus dicitur (fff) circumiviffe

nt ; v

omnes civirates & vicos Judee ,. nullá civi-

Ü necelïf

tate, aut Vico praterito, vel contempto, ut

n !

B. Chryfoftomus (ggg) diligenter annotat.

o f

[ua d

Attamen pauca loca in Evangeliis memoran-

tur, in quibus preedicaverit, aut cefferit ali-

tribustr

quid. Plura hujuscemodi exempla non eft

5 p

opus adducere , quód Joannis teftimonium

[) mit:

fufficere debear: qui in capite ultimo Evan-

mua i

gelii füi negat potuiffe omnia, quz Jefüs mi-

(

if

randa geffit ; fingulatim. confcribi.

Nec

u

"

;

ibfum , inquit , erbitvor mundum capere po[Je

l

T

eof , qui [cribendi funt , libvos.

uem lo-

gilii

cum Cyrillus Alexand. interpretans,

agna,

inquit , multitudo fignorum Domini , &

i

immenfus numerus.

Ert mox :

Non

fim t

omnia, quz geffit Jefus, confcripta fünt :

mqu

fed quz fcribentes tam ad mores, quàm ad

n

dogmata füfficere putaverunt. Relinqui-

t j Uü(;-

tur igitur ; maximam vim fuiffe inpentium

un tf

miraculorum Chrifti, fcilicet quantam nemo

p

fcripto comprehendere poífet: inter qua ,

j t

üt dicere ceepimus , fanationum miracula

us

excellebant. Illa enim neque finem, neque

if r

medum habebant ullum. | (hhh) Epiphanius

fünt,

AE.'-

3

contra

l

E

w

d

(ff£f) Matt. g. dj' cap. 4.

(ggg) Hom. 33. in Matf. 9. Q? B. Hier. in. Matt. 9.

(hhh) Heref. 66,

86

D-E ]Eusu CHRISTI .

—

contra Manichacos , Chriftus , inquit, fana-

* bat omnes, quos adferebant ; aut adduce-

* bant ad eum: lunaticos , affectos variis

* morbis , cecos , furdos, claudos ; para-

Dur

* lyticos, mutilatos, & füper omnes bene-

ficentiam füam expandebat.

Origenes in

14. cap. Matthai : Oftuleránt. ei omnes mal?

Roï

babentes. * Hoc autem obferva , quód obtu-

ti

* lerunt ei non multos malé habentes , ve-

Rem, :

« rüm omnes, qui erant in ejus regionis vi-

Qpf

lil«

cinia, B. Chryfoftomus in commentariis in

Evangelia accuraté hoc expendere folet ; üt

m«

fem

cc

in Homilia 14. in Matth. Confidera veró, in-

quit , quàm nihil Evangelifta fuperfluis

&a'mg

immoratur : quemadmodum non íingulos

( qn

eorum, qui fanabantur, enumerat, fed ou-

Clarä |

bes quasdam fignorum grandi verborum

fidem

Item Homilià 28. füper

Vetbic

arcitate percurrit.

ec verba, £? omues malé babentes curavit :

Donin

€c

w

Tu autem, inquit , mihi perpende; quan-

tam multitudinem hominum fanatam fuif-

ratïor

fet

cc

fe afferant Evangclifte ; non fingulos fe-

paratim enumerantes , fed unico verbo

M()y

44

miraculorum pelagus exponentes. Hac

Á

igirur infinita miracula preter natura& cur-

Dint

Um continuà ferie , tam facilé, ac fübitó

)eu

ünt

ubique ad hominum utilitatem exprompta ;

& velut ? largiffimo fonte ita prolixé, copio-

um

'

sé , & abundanter effufa, manifefté di-

m

vinitatem produnt.

CAA-

0L

CLARITATE & GroR!a..

us uÀ

p

Qii/

li

Ü

t

M

CAPUT X.

1&OS u

i

De admiratione populi ob excel-

nns

lentiam doctrinz Chrifti.

)rigenesü

qunors

Ropter hac divina opera populus adii-

od d

rabatur Jefüm : praterea propter cale-

bente;"

ftem; & incomparabilem do&trinam. . Quie

n

'

duz res inter omnia; quze in Chrifto admira-

bilia erant , maxim& eminebant ,. & fimul

us

'C-(Ok[) i

cum admiratione füummam benevolentiam, ac

"TP

fidem ei parabant:' quibus partibus perfe-

j d

étam gloriam conftare diximus. | Porró tan-

ag

tà erat Jefu doctring undique abfolute ; &

clarà veritatis. luce confpicua majeftas, ut

yi,

j

fidem omnem füperare videretur , nec ullis

li

verbis pro merito explicari poffit, quaeque

i

[

TL

non in admirationem induceret, íed audito-

res verteret inftuporem. .. Hoc autem admi-

endeaquä

änatämk,

rationem augebat ; quód literas non didicif-

fngi!

fet. Erant apud Judeos , qui ex inítituto

Moyfi vacabant docendis literis, quos (a) D.

n v

n5 ^

Augufílinus grammaton iíagogos , feptua-

ginta interpretes *ygajuuarroet ya^yoyéit vocant;

x

Deuteron. 29. & 31. Qui ob id ita diéN

ä, K j

funt ; quód facrorum librorum literam tan-

" mmp'

tüm exponerent , fenfuüm videlicet grammnia-

]liXä) COD'

ticum atque hiftoricum ; atque introduce-

fl

4

rent

cl

.-'Ea) Lib. 18, cap. 39. de civitate Dei.

88

Dz ]rzsu CunisTI

—

rent ad cognitionem rerum fublimioruni,

DIUT

& M

quarum ícientiam Pharifei profitebantur.

duetits

Epiphanius lib. 1. Panarii, hac de re agens,

yeau u "é , inquit; oí rivéc Weay d'ev «t

hi: U

TOU VÓJAOU. "ypauuuuaurixny mivd! ezrig p Utweyou-

fit d

49oi.. Expofitores erant, inquit, traditio-

fün;

numlegalium, grammaticam quandam fcien-

Ms

tiam tradentes. Idem dicitin Anacephaleo-

E

Til

fi. In Evangeliis dicuntur ye&uguaréi, Scri-

ba. ]Jefus nec ab his Scribis edoctus , nec

w in

vll df

ullà humaná alià doctrinà inftru&tus , accef-

fit ad pradicandum : quód illi celefti do-

& imb

(enr

étring nihil commune effe oporteret cum

humane fapientize fiece.

Literas non didi-

bunt,

cit; quibus ei opus non erat.Ípfe enim (b)

Citür,

Dei fapientia erat, & (c) adinvenit omnein

lebanr

viam difciplinae. (d)In ipfo omnes thefauri

orum

fapientie , & fcientiae abfconditi erant

Li-

T'oven

teras non didicerat , attamen lireras fciebart.

obf

ttf,

Sic enim apud (e? Joannem Judzi mirantes

dicunt : Quomodo bic literas fcit , cum uon

QOI'iS, :

didicevit ? Sciebant enim non didiciffe lite-

lg.

ras ; tamen videbant eum eximià cognitio-

us (

Quani

ne literarum preeditum, long? füpra omnem

Pharifàice do&Grine modum.

Nunquam ,

fe

itcra;

(£) inquiunt miniflri, ffc locutus efl bomo , fe-

-—

cut

dC Yg

(b) z. Cor. ;.

il

um

(c) Barucb. 5.

(d) Colof, s.

f

(e) 3oan. .

() Jom. 7

xg) LI

CLARITA!1 E & Gronia.

$5

od

itmor

cut bic bomo. Ut fcriptum eft apud Joannem.

febun

Et Marci 6.

In $ynagoga Nazarenl au-

ARU

dientes admivabantuv im doétvina ejus , dicen-

f

v

fes : Unde buic bec omnia , 9 que efl

.z'en-

m n

?id, d

u& data elfl illi? & mox : Nónne

[

lic c[t

, trdie

aler , Filius Mavie ?. fater Sjacobi, &2 o-

dim

faph , €? Sude, e? Simonis? Er, üt g. Lu-

cas addit , omes teflimomum ei dabant , €9

æcephaïæe

r

mirabantur ia verbis gvatie, que procedebant de

ore ipffus. Sciebant enim , nullà hujus fz-

dis, m

y, 40

culi difciplinà , aut literarum , aut Pharifai-

cà imbutum : & ob id admirabilem in eo

9t d

Ícientiee profunditatem admirantes , ftupe-

ent d

bant, five , ür Marci 6. & Matth. 7. di-

o d

citur, &£er2ufecovro , id eft , animis percel-

o um

]it of

lebantur, & confternabantur ; qui motus eft

eorum , qui re inopinatà vehementer com-

st

Hac

" u

imoventur , ac velu*i concutiuntur.

ceeleftis nimirum, & divinaFilii Dei do&trina

sp f

erat, perfe&a , efficax, valida, plena vi-

j miat

UL

j

i

oris, atque fpiritüs ; longé preeftans illi di-

ute , frigide , infipide , variísque errori-

idi

.

L]

bus corrupte , humane faàpientice

qua

japi!t

quantumvis fe efferret , & gravi verborum,

& fententiarum pondere , exactà facrarum

N

literarum peritià, fefe venditarer, multàque

ac varià rerum fcientià, quam eruditiffimum

i^

f/

illud fzeculum fuppeditabat , exculta, pluri-

mum folide rei , nervorum ac roboris pre

fe ferret ; tamen ad Chrifti doCtrinam admo-

ta

(g) Lu. 4.

Dz Jrsu Cunisi

i

i —

tà propiüs , & cum ea collara , prorfus inä-,-

fponfur

nis , elumbis, enervis, infirma, & umbre

-tantüm fimilis effe videbatur.

hil ape

Exemplahu-

[ (on

jus rei paffim exítant. . Ut apud (h) Lucam:

if

Poftquam Jefüs in Synagoga mulierem con-

fermon

tractam fanavit in fabbato, indignante archi-

1 fümdi

fynagogo ; docuit licere fanare fabbatis. £t

pudn

cum b«c dicevet , inquit (i) Lucas , evube[ce-

fitent

dant omues adver[avii ejus : $g omnis populus

Al

T

j

audebat ipumiver/fs, que gloriosé fiebaut abeo.

UL

i

n ultimo Paíche fefto, quoties'eum, quan-

Hsj

quaminfidiofisatque infigniter captiofis quae-

ib

ftionibus Pharifzei in templo apgreffi funt ,

SUIN

quàm facilé repulfi , quid aliud quàm igno-

ef.

miniam , füeeque inícientize teftimonium re-

fügrü

portavére ? Proponebant Jefü quaftiones

« o

ejusmodi , ut , quocunque modo refponde-

pient

ret ; neceffarium effe videretur , ut in odium

177

multitudinis , aut legum vincula incideret,

lu

aut imperitie notam fübiret.

Hac cauíà

lu a

fuit, cur in remplo agoreffi fuerint Jefum,

(0) M

j

ubi femper confertiffima hominum turba ade-

IT

rat Cum (k) doceret populum in retnplo,

rj

Principes Sacerdotum , & Scribe cum Se-

A

nioribus convenerunt, izíácwsav, Íive ador-

ïmp(

t fünt eum, quarentes, quá poreftate face-

l

ret ea, quae faciebat, — Ad unicam Je(ü inter-

rogatiunculam obticuerunt, neque aliud re-

Lw s

fponfüm

'(h) Luz;. .

((ä

(1) Jbidem.

€&) Lav 2o.

| 9

d)

ZIII

CrtagiTATE & GroRiA.

9l

—

—

rors

fponfum

eïlgere aufi funt, Deinde cum ni-

&um

hil aperto rnart

e profeciffent ; infidias mo-

liti funt : ac (b

miferunr quosdam ex Pha-

remà

hylie

rifeis cum Herodianis , ut caperent eum in

jeremdt

fermone, interrogantes, utrüm liceret cen-

ante d

fum dare Cefari; an non. Refponfüm tam

Dbars d

prudenter temperatu

m fuit , ut nihil inve-

€g zon potuevumt ver-

, ij

nirent, quod carperent;

bum ejus vepvebeudere. coram

*

plebe : €g mivatt

7 þoþfla'z

facuevumnt ,

H

it(m Lucas ait,

datt ii

in ve[pon[o ejus ,

His itaque refutatis ,.

Sadduc«i infurrexére;

im que

jofsqu

abíurdà quaftione ab

furdum refponfüm eli-

erüm ea res in diverfum

vdi fu.

'

cere cupientes, V

ceffit. Nam daéctrinade refurrectione mor-

ym g

yonm'e

tuorum conítabilita,ipíorum error detectus,

& condemnatus eít , fimülque Chrifti ía-

quelis

K Wk

pientia enituit.

Nam , üt (n) Lucas ait, ve-

bavum , dixevumt ei:

rin d

Jh

ondentes quidam. Scvi

Id

i

j

M/zgij

lev bene dixifHi.

Et ampliiis non. aude-

ogave.

Atque , üt

a a

bant eum. quicquam interv

f

O

; Mattheus addit ,

audientes turbe miva-

!

i

TT

2

antuy in do&hvina ejus ,

& , àt Grece eft ,

ercellebantur.

Deinde rur-

j d

i£en/Macoro ,

j Lum D

füm (p) Phari

&

21 au

dientes, quód filentium

'üve u

impofuiffet Sadducceis, conveneruntin unum:

& interrogavit eum unus ex eis legis doctor,

[h f

quod

Ü

]efu j

,

-

]

; d

(D Mat, 2:. Marc. 12. Lac. 20

(PQH il

(m) Lac. 20.

(n) Lee. 20.

(o) Matt. z2.

(P) Matt. 22.

32

Dz Jzsu Cunisrmi

I;

——

quod effer äagnum mandatum iH—lege. Re-

lere :

ce(fif

fponfum ejusmodi retulére , ut nemo jam

auderet eum interrogare, üt (q) Marcus ait.

nulls

Videmus igitur, omnem illam Principum,

QjUS J

Pharif&eorum , & Sadducaorum fcientiam,

non |

ad Chrifti fapientiz fulporem collatam, pror-

dinis

fum evanuiffe ; fcilicer ftellarum in morem,

j

Que j

qua apparente fole obfcurari folent.

Porró

fimo

cde

Phariízis poftea apud fe in templo congre-

gatis ; Jefus ipfe hanc quaftionem propo-

preb-

füit , quid illis videretur de Chrifto , cujus

gue.

filius effet.

Sed nemo poterat ei ve[pondere

lï*() à

verbum : ueque aufus fuit quisquam ex illa die

:

eum amplius interrogare ; àt (r) Matthaeus

us

fcribit. Jam itaque omnibus adverfariis fuis

fg

magna cum gloria . fümmáque omnium ad-

fügr

miratione füperatis , omníque humane fà-

pro

ientize fupercilio detracto, acrem illum ha-

N

b

uit de Pharifzeorum hypocrifi fermonem ;

h.

qui à (s) Matthao refertur , in témplo. Quee

Im

enim commemoravimus , omnia in templo

Iepe

tefte multitudine gefta fünt , in Pafche, uti

Bs

dictum eft, ultimo fefto, per dies fer&quin-

&t

que.

Conati fuerant Pharifzi , & anrea in

f

fefto (t) Scenopegie , (u) Enceniorum , at-

p

que (X) aliis feftis , doctrinam Jefü convel-

Phy

lere:

€—À

tig

(q) Lwc. 12,

der

(r) Matt. 27

(/)

(s) Matz. 25.

zï

(t). Jfoan. 7.

(u) 7oan, 1o.:

|

J

(x) goan. s.

CrtARIFATE & GromiA,

93

lere : fed cum ea res íemper infe—l'icitergfuc-

mj

' ceffiflet, iavidià fcilicer rumpebantur, quód

IQ d

nullam rarionem , aut viam invenirent ; quà

Voput

ejus glorie obfifterent.

Nam vi graflari

enti.

non poterant, propter confenfum multitu-

mpit

dinis, & (y) propenfa ftudia in Jefüm: Ne-

fnortd

que infidize ullae , quibus eum clàm à turba

Dori

femotum apprehendere conarti fuüerant; pro-

ontr:

cedebanr. (z) Miniftri quoquead eum com-

d

prehendendum mifli, non aufi fuerant atrin-

]

qui

gere. Propterea in hoc ultimo Pafchz fe-

J

ito ad hoc recurrerant, quod unum reliquum

l T

f iU(l dl'

effe videbatur, ut quoquo modo doctrinam

Idcirco omnesinduftrize

Cuthat

eius criminarentur.

orisi

füs nervos intenderant : omnes fcientiarum

1

m d

fuarum íinus excuflerant , & quaeeftiones

:

m d

propofüerant exquifitiffimas. Dicebant enim:

m

$i (aa) dimittimus eum frc , omnues cvedent iu

motem

eum : Q9 venient Romaui , €9 tolleut locum uo-

Aperte contra Meífiam

fhrum , 2 gentem.

regem füum pugnantes , tot fzeculis à "bb )

n

rchæ) u

Patriarchis , (cc) Prophetis, (dd) Regibus,

& totà Judeorum gente exfpectarum, & de-

T

.;i

fideratum. . Nihil quicquam tamen efficere

n

m*

otuére, nisi ut fapientia (ee) juílificarerur

ab omnibus filiis fuis; &, mundanz fapien-

ln

tia comparadone ,. quàm illuftriffima red-

/'-'

deretur.

— (y) Matt. 22, in. fine. Matz. 22.

d?' f'p. cap. 9.

(z) Tovm. 7.

(aa; Joam. 21.

(bb) Ger. 40

Luc. 7.

(cc) Mat. ". (dd) Luc. 7o.

(fe) Matt, «t

CA-

m

94

^ Ds Jssu CunisTI

oeemrteecsae

E i

CAPU'E. XI.

ETU

icebi

De virtutum omnium perfectione

lefcer

in Domino Jetu.

Pilat

Rater miracula operum ingentium,& exu-

(D.in

P

berantiffimee doctrine Chrifti; hocquo-

qud ;

que accedebar , quod admirationem augeret;

jugu

& populi ftudia vehementer accenderet, eí-

tih,c

qui ,

que plenam fidem , authoritarem ; & gra-

tiam conciliaret : virtutum omnium pulcher-

Pa

rimus confeníüs , inenarrabilis , incompre-

profet

henfibilis , eáque falutifera bonitas , füumma

tet,

humilitas, ardens charitas , promptum, &

fildb

indefefífum de omnibus bene merendi ftu-

petie

dium , incomparabilis vitze, puritas, perpe-

&if

tua in dictis, & factlis conftantia, in moribus

tudeg

gravitas , in doctrina inexpugnabilis veritas:

imbir

iil

reliquarüámque virtutum omnium perfeétio,

u

arum virtutum velut archetypum, & ab-

&b

folutum exemplar feipfum ad. imitandum

O

d

opofuit. Porrótamadmirabilis in Chrifto

pr

perfe&tio omnium virtutum fuit, ut nec ini-

:

()1

mici ejus ; & capitales hoftes , fubornati-

q).

que ad mentiendum (2) teftes quicquam re-

(

(f

perirent, quod in ejus ignominiam vel pro-

babiliter canfïngerent : aliis veró omnibus

(9)

admirationi effet.

(i

Baptifta (b) clamabatf:

cce

()i

(

(a) ;Matt. 26. Marc. 14. Sic Orig. tradt. 35« in Matt.,

( 1

(n

49. 1.

er bec verba : Principes autem Sacerdotum &c.

N^

h1

CriARITATE & GroR1A.

—

Ecce agimis

Dei. (c) Omuis populus gaudebat

Ó

in univerfts, que glovios? fiebaut abeo. — Et(d)

dicebant: Zeze ommia fecit.

(e) Dives ado-

o

lefcens boni titulum ei tribuit. Ipfe judex

Pilatus juftiriam ejus commendabat. — l,

D,& q

(f) inquit ; zzvesio caufe im boc bomine: (g)

uid enim mali fecit ? (h) imuocens ego fum 4

hocqu

augereï:

j

unguine jufli bujus. .. Ex (3) uxor ejus:, Aahil

hr

tibi, es qu[lo il...-.(k): Centurio ,. 7/er? , in-

&g

quit , Jzc bomo juflus erat. . Exc (1) proditor;

Peccavi tvadens. [anguimem juflum. .. Ea: fait

pukheï

compre

profectio virtutum , ur ab omnibus celebra-

rerur, non omnino malis, ac impuris. Quód

fümm

m

filubebit ifta pauló dilizentiüs excutere, com-

d f

periemus certi(Iima teftimonia maximee fpe-

n2

&atiffimeque virtutis.

Primüm quód He-

rodes, Galilae T'etrarcha, homo fuperbus,

mot

gwertó

ambidofus , iracundus , audax, temerarius,

üt illius cum (m) Agrippa rege contentio,

perfe&w

m;&c

& bellum cum n: Areta rege geftum often-

ftee de-

u[andur

dit.; adhec , üt exitus Joannis Bapti

] Cl

þ'clar.a't,

CO. Luc. 15.

ubOl'Uü

d) Mai.7

(*) Matt, g. —

quamï

(f£) Loc. 2.

| VEl p[

j

(g) Matt. 27.

omfub

h

lIbidem.

m

3) Ibidem.

(k) Loc. 25.

)) Matt. 27.

T s

I

)

(m) Jofepb. lib. 28. cap. o. antiq.

dotif

(n) lbidem cap. ?.

. Dz ]szsu CunisTI!

96

Iaws

tyrann

vclarat,*. valde (0) fufpiciofu?;. tantis agmini-

bus hominum ex univería Galilaea ad Jefum

Mca

lo

quotidie accurrentibus , eíque fefe. adiun-

l

quöd:

| ha vi

gentibus , tamen propterea non commove-

retur , nec ad ullius periculi metum, aut fü-

| qteqtt

flbiq

fpicionem adduceretur. . Hic perpetuus Je-

fü mos erat, ut obiret urbes, & vicos (p)

EU

dem:

omnes Galilaez tot hominum millibus fem-

per comitatus, ut eum (q) vix urbes, cape-

ficii

tinenf

rent , prop

ter anguftias viarum : tanto in

honore habitus , ut pre illius glorize;

& fa-

1b omi

m:e fplendore nomen Herodis obfcurari. vi-

Omp

deretur.

Ín hunc modum univerfà Galilea

ttm

infolitis fpectaculis, & auditionibus commo-

füblim

üt Pharifzei teftantur Luceé 23. &; quod

|

fe eff

ta;

maximé perpendendum eft

, ad Mefliee du-

foilita

dani p

dum exípectati fpem ereita, cum jam ma-

rem, (

gnaturba effeteorum, qui crederent effe Met-

m

fiam à Prophetis promiffum; eíque plusquam

aliorum veró;

fime

regium honorem exhiberent ;

.

qui alioqui faverent Jefu ,

inn

umera turba

n

'mUS,'

effet, &;,fi in congreffum, & pugnam cum

adverfariis veniendum effet , (r) valida : In

(]'Jö(]l 1

Ut et

tanta , inquam, novitate , & mutatione re-

rum, Herodes nullà invidià , aut odio fti-

Teur

mnium

Ie n

mulatus fuit adverfus]efum, contra o

pit

i

(o) 70]&?2: f ribit lib. $. cap. 7. Joannem Baptiftam

ab Herode ob fufpicionem in carcerem conje-

07

&um. V7rovíe, TÀ "gdd ov d'écpuoc.

t

l;

D

[vi

(p) -Matt. o. Mar. 6. Luc. 4.

!N

q) Mar, 1. in fiae.

(r) Sup. cap. 7. & ibi Orig. Q? B. Chryfoff.

CLARITATE ET .GL.ORIA.

ais

97

Ts

tyrannorum morem ; & patris fui Herodis

n

Aícalonite , & fuum : cum non ignoraret,

(e ii

quód aliquando in deferto, ubi quinque mil-

Ofmmue

lia, virorum pavit , turba eum (s) regem

j, t

creare voluiffet.

'Tantüm autem abeít, ut

fibi quicquam metueret , ut etiam (t) viden-

yeutr

vias

di Jefu occafionem quareret, & quód tan-

ibüs

dem ad £e à Pilato miffus effet; magni bene-

ficii loco deputaret : Principibus autem con-

f0

ünenter ; & acriter accufantibus, ipfe Jefüm

ab omni crimine abíolveret.

Iíta nimirum

2 i

Qrari Y

comprobant , miram fuiffe morum fimplici:

tatem , puritatem ; & c«leítium virtutum

Gilli

um

fublimitatem Jefu, quz fupra hunc mundum

n

fe efferrent , nec ad terrenarum rerum hu-

&

lf d

miliratem .dermitterent : ac proinde fi mun,

j

g

dani Principisanimumnoniincitarent ad amo-

rem, ac venerationem ; invidiam tamen , &

efk Mïf

losqui

odium füperarent: & integrae, preclareque

fame fulgore , ac veluti fulgure perftringe-

umW;"n

i t

rent..

Nequaquam enim exiftimare debe-

mus , propterea Herodem perpercile Jefu ;

n

j

quód Jefus ei prorfüm contemptibilis, vilis,

aut etiam (u) fatuus , vel infanus effe. vide-

i

retur , ut nonnullos parum prudenter dice-

OdIO j

re meminimus in explicatione Dominice

men-

r

pamonis.- ' Hi: enim nimis fragili argu

to

nBäpIPL

(s) 701177. 6. —

n

*

(0 Lnc. g.

,

(u) Sic Ludolphus Cartbuf. part

£ 2.H cup

. 6r. Pajf;zz;

majores feriá 4. pofd Dom. Palm. Luc. j

98

Dz Jssv CiunisTi

at

to innituntur , huic fcilicet ; quód Herodef:

jio

Ke v

illuferit ei, induto vefte albà ; qualem habi-

tum morionurm fuiffe x) credunt. Equidem

remif

m

verum eft,.quód Herodes illuferit Jefüu, cum

toto exercitu füo ; fed non ideo id fecit ,

—

I

quód eum infanum, aut faruum judicaret, ve-

tatior

rüm ob id, quód ipfe illufor eflet, üt Theo-

Cutm

phylaétus ait; atque ideo contempfit Jefüm,

ubi h

quód ipfe prior ab illo contemptus fuiffe vi-

us

deretur. .Sic B. Gregorius, Lib. 22. Moral.

(idi,

€c

&c

cap. 16. Ipfe Jefüs, inquit, quia Herodem

pio : |

vidit nor: profectum quaerere ; fed figna,

putpa

€c

vel fcientiam velle mirari , requifirus ab

IU

&c

eo tacuit : & quia conftanter tacuit , ab

um

[44

eo irrifus exivit.

Idcirco irrifit Jefum ;

han&þ

quód multis de rebus, multo fermone tan-

lirnr

quám à judice interrogatus , non fuiffet di-

a

gnatuüs ei réfpondere , ejüsque curiofitati fa-

NU

tisfacere, Erar enim , üt (y) Lucas ait , eu-

tüm e

jieus ex mmulto tempove vidére eum , eoquüd

tdtcy

audivet inulta de eo : &2 [pevabat fegnum ali-

MU

quod videré ab eo fievi.

am nec antea eurt

kat,

defpexiffe Jefum Evangeliftee fcribunt : fed

fnend

hecfiráffe , ancipitis perplexíque animi fuiffe,

Kal

quisnam eflet. J'unzóper , (z) inquit. Lucas.

Doce

Hafrtabat , eoquód düceretur d quibusdam ,

«

« th)

quia S'oannes [urvexit à mortuis : à quibusdam

Q

ab aliis autem ;

üem

veró , quia Elias apgaruit 1

E

— quia

: x). Sic Poffile m

L

(y) Luc..25.. -

ajara—: 'ir'u:. Ewng zöldem——

"

ub] )

(z) Luf',' 9.

l(ï

« G

—

CrAniTATE & GrOoR!A,

99

deri

quia Propbeta umb de an—z;z—'q»uis- furrexit... Sed

m hi

!

l.

nec vefte morionis indutum Jefüm

erodes

u

remifit ad Pilarum , vili (cilicet; & tali, qua-

[i, t

lem moriones geftare folent , üt multos di-

d i.

cere meminimus , contra veterui interpre-

!

Ti

tationem, — Nam Luce (aa) verba juxta Grae-

I[

Te

cum textum hunc fenfum non admittunt ,

i s

ubi haec verba fünt : 7«piGaAdv avror éOsTO;

faifer

Aajwgeav : poftquam eum induit vefte fplen-

. Mari

didà. Illufit enim ei, induto veftimento re-

ferodet

gio : ficut milites in preetorio, amicto vefte

(

purpureà , (bb; dicentes: Z£ve Rex Sudao-

fius 4

YUm. Hoc enim divinà difpen(atione effe«

lClüI; :

lj

)

&um eft, ut cum Principes Sacerdotum

[ chllmf

banc precipuée caufam prztenderent, & fimu-

none t

larent, cur Jefüm accufàrent, quód regnum

afítt

affectare videretur : ab ejus criminis fufpi-

iftait

cione non folàm à Pilato abíolveretur , ve-

saitff*"

rüm etiam ab, Herode , in cujus provincid

M

educatus, & verfàtus fuerat.

ui obid per

"T

ii

conremptrum , regiutn indumentum Jefü in-

n

IVF

jet , quód Tetrarchie füe nihil ab illo ti-

mendum fciret, Quod praclarum maliti&e

hu

li

ii

& calumnig Principum , fimülque Jeu in-

nocentie teftimonium erat.

* Sic (cc) Eu

j D

j

* thymius, hac omnia, inquit, forían ei fe-

quzM Á

* cit velut Regi Judaeorum. . Quanquam

autem in Latinajeditione vglgata, & recepta

j à

2

)

NPN

ega:

-/

(a3) Luc. 25.

(bb) Mart. 27.

(c€) Cap. 79. in Luc. 55.

100

um

, DEJBSU CunisTi

füm f

amus Jefum indutum vefte albài , rion

(is d

3

e

ndidà ; nulla tamen in fenfü mutatio fir,

mitànt

Vifum eft enim interpreti transferre ad eum

imple

modum : quód plerumque tali indumento

timof

Reges, & Principes uterentur, quod fplen-

AXCODR

didum effet , fimülque album.

Sic enim

b

(dd) Jofephus Archelaum Judaw Regem

Qu

fcribit candidà vefte , five albà , é9üa. Aev-

tümj

z5 , indutum , poft epulum populo exhibi-

m

tum , ad templurn proceffiffe,; & in aurco

íolio confeditle.

lum

(ee) Idem Salomonem

&obn

quoque albà vefte uti folitum fcribit ; Asuxiv

dtfend

Jputpie Mivov & ira. "Tacitus quoque in trium-

conde

pho Vitelli, praefectos caftrorum , ac tribu-

nos candidis veftibus fuloentes inceffiffe an-

do gr

fümm

te aquilam , refert : & A. (ff) Gellius Scipio-

linef

nem Africanum candidà vefte uti- folitum;

tie f

uo cultu rei uri non poterant. Sed hecde

Herode dicta füfficiant.

De Pilato etiam

hot.

as

magls mirandum eft , homine Romano , cui

diew

omnia etiam tura füfpeéta erant , quód tan-

&t

1tà Jefu claritate-ne vel tantillum moveretur.

C

im)

d.

divin

ujus mira fecuritas incredibilem quandam

integritatern, & fimplicitfimee puriffimaque

Y

L

vitz , & incontarminate fame , Jefü hono-

Ted]

rem arguit.

Qui cum videret Jefüm non

Wecq

per Galilaeam modó , verüm etiam per Ju-

homt-

daam ,. provigciam fuam, maximá

"—

nb

p r

num

(u) ;

" (0d) Lib. 2. cap. 7. de bel. ud.

oe) Lib. $. cap. s. aniid]

(££) Gel. lib. 3. cap. ^.

IOI

CraARITATE ET GrORIA^.

t p

lbl ) W

num multitudine ftipatum incedere , d fe—

ftis diebus ipfum etiam templum Hierofoly-

Vi

g

mitanum ingenti fe&tatorum füorum turbà

t

implere folitum ; in ipfo autem Pafche ul-

du

timo feíto à tota gente Judaica regio honore

f

V

exceptum, (a2) Regémque appellatum, pu-

blicà & folenni pompá in templum introdu-

2 N

du h

&um ; Hec cum prafens ipfe cerneret, tan-

tüm abfuit, ut eá re animo perturbaretur ,

lo UH

ut à Principibus , reliquísque conjuratis ob-

Qub

latum , adverfüs illorum calümnias accuraté,

Jormont

&obnixé ad extremum usque üt patronus

li[] L

defenderet , & üàt judex novo modo dum

Ti

condemnaret , abfolveret, Ea fuit plenitu-

r

do gratiarum in Chrifto omnium : ea con-

vllte

fümmatiífimarum virtutum praftantia , ita

d

fine füco , d»vzréxorra , (yncera, cafta ; bo-

: o

d famee omnia, ita ab omni fp:cie mali re-

d ht

iota , ut bonos ad amorem perpellerent',

x

Iito CUE

malos confunderent, nemini mal& fufpican-

'manoï .

di caufam preeberent:.üt abunde Principum,

quöd i

& Pharifzeorum tmalitia detexit. — Qui cum

divinas Jefu virtutes infectantur , & apud

1 qlläüdï*]

'populum fügpillant, carpunt, atque obfcu-

r

rare ftudent, notiffimás eas; ac illuftriffimás

Vi

reddiderüunt. Et dum peccatum querunt ,

n

"

nec inveniunt ;

fine peccato eum fuiffe com-

f

era

probant.

n

^

g

;

ïm

N

j

j

!

m

(aa) Mar. :7. Luc. lp 70?71. 1'2.

d

1O

Dz Jesu Cu&isTI

[/

gm»

( DQ*

CAPUT.XIL.. |

f wj

De majeftate vultás Domini fefü.

l

"

« ffy

A St & alia caufa amoris cum admiratione,

[ ad

' five venerationis erga Jefum , videlicet

[ tü

phy

majeítas divini vultüs ejus.

Nam prater-

quam quód doctrina Chrifti; quz lonog? hu-

faddu

fiüm

manum captum excedebat, tum inaudita mi-

«

racula , & excellens probitas incredibilem ei

(

dignitatem pararent : praeter hec etiam , pe-

f d

j

M

culiaris quidam divini vultus veluti fplendor,

& pulchritudo in mortali ejus corpore ap-

M

(ORQI

paruit, quz infpectantium animos ad amo-

rem, & venerationeim impellebar, juxta va-

I

MC

ticinium (2) Davidis, qui Chrifti formam de-

Ícribit in hunc modum : Speciofus formá pre

Ü

«

filüs bomimon : diffu[a efl gvatia in labiistuis:

Faf

propterea benedixit te Deus in etevmum, Vx mox:

p

Specie tud , &g pulchvitudine tud, intende , pro-

('['l

uem locum B.(b)

[j

ve

jpere pvocede , €? vegna..

«

Hieronymus enarrans in epiítola ad Princi-

N

*f

piam virginem , ita fcribit: *Hoc loco, in-

* quit, defcribitur pulchritudo virtutum i

((N

** facro, & venerando corpore : non quo di-

«f

IC

* vinitas Chrifti hominibus comparata non

K

Qu

* formofior fit; hec enim non habent com-

: d

* parationem : fed absque paffionibus cru-

* fl

o de vir-

ii

* cis; univerfis pullch'riqr eft virg

W'C' gine,

qJ

(2) Pfal. a4.

h) Hicrov, tom.

*

3*

in Pfa?. a4.

CLARITATE X GLOR14.

103

- r

* gine, qui non ex voluntate viri , fed ex

« Deo natus eít.. . Nifi enim,habuiffet & in

« vultu.quiddam fidereum , nunquam eum

W

« ftatim fecuti fuiffent Apoftoli , nec,, qui

Qu

* ad comprehendendum eum venerant, cor-

vll

M

«.ruiffent,. Idem in Matthai 9. contra Por-

1

phyrium difputans ; & quarens, quà ratione

jon

ä

factum fit,ut Matthaeus publicanus , ad telo-

:

a

n

nium fedens, . ftatim fecutus fuerit Jefum ;

* Certé , inquit ; fulgor ipfe, & majeftas

jLie

f j

* divinitatis occulte ; que etiam in huma-

prend

* pa facie.relucebat , ex primo ad fe viden-

"d

* tes trahere poterat afpectu. Item B. Chry-

il

foftomus ,. Homilià 2$. in Matthaeum fuper

hiec verba, juffit difcipulos ire transfretum:

u

u

|

* Repellebat , inquit ; turbam , .quoniam

« erant ei affixi non pauci, amantes , admi-

f()i [

lii

l

rf(

rantésque ipfüm ;, & videre femper. cu-

L

&

pientes, Etcerté quis ab authore talium

| E[I

Wl P

p

fignorumnon invitus recederet? Aut quis

w

4

vel faciem folam afpicere , ósque ipfum,

ex quo divina praeceptorum inftituta pro-

L Prts

IU

«

. fluebant ; ingenti defiderio non arderet?

Nam üt in faciendis. fignis erat mirabilis,

gtuti?

fic vifu grariofiffimus traditur fuiffe. — Id-

nq

que ipfe Prophera fignificans ; multó an-

Ti

"

té clamaverat : Speciojus pulcbvitudine f[uper

vl U

« fjlios borinum. Si autem dicit Ifaias: Non

l

d

h

f* habebat fpéciem, neque pulchritudinem,

Ü

« gf

* gut quoniam ad deitatis ineffabilem glo-

-/

G 4

?iafna

164

Drs Izsu CrnnaisTI

—

zi

[44

Hem

[14

riam; aut quoniam paffionis cruenram de-

formationem , & liquidos tumores refpe-

mm

[44

* Xit ; id ita dixit : vel etiam quia tenui eum

P'r'mc«

victu & veftitu ufüurum , fignificare vo-

Xit

[44

luit. Non autem priüs juffit ultrà abire,

tavit

[(4

quàm morbos curavit.

Non enim zequo

Tianc

«

animo abire potuiffent.

Et cui in monté

foiffe

€€

non concionanti folüm , fed & filenti ad-

Titis

[(4

harebant , eodem nunc modo etiam poft

& il

[44

€c

miracula permanent , ex folo afpectu non

teg ä;t

rvam utilitatem aífequentes.

Nam fi

IT

«c

M

€c

Moyfi facies refplendebat , & Stephani

mitac

vultus Angelicus videbatur ; quid de ip-

Ttreni

«

fius Domini vultu debemus exiftimare ?

"

5

H&c B. Chryfoft. . Porró id itafe habere, üt

j!

0

Prophetia docet, & Hieronymus, ac Chry-

ii

Íoftomus oftendunt, & teftantur, multi mira-

Q

biles effectus decl:rant.

Primüm, non ho-

b t

norabatur tantüm ab omnibus, verüm etiam

Toir

paífim adorabatur.

Quem honorem nec

ilid

Alexender magnus , tot tantísque rebus ge-

enim |

ftis , àfuüis Macedonibus i

m

etrare potuit;

1 t

nec /c) Cajus Imperator à Ju

di

&

'lS.

Adora-

" fün

bat-Jefum (d) leprofus: (e) cecus : mulier

(£) Chananza : quíque erant in (g) navi ;

'Mulier (h)

cum 'tran'sfrcta;'et in Genefar.-

Haemor-

()

*

d

(cä Jofep

h. f:ö 18 ;;ltiq. cap; 16. Qj a.

(d) Mat:. g.

ä

1) à

( oan. o -

(n)

(t) ,;Matt.' sji

(s) Matt: (4..

8

(h) Mare. ;j. Luc. g.

) )

CraxrTATE & GLORIA.

IO$

amersoni

:.mamiz-

Flæihorrhooufa timens , ac tremens ante

Bj

eum procidit. Adorabat(i) Jairus fynag

Otrae

H

n t

Princeps : irem alius (k) Princeps genu fie-

u t

XIt

Mater (1; Jacobi quoque & Joannis ado-

rdn

ravit Jefüm , atque (m) alii.

uód fi quis

Hanc' venerationem taritüm difcipulorum

m ag

jn m

fuiffe putet , eámque illuftribus Chrifti me-

ülemi 85

ritis attribuat ; quid de hoc dicemus, quód

um pt

4d illius confpectum vendentes, & emen-

at n

tes fupére & templo ? inter quos complures

Nni

Jefu adverfarii fuére , quíque non perinde

Y

miracülis , aut benefactis commoverentur.

TT

Ita'enim apud (n) Mattheeum fcriptum eft:

lii

t2 ejiciebat omnes vendentes, Q9 ementes ii 1&m-

us

$lo

"€? men[as nummulariovum , € cathedvas

«

vendentium columbas evertit.

Et apud Mar-

j

cum : Nog fénebat, ut quisquam rransfervet vas

nonae

per templum. Hocenim miraculum B. Hic-

yneit

ronymus omnium maximum putat; atque

illud divini vultüs venerationi affignat. Sic

j

st

enim fcribit füper cap. Matth. 21. Pleriquey

1 QtU

« 4üquit , arbitranrur maximum effe figno-

At

« rum , quód Lazarus füfcitatus eft , quód

m

urmen acceperit , quód

« czg;us.ex utero 1

G 5

)

|

«€€ apug

nj

(1) Matt 9. Marc. j. procidit ad pedes,

(k) Mar. 10. *yovu7rs t

.

nJcae » id efl , gccidi: ad ge-

nvua.

(D) Matt. 20.

(m) Ur Petrus

Luc. $. alius Matt. 77. gem"li pmv(l)h;-tml'.

Matia Lazari foror.

odn. z. recidit ad pedes

ejus. Jtem Luc. ;7. leprofus cecidit in. faciem

«

(n) Matt. 2:.

106

Dr]rsu Cnunmisri

«C.

apud Jordanem vox audita fit Patris, quód

Mi

« La

namhguratus in monte glormm o[ïendc-

rit triumphantis :

mihti.aurem , inter om-

[ du

.nia fiena, qu&efecit , hoc videtur mirabi-

!((

al

,9(

lius efle , quód unus homo Scribis., &

[ tw

"Phari(zis contra fe iævæntlbus, ac viden-

1.

tibus lucra.fua deftrui , potuerit ad unius

« ql

* flagelli verbera .tantam ejicere multirudi-

^

.nem, menfíásque fübvertere , & cathe-

« f

: dras: confrmoere quz infinitus non fecií-

«

&

.fet exercitus.. Igneum enim quiddam, at-

* ha

A

que fiderium radiabat ex oculis ejus, &

M

. divinitatis majeftas lucebat in facie. Cüm-

M

[44

q

que manum non..auderenr injicere Sacer-

Tr

[44

* di

dotes ; -&c..B. Chryfoftomus quoque hoc

[

miraculum divini vultüs Jefü. majeftati atri-

M

«

buit ;.& pauló. fufiàs. idem argumentum tra-

r

. Ckat. : Homil. 13. in Marcum, .. Vides er-

« Fl]

q

go, inquit , quód eo.tempore, quo ejicie-

fj

€c

«

«

bat eos de. templo , erant dies Pafcha ;

&

i

hoc eft , dies Azymorum.

. In diebus au-

V

[44

tem - Pafchæ lege preceptum erat, ut

pan

[44

omnes: venirent n templum :. & fi quis

&

non veniret, .exterminaretur anima illa de

[44

[44

populo fuo.

Confiderate ergo de tota

provincia Paleftina ; de Cypro ; de aliis

[(4

&c

provinciis, de omnibus in circuitu regio-

nibus univerfüm hunc populum conore-

[14

*«

gatum.

Confiderate , & in anima veltro

[03

depmglte ; quànta tunc ibi -fuerit inulti-

«

tudo.

Primüm interim fecundum hifto-

.« pjam

J;

|

CriaxmiTATE ET GióniA.

E 07

.'-

l

--—

€ riam difPuramTI-Js:w Mirantur cateri quód

d

ï

l.

"

i

*

« Lazarus füfcitatus eft: mirantur quód vi-

fit (

* duz filius fufcitatus eft : mirantur ceeteri

* (

« gliafipna. Et revera mirandum eft, mor-

«

«

tuo corpori animam reddere. ; Ego pra-

« Vi

fens fignum magis miror. : Unus homo

«

sls

qui putabatur filius fabri , mendicus, non

Vi

[14

habens domum, non.habens, ubi caput

A at

reclinaret, non habens exercitum ,. non

on

€c

erat dux, non erat judex.

uam igitur

dmd

habuir poteftatem , ut. faceret Tibi flapel-

—

:jus, i

lum de funibus ,. & tantam eJiceret multi-

. u

tudinem ? unus, inquam , homo ejiceret

e O

tantam multirudinem ? Et quam multitu-

yp

dinem.ejiciebat? qua vendebat , quz 1o-

r

l

.cra fua in templo redimebat. . Nemo con-

m d

tradixit , nemo aufüs eít contradicere.

Filio enim defendenti patris füi injuriam,

Vil

m

[14

T

nemo fuit aufüs refi(tere.

-Videtur mihi

l

Pa

Q

e

in ipfis oculis, & in ipfo vü]tu]lx)omqiniSaI-

jebus

[

vatoris quiddam fuiffe divinum.

Huc

eta

n

pertinetit que idem Chryfoft; fcribit Homil.

.in Marcum , & Orig. tractatu 15. .

(

Ti ii

in Matth. 21. in principio.

(

!T.

Wt

t

R

AA

"(b

Wi

"i

Q(),;

j

7*'

" L $

,T';/ l

f

,./ '/,')

Y ïdL

FaA .

T

;

M

u

n

hi

jj

CA.

( rtif

[l

1c3

Dr Jeso Cuxist:

| QT

;

SCCAPUT XIIL f

ä

que

Cónclufio przcedentium Capi-

Ofnt

cm

tum. .Et deratione duorum proxime

fr

fübfequentium: in quibus refutabuntur ea,

(h)

| .guæ adverfar

i videntur his, que de Chnfh ;

foul

gloria diximus..

d

TOf

ZE graviffimae caufze fuerunt, cu

r muln—

fed

H

Re

tudo Jefüm diligeret, curfidém habe-

rét; & cum admiratione fümmo honore, ac

dud

veneratione dignum judicaret: quibus rebus

lbra

erfe&ta ploria conftat.. Quanquam hz nori

Da,

f

ola cau

& fuerint, fed tota Domini fefu vita,

bant

& converfàtio admirabilis, & fpe&tabilis erat:

U

prefertim ob id, quód quzcunque ab eo ge-

Va

rerentur , omnia manifefté congruerent cum

S:up(

Dui

vaticiniis Prophetarum: qua de re non agi-

mus in prefentia.

Concludimus itaque;

)d

tam clarum fuiffe fplendorem nominis Jefü:

lay

tam egregium illibata famc ejusdecus: tam

prafftantem apud omnes gratiam, & auétori-

I

tatem: tantam, támque infignem laudem, &

— —

-

——

C

loriam: qualem, & quantam nemo in fzecu-

£——

f

0, quantumlibet magnus, & gloriofus un-

— —

e

—

—

quamobtinuit, aut fperareaufüs eft, . Inipfo

-

initio preedicationis, -mox opinio- ejus' abüt

—

—— — $— o^ P

in totam Syriam', üt (a) Matrheus ait... Ab

M

eó tempore perpetuó denfiffime populorum

-—

du

cater-

——

-ga) Matt, 4..

A u ——MLAA—L I

I VLA

sss

CLARITATE & GLOi(?IA.

139

caterva& , multorum hominum m—ilïlïl—xm à ubi-

|

que locorum occurrebant ei, tanquam ab

omnip

otente (b) opem implorantium, invi-

.Capþ

cem (c) gratulántium , (d)

admirantiutii , (e)

toni

ftupentium, (f ) paventium, (g) gaudentium,

Qnrr «

(h) laudantium, & (i) glorificanrium Deurn:

Ch

fauftísque acclamationibus perfonantiur, ac

non vulgari more velut Regem falurantium,

1 ml

(fed novo modo (k) filium David, magnum

nl

Regem, Meffiam, benedictum, à Deo miffum,

ote, &

dudum exfpectatum, Servatorem mundi ce-

num

yret

lebrantium: cujus regnum effer (1) re

j

hi 00

Dei, quod confeftim manifeftatum iri

P era-

bant, üt (m) Joannis 6. dicebant : quia bic eff

gfv

jl «t

ver? Propbeta , 0 rpotííruc, Prophea ille; qui

venturus eft in mundum.

Er (n) Luce j;.

ho

en a

Stupor apprebendit. omues : &9 magnificabant

d

Deum: $9 vepleti funt timore.. Sic( o )Luce

| it«aqu:

7. Vccepit autem omnes tinov , g. magnifica-

3 J

BH

(zafzt Deun, dicentes : qz(z'a Propheta m

qu. u

-

(b) Matt. 14. Marc, 9.

l

| au&OFï

(c) Luc. 14 ibi : Beatus venter.

udem;

(d) Marc. 5. 9.

n

(e) Matt. 12. Mare. 1.

dis !

(£) Loc. 4.

]j

(g) Lac. 12.

(hb) Luc. 18. in fine.

s

i) Matt. 9. Mare. ?

À

if

(k) ;Matt. 27.

rf

pu!O

(b Luc. 19.

a

(m) Joan. 0.

d

(n) Lx-. ;5.

(o) Lac. 7.

3 1O

Dzs JESU'C-HRISTI

Ó

t

urvexit in uobis ,e2 q'z:z'szäuJ-vifz?avit pleban

:

it für

fuam. : Et (p; Lucee 4. Docebat i. [ynagogis

eoxum ; 62 magnificabatur ab omnibus.

Item

100l

tm 4

(q) Luce 9. Stupebant omues in magnitudiue,

ueya?eiórnri , five magnificentià Dei.

Mar-

uniye

Princ

cus (r) cap. 9. affe£tum multitudinis clariffi-

me exprimit ; qui poftquam, narravit ea;

| Volen

qua.in transfiguratione Domini geftà fünt;

; Cujus

! tebont

fequentis diei hiftoriam texens, ita fcribit:

Es veniens ad. difcipulos. [uos, vidit turbam

| Mieun

(t«

magiam civca eo» q9' Sevibas coiquiremtes cum

illes.-..Et confeflim omnis populus, videns Sfe-

f ktmpg

fums flupefathus ef : & expavevunt : €g accur-

| m

ventes [alutabant cum... Hicenim locus plane

—

fnanifeftat,.& velut oculis fübjicit admirabi-

a q

EPT

lém quendam, atque ardentem reverentiee af-

fectum.

Cum enim videmus univerfam tur-

mulri

| hl lou

bam,quamvis intentam difputationibus Scri-

barum, & difcipulorum, fübitó. adveniente

a

NT

Jeu ftupefa&tam, atque expaviffe, fimülque

cencurriffe ad eum; cum videmus diverfíos

vida

illos animofutn motus, videndi defiderium;

Uply

idu

pavorem, acftuporem, de Chrifti veneratio-

ne concertantes eo tempore, quo neque do-

| Que

! Xim

ceret, neque miracula ederet: non poffumus

non intelligere, vehementem quendam amo-

Cipi

—

rem, cum fümma veneratione conjunctum;

totius populi erga eum fuiffe.. .. Id quod in

)

ulti-

(

diceszo desaius ema)

(p) Luc. 4.

(q) L«c, 9.

(r) Mere. 9.

- CraniTATE & GroRiA.

III

at

at

ultirno Paíchze fefto p.ori(ïïmä.de-c—:ïa?acum eft,

üt fuprà probavimus: tunc enim ad faftigium

]s

j, li

lionoris pervenit. Quo temporecertum eft,

gi;itu.f'ts::

tam .amplam ei laudem, & gloriam, tantum

M

univeríi populi ftudium erga eum fuifle; ut

l clgrit"-

Principes Sacerdotum mortem ejus maturaré

I

[

volentes , non (s;invenirent, quid facerent ei;

elti

f

Cujus tamen perdendioccafionem anxi? qnaé-

a (

rebant, quód fuo magifterio.neglecto,plures

i ul

ad eum . audiendum confluere cernerent, . üt:

T

(t) Beda ait.: "Fandem oblatà occafione, cunà

tempus adeffet, quo ad peragendum faàcrifi-

u

u !

cium pro falute humani generis, mortem op-

Qu

Ó

petere decreverat ; ad patlionem abreptus eft,

In qua. quidem & ipía paffione neutiquanx

ydmit

rantite

rantum de ejus gloria diminutum eft ; quàm

multi opinati funt: qui quorundam Evange-

ram t

j

T

rl

lii locorum confideratione induéti , credunt;

yene?

eo tempore univerfi populi odia in eumcon-

citata fuiffe. Sic-enim qusedam loca teftart

iif

; dii/erïtï

videntur, Jefüm atrocibus. contumeliis -ab

univerfo populo affe&tum, & in crücem ad-

actum. Quodquidem fi verum effet, ^uti.

gt

|

que repugnaret iis, que de Chritti gloria di-

ximus. Sed quid hac de re fentiendum

offuté

"4

ie

capite fequenti explorabimus:

POSWA

m d

lun&mï

(s) -Luc 29. :

. Lsce. :

u

U

'4(.0 In ,MP' zg

anscii

CA.

li

Dz Jzsu Cnn:sr:

——

QUs 1

etam

CAPUT XIV.

(üt ,

l

uznam illa turba fuerit, qu&

quam

poftulabat Jefum crucifigi.

vllai

U

tiüs,

ce capite 23. ita fcriptum eft : Exclá-

—

L

mavit autem ffmul univev[a tuvba , dicens:

dicim

flulal

Tolle:bunc. . Ec Matthzi capite 27...Et re-

fpoudens univerfus populus , dixit : Sauguis

nion

duce

jus fuper 105. . Item Joan. 19. J'udei clama-

,

ant. :Hec loca plerosque in eam opinio-

(Jw' [

nem inducunt , ut credant, totam multitu-

compl

timeb:

dinem Judaici populi , eandem illam, que

venerat obviàm Chrifto cum ramis palma-

UM

üden

rum, mox mutatis in diverfüm animis po-

fu]tav

pofciffe illum ad fupplicium; — Quee fenten-

Nm

tia (a) Ludolphi Carthufian fuiffe videtur,

cujus hzc verba fünt : Ecce quanta inftabi-

bit) (

fütj

* ]itas in iftis Judais fuit : quia quem tan-

« tum honoraverunt , poft modicum igno-

eur

ni(i

* miniosé tractaverunt.

Sed hanc opinio-

nem equidem non video quomodo probare

Tibw

iff.

poffimus , cum miraculi quoddam genüs

prz fe ferat , cujus nullum veftigium exftat

in Evangeliis.

uomodo enim ingens illa

i

turba tot centenorum millium -hominum ;

(f

quae ( b ) pridie libenter Jefum audierat ; &

ab ejus ore (c) pependerat , quc doctrinam

1

[

--

—

quS

(a) Perte z. cap. 2'8. de vita. Cl

irifli,

:

ä

(hb) Lue. 21. Mar. 3.

UL

i

(c€) Luc. 19,

CraánITATE & GLORiA.A*

IIj

ejus tantopere (d) admirabatur, quam ipfi

j

etiam Principes (e) timebant, ne lapidaren-

tur, üt füprà oftendimus : quomodo, in-

;Q

quam , ingens illa turba alienata eft; absque

]

ulla evidenti caufa , tam fübitó ? Quin po-

EXI'r

tiüs, quod fimplicius, & verius videtur 5. id

"T

dicimus,; turbam, qua Jefüm cruci affigi po-

41 00

!

ftulabat , . illam fuiffe, quam Principum, Se-

niorum , Scribarum , Pharifzeorum , & Sad--

du

jui t

l

duceorum factio effecerat , eorum fcilicet,.

n o

P*C

qui venerant ad eum (f) intempefítà nodle.

li

comprehendendum. per dolum , . qui anxi& .

hi V

timebant, ne coorto(g) rumultu, per populi-

concurfum eX ipforum manibus eriperetur.;

]

païm'

Qul

iidemilli, qui deinde per totam noctem eiin- .

fultaverunt. " Hierant PrincipesSacerdotum. .

:

J

xæd

l cm[

Nam & illos in horto adfuiffe (h) Lucas ícri-

bit, cum ait : Dixit Jefus ad eos , qui vene-

] IHHQ

vant ad [e , Priucipes Sacerdotum , qui magnas

jm U

fecum adduxerant catervas clientum, ac mi- :

niftrorum füorum. Item nonnulli ex Senio-

cop

ribus.

(i) Lucas enim Seniores etiam ve- .

; pro»

M

m

(

niffe ad capiendum Jefüm teüatut. (k) Ma-

d

gl

ia

4l

d) Mar, 11.

e) Mar. 1. Q? Matth, 2.

ommlïm

(£) Cheyfofl. Homil. 8j. in. Matt. a6.

(y Hon;ii. 82in

hefä[ ]

049,

Dd

(g) Matt. 26. Marc. 14.

p

(h) Luc. 22.

(3) Ibidem,

Luc. ibidem,V;

(k)

L

ide Eatþ. in cap, 36. Mattb, Theopb.

in buc. 22.

114

DE. Jzsu Cunis Ti

1

)

giftratus quoque, «eairyel, duces, five /Edi-

les templi , forté non absque conduditia

« 0

coní

operariorum manu, . Jofephus enim ) fcri-

bit , ad octodecim circiter opificum millia

bus.

TT

ex operarum mercedibus victitàffe , quas in

templo praftabant.

Aderat & (m) cohors

!

quà

s

milirum Romanorum , non minüs (n) fex-

centorum , cum (0) tribuno.

Hi omnes ;

tl

Ab

quos commemoravimus , ad capiendum Je-

fum veniffe narrantur, eümque duxiffe ad

K0l

zdes Caiphae Pontificis , quó omnes Sacer-

pat

dotes, Pharifzi, Sadduczi, Scribe , Se-

(i

l

niores , five *à azgsc u rtgiov ; Sanedrin, five

fol

cm

(p) feptuaginta judices , item primores po-

puli, Zexovres » ac torum concilium conve-

Qu

& l

nerat , aliíque ex factione Principum omnes,

qui peculiari Jefu odio tenebantur , aut illo-

&t

rum malitize ferviebant.

Hi omnes, dum

Lf

teftimonia conquiruntur adverfus Chriftum,

COn

Qu

per varia atrociáque ludibria noctem (q; tran-

figebant, & ad vim reliqui populi arcendam,

Qd

IQ

fi qua forté ingrueret , feíe comparabanr.

Interim ad famam capti Jefü universà civita-

üti

Tüt

te commotá , gravíque rumultu concitato:

e Hie-

«

ex immenfa:,l& confufa-ilia multitudin

e

rofo-

«

() Cap. 3. lib. zo. antiq.

[4

0an.

28.

i

(n) 7121. Cefar.

(o)

0479. 28.

?

(p) Vide Jofzpb. lib. g. cap. . de bel.

- Js4. Ez(cb. cap,

8, &5 :n compendio cap. 6.

(q) Chryfoft. Homil. 84. in Toati. Theoph, in 18. foan-

g

CrARITATE & GrLon1A,

ir$

«CM

ijo['olymitazxorum civium ,. aliorümque, qui

]

ex omnibus totius . orbis partibus ad feftum

V

ll [Gl

confluxerant , univerfi, quotquot Principi-

n

bus gratificari volebant, uii fit, eórum nu-

qui

mero fefe aggregabant: aliíque omnes, quot-

coh(m

quot infità malignitate , aüt levitate , aut

al

errore ad hujus facinoris focietatem per-

Of

trahebantur. Quaedeterior populi parserat,

üm

Àb hac tota multitudine , poíftquam tandem

vf ;

idoneum te(timonium ex ipfius Jefü.ore re-

ertum efle vifum eft, die jam illucefcente,

æ,SC

ductus eft Jefüs ad Pilatum : illóque ad ab-

l f

l

folutionem prono , truculentis vocibus con-

]

PO-

clamatum eít : (r) To/e, rolle, cructfige eum.

j core

uid autem caufze eft, cur credere oporteat,

Truls]

ad iftum modum efferatos, & irritatos fuiffe

jl

t

etiam eos,qui antea crediderant, & difcipu-

? dum

li fuerant, aut alioqui faverant Chrifto ? cum

Y

conftet, illos nunquam (s) antea Principum,

Tíd

)

aut Phari(zeorum odiis ceffiffe , aut eorum

cetod

ii

auctoritate in tantum commoros, ut propte-

li

rea averterentur à Chrifto : quanquam illi,

] am j

3 du

ut id efficerent , omnibus modis adniteren-

j

tur

Origenes fané nihil hujusmodi

yr

füfpi-

W lg

catur ; cujus fententiam vifum eft appone-

re, ex libro 3. contra Celfum : « Chrifti ,

j

I/

*« inquit ; ad hanc vitam adventum fic mul-

* tis anté temporibus conri

git multipliciter

*€ predicari ; ut Judaeorum

gens tota , ejus

2

*

. exfpe-

u

(r) Joan. 1.

(s) Vide fup. eap. 6 in

fne | Q eap.5.

j li']ü

116

.Dz jzsu CunisTI

€

[4

exfpectatione ere&a,r inter fe quarerent,

y

lefi

« utrür adveniffet : cum Jefus jam advenit-

0j

€c

: fet.

Et conftat fané iftorum maximani

tur|

« multitudinem illud afferuiffe, & credidi(-

d

"

fe hunc effe, de quo fit anté prophetatum.

XIt

[4

Qui veró nihil crediderunt, afpernati eo-

[

(

rum tmanfüetudinem , qui Jefu doctrini

(it

optime? inftituti, nihil per feditionem mo-

l

ü

liri voluerant, ea in Jefüm funt aufi; que

m

Q [

vere, & re&tiüs ejus difcipuli literis prodi-

v

dére. Hec Origenes, nimirum oftendens,

Cw

fectatores Jefu à crimine fedi-ionis immunes

)

fuiffe, Id quod apertré (t) Lucas teftari vi-

t

detur , cum ait : Srabaut aitem ommnes uoti

(

ejus 2.longó: Et cum Marth. (u) refert , mi-

(i

niftros dixiffe Petro : Zeré 92 u ex illis es;

f

(

zam 9 loquela tua 1e manife[flum facit. De-

I)lm

clarat enim alios quosdam ab hoc facinore

(i

jk

alienos fuiffe , in primis autem Galilzos.

bt

Qu enimvero ratio eft, ut virorumomnium

V

animi fübitó immutati fuerint , non autem

Tüt

mulierum ? qua fequebantur crucem fuam

pu

portantem Jefüm , & (x ) plangebant ; ac

$

lamentabantur.

uód fi quem hzc verba

T

moveant ; . Clamabat univer[us populus ; vil

di

-Éüà

umiver[a turba, is refpicere debet ad ordi-

üt:

nem Evangelice narrationis.

Siquidem

Evangeliüæ dicunt , veniffe ad

capiendum

— Jetum

|

(C 1 Luc j 23*

(u) Matt, 26.

!

m]

QO Lwec. aj.

(

CraARITATE & GLORIA.

—

n

;emrï

Jefüm ( y ) turbam multam : vel (z) turbas

(

OxAovc , eümque duxiffe ad Caipham. . Illa

"

turba , five , üt (aa) Lucas ait,. omzzs multi-

N

zudo eorum , á"ray *0 ?rAn3oc asTGY , addu-

jl

xit eum ad Pilatum. — Attende hoc verbum,

d

eorgm : quo reliqua multitudo populi exclu-

od

Eandem il-

ditur , qua corrupta non erat.

mm

lam turbam univeríam idem Lucas fimul cla-

" (

màáffe dicit, olle buuc. dvsxgaZav vrauzAu-

J

Se

Ubique enim de eademturba loquitur.

'ndens

Confideremus autem & aliud teftimonium

muno

(bb) Joannis, qui id, quod ipfe modó dixe-

ji

yat , clamaverunt omnes ; & quod Lucas ait;

j Mi

[

i

exclamavit féimul univev[a turba ; interpretans

l mi-

7

dicit, Pontifices, & miniftros clamáfle, cum

j

j

:

li

j

ait: Cum ergo vidi[Jent eum Pontifices, &2 mi-

2

pniflvi , clamabant , dicentes : Crucifige , cvu-

AU

cifige eum.

Hec que diximus , fatis pro-

J

bare videntur id , quod propofitum eft , uni-

umüïüm

v. rfam fcilicet multitudinem conclamiffe eo-

| g

rum,quos memoravimus , omnium, Princi-

nl

pum, Seniorum, Scribarum, Pharifzeorum,

J :

Sadduceorum , qui priüs confpiraverant in

; verb?

snortem Chrifti cum parte plebis , ipfis ad-

ll ;

dicte , aut , üt B. (ecc) Chryfoftomi verbis

ä;

] 0f

corruptae : non au-

u

uFaþ J incompofite , &

3

tem

1enqu

i

(3') Matt. 26. Marc. 14.

(z? Matt. 26. ibi : Dixit Jefus turbis.

(3) Lwc 23.

(bb) 7oan. 10.

(cc) Hom. 83. in. Toan.

va—84

Ds Jssu CungrsTI

— ——

] -

tem eorum, qui jefum velut Prophetam ho-

nod

norabant , admirabantur , & diluculo venri-

f

tabant ad audiendum eum.

Nam totius

ftol

multitudinis, que Hierofolymis congrepata

&

erat , faventium Chrifto , & adveríantium,

T

Q

aut dubitantium , fortaífis vix quartam par-

tem area, Lithoftroto contigua, capere potuif-

fv

fet.

Caeterüm B. Hieronymus fuper Matth.

fim

l0.

l

cap. 21. huic fententie noítre refragàri vi-

* detur, ubi ait : Semper turba mobilis eft;

T0

T

«

* nec in propofita voluntate perfiftens ; at-

« que in morem fluctuum , diverforümque

fion

d

ii

* ventorum , huc illácque trahitur. Quem

« gunc quafi Prophetam venerantur, & co-

M

* lunt; poftea contra eum clamant : Cru-

T0f,

Verüm exifti-

f

* cifipe, crucifige talem.

mandum eft , eum loqui de iis, qui dubita-

Cn

bant, quid de Jefü fentiendum effer: hi enim

Ts

* ]evi momento huc atque illuc impelleban-

d

iv

tur. Sic enim ex eodem D. (dd) Hierony-

]

mo füper idem caput colligitur ; tria homi-

«

num genera apud Hierofolymam fuiffe, cre-

de]

dentium , incredulorum , & ambigentium.

( h

Equidem credimus ,'omnes , quotquot diíci-

«ï

puli fuerant , aut alioqui faverant Jefu, hàc

(

—

«

ejus ipnominià offeníos fuiffe , cum ipfis

ii

Apoftolis , ac fanctis mulieribus , unà exce-

ptà Marià matre Domini , juxta ipfius Do-

Id

mini predictionem. . Dixeratenim futurum,

ut omnes fcandalizarentur in ipío , in illa

(e

no&e—. |

|

(dd) Swper bec verba : Et cum intráflet Hierof,

CrangiTATE & GLORIA.

II$

—

m

nocte, Sedquod tanta animorum mutatio

) Vil

facta fuerit, ut demptis tantummodo Apo-

| fs

ítolis, Nicodemo , Jofeph Arimathzenfi ,

ac paucis aliis fidiflimis difcipulis, & fanctis

g'l'Cgäiä

Jntum,

mulieribus , reliqui omnes ignominiose tra-

&averint Jefüm, & conclamaverint, Cruci-

mpr

fige ; id nobis quidem nequaquam fit veri-

potmr

fimile, Quód fi quisab ea opinione depelli

rMar;h.

nolit, quin puter animos omnium ad eum

gäri»i-

yli d

modum depravatos , ut crucifigi poftula-

rent ; ei fatendum erit, mox à peracta paf-

RA

imq

(fione Chrifti denuo converíos omnino omnes;

Qlem

etiam malos. Sic enim fcriptumeft (ee) Lu-

cv 23. Et omnis turba eorum , qui ffmul. ade-

LU

T

vant ad [pe&laculum iflud , &3 videbant, que

j Qu

fiebarit , percutientes pe&ova [ua vevertebautur.

(

Caeterüm ifta examinandi gratià propofui-

lj el

mus, cujusque judicio relinquentes, quomo-

]i

do füpradi&tam B. Hieronymi ; Ludolphi,

tertn

oU

eíque confenraneam B. Bernardi fententiam

n

accipiat, quam fuübjecimus , ex fermone r.

He; "

de Dominica in ramis palmarum ; ubi fic ait:

[(4

eitiil

In eadem civitate, plebe eadem, & eodem

Ü

&c

tempore , nunc quidem proceffionis glo-

o d

[44

(

t

ria ; & divinis eft laudibus honoratus ;

oftmodum veró interrogatus contumeliis,

m

[44

& tormento, & cum fceleratis deputatus.

u EXH

j

Idem dicit fermone 5.

gt

j

(ee) Luc. 3.

l

?

p

CA-

H4

j

I2O0

Dr ]gsu CunisTI

Neq

CAPUT XV.

bitas

bant

jus

Contra eos, qui putant tam fecu-

Qütt

rO animo fuifle Principes Sacerdo-

j fun

tum ; & Pharifzeos, atque ita contemptum

Cant

habuiffe Jefüm ,'ut, poítquam eum ad Cai-

4

pham adduxiffent, cuftodià militibus, aut

Ton

miniflris commiffà , abícefferint ad

Deg]

capiendum fomnum.

Jre

Oc quoque, quod dié&turi fumus, adver-

conf

H

fari videtur iis, que de Chrifti Domini

ills

gloria prodidimus: quód multi, cum faris

pot

commodeé explicare foleant, quàm airoci in-

mf

; Vidià, atque odio concirati Principes Sacer-

fum

cerdotum , & Pharifai ferrentur in cedem

K

Chrifti; ac proinde oblatam à Juda oppor-

busc

tunitatem capiendi illum, à turba femotum

( |

arripuerint, fummáque curà incubuerint pri-

Tionr

müm in hoc, ut comprehenderent , deinde

q

ldf

ut fine periculo füo morti traderent; mox,

C

velut harum rerum obliti, ita fecuros, ac fe-

pto

QUs

nes eos faciant , ut, poftquam ad Caipham

illum perduxiffent, cuftodià miniftris com-

[

miffà, quieti fe tradiderint; nec reverfi fue-

| dur

rint ante lucem; quá re fignificant, Principes

Qu;

contemptui habuifTe Jefüm, & non metuiffe

teff

eum; cum tamen e

jus rei nulla veftigia ex-

(

ftent in Sacra

Scriptura; imó ea res ceeteris

net.

eorum actionibus, & confiliisplan? rep Ng

i

P

eque

D)

.:l

CraniTATE & GromniA.

IZI

Neque enim ardor invidie, atque odii acer-

bitas fegniüs, aut remiffiüs agere permitte-

bant: & non poterant contemnere eum , cu-

f

jus vim prepotentem ipfi experti fuerant,

cüm alias fzepe, tum in temple, cum ex ipfo-

'trá

rum manibus elaberetur, (a) lapides inten-

tmpwm

d Cäi

tantium. . Cujus virtutem cum agnoícerent,

& per malitiam Deo tribuere non vellent,

js, dl

non gregariis deemonibus adícribebant, fed

A

Beelzebup, Principi demoniorum. fta ex-

perientia divinee virtutis, aliarümque rerum

l-

confideratio, egregia cum laude geftarum ,

Jomin

illos long& fübmovebat à contemptu.

Sed

m hj

potüs homines perdit avaros ; fimülque

sl

miferé glorie cupidos , conjiciebat in me-

; t

tum, ne ab Jefu delufi, ab omni fpe dejice-

cedtn

rentur, retinendz auctoritatis fuc; & omni-

"

bus confumptis artibus ac viribus ; à popu-

lo(b)defererentur. Mirum eft autem, quid

mO[UQ

n p

nonnullis in mentem veniat , ut addant, eum

etiam in carcerem detrufum à Principibus.

i

Certé de carcere, & fomno nihil veteres Scri-

j f0l

WS) 3C e'

ptores meminerunt : & Matthaus, ac Mar-

cus declarant , eos per reliquam noctis par-

)giphüm

ts Go

tem in divexando Jefu occupatiffimos fuiffe,

Afl

dum undique caufas conquirunt, ac fingunt;

quas malitie füse preetexant ; & audiendis

iÉ

j

netti^

teftibus, reo examinando , fententiis dicen-

exhibere volunt, Variis

p*

dis, judiclii formam

H ;

enim

cs

uo*neï.

f('a) 30—(1-;2, g. 70.

(b) Suprà Cap. c. e';r' ^.

122

Dz Jssu CunisTI

enim perturbationibus diftrahebantur, hinc

* at

impotenti odio urgente, ut caedem accelera-

( &a

renr, inde metu populi, preefidis, ac Cafaris

& f0

retardante, &, ut cautiüs agerent , fuadente:

V o

ne, dum occidendo íecuritati füee ftudent,

((S

in gravius periculuin inciderent. B. , c) Chry-

( V

foftomus fuper hzc verba Joannis, £ra? au-

Qur

tem may: *Antequam vallus ; inquit, canta-

RUPI

Bul

«* ret, ad Caipham ducitur: inde ad Pilarum;

[4

quibus verbis oftendit Evangelifta, à me-

K on

.dia noéte usque ad mané à

Caipha inter-

Cf

[(4

rogatum, nihil refpondiffe. Idem in (d)

[ t

[14

Mattheeum: Cur autem ipfum eó, (cilicet

((m

&c

[

[4:

ed Caipham, duxerunt? Ibi omncs erant

congregati , & communi confilio Pontifi-

&

[44

cum res gerebatur : idcirco ad eum oinnes

nod

«

conveniunt, qui illo anno ftümmum Pon-

m

€c

tificatum obtinebat, ubi perno&tabant vi-

$d

[f4

Lao1

gilantes: adeó, ut Pafcha eà nocte come-

II

dere neglexerint. ;;

Hzc B. Chryfofto-

D

mus, cujus fenrentiam Euthymius, & Theo-

$i

phylactus fequuntur.

Ille fuper Matthzi

i

* caput 27. Erat autem mané , inquit, & ipft

| W

* nonintroierunt preetorium, ut non conta-

Iu

* minarentur, fed ederent Paícha: pertotam

m

* enim noctem examinaverant eum.

t

t

« 'heophylactus in Matthai cap. 26. Ad

Do

* Caipham, inquit, ducunt, qui Pontifex

ernocta-

* erat anni illius : ubi & reliqui p

« bant;

(q)

f!

| (c) In cap.18, oan. Homil, 82.

(d) Iu cap,36. Mattb, Henil. 85

l (g!

—

CriARITaATE & GroniA.

123

[4^

y,

bant, non comedentes Pafcha, fed exfpe-

d

étantes , ut occiderent. Sic & D. e) Hie-

Qin

ron. füper heec verba Marrhaei, Mag?. au-

jtdett

tem fatcto : Cerne, inquit, follicitudinem

d

&

Sacerdotum in malum: torà noéte 'Vigi'l'a'-

YCn

"verunt, ut homicidium facerent : & vin-

EW lrü

ctum tradiderunt Pilato.

His addemus (£)

, at

Rupertum, ejüsque teftimonio contenti eri-

Jatur

mus: quia longum eflet perfequi fententias

! ämf'

« omnium. Coperüntque Principes, inquit,

g'inr

v

« furere à vino, quia videlicet jam tentulen-

n

* tj, utpote in illa magna nocte Pafchali Do-

f

« minum comprehendentes, totà no&te vi-

s t

* pilaverunt, ferámque crapulam ructantes,

foni

&c. Hiauthores teftantur , Principes totà

Trnis

nocte congregatos manfiffe, & nequaquam

tam fecuro animo fuiffe, ut inirent fomnum.

u

pv

Sed forté opporentur nobis hzc verba (g)

qui

Luce: E u£ fa&hus efl dies, comveuevunt Se-

rvfoï*ö

nioves plebis, Pvincipes Sacevdotum, &2 Scviba,

The

€2 duxerunt ilum im concilium fu. Cum

i

enim dicit, eos conveniffe man?; fignificare

,Ul

videtur, priüs con

regatos non fuifle. Ve-

j

ncobe

rüm meminiffe debemus , Lucam, prater-

t

miffis iis, quee à Matthzeo, & Marco comme-

i

"

morata funt, fat habuiffe oftendere, eo tem-

"

pore, quo ultimum decretum fa&tuth eft de

hs?

Jefu

"

« yh

(e) Super cap. Mattb. 27.

(f) In cap.18. Joan. fuper bac verba ; Erat autem

mane.

(g) Luc.22.

154

Dz lzsu Cnnisr:

Jetu clu-c-lïigendo, & ad Pilatum ducendo,

t deu

interfuiff2 omnes Principes, Seniores, &

im, (

prolix

Scribas; & communi omnium confilio per-

petrata, qua deinceps ab eo facta narrantur :

Apof

quz enim antea per totam noctem contige-

parte

Sacer

rant, ea à Matthzeo, & Marco diligenter ex-

pofita funt; ab eo veró omiffa. Forté remo-

Diore

ratur & hoc, quod (h) Mattheus fcribit in

cipien

hunc modum: Mam? autem faéto , confelium

Pf

irferunt omnes Principes Sacevdotum , 9 Se-

prami

aiores populi adveríus Sefum , ut eum morti

tradevent,

Sed hzc verba quomodo intelli-

fugr.l

Ditit

genda fint, ipfa hiftroria feries declarabit;

quam exponemus.

Mattheus, & Marcus

Pw'ncij

oftendunt, Principes Sacerdotüm, Scribas,

v n

lorti

& univerfum Seniorum ordinem per totam

noctem circa Jefüm occupatos fuiffe, non

Tonte

fine incredibili anxietate animi, follicitudine,

pus

Toont

atque tumultu: ídque ab iis curatum in pri-

mis, ne vel latum unguem ab eo difcederenr,

ttadi

afcem

juxta confilium Jüda. — Id quod operz pre-

tium, & quidem jucundiffimum fuerit con-

q0

Tini

fiderare, & expendere. Ad comprehenden-

dum Jefüm (i. intempeftà nocte venerunt,

temp

metu plebis: quippe jam aliquot horis no-

l —

éturnis à coena transaétis, videlicer poft (k)

lotionem pedum , & longum colloquium

(])|

(n)

Jefü cum difcipulis habitum Hierofolymis:

-

ac

[j

ï[

(h) Mattb 27. a.

lL

(1) Chry

/

f

ofl. Hom. 85. ip Jogy,

Ó Horz;. 8;. in Matt. z'-ot

? Lh

(E) Joan. 1. 14. Q .

xrä I [

:

»

CrARITATE ET GLORIA.

125

amecritan

—— — ——

i

ac deinde poft egreffum ad hortum, per val-

,U

lem, & torrentem Cedri

: denique poft (1)

o pe

prolixarn orationem, & tertiam excitationem

Tanmqn

Apoiïolorum & fomno. Poít hec magnä

Q

parte noctis lapsà, uti diximus ; Principes

Sacerdotum, (m) Magiflratus templi, & Se-

T e

r

niores non aulfi aliis committere negotium

ribi i

capiendi Jefu, fed per fe omnia adminiftran-

tes, cohorte cum tribuno, ac fatellitibus fuis,

n

T

ceeteràque domefticorum, & clientum turbá

ml

premiffi, ipfi ad hortum usque fubfecuti

ntel-

funt.

Id enim (n) Lucas adjicit, cum ait:

abl

Dixit autem 5fe[us ad eos, qui venevamt. ad [e

Principes Sacerdotum , &2 Magiffratus. templi,

at

Porró

a

eg Semioves : Quafe ad latroueim , &c.

hortus fitus eratin monte Olivarum,; quem

- porit

montem fex ftadiis ab urbe abfuiffe (0) Jofe-

, i

phus fcribit.

Jam autem hortus in illius

ïlde!

montis faftigio pofitus erat; ut (q) Eufebius

j p

jert

tradit : unde Jefum etiam poftea in coelum

afcendiffe credit, prope fpeluncam quandam;

q pre-

ad Orientalem urbis partem; ubi vltima Dos

j a

at

mini humo impreffa veftioia ad füa usque

pent!

tempora monftrari folere ; B. (ql). Hier

ony-

mus

yi; o

-—

u

(D) Luc::2. .

)quiqm

m) Vide Eutbym. in cap.:6. Mattb, fuper bas 'vei'ia—:.

In illa hora.

jj

A

(n) Lac. 2z.

p

(o) Lib;6. cap.;. de bell. Tudaico.

(p) Lib 6. de

demon[lr. Evang. cap. i8.

h

Ad. Apoft.

(q) In locis. Hebraic. de

126

| Dg jzsu CHnisTI

rïus auctor eft.- Legimüs—ï;ï (r) As Apo-

.äehfue

ftolorum , locum , (&inde Dominus in celum

( pa

a(cendit , abfuiffe ab Hierofolymis itinere

i do

Princ

fabbati, hoc eft , unius milliaris , five duo-

rum millium cubitorum , üt (s. Oecumeniüs

| Qtdo

| bunt

ex Origene docet ; five; üt (t) i^rasmus po-

Dior

nit, bis mille paffuum. — Adrichomus Del-

phenfis juxta traditionem numerat ab horto

flim

fs

usque ad domum Anne , greffus bis mille

trecentos , & fexapinta: quos greffus facit

que ]

Per tantum

Tum 4

duorum pedum cum dimidio.

Q d

fpatium fübfequi voluerunt : anxi& enim ti-

mebant, ne fperatam pradam dimittere co-

(andi

dlio«

erentur. "limebantenim fequentes Jefum;

i

t B. (u) Chryfoftomus exponit : Ideo , in-

Thanti

quit ,. intempeíltà nocte appreffi funt eum.

poit t

Verebantur, nequid ejusmodi incideret, qua-

Qinty

le anté accidiffe meminerant, ne.(x) mini-

qmil

ftri adcomprehendendum miffi non auderent

d&

eum attingere ; aut, ingruente vi populi,

T

milites, ac miniftri dilaberentur ; aut alio ali-

I

quo cafü commurtatio voluütatumfieret, In

&t

hunc modum jam circiter medià noctis par-

mnfeji

te transactà , videamus quomodo reliquam

dta

0 Q

exegerint,

Ab horto , poftquam compre-

henfus

T

car

(r) Ad. r.

à,

(s) In cap. 1. Ad.

| m

(0l Jz cap. r. AG.

U

(u) Chryfofl. Homil. 82. in foan. :8. Orig. tradlatu 5j-

in Mattb. [uper bec verba : Et adhuc,

l

(x) Fo.ïn. 7, Butbym. st [up. Qrig. ibid.

1

CLARITATE ET 'GLORVIA.

I27

.r

1 v

h&hfus eft, Jefi.lï rurfus p?r declive montis,

La

& per vallem Cedron protractus eft primüm

s itnt

ad domum Aane : inde ad domum Caiphe,

eq

Principis Sacerdotum : quó totus Seniorum

Umpri

ordo convenit, üt Martheus, & Marcus fcri-

m

bunt.

Ibi dum Princeps Sacerdotum, Se-

Qs ]

niores ; & totum concilium ; ewvéd'giov , te-

jb ht

ftimonia adverfüs Jefüm quaerunt , dum te-

b m

ftes adducunt; examinant, refutant ; eorüm-

us f

que loco alios accerfunt ; dum Ponrifex ite-

| mmw

rum atque iterum interrogat. Jefum, & adiu-

onim d

rat, ac tandem , velut audirà. blasphemiá ,

fere

fcindit veftimenta fua , & ab univerfo con-

j ]efum.«

cilio condemnationem extorquet , concla-

mantibus omnibus, reus eft mortis : jarm

jn, ?

yt du

poft tertiam Petri negationem pgalliüs iterum

Hsc

jl qu

cantare ; & dies illucefcere ccepit.

cum ifto ordine apud Matthacum, & Marcum

X] frlt

av

da

décurrant ; & connexa fint ; aperté probant;

Vl

nullum tempus medium fuiffe , quo aliquà

L p

J

r

divertiffe videri poffint. (y) Perpendantur

a

hac verba Marci immediaré. fequentia : £?

M

confeflim man? confdlium facieutes [ummi Sacev-

i

pl

jl

re

"

dotes cum Senioribus , €9. Scribis, 99 umver-

j coucilio , vincieutes Sefum-, duxevunt , $9

o

l

évadideruut Pilato.. Hoc enim Marcus expli-

caté narrat, interim dum illa fiunt luce exor-

tà, idoneà criminis fpecie ad condemnatio-

nem inventà , dictis folenni more fententiis,

ommuni

T.

pmnuntiäife, reum eífe mortis : & c

confilio

P

—

(y) Marr. s.

B

Dz ]zsu Cunisr:

confilio decreviffe , ut ad Pilatum crucifi-

m

endus duceretur.

Hsc enim verba, Con-

um i

filium facientes , &uuGoUAoy 7romzavrsc , id

tuptà

fignificant , eos inter fe confultifle. Eodem

ibrej

modo accipiendum eftquod Matrheusin ini-

longi

tio capitis 27. refert; mané confilium iniiffe

tali t

omnes Principes Sacerdotum , & Seniores

tnuj

populi adverfus Jefüum, ut eum morti trade-

tis dl

rent.

Sic enim fcribit : Confilium inierunt,

confultaverunt, evuGoUAov $Aa Gov : non con-

l0r p

hat

cilium , quod cvréd'gio: dicitur : nam multo

fsf

anté totum concilium, 3Aov 4à zvyed guov, con-

oregatum fuiffe, idem Mattheus refert. Hzc,

ni fallor, detegunt incuriam, & negligentiam

in Evangelica hiftoria tra£ctanda eorum, qui

tantum fecuritatis tribuunt Principibus Sa-

Qu

Prin

cerdotum, c:eterísque conjuratis ; odio, &

livore rabidis, ut, poftquam cepiffenr Jefüm,

fteri

Wt

Qün

quafi placatà invidià, & velur confe&o ne-

p

gotio , omni metu prafidis, ac populi fübi-

tó deterfo , & Jefü potentià defpicabili red-

dità , difceflerinrt ad curam corporum agen-

Nü

dam , & capiendum fomnum : nec reverfi

fpl

e

fuerint ante lucem : cum vel ex iis, qu& per

fx

rotum fequentem diem a&ta funt , conjectu-

Tugr

ram facere liceat de rebus, inter noctem ge-

d

flis.

M

Illa enim incredibilem pre fe ferunt

Tir

animi impotentiam , fedulitatem , & curam

Ior

Principum immodicam.

Cum omnis fuz

CGIHC

dignitatis, & graviratis obliti , à prima luce

ooq

ad horam usque diei fextam ante praetorium

| "m

ftantes,

p

CrtagiTATE & GrontaA,

129

m

flantes , atque interim etiam ad Herodem

t Ut

cum univería multitudine plebis, & milirum

404 W;r

Fola

raptati , inde rurfüm ad Pilatum cum turba

usin 1

abrepti , poftremó ad füpplicii locum per

longiffima fpatia fübfecuti, nempe ab Orien-

ml

tali uebis parte usque ad Occidentalem, con-

Geniot

tinuis rumultibus, & indefeffis, ac incondi-

titrad

njen

tis clamoribus omnia implentes , quiefcere

non poflunt , donec in crucem adaétum ex-

n Q

] m

halàffe animam viderunt : ne tum quidem

fatis fecuri, metu refuürre&tionis,

l cofe

« Ht

D

CAPUT XVI

p

Utl q*)'x

Quód divina potentia Chrifti

hus Y

Principibus, & Pharifzis formidabilis

'OdiO) &

n Jefüma

fuerir eriam poft ejus mortem : & quód illo-

rum cuftodia , adhibita ad affervandum fe-

d

yli j

pulchrum , fervierit gloriae Chrifti.

PT

hil igirur impedimento eft, quó minüs

NI

n

credere oporteat , eXimium perpetuó

fplendorem glorie Domini Jefu apud Judeeos;

u

maximámmque divinz virtutis,& potentie opi-

a

nionem fuifTe ,, dum viveret.

De qua qui-

(f

dem & in ipía patfione non tam multum di-

( R

minurum eft , quàm vulgó creditur.

In

&

morte veró ad priftinam gloriam magna ac-

ceffio facta eft, propter nova, & inaudita

r

if li*

odigia, qua eur declarabant effe naturze

æ[OfiUm

b

ominum , Principem ; ac moderatorem

fut

: mundï.

Dz Jsesu CnunisTI

130

& 3

mundi. Qualiä funt , quód de cruce pe;:

Deur

dens, defectus viribus, variis poenarum ge-

)

neribus exhauftus, valido clamore animam

fuam Patri commendavit : & mox ab illo

teS, !

t

clamore fponte fuà , absque alterius cauíze

Quo ternpore

vald

impulfu , fpiritum emifit.

velam templi (a) exterius ; quod vdem Dei

E

fpef

à reliqua templi parte fecernebat , à fummo

usque ad imum ultro diffectum eít, elemen-

quid

perci

tà concuffa funt , terra mota eít, pétrae fcif-

fi , monumenta aperta funt, tenebre obor-

hm

tsj

t , & fol obícuratus eít fpatio trium hora-

rum , absque (b) ordinario objectu lune;

ERN

quippe rotà

repione c:celi inter folem, & la-

ptol

Ium

nam inrerje&à , videlicer die lunze decimo

quarto , quo tempore folenne erat Judeis

Dd

Hsec elementorum hor-

Mor

celebrare Pafcha.

renda turbatio absque fecundarum caufarum

p

Inpi

concurfu , aliáque miranda, quee diximus,

manifefte declarabant omniporentiam Jefu;

üsà

&in impiorum Judeorum cordibus horro-

ii

s

rem, ac divini judicii metum ; in aliorum

d

animis varios motus generabant ; fpei, pee-

E

u

nirentig , indignarionis ob facinoris atroci-

tarem , fiducie , ac pietatis erga Deum.

if

dor

Omnino clariffimam rei famam excitabant.

derc

lis enim rebus confpectis , Centurio , qui

ex

(a) Orig. ;n 2). Mattb. tra&t. 35. Hieron. ad Hedib. 8.

fom. 3.

(b Orig. ibid. Dionyfius JAreopag. ed. Polycarp

[

ä)g

von. in Mattb. 27.

H'

j

ä

CLARITATE & GLORIA.

——

I31

t p

ex adverfo cruci aftabat ; (c) glorificabat

m

Deum dicens: Veré hic homo juftus erat:

(d) Veré hic homo filius Dei erat.

Et mili-

g

T

tes, qui (e) cuftodiebant fepulchrum, vifo

T

terrie motu; & his, quz fiebant, timuerunt

valde; dicentes : Verà filius Dei erat iíle.

tenpt

den ]

Et (f) omnis turba eorum, qui aderant ad

fümm

fpectaculum , & videbant, quz fiebant, quee

elenta

quidem erat numerofa populi multitudo ,

percutientes pectora füua revertebantur, iíla

nl

T

nimirum probant, opinionem divinz virtu-

tis Jefu mirificam fuiffe in ipíà morte,

uda

m hort-

y hn

etiam poft mortem duravit, üt inter caetera

Il'bö(hþ

probat exemplum Principum, & Pharizeo-

3 dCCimG

rum : quibus potentia Domini Jefü etiam

[ Judæiï

poft mortem íufpe&cta, & formidolo(a fuit.

um o*

Mortui neminem lzdunt, aut mordenr, juxta

qufacu

proverbium ; & proinde non formidantur :

in Phari(zeis veró dilucidé deprehenditur me-

jixums

n

tus à mortuo Jefu, videlicet ne , juxta pra-

dictionem füam , tertio à morte die rediret

y hur

qliorit

ad viram. Que rcs perfpicuc arguit, pre-

claram fuiffe opinionem virtutis, & poten-

þei: Pæ

rud

tie Jefü : quippe que tantum valuit apud

infenfiffimos ejus hoftes , Principes Sacer-

Dan

ul

dotum, & Pharifieos , ut etiam morruo cre-

derent quiddam ineffe divinurn, quod rnetue-

L]Iio !

Z2

rent,

bos.

':(c) Luc. 23.

; pe!

d) Mar, 15.

ii P

(e) Mait. 27.

(£) Lac, 35,

132

Dz ]zsu CungisTI

"n

i Cüfä

ael

rent. Id enim claré demonftrant, vi

o

dicu

rà, atque operà in fepulchri Dominici cufto-

diam impensá.

Quod ut clariüs appareat ;

filt )

dii

op-re pretium fuerit inquirere, qualis illa cu-

ítodia fuerit: in primis autem quantus fue-

tari

(is

rit numerus milirum affervanüum — fepul-

Gts

chrum. Erquidem apparet, numerum non

fuiffe mediocrem.

Neque enim vulparis

qua

fare.

impetrande cuftodize gratiee adiiffent preefi-

dem Pontifices ; ipfi preepotentes , opibus

(ifpo

magnis , poteftate tantüm non regià , famu-

achr

lorum numero abundantes , & tunc quoque

tt,

propter Paíchee celebriratem magnam clien-

h

Pa

tum turbam poft fe trahentes, quibus fepul-

chri cuftodia tutó committi poterat.

Habe-

tis d

bant autem & eoomiryosc , duces; five magi-

milit

ha

ftratus templi , & miniílros : quorum ope-

ráin ejusmodi negoriis uti folebant ; üt eX

tem,

Joannis capite 7. & Actorum 5. patet. Ve-

feffs

Dew

rüm hos repudiabant. Perebant igitur vali-

dam militum manum, qui & armis inftructi

tott

& ad pugnam exerciti effent , quíque vigi-

qu

lias, & ftationes ex Komanorum difciplina

inï

apgere poffent.

Tertull. in Apologetico di-

fid

——

(&

cir, Principes magná militari manu fepul-

chrum circumdediffe.

(g! Lactantius ; fir-

du

miter circumdediffe milirari cuftodià :

B.

1

(h) Hieron. dicit cohortem adhibitam Di-

ligentem fané, & firmam cuftodiam admotam

()

m ss

cre Cf—l;

t

.

4. cap. zo. Divin. Inflit.

(h

5

"

S

j

Hedibiam quafl. g, tom. 3. 9 in Matth. 27. Tom. g.

|

CLARITATE & GrLORIA.

133

—

t À

VE

tl (

]i

credendum eft. PrincipesenimSacercoturn

culi

dicuntur lapidem fignáffe cum cuftodia; u«

Qs

aüc xougd'iac , hoc eft , adhibirà illà cufto-

ia

dià: que (i' fcilicet erat nota aliqua legio-

f

nariorum militum manus , cuftodize civita-

Ea eft enim articuli vis apud

puï

tis deputata.

] 1]

Gracos.

Nimirum talis feré cuftodia fuit,

Vlots

qualis erat cohortium, qua ab Auguíto Ca-

fare inftitutee füerunr; & per urbem Romam

præn

difpofite , arcendis per noéctem incendiis ,

oplblh

Af

ac latrociniis ; üt (k) Pomponius Letus do-

cet, aut , üt Erasmus credit , ejusmodi fe-

[uoque

TU

K

r& hominum penus ; cujusmodi fünt apud

5 iepul

Parifios quadringenti, ad publicam civita-

Vk

tis cuftodiam defignati, Romanos autem eos

Exifti-

Amag

milites fuiffe conftat ex Matthao.

mandum eft igitur , aut illam fuiffe cohor-

10

ye

tem, quam in porticibus templi, ex more;

V

feftis diebus preefides collocabant, ad coli-

bendos fübitos populorum motus ; qui ex

t VäJl

j

*

j

toto terrarum orbe conveniebant : aut aliam

li

quampiam de legione detractam, que legio

pv

qui

in palatio Herodis , aut caftro Antonia prz-

ub

fidium agitabat, ut (l) Jofephus fcribit, Ea-

demilla fort?; quae cum Jefus caperetur, con-

pl

j5 [

duéta ; &, dum flagellaretur, tota in preto-

rium intromiffa fuerat.

Hanc enim proba-

m

hi.

adale

j J

W

L

[

(3) Theophyl Q? Eutbyhz. in Mattb. 17.

ortibus , cpportumis locis ab Augu-

redfü

(k) De feptem ceb

« conflitutis , vide l. 3. ]. deoffic. pr

æfþäïi vigilum.

. de bel dud.

J

(D. Jofepb, lib. 2o. cap. «. o (ib. 6. cap Ó

134

Dr jEsu CHnisTI

Jamrecceasnan

|

bile eft itidem ad fepulchri cuftodiam adhi-

l

fratri

bitam.

! miferi

Continebat autem cohors milites fe-

lfamp

ré fexcentos. Quem numerum quandoque

auctum legimus, & Vitellium, ac Vefpafia-

| fopak

B

num Imperatores conícripfiffe éohortes, qui-

bus fingula millia ineffent, üt (m) Tacitus

| du

| pile

fcribit. Er Jofephus , quàm valide fuerint

m t

cohortes , fatis oftendit in libro 3. capite 3.

ppo

de bel. fud. Certé talis cuftodia addita fuir,

qualis fuüfficeret adverfüs omnem vim, atque

100 4

(010.

fraudem , quà fcilicet tutiorem humana in-

duítria exco

itre non poterat; in hunc mo-

m

j

:

dum cum

divina potentia certans , verüm

nimium iniqué comparatocertamine, Omnia

lendu

P

enim Principum, acPharifzeorum molimina

lQufe

non folüm non obfuerunt gloriee Chrifli ,

n

verüm etiam illuftriorem illam reddiderunt.

Ex hujus itaque cuftodic ratione manifeftum

Obícu

reddirur, tantam opinionem divine virtutis

füre

—

tetmy

Jefu in Principum, & Pharifieorum animis

hefiffe , ut etiam mortuo virtutem ineffe

Inod

Ximy

crederent humaná majorem, & timerent, ne

mortuus refürgeret, flagitiíque in fe commif-

Wt

r

fi peenas repofcerer. Id enim nifi credidit-

fent, nulla caufa idonea reddi poteít , cur

——

Tl

Tum

diícipulis corpus Jefu inviderint, magis, quàm

Herodes corpus Joannis Baptiftee difcipulis

dixi

ejus ; & cur Jefü corpus affervari tantopere

utig

| pulz

curaverint , Stephani veró , & (n) Jacobi

fratris

(m) Zacit. lib. :8. 4naal.

| Dofit

(n) Eufeb. lib, 2. bift. Eac]. eap. 25.

| 9t

CrARITATE & Gronia.

135

fratris Domini corpora »fgp'iiï-t'uræ tradi per-

m d

Y

iniferint.

Nam & Principes ipfi hanc cau-

Id

fam produnr, cur ad tertium usque diem

.

fepulchrum muni

ri poftulaverinr , quód Je-

'e

f

650

fus dixiflet , fe refurrecturum tertio die.

)d

Ti

KU

Proprerea humanis viribus ei fe obfiftere

pofle credebant : & quemadmodum vivo vi-

- fuentt

tam eripuerant, ita refurgenti velut manum

ag

opponere non dubitabant , üt B. (0) Hie-

ia f

Yon. ait.

Quorum omnes conatus quomo-

] dtié

n i

do in diverfum cefferint, & exierint in glo-

riam Chrifti , jucundiffimum fuerit inqui-

I m

venunm

rere : praterea etiam neceflarium, ad refel-

Jendum impudens, & vanum mendacium

Om)

Principum, & Pharifzeorum, apud Judaos

noli

Chri

incredulos vulgatum , de furto corporis Do-

minici : quod mendacium confictum eft ad

|denit

obícurandam inclytam famam gloriofe re-

Vl

furrectionis, ac propterea indifcuffum pra-

virtüti

Porró admirabili

termittere non debemus.

; animii

modo factum eft, ut, quz ob eam, quam di-

n I

ximus, caufam à Principibus dic&ta, aut facta

atet FC

narrantur , ea omnia fidem ftabilierint in

qe*

primis, & refürre&tionis miraculum, ac plo-

g

riam auxerint, üt in fingulis actionibus illo-

[efï; CTL;

rum apparet. Cum enim Pilato dicunt, pra-

!5 "

dixiffe Jefum, fore, ut poft tres dies refürgeret,

j

utique fatentur eum effe mortuum. — Cumfe-

u

ulchrum firmà militum cuftodià cingunt, ap-

)

pofitó

que figillo ipfimuniunt, oftendunt effe

f

4

d

. fepu -

(o) Hieron. in. Matt. 22.

136.

Drz Jresu Cunis:

——2

fepultum, &in il.l-(.)-iþfo fepulchro corpus ejus

dfiet

pofirum; deinde cum aflirmant corpus fürto

Qt6, (

fublatum, fatentur jam in fepulchro non effe,

tempi

Furtum autem fieri non potuiífe, evidenti-

il

bus rationibus probatur, ür mox videbimus:

—

Cim

fed neque vim illàtam ipfi fatentur : neque

magi(

dolum militum objiciunt.

Eray

Sequitur ergo,

veré mortuum, ac deinde refürrexiffe Jefüm,

CQ .

ficut ipfe predixit, & milites teftantur ; fur-

& pi.

tum autem, üt dicere coepimus, falsó obje-

BQ

Ctum res ipía declarat. Primüm fuffoflum

E

fnit

fepulchrum dici non poteft, quod excifüm

TOl

erat 6 vivo fàxo; ( p) év jj zriroa, — Nullá

leodi

étiam alià ratione defionatum fürtum pavor

UO

difcipulorum oftendit, qui ad eum modum

m; li

animis conftrernati erant, ut domo egredi

COI'p(

non auderent : tantum abeft, ut legionario-

COmr

rum miáitum turbz immifcere fe, & ingerere

n

auderent. Fingamus autem aufos fuiffe per

pliim

medios cuftodes ad fepulchrum accedere:

Qub

quomodo revolutum eft faxum illud gran-

Qu

de, quod ad oftium monumenti advolutum

pral

fuit, adeó fine firepitu, ut nullus excubito-

lpfo

rum fenferit? Dieamus autem id factum, &

lo

fepulchrum ingreffos: quomodo ifta cohe-

illo

rere poterunt, ut corpus füftuliffe dicantur,

D

linteamina veró reliquiffe, & füdarium, quod

ürr

An

'

füper caput fuerat, feparatim pofitum ? Un-

ill

l

de ifta tanta fecuritas, ut cum in promptu

in fà

effet

nE d

d

(p)' ..M-m'/;. 27.

(0)

—

CrLiaRITATE & Gronia.

157

u

effet corpus cum linteaminibus fimul afpor-

us

tate; tamen 1is detrahendis periculosà morà

nonds

tempus extrahere, fibíque ipfis negotium

viden

faceflere maluerint? prafertim cum ea res

ehimis

cum conrumelia conjuncta effet corporis

:g

magiftri füi, quem rantopere venerabantur ?

ia

Erant enim linteamina, atque füdarium ad

j n

eum modum corpori conglutinata, ut viíco;

od

& pice tenaciüs inharerent, neque facili ne-

9 0

gotio, & fine injuria corporis, atque horrore

Vfl

feparari poffent, ut B. |q) Chryfoftomus an-

xf

notat, alique veteres, quibus modus fepe-

Nl

liendi antiquorum notiffimus erat.

Dicit

» p

autem Joannes Evangeliffa, centum libras

moduïy:

myrrhe, & aloés in unéctionem Dominici

) qu

corporis infümptas. Ad hac fi tam grave

;*ionarir»

commiffum eft à militibus negligentie cri-

o

men,; qui factum eft ut non fuerint ad füp-

il

plicium pertracti à Principibus Sacerdotum?

xelett

quibus intantum curze fuit diligens fepulchri

cuftodia, ur figillando fabbatum folverint?

m

volit

prefertim cum probari id crimen, plurimum

ipforum intereffet, ad infirmandam refürre-

xo)it

à

&Um) i

tionis fidem.

'Tantum autem abeft, ut in

(v

np(

T

illos arimadverti poftularent, ut. etiam mà-

dians

gnis affecerint preemiis, Denique fi difcipuli

]

Jfi

^ *

furripuerunt corpus furto, qui factum eft,ut

?qu

C

—

j

"

illi pauló póft pro teftimonio refürrectionis

m

yoit

Ü

in tanta fefe pericula conjecerint, nullo pro-

1

zi

C2

P2

:

]

potito

»/

(9) beyjb]zï Homil.84. in. Toan, (7 Eut/agn:in 20.

/089.

138

Dz Jzsu Cunisri

st

pofito praemio ? Tum quis eis poteftatem

aongtt

tribuit rurfus edendorum miraculorum, quà

conià

ad tempus caruerunt, fi Chriftus non refur-

Princil

rexit? &, uti promiferat, non mifit Spirirum

dicunt

fan&tum? Poítremó fi cuftodes dormierunt

quo i

omnes, quomodo viderunt furtum fieri?

dum:

quomodo teftantur ? Ex his omnibus efhici-

für; (

tur id, quod modó diximus, Jefüm ver? mor-

qp.J.

tuum, vereé refurrexifle.

Principes enim

Stcerd

quó obnoxiüs contenderunt, ut veritatem te-

pa(üom

gerent , atque opprimerent, eó notiorem, &

[

teftatiorem eam reddiderunt.

Reftat unus

fios Q

fcrupulus, quem tamen non erit difficile exi-

Krm

mere. Non inepté enim quari potelt ; fi

tlf

milites fepulchri cuftodes retulerunt corpus

Tum lw

Domini furto fublatum , quomodo potuit

(f 1

Matrtheus refürrectionis hiftoriam texere,

"d)

reliquáque omnia , qua in concilio Phari-

fiüdec

(zeorum gefta fünt, exponere? fcilicet quód

fij

Angelus defcendit de cclo, quód lapis re-

ten

volutus, quód pre timore exterriti, conculli,

Cite)

icciómoar, quód pecunià corrupti fuére cu-

qiff

ftodes? Facilis refponfio eft, primüm enim

i

veritas rei innotuit per ipíos milites: qui

Ua

mox à refürrectione Domini, üt erant animis

confternati, famam rei geítae paífim divulga-

l

D

verant, interim dum nonnulli ex eorum nu-

)

mero (r) adeunt Principes Sacerdorum, &

:

rem eX ordine exponunt: dum concilium

[ on

COI'I-t

2bi LB. Hier.

(1,-) Mattb. altime, q7

u» amcncm

SLARITATE & GLORIA.

239

m

congregatur: & priusquam mendacium pe-

m g

cunià redemptum effet, Deinde per ipíos

Qn re

Principes: quorum multi in Jefüm credidiffe

Spiritun

dicuntur Joan. 12., qui concilio interfuére:

ymient

quo in numero (s) Nicodemus erat: & du-

m fim

dum anté fchifipa in ipfo concilio fuiffe legi-

bus f

tur; quód multi faverent Jefu, àt Joannes

'ert m

es eli

cap.9. refert, P;eeterea res patefacta eft per

Sacerdotes : quorum magna turba mox à

tatemt:

patfione Domini ad fidem converfa fuit ; üt

Orema

fcriptum eft A&orum capite 6. Per Phari-

li m

fzeos quoque fideles, A&torum cap. 15. Item

X d

per multas myriades Judeorum credentium

od

in Jefüm, de quibus Jacobus capite 2 . Acto-

r a

rum loquitur in hunc modum: 7des fvater,

p t

quet milha [unt im Sjudeis , qui cvediderumt,

j [

zrósai uvpid c? hoc eft, quàm multee my-

p P

riades. Per hos itaque;, quos memoravimus,

x n

Principum, & Seniorum derecta malitia, &

ls

refurrectionis veritas comprobata eít; & id-

conCUiï;

circo Apoftoli dicuntur teftimonium reddi-

od

diffe refürre&tionis Jefu virtute magná, (t)

jm a

psydn d'uvduei, nemine propter rei eviden-

Til

1

PI

tiam contradicere valente.

CAP,

ff Q]Bm

ol

(s) Joan. .

rum

jum ?

.(t) d. 4.

-

u

a2

p

n

»

vA

I

a

354

(

( du

(

'**E

ed

93-.

"

^ v

RUE

k—ï»

Y

/'

2

/'4

Ilï'(((/

Z» .

w d

140

|

Drg JES-EJ"CHRI"J!

— —

: füer

CAPUT XVII.

AQrUm

figabl

De gloria Domini Jefu poft re.

tigltum

furrectionem, & de variis apparatio-

dipnità

nibus ejus: & quód non ífolum duodecim

Chionis

Apoftolis, verüm etiam plerumque 72. di-

fümpi

fcipulis apparuerit, aliísque viris usque

| difcg'pw

ad 126, aliquando plusquam.

viti, 4

quingentis.

! [hores

Agna itaque fuit Domini Jefü gloria

! Ut f

M

dum viveret , & verfàretur in terris:

ippatit

magna in ipfà paffione, & morte : maxima

l

l p()ü(

. [

veró poft refürrectionem. Refürre&tio enim

fidem difcipulorum confirmavit, fpem accen-

làc vi

confed

dit, charitatem inflammavit , totümque ter-

rarum orbem ad Chrifti venerationem com-

fnen(om

clebri

pulit; Judaeis infidelibus ad defperationem

usque mente confufiss Ad cujus quidem

QU eni

glorie confiderationem commod? hàác vià

N

deducemur, fi cognoverimus, quanta certitu-

Omnib

do fuerit refürrectionis, quibus fcilicet argu-

rehgm

mentis prodita, quibus teftibus comprobata

fimy

Chrif

fit , & proinde quanta ejus evidentia , aliàs

&l

incredibilis rei; fuerit. « Quod ut efficiamus;

Omne

neceffe erit; omnes percurrere Jefü appari-

tiones, quarum Evangelifte meminerunt:

VC pgt

id quod nobis vifüm eít faciendum etiam o

her Ibu«

hanc caufam, quód ea, quee ab Jeíü fa&ta re-

Q

feruntur poft refürrectionem , multi ita edif-

li (et

ferant quafi non aliorum teftimonio proba-

(2

|

b

r

CLARITATE ET GLORIA.

I41

s d

tà fuerint, quàm duodecim Apoftolorum,

]l

quorum teftimonium tametíi certum, &irre-

fragabile fit; tamen qui hoc faciunt, utique

p

multum detrahunt de hujus hiftorie fide, ac

L]

?

dignirate

L]

cum ad teftimonium refürre-

duod

&Qionis non ApoPcoli tantum duodecim aí-

ii

fumpti fuerint, verüm etiam feprvaginta duo

p usqi

difcipuli, alitque viri usque ad centum vi-

P

pinti, aliquando etiam plusquam quingenti

fratres, . Huic igitur rei ferviet hic tractatus,

fi pl

ut fciamus, quinam electi fuerint in fingulis

in felti

apparitrionibus Jefu teítes rerum geftarum :

- tnàxt

ut; poftquam conítiterit, ornnibus modis te-

ftaram veritatem Dominice refurrectionis,

Áfio

ymat

hàc vià facili negotio confequamur id; quod

confe&arium, & nobis propofitum eft, im-

imque [

meníam Domini Jefu gloriam, & nominis

g a

n

celebritatem poft refurrectionera fuiffe, Ne-

que enim fieri poteft, rantz rei veritate de-

d

M

a

i

te&tà , tam incredibilis, tam admiranda, tam

|

V

omnibus fzeculis inauditze, tar falutaris, quin

uat

1

religioforum, &bonorurn omniurn animi ex-

fiori

ml

ftimularenrur , ad praxücandam gloriam

Chrifti, cujus divina virtus otnnibus modis,

n

& ad plenum declarata effet; omnino veró

e&ikl f

omnes rei novitas vehementer commoveret,

(

ac percelleret. Primüm itaque Jefus u) mu-

mmeruü

lieribus videndum fe prebuit, primo die

Ti

fabbatorum , quas etiam allocutus eft,.à qui-

TO

ffus

1

j

[ I

bqs tenerl, & contrectari pedes füos pa

eft,

uopfüb

"(u) Mattb, ult.

142

Dz Jesu CunisTI

eft, Marie fcilicet M;ädalenæ',—& alterze

1 t d

De beata vir-

Marie, àüt Mattheeus fcribit.

jrpia

xine Maria Jefu matre nihil quidem fcriptum

iib um

eft à Matthao, atque aliis Evangeliftis: ta-

füm 1]

ren nüllo modo dubitandum eít, quin pri-

'mteuig

ma omniüm viderit Jefüm poft refurrectio-

undec

nem,.

Utrüm veró folis hifce mulieribus, an

amil

étiam aliis apparuerit, non fatis liquet. . Si-

[ur

quidem ex Luce capite 23; & 24. conttat,

dlios (

complures mulieres ad fepulchrum veniffe.

dm e

Ita enim fcribit, mulieres, quae à Gaalileea Je-

Quj

füm comitate fuerant, vidiffe monumentum,

fülft 4

& quemadmodum pofitum effet corpus Jefü,

qum', 31

& reverías paráffe aromata, ac fabbato qui-

Trenin

dem quieviffe : unà autem fabbari , hoc eft

lefum

multj

primà, ingreffas monumentum; vidiffe an-

;elos, & reverfas à monumento narráffe. A-

Cettii

É

Evat autem , in-

ponem

poftolis ea, quee videran

uit, Mavia Magdaleue, €$ Joauna, €9 Ma-

| üttant

» €2 ceteve , qua cum eis evaut , que

Ntnt

via f?aco//z'

dicebant ad 4fpoflolos b«c.

Eodem die vifus

|

&tn

eft Cleophae, & alteri cuidam difcipulo, eun-

|

tibus Emauntem : qui antequam Hieroto-

fcilis

Ivmam reverfi effent, Jefus ertiam Petro con-

CUf

fpe&tus eft. . Deinde eodem die, (ed qui de-

du

clinaverat in vefperam, fimul omnibus di-

Ttem

fcipulis apparuit, iisque pacem precatus

]

óoftendit manus, & pedes, cibümque cum illis

unàfümpfit. — Cum ergo fevó e[fet díe illo, in-

y

)

quit (x) Joannes, uud fabbatorum , 9 fores

|

li

-

efen

Qu )

;(;) Mjwm. go.

L

d

CrámiTATE & GroRiA.

143

&

j

beta

e emr 'cla.äæ , ubi difcipuli eraut. congvegati

proptev merum fudeorum , venit Sfefus , €9 ffe-

a

tit in medio, &c.

Cum aurem difcipulis Je-

elilis: :

fum apparuiffe dicit; non folüm Apoftolos

ny

qii

intelligit, qui modó o/ (y) Wd'xa, hoc eft,

efomrdt

zï

undecim illi; (z) modó ei J'éódvxz , duode-

[el ibu&ä

cim illi, aut proprio nomine Apoftoli vocan-

Qu

tür: verüm etiam e difcipulorum numero

" coulþg

alios quàm plurimos. —Hoc enim obfervan-

n veli

dum eft, in tota hiftoria Dominice refuürre-

xlile: )

&ionis perperuum effe, ut difzipulorum no-

mientul

mine accipiantur promifcué omnes ; quot-

)d

quot Jefü fe&atores fuerunt in ejus vita.

yto g*

Erenimnon foli Apoftoli duodecim viderunt

d

Jefüm poft refürre&ionem, verüm etiam alii

adilet

multi. Id quoniam magnopere pertinet ad

yil *

certirudinem, & gloriam refürrectionis, ex-

T i

ponemus pauló latiüs. Matthaus, & Joannes

l &51 '

narrant , poftridie Pafchae mulieres, quee ve-

i?

nerant ad monumentum, nuntiáffe difcipulis

TL

ea, que viderant.

ui autem difcipuli illi

!

fuerint, (aa) Marcus declarat his verbis: 7//a,

pülom :

1

du

fcilicet Maria Magdalene, muntiavit bis, qui

cum eo fuevant, lugeutibus, e9 flentibus, hoc eft,

Popof

Wl

qüi

duodecim Apoftolis, atque aliis difcipulis.

J

:

Item (bb) Lucas: Ef vegre[J/e à monumento,

)

if

äuntz'averunt bec omnia illis una'ecim,

€? c«-

pl'CCH

!l

e a

teri;

l ib

!

(y) Mattb. ulz,

(z) In 1. Cor.:j. Q9 ibi Cb

/fdu

- (aa). Marc. wilt, ..

T

hi

—

-/

(bb) Luc. ui?,

Dg Jssu Cunisrt

144

&atione

Zeris omtibus. . n Greecis exempla—ribus ali-

quanto plenior eft fermo propter articulum,

qpente

hüntus

"TR O1 TOiG AOI7TOÍC.

Sic eodem hoc die, fed

(io om

jam vergente in vefperam, ubi Joannes fcri-

bit difcipulos congregatos, üt diximus; qui-

qreavit

dioim

nam illi difcipuli fuerint, Lucss oftendit;

cum de Cleopha, & alio difcipulo in hunc

dentib

t0 fern

modum fcribit: £ fuvgentes eddem borá vé-

gre[fc [unt in Jeru[alem , €$ invenerunt. congve-

« t'eml

[2

ato undecim ,

€9 eos , qui cum illis. evant.

li,

b

qubis

icit congregatos undecim, & eos, qui cum

illis erant;, nempe quos füprà idem Lucas

dpulos

quq f

dixit ceeteros omnes; & Marcus, qui cum eo

fuerant lugentes, & flentes.

Ifta probant

etiam (

verum effe, quod diximus, hoc primo; de

inped

quo agimus, die fabbatorum non duodecim

ts di

Tivüm

tantüm Apoftolos vidiffe Jefum redivivum;

verüm & alios multos, videlicet difcipulos

telübus

omnes fidiffimos , quíque individui comites

| ii

LN

Jefu füerant : omnes illos, quotquot ex totà

illa, atque ingenti multitudine eorum, qui ad

It

Pafche feftum Jefüm fecuti fuerant , arctio-

Ay

re vinculo fidei Apoftolis conjunéti erant;

, Giti

Quos (cc) Lucas appellat Jefu notos ,. cum

| Apoí

R3

ait , omnes notos ejus à long? ftetiffe, fpe-

étatores Dominice paffionis.

Qui ob Do-

Ms

mini Jefu mortem defolati , marentes; fugá

l?triql

difperfi, atque latitantes, ad famam refür-

Anfe ]

rectionis per milites , & mulieres vulgatam;

é latebris fuis exciti, & ad füummae rei exfpe-

i

i

)

|

L

; &ati(—):

Y

)

i

(cc). Luc. 25.

CLAI)LVITA:TE & Gromzia.

145

— a

anbur d.

äationetn ercéti, ad ades Apoftolorum fre-

atticuut

quentes confluxerant : ibíque novis fubinde

c dl

nuntiis varie affe&ti fünt, donec Jefus in me-

i

dio omnium conftitit, eorámque animos re-

jmisg

creavit ; & pro luctu, & fletu perfecto gau-

dio implevit , ac denique fidem eorum evi-

; olfen

b ind

J

dentibus certiffimisque argumentis, & rnul--

tO fermone confirmavit.

nl

0i f

- dd) Eurhymius

éo tempore feptuaginta difcipulos adfuiffe

i a

iljr i

credit , aut fimpliciter omnes ; fcilicet de

quibus egimus : (ee) Haimo feptuaginta dif-

yquait

m Luüci

cipulos , & fanctas mulieres.

Er quidem.

pi d

quód feptuaginta diícipuli tunc adfuerint ;

etiam fcripturà tefte probatur.

Quid enim

u

nm d

impedir, quó minüs hucreferamus, quod Pe-

trus dicit A&. 15. Jefum poftrefurrectionem

dhodd

gdivt

vivum íe exhibuiffe non toti populo , (edft

ii

teflibus preordinatis ; five priüs ordinatis?

üimirum , inquit, nobis ; qui manducavi-

j comih

mus , & bibimus cum eo , poftquam refüur-

r

rexit à mortuis.

Dicit Jefum non tantüm

Üit QU*

Ü

Apo'&olis con

(pectum, verüm etiam feptua-

EL

4

, Neque enim foli

n& il

| di

ginta duobus difcipulis.

Apoftoli priüs qrdinati fuerunt. à Chrifto ;

y5; ?

five, üt Luce verbo utar ; argoxexemoroyn-

[lffe; !

uivoi ,. fed & alii fepruaginta duo.

Nam

yd

uo

nl

ütrique ad par preédicandi Evangelii munus

n j

t patet ex

n

ánte p:a(ïïonex.n electi fuerunt, à

p

—l

. Luce

vll

TU

n;(c'ld) Entbyn;. in.24. Luc. ..

jic

&

-(ee) Haimo Hoemil. «. poff llzafrlm. :

*

145

Dz Jzsu Cünis 1

Lucee capite to. Ii igitür cum poft refürre:

(lis co]

étionem unà cum Domino Jefü (ft) ediffe, &

( &

bibiffe dicantur , non videtur ambigendum,

puudd

quin hoc primo die interfuerint recognitioni

batt :

Jefü, nempe quo die Jefüs cum difcipulis

füerin

(gg) cibum fümpfiffe legirur. Non minüs, |

loran

probabile eft, adfuiffe & aliosusque ad cen-

Apdí

tum viginti viros, illos, qui Aéctor, capite 1,

tür a

memorantur. ^ Quos credendum eft cum

qc f

Domino Je(u poft refurrectionem familiari-

diximi

ter veríatos , & ex omni credenrium nume-

torüm

ro felectos , ut teftes effent refurrectionis :

dc K P

uód omnium probiffimi , & ferventitfimi

] deeni

effent ad Chrifti nomen liberé profitendum,

O

juxta Oecumenium in caput 1. Actor. Quip-

etiüm

pe quos infrà probabimus etiam tunc pre-

dum,

fentes fuiffe, cum ]efus aícenderét in ce-

lum : & deinde iu fefto Pentecoftes accepif-

fim J

B

fe Spiritum Sanctum. ^ Certé Chrifti nomi-

; ol

nis celebritas , rei magnitudo, & novitas ,

tum Pafche folennitas ; fateri nos cogunt ;

! t ]

"JS'f J

non mediocrem numerum difcipulorum apud

i

Apoftolos fuiffe congregatum.

uos omnes

pus j«

credendum eft deinceps perpetuó apud eos

ptovi

conveniffe ad Pentecoften usque. — Miré ar-

QY

debant illorum animi, & in dies majore ftu-

dio accendeban'ur; pleniüs percipiendarum

füblimium, & admirabilium rerum, quarum

(h)

[?-

(i)

contemplatione fr-uebantur.v Qlo;irca fa

IS

—

us

li

(f£) Diclo cap

i

. 4Q. Aifïor.;

(

| (j

-(gg) Luc, uit.

: i

H

- CLARITATE ET GLORIA.

m

147

t s

&is colloquiis , & collatione rerum fefe mu-

elili

tüó exhilarare , inftruere , & confirmare

)igendur,

paudebant , ac fimul in eodem loco refide-

cognitio:i

bant : non quód in unis eedibus commorati

di(cipüiï

fuerint , fed quotidie ad «des (hh) Apofto-

n m

lorum commeare foliti effent.

Soli enim

D d

Apoftoli duodecim fimul habitáffe fcribun-

, Gl

tur cum mulieribus , & Marià matre Jefü

|(é

i

(

ac fratribus ejus , cap. 1. Actor. Ad hos, üt

f amiüff(

diximus , univerfos Jefüs primo die fabba-

J Rurt:

torum venit ; appetente jam vefperáà , (ii)

re&ionis:

oUcW, óN.íac . ut omnes congregarentur. Val-

ventin

de enim timebant , inquit B. ( kk) Chryfo-

afuendumJ

ftomus, cum jam ceenz tempus inftaret ; aut

h QU

etiam forte difcipuli accubuiffent ad ceenan-

tux p*

dum.

Sic enim Marcus ait , noviífimé Je-

u

fum apparuiffe recumbenribus illis undecim.

guup

'

Nam & ille hanc primee diei hiftoriam de-

nl r

fcribir, quanquam id noviffime factum di-

! govitäJ

cat,

Pro ea enim voce, . Noviffimé, Grecé

y u

:'J's-egov fcriptum eft, hoc eft, Poftea , üt re«

qrund

&e (ID) Erasmus, & Janfenius Gand. Epifco:

Vs

pus norant.

Caeterüm eo tempore diviná

T

providentià fa&um eft , ut abeffer 'Thomas

Mi

u

Apoftolus , quo per illius incredulitatem &

mjorefï

2

curiqfif;

j

Ms TOR

(hh) Luäolphw P;zr; k mþ. 832.

" quä!m

x

J!

(i) Zoum. 20. Matt. cap. 27. Hec verba oU

" Sxþfa;

od

fic accipit ibi

Cum autem feró fa&tum effet.

t

Hieron. ad Hedib. 4. tom. 3.

(kk) Hom. 8j. im Joan. 20.

(1) In annot. in Mar. slt,

L

148

Dz Jzsv CnnisTi

. —

Edriäfïätemþöfg;löid»um illuftrior, & teftatior

m

redderetur Dominice refurrectionis fides.

| tem (

Iili iraque jam reverfo ccereri difcipuli ala- |fjgi

cres , & fide pleni dixerunt , vidimus Domi-

vida»

nuin.

Quippe folito more unà cum illo ci-

Matth

bum fumpferant , & omnibus fenfibus veri-

Apofl

tatem perceperant refurrectionis.

Necdum

(pp)

tamen ille credidit, donec & ipfe omnibus

énim

fuis fenfibus fatisfecit. Id contigit die à re-

« (

furrectione octavo : runc enim rurfus Jefus

fum I

confpiciendum fe prabuit difcipulis omni-

firu] :

bus , ad eundem modum congregatis, üt

tlot,

priüs abfente Thomà fuerant, üt indicat heec

mum

vox , iterum , conjunéta verbo , Difcipuli.

Cle er

Sic enim à (mm) Joanne fcriptum eft : Zfe-

dlCaI j

vumervant di[cipulieyusintus, |Significat enim;

Jtun,

non Apoftolos folàm congregatos ,. verüm

dubita

etiam alios fimul cum illis difcipulos com-

| t a

plures. Pauló póft, cum reli&is Hierofo-

; Thomg

lymis , ad montem Galilece verfus, ud juf-

ptada

fi erant , difcipuli proceffiffent , in ripa fta-

Jf

gni Genefareth épas&pos«v — manifefté viden-

' DOmim

dum fe exhibuit Petro , Thome , . Natha-

| dfeA (

naéli , filiis Zebedaei Jacobo, ac Joanni , aliís-

E

que duobus ex difcipulis: cum quibus pran-

diden

fus , & maximam diei partem verfatus eft.

Deinde , uti conftituerat , oftendit fe difci-

(o9)

pulisin monte Galiles, — Sic enim (nn) pre-

(5

dixerat Jefus : Pof/guam refurvexero , prace-

(j ;

: dqiiz

( mm) 70071 Juo,

(tt

)n

. ínn) Matt. zc.

[

CraARITATEZ & GrIORIA.

145

&t

dmn vos m Galileam , & poft refürrectio-

yns f

E

nem ( 00) dixit mulieribus :

BMte, nuntiate

pl

Jvatvibus meis , ut eait in Galileam : ibi me

vidcbunt.

sls

Quanquam autem in hoc monte

üm i

Matthaus dicat eum apparuiffe' undecim

(ibus v

Apoítolis , non ideo tamen credendus eft

Nadi

(pp) exclufiffe difcipulos reliquos.

Huc

t o

enim commodeé referemus , quod D. Paulus

i die

ad Corinthios capite 15. ait, Chriftum vi-

v f

fum plusquam (qqJ quingentis fratribus

s omo

firnul : ex quibus plures eo tempore füper-

DAL

[

effent, quo illa fcriberet, aliquot veró fupre-

mum diem obiiffent.

Q hgt

Atque hoc modo fa-

D

cile erir invenire rationem , cur Matthaeus

d

li

dicat, quosdam in monte, poftquam vidiflent

ffst a

Jefüm , dubitáffe,

Non enim Apoüoh (rr)

5,"

«tl

dubirabant ; illi enim primo à refurrectione

yjjs u

die crediderunt : quippe fide pleni dicebant

; H

Thome , Vidimus Dominum.

Et cum

lh

US)uul

pranderent cum Jefü , ipfo etiam 'Thomá

prafente ; fciebant ; inquit Joannes , quód

jt n

Dominus eH'et

:

jl

j

Verüm illi dubitabant ; qui

antea non viderant Jefüm : 1deoque minüs

T Ngfh'

in fide fohdatl erant.

".

Qui tamen & ipfi cre-

diderunt ; poftquam Jefus propiüs acceffit,

T

p

2

erfiti t

l

—

O-

hf fk dllv

(00) Matt. 28.

beopbyl. in Matt. 98 d?' in Joan. 20., Tbon.

] ([mN ln

(pp) Sic TI

3. Q $f. art. 2.

*W

[

udalpbus parte 2. cap. 80. glof. ordin,, in

l

(ad) Sic L

Matt, 28. Lyr.

//

(rr) Theopbil. in 28. Matt 55 glojf ordinar. Poflil

in bebdo Pafcbe , Feria 6.

IjO

Ds Jresu CunterI

*

& locutus eft eis, hoc eft confüeto more do-

ed lic

(d tan

cuit eos , formam doctrinz exhibens, quam

fecuturi effent.

Hoc enim (ss) Mattheus

& pre

000 d

fentit, cum ait : £* accedens , locutus fl eis.

Nam hoc verbum, loqui, accipi folet pro

rettio

verba facere , docere , difputare , üt Mat-

noje

thaig. H illo loquente ad eos , ecce mater

TUhr |

fün

t|

ejus s €7 fvatres.

Id efteo difputante. Sic

—

Luce $. Sedeus docebat de mavicula tuvbas.

&B

etam

Ut ce[Javit autem loqui.

Et Luc. 11. Cum

loqueretur , vogavit ilum quidam Pbavifeus.

Onmneg

Hoc eft, cum doceret- turbas.

Item Joan-

finthio

nis 15.. $z non locutus fuif]em eis ; peccatum

Tüot D

zon baberent. Eraliislocis. lIraque creden-

t x

] nj

dum eft, illos plené inítitutos, atque:edoctos,

& variis, ac certiffimis argumentis in fide re-

Epiph,

lt ex

fürrectionis confirmatos fuiffe , utpote Jeíu

(tt) frátres , (uu) toties monitos adire Gali-

quui

lzam, & veridicos (xx) teftes refürrectionis

Wt

futuros. Pofthec (yy) Jacobo fatri Domini

pile

Poftremó ;

vifüm Jefüm , Paulus fcribit.

Ofmnit

die à refürrectione quadragefimo, jam afcen-

ponit:

fürus in ceelum , videndum fe preebuit duo-

Q

decim Apoftolis , & aliis, usque ad centum

l5

tur.

.u(läf

Vigilïti , viris, qui Actorum r. memoran

Se

at

" Mass.-uls. . o dor. 3 d -

inquit , in Galilea non femel , aut. etiam , aut

(

1

bis , fed cum multa poteflate oflenfionem i fecit..

41)

(tt) Mart. ir.

fjj

(uu) Matt. 26.' Matt. 98.

M

(

(xx) A&. 7

a

(yy) ». Cor. rj,

QUi

CLARITATE & GL(.)RIA.

I$I

—

0 Ro

Sed ho;: pliobabiïnus capite fequenti, Nunc

yes, (

id tantüm inferemus ex his, quz protulimus,

Mati

Ti

& preeterea aliis argumentis confirmabiiaus,

u d

non duodecim tantàüm Apoftolos poft refür-

re&ionem familiariter veríatos. cum Domi-

y fot

uales fue-

»

N

no Jefü , fed & alios multos.

ruht in primis feptuaginta difcipuli. — Teftes

U

Itantt

a d

funt (zz) Origenes , D. (aa2) Hieronymus,

[

al t

& B. (bbb) Chryfoftomus. — (ccc) Eufebius

H

. u

etiam plures, quàm feptuaginta ponit.

omnes huc referunt quód Paulus r. ad Co-

l: lun*ffdnï-

frem J

rinthios capite 15. poftquam enarravit qua-

l þtt*mfüï

mor apparitiones Domini Jelu , deinde ad-

pe u

dit, vifum non undecim Apoftolis, üt pau-

U

Jó anté dixerat, fed Apoftolisomnibus. (ddd)

gl [idelü

Epiphanius etiam nomina quorundam expri-

ypt e,

mit ex feptuaginta duobus difcipulis ; quos

feptuaginra duos difcipulos ab ipfo Domino

| d Gl

[rredit

poft refürrectionem praedicandi munus acce-

piffe dicit.

Dorotheus Tyri Epifcopus

ais

Dufrent

omnium feptuaginta difcipulorum nomina

ponit: fed quid de illo fentiendum fit, pe-

) 'amaïï»"

ïæbüi[ Ü

culiari tractatu explorabimus. Id, quod ab

his authoribus traditum eft, veriffimum effe

TL

Lucas teftatur ; capite 13. A&torum, ubi fic

fevtiá

git : Deus veró fufcitavit

eum ,ä movtuis

-/

4

—

"w

"j

TM

(zz). Orig. lib. 2 contra Cel[:

aaa) Hierom. ad Fabiolam : de quadr..ma

,

nf for. 3

Wf"M à

man[. 6.

(bbb) Chryfofl. in r. Cor. 15.

(ecc) Euf[eb. lib. (« cap. «4. Eccl. biff.

(ddd) Epipban. lib, y. tom. «. in fiue Q7 in Andce;fb,

352

-Dz Jzso €unisTr

die : qui vifus efl per dies multos bis , qui frmul

; Üipnita

qfcgndewmt cum eo de Galilea in Hierufalem:

| ,cun,lfe

qui usque munc.[unt tefles.ejus ad plebem. . Vi-

| Omiui

fus eft Jefus , inquit , non folis duodecim

| verum

Apoítolis , fed & multis aliis ,. qui fimul af-

| &qui

cenderant cum eo à Galileea Hiezofolymam.

| mt;

Certum eft autem , magnam turbam difci-

! que d

re2 à]

pulorum eum comitatam Hierofolymam us-

que à Galilea , videlicet tot millium, quot

dinis h

nec in deíerta fecedentem. unquam deferue-

üipu

runt; . Quiquidem non omnes ad hoc cle-

Ximus ,

Yetfotr

fle fpectaculum admiffi fueruneindifferenter,

fed ex toto numero quingenti, & ampliüs

&pttp

confpicere eum meruerunt, & um eo ver-

RY Q

fari in Galilea. provincia.

Alii majore di-

verim

gnatione ad omnia adhibiti fuerunt poft re-

Rs

furrectionem gefta ,. etiam apud Hierofoly-

tim l

mam , focii GVv«*y»t , five cooperatores fu-

; U5 per

turi Apoftolorum ,. feptuaginta diícipuli ;

a

juxta eos authores, qucs nominavimus ; üt

| it) ini

autem nobis perfuafüm eft ,. centum, & vi-

Paf

ginti viri.

Quippe quos in. celum afcen-

! füdyg

dentem vidiffe , mox probabimus. . De qui-

N

bus (eee) Lucas hoc loco. potiffimüm agit;

| Kfin

uiinter alios innumeros fecuti fünt Jefum

aE

G

à Galilea, & poftmodum( &f) Apoftoli no-

p

Die fy

minati funt : non quód eádem poteftate, &

: dig—ni;

enj,

(eee) Diche cap, ;,. A. Wde B. Hieron. in Ifas

f'per. boc : & erit, tom. 5,

(P!g) ;

(£££) Vide Hieron.in cap. r. ad Galat

(

J.

: E&W. Q -

Ü

ll

/

Y faft. jam dz.'ü?i:— . focts.

CLARITAT'E. & Gromta.

155

Ed

.

N

dig

nitare preediti effent; quà A: o(toli duode-

F

cim ; fed quód à Chrifto teftes adhibiti effent

um V

omnium rerum , non folüm ante paílionem;

- düottz

verüm etiam poft refürrectionem geftarum:

u (mi:

&quód eam doéctrinam, quam ab eo accepe-

rant, per omnia loca fpargerent , quocun-

lal

tbim d

que ab Apoftolis mitterentur.

Ac propte-

iil

rea àB. (pgo) Hieronymo modó fecundi or-

lm Qæ

dinis pracceptores , modó minoris gradüs

1prà di-

m dbr

difcipuli appellantur. .Porró quodft

|hoc

ximus ,. Jefum familiariter cum diícipulis

;

jf

verfatum, non hoc volumus, quód aíflidué,

& gmphüs

& perpetuó apud illos fuerit, five continen-

m W

ter ; quemadmodum ahtea fuerat in vita :

mj

li

verüm id dicimus ; quoties ad' eos accede-

"ii

ret ,. séque confpicuum preberet , non fta-

np

Hieto

f

J

tim fuübduxifle fe, (ed per multas horas apud

wm—

tT

eos permanfiffe, utpote docentem illos, ficut

du

fecerat priüs. . Hocenim (hhh) Lucas often-

mus; !

dit , cum ait : z prebuit feipfum vivum poft

pajfouem [uam im. multis. argumentis , pev dies

35d

lum 4

ft

quadvaginta apparens eis , €g loquens de vegno

Dei. .Etconve|cens. Multis , inquit; notis

J

qpi

& familiaribus fignis , redivivi corporis ve-

il

(int

ritatem. eomprobavit : nec ftatim difparuit

poft prabiram fui copiam ; fed confüetudi-

[ r

xl i

ne familiari animos eorum explevit; convef-

(f

cens , communi mensá utens, (iii) cuaAucó-

-/'*

5

MiVOQ)

Tj

.(gggï Hieron. aàd 'Fal:iolam tom. 3, wt fup..

*

*

(hhh) A«&. ».

Lr

i

(ii) Vide Qecumen.

1$4

. Ds Jssv CuiismI

peevoc , vel, üt falwi;eXemplaria habent, auväï]-

! tabant

AwCóusvo; , converfans , & confíüeto more

! quit li

loquens de regno Dei : A&yov *« 7r«piriic Ba-

| üïiffj)ï

eixei»c oU S9100. Hóc eft , es docens; que

di

pertinent ad Evangelicam doctrinam , Pro-

düobi

phetarum oracula explicans, & ha&'enus ce-

puura

lata fider myfteria tradens..

Hoc enim eü

mylt

loqui de regno Dei. Et, àt propter articu-

Qum

lum Graca expreffiüs habent , A&yov v 7-

Ximéc

i a BaciAeiac ro0 9«00. Quo fenfü idem

fenfüm

ucas hec verba ufürpat, fcribens de Do-

eDim 4

mino Jefü docente (kkk) turbas : Quod cum

etpliq

tineter

coguovillest tuvba , [zcute funt ilum , & ex-

cepit eo$ : €g loquebatur illis de vegno Dei :

müq

£AdAer aTeic arsQi vHc (ÜmciAeiac oU 0U.

lirere

Item capité 19. Actorum , cüm ait , Paulum

Ti

ingreffüm Synagogam íuafifle deregno Dei:

r (l

a ar«gi TÀc BaciAGas TOU OU.

t capite

-

Iqut

-

ultimo, docuiffe, quat fünt de Domino Jefu:

Dhetu

«d 7rigi T0U xupiou T'nzo9. — Quód fi plané fcire

&

pAtere

volumus, quód non obiter , ac velut in tran-

lim|

fitu locutüs fuerit Jefuüs , aut illa tantüm

EMCTYS

qui

protulerit, quein Evangelicis fcriptis expri-

&q

muntur , üt multi forta

i

e exiftimant ; refpi-

(

—

cere debemus ad exemplum Cleophe , &

alterius difcipuli : quibus cum fe comitem

(

(tn

Jefus adjunxiffet in via, non ftatim fe füb-

traxit ab eorum confpe&tu ; fed tantifper

apud eos manfit, donec illa fcriprurz loca

enarráffet , quee ipfius adventum praenun-

tiàb:

a

—

þ'n b

(kkk) Lwe, g.

i a

CrtARITATE & Gijoïzu:A.

155

d

PA

Jent, f

tiabant, aut ææfigumbaüt."f&kä&äm ; in-

[üeo m

quit Lucas , 2 Moyfe, €7 omuibus Propbetis ,

mgïräg&

zitevpretabatur ilis in ommbus [cvipturis , que

ycett, (

de ipfo evaut.

T 'meï eQUTOU.

Quód fi

nu, !

duobus difcipulis dignatus eft aperire fcri-

wdenet

pturas, eáquequa de 1po'0 erant, id eft, fidei

Qc anint

mylíteria exponere ; quis nepet, id ab eo fa-

&um in confeffu difcipulorum omnium? ma-

»prervart'w.-

n

ximé cum Luces dicat ; Jefüm aperuiffe illis

fnfü i

fenfum , ut inrelligerent fcripturas.

Quid

s de D

enim aliud fienificare videtur ; quàm quod

t at

explicuerit fcripturas,que ad myfterium per-

m, o

tinerent paffionis, & refürrectionis fus ? fi-

Wgn[:, Dl'lä

mülque preftiterit, ut affequerentur, & intel-

pm

ligerent, que ab eo exponebantur ? üt Janfe-

ll; Pau]llf

nius Gand. Epifcopus reclé interpretatur.

Er (Il)) Lactantius : Difcipulis congregatis,

T i*

hr

inquit ; fcripture fancte literas, id eft; Pro-

phetarum arcana.patefecit : quae, antequam

;minojïfi*ï

p

pateretur ; perfpici nullo modo porerant,

lucin

Item (mmm) Tertullianus : Cum diícipulis

ili u*

quibusdam apud Galileam Judee repionem

dptis dj

:f

ad quadraginta die

:

S egit , docens eos, quae

docerent. '

;

e0 hæ:*f

CIll- Ledtant. lib. 4. cap. 20. Divin. Infl.-

a

(mmm) Tertul. in Apolog. iu medio.

int*

-

j

;

)

(

1,9,

j uti

SS

!

»*ä

Z

N

/

1 l'ifïm*

[

[

abäüïr

d

1

CA-

156

»DEM]ES'UJCHEISTI

[

CAPUT XVIIL.

c;witare

& mor

Quód illi centum, & viginti viri,

deiní

quorum Lucas me'ninit 1n capite

multit

primo Actorum, viderint Jefum afcen-

Hací

dentem in. coelum.

ATUITI

JEterüm quod promifimus hoc capite

| Hmamï

C

nos probaturos, quód centum, & viginti

phone.

viri; quos memoravimus, & quos (a) omni-

I qr

bus rebus poft refürrectionem geftis inter-

| linm,

fuiffe diximus, viderint Jefüm afcendentem

E

in ceelum, eain re libenter liberabimus fi-

bis Do

dem noftram : quód hic tractatus ad propo-

predim

fitam materiam maximopere pertineat. In

! Don fo

hoc enim verfamur , ut declaremus fummam

üSQüe :

fuiffe claritatem gloriee Jefu poft refürrettio-

a(cende

nem. Ad cujus rei notitiam perduci non

offumus, nisi priüs exploratà atque perce-

| Tif

ptà illius glori&e causà. Quee eft evidentia

u$

inauditi omnibus fzeculis miraculi gloriofæ

r

D

At

refürrectionis, ante paffionem ab ipfo pro-

Tj

miffz, ab ingenti difcipulorum, aut alioqui

ïS» Ve

ei faventium turbà fperate , à Principibus

I'ECqu

veró Sacerdotum , & Pharifzis reformidate.-

Dret

atque

& ny

Qlæ idoneis -teüibus comprobata; -

VOX ]

apu

(a) Expendantur verba A. 1. ibi : Oportet ergo ex

ücg

his viris, qui nobiscum funt congregati in omnt

l Fgo

tempore, &c. ubiinter alios Darfabas, & Mat-

g

thias dicuntür congregati fuiffe cum Apoftolis

usque ad diem, quà Dominus Jcfus affumptus

| UET

L

CrARITATE & GrLORI!A,

157

eem ERE -0

apud Hierofolymam publicata fuit. ' In qua

ll

civitate pauló anté in cruce pendens;, . vivus;

ATRUPUM

& mortuus, & de cruce depofitus; ac dein-

pntl T

de in fepulchrum illatus , ab univerfà populi

Q ayt

multitudine in Pafchae fefto confpe&tus eft.

n at

Hzc fi nobis conífliterint ; non opus erit aliis

argumentis, ad demonftrandum, fplendidif-

hx a

fimam Jefü gloriam fuiffe, tam infigni colo-

) Ü Vigiï

phone addito ad cumulum admirabilium re-

(à) at

rum , ante paffionem egregia cum laude ge-

[f It

ftarum, Ob hanc itaque caufam diutiüs im-

endentet

morati fümus perquirendis ac citandis tefti-

jims $

bus Dominica refürre&ctionis: & jam pro-

g

gredimur ad hoc probandum, quod diximus;

ml J

non folüm Apoftolos duodecim, (ed & alios,

1 [ummam

usque ad centum viginti viros, vidiffe Jefüm

afcendentem in caelum.

emfl'eäiü'

Àd igitur efficie-

du n

mus hoc modo. . Actorum capite primo Je-

( petcg-

fus afcenfurus in caelum, pradicit adventu-

eviöenn'l

rum Spiritum fanétum füper eos, qui tunc

eloni

aderant. Sic enim ait: Z7/os autem. baptiza-

bimini Spivitu [antfo non. pofl multos bos dies.

r 0d

jl

His verbis apertum facit, quód illi omnes

i

j

recepturi effent Spiritum fanctum, qui tunc

o

prafentes aderant; cum afcenderetin ceelum;

1 gïqbï

& nulli praeterea alii.. Id enim probat hec

apll

l

vox illo loco bis repetita, 7/o;.

Sic enim &

Luce ultimo; Jefus afcenfürus in ccelum ait:

t a (

Et ego mitto promi[fum patris mei in vos. Vos

ratt

p

;

u

autem fedete 1. cjvitate , quoadusque induami-

r !

j

Illos; qui tunc aderanr,

3mS

J ?iwl'tufe ex alto.

ifif

Tmonuit,

Dz Jzsu Cu RIPSTI

158

ln(&þ

monuit, ut congregati praftolarentur ad-

ventum Spiritüs fanéti, quód plené inftrudi

* qua

* que

efflent, & praeparati ad eum digné recipien-

dum. Porró illos, de quibus agimus, cen-

(Cloc

l

V tüs

tum, & viginti viros in fefto Penrecofles ac-

* pot

cepifle Spiritum fanctum, mox probabimus;

( Ha

fequitur igitur eos vidifle Jefum aícenden-

(

tem in ccelum.

quo

uód autem acceperint

Spiritum in fefto Pentecoftes, id feries decla-

"ü,

! ïefldl

rat hiftorize Lucee diéto capite primo Aétor.

Ubi poftquam narratum efbin confeffu cen-

Mi

!Om

tum, & vieinti virorum, Matthiam in locum

* Mos

Jude fübropgatum, fübjiciuntur hac verba:

«

£t cecidit fovs [uper Matthiam, eg. amumera-

Ont

(( m81

tus efh cum undecim Zpoflolis. .Et cum com-

pleventuv. dies Pentecofles, erant omues, dratus,

« ädF

( füä]]

pavitev in eodem loco. Et mox: Et vepleti funt

omnes , dzrayrscs Spivitu Jan&lo. Omnes, in-

«&äf

«

quit , non foli Apoftoli, quos undecim vo-

Qd

li Cænä

cat, hoc eodem , quem pofüimus ; loco ,

cum ait , £z agzumeratus efl cum undecim ;

QU

&

Tovere

verüm omnino omnes: id enim fignificat hac

VOX 5 c'[vra,wec.

D. Chrvíoftomus , enar-

U

! Onte

rans hunc locum , * Quid, inquit, an in

« .Qduodecim tantüm venit Spiritus Sanctus,

At

€€

meu

non etiam in ceteros ? Nequaquam : fe

€c

venit etiam in illos centum viginti.

e-

ml',e

€«c

que enim temere Petrus allegavit Prophe-

Quóq

Dirjn

te teftimonium , dicens : Et erit in no-

viffimis diebus, effundam de Spiritu meo

d It

€c

Et mox : Cum

|irern

fuper omnerm carnem.

[41 & APO,

CLA-MTA'TE & GromiaA.

159

m punmecs

&«

&

& Apoftoli effenr illic prefentes , haud

&«

us

quaquam dixiflet omnes, nifi ceteri quo-

&

TOE

que fuiffent participes.

Alioqui , cum

Ts G

illos ante feorfim, & nominatim fit elocu-

[14

xolls i

[41

tus , nunc non conjunxiffet in eodem ne-

obabmm

gotio , nifi fuiflet omnium commune.

«c

aíentt

Hec D. Chryfoítemus.

Oecumenius

[14

quoque in hunc modum fcribit : Dividi-

d

[í4

ries d

tur; inquit, Spiritus in linpuas joneas ,

o Adt

refidétque füper fiagulos eorum , nempe

centum viginti, qui in domo refidebant.

faff

ia

Item D. Hieronymus in epitaphio Paule;

« X'Qïbï

&

Monítrabatur , inquit , locus , ubi füper

at

-centum viginti credentium animas Spiri-

[14

tus Sanclus defcendiffer.

a

Et in Epiftola

. ad Paulinum , Joél, inquit, defcribit e£

j

fufum SpiritumSan&tum füper fervos Dei,

ïfþfmjïm

)mnCS; l

* & ancillas ; id eft; füper centum viginti

« credentium nomina , qui effündendus erat

jeam V

in ceenaculo Sion.

5 IO.CO

Idem D. Heffelius affir-

mat in tractatu de refürrectione.

Caterüm

T

movere nos non deber diftin&io capiturn.

;nifiïäïhï'

Certum eft enim , Lucam continuá oratione

1US :

contexuiffe hiftoriam fuüam, üt etiamnum

lül

[720

g Säm

antiquiífima exemplaria teftantur, quale apud

qü

TM

me unum eft valde antiquum. Dicimusi i-

tu£, eX his , que atrulimus, effe&tum efle ;

yft

j

pj

quód omnes illi centum viginti viri , quos

irirum San&tum recepiffe Lucas . teffatus

ait !^

:

j

; itidem interfüerinr tunc, cum Jefus affu-

f

ar

mereturincelum. —Quis enim credat, quen-

ori

T.

AE

;

quam

160

Dr Jesu CunisTt

quam aufüm fuiffe ingerere fe , ut in c&tü

tradi

Ápoóftolorum exfpe&tarer adventum Spiritüs

plebis

Sancti, cui in afcenfione promiffus non effet?

quorg

ipfo i

Aut quis credar , Apoftolos eam authorita-

tem fibi arrogáffe , ut talem admitterent?

Àtqu

fiden

OOAPUT - XDi

Tium

tibus.

Conclufio trium proximé. præce;

hicfn

flo oeí

dentium capitum : & de gloria Do-

mini Jefu poft refürrectionem, "

Qreda

Chriat

s igitur teftibus vulgata refurrectio Do-

&i

"

mini Jefu , afcenfüs in celum, atque

Vifm

adventus Spiritüs Sancti , incredibile diétu

quum

eft, quantam apud pios venerationem Chri-

fti; apud malos animi confternationem, apud.

omnes maximxe rei exfpectationem induxe-

tint.

Ad famam enim re(ürrectionis moX

Q

——

Principes Sacerdotum ; & Seniores corrum-

üm;

pendis militibus , fepulchri cuftodibus, fce-

Multitudo po-

ceiïari-u

lus fuum tegere conantur,

puli mente confufa ftupet , (a). «2j s£ígavro.

UC&S ? &

Ti

Srtupebant autem. omnes , inquit L

márabantur , ad invicem diceutes : Quidnam

Que

vult boc effe ? Atque ad primam Petri tefti-

ahqu

ficationem cor

1

de-compuné&ti , dicunt : Quid

faciemus viri fratres?. Ac primüm tr1a; mox

lloris

CTenc

quinque hominum millia ad fidem converfa

m mul-

funt. Dginde alize, atque alize fideliu

; 4

lER

qee

-

'ti[*q, l-

CraniTATE &^ Grókià.

IÓI

À $À

üt m

tirudines aagregabantul ; non promiícüz

verüdm .etiam Sacerdotum.

m

plebis tantüm ,

Snone

quomm (b) magna turba , zroAuc óxyAoc, ab

aut

ipfo initio ad fidei obedientiam pertracta eft

Iteret

Atque haec quidem longiorem tractatum de-

fiderant , videlicet explanauonem admirabi-

Y

lium rerum, que àS. Luca primis fex capi-

tibus A&orum tradite funt.

Sed vifüm eft

h1c finire fermonem de claritate rerum,à Chri-

plæ

Og

ytia D

eftarum : quód jam tempus fit, ut pro-

Q;I'Cä

l

amur ulteriüs ; ad contemplationem

1f

claritatis rerum, ab Apoftolis Chrifti virtute

vtioDo

editarum. -

Id quod etiam neceffarium effe

um arqm

vifüm eft, ut faceremus ; ob hanc caufam,

ibl d

quam dicturi fumus.

Jnemup j

d P

CAPUT XX.

m ii

tionsf

Quód ad emlnentlam confideran-

& COIW

dam rerum , à Chrifto geftarum , ne-

ldlbu lþ

ce(ï'anum fit; omnes Evangelice hiftorize

jrd

partes inter fe conferre.

j Wt

Temm qui fe preeparare volunt ad confi-

]u

u-

: U '*

derandam preeftantiam Evangelii, fideí-

que Chriftianee excellentiam , iis. non pars

Pem [5'

ath'l rantüm arripienda eft, & fpectanda hi-

lcuü[ W

Ítoriae Evvangelicee : fed omnia inter fe con-

l [1'13) p

ferenda funt, quecunque de Chrifto memo-

m

rie p1 'odita habentur : univerfae fc111cet vitze

gunt

Chnfh

ii

"—

sss

L

9d

(bj À .

1625

Dr jesu CunisTI

WP AHR

Chrifti ratio ; cum iis; quae à Prophetis prae-

jeft

di&ta funt, & que poft Chrifti mortem eve-

mortéi

d ,

nerunt; five totus Ecclefie Chriftianee de-

curfus.

Tunc enim eluce(cere incipiet in-

triurnï

commutabilis illa virtus ,. & immenfa po-

p e

tofoh

tentia, fapientia, ac bonitas Dei : quee lon-

pe fe efferunt fupra omnem humanarum re«

peru

rum conditionem.

In his enim rebus inter

pefti:

íe collatis admirabilem quendam perfpicere

tum,.

eít confenfüum , & congruentiam rerum

Dipif

omnium, velut ad lineam refpondentium ;

d Dor

qualem in nullis aliis rebus humanis reperi«

Gu

i u

re licer; propter earum reruminconftantiam,

continuam mutationem , &interitum, Adeó

potm

'

enim inter fe concordant omnes partes hi-

m jr

ftoriae Chrifti, ut.cum multa in aliorum vi-

tinig

tam fortuitó incidant, quae eam inaqualem

potih

efficere foleant , & à feipfa difcrepantem; &

-

Nitot

in qua nihil exfter, quod cum antegenirali

À C

ts

tempore conveniat, aut eum eó tempore,

uod poft mortem fequitur : in Chrifti ple-

p

Vi

niffima hiftoria omnia miré inter fe congruüant;

& tot fzeculis ante nativitatem ; in vita ; &

Jleni

hh

poft mortem ejus difcordi concordià , usque

adeó uno tenore decurrant , ut divino con-

IïbuS

filio ad eum modum adminiftrara fuiffe ve

l'utæw

Ita in unum confpirant; &

u

Czeco appareat.

ad unum finem omnia tendunt, — Chriftus

lánto

tlice

ante nativitatem gloriofus fuit, ob ex(pecta-

tionem rerum maximarum : poftquam adve-

lr

r ea, qua&

ni;, Tmagnam glo?iam adeptus eft pe

2 gei it

—

CrAmirATE & GroRia.

183

—

Poft

ts

getfit admiranda , omni fpe majora.

ortme

mortem. veró fummam gloriam confecutus

(l d

eft , propter gloriofamn refürrectionem,

triumphalem afcenfum in celum

L]

*

deinde

incipiet'u-

ml p

per ea, quee ab Apoftolis primàüm apud Hie-

rofolymam in torius orbis theatro ; exinde

qui

Qnarom

per univerfüm orbem incredibili cum gloria

rebus t

peíta funt , confentanea vaticiniis Propheta-

rum , przdiétioni Chrifti , & elogio Joannis

pcrfpkü!

m re

Baptifte. .. Ob hanc iraque caufam, quoniam

de-Domini Jefu gloria agere inftituimus, ne-

denrium.

j p

ceffarium eft; dt non folàm expendamus, qua-

ia

lis.ejus gloria fuerit in vita, verüm etiam

n À9

poft mortem, refürrectionem, atque afcen-

us

fum in. celum, denique poft adventum Spi-

jin*

rirüs Sancti ; fcilicet quze fidei celebritas rem-

poribus Apoftolorum, & Apoftolicorum

j

out

virorum ; & quz claritas fuerit rerum, ab il-

lis Chrifti virtute geftarum. — Proinde prio-

od

;

ribus- partibus ab(olutis , progredimur ad

tempora Apoftolorum ,. & Apoftolicorum

n

virorum : ídque hoc con(ilio , ut alios ad

| congTW?

;pleniorem invitemus examinationem pracla-

j i

re hujus, & falutiferee, in omnibus fuis par-

0i

tibus concinnz , omnibus fuis numeris abfo-

n

lutz ; facratiffimee hiftorie Evangelice. Cu-

j (

jus quidem dignitas , majeftas , fplendor

I

"

Pl

y

W

^

tanto manifeftiüs fefe produnt , & clariüs

beïf W

.elucefcunt, quanto propiüs, & preffiüs pri-

j

:

- imüm fingule partes; deinde omnes inter

p

"L

u

j

fe.collarz, & fpcï:at,æ fu?rm-:;,

À-

164

Dz jssu CuxisTI

r la

V5

üod

fo ini

CAPUT XXL. .

lkey

um celebritas fidei fuerit tem-

inino

ulb

poribus Apoftolorum , & multitudo

fidem Chrifti : ac de Eccle- :

T 4f

" fufcipientium !

fia Romgna*.

Theff

Orrö ad hujuä fidei vcelweþ:britati;sw,"dä qua

nAd

P

acturi fumus , confiderationem du« res

Wf; Q

potiffimüm conducunt ; multitüdo populo-

feptte

rum, turmatim, & public? recipientium fidem

tenif

Chrifti : & eorum fervor in fide incompa-

nihilí

rabilis. . E enim res mirificam fidei vim, &

aliisqt

claritatem fuiffe comprobabunt.

De .his.

tdferi

(unius. .Con-

Fs

itaque rebus feparatim acturi

1 I l

Cef

flat autem , ab ipío nafcenti

s Ecclefize Chri-

Qllend

fti primordio tantum fuiffe fidei fulgorem,

D

otofef

ut inftar fulguris per totum orbem , ab Orien-

Of

te in Occidenrem usque , uno veluti mo-

prmsq

atque corufcàrit, Non

mento refplenduerit,

müSï |

enim in.angulis doct

rina Chrifti tradita eft ,

ü

ltüi

aut oceultà vià in hominum viram irrep

It;

d&

arvis, ac fortuitis iniriis; üt Philofophice; &

qüte

umanz difcipline : fed: quemadmocum

pone

unus fol exoriens toti mundo confpicuus fit;

T$ m

?

rodita ; fubitó

ita Chrifti doctrina mundo

Ipfr

in univerfo orbe falutaris e

&

ulfit.

ec in

Wdyer

privatis tantür zedibus ,. puta Academià ali-

evd

Bo-

BWT

quà i Lyczo ; fed .in omnibus fyna

glf

fCL'A»'Ri'r'A TE & GroRiA.

.165

i u

--

rs, ac templis toto orbe celebrari copir.

uod ita faétum demonftrant illuftres ab ip-

.

[

foinitio Ecclefie , Judae , Samarie ; Ga-

lileeee; : Arabiae , Syriee ; Ciliciee, Aíize, quam

lt te

$?ninorem vocant ,. Macedonie , Grecig.

uliiti

uibus in locis clariffims eminebant Eccle-

fi2 in màximis. civitatibus ; Hierofolymita-

k

naà; Samaritana, Antiochena , Eph fina ;

'Fheflalonicenfis , Corinthiaca : de quibus

7 : "

in A&is Apoftolorum multa praclara legun-

Tirds

tur, qua hoc loco proinde non eft vifum

)PO ul

repetere. Sed cum de Ecclefia Romana flo-

mmhdem

rentiffima , perpauca; de Alexandrina veró,

qaonmy

nihil fit traditum à Luca; vifum eft de illis,

alisque per orbem fparfis Ecclefiis quaedam

T

adfícribere , partim ab Ethnicis, partim ab

g. Ut

Ecclefiafticis fcriptoribus prodita : qua

[ (

oftendant, quàm celebris fuerit in ipfis initiis

yporet

profeffio fidei Chriftiane , & quàm infinita

pUr

hominum vis amplexa fit fidem Chrifti. .Sed

j f*

priusquam id'exequamur ; admonendi fà-

M

müs,ne commoveamurimplis vocibus gen-

yii

i

"

tilium fcriptorum , quorum teftimonia ad-

ducturi fümus : qui in gratiam tyrannorum,

1 nj

aut edictorum, qua contra Chriftianos pro-

Oph]cæ,ö

ponebantur , & calumniz metu , Chriftia-

3

um

u j

nis maledicere cogebantur.

Quanquam illi

ipfi ita fcripta fua temperavére ; ut; fi quis

"

fj

N

d

advertat pauló attentiüs, nihil minus voluif-

fe videantur, quàm maledicere, quód omnia;

)P

j

f

Jl

ad laudem Chriftiano-

quiecunque marrant ;

, $

rum

gf

166

Dz Jzsu CnunisTI

"

! tiur

rum fümmopere pertineant ; demptis, u

-

i pre

diximus , impiis vocibus, ita ut verbis qui-

—

(f tto

dem illos. execrentur, revera autem inno-

« d

centiami eorum defendant, quód certa Chri-

Cbe

ftianorum pericula vitare vellent , attamen

« u

veriratem opprimere non poffent, Uti Ta-

( [o

cito accidifle videmus , qui , quód iniqui(

&

fimis temporibus ; füb Domitiano Pretor

& Da

effet, & preterea quindecimviratüs facer-

& od

dotio Deorum religioni adílri&tus ; nihil de

f par

Chriftianis lenius dicere poterat: tamen ver-

V fen

bis infeftus, pietatem, ac innocentiam eorum

non diffimulavit, ud mox videbimus. Ap-

f w

ponemus enim Taciti unum locum ex libro

* mi

Anmalium 15. ubi, poftquam profecutus eft

Romane urbis incendiumgraviffimum, quod

f eui

K Qu

aut cafü factum dicit , aut dolo MNeronis;

m

quanquam vulpó dubitatum non fit, quin

—

N

juffum incendium effet, quód ex Tipillini

V

prazdiis erupiffet; atque effent, qui faces pa-

«

làm jacerent, & effe fibi authorem dicerent,

qu

ac multi minis reflinguere incendium pro-

« Q

Àul

hiberent , itaait : « Sed non ope humanà,

u

* non largitionibus Principis ; aut Deüm

Odic

«* placamentis decedebat infamia, quin juf-

« fum incendium crederetur.

Tioy

Ergo abo-

illi l

* lendo rumori Nero fübdidit reos , & ex-

ptor

« quifitiffimis poenis affecit, quos per flagi-

t tia invifos: vulpgus Chriftianos a'ppellabat.

| Cefe

qu

l

« Author nominis ejus Chriftus, qui Tibe-

€

m Pon-

é

« giq-imperican:es per procuratore

^

« cium

CrianITATE ET. GLORI1A.

167

v um

L(4

npis;!

L(1

tium Pilä*tï;h;-fi-lppl-icio;fïe&us erat. Re-

prefsáque in prefens exitiabilis füperfti-

enos d

1

m m

tio rurfus erurpebat, non modó per Ju-

&c

deam , originem ejus mali, fed per ur-

«

j

[(4

It

bem etiam, quó cuncta undique atrocia,

,a liv

aut pudenda confluunt, celebrantürque.

Qu

Igitur primó correpti, qui fatebantur, de-

( n

U

inde indicio eorum multitudo ingens.,

?

i

«c

haud perinde in crimine incendii;, quàm

U

f

Ea

hii

odio humani generis convicti funt.

nl

€c

pereuntibus addita ludibria , ut ferarum

m W

«

tergis contecti laniatu canum interirent,

am tUf

[(1

aut crucibus affixi, aut flammandi : atque

w A

&c

ubi defeciffet dies , in ufüm nocturni lu-

p

«

minis uterentur. - Hortos fuos ei fpecta-

£C

ii

culo Nero obtulerat , & Circenfe ludi-

ff qufï:

[44

Nattt

crum edebat , habitu aurigee permixtus

plebi, vel circulo infiftens, Unde quan-

Hs q"*

[ 44

quam adverfüs fontes, & noviffima exem-

pla merito5 , miferatio oriebatur, tan-

j r

quam non utilitate publicá , fed in fzvi-

y df

tiam unius abfumerentur.

Hac Tacitus.

dun

Audis maledicas voces ; pravia probra ver-

t honé

!

borum , invifos per flagitia Chriftianos ; in

gl

odio humani generis convictos ; fontes , ac

qmn

f

noviífima exempla meritos. Verüm quibus

m

illi invifi fuére , nisi Neronianze aule corru-

108,&*

xtoribus ; quibus nemo unquam bonus pla-

;

"

cere poruit ? Tum propter quee flagitia, nisà

ej]jlil

m autem

9

H

qlll

n

qualia fem-per objecta ; nunqua

N

j

s

j**

m

168

Dz ]rsu CHRIST.I

—

[at ex

(3) prob

ara fuére ? Praterea quodnam illud

odium fuit , quo Chriftiani tenebantur, nisi

in Utb

Chrid

vitiorum ? qua à ceteris mortalibus pro

virtutibuscolebantur. H fünt contumelice,

feriet,

quas à Tacito malignitas temporum extor-

! Vi fem

fit.

ï C.ltg((

Quód fi quis velit verborum probris ;

velut vefte detractà , nudam intueri hifto-

nem.

riam Taciti, videbit fübditos à Nerone reos,

-Ingen

& innocentes Chriftianos ad fupplicia trahi;

exitti

milli

non ob crimen, fed ob folam Chriftiani no-

minis confeffionem : quód à Judice interro-

füada

gati , an eflent Chrifliani , effe fe Chriftia-

(e hac

nos faterentur; dimittendi videlicet, fi Chri-

fatici

ftum negare, & Diis facrificare voluiffent:

lem ,

Tiv

uti in (b) omnibus perfecütionibus obferva-

tum fuit.

Correpti , inquit, qui fateban-

Pofth

Confi

tur fe effe Chriftianos , adeó nullo crimine,

ut miferatio oriretur , tanquam non utilitate

Yi

publicá , fed in unius Neronis fzevitiam ab-

m

fümerentur. Hoc folo ab omni criminis fu-

tpert

fpicione vacui, quód, cum mortem effupe-

Dityr

mum!

re negando poffent , eam ramen ampledte-

rentur potiüs, quàm facrificando pollueren-

Chii

über

tur. Neque enim mortem flapitiofüs quis-

quam contemnere potuit.

Hec preefati ,

pori

progredimur ad id, quod inftituimus. Con-

l fam'

at

pon:

| &in

(2 Tertul. in Áp

quà

Zims Felix.

ologet. Atbgnagom:. Suflinus. äMz'n?i-

|

- (b) Juffin. in Apil. & Tertull, in

bif

Il

-€ap;

Apol, Eufeb. lib. s.

«

3 lib. 6. cap. sx. lib; 7. cap. 11 lib. 8. cap. ?

;|

|

CraARITATE & GLORIA.

——

2252

flat ex hoc Taciti loco ; imperante Nerone,

dhan

ntür,

in urbe Romaadeó felicia exordia fuifle fidel

ilbis

Chriftiane , ut jam tum pulcherrimos . pro-

Ynfüm

ferret, & maturos fructus.

Id enim illebre-

erit.

Periiffe enim di-

um eu'

vi fermone plan& a

P

&it ;; & abfíüumptam

fuiffe ob fidei profeffio-

3 prübr

yer n

nem , hominum multitudinem ingentem.

tOR

Ingentem autem in ea civitate mulritudinem

exiftimare non poffumus , nisi multorum

li oumd

nilünt

millium. . Nemo enim ignorat, quàm pro-

fanda fuerit Roma vetus : & quid fcribant

pe Inrt

de hac voce, Ingens, Feftus alitque Gram-

: Cui

matici,

tb fi Chl?

Significat enim multütudinem ta-

lem , qualis gentem afficere poffit, üt T. (c)

volulit

y at

Livius ufürpat ,. cum ita fcribit : Rome Sp.

Pofthumio. Albino, & Q. Martio Philippo

j f

Confulibus , Bacchis initiatorum inultitudi-

j r

od

nem ingentem ,. & propé alterum populum

fuiffe. . Quod ipfüm interpretans pauló poft

xinum?

apertiüs , dicit füpra feptem millia fuiffe.

n

Igitur fateri cogimur ; non minorem nume-

m em

rum Neroniano furori fe objeciffe pro fide

m

Chriíti : aut potiüis tanto majorem, quanto

olie

uberioribus incrementis Roma Neronis tem-

j

poribus pervenerat ad amplitudinem immen-

, pyæfs:

fam,

Que res nimirum declarat ; id tem-

js V

;

poris valde florentem Ecclefiam Romanam,

|

i.

& in fide folid? fundatam fuiffe : quippe ex

"

qua produéta tot hominum millia ; ad acer-

ji

ma fupplicia exponere

i i

l 1!:4'('

biilïma, & horribiliffi

$.r

..Cotpora

j

-:4(c) Dekadeu.f. It;l?- 9.

176

Dz J&sv Cunisri

o m

«€orpora non dubiraverint , pro teftimonio

qarto

veritatis Chriflianae praclara victricis fidei

milli :

trophaa ftatuentes-:: quae pofleri miramur |ji

potiüs, & veneramur, quàm mereri ítude-

tToum

mus.

Suetonius de iisdem Neronianis tem«

Sülpit

poribus loquens , eandem hiftoriam bre-

flotie

viore complexus eft compendio fermonis,

g((

qu.

(

u

i-

Afflicti, inquit, füppliciis Chriftiani.

( ab

bus verbis oftendit , mirum in modum íz-

1

""

viifle Neronem : fimul indicans, magnam

VRU

multitudinem Chriftianorum Rome fuiffe,

i Sfdæ

üt D. Paulus capite 1. ad Romanos teftatur,

5 Qpe

cum ait : Fides veílra annuntiatur in uni«

V t

verío mundo. Porró hac perfecutio Nero-

« Ne

nis prima fuit, & particularis, üt opinor;

qua urbem Romam non exceflit, & in Chri-

V ven

ftianos excitata fuitob hanc, quam retulimus,

M

caufam, Lexanio, & Marco Licinio Confu-

(I&n

libus , mox poft incenfam Romam : qui

f tto

annus videtur fuiffe decimus Neronis. Quo

* Mul

anno Eufebius in Chronicis ponit urbemRo-

Ms

mam conflapràáffe. Et'Tacitus fequentes Con-

4 fet

fulatus füb Nerone enumerat hunc in mo-

w

dum : Silii Nerue : Attici Veftini : C. Sue-

&b

tonii ; L, Telefini. Hos Tacitus ponit, Re-

inÀ

liquos Holoander addit : Fontei Capitonis:

)

Julii Rufi : Valerii Turpiliani Trachile : Si-

()

lii Italici, . Ex quibus apparet, quatuor ati*

nis ante mortem Neronis hanc: perfecutio-

nem copram , & diverfam efle ab ea gene*

rgli' perfecutione , quae anno ejus

decimo

quarto;

CLARITATE & GLORIA,

Y^f

qüarto , & ultimo , multa Chriftianorum

drs

millia ad martyrii decus evexit , üt D. d)

ri mna

Hieronymus, (e) aliíque teftanrur. Ceeterüm.

reri du

:rpumentum hujus Taciti hiftorige , Severus

mignis

ld

Sulpitius in Chronico (uo., five libro 2. hi-

orim

ftorig facrae , quae exítat in Dibliotheca fa-

y femot

« cra, contexuit his verbis : Interea; inquit,

a, 1

* abundante jam Chriftianorum multitudi-

nodum

« pe , accidit; ut Roma incendio conflagra-

T

« ret , Nerone apud Antium conítiruto.

y fu

« Sed vulgi opinio invidiamincendii in Prin-

x tl

« cipem retorquebar, credebatárque Impe-

n u

*€ rator gloriam innovandz urbis quesiffe.

u M*

« Nleque ullà re Nero efficiebat ; quin ab

ü[ opinaï:

*« eo juffum incendium putaretur.

Ipitur

&i

« vertit invidiam in Chriftianos , acteque

r

« in innoxios crudeliffimee quecftiones : quin

) (*

« & nove mortes excopitate , ut ferarum

i.

* terpis contecti , laniatu canum interirent,

« Multi crucibus affixi, aut flammà ufti,

yis (

d

« Plerique in id refervati , ut; cum defecif-

u

« fet dies, in ufüm no&urni luminis ure-

j n

* rentur. Hoc initio in Chriftianos fzviri

Y

n

ecptum, Hec ille, "Tertullianus quoque

in Apologetico fuo hujus rei meminit.

(

pHOPJö

(d) D Hier. lib. de fcrip. Eccl.

n

.

|

qiit

- (e) Eufceb. in Cb;f

-

H

LA

-

&

;((Q

t$,

N

s

i

[3S

X

r(ecufv

EX GU I ^

O

*?)iün €

r

Tl

jd

")

(P

1 i

CA-

g

l

172

. Dz Jssu CHESTI'

| "neete-

| ICIOT.

ften 1l

CAPUT XXII -

capitil

De Bithynicarum Ecclefiarum fta.

Carat,

Toptu

tu'tempore Trajani Imperatoris:

bus f

item Ponrti, ac Aüg,riiinoris.

hf -

"Ungemus huic Taciti teftimonio aliud

junxir

, Plinii Secundi, qui & ipfe Neronis etate

f pror

vixit, fub Domitiano veró , & Trajano flo-

In tant

ruit; quo tempore B. Joannes Evangelifta

Qu om

adhuc in vivis erat, quem (a) Ireneus, alií-

u

que veteres, ufque ad Trajani tempora per-

Vetam

feveràfle confirmant.

Illius extat epiftola

ilins F

de Chriftianis, quam, cüm Bithynie Pro-

f€; ur

confulatum gereret , ad Trajanum Imperato-

prily e

rem fcripfit. In qua, quis eà tempeftate Bi-

nf fei

thynicarum rerum fílatus fuerit , accurate,

( Ms

elegantíque. fermone defcribit; quis. fidei

tibfer

profe&us, .quae Chriftiani cultüs. puritas;

Otnne

quz morurm fimpliciras, ac fanctimonia efler.

puum.

Qu cum omnia finceré, ac candidé pradi-

Batüm

cet; qualia ipfe diligenti inquifitione com-

pota "

pererat, hoc tamen iniquitati , & acerbitati

P'otio

fuorum temporum deédit, ut fanctiffimum;

: raiar

-&.puriffimum Dei cultum , fuperftitionem

Yxi

vocaret pravam, & immodicam: ütque fum-

Donpy

mam illam Chriftianorum in veriratis pro-

;ænubn

feffione conftantiam, pro crimine imputaret,

obfüi-

ïPFetanj(

eámque pervicafiam, ac inflexibilem

w

natio-

—

—

lj Mj

- — (9) Mrer. lib. ;. cap. 3

L]

t

CLARITATE & GLORIA.

—— À

1'73.

nationem effe diceret : quam folam effe ta-

men interim caufam confeflus eft; ob quam

l

capitali füpplicio afficerentur.

uà re de-

clarat, fe non tam judicio, aut voluntate cor-

nl

ruptum, quàm tempori (ervientem, ac legi-

CEOTI

ls

bus fübditum , iniquam fententiam protu-

liffe. * Ceeterüm ipíam epiftolam non füb-

yio. di

junximus integram , ob prolixitatem ; tamet-

Qs at

fi prorfus digna fit ; quee ubique proponatur,

uno J

in tanta raritate veterum monumentorum;

qua omnia velut cataclyfmo perierunt; par-

*vangelifta

QUb äbi

tem autem epiftolee adícripfimus; qua ad

u

veram interpretationem deducere viderur

X QPIROI'

illius Evangelici loci, quo Jefus predixit, fo-

m Pt

re; ut é difcipulorim numero aliqui nori

priüs effent guftaturi mortem, quàm vide-

fnpet

pdac

rent regnum Dei venieas in virtute, juxta

t

(b) Marcum. Ejus enim loci. plana, & aper-

quig fïdfï

ta interpretatio erit; fi illum intelligamus de

p

Joanne Evangelifta, ante. cujus mortem re-

yna

num-Dei per univerfüum mundum propa-

j

aruni fuit: is enim perverit ufque ad tem-

pora Trajani.

Quibus temporibus quàm

joe

ii

gloriofa fuerit Ecclefia Chrifti , hec Plinii ad

Trajanum epiftola abund? declarat.

diling

ii

. Exiftimare autem poffumus, alios quoque

nonnullos ex Apoftolorum numero ad eam

ii l

its f

eetatem perveniffe.. Quà s&tate hanc inter-

cum

jnp!

pretaripnem D. (c) Gregorigjs attingit ;

'äïl"

R^ W ROR N

ait:

j d

À

&

-

j

(b) Mar. 0.

4/

'(c) $. Gregorius in

batenh 1 äomæ

'z'n- eap. :d.Matt/'

&

*

o Ds Jzsv CunistI.

174

Cmihi

ait: Quia nonnulli ex aliis. d—i-f—bipulis üfcju;

adeó in corpore victuri erant, ut Ecclefiam

* enm

Dei conftruétam viderent, & contra hujus

mundi gloriam erectam , coníolatorià pro-

* usque

C&v

miífione nunc dicitur: * Sunt. quidam . de

« hic ftantibus, qui non guítabunt mortem;

C([

Antu

«- donec videant filium hominis venienteni

V ibo:

V türf

« inregno fuo. Hec divus Gregorius, &

Beda in Marci caput octavum apud. 'Tho-

" prop

mam. Verba Plinii in

Mi

pofteriori epiüqlæ

parte heec fünt:

| "p

« Affirmabant autem

hanc fuiffe fümmam

: "d

«£

velculpe fua, velerroris, quód eflent

| * litq

[14

foliti ftato die ante lucem convenire; car-

| m

«

ménque Chrifto, quafi Deo, diccre fe-

QQus,

«

| Ver&m

cum invicem: féque facramento non in

[14

fcelus aliquod obítringere, fed ne furta;

Chifi

[44

ne latrocinia, ne adultería comrmitterent:

lo o

[4^

ne fidem fallerent: ne depofitum appellati

Oftis o

[(4

abnegarent: quibus peraétis, morem fibi

(inqm

«c

difcedendi fuiffe, rursüsque co&undi ad ce-

[(4

M pert

piendum cibum, promifcuum tamen; &

tit Iny

[44

ates,

«c

innoxium; quod ipfum facere defiifle ; pof

edi&tum meum, quo fecundàm mandata

Vapat:

[(4

| Dlain

tua heeterias effe vetueram, : Quo magis

neceffarium credidi, ex duabus ancillis, que

mifb

ttudi

[(4

miniftre dicebantur ; quid effet veri,

per tormenta quzrere.

Sed nihil al;u'

€ tefl

[(4

[14

inveni, quàm füperftitionem pravam,&im-

m j

modicam.

Ideóque dilatà cognitione; a

m

«

"

confulendum te flecucurri.

Vifà eftenim

« mihi

E

CrtARITATE & GLORIA.

175

eece R ass

éc

ul

mihi res digha confültatione , maximà

at od

propter periclirantium numerum,

Multi

&

enim omnis atatis, omnis Ordinis , utri-

Ottzt

«

lutorà

usque fexüs, etiam vocantur in periculum;

[/4

& vocabuntur.

qua .

Neque enim civitates

Vt t

^tantüm , fed vicos etiam füperftitionis

s Venitt

iftius contagio pervagata eft. . Quae vide-

regorius,:;

turfíifli, & corrigi poffe. Certé conftat,

gui T

propé jam defolata templa coepiffe cele-

brari, &facra folennia diu intermiffa re-

m i

peti, paísímque venire victimas, quarum

(bummt:

adhuc . rariffimus emptor inveniebatur,

«c

Ex quo opinari facile eft, qua turba ho-

i di

&

at

minum emendari poffit , fi fit poenitenriac

locus. Hsc epiítola manifeflé probat, uni-

,) (l

10

verfam feré Bithyniam abjectis idolis ad fidem

Chrifti converíam fuiffe.

ii

fe u

Tantam, támque

Ti

«

non contemnendam turbam omnis setatis ,

m 9*"

omnis ordinis , utriusque fexüs martyrio de-

gorett

ftinaram ; ut Plinius Proconfül , multitudi-

n

du

ne perturbatus , rem ad Trajanum retule-

; l

rit lmperatorem. — Praterea non folüm civi-

y t

tates, verüm etiam agros fidem Chrifli per-

m

vagatam , in tantum, ut prope defolara tem-

yn 0^

Quf

pla infidelium , & facra folennia diu inter-

mifTa fuerint.

'Tantam. Chriftianorum mul.

titudinem etiam apud Pontum Lucianus fuif-

Áf Wïl

j jlil^

fe teftatur , Trajani; & Adriani temporibus,

cum Alexandrum Pfíeudomantem refert in-

m

:

jtofe

dienari folirum , quód Pontus repleretur

7

t, aut,

[

Í

"

Chri&ianis' ; quos fàcris fuüis prohibeba

(pp

fi for-

*

L

176

Dz Jrsu CunistI

fi fort& intervenerant , expellebat , in'ipfïs

facris folenniter clamans , *£o ;)gg:c;woüg,

fucclamante populo , Z &zrixovpet;vc.. Ca-

U

terüm argumentum hujus epiftolze Plinii ex-

fie ?

ftat apud (d) Tertullianum , (e) Eufebium j

(£) Orofium ; fimul cum argumento epifto-

la 'Trajani ad Plinium , que & ipíà inrer

Plinianas epiftelas exítat , libro . decimo;

E

Francifcus (g; Zephyrus de hac epiftola fcri-

li

Plinii verba. ele-

bens, Agnofco , inquit ;

Quaru

gantia, & coníümmara. Aldus Manutius

lofud

hancepiftolam cum ceteris Plinianis impref-

ftmpl:

fit ex exemplari adeó vetufto ; ut Plinianis

bo;&

temporibus crederet effe fcriptum. .. Porió

fhope

pené obliti fumus ; quod Lucianus faterico-

ii

gitur, apud Afiam minorem tantà martyrum

EH

plorià inclaruiffe Ecclefiam Chrifti ;'ut .Pere-

Adríon

grinus Philofophus , homo , uti exitus do-

Aleyn

cuit , gloriz appetentiffimus in adolefcentia

Dto.m

(ua circa Trajani, aut Domitiani tempora vi-

te Aj

füs fuerit ad martyrium paratus efle, ut pra-

ifle

clare fama , & nominis immortalitatem fibi

à

b lgu

compararet ;

dc &l croU1€ d ó£ay a7roA ob

U

inquit; & propterea ab Afie Proconfule di-

i Infer

miffus fit, tanquam eà glorià indignus. Hoc

eni

à Luciano fcriptum eft in vira Peregrini.

pipeusaue.

Inoy

Adii

(d) n Aþolaget.

uiffe

(e) Lib. 3. cap. 32. 33 Ecc

1. biflor.

(f) Lib. . cap. $.

($

() E

-5 'vce?izmnxtaï'ii..cjin hAfiajlagfn'. :*Z?rfftl.'. Y

CA-

Q

)

m ml

CrARITATE ET CGILORIA,

177

,ai

Jngitt

— CAPUT XXIL

g

:

'uàm felicia fuerint initia Eccle-

; Dlit:

Fnfdu

fiz Alexsndrinz , & czterarum /Egy-

20;

09

ilïä'

pti Ecclefiarumn, tempore Adriani

[ 1pfa p

Imperatoris.

0 d

Equitur ut de Ecclefia Alexandrina, cætc;-

il

i

rísque /Fgypti Ecclefiis pauca adferamus;

vaue

quarum ipfà initia quàr illuftria fuerint , Phi-

M

P

lo Judzeus fatis declarat in libro de vita con-

jsmpte

templativa; ex quo libro multa ab (a) Eufe-

; D

bio, & D. (b) Hieronymo referüntur , fum-

" ,PW'

mopere pertinentia ad laudem nominis Chri-

! fat&rïæ

füani, que in prefentia non attinpimus,

quiqi

Tantüm apponemus fragmentum :epiítolae

j It

Adriani Imperatoris ad Servianum Confülem;

enusd

Alexandrize fcriptze: ex qua patet, in ZEpy-

j

pto; maxime autern apud Alexandriam , zta«

p t

te Adriani Imperatoris , ufque adeó celebrem

( p

fuiffe famam, & felicem fucceffum Chriftiange

üitaiüïïü

religionis, adeóque creviffe numerum Chri-

ftianorum ; ut, fi non füperiores, certé non

)confuïö l'

inferiores ceteris Judeis, Samaritanis, ac

Gentilibuseffe viderentur. Veràm hicprae-

g ]

monitos nos effe oportet, ut meminerimus

TO

—

Adrianum Imperatorem Ethnicum virum

fuiffe, qui graves, & feveros Chriftianorum

moxfeä

(a) Eufeb. lib. 2. cape r2, Ecel. B. — 77

j

c&

;'Qb) Hieron in Catal. [cr. Eccl-fan s.

LÀ

épre Jsso Crïmsm.

178

.

rüofes tnon Vero j

udicio; fed.ex fuo ingenio

* pre

ecftimabat, ceeterorümque Ethnicorum mo-

* [pe

Alexandria verfabatur:

( cun

ribus, cum quibus

& der

quos quia leves effe cognoverat, & ad omnia;

« G

üt ait, fame momenta volitantes, credidit

& Chriflianos ejus loci cives ei virio affines

fdiv

fuiffe , quód ipforum mores non curáffet pro:

piüs infpicere

; quanquam alioqui non effet

€ hu

^.

Chriftianis. Ferturenim;üt

V ven

animo alieno à

J&lius Lamprid

ius fcribit, voluiffe Chriftanmr.

( em.'t

inter Deos recipere, quó

d templa in omni-

^ prof

bus civitatibus fine

fimulacris fteri jufferit :

f tori

Adrir

«-qui hodie, inquit, quia non habent nu*

.

*€;mina , dicuntur Adriani

: quz ille ad.hoc

[U U

ficili

« paràffe dicebatur , fe

d prohibitus fuiffe.ab:

repererant.

lflem

& his, qui confülentes facra ,

«-omnes. Chriftianos futuros;

fi. id optatà

iil

l

adeferenda. Hec

Qiffe

« eyeniffet: & reliqua templ

illé-in: vita Alexandri.

P

orró ex Adriant

b

nrur: qua

[l

d)

ep

iftola fumpta funr, que fequu

in. vita Sa-

tota po

fita eft à Flavio Vopifco;

f,

Itemà (c» Petro Crinito. Adrianus

Vteto

türninl.

«*Aupuftus Serviano Cos. /Egyptum

,quam.

"

Qüm

« :mihi laudabas, Serviane chariífime totam:

; didici levem, pendulam;

&ad omnia famse:

feui

«

Illi;

quq

"$normenta volitanterm.

qui Serapim

[04

: colunt ;

Chriftiani fünt: & devoti funt.Se-.

Jüds

bylor

rapi; qui fe. Chrifti

Epifcopos dicunt.'

[11

"Neémo 'ilic archifynagog

us Judaeorum ;

8yl

€€

(]Ig

nemo -.Sama.rit:si,' nemo:.

Chriftianorum:

$

vj -

* fe

Eb)' Lzb 42. €ap. , 7e. D.äx þgm»/f, difc.

e

179

— —

CLARITA.'TE & GromziA.

:

Qp

& presbyter,-non Mathematicus , non. aru-

Qtum d

Ípex ; non aliptes.

Ipfe- ille: Patriarchay

at

[14

cum ZEgyptum venerit, ab aliis Serapi-

sd n

dem adorare, ab aliis cogitur Chriftum,

L 44

Genus hominum feditiofiffimum, vaniffi-

€c

(

mum, injuriofiffimum: civitas opulenta;

€c

rife

Et mox: Unus illis Deus elt:

od

"hunc Chriftiani , hunc Judei , huncomnes

[ Cnimlf

&

»venerantur & Gentes; & utinam meliüs

Chrite

eflet:; morata civitas, digna profectó füi

jpom

profunditate, que' pro íui magnitudine

vyfent

*:totius ZEgypti tenéat principatum. . Haec

at QU

Adrianus , nimirum oftendens, ita permix-

m

tos fuiffe cum Gentilibus Chriftianos, ut non

s fik?

facilé dijudicari poffet, utri numero pracel-

u

lerent, Gentiles, an Chriftiani.

Sic enim

oj

ait; illos, qui Serapin colebant, Chriftianos

fuiffe. - Et Samaritanos adeó non contem-

yh. n

Afrij

phiffe Chriftianam Religionem, ut ipfümPa-

triarcham: illorum . crederet. adorare Chri-

:

i

ftum. | Ceeterüm cum ait, Epifcopos, & pres-

Adg

byteros Chriítianorum à Serapide, & facris.

Jm!quw

AEgyptiorum minüs abhorruiffe ; quàm va-

me;mä

num judicium protulerit ,. mox fecutae per-

fecutiones. manifeftum reddiderunt.

Adde'j

quód in hac re Chriftianorum caufam. cum

T.

Judzis copulavit ,. quos poft reditum. & Ba-

j hr

bylone: certum . eft. non multum . tribuiíTe

pj

[M»

'Egyptio : bovi, reliquísque ZEgyptiorum

j dæüwm !

[

j

facris.'. Sed quanto rectiüs Galenus, quieo-

(

ecie pro-

dem feïö faiculo vixit; proverbii fp

A

»

nuntiat:

|

—

186

D ]'E'su" Cunis TL

l

d

nuntiàát,' citiüs

Mofis affeclas ; aut- Chri(fï

| fener

vinciá

difzipulos, dogmata füa defcrturos, .quam

qui fe&tis addicti funt, fuas opiniones, tum

home

Qp

Philofophos; tum Medicos.

! flrami

! exedi

CAPUT XXIV. -

! Chro

! dig q

De aliis per orbem fparfis Ecclefiis.

Raeter eas, quas commemoravimus, poffü-

.| imult

mus & alias nominare Ecclefias multas;

fünda

jum i

ab ipfo initio illuftres: qualis eft

; qu& apuc

pide,

Luegdunum in Gallia à (2) Photino;

Apofïo-

lorum difcipulo inftituta eft: item illa ; qu&

jtim t

QUrteri

eft apud Arelaten, à (b) 'Trophimo: apu

üm 1

(c) Édeffam in Mefopotamia, à Tha dao:

apud Hierapolim, à Papia: apud Sm

yrnam,

fempa

à Polycarpo: alie& apud Perga

mum ;

Thya-

VitOmmr

COgtan

tiram, Sardes, Philadelphiarn, Laodiceam,

arfüm in Ci-

DO m

"Tralles, Magnefiam 1

n Afia, T

licia: üt eft in Apocalypfi, & apudTgnatium.

QU t

India, circa oftium

buy

Hodiécque in extrema

i

Indi fluminis, civitates fünt celebres ; & ire-

quentes, quz íe ab ipfo Thorna Apoftolo

Fte

fidem accepiffe gloriantur,

cujus corpus 1f

| A0

& in fingulari

! fifen

Xd) regno Bifnagze affervatur;

vcnc'a

nQs

iasuiuiaóo

pl

""

Adri

b:ji cap. 2.

(a) äujäb. lib. s. Eccl&jï

"iqi ]

(b): Paradinus in bifloria Burgundica.

Idem 4: - Papiá

(c) Eufeb. lib. z. Ecclef. bift. cap. 15-

r0', .

—

Jib. 3."cap. so, -Ecel: bifl. in Cb

TU4 Cq 'par Bcl-

() F

(d), Jac. Navarcbus in epift. Afiatica ,

dqa

ga in epiflola anni $3. ut inf. n comymd:ïc:li'- p

lj '.Sic

CraRrTATE & GroRiA.

I8I

L

('fien'era:*ti(;;le eft apuä om;es vicinarum pro-

m

vinciarum accolas, etiam Gentiles, & Ma-

ng;

hometanos. In ZEthiopia, civitare Chaxu-

ma, provincia Tigremahon; templum mon-

ftratur ampliffimum, quod à Candace regina

exedificatum Apoftolorum temporibus; (e)

u

Chronica verufta /Ethiopum produnt. : Gil-

vbl

das quoque , antiquiffimus fcriptor; Anglus,

inultó ante Diocletiani tempora Ecclefias

( POHI

fundatas fuiffe in (£) Anglia, & fidem Je(ü

s m

jam inde à Tiberii temporibus, ab aliis tre-

A

pidé, ab aliis veró provinciis integré rece-

ptam tradit. . Sed quid opus eft urbes per-

HWI

J

m

currere fingulas, cum conftet, per univer-

füm mundum fidem Chriíti propagatam

Tf

temporibus Apoftolorum, & Apoftolicorum

| vamïfq

virorum ?. Scriptores Ecclefiaftici , qui aut

üff; f

i

cozetanei iis, quos modó nominavimus , aut

n

non. multó pofteriores fuére, narrant fuo fae-

d)

culo tantas Chriftianorum multitudines ex-

i

u

ftitiffe omnibus locis, ut Judaeorum popu-

g

lofiffimas gentes multis partibus fuperarent.

I

Preeterea tantam vim Chriftianorum in orbe

!

Romano fuiffe , ut, fi in alium locum fecef-

;

/

fiffent, folirudinem inducturi fuerint. Ju-

Ól h

flinus martyr , qui fub Trajano vixit; fub

L

-Adriano, & Antonino Pio floruit, & Anto-

timo, martyrio plo-

n-irïi Philofophi anno fep

riose

Ll

3

n*

4

| (c) Francif: Alvarves in bi]faräaï&b

«

iüpi:".tlz multa nar.

rat ca

L

0

W,;J;H

Tïfrtnll. contra yudæas,v..þ

182

D&g ]ESU'CHRISTI

* tefi

riosé defundus eft, contra Tryphonem Ju-

( ter]

dzum difputans, Primüm ne nunc quidem,

« eni

inquit, ab exortu folis ad occafüm genus

[ s

«C

veftrum pertinet : fed nationes funt, in

l(&

quibus nemo adhuc generis veftri habitat.

[44

I(X

Neque enim ullum eft hominum pgenus,

five Barbarorum, five Grecorum; five

€«c

& u

eorum , qui quovis nomine appellantur,

3 Päh

aut eorum, qui plauftris pro domibus u-

&«

( fe

tuntur, aut qui domorum ufüm non ha-

«c

bent, vel in tabernaculis eorum, qui pe-

M

C n

cora pafcunt, habitant, apud. quos non

; i |

.Jefü, qui cruci füffixus eft, nomine pre-

U

ces, & euchariftie rerum omnium parenti

& m

& effe&tori fiant. lreneus, qui & ipfe

füb Antonino Pio, & Antonino Philofopho

* Dri

* flo:

floruit, ita (g) fcribit: Sed tamen virtus tra-

ditionis una, & eadem eft; & neque hz, que

Crt

[í4

d

in Germania fünt fundata Ecclefize , aliter

€c

credunt, aut aliter tradunt, neque ha, qu&

Vi

in Hiberis fünt, neque ha, que in Celtis,

Mu

[44

* Inm

neque he, qua in Oriente, neque h&,

q

Tor

que in ZFgypto, neque ha, quae in Lybia,

Apol

neque ha, qua in medio fünt conftitutz:

íed ficut fol creature Dei in univerio

(€ tan

[44

« de

mundo unus, & idem eft , fic & lumen,

« us

[41

pr dicatio veritatis ubique lucet, &illu-

ün

minat omnes homines, qui volunt ad Co-

j

nitionem veritatis venire. 'Tertullianus

Ils

(

ag

r, inquit,

i

bro contee Jud&os: In univ'effä

1

uf

« terram

';g) Lib. i. cap. « :

e

CrARITATE & GroRia.

183

— d

terram exiit fonus eorum ; & usque ad

Dd

c qui

terminos terrae verba eorum. .1n quem

enim alium univerfz gentes crediderunt,

mgt

s fb

nisiin Chriftum, qui jam venit? Gui enim

&c

& aliee gentes crediderunt? Parthi , Medi,

hr t

"

€«c

Elamite , & qui inhabirant Mefopota-

I N

éc

miám , Armeniam, Phrygiam, Cappado-

m l

[44

ciam, & incolentes Pontum, & Afiam,

)peïhurlï

éc

omlbi:

e€x

Pamphyliam, immorantes /Egyptum, &

re

ionem Africa, qua eft trans Cyrenen,,

"o

[(4

h

inhabitantes, Romani, & incolze tunc, &

) qUi P

[44

in Hierufalem Judei, & cetere gentes,

j 1

[44

üt jam Getulorum varietates, & Mauto-.

mi p

&

rum multi fines , Hifpaniarum omnes ter-,

d

[(4

mini, -& Galliarum diverfce nationes,. &,

i Ü

pii

«

Britannorum inacceffa Romanis loca, Chri-,

ibf

[44

ij

fto veró fübdita, & Sarmatarum, & Da-.

Ottus *

[44

th'cf; qlll

[44

corum, & Germanorum, & Scytharum;.

& abditarum multarum pentium, & pro-

iæ, ahïf*

[(4

s

vinciarum, & infülarum multarum. nobis

3 qw

[(4

ignotarum, & qua enumerare minüs pof-

Di

[44

i

umus.

In quibus omnibus locis Chrifti,

1eque E";

[(4

nomen , qui Jam venit, regnat. Idemin

TU

Apologetico loquens de Chriftianis : Quid

10[&1.[113;

W

(..C

.tamen, inquit, de tam confpiratis unquam,

u

denotatis , de tam animatis ad mortem

U

€c

.usque pro injuria repenfatis? quando vel.

, u

,una nox pauculis faculis largitatem ultio-

i 28 V

.nis poffet operari; fi malum malo difpun-

o

1]

gi penes . nos liceret? Sed abfit, ut aut igni

ivina fe&ta ; aut do-

j

t

Bl

eee

4

* leat

$

Dz Jzsu ChnisTI:

du

** leat pati, inquo probatur. . Si enirn hofles

€«€

| lam

eXfortes , non tantüm vindices occultos

terün

€c

l

€

agere vellemus , deeffet nobis vis nume-

tantü

rorum, & copiarum? Plures nimirum Mau-

ficre

€c

ri; & Marcomanni , ipsique Parthi ; vel

fuiff

€c

quanteecunque , unius tamen loci, & fuo-

«c

dio,

rum finium gentes , quàm totius Qrbis ?

prio

€c

4c

Exteri fuümus , & veftra omnia implevi-

quo

inus,

Urbes, infülas, caflella , munici-

triri

€c

€c

pia, conciliabula, caftra ipfa, tribus; de-

temp

curias, palatium, fenatum; forum. . Sola

Viror

€«c

vobisrelinquimus templa. .. Cui bellonon

Mi

«c

Qurte

[14

idonei , non prompti fuiffemus, etiam

impares copiis , qui tam libenter trucida-

1]

[14

€c

damur ? Si non apud iftam dilciplinam

tbfo)

occidi magis licerer , quàm occidere ? Po-

[44

€c

tuimus & inermes, nec rebelles, fed tan-

tummodo difcordes , folius divortii invi-

[44

dià adverfüs vos dimicáffe.

Si enim tanta

€c

vis hominum in aliquem orbis remoti fi-

l

e

Clefi

num abrupiffemus à vobis , füffudiffet

&c

VE

€c

utique damnationem veftram tot, talium-

kü"xg

que amiífio civium : imó etiam ipsà

g

€c

€c

inftitutione puniíffet, Procul dubio expa-

viffetis ad folitudinem veftram , ad filen-

«c

€c

tium rerum, & ftuporem quendam, quafi

mortui urbes quzsiffetis, quibus impera-

ter

€c

€c

retis.

Plureshoftes, quàm cives vobis re-

eor

«c

manfiffent. | Nunc eniin pauciores hoftes

[ I

habetis . pree . multitudine Chriftianorum

p

* pené omnium civium,

Idem ad Scapu-

hi

am.

—

:

CraARITATE & GLOR;A.

184

[

1

m

]i«

lam. ,.Hmiijü'säbdivte(timoniorux;; omres ve-

s n

terüm libri pleni (ünt : Verüm nos paucula

Vis QU

tantüm delibavimus : qua in preefentia fuf-

irmt

ficere credimus , ad probandum immenfam

i,

fuiffe vim hominum , in ipfo Ecclefie exor-

,ci, &(L"

dio , amplexantium fidem Jefu.

Que fuit

i (

prior pars ultimi*hujus traétatus noftri : in

j inps

quo siza*yo*yixec probaturos nos recepimus,

lj ff

mirificam fuiffe eloriam fidei Chriftiang,

r

temporibus Apoftolorum, & Apoftolicorum

i X

virorum : quam duabus hifce partibus ma-

|pelono

ximé conftare diximus , multitudine con-

l efï?fï

currentium ad fidem , & eorum erga fidem

g m

zelo incomparabili,

P L'iOrgln itaque partem

qiau

abfolvimus.

i t

$ (äd [QF:«

PU

" CAPUT XXV.::

.af ï'äfïf

Quantus fuerit fidei fervor in Ec-

, il

xXlefia primitiva: & comparatro cz-

(f

leftis do&trine, & Chriftiange cum falfis reli-

t0l;

fl

jf

- gionibus, & cum philofophicis, ac hu-

ehift !

)

manis difciplinis.

T

T

.TUnc ad alteram partem agpredimur , in

m

x:

qua nonnihil tractabimus , & quàm po-

nd if

terimus breviffimé , de fervore fidelium, &

u

eorum in fide incredibili conftantià in Eccle.

g*

j

/fia primitiva. . Quee res aperté eam, de qua

agimus ; Jefu gloriam - comprobar.

Cum

adw

—'enim ^omnis eetatis ;

utriusque fexus: innu.

i

M 5

mera

*

rg86

Dr Yssu CunisTH.

-

mera hominum millia lingt—xïs , moribus,. ri-

mpt

tibus differentia , per univerfas Romani or-

Di;

bis, & aliarum omnium gentium. provin-

! re füQ

|

clas, novo fidei calore animarentur ad mor-

E

fimis:

tem tam libenter, ac fortiter füfcipiendam ;

; bolir

à qua humanus animus tantopere naturà ab-

|qu

horret : fieri non potuit , qui illa contem-

a

plarentur ; quin fuerint obftupefacti , pra-

verfü

fertim ob id, quód in Philofophis ; ac. Deo-

; Cófc]

rum füorum cultoribus nihil fimile aut ipfi

; Jütenf.

confpicati fuerant, aut memorari audieraut,

bis

Idcirco ratione inità , & comparatione factà

Tepti

fuorum morum cum moribus Chriftianorum,

admirabilem fidei vim , & Dei ;potentiam

ET

agnofcere, & celebrare cogebantur.

Que

Tibl

runc clariffimé fe produnt ; & maxime elu-

1là f

eent ; quando cum gentilium Deorum ; &

ü'; (

humane íapientie vanitate comparanture.

peban

ii lob

'Tunc enim res ipfa declarat, quàm invalidz;

ac infirme fint diaboli, ac totius tartarei re-

: Cf

pni vires , quàm enervis potentia; quàm

| Verün

inanis fapientia mundi, ad incomparabilem

E

illam collata virtutem Chrifli ,. ceeleftem vim.

N

Spiritüs San&i, & invictum fidei robur.

N

Sünt enim mirabiles fidei effe&tus ;; quane:

CR

quam extremis hifce temporibus minüs ap-

hr

pareant :: quibus , juxta Domini pr&dictiow;

us

nem;fides; & charitas frigent : odia verós:

pre

& diffidia internecina fervent ; olim autem

Afà

maxime enitüerunty cum Ethnici Imperato-

Quer.

us edictis

res.; alitque ipf;deleg reges feralib

compel-

Ug

'

u eamneii

CraRiTATE & GLORIA.

1'78 7,

nibis -

cbinpellerent Chriflianos ad facrificandum:

omi

Diis; & abnegandam fidem, iis, qui id face-

| prom

re recüfarent, morte propofità , cum atrocif-

T

fimis poenis, &cruciatibus. . Videre erat dia-.

Yentit

bolüm univerías fuas expedientem.artes, at-:

quid

queé vires , tyrannos ; Pralides , Magiítra-.

ii

tuis, cum fatellitibus , ac tortoribus füis; ad.

um

vérfüs inermes Chriftianos, velut ad pugnam

r

cóncitatos : nihil non in fidelium perniciem

intentati earum rerum , quae maximé horri-

T

jl

biles effe judicantur : vincula , exfilia, di-

y d

reptiones bonorum , profcriptiones ; carce-

anorurj

res, equleos, ungulas, ignes, cruces, gla-:

ofentit

dios , immanes beftias , & quacunque ter-

.. Q

ribilia excogitare truculenta tortorum inge-

n Ü

nia poterant.

Diftrahebantur , diffecaban-

!

H «

tür, evifcerabantur , affabantur , confrin-

at

gebantur offa, concidebantur membra, velut

nvalidæ:

in lebete.

Sed hzc omnia quot martyrum

a

Chrifti myriades , non- folum contempsére,

verüm etiam optavére pro fide Chriíti? non:

ls quäfü

detrectantes pugnam , fed ultro provocan-

tes hoftem : donec tandem omnis adverfa-

n

T

riorum potentia fradla eft , mundus concul-

catus , diabolus defpicabilis redditus eft, &

j QW

enervatus ? 'Tanta erat fuperna vis, atque vir-

x'mü,

i

Fædl&io

tis , adverfüs quam nec inferorum portae:

pr&valere porerant.

Arrius Antoninus in:

u j

Afia , üt (a) Tertullianus refert; cum perfe-

" aüïæ

S- civitatis

p

u

queremr in&antgr ; omnes illiu

11*.

-a

$ edlilb

Ch:iüigni

u

: (al'ï'Te)';ni!. a& 5001;1117;?71..

TT

4 fDi"JES'U CunisTI

——

2

Chriftiani manu factà , ante tribunal ejusfe- 'pui

* apfü

fe obtulerunt : quorum multitudine pertur-

batus, paucis duci jutlis , reliquis ait : à d-

* tam

| 'ünfa

Aol , i SéAert a709vaem , u(vijavovc 9 Qpóyrouc

iyere — O miferi, fi mori vultis , precipitia

, Exíth

i f

habetis , & laqueos. ^ Tanta erat martyrum

€onftantia, ut' confünderet períecutorem.

Tuj

e051I

Eufebius ea, qua fübjecimus, Diocletiano

imperante, in adolefcentia fua vidiffe fe me-

—

ftia

Vit 7

* morat. Nosipfi, inquir, per idem tem-

* pus, cum in /Egypti partibus ageremus,

.ädegit

* oculis noftris confpeximus, ut fedenti pró

ts re

« "tribunali fzeviffimo præiidi offerrentur in-

fiinp;

* numeri fidelium populi

Quos ille per

tullian

* ordinem confeffos fe Chriftianos , capite

enim.

* ple&ti jubebat.

Cümque hi certatim fe;

titm.|

li

*'& fponte pladio fübjicerent , confeflione

* premiffà , ille inhumanus, & crudelis; nec

A din

qud.

** multitudinis contemplatione, nec virtutis

* eorum magnitudine permotüs , düci ni-

princi

tüte in

* hilominus omnes, & capire cadi jubet.

*c€ Egrediuntur cuncti pariter in contipuum

Binem

* moenibus campum ; non carnificum nexi-

Iphi

*-bus tracti , fed fidei vinculis collipati.

1

tmd.

* Nemo defuit , cum nemo eos fervaret:

* fponte omnes , imó alter alterum prave-

Qis]

* nientes , cervices ceedentibus objectabant.

Don

* Defecerunt carnificum manus , & fücce-

* dentes fibi invicem fatigati fünt : hebeta-

* ta eft acies gladii, ^ Videbam feffos refide-

Ü)1

[

nimos re-

ln

* re carnifices , vir;s refümere , a

04

x€ Pal;äl'e»

CriagiTATE & GLORIA,

189.

a qunemonnii

d

& Darare, mutare gladios ; dif:m quoque

* 3pfum non füfficere ad poenam.

Nullus

KC

it:gri

1

« tamen ex omnibus ; ne parvulus quidem

* infans, deterreri potuir à morte.

H

)pgäyi

!

t

i

Eufebius. In hunc mnodum & antea atroci-

ter fvierunt in Chriftianos Domitianus ;

m

engtott

'Trajanus , Antoninus Philofc

ophus , aliique

eosinfecuti Imperatores, . Sed inviécta Chri-

d

joditut

if fem

ftianorum patientia omnem fzevitiam füpera-

(dem t

vit, & perfecutores ad eam defperationem

adegit ; . ut -edicta fua refcindere , & fenten-

perefris

( p

tias revocare cogerentur : üt de (b) Domi-

tiano ; Trajano, Antonino Philofopho; Ter-

pmtir i

y lt

tullianus, & Eufebius teftantur.

Ingenti

enim multitudine deterrebantur tot innocen-

d

tium hominum , tam prompte fe offeren-

vidtid

tium morti : & invidiam tante crudelitatis,

vll

&c diritatis ferre non poterant , tnaximeé

JdeliS; j

quód contubernales , propinquos fuos , &

scti

principales quasque perfonas eádem neceffi-

d

l

M

tate involvi cognofcerent , ut apud Cartha-

al

einem accidit , (c) Tertulliano teíte. . Et

0nl

j

iphilinus ex Dione , in Domitiani vita re-

i

fert, Clementem Confülem , Domitiani pa-

conl

p

truelem , ob confeíTionem Chriftiani nomi-

f

j

nis Romz occifum: & Flaviam Domirillam,

"

&abq*!

-

Domitiano fanguine propinquam , au*yye

in

J

f

—

5

;

(b) D? Domitiano Tertull. in

L,A'p'olöget., 'Eujzb;' i. £

^ eap

.29. de Trajano, Q* Anton. V hilo

ff

in. Apologet.

f(bi'ibf ;71*?'(1;1.'.

l

3mm03

(c)..4d Smpulzfm-

í p?lï"ï

*

190

"^Ds Jssu CanisTi

m —

in Infülam relegatam , quam D. (d) Hiero-

dotes.

Hecc

nymusPontiam nominat. — ézmey9n'yag du-

qoiv VyrAnu a Senv:c : Delati funt; inquit,

qud

dotun

tanquam impii in Deos.

Sic enim pagani

a 9ovc (e? appellabant Chriftianos.

Cete-

inof

ial

rüm ut ad propofitum revertamur , hujus-

a

cemodi exemplorum plura: paffim occur-

ä

ujus

runt, que declarant mirificam fidei vim; &

enim

Domi

potentiam Chrifti.

Sed age intueamur ex

adverfo idololatrici cultüs vanitatem : ac:de:

Tüdre

! Mifon

inde humanee fapientieejimbecillitacem; acin*

r

"mitatem. — Poítquam femel tantüm à Con-

ité j

j

antino Iimperatore idolorum templa füb-

HlSï Qqi

verti jufía funt , & omnes , quotquot füb

n

ts

Romano imperio degerent , edicto moniti

fünt pàrere Chrifto , atque in media urbe

tis; d

(£; Conftantinopolitana falutare fionum cru-

ftlo hg

cis ere£tum eft , repenté omnis Deorum re«

Bütum;

ligio concidit : nec inventus eft quisquamy

Qs

[

ui pro Deorum fuorum defenfione vel tan-

Tij

tillum fefe commoveret. : Videbant templo-'ï

- über.

D f

rüm prerumpi fores, nudari tecta ; tabula-

ra convelli, quicquid ex ere ob antiquita«

Doteft

tem. commendatum venerati fuerant;, toto:

müdþw

foro provolutum, in circo Delphicos tripo-

Qs

&

das, Heliconides in palatio effe , aureas; &o

fàcer-

Chrif

argenteas Ratpas in ærgrium conferri ,

dotes.i'

Icar

(d) dn AC'P"Mþbio Paule , Tom. L.

()

4

(€) J'afltinus in Apolog. 1. Dion in vita Nervit; ^ At

(7)/1

Jnagor. in' A

puleg. ad Anton. Q* Cemmod,

(

) Dj

e

"Eufeb. in vita Conflantini.

e

CraRiTATE & GLORIA.

d$i

— —

j

dotes.ex adytis fuis protrabi non.fine rifü.

Wi

Hac omnia fieri videbant ; & patiebantur;

quód detectà idolorum vanitate ,. & Sacer-

n.u,«i "

Vfl t

dotum fraude , vel inviti priftinam ftultitiam

n

apnófcere , & miferiam füam deplorare co-

jr d

l

erentur. . Nihilo effieacior fuit Principum

h

Hi

m od

ujus fzeculi Philofophorum doctrina.

du

enim à Nerone Imperatore , ac deinde à (g)

Domitiano urbe, ac Italià excedere juffi, pa-

d

4

1

u

ruére- protinus : quo tempore Fpictetus ;

Mufonius , Dion, aliíque multi Italià excef-

m u

m

(9

séré ; neque. qiisquam remanfiffe legitur ;

ff

j

nisi quód-Apollonius Tyanzus Romam ve-

( l

nerit ad liberandum Nervam , üàt (h) Philo-

Qu

ftratus (cribit.

Hsec eft enim idololatrici cul-

wäo f

tüs ;; & mundane fapientie ratio;, ut, cum

nediu t

otum t

folo. hominum errore, & opinione conítent,

parum ftabilitatis habeant ; faciléque tollan-

Veorom

s

?

tur, aur ultro definant. — Chriftiana religio;

immobili nixa fidei fundamento , authorem.

nv

lu

nt (

habet; & confervatorem Deum : cujus eter-

ng fapientiee, ac potentiz nulla vis obfiftere;

d

"i

poreft.. .. Hujus itaque rei contemplatio targ;

j

inexfpe&tate , tam incredibilis ; tam prodi-;

lram, [C*

gio(z; vehementer movebatanimos omnium;:

j t

G ad omnipotentis Dei gloriam, immobilem

g

u

Chriftianorum fidem farna celebrare ; pre-

atl |

dicare , in honore habere , cogebat.-

i

f/

(g) Aul.. Gell.. lib. a5.. cap. 1. No&. Att.

,

[

sovCbron.

i

"

- (b) Pbilofl. lib..7. cap. 8. de g;:a.gpg(zfn,. !

A-

*

192

Getkseneum

.Ds Jesv CunisrI

Àd ho

^CAPUT XXVI.

| enii

l Chrilt

Conclufio proximé precedentium

| um

Capitum , in quibus tractatum eft de

; udita

gloria Ecclefiz primitivae : & quae cau(z fue-

! Vr

rint férventiffimae fidei, temporibus Apo-

|

Terüm

ftolorum, & Apoftolicorum virorum.

Cl5 Qu

JEterüm haec tractatus. noftri pofterior

Hp]oru,

C

pars latiffimé patet, per omnia veterum

Wlï'?(]hg

Ícripta diffufa,

Itaque pauculis hifce tefti-

f

inoniis contenti erimus in his progymnas-

ag

matibus noftris : atque ita concludemus , ve-

&GUe

riffima effe, quze diximus de ingenti multitu-

| Vérüm

füni

dine fidelium in Ecclefia primitiva ; déque

eorum in fide conftantia , & flagrantiffimo

Tüntür :

amore erga Dominum Jefum, — Que res eà

Que en;

nos provehunt, ut credamus valde celebrem

APOM

fuiffe fideigloriam temporibus Apoftolorum;

Qd

& Apoftolicorum virorum : ac proinde eX-

d d

citant, utreliqua perveftigemus;qua ad Evan-

it&e

gelice hiftorize dignitatem pertinent. — Vide-

téfünr.

licet ad hoc inquirendum, quae caufze impus

pl

lerint tam numerofam multitudinem, nullis

STUs.

hujus mundi pramiis illetam , imó omnt-

Rss

bus modis undique deterrente mundo ; uf

Téfem

do&trinam Chrifti füfciperent , eámque tan-

tdt (

tà animi conftanrid ad mortem usque defen-

. Jüsmo

derent. Et quidem proclive eft ejus rei cau-

"Qunr

fas invenire, quàd ipfze fefe prodant, & pro-

kf"fg&zzz

?tgg"magn.itudinem fuarn latere non :EOi int.

a

(3).4;').

me— RRss

CLARITATZ & GLORIA.

193

Ad hoc enim inducti füerunt ; primüm re-

J

centi memorià celeftis, ac perfectee doctringe

denty

Chrifti , ejüsque incredendorum miraculo-

rum; quz fuperioribus ízeculis invifa, & in-

m

audira , nature vires füperabant, & nisi De;

cali

virtute edi non poterant : tum per aliarum

b r

rerum confiderationem , de quibus fuis lo-

AIrtt

cisegimus. Deinde ipforum quoque Apo-

ftolorum, & difcipulorum puritate do&trinae,

i poüezhï

j vt

viteeque integritate commovebaniur, & con-

hifets

fpectu divinorum operum, que ctiam ab il-

rogymi

lisin nomine Jefü multa , varia, mirifica,

& ftupenda fiebanr.

idemüï L

Qu qualia per uni-

m

ver(um orbem fuerint , ex iis eeftimare pof-

[m ) däcü

fumus , quz apud Hierofolymam facta nar-

ytitil

rantur à'Luca in ACtis Apoftolorum.

Ne-

(Quef*

que enim exiftimare debemus , poteftarem

j

Apoftolorum loco circumclufam fuiffe, Sed

poltif

quemadmodum grandia funt , qu& apud Ju-

proinöif

deos ab Apoítolis gefta commemorantur :

fic & ea perinde, quze aliislocis ab iis prodi-

[uæä

tafunt , illuftria, & miranda fuerunt.

Ex-

a

f

empli gratià, fi cire velimus, qualia fint, quae

a

lnem 1 qv»

Petrus geflit Romze , ad ea recurrere debe-

i*

mus;quea apud Hierofolymam ab eo gefta

mundü

referunt : quz quidem füprà, quàm dici po-

teft; fplendida; & magnifica fuerunt. Cu-

et

i

"i

jusmodi funt, que in (a) A&tis Apoftolorum

s :

Ü

p

leguntur; in hunc modum : Magis auzem

Mf

fudo vi-

d

qugehzfur credentmm zn Domino multi

)

3lï'

—

' 'rm*'um

j

N

(a);;*;cl $

Dz Jssv CHnrisTI

s

PA

vorum, ac anulievum , ia ut in plateas ejicefenï

t a

tantà

anfivinos , €g ponevent in le&ulis , ac gvabatis,

ipef

ut veniente Petro , Jaltem umbra illius obum-

bravet quenquam illorum, eg labevaventuy omnes

quam

add

ab iufirmnitatibus fuis. — Concurvebat autem 9

anultitudo viciuavum | ciottatum Hierufalem,

—— —

td, t

que

affeventes «gvos , €9 vexatos à fpivitibus un-

Tefür

mundis : qui curabantur omues , dravrec. Hi

cumi

pauculi verfus fatis declarant magnam excel-

lentiam, & admirabilitaremrerum à Divo Pe-

multi

tro geüarum.

Id veriffimum effe compe-

qpertd

Quftm

riet; quisquis Hierofolymitance urbis nobi-

litatem , frequentiam, & celebriratem fum-

—

mam perfpeétam hsbet, in qua omnes fana-

(

bantur , quotquot fanitatis adipifcendae gra-

tià ad Petrum accederent, aut adducerentur,

De.

& vel umbráà rantüm corporis ejus obum-

lorun

brarentur. leitur quemadmodum heec apud

f

Hierofolymam à Petro gefta 'preeclara funt;

ad eundem modum preclara quoque fuerunt,

qua ille geffit apud urbem Romam ; item

apud Pontum, Bithyniam, Galatiam ; Cap-

Ib u

a

dociam: & Paulüs apud eandem urbem

h

[g

omam ; &in Arabia, Grecia, Macedonia;

feci

Illyrico, Hifpania: Joannes in Afia : Mat-

i

thaeus in ZEthiopia : "Thomas, & Bartholo-

ompn

maeus in India

Andreas in Scythia ; alii

reh'q

aliis locis Apoftoli , Diaconi , feptuaginta

PES

«ven

Difcipuli, aliíque pari virtute prediti.

Vàn

rum itaque rerum confideratio univertum

hrifti,

I:

mnundum incitabat ad weneratiox.lem: E

N—

PCF

(bm

[ d

CranRiTATE & GLORIA.

195

um

per cujus folam nominis invocationem (b)

" e;w

it gr-zlasi;.

tanta patrabant Diícipuli , quanta Chriftus

il de

ipfe fecit; cum verfaretur in terris. . Quan-

quam non fola miracula preeparabant animos

Vfllï!!l'ül)ïl

(t d

fj

ad fidem , quemadmodum nec fola do&tri-

!

na, aut alie res fingule ; fed univería fimul,

Fa

"m

j

quz in Jefu vita, ac morte , & deinde poft

refürrectionem divinà virtute edita funt ,

TL

mam a

cumiis comparata, que ante ejus nativitatem

tr

multis faculis, aut fi

o

ouris adumbrata, aut

D

aperte predicta fuerant. Qua de re B. Au-

[l comg

urois 10

guílinus pulchré traétat epiftola 3.

qir

It

ome

CAPUT XXVII.

(ontt

C r

(Qucrdd

De czcitate Judeorum iucredu-

lorum : five quomodo ac: piendum

hii

fit; quód Judei in increduli:ate per-

i

Iu!

a

manferint.

que

fueu

U cum ita fe habeant , non ab re mi-

iib V

rum videri poteft , quà ratione factum

YT

fit, ut cum omnia teftimonium preberent

ldem urh

fl

Jefu , ftupenda miracula, qualia nemo alius

Ms

fecit unquam, nec facere potéft. Doctrina

|

[1-

A

incomparabilis , & füpra humanam , quam

&

omnes tantopere admiratos fuiffe diximus;

XY

g^

reliquáque figna evidentiffima omnia , quae

eg"»

(epnl

j

eventura Prophete premnuntiaverant : jam

sl

Evangelio corufcante , & regno Chrifti per

jf

2

univer-

UW

aA

u

Pv

( b) Zeen, :4.

^

196

Dz ]rsu CunisTI

univerfüm orbem dilataro , totóque mundo

retulet

per fidem veluti renaícente , ea tamen ob-

m

Ítinatio animi, & cordis durities Judaeorum

ubi de

füerit, ut cum Meflize füi, tot fzeculis ex-

perfta

fpectati, regnum cum virtute veniffe cerne-

rent , attamen venifle credere nollent.

Fa-

rüm,

| lr

teri cogebantur illud effe tempus, quo tem-

« f

pore advenire Chriftum oportebat : id enim

& Pel.

manifefté Daniclis hebdomadz defignave-

| « ris(

rant , qualitercunque tandem computaren-

* Jefe

tur: atque ipli adcó non negabant , ut ea

res ad bellum adveríus Romanos fümendum

* Dtir

[ « Ti

eos ftimulaverit in primis, quód, uti (a) Jo-

j«

hum

fephus Judzus , illo bello contra Vefpatia- |

|

h ag

(

num Galilaeorum dux, teftatur, refponfum

Quid

in facris literis inventum effet , quo fignifi-

«(

Tilüs

cabatur eo tempore fore , ut quidam ex Ju-

quit,

deea oriundus , totius orbis terrarum impe-

Dio ,

rium obtineret. ;v,inquit, X,"n4oc» duQi-

('.' Pr Ofe«

GoAs i» Teic ifeoï& su gnu&voc "ygei Ua s at x&-

* Titon

À TOY Xcigüy tX^vov » iO Tfc duQac cic QuTOY

- pini

di£ei vàc oixsupévic.

H«ec erat Propheria Ja-

[1

cob Patriarchae

NT

Is aperté prezedixerat futu-

a

rum , ut tunc Meífias nafceretur , cum re-

; Tierod

enum Judaicum ad externos homines trans-

&

latum effe.. Quod tunc accidit. — Hoc ora-

füm ,

culum ita celebre, ac vulgatum fuit, üt Ech-

Proy]

nici quoque fcriptores ejus meminerint : ta-

Fant

metfi per infcitiam 5 & ignorationem Pro-

fere

phgticarum prædi&ionum, ad Chriftum non

1 e

retu-

(b) Lib. 2. eap. 1. de bello Jud.

(b Hl

—

CLARITATE ET GLORiIA.

197

J i?

t

retulerint , fed ad Vefpafianum Imperato-

rern accommodaverint.

Sic enim "Tacitus,

Judr

ubi de excidio Hierofolimitano agit ; refert

Fes &

perfuafum fuiffe Judaeis, eo tempore futu-

Yle r

rum,; ut valefceret Oriens, profectique Ju-

lent, D

daeà rerum potirentur, Sed fatius efl ur ip-

, qUO !ï

« fius verba adferamus. Pluribus, inquit,

t idar

* perfuafio inerat antiquis Sacerdotum lite-

d

[

ris contineri ,eo ipfo tempore fore, ut va-

»mpumra?

lefceret Oriens; profectíque Judaà rerum

T

[4

€

porirentur.

uae ambages Vefpafianum,

ümentur

ac Titum predixerant. — Sed vulgus more

u

humane cupidinis fibi tantam fatorum

| Vi

magnitudinem interpretati , ne adverfis

i

quidem ad vera mutabantur.

Et Sueto-

[44

p

nius in vita Vefpafiani , Percrebuerat, in-

m d)

[14

quit; Oriente toro vetus, & conítans opi-

unt

nio, efle in fatis , ut eo tempore Judzeà

',MGXQ u

[

profecti rerum porirentur. ld de Impe-

r V

ratore Romano , quantum eventu poftea

: »k M)F.W

patuit , pradittum , Judzi ad fe trahen-

tes rcbellàrunt.

st

Eodem pertinent, qua

Kem[ fthïL

cx (b) Philonis libro de temporibus alibi de

pl

Herode dicturi füumus. — Vident omnia, qua

ins 9

de Chrifto praediéta erant , quadrare in Je-

f

f

füum , atque ipfum advenifle tempus , quo

Id

;!.

ii ii

Prophete venturum Chriftum prenuntiave-

yint

rant ; tamen, velut cecitate correpti , agno-

ndn t

fcere eum nequeunt. Sic enim Joannis cap.

j

12. fcriprum eft, quamvis multa miracula

j

"

i

3

-'/

]efuä

(b)ad? compendie vite Demiui , cap. .

198

Dzr Jssu CunismI

r

Jefus feciffet coram Judais, tamen illos non

diáqu.

[44

credidifle in eum.

Et Paulus Actorum

Gredan

13. Vobis, inquit, Judeis oportebat pri-

ampïe'

müm loqui verbum Dei; fed quoniam re-

008 ;

pellitis illud , & indignos vos judicatis

ernt

€c

eeterna vitae ecce converrimur ad Gentes.

enm

Idem (c) alibi dicit Judaeos incredulos fuiffe,

mult:

non placuiffe Deo , & iram Dei perveniffe

mult

fuper illos usque in finem. . Quid iliud eft;

fom;

quod obftitit, quó minüs Judei Jefum reci-

(fi]u

perent ; tantà divinorum, & infignium mira-

füsnmg

culorum copià, tanrà doctrinz preecellenti?

fofoly

non folüm implentem vaticinia Propheta-

-

um

Chrü

rum , verüm etiam long? exfuperantem?Ad

hocrefpondendum putamusin hunc modum,

i, 4c

juxta (d) Irenzi fententiam ,. quam füprà ci-

3gol D

tavimus ; quód Judai omnes , quibus cordi

if*.'dl, )

erat obfervatio legüm divinarum, accurrerint

Ti

ad Chriftum, & fàalvati fuerint omnes.

]ta

pun ]

enim accipienda funt, qua in Actis Apofto-

Iut,

Qutt

lorum de univerfi populi Judaici favoreerga

Chrifti diftipulos , & de multitudine cre-

Q

dentium Judeorum referuntur. Quale eft;

pras

quód capite 2. (e) Apoftoli dicuntur gratiam

tuif

habuiffe ad omnem plebem , hoc eft, apud

]f

omnem plebem grariofi, ac favorabiles fuiffe;

inqt

& capite 6. quód multiplicatus fuerit nume-

mv.

rusdifcipulorumin Hierufalem valde. Hec

agj

aliáque

mod

! (c) 'J.?bej: 2.

(d) Lib.4

(e) AZ

T.

( i

Q

CrARmITATE & GroRIiA.

199

at Ü

p

n ts

aliáque his fimilia loca , ita accipimus ; ut

s Ab

credamus magnam Judaorum multitudinem

(cilicet omnes bo-

od

amplexatam fidem Jefu :

nos , acfue falutis amantes ;

five quotquot

[uoniamra»

Sic

y i

erant preeordinati ad viram zeternam.

rad at

,

enim . Jacobus Ac&torum 2:. teftatur, non

lulos f

multa millia , üt vulgatus textus habet; fed

l

[

| parvet

il

l

"

multas myriades

Juda&orum credidiffe in Je-

füm , üt Gracus rextus claré exprimit.

Et

ibl

(f Jofephus in Antiq.

fatis declarat , Chri-

jemre

bonoes Hie-

qium n

ftianam religionem apud omnes

rofolymis in pretio fuiffe, cum ita fcribit:

epclnt

cedem Jacobi fratris Domini , & aliorum

ht

Chriftianorum, tam zgr? tuliffe omnes, bo-

at

ni; ac equi fervantes, &legum ftudiofos ;

yncrmuf

j

1

ul

r

j

Zror àd Éxouy. vorietxés aron v xovrd) avv 7ró2uy

eivau, xg) 7r&gl voUc vóuouc d'xgiGEic . Ut Ana-

ubiat

D

niam cedis authorem eo nomine apud Agrip-

; gccuïïïfïä

& Albinum Prafidem defer-

pam Regem ;

*

rent, & fummi

Sacerdotii honore privari

niglj

| fäVOfwg

curarent. Idem (g) ]ofephus.manife&*e de-

clarat, omnes , quotquot non averfi effent à

mane d

"]

Qu

praedicatione veritatis, preeceptis Chrifti pa-

ruiffe. — Verba ejus inter ceetera de Domino

YUf

p

Jefu honorifica haec fünt : &v d'id'doxaAsc ,

C eü)

f

(

inquit, dv3eorev vvrid'niirii d2v d'exous-

pié |

yeov.

Preceptor erat hominum , veritatis

r

TL

j

amantium. .Hoc enim certum eft, quemad-

jl ?

nem multi etiam ex (h)

ühj j

mmodum ante paffio

Na4

princi-

(£) Lib. 20. cap. 8. Antiq.

Q) Lib. 18. cep. 4 Antiq.

(h) joan. "

200

Dr Jssu CunisrI

ass

principil?us credebanr in Jefüm , ita polt re-

(ant .

furreetionem non folüm ? plebe multos, ve-

bit;

rüm etiam Sacerdotum multam turbam fidei

nem |

obediviffe, àt fcriptum eft A&orum 6. Qui

Chri(

quidem omnes non jam ampliüs Judeeorum

preci

nomine cenfebantur ; fed in Chrifti nomen

. | admi

gentémque transíerant,

toto mundo jJamnoti, vi|

& celebres : quanquam cecteris Judais per-

! cére

mixti, nullà re mapis internofcerentur , quàm

; liony

modeftià & emendatione vitiorum priítino-

; lotg,

rum, E quorum numero multi , durante

dvari

bello, quod cum Vefpafiano geítum eft, &

miléa

|

obfidione Hierofolymæ imminente , in Co-

QUO t

nyl t

lefyriam , Dafanitidem, & Decapolim fecef-

l

ferant , aliáque Juda vicina loca ; ut (1)

; mpld

Epiphanius , & (k) Eufebius fcribunt : ac

|

m -

proinde non omnes Judai increduli fuerunr,

j iquen

üt & Paulus Apoftolus teftatur , cum (1)

il t

ait : Quid enim fi quidam illorum aon cre-

|

1

fétum

diderunt? Significat enim, nonnullos in in-

fifim :

credulitate permanfiffe, non omnes, Etad

hus

Romanos cap. 1 1. dicit ,

Deum non repulit

Tütm i

fe populum füum , fed

(m) reliquias fuifle

il ]

juxta electionem pratice,

Nimirum illi re-

] ah «

filing

fpuerunt fidem , qui Chrifti gratià indigni

dinidu

erant

() Epiphan. ber. i 2

tea 1l

9. cont. Nazar. Q? ber. 30 . cent.

Ebion ae lib. de

menfuris.

(k) Enfeb. lib,. ,.

€ap. $. Ecclef. biff.

074. 3

| ) C;

? 3

(m) Augnflinus lib. g. cap. 46. De civitate Dei, Plu-

[

rimi , inquit , crediderunt. Loquens de Judais.

d

CrARITATE & GLORIA.

20I

—

It ii

erant ; ad quos adventus ejus non pertine-

hus

]

bat ; juxta (n) Malachiam . & qui dilectio-

rbun

[

ï

nem Dei non habebant , juxta fententiam

inf(

lll

Chritti, Joannis capite 5. In quo numero

Judemnt

precipué ponendi funt , qui rempubli.am

i n

adminiftrabant ; qui omnibus modis, omni

p j

vià obfiftebant, ne Chriftiana religio publi-

idei

cé reciperetur, quód eam füis commodis, ac

Iu qu

honoribus officere judicarent. BDeinde Ze-

j priiïinc-

lote'; atque alii confimilis factionis homines,

, üürtt

avari , ambitiofi , impuri , aut literz legis

I CH;&

malé addicti : qui cum tempus adeffe fcirent,

d inCB?:

quo tempore natum efle Chriftum oporteret,

nullà tamen re permoveri poterant; ut eum

Jim ïec;?-

3, U

ampleéterentur, fpirituale regnum proferen-

ibunt: &

tem, Cupiditatibus enim füis excecati, to-

j o

g'tique mundo, & carni dediti, homines fedi-

cuin

|

tiofi, novandarum rerum cupidi, (0o) ter-

000 d

renum quendam , & bellatorem Regem, &

llosit

falfüm Meffiam exfpectare malebant fuüis mo-

ribus accommodum , à quo opimis devicta.

s h

]

rum gentium fpoliis affatim ditarentur: qua-

n p

us

lem poftea nacti funt ( p ) Barcochebam, cui

ab eventu nomen inditum eft Ben- cosban,

um il

j n

filius mendacii , qui toti genti exitium attu-

lit; imperante Adriano. Quae caufà & an-

u

'//

tea illos impulerat ; ut & Nerone imperi-

N 5

"E d

tante,

(n) Cap. 3.

(o) Joan. s. ibi : Si alius venerit in nomine fuo, &e.

I Is n

(p) Pide Pet, Galat. lib. 4. cap. 2x. de Arcan. (9 lib.

7. cap. 15

" W

202

Dz Jssu Cnunisr:

tante ; adverfus Roman(;;?ebellarent; nam

* Qnnc

& tunc alium quendam falfum Meffiam (übi

* cu

adfíciverant: quos pofteri eorum imitati , in-

[

credibile dictu quàm fceedos, ac pudendos er-

Ui

rores , quantà animi pravitate , pervicacià,

X Ti

czcitate defendant.

'Teftis eft Nicolaus de

& n

Lyra , natione Judeus, & Hebraicarum li-

«

IHF

terarum , rerümque Judaicarum valde peri-

[( quo

tus.

Is (q) fcribit, Judeos fuo fzeculo ,

[

dU

cum in longius tempus adventum Chrifti

" d

j

porrigere non poffent , ita firmiter credidif-

prof

ífe , excidii Hierofolymitani tempore Meft-

( fum

(

fiam natum, ut incredibilia quaedam , ac

feoy

prorfuüs ftolida confingerent potiüs , quàm

[4

dem

ab ea opinione depellerentur.

Sed opere

« dUm

pretium eft, ut ipfius verbis rem commemo-

l Hafdc

remus. *« Dicunt, inquit, Judei moder-

TAf

€

€c

ni, quód eàdem die, quà fuit deftructum

videre

templum per Romanos, natus fuit Rex

üür ex

«

Meffias : fed adhuc non liberavit Judavos

Gendf

[(4

[(4

de captivitate, quia adhuc non habuit li-

Judae

centiam à Deo , propter eorum peccatà;

€c

lo

[14

fed ftatim cum habuerit ; exfequetur : &

ideo exfpectant eum venturum , fcilicet

[44

[14

ad füam liberationem , ficut filius Regis

natus , adhuc magno tempore exfpecta-

€e

turad regnandum. Sed porteft quari ab

eis , ubi fletir tantum temporis ? quia à

e«

]lS, Q

deftructione templi usque nunc fluxerunt

Tüm

[44

anni 125 1. Quiatemplum fuit combuftum

InCIfer

,« .anno

if

OEU noncieue-abcuapuU o

e

(f) Suger ultimug coput IHaie.

—

CragiTATE & GrOoRIA.

203

«

;

anno à paffione Domini quadragefimo fe-

fefim d

cundo : & modó occurrit annus Domini

imiij

€«c

1327. Ad hoc autem refpondent varié.

denst

Quia aliqui dicunt ; quód eft cum Ange-

lis , ficur fuit Moyfes 4o. diebus & 4o.

pervicacä

[44

Vicols

no&tibus cum Angelo , qui loquebatur ei

qicanm.)

in perfona Domini. A&or.:7. Alii dicunt;

vill p

quód ipfe eft Romz in porta fedens cum

j f

pauperibus, & leprofis : allepaates ad hoc

Mil ChF

illud Ifaize : Et nos vidimus eum quafi le-

«

r

profum, percuffum à Deo ; & humilia-

yye Me

[(4

tum. ' Er intelligitur de Chrifto ; etiam

m

fecundüm Hebraeos , àt dictum fuit ibi-

dem. Alii dicunt , quód vadit per mun-

s; 0

[44

So

dum in paupertate ; & affli&tione ad fa-

od

tisfaciendum pro peccatis Judaeorum. Haec

Lyranus , cujus dictis fi quis forté diffidat ,

il

'

videre poterit, quze à Petro Galatinoadferun-

tur eX Berefith rabba , five expofitione in

yfüt

yIt ]

Wt

Genefim , quz fümmxee autoritatis eft apud

Judaos ; atque ex aliis Talmudicis fcriptis;

p hii

nha

if PW ^

libro 4. capite 12. de Arcanis.

)que

"

If ; ,

EPILOGUS.

flis N

JEc fünt, oprime Le&or , que de clari-

r [

jf

H

tate rerum à Chrlfto, ejásque difcipu-

4

lis, cum fümrma omnium admiratione geíta-

J

;

, i

4

rum, annotare vifum eft: ut eà re cognità,

incitemur ad reliqua inveftigandum, quz ad

(

nent.

U

- Chrifliang fidei confirmationem | perti

Feré

g P

*

*

m

04

Dz jesu CunisTI

Fere enim fit, quae omnes admirantu;,-& fu. |Urbem

(ccide

ípiciunt; ut ad. ea fixiüs contemplanda invi-

temur.

"um à

In quo quidem argümenti genere

verfari valde utile fucrit: quód hoc fzeculo

lbüs

: Ecdefi

E

non pauci, hujusmodi rudimentis inftituen-

di, & praparandi fint ad fidem. Multum

Auftra

enim abefl, ut omnes, qui fidem Chrifti pro-

| Bibylk

; büsre

feffi funt; fidepradiri fint.— De ea enim fide

asimus, qua jam eó provecta eft, ut cum

| enti j

dilectione operari incipiar, & pulcherrimum

fhporf

hunc virrutum omnium comitatum fecum

lum |

trahit, fübmiflze humilitatis, columbinee fim-

thoritare

plicitatis , contemptüs fui ; obedientis ; pa-

d Pagan

tienti2 , innocenti , que nemincm ledit;

tominn

Obedien

neminem judicat ; omnces alios fibi preefert ;

Omnium

quae nusquam fuum commodum fpeétar, fed

ad Dei gloriam omnes curas , & cogitatio-

Qs ) fän

nes fuas refert.

Ws A

Hs virtutesubi abfunt, non

cít, quod quisquam glorietur de fide. Ibi

Üfums

enim aut defectum fidei, aut imbecillitatem

lts &

Oftam

efle cenfendum eft : quse vitia in multoruin

cordibus latere ; res ipfà teftatur.

Ex hoc

m fre

Til n

enim fonte innumere harefes, aliáque mala

exorta funt.

Orandus eft Dominus Jefus,

ut hanc fidem accendat in animis omnium :

Tedant

ne tandem offenfus turbulentiífIimis diffidiis

fs

noftris, & nunquam finiendis concertationi-

W : j

bus de fidei articulis, & dogmatibus, auferat

i þerä.

* Dut

regnum füum à nobis, & tradat genti facien-

ti fru&us ejus. Quodquidem quomodo fa-

hominm

of

€urus fit; jam declaratur, poftquam novum

Or beg)

N

CLARITATE & GLORI1A.

205

— Ó —

ID

Ü

Orbem, utramque videlicet Orientalem ,«

yandtin

Gccidentalem. indiam , Philippo Hifpania-

NH

j

rum, & Portupallie Regi noftro fübjecir; in

u

hoc i

ibus locis ubique Catholice, & Romane

x

s ii

Cclefiee fides floret : ut omittam repna in

Mi

Auftrali Africae parte fita : item. 7Ethiopige,

Jf

Dabylonie , Mefopotamie , Perfiz, in qui:

bus regionibus firma fidei Catholicae funda-

. &tini

menta jacta funt operà Patrum Socictatis Je-

lu at

nh1

&i

fu potiffimüm , qui in füis collepgiis, univer-

if [enit

fitatum formas exhibentes , magna cum au-

thoritate docent; & Mahumetanos, Judaos,

jine f

& Paganos fortiter revincunt, ac innumeras

,emiæ ) W

hominum myriades ad Romane Ecclefize

xm Itl

obedientiam

traducunt,

De

quorum

jget

f K

omnium in fide calore, multa narrare poffa-

mus , fané miranda: fednolumus digredi lon-

u

giüs. Adte igitur, optime Lector , reverfi

n

oramus, ut hunc laborem noftrum boni con-

f T

fulas; & , ut fidei agrum diligenter colas ,

«ditid

hortamur : nec à colendo defiftas, donec ad

qultot

B

eam fidei menfüram perveneris, ut firmiter

credas in Chriftum : non ob id tantüm, quód

i;iquefïjäïï

fidem à majoribus acceperis , & quód alii

gs ]

credant : fed ira, ut cum Samaritanis dicere

omüil?fl]:

potfis, Zam non propter loquelam tuam credi-

;; i

[

.'i;'

mus : ipfe enim audivimus , $2 Jcimus, quia bic

certauor

e[! veró Salvator mundi.

'Talis fides amorem

M äu&m

Dei nutrit; & ad eam dignitatem provehit

a

hominem , ut eum conjungat cum Deo , &

"

ad confortium perducat beatitudinis zeternz,

j

ad

053

*

206 Ds ]esu Cunisri CranmraTE & Grronn.

| Go

ad cujus beatitudinis certam fpem Dominus

Jefus animos omnium erigere dignetur, quot-

d

quot in Flandria noftra , aliisque Chriftiani

!

|

orbis partibus, novitiae cuidam fidei impro-

Q

D

vidé innixi ; absque charitatis informatione,

& fenfü , eique cognate humilitatis funda-

mento, füblimia immortalitatis praemia ni-

mium fecuri exfpectant.

Det Deus nobis

in omnibus intellectum, & impleat omnem

voluntatem bonitatis fuz, & opus fidei cum

virtute, ad gloriam fanctiffimi nominis

l,

füi : cui debetur omnis honor.

DE

3

»

PT

[/':

-

m5

5 ,

-»

g

Lii

v

"

u

--

;

P5

5;

(s ,4«3

N

P

v

j *

od

J dt

u

Deum

UI r

P& inQ

COM.

&G[ 7

dTR )o( iOb

197

mDomi

eXxodX5 Gb GX dXb Go GX äæwæ&ææ

D U

EO SNSD EO 70 TCOBYE QORU Y

j (

LN CUP UE æäääää?ääääïägöää

fieum

GX CX GEo Q? QD GXP Go GE E G GR

PO g x

formut

]tats

pran

COMPENDIUM

Jas?

Jeat 00

VIT A

i f

j Dormur

DOMINI NOS'TRI

V

JESU CHRISTI,

SIFE

DE REBUS EX'TERNIS

d

AD EJUS

2

VITAM PERTIN ENTIBUS.

CAPUT I

De duplici nativitate Domini No-

ftri Jesu C unismt.

jOftquam humanum genus , quod ad

imaginem, & fimilitudinem Dei crea-

tum ; & ab ipfo ortu cognitione ve-

ritatis inftrudlum fuit , perquam ad

Deum pervenire, & ezternarm felicitatem af-

fequi poterat : illud ; inquam , poftquam

per 1nobed1ent1am primi parentis in deterius

(

prola-

.

L

208

CowxrEND1UM ViT E

d

prolapfum eft, lumine rationis obfcurato

liftori

voluntate corruptá, carne etiam vitiatà, adeó

lmqu

ut jam homo perpetuum exitium , & mor-

tem vitare non pofíet : unigenitus Dei filius;

provid

confer

qui eft in finu. Patris , tantam calamitatem

miferatus , ad falutem ei præüandam infcru-

exitun

ümm

tabili Dei confilio in terram defcendere, cum

quale

hominibus verfari , & homo fieri voluit.

Neque enim ad hoc efficiendum creatura ul-

panter

bilitat

la idonea vifà fuit.

Hoc fibi muneris unipe-

nitus Dei filius defümpfit ; (a) quó falutari

do&trinà mundo prodità , & vià falutis exe-

It int

Ínt: p

mplo commonítratà , peccatis hominum in

imuffn

fe füfceptis, & per merirum paffionis füce

Dihi (

expiatis; jam per carnem cognatos homines,

Tra (

per fpirituale fidei, & charitatis vinculum fibi

conjungeret ;

& ad aeternze vitee confortium

fïabih'.a]

myno

reduceret.

De hocerandi,

& fublmi myüe-

Id

rio, & arcano Dei confilio, ac de caufis, cur

Deus przfcius , quid effer in homine, ante-

dempi

odl

quam eum crearet ,

paffus fit eum tam rnife-

rabili lapfü in exitium ruere ; deinde polt

tione e

filuts

lapfüm non per creaturam aliquam; fed per

Q-

Vifurn

proprium filium reparationem humani gen

ris fieri voluerit, ídque affumptà carne ; &

plum

do f

naturà humanà , quomodo ille modus fer-

vandi humani generis congruentiffimus fue-

Tl

rit ; de his rebus non apgimus in præfentia-

Düta

&lL en

"'Tantüm enim externa perfequimur, qu& a

hiftoriam pertinent Domini Jefu fervatoris

Virgif

WIDen

& re-

, (a)—S' Thomas par. 3. q. 1. art. 2.

e

l

j

D. N. Jesv CngisTI.

209

- omnmend

& redemptoris noftri ; & filii hominis. ng

ob(cure'pï

ii

hiftoria in omnibus fuüis partibus admirabi-

u

lem quandam, & fpectabilem praefert divinae

s Db

providenti& rationem , & pulcherrimum

hum

f

confenfum rerum omnium ad preclarum

j ii

exitum tendentium : ut; cum in aliorum vi-

adere t

tam mulra temer? incurrant , qua eam inz-

qualem efficere foleant , & à feipía difcre-

f V

cfealiri

pantem , propter inconftantiam , & iníla-

vris uf

bilitatem humanarum rerum ; in hac omnia

miro, & inufitato modo ita temperata fint ;

T filit

ita inter f& quadrent, & ubique conformia

fiurse

Íbnt : preterea Prophetarum vaticiniis ita ad

m £

amuffim refpondeant , ut ad oculum pateat,

if

nihil fibi in ea usquam fortunam , aut hu-

mana confilia vendicare : fed folius Dei prae-

pulumd

cgnf()rtiuä

ftabili artificio contexta omnis, ad falurarem

ii

humano generi, & Dei majeítate dignum

finem directa , & ad myfleria pertinere re-

ls

ml 733

Ill*

demptionis.noftre etiam ea, quse fortuita

appellari folenr. .

'uà quidem.contempla-

nt

ynt

tione cum nihil jucundius , nihil melius , ac

demde li

falutarius humanz menti contingere pollit;

m i

vifum eft, ejus rei fpecimen, & breve exem-

m

Q)Qï

0

jj

plum edere. Principio hoc admirabili mo-

do factum eft, atque ita fieri decuit, ut Do-

g

)

SE

minus Jefus , cum patrem haberet Deum,

ümmusi

patrem non habuerit in terris. . Conceptus

] Pfïc[ j

eft enim de

Spiritu Sancto , natus ex Maria

Jl qUT

à

T

irgine Davidici generis, & ex ea humanam

j H

carnem fumpíit. Verus Deus ex Deo, fihe

initio,

ts

210

Cow?zNDIUM ViT.

La

initio; & ante fzecula genitus ; homo veroó

flius e

natus in. fzeculo ex homine , unus Chriftus

pe vet

Jefus. Quod quemadmodum iaexcogitabi-

mud (

li Dei virtute geftum eft, ita etiam ab (a)

pem d

Ifaia Propheta predictum fuir..

Cujus hac

Abrdh

verba funt : Parvulus enim matus el nobis ,

miore

e2 filius datus. efl wobis : €g fattus e[f princtpa-

Qunt,

£us fuper bumevum eyus : e9 vocabifur 0i

rimn

ejuj admivalilis , coufeliarius , Deus , fortis ;

fpicuà

gpatev futuri [eculi, Princeps pacis. Multipli-

Chri

calituy ejus. impevium , 9

acis ejus uon evit

lm ior

mis. Super foliun Davi

'

c7 fuper veguum

Mnifi

ejus fedebit : ut. confminet. illud

, 7 corroboret

--

ju[fitia , amodo , & usque in [em-

2 judicio , &9

Vot fmg

aievnum.

Preclara eft heec , & aperta ae

aliter à

Chrifli nativitate prophetia ; qu&

duplici

Tetten

femper & ante ; & poft Chrifti a

dventum

bt : h

in primis celebris fuir apud Judzeos; eorüm-

Onjune

que animos erexit in certam fpem venturi

iit ho

magni Regis Meffie , qui homine major el-

(s d.

fet ; attamen de ftirpe regia Davidis proge-

I

enim

Hf

nitus , itidem efTer verus homo.

Jud&orum proceres in difputatione cum Je-

fu in templo habita reftantur, cum (b)junt:

( Ms

Nos audimus ex lege , quia Chriflus manet. n

Nh

«termum : Q9 quomodo ?u dicis , oportet exai-

lil

d

zari filium bominis ? Hoc enim de puro ho-

(*) Ü

mnine non

reedicabant.

Iidem ruríus inter-

i

cujus

G

rogatiab Jefü in remplo dg Chriflo ;

h?f

te «

; (a) Cap. 9.,

fl

0U

(b). Zoan. 3.

()

I

—

D. N. !ssu Cumisri,

211

hom

ilius dfgr-,"refponderunt, :c/ David, nem-

ls Chrii::)

;e verum hominem fatentes.

Sic &in Tal-

ï€XCO

gl

um )

mud (d) Judai veteres tradunt; Meffiam Re-

gem dignitate, honore, & glorià Moyfe, &

üm

IIU

|

Abraham fuperiorem : item angelis fübli-

llj'

|

miorem füturum. — Acproinde implicité cre-

j

]f

.....

dunr, cum inter divinam, & angelicam naru-

i n

ram nihil fit medium, fururum Deum. Per-

i,f

ífpicué autem líaias, & difertis verbis duas

Mi

Chrifíto naturas attribuit.

Neque enim fo-

yt ii

làm hominem nominat, verüm etiam Deum,

U

Manifeflé enim Chriíti nomen ponit, Deus:

at

pro quo Hebraic? fcriptum eft el. que

u

vox fingulari numero nusquam in fcriptura

sar

)

aliter accipirur nisi pro (e) Deo.

Sicut

u

a

Preterea addit hanc vocem gibor. el gi-

id

bor : hoc eft , Deus fortis.

Quas voces

p

Qu

conjunctas certum eft nunquam angelum,

efl u

aut hominem defignare; (ed (olum (£) Deum.

n

Qua de re multa tractantur à Leone Caftro

vid

[

i

Hifpano in commentariis in (g) Ifàiam. Ce-

ï

2

tera

on &

"

?

I Lb)

)

(c). Matt. 12.

j

M.

i

(d) Nicolaus de Lyra im cap. $2. Ifaie. Pet. Galat.

TL

lib. 8. cap. 14. €7 aliis locis de Arcanis, Pbilo lib.

u

de Ex[ecrationibus , ubi mirabilis opimio de Chrifle.

c€) Ut P[nl. 40. ib : Deus Deorum Dominus. &

1WW

Pfal. z6. ibi

Quis Dzus* magnus. item Z/z, za.

fu

Ecce Deus Salvator. & cap. 45..ibi : Tantüm in

jl*

te eft Deus. item : Veré tu es Deus. item : Deus

juftus, item : Quia ego Deus.

n'/

(£) Ur Ifai. 9. ibi : Ad Deum fortem.

(g) ln Ifai. p.

h

212

C»O'MPE NDIUM VIT É

^

lit,.in

tera quoque nomina , qu; líaias adk

racbit

fimplicem hominem quadrare non. poffunt.

! um oo.

Cujusmodi eft pele , hoc eft , admira.

lterum

bilis,

uod idem eft cum eo, quod in (b)

t il

libro Judicum Angelus füum nomen effe di-

tre exfp

xit Manue, facrificare volenti , cum ait : Cur

m or

[/

t&vi$ ntomen. meum , quod. eft mivabile? pele,

m f

:

Preeterea idem illud eft, quod vir,. qui lucta-

& OM

batur cum Patriarcha Jacob fibi vendicat;

cum ait : (1) Cur quevis nomen meur, quod e[t

mivabile? pele. Sic enim Hebraicus textus

habet ; fic & Septuaginta Interpretes verte-

De

runt: ivg Tj TOUTO &peTGG CV 10 OvoMZL |400 , O

Vo

igi Savuacór. . Adjicit Ifaias & aliud nomen;

(l

confiliarius, &, üt Sept. tranftulére, weyd-

üda

Anc (QovAfic ä"y'yehoc : magni confilii angelus,

(iving

vel nuncius.

. Item . pater. fururi fzculi,

Ri f

abiad, pater zterniratis. . HIeec vocabula in

&

nudum hominem non competunt , fed in

rif

v frc

Deum ,. quem Prophete annuntiant ventu-

rum in mundum. . Qui apud (k) Ifaiam ità

Vg

folonr

loquitur : Propfter boc fciet populus meus mo-

sen aneum in die àlla : quia ego ip[e, qui loque-

Qu f

RE

bar , ecce ad[um. — Et quem apud eundem (])

Prophetam Apoftoli civitatibus Judae annun-

N oen

Lotoh

tiare jubentur his verbis: Ecce Deus vefler;

eniet : £9

Oclter

6.xc'ce- qui?u: Deus in joi'fitudine v

lzrac» um

abainau

-al) Cäþ. ".-'13

() Gez. 32

(a) -U;

^

(k) Cap. s2

| bj

(l) Zfai. 4e,

Jl(l(

—— —

D. N. Jzsv. Cn5»1s11

213

$1

(j

bracbium ejus dominabitur ,. ecce anevces ejus

i0n

poif

cum eo , & opus illius coram 1llo.

De quo

L , du

iterum Ifaias (m) alio loco : Deus zpfe veniet,

qui ii

&2 falvabitvos. "Talem & csteri (n) Prophe:

modit

te exfpectandum monuerunt , qui non fo-

üff ai[ jb

làm homo efler, verüm etiam Deus.

Ut

rl

idem effet hurnanae. naturze

u j

,

inftauratoyr ; qu;

j g

& conditor fuir.

j vedt

i ii

APU

IL

qjas ii

r t

De genealogia Domini Jefu.

Qu u*

Uod ad humanitatem Jefü attinet , na-

jidoumá

tus eft ex Maria virgine, qua progna-

jre; Mf

ta eft ex ftirpe regia David. Id quod juxta

[li a

divingee providentie rationem neceffarium

yun i

fuit,.. Ex ea familia enim (a) oportebat na-

v 4

fci Chriftum. | Cujus genealogi ratio ficui

]l y k

hoc fzeculo non fatis, nota & explorata effe

xiarie

videatur , hoc fufficere debet , quód Apo-

3 ffnuti

ftolorum temporibus nihil de ea re dubita-

jj t

tum fuerit. D: (b) Hieronymus tradit, Ju-

ii

ul

daeos ab ineunte zetate ita fuiffe inftitutos ,

i

j

] en

ut generationes omnium ab Adam usque ad

ule2t

Zorobabel:memoriter percurrerent, ita ve-

*

i

D

!

[

lociter, ac inoffensé , quafi fua nomina reci.-

T À

Pa

tarent.

—— —

Mf, y

m d

(m) 'Ijhi. 3f-

(n) Ur Micb.

s. Hier. 33. Malac. 3. Pfal- 44, i. Pfal.

74. Pfal. 1og. Dar. 3.

(2) Pfal. 88. Q9 ». Reg. 7.

(b) 45 c197717/m:mr20 £

»pift. ad Tit. cap, s. tom. g.

214

CoMrzNbIUM VITJE

tarent..— Poft Zorobabelem quoque conflat

iinis de

libros cenfüum , five genealogiarum ; per-

?. &if.

petuó retentos , & magnà curà affervatos,

ni, E

prefertim usque ad tempora Herodis; üt

ngeS !

(c) Esdras teftatur ; & Africanus apud (d)

&(P

Eufebium, — Proinde fieri non poterat , ut

| tüt; qu

errarent in recenfendo. Miniméautemigno-

bi fud

rare poterant feri&m generis Davidici, unde

| J

[j

d or

Mefliam proditurum fciebant, Cert? notif-

! düm

fimum eft , Jefum & femine David procrea-

ha (m).

tum.. Id enim Paulus confirmat in (e) epi-

u

ftola ad Rominos : Fa&us efl, inquit, ex fe-

d ttibug

l]tetn ad (f)

mine David fecundinn cavuem.

äturS.fn'

"Timotheum : Memor e/lo Dominun jefum

ii , D

Chriflum ve[urvexif]e à mortuis , ex femineDa-

miug: )

vid , fecundàm Evangelium meum , in quo la«

Tcs di

oro.usque ad viucula. Pater Marice virginis

fnl. coor

fuit Joachim, & Anna mater, tefte (9) Epi-

Gtumef

phanio , juxta traditionem, ex tribu Davic

Wromiff

orti, ambo preeftanti pietate. INon dubita-

ttüni,

mus autem , quin hic Joachim, de quo agi-

'ite r

mus , fit Heli, quem (h) Lucas Evangeliíta

patrem Jofeph nominat: quem patrem na-

('ï Hl?h

turalem Mariz virginis fuiffe hi authores do-

Phi-

u

Pl

( Bi

cent : Annius Viterbius ig fragmentum

lonis

(m] G

cmem

at

(") Hj

(&) Esdr. . cab. 2

li

(o) L:5, 2. cap. .

£pi

(e) Rem. ».

GM

(f) ». T/mot, cap. s.

Ü

(g) Epiphan. ber. 9. cont

ra Collyr.

H

(h) Luc. 5.

() Hin

L

D. N. ]Eäu CuRg1sTI.

215

— !

n n

oqunart

lonis de temporibus : Petrus Galatinus libro:

TU

7. cap. 12. de Arcanis. Haec autem nom'-

à af

na, Eli , Eliachim , Joachim , fynonyma

LE

s, D. (i) Hieronyrmus

erots

effe Syris, & /Egypui

is gtl

& (k) Philo docent. -

Porró ex his confequi-

Qu t

tür, quod (1) Paulus ait, Jefum fuiffe de tri-

i

u Juda. Manifefhum efl , inquit ; quód ex

yido, i

3Iuda ortus fit Dominis. . Quod quemadmo-

(utne

düm evenit, ira praedictum fuit à Patriar-

i pr

cha (m) Jacob. . Non defünt autem, qui cre-

1it) ïE

dant, Jefüm aliqua ex parte pertinuifle etiam

ad tribum Leviticam

inter quos reperiun-

ii s

Ta X

tur S. (n) Hilarius , Epiphanius ; Auguíti-

m

püs , Paulinus Epifcopus Nolanus, Euthy-

"

mius: hácre mori , üt videtur , quód B.

j n

Lucas dicat , Elifábetham fuiffe Marise vir-

g

oini cognatam , quam de tribu Levi fuiffe

u

certumeft Praeterea quód apud Hieremiam

rb

promiffio, quae obtigit Davidi de zeternitate

No

regni , eadem obtigerit Levi

tis de perpetui-

Sed nos inhanc

du

tàte facerdotii.Cap. (0) 33.

4

quaeftio-

;pur?

| ä[ffm?

()) Hieron. in quaft. in 1. Paral.

aumot

(k) Philo libro de temporibus apud Aan.

(1) Heb 5.

metruf.

(m) Gen. 49.

Hilarius in. 1. Mattb. Epipban.

bar. 78. Augujl.

(n)

w

lib. 2. eap. 2. de. con[en. Evang. tom. 4, Patulinus

epifl. 10. ad Severum Eutbym. in 4. L. Sic D.

2

Gregor. Nazar. apud S. Tbom.

pag*. 3. q. 5. art.

P

Q* Siwt. Semen lib. 7. bar, z. dif[ol. 9. Lyran. in

Hier. 33.

(o) Hier. 3;.

&

216

CourrzNpiuM ViTm,

quaftionem non ineredimur , cïü(;ä perac-

curaté, & copiose uectatafit à Joanne Hen-

t Ábr

teni», in confutarione libelli de leoali facer-

T6; Ut (

dotio Jefü : ubi probat Jefüm & tribu Juda,

tetür,

non Levi progenitum , & non habuiffe mi-

.tes, he

Xrum genus,

| Tetr ]

ham, |

CAPUT III.

Qus el

proph.

De Jofepho, nutritio Domini Je-

fanclta

iíu , « de Virginitate Mariz.

us

X hac ftirpe Jude , & Davidis itidem

I yar

LE

genus duxit Jofeph nutritius Je(u, quem

| fum: l

(a) Epiphanius putat octogenarium fenem

a2/

Hic, ob

fuiffe, cum junvererur Marig.

litur

[

infignem, fpectatámque probitatem, Dei pro-

Ihquit ,

videntià : b; adícitus eft virgini cuftos ; quí-

Ti mi

que ejus curam gereret, & virginei partüs

Qürüg er

reftis futurus potiüs, quàm maritus : ad hoc

d Qn

adhibito conjugio, ut rantum arcanum cela-

Wt g

retur tantifper , dum tutó vulpari poffet,

Áto as

(

Idcirco vir juftus affumptus eft , cui fides

! ?Iu,g&?

haberetur , ne ulla de partu Domini ambi-

fiquen

guitas exfiflerer , inquit(c Hilerius, Pra-

ti a

terea etiam de tribu David regia electa eít;

& Q().r

ne increduli haberent, quod criminarentur.

D'omy

Haétenusigitur omnia recte procedunt, quód

CVent

ortus eft Jefus & tribu Juda, & familia Da-

Itür

vid:

(2) Eþiþhan her. 78. cþm*m Antid.

(b) De bis vide S. Tbom. par. 5. d-

*v

n

art. r Q

de

^

) G.

(c) Hilar. cas. . in Matth.

ï

1) Ifg

E

u- u um

J).AN. JFSUVCH,RTS'VI*;I." 217

j

vid : ex qüo fequitur, quöhd fuerit de gene-

junn p

re; Abrahe. |Cui primüm promiffum eft fo-

legali&c&ä

re, ut exipfius femine Rex (d) Metfias nafce-.

tri J

retur, per quem benedicerentur omnesgpen-

xbule

tes, hoc eft, cujus beneficio ac meritis ferva-

rerur humanum genus : quamobrem Abra-

,

ham, hoc eít , pater multarum gentium di-

|

[

&us eft.. Nunc accedit & hoc , juxra Ifaice

prophetiam , quód Jefus omnis puritatis, &

jnii

fané

hd

i

Itatis fons , perfectze virtutis exempla

At

darurus, natus eft Marià Viroine , etiam in

(is u

ipfo partu, incorruptà. Verba (e) Ifaize heec

ff qut

funt : Dabit Dominus ipfe volis frguum : Ec-

ce 'ivgo concipiet , e$ paviet filtum , ? voca-

du ï'cWT

t

bitur women eyus Emmanuel. . Dominus ipfe,

m

inquit ; non vulgare editurus eft fipgnum ,

uls; q

five miraculum : non quale Achaz poftula-

I päll'f*»

turus erat, aut quale Ezechias poftea petiit;

i i

fed confpicuum , excellens , omníque fpe,

m

atque exfpectatione majus. — Haalma, appo-

ui p

fito articulo; (icut & Sept. tranftulerunt ;

, du

" wao2toc, virgo eximiá caflitate , quam

fequenti capite. Prophetiffam vocat, Sept.

n

Hac

qu i

vY: arpoQ?^7i , etiam addito articulo

& concipiet, & pariet filium, qui cum aliis

ld á

yioid

nominibus , tum etiam hoc nomine , ab

3311&';30(;

cventu fümpto , & rei convenienti appella-

Litur Emmanuel , hoc eft , Deus humaná

n ]

al

Q

carne

(d) Gen. 22. Ecclef. 44.

j] ^ :;

(e) ljai. g.

*

218

CoMrENDIUM VriTJE

tsss

carne indutus , (£) & cum hominibus ver-

irinos.

fans.

Porró Maria Jefu mater in partu vir-

ejusden

loune:

go, etiam poft partum perpetuó (g) illiba-

fietille

tam virginitatem fervavit. Quis enim cre-

*

dat, Dei templum , Spiritüs Sancli fedem,

atictt) ]

thatrig -

jofephum virum (h) juftum aufum violare,

& Domini füi matrem attinoere?

lon,

tris Je

Cat mj

CAPUT IV.

fletife

Marim

De Fratribus Domini Jefu.

tres Jef

Uc confentaneum eft , quód Jefus nullos

bedel

H

fratres habuerit: verüm unicus Marie

Hididi

Voct m

Virgini filius fuerit. Qui enim in multis fa-

cre fcripturee locis fratres Domini nominan-

patam |

tur, Jacobus, Jofeph, Judas,; & Simon; hi

Jicoi,

non fuerunt germani fratres Jefu , contrà at-

n

Sicenim

que Helvidius dicere aufüs eft. — Jofephi fi-

lios eos fuiffe ex alia uxore demortua; (2)

Wier

Dümine

Origenes, Hilarius, Eufebius, Epiphanius;

n

Ambrofius tradunt.

Sed B. (b) Hterony-

li fücr

eXIi[ifTe

mus fcripturd tefte dilucid? probat, confo-

brinos

Ninoy

——

Ambre

'('F ) Barucb. 3.

(g) Juxta Ezecb. 44. Ubi de porta Oricntali claufa

agit. Ez S. Hieron. adver[us Pelag. 2. poft. princi-

pium. Tom. à. Q? contra Helvid. Tom, 2.

(à 5

(à 1

(h) Matt. ;.

(o) M

(a) Orig. in Mattb. i5. Hilar. in. Mat. can. « Eufüb.

( $

lib. 2. Hiflor. Eccl. cap. 1. Epiphau. bar. 78. con-

h

tra Antidic, Ambrof. in epifl. ad Galat. cap. 1.

(b) S. Hieron. contra Helvid. tom. 2.

lt

i]

E

D..N. ]zso. Cunisr:.

219

iiv

brinos jefu fuiffe, & filios Mariee Cleophas

D p

|

ejusdémque fororis Marige. Virginis , quam.

[

AA

z

Joannes Evangelifta juxta. crucem. Domini

0

N

n

; enimd

etiffe fcribit ,in hunc (c) modum: Szabapt

ndi f

autemn jz(xta evucem Slefu matev eyus, g foroy

matris ejus Mavia Cleopbe, eg. Maria Magda-

um vio

lene.

Audis Mariam Cleophae, fororem ma-

tris Jefu, hec eft, quam (d) Matthzus vo-

cat matrem Jacobi, & Jofepþ , cum ita fcribit:

;

ftetiffe juxta crucem Mariam Magdalenen,

Mariam Jacobi, & Jofeph matrem, ( qui.fra-

Jü

tres Jefu fünt dicti) & matrem áliorum Ze-

QUs n

fis lt

bedsai, . Nimium enim abfurdé, & improbé

Helvidius contendit, eam, quam Mattheeus

s M

ymili

vocat matrem Jacobi, & Jofeph, fuifle . Dei-

j o

param Virginem, perinde quafi eam nomine

Jacobi, & Jofeph cenferi oporteret potiüs,

Simph; !

quàm Jeíu, ídque contra fcripturee morem.

| cont

Sic enim(e) Marci 3. & Actorum r. dicta eft

ïo( hl

]

|

"

mater Je(u.

Indignum enim erat ; .ut alio

yortüt; «

nomine vocaretur.

piplit

Cujuscunque autem fi-

lii fuerint; utique Mariz Virginis filios non

H

extitiffo, certiíffimo argumento hi authores

lil

evincunt: SS.(f) Hilarius, Hieronymus;

-/

)PQU'*

Ambrofius, Epiphanius, Chryfoftomus

linus,

m CI?C?

Y d

(c) Sfoan. 10.

(d) M(lt. 275

li^

(e) Mar. 3. Ad. 1.

(£) S. Hilar. in. Mat. can. . Hierom. contra. Helvid.

zofn. 2: Ambrof. ep. 79. ad "Theoph. lib. 10. Epipban.

y. 2

ber. 78. contra. AntidjCbr)

l

J

ii

off. Homil.;. in Mattb.

1. Paulin, ia epift. ad Auguft. 3.

!

220

CoMwrENDIUM ViT É

linus; videlicet quód Jefüs in cruc?pf:ndens'

fonfat

opprob

matrem fuam loanni commendaverit, his

verbis: Mulier, ecce füius tuus.

Sic enim

tis glor

manifefté declarat ,* eam omni filiorum fola-

fadum

tio.deftitutam. . 'Tum quód Joannes eam ac-

E

perit in füa; sic v 1d'i. hoc eft, erga Jefu

; Diam ?

matrem filii affe&tum . fufceperit, & curam

; üt p

illius agere inftituerir.

Id enim nequaquam

; Meffa

; fadum

facturus erat, fi Maria filios habuiffer illos;

qui inter difcipulos maeni nominis , meritis

dVitàre

T&i5, i

praecellentes, & Apoftolicá dignitate pradi-

ti erant,

OC enir

Quem o

CAPUT . V.

m5

Domine

Cur Jefüs conceptus, atque edu-

N

catus fit in civitate Nazarcth.

K per ;

b

Gitur Jefusuni

cenitus Dei, & Marie filius;

lnjucun(

I

i[ni

conceptus eft

de Spiritu fancto; internun-

cio Angelo Gabriele: qui Danieli olim Mef-

fedit (

fi&e adventum (a) praedixerat, & tempus nati-

vitatis praefinferat, cuíque ipío nornine rem;

(i äddu

Geber enim ver-

lythus

quze agebatur, defipnar.

theum

titur vir, El Deus. Illo, inquam, annuntian-

teüim(

te conceptus eft in domo Jofephi, non in

domo parentum Mariz , üt D. (b) Chr 'fofto-

mus ait, ne conceptio füfpecta eflet. Ideo,

Hj

lii

inquit, defponfata, & (c) domi habita

, utde-

.7!!4

fpoanl—,

M

(a) Dan. 9.

) Hj

b) Hom. i. in Mattb. 1. in opere imperfedt.

E

In(

E

|

Ól

(c) Videant fludiofi, utvüm Jofeph fuerit de numero

£

D..N. Jesu Cunisri.

224

——

fponfario ipía fidelis effet, & fornicationis

" p

dwert, :

qpprobrium à matre repelleret, & virginita-

"m

Wcer

tis gloriam nafcituro Domino refervaret. . Id

fiorum t

fa&tum eít in civitate NNazareth , ut adimple-

Ies m

retur, quod diéctum. eft per Prophetas ; Quo-

niam Nazargeus vocabitur, üt (d) Matthaeus

uf

, & um

ait cap. 2. Cum enim Prophete predixiflent,

Metham futurum fanctum; Dei providentià

neuii

uilit l

factum eft, ut concipererur & educaretur in

civitate INazaretlhi, ur inde vocaretur Naza-

li fnini

raus , id eft, fanétus, omine felici, az faufto ,

i pra

hoc enim nomen conveniebat illi fancto, per

quem omnes fanctificantur. -

Non dubita-

T

4

|

mus , quin Nazareth , &(e) Nazareus, quo

nomine fanétus, & mundus Hebreis dicitur,

yt ii

& Nazarenus iisdem literis fcribantur , nem-

a

pe per zain, non per fade. Qua de re non

injucunda concertatio extat Leonis Caftri (£)

Miæ li

Hifpanicum Xante Pagnino. Pagninus con-

n

.m*

tendit fcribendum ]Jefus Nafarenus, Nafa-

réus, per fade , non per zain; his argumen-

m u

tis adductus: Primüm, quód D. (g) Hiero-

Triils il

nymus ad Pammachium affirmet ,. Mat-

enimt'

theum in capite 2. quod.modó citavimus,

qnuttl

ecimo

teüimogium protuliffe ex capite und

j, 9t

I(2is,

hrj

lu

j

EjJenortm conjugatorum : de quórum continentia

ja, !

mira à

bi

g,U[L

ofepho [eripta fumz lib. 2. €ap. 7. de bel.

SJudaico.

0'1

(d) Mat. 2,

WR

€e) Hieron. in Mattb.

.«(j' lib. de nom.. Hebraic.

(£) In cap. n H faie,

"

f

^

7

(g) B. Hieron. ad Pam. de

9pr, gen. iilhrþre;t: fe m

i

l j

222

COM?ENDIUM ViTE

lie , ubi hec verba —ll-ägunturk

innem !

nefer, de radice ejus afcendet.

Porró hec

Y

vox , nefer, fcribitur per fade , quee litera

per S. efferri foler : üt Sion , & alie fimiles

voces Ex eo conficit fcribendum Jefus Na-

fareus , Nafarenus ; Nafareth.

Contra

hoc argumentum Leo adducit apertum lo-

Je 4

cum D. Hieronyini füper caput undecimum

lais , ubi plané negat Mattheum refpexif-

| A N

Í& ad illud. caput 11. ob id, quód orthogra-

! ria,

hig ratio repugnet , & probat ipfum D.

h

, tm

ieronymum fecum diffidere in illis locis.

mon füg

Alterum argumenrum Pagnini eft , quód

! uterque

fuis oculis infpexiffe fe dicat tirulum trium-

lehemin

phalem Dominicz crucis , Hebraicé infcri-

Ut elden

prum his literis, Jefüs Nafarenus , per fade,

Tonymus

non per zain: & proinde Jefüm recté did

RE

'

Nafareum , Nafarenum , & patriam ejus

DI

Nafareth. Huic argumento Leo Evangeli-

dlevind

cam lectionem opponit, quam illi titulo an-

teferendam cenfer. « Omnia autem Evange-

Bo

lica fcripta perpetuó religiofiffimé conferva-

Nnus

ta hanc folam fcripturam agnoícunt : Naza-

raus, Nazarenus, Nazareth , (h) vac esgatoo

0) J

Y

In;

(1): vacagmóc, (k) vaZags9. — Per 7. non per

..Nam iniquum effe ait , ut militis Roma-

(b h

(c) H

pe-

(d) zj

m cujusp?am fcriptura preeferatur Evan

lio.

) hs

Vi

(h)- Matt. 2. 26 Lur.- 18,

)1/]

(1) Mar. 74. 46. Lac. 4

Jfoan. 9. Ac. a. ; 4 é i2

U) H

'...(k)"Mf:r. ( Loes . 2, 3. Toan. 1. At i.

! Bin

,e

'E

D..N. Jzsu Cunisri,

223

——

ntur «t

lio

Titulus triumphalis exftat apud (1) Jo-

Boj

annem Grece his literis ; I'neose vad; egatoc

faciA«ic T&v Yovd eiov.

sget

v al ln

m n

CAPUT' VL

h

ajes ïï

De tempore

nativitatis Domini

j

Tefu.

[ undecn'mïg

m d

Nazareth , cum effet vicina partui Maä

j

Qr

i

À

rja , ducta eftà Jofeph Bethlehem civi-

s iün.

tatem Juda, ut, juxta Caefaris edictum, no-

i lls o

| eü; qu

men füum , & conjugis profiteretur, quód

uterque genus duceret à Re

e David Beth-

r

lehemita.

Simul in Bethlehem cenfentur,

j

U

ut eàdem ftirpe generati, inquir B. (a) Hie-

ïUS; Perkä,

ronymus. ld factum eft anno. Augufli 42.

jm

ut (b) Eufebius ponit, & (c) Epiphanius af-

aname

ferit.

uanquam (d) Irenzus, (e) Clemens

pbu

ii n

Alexandrinus , (£) Tertullianus, B. (p) Hie-

ronymus opinentur fuiffe annum 41. Is erat

w D5

annus ; juxta (b) Epiphanium , 33. Hero-

p—

is5

uN

OL d

QU 7oan. 19.

(3) d cap. . Mat. tom. 9.

E

ï

(b) 4» Cbronicis.

mh[lS N

(c) Har. j2. cout. Alog.

(d) Lib. 3. cap. 25. cont. baref.

j Em

e) In Sirom.

(

f

) Vide aunot.. Pamelii in Tertul. cont. Tud. cap. 8.

U. 28.

m

(g) Hieron. in Ifai. z. torn. s.

(h) Epiph, bar. 1.

it

CowrPsNDiuM VAT.E

224

dis; jüxt:a (i) Haimonem & Philonem ; 3;—

Á

f&atio

Ex cujus Philonis Breviario, quod.inrer An-

ddt ; 1

nii Virerbii fragmenta exftat ;. vifüm.eft-lo-

düae res

cum unum proponere excutiendum. Anno;

pitüs;

inquit ,. trigefimo principatüs fui ryranniei,

* | üagie

Herodes Sanedrim ex domo David delevit;

n

& Annaleum quendam , atque Sanedrim ex

; gt jud

profelytis fuffecit, qui nimiüm in lege.vide-

bantur eruditi.

'Tum & Salomen íororenm

(l1) düà

! & imeho

füam , & virum ejus de tribu Juda;, itém-

füptrum

qué (k) proprium filium , quem ex uxore

n

ejusdem tribüs füfceperat , interfecit, quód

; piüttüb

diceretur jam in lege promiffus Chriftus na-

BU

tus, Feffi tandem Hebrai , ultro ipfi; ae

fernotd

ejus pofteris regnum obtulerunt ; jurantes;

Herüde

in fide ipfius; ac pofterorum fefe permanfu-

Sanedrir

ros. .Regnavit hic primus Herodes Afcalo-

tibi i

nita tyrannico principanu annis 3 1.5 & legis

t Méffa

ümoíex. Hactenus Philo Judeus , & coz-

taneus Apoftolorum. Ex quo intelligimüs

L

ilio 4y

'Salvatorem narum circiter 31. annum Hero-

dis: quo tempore eum nafci conveniebat;

Biltsiy

p

jüxta antiquam & omnibus fzeculis celebra-

Hipeton

tiffimam Prophetiam Jacob Patriarchee ; que

j

[]

.

hod

fic habet

MNon aufevetuv.- [ceptrum « 1eee

ï

U t

vet , de Juda , &9 dux, mehokek ; e .. fe-

idhi

amore eju$, donec veniat, qui mittendus e[f 2 Nel

, Df

juxta Targum Chaldaicum , donec.veniat

M—e.i;ïivas j Acujus eft regnum : Sf

ipfe evit ex-

»33.1&

r EM

- fpeta-

;

)

d

p

( sHairo Homil.'àn.; feflo trium. Regum. .

1

(k) Sie Macrob. lib. 2. éup. 4, Sattr, ;

D

L.

L

Din

x

|

i

—

D. N. Jesv Cunisri.

22$

lon

þzeäati

o gentium. Hic aperie Parriarcha pr&-

X lt

M.

effiam tunc nafciturum , cum ha

dicit ;

fom li

duse res defecerint Judzos : Primüm princi-:

u Mfi

pátus, five regnum ; deinde Sanedrin ,. fe-.

] tj

-prüaginta Judicum. authoriras ; penes quos

vid d

ladii poteftas fuit; & legum ferendarum::

anedm g

qái judicia exercebant in loco Gazith. — Hae

n dge

^

( duse res fignificantur his verbis , íceuet;.

p Jot0

—

& mehokek. — Sceuet virgam fignificat , &

ydi ) Wb

fceptrum regnum ; ut Pfalmo 44. ibi; Vir«

r uf

à directionis , virga regni tui : ubi pro vir-

[

d que

l

a utrobique fceuet legitur.

Mehokek ve-

iU

(us

hi

rj legislatorem , àt Ifaie 33. Dominus legi:

039&13

fer nofler :: Hebraicé. Mehokek,

Porró

, ]umnit*

Heródes anno 30.regni füi tyrannici delevit

petiru

Sánedrin : ac deinde propinquos fuos:de

i A

ttibu Juda , morte mulétavit ob famam na-

[

I

t "Meffiz , circa illud tempus , quo legiti-.-

üSaM

fhüm ejus regnum inciperet , quod coepit in

initio anni ejus 32. videlicet tunc, cum po-

jim d

pulus ipfe Judaicus regnum ei detulit: quod

yve

nunquam antea in eagentein hominem alie«

Wl

]

ge

higenam populi voluntate translatum fuit:

ydd

roinde & rezno penitus fublato, & judici-

"t

P

us & tribu Juda extin&tis , tempus à Patri-

ze,k;dï 1

archa notatum impletum , & Chriftus (i)

jj

praferipto tempore. natus eft , circa annum

conftat ex

pl

)

31Herodls | lDe'regno amiffo

j

!]

: Jofepho

MU

-(-h | Ber) Cahi'f." "

!

-

(1) De bac re pulcb

T

Demon]r, 1. —

rf?E*.'.f.e?-"'5.-.?-:..1?»?&',"??/.*?::.l"ï,va,"g

r

^.

L

226

ACOMPENDIUM VxT-"A;

(um |

]ofepho; & Philone , ut jam diximus. Quod

ad 70. Judices attinet ; cértum eft ; à Moy-

fiftorio

ca.an

fi temporibus (k) femper extitifle fenatum

fuam c

Sanedrin , five/ 70. Judicum ; qui judica-

bant inter fängüinem,'& fanguinem, (260"

ploton

Y

recel

rum aüthoritas deinceps perpetuó viguir füb

ducum, & regum imperio, etiam tempore

| filius.

Eufb

Babylonice captivitatis, üt eft apud "Talmu-

dicos; item apud Hierem. cap. 29. & Ezech.

E.

10de 0

cap. 8. Poft reditum ? Babylone fepruaginta

|

Judices manferunt in tribu Juda ; qua&e (1)

ii &

fola ; cum tribu Benjamin ei conjunéta ; re-

i 10 feon

verfa eft in Judeam : in qua fola tribu 1e-

| p as

enatum eft. poft Babylonicam captivitatem.

E

1108 quc

Herodes Judaicum regnum adeptus ; Judi-

ces illos omnes interemit ; & fenatum ex

Qng. qu

profelytis, (m) novámque judicii for

mam in-

grafftu

ftituit; & locum Gazithi deferuit; : Quocir-

peeffr

ca intellioi neceffe erat, in propinquo effe

Tm nur

precel

adventum :Regis Meffie ; üt ipfi authores

'Talmudici uno ore teftantur , quorum fen-

(ontra |

tentias Petrus Galatinus enumerat.

Ex qui-

difcipür

amon,

—

bus-unam 'refïeremus.Rabþi (n) Rah

. Cum

TOE

(k) Vide Pet. Galat. lib. 4 c;p. L Je 4Arcan. Nïm:

n. Deut. :7. Hier, 20, Ezech, $, ..

(I) Jofeph. lib. 1. cap. s, Antiq. paulà poft

princip. d

j

lib, ;g. cap. 3, d* B. Hiero

, in: 27. Ézech,

(m) Ut fup ex Pbilone,

(n) Ex lib. Sanedrin Hierofolymita

ho. Pet, Galat,

lib. 4, cap. 45, 6. 7, Item Fortalizium fidei , capite,

" quod incipit, Primus, ;quibus in locis memerabilia

vreferuntur de tempore adventsi :Cbriw/fi.

I

D. N. Jssv CH,RIS'fI.

227

d

us (

Cum Sanedrin , inquit, migr?flent ex con-

S& j BU

fiftorio Gazith , & ab eis ablata effent judi-

if fs

cia animarum. , confüerunt füper pellem

fuam. cilicium ; fecerüntque fibi calvitium,

qu judi:

plorantes ; & dicentes

Va nobis , quia

m (

j gt

rece(lit fceptrum de Juda, & nondum venit

filius David. Meffias. . Huc pertinet, quod

uf

pud Ti

Eufebius fcribit in Chronicis, anno Augufti

40. fcribas, & interpretes divince lepis ab He-

j & b

rode occifos : & quod Jotephus (o0) narrat

[epmagi.rg

hquæ;

in expugnatione urbis Hierofólymitane; an-

no regni ipfius duodecimo interfectos ab He-

u f

h rbf

rode 45. primarios viros , voUc «vgoroUc &

eiipeaetoc Avriyóvoy : & deinde poft alios an-

gt

nos duodecim omnes filios Babaz , viros ma-

:p[US; ]UG?

na authoritatis. Denique ad eum modum

(enitum

graffatum Herodem , ut nemo ampliüs fü-

j oimit?

p

n

perefíet ex. Hircani cognatione , aut ex eo-

rum numero, qui pratià; aut dignitate czeteris

i

precelluiflent : eàque re faéctum , ut multa

[ a

at

contra leges agere inílitueret , & veterem

diíciplinam corrumperet,

H

D

) hat

) L. zï. cap. z. ('7; cap. z1. ffntiq).

/»Kf

; r

C

Md

L

L

X

a

(

À

a

f0,3*3 SR

^

a r

b

* w,

L

T.

:

Dij

Á

y

M pyföf':!":

/

TM

À

1

i

"

s

W.

j

177

NANN

MR

d

a

^ p p

i

T

li

[

P2

CA.

n

L

228

Co M,P-E NDIWUM *v IT 1E

runt al

-

ne, n

— CAPUT VIL-

faftum

De fama adventüs Chrifti; tem.

diderin

(c)San

pore Augufti Carfaris.

jam cr.

X Ts rebus effe&um eft ut circa ed tem;

ia h

L.À& pora, quibus Jefus natus eft, & ante-

enim 1

quam fefe proderet , Judei non dubitarent;

Tatitaj

quin. in propinquo effet adventus Meffic,

paat

Er quidem cónftat, famam ea dere vulga.

tiffimam, & perquam celebrem fuiffe : .quie

diátw(

ad eum modum Herodem commovit;urt in-

(tfjntii

audità crudelitate neceffarium fibi crediderit;

tibus j

regni füi fecuritati confulere fanguine fun-

Tefnpus

dendo (a) multorum innocentium pueroruim,

titeuich

Eadem fama & pfeudo-prophetas quosdam

t ol

incitavit; ut fe ipfi Chriíti nomine vendità-

lsj

rent: qualis fuit (b) Dofitheus , acalii,. Eadem

i ha

& Judaicum populum impulit, ur Joanni Ba-

I'lfrlmam

ptiftae honorem illum deferrent ; eámque pu-

D

tarent effe Chriftum, |. Sic enim fcriprum eft

RU

à (c) Luca: Exflimante. populo , &5 cogitan»

SUEN

zibus omuibus m covdibus [uis de Sfoanne y tte

10 a

fortà ipfe effer Chviflus.

In quam füfpicio-

pus q

nem etiam Pharifzi adducti füunt ; ob eam

vitas-mifc-

enim caufam (fï) Sacie;do,Fes, & ge

^

— —

EL

(é 7(

*

03

(a). ;Mat..2. Q* Macrolä. 28 fup.

) 0

(C) Lut. $.

(b) Orig. in Toan, tom, i.

& r

) H

(d—)'-'jogn. PT ?bi'E;ä jm.;.!:.c

T2

Ó

E

D. N. Jesu CimirsTI.

229

runt ab Hierofolymis,; ut quarerent à Joan-

ll

ne, an ipfe effer Chriftus.

Eadem ratione

factum eft, ut cives Sichar , fiveSichem, cre-

jl

diderint Jefum effe Chriftum, cum dicerent

i

(e) Samaritanz: 'am zon pvopter tuam loque-

]Jam ecredimus : ipf£ enim audrvimus , €8 feimus,

r a

quia bic eft verà Salvator muudi. . ]Non folüm

f&; &ümï'-

enim apud Jud&os, verüm etiam apud Sa-

dübitiet

maritanos eadem fama adventüs Chrifti vi-

as Mal

gebar. Cujus rei mulier Samaritana fidem

erevub

facit ; cum (f )ait : Scio, quia Meffus veuit , qui

ufes qu

dicitur Chriflus. — Cum evgo veuerit , ille nobis

!

Ya

anmintiabit omnia.

Ex multis enim eviden-

)icreätögfz

tibus fipnis utrique comperiebant adveniffe

mgüiüö! l

tempus Meffie. | Samaritani, qui folo Pen-

J

d

táteucho utebantur , permovebantur Prophe-

rià Jacob, atque aliis fimilibus ex Moyfe pro-

i Q

osd:zt

ye v

latisjüt(g Originesin Joannem docet : Judzei

jnter has, & alias innumeras , habebant cla-

j Ddf

1

ul

riffimam Prophetiam Danielis , cujus hebdo-

:

ny

made in Jefu tempora definebant , (h) quo-

cunque modo computarentur,

Que qui-

f

dem adeó commovit prifcos Judzeos, qui Je-

T

atl

fu nativitatem precefferunt, ut certum tem-

Meffias venturus effer,

nl

9

Ü

pus -definirem, -quo

h

t Ob"

P,g'

nihil

At p

I

Ms oosi

(£) Joan, 4

(g) Orig. in

Joan. 4« t:om.'lqgh. !?:perlbæcf verba - Dicit

^

ei mulier,

(h) Hierog. bac de re femtentias.

54

v;?er(sift fonit ! jk-

". P cop. 9. Daa. tom, ..

230

Cow?rNpiuM ViTE

nihil hafitantes, aüt parum, aut nihil aber-

hi

rantes. R. (1) Simeon Ben Johai; qui circatem-

Celfum

pora Ptolomai Philometoris vixit, ducentos

[criptu

Xarurm

annos numerat ufque ad adventum Chrifli.

R. Nehumias Haccane filius, eum fecutus,

predic

ponit quinquaginta annos ab eo tempore,

quotq.

quo fcriberet.

Nimirum hoc tempus tam

bt f

claris, & perfpicuis fignis denotatum erat;ut,

Tetür';

quiuni

cum Magi inquirerent de Mefflia Rege Ju-

daorum , & ftellze miraculum, aliásque ad-

&inopl

——

(ére j

ventüs fui caufas exponerent; Herodes Rex

(k ; turbatus fuerit; & tota Hierofolyma cum

tonjeda

—

illo. Quiquidem Magiti alieno tempore ad-

UR

tonj fe

veniflent, contempti potiüs, irrifi; reje&tt-

que fuiffent.

Neque veró intra Judaeorum

ci o

gentem, ac Satnaritanorum, hic rumor fefe

TP

contünuit , verüm etiam Ethnicorum te-

Qümy m

gna occupavit hujus rei fama quadam ; li-

di: quil

cet obícurior.

tll eni

Primüm propter monita Si-

byllarum,; que & ipfze Chrifti hac in re mi-

05

niftre fuerunt.

(

:

Illae enim praeclara que-

dam vaticinate funt de Chrifto. Ex quibus

minm

nonnulla à Laétantio; Auguftino; aliisque ve-

wtte

teribus colle&cta, ad nos u(que pervenerunt:

QP[', g

que& neutiquam fuüfpicari debemus conficta à

Ui

Chriflianis.

Nequaquam enim credendum

(le(

ll;

eft , fümmos illos; & infignes viros deriden-

dos fe Gentilibus prebere voluiffe talibus

effer;

teftimoniis proferendis, que' mox falfitatis

Qqüen

arpui

otitj

( Petr. Gelat. lib,

(l) Mar. z.

6, cap, ,'?.',de Aräw',

e

$)2

E

3I

l:

D4-— N. ]ESE-C-E:IEI.S-TI'

— —

contra'

t ml

argui poffent. ( Ori'gcnes libro 7.

u r

Celfum affirmat , Sibyllarum libris n:hil ad-

Praterea non

jt, du

(criprum effe à Chriftianis.

tm (u:

xarum momenti. ad. hanc famam adferebant

Qmnes enim

u

preedictiones Chaldeorum.

0 tenpt

quotquot Aftronomiz periti erant; conjicie-

bant fore, ut eo tempore vir quidam nafce-

( Ü

Qum d

H

L

retur; religione, imperio, & glorià magnus,

1

rus,

"s

qui univerfum terrarum orbem innovatu

jua

&inoptimum ftatüm reducturus eflet.

disqt?

Id illi

lais

de re Sixtus Senenfis tractat libro 6.

ia

conje&tare poterant oX magna conjunctione

ovis;

& Saturni, qui anno ante ortum Serva-

tl

'

1ii, sl

toris fexto coiérunt in figno Cancri. .. .(Quee

'cceli. conftitutio cüm fingulis o&ingentis an-

at

nis accidere foleat, juxta Picum Mirandola-

»

u

num , nihil certó defignare poterat ejusmo-

jcorum *

pdim.

di, quale Prophece preedixerant de Chrifto;

talis enim pracefferat ante annos octingen-

f mOHi[äï*

t08,. & poPc alios annos o&ingentos,fecutura

dul

erat. . "l'amen in incertàm fpem animos ho-

a

minum trahebat rei alicujus preeclarz & in-

frat

ufitate. Sicenim divinz providentiz vifum

g

eít, etiam aftrorum famulatu aliqua ex parte

vt

uti, ad comprobandum adventum Chrifü.

y o^

Qui cüm non Judeis tan*üm, fed & Genti-

quit

bus, & cun&is orbis nationibus promiffus

effet; apud omnes adventüs fui velut odorem

jl

j d

14

quendam. fpargere voluit, & omnes ad íui

j Hf

erarum

u

notitiam invitare : judægs per Proph

oracula

MM

4

b badundl

fh

-Tä)*l)aulnnn" finem.

232

MA ER RSRURDETM u D

COMP*E&D'IUM VirE

" eracula. eXcitanäo,'Qg entes per familiaria ipfis

Hu

figna provocando.... Quales erant praedictio-

Nj

nes Aftronomorum;. & vaticinia Sibyllarum,

E

N

quibus plurimüm tribuebanr....Sané Viioi-

lius confiteri nos cogit , -Romanos-hisce re-

F

bus, quas diximus, erectos fuifle in exfpe-

&ationem rei alicujus magnee. .« Nam difer-

la

tis & claris verbis prorfus fimilia prodit iis,

|

|

qua Tfaias cap.. 1 1;. aliísque locis, & ceeteri

N

Mæ

Prophete decelebri Chrifti adventu, ejásque

univerfali regno, tradiderunt; eáque Aupu-

r

CUT

Íli tempore evenrura teftatur.

Juse'cüm ad

| & qui

Chriftum referre non poffet , modó ad- Au-

; üitpo

guítum, modó ad Pollionis Confulis filium

B

retulit. Primum teftimonium ejus füm

pom

| .iüler.'ca

eft ex Libro 6. /Eneid. ubi Anchifes de Au-

Ui

lg

,guPco fütura preedicit, hunc in modum:

FHuc gezm'nay dunc f'ecle acies, bz;nä

?

egtem ,

fzjj)ice

LU

Romatósque tuos. bic Cefav , & omnis Huli

Vi

Ij

Progenies magnum celi ventura fub axem.

Hic viv, bic eft, tibi quem.

I

promz'tti fgg)iüs

€611

audis :

:

À.

Pl

.;/ïztgzg/hts Cefi

av, Divíimn genut ,aurea co

"

det

Ti

Secula qui vuvfus, Latio vegnata per avca

.. Án

Satuvgo quondam : fupev t Geramaptas, &

AdOf '

lj;

&

[s

Proferer impew

[/

t Sfacet extva fidevat

eli

li

Extra amm folísque vies, ubi celifer dilas

&fer

i

ixem buntero torquez feliis ardentibuy aprum.

Pt

Huizi:

;

D.:N; Jesv-C gnis i.

2313

—

:

il

Huyuis

i adventu , jam mc g Cufpia vegra

prati

Re]poufés borrent Divum; €? Maotica tellus,

sibvllr

Ei feptemgemini tuvbant tvepida oflia ii

ANec vevó lcides tantum telluris: obyvits - —

"

y ht

dem. cervam - di

fzxew't acvipi

inauibi

"

cet ; aut Evy-

iaj

Nu d

70

Ya: /Ey*f-*Lewzzmz :

ï)lqcärit'* nuet

. Qven.

;

—

d i

N ec qu; pan

zþinei;r"vif?ov

' jugä ]ä'eälit -l?:zb*enir'

ET

t ol

Liber , agens. celfo Nifa de vertice tigres.

Al

4

terum Virgilii teftimonium extat in Ecloga

JUC Aügï'

"

i4. quam totam Eufebius Cee(arienfis recitat,

d

&expouit in oratione Graca, quam habuit

[j t

in cónventu fanéctorum E

ter . eeetera heec fcribit :

pifcopprum , in'qu,;l

pfümptt

"

Uiltima Cum«i.venit jam cavminis. etar,

ia t

Qd

Magmus -ab integro. [eclorum na[citur ordo.

am vedit $g vivgo , vedeuut Satuvuia vegna,

hitt r&'

i

j

jJam uova progenies celo demittitur alto.

T'u modo na[cen

zi puevo, quo fevrea.primum

n

à

Defrnet , ac toto

[

uvget geus auvea 2nundo ,

o

la fave Lucina: tuus jam vegnat Zfpollo.

nl IAP

éque adeo decus boc evi , te coufule imibit

Pollio , £2 incipient magni procedeve men[es.

"T* duce , féquamanent [celerís vefligia uoffei,

u

Ivrita pevpetuá . [olvent formidiue terras.

i

Ille Deitm vitam accipiet , Divisque videlit

Permi[los. Heroas : &2 ip[e videbitur illis:

t(fei'?f!?*j'z'?

:Ti

Päc'a*tünfzguq veget patrus virtutibus orbem.

i?

Caterà quae fequuntur omnia ad. hanc rem

j

f

L

!

l

!

:

,

de Sibyllis feruntur,

-p*egrifient-;," '&ea, que -

[

5

omnino

M

11494

e

*

454

CowrrENDprIUM ViT E

LL

omnino confirmant : & quidem D; Augu-

placere

ftinum moverunt; ut illis fidem adhiberet.

Ceretur

Cujus hac de re judicium vifüm eft. adferi-

f.63.

bere; ex commentario in epiftolam: ad : (l)

per tot

Romanos. Fuerunt, inquit; & Prophetie

Sueton

non ipfius (fcilicet Dei in quibus etiamali-

poma v

qua inveniuntur, qua de Chrifto audita ceci-

ex Jud

nerunr.

Sicut etiam de Sibylla dicitur,

Imperz

Quod non facilé crederem ; nifi quód. Poé-

bont en

* tarum quidam in Romana lingua nobilif-

dm, (

€

€

-

'fimus, antequam diceret ea de innovatio:

It m

f qoní

€

* ne faculi, que in Domini noftri regnum

[4

"fatis concinere & convenire videntur, pre-

LOT

€

4

€

d

pofuit verfum ; dicens : Ultima Cum«ai ve-

Icero j

nit 4am cavininis «etas.

Cumeeum autem

füs ipi

carmen , Sibyllinum effe nemo dubitaverit.

us

Hec D. Auguftinus. Sané que hoc carmi-

2 Velu

ne continentur , omnia miré coníennunt

ia

cum oraculis Prophetarum : & admirabilem

Ofiniem

quandam rerum 1nutationem , & felicem

qi ]f

mundi ftatum promittunt : ejüsque rei Ce-

Dtofee

faris Augufti tempore celebrem famám. fuit-

Prh

fe declarant.

Id quod Ciceronis quoque

Et |

epiftolee ad Lentulum teftantur , quee exftant

ibyy?

libro r. ad familiares.

In quibus Senatus

Tj

Romanus omnibus modis obftitiffe legitur,

ne Prolemzus Rex à Lentulo cum exercitu

fi dig],

—

in regnum ZEpypti reduceretur : quód reli-

.(.a

)HM

gione prohiberi fe dicerent , ne id permit-

Sibyllæ

terent. Sic enim homiges relipiofi

- placefï

- ) Augufi. in expofitioue epifl, ad Rou. inchoat, t08 4»

E

'D-N. Jesu CnnisrI.

23f

þlacere dicebant , ut fine multitudine redu-

n odb

Ceretur. . Qua de re tractat epiftola. i. 2. 4.

yelt al

$. 6. 7. Refpexiffe videntur ad famam, quam

ol

per torum Orientem increbuiffe "T'acitus, &

Suetonius teftantur ; qui proxime illa tem-

1 Prgph;fi

Msb

pora vixerunt, fore eo tempore , ut quidam

apditi s

ex Judaa proditurus effet , qui tori mundo

yHa qicit

imperaret : ut alio loco oftendimus. "Time-

[

bant enim, né Lentulus, cum Syriam, Cili-

m ol

ciam , Cyprum , & Paleítine portus tene-

qova

ret ; /Egypto quoque obtenta , hoc vatici-

Hujus fa-

ii gt

nio confifus arriperet repnum.

me , & interpretis Sybyllinorum verfuum;

o p

n und?

Cicero iterum meminit lib. 2. de divinar. le-

g '3)]!?

füus ipitur tot modis annuntiatus , & multis

dubund

fzeculis exfpe&tatus , anno Augufti Cefaris

]ocd

42. velut profperum, & falutare quoddam

fidus apparuit, & ad inftaurationem rerum

x

dmim

omnium natus eft, in civitate Dethlehem :

& r

quó Jofeph cum Maria conjuge pregnante

profectum modoó retulimus.

Idque juxta

Qd fei,eï

Prophetiam (m) Michew , que fic habet:

jisqu

Et tu Betblebem Ephváta , parvulus es in mil-

libus Sluda. . Ex te mibi egvedietur. qui fr? do-

g

i J

»

anipatov in lfrael : €g egve[Jus ejus ab imitio,

jf

uf

(2 diebus æzav;zitqtis : Qg"c

d

$

(d0)

4

.uofav

n

m Mich.

T

j

1

u

t

CA.

V

n

L

i

|

236

CiOMP'ENDluM ViTÉE

| at

für n (

tnus i

:A' : CAP UT. VIIL. : |

bat, o

credidi

De Bethlehem Juda

iVItas

in qua Chríítus natus eit. .

peperi

Orrà hanc civitarem Berhlehem Michaeas

que oí

L (9 vocat Ephrára , ad differentiam alte-

!

| Nm;

rius que fita e

in Galilga.

(b) Hac aus

rio fef

tém , de qua a

gimus , eft Bethlehem Juda;

w

& Ephráta ,

de qua in Genefi i

ta fcriprum

eft : Mortua efl Rachel

nit; f

» &9 fepulta efl i via

lii

que ducit Ebbrátam: b«

c eft. Betblebem; Unde

fim, q

oriundus eft Boos ,

proavus Davidis , qui

Wtet,

Ruth uxorem ibi dux

iffe dicitur,

Ruth.4;

Dion vy]

cap. In eadem civirate natus eft Obed avus;

mfator

& Ifai pater Davidis Regis, De Iai fic fcri-

ptum eft in libro

";

(c) Regum : David autem

telucf

evat filius

vivi Ephratei ,

de quo fupra di&hun

tsf

efl , de Bethlebem Studa

, €ui gomen evat [[ai;

m'tati;;

Quam David (d) vocat civitatem fuam ,. &

Catüf,

in qua Sepultus eft. — Hec eft ipitur-illa;

tetnit

quam fcriptura affirmat in tribu Juda ; :non

Mæ«

stpjamin ; fitam. — Sic enim'clwarä: enun

;ia-

tur

—(;) .70f '9.»

(

p

(b) Zec Betblehem Ephráta dicitur à viro -Eþlzr(ita

Ü

nomine, 1. Par. 4. Hierom. in queff, fuper Paral.

li

dtque ideo 70. werterunt Micb. $. Doc. smodo :

^e

"9A TOU 9j

he

Bphráta.

89? äwpea?a? Bet?!ebi*xmA domus

&

(c) Gen, 2

(d) . Reg^ ,*

m Vi

L

lí

E

x s

D.. N. Jzsu-C HRISTI,

257

tur in capite 19. Judicum , & B. Hlelony..

mus in cap. 5. Mich&e , & aliis locis pro-

li

bat, contrà ac aliqui olirn per (e) infcitiam

[

i

[

crediderunt : Bethlehem ,. de qua agimus ;

civitas David: in qua Lucas refert Mariam

"

|

l"

peperiffe Salvatorem , ubi fpelunca hodié-

m Mi

que oftendirur, in qua Chriftus natus eft,

éntumdi

Nam , ut hoc obiter dicamus, non in tupu-

b Ra

rio Jefus natus eft; fed in fpecu fübterranea:

Aem Ji

ut (f) Juftinus martyr ; Origenes, Epipha-

i frpus

nius; Eufíebius, B. Hieronymus teftantur.

In hac autem civitate conveniebat nafci Je-

mwmm

UT

fum , quód ipfe ad genus Davidicum perti-

yilis; t

neret.' Unde Michaas pradixit egreffurum

fl

non vulparem Principem , Zexovra vel do-

hod

minatorem , quíque tantüm effet de genere

David ; fed qui ex Deo ante f:cula , & an-

[a f

yni] i

te Luciferum genitus effet.

Hoc eft, quod

dicit :: z egveffus egus ab initio d diebus eter-

f;pm (ftg'?

TT Qm

vitatis. : Quibus verbis Jefu diviniras figni-

ficatur. . Pro his enim verbis , à (g) diebus

mj

igimr l

seternitatis , Hebraice fcriprum eft, à die-

- Quo modo (h) Ifaias Deum al-

]Udä) W

bus fæguli."

loqui-

p n

)

;

n

—

(e') w Reg: 20, 3. Reg. 2,

(£) B. Hieron? bunc errorem co

nfutat in cap. s. Mich,

g 'EPä'ï'

v in locis Hebr, Q? in cap. 2. Mat. item Eufeb,

r

lib 7, cap. 2. demon[lr..$. de Demonflr.. Evang,

Jufl. cont, Trypb, Orig. lib, 1. cont, Celf. Epipb,

NÀ

t rl i. cont, AL

6;

3

d

- Enfeb. cap. 2, lib. 3. de Demonj?r

2

Evang. Hieron, in Epit. Paule. tom, z.

(g) Vide Pet, Galat. lib. 4. cap, 13. de Aaréan. —

(w I/'m- 6;,

238

Co MP-ElN pruM VirA

loquitur , cum ait : Redemptor'no]leï à [acu-

lo zomeg tuum.

.Et (i) Pfalmographus: Z

faculo , eg usque in feculum tu es Deus.

Et

iterum ; 44 fg;ulq f es.

De

Àn

XX pI

d

5 matr

. De die Dominicz nativitatis.

in diver

TT »Iem Dominicez nativitatis Ecclefia Roma-

füentiu

X J na femper credidit effe octavum calen-

locterr

das Januarias , & Decembris diem 25. tefte

Bs ,.c

Yolitus

(2) Orofio.

ua de re exftat B. (b) Chry-

foftomi prolixa difpuratio , in fermone de

demonf

Joanne Baptifta. . qui docetconceptum octa-

&t

vo calendas Aprilis, eodem die, quo poftea

f Virgi[

paffus eft: natum autem 8. calend. Januarias,

ut diximus, Solftitii hiberni tempore.

uoc

tempus quare ele&um fit ; obícurum non

eft. Prudentius eleganter caufam expreffit

hoc carmine , quod fic incipit :

U

Quid efl quàd av&um circulum

D

Sol jam. vecurvens defevit ?

U[TUm

- Chriflüsne tevvis na[citur ,

Vütn

Qui lucis augff- tramitem f? .

Q

- ) -Pfal. $0. Q? o2.

. Vide Matth. Beroal. jtbto lib.

—

(a) Orof. lib, 7. cap. r.

3« Q 4. Chron, prolixà tra&antem bac de re.

(4) py

,'(13). Hom, de anz'viti j"aan. Baptifta in Luf'.

9) Bs

!n

CÀ-

.Lj

e

p

239

D.N. Jzsu CnRisTI

rzofm ii

DTäp D

CAPUT X.

Dui :

De loco nativiratis Domini Je(u.

Atus eft autem Jefus iri fpelunca, üt mo-

'

N

dó oftendimus: non ob inopiam exclu-

sà matre domo , fed quód non cflet locus

VIEQLS

in diverforio, propter(aï multitudinem con-

In

jefa Nv

fluentium .ad ineundam profeflionem..

VUITI at

hoc.terre foramine ; inquit B. (b) Hlerony-

mus ,. celorum conditor natus eft ,. hic in-

n fü'

r

volutus pannis ; hic vifus à pafïonbus, hic

frmom

demonítratus à ftella , .hic adoratus à Magls»

& ;.;t (c) Epiphanius addit , octavo.à par-

um

m

tüu v1rg1ms die circumcifus.

, J

n

CAPUT XI

oyrüm ?

nay

Denomine Chrifti Jefu.

U

o die nomen proprium Chrifto: indi-

l

(à

tum eft, Jefus , fecundum (a) Angeli

juffum, quód falvum fa&turus effet populum

fuum.

Jefus , Hebraica vox eft, & figni-

ficat Servatorem , vel Salvatorem quem

[ y

Greci

il u

(a) Epipban, ber. s1.

"1

(b) Hieron, ad. Ma: cell, tom, r,

[f

(c) Lþzpb(m cap, penult ubi de præjim*m Cbnjh agit,

in princ, lib, : Som,

(a) Lic, 7;.

——

240

^

-CQM,PtiibzfïM ViTXE

vidif

Gre

ci a;frïea, vocant.

- Quo nomine ZEgyp-

que

tii Jofeph honoraverunt : vocantes eum füá

LU

:

linpuà o 6920v , pfomthophanech. 'Eft

autem nomen illud, quod todes in 163;

vox J

as H

csterísque Prophetis occurrit !efush , vel

3- 61

Je(à : quo utuntur; cum Mefliam defignare

Ut

volunt. B. Hieronymus vertere folet alva-

Ut Ifaize 12.

pulch

tor , falus , falutare , lefus.

P

OITO

Ecce Deus Salvator meus.

Et mox : Hourie-

Qrmpr

zis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris. Arem

chir

Dedi te in lucem gentium, ut fés fa-

cap. 49.

D dupt

Jus »nea usque ad extremumterva.

Ercap. 52.

h]

Ite

V'idebunt oumes fines evva [alutare. Dei noftrt.

b

n :

Yt Habacuc 3. Exwltabo i Deo She[u meo.

Certerüm hzc. vox Jefuah , vel Jefa ; quan-

Wn..]

QUX,

quam apud Hebraos faminini generis fit ,

&t07]

ficut apud Latinos falus ; tamen fervatorem

Tif qo

fignificat , & peculiariter rribuitur Meffie ;

eíque propria eft , üt hec teftimonia , qua

fubjiciemus, manifeft probant. lfaia

S CQP.

t

62. Ecce Salvator , Jefa ; fuus veriit. ;;; ecce

enevces ejus cum. eo , & opus ejyus covam 1po.

du

Laec enim relativa , eo. ; £2 z//o, etiam 'in

iHebraico textu

funt generis mafculini : &

declarant ,- verb

um ]e"fä de Chrifto fefvätög

re intelligendum, üt (Leo Cafter eo loco d6-

f*hæ

€et. Quamobrem & fept. ita ttän&uläruntï

id'aU 9 cavriio 0i Travranyiveratt : Exeoy 5 0y «au TOU

puéày : 1 rO Ígryov dU voU-7rQ0 aE QoT uTT CU, (LU/TOUe

C L

áta git,

q

b

del

E: S; 'Simeon cum in (b) Hymno füo

n

viditie

.-—-h--—rf-

$ E*'j

(b) .va E

[.]

D. N..]rsu Cinast.

vb

241

odb

—

tïä

vidiffe f falurare Domini, «à G'aythgiov ,.

ï'ia

que

erfonam Salvarorís intellisit, quem

euma

li

Eít autem hec

n

]

eomplectebatur ulnis (uis.

vox Jefuach, eadem cum nominue lofue, du-

1n LEM

llha

cis Hebreorum , & Jefu Sacerdotis , Zach.

3. 6. Qui ambo gerebant typum Chrifli;

deipt

lt

Utraque énim vox fignificat Salvatorem, ut

ulchré (c) Leo Cafter Hifpanus explicat,

g

:

"orró nomen Jefü etiam Greco carmine

: Hïl!!ïi'*

comprehenfüm eít , quod Sibyllinum effe

j

dicirur.: quod exftar apud (d) Eufebium, &

".

if

'

B. Auguftinum. ' Cujus prime cujusque ver-

tj

fus literae ex ordine collectze hzc verba effi-

u

u

ciunt z l'70Uc. Xgigóc , 9:40 ic , G Tg , cav-

N

eóc. - -Jefus Chriftus , Dei filius, fervator ,.

l qUJH

f

crux. .(e) Eufebius hoc carmen affirmat Ci-

tb !

ceroni le£tum ; & ab eo in Latinum fermo-

riattet

M

nein converfum,

g qü'

SIDAPUT. XH

. -.—-'h:;

fs d

TA

Quód in omnibus rebus, quz in

Ij

TTR

-Jefu nativitate acciderunt , fingu- !

etiu !

- laris Dei providentia elucear.

E

du

Erera quoque ad divinum myfterium ac-

jf

V»l['

commodata funt ; qua in nativitate Je-.

P

fu , aut circa nativitatem miranda contige-

tj

äyW'

' Leu in cup. 7 Ifaia..

(!)

D

(d) £Fufeb

3

lib 4; de vtta

Cenfl. .A ugtg[f lib ,:8 uf 23:

i

jf

s decivit. Dei.

ii

(e) g,jgþ;.,'þgdem ERN ^ OPMPIKGUIR OR od u

L

242

CowrzNDiuM VIT.£

runt..

Quz omnia fummam majeftatem ;

bant

cum.eximia humilirate conjunctam , pre fe

Gent

ferunt , Deíque prefentiam teftantur ,. &

cum

affümpte humanitatis. veritatem declarant :

jufa

atque aptiffimé - congruunt.cum iis rebus ;

Ànn:

que in reliquis vitae partibusà Chrifto geíte

confi

omn

funr...-Que quidem res fpeétatu longe pul-

cherrima eft : preefertim in hac parte vite;

Ifrai

flant

in qua omnia pariter humilia accidere folent,

Cujus rei breve exemplum fübjiciemus, pri-

fnotu

Primüm hoc: no-

usquam progrediamur.

Ectle

vum , & mirabile eft, quod Jefüs etiam ante

qud

nativitatem innotuerit mundo : àt cum ma-

tifices

trem ejus Elifábetha (a) vocat matrem Do-

Pmp](

mini ífui; & Zacharias , Hierofolymitani

culos

templi facerdos; Joannem pracurforem Do-

Distil

mini füi praedicat... Deinde quód humilis, &

odl

ov

pauper Jefus ; cui nusquam in diverforio

pore^

locus erat, in abdito terre foramine natus ;

li«

vilibus pannis involutus , in praefepi repo-

Tiv

fitus, in ftabulo bovis, & afini, mox undi-

&6

que (b) evidentibus miraculis; ac prodigiis;

ter f

-Angelorum vocibus, ac modulatis cantibus,

tabar

item clariffimo, ac ccelefti lumine ; obícuram

Aüte

noétem illuftrante,

roditus eft.. Paftores di-

&ath

À

um fuerat de puero,,.e

vulgabant, quod dié

"Quoi

omnes; quiaudierunt, mirabantur.. (c;Magi

tinet

ugre-

ad miraculum ftelle recensh exorte.q

Qitk

"N

,bEy

U

'-zäj Luc. 1.

"(5) Enc- 2.

(c Mattb. 2.

d

D. N. Jzsu CHRrsn 243

li,

h

bant "Meiïiaü;fR&ggm ; & inventum prlmx

n

Gentilibus annuntiaverunt. ^ Poftmodum

m,i

cum (d) offerretur in templo , Simeon,; vit

du

juftus ; ac pius agnovit Chriftum- Dommi.

p T

Anná Prophetiffa, eàdem horà füperveniens

J g

éonfitebatur Domino, & loquebatur de illo

g

ominibus, qui exfpectabant. redemptionem

ff 1

Ifrael.. "Ex hifce indubitatis teftimoniis con-

xelic

ftanti famáà conflatà:; mox varii animorum

nis j

tfnortus ,' varii tumultus excitati militantis

hoc t

Ecclefize formam defignaverunt. — Pii omnes

m

laüdáverünt, & glorificaverunt Deum: Pon-

um mé

tificés; & Scribe perícrutati fünt vaticinia

v r

Propherarüm : Herodes perfecutus eft anni-

;lymiram

cülos; & bimulos infantes, propter Chriftum,

r

1

ipsámque Chriftum compulit, ut fugeret in

ii

ZEgyprum. . Hoc enim certum eft, eo tem-

/r

l

pore valde celebrem fuiffe famam nati Mef-

e Dd

fiae : partim propter ea; que contigerant in

j n

nitivirate Joannis Baptiftee ,. partim proprer

j i

€a; quie acciderantin ortu Chrifti.

ug in-

ter fe collata , novee rei claram famam exci-

mdligl.l&

;anüb !

tábant : ob id prefertim ,*quód eà tempe-

Bf

ftate ; univer(à Judza füfpenfa effet exfpe-

iQis

&atione Meffize, Regis Judzorum.

Hoc

Uemf:$

*quoque ad providentiee divinae rationem per-

tinet, quód nativirati Chrifti congruat. con-

LCW |

æff

ditio temporis. -

Siquidem. anno - Augufti

j

M

d-—ita] $

S eü:

v d

Cefaris 42. & ab urbe Cfän

2

v2 . ndtu

quo

—

"3

(d) Lue' 2,

e

244

CowrENDIUuM Vir AE

quo (e) anno pax reddita. eft toä(-);b,i terra-

qucaaenen

.

mina

ruüm

L

quo ]ani porte claufz fünt : quo

iémpore Auguítus (£ Dominum fe vocari

Imef.

Salya

edicto vetuit: .e) quo primus cenfus actus

ett omninm Romani orbis provinciarum : ir

DT

]

«uo cenfü Jefüs quoque inter homines ad-

gtari

Ícribi voluir , àt - h) Orofius, & (i) Tertul-

quot

tione

lianusteftantur, Quae omniauniverfale ejus

imperium ; & «ternam pacem à Prophetis

busp

promiffam repreefentabant. Ceetera quoque

prod

omnia probé conveniunt. .. Natus eft humi-

Drgte

(ig. 0

litatis rnagifter matre pauperculà ; fed virgi-

ne incorrupràá, & caftiffima : quam etiam ipfa

(PC&m

f Ctyc

eetas à criminis füfpicione defendere poterar.

« Deï

1

Nam Evodius apud Nicephorum rmarrat ,

a&

eam anno zeratis füze decimo quinto peperit-

z

]

fe Salvatorem. — Nutritium habuit pauperem

(]Ui»-Jeg

fabrum , fed virum juftum : ne quid hinc

ii

W.

decederet gloric Chrifti, ^ Magi , tanquam

Reoi Judeorum , ilomini, ac Deo

munerd

gnom

obtulerunt, aurüm, thus; myrrham. . N-

fmig |

tus eft in Bethlehem, domo panis ; & re-

Qii

Tumg

gione (K) Ephréta ; hoc eft; frugifer pa-

uis czeleflis, qui da:urus effet viram murido;

m()m

1) do-

Qu

Maitre.Mariä, qua Syriaco f'e?mfme (

iibl

m

i'

;

]

fcnp

te; o

(«) Orof' lib. é. €4p..20,

m

(£) Ibidem.

g) Jbidem,

s

Obr

(h) Orof. lib. 6. cap. 2e.

(0 TerzuE, in Apolog.

(k) Hieron. de trm. Heb. de-Ger. fom. g, |

(n

(1) Hieran. de uem. Hebraie. de Evmgl'.; M!. lom' H

E

D

1

D. N. Jzsv CQ..! 1

m

4$

d

mina, Hebrseo, (m, flella maris dicitur, No-

EE

f vos

men inditum eft congruens functioni , Jefus,

Salvator mundi, ütdiximus. —Joannesquo-

(is

m

que precuríor ejus ipfo nomine adventurae

a

grariz plenitudinemíignificat. Omnes, quot-

quot in Jefu nativirare , circumcifione , obla.

T

Yil

tione in. templo verfati fünt ,. ipfis nomini-

bus preclara omina praferunt , & myfteria

]'ropheds

produnt incarnationis , & adventüs Chrifti.

ique

Preterea omnes eximià fanctitatis, »ut fapien-

[ hum

tig opinione fuerunt, aut alioqui digni con-

d.

nl

(pe&tu, & agnitione Chrifti, * ZachariasSa-

« cerdos ; & Elifabeth , jufti ambo- ante

pues

lmfw;

« Deum , inceden:es in omnibus mandatis,

*€ & juftificationibus Domini.| Simeonem,

w

1

ia

qui. Jefüm in ulnas fuas accepit , (n) Petrus

Gialatinus. ,. non inanibus conjecturis indu-

Vi li

i

étus , .credit illum effe Hillelis filium ,..co-

p

gnomento Juftum , in quo Judaice Acade-

mie fceptrum . defecit , üt eft in Ta!mud.

j N

Qui.ibidem.predixiffe dicitur , fe moriru-

rum eo anno, quo mortuus eft. .. Poft cujus

j P

[müüo

mortem .omnia. templi miracula ceffirunt.

Qua.de re miranda narrantur in 'Talmudicis

LO

hd b Ls

.

j

(*

g

fcriptis.

Anna quoque Prophetifíi pieta.

te; & caftitate infignis fuit. — Magi, etfi non-

.()

dum verum Dei cultum didiciffent , tamen

ob mirificum ftudium fapientig ex ultimis

-

EE

T(l)rlicgn«

- (m), Hieron. de uom. Heb: d c Ew! ;

12

( DPet. Galat. lib. , cap. ; de Arcan.

$46

. CoMPENDIUM VtT E

Orientis partibus evocari meruerunt. Quoä

"

dipi:

Hos quidem arbitramur ex eorum numero

fuiffe , de quibus (o) Philoflratus multa fcri-

Jl

bit; Brachmanum Indorum , qui apud Pa-

XIus,

Omoil

racam philofophabantur , quos Apollonius

"T'yanzeus adiit; aut fimilium. |Et nonomni-

no vana effe putamus ; qua B. Chryfofto-

mus in Matth. opere imperfecto , ex quo-

dam fcripto narrat ;; de Maeis ad ultimum

Des

mare Orientale degeniibus , non abhorren-

tia ab iis, que Philoflratus fcribit. ^ Quibus

in locis dicit; Magos Hierofolymis reverfos

predicáffe , & multos erudiiffe." . Denique

fus Àn

poftrefurrectionem Domini, poftquam Tho-

mas Apoítolus in eam repionem veniffet;

lbque

adjunctos ci , & baptizatos , focias fuiffe

t Aí

prédicationis. Quae omnia iis confonant;

fvtum

que à Portugallis comperta narrantur in illis

npem

ftxim

lócis ; ab Indo flumine usque ad Ga

Al

fitis.

Nam & Brachmanum nomen a

c?huc

Rerer

durat , & celebre eft : & multa Chriftiano-

lts fje

rum millia in illis locisinventa funt;qui ornnes

Tmntr

conftanter affirmant , & plené probarnit; eas

tbl

repiones à D. (p) Thoma Apoftolo ad fidem

nl

Chrifti converías, — Cujus fepulchrum inre-

m

eno Narfino: ab incolis monflratur ; in ur-

Pt

be Malipur:quod magná veneragoneà Chri-

Ti

Paftores

Qianis, & Mahoinetanis colitur.

ïl&fiï'i[a

quoque

(o) Philefi. li. , cap a. . 0. 2. 8 T VN dl

g.

(p) Vide.Toan. Pez.

14

(

epift. Ind,

AMaffa: tib, a, ht d Qs

e

Ül

D. N. Jzsu Cunisri.

247

[

quoque celefti vifione ; & Chrifti Z:Bhfpe&u-

TR

!

digni habiti fünt , ob morum fimpliciratem.

J

Ír

Jofephu

m virum juftum fuiffe füprà (q) di-

i h

ximus, .Hunc chorum Maria Deipara virgo;

rOl'fODiUS'

qmnibus laudibus cumulatiffima claudit.

ynomp

xryfofk»

SOCAPUT XII.. :

&t qui

Jrimm

hortet-

De rebus 4 Domino Jefü geftis

.ante annum trigefimum.

Quibus

atfb

| Oftcircumcifionem, & oblationem in tem-

yemqi

É plo, & poft diíceffum Magorum Je-

m

fus Angeli monitu abduétus eftin /Egyprum,

] '*mfref ]

ibíque manfit üsque ad obirum Herodis ma-

$ fs

gni Afcalonite , ad annum fere etatis fuge

(pnant ;

fextum ,. Herodis veró regni trigefimum (aj

feprimum , & ultimum , Archelai primum;

rl

jupet

Augufti: Cefaris quadragefimum o&tavum,

TU

j

Rever(us eft autem non in Judeam; ubi na-

tus fuerat; fed in Galileeam , hoc eft , ter-

mfüan&

j o

ram transmigrationis; ut populo in tenebris

ambulanti lucem preberet ; juxta. Prophe-

yit; d

Non rediit autem Bethle-

ad Hdcm

tiam (b) Ifaie.

hem : unde fugerat : ut latendo in Galilzea;

nb

periculum vitaret, quod apud Bethlehem, ob

jj

neäChfP

inemoriam admirabilium rerum, quze in ejus

effugere non. poffe

PHHOFCS

'þativitate contigerant ;

4

Lj m

i

l

I) Ex Matt. 1.

r

if'mu'f.

-(2) Epipban. ber. $1. cont

Alog. ..

l

QD ljai. 9. Matth. 4.-

as;v

248

CowrzNpiUM ViT X

nosapmsets

videbarur, — Rediit iraque Nazaredh ; ubi

n (f

quàm fancle pueritiam, & adole(centiam exe-

bitom

ln

gerit , Evangelica Lucee hifloria; quanquam

reviter ; tamen abundé declarat his verbis:

Vr

Puer autem cre[cebat , &g. coufovtabatur : ple-

Hont

qus fapientid : g gvatid Dei evat n illo, . t

tptti

deinde : Zenit Nuzaretb , €9 evat fubditisal-

fedit)

lis , Parentibus. Et mox : efus- proficiebat

lt

fa])ienti(ï » 62 etate , 99 gmt&thud Deum;t$

a

jdm.

bomines.

. Ad ludum (c) literarium miffüs

vitum|

non eft, nein celefti negotio quicquam fibi

um

humana induftria vendicaret, Anno duodé-

Mi

cimo, in templo divinitatis fuz fpecimen

E

prabuit, &, quid preflare potuerit; declara-

ftm

vit : nifi puerilis eetras ; doctring, & rerum

1

&t

geftarum fidem elevatura fuiffer, Do&tores

ii

enim füper prudentia, & refponfis ejus obftu-

kpiCürl

puiffe narrantur,

(d; Epiphanius .concedit,

Vi

]

Jefum in pueritia miracula quaedam edidiffe,

1]

que decantari folita dicit : atque addir;-id

Deits

fieri oportuiffe , ut. os obftrueretur. pauló

*f

mox erupturis heereticis Cerinthianis : qui,

^ Hbsq

nefcio quo modo, confingere aufi fünt; Chri-

(

( Pro

Ítum, poft. baptismum ,. columbz : fpecie

n

W

defcendiffe in Jefüm,

Alii(e) cenfenrt, id ne-

K fmü

quaquam admitteadum ,. & negant c!r,ufu

ueretur.

D

fgläffe, ne Chriüi authoritas immin

n

(

hp

(c). Joan. 77.

((

(d) Her.i. cont, Alogos. Sie Sixtu

s Sevenf lb ob .

Dr

(e) Ibom. par, 3. q, 46. art. 4. Q q. 43. art. 3

D. N. : J ESU C H R'ï:-:s' " I.

d9

Sané (f ) Nazareni , cum mirantur velut fü-

um

bitó indiram ei vim proferendorum miracu-

janque

lorum; teftantur , nihil ejusmodi fe confpe-

ipvetà

xiffe priüs. . Porró fads conítat, eum inado-

i

;

lefcentia fua ; & ante baptisinum exercuifle

lh.

opificium fabrile. Ita enim Marcus cap. 6.

ii

l:

]

fcribit Nazarenos dixiffe : Nonne hic eft fa-

)ïüjïöiï n'?

ber; óéxrov ? Ludovicus (g) Vives nez?t

J2

Jéfum ulli opificio; aut arti fe addixiffe : qu.:d,

y il

virum bonum , quíque multis in commune

T

profuturus fit , opificia obire non congruat.

dibdée

Nobis vel hzec fola caufa fufficere videtur;

cur artem fabrilem ample&teretur , ne cui-

x

Q?

quam poftmodum fufpicandi materiam pra-

y renut

beret ; quód in pueritia; vel adolefcentia cu-

yxdore !

riofis. artibus deditus fuiffet : àt (h) Celfus

isab(fll-

Epicureus fcribereaufus eft, Ut omittamus,

0n£€dif1

quóàd documentum virtutis hoc modo para-

A

ret,: In defideriis eft omnis otiofus, inquit

jl

Beatus(i)Hieronymus. Egyptiorum mo-

* nafteria hunc morem tenent ; ut nullum

T

*

p

&absque operis labore fufcipiant; non tam

»

propter viétüs neceffitatem , quàrn pro-

Qf Chl'l

z(1

T

prer animee falurem, ne vagetur pernicio-

(

(

€

j

'vfisngogitationibus mens, &c.

T f

(f ) Mait; 43.

G

-

j

Sie. Tuflin. Mar, Aratra

N

u

5 juga faciebat., .inquit;

Contra Trypb. pofl meditan.

(g) Lud. Vives lib. 2. de verit. fidei.

(h) Qrig. cont. Celfum lib. 2.

T

- ) Hieron. epifl. ad Rufl. t0m. 1.

.

Q

"-

4456

CowrENDruM VirE

lg,

]ter o

CAPUT XIV, ..

mifio 4

ttfiria

tf

De baptifmö Domini Jefi ; & re-

busgeftis poftbaprifmum in Judza,

g

& Galilea , per menfes circiter 12.

Biptaa

qumo

Ransactà adolefcentid, circa annumæm-

t

us trigefimum , Tiberii principatüs an-

DeneS1

no decimo quinto, & (a) Pilati procuratio-

Toret

nis Judaz quarto , cum jam tempus adeffet,

N

quo divinitatem füam detegere, & ceeleftem

fardüs

doctrinam orbi prodere eum deceret : ope-

r& pretium eft videre, quomodo ab illo pau-

hptz

fxro :

pere Jetu in vico Bethlehem nato , in obícu-

ro Galilez oppido educato , nullà. humanà

iM

(ierin

difciplinà imbuto , quàm decenti. ordine ,

i Gy

quàm fapienter omnia adminiflrata fuerint :

QD

quàm inter fe cohaereant , & iis, quze à Pro-

Xt x

phetis pradiécta funt , & mirificis rebus in

i ]*a'n'

ejus ortu geftis quàm apté refpondeanr. Ad

N

Evangelii praedicationem non acceffit ; .nisi

Nl

priüs magnifico elogio Joannis Baprifta lau-

hum

datiffimi viri , populo commendatus , cele-

n

fti voce Dei Patris confecratus ,. & à Spiritu

Sanéto commonítratus.

Dei

Circiter . annum

mul

eetatis tripefimum profe&tus eft à Galikea ad

Joannem preecurforem füum, quem Meffiam

precedere opgx:tebat in : fpiritu,

& virrute

b

(

|

Q

(9). Vide Tofeph. lib. xs.Crtp..vs- :

25I

DCN. H Jzsv: Cirnistr.

Eliz , juxta vaticinium (b) Malachie , qui

inter ceterà fic de Joanne fcribit: Eece ego

!

mitto "Angelum ineum , 69 praparabit viam an-

te faciem memm. — Cujus pracdicatio qualis fu-

T

türa effer ; l(aias aperit cap. 40. quod ficin-

cipit : Corfolamini , cou[olamimi popule aneus.

od

Baptizarus eft Jefüs in Jordane fluvio ; 'Vpe'r

t' IQf

quem olim Ifraéliticus populus ingreühs eft

um gt

in terram promiffionis. ^ Baptiímo (c) Ori-

qtio d-

genes menfem Januarium aflignat : Bafilidiani

ourat

barerici, apud (d) Clemente

m Alexandri-

adelt

num , Januarii nonum diem.

B. (e) Ber-

lm

nardus ex Patrum traditione credit, Jefüm

m

baptizatum in fefto Epiphanie, Januarii die

Jl

fexto : quo die ante annos 30. adoratus eft

LO )

A baptismo , poít quadraginta

à Magis.

wm&üä

dierum jejunium, Jefus & Judza reverfüs eft

l[d'iflä)

li

in Galileam , & ea geffit, qua folus Joannes

KT

Evangelifta commemorat , hoc ordine ; ju-

p

xta exactiffimam concordiz rationem Domi-

us 1

niJanfenü. Primüm difcipulos aliquot fibi

; À

adiungit , Andream , Petrum , Philippum,

m

Nathanaélem , & alium. quendam difcipu-

hll

h

]um : cum quibus ad nuptias invitatus ; ifi

) qu

Cana Galilez primum miraculum edidit.

3

Deinde poftquam Capharnai manfiffet non

g

(cha af:

u

multi$ dieþqs', jam propinquante Pa

cendit

lr

( b) Malac;h.' 3. Ecclef. 48.

7

.

u

c) Orig. Homil. (, cap. 4. i1n

Execb, -

j

Ib

- (d) Clemens Alexan. in Strom.

,/

€) ïBgrna;*d. in Hom,àu fef

o -Epipban.*]ärm.l. ,

552

CQMPENDIUM; ViTA

"m

cendit Hierofolymam , & Evangelii nego-

tJuda

uum aggredi, séque detegere , & orbi pa-

leim

tefacere coepit,

uo rempore vendentes &

témpot

ementes omnes ejecit & remplo, ac multa

figna edidit , proprer qua: multi credide-

aufpicgg

runt in eum : inter quos fuit. Nicodemus.

Tunc implevit Prophetiam Malachie , que

d

[ic habet :.£* flatim veniet. ad templum [uum

h

Dominator , quem vos quariti

$

eg. "dngelus

í

Es

£

^

teflamenti , quem vos vultis..

venit , di-

Eyctl

t Domimts exercituum : qg. quis poterit cogi-

QR

tcye diem adventüs ejug ?. €9 quis flabit ad v

iC

dendum eum ?. Ipfe enim quaff

ignis conflans ,

d.

eg quaft berba fullonum ; & fedebit, conflaus ,

!t H

G

^

emundans avgeutum, e7 purgabit filios Levi,

&/c. Hanc ením fcripturam tunc. adimple-

f

t

vit, cum , ejectis € templo . emenribus; ac

vendentibus , perfe&tum Dei cultum intro-

ptä q

TG

ducere ccepit. Notandum eft autem , pro

hac voce, Dominaror , Hebraice fcriptum

i

tj

Haadon, Dominus , adje&to articulo.. .De-

[('.mpol

inceps moratus eft Jefus in Judaa complu-

o D

ribus menfibus : & plures difcipulos habuit,

w

ac plures baptizavit, quàm Joannes. . Ac

jam rum eam claritatem nominis adeptus eft,

Pr()pl

vt pre multitudine concurrentium ad baptif-

mum jefu, raritas videretur effe apud Joan-

(J

(

nem, Hecàíolo loanne Evangelifta tradi-

(

ta fünt , capite 1. 2..3, 4.. & facta, priusquam

:

Paptifta in carcerem: conje&tus effet^ ür di-

ferie fcriprümeft Joan, 3. "Quo jam ab He-

D

"rode

1

.3

D. N. Jzsu Cg&ïs-"fe

253

rode Tetrarcha comprehenio ,. Jefüs rurfus

gli p

1 Ofbivr

& Judaa per. Samariam reverfus: eft in Gali-

nl

leam : üt Joannes 4. cap. refert.

. À quo

tempore caeteri tres

1

« m

$

Evangeliftae . ,hiiïto;'iam

Gd

auífpicantur.

:

oodem

SNGQCAP

U

JT XV. -

t qu

duf

De reliquis Domini Jefürebus oe-

Fagt

w ftis in Galilza, & Judza,

i,

Everfus iraque poít (4) annum fer? ab

Tij

R

. :

d

eotempore, quo primum miraculum edi-

I U

dit in Cana Galileeze, (b) honorificé exceptus

RU

eft à Galileis, ewin omnia vidiffent , qua fect-

Y

nj

va? Hie

d

olymis in die feflo :

& ipff enim ve-

iL

nevant a

,

0,

diem fe[tum , àt Joa

nhes ait.

Ac

i* |

deinceps clariore famá, quàm antea, & fu-

Ul 4

prà, quam credibile eft; celebri, per omnes

d

vicos; & civitates Galilez , & Judeze Evan-

m

clii fermonem fpargere capit , per alios

xïptmïï

annos (c) duos cum aliquot menfibus.

uo

)

tempore, que egerit, & docuerit, hoc loco

:ofnpl?

non profequimur.

l hjbm[)

oc tantüm dicernus,

magnifice, & prolixé ab eo praftita, qua à

& M

Eroplxctis promiffa fuerant. (d)Pradictum

Bs

erat

ib

(*) -Vide ffan jj en.

i JO&H'

(

049. 4.

.

pn

(c) Janfen Epifc. plené probat

3

A 7:/?011 præd:cäj]ä xm.

nis tribus c«m aliquot enenfibus, ex Cyrillo Alexay.

juxy

(«X Raper. in cap. 4* Jean: qui. fecuti

,

3

fs

W

ctdatfum

wnt Orlgtïz

Ts

cap, jommi: 4. sem, ; -injgag.. 3

(d) I]?z: 44

e

l

36 OMPENDI UM Vi 23

Ia

254

-—

s Do:-

Ws , (

erat; ur re

quiefceret füper eum fpiritü

füm ;

mini , fpiritus fapientiee , &

intellectüs ; fpi-

de:p

ritus confilii

, & forritudinis ; fpiritus fcien-

duts.

tiz, & pietat

is : & repleretur fpiritu timoris

tumpr

Domini.

Quibus verbis fignificabatur

omnium gratiarum ple

nitudo, & exuberan-

lu m

j

tia futura in Chrifto : & virtutum omnium

us concentus : qualem in nullo ho-

iüm,

perfe&

Ritürgr

imine v

iderelicuit, praterquam in Chrifto:

qondi

cujus tota vita nihil aliud fuir , quàm arche-

f

typurn, & abfolut

um exemplar verze perfe-

"Ad quod collata : virtus

tf

€heque virtutis.

omnis Pharifieorum ,

- & Gentilium- Philo-

»

Tophorum ; evanida, umbratica; inanis ap-

um p

Darebit.

dsu oU arcdraet fcilicet : x

if

my

|

TOU Aeyet.

- Ubi enimreperietur vera illain-

nocentia ; manfuerudo , hu

militas ; veruüs

fl

ie-

AC

contemptus mundi, abnegatio füi;

P

*

ropr

que voluntatis

adeó non fimulata

ubi illa

lf

Tihj)

inviéta patientia ;

promptiffima obedientia;

ardens charitas ;

& fincerus amor erga 'ini-

odf

falute avidé oppetátüt

àir o

micos, pro quorum

.

zDors , prete

rquam 1

n Chrifto ?-Tum ubi

b

Q

doctrina illa fl

ammea , celeftis, efficax; que

:

univerfüm terrarum o

rbem innovavit ? que

rf

lt

totum hominem transformat; & ? terrà eve-

hit in ccelum ? Preeterea (e) praedictum eráf,

i

W.

fore , ut Deus ipfe v

eniret, & falvaret nos:

ac runc aperirentur oculi cecorum

, & au-

Ti

ficut cer-

'r'.&s,';futdorgmï paterent : tunc faliret,

r

PWE^ R

( Is s.

u

e

D. N. Jzsv. Cnunasmr.

255

vyus , claudus , & apefiretur lingua muto-

B&ü& ï?l'

rum : (f) item, ut mederetur.contritis cor-

ns(re-

de.::pradicaret captivis indulgentiam ,. &

Q timy

claufis apertionem. .. Multa in hanc fenten-

ifcabim

tiam predicta funrà Prophetis. Jefusomni-

xube

bus.modis probavit fe illum effe, q,.uem- Pro-

phete annuntiant , & non folüm hominem,

orip

ylo

verüm etiam Deum : nempe Dei filium per

| Chriflo'!

naturam : cujus potentià mundus ab initio

m

conditus, cujus providentià hactenus con-

? pörïei

fervatus eft. . Opera enim ejus talia; ac tantà

j Virti

fuerunt;:.qualia, & quanra Deus ad urilira-

y Phil-

rem:hominum affidué operatur ,. & qualia

ii

olim prodita fünt in creatione mundi , juxta

p

ipfius profeffionem ;; .cum ait : (g) Zmez,

s ii

amen dico. vobis ,. uon-potefl Filius à fe facere

jnm

quicquam , 1isl quod videriz Patvem facientem.

Quecunque enim ille fecevit, bec £9. Filius femi-

erPfiæ'

quii

litev facit. . Et pauló anté : Pater meus usque

1000 opevatuy , €7 ego opevor.

Adhzc ejus-

dienrt

ji a"imf

modi füerunt opera Jefu , cujusmodi exípe-

&ari oporterer à Meffia Rege , Salvatore

j eti

;

] ?

mundi. Peromnem enim vitam nihil aliud

quàm íervatorem ; quàm beneficum , quàm

c'aX':W

«onfolatorem egit. Perpetuó docebat mul-

iv

tirudinem : fanabat &gros omnes , quotquot

gne

jndi

d. eum . adduci , aut. deportari poterant ex

tora Judea , aliísque circumvicinis locis.:

a n

mundabat leprofos, firmabat paralyticos,

j4e

(*

L ERE UE

UL

(£) W. 7

» at

( u 7—

i

9

216

CoMwPeENDIUM Vir&

Lreftirypbär mancos .: : ceecis donab-a;;y*ifqmä

tio dl

i-fï,1"1'1,,diä auditum , mutis loquelam : proMga—

it QUi

bát dzmones , evocabar morruos , fatura-

ll pe

bar famnelicos ; affliétos confolabatur-

ME

"

1

;

j

tebris j

duas, peccatoribus peccata remitrebat, D

e

y

p n

nique pro falute humani 'eneris femetipfum

(1) G

totum impendit. . Haec (olida fünt argumen:

Vil dc

tà , & expreffa figna divinz porentice, acbo-

p

niratis : & bencficia Meffià, magno Rege;

titm,.

Deo,ac homine digna. Id quod multi ex

&timir

judaorumturba recte perpendife monflran-

fare'rh D

tur, cum (h) ajunt : Chriflus cum venetit ,

tbl

sunquid plura figaa faciet , quam qua bic fa-

bt b

£it * Sed hac , üt diximus , non profeque-

inur latiüs. : Tantüm exponemus ea; que «

tiine

domr

éxteriores mores Domini Jefü ; cultümque;

Qümine

àc victum pertinenr , eliáque ejusdem genc-

m (

ris, In Galilaea moraturus, nor repetiit ur-

NU

Ti

bem Nazareth ; in qua educatus fuerat :

(

rüm domicilium elegit in urbe Capharr

aum,

abi-

Qu

xavdunow , iquit (Y) Mattheus , five h

Wümr

tavit in Capharriaum. -In ea civitate tribu-

tum db eo exaétum legitur ( k) velut cive s

TlS.q

W

D r

vel inquilino , quód in ea civirate àt pluri-

muüm verfarerur. Hec Evangelici *fegtiï"ïöï

Tij

des conftitura eft, ut compleretur vaticinium

(

&i

i

m)conü«

( d

q(l) lfaize ; qu? praedixit fore ut in.

-

adibieddbd;

T

At qib

i

Q 30

(h) jean. ?.

(i

'(i) Mazth.. 3. -

() !

(k) Maztb. 17:

d

i

( IHfai- 9.

À—

D. N. Jzsv Cunistr.

25?

Wi

nio äuarum tribuum, Zabulon; & N ephthah,

)u

li

in quarum priore eft Galileea, in altera Ga-

j

lilea gentium ; populo, qui ambulabat in te-

ür d

nebris, clara Evangelii lux exoriretur. Re-

gio, in qua Capharnaum fita eft ; dicebatur

Tepit

(n) Genefareth ,. in Galilea gentium : quae

Iu

n

valde accommoda erat ad Evangpelii propa-

n

gationem ; quód ob (0) miram aéris (alubri-

o Nb

ml

tarem, atque temperiem , foli fertilitatem

eximiam , Jordanis:fluvii , & ftagni Gene-

oríro

fareth propinquitarem ,. mágnis oppidis ,

ä!lk*ïlf ]

Ij

celebribus vicis frequens , uberem promit-

T

i

teret Evangelicae meffis proventum.

In ea

Vi

regione fons erat urbi Capharnaum (p? co-

n

yq

gnotninis , dictus & ipfe Capharnaum, ipfo

[f

(

iil

nomine rei eventum comprobans. . Siqui-

dem Capharnaum, agrum, aut villam con-

tLUf

folationis fignificar, üt B. (q) Hieronymus

V

j

docet. — Idem oppidum fuiffe reftatur , &

usque ad füa rempora exítiriffe. . (r) Jofephus

«

btl

vicüm nominat, x .. quód effet fine mu-

e

k

M

ris : quales multi in Judza vici ampli, & co-

piofi erant : ob id fort& , quàd Pompejt

"

h

müunitarum ptbiu,m muros dirui ju(fif

Tet. ($)

Gl

W

Stfaþþ

rer*

(tb).; Hie;fon. in locis

k

Hebr. tom. ;

à

(n) Didem,

p

(0). Zofeph. lib.-. cap. 18...de bel. fud.

. -AIL-

(pY Ib:dem..

(q) Hierod,in nom.

5

H

"

ebr, de Luce Evangf '

(v) Jofepb. in.vita fua.

Strabo lib, 16. Mattb. o. 11::

)

d Luc. 4.

258

*COMPFNDIUM VaTE

p

gif,abo enim fcribit , eum rïuni-tioneskröguqu

dacilh

Judaz evertiffe, . Matthaeus, & Lucas urbem

tormri

nominant ; vró^v ; in qua fynagoga erat ju-

lsetim

odiano-

d«&orum, & preefidium militum Her

RUTtres

rum, quód Arabiz finitima effet. . Nihil

dcadi

preterea de: ea compertum habemus ,. de

Wex tot

iagnitudine fcilicet , atque opulentia; nisi

ttrilo

quod haberet ut minimum quindecim millia

f gt

civium, ac incolarum : quód nullus effer in

Rn

Galilza vicus ita infrequens , quin tot. ho-

o

minum millia contineret ,'üt Jofephus fcri-

n

bir Jibro 3. cap. 2. de bello Judaico. .. . Sira

ttüdiner

erat citra Jordanem prope illius oftium, quo

tttftiq

influit in lacum Genefàreth, $ reoione Beth-

petup í

D

faide , five Juliadis, non procul à Tiberiade;

6d

& Tarichza , civitatibus amplitfimis , atque

D

ii

iridem ftagnoadiacentibus. . De domo; quarti

F

m für

Dominus Jefus Capharnai incoluit ,. quan-

d

quàm Evangelifte nihil exprimant , utrüm

Duwp

ei propria , an ab amicis conceffa fuerit ; nis

f

hilominus tamen credimus , eum (t) nullam

m e

domum habuiffe fibi propriam jure dominii:

Qihe o

ur undique verum fit ,. quod ipfe apud ( u)

Pieüdæl

!

Mattheum de fe praedicat : //ulpes foveas ba-

Qu :

Pent , g volucves celi nidos : filius autém bo-

Q

qminis uon babet , ubicaput veclinet, .. Porro.ad

m d

eun domum toto feré praedicationis rempo-

fotitn

re referre fe folitüs videtur ; guld»ti?si docen-

l

DI

L(t) Slc Sc 77)0, Pg;.—;*ql;.g.

nZ;.,;uxm B. Hierez,

—5--

,U Mattb, g.

"" Qu) Martb. g.

0 M

e

(X

—

"D. N. Jssu CuRis T.

259

nisrem

di, acultro, citroque proficifcendi labore feffo

Jcisüria

corpori nonmihil quietis tribuere coperetur,

r

letdnt

Isenim perpetuus Jefü mos erat; ut (X) obiret

eivitates, & vicos omnes Judaeg, & Galilaeze,

docendi ; ac fanandi gratià. — Quà re fiebat ,

fhU y dw'.

l

ut ex tota Judaa ; regnisque vicinis , innu-

Ts

meráà hominum multitudine ad eum confiuen-

ommii

te;, gravi moleftid afficeretur, & idcirco

ia

nonnunquam domum repeteret , quafi con-

f

tinui laboris levamentum fperaret. Verüm

hus j

id fruflra erat.

Nam ob miraculorum mul-

, i

tirudinem , & excellentiam do&trinz, tanta

m qu

erat frequentia multitudinis ad edes ejus per-

o

petuó fefe agglomerantis , eásque obfiden-

jrid

tis ; & flagranti ftudio prefentiam ejus fla-

m

; i

tantis, ut fübinde non liceret ei vel (y) ci-

'O)QW

bum fümere , & ob id fzepe ad deferta con-

I

fuperer , ut requiefceret paululum.

Sed

p

procul aberat ab eo, ut in ullo fecreto quie-

U

tem inveniret.

Indefeffumn enim populi ftu-

quit

dium erat.

Ubique denfiffime hominum

i?

türbz occurrebant, quae vel fànitatis reci-

] Ud g(u)

piendz defiderio , vel audiendi aviditate , lo-

m

corum, rerümque difficultates incredibili ala-

d b

critate vincebanr, nez ullum quiefcendi fpa-

ii

tium dabanr.

uà quidem re licet füpra

fenp*

modum gravaretur, tamen tantum abfuir, ut

5 (

þff'gnäerdtur?' ur ultr

O etiaminvitaret omnes,

a

z

JR.,z'

Lladdidinibhr

E

l ä,fgf;r

hheneses M

(X Mattb. 9

(Q Mar. 3.

260

,CowrENDIdw ViTE

n

'«

"

al

(Z) dicens: Z'enite ad me ommes, qui Talova-

Jis, €9 onevati eflis; eg ego. reficiam vos; Gau-

asion.

tersfo

debat enim rapi regnum cclorum ; & per

fe promptam, & omnibus expofitam beriefi-

titu: d

Bufb

centiam füam provoecari : oeterüm de his

omnibus rebus egimus aliislocis. ^ Ex qui-

tf

bus conflat, nullum fuiffe tempus; quo:Do-

hdtryj

ininus Jefüs ab officio vacaret. Semper'aut

Átmyr

docebat, aüt fanabat segros , aut orabat ;

nj .T

juxta id; quod apud. (aa) Joannem ipfe dit :

ctempl

Ego; qu« placita funt ei , fcilicet Patri ; facio

hus p

Math

[emper. « Nuüsquam in rebus externis Occui-

patus fui

í

ff

*

tim,f

elegitur; aut .huj'us»-'*.fzþcvulil nego-

Fiisf fe immifcuiffe.

"

P

fint,.

sontint

f do

COCAPUT X

x en

Quis Jefümos fuerit in docendo.

iif

lit

IN docendo hünc moxjäm fervabat, uromm—

Wi*in;ül,' ü

À bus (abbatis doceret in fynagogis. - Hanc

qqö:ten

éi confüetudinem fuiffe Lucas cap.; 4.. tefta-

1j

tur, cum ait : £ veziz Nazaretb , ubi erat

(f i

gutvitus : 62 intvavit fecundum con[uetudinem

75,*2)' i

Juam die fabbati in fynagogam. . 1tem. Cüp..I5.

t

Evat- autem docens n [ynagoga eorutm abbatis,

Ts

Et Marcus cap. 1. £* flatun fabbatis ingre]|u

LT

in:fynagogam , docebat eos. .. Feftisdiebus do-

fim

Scenope-

cebat in témplo , àt in "Pafchz ;

fgzüzzfa-

——

ddis

D Rc]

NT

'N

(3a) oaen. $.

e

i

D. N. Jesv- CuR zs;r;i.

26I

n dl

i

xm, & Encomiorum feftis.. Quibus in lo-

ïülh(

0

6i

cisjnon ad :clepfydram, üt noftri conciona-

tores folent ; fed per totos dies, eósque con-

nüy

ii

tinuos: docuiffe . videtur.

(a) Philo apud

j delt

Eufebium fcribit, Sacerdotem, aut unum

Bgi

& fenioribus folitum in fynagogis Judaorum

(

t

legem recitare; & e

xponere per totum diem

j

d

crepufculum vefperti-

1

p

Ífeprimum , usque a

d

Oraod,

pum. . Illum morem à Chrifto in fynagogis,.

lp[e j

ac templo retentum , ex ipfa fcriptura pro-

ti; fit

bare poffumus argumento ejus ; quod ex

Matth. cap. 21, & Marci 11.collipitur. li

Is C0

li

I

enim , fi attente legantur, perfpicue demon-

ftrant, Jefum in ultimo Pafcha fefto tribus

continuis diebus mané veniffe ad templum,

at docuiffe ; nec egreffüm ante vefperam.

|

Mox enim ut inpreffus eft Hierofolymam ;

adiit templum.

Deinde civcumfpettis omui-

VA

lus , cum 4am ve[peva e[Jet bora, extit in Betba-

t o

niiin; at Marcus.

Unde poftridie mané ,

, J

quo tempore execratione ejus ficus exaruit,

u

P'eniuumt. Hievofol'ymam , inquit Marcus': 69

j

euin intvot]fez ia Templum, cepit ejiceve venden-

u

7ey g ementes n templo....Ex mox ; Docebat

é0$.-. Deinde , Cum ve[peva fa&ía e[fet ; inquit

pl

jl

irerum Marcus ,. egrediebatur de civitate. . Et

eum anau? tvanferent , videvuut ficum aridam

;'figf' d

ju

fadam à vadicibus. . Et poft paucula « E7 ve-

a.

-Iíta nimirüm

d

3

gl?.'-

722u72t «ïuï[ü& Hiero[olym

——

——

x

—

.. probant

/

d

(g) Philo epud Evfcb. lib, 8. cap. x de grep. Euang.

262

CowrrENp1iuM ViT É

——

st o

probant apert& , Jefum rotis tribus-diebus-

from

continenter nihil aliud , quàm docuiffe; aut

E

difputaviffe cum Scribis, & Pharifzeis... 'To-

uqi

tius enim populi ardens audiendi ftudium,

tmpus r

QOcefe r

& Principum, ac Pharifzeorum imporrunitas

nulli alii rei vacare finebant.

Omnes enim

fs

ab initio diei usque in vefperam fimul. cum

qode

ipfo perfeverabant in templo. . Nec ipfi re-

dpran

linquebant Je(um, fed relinquebantur ab eo.

ia

Sic enim (b) Mattheus fcribit, eurmn primo

lts

die relictis illis abiiffe foras, extra civitatem.

Qu

Lucas hzc omnia claré. enuntiat: cap. 21. his

f&C t

verbis : £rat autem . diebus docens. in templo ;

l;

i

ttotfibus vevó exieus , movabatur in motnte, qui

Tuntus:

veng (b

vocatur Oliveti. |.Et omnis populus manicabat,

hoc eft , mané itabat, ad eum in templo, au-

m.T

dive euim;

Hoc Lucas narrat factumin dicto

qando

ultimo fefto Pafchae.

Idem etiam antea in.

ff

Scenopegiz feftlo fatum , Joannes Evange-

füttm-de

lifta narrat, cum (c) ait: Tefus autem perve-

Flllïfi; '

Xit in moutem Oliveti, €9 diluculo iterum ven

&t

i templum €$ omnis populus venit ad eumy&9

Vb(cg ;

Jedens docebat eos. — Ex his locis inter f& co!-

Tidini

latis percipimus , hunc fuiffe morem Jefu ;

d 4

urquotidie fümmo mane? accederer templum;

&c doceret per totum diem , nec difcederet

inr:em;

€ remplo ante vefperam, . Origenes tractat.

L

35. in Matth. dicit, Jefüm eo tempore:quo-

DL

DN

tidie permanfiffe in templo Dei, & pr?bgii

dub

fe

)l

- (b).Cap..2s.

^

li

V

n

(c) Jeau. 8. :

—— —

D.:N. Jesu C anisTI.

163

us Qdj

fe fe'omnibus volentibus ipfum audire, (d)

Beda addit , eum per omues quinque dies,

g.]

ex quo-Hierofolymam afcenderat usque ad

(hudnr,

'

tempus paífionis , femper folitum per diem

docere in templo, & noctibus exiiffe. .. Jau-

QOITUCE

st

fenius:negat eum przdiciffe Ferià quintà:

mu d

quo die duos difcipulos mifit in civitatem,

cipits

ad. parandam ultimam coenam.

Caeterüm

t ial

hoc-pratereundum non eft; quod :e) Mat-

p

thzeus, & (£) Marcus addunt , Jefum ; cuin

'vimtem.

mané ad templum. procederet , efuriiffe :

a1,li

nec tamen exiiffe 6 remplo ante vefperam ,

tmjh;

nullo ;:àt apparet; guítato cibo, aut poru:

Tantus ardor charitatis in Chriíto; tar fer-

ii i

412i€!1['f"r

vens ftudium promovende falutis humanae

erat.

Profeftis diebus docebat in domibus;

/0; il

ndido

quandoque in plateis ; üt apud. Lucam (p)

i

fermo ifte impiorura probat : Manducavimus

coram 1e, $9 bibumus ; €g in plateis uoftvis do-

yut

] Pefï('

cttifli:: plerumque veró in locis apertis ; &

extra civitates. - (h) Alibi enim oftendimus,

o

61.113) Ü

vix capaces fuiffe urbes numerofiffimae mul-

f

tirudinis; undique accurrentis ad do&trinam

i JC[LH

Jefü. ;Sednecin itineribus docendi ftudium

il TU

iqygïmi;.tebaz-, | ut, ex (1)

Luce cap. 14. appa-

Qd

4

ret.

n

(d)l" Beda in cateua, Tbom. in cap, i. Mai

-€e) ;Mattb. x..

c

m

— fyMar a.

Til

1

T

l

) Luc. i5.

)--Lib. de claritate , Q?c..cap..5. .

/

(i) Luc. 14, ibi : Ibant autem tur

bes multe cum ca

& converfus , &c,

264

CowrrNpriuM VTA

ret. -»ffCuhï doceret in fynagopis, huhe»gm'n-

QCCQrTIt

rem ferváffe viderur , ut. in initio fermonis

fu.

ftaret erectus , & accepto à miniftro libro,

nyuda

ur;de

legeret illum locum ; quem fibi-fumpferat

explicandum ; deinde complicato libro ; &

RUTETU

miniftro. reddito , federet, -.Sic in ( fyna-

MO

goga.Nazarenorum feciffe legirur. .In tem-

qtdog.

plo veró inter docendum etiam ftetiffe me

Wa

l

moratur., àt Joan. 7. 77 zo

vif/no autem , -

ü

"

dusef

quit.» . die magno feflivitatis flabat. Sefus , 69

[

elamabat. . Sedebat autem in fynagopis cmi-

mæï!

nentiore loco , circüm affidentibus Seniori-

i

bus populi , & plebe fedente füper matras,

TE

t

*« Hac eft traditio fynagogze ; inquic B; (1)

« Ambrofius , ut fedentes difputent. fenio-

Àntiy

** resdignitatein cathedris, fequentes in füb-

atits

** felliis,.noviffimi in pavimento füper máat-

Tlefh

tas... "Talem feré morem obfervatuni cre-

ais ln

dimus etiam in templo, nisi quàd plebs ini-

Tf t

bifemper fletiffe (m) legatur: quód; quam-

Sedly

vis ampliffimus locus effet;: àt alibi oftendi-

quità

mus , tamen infinitam hominum muiltitudi-

tts]

nem ,.ad templum convenientium : vix ::cae

d

peret.

Succurrit autem aliquando rnirari ,

]Uäïal

quomodo. Jefüs docuerit in templo; & fyna-

Jori

gogis ,. cum. non effer de.genere Aaron-fa-

ilotg

cerdoreli, nec Levita, üt füprà declaravimus,

m

fter nofter,

Huirc quecítioni Enthenius; .migi

ibip

(k) Lüc. 45

d occüi:rït

i

f

D) Mmibrof. in 1. od Corint.

cii vg.

() ]

Am) Josn.1: Q9 2 Patal.

ó,

L

264

D. N.'Jzsu Cunrevi.

li

occurrit in.confüratione libelli; : legalz | ]ea

m

[u: facevdotio ; ubi ex authorirate "Fi:eodofii

ito ]i

cujüsdam Judai, quzeapud .n; Suidsm ex-

fumpít

ftat , deceraitur: Jefum cooptatüm fuifie-in

]im;d

fiumerum Sacerdotum , & pradicandi bo-

(f

norem:ei delatum obeam caufam, quód' Saz

ltat

cerdos effet.

Enthenius arbitratur ; nétnis

atfeme

nemin fynagopis à docendi munere exclu-

u d

di folere, qui alioqui egregià doéctrinà pré-

'ditus.effet;:etiamfi de tribu Aaron non effét,

necde tribu.Levi. Cuirei hoc documento

9giserm-

Senioti

€ft;:quód D. Paulus fübinde docuerit in fyz

TAUUS,

O

gis ; quem tamen conftat non fuiffe de

4l

u Levi; fed Benjamin. Nam apud 0)

Y n

Antiochiam Pifidie docuit in fynagoga, ro-

T

gatus.ab Archifynagogis. Deinde apud(p)

-EFheffalonicam ; & (q) Corinthum , atque

t m

aliis locis.

"T

Credendum eft. autem , nemi-

dit

nem- docuiffe, nisi permiffü Sacerdotüm.

Sed bsc obfervatio ad Jefüm non pertinebar,

qum

Xen

1

qui templi Dotninus erat , & à Deo confti-

jl

tutus Rex füper (r) Sion montem fànctum

«jus; idémque verus Sacerdos, & Pontifex ;

"T

mirt,

juxta:Pfal. 109. qui incipit : Dixit Dominus

k

Domino meo;:- Ubimanifefte Deus Chriftum

m

alloquen$ , ait - w es Sacerdos i etevnum;

cundum ovdinem Melcb

Quufmus

ij

fedecb. Qui- Pfalmqä

golt

ab'pfo Davide compofiïl-s eft. -

"(n) Jn verbo Tefus.

— "

i

(o) Ad. z.

(p

)Ac'f :7 M'(q) Aö?. ls "

(» P ql ?.

$

CA.

e66

CoMrPENDIUM yITE-

ss

tjb

COCAPUT XVIL. .

us

dumij

Quilis fuerit fermo Domini Jefü.

date

]l (&XIICE

Ermo. Jefü placidus, amabilis, multà gra-

v

tià conditus erat: in' quo nihil füpercilii

tinde

inerat, fed cui tamen fua non deeffer authac

gilo

ritas, longe diffimilis fermoni Scribarüm, &

PT

Pharifzeorum.

In ejus enim fermone erát

C

vigor quidam perfectae doctrinze, & genuin

d

veritatis vis afllabat animos auditorum. Quáà

hs

re fiebar; ut Nazareni mirarentur in verbis

hi

gratiz , qua procedebant de ore ipfius ; &

i

omnes teftimonium illi darent , üt (a) Lucás

dpite

Uil

àit: & poft peractam concionem in monte;

admirarentur turbe füper doctrina ejus, quód

W. F.

doceret eos ficut poreftatem habens, & non

Qtrjf

ficut Scribe eorum, & Pharifzei , üt b Mat-

C ttr

theus fcripfit cap.7. ubi Greeca exemplatia

LU l

fic habent: i£emscovro oi 0yo: turbee ftu-

dlem 1

pore percellebantur.

Voce utebatur clarà:

lbxm

& fonorà, qualis decebat talem Evangelii

t

preconem , & qualis in confertiffimà turba

[

multorum hominum millium exaudiri poffet.

Cllplmu'

Quam vocem etiam intendebat nonnün-

!l

quam, ob; eandem caufam, üt (c) Joan. cap.'

tl

d

7- & 11. cum doceret in. templo. : Illis:enirti

N

l'-'(xagis clamäü'*c dþicitur: üt dicto cap.-

7. F iiü-

Wl

vuf[nno

HQM

kä) Luc. 4.

—

(b) Mattb. 7-

|

i

(c) J'oan. 7. Sic Luc. 8,

(

Jj

|

!

3

267

l

D. N. ]esu CnunisTI.

zgz"/]zvmlg autem die 1dgno f;jzlïbz'mm ,.jlaþaf ]e:

|

[

M

Jus , &2 elamabat , dicens. cap. 12. Jcfus autem

,

,

clamavit , €7. dixit : Qui credit in me &gc. Ufus

j

j

ru!

eft autem fermone Syriaco plerumque: qua-

iliite

li.fcilicet vuleus utebatur , qui jam non pa-

rüm deflexerat ab. Hebraica lingua antiqua;

ipcil

D

quà Moyfes ufüs eft, & Prophete. . Id enim

hz voces declarant ; quas. attulit: (d) Abba;

f

né at

h

(e. Cephas, Mammona, & fimiles; quas ajunt

effe Syriacas. . Inter docendum autem fzpe

;en*uinf

l

ll

Hebreum íermontm antiquum inrermiícee

VELUIS

bat:-ür cum in fynagoga Nazarenorum reci-

$

tat, atque explicat inteorum Ifaie locum, ex

]u

capite 61. quod ficincipit juxta Lucam cap. 4.

TOf

Spuvitus Domini: [upev me: propter quod unxit

,qui

me...Evangelizare paupevibus snifrt me , [anave

V n

coutvitos corde, pradicave captivis vemif[onen

Mi

89 ca'cis vifums dimitteve confra&los t vemi[fo-

d

üem ,. pradicave anmum. Domin acceptum , £5

puti

g

diem -vetributiozis.

Atque oftendit , illum

Qi

locum. de.fe fcriptum : quippe Propheta

?l

aperteintroducit ChriftumDominum loquen-

tem; üt pàátet ex his verbis, quz poft prin-

[f

of

cipium immediaré fequuntur: Quia ego.Do«

1minus diligens judicium , €gc. — Item: cum alia

.nnllR

!

W

plurima facra fcriprureg loca citat; & ex iis

reconditiffima mvíteria eruit, & exponit, à

&t

[iit

Sgibis, & Pharifzeis non animadvería, aut

utat de

j

non fgtis intellve&a.r , Ut cum difp

omercans

—

(£) rc-

(d) Hieron. de nom, Hebr. A

(.e) Hieron, ad Algaf. q, 6. tom 3.

268

CowPENbiuM VirE

x

(Éixefürrectione mortuorümde,g JMeffià flio

David; fimülque Domino: item aliis locisde

tindte;

(h) filio Dei per náturam , & aliis (1) filiis

müïzyï

Dei per gratiam: De ( k) ceremonialibus ve-

ninej

terislegis, & operibus mifericordiz, five cha-

folosnü

ritatis: de (I) preceptis Dei; & preceptisho-

jl

minum: de (m? primo; & magno mandato:

ti qt

de(n) deftructione regni mundani, & infti-

Htj

tutione regni coeleflis, aeeterni; in quo paci-

tsf

lgb

fici, mites, pauperes , humiles regnaturi fint:

de Meffiz (0) paffione, morte, (p) refürre-

D

&iene: de adventu Spiritüs fancti, ejüsque

Ed

71

ratiee abundantià: atque aliis innumeris re-

t n

us, quibus enodandis, fe Hebraice lin

IDus ,

Lpiph

h

bit-dicc

& omnium myfteriorum peritiffimum often-

dit;'& quidem long? füpra omnem Pharifai-

Quden

Tuith

c€ doctring/ modum; séque folum ténere

claverm illam fcientie , de qua Pharifzi tàn-

f |

»

Qüom

topere gloriati fuerant. Quód fi quis enim

non neplipenter verfatus fuerit in Biblicis

NT gf, |

T'ODUr

fcriptis , 'compgri'e't , uhiverfuüm Jefu fermo-

|

'

&

nem ï"fFfïP"???SV'C,QHFCXWH? effe ,

:

—

,:Pef?fï&am

W qu

(£) MQ&

tb, 22..

|

(g) Lzuc. 2

0.

[

. Mar. -42, v

De«r

(h) Soean. ro.

- Matzsb.. i3.

(k) Matibe ij

tsl

(D). Mattb, 22,

(m) ZMaseb,. s

—

(n) Jom. 3.

(o) Mat2b. :$,

(p) Joan. 7,

i

Eä

269

D.-N. Jssu .CunisTI:

pérfectam Cabale, üt vocant, rationem con-

i lgt

tihere;' arcanorümque .omnium. fitnpliciffi-

5(()fli

miàm , veriflimam, (ublimiffimam , ac certiffi-

üibis

mamexpofitionem. .. (q) Eufebius dicit Apo-

hd

ftolosnullam aliam, nisiSyrorumlinguam no-

efislle

viffe: -quà etiar Chriftum ufüm (r) Epipha-

LU

nius credit,. quo gloriandi materiam adime-

ret iis; quiob linguze Hebraicee peritiam cze-

gt

1 p*

teris fefe .preelaturi effent ;; átque etiam alias

j t

linguas honoraret : utráque enim promifcue

ufüs.eft, inquit. .. Ut cum in cruce ait : .Eli,

efftte

sjüsquö

Elilemas abachtani. . Eli, Eli Hebraice vo-

as tt*

ces fünt:; lemas abachthani , Syriacee.

uod

)

f0

Epiphanius de illis verbis fcribit, idem lice-

[

;

bit-dicere de his vocibus , 'Talitha cumi; - fi-

nf

quidem juxta exemplaria Greca . legamus.

"

kénere

"

Talitha enim Chaldaicá linguà puellam figni-

j t

ficat: Cumi veró fürge, linguà Hebraicá;

v étiti

quomodo in (s) Canticis ufurpatur cap. 2. ibi :

DA

Surge, propera. .. Alii putant Jefürn. in cruce

féio-

ronuntiiffe Lama azabathani : quo modo

j

f

&c verba Hebraicé leguntur in P(almo 21.

B'Vd'rs)'

in.quo Chrifti paffio defcribitur..

À

.CAPUT XVIII.

De more fanandi, & benedicendi.

Um à docendo ceffaret Jefüs, íanabar

V omnes egros, five ipfi períe hoc bene-

cium

u

"(q)' £E

"

(r) Epiphan. ber. 6g. cont. Arioman.

(feb, lib. 3. *taþï;.' de fDemonjlh Ehwrlzg.l

(9 Cant, 2.

^.

*

276

CowbkENDIUM VirE:

gl

ficium preítarr poftularent, ü—v?-ger*-.äli:üs';

& Inm

Sanabat aurem plerumque per impofitionem

node, d

inanuum, aut per attaétum veftiimentorum:

quandoque folo verbo. ^ Rurfüs modó per

i« dit

éontactum folüm; modoó alià re adhibità ; ve-

qm, ib

lutiluto, vel fpuro. - Quibus divinitatis (üe

g.

wimi

inftrumentis uti voluit, ut conftarct; ab ipfo

proficifci virrutem miraculorum. ^ Subinde

quqie

Qunque

autem exercebat & aliud beneficentize genus;

Qontem

quo teftabatur liberalem, ac promptam erpa

Vlglllä n

ómnes gratificandi voluntatem. 'Parentesof-

ferebant liberos fuos infante$, ut eis manus

m

Videbant ad contactum ejus

d

imponeret.

leTeye

fupere omtes morbos omnium generum.

Eundem contac&tum fibi profuturum confide-

-

bant ad fetvandum eos in pofterum à (a) mor-

bis,ruinis, demoniis, caterísque incommto-

|

dis, quibus illa aeras obnoxia effe folet..-Tllos

puceros complexans, inquir (b) Marcus, €7

[:

zmponens wiamus fuper illos, beuedicebat eos : five;

Nlis

f

eos.

ür(c) Euthymius interprgtatur, fan&ificgþ;ä

I n

üt

lm

GAPUT XIX o

dbip.

De modo orandi Domini Jefa...:

N

"XOcendi, fanandíque laborem oratio exci-

J piebat, hec fola animi relaxatio Chri-

N

fþ à continuo labore erat.

Sic poftquam

|

93l

i

Caphar-

Hs

(a) ()ng m Matt

ä, '.Qf -t-raf*ï-'. 7-

b) Mar. 0.

W

(c) Eutbym. in Mattsb. «9.

(

n

271

D. N ]tsu Cnnis rt

Capharnai totum diem docendo tranfeg iffet;

ofitine

&.fanando omnes; narratur imultá. adhue

entorttr

nocte, fvwxyov Aiay , five, üt (2) Marcus ha-

) i

nb

bet, diluculo valde, egreffus in defertum lo-

cum ; ibíque oráffe.

Item in monte totam

Yiv

at o

no&tem orando peregiffe legitur: Éva perz

ï

8

hi

vethans in ovatione Dei ,inquit| b ) Lucus.. . Eo

bj

siin

quoque tempore, quo faturaverat turbam

quinque millium virorum; füb no&tem in (c)

d

uf

montem afcendit, ut oraret: deinde quartá

C Q

vipilià noétis venit ad difcipulos ambulans

: n

fuper.mare. . In montem (d) Tabor quoque

m u

relictà turbà afcendit , ut oraret , unde poftri-

die reveríus eít ad tur

*

4

;

ofetur

bam,; magno -defideriq

onfide

ipfum praftolantem.

4

4myr

Qm-

m APUT.

X

x

, Tlor

Y d

De | fomno Domini Jefu. :

"

TRU

?

1

N his virtutum ftudiis Jefus perpetuó vct—j

;l

»

" abatur, adeó intentus in omnem occafio-

nem procurande falutis humanz, ut vix

onum fibi reliquum faceret ad capiendüm

cibum, üt alibi (a) declaravimus, aut etiam

'[fefu.þ.

mnes noétes

fomnum . Et quidem (b) info

p

um

diuisibledis

y Q

ïaä*Mar. 7,

(j

y

(c) dMatib. ,

(3) -Loc. ..

,

(2 Lib. de claritat

(

t(ü. 0.

; if;' g!ar 4:'7: cap 6 t

272

CowrrzNDiuM Vrr £.

eceteitiatmn

duxiffe, nuíquam autem dormiviífe inveni-

teredita

friunem,

tur; praterquam in (c) navi; cum illa validà

.tïempeüate jactaretur , & jam pené fluctibus

oftcum

obruta effet... Nu(quam alibiapertéfomnum

inercpav

cépiffe perhibetur.. "Tantum id fübodorari

W-w.

:

licet ex cap. 1. d) Marci; ubi profundà adhuc

nocte, poftquam furrexiffet, dveac , ad oran- '

(

dum egreflus effe dicirur, .. Innuirur-enim

paulüm indulfiffe fomno. . Nam hec vox;

Undde]

dvsgd: ; id fignificat, eum furrexiffe & fomno.

Sic enim ea vox ufuürpatur Luca 22..quo lo-

co Apoftolos & fomno excitatos. Domirius

4

f

orare jubet, his verbis , Zvecdvrec axgoaw-

titiag.

x«9s , Surgite ,. .& orate,.. Quanquam per-

inil

Pl

petuum . non fit , ut dvagnras , vel furgere

dicantur qui dormierunt. . Nam eodemloco

Q

Lucz Je(us dicitur dvasde d7rà T/c argortu Yi

ftpem

furrexiffe ab oratione , qui non dormierat

téfm pr(

tamen. .De fomro Domini Je(u nihil preete-

Siig

rea comperire potuimus. . Jefus inunamibe;

Cy

ne promerendi curari ad eum modum in

i

cumbebat, ut in nullam aliam partem animo

hi qu

traheretur : in tantum ablegatà à fe terrena:

Torn

rum omnium rerum curá, ut oblatum . fibi

þül]pt

denarium , vulgariffimum nummum ; diffi-

üt j

inulaverit fe nóffe , velüt per imperitiam,

Quéni

Er.cum & .Furba qgidgm rogaret eui

In i

here

) Matth. 8. Marc. 4. ibi : Super cervieal dormiens.

'Theophyl. interp

Marc. 4.

*

-

rgtatur &

-

r

qee o d

M

(4d) AMare. .

-

|

ä

E

D; N. Jesu CugisTI.—

aT

[ int

haereditatem; quam habebat cum fratre com-

TT

munem, dividere ipfum fecum juberet, quod

fhitis

officium honeftum, ac pium effe videbatur;

f

inerepaverir hominem , & (e) dixerit :

1425

:

A

ib

mecouflituit judicem ,aut diviforem fuper vos

Yij d

, ilurr

Mu

hec V

Unde Jefü fumptus fübminiftraze-

n

efom

tur ad res neceflarias..

qnh

Uocirci mirari eft , unde Jefü fünptüs

Jomirti

"fuppeteret ad res neceffarias compa*ä

ap

raridas, rumr ipfi; tum Apoftolis ; quos i

um pe

familiam fuam receperat , toties mutantibus

hupit

locüm , & uni Evangelii negotio intentis:

n

euin & ipfe pauper eflert ; & Apoftoli ; qui

f

um

'erperuó ei aderant , etiam ipfi

auperta-

ymietd o

j

tem profeffi, propria bona (a) re

quiflent.

)pat

Sanéconftat Jefüm modicam pecuniam poffe-

nam

diffz; in ufüm fuum, atque. Apoftolorum:

um J

fed cujus necipfe difpenfator erat, nec caete-

u

i Apoftoli, fed folus Judas, infimus Apofto-

qetidt

lorum : ex qua pecunia quod füpererat, iti

n

paupéres erogabatur. Fáratione factum eft;

H;m'

ut Jefus praemiferit difcipulos ad "Samarice

quendam (b) vicüm, ut pararent diverforium:

Pefmäm:

deindé

ul y i

& in (c) Sichar, ad emendos cibos';"

f

od

rurfus

d

Xe) «Lac. 1.

:WW

-(a) Mattb.. 79 .

(b) Luc. 9.

Sc) Joan, 4.

"

274

CowPENDIUM VIT É

Ht —

rur(üs Hierofolymam; ur(d) parar"entag';nüm

milim

Pafchalem.

Idcirco cum in ultima coena di-

te Gall

xiffet Jud«e, ut; quod faceret, id faceret citó;

Tnem

Apoftoli credebant eum precepiffe ; ut .ea

tiodier

compararet, quibus opus erat ad diem feftum;

picunia

aut ut egenis aliquid. daret.

Porró. hec pe-

fvendt

cunia proveniebat ex liberalitate amicorum;

pitanr]

quos vel ftudium pietatis, vel beneficii acce-

Im t

pti memoria incitabat ad rem Evaagelicanr

m qut

fubfidio rerum fuüarum adiuvandam.

Ita (e)

lt

Lucas teflatur, non folüm viros, verüm etiam

quedm

mulieres complures Jefüm fecutas : quee fa-

ET

nare erant à fpiritibus malis, & infirmitati-

Ambrof

bus..

Inter quas erant Maria Magdalene ;

sundem

Cä(fe 101

Johanna uxor Chu(, procuratoris Herodis,

Suíanna;.& aliz inultze, quae miniftrabant ei

Tatet ;

de facultatibus füis: mir? hanc rem tempe-

ia

rante Chrifto, ut, cum per divinam poten-

hofpiïi;

tiam omnia poffet, tamen propter eam, quam

«t

fuüfceperat , humanz nature infirmitatem 5

Qm; q

non.femper exereret prepotentem vim; &

omnipotentiam fuam.

Poterat fine cibo fu-

p

flentare vitam , ficut fecit in (£)'deferto Ju-

Dtedin

daze: aut fibiipfi parare alimoniam, quomo-

petp

& fi

do MoyfesIfraélitico populo (g) manna prae-

b

píe.(h)

IOPT

uit in deferto ; & quemadmodumi

| ;mqlti—

tem,

qu

(d)k '/;bfatt/g. 26. Joan. 13..

€) Luc, 8.

(£) Mattbh. 3.

(

(2) Exed. :6.

l)

(hb) Matih. 14,

) $i

—

D. N. Izsu Cmnnisri.

275

rfxvültitud-i—rïi cibum fübminiflravit in folitudi-

ätagnua

con

ne Galilez. |Verüm immutare noluit com-

U

munem naturz legem.

(i) Bis tantüm mul-

d

tirudinem paviffe legitur in deferto : femel

nfny

pecunism proferri juffiffe & (k) mari , ad ex-

hp

folvendum tributum : femel atque (1) iterum

YcOrQT

pifcantibus füppeditaffe pifcium | copiam,

( a

Tunc tantüm promebat. porentiam fuam,

Vrl

cum aut neceffitas , aut fidei ratio poftularet,

Ti

Porró Chriftus ut ab amicis porrigéntibus

Tb

quedam accepit, ita nihil exegiffe lepirur ,

li f

ä

üt Cajeranus docet apud Sixtum Senenfem.,

m

Ambrofius veró Compfenfis Epifcopus, apud

jlone;

eundem(m)Senenfem afferit, Chriftum mendi-

'kl'Odis.»

cáffe locum, ubi Pafcha cum difcipulis cele--

j

braret : mendicáfie afellum , quo in urbem

fan&tam invectus eft : mendicáfle à Zacheo

a

[

hofpitium : item à mulieribus victum. — Et

| PQR&' i

yqui ;

addit ;; damnatam ab Ecclefia fententiam eo-

rum; qui contendant eum non mendiciffe,

n |

um

Atque in hunc modum difputationi funem

|

301

'ï

precidit. ...Nos hanc difputationem non in-

ao

gredimur:tantüm hoc dicimus ; nos nondum

quot

perfpicerequomodo mendicaverit Jefus, cum

ea faceret; qua à Compfenfi Epifcopo me-

Dd Pm

p

morantur,; quód regiam quandam dignita-

ï;

ultï

tem, & authoritatem pre fe ferant.. Nam

quód afellum adduci , &

s cænaculum .adornaj

9 3

ri

() Mattb. (4. Q? i.

Tk) Matth, 1 7

()) Luc, s. Toan, 21.

. r

(n'g Senen. Aynuot, :9. lib. 6.

276

CowrrzNbiuM VaT :

12 ia

ri juffit; ea (n) Euthymius cum imperio, &

authoritate-facta: interpretatur , tanquam ab

omnium rerum Domino.. Quód apuüd (0)

Zacheeum divertere voluerit, hoc à Chrifto

D

fidei triburum, & à Zacheeo pro-magno be-

[

neficio acceprum eft.

Quódà (p) mülierie

bus.oblata fufcepit ; nondum videmus cür

p

propterea.mendicus potiüs dici debear, quàm

al

pauper; fecundüm Prophetiam- (q) Zacha-

Tüfy n

rig. . Verüm, inquit Compfenfis Epifcopus,

iif

facra fcriptura Chriftum mendicum nominat,

Dottm

Sic enim de eo fcriprum eft in Pfalmo. 35.

fetiy

Qmp

Mendicus. [um , &9 pauper : Sept. m Twyte w

axiwe.

'Sed .fciendum ,. pro- his vocibus;

qunt

Ver

ür

mendicus, & pauper, Hebraic? effe ani ;X

ebion.. Quarum pofteriorem. certum eít

iq

Verüm

fignificare pauperem , unde Ebionire dicti

funt: alteram, quam inter

res réddidit men-

w

l

em, & affictum.

It

dicus;,.pauperem , humi

()

Qu vox itidem eft apud (r) Zachariam eo

p

loco;.ubi fic fcriptum eft : Ecce Rex tuus cez

T.

niet tibi ju[lus, €9 Salcator. . Ip[e pauper; ani.

&il

Ceeterüm quantum diícrimen fit inter. men-

lib

dicum., & pauperem , Texóv; ; "&wrai;

Vil

(s) Suidas docer, & proverbiaantiqu

Bu

trant.

Y4

-

licii

(9) Eurbym, in A(Ja?tb. 21 Q 26.

etian

(o) La ep.

poy

(pl.Lac. 8.

(q

ach: ass

(r) Zach. o.

;

() 1

0 1

(s) Suidas in verbé -n?g)xög.

Gee

T

277

a D NJESUCHR ].S Ti

ii

c'

m

A

p

0

JCAPUT XXIL -

hr

;gnö h.

. De rátione vi&tüs Domini Je(ü.

nils

I&üs Domini Jefü fimplex erat, ac tenuis,

ais at

- plerumque panis, ac pifciculi , & favtis

mé

o

llis...Nullo enim alio cibo ufus effe legi-

d

rur, nisi in fefto Pafchae.

Quanquam feré

Kcopis

indifferens fuerit circa cibum, atque etiam

yrminit

potum..: Nam neque cum Nazareis, & Ef-

E

fenis omnino abflinebat à potu vini ; neque

ij

cum Pharifzis bis in fabbato , (a) fecund8, &

OäbUSr

quintà Ferià jejunans ; à certo cibi genere;

äüii-& |

Verüm & vino moderaté ufus eft, & aliisci-

u &

bis, quibus ceteri Judei utebantur. Id quod

zi

verum effe, teftatur illa comparatio; quam

m

Jefus facit füi cum Joanne Baptifta..— Z/ezi? ,

jb

(b) inquir, S'oaznes Baptifla neque manducans

panem, ueque bibens vinum :-e9. dicitis , D«eno-

II

nium babet.

u

V'enit filius bominis mauducans,

TTE

€7 bibens : &2 dicitis: Ecce bomo devorator, G

r risd

bibens vinum; amicus publicanovum, 9 peccato-

gzmïdi

vum. .. Joannes infignis aufteritate vitze, jeju-

nans;, & in tantum abftinens ab omnibus de-

:

liciis ciborum , ut nihil coctum fuümeret ,

éetiam, (c) panem renueret; & aquz poror,

populum provocabat ad poenitentiam : Jefus

3

autem

(a) Epiphan. lib. «. bey. 46. fam. 1.

(b) Lwc. 7 Vide S. Thom. par. 3. q. 49. art.2..

Q

(qg. Lidolph, Cartb. par. «. cap- v7.

!

m

578

CowrENSDIUM ViITZE

I6 po

autem veniz largitor ; humanitate, & facili-

pare

tate quàdam morum ufüs, ad Evangelii pra-

fT

tiam, & regnum Dei ( d) omnes invitabat ,

T.der

etiam ad peccatorum convictum difpen/áto-

( o

rie aliquatenus fe demittens, ut omnes ad fe

Idcirco ad convivia non folüm

qime

traheret,

Pharifzeorum , verüm etiam publicanorum ,

nati

Dom

vocatusacceflit, iísque vefcebatur, quee appo-

brict

nebantur. . Quse res quamvis optimà ratio-

ne inflitura eflet, tamen criminationem Pha-

Q

CODVI

rifeorum non effugit, quin eum(e) vocarent

vini potorem, & voracem. -Non ób id qui-

Jdm

fl

dem, quód cibum immoderaté fumere vide-

I

retur, aut potum : verüm id vitio dabant,

primüm quód vino uteretur, five quàd effet

fangb

& d

(£) civozrórsc, hoc eft, vini potor. .Cum Jo-

fürm

annes effet aquze potor. Deinde quód vul-

DAtio.

paribus cibis uteretur: cum Joannes vefcere-

adfue;

tur locuftis, & ipfi frequenter jejunautes ab-

ftinerent ab efü carnium. Ob eam caufam

Düm

(lorn

Qd-yor vocabant , comedonem.

Si enim in-

Qu

temperantix fpeciem aliquam objicere po-

tuiffent, ejásque vel umbram tantüm vidif-

Cibul

lp e

fent; utique id non erant tacituri tunc, cum

acerrimé cum eo contenderent in templo,

adc

eámque audirent conteftantem omnes, ac(g)

tanq

Ieba

dicentem: Quis ex volis avguet me de peccato?

Iehs

ge-

QCum enim nullum verum crimen impin

re

d

)

(4) Vide S. Thbomam þm'. 3Q 4. art. 4 :

(e) Mattb. i5

(f£) Mattb. 1.

:

D. N. Jzsu Cuzis7

273

—2

&i

re poffent, impotentes animi maledicta fc;m—

gerebant, (h) dicentes: Samaritanus es tu , es

| -

r

ib

demonium babes.

Nam &alio tempore, cum

EOY

in templo docens fic (1) ait, Z'mmn opus feci,

mey

€9 omues anivamini : fatis declarat nullum aliud

crimen fibi folere objectari, nisi hoc, quod

Y f

JDIUR

fanationum. beneficia àn. (abbato . exhiberet.

Porró quanra in conviviis temperantia, & fo-

TAU

nl t

brietas Jefü fuerit, manifefté probant perpe-

emplt

tuz ejus; gravésque difputationes habitze cum

CcOnvivis.

Nam fi quis advertat ; comperiet

'Ocarent

il qui-

Jefüm , ut ad fynagogam , fic ad convivium

acceffiffe. Utrobique enim docebat, ac di-

evde

(bat,

fputabat cum Scribis, ac Pharifzis : utrobique

fanabat , utrobique turba aderat.

Doctrina,

aid

(w

& difputationes ejus in conviviis, exponun-

rur multis locis, üt Luc. 5. 7. 11. 14. 19. Sa-

jv

natio hydropici cap. : 4. Quód rurba ubique

vf

Jtesd

adfuerir ; probatur ex Marci 2. übi fic fcri-

ptum eft : E£z fa&um efl , cum accumberet àn

y Cf

enit !

domo illius , fciicet Levi , multi publicaui , &

peccatores femul difcumbebant cum Sfefu, c2 di[-

i"

ii

j

l

cipulis ejus.. Evaut enim multi, qui 9 [equeban-

j V^

Iuv eum.

Non dicit vocatos à Matrheo ad

iM g

ad convivium , fed fecutos Jefüm. multos ,

templü

tanquam umbras. . Ubique plurimi fe inge-

e

üv o

l

rebant, ut fpectatores effent eorum, que ge-

| m Fþ

es doctring Jefu,

Sed

nF V

;:ebantur, & auditor

f

K

S 4

-quo-

(g) 7oan. 8.

L

(h) IJbidem,

Si) goaa. 7.

280

. M —

:CourENDIUM Vl TAE

quoniam domus pa

ucorum cap g'c':es Efä'nf:t-,"rä-

quode

Tumz

liqua turba fectatorum , que ab ingreflu ar-

€ebarur, praftolabatur foris;; Ut Luce t1.

itos

& 12. fa&tum effe .dicitur : ubi Jefus: à quo-

Qu

dam Pharifeo ad prandium:invitatus recu-

gip

nte

buit; & poft longum fermonem ejus; Cepe-

vunt Pbhari[ei, inquit ; €7 Jegifperiti graviter

lts «

ton]

anfifleve , ? os ejus opprimere de imultis, iuff-

diautes ei, e9. quaventes aliquid capere ex ov

lx

€jus, ut aceufarent eum; — Multis autem tuvbis

nqu

concurventibus, adeó ut fezmvicem conculcavent,

quod

$9c. Hoc loco Grecaexemplaria pro his ver-

qey

bis; Multis autem tuvbis (*) coucurrentibus,

frnt,

flc habént : áv oic ivricvvae 3e«dv. jwgidd'wv

n

$xv ; hoc eft, interim dum ifta fiunt; mul-

&oh

tis tüurbis concurrentibus.

Nam he voces

videl

wæ; ügzjificant interea, ficut iv s v d. --

titji

Vifs

Q

Q

2 CAPUT XXIIL :

tidg

uin

; 1

— Deveftitu Domini Jefü, .

emp

Q

Fftirus Domini Jetu compofitus fuit ; -à

- fanctis moribus, & doétrina nihil difcre-

lt

ts

pans, neque vilis, neque fumptuofus : nimi-

rum ralis, qualem Apoftoli ex ejus difciplina

Tüng

cogmimendanr.

Sic enim Paulus vult mulie-

zes-effe (a)-habitu ornato, XaTa.goAT xeoidieo,

D

i

iBiseiidp-

f)

(d)

(* Alias circumj&ntiäg:.

(

(2) s. T'ím.. a,

"

D;N. Jesu. Cunrs T.

281

M

modefto, & epifcopum ( b) xäamovr; mna-

d

Ua

tumz hoc eft; habitu uti vult minimé exqui:

J ,

fitos:& neé fordibus, nec pretio notabili.

m

Quocirca credimus Jefü veftimenra non ma-

H -

gni pretii fuiffe: verüm non ira vilia, ut-per

n

contemptum:difcinderentur à militibus, Mi-

Ti

lites-enim ;--poftquam : crucifixerunt: Jefum,

h

tton láceráffe per contemprum ; fed divififfe

qu

veftimenra-dicuntur : eáque (c) partiti fuiffe

li

án quatuor: partes, ut quisque (d) tolleret,

ol

quod fibi-forte contieiffet, non fublaruri uti-

lo vt

que partes::nifi diflutee alicujus prerii fuif-

NZW !

fent.-:- Praeterea Joannes dicit, milites ideo

gm'ä*wv

non-fcidiffe tunicam, quód inconfürilis effer,

Gob id fciffa inutilis futura , quam alioqui

m

(008

videlicet partiturierant. . Quá re fatis decla-

rat;;reliquas veftes non per contemptum di-

[

vifas, fed quód id commodé fieri

offet,

Quód fi contemptus adfuiffet , videntur po-

,

tiüs tunicam inconfutilem diffecturi fuiffe ,

quàm veftes ceeteras, ad majorein fcilicet con-

temptüs fignificationem. (e) Lactantius dicit,

Ül

i

«arnifices de- Jefü veftimentis 'contendifTe,

(

Porró quod ad. formam veftimentorum atti*

j

ii

Bet, primüm tunicam geftáffe credimus »i-

(£) - fciffa non fuit.

i

pfma

-r&væ 3 qqæ à -:militibus

muhe

5

H

2

(b) 1. Tm s

(C) Joan. 19.

d) Maxig.

(e) Laclant. lib. 4. Inft. c

äp'; 1$.

. ,

&f ) jfeen, 1g,

28

CoMPENDIUM ViTÀ&-

eÀ—À——

Hac tunica qualis fuerit , hoc indicio colli-

téhti

ere poffumus , quód (g) tunica linea Sacer-

Eu

j

O

4

tum ; quae usque ad genua pertingebat,

(disin

itidem Grece vocaretur. yi7ày ;| Hebraicé

(or

chetonet, . ch) Euthymius dicit, veftem in-

* on

teriorem fuiffe, quze proximée corpori appli-

C nl

cabatur. . Altera veftis exterior fuit, togata-

V tes

laris, five pallium; qualem togam Judais ge-

i 10

flare mos erat : cui in quatuor angulis fim-

« po

briee intextae erant, coloris hyacinthini. .. (1)

* mt

Eufebius, & Sozomenus teftantur, apud Ce-

ls

faream Philippi usque ad füam ztatem du-

f u rre

riffe ftatuam zreain Je(u, qua ejusmodi.ha-

etor

bitum prefeferebat : qua. pofita credebatur

Pap

à muliere fanguinis profluvio ab. Jefu libera-

ta.

tit

Origenes in Matth. tra&t. 35. tunicam

€qns

inconfutilem, & ( k) ftolam Jefu indumenta

nüdi

-ponit. ]

Tertium veftimenti genus , . zona

Qs

erat: five cingulum, quod pallium cingebat.

Til

Zonam illam (1) laneam fuiffe, D. Chryfoft.

fim

docet : cujusloco Joannes Baptifta pelliceam

N

gerebat. Quod ad tegumenta pedum atti-

qui

nér, fünt, qui nulla tribüant Jefu , eàmque

N

nudipedem inceffiffe putent.

In qua fen-

It

tentia

(

l

(g) Hieron. de v

(p)

(h) Euthym.4n Mattb. 27.

q/le; .[Z:cer'. ad Fabiol. tom 3.

l

(1). Eufeb. lib, 7. c. 14. Ecel. bifl. Sozom. lib. s

(k) Joan. in Apocal. vidit fimilem fllio bominis ve[ti-

(n

demiflà cap. 1.«

tum podere 7rod* P;Ey » id efl , vefle usque ad pedes

(1)

(0)

( Cibxyfoft. ià .Maiib, $, oþ&re imperfeti.. Hom. 34.

u)

D.-N. Jssu Cumisri.

1000

tentia B. (m) Hieronymus eft in epiftola ad

*

N

Fuftoch. Moyfes, inquit, & Jefus Nave nu-

vt

disin terram fanétam pedibus jubentur ince-

hu

dere : * & difcipuli fine calceamentorum

€

€

lomit

"onere, & vinculis pellium ad pr&dicatio-

&c

p

nem novi Evangelii deftinantur. Et mili-

topit

tes, veftimentis Jefü forte divifis, caligas

lpsre

non habebant , quas tollerent: neque enim

[ .

i

poterat habere Dominus, quod prohibue-

n.li

ratíervis. Loquitur de cálceis, quos ca-

i

lipas vocat. " Sed qui credunt id perperuum

and

fuiffe, ut nudis pedibus incederet ; equidem

od

errant : Nam quód calceis ufus fit; Joannes

Jebalt

Paptifta teftarur, cum fe indignum pronun-

Aibitt

tiàt; qui folvat (n) corrigiam calceamentorum

ünicam

Credimus autem, Jefüm plerumque

ejus.

üment

nudis pedibus ingrefï'um.

Id quod in cal:-

, Ti

dis regionibus novum non fuiffe , Erasmus

multis exemplis docet.

Plato ob eam cau-

]gebä[,

;ryfo

fàm Socratem (0) dwvzád'wroy vocat, non cal-

[

'ceatum, five nudipedem. Genus calceorum,

m at

quibus urebarur, fandalia fuifle

videntur;

i

quorüm ufüm permifit Apoftolis.

Quales

Romanorum foleg erant, quibus plantarum

) (ïn

tenti

*calces tantüm infimee tepebantur, üt Gellius

ceetera prope nuda,

(p) ait lib. 1. no&. Att.

& teretibus habenis vincta erant. * Quoti'es

—

aliquo

j Üj

(m) Hieron. ad Eujlacb.. de Cufl. vir. fom. 1.

"(n) Luc. 5.

" d

(o) Plat, in Pbad. in principio.

e() 4« Gel. Tib. 15. cap. zo. ned. Attic.

7!15'

284

CGowrENpiuM ViTE

aliquó proficifceretur, nunquam curru, dut

jumento vectus tràditur : Nisi in ultimo fe-

fto Pafchee cum fpeciem quandam repni ex-

terni preebere vellet, quae.Chrifto- conveni-

h

Den

ret, ut impleret vàticinium Zachariz ca

Pl 9'

-

ubiait: £v[ulta

fatis filia Sion ; Jubila

filia-

Hievu[alem. .. Ecce- Rex tuus venie

* tibi uflut,

1

£2 Salvator.

Ipfe pauper , eg

ajceuden

$ fuper

afmnum , & fup

er pullum filium afme.

5

5y di:

tünk

bumi

[perdam quadvigam ex Ephráim ; eg equum de

Hierufalem : €g diffpabitur avcus. belli -9 1o:

plep-is

quetuy pacem geutibus, €gc. Non füper equum;

pell

aut mulam fedit , fed füper pullum afinae

( TG8

omni

Manifeíté enim Joannes Evangelifta. refert

eum fediffe füper (q) afellumy dveiov ; & (£)

d

Went

Propheta , fuper afinum , chamor; 'Et pul-

lum, air, filium afinarum, ben Natirioth; -Nóf

PïOp!

equo; aut mulà vectus eft, fed afino. - Con-

j.

1d pm

trà atque de filiis Jair

.

; & Abdon fcri

ptum eft

NüN

inlibro (s) Judicum. Illi enim federunt füs

ia

per aiarim , pullis : licet vulgatus textus ad-

LE

dat afinarum, quz vox nec in Hebraico té-

Thni

xtu, nec in Sept. reperitur. . Porró Munfte-

Qu

b&t :

rus docet, aiarim accipi etiam pro pullisequo-

rum, nori folüm afinarum : & Jofephus in-

Til

terpretatur, filios Jair, & Abdon fediffe füper

u

dici

eq

t

a, vt ew aiolcovc.

uos; & equitandi peritos fuiffe.- Iwwedw,;ï

s c

(q) 7oon. 1:.

qpin

&c) Zacb.:9:

Qbu

(s) 7::4' Ioa' ;: j

CA

a

,,,,, p

^

L

M ass

84

D. N. ]äsu Crmrsfr,w

Im, d

m

m

»4 Dereliquis exterioribus moribus,

?9-

« .. & fattis Domini Jefu..

E

"

;ZE(,.;gf&tö fünt, quz de exterioribus Domi-

liuhi

n fuþ*

i

* ni Jefu moribus , & factis comperire po-

i

tui

niüs, perfe&tee. modeftize , temperantie;

"u

bumilitatis, charitátis, omnimod« . bonitatis

plenis. .De qualibus rebus pauca ab Evan-

u

geliftis fcripta fürit , quód Jefüs minime cir-

equum

* Ném ab

j du

J

ca res eXternas occupatus fuerit.

l t

omnibus fzeculi negotiis fepregatus; huicuni

U

&t)

rei perpetuó, omribus horis, oimdibus mo-

mentis intentus fuir; ut falutem hominum

fgi

, N

propagaret, & Dei ploriam illuftraret; atque

id perageret, cujus gratid venerarin mundurm.

C

uid

Nunquam ab eo quicquam geftum eft; quod

yit

ad curam. hujus mundi pertinerer, nisi qua«

d

tenus mera neceffitas exigebat aflumpte hu-

Ts

manitatis, - - Semper in publico aut docebát;

aut farabat egrotos : in feceffu aut difputa-

gl

seqUO'

bat cum difcipulis , aut orabat. . In victufo-

brius erat ;in veftitu mediocris, fomni mo-^

TE

dici,autminimi, "Reliqua omnià; fermo; nu-

f

tus, geftus; inceffus , a&tiones; & cogitatio-

quM

nes omnes ad unum fcopum tendebant per-

apendi minifterii falütis humanae. .. Illum (a)

faceret

cibum fuum Chriüqs enyeh d1x1t, ut

AVOlun-:'

(O fï'oan 4«

Cä'»

*

286

CoMPENDIui»r VtTJE

voluntatem Patris fui, & perficeret opus ejus,

plen

Certé magnum quiddam efle oportuit. - ad

expl

fure

quod efficiendum filius prepotentis Dei uni-

genitus & celo defcendit

Nequaquam ab-

&ir

jectum effe decuit; aut ad hujus mundirecu- .

gum

las demiffum. . Non enim ideo venit, ut re-

pet!

gna infaufta , perituras opes, aurum, tot mi-

j

UE

Íeriarum caufam, fplendidos, fed infelices:ti-

an

tulos aut fibi (ümeret ipfe, aut aliis concilia-

birà;

effes

ret, aliáque ejusmodi , qua ad vanum ali-

quod. folatium ab hominibus expeti folent:

Va

verüm ea de caufa venit, ut hominem, quem

ia

ad fui fimilitudinem creaverat ad immortali-

boty

tatem, eum , jam fuà culpà lapfum in interi-

tem;

tum, reformaret, & reftituerer ad vitam:hoc

gt

eft, ut peccata hominum in fe füfciperet , &

ptol

expiaret, & veram perfecte virtutis viam

hu

praeundo . monflraret , per. quam illum ad

lts

eterne vitee confortium reduceret.

pedi

CatiQ

Qüte

CQAPUT-XXV»

(à)c

s

Conclufio hujus tractatüs.

I

.A D hunc fcopum omnia referuntur, qua-

Alij

Á

cunque ab Jefu à nativitate ad paflionem,

Ticli

& mortem usque gefta fünt, huc mores; X

üs;

facta omnia, huc doctrina, & miracula fpe-

ml

tant.

Mores, & facta abfolutas virtutum

omnium. formas continent , nec usquam-à

Qua & ipía doctrina

)

doéctrina d;[Tentiunt.

)

plena;

:

« Mu

D. N. Jzsu Cinisri.

.287

t

plena; confummata , omnibus füis*numei*-i,s

Ti d

b

expleta fuir : confentiens lepi naturze , quam

eitri

fuce puritati reddidit : non abhorrens à do-

étrina Philofophorum, quam correxit, & va:

m d |

r

gam, atque errantemin viam reduxit. Huic

[; UH'C-

perfeécte, & divine doctrine Je(ü nova; at-

A0f

que inufitata miracula adfítruebant fidem;

ls

Qu:e quidemin omnibus vire partibus adhi-

ondlie

bira funt ; ut quemadmodum conítabat eumm

um d-

efle verum hominem, itidem conftaret efíe

(olent:

verum Deum.

.Hoc enim facto opus erat

qui

ad confirmandam fidem , & fiduciam corro-

t

borandam.-

In nativitate, & circa nativira-

inre.

tem füprà probavimus fimul & humance fra:

m

gilitatis ;; & divinz potentiee indicia ubique

f &

prolata.

In pueritia; atque adolefcentia, nul-

i v

la; uti diximus, manifefta argumenta divini-

um

tatis praebita fünt , quód id nequaquam ex-

pediret. Reliqua, qu totó tempore pradi-

cationis liberà voluntate egit; utriusque na-

ture veritatem demoníftrant.

Veluti quód

(a) efuriit ex humana infirmitate , cum apud

5

Hierofolymam : man& . accederet. templum:

fed Diviná potentiá virentem ficum arefecit,

Qu

Aliis temporibus fimul cum turba fáme pe-

a

riclitatus eft in deferto : fed paucis (b) pani-

fe5; Ó

bus; nunc quinque, nunc quatuor virorum

T

millia pavit. (c)Fatigatus eft ex itinere, &

(j

—

-9

- fitiit;

i

(a) Mattb. 21.

ol

(b) Mattb. 14. && 15.

(-cö gean, 4

FP

288

Cowx?rNp1UM Vif £

— —— —

fitiit, cum per Samariam reverteretur in Ga-

teri,

lileam : fed mox Samarirane peccatrici fe-

A tT

creta detexit , & fe homine majorem often-

ho(li

dit.

Somno oppreflus eíft in (d) navi : fed

duit

evigilans,ftatim verbo validam tempeftatem

o

fedavit.

(e) Flevit fuper Hierofolymam :

mmj

fed lamentabilem illius urbis cafum, foli Deo

l) p

notum , praedixit.

(£) Lachrymatus eft ad

Wt

fepulchrum Lazari amici fuüi : fed idem omni-

tefur

potenti voce jam quatriduanum illum, & fce-

vt:í

tentem, revocavit in vitam. Paupertatis in-

que1

commoda tulit ipfe, & duodecim Apoftoli;

Prop

ac Septuaginta difcipuli , (ine ( g ). facculo;

liqu

perá, & calceamentis ad predicandum Évan-

hi

elium miffi : verüm diviná ejus providentià

W p

factum eft, ut nihil eis (h) deefler urgente

$ Di

neceffiate, — (1) Mifericordià motus eft fuper

tlo

viduam Naim : fed ftatim tactu loculi, &

Tett

potenti juffu, filium ejus, qui mortuus effe-

rebatur, excitavitad vitam. In paflione quo-

que, quz maxime alieno arbitrio regi vide-

(

batu

r

)

ar eft ratiorerum geftarum. — In hor-

V

d

to po

graviffimos animi dolores; angores,

cruciatus capi fe paffus eft, & ad füupplicium

trahi; fed non priüs quàm armatam cohor-

;;

t?m )

E

(d) Mattb. 8.

(e) Lwc. 19.

(£). Toen. 11.

(g) Lwc. 22. Lwsc,. &e.

äx:

;;:;

(h) Ibidem,

Q) Lse. 7.

H

D. N. Jesu CanisTI.

—

"

89

inG.

nb

tem, & conjuratos Principes (k) proftravit.

in terram , & inter cecum militum füroretu,

lt

"H

hofti (1) decif&e aurisloco novam aurem pro-

duxit. ^ Atrociífimis contumeliis affectàs ,

Atem

j

confputus, colaphis ceefus, flagellatüs, Pila.

tutn judicem ingentis (m) conftantie miracu-

du

al

lo perculit. In crucem fuffixus in fümmum

conremptum. venit : at rerum natura Deurn

J Qf

teftáta eft. ^ In omnium confpe&tu exfpira-

h

vit : fed mox à valido (n) clamore.

l'Deni-.

aL

vl

que mortuus eft : fed ut impleret celebrem

Prophetiam lfaize , in toto cap. $3. & 5o.

ol

lu quo capite 56. certum eft , ipfüm Chri-

a

n

ftum Dominum paífionem füam exponere;

üt patet ex his verbis initio pofitis : H«c di-

[

eit Domnus.

.Et deinde nusquam murtaáta

Lt

rfona in fine : de manu mea fa&tum efh loc.

ll

58

h effe-

r

Ieieren

ficut (p) faepiüs preedixerat, r

efür-

e qUO*

rex-it;:-;

T

(L) Joan, 18.

hn

Luc. 22: Hilarius lib. to. de Trinitate , circa me

pore

diuni : Quomodo, inquit, ex deci(e auris vàl:

jj

nere contingente Chrifto reftituta caro auris eft?

Unde inter fHluentem fanguinem , & poft ipfa de-

o

fcendentis gladii veftigia, & in ipfa truncati cor-

;eüh'

foris calumnia exiit, quod non eft, & rependi-

tur; quocaretur? Producens er

t^

go hfæF aurem ma-

nus clavum dolet , &c.

(m) Mattb. a7.

(n) Ibidem.

-

Ll

99

—— —

CourrzNpiuM ViTX

rexit tertio à morte dic, itidem juxta vatid-

:

nium (p) Ifaie, & Ofee. ' Poftremó aícen-

u

dit in celum , & mifit Spiritum fanctum;

vin:

quemadmodum ante mortem fuam (q) pro-

pra

Et

mifit , & juxta Prophetiam (r) Joélis,

! ingn

hactenus Ecclefiam füam gubernavit, atque

Til5

usque ad (s; confümmationem fzeculi euber-

naturus eft.

Hic torus vite Domini Jefü

ï

curfüs, hic tenor à conceptione , & nativita-

te ad paffionem, & mortern usqueperpetuus

fuit. . Omni tempore, fingulis momentis ,

quezcunque ab eo gefta fuür, omnia ad de-

clarationem fpectant affumpte humanitatis,

fimülque bonitatis ; fapientie& , ac potentice

prefentis Dei : ad exempla fublimium vir-

é

J

tutum, & difpenfationem omnium rerum ,

ad negorium falutis humane pertinentium.

Qusecunque in ejus vita contigerunt ; omnia

eó diriguntur: etiam ea, quae maxirne exter-

na fünt, & fortuita dici folent.

u

ge'poft

(

'4

mortem ejus acciderunt, & refürrectionem,

a

eodem tendunt. Qua cum omnia tampro-

bé fibi conftent, & prima cumultimis, & me-

diis ita aperté concordent , ac manifefté ad

preclarum, & Deo dignum finem conten-

ä

dant; nec usquam à Prophetarum multi$ (ze-

culis

|

(p) Ifzi. 52 Ofza. c,

q) Joan, 16.

(r) Joel, s.

(s) Mazth. uis.

251

d

D. N. ]Jrsu CunisTL —

Wi

eulis praecedentium oraculis vel latum un-

df |

guem recedant; luce meridianà clariüs, di-

(tom; |

vin& providentie ineffabile artificium ,. &

jpre

preftantiffimum, ac confpicuum opus de-

]i

monfltrant : cui nihil fimile in rebus huma-

d

^nis inveniri poteft , propter earum rerum

;-uber-

imbecillitatem , & murabilitatem.

ij

QIviti

FINIS.

0s

en[ii )

d de

Yaf |

tentiæþ :

TV

N

um

)

W

O

R

Md

/

227

Cs

Q

7

"Qx

MAAN.

A

......

W

—

fu.

(

Q&x

"ï

N

77/,

i

l

o

omnfa

3

q

,

CXI?f'

S

i

(

Qnefty

Y

N

mpro- '

&

5

N

um

.l/ /

/

(

hi

,

Qs

kis

l

ft

1

al

t

d

OW u

—

-

— ÁÁ

x

T

x)».m!;.. RA -

A

*

v

d

' &

|

M!

n

—

-

p as

-

E

-

3

x al ln

ii

Wl ii a 1200

dl

d

E

iab a RE

d

( RVO MR g aL ao O i a d a 4 a d- RUO

m

"

T

"

$

*

n

e

w

n i Rs ub rE ÉI

E.

d

s.

Mu MEEUE LA OU QEIT E

MR tBR GE

x

í

A

NB

EE V E Mdv a WV o M

x

k

N

"

"p

i

2

*

e

-

WW

N

.H.MW

*

5

MW

Pa

iersonni

E

d

t PT m

—

ia

—

—

"Hivw .

s stl

E

x*

— Ó

ietssqrsel ubleuditatio-

saelitoe p

x

35 tb i

ET

| 20 em

-

&/iw

9

«»7-*!,894 p L,J 'fzf

/fy/yf' C 74

5

——

"

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

E

O Balance Q

LLARITATQ

--

n

W

TE :

ä

GLORLA

E

o

ESU CHRIS

N

DOMINI NOSTRL.

E

Dum in terris veríaretur

x

CUM BREVI COMPENDIO

DE REBUS EXTERNIS

e

ad vitam Ejusdem pertinentibus

XENIUM

ALMZE CONGREG ATIONI

MAJORI ACADEMIC.E

B. MARIE V

AB ANGELO SALUTAT/E

OBLATUM

FIRCEBURGI

ANNO DOMINI MDCCXXXVIII

'Tvris. Joannis Jacobi Chrt&Ophorx Kleyer,

V

erfitatis Typocrraphx

r« Kothex

EY Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

du

av