Gi1965 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 De Claritate & Gloria Jesu Christi Domini Nostri, Dum in terris versaretur at st Ó ag R AR - z A od -t a ERE !....ïiï.cï&ä::»VJ & w AUE AUUN A AU g s. "ELRu D j* nb iAata A nitotpidpeni n hts ts s eiqum M odvl a K D DI PIOSRIONTTGES I STREDPUR TSESBEISSNIUUUS V eSsidu t OOU REU Md a D j h ? ä: N12«511954775 021 QUALIANIIANE6— tll E ) a — p —— T — I 77 a u- — , E I EM a Ra 3n sss ERE ia AT z - E m — T E E RTA I GE SSS —— 7 IIIT2I UT RLT II I ES —— —— ) — — -- ccd T z — EE — I lII EL — L ESOUNNSNSSS - zi -- A — z m a L Z Z Z2 EX il l À r —— —— EE z —— 2 u- E 3- j — — É s U Wlun [— ——j — E r —— - L NT u —— L , m E R— — — p $ Em £ WW. T ET — m 7 L 227 E. EL x -- Z WW:WW TA z DI NS E - as z ii o E. A l M Y — — A TU T T L X P L z , L . D g w A , m a r . A A — 2 24 M N aL m 27 , z , X "EE 2 E .m. r 2 A - d Z E E — : 227 ^ P t "VEU D Wi N N « a TTTE : R N 777 N m /; E p — — — — p /mJ. N M AO W IN A E SSS SSSASIT D - 7, / // Z A N N /7/ 7 £ "ort t — ss - AAE u 5 777 NS 2 2 OE T / j : , Z A NI s 7 7 z ] 2 A A 7 " 2 2 7Z z —— —— 2 A a z 3 É A . z £ L , , 7 W Z Z z A z Z N $ - E Z L H m É Z VA , Ó a - — A (j W N EE lm z —— — E T D z [ o E^ E « SSSSNSS M Z W N E U 7 - z2 —— b zi 3 * ER A u w ts - m L m E E s C $ NI s - " L / — -- a m m i d »» Em A s l w N 7 | A SS SSSI A. 7 7 " MA SSS N — —— 7 Z , P25 Z W U " — —— " h —R t N a / :.... ^ j // j !j l —— —— )l A Wi i iij hi W M i u m p — —2 ———À n 7 A 277 ,. L L 17 a LA 7 / L j i , 7/l) "l Áil 7A //, / TLTA //f A , —— ( n ] Du DE d 4l Al fï l L4L4 !'æ P 7À ^ "DE CLARITAT & GLÓRIA X JESU CHRIS . DOMINI NOSTRL. Dum in terris verfaretur,- CUM BREVI COMPENDIO DE REBUS EXTERNIS ad vitam Ejusdem pertinentibus. XENIUM ALM4E CONGREG ATIONI MAJORI ACADEMIC.E B. MARLE V. AB ANGELO SALUTATJE OBLATUM FIRCEBURGI ANNO DOMINI MDCCXXXVIII, "Tvris Joannis Jacobi Chriftophori Kleyer, V erfitatis ''ypographi. m« Ketbex Á 445 JT74. Ó 2 , i PE N M Y ( M 6,*/ T hïügr MR Ü (0) if REVERENDISSIMO, PERILLUSTRI PERQUAM GRATIO$O DOMINO, D.JOANNI BERNARDO EPISCOPO CHRYSOPOLITANO Rdii, & Celfifs. Principis Noftri SUFFRAGANEO CONSILIARIO ÍNTIMO & Cancellariz F cclefiaífticze PR/ESIDI, UTRIUSQUE JURIS. DOCTORI, Infignis Ecclefix Collegiata: in Hau 1s CANONICO CAPITULARI, CONGREGATIONIS MA j'ORIS ACADEMIC.AE PRALFECTO CäTEhïSQUE Reve, endiffzuis, Dluffrifn Ti5 * ii Religiofiffimis, Peïz/!ü Vzbus, Pr ("lz,()þl/Z]?/H Adïilüdäi?]l Re- verendis , Magm i$., Exi- N niis, Clmzäz*mzv CüïZ/z utiff- 2$ Expem,&" unis , Pruden- tz/ 9s , Sf:eöïzlfz//?fizzs Ornatifinuis [ MAGESTRATIE»US ALMJ CONGREGATIONIS - MAJORIS ACADEMICA, DD. ASSISUTENTIBUS, DD.CONSUL TORIBUS UTRIUSOUE (e STATUS, ECCLESIASTICI, E.T BSIROULARIS juC hii OFFERT ET CONSECRAT Áil S()DAIJT AS MARIANA W s D ; . ] a æk r S E) f 90 2 9 o süä ïv D j ( i ) J lj , "p n QH Ia ( 55 hi Al / -;REVERENDISSEME [ | PERILLA[CJSTRIS, E PEROUAM GRATIOSE - Y JNS 5 l Uod precata efl à Deo op!i:—i mo maximo Sodalitas Ma- BU S? jor Academica eo tempore; quoprimum fupremam hu- r " j»?&Congr egationis provvinciam digm[- fimetenebas, ut Catum no[firum 4Ma- T — rianum -Pietqtis : fer-voreï accendere, Alnfirare v slufirare exemplo , €9" autboritate |lil miniretuá quam drutiffime pergeres, | m Iud a äe(zzgm imo INumine fibi in- | dett dultum, a tua-veró-virtuteper annos qui Ommino triginta perfettum. latatur. 6a Q;u.;;proïpteramem,' Iul þpr;mo bene- r n M fíeu tantilargitort Deogratias femper egit immortales , 1ta. REVERENDISSI- MP ME, & PrniLLUusrRIS DowiwE Tisi deInq utilitatis- bujus, ac [plendoris auctori n ln meritum praftare gratitu vium hactenus gefiebat : unde Jfhi fmy nunc gratulatur. maxime , €9' de ob- &t la tzz'apportunitate vehementer gam'ft, D7 qua -dare debitum [ua | ob[ervantia WW fümum quodpiam €9* grati in'Vg ani- Tng yni minemof yaon figere conceditur, dum ! M// ej anmoprafenti Visy, tterum poft anmum þretu da- It urg mgcfmum ad [ummum bujus o HTI | a litii Magifiratum evecto,libellum hune. m, ad[cribit , €9. xeniale munus e4, qua | ,t illä; - ecet , reverentia offert, dicatque ; ami quod quidem tametfi mole fit exiguum, 4 €9 tantismeritis cuipiam farté "videa- law. fur minus ; tantim tamen abefh , ut, w quimentem tuam vel leviter habet p per "s fpectam , illud «vile "Vrm negligen- ; TU - "que exifhmet , ut Potim, maxt- uin mum, €9 illufiviffimum A 'Y& 4 man- i dum , €9 futurum'Vrox longe grati[- 4 . fimum . facile perare aufit.....Cum dub emim libellus ijle , prater compendium » 277 ]eþ Chrifl Domtini iNoftri t& , mortalitate humana transacta , . ar- a gumentum contineat , 4 Htod C/arzta- ,j tem ejus, €9' Gloriam, [roe dum vuer- l ao faretur 1 terrts , frve dum à tumulo jb t drgens moraretur adhuce um di[ct- lil pulis , n pulis ,v—-þw dum jam fablatus. in ca- lum (edet ad dexteram Patris, tum tj e [acrarum literarum dotfrinis ; tum 4j j ; e Sanctorum Patrum, [crzþtgm'mqug i pmäzztz" (morum monumentis uberrt- dirtn mée declarat ; nec. -videra obfcurus , Tj nec injucundus cupidiffimo IDroina ]u Gloria amplificatori /| accidere potefh : f lu / € uandoquidem 65' g-'c]idg;fz'um eff þ'f at 1ndex concepti 1n antmo amoris, Vtijy. €9'" amor non uift. ab aflimatione , ac m [) prétto po[fit exortmri. — Jam *oero cium 4 dj muneris tul dzgm'm.r , €9 exequmdi $, wdiumtum, vtta omnis atlionimque & ratio apertior (ane extat , quam ut 7"4& VUtpy ad. /ä/iu": Deti Gloriam , Henorisque Drotni augmentum non dirigt untce, lüe Jl €9 pertinere pofft. exifüimar:. SZ li l enzm » quod 1 plurima differtatio- 15 (fia ! ia nisbujus parte e*;.c/zllz'*cdmm*'laccwrwfï- m conflat , praflantiffima- Chrifit clari- ts fide , «veneratione , €9. dilecttone , i n — ffmiebatur , maxima profecío ad Jplen- hu- dorem Divimum acce|foni factenda Ils , "Ue. féudere -p(u?ihazäm unrvería "vtta. r f "Tu emfhtutioconteflatur. — Quor- pj f emm (pectat. ingeniofa illa'Tua, j f0 ad excipienda fidei udimenta paupe- TILLAR vum conciliatrix tndufivia ? — Quor- fit ; f faim paterna pro. [vaþimdz's 2 Eccle- - fia [anéta evemium aberrantibus cura, m €9" folrcitudo ?- Quovfm im provetía 7 adeó atate viridis adbuc per celebrio- " u ra auni tempora fementem «verbi dr- ii v [pargendi alacritas ?. Quorfnm Milb ille iierum , tevtio, €9* amplius vepeti- j tus 1n unroer[a , qua lato patet , pa- ytll Js ? [ friq : pe?/ämhda labor. 1ndefe -Ul.fl f "ut [anth(zgmam «eri- INuminis "i "nlionem, ac fidem omeium mentt- i, ^ l4 ! Pns inferres, aut inditam, [ufceptm- que in bis centum füptuaginta. quin- n que millibus , nongentis , €9 pluribus compa fuperna gïatixe - chrismate confrma- d ves: Quid fibi prompti[fima "Yoa n Cetib 1f Itcatto- pap 145 JACVLS; €5' public p [ zibus requentia?. Qui f / ille ad pre- 1i Opt tatem non mints,quam ad magnif- (lig centtam Anllvucius im. con[ecrandis I 40 tegnpli.r, publz'cisq»ge oratorits centum, u queinti duobus, 12 Altaribus novis G quingentis,octoginta Deo dicandis ap- 1 paratus ?. Quid drvinum illad, tan- "tl 4aque- cum dt;g'nitate 1n confermdo ( AT mille,nongentis, €5' fexdecim Prasby- feris (acro miniflerto exerceri à te [o- ölzong aliud Tj | lïf"m qäcizfm ? quid slla fibi . *U6H- n «endicant ?: quàm ut illis folemnita- u- tem , ifüis veverentiam , his autbo- Jj At vitatem , per edque «venerattonem Wlli- Drvino bonori, majorímque cultum Yib comparares : Quem demum in fimem n fe protulit " femper uberrima 'Yua n ; ull pqupe?e . liberalitas , temperata fuas (4» «ttate 1n errantes Jeoeritas ,. AWmtca dpt 1n optime merentes benevolentia, 11- 4 / clinata ad inferiores comitas , facilts at l 1n .cqmles bumantitas , eximia 12 (u- MLA peros pietas , admirabilis. 1m omnes T exempli [acerrimi vis , virtutumque disd tantarum efficacia ? [ane non. in. di- j,i/ ver[um ab co, ac quem de[ideriis tuiss a acltonibisque praficift « omnibus ; D,,M h amorem [ctlicet Dei unicumy, €9' dile- At éltonem. Qgtadïquidem dum fortu- idem ! /itlü yqt? prorfus eventucon[equeris , "Tisi qui "Erst plane contingit , quod facem ad h j commodum alterius praferentibus ac- hm cidere (olet ;ut , dum alits lucem pra- prn bent , ulufirentur tpfi fmaul , €9^ (plen- ii delcant. Indeenime[t, REVERENDIS- ff /ï SIME, & PeRILLUsTRIS DOMtNE,; qzm! U AT cum 'Yuxs animi bumilitatis venta li 5 dicere liceat , ut mominis. Tpl ]fama du intrA þzes pafrz'æ contineri- nelcta-, t /;;( e peregris etiam, €9. diffitis longe. ve- gz':omäm celebritatem 'Visy maximam K (ü fz gloria?nque debito pror [us aäþquio re- VERN ferat : ut non - modo pradicatus ab xl exteris , cultus 4 domeiteis.,- com- dfäm muni omnium ordinum amore.- exce- Af prus à fingulis , fed aftimatione etiam Ü n mirificasconflantique femper,E9' 4qua- r v. T li favvore à quatuor Reverendi[fims ! a Hrgen- u í Cä'CeMjïm;s Epifcopis W'treeb fbus m fübus, ac Francia Ovientalis Ducibus Md Loneflatus fueris , €9 nunc ettam n Wi ut perpetuo plan'ä fenore. fovearts /P/M' denique pra e?ztz;[]imq fepiw Dz'fUAz'i?æ NDIS , tutela: beneficio munitus ,. [umma in , 1b vebus omnibus germ;lz'.f fartmzä donzas Qul " tus , gratiis [(upernis ymmenstum at fum éus , annos jam Epi[copalis muneris WM j eos famgulari cali farvore attigeris;qus UR meníuram atatis plmz'mdz'm's,Chrz' " u 4 perfecte alæqumt: Patereitaque We- li t VERENDISSIME, &PERILLUSTRISDOMrI- TR NE libellum bunc'TYuo Nomini 24eo T debitum, ita proprium 'Tois atditoni- "T bas ,'Tuo affeciui conformem. adeo, T T. i €9 numeris omnibus ve[pondentem , i Trr adferibi , offerri , confecrari : rd[ iil ]In cujus argumento perficiendo cum, WZM ypetuo ver- faw 4d/77;c , TUa vita pe w-"z'mr, jþm Lt t ïää B alitur , Deus quoque , qui Clarifi- 09357 cantes fe certzjimu faerorum 'eloqm"o.. rum promiffo clarificandos: vecepit , tN plurimos "Visi annos fime. aube. clari[- Jffmos , momen fine tenebris (plendidif- (ux fpoium , merita fme labe tlufiriffima 1 ad patria commodum , ad E;clc]iæ j)lmdarem, ad glorz'æ Drvina incre- mentum addere dignabitur , €9' im- þertiri. Ità vovet AT R everendiíTimz, Perillu- Detm & fcn) äïas ftris, ac Perquam Gra- um m COntr tiofzeDominationi l'uz hi lor Uttne. Oarlna Devotillma qu&'rerel PitYeni CONGREGATIO MAJOR M m " ACADRMICA WIRCEBURGENSIS. * $90 $9 — I db x dxbdto ao Go GX d éx5 UE E & J L ä EUAT OUF TI IM ! j 989 a5qpdo aoacqpasabosquapasdo 00t410 DE ( í FRUCTU EV ANGELII, 77 S7ve , a Chrifti fola viam ii Quód Do&in aperiat ad immortalitatem. ((l qdii QU SPoE fittit- Umanus animus bene à natura in- $ Ilh formatus , nihil magis fperat;, ni- . hil ardentioribus. votis -expetit ; quàm immortelitatem. | Ediverío - nihilmagis metuit ; nihil impen- Ad fiüs vita re ftudet , quàm morteim. l- fpem immortalitatis exporrigitur , exhilare- fcit ; alacritate & gaudio impletur. Ad me- r tum mortis contrahitur ; pavefcir , horret, & contremiícit. . Haec res omnibus fzeculis ul apud omnes univerfi orbis nationes incitavit homines fagaci ingenio , ac precellentiore doctrinà praditos , ut viam veftigarent & quarerent , per quarfi ad immortalitatem l pervenire poffent. Cümque circumfpectis & cor- jj VEDEREPIAN G gpit ip Bos vifibli P p GENS]S. 2 Dz Jssu CuntsT: * ul ruptibili mundo fefe objiciunt oculis ; nihil reperirent, quod illam promitteret ; coepe- j feq [ qu runt erigere fe, & oculos mentis fuz diri- li I« gere ad vifibilis mundi Principem ; & mo- deratorem incorporeum ; & immortalem Ratur Deum, intentá curà rimantes illius naturam. preli 1n ten Qua in re quó majores progreffus feciffent, ban eo fe propiores immortalis vite fpei effe ju- dicabant. Hujufcemodi ftudiis per omnem p DAT vitam vacabant, & quidem magna cum glo- ria , Philofophi apud Grecos , Druides myd O- t apud Gallos, Gymnofophifte apud ZEchi CUf pes, Magi apud Perfas ; Babylonios , & ne?( BrachmanasIndos. Verümillorum omnium nemo certi quicquam comperire poterat : ee, h tantüm conjecturis quibusdam fübnixi ; & fimilitudinibus earum rerum, quas ingenio feit aut fenfibus complecti poterant , ad ea du- täü, l]. cebantur , que probabilia viderentur , fed dO N neutiquam certa. Etiam impius ille Por- N() ]5 phyrius fateri cogitur , nihil fe habere com- (l Q perti atque explorati, quod aflerat de rebus Cj divinis, atque eeternis. . Verba ejus referun- turab (a) Eufebio. A Platone quoque mul- fu u ta fcripta funt in hanc fententiam. —— Er (b) noyjt Cicero difputaturus de immortalitate ; Ea lob quae vis , inquit, ut potero explicabo. Pt & Nec tamen quafi Pythius Apollo, ut cer- p murie- æfema « ta fint & fixa, que dixerp, fed àt ho culus lts j (2) L'z;b. 14. cap. 3, De Preparauone ïï—älan'gel; *(b) Zib. 1. Tufc» Qua[. (*) 701 CrianiTKTE & GriontA, 3 umb o s; nl * culus unus & multis probabilia conjecturà ; Qu « fequens, Ulttà enim quó progrediar , face dir- * quàrm ut veri fimilia videam , non haábeo. &m Illi cert& , üt erant viri perfpicaces, magnis 1ortalen nature dotibus ; & omnium do&trinarum Vr prefidiis. inftru&ti , ex collationibus rerum fecifint in tenuem áliquam & umbraticam adduce- i elf ilï' bantur cognitionem rerum divinarum, & in omnen Ípem erigebantur sterne vite , fed exilem um h admodum , & in qua conquiefcere nullo Draides modo poílent, Quomodo enim ad Dei no- | Rrhio titiam pervenire otuiffent ; nisi per ipfüm xïOS ) | Deum ? quomo ! o illuminari, nisi à lumi- lomnium ne ? quomodo de immortalitate fua fecuri effe ,. nisi ipfo fponfore Deo ? Jud&is non POE.CX' E YiX ; nullam portionem füicognitionis Deus pate- fecit per Patriarchas , Moyfen , & Prophe- " ingemo "TT tas ; illos modó per Angelos inftruens , mo- er fomnia , aliásque obfcuras vifiones. Nb 1 jlig D s Dei beneficio Chriftianis plena cogni- bere cor tio contipgit per Dominum noftrum Jefum t de febuf Chriftum, Dei filium. — Deum , inquit Joan- g rf nes , (c) zemo vidit unquam. — Unigenitus filius oqu ene qui eft in fenu patvis , ip[e epavravit.. Nemo Eb novit patrem Deum;, nisi filius Deus, — Hic Pb jte 1 i nobis revelavit omnia , quecunque feire ex. pedit de Deo , rebüsque divinis , & preece- , w pta tradidit , quorum obfervatio deducit ad eeternam feliciratem, — Ipfe enim eft via, ve- t homllïl cui rias, & vira, Ipíe eftuberrimus , & per- / 2 - —— : ennis vil 'ïc) Joan. 1. 4 - Dr Jrzsv Crgrush ennis fons omuium bonorum : ex quo hau- rire licet quicquid optabile hominibus, quic- quid expetendum ducitur, :Si quaritur irri- mortalitas:, ipíe eft vita eterna : quam fí De: quis fitit ; accedat ad eum , & bibat aquam phia vivam , quam ipfe larg? & prolixé prebet omnibus. Hac fiet in eo fons faliens in vi- tam aternam. Ipfe enim eft ífummum illud, Nts quod femper fruftra alibi queritur, bonumi, | fcn'g fine cujus participatione nullum usquam ex- loph ftat bonum. Ipíe eftfümmum illud bonum; fhpni quod folum hominis animum explet & ex- fitwn fatiat ; in quo tutó conquieícit; omni timo- ailts, re mortis ; ceterorümque malorum omnium . Vived fublato . juxta ipfius profeffionem , cum ' Q (dDait : enite ad me omnes, qui laboratis , c2 jm j onevati eflis , &2 ego veficiam vos, Difcite à ml me; quia mitis fum , g bumilis covde; & imve- IT mietis vequiem animabus ve[lvis. .. Caeterüm Ompii uoniam , quz ad immortalitatem: ducit , Tonor «octrina Chriíti Evangelicis fcriptis contine- M tur; videbimus quid de iis fentiendum fit: ïïeanta eáque cum gentilium Philofophorum. fcri- Tione .ptis comparabimus. Centén þih'a h (3) Matth. z. NI A , [ w " 2f A e - 35 Q m 5 i - a L ,-, 9^ » X &t M P $. AL d AK . Oi Ya -9 Vitm lil CA- CLARITATE '&;Gidþxïm. $ "m Vs que Titur r LAPNLA quni a u De differentia librorum Philofo- phicorum, & Evangelicorum. Lo- Ü 'præbeï jens It . quimur de quatuor Evangeliis.. yomilli Ntet Philofophicos libros , & Evangelica l , DOnU fcripta nimium multum intereft. InPhi- qumd lofophorum libris omnia fplendida, illuftria; ( bonurs In- rmagnifica, eximia videntur ; & rara. lt & d ftiruuntur difputationes graves de rebus oc- i m cultis, admirabilibus , aut ad bene beatéque n ompium vivendum neceffàriis. Plerumque multa de- ff , cu finiuntur de fümmo bono , ita fortiter ; ut Jariti j jam illud tenere te putes. Proponuntur . . Dit exempla clarorum virorum proferuntür j d di&ta aut decreta fapientum. In univerfüm Crrcin omnia plaufibilia fünt , atque ejusmodi ; üt "ff dUCiFl maenam dignitatem pra fe ferant, & pul- ts u cherrimà veritatis &urtilitatis fpecie commo- veant animos. -"Commendantur enim ora- em ) orum tione excultà , ornatà , venuftà , apt? de- centérque compofità : in qua omnia proba- // bilia ; omnia veluti nexibus, ac vinculis col- ligata, & cum magna evidentia propofita , aut miris deliciis mulcent , aut decore reri- nentlecorem. —Contrà Evangelica hiítoria 2 horrida apparet ; inculta ,. inops : alicubi etiam hians , mutila; atque manca : in mul- tis locis ordo non convenit : nonnulla loca Ü inter A 3 6 Dz Jzsu CunisTi inter fe pugare videntur, Prorfüm nullus Dasb exili : usquam fplendor , nullus lepos , nulia funt illectamenta verborum. uibus rebus fit , quim ( [b o ut nihil commendabile in ea hiítoria ; aut magnopere füfpiciendum effe videatur. Hac omni fane ita fe habent eorum judicio , qui peni- priis] tiüs introfpicere, ponderare res, & exami- que p1 nare non curant. uód fi quis utraque fcri- ponda pta confideret propiüs, omnia pertractet ; polt, ïäbum: & licitantisin morem perfpiciat fingula, com« eriet rem f& habere longé fecüs : fiquidem Ti in Philofophicis libris nihil aliud reperiet ; Ofmine quàm fulgorem quendam oculis animi fefe tümte offundentem , five fucum lenociniáque ver- qim. borum , & fpeciem rerum quandam , que firant nihil folidi habeant ,. aut expreffi ; eàque Quim. fpecie ad acrem obtutum evanefcente; nihi Qs fer relinqui, quod magnopere animum afficere pore f poffit. Certré nihil inveniet, quod tranquil- 'üt lare mentem , & folidam delectationem ad- gequin, VAVa ferre queat ; quód illa fcripta mundanum nefcio quem , terreftrem , & humilem fpi- imore ritum fapiant ; & idcirco lectorem plerum- ttqi que dimittant cogitabundum , triftem ; & fs humanam inícitiam miferantem , quód nihi Qüent usquam reperiat, quo animum implere X nj exfaturare poflir, Contrà, Evangelica fcri- aü Q pta fi intuearis $ proximo , ac diligenter at- üfl ]Q( tentéque confideres fingula , cogitatione in- Vettm tentà ; ftudióque afliduo , adhibito acri ju- , dicio ; collatis inter fe quatuor Evangeliis 5 l4 eus CrAnRni1TATE & GLORIA. r sl csacnnad nuliá Deus bone ! quàm grandia videbuntur, quz ula f exilià effe credebantur ? quàm füblimia, 'ebus , quàm gravia; quàm verenda, quàm pulchré fibi conítare , quàm plena videbuntur effe jrit , di ur, H omnia ? 'Tum quàm multa fe prodent, qua qu penþ riüs latuerant ? quàm dives copia rerum? & eun quae pulchritudo ; que magnitudo , qua do te rapient fin- ag pondera omnium ? quomo la , ac detinebunt ? quàm ardentes eXci- r gu ( tabunt amore s fui ? quomodo accendent; ac gula; inflammabunt ?' quomodo velut in novum üquidem ( hominem reformabunt? quantá efficaciá to- E tum te admiratione comp lebunt prefentia ? m & quàm jucundá exfp ectatione ea, quz demon- j ftrantur futura ? Denique quàm celeftia ; jm, quæ quàm divina ap parebunt omnia ? Evangeli- j; du ex , rudis , incultus eft, ut- J ni cus fermo fimpl pore nullo leno cinio corruptus. Sed idem ] riqi* fortis eft , vivi dus eft , flammeus eft, & vi veritatis afflat animos: tionetm d genuinà, quà pollet, & à vana fpecie inanium rerum , abducit ad u amorem & defiderium rerum veré bonarum, ymilem " atque &ternarum. Ab infirmis fcilicet, in- npe :riüem ] 4 fidis , & fallacibus , femper animum tor- ll quentibus & irritantibus, nunquam explen- NI " atque doctrinis tibus hominum commentis; p ad cognitionem Dei ; & fidem Domini no- pelid h reffus eft ad ftri Jefu Chrifti, per quam ing p veram, & nunquam intermorituram felicita- gaor la tem. Cujus in hoc fzeculo velut primit fünt admirabilis , benigna quadam; fa- lutifera :vangclllsï 4 é 8 - Dz Jzsu CnuznisT: lutifera lux mentis, fanitas voluntatis, affe- lume &uum puritas . confcientiae fecura ac tuta vüte wanquillitas: cum tali voluptate, tam fince- fempor rÀ, tam incontaminatà , tam plenà, qua- füüpte: lem: & quantam nemo unquam ex humanis nicui, diíciplinis fperare aufus eft , & nec füfpicari verfüm quidem , nedum experiri aut percipere po- Vittütu * tuit, Expertus fum in meipfo, inquit (a) Míceqy * Erafmus , parum effe fructüs ex Evanpe- elanguit * lio , fi quis ofcitanter & perfunctori? le- m * gat: fed fi quis jugi & accuratà meditatio- ln * ne in eo verfetur , vim quandam fenriet; Tültos « qualem in nullis aliis libris. Yim f& pun. f ilum! CAPUT III. tibug , De fidei natura: & cur ferventior t0füm ique fuerit fides Chrifti in primo feculo, temporibus fcilicet Apoftolorum , & - tümerf J Cä( Apoftolicorum Virorum, quàm CUKO | hoc tempore. li)dl) rifica quedam , vivida, & ignea res MI tid 1 eft fides : ivsprysic , efficax, vigens , ac RS: 0 vegeta : plena virtutum , & operum bono- t pe rum. De fide loquimur quam per Spiritüs f lufe Sanéli gratiam infufa charitas informat , & inflammat ; d il que incredibile dictu eft quàm u Q mirabiles e ffectus producar. Fa in initio is modis vim l nafcentis Ecclefia: Chrifti , mir fuam (a3) In prefatione in Lucam, m Lj CLiaRITATE & GLORIA. 9 : 5, d füam exferuit, mire viguit, & floruit, & a C ( velut & paruo , fed forn finapi femine brevi tam [nx tempore in immenfüm crevit.: utpote qua i, qe füàpte vi, absque ullis aliarum rerum admi- x hum niculis , intra paucos annos corripuit uni- cfüfpis verfum terrarum orbem , & pulcherrimis cpe p virtutum fructibus exuberantem reddidit : hifce autem extremis temporibus tantümnon , It o n elanguit , obtorpuit , infrugifera reddita , ydori & propemodum emortua eft. . Si quisenim | m hujus fzeculi moresconfideret ; quaefo, quàm hm f multos reperiet, in quibus igneam illam fidei vim fentiet ,. feruentem dico affe&tum , & . . puré finceréque Chriftianum & vigorem illum fidei, qui eminuit & excelluit tempo- [ ribus Apoftolorum , & Apoftolicorum vi- rorum ? De his enim temporibus agimus ; GRU f& eáque cum hiíce pofítremis comparamus : of al tametfi & ea, qua proximé fecuta fünt faecu- Hoc Wf , la, eàdem fidei regulà cucurrerint. fzeculo omnes paffim difputant de fide Chri- quam fti; docti, indocti , Theolopi , Gramma- m P tici , urbani, ruftici, coqui, lanii, futo- vipal $i [ res: ommnes loriantur de fide, in rantum, j mute ut per eam plurimi fecuros fe effe dicant de giti falute aterna. Verüm enimvero ubinam formi eft illa quam requirimus fidei vis , xaj J'vva- Mic? ubi fidei obedientia , ubi opera fidei; e(t quam ubi fru&us fpiritüs ; ubi labor charitatis; vt ovit Deum ? ubi animus ml fine qua (à) nemo n ille j A. // (2) «. Toar. 4, IO Dz Jrsu Cnuni$r: usl ille terrenarum rerum omnium , fnortísque mur, 1 contemptor? quem in Apoftolicis viris mi- Tis o rari lubet , non imitari. Idem eft (b) Do- Apof minus Jefüs Chriftus heri & hodie : ipf? & fimis in fzecula, Cujus seterna potentia e )« &uef virtus, nec minor hoc fzeculo ad fidem con- t eff fervandam , quàm primo fzculo ad fidem jtitu introducendam. — Attamen quantum interfit, tsf videmus. Olim perpetuó crefcebat ; & na- Kme tivà fuà vi invalefcebat fides : quotidie nova ( Pm fundabantur Excclefie Chrifti : indies nova ( fe[ credentium agmina properabant ad fidem; * tip adeó ut illa intra paucos annos /Egyptum, Cqu Arabiam , Syriam , Mefopotamiam , Afiam [ Pr( minorem , Greciam , ltaliam , Galliam, prop Hifpaniam occupaverit : omnino autem in- m tra(c) centum annos impleverit univerfum ficul orbem. Nunc autem femper decrefcit ; & il; f nil nisi.perpetua damna fentit, fübverfiones tiban fidelium , Ecclefiarum ruinas , urbium & Cf regnorum defectiones, :^ Ejus rei caufas fi m inveftigare velimus , comperiemus ipfius tily corrupte natur& vitio fieri , ut omnes res d noftre in deterius verpant, nifi fortiter refi- g nita- ftamus, &, Deigratià adjuti,- contrà quids mur. CUiaba (b) Heb. 75. Sic Ifa. $9. ibi - Ecce non eft abbreviata BUS manus Domini, utfalvare nequeat, Et mox:Sed h ] iniquitates veftre diviferunt inter vos & Deum veitrum. L (c) D. Chryfoft, dicit intra annos 3o. fermonem Evangclicum impleviffe orbem terrarum, omil, 76, in Mattb. (* apud Tbom, in cap. 24. Mattb? 't) | ä;:y II d — — CraAR1(1TATE & GLORIA. z Yf mur, ld quo d in negoAtio quoque relipio- r's n* nis accidit. emadmodum à Domino & ) De Apoftolis praed um fuit, fore, ut in novi(- l ipf: fimis temporibus multi defcifcerent à fide, : 5 ; & refrigefceret (d) charitas multorum: Mul- m n tieflent femetipfos (e) amantes , & volu- | fiden pratum amatores-, magis quàm Dei, haben- interl tes fpeciem quidem pieratis , virtutem au- A tem ejusabnegantes. « Et ut Efdrc 4. fcri- [(4 ? novi tum eft , quantó invalidius futurum ef- $ novi - fet f:eculum à fenectute, tantó magis mul- Laj Hdem ] tiplicarentur fuper inbabitantes mals : "'otum, Paj quód longiüs receffura effet veritas, & ap- € Mi propinquaturum mendacium. Quód fi ianiam» propiüs rem infpicere velimus ; ha potiffi- tem 1 müm caufze apparebunt , cur poftremo hoc iverlin fzeculo minüs vigefcatfides. * Primüm; quód :fcit T illa fer& ceffenr, quae primo illo fzeculo exci- tabant , & vel invitos rapiebant ad fidem erfiont biun & Chriíti , ftupenda miracula , dona lingua- caufs rum, propheria, reliquáque charismata Spi- s lp J ritüs Sanéti, Preterea odor quidam perfe- n n &ee. vitee fragrantior afficiebat animos : & inrid Ecclefiafticee celeftísque diíciplinee mirus quidam vigor, amorem & reverentiam con- mu ciliabat. Quibus de rebus D. (f) Paulus agens , Predicatio mea , inquit ; zon efl in j (d mol: perfuajibz'lz'lmst bumana. [apientia: verbf's : 1 & Do^ m L t mnem tï)— Mattb. 24.Cyp, Epiff. 4, hr (e) ». ad Timotb, 5. n (£) 7. Cor, : , Mib 12 Dz Jéso CunisTI ts 3n offenftone þz'ritä.;—,. (9 virtutis , d'vvdpustx. terum quitur Sive, üt ad 'g) Romanos fcribit , -verjo Q ais , im virtute ffguorum ? prodigiorum , d2 f in virtute Spivitás Santli. f Et , ut alibi (h) dicit , iv vrAngogopia 7roÀ3i , in plenitudine, Ciant j & certitudine multa. Lucas fimilia tradit quint capite 2. Actorum. Erant autem , inquit, Iatio t C Dl perfeverantes in dothvina Apofloloruni, 69 com- municatione fra&hionis pamis , g ovationibus. teräsql Fiehat autem omni anime timor. Multa quo- frip que prodigia eg Jegna pev poflolos in Hieru- [tüm: jkleng ]ïeþant. líta ornnia hác atate licét non Pert; f omnnino ceffent , non ita tamen manifeít f ficut olim , verüm obfcuriüs fefe. produnt, plun? & ob id non perinde animos hominum com- effent movent, Eít & alia caufa quz fpectanda eft lm f D in primis, quam deinceps expofituri fumus. ifeï Videlicet, quàd his remporibus plerique ad dt] Isl Evangelica fcripta accedimus , rudes earum (f rerum omnium , ex quarum cognitione ma- Iu j (r gna ex parte elucet Evangelicz hiftoriz di- gnitas , majeftas, amplitudo. Eftenim il- He,c ille Q lius hiftorize contextus nudus atque fimplex, necullam continet commemorationem exter- T0n narum rerum , quales ad lucem hiftorie & effen explicationem adhiberi folent. Qui re fit, Euf Q ut qui aliunde edocti non fünt , iis , ficut omnis illorum temporum conditio , quibus. f ]efus— V?rfäbatu; in terris ; fic & Judaicarum — rerum bd Ul (g). Rem, 1j, Ti Ch) «. Zheff, 1. D CrARiTATE & GLORIA. ,113 d ;wduaï. rerum flatus incognitus fit. : Unde confe- tht quitur, ut qua& ab Jefü & Apoftolis in Tu- jportn, deea facta leguntur , tametfi prorfüus mapni- alibid fica & admirabilia fint , tamen minüs affi- nitudi ciant parum attentos. Nemo enim ignorat; [ia i quantas tenebras animo offundere foleat igno- ratio talium rerum. Plurimi autem Judai- ; ii ( on cae nationis inflituta, mores, inpenium , ca- terásque Judeorum res, tum locorum de- ationit ia fcriptiones , regionum , urbium , vicorum fitum ad eum modum ignorant , ut, & que 2 Ln lii pens fuerit; & quo füb celo, que loca, de- runide ferta ; an celebria incolerent ; item utrüm. plané barbari ; an aliquá difciplinà exculti produnu yumo)n effent , penitus nefciant, Quis vividam il- n t lam fidei vim, & alacrem charitatis affectum ibi fe fperet inventurum , ubi tam tenuia vi- yi fünis derit primordia cognitionis ? Neque enim enqi^ Chriftiana fides merá ac nud^ credulitate con- jes efü ftat, àt improbé Celfus ille Epicureus apud rion n jlont t () Origenem calumniatur : ac tali affertio- ne , cujus ratio reddi non poffit. Sic enim ücnim' e flmpkx', ille dicebat , temer? credere Chriftianos, re non exploratà aut examinatà, cur Chriftiani ym dte yftor effe mallent, quàm pagani. Verüm demon- ftrationes habet rerum que à Chrifto mágna i j It cum gloria gefte fünt;. que fenfibus corpo- 07quim reis percepte;: & h'umanä ratione diligenter — —— —— ià excuf- udäiwum « (i) Lib, . contra Celfum in initio, Idem Porphy- / rius & Julianus dicebanr, ron. in cap. 9. Mattb. . Ut efl agud D Hif'r- 14 .Ds Tssv Cnzsism: d excuffie, fidem faciunt Jefüm effe Chriftum, fitum, flum Dei , iluítrante intelle&tum diviná (e mir ] lt ten atià : & preparant animum ad reliqua cre- d ndum, quz íolà fide percipi poffunr. Toingti Juxta id quod Chriftus apud Joannem (k)ait: qud : Si uon facio opeva patvis qmei , molite credeve qpe 4 mübi. $i autem facio , $ ff mibi non vultis Wm i credere , operibus cvedite, . Ut cognofcatis , &9 credatis , quia pater in me e[l , &9' ego in pa- tanta ?ve. n H« res quales fuerint fi ignoremus nullam certam aut fixam de Jefü divinitate lüs j fententiam facilé habere poffumus , aut in t futurum indubitatam de ejus promiflis fpem etunt . concipere ; nec juxta Petri (1) praeceptum , i, 8 de ea, que in nobis efl, fpe rationem reddere, quim Quód fi quz talis eft fides , quae harum re- hg, rum à Chrifto geítarum copnitione deftiruta Juia fit; eam infirmam effe. oportet , queque lonig levi momento labefa&tari poffit, utpote que li5 - nullo folidiorefundamento fübnixaíit. Nam, Ri e Syïm exempli gratia, quis de illorum fide preecla- rum aliquid fibi promittat, qui cum audiunt prum buifs Jefüm cum duodecim difcipulis veniffe Ca- pharnaum , Bethíaidam , aut fericho , cir: mill; cumiviffe vicos aut caftella Galilee , ibíque h edidiffe. miracula ,. & docuiffe ; ex inícitia Wt Judaicarum rerum exiftimare poffunt illum tnif in. obfcuris pagis , & ruflicanis oppidulis ; I nes ver- apud paucos, eös-qug &tudos homi vang Qf um Raturg—, | - (k) Cap. 0. N l - (/l) 4 Capy s. I5 CrtARITATE & GLORIA. fatum, forté in infula Seripho? Ac proinde th du de miraculis Chrifli ,' reliquísque rebus; ve- i lut temere in vulgus proditis , nec rite exa- minatis , nihil magnifice fentire poflunt , pl mj quód nec quo loco , nec quo tempore, ne- jt a que apud quos homines hz res gefítee fue- st rint , dijudicare poflint. . Tantam enim , & tam miferam inícitiam fecum trahit igno- [uti; i rantia Judaicarum rerum , que Apoítolo- igoin) 0T rum, & Apoftolicorum virorum tempori- divinit bus apud omnes gentes omnibus noriffimze g, tl erant , quippe apud quas Judai vernaculi erant ; utpote per univerfum orbem difper- ylilne æceptum» fi;, & ubique propemodum frequentiores quàm in Judza : quanquam celeberrima illa mredit harttnt regio, & frequentiffima totius Orientis effet. Judazos enim Jofephus oftendit apud Baby- v dl ecio- lonios ; Affyrios , Perfas , Medos; r j quæguf nes incoluiffe amplas atque copiofas : B ra- o ,fi Mi terea apud ZEgyptum, Cyrenen, Arabiam, Syriam , Ciliciam , Afiam minorem , Cy- dcpe rum , Greciam , conventus celebres ha- h aUdiUfï b uiffe * * In ipfa quoque urbe Roma multa nf millia habitàffe Judeorum. Proinde fieri fiChO J,EH' € iblqüf non poterat, ut genres , cum quibus per- mixti Judzi in iisdem urbibus degerent; flo- finr rentiflimas Chrifti, tempore Judaeorum , res * norarent. uo modo fiebat , ut omnia p É V vf[, anpelicee hiftorie momenta perpendere offent ; iísque perpenfis, intelligere excel- fint lentiam rerum à.Chrifto geftarum , .,i'dqgc s 16 VDR ]rsu CunisrTt dececiemane ob hanc maxime caufam. — Mos erat Judzis It 0s Titeor quotannis proficifci Hierofolymam, relipio- CO nis gratià, ad tria potiffimüm fefta, Paíchee, Hac Pentecofles ;. & Tabernaculorum :. ídque pulo cum multis apminibus profelytorum. Quo- tefon rum exemplum íecuü gentiles , & ipfi ad Ndyenn eas celebritates magná frequentià. convenie- du 1 bant: adeó utex omnibus totius orbis par- tibus infinita hominumvis Hierofolymz con- Virtut LEU greg aretur. Quá re fiebat, ut; cum Jeíus folitus effet itidem ad illa fefta venire ; non QU Q EVO folüm famà omnes ipfum nóffent , verüm prald etiam complures cominus confpicerent eden- tem miracula , & audirent predicantem in qu mf templo. Id quod divinà providenti: procu- ratum eft , ut hoc paéto non folüm Judao- Rümirt Qnar rum , fed & gentilrum animi praepararentur D s n ad Evangelicam doctrinam. Illi enim po fefta ad fuas quisque fedes reverfi, famam Difcipx etíy de admirabilibus Jefu factis ; & falutari do- &rina fpargebant apud fuos : referentes ea W. &X Qu effe ejusmodi , ut magnitudine íuà percelle- 110 V rent animos omnium , atque efficerent; ut magna Judaici populi multitudo ftudiose eum Q0n 3 Täïl'(m feCaretur , & Meftliam feu Chriftum fuum effe dicerent , multis fzculis à fuis majori- ttim | Ae ] bus expectatum , & Prophetarum oraculis L] L] & olim promiffum qui totius orbis Rex & Dominus futurus effet , quanquam nihil re- Qd Quæ e giurp pra fe ferret. Illius gloriam in dies crefcere , neque ei quenquafn obfiflere, pre- Pïiman ter CrARITATE & GronRiA, 17 4 veitetrpft i j ter cbs, qui effent de fa&iöthrincipum, Pha- rifeorum, & Sadduceorum , quód illorum du f corrüptos mores , & diíciplinam argueret. ha Hac fama cum increbefceret , & jam poft 1 paffionem Jefu , eámque fecutam gloriofam l. i l y refürrectionem, affumptionem in celum; & Yp adventum Spiritüs Sancti , mirum in mo- conveli dum aucta effet, & ob evidentiam divinze s p virtutis ac potentie valida , per univerfum ymeon terrarum orbem difpería effet , eo íceculo, um J quo nullum doctius fuit unquam , nuJum yre, i accuratiüs inftruétum omnium difciplinarum ,W prefidiis , Philofophia à Graecis in Afiam ; o Eloquentia à Romanis in Europam & Afri- emtat J cam fimul cum imperio traducta ; factum eft yput nimirum,; ut, cum omnes Judaicarum rerum "d at gnari ac periti effent, ea, quze ab Jefu, & in ejus nomine ab Apoftolis , & Septüaginta aim p Difcipulis in Judaea gefta erant , eequà iance j lm penfitare, & fuis ponderibus examinare pof- du & fent , eorümque magnitudinem percipere , erne d ex confideratione talium rerum , qualium j* d nos vulgó nec umbram cernimus : adeó ut atl non abfurdé illi dici poffe videantur preepa- idos & ratiores fuiffe , & inftructiores ad fidem , n 1 etiam ante adventum Apoftolorum ad fe; & j n ante Evangeliorum editionem ; quàm hác 3 ( þ etate nonnulli poft Evangeliorum le&tionem, g M & multorum forté annorum praedicationem. Quae enim alia caufa adferri poteít , cur a äm in : -primam Evangelii promulgationem per Apo- fre fl ' OlOS 18 | Dz ]zsv CnxsisT - * as flolos faclam , mox fides invaluerit pve.r mji d n verfüm mundum? Apoftoli enim provincias & de inter fe partii , quascunque civitates adié- It rünt, moX innutnera attraxerunt virtuteSpi- si(0) ritüs Sancti hominum millia, qui relictis pa- tii i triis ritibus , & religione majorum , abjectà curà terrenarum rerum , tanto fla orare ca- h, ] o f perunt amore ceeleítis doctrinz , ut pofteris immiraculo fuerint. ficam Lucas in Áctis teflatur , liv civitates Afize , Maeedoniee , Greciz ita pro- credid; clinatas fuifle ad fidem Chrifli eà tempe- Vet) ! ftate , ut ad ingreffum Apoftolorum major f5 qol & fanior pars civitatis cujusque fidem am- m q plexa fuerit , eíque conftanter adhaferit. pofln In prima peregrinatione Pauli , (m) Antio- Mi chiz in Pifidia , poft primam praedicationem CiVitarf pera-tam in Synagoga , multi Judeeorum & füm « rofelytorum fecuti funr Paulum & Barna- nde &f b am. Proximo (abbaro pené univerfa civi- Ti&rofe tas convenit ad audiendum verbum Dei, tam ardenti ftudio ; ur Judai videntes turbas , M Vid&mw &xyAouc , invidià ftimulati , contradixerint lem ) his, que dicebantur à Paulo, & moverint perfecutionem adverfüs eum: | Gentes veró datim ( F gavifz fuerunt, & glorificaverunt verbum LT Domini. .Inde Paulus profe&us Iconium,; (1) Lycaonize civitatem, docuit in Synapgogz. e ïVaE Rn Rurfüm credidir multitudo copiofa Judzo- rum, & Gþæcorum; Judai veró increduli q Á ] 22/ » (tn) A&. 1;. LA 9) 4g (n) Ad. Ms D E —X CLARIrATE & Gromni.., I9 t u;ä ' ad iracundiam provocaverunt ; éxdxocay , Ia s u & depravaverunt animos gentilium , eósque "U incitaverunt adverfüs fratres : & ob id divi: Qy si(0) in duas partes mulritudine civitatis, (s | abjeäï: alii ftererunt ab incredulis, alii faverunt Pau- T a: lo. Deinde in peregrinatione fcu leeatione fecunda , Paulus poítquam venit Theffalo- : pofïeri elt nicam ; (p) Macedonie metropolim , pre- dicavir per tria fabbata in Synagoga : & dupe crediderunt quidam ex Judzeis; religioforum tem) veró gentilium multitudo magna , & mulie- ; myl res nobiles; vv vrpsrov , non paucee, (QQuam Jem db rem denuo cum Judaei increduli ferre non dhefr ' poflent, affumptis de vulgo , a& d"yopaiov; circumforaneis. viris malis , Concitaverunt citüie " civitatem ; clamantes : Hi, qui orbem terra- 277* rum conturbárunt , huc quoque venerunt. 10* Tnde emiffus venit Berrheeam. (q» Ibi nu- d* merofa turba Judeorum cr edidit, irem gen- 33 tilium mulierum honeftarum ,, & virorum. ;2 Videmus ad unam aut alteram exhortatio- m nem , potiorem civitatis cujusque partem m ftatim promptiffimis animis recepiffe fermo- n - nem Evangelicum, omnes fcilicet, quotquot rv ' fue falutis amantes erant ; folósque obftirif- ;[COHium* fe Evangelii negotio homines malos, quo- U? rum utique non eft fides, ur Paulus ait in f t 2 epifco— j d ; ! (0) i. — (p) AG, 17, (q) 4. Ibidcm. 20 Dz Jrzsu Cnuxas i epiftola ad Theffalonicenfes. . (rüd qüod Lucas aliis verbis exprimit , cum ait ; (s) credidiffe, quotquot praeordinati erant ad vi- De: tam eternam. Qu res manife(íté declarat U verum effe quod diximus , rem Evangeli- 0 cam etiam ante Apoftolorum adventum non Imüs, parum progreffam , ob eam; quam diximus, caufam. Neque enim ha, quas nominavi- ol trüe mus , alieque fimiles urbes antiquae , nobi- les , ac potentes ; Deorum füperftitionibus, s fihsc quas imbiberant ; relictis , aut Mofaice le- gis ceremoniis neglectis, tam facilé ac prom- Tüttu trinsm pt& Chriftianam novam religionem füfcepif- fent, eámque defendere paratee fuiffent, ni- us m W. fi admirabilium geftorum confpectu , aut crebrisac certis auditionibusinductz, ac pre- Caor parate. Hee itaque caufze fuerunt, cur pri- (j Detere fcis temporibus fides in immenfum creverit, N fimülque cur omnibus modis folidior & ro- 0mg buflior fuerit, utpote externarum rerum omnium plenà cognitione füffulta, qua con- t0 (b) qu A ducerent ad e&ftimandam & comprehenden- dam magnitudinem rerum à Chrifto Domi- hod Qm | no in Judza , deinde ab Apoftolis, & difci- pulis per univerfum orbem fumma cur lat- $0 m n de, atque omnium admiratione geftarum. Quarum rerum notitia cum his poftremis lt Q i )5 temporibus maximé defidererur ; mirum non eft , fidem Jefü veluti languefcere, imm: ac refrigefcere. tÓÀ— (1) 2, Tbef, 5. ü J (s) 4d. 15, CAPUT lj hi 2l CLARITATE & GLORIA. r a, CAPUT IV. df pes i l De ratione fequentium capitum. Y U pereft, ut hoc graviffimum damnum D * omnibus modis farciamus, atque repare- nrumi mus , ídque hác potiffimüm ratione, quam | d nomj expofituri fumus. Scilicet, urexfüícitemus, atque accendamus animos noftros evolven- g, m lion — ': dis, & excuriendis vetuftiorumauthorum Ícri- ptis ; qui earum externar um rerum omnium ii notitiam plené perceptam , fideliter ad nos ecpt transmiferunt : quales fünt; Ignatius , Jufti- Md uf nus martyr ; Ireneus ; Tertullianus ; Cle- mens Alexandrinus , Origenes , Eufebius « Cafarienfis , D. Hieronymus , & fimiles. d Quo.in numero Jofephus eminet Judeus; e fit; CUIP[ enere facerdotum , Pontificum , ac regum n a Afamonsorum. Qui ob ingenii gloriam j d Romae (a) ftaruam tmeruit : cujus librià Ti- rüm n to (b) Imperatore bibliorhece traditi fünt : j quæü qui Apoítolorum ztate vixir , & nafcentis T ia Ecclefie primordia vidit. Cuius hiftoria In f cum Evangelicis fcriptis collata , adhibitis »hs; i Geographicis tabulis , incredile dictu ; quan- g a? tum lucis fefe proferet. " Futurum eft enim; tf d oüfü ut cognito regionum , urbium , vicorum p fitu , przeterea Judaice gentis moribus; in- l ffi flirutis, cultu, ingenio , ea, quae narrantur non nguefcef* 3 (3) B. Hierori, de Afcript. Ecclef; (b) Jofeph. in vita fua ante finem. " 22 Drz.Jesu CunistI —— non legere, fed fpeclare videamur; ac pro- frffen inde faciliüs percipiamus excellentiam re- rum à Chrifto geftarum , eámque confecu- qui m qu f tam fummam gloriam. Ex quibus rebus Gd perífpectis quantum. roboris fidei , & , ut morgy ita dicam , fpiritüs ac vite acceffurum fit, videmus. r 6s Hujus rei , jam tempus eft , ut deteri exemplum prabeamus , quemadmodum mmp polliciti fumus, bum( NI CAPUT V. rofolym mült o he m Quárationc compertum fit, quan- : tahominum multitudo Hierofo lymæ jetir mulrn congregari foleret Pa(chee tempore. Tum napgnitudine , fitüque, & 0fQ ! de templi 1 Te foft & forma., i li Taque enarraturi varias res, ad Chrifti Jefü QUf gloriam pertinentes, primüm.de templo [*Gmper Hierofolymirano, atque urbe nonnulla ex- pofituri fümus ; ut ex loci confideratione Dütemy m te conjecturam facere poíffimus de Domini Je- pere Pl fu auctoritate apud Judaicum populum , & tLfüm magnificentià rerum, ab eo geftarum. — Mul- [j a enim in ea urbe, ac templo à Chriíto pre K m agna cum ploria adminiftrata fünt. Ne " quxd nos abripiat forté imperitorum hominum er- i li ) ror; qui res à Domino , ejásque difcipulis ( r apud Hierofolymam peítas , perinde acci- piunt ,. ac fi in obfcuro eítae uif- lij aliqu? oppido g W 1h£3 CLARITATE & GLORIA. P apneroena r À —— — 3 fuiffent . exemplo Tityri apud Virgiium , Qtam qui putabat urbem Romam fue fimilem , : CO xæk quó fepe folebant paftores ovium teneros büs f Pu depellere foetus. Sunt autem prorfus me- j morabilia, que de Hierofolymitanze urbis , imn! ejüsque templi magnitudine , & celebritate v dhi à veteribus tradita füunr. . Urbem Hierofoly- d m mam Plinius (a) ícribit clariffimam fuifle ur- bium Orientis , non Judaz modó : & Ta- citus (b) immenfze opulentiee templum Hie- rofolymitanum fuiffe, Caterüm à Jofepho ' multa certiüs referuntur de templo ; atque urbe miranda. t qu Ex quo primüm opere- pretium erit cognofcere , quanta hominum ofolvtt multitudo ad celeberrimum illud templum r W eX toto terrarum orbe diebus feftis conveni- üqueæ re folita fuerit. Ille enim libro 7. cap. 17. H de bello Judaico , certam rationem tradit ; Chr k. r];; l n:' | quà ratione id aliquando exploratum atque n compertum fuit. Eà enim re fiet , ut prz- od paremur ad concipiendam animo amplitudi- frhet nem templi, quod tantam multitudinen ca-. Doni pere poflet, Primüm enim de templo actu- rifumus. «* Ceftius Gallus , inquit, Syriz " « praefes , cupiens certiorem reddere Nero- )4 ( * nem de florenti Judaicarum rerum ftatu, funt * quód ille eam nationem contemnerer, pe- * tüit à Pontificibus , ut, fi quo modo pof- "u i * fent ; Judaici populi multitudinem , qu& 4 [44 10 yint ! — 5 ? b Lib. 5, cap. i. (b) Lib. 21. Anaal. 24 Dzr Jssu CunismI « jn Pafchz fefto 'congr—ägabatur , numera- of ** rent. Illi igitur , cum Pafcha adeffet Aupi * quo tempore folenne erat ab' hora nona « usque ad undecimam hoftias czdere; que huj idem deinde per contubernia fingule divide- bantur , hoftiarum ducenta quinquaginta lymi mil fex millia, & quingentas numeravére. Porróin fingulis contuberniis non paucio- f res fimul epulabantur, quàm viri decem. Qtus Neque enim foli epulari poterant. Sepe Ipny veró etiam viceni conveniebant. Igitur muli €c fi fingulis conviviis attribuamus epulones iil denos , comperiemus congregata fuiffe ho €c ' vicies fepries centena virorum millia, qui lh 6 €«€ omnes fancti effent , atque puri. Neque enim leprofis ; aut gonorroicis , aut mu- tTt €c lieribus menftruatis , aut alienigenis , fà- (tt4 crorum participibus effe licebat , aut fimi- IX * Jibus, quotquot effent inquinati, HscJo- (Ugy H(Igl fephus : declarans non infra vigefies fepties I centena virorum millia congrepari folere. t Qui numerus conftat decem capitibus in fin- uM) gu]a convivia numeratis. ui infimus nu- fert merus eft. uód fi fingulis contuberniis Ti u affignemus epulares viginti , inveniemus quinquagefies , & quater centena virorum qumq millia. Quódfiveró mediam fequamur viam, & quindecim convivas üngulis hoftiis attri- buamus , comperiemus quadrapefies cente- ()1 na; & quinqueginta milia : nermpe tot feró (!) T quot civium Romanorum millia Eufebius f (c) fcribit ( CLARITATE & GroRIA. 25 —— humer,- (c) fcribit recenfita. fuiffe tempore. Cafaris addl Ait enim, numerata quadragefies Augufti. Ad pQ Dot centena , & centum hominum millia. m hujus rei confirmationein pertinet ; quod : ( idem Jofephus tradit in excidio (d) Hierofo- 1quaginäi lymitano periiffe undecies centena hominum TRV millia, & in captivitatem abduéta nenaginta feptem millia. — Quantam multirudinem 'Ta- j paucic- ' [| o citus cum. animo Complecti non poffet , ob L ignorationem Judaicarum rerum ; fcribit Jri mulritudinem obíefforum omnis eetatis fex- centa millia fuiffe. Verüm hecomnia Jofe- ii n fil pho long? compertiffima erant. -Ceeterüm nlhas QUï hunc, quem pofuimus Jofephi locum, juxta Gelenii le&tionem citavimus. Gracum au- d p f tem exemplar Bafilez editum anno 1544. dif- fert ab ea nonnihil. Nam horum verborum gl f' loco que pofüuimus, Aoffiarum ducenta quin- ntiti Hs quaginta [ex anillia , €9' quiugentas , qua in- dicant eum legiffein hunc modum , Üyuzaev j j t eíxozi máyve uupidd ac vpiuncay , 7rpàc d'e «£a- xiteioua, 7revra.xósia , exemplar Graecam prae- o n fert hancle&ionem, que fequitur: dsoz: 7- Yimus t od 1 at jupiaid a sipiüjunzaw , 7rpàc d'e 7revrexidiioud £axócia. Hoc eft , ducenta quinquaginta m.'eflifmüi quinque numeravére hoftiarum millia ; & j vint fex- B's J j d c) In Chronic. [cs & (d) Eufebius ex Jofepho refert tricies centena ho- X p minum millia Hierofolymis in obfidione conclu- u([hL fa Lib. , cap. s. bifl. Ecclef. Jofe. Lib. 7. cap. 37. de bel. Tud. ()/ f 26 Dr Izsu CunisT: —— ?EXCCI]IHS. Sed neutra leäio mendo carere ine videtur , quód hoftiarum numerus non fàtis Qu W congruat cum numero epulonum, qui poni- tur à lofepho. Quocirca torum hunclocum ïeïï] pl appofuimus & Greco exemplari, ut liceat D cum SigifmundiGeïenii translatione confer- (ent re ; äTi d'é &yopei TozóvoU: " 7ráAic , d'WAoy x TOV 77l XsGTíoU GUva i2 uD évrtoy , Oc vX d A m Tiic 7r0ec6 d'iad nAeo- 1 veptovi [BouAÓMevOC » Xtt- D vadpevoUvmi qà füvoc , 7rupsudAecs vcUc dipyrit- quis f p&is , ia d'óreroy. eiv vv 7rÀnSUv. i£api9- Qf wATaat, 00 d tedanc Eopnïg 7rdo x ,xa,)xä- Qd 44 y xaSny SUousi pv d'zr tyd Ti [ xl - Dunt d'exdrvc , oa7re d'à Qovrpua, orepi exde w yinera Susiny oUx éAvrTOy dvd'pàv d'éxe, ,. uóror- d fümr Iur 07X &z«gi J'alyodai , vroAA0| d' 4 Gov eixoniy e'3ooiCovrai » ÓV uiy Quudacw sixosi zrivré xit ] pugidd w npiSysay , erQóc d'& vrarrouddioua l &axécix. "yivovrai ded'oy iva, &xícou d'xn Qub D j Itor d'auruuóvac SYp nuptid ec éCdowixovra, , x d'auígimi , uaSapGy dzrdvrow, w; dryiav oUré m Yy4e A7rgoic » oUre "yovcBéaloig , otre "yrauEm qtt VTHAUDIC , oUr€ 01 dAAGG Mspuat pietoi ERY Sibu TÀc d $ Suoíac ueraAauGdver dAAd ovd Y TOÍG VTR GL,AAQ&U'AOI(; , 'o'a'fn ww,ea: Sgna'xa'av wag'äfaw.- feri Atque hecquidem de multitudine hominum Qe ad Pafcha convenientium, pramittere vifüm L " E eft: qua itidem & ad reliqua Judeórum fe- fta referri debenr. Nunc progredimur ad confiderationem mag nitudinis templi, cujus (e fitum, & formam pri müm oculis füb jiciemus, . linea- J - CLARITATE & GLORIA. —— ) CA lineamenta. videlicer à & velut fundamenta. n Qua in re operà Benedidi Arie Montani uii fümus , qui librum confcripfit de tota p clonr templi fabrica : adhibuimus autem & Jofe- phi .e) hiftoriam. Àd quos reliqua rejeci- at l Qu mus, qua ad ornatum templi., & magnifi- Pow d centiam fpectant. Nunc.enim amphlitudi- nem tantummodo oftendere cupimus templi TT Ne $100 maximi , totóque orbe auguflifTimi. T quis imaginerur noflris Ecclefiis fimile fuif- íe , que tantum cum Judaorum fynagogis us T comparari debent, quales Hierofolymis Ma- " nahen (f) Judzeus tradit quadringentas octo- ginta fuiffe, Igitur totum templum divi- T u,örOF*sm fum eft in edem , atque atria. — /Edem, do- mum Dei, five delubrum Herodes exítru- u)v [/;Z?f" xit longitudine cubitorum centum : altirudi- g Ti Veftibulum altitudine wj ne centum Viginti. cubitorum centum viginti , longitudine cu- " M bitorum viginti , latitudine cubitorum de- xot"ïdnff cem, Atria autem tria fuerunt. Porró r t atrium dicimus aperto celo muris & porti- n cibus conclufam aream quadrangularem , j L U7raipov isv. — (g) Primum erat atrium in- terius , Sacerdotum , & Levitarum , undi- quit que cinctum porticibus ampliffimis : quod ymii ? ipfam edem Dei in medio continebat. — Al- :fe Vil j órunt . temm (e)j;"ofeph lib. 8. cap j 3. QF. lib, 25. cap. i4. antiq. )H) cUi['f Lib. 6. cap, 6. de bel. Jud, Q* contra Appion. (f) Apud Genebrardum in Chronic. j (g) Jofzph. lib. o. cap. 6. de ibel, Tudaice. 28 Dz Jzsu CnnisTI terum erat atrium exterius , füperiori pro- tür ( ximum , quod vocabatur lIfraélis quod à dum rimo illo atrio facerdotum humili muro , liqu dou five fepto quodam trium cubitorum fepara- batur. Id Greci 9gryx/v appellabant , üt ld Jofephus ait. In hoc atrium populus Judai- dttt cus conveniebat religionis pratià. Creden- [ dum eft autemid ingentis magnitud*inis fuif- um fe, quó capax effet tantee multitudinis, quan- ylun ta in fingulis annis fzepius eó convenire fo- qui lebat. 0 Porró hocatrium parvo murorum interftitio divifüm erat in duas partes , qua- üg | rum una viris, altera fzeminis attributa erat: ütdi totümque porticibus ad Meridiem & Se- Q10ni ptentrionem ornatum fuit, ad zftus imbrés- ] que vitandos. "Tertium atrium prophanum lxo fuperiori atrio Ifraélis contiguum erat , quó frcr exteri , quotquot diveríz religionis erant ; UE ad orandum ventitabant. Habuit & hoc um atrium porticus ad eeftus ac imbres vitandos ) Qu accommodas. Caterüm hzc funt que ex templ Aria Montano & Jofepho vifum eft breviter fny| fj proponere. Quaee füfficere credimus ad re- liqua inveftigandum , quz cujusque animo Qii; fatisfaciant, Jamqua magnitudo totius tem- Qu pli fuerir, nofter labor erit explorare ex ]o- lr fepho. ua quidem de re quaedam ab Aria ij ) Monrano collecta funt ex 'Talmudicis fcriptis, t fed quibus non parum fidei tribuere folemus, d preterquam in iis quee teftimonio fulciun- QU | rur probate apud nos fidei authorum. lgi- tur UC 29 — CrianRiTATE & GLORIA. r n tur exponemus; quid nobis eade re fzntien- dum effe videatur. Et quidem ex Jofepho qu: mut, liquidó cognofcimus , unum atrium facer- f dorum complexumftadiaquatuor. Sicenim Iam ] j! hec verba Jofephi | h) libro 15. Antiquit. ubi s J de templo agit , accipienda credimus : 3v v6 Creder qüy , "«QiGoAo TerTaptov cad iv ov XixÀOV inis f U.. Quanquam enim eo loco afferat tem- s qui plum quadratüm fuiffe, & in univerfüm mite lt quatuor ftadia complexum , fingulis angulis U fingula ftadia continentibus ; id tamen de P qm' uno tantüm atrio facerdotum intelligendum, um ed üt diximus, multa füadent: & feries narra- T a tionis declarat. Id etiam aperté colligitur s m ex libri 6. capite 6. de bello Judaico : quo g loco Jofephus de illa templi parte agens, que l xm[ ) qUO facerdotum fuit, dicit eam cum Antonia ca- T etutt ftro cireumplexam íladia fex : quemadmo- j A dum füperiore loco dixit fine Antonia com- vit i plexam ftadia quatuor. . Ac deinde ad aliam templi partem , five atrium pergit ; quod 1 od brerti modoó inferius templum , « vere isptv VOCat: modó fecundum templum, 0 J'sí regor iegàv: "TU quà reliquus populus Judaieus conveniebat, u quod Ifraélis nominavimus; cujus magnitu- oris! dinem non exprimit , ficut nec tertil atrii qedia Scilicet, quód ex magnitudine m prophani. atrii primi facerdotum , judicium fieri vel- Is [Cfl P , folu let de reliquis atriis : aut quód eo tempore; m Hie- j f [o quo illa fcriberet; gemp? po& evería me m : FOfo- u (h) Cap. v«. 30 Drs ]zsu CnnuisTi pil, E)folymæm , anno Domitiani Cefaris deci- mo tertio , maenitudo torius templi ei mi- Quip 0 col nüs comperta effet. Fiecateus apud Jofe- fphum (1) fcribit, in media urbe Hierofo- & o uB lyma sedem íacram fuiffle , ut Sigismundi tili verfio habet ; juxta exemplar veró Bafiler- fe , porticum lapideam , «epf&zAov Aí3mor , DT c flergt quinque jugerum, vel ftadiorum, at 7révra- 7r^s3gov long?tudine ; latitudine veró cubi- d b fut s torum centum. Sed hec deftriptio ad hoc fnri templum non pertinet , quod ab Herodere- pe innovatum , & multis partibus auctum k indbs oimus. fibin] fuit : de quo hic a [o] Ille enim detem- plo agit ; quod à Zorobabele, & Jefu (à- It d tur ( cerdote inftauratum fuit. Hscataus enim multi fub Alexandro magno vixit. Preterea levis eft apud nos auctoritas illius fcriptoris in hi- Qd Tunjm ftoriaJudaica. Porró ex Jofepho collipimus, Q 1 circuitum totius templi utique non minorem h fuifle octo ftadiis. N-que enim minus fpa- mp [ Va tii tribuere debemus duobus atriis, Ifraélis fcilicet , & atrio prophano ; quàm uni atrio lt Q ts facerdotum , cui foli quatuor ftadia Jofephus attribuit , àt tmodó diximus. Chriftian. Qp Adrichomus (k) Delphenfis tradit , atrium Qin mmon prophanum fíolüm quatuor ftadia compre- hendiffecircuitu fuo. Cxeterüm certiíffimum eft; immensáà amplitudine templum fuiffe, IT quod immenfam vim caperet promifcui po- m w puli W | — (1) Contra Appion, ) h (k)- In defcript. Hierofolyme num.. «o: L CLARITATE & GLORIA, 31 od ris dj puli, & rantam, quancamn füprà expreffimus, ld Quippe cum tumultu fübitó exorto aliquan- do collifa , in exitibus porrarum (1) templi, u p Ea & obtrita periiffe legantur ad viginti , aut, üt Eufebius (m) habet ; triginta hominum ;ismunds millia : Tum hoc argumento , quód duplo Bll AR majus fuerit tempore Herodis , quàm anrea fuerat ; ut lofephus teftatur lib. 1. cap. 16. mfgmm.f- 0 Qd de bel. Jud.. 'Temporibus Salomonis capax "EU fuit mille quingentorum millium arma ge- Ítantium ; tot enim füb Davide numerantur adere in libro Paralipomenon; (n)qui fimul omnes a um j iert- fübinde in templo congregati lepuntur : ut in dedicatione templi Salomon . 0) coramal- Qu tari fteriffe dicitur , ex adverfo univerfie ) g eeu m ln multirudinis Ifraél : & Jofie (p) tempore cunctus populus afcendiffe in templum , à yini firm IT minimo usque ad maximum. — Píilmus quo- j n que 115. probat, ftatis temporibus univer- m [q] fum populum in atriis congregari folere. l rï- j Sic enim habet : Vota mea Domino reddam l in confpectu omnis populi ejus, in atriis do- n 1 " mus Domini , $v auAauc oixou xupiov , üt fep- " ph tuagintatranftulerunt. Nonextra templum, Chrltl fed in ipfo templo: ubi etiam porticum Sa- quu lomonis fuiffe credimus , contrà ac Erafmus f Pe (q) opi- «l ff fii (). Lib 0. cap, 4. antiq. Tofzph. domwpidid vo. (m) Lib 2 cap. jf p (9. biflor. Ecclef. (n) & Paral, z. a/ V (o) Reg. s. cap, 8. Q? Paral. 2. c up. ;. 9 6. (p) 4. Reg. 25. (7 2. an"(i/, 34. Ds Jesu Cn&ist: 32 u (q) opinatur. Hiec de temäïö , examinan- f di gratià , nobis propofita fufficiant. Con- i " r f [ l | ftitueramus autem & de urbe Hierofolymi- modu tàna quadam proferre, quee ad claritatem lo pertinent rerum à Chrifto geftarum: fedquia in promptu fünt, quzeà Jofepho (r) patfim de gt ea urbe diligenter prodita funt ; & ab Aria Quey Montano torius urbis fitus exacté defcriptus in qii eft : preterea anno 1586. ab Adrichomo fimo Delphenfi omnia accuraté expofita funt, que tefm ad locorum omnium confiderationem perti- nent ; nulla caufà effe vifa eft ; cur ea com- memoraremus hocloco. EHoctantüm dice- mus , opulentiffimam illam civitatem ; & frequentiffimam fuiffe, utpote metropolim QUi Judaici regni : quó omnes opes regni con- perpc fiudo gerebantur , & quó ex totius orbis partibus maxima hominum multitudo commigraret, t Hsxecatzeus (8) religionis & templi gratià. * fcribit eam fuo , hoc eft, Alexandri Magni " tempore, habuiffe centum quinquaginta miu- | Qn lia incolarum. uà aetate tenuifTima fortu- N na Judaorum erat, nempe poft Babyloni- fl cam captivitatem. . Conítat autem tempore lll g Herodis florentiffitnum regnum Judaorum Tepre fuiffe, & urbem Hierofolymam ad fummum 8 jor agnitudinis , frequentie faftigium veniffe m RU opulentiz , magnificentig , ac celebritatis. & Iftarum Hl]n[ ) — ; pupecctnn Deno (q) In.cap. «o, Toan. in Parapb. Ünten r) Toto cap. 6 lib, 6. de bel. ud, m JU ( 79]2»'17/). lib. 4. contra. Appion. i s H — "-u CraRITATE & GroniA, 33 ;(am'mz- Iftarum rerum confideratio , nifi vehemen- l[o (:*F" ter fallor, nos adducet, ut intelliramus fuüpra of modum ampla ac gloriofa fuifle, que à Chri- clntic fto in ea.urbe ; ac templo epregia cum lau- , f de, & ífumma Judaici populi .admiratione pïqimf ge&a narrantur. uemadmodum illa quo- &b que-valde illuftria, & fplendida fuerunr, quee defii in aliis Judeeze & Gialileez :populofiffimis. ac dridy: famofiffimis oppidis , vicis, ac agris faéta füne referuntur. - m p . reu at yüm d* CAPUT VI. ia Yetoj Quàm ineens fuerit apud Jefüm pereetuó concurrentis populi mul- I 20 J parü.-ä tirudo. Tum quanta ejus gloria , au&tori- nf .ta$ ; & gratia, apud Judaicum popu- t & * lum fuerit. mdri ! "': N quibus omnibus locis.quantus ad.eum uao*in[äm' [ concurfus ,. & quàm flagrans.erga eum 'imäm fGE ftudium . multitudinis fuerit , ob ftupenda tniracula, atque doctrinam, ceeteráque,. que pb 'em temþ' in eo miranda ,& fufpicienda erant, id ope- yu repretium erit. inquirere. Que quidem | ad (umm? res longé füperat opinionem multorum;.qui ita humiliter de- priore. Chrifti adventu fen- d od y l Hiunt, atque loquuntur., acfiignotus ; ac f ïi: pené vilis , . obícuram- vitam egiffet , atque -- contemptibilem : . nimirum infcitià ducti re- þrum. jpa- i | Judaicarum ,. öc,kqltlöd k;vangelifte rum 34 Dz jrsu CHE&—I'STI' À : r rum folliciti.de rcbus"exïernis , earum cir- fiqui cümflantias ^minüs curiosé perfecuti funt : vulgu: quippe cónrenti ea tradere; quze ad fummam DOl pietatis , & rationem falutis noftrze pertine- &ibf rent. uá re fit, ut; qui externarum ejus tiinü eyarc (ieculi terüm cognitione minüs inftructi funt; & in Evangelicis fcriptis non faris verfati ; penti cum Evangelite vix quicquam adiecérint btj iálium rerüm ; quales ad ornatum hiftoriee, Dop & majorem lucem adhiberi folent ; fit; (in- B) quam) ut de Domino Jeíü nihil nisi humile fent fentire poffinr: quafi inglorius vixerit ; & r um apud illius faeculi homines nullius prop? no- minis ; & exiftimaationis fuerit ;; quippe' à tà i Confc Judeis rejectus , à paucis tantummodo dif- cipulis receptus, &in honore habitus. Qu ]Ongo infcitia, vehementer fallor , fi non negie- feqi &um quendam fidei, & tepiditatem inducit. Wte g uód fi.quis veró externarum illius feculi Iafä (0 tum rerüm cognitione adiutus , diligenter ani- one ) mum advertat ; ex illarum rerum collati Em S; Si- comperiet, rem fe(e habere long? fecü lrüy quidem humilis Chrifti major gloria, honor , gk)ria amplior, & fama fplendidior fuit , quàm Wt magnorur Ducum, Regum, Imperatorum. Quipp Quod quanquam novum fortaffe, & mirum Wm. videri poffit, non ideo ramen minüs verufn Wb eft, Sive enim talem conftituamus glOriam', .-äï'iis ! qualem efficit amplus corniratus , falutato- i ; rum turba , famulantium greges, applau- TUj | ia; 0b- fus populorum, exergituum obedient Mu fequia a t x Crt4miTATE É& GroRia. — 35 mni fehciuiä;*þ rovinciarum , quibus.rebus ploriam yi fu. fürmr vulgus metiri foler ; ne hàc quidem fpecie ho- noris, & gloriz Jefus caruit. ' Habebat enim , perüxy:- & ipfé perperuum comitatum mulrorum ho- rm 4 minum millium:habebat affidu? circum fe non rudili exercitum ferocium militum.quidem, fed in- s v&rfaï:, gentem turbam fidelium populorum : habe- «t bat propeníaftudia non Judeorum tantüm, & v hidon popularium fuüorum, fed vicinarum omnium .';äï; (l*: gendüum. Siveveneratio quazritur, feu reve- i um rentia , five au&toritas.apud homines , aut freit ] gratia ; nullà parte Jefü oloria minor fuit , PO quàm clariffimorum Imperatorum. Si ve- u ró infpiciamus illius glorie caufas , quae in od confiderationem venire folent, ac debent 3 us U longo intervallo. preecedet gloria Jefu, quip- qu pe que vera ; folida , ac perpetua erat: ut- m i pote qua benevolentià hominum non fimu- jins d làtà conftabat , ob magnitudinem beneficio- patt rum , & admirationem preftantiffimarum T virtutum ;. & divinze porentie Chrifti, .]l. f lorüm veró ininis, iuftabilis, & fluxa omnis ortls Ox 'gä—loria-»,. & ,.fi cum Chrifti honore confera- tur; prorfus umbratica, & theatrica erat: ful[ ) l j quippe:quam magna ex ;parte ftudia homi: npefä n* . num conciliabant ambitioforum, avarorum; aut-inopum : nitis " qui militig flipendiis , vel f4- lariis muneru m , aut rapinis alebantur : qui li facilé , oblat à meliore fpe, deferebant eos, 61 apPï quos fequebantur. Ad Chriftum (emper innumera homigum 1 dlenml multitudo confluebar i 2 - nul. 36 ;Drjsesu Cunis Ti — nullius lucri au(honoris-?p&, ad ul[.imas-foz qual litudines perfequens : qui usque adeó mira- ipiu culo abrepti erant earum rerum, qua magni- Qquei brií fic& ab eo glorioséque fiebant, ut & urbium, & neceffitudinum (üarum , arque etiam. füi qu :-Hzc folida Chrifti lt obliti effe . viderentur. gloria ,. perpetua erat : quam non ambi- ejts tio hominum,, aut avaritia paraverat, fed H Chrifli. majeftas .propriam. fibi. vendicabat : fio, qui non titulis , non armis ; .non opibus , tudi non auro ,. fed doctrinà operibüsque divinis ini totum orbem ad fui admirationem conver- Tent üut Neque enim, credendum eft, Chriftum Íde 23 regem , cujus proprium .munüs erat evan- gelizare , & illuftrare gloriam Dei Patris , Vitin ejüsque nomen manifeftare , (a) poftquam temp; advenit , latuiffe in [e] olorium , & obícuram üth( yitam filentio tranfegiffe. Quamvis enitn tf [ [ E meritó prior.Domini adventus humilis fuif- fe dicatur , id tamen-intelligere oportetcom- hd paratione adventüs fecundi. Alioqui de ? anu priore adventu. multa.à Prophetis pradicta t funt magnifica, atquegloriofa. Ut inter cg- i m Thep: tera ab Ifaia: b) £ccee zutelliget fervus meus: exaltabitur , elevabitmr , g fublimis erit val- fiüm de ,. & Palmo.74, Replebitur majeflate ejus Pel Il omiis ferra, Chriftus contemnend&e humane m' non hi f gloriæ magigeb -qugnqu'am gloria Bul ) (a) j(uaifz', ,?. - 41' ,(..[-,) Tfa. 53. [ Ü -CLARïITA'TE &)'GLO&IA.) 37 quzlivit , tamen glorià (c) non caruit : qua o Tif ipiius füblimia divinórum operum merita fe- P quebatur ;.ad eum plané- modum, quo um- :urbiufg brafequiturcorpus. Cujus rei fi exemplum eniam d quarimus, infpiciamus initia przedicationis, h C itatímque percipiemus vim divinz Virtutis ; n 4 ejüsque comitem , admirabilem - gloriam. t Hoc enim novum eft; & fingulare in. Chri- ndict fto ,. quód non paruis initiis , & modicis auctibus fama ejus, & ploria crevit, verüm opibüi, y dirit inipfo exordio pradicationis uno veluti mo- mento univeríam Judaam implevit. — Con- ) o Chridt fideremus quz à Joanne Evangelifta: cap. r. t d 2. 3. 4. narrantur.: Mox enim ab edito pri- varim miraculo in Cana Golileze , cum Jam yi Bu o tempus adeffet, quo fe patefacere orbi vellet, od adhuc ignotus , nisi.quód Joannis: Baptiftee teftimonio commendatus erat , : quatuor tan- n d ul tüm di(cipulis comitatus, ad celeberrimum mau Paíche feftum Hierofolymam venit, ibíque rcgnum Evangelicum fimul inchoavit , con- Moni! firmavit , & quàm illuftriffimum reddidit ; J tam certo-ac evidenti divinae virtutis arpu- men*o prolato, ut omnem humanam poten- a v D j tiam pudefaceret, toram Judeeorüm gentem permoveret, percelleret, & maximarum re- mW j rum vexfpe&atione' accenderet : cum H'agel... dæ'hümw m ? lo & funiculis fa&o,; negotiatores omnes ex- pulit é templo ; cum ovibus ac bobus : cüm qm // nummulariorum s effudit, mensásque fub- 3 . Ver- (c) Ut oan, 1. ibi : vidimus glóriam eju , quafi &c. 3f : Dz Jssu CunrsTi ide vertit; iis; qui columbas vendebant, merces fuas afportare juffis ;- acri addità objurpatio- fiad n ne,; gravíique probro violatz religionis ob- 0U. jecto ; eà auctoritate , ut ex tota multitudi- ne tot centenorum millium judaorum; qui aSe ad feftum convenerant , quíque ftudiofi fe- n &atores lepgis erant ; tot Sacerdotum ;: tot m Scribarum; Pharifzcorum; ac Principum ob yis 1 fua damna indignantium , nemo fefe com- d movere , aut refiftrere auderet, Hanc rem ln fi.quis exacté perpendat , comperiet verifTi- mum efle; quod diximus , etiam ipfà initia £anti m predicardonis Jefü longé clariffima fuiffe. & Propter edita.enim apud Hierofolymam in hoc Pafchz fefto fiona five miracula, qualia hd) 0af Nicodemus teftatur neminem (d) poffe face- re, nifi Deus fuerit cum eo , ftatim intra Ti lul paucos menfes , quibus verfatus eft in Ju- daa, tantam confecutus eft nominis clarita- '"*. f tem ; ut Joannis Baptifte celebritatem vin- U n (i) ceret, qua tum fümma erat : fcilicet eo tem- ut! pore ; quod paulüm pracetlit ejus captivi- Tün tatem. .. Tunc enim conftat Joannei ad fa- Ino ftigium honorisperveniffe ; quippe ad quem omnis Judeez regio egredererur , & Hiero- (un Int folymitee univerfi, üt Marcus ait. Et Jofe- abe phus(e teflatur, Joannem Baptiftam eà au- fus : &oritate fuiffe ,. ut plebs parata videretur, qmnibus in rebus illi ob;emperare : 'ac pro- inde U n usamem s (d) j'om;. 2 ( ( (e) Jof. lib. s8, éap, 7. Antig. CLARITATE & Groni1A. 39 — inde Herodes rex arbitraretur , fi joanneä;i'ta TR ] urgar.e- fuaderet ; futurum, 'ut populus à' fe defice- ret. Verba ejus inter cztera hac fünt : d'eé- onis d ultind d W 70 i v00ÓrT€ L ISZT 'aöfro.'ö TOlC a i?g im;q dv noic. p V1 dzrog daei ii Qégem » vrd vra, ey3p iaxeray ouuGoUN; v5 ixcivou. exQaicovrec , qioi ! ^. 7ToÀU xQÉi z1oy feyCira. apqiv veórsqov 6E dvmoU ya&Saa arooC aAv aveAiy. T0U pera GoAyG *y- pint fe QIt yov'ewc p ic v azqayua a, iuregy u6 va- ac t yo£iv. 1j OJAY vorodia. 3j igad ov d'ézjuloc ,. &C. Hanc omnem Joannis Baptiftee gloriam Jefus teeril (iini tantüm exorfus fuperavit ; qui' eodem illo tempore ; & Joanne in Galilaeam digreffo , & adhuc predicante , plures (f) difcipulos muni ; ul habuiffe legitur, & plures baptiz^ffe, quàm Joannes.: quamobrem difcipuli Joannis , glo- ;o[fe lM f t rie Jefu invidentes ; dicunt (g) Joanm: Rabbi , qui evat tecum traus Sfovdanem , cut 1& p l zu te[limonium perbibui[Hi , ecce. bic baptizat , , diri €9 omnes veniunt ad eum. us adeó in exor- g dio (h) contigerunt praedicationis Chrifti , u ut Mattheus , Marcus, & Lucas harum re- j capüï"j' rum narrationem przetermiferint , quz poft- m odum à folo Joanne Evangelifta prodira d u fünt, primis quatuor capitibus ; uti dixi- V & mus ;.ac fcripferint; Jefum pradicare ceepiffe Ri ab eo rempore ; quo Baptifta carceri inclu- pà! que.à yth fus eft : quód parva effe. cenferent, 4 Chrifio yi (f) Joan. 4. " (g) goan. $. Hieron. ad. Algafam quaft. 1. toini. 5, " (h) Janfen, in Concordia. 4o. . Dr Jzso CnunisTI! — Qnini Ghrifto pefta funt in Judea , adhuc prædi'- canté Joanne , pree iis,'quaz ab eo gefta funt tis d ficil in'Galilea , Joanne jam comprehenfo. — Ex talibus primordiis, & quafi preludiis Jefu ad quO gloriam judicare poífumus , quanta fame (ert ejus celebritas , & fplendor gloric fuerit; qui poftquam , Joanne in carcerem conjecto; I65 tüm non jam in deferto, quàó poft Pafchi feftum fecefferat ; fed frequentibus fynagogis pra- Tos, to.f dicare , & aperté ac palàm divinam poten: tiam , bonitatem , ac fapientiam fuam exfe- p rere ; & mirandis operibus , atque admira: &tn bili doctrinà mundo approbare capit. Ci- quir cero'(i) perfectam ploriam tribus partibus t u cottftare dicit : Si diligit multitudo, fi fide: haBet , fi cum admiratione , laude , & ho- Quo Nihil horum defuife nofe dignum putát. a Chrifto ; ex ordine declaraturi fürnus. PPri- ; müm dilectionem , ftudium , & fivorem: [ multitudinis mirificum erga Jefum fuitfe; per- CTant petuus ad eum totius Judaici populi concur- fni fus declárar, ^Tanta autem erat undiqueap: Qe properantium ad Jefüm hominum multitudo v t r eX tora (k) Judea, Galilea , Idumaa; ex (j finibus Tyri & Sidonis, ex regione ulua i Jordanem ,. ex univerfà Syria; aliisque vici- df nis regnis, ut ubique mulra hominum millia n eernerentur : adeó, ut credendum fit , nüs- D'ete quam non üt minimum ad decem aut octo ho- mni- )u () Lib. . offic- cap. 3 À » (k) Mattb. 4.. Mar. 5. Q !i QLARI'TA TE & GLOXIA. 4 ETE r minum millia,plerun&äüd ver ó myriades mul« bl tas apud eum congregatas. Quod non dif- ficile erit veluno argumento probare.. Nam i quo temjx re Jefus primum epulum in: de- y f (erto prebuit, Ev-angeli&æ (cribunt adfuiffe fürt quinque millia virorum , prarer 1) mulie- )Hjeaou res & pueros: in altero veró quatuor viro- fehur rum millia; itidem preeter mulieres & pue- ros.. Prius autem illud miraculum in defer- j r pOlCH to-factum ab omnibus fcribitur : quó pro- m^, & quód ibi fame m a pter loci difficultate um lip etiam- periclitandum efflet , par erat venire Praterea Paíche (m) " quàm pauciífimos. u Qu id tempus erat: quo tempore folenne erat j omnibus Hierofolymam proficifci , quot- Adhec id &t quot Judaicee religionis eflenr. n tl tempüs erat ; quo tempore , ür Marcus ad- j P dir; Apoftoli, qui pauló anté à Domino ad qoiet predicandum fuerant em iffi , jam reverfi f jl o erant. ldeóque, inquit; ducebat eos Do- j oofi ( minus (n) ad defertum locum , ut requief- cerent paululum, — Érau? euim: qui veniebant, N 1que zil J e? vedibanut , multi ; €g. mec [patium mandu- Ü candi babebant. Illud tempus ; .& is locus m à Domino deligebantur ; quibus quàm pau- r ciffimi fequerentur. Attamen videmus ; qe' Jl j quinque virorum millia eó loci conveniffe ; g m 1flïunu preter mulieres & pueros : quos fi addide- b Minsnsià. w[O&O LO '1'18? p (l)— LM/ttt./J. "N P d (m) 7oan..6. : (n) Mar. $. 42 Dr 'JAESU CHRisTI ;:ïs ; numerum feré duplicaveris. Ecce igi- minu tur ad octo (0) aut decem hominum millia, Vico -que non fecura fünt Chriftum , fed prave- um nerunt. Viderunt (p) eos a/euutes , .inquit Eo i Marcus , €9 cognoverunt. multi : €9. pedejtves : ls de. omnibus civitatibus concurverumt illuc , 2 tudin prevenevunt eos,. Secundum epulum itidem 11 lK exhibitum eft in folitudine adeó vaftà , afpe- defel rà, atque.incultà, ut turbze , qua jam per m continuum triduum ejus loci incommoda d toleraverat , fame pereundum fuerit , nifi t Chrifti benignitas füccurriffet :. qui jejunam prat turbam dimittere, noluit ,. ne. deficerent in I via, ut Mattheus (q) refert. In hoc peri- Ts culo deprehenfà funt ad octo aut decem ho- pto minum millia , numero videlicet. geminato. OpU Tanra erat Jefu gloria , & magnitudo rerum Nupr eftarum. Porró his locis defertis fi tanta Qp ; ominum multitudo confluxit. ,. quid tunc frni factum.credemus, quoties ingrederetur vicos QUs Galileze, omnium toto orbe populofiffimos? UT & civitates hominibus refertas ? Jofephus m in vita fua , & libro 3. :r) de bello Judaico b fcribit, in Galileea vicos cum civiratibus qua- M lis non. eXq dringentos (s) fuiffe, in guorum fingu minüs at ."(o) Vide Orig. c?m*ra n eljitm lib. 2. Eu j eb. 4'?[). $ M'P- W h]w 6. de demonfhr. Evang. p) Mar. o. (q) Mattb. 15 (r) Cap. s. () B Qj 3 G) Qua:!rïnge;ntos. exemplar Bafile. habet du !l gia. x TéTTQQSC; id eft 204, In vit: Jofe. Ql CraRgirATE & GroRiA. 43 minüs quindecim millia habitatorum 'effeut. n n Vicos autem dicimus, quos Evangeliftze ze- | pris poTóAu, vocant , oppida fine muris , üt , IN Euthymius (t).docet. Ex his omnibus fre- | pedejh; quentiffimis locis quantam hominum multi- illllf ] - tudinem concurrifle par erit . credere ,. cum n iti in iis locis fe oftenderer, quando eum ad Qä ) 3([6' deferti interiora fecedentem ad octo aut de- jnr cem homimum millia fecuta fuerint? Quid ormmii autem etiam tunc factum arbitrabimur, quo- rit, i ties reverteretur in terram Genefar ? in qua jeunt preter Bethfüidam & Capharnaum , non &ent 1 ipnobiles urbes , Tarichea erat ; ac Tibe- h rias, civitates ampliffimae , & Capharnao m proximz : ex quarum.una Tarichea ; cum wntt opus effet, ad quadraginta virorum millia ad yoreti pugnam educebantur, üàt Jofephus (u) tefta- j u tur: in akera ; nempe Tiberiade ; fexcenti fenatores effenr, üt idem Jofephus fcribit, qii gt cujus haec verba funt: vrcav «?v (ouXuiy co» Qua in regione magnum at cay «ic s£axociov7. o erga Jefüm ftudium totius multitudinis vige- Jo ]Ud&d bàt ; quippe qua & difcedentem detinere, bus xactyem , (X) & advenientem cupidiffimé il mUU j excipere folita effet: uri fa&tum legimus, cum p j (f ex Gerafenorumregione reverteretür, Nam, Eb 'll' 1 g üt Lucas (y) ait, erant omnes -exfp,eäl.antes 'gum. (f) Eutb. 1'1; i. Mar. (u) 7 0 f : lib.^2. cap. 26. die bcl. Sud. (x) Luc. . . a lel Q Lue. 8.- j 44 Drz: ]'iasqü-:-" CnuhR1ISTI1 À Er Marcus , cum fümmo diluculo egrefï'us dund eflet ad orandum, & Petrus ceteríque qua- DEU fitum inveniffent : omes, inquiunt ; qu«- f?um g vYurt te. Et (z) cum rever(us effet ex defer- ETA to., de quo modó locuti fümus , in terram ha Quvl Genefàr , & cognoviffent eum , inquit Mat- theeus ,. (aa) viri loci illius , mifevunt. in uni- Qibs . veram vegiogem illam , eg. obtuleyunt ei omnes docit malé babentes. muli Nimirum. ubique tam denfà populorum agmina ex finoulis urbibus, xa- Ti Utv 7& (bb) zrájuv;- properáffe lepuntur, ut füb- inide ad mare fe recipere cogeretur; & ne gon ' ab irruentibus , & veluti conplobatis turbis Citat cómprimeretuür , de navi concionari : unde la f multitudiriem in lirtus velut in theatrum (cc) (dd) [ Qceí effufam commodiüs alloqueretur. Ita enim UT fcriptum eft Marci 4.. E* dixis difcipulis fuis, ur avicula ffbi defevvivet , propter. tuvbam , L il ne comprimerent eum. - Multos egim fanabat : ' jta ut trvuevent in eum, Vivziaey adrày ut t illum tangevent , quotquot. babebant plagas. & Rn g cap. 4. Zterum cepit. doceve ad mave : Q9 con- dgot gregata. efl ad eum turba multa , ita ut navim ln en 0'(5;1 [ — d a[cen-* VU!ggf, (z) Marc z. (a3) Matt. 15. Cum[b | fbb) Lzac. g. m (ec) Jofephas lib. 4. 'cap. 77. De bel. ]uci. ;I'arichæa, C d inquit , ficut & Tiberias üvro'po:g eUca , , id éft, Quf ub monte pofita erat, adiacebar, Utraque vero ftagno Tarichea ad Meridionalem Genefa- reth ftagni partem , Ti berias veró ad OCdeenta- ( lem. PJiz. lib. ;. cap. : e (")Ilax: CrAR(iTATE & GLORIA. 45 — n q « cendens federet im mavi : &g ommis tuvba civ- ytequ ca mave fuper tevram evat. ltem. Luc. 5. Fa- f ) gï&ï* &um e[t. autem, cum tuvbe ivruevent in eum , ex d exiRcexar, ut audivent verbum Dei , & mox n n Jedeus docebat de navicula turbas.. Haec omnia Qu N diveríis temporibus contigerunt, üt Janfe- "EL nius .Epifcopus Gandavenfis in Concordia docet. TL Preeterea tantus ad eum confluxus multitudinis .fiebat ob divinorum operum "mdt )ibUS) u magnitudinem ,& excellentiam doctrinz , h ur(h- ut vix pree hominum undique fefe velut ag- glomerantium turba , ac famsg celebritate T civitates inoredi poffet. Leprofus, qui ab qis I g Jefu fanatus:fuerat , egref/us ,- inquit Marcus, (dd) eepis predicave &2 diffamare - [eymonem , m hoc eft fpargere & divulpare; zta ut jam gon lt iif pofJet manifeflà introive in civitatem , fed fovis, in defertis locis effet. — Et. conveniebant ad eum y n wndique. KEx Lucas cap. 12. (ee) cumex con- y n vivio Pharifzi íe recepiffet , multas homi- T num myriades conoeregaras-fcribit , & velut [ plggi?!- f TL aggeratas , ita ut fe invicem conculcarenr. Ita enim Gracus textus habet ; £vriova 0a T f?fff gv upidd. ov 0y^ov : pro his verbis, quae in Ql*fä » * Multis turbis cir- n vulgato textu habentur cumftantibus. Ut autem conítet , immen- fam multitudinem perpetuó agpregari foli- ïud. ITMIICM! tam- ad Jefüm , ha voces faciunr , 'Jterum, 4564, idf— .—rur(ïr;ä , ficut F?FIFUCVF , & fimiles ; 'que lg'vö" EE um * (dd) Mar, ;, d'iaenoicen. L "d - (ee) Lsc. 12. ) X | 4 6 Dr ]rsu Cuntisri- päfïifn'(ff') reperiuntur. Ut certum fit ; ve- d fc 1 (j rum effe, quod Dominus dixit, fe in occul- to (gg) locutum efle nihil : Et Paulus (hh) TT eftum. onint Agrippe repi ; nihil in angulo Ubique enim ac femper omnibus re b us ge- Ti tion f rendis populus teftis intererat , ubique tur- bze aderant : five per agros iter faceret, ubi- * dq que praecedebant : ii) & fequébantur turba ; (g) . fi procedebat , procedebanr & ille ; fic. ubi T. j fuübfifleret , fübfiftebant : kk) & ille , eüm- n Cum Ui qu que cingebant, corone in modurn. fé ad orandum fübduceret , adventum ejus Qütten raeftolabantur : ficut accidit in monte Ta- U: ( bor (1l). Cum per urbes incederet , feque- M denfaf batur eutn turba multa , & comprimebant eum , (mm) eoweS2uGey , x (nn) ewemvey». Qs Nimirum in:platearum anguftiis tam vehe- Disi q menter arctati atque afflictati , ut fe mutuó Ib qu fuffocarent. K Hoc enim voces ille fignifi- ClpL cant , quas pofüimus, Quoties autem do- TWj Thon mum reverfüs effet , nihilo plus quietis im- us ( que Pet—rare' poterat : üt Apat'et ex Marci cap ubi &i miopdjsie €mp (ff) Mar. *z. 3« 4.:7: 8. 10. t (gg) Joan. 78. (hli)- Ad. ;c. (ii) Mattb. 20: Luc. :8- .L uc. 7.jcum iret Naim. ( 90) ! kk) Lwc. z4. (PP) | (ll) gE7 N q). e [// -d?ajl*pb. Itabyrion vocat. lib. 4, ?P' 2, dt bf (mm) AMar. s. [, (nn) Lwe; $. J CraRiTATE & GLORIA. 47 d hs ] l j ! ] ubi fic fcriptum eft : (oö) Et erat omizs civi- i nf ^ ::- tas congvegata ad januam., — Yrem'cap. 2. (pp) dus ( Et auditum eff, quàd im domo e[Jet : 9 conve- vltr uevunt multi , ita ut uon capevent ueque ad ja- Q5 | puam , vd ayQüc a?v JUQav Ut intelligantur iq non fuiffe capacia mültitudinis etiam illa lo- d cà; quze circa januamerant. — Rurfüs Marci 3; y hat (qq) Ez veniunt ad donium : $9 comvenit ite- f vum turba , ita ut mom po[Jeut meque pauemn j p, d manducare. Sic Luce 9. (rr ^ & aliis locis. Ubique multitudines aderant turbarum con- , yum df currentium , üt interpres Luce r 1. (ss.) ver- tit : & àr Grecé fcriptum eft, - &zra3gorCo- note 1 usve., hoc eft, fefe coacervantium & con- ] yimfbä[ denfantium.. Nusquam Jefüs in-occulto lo- curus' effe legitur', aut feciffe quicquaim ; i t thf' nisi quód fübinde ad lioras aliquot dimitte- ret; aut relinqueret turbas; ut vel oraret, vel d mu'r,ü.t uo- difcipulis fidei myfteria exponeret. iif modo enim potuiffet abícondi civitas , fuper: ia ' montem pofita ? & doctrine , divinorüm- gest que operum veluti fuleur poni füb modio ?. at CaP'i j Nunquam erat oriofüs : femper idocebat , femper fanabat. Circumibat , inquit Mat- z / caftel-. theeus , (tt) ?g/'us omne; civitates , 69 h —da, koo) 'Mm-. 1. m M (pp) Marc, z. (qq Mar. 3. V, 4. WP: i (rr) Ut Lsc. ;9, in Jericho, (ss) Luc. z. (tt) Martb. g, 48 Dz ]esu Cunisti PEPSEAM Ed tss la, docens in [ynagogi; eorum , $g j)v:edicd,m h ( Eva:zgelium wgm' ; Qg.cuvang omnem la;zgu;)- nullus venr, €$ omiem ufmitatem. Duee enimiftze compa precipue caufze canti concursüs erant. Quo üs,. modo factum eft , ut in dies latiüs fefe dif- TT fundente , non per Judaam. modó , fed per ficum ( omnia etiam finitima;regna famà Jefu , ftu- Eempo* dióque multitudinis erga eum .crefcente ; r confluentium quoquead eum hominum mul- tetre titudo creíceret. Qu« non multó - poft ini- tagin tium predicationis adeà in immenfüm aucta t r a eft, ut jam non ampliüs folus Jefüs fuflice- led l ret- docendis ac fanandis turbis ;; & ob id R]üm ( a primüm Apoftolos mirteret. ante fe binos., (uu) ad turbam diducendam ; quibus fimili "m rarione defatigatis, (xx) alios ad exemplum ts r fonin Moyfi delegavet ,. huic negotio idoneos; di cipulos feptuaginta ( yy) duos : qui & ipft m pr&dicando, ac fanando turbas diftinerent; Bu *pramitfi in omnem locum, quó Jefus venta- ii ruserat, Meffis zz) enim multa , operarii r - pauci erant. Atque heac quidem füfficere prafi credimus ad. probandam claritatem -Don*ni fchg Jefü , & perpetuó confluentis ad eum mul- ttipe titudinis numerofitatem. 'Tamen noluimus lr omittere;que de gloriofoillo leguntur ingrei- lii fu Hierofolymorum , in-ultimo Pafchee fe- od O. — NU A d & (uu) Mattb. 10. (xx) Marc. 6, (vy) In Luc. 16, as (a:a) J (a2) €Matth. 9. (bbb) l CrantTATE & GroniA, 49 " flo. -Qpi quidem ita honorificus fuir ; ut ei n enmi nullus Romanorum Imperatorum triumphus comparandus fit, nifi forté quis ita fit affec- «( tus , ut fine pompa ferculorum , ccetero- t rümque apparatuum vanitate, nihil magni- y li Matthaeus 32a? refert. eo j ficum effe putet; Jjb tempore toram civitatem' commotam fuiffe. t igeid€, inquit ; vróoa W 7róui. , id eft; velut um terre motu concuffa fuit, — Hzc ipitur civi- pE tas in hunc modum velut $ fuis fedibus emo- Yom tà; pro incredibili defiderio fpectandi & au- (s ffro diendi Jefüm , operze prerium eft videre, pri- )&obi* müm quantam multitudinem effuderit ad de- corandum celebrem illum inoreffüm in ur- jlb [s bem : deinde quis fequentibus diebus con- ] u tinuis, quibus apud Hierofolymam ante paf- oe0 g fionem verfabatur , concurfüs ad eum ; ^ & ul T quàm fervens ftudium totius multitudinis (il J erga eum fuerit, - Sunt enim füpra modum us f d magnifica; quae eo tempore peftà memoran- 1 l d tur. - Jofephus bbb) fcribit, Ceftio Gailo, em 1 prefidi Syriee , imperante Nerone , in Pa- " fchee fefto occürriffe ex urbe Hierofolyma TL trigefies centena millia-Judeorum. |(Quod neutiquam incredibile videtur iis, quibus an- yntut j tiquitates Judaice ignote non funt. Non abfurdum erit credere , non minorem tur- ; p bam occurriffe Chrifto. Id quod:non diffi- a nar- cile erit probare ex iis; quæ Evangeli& rant, .. (aaa) Mattb. 21, | (bbb) Lib. de bel Tud, cap. 15. $0 Ds ])'asu CuniSTI rant , fi quidem—e—ä diligenter cum Jofephi hiftoria conferantur. Joannes capite 12. di- ünva cit turbam. multam , quz venerat ad diem (iens feftum , veniffe obviàm Chrifto ; & Phari- tuiid ízeos tantam vim populi, & favorem cernen- mojl vof- res, inter fe dixiffe : //ideris, quia mihil p D7 cimus : ecce mundus totus po[l eum abiit. uid font ex his verbis , aliis indefinité , aliis univer- [ faliter prolatis; aliud conjicere licebit, quàm Qp tot millia in occurfum Jefü egreffía , quot in tj illo Pafchae fefto Jofephus refert congregari Ti folere ? qua non fuiffe infra quadragehies o eg centena hominum millia, clar& patet ex iis, ttn | Confirmant que füprà (ccc) tradidimus. bus : id, quod diximus , ea, que in illa civitate D quatuor reliquis iftius ultimi fefti diebus, qui fit( paffionem preecefferunr, & hunc, de quo agi- (üi) inus , ingreffum fecuti funt; gefta effe Evan- "'l'eftantur enim in celebri baz] geliftee narrant. ij illo toríus Judaicae gentis conventu admira- UT bilem fuiffe audientiam Jefu : totius populi lal propenfam erga eum volunratem : & fre- puln quentiam in te mplo apud eum multó maxi- penc ram fuiffe. Sic enim Lucas (ddd) fcri- dO&l bit : £* erat docens quotidie in templo. . Prit- divi cipes autem Saceydotum , $9. Scriba , €g Prin- lglm cipes plebis quevebant eum perdeve : &g non'it- veniebant , quid facerent alii. Omnis enim po- ) pulus . fufpen[us evat , audiens illum , 0 ^ac yde ( 420 Xbb (ccc) Sup cap. s. tüh (ddd) Lwc. ;p. W) i * CrAmRmiTATE & GroR!A. $1 T T ydg dzac i£«xpiuavro duroU dxojav. Hoc eft, univerfus populus pendebat ab ore ejus, au- A diens eum, (eee) Item capite 2r. Eaf au- x P zei diebus docens iu templo : no&libus verà exiens, | Gof li Mï movabatur in monte, qui vocatur Oliveti : gg omnis populus manicabat , dp9piC« , id eft , j Qi ; Uni mané ventitabat ad eum , im zemplo , audire eum, | Item Marc. :1. (fffj Quo audito , Prin- Jt, qui cipes Sacerdotum , &2 Scvibe quevebant , quo- qui i amodo eum perdeveut : timebant euim eum , quo- ; FY miam univer[a turba admivabatur [uper do&tri. dnpi 9e ejus, Ex Marci 12. (geg) — E£ multa turba gt eum libegter audivit. ln Grecis ex emplari- opfimu bus articulus additur hoc modo : 0 7ToÀUG Jucrit $x^oc , Multa turba illa; de qua modoó dixe- jeDUS ql,fi rat (hhh) totius populi. Item Matth. 2r. b qug' (iii) Cum audiffc ent Principes Sacerdotum, es ov ' Pharifei parabolas ejus , coguoverunt , quàd ! j Csïkbfi Cevet : de ipfes di Qg quavemtes eum teneve , ti- j u* snuevunt tuvbas , quoniam frc babebant. ut Prophetam eum s Cum audimus , univerfum po- TU pulum fümmo mané ventitáffe ad Jefum, pe- g pendiffe ab ore ejus omnem illam turb am, doctrinam ejus admiratam , libenter eu m au- T f i diviffe , honoràffe velut Prophetam ; intel- jfh hn ligimus totius deaicæ gentis multitudinem, qu n 2 quae "L j L (eee)- Luc. 2r. ;! (fff) Mar. z. P (ggs) Mar. i. (hhh) Mar. ;; Qu) Mat. 7 $2 Dz Jesu CunisTI : kni qua ad feftum convenerat, avide in tem- Bs . npt plum adeum audiendum concurriffe. Quam turbam etiam in ingreffü , de quo modó lo- fiüs D fri ; euti fümus , Hierofolymorum obviam fa- &tam non minüs credibile eft , quie tot cen- fivore farin tenorum millium füit , quot jam diximus. fio f Verüm opportuné quarat aliquis ; num to- VOl tam illam Scribarum,; Pharifzeorum, Sacer- nita dotum , Principum turbam; caeterorürmique adverfariorum cohortem fe&aram Jefüm; Venit. fl éjüsque doctrinae avidam fuiffe, & ingref- df fum illum Hierofolymorum etiam "celebràffe dicemus ? Hoc fané conftat , maximam u- adie tc ber daici populipartem Jefu gloriee faviffe. Mul- eVenf tos enim non folüm & plebis , verüm etiam [iO, i Principum /kkk) numero ; quanquam pro- ODpre pter Pharif&eos non confirerentur ; credidiffe tamen Joannes teftatur. ^ Et dudum antea Que fa! ü'uyidög( diffenfio ; (Ill; &xízuo ; in turba Hierofoly- us mis, &inipíó etiam Principum & Phari- venit fiórum concilio fchifmna , (fínmm) exícua; Quep fuiffe legitur propter Jefüm : variantibusfci- licet de eo opinionibus , populi ; Principum QUOt N & Pharifzeorum. Hoc autem ultimo tem- Y U l pore praedicationis , fama Jefü praeclara erat; (f & gloria ad füummum venerat : adeó ut con- !]I ; fin, ftet, eo tempore inndirerabilem credentium, i ayt faventium Tefü multitudinem fuiffe , qui 61 cin — (kkk) 7oan. 22. U (1l) 3oan. 7. [ (mmm) Joan. o, & ibi Chryfuff. bomif,'$ (üuo) 53 C[,ARITAT'E & GLOIiIi.- 11 l & in inerefiu illo; de quo agimus , conte- Qu mptà fynagogee cenfurá, (nnn) in publico to- li V tius gentis conventu ; prafentibus Phari- 10 j t (zis, cum ramis palmarum ei occurrentes; r favorem ac fidem fauftis acclamationibus te- flari non dubitabant, eíque ranquam Meffize ( Ti fuo fupremum honorem tribuere , intentis vocibus clamantes: (ooo Benedictus, qui ve- , M* nitrexin nomineDomini : Benedictum, quod vonit venit regnum patris noftri David. . O(anna l JCFUW' filio.David. |Gloriain excelfis. Ofànna in ur altiffimis. Et fequentibus quatuor. diebus elebri jmin audiendi affiduitate, atque avidirate ftudium, ac benevolentiam fuam fíàtis probabant, so ri[ïe. N eventu , ut Pharifeorum invidia, obftina- füm CU.' tio, ac vis omnis procul dubio victa atque um Y oppreífa videretur. Dicemus itaque pleros- | qi que faviffe Chrifto , magnificé de eo fenfiffe; hum 4f jol avidósque doéctrinz ejus percipiendee fuiffe: omnes veró paiïïm ad eum audiendum con- n veniffe, non eos modó, qui crederent , ejüs- jqe que plorize faverent, verüm etiam illos omnes; o quotquot ei adverfarentur. Nam & illichoc b Pafche tempore ubique adfuiffe leguntur. jtim? Ut Matth. 21. Cum . veni[[et. ia templum , ac- « ce[Jerunt ad eum docentejm. Pvineipes: Sacerdo- gt Et iterum in fine fum , €9' Seniores populi. f M capitis : Cum audilJeut Principes -Sacerdorum, T m g Pharifei pavabolas equs , cognovevuut, quà Ü 3 4 d —— (nnn) De qua Joan. 9. (o00) Mat. 2(. Mare. 14.. Lutc. 29. Z»an. a. f $4 Dr Jzsu CunisT: p decir de ipfes diceret. Ex capite—z;. Coy.zgwggfis' au; — licd zem Phavifeis , interrogavit eos Sefus , diceus: Qiuti uid vobis videtur de Chriflo ? & Lucas(ppp) t anm teftis eft , Pharif&os etiam multó anté ad omni Jefu do&trinam venire folitos : quemadmo- omn dum tunc accidit , cum paralyticus à qua- ip tuor viris deportatus, per tegulas demiffs Cam eft ante pedes Jefü. — Pawum eff , inquit; in fatun una dierum , eg ipfe fedebat docens. .E evant & Phari[ei fedentes , 9 legis do&loves , qui vene- tores vant ex omni caflello Galilee , €g Shudee , 9 Hierufalem. Ex his omnibus id conftat , Muttl l quod initio diximus , ingentem Judaici po- puli , aliarümque gentium confluxum ad fe- Qper fum, acproinde maximam claritatem, & glo- Py riam ejus fuiffe. KHic enim perpetuus con- quir fluxus fümmam voluntatem , & amorem frun univerfi populi erga Jefüm declarat.. Quam ml primam perfecte plorie partem effe diximus. fis Q feme ht; CAPUT VII. flmp par Appendix Capitis przcedentis. Q« Uz de multitudine fectatorum Domini on Jefu , déque Judaici populi favore er- tl a eum diximus, nullis comprobavimus au- Q á oritatibus vererum fcriptorum , ne fermo- Ie) nis curfus impediretur. Proinde nonnulla abïeq teftimonia in hunc locum coniecimus , que fem. L d decla- iiby (ppp) uc, 4 CLARITATE &*GLO-RIA. 55 declarant, quenam illorum fententia fuerit 1 T hac de re. Cui rei neceffarium vifüm eft " : diutiüs infiftere : quód hic error multorum n animis aliiüs infederit ; ut credant Jefum aj omnibus Judais odiofum, aut invifum ; ab omnibus rejectum , aur. conremptum fuiffe, IT ! dem à paucis veró tanrüm difcipulis receptum : cum & diverío conftet , neminem ei adver- Iqui 1 [] fatum, praeter Principes plerósque, Scribas, ]u ' 1j u & Pharifeos , quód ab eo tanquam pecca- Nam, ür Ferus in 7 tores increparentur. conft, Mattheeum recté ait, non recusáffent Chri- ftum nec Herodes nec Judei ,. nifi arguiffet ii operaeorum. Hs exceptis, reliqui omnes m propenfàerga Jefum voluntate fuerunt: quan- ol ( quam non omnes ; quod ejus majeftate di- gnum effet , de eo fentirent , verüm longé m . ] Jl demiffiüs, quàm par fuit: partim quód ccle- ftis difciplinae auctor , & dux nihil pre fe (inima ferret ejusmodi , qualia mundus mirari fo- let; fed contraria omnia amplecteretur , & | ample&tenda doceret , humilitatem ; pau- pertatem , obedientiam , crucem ; quà re (sl credendum eft multos craflos , & carnales ( poto homines offenfos fuiffe : partim quód mul- ta humiliter gefferit ad probandam humane fyot d carnis veritatem — Sed non ideo contemne- qmis IK W) re Jefum poterant, propter ea; quz gloriosc It ab eo fiebant , ad comprobandam divinita- ) non usv tem, "Verüm longe humili üs; üt dixi, fen- tiebant ; quàm par fuit. Muli Chriftum " & Meft- 4 Dr]J]ssu CuRisTI. - —— &.Metliam (a. confitebanrur, pauci (bjfiüüm 8X&(þ1 Dei: cateri tantüm Prophetam ,. (c) aut ingen alioqui magnum virum ,. Deoque apprime mó charum predicabant: ficut. nec omnes pa- X ) (T ribus animis accedebant ad eum. AI li CICs fum'ai dentes in-Jefüm , ur falutem confequeren- Tint tur animarum : alii, ut faniratem corpo- p rum ; nonnulli, ut corporali cibo alerentur: legis (d) multi curiofitatis tantàm gratià , ut fpe- ïQCQE &taculis oculos pafcerent, & reverti ad fuos , dicerent : (e) Vidimus mirabilia hodie, Ut ii eft apud Haimonem. .(f) llli omnes di&a len Jefü , & fa:ta laudabant. Soli Principes ; y & Pharifei plerique omnes , non ob aliud Tum affectabantur Jefüm , nisi ut venarentur ali- lite quid ; quod criminarentür , & traducerent fieb tf apud populum ; cum propter mirifica ftu- dia univerfi populi erga eum , nihil (g).per bene vim tentare auderent ; viri alioqui valde po- Qu tentes , & fummàá au&toritate prediti ; . ma- Q gnis regibus, & ipfi quano imperiq .For- & midolofi. -:« "Tertullianus lib. contra Gentes Ad Qu * doctrinam veró ejus quia revincebantur 1j n.5 Ità «- magiftri p;imo.räsque Judaoru: fir EE —— T0 exafpef (a) Zoam. 5. 9,:10. 1. t2 BU (b) Petras Mattb; 16. Cacu $ Toan. o. fütm (c). Mar. 22 Lac. g. ;ac.., 7 Que (e) Luc.. s, Vffe (f) Fomil. in Dominie. $ pOJi 'Ej;-iplmn. Wtl (g) /Mat. :. Mar. «2, CLAR ITAII"l(ï & GrORIA. $7 /b) Wt W exafperabantur ; maximé quód ad eum * [f4 ( ingens multitudo deflecteret ; ut poftre- « ippt mó oblatum Pontio Pilato , Syriam tunc [14 TK $ ex parte Romana procuranti , violentià ( ] Àli fuffragiorum in crucem dedi fibi extorfe- rint. -lreneus lib. 4. cap. s. Ideo Scribze, iquet 44 ? a & Pharifzi , qui ceeperunt à remporibus ilerentt legis contemnere Deum, nec verbum ejus m receperunt, id eft; non crediderunt Chri- [(4 11 ad fm fto. De quibus Ifaàias ait : Principes tui die, U indicto audientes funt , focii furum , di- ec c s d licentes munera, fectantes retributionem,: f pupillis non judicantes, & judicium vidua- Cc r rum nonattendentes. . Et Hieremias fimi- €C d* liter : Qu — i preefuünt populo meo ; me ne-- wlüoret fciebant. Filiieniminfenfati, & impruden- [44 r o tes fünt. — Sapientes fünt in maló faciendo, [44 lg bene autem facere . non' cognoverunt. V ) j Quotquot autem timebant, & folliciti erant circa levem e [(4 (; n o jus; ipfi accurr erunt Chrifto, & falvari fünt omnes. &C 1p€ [) Origenes contra Celfum lib. 2. Verüm .mec quo pzéto non mendacii arguendus eft Cel- [14 hu : fi Judeus , cum ait, ad decem nautzs Je- nd un; ! fum legiffe ; cum & ipfi Judzi inficias non irent, non decem modoó , vel cen- a tum ; vel mille fibi hunc fecreviffe ; fed [4 turmatim nunc millia decem, nunc quin- que , atque adeó tam multos ad fe contra- [í4 xiffe , ut vel in folitudinis loca fint confe- cuti, qua fola poflent tam confertam mul- [(4 4 D 5 titu- « 58 Dz ]zsu Cunrisri st €c titudinem capere. u per Jefüm non movit € € folüm mirificis verbis inflructa , verüm bvan €c * re, & mirandis operibus confirmata, Deo (s jam crederet. Idem füper cap. 2 1. Matth. vitàsi traét. 19. interpretans hunc locum , * Qua- paun « venuteg eum teneve , timuevunt tuvbas : Mas, m € [4 inquit , turbas fic fapientes de eo , & pa- Qflen [14 [44 ratas pugnare pro eo contra impugnantes, phet timent Principes & Pharifzi, & non pof- cba « funt infidiari ei, volentes eum tenere. Don €c €c Idem in Matth. 26. tract. 35. poft princip. if & ante medium. Idem lib. 3. contra Cel- d [44 fum. Et conftat fan& , iftorum , fcilicet lm Judaorum, maximam multitudinem illud Nv(s afferuiffe ; & credidiffe hunc effe de quo ] fit anté prophetatum. Qi * D. Chryfoft. inter cetera Homil. 65. vt füper Joannem : Quemadmodum divitiz Pictl incautos perdere confueverunt , ita & Ó ec rincipatus. llle námque in avaritiam ; f i f ic in infaniam hominem impellit. Ecce Tht « Judaorum turba , que fübdita erat, bene lr €c * fentit : Principes veró infaniunt, Etpo CI'G] multa: Quomodo ergo cum non palàm UI «c ambularet in Judaea , & in defertum fecef- f [44 fifler , iterum audenter reverritur ? Quo- €c fel niam eorum furorem abfentià fuà jam ex- t « «c finxerat. — Adhec multitudo praecedens, fl & fübfequens füfficiens erat, quae eos; ne «c füm .quid in Chriftum molirentur , perterre- | « rer. Nullum enim miraculum adeó eos ( * mo- (ü! — CriagiTATE & GLORIA., 59 um a movit, üt Lazari refurrectio, Et alius Va [14 Evangelifta dicir, quód ftraverunt ad pe- Y D des ejus veftimenta : & quód univerfa ci- . Mat [14 vitas commota , perquam honorificé rece- . [(4 | 'twü. perunt. Et deinde L] Ramos autem pal- n 'üaï; marum & olivarum , & veftes flraverunt, 1&P* oftendentes majorem jam , quàm de Pro- « gnantcs pheta, deeo opinionem habere, Et di- [44 p cebant : Benediétus, qui venit in nomine « (&ng Domini, Vides hoc maximé eos marore [44 prin affeciffe, quód omnes crederent, Deo non m Q « effe contrarium, — Sed hoc maximé popu- « | fc'üicef lum fcindebat , quód à Patre venire fe di- mll ceret,. «* Ee [f4 edegi Lactantius lib. 4. Inftitut. dcap. 16. Er- [(4 0, inquit, cum magnus populus ad eum, omi A [í4 vel ob juftitiam, quam docebat, vel ob mi- « yii racula, que faciebat , fübinde conflueret, r "Ti [Í4 & precepta ejus audiret , & à Deo mif- [(4 [ il füm , Deíque filium crederet; tum pri- 44 I[ Ew mores Judeorum, & Sacerdotes irà ftimu- lati , quód ab eo tanquam peccatores in- [(4 Ef u « D crepabantur ; & invidia depravati , quód confluente ad eum multitudine.contemni [(4 j [44 fe , ac deferi videbant ; &, quod caput [(4 ( fÍceleris eorum fuit , ftultitià, & errore ce- T Ü cati , & immemores preceptorum czele- [44 &c æcedcn: ftium, ac Prophetarum, coiérunt adverfüs eum. « leo J L [(4 Idem eodem cap. Increpiti ergo fzepe yti NI à Chrifto Judei ; exprobrante illis pecca- « ta 66 60 Dz Jzse Cunisr: p ta & injuflitias, & à populo pené deferti, « minil concitati fünt ad eum necandum. « Haec nf eft fententia veterum de prima parte glorie Lepin Domini Jefu: quam conftare diximus fummá t univerfi judaici- populi benevolentià ; atque () R amoreerpgaeum, Quem amorem perperuus, (jt l & indefeffus ad eum concurfus declarat. f () i, m CAPUT VIII. pf ET De vehementi admiratione : fim | omnium ob ftupenda miracu- Tr US ( la Chrifti, dem Unc tranfimus ad aliam glorie parrem, quod N & inquiremus, quanta fueritconcurren- türv tis populi admiratio, propter inaudita mira- Vl fe cula Jefu , aliásque res pené incredibiles. Qu Credendum eft. autem , admirationem po- t CAI puli cantam fuiffe, quantam fa&orum admi- jTte rabilium magnitudo exigebat, fcilicet ingen- feus tem. INimirumilleadvenerat toties promif- fe n fus Meffias , & Dominator : (a):cujus inter U0 cetera.nomina erant, pele , & el gibor; Admirabilis , & Deus potens. Quorum [ prius Jacob cum Deo luctanti , & Manue (b) E £ facrificanti; utrumque veró Ifaiee (c) revela- p r E ET MA e HOT — —— tum fuit; quem qpprtebat rgf'ponder mini — J (») Malac, s. TU —— (b) Sud. 15. — L (9 lfa. 9. — —— UL ITMM E pE ss C CraniTATE & GLORIA. | 6i —] lr minifuo. De eo enim predietum (d) fue- Ti rat, fore;'ut multi fuper eo obítupefcerent. : gloriæ Legimus paffim in Evangeliis ; prae magni- ; fhmm tudine miraculorum Chrifti:turbas admiratas ,Uj (e) fuiffe: ampliüs (f) admiratas : timuiffe rpatu (g) timore magno : expaviffe: (h) obftupuif- ln (e (i):ftupore magno : plus (k) magis ftupu- iffe... Que verba vehementem quidem ani- . mi pertarbatioriem indicant : attamen Evan- geliftee: Gteecis verbis ufi funt; quee eamani- fiohe mni affectionem tum fignificantiüs exprimunt, tum ipfim commotionis vehementiam cla- Q riüs oftendunr. "Uruntur enim verbo qui- dem 3auudew ; quod mirari ; & qoGéidan , quod timere fignificat : fed plerumqueutun- tür verbo exvAXvrec* a. (1) Quo declarant, mourme fpe&tantes fuiffe menteþercul?ös ; ac veluti la mjra- concuffos , ídque fübitó. . -Eo Matthzeus uti- reiió tür cap. 7. 13. 22. Marcus r. 6. 7 Lucas 4. nam n g 9. Frequenter etiam utuntur verbo :zícadrau, $g d5ic. uo declarant, eo$ fibi vifos apud « & promzr fe non efle , adeó ut vix crederent fe-men- eri'mi- qu b* t1s compotes fu-iü"e, tu-ïn"c, ;um illa fi n är;gculg h u 1 ( *,1'34 ifü- j l ; ( (:) Mat. 7. cap. 8. cap. (f)- Marc. 7. g. ca?-. " æ'cæter * J [fc; (g) Mar. 4. n (h) Mar. 9 d/ Q) Mar. s. & Ck) Mar. Ó (D. Martb, 2. 07 22, Mar. 1. 0' 7. Lac. 4. 9. 62 Dz Jzsu Cunisri o quoq racula füis ipfi oculis cernerent, àt Matthasi 12. Marci2. Luce 5., Utuntur autemetiam lüt,q VOTA verbis àix3auCéida: , Sap Cóc. Que non Tntg parvam vim habent, & attositum effe fioni- finil ficant , àt Marci 1. 9. Lucee. 4. 5. ac aliis lo- It di[ cis. Hac autem verba quanquam ingentem admirantis animi commotionem fatis expli- prale (dum, cent, videmus tamen quandoque addita que- dam, qua vim earum vocum intenderent, ( Ti veluti Marci cap. 6. iav &x. 7reQíaooU v $a- Qnfe ToiG $£ezrAMagovro , vehementiflimé, vel fu- pra modum extra fe pofiti, aut mente mo- lus Ie? m ti videbantur. Item (m) cap. y. s£éevcar (xgaciy ueyd Am ; id eft, mente alienati füunt; Teyt: extafi magnà , & Marci 7. (n) vzspvrsqicoue ell:| i£emAi«corro ,. vehementiffimé percelleban- Fim ( tur, Porró mirum non eft, turbas tantà ad- lter Ü miratione , ftupore , ac pavore correptas fuif- Íe Erant enimea, quz fieri videbant mira- qux| cula ejusmodi, ut fidem omnem füperare vi- Qu derentur. [üt « Nam;, ut omittamus reliqua; quàm erant increcibilia, quàm grandia erant lm miracula fanationum ! Neque enim pauci ho- rines fanabantur, aut uno, ac certo laboran- tes morbi, aut vitii genere, aut rali, de quo (o) fanando nonnulla fpes reliqua effet: verüm | quotquot ad Jefüm accedebant, aut adduce- | bantur, ornnes plenam fanitatem recipiebant; (s 3 l[ï quo- p | | (m) Mar. s. ibi: ob&upuerunt—ftupore magno, JD Ü (n) Mm.'c. ^E fii » ampliüs admirabantur, CraRITATE & GrORIA. 65 d at wquocurxque fporbi, aut vitii genere teneren- meti tur, quamlibet atroci , immedicabili , aut in- 2uæ fit veterato , ídque ftatim, ac fubitó, — Quee duze tante conílernationis caufzeerant. Nifi enim Iu : dlis ) fanáffet omnes, ídque continuó , non fuiflet res digna admiratione tantà. Quod autem ngentæ prafentanea fuerit virtus Chrifli ad. fanan- l p dum, multa exempla declarant. Sic enim dinqe enderet focrus Petri continuó /0) fanata fuit: paraly- "TT ticus ftatim (p. furrexit: Ceeci apud Jericho confeftim (q) vifumreceperunt: leprofus ple- vll Ante mo nus leprá ftatim(r) mundatus eft: puella duo- decim annorum mortua, confeftim (s) fur- diont rexit: mulier contracta confeftim (t) erecta iil eít: Lazarusquatriduanus ad Jefu juffum fta- n tim (u) & fepulchro prodiit: decem leprofi -cellebaiï Ui u inter X) eundum mundati funt,. Hujuscemo- di exempla paffim (y) funt obvia, Porró j [ ynu quód omnes omnino fanitati reftitueret, quot- quot ad eum adducerentur , & vel tanpgeren- t reh[]ü'ää tur ab eo, aut ipfi vel fimbriam tantüm ve- ftimenti ejus apprehenderent; id plan? con- x ftat; a j li? (o). Mar. ;. j,iP (p) Mar. 2. i fouü (q) Mat. :o. Mar. 10. Luc. :$. ii (r) Mar. . Mattb. 8. Luc. $ (s) Mar. s. Lac. 8. Ed ( Luc. 275. p (u) joan. 1. d )d (x) Luc. 77. (y) Us Jean.5g. L«c. 8 64 Dz ]esu CERISTI ftat, unóque atque altero te ft —. onio mzmii- m fefítum reddetur, Sic enim Ma d i'a tthaeus cap. at X füm x 8. fcribit : Z'efpere fatfo ; obtulevunt ei multos; d«emonia. babentes : 63 ejiciebat. [pivitus.verle, qi a Id factum €9 omnes 1halà. babeutes. cuvavit. am; eft apud Capharnaum; in initio predicatio- llig [ nis.. Rurfüs Lucas cap. 6. Szeti? in lococam- fcrbit peflvi s & turba difcipulorum ejus:, 48 anulti- 17 zudo:copio[a plebis., ab oumni Judea , $$ Hie- fit, T vujalem &5 mavitima Tyvi , eg Sidonis 5 qui Syrin veneragt, ut. audivent eum, Q9 [amaventur d- lau« m guoribus fuis. . .Et qui vexabantur à fpavitibus l Mm ammuudis , curabautur. . ..E£t ommis tuvba qua- Wirts: vebat eum tangeve : quia virtus de illo exilat; 1 i e9 fanabat omues... Hocfactum eít tunc, cum & doceretin monte, Item Marcus cap. 6. poft- &m quam Jefus pavit quinque millia: virorum: Tenio preter mulieres & pueros; transfretáffeeum fhirii Ícribit ,.&. veniffe in. terram. Genefareth: & tot Cümque egvefj. e[Jent ; inquit 5 de mavi s ;com 0 finuó coguoverunt eum.: Qg percuvvemtes unie Qs ver[am.vegiouem. ijam., ceperunt àn grabatis Civita eof; qui malé babebants civcimnfevre:y ubi au- CU diebant eum ef[[e. l, Et quocunque introibat n vicos , vel in villas , aut civitates y-in plateis tid, gouebant infirmos , & deprecabantus eum y ait duud vel fanbriam ve[flimenti ejus. tangevent : & &O)w quotquot tangebant eum , [alvi fiebamt, |.Sic 972( Martheeus cap. 12. & aliis (z) locis. Qlæ loca:claré oftendunt, neminem à Chrifto re- v) M — ia Q L. - (z) Mattb. cap. 4« 9. ia T * V M — CramiTATÉ & GLORIA, io fit pudiatum eorum omnium , quotquot fàni- BU tatis récuperandze gratiá acceffiffent, — Ceete- Í i rüm ne quis exiftimet paucos egros fuiífe, TO qui adirent Jefüm , aut deportarentur ad | tht eum ; Matthazus addit, omnes, quotquot in Piict illis regionibus erant ; adductos. Ita enim luttts fcribit cap. 14. Miferugt m univev[am v egio- uem illam, €g obtulevunt ei omues 1nalà baben- j g nl g z. Iremcap. 4.— Zfbzit opinio ejus in totam Vr ! Syviam : 9 obtulevunt ei omnes malé babentes, " varizs languovibus , €? tormentis comprebenfos. | ii Et Marcus cap. 3. Cum feceff/ffet , inquit ; ad ii mave , multos [auabat , ita ut arvuevent in. eum , m ut illum tangevent , quotquot. babebant plagas. J at : Hoec erat illa tanti ftuporis caufa , quód , & e .l Püïï cüm ex tota Galilea , Judaa , Idumaa , E THotu. regione trans Jordanem , ex Decapoli , ex af maritimis Tyri, & Sidonis locis ; atque adeó n ex tota Syria, atque Arabia egroti ad Jefüm ' jj omnes adducerentur , aut corpore vitiati , omnes itidem fànarentur, Circuibat ommes ejt civitates , 9 caflella , inquit Matthaeus , (2) T Ó , iif cuvans ommem lagguovem ,€ ompem infirmita- zem. Sanabanturleprofi , paralytici , luna- m i tici, demoniaci, hydropici , furdi, muri, I [ claudi, ceci, qui corpore erant (b) contra- r f : i , T &o , & quotquot habebant (c) plagas, us- j (W: sryac. Quee in corpore erant imperfecta , L perfi- n ii] jni (2) Mïnt. 9- ii (b) Luc. 15. -'/ (c) Mar. s. Lue, 7. 66 Dz Jzsu CunisT! Eerficiebantur : qu& deerant , addebanrur, Mate, uin & membra creabantur ex integro. lili um fü qui manum aridam (d) habebat , tnanus in- Kütem teora reftituta eft : Caeco nato (e) oculorum We5, ( ufüs, quem natura negaverat, non reddi- fiplcy tus , fed datus eft omnino novus;: Debiles [umvi remiffi funt fani. Ita enim legimus Martthei m 15. Ef acce[]erunt. ad eum tuvbe multe , ba- Bv benutes [ecum mutos , c«cos , claudos , debiles, üt um eg aljos mmultos : &9 projécevumt eos ad pedes tj eiu$ , €9 cuvavit eos. Ouo loco obiter ani- dleny inadvertere debemus ; pro hac voce, debi- do) fiV les , ab Evangeliüa fcriprum efle xuAAoUc. COrtum Euthymius (f) & Theophyla&us , Graci preter authores, ac Beatus Hieronymus docent xuA- Qu g AoUc dictgs, qui manibus carerent. Id quod Qeí infüper aperté probatur ex Mattheei cap. 18. Tonum Ubi hec vox xvAAàc; pro qua in vulgato te- Jutt; f xtu legimus, debilis ; opponitur, duas manus b habenti. Ibi enim dicitur rnelius effe ; :xv2- D n Aà», manibus carentem , ingredi in vitam, medim quàm duas manus habentem mitti in ignem CTedte gerernum. Et Marci 9; Bonum eft tibi xvA- (]UG, ( Aiy introire in vitam, quàm duas manus ha- poff bentem ire in gehennam. — Hac res eó per- Dter ( tinet , ur intelligamus, iis, qui manus non eà po- haberent , à Domino Cregtas mnanus, : teitate —— — " (g) .7 ! 1) I (d) Mat. 1. (e) Joan. o. 1J My (f) Eutbymius in cap. 15. Q9 18. Mat. Theopb. in cap. 1 J ( li) 15. Matt. Hieron. in j. cap. Mattb. Eraf. in eap. " 9. Marci ia Annot. h) f ao CraRITATE & GromniA, 67 ïebanmt. teflate ; quà Lazarum (p) quatriduanum ; ac p Iäi: us i jam foetentem revocavit ad vitam : & flo- rentem (h) ficum arefecit : quà quinque pa- uculorum u nes, (i) & duos pifces ad e m modum mul- n f :Däk tiplicavit, ut füffizerent turbze quinque mil- lium virorum, & totidem mulieruni ac pue- Matk Wuih rorum ; id quod non erat minus , quàm creare ex nihilo : qu3 vertit elementa rerum; , U i(, üt cum eX a Iï'. qua (k) vinum faceret , aliáque al j ejusdem generis. D g d alterando Quz omnia immediatà ; creando, transmutando , augen- gdw do ; five incrementa rebus preftando, item ] WNWJ, corrumpendo , & corru ) Grtt pta redintegrando , preter nature ordinem ab eo fiebant , abs- x que aliquo naturalium. caufarum concurfü, UX [ Quae folius Dei (ünt opera : neque ullà da- n a M monum arte effici poffünr. Damones enim, o juxra B. Auguflinum , ( localiter movere poffunt etiam immediaté; item alterar e pof- f n funt intercedentibus caufis fécundis , five mediaté., activa fcilicet patfivis appli cando: n creare veró, rerum (uübftanti * as mutare , aliá- H h que, quas diximus efficere, nullo (m) modo mus poffunt. Haec igitur illa o pera erant; pro- "r pter que turbe tantopere commover entur, www 2 i;en; mäw - L t ^ (g) .751174. U. // .(hb) . Mat.. 21. ()) -Matt. 14. k) 7oanm.». whæ? V) Lib. 3. de Trinit. caþ.þä?.' Q 9. tom. 3 u Sm) Vide Pet. Pompanat. lib. de iucantat 68 Dz Jrsu Cunisti dicentes: (n) Nunquam fic apparuit in Ifraél. s $i Haec illa erant opera, qualia nemo alius fe- Nn cit, preter eum, cujus nomen' 0) adimirabi- le eft in univerfà terra ; ab «eterno parara in t hoc , ut homines increduli ad fidem addu- cerentuf ; (p) juxta id, quod Chriftus apud i Joannem (q. ait : 52 opera zon feci[Jem 3n eis; u« memo alius fecit , peccatum mom babevent: : Pni ER gunc autem viderunt. 'Yalia opera Ariftote- Ü lici nifi vidiffenr , non credidiffent fieri po- COtti tuiffe, qui aliquid immediaté à Deo; & fiue gritud fecundarum caufarum interventu , quia nun- i f (emor quam viderant , non poffe fieri credebant: bus [ fed pofteaquam viderunr, cum 'Thoma cre- diderunt. Neque enim terpiverfationi, aut LT Manife- nüllig incredulitati locus ,relinquebatur. fytl ^ fi& enim Jefü opera ejusmodi erant ; ut in füeran nullam naturalem caufam referri poffent. mus, | Qu« res quia fpectatu pulcherrima eít; non ravabimur eam pauló apertiüs, atque expli- hiti N X T catiüs e onere. Philofophi negant ex ni- hilo confieri poffe aliquid; aut fubitó crefce- É mda re : fed queque füa de materia grandefcere; -Si(: & ?im [ alique oportet ; inquit Lucretius. Tunt; Nam fí de mibilo fievent , fubità exoä*iremm Df e inquit ; (s *ün) | IEncevto [patio , a. alienis pntrtibus anti, . tll 43 m Ii'ünca (n) ;Matt. 9. T (o) P/al. 8. « (p) S. Thom..Par. 3, Í 43 art, ; ï?lpm (q) Joan. i. CLARITATE &.AGLORIA. 65 — :'i nlf Nec porrà augendis vebus [patio fovez ufus Seninis ad coitum, à ttibilo [reve[ceve poJJeut: | al'ms xX Nam fievent. juvenes fubitó ex. infantibus »avols , par-atz"r: m at E tevrdque exorta vepentà avbu[la [alivent. (tg Quovum Ól fievi ; mapife[lum efl : omnia a ugnao ht Paulatün crefcunt , üt pav e[l , [emine certo. d imperium veró Chrifti, res creato & rf exorte fünr, aut excreverunt ad juftam ma- f jn 0; & i gnitudinem ; absque ullius adjectione mate- rig , fübitó ; ut ea, quee attulimus exempla, ia t r demonítrant, aliáque ejusdem generis, qui- bus omnipotentiam füuam mundo approba- homu a vit , & vim nullis terminis circeumclufam , F&IiOUiJ : Mai nullis nature legibus , aut Philofophorum reoulis fübjectam. lis, quibus manus aridz äü[ u ! fuerant , vel mance , & trunce , uti dixi- j W mus; manus vegete, plense, perfecke fu- u lj bitó reftitute füunt. — Quibus pedes, vel cru- ( t u ra truncata erant, itidem pedes, & cruürafor- mabanrur , nullà affumptà materià , fübito. Mu Sic enim intelligendum eft; quód fanati fue- n rint claudi omnes , quotquot adducli fue- runt ad Jefum. Hec enim vox ; Yo20c ; gronf*'m' non eum tantüm fignificat , cui pedes;, aut crura intorta , luxata , fradia, contuía, vel j ( debilia fünt , verüm etiam curta , manca, "trunca, . Hocenim aperté probatur ex Mar- 'ci cap- 9. & Mattheer 18 Quibus locis fic zuus [candalizat 1e, am- f'cripfum eft: $7 pes E 3 'þllm L.À 70 Dz Jzsu Cunisri puta illum. — Bonum efl tibi claudum (XmÀiv) regule ( 0l intvoire in vitam «ter&am , quàm duos pedes babentem snitti in ge/Jermam. Hic maunife(té ibsqu Xe^oc nominatur , qui altero pede caret. bit Omne igitur claudorum genus fubiró fana- fido: batur, ficut & mutorum. — Videlicet quibus finir inftrumenta à natura indita non erant, qui- (ti) bus vocem formarent; aut fi aliquo modo lmcï formarent ; eam tamen non reclé , aut inof- lm fense diftinguerent , xoqoi xj 44o'y A Àoi (1) 5 iqu iis fübitó inftrumenta concinnata , vel crea- (ie f ta funt. Surdis quoque inftrumenta parata fetr funt , quibus voces, & fonos exciperent; U nullà re adhibità aut applicatà. | Cecis item lo bus. innumeris , praertim caeco (s) nato ; oculi ex nulla materia, faltem idonea, creati fünr. &n Tan iNam lutum oculis illitum, humano judicio, & juxta nature inítitutze rationem , aptum 1i ol non erat ad creandum oculos. Neque enim Ttg ex omnibus rebus omne genus naíci poteft, Cü) inquit Lucretius. Ejusdem generis eft, quód fs. femel atque iterum ad ipfius juffüm panes ac piíces fübitó excreveruntinter fumentium ( manus. Nam pifces ex pifcibus , panes ex ( b) panibus fübitó crefcere, vel augefcere non poffunt. Quazque enim de füa materia gran- Q) defcere oportet, üt diximus : & qus&e au- It r, juxta gentur, adveniente corpore .augentu (R) .regu- («). — n ( () Mar. 7. (ee) , F .(9 ..7o'an, 9. [ CLARITATE & Gron1A. 71 xw) regulan3 () Phyficorum. - |dem judicium eff I0f de omnibus alrerationibus à . Chrifto . factis yitis absque ulliusaffumptione materize ídque fu- , G bito. Deprofligatione morborum omnium ii y fa&ta folo (u) juffu, aut (x) manus, vel (y) j (]Ulülk fimbrig ta£tu , aut etiam ab (z) abfente : de nt, u l (aa) lepra continuó abftería : de (bb) para- g m tüici membris ftatim folidatis , ad eum mo- qu um 4 dum, ut (cc) lectum fuum tolleret, in quo g f à quaruor viris deportatus fuerat : aliorüm- T T que morborum omnium fanatione : & omnis u generis (dd , vàsov ; (ee) uagryov , (ff) 92- cdyov ; (gg) dét eiy , morborum , flagel- lpeïen. TU iteqe lorum, tormentorum , imbecillitatum : qui- bus nominibus omnia omnino morborum , 0; (Qii & malorum innumerabilium genera defi- ell (Hïlïz ) ju(ïlGG gnantur, quibus humanum genus confliécta- rifolet, .Idem fentiendum de rerum trans- l;äpmfï e at mutationibus ; & corruptionibus fubitó fa- Chri- l POR* &is , que à folo Deo fieri poffunt. ítus absque ulla confueta corporum additio- .Cü) qu6 ne, mp 4 lmenntü 9) iib- 8. Pbyf. cap. 7 a (u) Mat. g. (x).Luc. 4. - a (y) . ;Mat. 14. Luc. 8. i (z) joan. s. u (a:) Ut fup. boc. cap. ! (bb) Mar. a. r (cc) 4bid, (?' Mattb. 9. ? (dd) L«c. 4 6. (ee) Mar. 3. Luc. 7. (£) Matt. 4. (gg) Luc. 5. " 8. 72 ^cDr jxesv CugisTL ——À—À Q ne , mutatione , aut transpofitione , vertit ^naturam rerum : ut cum fubitó fex hydrias p aque plenas mutaret in vinum optimum : tinty if cum florentem ficum arefacerer: aliaque per- -ageret, quav pofüimus, Qu corpora cele- d "ftia , quas inrelli 'entias , aut rouc Ariftoteles, AU five mentes cele j ia corpora moventes, que ityr 'talia operentur : quas atomos Epicurus hic ttptr "adferet , ex quarum fortuito concur(ü nihil Venid non efficere folet ? uid iidem dicent de flium 'mortuis in vitam revocatis ? Illi enim hegant 08 "quiequam in individuo redire in priftinum I my &m -ftatum , & corruptum renafci : fed (hh) fümma rerum , inquiunt , novatur feimper, tü ex alióque alius ftatus excipere omnia debert. tenti * Quid dicent de Lazaro quatriduano , ac fe- Gtire -Ttente ex fe ) ulchro ftatim prodeunte ad r juffum Chrifti ] quid de aliis multis mortuis T D -non folüm à Chrifto, verüm etiam ab Apo- DT itemf -ftolis , quoties ufus poftularet , vitee red- ditis ? Nam & illis poteftas (ii) data eft à V Chrifto , mortuos fufcitandi. Et Chriftus non tres folummodo ad vitam reftituit, quos Evangelia commemorant , fed & alios mul- tos.. Nam& eo tempore, quo nuncii Joan- (mr nis Baptiftee adiéórunt eum, mortuos füfcita- u— (n) ( bat : ut patet ex (kk) Matthæq', & (1]) Lc k a. UP (y) (hl) Lucr. lib. $. Gi) Mat. 20. (kk) Mat. i. (M) Lec. 7. CLi&RiTATE & GroRia. —— i Ca. Hec [uünt miranda , ingentia ; ftu- ; W du hv penda miracula Jefu , qua animos omnium ptimum: tantopere commoverent, que nullo nature artificio fieri poffunr, qualia Philofophi (mm) u ori d negabant ; etiam à Deo fieri poffe , absque rl » agente fecundo : (nn) cujusmodi daemones DI qL* imitari non poflünt : üt omnium fzeculorum »icurusfli experimenta demonftrant. "l'aliaopera con- uf t veniebat facere Jefüm , ut fe probaret efle (i ^ flium Dei , & Dominum naturz : ut ex i m €o, quód preter naturz ordinem multa fecit nf in mundo , fidem faceret fe e(fe, per quein & materia omnis creata , & mundus condi- TU i tus eft : ac proinde admirabilis .divinze. po- i d u kN tentiz, & bonitatis fue confideratione , ex- citaret in cordibus hominum, & fundaret n* j gut firmam fidem, juxta ipfius fententiam, cum d gt ait: (00) Ofera, que ego facio in nomine Pa- ?vis mei , bec teflimonium pevbibent de me.. Et mïb Aj v iterum : (pp) Opera , que dedit mihi Pater , | d "ur pevficiam ea , ipfa opera, que ego facio . zeflimonrium pevbibent de me , E C quia | (hrot Patev mifft me. TL j (mm) Vide Petr. Pompenatium — lib. d& Incantat, " d €ap. 7. U [ ü]ldi (nn) Iren. lib. 3. .cap. $8. I : )b (oo) Soan. 0. (pp) Joar. s. Es CA. 74 Dr ]|rsu CumisT: (odi l pina CAPU' IX ii ua ratione miracula Domuni phete te D - J&fu probent, eum effe Deum. el.in Xpofulmus, quanta fuerit admiratio populi dum E ob ftupenda miracula Jefu : Nunc latiüs od profequemur tante admirationis cauíam, 1b ho ícilicer quód. miracula ejusmodi effent, ut r eum reítarentur eíle : Deum. Joan. Picus 71!//171[, Mirandule Comes, hanc conclufionem ponit tind inter alias non o gentas , aliquando fcripto vul- dudih gatas, (a), quód mir acula Jefu probent 1pfum N eum: noa tam ratione fac1end1, quàm ra- (nan tione modi faciendi; fic enim loqultur, nem- Ui pe quód ea faceret auctoritate proprià, non gil(lf( alienà. Idque probat hácratione : quód Apo- ftoli, & feptuaginta difcipuli talia fecerunt, D Verüm hloc interer at qualia Chriftus fecir. : lm quód Chriftus peculiari fibi modo ufus,e g in edendls miraculis, poteftate videlicet pro- C prià. Ut cum ait leprofo: (b) Volo, mun- ( dare; cum ait czcis : (9) Creditis, quia hoc offum facere vobis? item adolefcenti : (d) ico tibi furae & Centurioni: Ego veniam,. ( & curabo eum. Id quod B. Chryfo&omus (9 d1h— ) (; l) (a) Anno 32 (; (b) Matt^. g. d) (c) -Mattb. 9. P (d) Luc.7, c. Mattb. $. (n) CrARITATE ET Gx;orkm. 75 —5 (e) diligeüf&i* äHrBtä?Aþo—&-oli, (f )& feptuä,— h: ginta (g) duo difcipuli, fimilia quidem mi- racula ediderunt, verüm in nomine Jefu. Pro- Donir phete quoque miracula gefferunt, fed virtu- Cum. te Dei. Id quoniam animadverfione dignum eít, indicavimus, & propofüimus examinan- Y dum. Judai fatebantur miracula Jefü ejus- hunc Ht modi efle, utà daemone fieri non poffent: nec . euin ab homine, nifi vitute Dei, üt cum dicerent: e[fnts t (h) H«c verba son funt demomium. babentis, »n, D nunquid daemonium pote[fl cecovum oculos ape- n pOüt vire ?. Et caecus: (1) 4 feeculo, inquit, zoz eff auditum , p n uia quis aperuit oculos c«ci natz. yetpt Nifi. e[let 7 hic à Deo, uon poterat. faceve quies , Qu quam,. ltem Nicodemus: (k) Scimus quia à jgr st Deo venifli magifler, uemo enim potefl. bec f- lpflïä; W gna facere, qua tu facis, siff fuevit Deus cuia ;]u()dA;X" £. Sed non propterea credebant eum efle f Deum, verüm Prophetam, aut Chriftum fi- r lium David, àt cum ajunt: (1) Propbeta ma- o ulise gnus furvexit im mobis. . Ytem : (m) Chriffus d gt D cum venerit , nunquid pluva figna faciet ; quàm o, m qu«e bic facit? & mox dicebant : Hic efl veré qulä l Pro- (centi; e (e) Hom.26. in. Mattb.8 0 4 TT thym. in 7. Luce, 1 DO Ho-mf 65. i?? .70(fn. H Eu- (b (£) Mattb.i0, yfo Ü (g) Loc. :o. 9 (h) 3oan.16 (i Joam.9. (k) 7oan. ;. (D) Lac. 7. (m) Joan.7 76 Dz Jrsu CunisT: — Propheta. — lii dicebant ,. bic. eft- Chviflus. quàd dist Multi quidem aliquid de eo fufpicabantur homine majus,üt cum ajunt: (n) Quod eff boc (it ii verbum ?. quia in poteflate, €? virtute imperat ejiccïer; immundis [pivitibus , ? exeunt. . Verüm quód 001 infirà fibi vi uteretur, quod Dei proprium LU T eft, id fané quàm obfcuré percipiebant, licet tjdn omnia ejus miracula id teftatiffimum redde- u h rent. Sed Apoftoli, & feptuaginra duo di- Fis, fcipuli ignorare non poterant, qui familiari- bj f ter cum Chrifto ver(ibantur, & pleniüs in- ( 6 ' ftrucli erant in fide: quíque in ejus nomine, ( " C ii eepros (o) fanaverant, leprofos mundaverant; Qd deemones ejecerant, mortuos excitaverant 4 fliüg vitam, quarum rerum miraculo cum feptua- utel ginta duo difcipuli tenerentur ; (p) Domine Qtm inquiunt, eziam demonia fubjiciuntur uobis in fionis 120mine tuo. Et Apoftoli Petri ore confitentut; Íhts (q) effe Chriftum filium Dei vivi; per natu- Qub ram fcilicet Dei filium, & Deum, qualem tioe| poft refürrectionem 'Thomas agnovit, cum Verf]m 1 ait: Dominus weus, €$ Deus meus.. D. Chry- us foftomus (r) exemplis probat, Chriftum nul- Avf lis.precibus ufuüm in .prodendis miraculis: fv quandóque etiam nec Apoftolos; íed -tan- yerbi d fOI'tö: gurqmodo invocáffe nomen Jefu ; ob - quö (j (n) Lec. 5. (o) Mare.6. Luc.o. ä (p) Luc. »o. (q) Matzh, 16. l ! ä (l') H0m4-63.. in 70(/0. z. Vide $. T/JW".":. :.4,7& t LE? CraRITATE ET - GEÓRIA. p2 quód femel ipfis à Chrifto poteftas (s) darà jcbu effet, « Sic enim fcriprum eft Matth 10. De* m dit illis pote[latem fpivituum iuimundovum , -ut i eJicevent eos, 69 curarent omiem languoven, €g àmqi ompmem itrfivinitatem. Ex mox: Tufiimos curate; yropt HIOYTUOS. fufcitate , leprofos amuudate ,. demones bt ejicite.: Prophetee femper adhibebant preces; Sicut m ni üt Euthymius ait in cap. 7. Lucee. , dio? Elias, (t) & Elifzeus u) fecerunt: 'nifi forté fimiit Dei juffa miracula patrarent ; üt de Moyfe; ln (x) &'1faia (y) legimus. Utrique autem; o difcipuli, & Prophete; Dei virtute miracula ayett edebant: Chriftus, unicus Dei per naturam wenutté filius; naturali ac fibi proprià vi; ac poteftate utebatur, Hec hactenus ad interpretatio- m f€pm3' Do;z(iiä nem; & declarationem Joannis Pici propofi- ) li tionis diéta füffician. — Ceterüm D. Augu- Jf yrftent ii ftinus (z) probat, Jefum peculiaribus fibi g m quibusdam polluiffe miraculis, qua non ra- tione modi faciendi tantüm;, üt ille loquitur; ] quaïfn T l[ CN? verüm etiam ipsà ratione íui divinitatem p r ejus declarabant : quze nec Prophetis, nec Apoftolis tributa fuére, fed foli Chrifto re- jlum ? m fervata. . Quam fententiam vifüm eft ipfius T. quiunt; f j yeybis exponere. "'RSed nullis, in « cormr- f )b ld i qll ; (s) Vide Hilarium canone.10. in- Mattb. x (t) 2 Reg.o7. Q7 a8. (u) 4. Reg. 4. (x) Exod.4. Q7 7. (y) fa. 58 (2) Epifl. s. d?' S,lïb.an;a: f*an * q43 ,:zwrï,,,.;.'v 78 Dz ]zsv C,HRISTI' [44 competentibus mügn-iks' claruerunt tante : date, majeftatis indicia : quia larvalis illa pur- ' exfy ario, debilium cure, reddita vita defun- i gitari €c * debu à is, fi-& alia confiderentur; Deo parva «€ funt. * &or & Fatemur quidem & nos, talia.qua- dam fecifle Prophetas. Nam in his fienis X mpre « quid excellentius, quàm mortuos refürre- " bj &« xiffe ? Fecit hoc Helias, fecit hoc Helifzeus, E « Nam de Magorum miraculis, utrüm etiam [ dUS, |44 mortuos füfcitaverint, illi viderint, qui & «.ggf [44 fCaon |(4 Apulejum, fe contra magicarum artium crimina copiofitfimé defendentem , conan- f getur [(4 tur non accufando, fed laudando convin- M « «( mo( « cere. INos legimus, Magos /Egyptiorum, artium iftarum peritiffimos, à Moyfé fa- MU « mulo Dei füperatos: cum illi queedam mi- " par [ « OPU( « ra nefandis artibus agerent; ille, Deo fup- pliciter invocato ; machinamenta eorum [ fPOH [f4 [ 00 cunéta fübverteret. Sed & ipfe Moyfes, « « n & & cateri Prophete veraciffimi, Dominum Chriítum rophetaverunt, & gloriam ma- M « nam ei d e derunt. M Hunc non tanquam [ «c pü [44 parem fibi, nec in eadem miraculorum potentia fuperiorem, fed plané Dominum; q n &c MT [(4 Deum omnium, & hominem propter ho- [ mines factum, venturum preenuntiaverunt., Ü [(4 Qui ropterea & ipfe talia facere voluit, (t&u « ne e i [(1 et abfürdum; quae per illos fécerat, ( « mp fi ipfe non faceret. Sed tamen & aliquid &e. €c ( proprium facere debuir. Nafci de virgi- li «c m afcen- ) U Re; à mortuis refurgerg:, in ccelu - « .dere, CrsnRITATE ET GLORIA. 79 $ erecckui — — Il « dere, hocDeo qui parum purat, q-ui'dfpluls & il &c exfpecten ignoro. Arbitror enimtalia fia- i d gitarij qualia gerens hominem facere non [44 )eo pn debuit, . Nam in principio erat Verburm, [11 & omnia per ipfum facta fünt. . INum ho- tdllà i [(1 mine affumpto alium mundum facere de- hii [44 y teliti buit, ut eum efle crederemus, per quem fa&tus efít mundus? Sed: nec major mun- Heli [(4 "ür t dus, nec iíti zequalis in hoc. mundo fieri & nt,qii pofíet. Si autern minorem faceret infra iftum, fimiliter hoc quoque parum puta- m At $, Qu retur, Quia non oporrebat, ut novum fa- p du «c ceret mundum, nova fecit in mundo. Ho- 1f mo enim de Virgine procreatus, & à mor- r j Mi d tuis in eerernam vitam refufcitatus,. & fu- « ginn per colos exalratus , potentius fortaífe opus eft, quàm mundus. Hoc forté re- ]oy y; a fpondent íe faétum non credere. Quid ergo fiet hominibus , qui minima contem- : Mf punr, majora non credunt? Reddita.vita Jmitif yum D* defunétis ideo non creditur, quia & alii fecerunt, & parum eít Deo. . Caro, pro- u pria de Virgine creata; & à morte in &ter- n jj na vita fuper coelos levata ideo non credi- tur, quia nemo fecit; & competit Deo. Ac 1) i er hoc, que fibi qüisque facilia non fa- gj Gu, fed captu putar, equo animo accipit : fupra ea, veluti ficta pro falíis ducit.. Noli $ fCCüïä eis effe fimilis, obfecro te. Difputantur &de haec latiüs, & omnes quaftionum neceffa- d "t « que pan- ii s riarum finus perfcrutati, -diícufsí « duntur. (l. dc['ï: $o Dr lzsu CiaisrI gereuama « duntur. Sed intellectui fides aditum ape- fervatü « yit, infidelitas claudit. * Hzc Auguftinus. & pot Igitur duobus modis miracula Jefu probant eum efle Deum — Primüm ratione modi fa- pa!'ata | edendi ciendi, uti diximus; quód preporenti illà vi, t» ha fibi proprià, uteretur in peraoendis miracu- R. lis. Deinde nonnulla etiam fibi miracula re- din : fervavit, quz ipsá fui naturá convincunt, & Inter Q clamant effe Deum. ualia füunt, quod na- prafen tus eft de virgine : quód fecreta (a2) cordium, Ms &, quid eflet in homine, noóflet, & fciret (bb) QUOF omnia: quz caufà fuit, quamobrem Apoftoli tiäa Ofmn dicerent (cc) fe credere, quód à Deo exiiffer. luta D Item quód futura (dd) omnia, quz in paí- Chrid fione; morte, & poít refürre&tionem juxta EH&O,': fcripturam eventura erat, pradixit : quód, cum (ee) voluit, animam fuam in cruce po- bdUEA QU tan fuit, ac deinde tertià die refümfit: quód at üteri cendit in ceelum: quód mifit Spiritum fàn- Ti &um : deniqué quód mirificam illam vim ntr predendorum miraculorum in Apoftolos, & &t I feptuaginta duos diícipulos (££) transfudit. Imyr Hoc quoque fingulare in Chrifto, eique foli Vétere E ferva- — Diftry (aa) Jean.2. Hier. 17. (bb) jJoan.:c. Delog. Qudor (cc) Ibidem Q ibi Rupert. (dd) Uz 7oaz. 7;. Amnodo dico vobis, priusquam 4 ( fiat: ut, cum fa&um fuerit, credatis, quia ego fum, ! pot & cap.14, atque ibi Cyril. Alexandr. 0409. 10Q. p R (ee) (££) Mattb. o..Qy ibi B. Hier. d* Luc. (o. Hilar. eau. 19.. 22 Matib, s La ä) p ((( iä ] ïeaï —— CraRiTATE & GromniA. 81 itümy: fervatum ; quod di&uri fumus : Vis fcilicet uguüir:a&. & poreftas femper , & ubique prompra, & l proþ-z:: parara , & nusquam reftricta , tam prandia i edendi miracula , tam incredibilia, & natu- vt i rz? faculratem füperantia : tam plena, ac per- js m fecta , tam fàalutaria : tam vera, tam certa, ac ia clara : tam divina, ac convenientia filio Dei. Ia / Inter quae maximé eminet fàlutifera illa , & quöd t prafentanea virtus fanandi omnes , omne Vr genus morbos, omnium, uti diximus, quot- Cirerl quot eum adibant fanitatis recuperandee gra- 1 qu&?'- tià; omnibuslocis, omnitempore. Hac abfo- o x luta potentia ;' & perpetua virtus folius eft i inp: Chrifti, Nec in veteri Teftamento Elize, aut pep j Elifteo;aut etiamin legis promulgationeMoy- j d fi, aut Angelis unquam conceffa fuit : quippe Ti qui ranrüm ex intervallo miracula ediderunt, " qll(x)('ï" ütex hiftoriarum collatione conftat,. Preeterea ititi ' miracula eorum certo numero comprehende- i v bantur : Chrifti miraculorum continua feries )oüOïO/ï: ! erat , nec ullus (gg) numerus iniri porerat. Nimirum magnum difcrimen eft inter lepem vererem, & novam: tum iter fervos, & mi- a u niftros veteris legis, five homines , five an- gelos, & ipfüm Chriftum Dominum , & auctoremlepis nove. Illis poteftas data fuit ad (hh) menfuram : in Chrifto 'ii? plenitu- q do poreftatis erat. — Quid enim cogitari po- qüll im. 7 .- teit f (gg) Joam. ultimo. PIHH] (hh) joan, s. (ii) oan. 1, Toan. 5. $2 Ds Jesv CnunisT! cHmdisicnes teft, ullo loco, aut tempore à Chrifto pra- ninum termiffum , quó minüs credere oporteat Do- us ef minum fuiffe nature ? Sive celum fpectes; tim el five terram , quocunque Jefus fe verteret; t« omnia erantplena miraculis. — Creaturee (kk) qu/lum omnes , elementa mundi agnoverunt eum; Tidfife lorie ferviérunt. Inejus ortu An- ORs ejüsque geli (1l) claris, ac diftinctis vocibus concinue- 1 « n runt laudem Deo , & humano generi Chri- tnme ftum Dominum annuntiaverunt ; eíque po- d Itoihst ftea miniftrraverunt , quoties opus fuit. (mm) Moyfes ex inferis afcendit , & Elias ex (nn) ftvitg fibttw jaradifo de(cendit;ad celebrandum adventum Chrifti, & in monte Tabor de exceffu cjus, lvein quv tzod'ov , hoc eft, de morte ejus, & my- temoti fterio patfionis ; collocuti fünt. Pullus (oo) V afinze irrationalis , indomitus , agnovit feí- Tiby. forem füum, eíque fe commodum, & tra- u &abilem prebuit. (pp) Fici arbor virenti- Ltgt n bus foliis exuberans ; ad ejus vocem ab ima Dretn Panes radice ad verticem usque cxaruit. "him j (qq) ab eobenedicti , tam notabili aupmento Lal inter fümentium manus creverunt , ut füffi- em ho- / cerent faturandæ* turbe octo aut dec minpm —— — AU u GNETIEOSE — — —— , sl OE (kk) S, Thbomas Par. 3 Q. 44. GYb, 1. 2. 3. 4. | ex— R— A r n (II) Luc. 2. —— mm) Luoc. g. I— — m ï j (nn) Ludolpb. parte 2. cgp. 5. E -- (oo) Jesn. z. : l (pp) Met. zi. Mar. zi. i (qq) Matt. 24. ( 3 b 2 E - — E CrtaRITATE & GrIORiA. 853 il -minummillium.(rr)Aqua in naturam vini mu- mui -tata eft. — Mare (ss) ad ejusingreffum folida- 1f « tum eft, Ideminflatum, (tc) & tumidum ma- wt* re ab eo increpitum fübitó fübfidit , & tran- a quillum redditum eft. Pifces (uu) in mari "m* natantes obediérunt mandato Chrifti. Dz- smU/ mones (xx) confeffi funt fanctum Dei, eíque Q? ad nutum parere coa:i funt. Mortuorum mj animee ex inferno, corpora & fepulchro pro- dij diérunt ad ejus vocem. In aére ftella (yy) üt(/ -recens exorta, natalitiam domum monftravir ad(t fervatoris. Illo in cruce pendente , fol (zz) ww fubtraxit lumen fuum , decimá quartáà luná, uhá five in plenilunio : quo tempore luna à fole y m remortiffima erat. E. ceclo ipfius Dei Patris hii Sermo apud (aa2) Jordanem, in monte (bbb) lgnovit ] abor; &in templo (ccc) auditus eft, ar- AT ticulatà voce filium füum commendantis or- ' , bi terrarum. r - Multa. miraculorum genera Nos . .pretermittimus, dum properamus. W : b enim ifta tantüm exempli pratià proferimus, r w Et alioqui longum efc omnia perfequi, quae [,HI( I 2 Van- 'l decw)ä' (rr) Joan. 2 (ss) Mat. 14, (c) Marzt g. al (uu) Matt. 22. M (xx) Marc. ». (yy) Matt. 2. (zz) Matt. z7. (aaa) Matt, 5. (bbb) Marr. 17. (ecc) Joanm. 1. 94 Dr ]ESUUCHRISTI/ ; m — Evangelicis literis prodita funt, Ut interim hr ö infinita omitramus, quae ab Evángeliftis pra- termifla funt. Hoc enim meminifle debe- it, n q m Q mus , non emnia conícripta effe in Canoni- Tretere cis libris, quae à Chrifto geíta funt : verüm Omntsc ea tantüm, que maximé cognitu neceffaria tite, u fuerunt ad falutem confequendam. Vide- . On 1nus enim ; quàm multa à Mattheo filentio Artme fint preterita, que à Marco, & Luca addita l; n funt : deinde quàm multa ab illis tribus omit- Qui, fa , que poítea à Joanne diligenter, & proli- QUN xe tradita funt. Qui & ipfe (ddd) multa fe fificer preteriiffe fatetur ; cum ait , multa fiona iif alia feciffe lefüm in confpe&tu difcipulorum mnda | fuorum poft refürrectionem , qua in Evan- ifun, gelii libro à fe fcripta non fint. uodquàm W (i verum fit ; ea fidem faciunt, que à Luca in m C] A&tis Apoftolorum adjecta funt , de Afcen- [ fu Jefu in ceelum, & adventuSpiritüs Sandti. fl nqui Wt Paulus quoque fcribit, ( eee) Jefüm poft re- « Qf furrectionem apparuiffe plusquam quingen- « [äd tis fratribus fimul. Quod nusquam legitur « (1()0 in Evanpeliis. Quse f1 vera funt ; uti funt; UET quid vetat, quó minüs credendum fit, mul- Thutoc ta ; imó innumera reflare, qua à nemine fCl'lpt illorum expofita fint ? Cujus rei exemplum ut dl( refto efl, — Inter eas enirn civitates in qui- b etee] us ai zAéicai d'Uvduien, , plurima , eáque maximé infignia miracula edita fünt , Cho- fed rozgiil " *1r) (ddd) Joan 2o. ! (ece) . Cor, 15. Ü | ä ] : CrARITATE & GLORIA. 85 tozain & Bethfaida annumerantur, Matthai gelifüüpï; 11. in quibus tamen nullum miraculum ge- iif d ftum commemoratur in Canonicis ícriptis. n Caw; Preterea Jefus dicitur (fff) circumiviffe nt ; v omnes civirates & vicos Judee ,. nullá civi- Ü necelïf tate, aut Vico praterito, vel contempto, ut n ! B. Chryfoftomus (ggg) diligenter annotat. o f [ua d Attamen pauca loca in Evangeliis memoran- tur, in quibus preedicaverit, aut cefferit ali- tribustr quid. Plura hujuscemodi exempla non eft 5 p opus adducere , quód Joannis teftimonium [) mit: fufficere debear: qui in capite ultimo Evan- mua i gelii füi negat potuiffe omnia, quz Jefüs mi- ( if randa geffit ; fingulatim. confcribi. Nec u " ; ibfum , inquit , erbitvor mundum capere po[Je l T eof , qui [cribendi funt , libvos. uem lo- gilii cum Cyrillus Alexand. interpretans, agna, inquit , multitudo fignorum Domini , & i immenfus numerus. Ert mox : Non fim t omnia, quz geffit Jefus, confcripta fünt : mqu fed quz fcribentes tam ad mores, quàm ad n dogmata füfficere putaverunt. Relinqui- t j Uü(;- tur igitur ; maximam vim fuiffe inpentium un tf miraculorum Chrifti, fcilicet quantam nemo p fcripto comprehendere poífet: inter qua , j t üt dicere ceepimus , fanationum miracula us excellebant. Illa enim neque finem, neque if r medum habebant ullum. | (hhh) Epiphanius fünt, AE.'- 3 contra l E w d (ff£f) Matt. g. dj' cap. 4. (ggg) Hom. 33. in Matf. 9. Q? B. Hier. in. Matt. 9. (hhh) Heref. 66, 86 D-E ]Eusu CHRISTI . — contra Manichacos , Chriftus , inquit, fana- * bat omnes, quos adferebant ; aut adduce- * bant ad eum: lunaticos , affectos variis * morbis , cecos , furdos, claudos ; para- Dur * lyticos, mutilatos, & füper omnes bene- ficentiam füam expandebat. Origenes in 14. cap. Matthai : Oftuleránt. ei omnes mal? Roï babentes. * Hoc autem obferva , quód obtu- ti * lerunt ei non multos malé habentes , ve- Rem, : « rüm omnes, qui erant in ejus regionis vi- Qpf lil« cinia, B. Chryfoftomus in commentariis in Evangelia accuraté hoc expendere folet ; üt m« fem cc in Homilia 14. in Matth. Confidera veró, in- quit , quàm nihil Evangelifta fuperfluis &a'mg immoratur : quemadmodum non íingulos ( qn eorum, qui fanabantur, enumerat, fed ou- Clarä | bes quasdam fignorum grandi verborum fidem Item Homilià 28. füper Vetbic arcitate percurrit. ec verba, £? omues malé babentes curavit : Donin €c w Tu autem, inquit , mihi perpende; quan- tam multitudinem hominum fanatam fuif- ratïor fet cc fe afferant Evangclifte ; non fingulos fe- paratim enumerantes , fed unico verbo M()y 44 miraculorum pelagus exponentes. Hac Á igirur infinita miracula preter natura& cur- Dint Um continuà ferie , tam facilé, ac fübitó )eu ünt ubique ad hominum utilitatem exprompta ; & velut ? largiffimo fonte ita prolixé, copio- um ' sé , & abundanter effufa, manifefté di- m vinitatem produnt. CAA- 0L CLARITATE & GroR!a.. us uÀ p Qii/ li Ü t M CAPUT X. 1&OS u i De admiratione populi ob excel- nns lentiam doctrinz Chrifti. )rigenesü qunors Ropter hac divina opera populus adii- od d rabatur Jefüm : praterea propter cale- bente;" ftem; & incomparabilem do&trinam. . Quie n ' duz res inter omnia; quze in Chrifto admira- bilia erant , maxim& eminebant ,. & fimul us 'C-(Ok[) i cum admiratione füummam benevolentiam, ac "TP fidem ei parabant:' quibus partibus perfe- j d étam gloriam conftare diximus. | Porró tan- ag tà erat Jefu doctring undique abfolute ; & clarà veritatis. luce confpicua majeftas, ut yi, j fidem omnem füperare videretur , nec ullis li verbis pro merito explicari poffit, quaeque i [ TL non in admirationem induceret, íed audito- res verteret inftuporem. .. Hoc autem admi- endeaquä änatämk, rationem augebat ; quód literas non didicif- fngi! fet. Erant apud Judeos , qui ex inítituto Moyfi vacabant docendis literis, quos (a) D. n v n5 ^ Augufílinus grammaton iíagogos , feptua- ginta interpretes *ygajuuarroet ya^yoyéit vocant; x Deuteron. 29. & 31. Qui ob id ita diéN ä, K j funt ; quód facrorum librorum literam tan- " mmp' tüm exponerent , fenfuüm videlicet grammnia- ]liXä) COD' ticum atque hiftoricum ; atque introduce- fl 4 rent cl .-'Ea) Lib. 18, cap. 39. de civitate Dei. 88 Dz ]rzsu CunisTI — rent ad cognitionem rerum fublimioruni, DIUT & M quarum ícientiam Pharifei profitebantur. duetits Epiphanius lib. 1. Panarii, hac de re agens, yeau u "é , inquit; oí rivéc Weay d'ev «t hi: U TOU VÓJAOU. "ypauuuuaurixny mivd! ezrig p Utweyou- fit d 49oi.. Expofitores erant, inquit, traditio- fün; numlegalium, grammaticam quandam fcien- Ms tiam tradentes. Idem dicitin Anacephaleo- E Til fi. In Evangeliis dicuntur ye&uguaréi, Scri- ba. ]Jefus nec ab his Scribis edoctus , nec w in vll df ullà humaná alià doctrinà inftru&tus , accef- fit ad pradicandum : quód illi celefti do- & imb (enr étring nihil commune effe oporteret cum humane fapientize fiece. Literas non didi- bunt, cit; quibus ei opus non erat.Ípfe enim (b) Citür, Dei fapientia erat, & (c) adinvenit omnein lebanr viam difciplinae. (d)In ipfo omnes thefauri orum fapientie , & fcientiae abfconditi erant Li- T'oven teras non didicerat , attamen lireras fciebart. obf ttf, Sic enim apud (e? Joannem Judzi mirantes dicunt : Quomodo bic literas fcit , cum uon QOI'iS, : didicevit ? Sciebant enim non didiciffe lite- lg. ras ; tamen videbant eum eximià cognitio- us ( Quani ne literarum preeditum, long? füpra omnem Pharifàice do&Grine modum. Nunquam , fe itcra; (£) inquiunt miniflri, ffc locutus efl bomo , fe- -— cut dC Yg (b) z. Cor. ;. il um (c) Barucb. 5. (d) Colof, s. f (e) 3oan. . () Jom. 7 xg) LI CLARITA!1 E & Gronia. $5 od itmor cut bic bomo. Ut fcriptum eft apud Joannem. febun Et Marci 6. In $ynagoga Nazarenl au- ARU dientes admivabantuv im doétvina ejus , dicen- f v fes : Unde buic bec omnia , 9 que efl .z'en- m n ?id, d u& data elfl illi? & mox : Nónne [ lic c[t , trdie aler , Filius Mavie ?. fater Sjacobi, &2 o- dim faph , €? Sude, e? Simonis? Er, üt g. Lu- cas addit , omes teflimomum ei dabant , €9 æcephaïæe r mirabantur ia verbis gvatie, que procedebant de ore ipffus. Sciebant enim , nullà hujus fz- dis, m y, 40 culi difciplinà , aut literarum , aut Pharifai- cà imbutum : & ob id admirabilem in eo 9t d Ícientiee profunditatem admirantes , ftupe- ent d bant, five , ür Marci 6. & Matth. 7. di- o d citur, &£er2ufecovro , id eft , animis percel- o um ]it of lebantur, & confternabantur ; qui motus eft eorum , qui re inopinatà vehementer com- st Hac " u imoventur , ac velu*i concutiuntur. ceeleftis nimirum, & divinaFilii Dei do&trina sp f erat, perfe&a , efficax, valida, plena vi- j miat UL j i oris, atque fpiritüs ; longé preeftans illi di- ute , frigide , infipide , variísque errori- idi . L] bus corrupte , humane faàpientice qua japi!t quantumvis fe efferret , & gravi verborum, & fententiarum pondere , exactà facrarum N literarum peritià, fefe venditarer, multàque ac varià rerum fcientià, quam eruditiffimum i^ f/ illud fzeculum fuppeditabat , exculta, pluri- mum folide rei , nervorum ac roboris pre fe ferret ; tamen ad Chrifti doCtrinam admo- ta (g) Lu. 4. Dz Jrsu Cunisi i i — tà propiüs , & cum ea collara , prorfus inä-,- fponfur nis , elumbis, enervis, infirma, & umbre -tantüm fimilis effe videbatur. hil ape Exemplahu- [ (on jus rei paffim exítant. . Ut apud (h) Lucam: if Poftquam Jefüs in Synagoga mulierem con- fermon tractam fanavit in fabbato, indignante archi- 1 fümdi fynagogo ; docuit licere fanare fabbatis. £t pudn cum b«c dicevet , inquit (i) Lucas , evube[ce- fitent dant omues adver[avii ejus : $g omnis populus Al T j audebat ipumiver/fs, que gloriosé fiebaut abeo. UL i n ultimo Paíche fefto, quoties'eum, quan- Hsj quaminfidiofisatque infigniter captiofis quae- ib ftionibus Pharifzei in templo apgreffi funt , SUIN quàm facilé repulfi , quid aliud quàm igno- ef. miniam , füeeque inícientize teftimonium re- fügrü portavére ? Proponebant Jefü quaftiones « o ejusmodi , ut , quocunque modo refponde- pient ret ; neceffarium effe videretur , ut in odium 177 multitudinis , aut legum vincula incideret, lu aut imperitie notam fübiret. Hac cauíà lu a fuit, cur in remplo agoreffi fuerint Jefum, (0) M j ubi femper confertiffima hominum turba ade- IT rat Cum (k) doceret populum in retnplo, rj Principes Sacerdotum , & Scribe cum Se- A nioribus convenerunt, izíácwsav, Íive ador- ïmp( t fünt eum, quarentes, quá poreftate face- l ret ea, quae faciebat, — Ad unicam Je(ü inter- rogatiunculam obticuerunt, neque aliud re- Lw s fponfüm '(h) Luz;. . ((ä (1) Jbidem. €&) Lav 2o. | 9 d) ZIII CrtagiTATE & GroRiA. 9l — — rors fponfum eïlgere aufi funt, Deinde cum ni- &um hil aperto rnart e profeciffent ; infidias mo- liti funt : ac (b miferunr quosdam ex Pha- remà hylie rifeis cum Herodianis , ut caperent eum in jeremdt fermone, interrogantes, utrüm liceret cen- ante d fum dare Cefari; an non. Refponfüm tam Dbars d prudenter temperatu m fuit , ut nihil inve- €g zon potuevumt ver- , ij nirent, quod carperent; bum ejus vepvebeudere. coram * plebe : €g mivatt 7 þoþfla'z facuevumnt , H it(m Lucas ait, datt ii in ve[pon[o ejus , His itaque refutatis ,. Sadduc«i infurrexére; im que jofsqu abíurdà quaftione ab furdum refponfüm eli- erüm ea res in diverfum vdi fu. ' cere cupientes, V ceffit. Nam daéctrinade refurrectione mor- ym g yonm'e tuorum conítabilita,ipíorum error detectus, & condemnatus eít , fimülque Chrifti ía- quelis K Wk pientia enituit. Nam , üt (n) Lucas ait, ve- bavum , dixevumt ei: rin d Jh ondentes quidam. Scvi Id i j M/zgij lev bene dixifHi. Et ampliiis non. aude- ogave. Atque , üt a a bant eum. quicquam interv f O ; Mattheus addit , audientes turbe miva- ! i TT 2 antuy in do&hvina ejus , & , àt Grece eft , ercellebantur. Deinde rur- j d i£en/Macoro , j Lum D füm (p) Phari & 21 au dientes, quód filentium 'üve u impofuiffet Sadducceis, conveneruntin unum: & interrogavit eum unus ex eis legis doctor, [h f quod Ü ]efu j , - ] ; d (D Mat, 2:. Marc. 12. Lac. 20 (PQH il (m) Lac. 20. (n) Lee. 20. (o) Matt. z2. (P) Matt. 22. 32 Dz Jzsu Cunisrmi I; —— quod effer äagnum mandatum iH—lege. Re- lere : ce(fif fponfum ejusmodi retulére , ut nemo jam auderet eum interrogare, üt (q) Marcus ait. nulls Videmus igitur, omnem illam Principum, QjUS J Pharif&eorum , & Sadducaorum fcientiam, non | ad Chrifti fapientiz fulporem collatam, pror- dinis fum evanuiffe ; fcilicer ftellarum in morem, j Que j qua apparente fole obfcurari folent. Porró fimo cde Phariízis poftea apud fe in templo congre- gatis ; Jefus ipfe hanc quaftionem propo- preb- füit , quid illis videretur de Chrifto , cujus gue. filius effet. Sed nemo poterat ei ve[pondere lï*() à verbum : ueque aufus fuit quisquam ex illa die : eum amplius interrogare ; àt (r) Matthaeus us fcribit. Jam itaque omnibus adverfariis fuis fg magna cum gloria . fümmáque omnium ad- fügr miratione füperatis , omníque humane fà- pro ientize fupercilio detracto, acrem illum ha- N b uit de Pharifzeorum hypocrifi fermonem ; h. qui à (s) Matthao refertur , in témplo. Quee Im enim commemoravimus , omnia in templo Iepe tefte multitudine gefta fünt , in Pafche, uti Bs dictum eft, ultimo fefto, per dies fer&quin- &t que. Conati fuerant Pharifzi , & anrea in f fefto (t) Scenopegie , (u) Enceniorum , at- p que (X) aliis feftis , doctrinam Jefü convel- Phy lere: €—À tig (q) Lwc. 12, der (r) Matt. 27 (/) (s) Matz. 25. zï (t). Jfoan. 7. (u) 7oan, 1o.: | J (x) goan. s. CrtARIFATE & GromiA, 93 lere : fed cum ea res íemper infe—l'icitergfuc- mj ' ceffiflet, iavidià fcilicer rumpebantur, quód IQ d nullam rarionem , aut viam invenirent ; quà Voput ejus glorie obfifterent. Nam vi graflari enti. non poterant, propter confenfum multitu- mpit dinis, & (y) propenfa ftudia in Jefüm: Ne- fnortd que infidize ullae , quibus eum clàm à turba Dori femotum apprehendere conarti fuüerant; pro- ontr: cedebanr. (z) Miniftri quoquead eum com- d prehendendum mifli, non aufi fuerant atrin- ] qui gere. Propterea in hoc ultimo Pafchz fe- J ito ad hoc recurrerant, quod unum reliquum l T f iU(l dl' effe videbatur, ut quoquo modo doctrinam Idcirco omnesinduftrize Cuthat eius criminarentur. orisi füs nervos intenderant : omnes fcientiarum 1 m d fuarum íinus excuflerant , & quaeeftiones : m d propofüerant exquifitiffimas. Dicebant enim: m $i (aa) dimittimus eum frc , omnues cvedent iu motem eum : Q9 venient Romaui , €9 tolleut locum uo- Aperte contra Meífiam fhrum , 2 gentem. regem füum pugnantes , tot fzeculis à "bb ) n rchæ) u Patriarchis , (cc) Prophetis, (dd) Regibus, & totà Judeorum gente exfpectarum, & de- T .;i fideratum. . Nihil quicquam tamen efficere n m* otuére, nisi ut fapientia (ee) juílificarerur ab omnibus filiis fuis; &, mundanz fapien- ln tia comparadone ,. quàm illuftriffima red- /'-' deretur. — (y) Matt. 22, in. fine. Matz. 22. d?' f'p. cap. 9. (z) Tovm. 7. (aa; Joam. 21. (bb) Ger. 40 Luc. 7. (cc) Mat. ". (dd) Luc. 7o. (fe) Matt, «t CA- m 94 ^ Ds Jssu CunisTI oeemrteecsae E i CAPU'E. XI. ETU icebi De virtutum omnium perfectione lefcer in Domino Jetu. Pilat Rater miracula operum ingentium,& exu- (D.in P berantiffimee doctrine Chrifti; hocquo- qud ; que accedebar , quod admirationem augeret; jugu & populi ftudia vehementer accenderet, eí- tih,c qui , que plenam fidem , authoritarem ; & gra- tiam conciliaret : virtutum omnium pulcher- Pa rimus confeníüs , inenarrabilis , incompre- profet henfibilis , eáque falutifera bonitas , füumma tet, humilitas, ardens charitas , promptum, & fildb indefefífum de omnibus bene merendi ftu- petie dium , incomparabilis vitze, puritas, perpe- &if tua in dictis, & factlis conftantia, in moribus tudeg gravitas , in doctrina inexpugnabilis veritas: imbir iil reliquarüámque virtutum omnium perfeétio, u arum virtutum velut archetypum, & ab- &b folutum exemplar feipfum ad. imitandum O d opofuit. Porrótamadmirabilis in Chrifto pr perfe&tio omnium virtutum fuit, ut nec ini- : ()1 mici ejus ; & capitales hoftes , fubornati- q). que ad mentiendum (2) teftes quicquam re- ( (f perirent, quod in ejus ignominiam vel pro- babiliter canfïngerent : aliis veró omnibus (9) admirationi effet. (i Baptifta (b) clamabatf: cce ()i ( (a) ;Matt. 26. Marc. 14. Sic Orig. tradt. 35« in Matt., ( 1 (n 49. 1. er bec verba : Principes autem Sacerdotum &c. N^ h1 CriARITATE & GroR1A. — Ecce agimis Dei. (c) Omuis populus gaudebat Ó in univerfts, que glovios? fiebaut abeo. — Et(d) dicebant: Zeze ommia fecit. (e) Dives ado- o lefcens boni titulum ei tribuit. Ipfe judex Pilatus juftiriam ejus commendabat. — l, D,& q (f) inquit ; zzvesio caufe im boc bomine: (g) uid enim mali fecit ? (h) imuocens ego fum 4 hocqu augereï: j unguine jufli bujus. .. Ex (3) uxor ejus:, Aahil hr tibi, es qu[lo il...-.(k): Centurio ,. 7/er? , in- &g quit , Jzc bomo juflus erat. . Exc (1) proditor; Peccavi tvadens. [anguimem juflum. .. Ea: fait pukheï compre profectio virtutum , ur ab omnibus celebra- rerur, non omnino malis, ac impuris. Quód fümm m filubebit ifta pauló dilizentiüs excutere, com- d f periemus certi(Iima teftimonia maximee fpe- n2 &atiffimeque virtutis. Primüm quód He- rodes, Galilae T'etrarcha, homo fuperbus, mot gwertó ambidofus , iracundus , audax, temerarius, üt illius cum (m) Agrippa rege contentio, perfe&w m;&c & bellum cum n: Areta rege geftum often- ftee de- u[andur dit.; adhec , üt exitus Joannis Bapti ] Cl þ'clar.a't, CO. Luc. 15. ubOl'Uü d) Mai.7 (*) Matt, g. — quamï (f£) Loc. 2. | VEl p[ j (g) Matt. 27. omfub h lIbidem. m 3) Ibidem. (k) Loc. 25. )) Matt. 27. T s I ) (m) Jofepb. lib. 28. cap. o. antiq. dotif (n) lbidem cap. ?. . Dz ]szsu CunisTI! 96 Iaws tyrann vclarat,*. valde (0) fufpiciofu?;. tantis agmini- bus hominum ex univería Galilaea ad Jefum Mca lo quotidie accurrentibus , eíque fefe. adiun- l quöd: | ha vi gentibus , tamen propterea non commove- retur , nec ad ullius periculi metum, aut fü- | qteqtt flbiq fpicionem adduceretur. . Hic perpetuus Je- fü mos erat, ut obiret urbes, & vicos (p) EU dem: omnes Galilaez tot hominum millibus fem- per comitatus, ut eum (q) vix urbes, cape- ficii tinenf rent , prop ter anguftias viarum : tanto in honore habitus , ut pre illius glorize; & fa- 1b omi m:e fplendore nomen Herodis obfcurari. vi- Omp deretur. Ín hunc modum univerfà Galilea ttm infolitis fpectaculis, & auditionibus commo- füblim üt Pharifzei teftantur Luceé 23. &; quod | fe eff ta; maximé perpendendum eft , ad Mefliee du- foilita dani p dum exípectati fpem ereita, cum jam ma- rem, ( gnaturba effeteorum, qui crederent effe Met- m fiam à Prophetis promiffum; eíque plusquam aliorum veró; fime regium honorem exhiberent ; . qui alioqui faverent Jefu , inn umera turba n 'mUS,' effet, &;,fi in congreffum, & pugnam cum adverfariis veniendum effet , (r) valida : In (]'Jö(]l 1 Ut et tanta , inquam, novitate , & mutatione re- rum, Herodes nullà invidià , aut odio fti- Teur mnium Ie n mulatus fuit adverfus]efum, contra o pit i (o) 70]&?2: f ribit lib. $. cap. 7. Joannem Baptiftam ab Herode ob fufpicionem in carcerem conje- 07 &um. V7rovíe, TÀ "gdd ov d'écpuoc. t l; D [vi (p) -Matt. o. Mar. 6. Luc. 4. !N q) Mar, 1. in fiae. (r) Sup. cap. 7. & ibi Orig. Q? B. Chryfoff. CLARITATE ET .GL.ORIA. ais 97 Ts tyrannorum morem ; & patris fui Herodis n Aícalonite , & fuum : cum non ignoraret, (e ii quód aliquando in deferto, ubi quinque mil- Ofmmue lia, virorum pavit , turba eum (s) regem j, t creare voluiffet. 'Tantüm autem abeít, ut fibi quicquam metueret , ut etiam (t) viden- yeutr vias di Jefu occafionem quareret, & quód tan- ibüs dem ad £e à Pilato miffus effet; magni bene- ficii loco deputaret : Principibus autem con- f0 ünenter ; & acriter accufantibus, ipfe Jefüm ab omni crimine abíolveret. Iíta nimirum 2 i Qrari Y comprobant , miram fuiffe morum fimplici: tatem , puritatem ; & c«leítium virtutum Gilli um fublimitatem Jefu, quz fupra hunc mundum n fe efferrent , nec ad terrenarum rerum hu- & lf d miliratem .dermitterent : ac proinde fi mun, j g dani Principisanimumnoniincitarent ad amo- rem, ac venerationem ; invidiam tamen , & efk Mïf losqui odium füperarent: & integrae, preclareque fame fulgore , ac veluti fulgure perftringe- umW;"n i t rent.. Nequaquam enim exiftimare debe- mus , propterea Herodem perpercile Jefu ; n j quód Jefus ei prorfüm contemptibilis, vilis, aut etiam (u) fatuus , vel infanus effe. vide- i retur , ut nonnullos parum prudenter dice- OdIO j re meminimus in explicatione Dominice men- r pamonis.- ' Hi: enim nimis fragili argu to nBäpIPL (s) 701177. 6. — n * (0 Lnc. g. , (u) Sic Ludolphus Cartbuf. part £ 2.H cup . 6r. Pajf;zz; majores feriá 4. pofd Dom. Palm. Luc. j 98 Dz Jssv CiunisTi at to innituntur , huic fcilicet ; quód Herodef: jio Ke v illuferit ei, induto vefte albà ; qualem habi- tum morionurm fuiffe x) credunt. Equidem remif m verum eft,.quód Herodes illuferit Jefüu, cum toto exercitu füo ; fed non ideo id fecit , — I quód eum infanum, aut faruum judicaret, ve- tatior rüm ob id, quód ipfe illufor eflet, üt Theo- Cutm phylaétus ait; atque ideo contempfit Jefüm, ubi h quód ipfe prior ab illo contemptus fuiffe vi- us deretur. .Sic B. Gregorius, Lib. 22. Moral. (idi, €c &c cap. 16. Ipfe Jefüs, inquit, quia Herodem pio : | vidit nor: profectum quaerere ; fed figna, putpa €c vel fcientiam velle mirari , requifirus ab IU &c eo tacuit : & quia conftanter tacuit , ab um [44 eo irrifus exivit. Idcirco irrifit Jefum ; han&þ quód multis de rebus, multo fermone tan- lirnr quám à judice interrogatus , non fuiffet di- a gnatuüs ei réfpondere , ejüsque curiofitati fa- NU tisfacere, Erar enim , üt (y) Lucas ait , eu- tüm e jieus ex mmulto tempove vidére eum , eoquüd tdtcy audivet inulta de eo : &2 [pevabat fegnum ali- MU quod videré ab eo fievi. am nec antea eurt kat, defpexiffe Jefum Evangeliftee fcribunt : fed fnend hecfiráffe , ancipitis perplexíque animi fuiffe, Kal quisnam eflet. J'unzóper , (z) inquit. Lucas. Doce Hafrtabat , eoquód düceretur d quibusdam , « « th) quia S'oannes [urvexit à mortuis : à quibusdam Q ab aliis autem ; üem veró , quia Elias apgaruit 1 E — quia : x). Sic Poffile m L (y) Luc..25.. - ajara—: 'ir'u:. Ewng zöldem—— " ub] ) (z) Luf',' 9. l(ï « G — CrAniTATE & GrOoR!A, 99 deri quia Propbeta umb de an—z;z—'q»uis- furrexit... Sed m hi ! l. nec vefte morionis indutum Jefüm erodes u remifit ad Pilarum , vili (cilicet; & tali, qua- [i, t lem moriones geftare folent , üt multos di- d i. cere meminimus , contra veterui interpre- ! Ti tationem, — Nam Luce (aa) verba juxta Grae- I[ Te cum textum hunc fenfum non admittunt , i s ubi haec verba fünt : 7«piGaAdv avror éOsTO; faifer Aajwgeav : poftquam eum induit vefte fplen- . Mari didà. Illufit enim ei, induto veftimento re- ferodet gio : ficut milites in preetorio, amicto vefte ( purpureà , (bb; dicentes: Z£ve Rex Sudao- fius 4 YUm. Hoc enim divinà difpen(atione effe« lClüI; : lj ) &um eft, ut cum Principes Sacerdotum [ chllmf banc precipuée caufam prztenderent, & fimu- none t larent, cur Jefüm accufàrent, quód regnum afítt affectare videretur : ab ejus criminis fufpi- iftait cione non folàm à Pilato abíolveretur , ve- saitff*" rüm etiam ab, Herode , in cujus provincid M educatus, & verfàtus fuerat. ui obid per "T ii conremptrum , regiutn indumentum Jefü in- n IVF jet , quód Tetrarchie füe nihil ab illo ti- mendum fciret, Quod praclarum maliti&e hu li ii & calumnig Principum , fimülque Jeu in- nocentie teftimonium erat. * Sic (cc) Eu j D j * thymius, hac omnia, inquit, forían ei fe- quzM Á * cit velut Regi Judaeorum. . Quanquam autem in Latinajeditione vglgata, & recepta j à 2 ) NPN ega: -/ (a3) Luc. 25. (bb) Mart. 27. (c€) Cap. 79. in Luc. 55. 100 um , DEJBSU CunisTi füm f amus Jefum indutum vefte albài , rion (is d 3 e ndidà ; nulla tamen in fenfü mutatio fir, mitànt Vifum eft enim interpreti transferre ad eum imple modum : quód plerumque tali indumento timof Reges, & Principes uterentur, quod fplen- AXCODR didum effet , fimülque album. Sic enim b (dd) Jofephus Archelaum Judaw Regem Qu fcribit candidà vefte , five albà , é9üa. Aev- tümj z5 , indutum , poft epulum populo exhibi- m tum , ad templurn proceffiffe,; & in aurco íolio confeditle. lum (ee) Idem Salomonem &obn quoque albà vefte uti folitum fcribit ; Asuxiv dtfend Jputpie Mivov & ira. "Tacitus quoque in trium- conde pho Vitelli, praefectos caftrorum , ac tribu- nos candidis veftibus fuloentes inceffiffe an- do gr fümm te aquilam , refert : & A. (ff) Gellius Scipio- linef nem Africanum candidà vefte uti- folitum; tie f uo cultu rei uri non poterant. Sed hecde Herode dicta füfficiant. De Pilato etiam hot. as magls mirandum eft , homine Romano , cui diew omnia etiam tura füfpeéta erant , quód tan- &t 1tà Jefu claritate-ne vel tantillum moveretur. C im) d. divin ujus mira fecuritas incredibilem quandam integritatern, & fimplicitfimee puriffimaque Y L vitz , & incontarminate fame , Jefü hono- Ted] rem arguit. Qui cum videret Jefüm non Wecq per Galilaeam modó , verüm etiam per Ju- homt- daam ,. provigciam fuam, maximá "— nb p r num (u) ; " (0d) Lib. 2. cap. 7. de bel. ud. oe) Lib. $. cap. s. aniid] (££) Gel. lib. 3. cap. ^. IOI CraARITATE ET GrORIA^. t p lbl ) W num multitudine ftipatum incedere , d fe— ftis diebus ipfum etiam templum Hierofoly- Vi g mitanum ingenti fe&tatorum füorum turbà t implere folitum ; in ipfo autem Pafche ul- du timo feíto à tota gente Judaica regio honore f V exceptum, (a2) Regémque appellatum, pu- blicà & folenni pompá in templum introdu- 2 N du h &um ; Hec cum prafens ipfe cerneret, tan- tüm abfuit, ut eá re animo perturbaretur , lo UH ut à Principibus , reliquísque conjuratis ob- Qub latum , adverfüs illorum calümnias accuraté, Jormont &obnixé ad extremum usque üt patronus li[] L defenderet , & üàt judex novo modo dum Ti condemnaret , abfolveret, Ea fuit plenitu- r do gratiarum in Chrifto omnium : ea con- vllte fümmatiífimarum virtutum praftantia , ita d fine füco , d»vzréxorra , (yncera, cafta ; bo- : o d famee omnia, ita ab omni fp:cie mali re- d ht iota , ut bonos ad amorem perpellerent', x Iito CUE malos confunderent, nemini mal& fufpican- 'manoï . di caufam preeberent:.üt abunde Principum, quöd i & Pharifzeorum tmalitia detexit. — Qui cum divinas Jefu virtutes infectantur , & apud 1 qlläüdï*] 'populum fügpillant, carpunt, atque obfcu- r rare ftudent, notiffimás eas; ac illuftriffimás Vi reddiderüunt. Et dum peccatum querunt , n " nec inveniunt ; fine peccato eum fuiffe com- f era probant. n ^ g ; ïm N j j ! m (aa) Mar. :7. Luc. lp 70?71. 1'2. d 1O Dz Jesu Cu&isTI [/ gm» ( DQ* CAPUT.XIL.. | f wj De majeftate vultás Domini fefü. l " « ffy A St & alia caufa amoris cum admiratione, [ ad ' five venerationis erga Jefum , videlicet [ tü phy majeítas divini vultüs ejus. Nam prater- quam quód doctrina Chrifti; quz lonog? hu- faddu fiüm manum captum excedebat, tum inaudita mi- « racula , & excellens probitas incredibilem ei ( dignitatem pararent : praeter hec etiam , pe- f d j M culiaris quidam divini vultus veluti fplendor, & pulchritudo in mortali ejus corpore ap- M (ORQI paruit, quz infpectantium animos ad amo- rem, & venerationeim impellebar, juxta va- I MC ticinium (2) Davidis, qui Chrifti formam de- Ícribit in hunc modum : Speciofus formá pre Ü « filüs bomimon : diffu[a efl gvatia in labiistuis: Faf propterea benedixit te Deus in etevmum, Vx mox: p Specie tud , &g pulchvitudine tud, intende , pro- ('['l uem locum B.(b) [j ve jpere pvocede , €? vegna.. « Hieronymus enarrans in epiítola ad Princi- N *f piam virginem , ita fcribit: *Hoc loco, in- * quit, defcribitur pulchritudo virtutum i ((N ** facro, & venerando corpore : non quo di- «f IC * vinitas Chrifti hominibus comparata non K Qu * formofior fit; hec enim non habent com- : d * parationem : fed absque paffionibus cru- * fl o de vir- ii * cis; univerfis pullch'riqr eft virg W'C' gine, qJ (2) Pfal. a4. h) Hicrov, tom. * 3* in Pfa?. a4. CLARITATE X GLOR14. 103 - r * gine, qui non ex voluntate viri , fed ex « Deo natus eít.. . Nifi enim,habuiffet & in « vultu.quiddam fidereum , nunquam eum W « ftatim fecuti fuiffent Apoftoli , nec,, qui Qu * ad comprehendendum eum venerant, cor- vll M «.ruiffent,. Idem in Matthai 9. contra Por- 1 phyrium difputans ; & quarens, quà ratione jon ä factum fit,ut Matthaeus publicanus , ad telo- : a n nium fedens, . ftatim fecutus fuerit Jefum ; * Certé , inquit ; fulgor ipfe, & majeftas jLie f j * divinitatis occulte ; que etiam in huma- prend * pa facie.relucebat , ex primo ad fe viden- "d * tes trahere poterat afpectu. Item B. Chry- il foftomus ,. Homilià 2$. in Matthaeum fuper hiec verba, juffit difcipulos ire transfretum: u u | * Repellebat , inquit ; turbam , .quoniam « erant ei affixi non pauci, amantes , admi- f()i [ lii l rf( rantésque ipfüm ;, & videre femper. cu- L & pientes, Etcerté quis ab authore talium | E[I Wl P p fignorumnon invitus recederet? Aut quis w 4 vel faciem folam afpicere , ósque ipfum, ex quo divina praeceptorum inftituta pro- L Prts IU « . fluebant ; ingenti defiderio non arderet? Nam üt in faciendis. fignis erat mirabilis, gtuti? fic vifu grariofiffimus traditur fuiffe. — Id- nq que ipfe Prophera fignificans ; multó an- Ti " té clamaverat : Speciojus pulcbvitudine f[uper vl U « fjlios borinum. Si autem dicit Ifaias: Non l d h f* habebat fpéciem, neque pulchritudinem, Ü « gf * gut quoniam ad deitatis ineffabilem glo- -/ G 4 ?iafna 164 Drs Izsu CrnnaisTI — zi [44 Hem [14 riam; aut quoniam paffionis cruenram de- formationem , & liquidos tumores refpe- mm [44 * Xit ; id ita dixit : vel etiam quia tenui eum P'r'mc« victu & veftitu ufüurum , fignificare vo- Xit [44 luit. Non autem priüs juffit ultrà abire, tavit [(4 quàm morbos curavit. Non enim zequo Tianc « animo abire potuiffent. Et cui in monté foiffe €€ non concionanti folüm , fed & filenti ad- Titis [(4 harebant , eodem nunc modo etiam poft & il [44 €c miracula permanent , ex folo afpectu non teg ä;t rvam utilitatem aífequentes. Nam fi IT «c M €c Moyfi facies refplendebat , & Stephani mitac vultus Angelicus videbatur ; quid de ip- Ttreni « fius Domini vultu debemus exiftimare ? " 5 H&c B. Chryfoft. . Porró id itafe habere, üt j! 0 Prophetia docet, & Hieronymus, ac Chry- ii Íoftomus oftendunt, & teftantur, multi mira- Q biles effectus decl:rant. Primüm, non ho- b t norabatur tantüm ab omnibus, verüm etiam Toir paífim adorabatur. Quem honorem nec ilid Alexender magnus , tot tantísque rebus ge- enim | ftis , àfuüis Macedonibus i m etrare potuit; 1 t nec /c) Cajus Imperator à Ju di & 'lS. Adora- " fün bat-Jefum (d) leprofus: (e) cecus : mulier (£) Chananza : quíque erant in (g) navi ; 'Mulier (h) cum 'tran'sfrcta;'et in Genefar.- Haemor- () * d (cä Jofep h. f:ö 18 ;;ltiq. cap; 16. Qj a. (d) Mat:. g. ä 1) à ( oan. o - (n) (t) ,;Matt.' sji (s) Matt: (4.. 8 (h) Mare. ;j. Luc. g. ) ) CraxrTATE & GLORIA. IO$ amersoni :.mamiz- Flæihorrhooufa timens , ac tremens ante Bj eum procidit. Adorabat(i) Jairus fynag Otrae H n t Princeps : irem alius (k) Princeps genu fie- u t XIt Mater (1; Jacobi quoque & Joannis ado- rdn ravit Jefüm , atque (m) alii. uód fi quis Hanc' venerationem taritüm difcipulorum m ag jn m fuiffe putet , eámque illuftribus Chrifti me- ülemi 85 ritis attribuat ; quid de hoc dicemus, quód um pt 4d illius confpectum vendentes, & emen- at n tes fupére & templo ? inter quos complures Nni Jefu adverfarii fuére , quíque non perinde Y miracülis , aut benefactis commoverentur. TT Ita'enim apud (n) Mattheeum fcriptum eft: lii t2 ejiciebat omnes vendentes, Q9 ementes ii 1&m- us $lo "€? men[as nummulariovum , € cathedvas « vendentium columbas evertit. Et apud Mar- j cum : Nog fénebat, ut quisquam rransfervet vas nonae per templum. Hocenim miraculum B. Hic- yneit ronymus omnium maximum putat; atque illud divini vultüs venerationi affignat. Sic j st enim fcribit füper cap. Matth. 21. Pleriquey 1 QtU « 4üquit , arbitranrur maximum effe figno- At « rum , quód Lazarus füfcitatus eft , quód m urmen acceperit , quód « czg;us.ex utero 1 G 5 ) | «€€ apug nj (1) Matt 9. Marc. j. procidit ad pedes, (k) Mar. 10. *yovu7rs t . nJcae » id efl , gccidi: ad ge- nvua. (D) Matt. 20. (m) Ur Petrus Luc. $. alius Matt. 77. gem"li pmv(l)h;-tml'. Matia Lazari foror. odn. z. recidit ad pedes ejus. Jtem Luc. ;7. leprofus cecidit in. faciem « (n) Matt. 2:. 106 Dr]rsu Cnunmisri «C. apud Jordanem vox audita fit Patris, quód Mi « La namhguratus in monte glormm o[ïendc- rit triumphantis : mihti.aurem , inter om- [ du .nia fiena, qu&efecit , hoc videtur mirabi- !(( al ,9( lius efle , quód unus homo Scribis., & [ tw "Phari(zis contra fe iævæntlbus, ac viden- 1. tibus lucra.fua deftrui , potuerit ad unius « ql * flagelli verbera .tantam ejicere multirudi- ^ .nem, menfíásque fübvertere , & cathe- « f : dras: confrmoere quz infinitus non fecií- « & .fet exercitus.. Igneum enim quiddam, at- * ha A que fiderium radiabat ex oculis ejus, & M . divinitatis majeftas lucebat in facie. Cüm- M [44 q que manum non..auderenr injicere Sacer- Tr [44 * di dotes ; -&c..B. Chryfoftomus quoque hoc [ miraculum divini vultüs Jefü. majeftati atri- M « buit ;.& pauló. fufiàs. idem argumentum tra- r . Ckat. : Homil. 13. in Marcum, .. Vides er- « Fl] q go, inquit , quód eo.tempore, quo ejicie- fj €c « « bat eos de. templo , erant dies Pafcha ; & i hoc eft , dies Azymorum. . In diebus au- V [44 tem - Pafchæ lege preceptum erat, ut pan [44 omnes: venirent n templum :. & fi quis & non veniret, .exterminaretur anima illa de [44 [44 populo fuo. Confiderate ergo de tota provincia Paleftina ; de Cypro ; de aliis [(4 &c provinciis, de omnibus in circuitu regio- nibus univerfüm hunc populum conore- [14 *« gatum. Confiderate , & in anima veltro [03 depmglte ; quànta tunc ibi -fuerit inulti- « tudo. Primüm interim fecundum hifto- .« pjam J; | CriaxmiTATE ET GióniA. E 07 .'- l --— € riam difPuramTI-Js:w Mirantur cateri quód d ï l. " i * « Lazarus füfcitatus eft: mirantur quód vi- fit ( * duz filius fufcitatus eft : mirantur ceeteri * ( « gliafipna. Et revera mirandum eft, mor- « « tuo corpori animam reddere. ; Ego pra- « Vi fens fignum magis miror. : Unus homo « sls qui putabatur filius fabri , mendicus, non Vi [14 habens domum, non.habens, ubi caput A at reclinaret, non habens exercitum ,. non on €c erat dux, non erat judex. uam igitur dmd habuir poteftatem , ut. faceret Tibi flapel- — :jus, i lum de funibus ,. & tantam eJiceret multi- . u tudinem ? unus, inquam , homo ejiceret e O tantam multirudinem ? Et quam multitu- yp dinem.ejiciebat? qua vendebat , quz 1o- r l .cra fua in templo redimebat. . Nemo con- m d tradixit , nemo aufüs eít contradicere. Filio enim defendenti patris füi injuriam, Vil m [14 T nemo fuit aufüs refi(tere. -Videtur mihi l Pa Q e in ipfis oculis, & in ipfo vü]tu]lx)omqiniSaI- jebus [ vatoris quiddam fuiffe divinum. Huc eta n pertinetit que idem Chryfoft; fcribit Homil. .in Marcum , & Orig. tractatu 15. . ( Ti ii in Matth. 21. in principio. ( !T. Wt t R AA "(b Wi "i Q(),; j 7*' " L $ ,T';/ l f ,./ '/,') Y ïdL FaA . T ; M u n hi jj CA. ( rtif [l 1c3 Dr Jeso Cuxist: | QT ; SCCAPUT XIIL f ä que Cónclufio przcedentium Capi- Ofnt cm tum. .Et deratione duorum proxime fr fübfequentium: in quibus refutabuntur ea, (h) | .guæ adverfar i videntur his, que de Chnfh ; foul gloria diximus.. d TOf ZE graviffimae caufze fuerunt, cu r muln— fed H Re tudo Jefüm diligeret, curfidém habe- rét; & cum admiratione fümmo honore, ac dud veneratione dignum judicaret: quibus rebus lbra erfe&ta ploria conftat.. Quanquam hz nori Da, f ola cau & fuerint, fed tota Domini fefu vita, bant & converfàtio admirabilis, & fpe&tabilis erat: U prefertim ob id, quód quzcunque ab eo ge- Va rerentur , omnia manifefté congruerent cum S:up( Dui vaticiniis Prophetarum: qua de re non agi- mus in prefentia. Concludimus itaque; )d tam clarum fuiffe fplendorem nominis Jefü: lay tam egregium illibata famc ejusdecus: tam prafftantem apud omnes gratiam, & auétori- I tatem: tantam, támque infignem laudem, & — — - —— C loriam: qualem, & quantam nemo in fzecu- £—— f 0, quantumlibet magnus, & gloriofus un- — — e — — quamobtinuit, aut fperareaufüs eft, . Inipfo - initio preedicationis, -mox opinio- ejus' abüt — —— — $— o^ P in totam Syriam', üt (a) Matrheus ait... Ab M eó tempore perpetuó denfiffime populorum -— du cater- —— -ga) Matt, 4.. A u ——MLAA—L I I VLA sss CLARITATE & GLOi(?IA. 139 caterva& , multorum hominum m—ilïlïl—xm à ubi- | que locorum occurrebant ei, tanquam ab omnip otente (b) opem implorantium, invi- .Capþ cem (c) gratulántium , (d) admirantiutii , (e) toni ftupentium, (f ) paventium, (g) gaudentium, Qnrr « (h) laudantium, & (i) glorificanrium Deurn: Ch fauftísque acclamationibus perfonantiur, ac non vulgari more velut Regem falurantium, 1 ml (fed novo modo (k) filium David, magnum nl Regem, Meffiam, benedictum, à Deo miffum, ote, & dudum exfpectatum, Servatorem mundi ce- num yret lebrantium: cujus regnum effer (1) re j hi 00 Dei, quod confeftim manifeftatum iri P era- bant, üt (m) Joannis 6. dicebant : quia bic eff gfv jl «t ver? Propbeta , 0 rpotííruc, Prophea ille; qui venturus eft in mundum. Er (n) Luce j;. ho en a Stupor apprebendit. omues : &9 magnificabant d Deum: $9 vepleti funt timore.. Sic( o )Luce | it«aqu: 7. Vccepit autem omnes tinov , g. magnifica- 3 J BH (zafzt Deun, dicentes : qz(z'a Propheta m qu. u - (b) Matt. 14. Marc, 9. l | au&OFï (c) Luc. 14 ibi : Beatus venter. udem; (d) Marc. 5. 9. n (e) Matt. 12. Mare. 1. dis ! (£) Loc. 4. ]j (g) Lac. 12. (hb) Luc. 18. in fine. s i) Matt. 9. Mare. ? À if (k) ;Matt. 27. rf pu!O (b Luc. 19. a (m) Joan. 0. d (n) Lx-. ;5. (o) Lac. 7. 3 1O Dzs JESU'C-HRISTI Ó t urvexit in uobis ,e2 q'z:z'szäuJ-vifz?avit pleban : it für fuam. : Et (p; Lucee 4. Docebat i. [ynagogis eoxum ; 62 magnificabatur ab omnibus. Item 100l tm 4 (q) Luce 9. Stupebant omues in magnitudiue, ueya?eiórnri , five magnificentià Dei. Mar- uniye Princ cus (r) cap. 9. affe£tum multitudinis clariffi- me exprimit ; qui poftquam, narravit ea; | Volen qua.in transfiguratione Domini geftà fünt; ; Cujus ! tebont fequentis diei hiftoriam texens, ita fcribit: Es veniens ad. difcipulos. [uos, vidit turbam | Mieun (t« magiam civca eo» q9' Sevibas coiquiremtes cum illes.-..Et confeflim omnis populus, videns Sfe- f ktmpg fums flupefathus ef : & expavevunt : €g accur- | m ventes [alutabant cum... Hicenim locus plane — fnanifeftat,.& velut oculis fübjicit admirabi- a q EPT lém quendam, atque ardentem reverentiee af- fectum. Cum enim videmus univerfam tur- mulri | hl lou bam,quamvis intentam difputationibus Scri- barum, & difcipulorum, fübitó. adveniente a NT Jeu ftupefa&tam, atque expaviffe, fimülque cencurriffe ad eum; cum videmus diverfíos vida illos animofutn motus, videndi defiderium; Uply idu pavorem, acftuporem, de Chrifti veneratio- ne concertantes eo tempore, quo neque do- | Que ! Xim ceret, neque miracula ederet: non poffumus non intelligere, vehementem quendam amo- Cipi — rem, cum fümma veneratione conjunctum; totius populi erga eum fuiffe.. .. Id quod in ) ulti- ( diceszo desaius ema) (p) Luc. 4. (q) L«c, 9. (r) Mere. 9. - CraniTATE & GroRiA. III at at ultirno Paíchze fefto p.ori(ïïmä.de-c—:ïa?acum eft, üt fuprà probavimus: tunc enim ad faftigium ]s j, li lionoris pervenit. Quo temporecertum eft, gi;itu.f'ts:: tam .amplam ei laudem, & gloriam, tantum M univeríi populi ftudium erga eum fuifle; ut l clgrit"- Principes Sacerdotum mortem ejus maturaré I [ volentes , non (s;invenirent, quid facerent ei; elti f Cujus tamen perdendioccafionem anxi? qnaé- a ( rebant, quód fuo magifterio.neglecto,plures i ul ad eum . audiendum confluere cernerent, . üt: T (t) Beda ait.: "Fandem oblatà occafione, cunà tempus adeffet, quo ad peragendum faàcrifi- u u ! cium pro falute humani generis, mortem op- Qu Ó petere decreverat ; ad patlionem abreptus eft, In qua. quidem & ipía paffione neutiquanx ydmit rantite rantum de ejus gloria diminutum eft ; quàm multi opinati funt: qui quorundam Evange- ram t j T rl lii locorum confideratione induéti , credunt; yene? eo tempore univerfi populi odia in eumcon- citata fuiffe. Sic-enim qusedam loca teftart iif ; dii/erïtï videntur, Jefüm atrocibus. contumeliis -ab univerfo populo affe&tum, & in crücem ad- actum. Quodquidem fi verum effet, ^uti. gt | que repugnaret iis, que de Chritti gloria di- ximus. Sed quid hac de re fentiendum offuté "4 ie capite fequenti explorabimus: POSWA m d lun&mï (s) -Luc 29. : . Lsce. : u U '4(.0 In ,MP' zg anscii CA. li Dz Jzsu Cnn:sr: —— QUs 1 etam CAPUT XIV. (üt , l uznam illa turba fuerit, qu& quam poftulabat Jefum crucifigi. vllai U tiüs, ce capite 23. ita fcriptum eft : Exclá- — L mavit autem ffmul univev[a tuvba , dicens: dicim flulal Tolle:bunc. . Ec Matthzi capite 27...Et re- fpoudens univerfus populus , dixit : Sauguis nion duce jus fuper 105. . Item Joan. 19. J'udei clama- , ant. :Hec loca plerosque in eam opinio- (Jw' [ nem inducunt , ut credant, totam multitu- compl timeb: dinem Judaici populi , eandem illam, que venerat obviàm Chrifto cum ramis palma- UM üden rum, mox mutatis in diverfüm animis po- fu]tav pofciffe illum ad fupplicium; — Quee fenten- Nm tia (a) Ludolphi Carthufian fuiffe videtur, cujus hzc verba fünt : Ecce quanta inftabi- bit) ( fütj * ]itas in iftis Judais fuit : quia quem tan- « tum honoraverunt , poft modicum igno- eur ni(i * miniosé tractaverunt. Sed hanc opinio- nem equidem non video quomodo probare Tibw iff. poffimus , cum miraculi quoddam genüs prz fe ferat , cujus nullum veftigium exftat in Evangeliis. uomodo enim ingens illa i turba tot centenorum millium -hominum ; (f quae ( b ) pridie libenter Jefum audierat ; & ab ejus ore (c) pependerat , quc doctrinam 1 [ -- — quS (a) Perte z. cap. 2'8. de vita. Cl irifli, : ä (hb) Lue. 21. Mar. 3. UL i (c€) Luc. 19, CraánITATE & GLORiA.A* IIj ejus tantopere (d) admirabatur, quam ipfi j etiam Principes (e) timebant, ne lapidaren- tur, üt füprà oftendimus : quomodo, in- ;Q quam , ingens illa turba alienata eft; absque ] ulla evidenti caufa , tam fübitó ? Quin po- EXI'r tiüs, quod fimplicius, & verius videtur 5. id "T dicimus,; turbam, qua Jefüm cruci affigi po- 41 00 ! ftulabat , . illam fuiffe, quam Principum, Se- niorum , Scribarum , Pharifzeorum , & Sad-- du jui t l duceorum factio effecerat , eorum fcilicet,. n o P*C qui venerant ad eum (f) intempefítà nodle. li comprehendendum. per dolum , . qui anxi& . hi V timebant, ne coorto(g) rumultu, per populi- concurfum eX ipforum manibus eriperetur.; ] païm' Qul iidemilli, qui deinde per totam noctem eiin- . fultaverunt. " Hierant PrincipesSacerdotum. . : J xæd l cm[ Nam & illos in horto adfuiffe (h) Lucas ícri- bit, cum ait : Dixit Jefus ad eos , qui vene- ] IHHQ vant ad [e , Priucipes Sacerdotum , qui magnas jm U fecum adduxerant catervas clientum, ac mi- : niftrorum füorum. Item nonnulli ex Senio- cop ribus. (i) Lucas enim Seniores etiam ve- . ; pro» M m ( niffe ad capiendum Jefüm teüatut. (k) Ma- d gl ia 4l d) Mar, 11. e) Mar. 1. Q? Matth, 2. ommlïm (£) Cheyfofl. Homil. 8j. in. Matt. a6. (y Hon;ii. 82in hefä[ ] 049, Dd (g) Matt. 26. Marc. 14. p (h) Luc. 22. (3) Ibidem, Luc. ibidem,V; (k) L ide Eatþ. in cap, 36. Mattb, Theopb. in buc. 22. 114 DE. Jzsu Cunis Ti 1 ) giftratus quoque, «eairyel, duces, five /Edi- les templi , forté non absque conduditia « 0 coní operariorum manu, . Jofephus enim ) fcri- bit , ad octodecim circiter opificum millia bus. TT ex operarum mercedibus victitàffe , quas in templo praftabant. Aderat & (m) cohors ! quà s milirum Romanorum , non minüs (n) fex- centorum , cum (0) tribuno. Hi omnes ; tl Ab quos commemoravimus , ad capiendum Je- fum veniffe narrantur, eümque duxiffe ad K0l zdes Caiphae Pontificis , quó omnes Sacer- pat dotes, Pharifzi, Sadduczi, Scribe , Se- (i l niores , five *à azgsc u rtgiov ; Sanedrin, five fol cm (p) feptuaginta judices , item primores po- puli, Zexovres » ac torum concilium conve- Qu & l nerat , aliíque ex factione Principum omnes, qui peculiari Jefu odio tenebantur , aut illo- &t rum malitize ferviebant. Hi omnes, dum Lf teftimonia conquiruntur adverfus Chriftum, COn Qu per varia atrociáque ludibria noctem (q; tran- figebant, & ad vim reliqui populi arcendam, Qd IQ fi qua forté ingrueret , feíe comparabanr. Interim ad famam capti Jefü universà civita- üti Tüt te commotá , gravíque rumultu concitato: e Hie- « ex immenfa:,l& confufa-ilia multitudin e rofo- « () Cap. 3. lib. zo. antiq. [4 0an. 28. i (n) 7121. Cefar. (o) 0479. 28. ? (p) Vide Jofzpb. lib. g. cap. . de bel. - Js4. Ez(cb. cap, 8, &5 :n compendio cap. 6. (q) Chryfoft. Homil. 84. in Toati. Theoph, in 18. foan- g CrARITATE & GrLon1A, ir$ «CM ijo['olymitazxorum civium ,. aliorümque, qui ] ex omnibus totius . orbis partibus ad feftum V ll [Gl confluxerant , univerfi, quotquot Principi- n bus gratificari volebant, uii fit, eórum nu- qui mero fefe aggregabant: aliíque omnes, quot- coh(m quot infità malignitate , aüt levitate , aut al errore ad hujus facinoris focietatem per- Of trahebantur. Quaedeterior populi parserat, üm Àb hac tota multitudine , poíftquam tandem vf ; idoneum te(timonium ex ipfius Jefü.ore re- ertum efle vifum eft, die jam illucefcente, æ,SC ductus eft Jefüs ad Pilatum : illóque ad ab- l f l folutionem prono , truculentis vocibus con- ] PO- clamatum eít : (r) To/e, rolle, cructfige eum. j core uid autem caufze eft, cur credere oporteat, Truls] ad iftum modum efferatos, & irritatos fuiffe jl t etiam eos,qui antea crediderant, & difcipu- ? dum li fuerant, aut alioqui faverant Chrifto ? cum Y conftet, illos nunquam (s) antea Principum, Tíd ) aut Phari(zeorum odiis ceffiffe , aut eorum cetod ii auctoritate in tantum commoros, ut propte- li rea averterentur à Chrifto : quanquam illi, ] am j 3 du ut id efficerent , omnibus modis adniteren- j tur Origenes fané nihil hujusmodi yr füfpi- W lg catur ; cujus fententiam vifum eft appone- re, ex libro 3. contra Celfum : « Chrifti , j I/ *« inquit ; ad hanc vitam adventum fic mul- * tis anté temporibus conri git multipliciter *€ predicari ; ut Judaeorum gens tota , ejus 2 * . exfpe- u (r) Joan. 1. (s) Vide fup. eap. 6 in fne | Q eap.5. j li']ü 116 .Dz jzsu CunisTI € [4 exfpectatione ere&a,r inter fe quarerent, y lefi « utrür adveniffet : cum Jefus jam advenit- 0j €c : fet. Et conftat fané iftorum maximani tur| « multitudinem illud afferuiffe, & credidi(- d " fe hunc effe, de quo fit anté prophetatum. XIt [4 Qui veró nihil crediderunt, afpernati eo- [ ( rum tmanfüetudinem , qui Jefu doctrini (it optime? inftituti, nihil per feditionem mo- l ü liri voluerant, ea in Jefüm funt aufi; que m Q [ vere, & re&tiüs ejus difcipuli literis prodi- v dére. Hec Origenes, nimirum oftendens, Cw fectatores Jefu à crimine fedi-ionis immunes ) fuiffe, Id quod apertré (t) Lucas teftari vi- t detur , cum ait : Srabaut aitem ommnes uoti ( ejus 2.longó: Et cum Marth. (u) refert , mi- (i niftros dixiffe Petro : Zeré 92 u ex illis es; f ( zam 9 loquela tua 1e manife[flum facit. De- I)lm clarat enim alios quosdam ab hoc facinore (i jk alienos fuiffe , in primis autem Galilzos. bt Qu enimvero ratio eft, ut virorumomnium V animi fübitó immutati fuerint , non autem Tüt mulierum ? qua fequebantur crucem fuam pu portantem Jefüm , & (x ) plangebant ; ac $ lamentabantur. uód fi quem hzc verba T moveant ; . Clamabat univer[us populus ; vil di -Éüà umiver[a turba, is refpicere debet ad ordi- üt: nem Evangelice narrationis. Siquidem Evangeliüæ dicunt , veniffe ad capiendum — Jetum | (C 1 Luc j 23* (u) Matt, 26. ! m] QO Lwec. aj. ( CraARITATE & GLORIA. — n ;emrï Jefüm ( y ) turbam multam : vel (z) turbas ( OxAovc , eümque duxiffe ad Caipham. . Illa " turba , five , üt (aa) Lucas ait,. omzzs multi- N zudo eorum , á"ray *0 ?rAn3oc asTGY , addu- jl xit eum ad Pilatum. — Attende hoc verbum, d eorgm : quo reliqua multitudo populi exclu- od Eandem il- ditur , qua corrupta non erat. mm lam turbam univeríam idem Lucas fimul cla- " ( màáffe dicit, olle buuc. dvsxgaZav vrauzAu- J Se Ubique enim de eademturba loquitur. 'ndens Confideremus autem & aliud teftimonium muno (bb) Joannis, qui id, quod ipfe modó dixe- ji yat , clamaverunt omnes ; & quod Lucas ait; j Mi [ i exclamavit féimul univev[a turba ; interpretans l mi- 7 dicit, Pontifices, & miniftros clamáfle, cum j j : li j ait: Cum ergo vidi[Jent eum Pontifices, &2 mi- 2 pniflvi , clamabant , dicentes : Crucifige , cvu- AU cifige eum. Hec que diximus , fatis pro- J bare videntur id , quod propofitum eft , uni- umüïüm v. rfam fcilicet multitudinem conclamiffe eo- | g rum,quos memoravimus , omnium, Princi- nl pum, Seniorum, Scribarum, Pharifzeorum, J : Sadduceorum , qui priüs confpiraverant in ; verb? snortem Chrifti cum parte plebis , ipfis ad- ll ; dicte , aut , üt B. (ecc) Chryfoftomi verbis ä; ] 0f corruptae : non au- u uFaþ J incompofite , & 3 tem 1enqu i (3') Matt. 26. Marc. 14. (z? Matt. 26. ibi : Dixit Jefus turbis. (3) Lwc 23. (bb) 7oan. 10. (cc) Hom. 83. in. Toan. va—84 Ds Jssu CungrsTI — —— ] - tem eorum, qui jefum velut Prophetam ho- nod norabant , admirabantur , & diluculo venri- f tabant ad audiendum eum. Nam totius ftol multitudinis, que Hierofolymis congrepata & erat , faventium Chrifto , & adveríantium, T Q aut dubitantium , fortaífis vix quartam par- tem area, Lithoftroto contigua, capere potuif- fv fet. Caeterüm B. Hieronymus fuper Matth. fim l0. l cap. 21. huic fententie noítre refragàri vi- * detur, ubi ait : Semper turba mobilis eft; T0 T « * nec in propofita voluntate perfiftens ; at- « que in morem fluctuum , diverforümque fion d ii * ventorum , huc illácque trahitur. Quem « gunc quafi Prophetam venerantur, & co- M * lunt; poftea contra eum clamant : Cru- T0f, Verüm exifti- f * cifipe, crucifige talem. mandum eft , eum loqui de iis, qui dubita- Cn bant, quid de Jefü fentiendum effer: hi enim Ts * ]evi momento huc atque illuc impelleban- d iv tur. Sic enim ex eodem D. (dd) Hierony- ] mo füper idem caput colligitur ; tria homi- « num genera apud Hierofolymam fuiffe, cre- de] dentium , incredulorum , & ambigentium. ( h Equidem credimus ,'omnes , quotquot diíci- «ï puli fuerant , aut alioqui faverant Jefu, hàc ( — « ejus ipnominià offeníos fuiffe , cum ipfis ii Apoftolis , ac fanctis mulieribus , unà exce- ptà Marià matre Domini , juxta ipfius Do- Id mini predictionem. . Dixeratenim futurum, ut omnes fcandalizarentur in ipío , in illa (e no&e—. | | (dd) Swper bec verba : Et cum intráflet Hierof, CrangiTATE & GLORIA. II$ — m nocte, Sedquod tanta animorum mutatio ) Vil facta fuerit, ut demptis tantummodo Apo- | fs ítolis, Nicodemo , Jofeph Arimathzenfi , ac paucis aliis fidiflimis difcipulis, & fanctis g'l'Cgäiä Jntum, mulieribus , reliqui omnes ignominiose tra- &averint Jefüm, & conclamaverint, Cruci- mpr fige ; id nobis quidem nequaquam fit veri- potmr fimile, Quód fi quisab ea opinione depelli rMar;h. nolit, quin puter animos omnium ad eum gäri»i- yli d modum depravatos , ut crucifigi poftula- rent ; ei fatendum erit, mox à peracta paf- RA imq (fione Chrifti denuo converíos omnino omnes; Qlem etiam malos. Sic enim fcriptumeft (ee) Lu- cv 23. Et omnis turba eorum , qui ffmul. ade- LU T vant ad [pe&laculum iflud , &3 videbant, que j Qu fiebarit , percutientes pe&ova [ua vevertebautur. ( Caeterüm ifta examinandi gratià propofui- lj el mus, cujusque judicio relinquentes, quomo- ]i do füpradi&tam B. Hieronymi ; Ludolphi, tertn oU eíque confenraneam B. Bernardi fententiam n accipiat, quam fuübjecimus , ex fermone r. He; " de Dominica in ramis palmarum ; ubi fic ait: [(4 eitiil In eadem civitate, plebe eadem, & eodem Ü &c tempore , nunc quidem proceffionis glo- o d [44 ( t ria ; & divinis eft laudibus honoratus ; oftmodum veró interrogatus contumeliis, m [44 & tormento, & cum fceleratis deputatus. u EXH j Idem dicit fermone 5. gt j (ee) Luc. 3. l ? p CA- H4 j I2O0 Dr ]gsu CunisTI Neq CAPUT XV. bitas bant jus Contra eos, qui putant tam fecu- Qütt rO animo fuifle Principes Sacerdo- j fun tum ; & Pharifzeos, atque ita contemptum Cant habuiffe Jefüm ,'ut, poítquam eum ad Cai- 4 pham adduxiffent, cuftodià militibus, aut Ton miniflris commiffà , abícefferint ad Deg] capiendum fomnum. Jre Oc quoque, quod dié&turi fumus, adver- conf H fari videtur iis, que de Chrifti Domini ills gloria prodidimus: quód multi, cum faris pot commodeé explicare foleant, quàm airoci in- mf ; Vidià, atque odio concirati Principes Sacer- fum cerdotum , & Pharifai ferrentur in cedem K Chrifti; ac proinde oblatam à Juda oppor- busc tunitatem capiendi illum, à turba femotum ( | arripuerint, fummáque curà incubuerint pri- Tionr müm in hoc, ut comprehenderent , deinde q ldf ut fine periculo füo morti traderent; mox, C velut harum rerum obliti, ita fecuros, ac fe- pto QUs nes eos faciant , ut, poftquam ad Caipham illum perduxiffent, cuftodià miniftris com- [ miffà, quieti fe tradiderint; nec reverfi fue- | dur rint ante lucem; quá re fignificant, Principes Qu; contemptui habuifTe Jefüm, & non metuiffe teff eum; cum tamen e jus rei nulla veftigia ex- ( ftent in Sacra Scriptura; imó ea res ceeteris net. eorum actionibus, & confiliisplan? rep Ng i P eque D) .:l CraniTATE & GromniA. IZI Neque enim ardor invidie, atque odii acer- bitas fegniüs, aut remiffiüs agere permitte- bant: & non poterant contemnere eum , cu- f jus vim prepotentem ipfi experti fuerant, cüm alias fzepe, tum in temple, cum ex ipfo- 'trá rum manibus elaberetur, (a) lapides inten- tmpwm d Cäi tantium. . Cujus virtutem cum agnoícerent, & per malitiam Deo tribuere non vellent, js, dl non gregariis deemonibus adícribebant, fed A Beelzebup, Principi demoniorum. fta ex- perientia divinee virtutis, aliarümque rerum l- confideratio, egregia cum laude geftarum , Jomin illos long& fübmovebat à contemptu. Sed m hj potüs homines perdit avaros ; fimülque sl miferé glorie cupidos , conjiciebat in me- ; t tum, ne ab Jefu delufi, ab omni fpe dejice- cedtn rentur, retinendz auctoritatis fuc; & omni- " bus confumptis artibus ac viribus ; à popu- lo(b)defererentur. Mirum eft autem, quid mO[UQ n p nonnullis in mentem veniat , ut addant, eum etiam in carcerem detrufum à Principibus. i Certé de carcere, & fomno nihil veteres Scri- j f0l WS) 3C e' ptores meminerunt : & Matthaus, ac Mar- cus declarant , eos per reliquam noctis par- )giphüm ts Go tem in divexando Jefu occupatiffimos fuiffe, Afl dum undique caufas conquirunt, ac fingunt; quas malitie füse preetexant ; & audiendis iÉ j netti^ teftibus, reo examinando , fententiis dicen- exhibere volunt, Variis p* dis, judiclii formam H ; enim cs uo*neï. f('a) 30—(1-;2, g. 70. (b) Suprà Cap. c. e';r' ^. 122 Dz Jssu CunisTI enim perturbationibus diftrahebantur, hinc * at impotenti odio urgente, ut caedem accelera- ( &a renr, inde metu populi, preefidis, ac Cafaris & f0 retardante, &, ut cautiüs agerent , fuadente: V o ne, dum occidendo íecuritati füee ftudent, ((S in gravius periculuin inciderent. B. , c) Chry- ( V foftomus fuper hzc verba Joannis, £ra? au- Qur tem may: *Antequam vallus ; inquit, canta- RUPI Bul «* ret, ad Caipham ducitur: inde ad Pilarum; [4 quibus verbis oftendit Evangelifta, à me- K on .dia noéte usque ad mané à Caipha inter- Cf [(4 rogatum, nihil refpondiffe. Idem in (d) [ t [14 Mattheeum: Cur autem ipfum eó, (cilicet ((m &c [ [4: ed Caipham, duxerunt? Ibi omncs erant congregati , & communi confilio Pontifi- & [44 cum res gerebatur : idcirco ad eum oinnes nod « conveniunt, qui illo anno ftümmum Pon- m €c tificatum obtinebat, ubi perno&tabant vi- $d [f4 Lao1 gilantes: adeó, ut Pafcha eà nocte come- II dere neglexerint. ;; Hzc B. Chryfofto- D mus, cujus fenrentiam Euthymius, & Theo- $i phylactus fequuntur. Ille fuper Matthzi i * caput 27. Erat autem mané , inquit, & ipft | W * nonintroierunt preetorium, ut non conta- Iu * minarentur, fed ederent Paícha: pertotam m * enim noctem examinaverant eum. t t « 'heophylactus in Matthai cap. 26. Ad Do * Caipham, inquit, ducunt, qui Pontifex ernocta- * erat anni illius : ubi & reliqui p « bant; (q) f! | (c) In cap.18, oan. Homil, 82. (d) Iu cap,36. Mattb, Henil. 85 l (g! — CriARITaATE & GroniA. 123 [4^ y, bant, non comedentes Pafcha, fed exfpe- d étantes , ut occiderent. Sic & D. e) Hie- Qin ron. füper heec verba Marrhaei, Mag?. au- jtdett tem fatcto : Cerne, inquit, follicitudinem d & Sacerdotum in malum: torà noéte 'Vigi'l'a'- YCn "verunt, ut homicidium facerent : & vin- EW lrü ctum tradiderunt Pilato. His addemus (£) , at Rupertum, ejüsque teftimonio contenti eri- Jatur mus: quia longum eflet perfequi fententias ! ämf' « omnium. Coperüntque Principes, inquit, g'inr v « furere à vino, quia videlicet jam tentulen- n * tj, utpote in illa magna nocte Pafchali Do- f « minum comprehendentes, totà no&te vi- s t * pilaverunt, ferámque crapulam ructantes, foni &c. Hiauthores teftantur , Principes totà Trnis nocte congregatos manfiffe, & nequaquam tam fecuro animo fuiffe, ut inirent fomnum. u pv Sed forté opporentur nobis hzc verba (g) qui Luce: E u£ fa&hus efl dies, comveuevunt Se- rvfoï*ö nioves plebis, Pvincipes Sacevdotum, &2 Scviba, The €2 duxerunt ilum im concilium fu. Cum i enim dicit, eos conveniffe man?; fignificare ,Ul videtur, priüs con regatos non fuifle. Ve- j ncobe rüm meminiffe debemus , Lucam, prater- t miffis iis, quee à Matthzeo, & Marco comme- i " morata funt, fat habuiffe oftendere, eo tem- " pore, quo ultimum decretum fa&tuth eft de hs? Jefu " « yh (e) Super cap. Mattb. 27. (f) In cap.18. Joan. fuper bac verba ; Erat autem mane. (g) Luc.22. 154 Dz lzsu Cnnisr: Jetu clu-c-lïigendo, & ad Pilatum ducendo, t deu interfuiff2 omnes Principes, Seniores, & im, ( prolix Scribas; & communi omnium confilio per- petrata, qua deinceps ab eo facta narrantur : Apof quz enim antea per totam noctem contige- parte Sacer rant, ea à Matthzeo, & Marco diligenter ex- pofita funt; ab eo veró omiffa. Forté remo- Diore ratur & hoc, quod (h) Mattheus fcribit in cipien hunc modum: Mam? autem faéto , confelium Pf irferunt omnes Principes Sacevdotum , 9 Se- prami aiores populi adveríus Sefum , ut eum morti tradevent, Sed hzc verba quomodo intelli- fugr.l Ditit genda fint, ipfa hiftroria feries declarabit; quam exponemus. Mattheus, & Marcus Pw'ncij oftendunt, Principes Sacerdotüm, Scribas, v n lorti & univerfum Seniorum ordinem per totam noctem circa Jefüm occupatos fuiffe, non Tonte fine incredibili anxietate animi, follicitudine, pus Toont atque tumultu: ídque ab iis curatum in pri- mis, ne vel latum unguem ab eo difcederenr, ttadi afcem juxta confilium Jüda. — Id quod operz pre- tium, & quidem jucundiffimum fuerit con- q0 Tini fiderare, & expendere. Ad comprehenden- dum Jefüm (i. intempeftà nocte venerunt, temp metu plebis: quippe jam aliquot horis no- l — éturnis à coena transaétis, videlicer poft (k) lotionem pedum , & longum colloquium (])| (n) Jefü cum difcipulis habitum Hierofolymis: - ac [j ï[ (h) Mattb 27. a. lL (1) Chry / f ofl. Hom. 85. ip Jogy, Ó Horz;. 8;. in Matt. z'-ot ? Lh (E) Joan. 1. 14. Q . xrä I [ : » CrARITATE ET GLORIA. 125 amecritan —— — —— i ac deinde poft egreffum ad hortum, per val- ,U lem, & torrentem Cedri : denique poft (1) o pe prolixarn orationem, & tertiam excitationem Tanmqn Apoiïolorum & fomno. Poít hec magnä Q parte noctis lapsà, uti diximus ; Principes Sacerdotum, (m) Magiflratus templi, & Se- T e r niores non aulfi aliis committere negotium ribi i capiendi Jefu, fed per fe omnia adminiftran- tes, cohorte cum tribuno, ac fatellitibus fuis, n T ceeteràque domefticorum, & clientum turbá ml premiffi, ipfi ad hortum usque fubfecuti ntel- funt. Id enim (n) Lucas adjicit, cum ait: abl Dixit autem 5fe[us ad eos, qui venevamt. ad [e Principes Sacerdotum , &2 Magiffratus. templi, at Porró a eg Semioves : Quafe ad latroueim , &c. hortus fitus eratin monte Olivarum,; quem - porit montem fex ftadiis ab urbe abfuiffe (0) Jofe- , i phus fcribit. Jam autem hortus in illius ïlde! montis faftigio pofitus erat; ut (q) Eufebius j p jert tradit : unde Jefum etiam poftea in coelum afcendiffe credit, prope fpeluncam quandam; q pre- ad Orientalem urbis partem; ubi vltima Dos j a at mini humo impreffa veftioia ad füa usque pent! tempora monftrari folere ; B. (ql). Hier ony- mus yi; o -— u (D) Luc::2. . )quiqm m) Vide Eutbym. in cap.:6. Mattb, fuper bas 'vei'ia—:. In illa hora. jj A (n) Lac. 2z. p (o) Lib;6. cap.;. de bell. Tudaico. (p) Lib 6. de demon[lr. Evang. cap. i8. h Ad. Apoft. (q) In locis. Hebraic. de 126 | Dg jzsu CHnisTI rïus auctor eft.- Legimüs—ï;ï (r) As Apo- .äehfue ftolorum , locum , (&inde Dominus in celum ( pa a(cendit , abfuiffe ab Hierofolymis itinere i do Princ fabbati, hoc eft , unius milliaris , five duo- rum millium cubitorum , üt (s. Oecumeniüs | Qtdo | bunt ex Origene docet ; five; üt (t) i^rasmus po- Dior nit, bis mille paffuum. — Adrichomus Del- phenfis juxta traditionem numerat ab horto flim fs usque ad domum Anne , greffus bis mille trecentos , & fexapinta: quos greffus facit que ] Per tantum Tum 4 duorum pedum cum dimidio. Q d fpatium fübfequi voluerunt : anxi& enim ti- mebant, ne fperatam pradam dimittere co- (andi dlio« erentur. "limebantenim fequentes Jefum; i t B. (u) Chryfoftomus exponit : Ideo , in- Thanti quit ,. intempeíltà nocte appreffi funt eum. poit t Verebantur, nequid ejusmodi incideret, qua- Qinty le anté accidiffe meminerant, ne.(x) mini- qmil ftri adcomprehendendum miffi non auderent d& eum attingere ; aut, ingruente vi populi, T milites, ac miniftri dilaberentur ; aut alio ali- I quo cafü commurtatio voluütatumfieret, In &t hunc modum jam circiter medià noctis par- mnfeji te transactà , videamus quomodo reliquam dta 0 Q exegerint, Ab horto , poftquam compre- henfus T car (r) Ad. r. à, (s) In cap. 1. Ad. | m (0l Jz cap. r. AG. U (u) Chryfofl. Homil. 82. in foan. :8. Orig. tradlatu 5j- in Mattb. [uper bec verba : Et adhuc, l (x) Fo.ïn. 7, Butbym. st [up. Qrig. ibid. 1 CLARITATE ET 'GLORVIA. I27 .r 1 v h&hfus eft, Jefi.lï rurfus p?r declive montis, La & per vallem Cedron protractus eft primüm s itnt ad domum Aane : inde ad domum Caiphe, eq Principis Sacerdotum : quó totus Seniorum Umpri ordo convenit, üt Martheus, & Marcus fcri- m bunt. Ibi dum Princeps Sacerdotum, Se- Qs ] niores ; & totum concilium ; ewvéd'giov , te- jb ht ftimonia adverfüs Jefüm quaerunt , dum te- b m ftes adducunt; examinant, refutant ; eorüm- us f que loco alios accerfunt ; dum Ponrifex ite- | mmw rum atque iterum interrogat. Jefum, & adiu- onim d rat, ac tandem , velut audirà. blasphemiá , fere fcindit veftimenta fua , & ab univerfo con- j ]efum.« cilio condemnationem extorquet , concla- mantibus omnibus, reus eft mortis : jarm jn, ? yt du poft tertiam Petri negationem pgalliüs iterum Hsc jl qu cantare ; & dies illucefcere ccepit. cum ifto ordine apud Matthacum, & Marcum X] frlt av da décurrant ; & connexa fint ; aperté probant; Vl nullum tempus medium fuiffe , quo aliquà L p J r divertiffe videri poffint. (y) Perpendantur a hac verba Marci immediaré. fequentia : £? M confeflim man? confdlium facieutes [ummi Sacev- i pl jl re " dotes cum Senioribus , €9. Scribis, 99 umver- j coucilio , vincieutes Sefum-, duxevunt , $9 o l évadideruut Pilato.. Hoc enim Marcus expli- caté narrat, interim dum illa fiunt luce exor- tà, idoneà criminis fpecie ad condemnatio- nem inventà , dictis folenni more fententiis, ommuni T. pmnuntiäife, reum eífe mortis : & c confilio P — (y) Marr. s. B Dz ]zsu Cunisr: confilio decreviffe , ut ad Pilatum crucifi- m endus duceretur. Hsc enim verba, Con- um i filium facientes , &uuGoUAoy 7romzavrsc , id tuptà fignificant , eos inter fe confultifle. Eodem ibrej modo accipiendum eftquod Matrheusin ini- longi tio capitis 27. refert; mané confilium iniiffe tali t omnes Principes Sacerdotum , & Seniores tnuj populi adverfus Jefüum, ut eum morti trade- tis dl rent. Sic enim fcribit : Confilium inierunt, confultaverunt, evuGoUAov $Aa Gov : non con- l0r p hat cilium , quod cvréd'gio: dicitur : nam multo fsf anté totum concilium, 3Aov 4à zvyed guov, con- oregatum fuiffe, idem Mattheus refert. Hzc, ni fallor, detegunt incuriam, & negligentiam in Evangelica hiftoria tra£ctanda eorum, qui tantum fecuritatis tribuunt Principibus Sa- Qu Prin cerdotum, c:eterísque conjuratis ; odio, & livore rabidis, ut, poftquam cepiffenr Jefüm, fteri Wt Qün quafi placatà invidià, & velur confe&o ne- p gotio , omni metu prafidis, ac populi fübi- tó deterfo , & Jefü potentià defpicabili red- dità , difceflerinrt ad curam corporum agen- Nü dam , & capiendum fomnum : nec reverfi fpl e fuerint ante lucem : cum vel ex iis, qu& per fx rotum fequentem diem a&ta funt , conjectu- Tugr ram facere liceat de rebus, inter noctem ge- d flis. M Illa enim incredibilem pre fe ferunt Tir animi impotentiam , fedulitatem , & curam Ior Principum immodicam. Cum omnis fuz CGIHC dignitatis, & graviratis obliti , à prima luce ooq ad horam usque diei fextam ante praetorium | "m ftantes, p CrtagiTATE & GrontaA, 129 m flantes , atque interim etiam ad Herodem t Ut cum univería multitudine plebis, & milirum 404 W;r Fola raptati , inde rurfüm ad Pilatum cum turba usin 1 abrepti , poftremó ad füpplicii locum per longiffima fpatia fübfecuti, nempe ab Orien- ml tali uebis parte usque ad Occidentalem, con- Geniot tinuis rumultibus, & indefeffis, ac incondi- titrad njen tis clamoribus omnia implentes , quiefcere non poflunt , donec in crucem adaétum ex- n Q ] m halàffe animam viderunt : ne tum quidem fatis fecuri, metu refuürre&tionis, l cofe « Ht D CAPUT XVI p Utl q*)'x Quód divina potentia Chrifti hus Y Principibus, & Pharifzis formidabilis 'OdiO) & n Jefüma fuerir eriam poft ejus mortem : & quód illo- rum cuftodia , adhibita ad affervandum fe- d yli j pulchrum , fervierit gloriae Chrifti. PT hil igirur impedimento eft, quó minüs NI n credere oporteat , eXimium perpetuó fplendorem glorie Domini Jefu apud Judeeos; u maximámmque divinz virtutis,& potentie opi- a nionem fuifTe ,, dum viveret. De qua qui- (f dem & in ipía patfione non tam multum di- ( R minurum eft , quàm vulgó creditur. In & morte veró ad priftinam gloriam magna ac- ceffio facta eft, propter nova, & inaudita r if li* odigia, qua eur declarabant effe naturze æ[OfiUm b ominum , Principem ; ac moderatorem fut : mundï. Dz Jsesu CnunisTI 130 & 3 mundi. Qualiä funt , quód de cruce pe;: Deur dens, defectus viribus, variis poenarum ge- ) neribus exhauftus, valido clamore animam fuam Patri commendavit : & mox ab illo teS, ! t clamore fponte fuà , absque alterius cauíze Quo ternpore vald impulfu , fpiritum emifit. velam templi (a) exterius ; quod vdem Dei E fpef à reliqua templi parte fecernebat , à fummo usque ad imum ultro diffectum eít, elemen- quid perci tà concuffa funt , terra mota eít, pétrae fcif- fi , monumenta aperta funt, tenebre obor- hm tsj t , & fol obícuratus eít fpatio trium hora- rum , absque (b) ordinario objectu lune; ERN quippe rotà repione c:celi inter folem, & la- ptol Ium nam inrerje&à , videlicer die lunze decimo quarto , quo tempore folenne erat Judeis Dd Hsec elementorum hor- Mor celebrare Pafcha. renda turbatio absque fecundarum caufarum p Inpi concurfu , aliáque miranda, quee diximus, manifefte declarabant omniporentiam Jefu; üsà &in impiorum Judeorum cordibus horro- ii s rem, ac divini judicii metum ; in aliorum d animis varios motus generabant ; fpei, pee- E u nirentig , indignarionis ob facinoris atroci- tarem , fiducie , ac pietatis erga Deum. if dor Omnino clariffimam rei famam excitabant. derc lis enim rebus confpectis , Centurio , qui ex (a) Orig. ;n 2). Mattb. tra&t. 35. Hieron. ad Hedib. 8. fom. 3. (b Orig. ibid. Dionyfius JAreopag. ed. Polycarp [ ä)g von. in Mattb. 27. H' j ä CLARITATE & GLORIA. —— I31 t p ex adverfo cruci aftabat ; (c) glorificabat m Deum dicens: Veré hic homo juftus erat: (d) Veré hic homo filius Dei erat. Et mili- g T tes, qui (e) cuftodiebant fepulchrum, vifo T terrie motu; & his, quz fiebant, timuerunt valde; dicentes : Verà filius Dei erat iíle. tenpt den ] Et (f) omnis turba eorum, qui aderant ad fümm fpectaculum , & videbant, quz fiebant, quee elenta quidem erat numerofa populi multitudo , percutientes pectora füua revertebantur, iíla nl T nimirum probant, opinionem divinz virtu- tis Jefu mirificam fuiffe in ipíà morte, uda m hort- y hn etiam poft mortem duravit, üt inter caetera Il'bö(hþ probat exemplum Principum, & Pharizeo- 3 dCCimG rum : quibus potentia Domini Jefü etiam [ Judæiï poft mortem íufpe&cta, & formidolo(a fuit. um o* Mortui neminem lzdunt, aut mordenr, juxta qufacu proverbium ; & proinde non formidantur : in Phari(zeis veró dilucidé deprehenditur me- jixums n tus à mortuo Jefu, videlicet ne , juxta pra- dictionem füam , tertio à morte die rediret y hur qliorit ad viram. Que rcs perfpicuc arguit, pre- claram fuiffe opinionem virtutis, & poten- þei: Pæ rud tie Jefü : quippe que tantum valuit apud infenfiffimos ejus hoftes , Principes Sacer- Dan ul dotum, & Pharifieos , ut etiam morruo cre- derent quiddam ineffe divinurn, quod rnetue- L]Iio ! Z2 rent, bos. ':(c) Luc. 23. ; pe! d) Mar, 15. ii P (e) Mait. 27. (£) Lac, 35, 132 Dz ]zsu CungisTI "n i Cüfä ael rent. Id enim claré demonftrant, vi o dicu rà, atque operà in fepulchri Dominici cufto- diam impensá. Quod ut clariüs appareat ; filt ) dii op-re pretium fuerit inquirere, qualis illa cu- ítodia fuerit: in primis autem quantus fue- tari (is rit numerus milirum affervanüum — fepul- Gts chrum. Erquidem apparet, numerum non fuiffe mediocrem. Neque enim vulparis qua fare. impetrande cuftodize gratiee adiiffent preefi- dem Pontifices ; ipfi preepotentes , opibus (ifpo magnis , poteftate tantüm non regià , famu- achr lorum numero abundantes , & tunc quoque tt, propter Paíchee celebriratem magnam clien- h Pa tum turbam poft fe trahentes, quibus fepul- chri cuftodia tutó committi poterat. Habe- tis d bant autem & eoomiryosc , duces; five magi- milit ha ftratus templi , & miniílros : quorum ope- ráin ejusmodi negoriis uti folebant ; üt eX tem, Joannis capite 7. & Actorum 5. patet. Ve- feffs Dew rüm hos repudiabant. Perebant igitur vali- dam militum manum, qui & armis inftructi tott & ad pugnam exerciti effent , quíque vigi- qu lias, & ftationes ex Komanorum difciplina inï apgere poffent. Tertull. in Apologetico di- fid —— (& cir, Principes magná militari manu fepul- chrum circumdediffe. (g! Lactantius ; fir- du miter circumdediffe milirari cuftodià : B. 1 (h) Hieron. dicit cohortem adhibitam Di- ligentem fané, & firmam cuftodiam admotam () m ss cre Cf—l; t . 4. cap. zo. Divin. Inflit. (h 5 " S j Hedibiam quafl. g, tom. 3. 9 in Matth. 27. Tom. g. | CLARITATE & GrLORIA. 133 — t À VE tl ( ]i credendum eft. PrincipesenimSacercoturn culi dicuntur lapidem fignáffe cum cuftodia; u« Qs aüc xougd'iac , hoc eft , adhibirà illà cufto- ia dià: que (i' fcilicet erat nota aliqua legio- f nariorum militum manus , cuftodize civita- Ea eft enim articuli vis apud puï tis deputata. ] 1] Gracos. Nimirum talis feré cuftodia fuit, Vlots qualis erat cohortium, qua ab Auguíto Ca- fare inftitutee füerunr; & per urbem Romam præn difpofite , arcendis per noéctem incendiis , oplblh Af ac latrociniis ; üt (k) Pomponius Letus do- cet, aut , üt Erasmus credit , ejusmodi fe- [uoque TU K r& hominum penus ; cujusmodi fünt apud 5 iepul Parifios quadringenti, ad publicam civita- Vk tis cuftodiam defignati, Romanos autem eos Exifti- Amag milites fuiffe conftat ex Matthao. mandum eft igitur , aut illam fuiffe cohor- 10 ye tem, quam in porticibus templi, ex more; V feftis diebus preefides collocabant, ad coli- bendos fübitos populorum motus ; qui ex t VäJl j * j toto terrarum orbe conveniebant : aut aliam li quampiam de legione detractam, que legio pv qui in palatio Herodis , aut caftro Antonia prz- ub fidium agitabat, ut (l) Jofephus fcribit, Ea- demilla fort?; quae cum Jefus caperetur, con- pl j5 [ duéta ; &, dum flagellaretur, tota in preto- rium intromiffa fuerat. Hanc enim proba- m hi. adale j J W L [ (3) Theophyl Q? Eutbyhz. in Mattb. 17. ortibus , cpportumis locis ab Augu- redfü (k) De feptem ceb « conflitutis , vide l. 3. ]. deoffic. pr æfþäïi vigilum. . de bel dud. J (D. Jofepb, lib. 2o. cap. «. o (ib. 6. cap Ó 134 Dr jEsu CHnisTI Jamrecceasnan | bile eft itidem ad fepulchri cuftodiam adhi- l fratri bitam. ! miferi Continebat autem cohors milites fe- lfamp ré fexcentos. Quem numerum quandoque auctum legimus, & Vitellium, ac Vefpafia- | fopak B num Imperatores conícripfiffe éohortes, qui- bus fingula millia ineffent, üt (m) Tacitus | du | pile fcribit. Er Jofephus , quàm valide fuerint m t cohortes , fatis oftendit in libro 3. capite 3. ppo de bel. fud. Certé talis cuftodia addita fuir, qualis fuüfficeret adverfüs omnem vim, atque 100 4 (010. fraudem , quà fcilicet tutiorem humana in- duítria exco itre non poterat; in hunc mo- m j : dum cum divina potentia certans , verüm nimium iniqué comparatocertamine, Omnia lendu P enim Principum, acPharifzeorum molimina lQufe non folüm non obfuerunt gloriee Chrifli , n verüm etiam illuftriorem illam reddiderunt. Ex hujus itaque cuftodic ratione manifeftum Obícu reddirur, tantam opinionem divine virtutis füre — tetmy Jefu in Principum, & Pharifieorum animis hefiffe , ut etiam mortuo virtutem ineffe Inod Ximy crederent humaná majorem, & timerent, ne mortuus refürgeret, flagitiíque in fe commif- Wt r fi peenas repofcerer. Id enim nifi credidit- fent, nulla caufa idonea reddi poteít , cur —— Tl Tum diícipulis corpus Jefu inviderint, magis, quàm Herodes corpus Joannis Baptiftee difcipulis dixi ejus ; & cur Jefü corpus affervari tantopere utig | pulz curaverint , Stephani veró , & (n) Jacobi fratris (m) Zacit. lib. :8. 4naal. | Dofit (n) Eufeb. lib, 2. bift. Eac]. eap. 25. | 9t CrARITATE & Gronia. 135 fratris Domini corpora »fgp'iiï-t'uræ tradi per- m d Y iniferint. Nam & Principes ipfi hanc cau- Id fam produnr, cur ad tertium usque diem . fepulchrum muni ri poftulaverinr , quód Je- 'e f 650 fus dixiflet , fe refurrecturum tertio die. )d Ti KU Proprerea humanis viribus ei fe obfiftere pofle credebant : & quemadmodum vivo vi- - fuentt tam eripuerant, ita refurgenti velut manum ag opponere non dubitabant , üt B. (0) Hie- ia f Yon. ait. Quorum omnes conatus quomo- ] dtié n i do in diverfum cefferint, & exierint in glo- riam Chrifti , jucundiffimum fuerit inqui- I m venunm rere : praterea etiam neceflarium, ad refel- Jendum impudens, & vanum mendacium Om) Principum, & Pharifzeorum, apud Judaos noli Chri incredulos vulgatum , de furto corporis Do- minici : quod mendacium confictum eft ad |denit obícurandam inclytam famam gloriofe re- Vl furrectionis, ac propterea indifcuffum pra- virtüti Porró admirabili termittere non debemus. ; animii modo factum eft, ut, quz ob eam, quam di- n I ximus, caufam à Principibus dic&ta, aut facta atet FC narrantur , ea omnia fidem ftabilierint in qe* primis, & refürre&tionis miraculum, ac plo- g riam auxerint, üt in fingulis actionibus illo- [efï; CTL; rum apparet. Cum enim Pilato dicunt, pra- !5 " dixiffe Jefum, fore, ut poft tres dies refürgeret, j utique fatentur eum effe mortuum. — Cumfe- u ulchrum firmà militum cuftodià cingunt, ap- ) pofitó que figillo ipfimuniunt, oftendunt effe f 4 d . fepu - (o) Hieron. in. Matt. 22. 136. Drz Jresu Cunis: ——2 fepultum, &in il.l-(.)-iþfo fepulchro corpus ejus dfiet pofirum; deinde cum aflirmant corpus fürto Qt6, ( fublatum, fatentur jam in fepulchro non effe, tempi Furtum autem fieri non potuiífe, evidenti- il bus rationibus probatur, ür mox videbimus: — Cim fed neque vim illàtam ipfi fatentur : neque magi( dolum militum objiciunt. Eray Sequitur ergo, veré mortuum, ac deinde refürrexiffe Jefüm, CQ . ficut ipfe predixit, & milites teftantur ; fur- & pi. tum autem, üt dicere coepimus, falsó obje- BQ Ctum res ipía declarat. Primüm fuffoflum E fnit fepulchrum dici non poteft, quod excifüm TOl erat 6 vivo fàxo; ( p) év jj zriroa, — Nullá leodi étiam alià ratione defionatum fürtum pavor UO difcipulorum oftendit, qui ad eum modum m; li animis conftrernati erant, ut domo egredi COI'p( non auderent : tantum abeft, ut legionario- COmr rum miáitum turbz immifcere fe, & ingerere n auderent. Fingamus autem aufos fuiffe per pliim medios cuftodes ad fepulchrum accedere: Qub quomodo revolutum eft faxum illud gran- Qu de, quod ad oftium monumenti advolutum pral fuit, adeó fine firepitu, ut nullus excubito- lpfo rum fenferit? Dieamus autem id factum, & lo fepulchrum ingreffos: quomodo ifta cohe- illo rere poterunt, ut corpus füftuliffe dicantur, D linteamina veró reliquiffe, & füdarium, quod ürr An ' füper caput fuerat, feparatim pofitum ? Un- ill l de ifta tanta fecuritas, ut cum in promptu in fà effet nE d d (p)' ..M-m'/;. 27. (0) — CrLiaRITATE & Gronia. 157 u effet corpus cum linteaminibus fimul afpor- us tate; tamen 1is detrahendis periculosà morà nonds tempus extrahere, fibíque ipfis negotium viden faceflere maluerint? prafertim cum ea res ehimis cum conrumelia conjuncta effet corporis :g magiftri füi, quem rantopere venerabantur ? ia Erant enim linteamina, atque füdarium ad j n eum modum corpori conglutinata, ut viíco; od & pice tenaciüs inharerent, neque facili ne- 9 0 gotio, & fine injuria corporis, atque horrore Vfl feparari poffent, ut B. |q) Chryfoftomus an- xf notat, alique veteres, quibus modus fepe- Nl liendi antiquorum notiffimus erat. Dicit » p autem Joannes Evangeliffa, centum libras moduïy: myrrhe, & aloés in unéctionem Dominici ) qu corporis infümptas. Ad hac fi tam grave ;*ionarir» commiffum eft à militibus negligentie cri- o men,; qui factum eft ut non fuerint ad füp- il plicium pertracti à Principibus Sacerdotum? xelett quibus intantum curze fuit diligens fepulchri cuftodia, ur figillando fabbatum folverint? m volit prefertim cum probari id crimen, plurimum ipforum intereffet, ad infirmandam refürre- xo)it à &Um) i tionis fidem. 'Tantum autem abeft, ut in (v np( T illos arimadverti poftularent, ut. etiam mà- dians gnis affecerint preemiis, Denique fi difcipuli ] Jfi ^ * furripuerunt corpus furto, qui factum eft,ut ?qu C — j " illi pauló póft pro teftimonio refürrectionis m yoit Ü in tanta fefe pericula conjecerint, nullo pro- 1 zi C2 P2 : ] potito »/ (9) beyjb]zï Homil.84. in. Toan, (7 Eut/agn:in 20. /089. 138 Dz Jzsu Cunisri st pofito praemio ? Tum quis eis poteftatem aongtt tribuit rurfus edendorum miraculorum, quà conià ad tempus caruerunt, fi Chriftus non refur- Princil rexit? &, uti promiferat, non mifit Spirirum dicunt fan&tum? Poítremó fi cuftodes dormierunt quo i omnes, quomodo viderunt furtum fieri? dum: quomodo teftantur ? Ex his omnibus efhici- für; ( tur id, quod modó diximus, Jefüm ver? mor- qp.J. tuum, vereé refurrexifle. Principes enim Stcerd quó obnoxiüs contenderunt, ut veritatem te- pa(üom gerent , atque opprimerent, eó notiorem, & [ teftatiorem eam reddiderunt. Reftat unus fios Q fcrupulus, quem tamen non erit difficile exi- Krm mere. Non inepté enim quari potelt ; fi tlf milites fepulchri cuftodes retulerunt corpus Tum lw Domini furto fublatum , quomodo potuit (f 1 Matrtheus refürrectionis hiftoriam texere, "d) reliquáque omnia , qua in concilio Phari- fiüdec (zeorum gefta fünt, exponere? fcilicet quód fij Angelus defcendit de cclo, quód lapis re- ten volutus, quód pre timore exterriti, conculli, Cite) icciómoar, quód pecunià corrupti fuére cu- qiff ftodes? Facilis refponfio eft, primüm enim i veritas rei innotuit per ipíos milites: qui Ua mox à refürrectione Domini, üt erant animis confternati, famam rei geítae paífim divulga- l D verant, interim dum nonnulli ex eorum nu- ) mero (r) adeunt Principes Sacerdorum, & : rem eX ordine exponunt: dum concilium [ on COI'I-t 2bi LB. Hier. (1,-) Mattb. altime, q7 u» amcncm SLARITATE & GLORIA. 239 m congregatur: & priusquam mendacium pe- m g cunià redemptum effet, Deinde per ipíos Qn re Principes: quorum multi in Jefüm credidiffe Spiritun dicuntur Joan. 12., qui concilio interfuére: ymient quo in numero (s) Nicodemus erat: & du- m fim dum anté fchifipa in ipfo concilio fuiffe legi- bus f tur; quód multi faverent Jefu, àt Joannes 'ert m es eli cap.9. refert, P;eeterea res patefacta eft per Sacerdotes : quorum magna turba mox à tatemt: patfione Domini ad fidem converfa fuit ; üt Orema fcriptum eft A&orum capite 6. Per Phari- li m fzeos quoque fideles, A&torum cap. 15. Item X d per multas myriades Judeorum credentium od in Jefüm, de quibus Jacobus capite 2 . Acto- r a rum loquitur in hunc modum: 7des fvater, p t quet milha [unt im Sjudeis , qui cvediderumt, j [ zrósai uvpid c? hoc eft, quàm multee my- p P riades. Per hos itaque;, quos memoravimus, x n Principum, & Seniorum derecta malitia, & ls refurrectionis veritas comprobata eít; & id- conCUiï; circo Apoftoli dicuntur teftimonium reddi- od diffe refürre&tionis Jefu virtute magná, (t) jm a psydn d'uvduei, nemine propter rei eviden- Til 1 PI tiam contradicere valente. CAP, ff Q]Bm ol (s) Joan. . rum jum ? .(t) d. 4. - u a2 p n » vA I a 354 ( ( du ( '**E ed 93-. " ^ v RUE k—ï» Y /' 2 /'4 Ilï'(((/ Z» . w d 140 | Drg JES-EJ"CHRI"J! — — : füer CAPUT XVII. AQrUm figabl De gloria Domini Jefu poft re. tigltum furrectionem, & de variis apparatio- dipnità nibus ejus: & quód non ífolum duodecim Chionis Apoftolis, verüm etiam plerumque 72. di- fümpi fcipulis apparuerit, aliísque viris usque | difcg'pw ad 126, aliquando plusquam. viti, 4 quingentis. ! [hores Agna itaque fuit Domini Jefü gloria ! Ut f M dum viveret , & verfàretur in terris: ippatit magna in ipfà paffione, & morte : maxima l l p()ü( . [ veró poft refürrectionem. Refürre&tio enim fidem difcipulorum confirmavit, fpem accen- làc vi confed dit, charitatem inflammavit , totümque ter- rarum orbem ad Chrifti venerationem com- fnen(om clebri pulit; Judaeis infidelibus ad defperationem usque mente confufiss Ad cujus quidem QU eni glorie confiderationem commod? hàác vià N deducemur, fi cognoverimus, quanta certitu- Omnib do fuerit refürrectionis, quibus fcilicet argu- rehgm mentis prodita, quibus teftibus comprobata fimy Chrif fit , & proinde quanta ejus evidentia , aliàs &l incredibilis rei; fuerit. « Quod ut efficiamus; Omne neceffe erit; omnes percurrere Jefü appari- tiones, quarum Evangelifte meminerunt: VC pgt id quod nobis vifüm eít faciendum etiam o her Ibu« hanc caufam, quód ea, quee ab Jeíü fa&ta re- Q feruntur poft refürrectionem , multi ita edif- li (et ferant quafi non aliorum teftimonio proba- (2 | b r CLARITATE ET GLORIA. I41 s d tà fuerint, quàm duodecim Apoftolorum, ]l quorum teftimonium tametíi certum, &irre- fragabile fit; tamen qui hoc faciunt, utique p multum detrahunt de hujus hiftorie fide, ac L] ? dignirate L] cum ad teftimonium refürre- duod &Qionis non ApoPcoli tantum duodecim aí- ii fumpti fuerint, verüm etiam feprvaginta duo p usqi difcipuli, alitque viri usque ad centum vi- P pinti, aliquando etiam plusquam quingenti fratres, . Huic igitur rei ferviet hic tractatus, fi pl ut fciamus, quinam electi fuerint in fingulis in felti apparitrionibus Jefu teítes rerum geftarum : - tnàxt ut; poftquam conítiterit, ornnibus modis te- ftaram veritatem Dominice refurrectionis, Áfio ymat hàc vià facili negotio confequamur id; quod confe&arium, & nobis propofitum eft, im- imque [ meníam Domini Jefu gloriam, & nominis g a n celebritatem poft refurrectionera fuiffe, Ne- que enim fieri poteft, rantz rei veritate de- d M a i te&tà , tam incredibilis, tam admiranda, tam | V omnibus fzeculis inauditze, tar falutaris, quin uat 1 religioforum, &bonorurn omniurn animi ex- fiori ml ftimularenrur , ad praxücandam gloriam Chrifti, cujus divina virtus otnnibus modis, n & ad plenum declarata effet; omnino veró e&ikl f omnes rei novitas vehementer commoveret, ( ac percelleret. Primüm itaque Jefus u) mu- mmeruü lieribus videndum fe prebuit, primo die Ti fabbatorum , quas etiam allocutus eft,.à qui- TO ffus 1 j [ I bqs tenerl, & contrectari pedes füos pa eft, uopfüb "(u) Mattb, ult. 142 Dz Jesu CunisTI eft, Marie fcilicet M;ädalenæ',—& alterze 1 t d De beata vir- Marie, àüt Mattheeus fcribit. jrpia xine Maria Jefu matre nihil quidem fcriptum iib um eft à Matthao, atque aliis Evangeliftis: ta- füm 1] ren nüllo modo dubitandum eít, quin pri- 'mteuig ma omniüm viderit Jefüm poft refurrectio- undec nem,. Utrüm veró folis hifce mulieribus, an amil étiam aliis apparuerit, non fatis liquet. . Si- [ur quidem ex Luce capite 23; & 24. conttat, dlios ( complures mulieres ad fepulchrum veniffe. dm e Ita enim fcribit, mulieres, quae à Gaalileea Je- Quj füm comitate fuerant, vidiffe monumentum, fülft 4 & quemadmodum pofitum effet corpus Jefü, qum', 31 & reverías paráffe aromata, ac fabbato qui- Trenin dem quieviffe : unà autem fabbari , hoc eft lefum multj primà, ingreffas monumentum; vidiffe an- ;elos, & reverfas à monumento narráffe. A- Cettii É Evat autem , in- ponem poftolis ea, quee videran uit, Mavia Magdaleue, €$ Joauna, €9 Ma- | üttant » €2 ceteve , qua cum eis evaut , que Ntnt via f?aco//z' dicebant ad 4fpoflolos b«c. Eodem die vifus | &tn eft Cleophae, & alteri cuidam difcipulo, eun- | tibus Emauntem : qui antequam Hieroto- fcilis Ivmam reverfi effent, Jefus ertiam Petro con- CUf fpe&tus eft. . Deinde eodem die, (ed qui de- du clinaverat in vefperam, fimul omnibus di- Ttem fcipulis apparuit, iisque pacem precatus ] óoftendit manus, & pedes, cibümque cum illis unàfümpfit. — Cum ergo fevó e[fet díe illo, in- y ) quit (x) Joannes, uud fabbatorum , 9 fores | li - efen Qu ) ;(;) Mjwm. go. L d CrámiTATE & GroRiA. 143 & j beta e emr 'cla.äæ , ubi difcipuli eraut. congvegati proptev merum fudeorum , venit Sfefus , €9 ffe- a tit in medio, &c. Cum aurem difcipulis Je- elilis: : fum apparuiffe dicit; non folüm Apoftolos ny qii intelligit, qui modó o/ (y) Wd'xa, hoc eft, efomrdt zï undecim illi; (z) modó ei J'éódvxz , duode- [el ibu&ä cim illi, aut proprio nomine Apoftoli vocan- Qu tür: verüm etiam e difcipulorum numero " coulþg alios quàm plurimos. —Hoc enim obfervan- n veli dum eft, in tota hiftoria Dominice refuürre- xlile: ) &ionis perperuum effe, ut difzipulorum no- mientul mine accipiantur promifcué omnes ; quot- )d quot Jefü fe&atores fuerunt in ejus vita. yto g* Erenimnon foli Apoftoli duodecim viderunt d Jefüm poft refürre&ionem, verüm etiam alii adilet multi. Id quoniam magnopere pertinet ad yil * certirudinem, & gloriam refürrectionis, ex- T i ponemus pauló latiüs. Matthaus, & Joannes l &51 ' narrant , poftridie Pafchae mulieres, quee ve- i? nerant ad monumentum, nuntiáffe difcipulis TL ea, que viderant. ui autem difcipuli illi ! fuerint, (aa) Marcus declarat his verbis: 7//a, pülom : 1 du fcilicet Maria Magdalene, muntiavit bis, qui cum eo fuevant, lugeutibus, e9 flentibus, hoc eft, Popof Wl qüi duodecim Apoftolis, atque aliis difcipulis. J : Item (bb) Lucas: Ef vegre[J/e à monumento, ) if äuntz'averunt bec omnia illis una'ecim, €? c«- pl'CCH !l e a teri; l ib ! (y) Mattb. ulz, (z) In 1. Cor.:j. Q9 ibi Cb /fdu - (aa). Marc. wilt, .. T hi — -/ (bb) Luc. ui?, Dg Jssu Cunisrt 144 &atione Zeris omtibus. . n Greecis exempla—ribus ali- quanto plenior eft fermo propter articulum, qpente hüntus "TR O1 TOiG AOI7TOÍC. Sic eodem hoc die, fed (io om jam vergente in vefperam, ubi Joannes fcri- bit difcipulos congregatos, üt diximus; qui- qreavit dioim nam illi difcipuli fuerint, Lucss oftendit; cum de Cleopha, & alio difcipulo in hunc dentib t0 fern modum fcribit: £ fuvgentes eddem borá vé- gre[fc [unt in Jeru[alem , €$ invenerunt. congve- « t'eml [2 ato undecim , €9 eos , qui cum illis. evant. li, b qubis icit congregatos undecim, & eos, qui cum illis erant;, nempe quos füprà idem Lucas dpulos quq f dixit ceeteros omnes; & Marcus, qui cum eo fuerant lugentes, & flentes. Ifta probant etiam ( verum effe, quod diximus, hoc primo; de inped quo agimus, die fabbatorum non duodecim ts di Tivüm tantüm Apoftolos vidiffe Jefum redivivum; verüm & alios multos, videlicet difcipulos telübus omnes fidiffimos , quíque individui comites | ii LN Jefu füerant : omnes illos, quotquot ex totà illa, atque ingenti multitudine eorum, qui ad It Pafche feftum Jefüm fecuti fuerant , arctio- Ay re vinculo fidei Apoftolis conjunéti erant; , Giti Quos (cc) Lucas appellat Jefu notos ,. cum | Apoí R3 ait , omnes notos ejus à long? ftetiffe, fpe- étatores Dominice paffionis. Qui ob Do- Ms mini Jefu mortem defolati , marentes; fugá l?triql difperfi, atque latitantes, ad famam refür- Anfe ] rectionis per milites , & mulieres vulgatam; é latebris fuis exciti, & ad füummae rei exfpe- i i ) | L ; &ati(—): Y ) i (cc). Luc. 25. CLAI)LVITA:TE & Gromzia. 145 — a anbur d. äationetn ercéti, ad ades Apoftolorum fre- atticuut quentes confluxerant : ibíque novis fubinde c dl nuntiis varie affe&ti fünt, donec Jefus in me- i dio omnium conftitit, eorámque animos re- jmisg creavit ; & pro luctu, & fletu perfecto gau- dio implevit , ac denique fidem eorum evi- ; olfen b ind J dentibus certiffimisque argumentis, & rnul-- tO fermone confirmavit. nl 0i f - dd) Eurhymius éo tempore feptuaginta difcipulos adfuiffe i a iljr i credit , aut fimpliciter omnes ; fcilicet de quibus egimus : (ee) Haimo feptuaginta dif- yquait m Luüci cipulos , & fanctas mulieres. Er quidem. pi d quód feptuaginta diícipuli tunc adfuerint ; etiam fcripturà tefte probatur. Quid enim u nm d impedir, quó minüs hucreferamus, quod Pe- trus dicit A&. 15. Jefum poftrefurrectionem dhodd gdivt vivum íe exhibuiffe non toti populo , (edft ii teflibus preordinatis ; five priüs ordinatis? üimirum , inquit, nobis ; qui manducavi- j comih mus , & bibimus cum eo , poftquam refüur- r rexit à mortuis. Dicit Jefum non tantüm Üit QU* Ü Apo'&olis con (pectum, verüm etiam feptua- EL 4 , Neque enim foli n& il | di ginta duobus difcipulis. Apoftoli priüs qrdinati fuerunt. à Chrifto ; y5; ? five, üt Luce verbo utar ; argoxexemoroyn- [lffe; ! uivoi ,. fed & alii fepruaginta duo. Nam yd uo nl ütrique ad par preédicandi Evangelii munus n j t patet ex n ánte p:a(ïïonex.n electi fuerunt, à p —l . Luce vll TU n;(c'ld) Entbyn;. in.24. Luc. .. jic & -(ee) Haimo Hoemil. «. poff llzafrlm. : * 145 Dz Jzsu Cünis 1 Lucee capite to. Ii igitür cum poft refürre: (lis co] étionem unà cum Domino Jefü (ft) ediffe, & ( & bibiffe dicantur , non videtur ambigendum, puudd quin hoc primo die interfuerint recognitioni batt : Jefü, nempe quo die Jefüs cum difcipulis füerin (gg) cibum fümpfiffe legirur. Non minüs, | loran probabile eft, adfuiffe & aliosusque ad cen- Apdí tum viginti viros, illos, qui Aéctor, capite 1, tür a memorantur. ^ Quos credendum eft cum qc f Domino Je(u poft refurrectionem familiari- diximi ter veríatos , & ex omni credenrium nume- torüm ro felectos , ut teftes effent refurrectionis : dc K P uód omnium probiffimi , & ferventitfimi ] deeni effent ad Chrifti nomen liberé profitendum, O juxta Oecumenium in caput 1. Actor. Quip- etiüm pe quos infrà probabimus etiam tunc pre- dum, fentes fuiffe, cum ]efus aícenderét in ce- lum : & deinde iu fefto Pentecoftes accepif- fim J B fe Spiritum Sanctum. ^ Certé Chrifti nomi- ; ol nis celebritas , rei magnitudo, & novitas , tum Pafche folennitas ; fateri nos cogunt ; ! t ] "JS'f J non mediocrem numerum difcipulorum apud i Apoftolos fuiffe congregatum. uos omnes pus j« credendum eft deinceps perpetuó apud eos ptovi conveniffe ad Pentecoften usque. — Miré ar- QY debant illorum animi, & in dies majore ftu- dio accendeban'ur; pleniüs percipiendarum füblimium, & admirabilium rerum, quarum (h) [?- (i) contemplatione fr-uebantur.v Qlo;irca fa IS — us li (f£) Diclo cap i . 4Q. Aifïor.; ( | (j -(gg) Luc, uit. : i H - CLARITATE ET GLORIA. m 147 t s &is colloquiis , & collatione rerum fefe mu- elili tüó exhilarare , inftruere , & confirmare )igendur, paudebant , ac fimul in eodem loco refide- cognitio:i bant : non quód in unis eedibus commorati di(cipüiï fuerint , fed quotidie ad «des (hh) Apofto- n m lorum commeare foliti effent. Soli enim D d Apoftoli duodecim fimul habitáffe fcribun- , Gl tur cum mulieribus , & Marià matre Jefü |(é i ( ac fratribus ejus , cap. 1. Actor. Ad hos, üt f amiüff( diximus , univerfos Jefüs primo die fabba- J Rurt: torum venit ; appetente jam vefperáà , (ii) re&ionis: oUcW, óN.íac . ut omnes congregarentur. Val- ventin de enim timebant , inquit B. ( kk) Chryfo- afuendumJ ftomus, cum jam ceenz tempus inftaret ; aut h QU etiam forte difcipuli accubuiffent ad ceenan- tux p* dum. Sic enim Marcus ait , noviífimé Je- u fum apparuiffe recumbenribus illis undecim. guup ' Nam & ille hanc primee diei hiftoriam de- nl r fcribir, quanquam id noviffime factum di- ! govitäJ cat, Pro ea enim voce, . Noviffimé, Grecé y u :'J's-egov fcriptum eft, hoc eft, Poftea , üt re« qrund &e (ID) Erasmus, & Janfenius Gand. Epifco: Vs pus norant. Caeterüm eo tempore diviná T providentià fa&um eft , ut abeffer 'Thomas Mi u Apoftolus , quo per illius incredulitatem & mjorefï 2 curiqfif; j Ms TOR (hh) Luäolphw P;zr; k mþ. 832. " quä!m x J! (i) Zoum. 20. Matt. cap. 27. Hec verba oU " Sxþfa; od fic accipit ibi Cum autem feró fa&tum effet. t Hieron. ad Hedib. 4. tom. 3. (kk) Hom. 8j. im Joan. 20. (1) In annot. in Mar. slt, L 148 Dz Jzsv CnnisTi . — Edriäfïätemþöfg;löid»um illuftrior, & teftatior m redderetur Dominice refurrectionis fides. | tem ( Iili iraque jam reverfo ccereri difcipuli ala- |fjgi cres , & fide pleni dixerunt , vidimus Domi- vida» nuin. Quippe folito more unà cum illo ci- Matth bum fumpferant , & omnibus fenfibus veri- Apofl tatem perceperant refurrectionis. Necdum (pp) tamen ille credidit, donec & ipfe omnibus énim fuis fenfibus fatisfecit. Id contigit die à re- « ( furrectione octavo : runc enim rurfus Jefus fum I confpiciendum fe prabuit difcipulis omni- firu] : bus , ad eundem modum congregatis, üt tlot, priüs abfente Thomà fuerant, üt indicat heec mum vox , iterum , conjunéta verbo , Difcipuli. Cle er Sic enim à (mm) Joanne fcriptum eft : Zfe- dlCaI j vumervant di[cipulieyusintus, |Significat enim; Jtun, non Apoftolos folàm congregatos ,. verüm dubita etiam alios fimul cum illis difcipulos com- | t a plures. Pauló póft, cum reli&is Hierofo- ; Thomg lymis , ad montem Galilece verfus, ud juf- ptada fi erant , difcipuli proceffiffent , in ripa fta- Jf gni Genefareth épas&pos«v — manifefté viden- ' DOmim dum fe exhibuit Petro , Thome , . Natha- | dfeA ( naéli , filiis Zebedaei Jacobo, ac Joanni , aliís- E que duobus ex difcipulis: cum quibus pran- diden fus , & maximam diei partem verfatus eft. Deinde , uti conftituerat , oftendit fe difci- (o9) pulisin monte Galiles, — Sic enim (nn) pre- (5 dixerat Jefus : Pof/guam refurvexero , prace- (j ; : dqiiz ( mm) 70071 Juo, (tt )n . ínn) Matt. zc. [ CraARITATEZ & GrIORIA. 145 &t dmn vos m Galileam , & poft refürrectio- yns f E nem ( 00) dixit mulieribus : BMte, nuntiate pl Jvatvibus meis , ut eait in Galileam : ibi me vidcbunt. sls Quanquam autem in hoc monte üm i Matthaus dicat eum apparuiffe' undecim (ibus v Apoítolis , non ideo tamen credendus eft Nadi (pp) exclufiffe difcipulos reliquos. Huc t o enim commodeé referemus , quod D. Paulus i die ad Corinthios capite 15. ait, Chriftum vi- v f fum plusquam (qqJ quingentis fratribus s omo firnul : ex quibus plures eo tempore füper- DAL [ effent, quo illa fcriberet, aliquot veró fupre- mum diem obiiffent. Q hgt Atque hoc modo fa- D cile erir invenire rationem , cur Matthaeus d li dicat, quosdam in monte, poftquam vidiflent ffst a Jefüm , dubitáffe, Non enim Apoüoh (rr) 5," «tl dubirabant ; illi enim primo à refurrectione yjjs u die crediderunt : quippe fide pleni dicebant ; H Thome , Vidimus Dominum. Et cum lh US)uul pranderent cum Jefü , ipfo etiam 'Thomá prafente ; fciebant ; inquit Joannes , quód jt n Dominus eH'et : jl j Verüm illi dubitabant ; qui antea non viderant Jefüm : 1deoque minüs T Ngfh' in fide fohdatl erant. ". Qui tamen & ipfi cre- diderunt ; poftquam Jefus propiüs acceffit, T p 2 erfiti t l — O- hf fk dllv (00) Matt. 28. beopbyl. in Matt. 98 d?' in Joan. 20., Tbon. ] ([mN ln (pp) Sic TI 3. Q $f. art. 2. *W [ udalpbus parte 2. cap. 80. glof. ordin,, in l (ad) Sic L Matt, 28. Lyr. // (rr) Theopbil. in 28. Matt 55 glojf ordinar. Poflil in bebdo Pafcbe , Feria 6. IjO Ds Jresu CunterI * & locutus eft eis, hoc eft confüeto more do- ed lic (d tan cuit eos , formam doctrinz exhibens, quam fecuturi effent. Hoc enim (ss) Mattheus & pre 000 d fentit, cum ait : £* accedens , locutus fl eis. Nam hoc verbum, loqui, accipi folet pro rettio verba facere , docere , difputare , üt Mat- noje thaig. H illo loquente ad eos , ecce mater TUhr | fün t| ejus s €7 fvatres. Id efteo difputante. Sic — Luce $. Sedeus docebat de mavicula tuvbas. &B etam Ut ce[Javit autem loqui. Et Luc. 11. Cum loqueretur , vogavit ilum quidam Pbavifeus. Onmneg Hoc eft, cum doceret- turbas. Item Joan- finthio nis 15.. $z non locutus fuif]em eis ; peccatum Tüot D zon baberent. Eraliislocis. lIraque creden- t x ] nj dum eft, illos plené inítitutos, atque:edoctos, & variis, ac certiffimis argumentis in fide re- Epiph, lt ex fürrectionis confirmatos fuiffe , utpote Jeíu (tt) frátres , (uu) toties monitos adire Gali- quui lzam, & veridicos (xx) teftes refürrectionis Wt futuros. Pofthec (yy) Jacobo fatri Domini pile Poftremó ; vifüm Jefüm , Paulus fcribit. Ofmnit die à refürrectione quadragefimo, jam afcen- ponit: fürus in ceelum , videndum fe preebuit duo- Q decim Apoftolis , & aliis, usque ad centum l5 tur. .u(läf Vigilïti , viris, qui Actorum r. memoran Se at " Mass.-uls. . o dor. 3 d - inquit , in Galilea non femel , aut. etiam , aut ( 1 bis , fed cum multa poteflate oflenfionem i fecit.. 41) (tt) Mart. ir. fjj (uu) Matt. 26.' Matt. 98. M ( (xx) A&. 7 a (yy) ». Cor. rj, QUi CLARITATE & GL(.)RIA. I$I — 0 Ro Sed ho;: pliobabiïnus capite fequenti, Nunc yes, ( id tantüm inferemus ex his, quz protulimus, Mati Ti & preeterea aliis argumentis confirmabiiaus, u d non duodecim tantàüm Apoftolos poft refür- re&ionem familiariter veríatos. cum Domi- y fot uales fue- » N no Jefü , fed & alios multos. ruht in primis feptuaginta difcipuli. — Teftes U Itantt a d funt (zz) Origenes , D. (aa2) Hieronymus, [ al t & B. (bbb) Chryfoftomus. — (ccc) Eufebius H . u etiam plures, quàm feptuaginta ponit. omnes huc referunt quód Paulus r. ad Co- l: lun*ffdnï- frem J rinthios capite 15. poftquam enarravit qua- l þtt*mfüï mor apparitiones Domini Jelu , deinde ad- pe u dit, vifum non undecim Apoftolis, üt pau- U Jó anté dixerat, fed Apoftolisomnibus. (ddd) gl [idelü Epiphanius etiam nomina quorundam expri- ypt e, mit ex feptuaginta duobus difcipulis ; quos feptuaginra duos difcipulos ab ipfo Domino | d Gl [rredit poft refürrectionem praedicandi munus acce- piffe dicit. Dorotheus Tyri Epifcopus ais Dufrent omnium feptuaginta difcipulorum nomina ponit: fed quid de illo fentiendum fit, pe- ) 'amaïï»" ïæbüi[ Ü culiari tractatu explorabimus. Id, quod ab his authoribus traditum eft, veriffimum effe TL Lucas teftatur ; capite 13. A&torum, ubi fic fevtiá git : Deus veró fufcitavit eum ,ä movtuis -/ 4 — "w "j TM (zz). Orig. lib. 2 contra Cel[: aaa) Hierom. ad Fabiolam : de quadr..ma , nf for. 3 Wf"M à man[. 6. (bbb) Chryfofl. in r. Cor. 15. (ecc) Euf[eb. lib. (« cap. «4. Eccl. biff. (ddd) Epipban. lib, y. tom. «. in fiue Q7 in Andce;fb, 352 -Dz Jzso €unisTr die : qui vifus efl per dies multos bis , qui frmul ; Üipnita qfcgndewmt cum eo de Galilea in Hierufalem: | ,cun,lfe qui usque munc.[unt tefles.ejus ad plebem. . Vi- | Omiui fus eft Jefus , inquit , non folis duodecim | verum Apoítolis , fed & multis aliis ,. qui fimul af- | &qui cenderant cum eo à Galileea Hiezofolymam. | mt; Certum eft autem , magnam turbam difci- ! que d re2 à] pulorum eum comitatam Hierofolymam us- que à Galilea , videlicet tot millium, quot dinis h nec in deíerta fecedentem. unquam deferue- üipu runt; . Quiquidem non omnes ad hoc cle- Ximus , Yetfotr fle fpectaculum admiffi fueruneindifferenter, fed ex toto numero quingenti, & ampliüs &pttp confpicere eum meruerunt, & um eo ver- RY Q fari in Galilea. provincia. Alii majore di- verim gnatione ad omnia adhibiti fuerunt poft re- Rs furrectionem gefta ,. etiam apud Hierofoly- tim l mam , focii GVv«*y»t , five cooperatores fu- ; U5 per turi Apoftolorum ,. feptuaginta diícipuli ; a juxta eos authores, qucs nominavimus ; üt | it) ini autem nobis perfuafüm eft ,. centum, & vi- Paf ginti viri. Quippe quos in. celum afcen- ! füdyg dentem vidiffe , mox probabimus. . De qui- N bus (eee) Lucas hoc loco. potiffimüm agit; | Kfin uiinter alios innumeros fecuti fünt Jefum aE G à Galilea, & poftmodum( &f) Apoftoli no- p Die fy minati funt : non quód eádem poteftate, & : dig—ni; enj, (eee) Diche cap, ;,. A. Wde B. Hieron. in Ifas f'per. boc : & erit, tom. 5, (P!g) ; (£££) Vide Hieron.in cap. r. ad Galat ( J. : E&W. Q - Ü ll / Y faft. jam dz.'ü?i:— . focts. CLARITAT'E. & Gromta. 155 Ed . N dig nitare preediti effent; quà A: o(toli duode- F cim ; fed quód à Chrifto teftes adhibiti effent um V omnium rerum , non folüm ante paílionem; - düottz verüm etiam poft refürrectionem geftarum: u (mi: &quód eam doéctrinam, quam ab eo accepe- rant, per omnia loca fpargerent , quocun- lal tbim d que ab Apoftolis mitterentur. Ac propte- iil rea àB. (pgo) Hieronymo modó fecundi or- lm Qæ dinis pracceptores , modó minoris gradüs 1prà di- m dbr difcipuli appellantur. .Porró quodft |hoc ximus ,. Jefum familiariter cum diícipulis ; jf verfatum, non hoc volumus, quód aíflidué, & gmphüs & perpetuó apud illos fuerit, five continen- m W ter ; quemadmodum ahtea fuerat in vita : mj li verüm id dicimus ; quoties ad' eos accede- "ii ret ,. séque confpicuum preberet , non fta- np Hieto f J tim fuübduxifle fe, (ed per multas horas apud wm— tT eos permanfiffe, utpote docentem illos, ficut du fecerat priüs. . Hocenim (hhh) Lucas often- mus; ! dit , cum ait : z prebuit feipfum vivum poft pajfouem [uam im. multis. argumentis , pev dies 35d lum 4 ft quadvaginta apparens eis , €g loquens de vegno Dei. .Etconve|cens. Multis , inquit; notis J qpi & familiaribus fignis , redivivi corporis ve- il (int ritatem. eomprobavit : nec ftatim difparuit poft prabiram fui copiam ; fed confüetudi- [ r xl i ne familiari animos eorum explevit; convef- (f cens , communi mensá utens, (iii) cuaAucó- -/'* 5 MiVOQ) Tj .(gggï Hieron. aàd 'Fal:iolam tom. 3, wt fup.. * * (hhh) A«&. ». Lr i (ii) Vide Qecumen. 1$4 . Ds Jssv CuiismI peevoc , vel, üt falwi;eXemplaria habent, auväï]- ! tabant AwCóusvo; , converfans , & confíüeto more ! quit li loquens de regno Dei : A&yov *« 7r«piriic Ba- | üïiffj)ï eixei»c oU S9100. Hóc eft , es docens; que di pertinent ad Evangelicam doctrinam , Pro- düobi phetarum oracula explicans, & ha&'enus ce- puura lata fider myfteria tradens.. Hoc enim eü mylt loqui de regno Dei. Et, àt propter articu- Qum lum Graca expreffiüs habent , A&yov v 7- Ximéc i a BaciAeiac ro0 9«00. Quo fenfü idem fenfüm ucas hec verba ufürpat, fcribens de Do- eDim 4 mino Jefü docente (kkk) turbas : Quod cum etpliq tineter coguovillest tuvba , [zcute funt ilum , & ex- cepit eo$ : €g loquebatur illis de vegno Dei : müq £AdAer aTeic arsQi vHc (ÜmciAeiac oU 0U. lirere Item capité 19. Actorum , cüm ait , Paulum Ti ingreffüm Synagogam íuafifle deregno Dei: r (l a ar«gi TÀc BaciAGas TOU OU. t capite - Iqut - ultimo, docuiffe, quat fünt de Domino Jefu: Dhetu «d 7rigi T0U xupiou T'nzo9. — Quód fi plané fcire & pAtere volumus, quód non obiter , ac velut in tran- lim| fitu locutüs fuerit Jefuüs , aut illa tantüm EMCTYS qui protulerit, quein Evangelicis fcriptis expri- &q muntur , üt multi forta i e exiftimant ; refpi- ( — cere debemus ad exemplum Cleophe , & alterius difcipuli : quibus cum fe comitem ( (tn Jefus adjunxiffet in via, non ftatim fe füb- traxit ab eorum confpe&tu ; fed tantifper apud eos manfit, donec illa fcriprurz loca enarráffet , quee ipfius adventum praenun- tiàb: a — þ'n b (kkk) Lwe, g. i a CrtARITATE & Gijoïzu:A. 155 d PA Jent, f tiabant, aut ææfigumbaüt."f&kä&äm ; in- [üeo m quit Lucas , 2 Moyfe, €7 omuibus Propbetis , mgïräg& zitevpretabatur ilis in ommbus [cvipturis , que ycett, ( de ipfo evaut. T 'meï eQUTOU. Quód fi nu, ! duobus difcipulis dignatus eft aperire fcri- wdenet pturas, eáquequa de 1po'0 erant, id eft, fidei Qc anint mylíteria exponere ; quis nepet, id ab eo fa- &um in confeffu difcipulorum omnium? ma- »prervart'w.- n ximé cum Luces dicat ; Jefüm aperuiffe illis fnfü i fenfum , ut inrelligerent fcripturas. Quid s de D enim aliud fienificare videtur ; quàm quod t at explicuerit fcripturas,que ad myfterium per- m, o tinerent paffionis, & refürrectionis fus ? fi- Wgn[:, Dl'lä mülque preftiterit, ut affequerentur, & intel- pm ligerent, que ab eo exponebantur ? üt Janfe- ll; Pau]llf nius Gand. Epifcopus reclé interpretatur. Er (Il)) Lactantius : Difcipulis congregatis, T i* hr inquit ; fcripture fancte literas, id eft; Pro- phetarum arcana.patefecit : quae, antequam ;minojïfi*ï p pateretur ; perfpici nullo modo porerant, lucin Item (mmm) Tertullianus : Cum diícipulis ili u* quibusdam apud Galileam Judee repionem dptis dj :f ad quadraginta die : S egit , docens eos, quae docerent. ' ; e0 hæ:*f CIll- Ledtant. lib. 4. cap. 20. Divin. Infl.- a (mmm) Tertul. in Apolog. iu medio. int* - j ; ) ( 1,9, j uti SS ! »*ä Z N / 1 l'ifïm* [ [ abäüïr d 1 CA- 156 »DEM]ES'UJCHEISTI [ CAPUT XVIIL. c;witare & mor Quód illi centum, & viginti viri, deiní quorum Lucas me'ninit 1n capite multit primo Actorum, viderint Jefum afcen- Hací dentem in. coelum. ATUITI JEterüm quod promifimus hoc capite | Hmamï C nos probaturos, quód centum, & viginti phone. viri; quos memoravimus, & quos (a) omni- I qr bus rebus poft refürrectionem geftis inter- | linm, fuiffe diximus, viderint Jefüm afcendentem E in ceelum, eain re libenter liberabimus fi- bis Do dem noftram : quód hic tractatus ad propo- predim fitam materiam maximopere pertineat. In ! Don fo hoc enim verfamur , ut declaremus fummam üSQüe : fuiffe claritatem gloriee Jefu poft refürrettio- a(cende nem. Ad cujus rei notitiam perduci non offumus, nisi priüs exploratà atque perce- | Tif ptà illius glori&e causà. Quee eft evidentia u$ inauditi omnibus fzeculis miraculi gloriofæ r D At refürrectionis, ante paffionem ab ipfo pro- Tj miffz, ab ingenti difcipulorum, aut alioqui ïS» Ve ei faventium turbà fperate , à Principibus I'ECqu veró Sacerdotum , & Pharifzis reformidate.- Dret atque & ny Qlæ idoneis -teüibus comprobata; - VOX ] apu (a) Expendantur verba A. 1. ibi : Oportet ergo ex ücg his viris, qui nobiscum funt congregati in omnt l Fgo tempore, &c. ubiinter alios Darfabas, & Mat- g thias dicuntür congregati fuiffe cum Apoftolis usque ad diem, quà Dominus Jcfus affumptus | UET L CrARITATE & GrLORI!A, 157 eem ERE -0 apud Hierofolymam publicata fuit. ' In qua ll civitate pauló anté in cruce pendens;, . vivus; ATRUPUM & mortuus, & de cruce depofitus; ac dein- pntl T de in fepulchrum illatus , ab univerfà populi Q ayt multitudine in Pafchae fefto confpe&tus eft. n at Hzc fi nobis conífliterint ; non opus erit aliis argumentis, ad demonftrandum, fplendidif- hx a fimam Jefü gloriam fuiffe, tam infigni colo- ) Ü Vigiï phone addito ad cumulum admirabilium re- (à) at rum , ante paffionem egregia cum laude ge- [f It ftarum, Ob hanc itaque caufam diutiüs im- endentet morati fümus perquirendis ac citandis tefti- jims $ bus Dominica refürre&ctionis: & jam pro- g gredimur ad hoc probandum, quod diximus; ml J non folüm Apoftolos duodecim, (ed & alios, 1 [ummam usque ad centum viginti viros, vidiffe Jefüm afcendentem in caelum. emfl'eäiü' Àd igitur efficie- du n mus hoc modo. . Actorum capite primo Je- ( petcg- fus afcenfurus in caelum, pradicit adventu- eviöenn'l rum Spiritum fanétum füper eos, qui tunc eloni aderant. Sic enim ait: Z7/os autem. baptiza- bimini Spivitu [antfo non. pofl multos bos dies. r 0d jl His verbis apertum facit, quód illi omnes i j recepturi effent Spiritum fanctum, qui tunc o prafentes aderant; cum afcenderetin ceelum; 1 gïqbï & nulli praeterea alii.. Id enim probat hec apll l vox illo loco bis repetita, 7/o;. Sic enim & Luce ultimo; Jefus afcenfürus in ccelum ait: t a ( Et ego mitto promi[fum patris mei in vos. Vos ratt p ; u autem fedete 1. cjvitate , quoadusque induami- r ! j Illos; qui tunc aderanr, 3mS J ?iwl'tufe ex alto. ifif Tmonuit, Dz Jzsu Cu RIPSTI 158 ln(&þ monuit, ut congregati praftolarentur ad- ventum Spiritüs fanéti, quód plené inftrudi * qua * que efflent, & praeparati ad eum digné recipien- dum. Porró illos, de quibus agimus, cen- (Cloc l V tüs tum, & viginti viros in fefto Penrecofles ac- * pot cepifle Spiritum fanctum, mox probabimus; ( Ha fequitur igitur eos vidifle Jefum aícenden- ( tem in ccelum. quo uód autem acceperint Spiritum in fefto Pentecoftes, id feries decla- "ü, ! ïefldl rat hiftorize Lucee diéto capite primo Aétor. Ubi poftquam narratum efbin confeffu cen- Mi !Om tum, & vieinti virorum, Matthiam in locum * Mos Jude fübropgatum, fübjiciuntur hac verba: « £t cecidit fovs [uper Matthiam, eg. amumera- Ont (( m81 tus efh cum undecim Zpoflolis. .Et cum com- pleventuv. dies Pentecofles, erant omues, dratus, « ädF ( füä]] pavitev in eodem loco. Et mox: Et vepleti funt omnes , dzrayrscs Spivitu Jan&lo. Omnes, in- «&äf « quit , non foli Apoftoli, quos undecim vo- Qd li Cænä cat, hoc eodem , quem pofüimus ; loco , cum ait , £z agzumeratus efl cum undecim ; QU & Tovere verüm omnino omnes: id enim fignificat hac VOX 5 c'[vra,wec. D. Chrvíoftomus , enar- U ! Onte rans hunc locum , * Quid, inquit, an in « .Qduodecim tantüm venit Spiritus Sanctus, At €€ meu non etiam in ceteros ? Nequaquam : fe €c venit etiam in illos centum viginti. e- ml',e €«c que enim temere Petrus allegavit Prophe- Quóq Dirjn te teftimonium , dicens : Et erit in no- viffimis diebus, effundam de Spiritu meo d It €c Et mox : Cum |irern fuper omnerm carnem. [41 & APO, CLA-MTA'TE & GromiaA. 159 m punmecs &« & & Apoftoli effenr illic prefentes , haud &« us quaquam dixiflet omnes, nifi ceteri quo- & TOE que fuiffent participes. Alioqui , cum Ts G illos ante feorfim, & nominatim fit elocu- [14 xolls i [41 tus , nunc non conjunxiffet in eodem ne- obabmm gotio , nifi fuiflet omnium commune. «c aíentt Hec D. Chryfoítemus. Oecumenius [14 quoque in hunc modum fcribit : Dividi- d [í4 ries d tur; inquit, Spiritus in linpuas joneas , o Adt refidétque füper fiagulos eorum , nempe centum viginti, qui in domo refidebant. faff ia Item D. Hieronymus in epitaphio Paule; « X'Qïbï & Monítrabatur , inquit , locus , ubi füper at -centum viginti credentium animas Spiri- [14 tus Sanclus defcendiffer. a Et in Epiftola . ad Paulinum , Joél, inquit, defcribit e£ j fufum SpiritumSan&tum füper fervos Dei, ïfþfmjïm )mnCS; l * & ancillas ; id eft; füper centum viginti « credentium nomina , qui effündendus erat jeam V in ceenaculo Sion. 5 IO.CO Idem D. Heffelius affir- mat in tractatu de refürrectione. Caterüm T movere nos non deber diftin&io capiturn. ;nifiïäïhï' Certum eft enim , Lucam continuá oratione 1US : contexuiffe hiftoriam fuüam, üt etiamnum lül [720 g Säm antiquiífima exemplaria teftantur, quale apud qü TM me unum eft valde antiquum. Dicimusi i- tu£, eX his , que atrulimus, effe&tum efle ; yft j pj quód omnes illi centum viginti viri , quos irirum San&tum recepiffe Lucas . teffatus ait !^ : j ; itidem interfüerinr tunc, cum Jefus affu- f ar mereturincelum. —Quis enim credat, quen- ori T. AE ; quam 160 Dr Jesu CunisTt quam aufüm fuiffe ingerere fe , ut in c&tü tradi Ápoóftolorum exfpe&tarer adventum Spiritüs plebis Sancti, cui in afcenfione promiffus non effet? quorg ipfo i Aut quis credar , Apoftolos eam authorita- tem fibi arrogáffe , ut talem admitterent? Àtqu fiden OOAPUT - XDi Tium tibus. Conclufio trium proximé. præce; hicfn flo oeí dentium capitum : & de gloria Do- mini Jefu poft refürrectionem, " Qreda Chriat s igitur teftibus vulgata refurrectio Do- &i " mini Jefu , afcenfüs in celum, atque Vifm adventus Spiritüs Sancti , incredibile diétu quum eft, quantam apud pios venerationem Chri- fti; apud malos animi confternationem, apud. omnes maximxe rei exfpectationem induxe- tint. Ad famam enim re(ürrectionis moX Q —— Principes Sacerdotum ; & Seniores corrum- üm; pendis militibus , fepulchri cuftodibus, fce- Multitudo po- ceiïari-u lus fuum tegere conantur, puli mente confufa ftupet , (a). «2j s£ígavro. UC&S ? & Ti Srtupebant autem. omnes , inquit L márabantur , ad invicem diceutes : Quidnam Que vult boc effe ? Atque ad primam Petri tefti- ahqu ficationem cor 1 de-compuné&ti , dicunt : Quid faciemus viri fratres?. Ac primüm tr1a; mox lloris CTenc quinque hominum millia ad fidem converfa m mul- funt. Dginde alize, atque alize fideliu ; 4 lER qee - 'ti[*q, l- CraniTATE &^ Grókià. IÓI À $À üt m tirudines aagregabantul ; non promiícüz verüdm .etiam Sacerdotum. m plebis tantüm , Snone quomm (b) magna turba , zroAuc óxyAoc, ab aut ipfo initio ad fidei obedientiam pertracta eft Iteret Atque haec quidem longiorem tractatum de- fiderant , videlicet explanauonem admirabi- Y lium rerum, que àS. Luca primis fex capi- tibus A&orum tradite funt. Sed vifüm eft h1c finire fermonem de claritate rerum,à Chri- plæ Og ytia D eftarum : quód jam tempus fit, ut pro- Q;I'Cä l amur ulteriüs ; ad contemplationem 1f claritatis rerum, ab Apoftolis Chrifti virtute vtioDo editarum. - Id quod etiam neceffarium effe um arqm vifüm eft, ut faceremus ; ob hanc caufam, ibl d quam dicturi fumus. Jnemup j d P CAPUT XX. m ii tionsf Quód ad emlnentlam confideran- & COIW dam rerum , à Chrifto geftarum , ne- ldlbu lþ ce(ï'anum fit; omnes Evangelice hiftorize jrd partes inter fe conferre. j Wt Temm qui fe preeparare volunt ad confi- ]u u- : U '* derandam preeftantiam Evangelii, fideí- que Chriftianee excellentiam , iis. non pars Pem [5' ath'l rantüm arripienda eft, & fpectanda hi- lcuü[ W Ítoriae Evvangelicee : fed omnia inter fe con- l [1'13) p ferenda funt, quecunque de Chrifto memo- m rie p1 'odita habentur : univerfae fc111cet vitze gunt Chnfh ii "— sss L 9d (bj À . 1625 Dr jesu CunisTI WP AHR Chrifti ratio ; cum iis; quae à Prophetis prae- jeft di&ta funt, & que poft Chrifti mortem eve- mortéi d , nerunt; five totus Ecclefie Chriftianee de- curfus. Tunc enim eluce(cere incipiet in- triurnï commutabilis illa virtus ,. & immenfa po- p e tofoh tentia, fapientia, ac bonitas Dei : quee lon- pe fe efferunt fupra omnem humanarum re« peru rum conditionem. In his enim rebus inter pefti: íe collatis admirabilem quendam perfpicere tum,. eít confenfüum , & congruentiam rerum Dipif omnium, velut ad lineam refpondentium ; d Dor qualem in nullis aliis rebus humanis reperi« Gu i u re licer; propter earum reruminconftantiam, continuam mutationem , &interitum, Adeó potm ' enim inter fe concordant omnes partes hi- m jr ftoriae Chrifti, ut.cum multa in aliorum vi- tinig tam fortuitó incidant, quae eam inaqualem potih efficere foleant , & à feipfa difcrepantem; & - Nitot in qua nihil exfter, quod cum antegenirali À C ts tempore conveniat, aut eum eó tempore, uod poft mortem fequitur : in Chrifti ple- p Vi niffima hiftoria omnia miré inter fe congruüant; & tot fzeculis ante nativitatem ; in vita ; & Jleni hh poft mortem ejus difcordi concordià , usque adeó uno tenore decurrant , ut divino con- IïbuS filio ad eum modum adminiftrara fuiffe ve l'utæw Ita in unum confpirant; & u Czeco appareat. ad unum finem omnia tendunt, — Chriftus lánto tlice ante nativitatem gloriofus fuit, ob ex(pecta- tionem rerum maximarum : poftquam adve- lr r ea, qua& ni;, Tmagnam glo?iam adeptus eft pe 2 gei it — CrAmirATE & GroRia. 183 — Poft ts getfit admiranda , omni fpe majora. ortme mortem. veró fummam gloriam confecutus (l d eft , propter gloriofamn refürrectionem, triumphalem afcenfum in celum L] * deinde incipiet'u- ml p per ea, quee ab Apoftolis primàüm apud Hie- rofolymam in torius orbis theatro ; exinde qui Qnarom per univerfüm orbem incredibili cum gloria rebus t peíta funt , confentanea vaticiniis Propheta- rum , przdiétioni Chrifti , & elogio Joannis pcrfpkü! m re Baptifte. .. Ob hanc iraque caufam, quoniam de-Domini Jefu gloria agere inftituimus, ne- denrium. j p ceffarium eft; dt non folàm expendamus, qua- ia lis.ejus gloria fuerit in vita, verüm etiam n À9 poft mortem, refürrectionem, atque afcen- us fum in. celum, denique poft adventum Spi- jin* rirüs Sancti ; fcilicet quze fidei celebritas rem- poribus Apoftolorum, & Apoftolicorum j out virorum ; & quz claritas fuerit rerum, ab il- lis Chrifti virtute geftarum. — Proinde prio- od ; ribus- partibus ab(olutis , progredimur ad tempora Apoftolorum ,. & Apoftolicorum n virorum : ídque hoc con(ilio , ut alios ad | congTW? ;pleniorem invitemus examinationem pracla- j i re hujus, & falutiferee, in omnibus fuis par- 0i tibus concinnz , omnibus fuis numeris abfo- n lutz ; facratiffimee hiftorie Evangelice. Cu- j ( jus quidem dignitas , majeftas , fplendor I " Pl y W ^ tanto manifeftiüs fefe produnt , & clariüs beïf W .elucefcunt, quanto propiüs, & preffiüs pri- j : - imüm fingule partes; deinde omnes inter p "L u j fe.collarz, & fpcï:at,æ fu?rm-:;, À- 164 Dz jssu CuxisTI r la V5 üod fo ini CAPUT XXL. . lkey um celebritas fidei fuerit tem- inino ulb poribus Apoftolorum , & multitudo fidem Chrifti : ac de Eccle- : T 4f " fufcipientium ! fia Romgna*. Theff Orrö ad hujuä fidei vcelweþ:britati;sw,"dä qua nAd P acturi fumus , confiderationem du« res Wf; Q potiffimüm conducunt ; multitüdo populo- feptte rum, turmatim, & public? recipientium fidem tenif Chrifti : & eorum fervor in fide incompa- nihilí rabilis. . E enim res mirificam fidei vim, & aliisqt claritatem fuiffe comprobabunt. De .his. tdferi (unius. .Con- Fs itaque rebus feparatim acturi 1 I l Cef flat autem , ab ipío nafcenti s Ecclefize Chri- Qllend fti primordio tantum fuiffe fidei fulgorem, D otofef ut inftar fulguris per totum orbem , ab Orien- Of te in Occidenrem usque , uno veluti mo- prmsq atque corufcàrit, Non mento refplenduerit, müSï | enim in.angulis doct rina Chrifti tradita eft , ü ltüi aut oceultà vià in hominum viram irrep It; d& arvis, ac fortuitis iniriis; üt Philofophice; & qüte umanz difcipline : fed: quemadmocum pone unus fol exoriens toti mundo confpicuus fit; T$ m ? rodita ; fubitó ita Chrifti doctrina mundo Ipfr in univerfo orbe falutaris e & ulfit. ec in Wdyer privatis tantür zedibus ,. puta Academià ali- evd Bo- BWT quà i Lyczo ; fed .in omnibus fyna glf fCL'A»'Ri'r'A TE & GroRiA. .165 i u -- rs, ac templis toto orbe celebrari copir. uod ita faétum demonftrant illuftres ab ip- . [ foinitio Ecclefie , Judae , Samarie ; Ga- lileeee; : Arabiae , Syriee ; Ciliciee, Aíize, quam lt te $?ninorem vocant ,. Macedonie , Grecig. uliiti uibus in locis clariffims eminebant Eccle- fi2 in màximis. civitatibus ; Hierofolymita- k naà; Samaritana, Antiochena , Eph fina ; 'Fheflalonicenfis , Corinthiaca : de quibus 7 : " in A&is Apoftolorum multa praclara legun- Tirds tur, qua hoc loco proinde non eft vifum )PO ul repetere. Sed cum de Ecclefia Romana flo- mmhdem rentiffima , perpauca; de Alexandrina veró, qaonmy nihil fit traditum à Luca; vifum eft de illis, alisque per orbem fparfis Ecclefiis quaedam T adfícribere , partim ab Ethnicis, partim ab g. Ut Ecclefiafticis fcriptoribus prodita : qua [ ( oftendant, quàm celebris fuerit in ipfis initiis yporet profeffio fidei Chriftiane , & quàm infinita pUr hominum vis amplexa fit fidem Chrifti. .Sed j f* priusquam id'exequamur ; admonendi fà- M müs,ne commoveamurimplis vocibus gen- yii i " tilium fcriptorum , quorum teftimonia ad- ducturi fümus : qui in gratiam tyrannorum, 1 nj aut edictorum, qua contra Chriftianos pro- Oph]cæ,ö ponebantur , & calumniz metu , Chriftia- 3 um u j nis maledicere cogebantur. Quanquam illi ipfi ita fcripta fua temperavére ; ut; fi quis " fj N d advertat pauló attentiüs, nihil minus voluif- fe videantur, quàm maledicere, quód omnia; )P j f Jl ad laudem Chriftiano- quiecunque marrant ; , $ rum gf 166 Dz Jzsu CnunisTI " ! tiur rum fümmopere pertineant ; demptis, u - i pre diximus , impiis vocibus, ita ut verbis qui- — (f tto dem illos. execrentur, revera autem inno- « d centiami eorum defendant, quód certa Chri- Cbe ftianorum pericula vitare vellent , attamen « u veriratem opprimere non poffent, Uti Ta- ( [o cito accidifle videmus , qui , quód iniqui( & fimis temporibus ; füb Domitiano Pretor & Da effet, & preterea quindecimviratüs facer- & od dotio Deorum religioni adílri&tus ; nihil de f par Chriftianis lenius dicere poterat: tamen ver- V fen bis infeftus, pietatem, ac innocentiam eorum non diffimulavit, ud mox videbimus. Ap- f w ponemus enim Taciti unum locum ex libro * mi Anmalium 15. ubi, poftquam profecutus eft Romane urbis incendiumgraviffimum, quod f eui K Qu aut cafü factum dicit , aut dolo MNeronis; m quanquam vulpó dubitatum non fit, quin — N juffum incendium effet, quód ex Tipillini V prazdiis erupiffet; atque effent, qui faces pa- « làm jacerent, & effe fibi authorem dicerent, qu ac multi minis reflinguere incendium pro- « Q Àul hiberent , itaait : « Sed non ope humanà, u * non largitionibus Principis ; aut Deüm Odic «* placamentis decedebat infamia, quin juf- « fum incendium crederetur. Tioy Ergo abo- illi l * lendo rumori Nero fübdidit reos , & ex- ptor « quifitiffimis poenis affecit, quos per flagi- t tia invifos: vulpgus Chriftianos a'ppellabat. | Cefe qu l « Author nominis ejus Chriftus, qui Tibe- € m Pon- é « giq-imperican:es per procuratore ^ « cium CrianITATE ET. GLORI1A. 167 v um L(4 npis;! L(1 tium Pilä*tï;h;-fi-lppl-icio;fïe&us erat. Re- prefsáque in prefens exitiabilis füperfti- enos d 1 m m tio rurfus erurpebat, non modó per Ju- &c deam , originem ejus mali, fed per ur- « j [(4 It bem etiam, quó cuncta undique atrocia, ,a liv aut pudenda confluunt, celebrantürque. Qu Igitur primó correpti, qui fatebantur, de- ( n U inde indicio eorum multitudo ingens., ? i «c haud perinde in crimine incendii;, quàm U f Ea hii odio humani generis convicti funt. nl €c pereuntibus addita ludibria , ut ferarum m W « tergis contecti laniatu canum interirent, am tUf [(1 aut crucibus affixi, aut flammandi : atque w A &c ubi defeciffet dies , in ufüm nocturni lu- p « minis uterentur. - Hortos fuos ei fpecta- £C ii culo Nero obtulerat , & Circenfe ludi- ff qufï: [44 Nattt crum edebat , habitu aurigee permixtus plebi, vel circulo infiftens, Unde quan- Hs q"* [ 44 quam adverfüs fontes, & noviffima exem- pla merito5 , miferatio oriebatur, tan- j r quam non utilitate publicá , fed in fzvi- y df tiam unius abfumerentur. Hac Tacitus. dun Audis maledicas voces ; pravia probra ver- t honé ! borum , invifos per flagitia Chriftianos ; in gl odio humani generis convictos ; fontes , ac qmn f noviífima exempla meritos. Verüm quibus m illi invifi fuére , nisi Neronianze aule corru- 108,&* xtoribus ; quibus nemo unquam bonus pla- ; " cere poruit ? Tum propter quee flagitia, nisà ej]jlil m autem 9 H qlll n qualia fem-per objecta ; nunqua N j s j** m 168 Dz ]rsu CHRIST.I — [at ex (3) prob ara fuére ? Praterea quodnam illud odium fuit , quo Chriftiani tenebantur, nisi in Utb Chrid vitiorum ? qua à ceteris mortalibus pro virtutibuscolebantur. H fünt contumelice, feriet, quas à Tacito malignitas temporum extor- ! Vi fem fit. ï C.ltg(( Quód fi quis velit verborum probris ; velut vefte detractà , nudam intueri hifto- nem. riam Taciti, videbit fübditos à Nerone reos, -Ingen & innocentes Chriftianos ad fupplicia trahi; exitti milli non ob crimen, fed ob folam Chriftiani no- minis confeffionem : quód à Judice interro- füada gati , an eflent Chrifliani , effe fe Chriftia- (e hac nos faterentur; dimittendi videlicet, fi Chri- fatici ftum negare, & Diis facrificare voluiffent: lem , Tiv uti in (b) omnibus perfecütionibus obferva- tum fuit. Correpti , inquit, qui fateban- Pofth Confi tur fe effe Chriftianos , adeó nullo crimine, ut miferatio oriretur , tanquam non utilitate Yi publicá , fed in unius Neronis fzevitiam ab- m fümerentur. Hoc folo ab omni criminis fu- tpert fpicione vacui, quód, cum mortem effupe- Dityr mum! re negando poffent , eam ramen ampledte- rentur potiüs, quàm facrificando pollueren- Chii über tur. Neque enim mortem flapitiofüs quis- quam contemnere potuit. Hec preefati , pori progredimur ad id, quod inftituimus. Con- l fam' at pon: | &in (2 Tertul. in Áp quà Zims Felix. ologet. Atbgnagom:. Suflinus. äMz'n?i- | - (b) Juffin. in Apil. & Tertull, in bif Il -€ap; Apol, Eufeb. lib. s. « 3 lib. 6. cap. sx. lib; 7. cap. 11 lib. 8. cap. ? ;| | CraARITATE & GLORIA. —— 2252 flat ex hoc Taciti loco ; imperante Nerone, dhan ntür, in urbe Romaadeó felicia exordia fuifle fidel ilbis Chriftiane , ut jam tum pulcherrimos . pro- Ynfüm ferret, & maturos fructus. Id enim illebre- erit. Periiffe enim di- um eu' vi fermone plan& a P &it ;; & abfíüumptam fuiffe ob fidei profeffio- 3 prübr yer n nem , hominum multitudinem ingentem. tOR Ingentem autem in ea civitate mulritudinem exiftimare non poffumus , nisi multorum li oumd nilünt millium. . Nemo enim ignorat, quàm pro- fanda fuerit Roma vetus : & quid fcribant pe Inrt de hac voce, Ingens, Feftus alitque Gram- : Cui matici, tb fi Chl? Significat enim multütudinem ta- lem , qualis gentem afficere poffit, üt T. (c) volulit y at Livius ufürpat ,. cum ita fcribit : Rome Sp. Pofthumio. Albino, & Q. Martio Philippo j f Confulibus , Bacchis initiatorum inultitudi- j r od nem ingentem ,. & propé alterum populum fuiffe. . Quod ipfüm interpretans pauló poft xinum? apertiüs , dicit füpra feptem millia fuiffe. n Igitur fateri cogimur ; non minorem nume- m em rum Neroniano furori fe objeciffe pro fide m Chriíti : aut potiüis tanto majorem, quanto olie uberioribus incrementis Roma Neronis tem- j poribus pervenerat ad amplitudinem immen- , pyæfs: fam, Que res nimirum declarat ; id tem- js V ; poris valde florentem Ecclefiam Romanam, | i. & in fide folid? fundatam fuiffe : quippe ex " qua produéta tot hominum millia ; ad acer- ji ma fupplicia exponere i i l 1!:4'(' biilïma, & horribiliffi $.r ..Cotpora j -:4(c) Dekadeu.f. It;l?- 9. 176 Dz J&sv Cunisri o m «€orpora non dubiraverint , pro teftimonio qarto veritatis Chriflianae praclara victricis fidei milli : trophaa ftatuentes-:: quae pofleri miramur |ji potiüs, & veneramur, quàm mereri ítude- tToum mus. Suetonius de iisdem Neronianis tem« Sülpit poribus loquens , eandem hiftoriam bre- flotie viore complexus eft compendio fermonis, g(( qu. ( u i- Afflicti, inquit, füppliciis Chriftiani. ( ab bus verbis oftendit , mirum in modum íz- 1 "" viifle Neronem : fimul indicans, magnam VRU multitudinem Chriftianorum Rome fuiffe, i Sfdæ üt D. Paulus capite 1. ad Romanos teftatur, 5 Qpe cum ait : Fides veílra annuntiatur in uni« V t verío mundo. Porró hac perfecutio Nero- « Ne nis prima fuit, & particularis, üt opinor; qua urbem Romam non exceflit, & in Chri- V ven ftianos excitata fuitob hanc, quam retulimus, M caufam, Lexanio, & Marco Licinio Confu- (I&n libus , mox poft incenfam Romam : qui f tto annus videtur fuiffe decimus Neronis. Quo * Mul anno Eufebius in Chronicis ponit urbemRo- Ms mam conflapràáffe. Et'Tacitus fequentes Con- 4 fet fulatus füb Nerone enumerat hunc in mo- w dum : Silii Nerue : Attici Veftini : C. Sue- &b tonii ; L, Telefini. Hos Tacitus ponit, Re- inÀ liquos Holoander addit : Fontei Capitonis: ) Julii Rufi : Valerii Turpiliani Trachile : Si- () lii Italici, . Ex quibus apparet, quatuor ati* nis ante mortem Neronis hanc: perfecutio- nem copram , & diverfam efle ab ea gene* rgli' perfecutione , quae anno ejus decimo quarto; CLARITATE & GLORIA, Y^f qüarto , & ultimo , multa Chriftianorum drs millia ad martyrii decus evexit , üt D. d) ri mna Hieronymus, (e) aliíque teftanrur. Ceeterüm. reri du :rpumentum hujus Taciti hiftorige , Severus mignis ld Sulpitius in Chronico (uo., five libro 2. hi- orim ftorig facrae , quae exítat in Dibliotheca fa- y femot « cra, contexuit his verbis : Interea; inquit, a, 1 * abundante jam Chriftianorum multitudi- nodum « pe , accidit; ut Roma incendio conflagra- T « ret , Nerone apud Antium conítiruto. y fu « Sed vulgi opinio invidiamincendii in Prin- x tl « cipem retorquebar, credebatárque Impe- n u *€ rator gloriam innovandz urbis quesiffe. u M* « Nleque ullà re Nero efficiebat ; quin ab ü[ opinaï: *« eo juffum incendium putaretur. Ipitur &i « vertit invidiam in Chriftianos , acteque r « in innoxios crudeliffimee quecftiones : quin ) (* « & nove mortes excopitate , ut ferarum i. * terpis contecti , laniatu canum interirent, « Multi crucibus affixi, aut flammà ufti, yis ( d « Plerique in id refervati , ut; cum defecif- u « fet dies, in ufüm no&urni luminis ure- j n * rentur. Hoc initio in Chriftianos fzviri Y n ecptum, Hec ille, "Tertullianus quoque in Apologetico fuo hujus rei meminit. ( pHOPJö (d) D Hier. lib. de fcrip. Eccl. n . | qiit - (e) Eufceb. in Cb;f - H LA - & ;((Q t$, N s i [3S X r(ecufv EX GU I ^ O *?)iün € r Tl jd ") (P 1 i CA- g l 172 . Dz Jssu CHESTI' | "neete- | ICIOT. ften 1l CAPUT XXII - capitil De Bithynicarum Ecclefiarum fta. Carat, Toptu tu'tempore Trajani Imperatoris: bus f item Ponrti, ac Aüg,riiinoris. hf - "Ungemus huic Taciti teftimonio aliud junxir , Plinii Secundi, qui & ipfe Neronis etate f pror vixit, fub Domitiano veró , & Trajano flo- In tant ruit; quo tempore B. Joannes Evangelifta Qu om adhuc in vivis erat, quem (a) Ireneus, alií- u que veteres, ufque ad Trajani tempora per- Vetam feveràfle confirmant. Illius extat epiftola ilins F de Chriftianis, quam, cüm Bithynie Pro- f€; ur confulatum gereret , ad Trajanum Imperato- prily e rem fcripfit. In qua, quis eà tempeftate Bi- nf fei thynicarum rerum fílatus fuerit , accurate, ( Ms elegantíque. fermone defcribit; quis. fidei tibfer profe&us, .quae Chriftiani cultüs. puritas; Otnne quz morurm fimpliciras, ac fanctimonia efler. puum. Qu cum omnia finceré, ac candidé pradi- Batüm cet; qualia ipfe diligenti inquifitione com- pota " pererat, hoc tamen iniquitati , & acerbitati P'otio fuorum temporum deédit, ut fanctiffimum; : raiar -&.puriffimum Dei cultum , fuperftitionem Yxi vocaret pravam, & immodicam: ütque fum- Donpy mam illam Chriftianorum in veriratis pro- ;ænubn feffione conftantiam, pro crimine imputaret, obfüi- ïPFetanj( eámque pervicafiam, ac inflexibilem w natio- — — lj Mj - — (9) Mrer. lib. ;. cap. 3 L] t CLARITATE & GLORIA. —— À 1'73. nationem effe diceret : quam folam effe ta- men interim caufam confeflus eft; ob quam l capitali füpplicio afficerentur. uà re de- clarat, fe non tam judicio, aut voluntate cor- nl ruptum, quàm tempori (ervientem, ac legi- CEOTI ls bus fübditum , iniquam fententiam protu- liffe. * Ceeterüm ipíam epiftolam non füb- yio. di junximus integram , ob prolixitatem ; tamet- Qs at fi prorfus digna fit ; quee ubique proponatur, uno J in tanta raritate veterum monumentorum; qua omnia velut cataclyfmo perierunt; par- *vangelifta QUb äbi tem autem epiftolee adícripfimus; qua ad u veram interpretationem deducere viderur X QPIROI' illius Evangelici loci, quo Jefus predixit, fo- m Pt re; ut é difcipulorim numero aliqui nori priüs effent guftaturi mortem, quàm vide- fnpet pdac rent regnum Dei venieas in virtute, juxta t (b) Marcum. Ejus enim loci. plana, & aper- quig fïdfï ta interpretatio erit; fi illum intelligamus de p Joanne Evangelifta, ante. cujus mortem re- yna num-Dei per univerfüum mundum propa- j aruni fuit: is enim perverit ufque ad tem- pora Trajani. Quibus temporibus quàm joe ii gloriofa fuerit Ecclefia Chrifti , hec Plinii ad Trajanum epiftola abund? declarat. diling ii . Exiftimare autem poffumus, alios quoque nonnullos ex Apoftolorum numero ad eam ii l its f eetatem perveniffe.. Quà s&tate hanc inter- cum jnp! pretaripnem D. (c) Gregorigjs attingit ; 'äïl" R^ W ROR N ait: j d À & - j (b) Mar. 0. 4/ '(c) $. Gregorius in batenh 1 äomæ 'z'n- eap. :d.Matt/' & * o Ds Jzsv CunistI. 174 Cmihi ait: Quia nonnulli ex aliis. d—i-f—bipulis üfcju; adeó in corpore victuri erant, ut Ecclefiam * enm Dei conftruétam viderent, & contra hujus mundi gloriam erectam , coníolatorià pro- * usque C&v miífione nunc dicitur: * Sunt. quidam . de « hic ftantibus, qui non guítabunt mortem; C([ Antu «- donec videant filium hominis venienteni V ibo: V türf « inregno fuo. Hec divus Gregorius, & Beda in Marci caput octavum apud. 'Tho- " prop mam. Verba Plinii in Mi pofteriori epiüqlæ parte heec fünt: | "p « Affirmabant autem hanc fuiffe fümmam : "d «£ velculpe fua, velerroris, quód eflent | * litq [14 foliti ftato die ante lucem convenire; car- | m « ménque Chrifto, quafi Deo, diccre fe- QQus, « | Ver&m cum invicem: féque facramento non in [14 fcelus aliquod obítringere, fed ne furta; Chifi [44 ne latrocinia, ne adultería comrmitterent: lo o [4^ ne fidem fallerent: ne depofitum appellati Oftis o [(4 abnegarent: quibus peraétis, morem fibi (inqm «c difcedendi fuiffe, rursüsque co&undi ad ce- [(4 M pert piendum cibum, promifcuum tamen; & tit Iny [44 ates, «c innoxium; quod ipfum facere defiifle ; pof edi&tum meum, quo fecundàm mandata Vapat: [(4 | Dlain tua heeterias effe vetueram, : Quo magis neceffarium credidi, ex duabus ancillis, que mifb ttudi [(4 miniftre dicebantur ; quid effet veri, per tormenta quzrere. Sed nihil al;u' € tefl [(4 [14 inveni, quàm füperftitionem pravam,&im- m j modicam. Ideóque dilatà cognitione; a m « " confulendum te flecucurri. Vifà eftenim « mihi E CrtARITATE & GLORIA. 175 eece R ass éc ul mihi res digha confültatione , maximà at od propter periclirantium numerum, Multi & enim omnis atatis, omnis Ordinis , utri- Ottzt « lutorà usque fexüs, etiam vocantur in periculum; [/4 & vocabuntur. qua . Neque enim civitates Vt t ^tantüm , fed vicos etiam füperftitionis s Venitt iftius contagio pervagata eft. . Quae vide- regorius,:; turfíifli, & corrigi poffe. Certé conftat, gui T propé jam defolata templa coepiffe cele- brari, &facra folennia diu intermiffa re- m i peti, paísímque venire victimas, quarum (bummt: adhuc . rariffimus emptor inveniebatur, «c Ex quo opinari facile eft, qua turba ho- i di & at minum emendari poffit , fi fit poenitenriac locus. Hsc epiítola manifeflé probat, uni- ,) (l 10 verfam feré Bithyniam abjectis idolis ad fidem Chrifti converíam fuiffe. ii fe u Tantam, támque Ti « non contemnendam turbam omnis setatis , m 9*" omnis ordinis , utriusque fexüs martyrio de- gorett ftinaram ; ut Plinius Proconfül , multitudi- n du ne perturbatus , rem ad Trajanum retule- ; l rit lmperatorem. — Praterea non folüm civi- y t tates, verüm etiam agros fidem Chrifli per- m vagatam , in tantum, ut prope defolara tem- yn 0^ Quf pla infidelium , & facra folennia diu inter- mifTa fuerint. 'Tantam. Chriftianorum mul. titudinem etiam apud Pontum Lucianus fuif- Áf Wïl j jlil^ fe teftatur , Trajani; & Adriani temporibus, cum Alexandrum Pfíeudomantem refert in- m : jtofe dienari folirum , quód Pontus repleretur 7 t, aut, [ Í " Chri&ianis' ; quos fàcris fuüis prohibeba (pp fi for- * L 176 Dz Jrsu CunistI fi fort& intervenerant , expellebat , in'ipfïs facris folenniter clamans , *£o ;)gg:c;woüg, fucclamante populo , Z &zrixovpet;vc.. Ca- U terüm argumentum hujus epiftolze Plinii ex- fie ? ftat apud (d) Tertullianum , (e) Eufebium j (£) Orofium ; fimul cum argumento epifto- la 'Trajani ad Plinium , que & ipíà inrer Plinianas epiftelas exítat , libro . decimo; E Francifcus (g; Zephyrus de hac epiftola fcri- li Plinii verba. ele- bens, Agnofco , inquit ; Quaru gantia, & coníümmara. Aldus Manutius lofud hancepiftolam cum ceteris Plinianis impref- ftmpl: fit ex exemplari adeó vetufto ; ut Plinianis bo;& temporibus crederet effe fcriptum. .. Porió fhope pené obliti fumus ; quod Lucianus faterico- ii gitur, apud Afiam minorem tantà martyrum EH plorià inclaruiffe Ecclefiam Chrifti ;'ut .Pere- Adríon grinus Philofophus , homo , uti exitus do- Aleyn cuit , gloriz appetentiffimus in adolefcentia Dto.m (ua circa Trajani, aut Domitiani tempora vi- te Aj füs fuerit ad martyrium paratus efle, ut pra- ifle clare fama , & nominis immortalitatem fibi à b lgu compararet ; dc &l croU1€ d ó£ay a7roA ob U inquit; & propterea ab Afie Proconfule di- i Infer miffus fit, tanquam eà glorià indignus. Hoc eni à Luciano fcriptum eft in vira Peregrini. pipeusaue. Inoy Adii (d) n Aþolaget. uiffe (e) Lib. 3. cap. 32. 33 Ecc 1. biflor. (f) Lib. . cap. $. ($ () E -5 'vce?izmnxtaï'ii..cjin hAfiajlagfn'. :*Z?rfftl.'. Y CA- Q ) m ml CrARITATE ET CGILORIA, 177 ,ai Jngitt — CAPUT XXIL g : 'uàm felicia fuerint initia Eccle- ; Dlit: Fnfdu fiz Alexsndrinz , & czterarum /Egy- 20; 09 ilïä' pti Ecclefiarumn, tempore Adriani [ 1pfa p Imperatoris. 0 d Equitur ut de Ecclefia Alexandrina, cætc;- il i rísque /Fgypti Ecclefiis pauca adferamus; vaue quarum ipfà initia quàr illuftria fuerint , Phi- M P lo Judzeus fatis declarat in libro de vita con- jsmpte templativa; ex quo libro multa ab (a) Eufe- ; D bio, & D. (b) Hieronymo referüntur , fum- " ,PW' mopere pertinentia ad laudem nominis Chri- ! fat&rïæ füani, que in prefentia non attinpimus, quiqi Tantüm apponemus fragmentum :epiítolae j It Adriani Imperatoris ad Servianum Confülem; enusd Alexandrize fcriptze: ex qua patet, in ZEpy- j pto; maxime autern apud Alexandriam , zta« p t te Adriani Imperatoris , ufque adeó celebrem ( p fuiffe famam, & felicem fucceffum Chriftiange üitaiüïïü religionis, adeóque creviffe numerum Chri- ftianorum ; ut, fi non füperiores, certé non )confuïö l' inferiores ceteris Judeis, Samaritanis, ac Gentilibuseffe viderentur. Veràm hicprae- g ] monitos nos effe oportet, ut meminerimus TO — Adrianum Imperatorem Ethnicum virum fuiffe, qui graves, & feveros Chriftianorum moxfeä (a) Eufeb. lib. 2. cape r2, Ecel. B. — 77 j c& ;'Qb) Hieron in Catal. [cr. Eccl-fan s. LÀ épre Jsso Crïmsm. 178 . rüofes tnon Vero j udicio; fed.ex fuo ingenio * pre ecftimabat, ceeterorümque Ethnicorum mo- * [pe Alexandria verfabatur: ( cun ribus, cum quibus & der quos quia leves effe cognoverat, & ad omnia; « G üt ait, fame momenta volitantes, credidit & Chriflianos ejus loci cives ei virio affines fdiv fuiffe , quód ipforum mores non curáffet pro: piüs infpicere ; quanquam alioqui non effet € hu ^. Chriftianis. Ferturenim;üt V ven animo alieno à J&lius Lamprid ius fcribit, voluiffe Chriftanmr. ( em.'t inter Deos recipere, quó d templa in omni- ^ prof bus civitatibus fine fimulacris fteri jufferit : f tori Adrir «-qui hodie, inquit, quia non habent nu* . *€;mina , dicuntur Adriani : quz ille ad.hoc [U U ficili « paràffe dicebatur , fe d prohibitus fuiffe.ab: repererant. lflem & his, qui confülentes facra , «-omnes. Chriftianos futuros; fi. id optatà iil l adeferenda. Hec Qiffe « eyeniffet: & reliqua templ illé-in: vita Alexandri. P orró ex Adriant b nrur: qua [l d) ep iftola fumpta funr, que fequu in. vita Sa- tota po fita eft à Flavio Vopifco; f, Itemà (c» Petro Crinito. Adrianus Vteto türninl. «*Aupuftus Serviano Cos. /Egyptum ,quam. " Qüm « :mihi laudabas, Serviane chariífime totam: ; didici levem, pendulam; &ad omnia famse: feui « Illi; quq "$normenta volitanterm. qui Serapim [04 : colunt ; Chriftiani fünt: & devoti funt.Se-. Jüds bylor rapi; qui fe. Chrifti Epifcopos dicunt.' [11 "Neémo 'ilic archifynagog us Judaeorum ; 8yl €€ (]Ig nemo -.Sama.rit:si,' nemo:. Chriftianorum: $ vj - * fe Eb)' Lzb 42. €ap. , 7e. D.äx þgm»/f, difc. e 179 — — CLARITA.'TE & GromziA. : Qp & presbyter,-non Mathematicus , non. aru- Qtum d Ípex ; non aliptes. Ipfe- ille: Patriarchay at [14 cum ZEgyptum venerit, ab aliis Serapi- sd n dem adorare, ab aliis cogitur Chriftum, L 44 Genus hominum feditiofiffimum, vaniffi- €c ( mum, injuriofiffimum: civitas opulenta; €c rife Et mox: Unus illis Deus elt: od "hunc Chriftiani , hunc Judei , huncomnes [ Cnimlf & »venerantur & Gentes; & utinam meliüs Chrite eflet:; morata civitas, digna profectó füi jpom profunditate, que' pro íui magnitudine vyfent *:totius ZEgypti tenéat principatum. . Haec at QU Adrianus , nimirum oftendens, ita permix- m tos fuiffe cum Gentilibus Chriftianos, ut non s fik? facilé dijudicari poffet, utri numero pracel- u lerent, Gentiles, an Chriftiani. Sic enim oj ait; illos, qui Serapin colebant, Chriftianos fuiffe. - Et Samaritanos adeó non contem- yh. n Afrij phiffe Chriftianam Religionem, ut ipfümPa- triarcham: illorum . crederet. adorare Chri- : i ftum. | Ceeterüm cum ait, Epifcopos, & pres- Adg byteros Chriítianorum à Serapide, & facris. Jm!quw AEgyptiorum minüs abhorruiffe ; quàm va- me;mä num judicium protulerit ,. mox fecutae per- fecutiones. manifeftum reddiderunt. Adde'j quód in hac re Chriftianorum caufam. cum T. Judzis copulavit ,. quos poft reditum. & Ba- j hr bylone: certum . eft. non multum . tribuiíTe pj [M» 'Egyptio : bovi, reliquísque ZEgyptiorum j dæüwm ! [ j facris.'. Sed quanto rectiüs Galenus, quieo- ( ecie pro- dem feïö faiculo vixit; proverbii fp A » nuntiat: | — 186 D ]'E'su" Cunis TL l d nuntiàát,' citiüs Mofis affeclas ; aut- Chri(fï | fener vinciá difzipulos, dogmata füa defcrturos, .quam qui fe&tis addicti funt, fuas opiniones, tum home Qp Philofophos; tum Medicos. ! flrami ! exedi CAPUT XXIV. - ! Chro ! dig q De aliis per orbem fparfis Ecclefiis. Raeter eas, quas commemoravimus, poffü- .| imult mus & alias nominare Ecclefias multas; fünda jum i ab ipfo initio illuftres: qualis eft ; qu& apuc pide, Luegdunum in Gallia à (2) Photino; Apofïo- lorum difcipulo inftituta eft: item illa ; qu& jtim t QUrteri eft apud Arelaten, à (b) 'Trophimo: apu üm 1 (c) Édeffam in Mefopotamia, à Tha dao: apud Hierapolim, à Papia: apud Sm yrnam, fempa à Polycarpo: alie& apud Perga mum ; Thya- VitOmmr COgtan tiram, Sardes, Philadelphiarn, Laodiceam, arfüm in Ci- DO m "Tralles, Magnefiam 1 n Afia, T licia: üt eft in Apocalypfi, & apudTgnatium. QU t India, circa oftium buy Hodiécque in extrema i Indi fluminis, civitates fünt celebres ; & ire- quentes, quz íe ab ipfo Thorna Apoftolo Fte fidem accepiffe gloriantur, cujus corpus 1f | A0 & in fingulari ! fifen Xd) regno Bifnagze affervatur; vcnc'a nQs iasuiuiaóo pl "" Adri b:ji cap. 2. (a) äujäb. lib. s. Eccl&jï "iqi ] (b): Paradinus in bifloria Burgundica. Idem 4: - Papiá (c) Eufeb. lib. z. Ecclef. bift. cap. 15- r0', . — Jib. 3."cap. so, -Ecel: bifl. in Cb TU4 Cq 'par Bcl- () F (d), Jac. Navarcbus in epift. Afiatica , dqa ga in epiflola anni $3. ut inf. n comymd:ïc:li'- p lj '.Sic CraRrTATE & GroRiA. I8I L ('fien'era:*ti(;;le eft apuä om;es vicinarum pro- m vinciarum accolas, etiam Gentiles, & Ma- ng; hometanos. In ZEthiopia, civitare Chaxu- ma, provincia Tigremahon; templum mon- ftratur ampliffimum, quod à Candace regina exedificatum Apoftolorum temporibus; (e) u Chronica verufta /Ethiopum produnt. : Gil- vbl das quoque , antiquiffimus fcriptor; Anglus, inultó ante Diocletiani tempora Ecclefias ( POHI fundatas fuiffe in (£) Anglia, & fidem Je(ü s m jam inde à Tiberii temporibus, ab aliis tre- A pidé, ab aliis veró provinciis integré rece- ptam tradit. . Sed quid opus eft urbes per- HWI J m currere fingulas, cum conftet, per univer- füm mundum fidem Chriíti propagatam Tf temporibus Apoftolorum, & Apoftolicorum | vamïfq virorum ?. Scriptores Ecclefiaftici , qui aut üff; f i cozetanei iis, quos modó nominavimus , aut n non. multó pofteriores fuére, narrant fuo fae- d) culo tantas Chriftianorum multitudines ex- i u ftitiffe omnibus locis, ut Judaeorum popu- g lofiffimas gentes multis partibus fuperarent. I Preeterea tantam vim Chriftianorum in orbe ! Romano fuiffe , ut, fi in alium locum fecef- ; / fiffent, folirudinem inducturi fuerint. Ju- Ól h flinus martyr , qui fub Trajano vixit; fub L -Adriano, & Antonino Pio floruit, & Anto- timo, martyrio plo- n-irïi Philofophi anno fep riose Ll 3 n* 4 | (c) Francif: Alvarves in bi]faräaï&b « iüpi:".tlz multa nar. rat ca L 0 W,;J;H Tïfrtnll. contra yudæas,v..þ 182 D&g ]ESU'CHRISTI * tefi riosé defundus eft, contra Tryphonem Ju- ( ter] dzum difputans, Primüm ne nunc quidem, « eni inquit, ab exortu folis ad occafüm genus [ s «C veftrum pertinet : fed nationes funt, in l(& quibus nemo adhuc generis veftri habitat. [44 I(X Neque enim ullum eft hominum pgenus, five Barbarorum, five Grecorum; five €«c & u eorum , qui quovis nomine appellantur, 3 Päh aut eorum, qui plauftris pro domibus u- &« ( fe tuntur, aut qui domorum ufüm non ha- «c bent, vel in tabernaculis eorum, qui pe- M C n cora pafcunt, habitant, apud. quos non ; i | .Jefü, qui cruci füffixus eft, nomine pre- U ces, & euchariftie rerum omnium parenti & m & effe&tori fiant. lreneus, qui & ipfe füb Antonino Pio, & Antonino Philofopho * Dri * flo: floruit, ita (g) fcribit: Sed tamen virtus tra- ditionis una, & eadem eft; & neque hz, que Crt [í4 d in Germania fünt fundata Ecclefize , aliter €c credunt, aut aliter tradunt, neque ha, qu& Vi in Hiberis fünt, neque ha, que in Celtis, Mu [44 * Inm neque he, qua in Oriente, neque h&, q Tor que in ZFgypto, neque ha, quae in Lybia, Apol neque ha, qua in medio fünt conftitutz: íed ficut fol creature Dei in univerio (€ tan [44 « de mundo unus, & idem eft , fic & lumen, « us [41 pr dicatio veritatis ubique lucet, &illu- ün minat omnes homines, qui volunt ad Co- j nitionem veritatis venire. 'Tertullianus Ils ( ag r, inquit, i bro contee Jud&os: In univ'effä 1 uf « terram ';g) Lib. i. cap. « : e CrARITATE & GroRia. 183 — d terram exiit fonus eorum ; & usque ad Dd c qui terminos terrae verba eorum. .1n quem enim alium univerfz gentes crediderunt, mgt s fb nisiin Chriftum, qui jam venit? Gui enim &c & aliee gentes crediderunt? Parthi , Medi, hr t " €«c Elamite , & qui inhabirant Mefopota- I N éc miám , Armeniam, Phrygiam, Cappado- m l [44 ciam, & incolentes Pontum, & Afiam, )peïhurlï éc omlbi: e€x Pamphyliam, immorantes /Egyptum, & re ionem Africa, qua eft trans Cyrenen,, "o [(4 h inhabitantes, Romani, & incolze tunc, & ) qUi P [44 in Hierufalem Judei, & cetere gentes, j 1 [44 üt jam Getulorum varietates, & Mauto-. mi p & rum multi fines , Hifpaniarum omnes ter-, d [(4 mini, -& Galliarum diverfce nationes,. &, i Ü pii « Britannorum inacceffa Romanis loca, Chri-, ibf [44 ij fto veró fübdita, & Sarmatarum, & Da-. Ottus * [44 th'cf; qlll [44 corum, & Germanorum, & Scytharum;. & abditarum multarum pentium, & pro- iæ, ahïf* [(4 s vinciarum, & infülarum multarum. nobis 3 qw [(4 ignotarum, & qua enumerare minüs pof- Di [44 i umus. In quibus omnibus locis Chrifti, 1eque E"; [(4 nomen , qui Jam venit, regnat. Idemin TU Apologetico loquens de Chriftianis : Quid 10[&1.[113; W (..C .tamen, inquit, de tam confpiratis unquam, u denotatis , de tam animatis ad mortem U €c .usque pro injuria repenfatis? quando vel. , u ,una nox pauculis faculis largitatem ultio- i 28 V .nis poffet operari; fi malum malo difpun- o 1] gi penes . nos liceret? Sed abfit, ut aut igni ivina fe&ta ; aut do- j t Bl eee 4 * leat $ Dz Jzsu ChnisTI: du ** leat pati, inquo probatur. . Si enirn hofles €«€ | lam eXfortes , non tantüm vindices occultos terün €c l € agere vellemus , deeffet nobis vis nume- tantü rorum, & copiarum? Plures nimirum Mau- ficre €c ri; & Marcomanni , ipsique Parthi ; vel fuiff €c quanteecunque , unius tamen loci, & fuo- «c dio, rum finium gentes , quàm totius Qrbis ? prio €c 4c Exteri fuümus , & veftra omnia implevi- quo inus, Urbes, infülas, caflella , munici- triri €c €c pia, conciliabula, caftra ipfa, tribus; de- temp curias, palatium, fenatum; forum. . Sola Viror €«c vobisrelinquimus templa. .. Cui bellonon Mi «c Qurte [14 idonei , non prompti fuiffemus, etiam impares copiis , qui tam libenter trucida- 1] [14 €c damur ? Si non apud iftam dilciplinam tbfo) occidi magis licerer , quàm occidere ? Po- [44 €c tuimus & inermes, nec rebelles, fed tan- tummodo difcordes , folius divortii invi- [44 dià adverfüs vos dimicáffe. Si enim tanta €c vis hominum in aliquem orbis remoti fi- l e Clefi num abrupiffemus à vobis , füffudiffet &c VE €c utique damnationem veftram tot, talium- kü"xg que amiífio civium : imó etiam ipsà g €c €c inftitutione puniíffet, Procul dubio expa- viffetis ad folitudinem veftram , ad filen- «c €c tium rerum, & ftuporem quendam, quafi mortui urbes quzsiffetis, quibus impera- ter €c €c retis. Plureshoftes, quàm cives vobis re- eor «c manfiffent. | Nunc eniin pauciores hoftes [ I habetis . pree . multitudine Chriftianorum p * pené omnium civium, Idem ad Scapu- hi am. — : CraARITATE & GLOR;A. 184 [ 1 m ]i« lam. ,.Hmiijü'säbdivte(timoniorux;; omres ve- s n terüm libri pleni (ünt : Verüm nos paucula Vis QU tantüm delibavimus : qua in preefentia fuf- irmt ficere credimus , ad probandum immenfam i, fuiffe vim hominum , in ipfo Ecclefie exor- ,ci, &(L" dio , amplexantium fidem Jefu. Que fuit i ( prior pars ultimi*hujus traétatus noftri : in j inps quo siza*yo*yixec probaturos nos recepimus, lj ff mirificam fuiffe eloriam fidei Chriftiang, r temporibus Apoftolorum, & Apoftolicorum i X virorum : quam duabus hifce partibus ma- |pelono ximé conftare diximus , multitudine con- l efï?fï currentium ad fidem , & eorum erga fidem g m zelo incomparabili, P L'iOrgln itaque partem qiau abfolvimus. i t $ (äd [QF:« PU " CAPUT XXV.:: .af ï'äfïf Quantus fuerit fidei fervor in Ec- , il xXlefia primitiva: & comparatro cz- (f leftis do&trine, & Chriftiange cum falfis reli- t0l; fl jf - gionibus, & cum philofophicis, ac hu- ehift ! ) manis difciplinis. T T .TUnc ad alteram partem agpredimur , in m x: qua nonnihil tractabimus , & quàm po- nd if terimus breviffimé , de fervore fidelium, & u eorum in fide incredibili conftantià in Eccle. g* j /fia primitiva. . Quee res aperté eam, de qua agimus ; Jefu gloriam - comprobar. Cum adw —'enim ^omnis eetatis ; utriusque fexus: innu. i M 5 mera * rg86 Dr Yssu CunisTH. - mera hominum millia lingt—xïs , moribus,. ri- mpt tibus differentia , per univerfas Romani or- Di; bis, & aliarum omnium gentium. provin- ! re füQ | clas, novo fidei calore animarentur ad mor- E fimis: tem tam libenter, ac fortiter füfcipiendam ; ; bolir à qua humanus animus tantopere naturà ab- |qu horret : fieri non potuit , qui illa contem- a plarentur ; quin fuerint obftupefacti , pra- verfü fertim ob id, quód in Philofophis ; ac. Deo- ; Cófc] rum füorum cultoribus nihil fimile aut ipfi ; Jütenf. confpicati fuerant, aut memorari audieraut, bis Idcirco ratione inità , & comparatione factà Tepti fuorum morum cum moribus Chriftianorum, admirabilem fidei vim , & Dei ;potentiam ET agnofcere, & celebrare cogebantur. Que Tibl runc clariffimé fe produnt ; & maxime elu- 1là f eent ; quando cum gentilium Deorum ; & ü'; ( humane íapientie vanitate comparanture. peban ii lob 'Tunc enim res ipfa declarat, quàm invalidz; ac infirme fint diaboli, ac totius tartarei re- : Cf pni vires , quàm enervis potentia; quàm | Verün inanis fapientia mundi, ad incomparabilem E illam collata virtutem Chrifli ,. ceeleftem vim. N Spiritüs San&i, & invictum fidei robur. N Sünt enim mirabiles fidei effe&tus ;; quane: CR quam extremis hifce temporibus minüs ap- hr pareant :: quibus , juxta Domini pr&dictiow; us nem;fides; & charitas frigent : odia verós: pre & diffidia internecina fervent ; olim autem Afà maxime enitüerunty cum Ethnici Imperato- Quer. us edictis res.; alitque ipf;deleg reges feralib compel- Ug ' u eamneii CraRiTATE & GLORIA. 1'78 7, nibis - cbinpellerent Chriflianos ad facrificandum: omi Diis; & abnegandam fidem, iis, qui id face- | prom re recüfarent, morte propofità , cum atrocif- T fimis poenis, &cruciatibus. . Videre erat dia-. Yentit bolüm univerías fuas expedientem.artes, at-: quid queé vires , tyrannos ; Pralides , Magiítra-. ii tuis, cum fatellitibus , ac tortoribus füis; ad. um vérfüs inermes Chriftianos, velut ad pugnam r cóncitatos : nihil non in fidelium perniciem intentati earum rerum , quae maximé horri- T jl biles effe judicantur : vincula , exfilia, di- y d reptiones bonorum , profcriptiones ; carce- anorurj res, equleos, ungulas, ignes, cruces, gla-: ofentit dios , immanes beftias , & quacunque ter- .. Q ribilia excogitare truculenta tortorum inge- n Ü nia poterant. Diftrahebantur , diffecaban- ! H « tür, evifcerabantur , affabantur , confrin- at gebantur offa, concidebantur membra, velut nvalidæ: in lebete. Sed hzc omnia quot martyrum a Chrifti myriades , non- folum contempsére, verüm etiam optavére pro fide Chriíti? non: ls quäfü detrectantes pugnam , fed ultro provocan- tes hoftem : donec tandem omnis adverfa- n T riorum potentia fradla eft , mundus concul- catus , diabolus defpicabilis redditus eft, & j QW enervatus ? 'Tanta erat fuperna vis, atque vir- x'mü, i Fædl&io tis , adverfüs quam nec inferorum portae: pr&valere porerant. Arrius Antoninus in: u j Afia , üt (a) Tertullianus refert; cum perfe- " aüïæ S- civitatis p u queremr in&antgr ; omnes illiu 11*. -a $ edlilb Ch:iüigni u : (al'ï'Te)';ni!. a& 5001;1117;?71.. TT 4 fDi"JES'U CunisTI —— 2 Chriftiani manu factà , ante tribunal ejusfe- 'pui * apfü fe obtulerunt : quorum multitudine pertur- batus, paucis duci jutlis , reliquis ait : à d- * tam | 'ünfa Aol , i SéAert a709vaem , u(vijavovc 9 Qpóyrouc iyere — O miferi, fi mori vultis , precipitia , Exíth i f habetis , & laqueos. ^ Tanta erat martyrum €onftantia, ut' confünderet períecutorem. Tuj e051I Eufebius ea, qua fübjecimus, Diocletiano imperante, in adolefcentia fua vidiffe fe me- — ftia Vit 7 * morat. Nosipfi, inquir, per idem tem- * pus, cum in /Egypti partibus ageremus, .ädegit * oculis noftris confpeximus, ut fedenti pró ts re « "tribunali fzeviffimo præiidi offerrentur in- fiinp; * numeri fidelium populi Quos ille per tullian * ordinem confeffos fe Chriftianos , capite enim. * ple&ti jubebat. Cümque hi certatim fe; titm.| li *'& fponte pladio fübjicerent , confeflione * premiffà , ille inhumanus, & crudelis; nec A din qud. ** multitudinis contemplatione, nec virtutis * eorum magnitudine permotüs , düci ni- princi tüte in * hilominus omnes, & capire cadi jubet. *c€ Egrediuntur cuncti pariter in contipuum Binem * moenibus campum ; non carnificum nexi- Iphi *-bus tracti , fed fidei vinculis collipati. 1 tmd. * Nemo defuit , cum nemo eos fervaret: * fponte omnes , imó alter alterum prave- Qis] * nientes , cervices ceedentibus objectabant. Don * Defecerunt carnificum manus , & fücce- * dentes fibi invicem fatigati fünt : hebeta- * ta eft acies gladii, ^ Videbam feffos refide- Ü)1 [ nimos re- ln * re carnifices , vir;s refümere , a 04 x€ Pal;äl'e» CriagiTATE & GLORIA, 189. a qunemonnii d & Darare, mutare gladios ; dif:m quoque * 3pfum non füfficere ad poenam. Nullus KC it:gri 1 « tamen ex omnibus ; ne parvulus quidem * infans, deterreri potuir à morte. H )pgäyi ! t i Eufebius. In hunc mnodum & antea atroci- ter fvierunt in Chriftianos Domitianus ; m engtott 'Trajanus , Antoninus Philofc ophus , aliique eosinfecuti Imperatores, . Sed inviécta Chri- d joditut if fem ftianorum patientia omnem fzevitiam füpera- (dem t vit, & perfecutores ad eam defperationem adegit ; . ut -edicta fua refcindere , & fenten- perefris ( p tias revocare cogerentur : üt de (b) Domi- tiano ; Trajano, Antonino Philofopho; Ter- pmtir i y lt tullianus, & Eufebius teftantur. Ingenti enim multitudine deterrebantur tot innocen- d tium hominum , tam prompte fe offeren- vidtid tium morti : & invidiam tante crudelitatis, vll &c diritatis ferre non poterant , tnaximeé JdeliS; j quód contubernales , propinquos fuos , & scti principales quasque perfonas eádem neceffi- d l M tate involvi cognofcerent , ut apud Cartha- al einem accidit , (c) Tertulliano teíte. . Et 0nl j iphilinus ex Dione , in Domitiani vita re- i fert, Clementem Confülem , Domitiani pa- conl p truelem , ob confeíTionem Chriftiani nomi- f j nis Romz occifum: & Flaviam Domirillam, " &abq*! - Domitiano fanguine propinquam , au*yye in J f — 5 ; (b) D? Domitiano Tertull. in L,A'p'olöget., 'Eujzb;' i. £ ^ eap .29. de Trajano, Q* Anton. V hilo ff in. Apologet. f(bi'ibf ;71*?'(1;1.'. l 3mm03 (c)..4d Smpulzfm- í p?lï"ï * 190 "^Ds Jssu CanisTi m — in Infülam relegatam , quam D. (d) Hiero- dotes. Hecc nymusPontiam nominat. — ézmey9n'yag du- qoiv VyrAnu a Senv:c : Delati funt; inquit, qud dotun tanquam impii in Deos. Sic enim pagani a 9ovc (e? appellabant Chriftianos. Cete- inof ial rüm ut ad propofitum revertamur , hujus- a cemodi exemplorum plura: paffim occur- ä ujus runt, que declarant mirificam fidei vim; & enim Domi potentiam Chrifti. Sed age intueamur ex adverfo idololatrici cultüs vanitatem : ac:de: Tüdre ! Mifon inde humanee fapientieejimbecillitacem; acin* r "mitatem. — Poítquam femel tantüm à Con- ité j j antino Iimperatore idolorum templa füb- HlSï Qqi verti jufía funt , & omnes , quotquot füb n ts Romano imperio degerent , edicto moniti fünt pàrere Chrifto , atque in media urbe tis; d (£; Conftantinopolitana falutare fionum cru- ftlo hg cis ere£tum eft , repenté omnis Deorum re« Bütum; ligio concidit : nec inventus eft quisquamy Qs [ ui pro Deorum fuorum defenfione vel tan- Tij tillum fefe commoveret. : Videbant templo-'ï - über. D f rüm prerumpi fores, nudari tecta ; tabula- ra convelli, quicquid ex ere ob antiquita« Doteft tem. commendatum venerati fuerant;, toto: müdþw foro provolutum, in circo Delphicos tripo- Qs & das, Heliconides in palatio effe , aureas; &o fàcer- Chrif argenteas Ratpas in ærgrium conferri , dotes.i' Icar (d) dn AC'P"Mþbio Paule , Tom. L. () 4 (€) J'afltinus in Apolog. 1. Dion in vita Nervit; ^ At (7)/1 Jnagor. in' A puleg. ad Anton. Q* Cemmod, ( ) Dj e "Eufeb. in vita Conflantini. e CraRiTATE & GLORIA. d$i — — j dotes.ex adytis fuis protrabi non.fine rifü. Wi Hac omnia fieri videbant ; & patiebantur; quód detectà idolorum vanitate ,. & Sacer- n.u,«i " Vfl t dotum fraude , vel inviti priftinam ftultitiam n apnófcere , & miferiam füam deplorare co- jr d l erentur. . Nihilo effieacior fuit Principum h Hi m od ujus fzeculi Philofophorum doctrina. du enim à Nerone Imperatore , ac deinde à (g) Domitiano urbe, ac Italià excedere juffi, pa- d 4 1 u ruére- protinus : quo tempore Fpictetus ; Mufonius , Dion, aliíque multi Italià excef- m u m (9 séré ; neque. qiisquam remanfiffe legitur ; ff j nisi quód-Apollonius Tyanzus Romam ve- ( l nerit ad liberandum Nervam , üàt (h) Philo- Qu ftratus (cribit. Hsec eft enim idololatrici cul- wäo f tüs ;; & mundane fapientie ratio;, ut, cum nediu t otum t folo. hominum errore, & opinione conítent, parum ftabilitatis habeant ; faciléque tollan- Veorom s ? tur, aur ultro definant. — Chriftiana religio; immobili nixa fidei fundamento , authorem. nv lu nt ( habet; & confervatorem Deum : cujus eter- ng fapientiee, ac potentiz nulla vis obfiftere; d "i poreft.. .. Hujus itaque rei contemplatio targ; j inexfpe&tate , tam incredibilis ; tam prodi-; lram, [C* gio(z; vehementer movebatanimos omnium;: j t G ad omnipotentis Dei gloriam, immobilem g u Chriftianorum fidem farna celebrare ; pre- atl | dicare , in honore habere , cogebat.- i f/ (g) Aul.. Gell.. lib. a5.. cap. 1. No&. Att. , [ sovCbron. i " - (b) Pbilofl. lib..7. cap. 8. de g;:a.gpg(zfn,. ! A- * 192 Getkseneum .Ds Jesv CunisrI Àd ho ^CAPUT XXVI. | enii l Chrilt Conclufio proximé precedentium | um Capitum , in quibus tractatum eft de ; udita gloria Ecclefiz primitivae : & quae cau(z fue- ! Vr rint férventiffimae fidei, temporibus Apo- | Terüm ftolorum, & Apoftolicorum virorum. Cl5 Qu JEterüm haec tractatus. noftri pofterior Hp]oru, C pars latiffimé patet, per omnia veterum Wlï'?(]hg Ícripta diffufa, Itaque pauculis hifce tefti- f inoniis contenti erimus in his progymnas- ag matibus noftris : atque ita concludemus , ve- &GUe riffima effe, quze diximus de ingenti multitu- | Vérüm füni dine fidelium in Ecclefia primitiva ; déque eorum in fide conftantia , & flagrantiffimo Tüntür : amore erga Dominum Jefum, — Que res eà Que en; nos provehunt, ut credamus valde celebrem APOM fuiffe fideigloriam temporibus Apoftolorum; Qd & Apoftolicorum virorum : ac proinde eX- d d citant, utreliqua perveftigemus;qua ad Evan- it&e gelice hiftorize dignitatem pertinent. — Vide- téfünr. licet ad hoc inquirendum, quae caufze impus pl lerint tam numerofam multitudinem, nullis STUs. hujus mundi pramiis illetam , imó omnt- Rss bus modis undique deterrente mundo ; uf Téfem do&trinam Chrifti füfciperent , eámque tan- tdt ( tà animi conftanrid ad mortem usque defen- . Jüsmo derent. Et quidem proclive eft ejus rei cau- "Qunr fas invenire, quàd ipfze fefe prodant, & pro- kf"fg&zzz ?tgg"magn.itudinem fuarn latere non :EOi int. a (3).4;'). me— RRss CLARITATZ & GLORIA. 193 Ad hoc enim inducti füerunt ; primüm re- J centi memorià celeftis, ac perfectee doctringe denty Chrifti , ejüsque incredendorum miraculo- rum; quz fuperioribus ízeculis invifa, & in- m audira , nature vires füperabant, & nisi De; cali virtute edi non poterant : tum per aliarum b r rerum confiderationem , de quibus fuis lo- AIrtt cisegimus. Deinde ipforum quoque Apo- ftolorum, & difcipulorum puritate do&trinae, i poüezhï j vt viteeque integritate commovebaniur, & con- hifets fpectu divinorum operum, que ctiam ab il- rogymi lisin nomine Jefü multa , varia, mirifica, & ftupenda fiebanr. idemüï L Qu qualia per uni- m ver(um orbem fuerint , ex iis eeftimare pof- [m ) däcü fumus , quz apud Hierofolymam facta nar- ytitil rantur à'Luca in ACtis Apoftolorum. Ne- (Quef* que enim exiftimare debemus , poteftarem j Apoftolorum loco circumclufam fuiffe, Sed poltif quemadmodum grandia funt , qu& apud Ju- proinöif deos ab Apoítolis gefta commemorantur : fic & ea perinde, quze aliislocis ab iis prodi- [uæä tafunt , illuftria, & miranda fuerunt. Ex- a f empli gratià, fi cire velimus, qualia fint, quae a lnem 1 qv» Petrus geflit Romze , ad ea recurrere debe- i* mus;quea apud Hierofolymam ab eo gefta mundü referunt : quz quidem füprà, quàm dici po- teft; fplendida; & magnifica fuerunt. Cu- et i "i jusmodi funt, que in (a) A&tis Apoftolorum s : Ü p leguntur; in hunc modum : Magis auzem Mf fudo vi- d qugehzfur credentmm zn Domino multi ) 3lï' — ' 'rm*'um j N (a);;*;cl $ Dz Jssv CHnrisTI s PA vorum, ac anulievum , ia ut in plateas ejicefenï t a tantà anfivinos , €g ponevent in le&ulis , ac gvabatis, ipef ut veniente Petro , Jaltem umbra illius obum- bravet quenquam illorum, eg labevaventuy omnes quam add ab iufirmnitatibus fuis. — Concurvebat autem 9 anultitudo viciuavum | ciottatum Hierufalem, —— — td, t que affeventes «gvos , €9 vexatos à fpivitibus un- Tefür mundis : qui curabantur omues , dravrec. Hi cumi pauculi verfus fatis declarant magnam excel- lentiam, & admirabilitaremrerum à Divo Pe- multi tro geüarum. Id veriffimum effe compe- qpertd Quftm riet; quisquis Hierofolymitance urbis nobi- litatem , frequentiam, & celebriratem fum- — mam perfpeétam hsbet, in qua omnes fana- ( bantur , quotquot fanitatis adipifcendae gra- tià ad Petrum accederent, aut adducerentur, De. & vel umbráà rantüm corporis ejus obum- lorun brarentur. leitur quemadmodum heec apud f Hierofolymam à Petro gefta 'preeclara funt; ad eundem modum preclara quoque fuerunt, qua ille geffit apud urbem Romam ; item apud Pontum, Bithyniam, Galatiam ; Cap- Ib u a dociam: & Paulüs apud eandem urbem h [g omam ; &in Arabia, Grecia, Macedonia; feci Illyrico, Hifpania: Joannes in Afia : Mat- i thaeus in ZEthiopia : "Thomas, & Bartholo- ompn maeus in India Andreas in Scythia ; alii reh'q aliis locis Apoftoli , Diaconi , feptuaginta PES «ven Difcipuli, aliíque pari virtute prediti. Vàn rum itaque rerum confideratio univertum hrifti, I: mnundum incitabat ad weneratiox.lem: E N— PCF (bm [ d CranRiTATE & GLORIA. 195 um per cujus folam nominis invocationem (b) " e;w it gr-zlasi;. tanta patrabant Diícipuli , quanta Chriftus il de ipfe fecit; cum verfaretur in terris. . Quan- quam non fola miracula preeparabant animos Vfllï!!l'ül)ïl (t d fj ad fidem , quemadmodum nec fola do&tri- ! na, aut alie res fingule ; fed univería fimul, Fa "m j quz in Jefu vita, ac morte , & deinde poft refürrectionem divinà virtute edita funt , TL mam a cumiis comparata, que ante ejus nativitatem tr multis faculis, aut fi o ouris adumbrata, aut D aperte predicta fuerant. Qua de re B. Au- [l comg urois 10 guílinus pulchré traétat epiftola 3. qir It ome CAPUT XXVII. (ontt C r (Qucrdd De czcitate Judeorum iucredu- lorum : five quomodo ac: piendum hii fit; quód Judei in increduli:ate per- i Iu! a manferint. que fueu U cum ita fe habeant , non ab re mi- iib V rum videri poteft , quà ratione factum YT fit, ut cum omnia teftimonium preberent ldem urh fl Jefu , ftupenda miracula, qualia nemo alius Ms fecit unquam, nec facere potéft. Doctrina | [1- A incomparabilis , & füpra humanam , quam & omnes tantopere admiratos fuiffe diximus; XY g^ reliquáque figna evidentiffima omnia , quae eg"» (epnl j eventura Prophete premnuntiaverant : jam sl Evangelio corufcante , & regno Chrifti per jf 2 univer- UW aA u Pv ( b) Zeen, :4. ^ 196 Dz ]rsu CunisTI univerfüm orbem dilataro , totóque mundo retulet per fidem veluti renaícente , ea tamen ob- m Ítinatio animi, & cordis durities Judaeorum ubi de füerit, ut cum Meflize füi, tot fzeculis ex- perfta fpectati, regnum cum virtute veniffe cerne- rent , attamen venifle credere nollent. Fa- rüm, | lr teri cogebantur illud effe tempus, quo tem- « f pore advenire Chriftum oportebat : id enim & Pel. manifefté Daniclis hebdomadz defignave- | « ris( rant , qualitercunque tandem computaren- * Jefe tur: atque ipli adcó non negabant , ut ea res ad bellum adveríus Romanos fümendum * Dtir [ « Ti eos ftimulaverit in primis, quód, uti (a) Jo- j« hum fephus Judzus , illo bello contra Vefpatia- | | h ag ( num Galilaeorum dux, teftatur, refponfum Quid in facris literis inventum effet , quo fignifi- «( Tilüs cabatur eo tempore fore , ut quidam ex Ju- quit, deea oriundus , totius orbis terrarum impe- Dio , rium obtineret. ;v,inquit, X,"n4oc» duQi- ('.' Pr Ofe« GoAs i» Teic ifeoï& su gnu&voc "ygei Ua s at x&- * Titon À TOY Xcigüy tX^vov » iO Tfc duQac cic QuTOY - pini di£ei vàc oixsupévic. H«ec erat Propheria Ja- [1 cob Patriarchae NT Is aperté prezedixerat futu- a rum , ut tunc Meífias nafceretur , cum re- ; Tierod enum Judaicum ad externos homines trans- & latum effe.. Quod tunc accidit. — Hoc ora- füm , culum ita celebre, ac vulgatum fuit, üt Ech- Proy] nici quoque fcriptores ejus meminerint : ta- Fant metfi per infcitiam 5 & ignorationem Pro- fere phgticarum prædi&ionum, ad Chriftum non 1 e retu- (b) Lib. 2. eap. 1. de bello Jud. (b Hl — CLARITATE ET GLORiIA. 197 J i? t retulerint , fed ad Vefpafianum Imperato- rern accommodaverint. Sic enim "Tacitus, Judr ubi de excidio Hierofolimitano agit ; refert Fes & perfuafum fuiffe Judaeis, eo tempore futu- Yle r rum,; ut valefceret Oriens, profectique Ju- lent, D daeà rerum potirentur, Sed fatius efl ur ip- , qUO !ï « fius verba adferamus. Pluribus, inquit, t idar * perfuafio inerat antiquis Sacerdotum lite- d [ ris contineri ,eo ipfo tempore fore, ut va- »mpumra? lefceret Oriens; profectíque Judaà rerum T [4 € porirentur. uae ambages Vefpafianum, ümentur ac Titum predixerant. — Sed vulgus more u humane cupidinis fibi tantam fatorum | Vi magnitudinem interpretati , ne adverfis i quidem ad vera mutabantur. Et Sueto- [44 p nius in vita Vefpafiani , Percrebuerat, in- m d) [14 quit; Oriente toro vetus, & conítans opi- unt nio, efle in fatis , ut eo tempore Judzeà ',MGXQ u [ profecti rerum porirentur. ld de Impe- r V ratore Romano , quantum eventu poftea : »k M)F.W patuit , pradittum , Judzi ad fe trahen- tes rcbellàrunt. st Eodem pertinent, qua Kem[ fthïL cx (b) Philonis libro de temporibus alibi de pl Herode dicturi füumus. — Vident omnia, qua ins 9 de Chrifto praediéta erant , quadrare in Je- f f füum , atque ipfum advenifle tempus , quo Id ;!. ii ii Prophete venturum Chriftum prenuntiave- yint rant ; tamen, velut cecitate correpti , agno- ndn t fcere eum nequeunt. Sic enim Joannis cap. j 12. fcriprum eft, quamvis multa miracula j " i 3 -'/ ]efuä (b)ad? compendie vite Demiui , cap. . 198 Dzr Jssu CunismI r Jefus feciffet coram Judais, tamen illos non diáqu. [44 credidifle in eum. Et Paulus Actorum Gredan 13. Vobis, inquit, Judeis oportebat pri- ampïe' müm loqui verbum Dei; fed quoniam re- 008 ; pellitis illud , & indignos vos judicatis ernt €c eeterna vitae ecce converrimur ad Gentes. enm Idem (c) alibi dicit Judaeos incredulos fuiffe, mult: non placuiffe Deo , & iram Dei perveniffe mult fuper illos usque in finem. . Quid iliud eft; fom; quod obftitit, quó minüs Judei Jefum reci- (fi]u perent ; tantà divinorum, & infignium mira- füsnmg culorum copià, tanrà doctrinz preecellenti? fofoly non folüm implentem vaticinia Propheta- - um Chrü rum , verüm etiam long? exfuperantem?Ad hocrefpondendum putamusin hunc modum, i, 4c juxta (d) Irenzi fententiam ,. quam füprà ci- 3gol D tavimus ; quód Judai omnes , quibus cordi if*.'dl, ) erat obfervatio legüm divinarum, accurrerint Ti ad Chriftum, & fàalvati fuerint omnes. ]ta pun ] enim accipienda funt, qua in Actis Apofto- Iut, Qutt lorum de univerfi populi Judaici favoreerga Chrifti diftipulos , & de multitudine cre- Q dentium Judeorum referuntur. Quale eft; pras quód capite 2. (e) Apoftoli dicuntur gratiam tuif habuiffe ad omnem plebem , hoc eft, apud ]f omnem plebem grariofi, ac favorabiles fuiffe; inqt & capite 6. quód multiplicatus fuerit nume- mv. rusdifcipulorumin Hierufalem valde. Hec agj aliáque mod ! (c) 'J.?bej: 2. (d) Lib.4 (e) AZ T. ( i Q CrARmITATE & GroRIiA. 199 at Ü p n ts aliáque his fimilia loca , ita accipimus ; ut s Ab credamus magnam Judaorum multitudinem (cilicet omnes bo- od amplexatam fidem Jefu : nos , acfue falutis amantes ; five quotquot [uoniamra» Sic y i erant preeordinati ad viram zeternam. rad at , enim . Jacobus Ac&torum 2:. teftatur, non lulos f multa millia , üt vulgatus textus habet; fed l [ | parvet il l " multas myriades Juda&orum credidiffe in Je- füm , üt Gracus rextus claré exprimit. Et ibl (f Jofephus in Antiq. fatis declarat , Chri- jemre bonoes Hie- qium n ftianam religionem apud omnes rofolymis in pretio fuiffe, cum ita fcribit: epclnt cedem Jacobi fratris Domini , & aliorum ht Chriftianorum, tam zgr? tuliffe omnes, bo- at ni; ac equi fervantes, &legum ftudiofos ; yncrmuf j 1 ul r j Zror àd Éxouy. vorietxés aron v xovrd) avv 7ró2uy eivau, xg) 7r&gl voUc vóuouc d'xgiGEic . Ut Ana- ubiat D niam cedis authorem eo nomine apud Agrip- ; gccuïïïfïä & Albinum Prafidem defer- pam Regem ; * rent, & fummi Sacerdotii honore privari niglj | fäVOfwg curarent. Idem (g) ]ofephus.manife&*e de- clarat, omnes , quotquot non averfi effent à mane d "] Qu praedicatione veritatis, preeceptis Chrifti pa- ruiffe. — Verba ejus inter ceetera de Domino YUf p Jefu honorifica haec fünt : &v d'id'doxaAsc , C eü) f ( inquit, dv3eorev vvrid'niirii d2v d'exous- pié | yeov. Preceptor erat hominum , veritatis r TL j amantium. .Hoc enim certum eft, quemad- jl ? nem multi etiam ex (h) ühj j mmodum ante paffio Na4 princi- (£) Lib. 20. cap. 8. Antiq. Q) Lib. 18. cep. 4 Antiq. (h) joan. " 200 Dr Jssu CunisrI ass principil?us credebanr in Jefüm , ita polt re- (ant . furreetionem non folüm ? plebe multos, ve- bit; rüm etiam Sacerdotum multam turbam fidei nem | obediviffe, àt fcriptum eft A&orum 6. Qui Chri( quidem omnes non jam ampliüs Judeeorum preci nomine cenfebantur ; fed in Chrifti nomen . | admi gentémque transíerant, toto mundo jJamnoti, vi| & celebres : quanquam cecteris Judais per- ! cére mixti, nullà re mapis internofcerentur , quàm ; liony modeftià & emendatione vitiorum priítino- ; lotg, rum, E quorum numero multi , durante dvari bello, quod cum Vefpafiano geítum eft, & miléa | obfidione Hierofolymæ imminente , in Co- QUO t nyl t lefyriam , Dafanitidem, & Decapolim fecef- l ferant , aliáque Juda vicina loca ; ut (1) ; mpld Epiphanius , & (k) Eufebius fcribunt : ac | m - proinde non omnes Judai increduli fuerunr, j iquen üt & Paulus Apoftolus teftatur , cum (1) il t ait : Quid enim fi quidam illorum aon cre- | 1 fétum diderunt? Significat enim, nonnullos in in- fifim : credulitate permanfiffe, non omnes, Etad hus Romanos cap. 1 1. dicit , Deum non repulit Tütm i fe populum füum , fed (m) reliquias fuifle il ] juxta electionem pratice, Nimirum illi re- ] ah « filing fpuerunt fidem , qui Chrifti gratià indigni dinidu erant () Epiphan. ber. i 2 tea 1l 9. cont. Nazar. Q? ber. 30 . cent. Ebion ae lib. de menfuris. (k) Enfeb. lib,. ,. €ap. $. Ecclef. biff. 074. 3 | ) C; ? 3 (m) Augnflinus lib. g. cap. 46. De civitate Dei, Plu- [ rimi , inquit , crediderunt. Loquens de Judais. d CrARITATE & GLORIA. 20I — It ii erant ; ad quos adventus ejus non pertine- hus ] bat ; juxta (n) Malachiam . & qui dilectio- rbun [ ï nem Dei non habebant , juxta fententiam inf( lll Chritti, Joannis capite 5. In quo numero Judemnt precipué ponendi funt , qui rempubli.am i n adminiftrabant ; qui omnibus modis, omni p j vià obfiftebant, ne Chriftiana religio publi- idei cé reciperetur, quód eam füis commodis, ac Iu qu honoribus officere judicarent. BDeinde Ze- j priiïinc- lote'; atque alii confimilis factionis homines, , üürtt avari , ambitiofi , impuri , aut literz legis I CH;& malé addicti : qui cum tempus adeffe fcirent, d inCB?: quo tempore natum efle Chriftum oporteret, nullà tamen re permoveri poterant; ut eum Jim ïec;?- 3, U ampleéterentur, fpirituale regnum proferen- ibunt: & tem, Cupiditatibus enim füis excecati, to- j o g'tique mundo, & carni dediti, homines fedi- cuin | tiofi, novandarum rerum cupidi, (0o) ter- 000 d renum quendam , & bellatorem Regem, & llosit falfüm Meffiam exfpectare malebant fuüis mo- ribus accommodum , à quo opimis devicta. s h ] rum gentium fpoliis affatim ditarentur: qua- n p us lem poftea nacti funt ( p ) Barcochebam, cui ab eventu nomen inditum eft Ben- cosban, um il j n filius mendacii , qui toti genti exitium attu- lit; imperante Adriano. Quae caufà & an- u '// tea illos impulerat ; ut & Nerone imperi- N 5 "E d tante, (n) Cap. 3. (o) Joan. s. ibi : Si alius venerit in nomine fuo, &e. I Is n (p) Pide Pet, Galat. lib. 4. cap. 2x. de Arcan. (9 lib. 7. cap. 15 " W 202 Dz Jssu Cnunisr: tante ; adverfus Roman(;;?ebellarent; nam * Qnnc & tunc alium quendam falfum Meffiam (übi * cu adfíciverant: quos pofteri eorum imitati , in- [ credibile dictu quàm fceedos, ac pudendos er- Ui rores , quantà animi pravitate , pervicacià, X Ti czcitate defendant. 'Teftis eft Nicolaus de & n Lyra , natione Judeus, & Hebraicarum li- « IHF terarum , rerümque Judaicarum valde peri- [( quo tus. Is (q) fcribit, Judeos fuo fzeculo , [ dU cum in longius tempus adventum Chrifti " d j porrigere non poffent , ita firmiter credidif- prof ífe , excidii Hierofolymitani tempore Meft- ( fum ( fiam natum, ut incredibilia quaedam , ac feoy prorfuüs ftolida confingerent potiüs , quàm [4 dem ab ea opinione depellerentur. Sed opere « dUm pretium eft, ut ipfius verbis rem commemo- l Hafdc remus. *« Dicunt, inquit, Judei moder- TAf € €c ni, quód eàdem die, quà fuit deftructum videre templum per Romanos, natus fuit Rex üür ex « Meffias : fed adhuc non liberavit Judavos Gendf [(4 [(4 de captivitate, quia adhuc non habuit li- Judae centiam à Deo , propter eorum peccatà; €c lo [14 fed ftatim cum habuerit ; exfequetur : & ideo exfpectant eum venturum , fcilicet [44 [14 ad füam liberationem , ficut filius Regis natus , adhuc magno tempore exfpecta- €e turad regnandum. Sed porteft quari ab eis , ubi fletir tantum temporis ? quia à e« ]lS, Q deftructione templi usque nunc fluxerunt Tüm [44 anni 125 1. Quiatemplum fuit combuftum InCIfer ,« .anno if OEU noncieue-abcuapuU o e (f) Suger ultimug coput IHaie. — CragiTATE & GrOoRIA. 203 « ; anno à paffione Domini quadragefimo fe- fefim d cundo : & modó occurrit annus Domini imiij €«c 1327. Ad hoc autem refpondent varié. denst Quia aliqui dicunt ; quód eft cum Ange- lis , ficur fuit Moyfes 4o. diebus & 4o. pervicacä [44 Vicols no&tibus cum Angelo , qui loquebatur ei qicanm.) in perfona Domini. A&or.:7. Alii dicunt; vill p quód ipfe eft Romz in porta fedens cum j f pauperibus, & leprofis : allepaates ad hoc Mil ChF illud Ifaize : Et nos vidimus eum quafi le- « r profum, percuffum à Deo ; & humilia- yye Me [(4 tum. ' Er intelligitur de Chrifto ; etiam m fecundüm Hebraeos , àt dictum fuit ibi- dem. Alii dicunt , quód vadit per mun- s; 0 [44 So dum in paupertate ; & affli&tione ad fa- od tisfaciendum pro peccatis Judaeorum. Haec Lyranus , cujus dictis fi quis forté diffidat , il ' videre poterit, quze à Petro Galatinoadferun- tur eX Berefith rabba , five expofitione in yfüt yIt ] Wt Genefim , quz fümmxee autoritatis eft apud Judaos ; atque ex aliis Talmudicis fcriptis; p hii nha if PW ^ libro 4. capite 12. de Arcanis. )que " If ; , EPILOGUS. flis N JEc fünt, oprime Le&or , que de clari- r [ jf H tate rerum à Chrlfto, ejásque difcipu- 4 lis, cum fümrma omnium admiratione geíta- J ; , i 4 rum, annotare vifum eft: ut eà re cognità, incitemur ad reliqua inveftigandum, quz ad ( nent. U - Chrifliang fidei confirmationem | perti Feré g P * * m 04 Dz jesu CunisTI Fere enim fit, quae omnes admirantu;,-& fu. |Urbem (ccide ípiciunt; ut ad. ea fixiüs contemplanda invi- temur. "um à In quo quidem argümenti genere verfari valde utile fucrit: quód hoc fzeculo lbüs : Ecdefi E non pauci, hujusmodi rudimentis inftituen- di, & praparandi fint ad fidem. Multum Auftra enim abefl, ut omnes, qui fidem Chrifti pro- | Bibylk ; büsre feffi funt; fidepradiri fint.— De ea enim fide asimus, qua jam eó provecta eft, ut cum | enti j dilectione operari incipiar, & pulcherrimum fhporf hunc virrutum omnium comitatum fecum lum | trahit, fübmiflze humilitatis, columbinee fim- thoritare plicitatis , contemptüs fui ; obedientis ; pa- d Pagan tienti2 , innocenti , que nemincm ledit; tominn Obedien neminem judicat ; omnces alios fibi preefert ; Omnium quae nusquam fuum commodum fpeétar, fed ad Dei gloriam omnes curas , & cogitatio- Qs ) fän nes fuas refert. Ws A Hs virtutesubi abfunt, non cít, quod quisquam glorietur de fide. Ibi Üfums enim aut defectum fidei, aut imbecillitatem lts & Oftam efle cenfendum eft : quse vitia in multoruin cordibus latere ; res ipfà teftatur. Ex hoc m fre Til n enim fonte innumere harefes, aliáque mala exorta funt. Orandus eft Dominus Jefus, ut hanc fidem accendat in animis omnium : Tedant ne tandem offenfus turbulentiífIimis diffidiis fs noftris, & nunquam finiendis concertationi- W : j bus de fidei articulis, & dogmatibus, auferat i þerä. * Dut regnum füum à nobis, & tradat genti facien- ti fru&us ejus. Quodquidem quomodo fa- hominm of €urus fit; jam declaratur, poftquam novum Or beg) N CLARITATE & GLORI1A. 205 — Ó — ID Ü Orbem, utramque videlicet Orientalem ,« yandtin Gccidentalem. indiam , Philippo Hifpania- NH j rum, & Portupallie Regi noftro fübjecir; in u hoc i ibus locis ubique Catholice, & Romane x s ii Cclefiee fides floret : ut omittam repna in Mi Auftrali Africae parte fita : item. 7Ethiopige, Jf Dabylonie , Mefopotamie , Perfiz, in qui: bus regionibus firma fidei Catholicae funda- . &tini menta jacta funt operà Patrum Socictatis Je- lu at nh1 &i fu potiffimüm , qui in füis collepgiis, univer- if [enit fitatum formas exhibentes , magna cum au- thoritate docent; & Mahumetanos, Judaos, jine f & Paganos fortiter revincunt, ac innumeras ,emiæ ) W hominum myriades ad Romane Ecclefize xm Itl obedientiam traducunt, De quorum jget f K omnium in fide calore, multa narrare poffa- mus , fané miranda: fednolumus digredi lon- u giüs. Adte igitur, optime Lector , reverfi n oramus, ut hunc laborem noftrum boni con- f T fulas; & , ut fidei agrum diligenter colas , «ditid hortamur : nec à colendo defiftas, donec ad qultot B eam fidei menfüram perveneris, ut firmiter credas in Chriftum : non ob id tantüm, quód i;iquefïjäïï fidem à majoribus acceperis , & quód alii gs ] credant : fed ira, ut cum Samaritanis dicere omüil?fl]: potfis, Zam non propter loquelam tuam credi- ;; i [ .'i;' mus : ipfe enim audivimus , $2 Jcimus, quia bic certauor e[! veró Salvator mundi. 'Talis fides amorem M äu&m Dei nutrit; & ad eam dignitatem provehit a hominem , ut eum conjungat cum Deo , & " ad confortium perducat beatitudinis zeternz, j ad 053 * 206 Ds ]esu Cunisri CranmraTE & Grronn. | Go ad cujus beatitudinis certam fpem Dominus Jefus animos omnium erigere dignetur, quot- d quot in Flandria noftra , aliisque Chriftiani ! | orbis partibus, novitiae cuidam fidei impro- Q D vidé innixi ; absque charitatis informatione, & fenfü , eique cognate humilitatis funda- mento, füblimia immortalitatis praemia ni- mium fecuri exfpectant. Det Deus nobis in omnibus intellectum, & impleat omnem voluntatem bonitatis fuz, & opus fidei cum virtute, ad gloriam fanctiffimi nominis l, füi : cui debetur omnis honor. DE 3 » PT [/': - m5 5 , -» g Lii v " u -- ; P5 5; (s ,4«3 N P v j * od J dt u Deum UI r P& inQ COM. &G[ 7 dTR )o( iOb 197 mDomi eXxodX5 Gb GX dXb Go GX äæwæ&ææ D U EO SNSD EO 70 TCOBYE QORU Y j ( LN CUP UE æäääää?ääääïägöää fieum GX CX GEo Q? QD GXP Go GE E G GR PO g x formut ]tats pran COMPENDIUM Jas? Jeat 00 VIT A i f j Dormur DOMINI NOS'TRI V JESU CHRISTI, SIFE DE REBUS EX'TERNIS d AD EJUS 2 VITAM PERTIN ENTIBUS. CAPUT I De duplici nativitate Domini No- ftri Jesu C unismt. jOftquam humanum genus , quod ad imaginem, & fimilitudinem Dei crea- tum ; & ab ipfo ortu cognitione ve- ritatis inftrudlum fuit , perquam ad Deum pervenire, & ezternarm felicitatem af- fequi poterat : illud ; inquam , poftquam per 1nobed1ent1am primi parentis in deterius ( prola- . L 208 CowxrEND1UM ViT E d prolapfum eft, lumine rationis obfcurato liftori voluntate corruptá, carne etiam vitiatà, adeó lmqu ut jam homo perpetuum exitium , & mor- tem vitare non pofíet : unigenitus Dei filius; provid confer qui eft in finu. Patris , tantam calamitatem miferatus , ad falutem ei præüandam infcru- exitun ümm tabili Dei confilio in terram defcendere, cum quale hominibus verfari , & homo fieri voluit. Neque enim ad hoc efficiendum creatura ul- panter bilitat la idonea vifà fuit. Hoc fibi muneris unipe- nitus Dei filius defümpfit ; (a) quó falutari do&trinà mundo prodità , & vià falutis exe- It int Ínt: p mplo commonítratà , peccatis hominum in imuffn fe füfceptis, & per merirum paffionis füce Dihi ( expiatis; jam per carnem cognatos homines, Tra ( per fpirituale fidei, & charitatis vinculum fibi conjungeret ; & ad aeternze vitee confortium fïabih'.a] myno reduceret. De hocerandi, & fublmi myüe- Id rio, & arcano Dei confilio, ac de caufis, cur Deus przfcius , quid effer in homine, ante- dempi odl quam eum crearet , paffus fit eum tam rnife- rabili lapfü in exitium ruere ; deinde polt tione e filuts lapfüm non per creaturam aliquam; fed per Q- Vifurn proprium filium reparationem humani gen ris fieri voluerit, ídque affumptà carne ; & plum do f naturà humanà , quomodo ille modus fer- vandi humani generis congruentiffimus fue- Tl rit ; de his rebus non apgimus in præfentia- Düta &lL en "'Tantüm enim externa perfequimur, qu& a hiftoriam pertinent Domini Jefu fervatoris Virgif WIDen & re- , (a)—S' Thomas par. 3. q. 1. art. 2. e l j D. N. Jesv CngisTI. 209 - omnmend & redemptoris noftri ; & filii hominis. ng ob(cure'pï ii hiftoria in omnibus fuüis partibus admirabi- u lem quandam, & fpectabilem praefert divinae s Db providenti& rationem , & pulcherrimum hum f confenfum rerum omnium ad preclarum j ii exitum tendentium : ut; cum in aliorum vi- adere t tam mulra temer? incurrant , qua eam inz- qualem efficere foleant , & à feipía difcre- f V cfealiri pantem , propter inconftantiam , & iníla- vris uf bilitatem humanarum rerum ; in hac omnia miro, & inufitato modo ita temperata fint ; T filit ita inter f& quadrent, & ubique conformia fiurse Íbnt : preterea Prophetarum vaticiniis ita ad m £ amuffim refpondeant , ut ad oculum pateat, if nihil fibi in ea usquam fortunam , aut hu- mana confilia vendicare : fed folius Dei prae- pulumd cgnf()rtiuä ftabili artificio contexta omnis, ad falurarem ii humano generi, & Dei majeítate dignum finem directa , & ad myfleria pertinere re- ls ml 733 Ill* demptionis.noftre etiam ea, quse fortuita appellari folenr. . 'uà quidem.contempla- nt ynt tione cum nihil jucundius , nihil melius , ac demde li falutarius humanz menti contingere pollit; m i vifum eft, ejus rei fpecimen, & breve exem- m Q)Qï 0 jj plum edere. Principio hoc admirabili mo- do factum eft, atque ita fieri decuit, ut Do- g ) SE minus Jefus , cum patrem haberet Deum, ümmusi patrem non habuerit in terris. . Conceptus ] Pfïc[ j eft enim de Spiritu Sancto , natus ex Maria Jl qUT à T irgine Davidici generis, & ex ea humanam j H carnem fumpíit. Verus Deus ex Deo, fihe initio, ts 210 Cow?zNDIUM ViT. La initio; & ante fzecula genitus ; homo veroó flius e natus in. fzeculo ex homine , unus Chriftus pe vet Jefus. Quod quemadmodum iaexcogitabi- mud ( li Dei virtute geftum eft, ita etiam ab (a) pem d Ifaia Propheta predictum fuir.. Cujus hac Abrdh verba funt : Parvulus enim matus el nobis , miore e2 filius datus. efl wobis : €g fattus e[f princtpa- Qunt, £us fuper bumevum eyus : e9 vocabifur 0i rimn ejuj admivalilis , coufeliarius , Deus , fortis ; fpicuà gpatev futuri [eculi, Princeps pacis. Multipli- Chri calituy ejus. impevium , 9 acis ejus uon evit lm ior mis. Super foliun Davi ' c7 fuper veguum Mnifi ejus fedebit : ut. confminet. illud , 7 corroboret -- ju[fitia , amodo , & usque in [em- 2 judicio , &9 Vot fmg aievnum. Preclara eft heec , & aperta ae aliter à Chrifli nativitate prophetia ; qu& duplici Tetten femper & ante ; & poft Chrifti a dventum bt : h in primis celebris fuir apud Judzeos; eorüm- Onjune que animos erexit in certam fpem venturi iit ho magni Regis Meffie , qui homine major el- (s d. fet ; attamen de ftirpe regia Davidis proge- I enim Hf nitus , itidem efTer verus homo. Jud&orum proceres in difputatione cum Je- fu in templo habita reftantur, cum (b)junt: ( Ms Nos audimus ex lege , quia Chriflus manet. n Nh «termum : Q9 quomodo ?u dicis , oportet exai- lil d zari filium bominis ? Hoc enim de puro ho- (*) Ü mnine non reedicabant. Iidem ruríus inter- i cujus G rogatiab Jefü in remplo dg Chriflo ; h?f te « ; (a) Cap. 9., fl 0U (b). Zoan. 3. () I — D. N. !ssu Cumisri, 211 hom ilius dfgr-,"refponderunt, :c/ David, nem- ls Chrii::) ;e verum hominem fatentes. Sic &in Tal- ï€XCO gl um ) mud (d) Judai veteres tradunt; Meffiam Re- gem dignitate, honore, & glorià Moyfe, & üm IIU | Abraham fuperiorem : item angelis fübli- llj' | miorem füturum. — Acproinde implicité cre- j ]f ..... dunr, cum inter divinam, & angelicam naru- i n ram nihil fit medium, fururum Deum. Per- i,f ífpicué autem líaias, & difertis verbis duas Mi Chrifíto naturas attribuit. Neque enim fo- yt ii làm hominem nominat, verüm etiam Deum, U Manifeflé enim Chriíti nomen ponit, Deus: at pro quo Hebraic? fcriptum eft el. que u vox fingulari numero nusquam in fcriptura sar ) aliter accipirur nisi pro (e) Deo. Sicut u a Preterea addit hanc vocem gibor. el gi- id bor : hoc eft , Deus fortis. Quas voces p Qu conjunctas certum eft nunquam angelum, efl u aut hominem defignare; (ed (olum (£) Deum. n Qua de re multa tractantur à Leone Caftro vid [ i Hifpano in commentariis in (g) Ifàiam. Ce- ï 2 tera on & " ? I Lb) ) (c). Matt. 12. j M. i (d) Nicolaus de Lyra im cap. $2. Ifaie. Pet. Galat. TL lib. 8. cap. 14. €7 aliis locis de Arcanis, Pbilo lib. u de Ex[ecrationibus , ubi mirabilis opimio de Chrifle. c€) Ut P[nl. 40. ib : Deus Deorum Dominus. & 1WW Pfal. z6. ibi Quis Dzus* magnus. item Z/z, za. fu Ecce Deus Salvator. & cap. 45..ibi : Tantüm in jl* te eft Deus. item : Veré tu es Deus. item : Deus juftus, item : Quia ego Deus. n'/ (£) Ur Ifai. 9. ibi : Ad Deum fortem. (g) ln Ifai. p. h 212 C»O'MPE NDIUM VIT É ^ lit,.in tera quoque nomina , qu; líaias adk racbit fimplicem hominem quadrare non. poffunt. ! um oo. Cujusmodi eft pele , hoc eft , admira. lterum bilis, uod idem eft cum eo, quod in (b) t il libro Judicum Angelus füum nomen effe di- tre exfp xit Manue, facrificare volenti , cum ait : Cur m or [/ t&vi$ ntomen. meum , quod. eft mivabile? pele, m f : Preeterea idem illud eft, quod vir,. qui lucta- & OM batur cum Patriarcha Jacob fibi vendicat; cum ait : (1) Cur quevis nomen meur, quod e[t mivabile? pele. Sic enim Hebraicus textus habet ; fic & Septuaginta Interpretes verte- De runt: ivg Tj TOUTO &peTGG CV 10 OvoMZL |400 , O Vo igi Savuacór. . Adjicit Ifaias & aliud nomen; (l confiliarius, &, üt Sept. tranftulére, weyd- üda Anc (QovAfic ä"y'yehoc : magni confilii angelus, (iving vel nuncius. . Item . pater. fururi fzculi, Ri f abiad, pater zterniratis. . HIeec vocabula in & nudum hominem non competunt , fed in rif v frc Deum ,. quem Prophete annuntiant ventu- rum in mundum. . Qui apud (k) Ifaiam ità Vg folonr loquitur : Propfter boc fciet populus meus mo- sen aneum in die àlla : quia ego ip[e, qui loque- Qu f RE bar , ecce ad[um. — Et quem apud eundem (]) Prophetam Apoftoli civitatibus Judae annun- N oen Lotoh tiare jubentur his verbis: Ecce Deus vefler; eniet : £9 Oclter 6.xc'ce- qui?u: Deus in joi'fitudine v lzrac» um abainau -al) Cäþ. ".-'13 () Gez. 32 (a) -U; ^ (k) Cap. s2 | bj (l) Zfai. 4e, Jl(l( —— — D. N. Jzsv. Cn5»1s11 213 $1 (j bracbium ejus dominabitur ,. ecce anevces ejus i0n poif cum eo , & opus illius coram 1llo. De quo L , du iterum Ifaias (m) alio loco : Deus zpfe veniet, qui ii &2 falvabitvos. "Talem & csteri (n) Prophe: modit te exfpectandum monuerunt , qui non fo- üff ai[ jb làm homo efler, verüm etiam Deus. Ut rl idem effet hurnanae. naturze u j , inftauratoyr ; qu; j g & conditor fuir. j vedt i ii APU IL qjas ii r t De genealogia Domini Jefu. Qu u* Uod ad humanitatem Jefü attinet , na- jidoumá tus eft ex Maria virgine, qua progna- jre; Mf ta eft ex ftirpe regia David. Id quod juxta [li a divingee providentie rationem neceffarium yun i fuit,.. Ex ea familia enim (a) oportebat na- v 4 fci Chriftum. | Cujus genealogi ratio ficui ]l y k hoc fzeculo non fatis, nota & explorata effe xiarie videatur , hoc fufficere debet , quód Apo- 3 ffnuti ftolorum temporibus nihil de ea re dubita- jj t tum fuerit. D: (b) Hieronymus tradit, Ju- ii ul daeos ab ineunte zetate ita fuiffe inftitutos , i j ] en ut generationes omnium ab Adam usque ad ule2t Zorobabel:memoriter percurrerent, ita ve- * i D ! [ lociter, ac inoffensé , quafi fua nomina reci.- T À Pa tarent. —— — Mf, y m d (m) 'Ijhi. 3f- (n) Ur Micb. s. Hier. 33. Malac. 3. Pfal- 44, i. Pfal. 74. Pfal. 1og. Dar. 3. (2) Pfal. 88. Q9 ». Reg. 7. (b) 45 c197717/m:mr20 £ »pift. ad Tit. cap, s. tom. g. 214 CoMrzNbIUM VITJE tarent..— Poft Zorobabelem quoque conflat iinis de libros cenfüum , five genealogiarum ; per- ?. &if. petuó retentos , & magnà curà affervatos, ni, E prefertim usque ad tempora Herodis; üt ngeS ! (c) Esdras teftatur ; & Africanus apud (d) &(P Eufebium, — Proinde fieri non poterat , ut | tüt; qu errarent in recenfendo. Miniméautemigno- bi fud rare poterant feri&m generis Davidici, unde | J [j d or Mefliam proditurum fciebant, Cert? notif- ! düm fimum eft , Jefum & femine David procrea- ha (m). tum.. Id enim Paulus confirmat in (e) epi- u ftola ad Rominos : Fa&us efl, inquit, ex fe- d ttibug l]tetn ad (f) mine David fecundinn cavuem. äturS.fn' "Timotheum : Memor e/lo Dominun jefum ii , D Chriflum ve[urvexif]e à mortuis , ex femineDa- miug: ) vid , fecundàm Evangelium meum , in quo la« Tcs di oro.usque ad viucula. Pater Marice virginis fnl. coor fuit Joachim, & Anna mater, tefte (9) Epi- Gtumef phanio , juxta traditionem, ex tribu Davic Wromiff orti, ambo preeftanti pietate. INon dubita- ttüni, mus autem , quin hic Joachim, de quo agi- 'ite r mus , fit Heli, quem (h) Lucas Evangeliíta patrem Jofeph nominat: quem patrem na- ('ï Hl?h turalem Mariz virginis fuiffe hi authores do- Phi- u Pl ( Bi cent : Annius Viterbius ig fragmentum lonis (m] G cmem at (") Hj (&) Esdr. . cab. 2 li (o) L:5, 2. cap. . £pi (e) Rem. ». GM (f) ». T/mot, cap. s. Ü (g) Epiphan. ber. 9. cont ra Collyr. H (h) Luc. 5. () Hin L D. N. ]Eäu CuRg1sTI. 215 — ! n n oqunart lonis de temporibus : Petrus Galatinus libro: TU 7. cap. 12. de Arcanis. Haec autem nom'- à af na, Eli , Eliachim , Joachim , fynonyma LE s, D. (i) Hieronyrmus erots effe Syris, & /Egypui is gtl & (k) Philo docent. - Porró ex his confequi- Qu t tür, quod (1) Paulus ait, Jefum fuiffe de tri- i u Juda. Manifefhum efl , inquit ; quód ex yido, i 3Iuda ortus fit Dominis. . Quod quemadmo- (utne düm evenit, ira praedictum fuit à Patriar- i pr cha (m) Jacob. . Non defünt autem, qui cre- 1it) ïE dant, Jefüm aliqua ex parte pertinuifle etiam ad tribum Leviticam inter quos reperiun- ii s Ta X tur S. (n) Hilarius , Epiphanius ; Auguíti- m püs , Paulinus Epifcopus Nolanus, Euthy- " mius: hácre mori , üt videtur , quód B. j n Lucas dicat , Elifábetham fuiffe Marise vir- g oini cognatam , quam de tribu Levi fuiffe u certumeft Praeterea quód apud Hieremiam rb promiffio, quae obtigit Davidi de zeternitate No regni , eadem obtigerit Levi tis de perpetui- Sed nos inhanc du tàte facerdotii.Cap. (0) 33. 4 quaeftio- ;pur? | ä[ffm? ()) Hieron. in quaft. in 1. Paral. aumot (k) Philo libro de temporibus apud Aan. (1) Heb 5. metruf. (m) Gen. 49. Hilarius in. 1. Mattb. Epipban. bar. 78. Augujl. (n) w lib. 2. eap. 2. de. con[en. Evang. tom. 4, Patulinus epifl. 10. ad Severum Eutbym. in 4. L. Sic D. 2 Gregor. Nazar. apud S. Tbom. pag*. 3. q. 5. art. P Q* Siwt. Semen lib. 7. bar, z. dif[ol. 9. Lyran. in Hier. 33. (o) Hier. 3;. & 216 CourrzNpiuM ViTm, quaftionem non ineredimur , cïü(;ä perac- curaté, & copiose uectatafit à Joanne Hen- t Ábr teni», in confutarione libelli de leoali facer- T6; Ut ( dotio Jefü : ubi probat Jefüm & tribu Juda, tetür, non Levi progenitum , & non habuiffe mi- .tes, he Xrum genus, | Tetr ] ham, | CAPUT III. Qus el proph. De Jofepho, nutritio Domini Je- fanclta iíu , « de Virginitate Mariz. us X hac ftirpe Jude , & Davidis itidem I yar LE genus duxit Jofeph nutritius Je(u, quem | fum: l (a) Epiphanius putat octogenarium fenem a2/ Hic, ob fuiffe, cum junvererur Marig. litur [ infignem, fpectatámque probitatem, Dei pro- Ihquit , videntià : b; adícitus eft virgini cuftos ; quí- Ti mi que ejus curam gereret, & virginei partüs Qürüg er reftis futurus potiüs, quàm maritus : ad hoc d Qn adhibito conjugio, ut rantum arcanum cela- Wt g retur tantifper , dum tutó vulpari poffet, Áto as ( Idcirco vir juftus affumptus eft , cui fides ! ?Iu,g&? haberetur , ne ulla de partu Domini ambi- fiquen guitas exfiflerer , inquit(c Hilerius, Pra- ti a terea etiam de tribu David regia electa eít; & Q().r ne increduli haberent, quod criminarentur. D'omy Haétenusigitur omnia recte procedunt, quód CVent ortus eft Jefus & tribu Juda, & familia Da- Itür vid: (2) Eþiþhan her. 78. cþm*m Antid. (b) De bis vide S. Tbom. par. 5. d- *v n art. r Q de ^ ) G. (c) Hilar. cas. . in Matth. ï 1) Ifg E u- u um J).AN. JFSUVCH,RTS'VI*;I." 217 j vid : ex qüo fequitur, quöhd fuerit de gene- junn p re; Abrahe. |Cui primüm promiffum eft fo- legali&c&ä re, ut exipfius femine Rex (d) Metfias nafce-. tri J retur, per quem benedicerentur omnesgpen- xbule tes, hoc eft, cujus beneficio ac meritis ferva- rerur humanum genus : quamobrem Abra- , ham, hoc eít , pater multarum gentium di- | [ &us eft.. Nunc accedit & hoc , juxra Ifaice prophetiam , quód Jefus omnis puritatis, & jnii fané hd i Itatis fons , perfectze virtutis exempla At darurus, natus eft Marià Viroine , etiam in (is u ipfo partu, incorruptà. Verba (e) Ifaize heec ff qut funt : Dabit Dominus ipfe volis frguum : Ec- ce 'ivgo concipiet , e$ paviet filtum , ? voca- du ï'cWT t bitur women eyus Emmanuel. . Dominus ipfe, m inquit ; non vulgare editurus eft fipgnum , uls; q five miraculum : non quale Achaz poftula- I päll'f*» turus erat, aut quale Ezechias poftea petiit; i i fed confpicuum , excellens , omníque fpe, m atque exfpectatione majus. — Haalma, appo- ui p fito articulo; (icut & Sept. tranftulerunt ; , du " wao2toc, virgo eximiá caflitate , quam fequenti capite. Prophetiffam vocat, Sept. n Hac qu i vY: arpoQ?^7i , etiam addito articulo & concipiet, & pariet filium, qui cum aliis ld á yioid nominibus , tum etiam hoc nomine , ab 3311&';30(; cventu fümpto , & rei convenienti appella- Litur Emmanuel , hoc eft , Deus humaná n ] al Q carne (d) Gen. 22. Ecclef. 44. j] ^ :; (e) ljai. g. * 218 CoMrENDIUM VriTJE tsss carne indutus , (£) & cum hominibus ver- irinos. fans. Porró Maria Jefu mater in partu vir- ejusden loune: go, etiam poft partum perpetuó (g) illiba- fietille tam virginitatem fervavit. Quis enim cre- * dat, Dei templum , Spiritüs Sancli fedem, atictt) ] thatrig - jofephum virum (h) juftum aufum violare, & Domini füi matrem attinoere? lon, tris Je Cat mj CAPUT IV. fletife Marim De Fratribus Domini Jefu. tres Jef Uc confentaneum eft , quód Jefus nullos bedel H fratres habuerit: verüm unicus Marie Hididi Voct m Virgini filius fuerit. Qui enim in multis fa- cre fcripturee locis fratres Domini nominan- patam | tur, Jacobus, Jofeph, Judas,; & Simon; hi Jicoi, non fuerunt germani fratres Jefu , contrà at- n Sicenim que Helvidius dicere aufüs eft. — Jofephi fi- lios eos fuiffe ex alia uxore demortua; (2) Wier Dümine Origenes, Hilarius, Eufebius, Epiphanius; n Ambrofius tradunt. Sed B. (b) Hterony- li fücr eXIi[ifTe mus fcripturd tefte dilucid? probat, confo- brinos Ninoy —— Ambre '('F ) Barucb. 3. (g) Juxta Ezecb. 44. Ubi de porta Oricntali claufa agit. Ez S. Hieron. adver[us Pelag. 2. poft. princi- pium. Tom. à. Q? contra Helvid. Tom, 2. (à 5 (à 1 (h) Matt. ;. (o) M (a) Orig. in Mattb. i5. Hilar. in. Mat. can. « Eufüb. ( $ lib. 2. Hiflor. Eccl. cap. 1. Epiphau. bar. 78. con- h tra Antidic, Ambrof. in epifl. ad Galat. cap. 1. (b) S. Hieron. contra Helvid. tom. 2. lt i] E D..N. ]zso. Cunisr:. 219 iiv brinos jefu fuiffe, & filios Mariee Cleophas D p | ejusdémque fororis Marige. Virginis , quam. [ AA z Joannes Evangelifta juxta. crucem. Domini 0 N n ; enimd etiffe fcribit ,in hunc (c) modum: Szabapt ndi f autemn jz(xta evucem Slefu matev eyus, g foroy matris ejus Mavia Cleopbe, eg. Maria Magda- um vio lene. Audis Mariam Cleophae, fororem ma- tris Jefu, hec eft, quam (d) Matthzus vo- cat matrem Jacobi, & Jofepþ , cum ita fcribit: ; ftetiffe juxta crucem Mariam Magdalenen, Mariam Jacobi, & Jofeph matrem, ( qui.fra- Jü tres Jefu fünt dicti) & matrem áliorum Ze- QUs n fis lt bedsai, . Nimium enim abfurdé, & improbé Helvidius contendit, eam, quam Mattheeus s M ymili vocat matrem Jacobi, & Jofeph, fuifle . Dei- j o param Virginem, perinde quafi eam nomine Jacobi, & Jofeph cenferi oporteret potiüs, Simph; ! quàm Jeíu, ídque contra fcripturee morem. | cont Sic enim(e) Marci 3. & Actorum r. dicta eft ïo( hl ] | " mater Je(u. Indignum enim erat ; .ut alio yortüt; « nomine vocaretur. piplit Cujuscunque autem fi- lii fuerint; utique Mariz Virginis filios non H extitiffo, certiíffimo argumento hi authores lil evincunt: SS.(f) Hilarius, Hieronymus; -/ )PQU'* Ambrofius, Epiphanius, Chryfoftomus linus, m CI?C? Y d (c) Sfoan. 10. (d) M(lt. 275 li^ (e) Mar. 3. Ad. 1. (£) S. Hilar. in. Mat. can. . Hierom. contra. Helvid. zofn. 2: Ambrof. ep. 79. ad "Theoph. lib. 10. Epipban. y. 2 ber. 78. contra. AntidjCbr) l J ii off. Homil.;. in Mattb. 1. Paulin, ia epift. ad Auguft. 3. ! 220 CoMwrENDIUM ViT É linus; videlicet quód Jefüs in cruc?pf:ndens' fonfat opprob matrem fuam loanni commendaverit, his verbis: Mulier, ecce füius tuus. Sic enim tis glor manifefté declarat ,* eam omni filiorum fola- fadum tio.deftitutam. . 'Tum quód Joannes eam ac- E perit in füa; sic v 1d'i. hoc eft, erga Jefu ; Diam ? matrem filii affe&tum . fufceperit, & curam ; üt p illius agere inftituerir. Id enim nequaquam ; Meffa ; fadum facturus erat, fi Maria filios habuiffer illos; qui inter difcipulos maeni nominis , meritis dVitàre T&i5, i praecellentes, & Apoftolicá dignitate pradi- ti erant, OC enir Quem o CAPUT . V. m5 Domine Cur Jefüs conceptus, atque edu- N catus fit in civitate Nazarcth. K per ; b Gitur Jefusuni cenitus Dei, & Marie filius; lnjucun( I i[ni conceptus eft de Spiritu fancto; internun- cio Angelo Gabriele: qui Danieli olim Mef- fedit ( fi&e adventum (a) praedixerat, & tempus nati- vitatis praefinferat, cuíque ipío nornine rem; (i äddu Geber enim ver- lythus quze agebatur, defipnar. theum titur vir, El Deus. Illo, inquam, annuntian- teüim( te conceptus eft in domo Jofephi, non in domo parentum Mariz , üt D. (b) Chr 'fofto- mus ait, ne conceptio füfpecta eflet. Ideo, Hj lii inquit, defponfata, & (c) domi habita , utde- .7!!4 fpoanl—, M (a) Dan. 9. ) Hj b) Hom. i. in Mattb. 1. in opere imperfedt. E In( E | Ól (c) Videant fludiofi, utvüm Jofeph fuerit de numero £ D..N. Jesu Cunisri. 224 —— fponfario ipía fidelis effet, & fornicationis " p dwert, : qpprobrium à matre repelleret, & virginita- "m Wcer tis gloriam nafcituro Domino refervaret. . Id fiorum t fa&tum eít in civitate NNazareth , ut adimple- Ies m retur, quod diéctum. eft per Prophetas ; Quo- niam Nazargeus vocabitur, üt (d) Matthaeus uf , & um ait cap. 2. Cum enim Prophete predixiflent, Metham futurum fanctum; Dei providentià neuii uilit l factum eft, ut concipererur & educaretur in civitate INazaretlhi, ur inde vocaretur Naza- li fnini raus , id eft, fanétus, omine felici, az faufto , i pra hoc enim nomen conveniebat illi fancto, per quem omnes fanctificantur. - Non dubita- T 4 | mus , quin Nazareth , &(e) Nazareus, quo nomine fanétus, & mundus Hebreis dicitur, yt ii & Nazarenus iisdem literis fcribantur , nem- a pe per zain, non per fade. Qua de re non injucunda concertatio extat Leonis Caftri (£) Miæ li Hifpanicum Xante Pagnino. Pagninus con- n .m* tendit fcribendum ]Jefus Nafarenus, Nafa- réus, per fade , non per zain; his argumen- m u tis adductus: Primüm, quód D. (g) Hiero- Triils il nymus ad Pammachium affirmet ,. Mat- enimt' theum in capite 2. quod.modó citavimus, qnuttl ecimo teüimogium protuliffe ex capite und j, 9t I(2is, hrj lu j EjJenortm conjugatorum : de quórum continentia ja, ! mira à bi g,U[L ofepho [eripta fumz lib. 2. €ap. 7. de bel. SJudaico. 0'1 (d) Mat. 2, WR €e) Hieron. in Mattb. .«(j' lib. de nom.. Hebraic. (£) In cap. n H faie, " f ^ 7 (g) B. Hieron. ad Pam. de 9pr, gen. iilhrþre;t: fe m i l j 222 COM?ENDIUM ViTE lie , ubi hec verba —ll-ägunturk innem ! nefer, de radice ejus afcendet. Porró hec Y vox , nefer, fcribitur per fade , quee litera per S. efferri foler : üt Sion , & alie fimiles voces Ex eo conficit fcribendum Jefus Na- fareus , Nafarenus ; Nafareth. Contra hoc argumentum Leo adducit apertum lo- Je 4 cum D. Hieronyini füper caput undecimum lais , ubi plané negat Mattheum refpexif- | A N Í& ad illud. caput 11. ob id, quód orthogra- ! ria, hig ratio repugnet , & probat ipfum D. h , tm ieronymum fecum diffidere in illis locis. mon füg Alterum argumenrum Pagnini eft , quód ! uterque fuis oculis infpexiffe fe dicat tirulum trium- lehemin phalem Dominicz crucis , Hebraicé infcri- Ut elden prum his literis, Jefüs Nafarenus , per fade, Tonymus non per zain: & proinde Jefüm recté did RE ' Nafareum , Nafarenum , & patriam ejus DI Nafareth. Huic argumento Leo Evangeli- dlevind cam lectionem opponit, quam illi titulo an- teferendam cenfer. « Omnia autem Evange- Bo lica fcripta perpetuó religiofiffimé conferva- Nnus ta hanc folam fcripturam agnoícunt : Naza- raus, Nazarenus, Nazareth , (h) vac esgatoo 0) J Y In; (1): vacagmóc, (k) vaZags9. — Per 7. non per ..Nam iniquum effe ait , ut militis Roma- (b h (c) H pe- (d) zj m cujusp?am fcriptura preeferatur Evan lio. ) hs Vi (h)- Matt. 2. 26 Lur.- 18, )1/] (1) Mar. 74. 46. Lac. 4 Jfoan. 9. Ac. a. ; 4 é i2 U) H '...(k)"Mf:r. ( Loes . 2, 3. Toan. 1. At i. ! Bin ,e 'E D..N. Jzsu Cunisri, 223 —— ntur «t lio Titulus triumphalis exftat apud (1) Jo- Boj annem Grece his literis ; I'neose vad; egatoc faciA«ic T&v Yovd eiov. sget v al ln m n CAPUT' VL h ajes ïï De tempore nativitatis Domini j Tefu. [ undecn'mïg m d Nazareth , cum effet vicina partui Maä j Qr i À rja , ducta eftà Jofeph Bethlehem civi- s iün. tatem Juda, ut, juxta Caefaris edictum, no- i lls o | eü; qu men füum , & conjugis profiteretur, quód uterque genus duceret à Re e David Beth- r lehemita. Simul in Bethlehem cenfentur, j U ut eàdem ftirpe generati, inquir B. (a) Hie- ïUS; Perkä, ronymus. ld factum eft anno. Augufli 42. jm ut (b) Eufebius ponit, & (c) Epiphanius af- aname ferit. uanquam (d) Irenzus, (e) Clemens pbu ii n Alexandrinus , (£) Tertullianus, B. (p) Hie- ronymus opinentur fuiffe annum 41. Is erat w D5 annus ; juxta (b) Epiphanium , 33. Hero- p— is5 uN OL d QU 7oan. 19. (3) d cap. . Mat. tom. 9. E ï (b) 4» Cbronicis. mh[lS N (c) Har. j2. cout. Alog. (d) Lib. 3. cap. 25. cont. baref. j Em e) In Sirom. ( f ) Vide aunot.. Pamelii in Tertul. cont. Tud. cap. 8. U. 28. m (g) Hieron. in Ifai. z. torn. s. (h) Epiph, bar. 1. it CowrPsNDiuM VAT.E 224 dis; jüxt:a (i) Haimonem & Philonem ; 3;— Á f&atio Ex cujus Philonis Breviario, quod.inrer An- ddt ; 1 nii Virerbii fragmenta exftat ;. vifüm.eft-lo- düae res cum unum proponere excutiendum. Anno; pitüs; inquit ,. trigefimo principatüs fui ryranniei, * | üagie Herodes Sanedrim ex domo David delevit; n & Annaleum quendam , atque Sanedrim ex ; gt jud profelytis fuffecit, qui nimiüm in lege.vide- bantur eruditi. 'Tum & Salomen íororenm (l1) düà ! & imeho füam , & virum ejus de tribu Juda;, itém- füptrum qué (k) proprium filium , quem ex uxore n ejusdem tribüs füfceperat , interfecit, quód ; piüttüb diceretur jam in lege promiffus Chriftus na- BU tus, Feffi tandem Hebrai , ultro ipfi; ae fernotd ejus pofteris regnum obtulerunt ; jurantes; Herüde in fide ipfius; ac pofterorum fefe permanfu- Sanedrir ros. .Regnavit hic primus Herodes Afcalo- tibi i nita tyrannico principanu annis 3 1.5 & legis t Méffa ümoíex. Hactenus Philo Judeus , & coz- taneus Apoftolorum. Ex quo intelligimüs L ilio 4y 'Salvatorem narum circiter 31. annum Hero- dis: quo tempore eum nafci conveniebat; Biltsiy p jüxta antiquam & omnibus fzeculis celebra- Hipeton tiffimam Prophetiam Jacob Patriarchee ; que j [] . hod fic habet MNon aufevetuv.- [ceptrum « 1eee ï U t vet , de Juda , &9 dux, mehokek ; e .. fe- idhi amore eju$, donec veniat, qui mittendus e[f 2 Nel , Df juxta Targum Chaldaicum , donec.veniat M—e.i;ïivas j Acujus eft regnum : Sf ipfe evit ex- »33.1& r EM - fpeta- ; ) d p ( sHairo Homil.'àn.; feflo trium. Regum. . 1 (k) Sie Macrob. lib. 2. éup. 4, Sattr, ; D L. L Din x | i — D. N. Jesv Cunisri. 22$ lon þzeäati o gentium. Hic aperie Parriarcha pr&- X lt M. effiam tunc nafciturum , cum ha dicit ; fom li duse res defecerint Judzos : Primüm princi-: u Mfi pátus, five regnum ; deinde Sanedrin ,. fe-. ] tj -prüaginta Judicum. authoriras ; penes quos vid d ladii poteftas fuit; & legum ferendarum:: anedm g qái judicia exercebant in loco Gazith. — Hae n dge ^ ( duse res fignificantur his verbis , íceuet;. p Jot0 — & mehokek. — Sceuet virgam fignificat , & ydi ) Wb fceptrum regnum ; ut Pfalmo 44. ibi; Vir« r uf à directionis , virga regni tui : ubi pro vir- [ d que l a utrobique fceuet legitur. Mehokek ve- iU (us hi rj legislatorem , àt Ifaie 33. Dominus legi: 039&13 fer nofler :: Hebraicé. Mehokek, Porró , ]umnit* Heródes anno 30.regni füi tyrannici delevit petiru Sánedrin : ac deinde propinquos fuos:de i A ttibu Juda , morte mulétavit ob famam na- [ I t "Meffiz , circa illud tempus , quo legiti-.- üSaM fhüm ejus regnum inciperet , quod coepit in initio anni ejus 32. videlicet tunc, cum po- jim d pulus ipfe Judaicus regnum ei detulit: quod yve nunquam antea in eagentein hominem alie« Wl ] ge higenam populi voluntate translatum fuit: ydd roinde & rezno penitus fublato, & judici- "t P us & tribu Juda extin&tis , tempus à Patri- ze,k;dï 1 archa notatum impletum , & Chriftus (i) jj praferipto tempore. natus eft , circa annum conftat ex pl ) 31Herodls | lDe'regno amiffo j !] : Jofepho MU -(-h | Ber) Cahi'f." " ! - (1) De bac re pulcb T Demon]r, 1. — rf?E*.'.f.e?-"'5.-.?-:..1?»?&',"??/.*?::.l"ï,va,"g r ^. L 226 ACOMPENDIUM VxT-"A; (um | ]ofepho; & Philone , ut jam diximus. Quod ad 70. Judices attinet ; cértum eft ; à Moy- fiftorio ca.an fi temporibus (k) femper extitifle fenatum fuam c Sanedrin , five/ 70. Judicum ; qui judica- bant inter fängüinem,'& fanguinem, (260" ploton Y recel rum aüthoritas deinceps perpetuó viguir füb ducum, & regum imperio, etiam tempore | filius. Eufb Babylonice captivitatis, üt eft apud "Talmu- dicos; item apud Hierem. cap. 29. & Ezech. E. 10de 0 cap. 8. Poft reditum ? Babylone fepruaginta | Judices manferunt in tribu Juda ; qua&e (1) ii & fola ; cum tribu Benjamin ei conjunéta ; re- i 10 feon verfa eft in Judeam : in qua fola tribu 1e- | p as enatum eft. poft Babylonicam captivitatem. E 1108 quc Herodes Judaicum regnum adeptus ; Judi- ces illos omnes interemit ; & fenatum ex Qng. qu profelytis, (m) novámque judicii for mam in- grafftu ftituit; & locum Gazithi deferuit; : Quocir- peeffr ca intellioi neceffe erat, in propinquo effe Tm nur precel adventum :Regis Meffie ; üt ipfi authores 'Talmudici uno ore teftantur , quorum fen- (ontra | tentias Petrus Galatinus enumerat. Ex qui- difcipür amon, — bus-unam 'refïeremus.Rabþi (n) Rah . Cum TOE (k) Vide Pet. Galat. lib. 4 c;p. L Je 4Arcan. Nïm: n. Deut. :7. Hier, 20, Ezech, $, .. (I) Jofeph. lib. 1. cap. s, Antiq. paulà poft princip. d j lib, ;g. cap. 3, d* B. Hiero , in: 27. Ézech, (m) Ut fup ex Pbilone, (n) Ex lib. Sanedrin Hierofolymita ho. Pet, Galat, lib. 4, cap. 45, 6. 7, Item Fortalizium fidei , capite, " quod incipit, Primus, ;quibus in locis memerabilia vreferuntur de tempore adventsi :Cbriw/fi. I D. N. Jssv CH,RIS'fI. 227 d us ( Cum Sanedrin , inquit, migr?flent ex con- S& j BU fiftorio Gazith , & ab eis ablata effent judi- if fs cia animarum. , confüerunt füper pellem fuam. cilicium ; fecerüntque fibi calvitium, qu judi: plorantes ; & dicentes Va nobis , quia m ( j gt rece(lit fceptrum de Juda, & nondum venit filius David. Meffias. . Huc pertinet, quod uf pud Ti Eufebius fcribit in Chronicis, anno Augufti 40. fcribas, & interpretes divince lepis ab He- j & b rode occifos : & quod Jotephus (o0) narrat [epmagi.rg hquæ; in expugnatione urbis Hierofólymitane; an- no regni ipfius duodecimo interfectos ab He- u f h rbf rode 45. primarios viros , voUc «vgoroUc & eiipeaetoc Avriyóvoy : & deinde poft alios an- gt nos duodecim omnes filios Babaz , viros ma- :p[US; ]UG? na authoritatis. Denique ad eum modum (enitum graffatum Herodem , ut nemo ampliüs fü- j oimit? p n perefíet ex. Hircani cognatione , aut ex eo- rum numero, qui pratià; aut dignitate czeteris i precelluiflent : eàque re faéctum , ut multa [ a at contra leges agere inílitueret , & veterem diíciplinam corrumperet, H D ) hat ) L. zï. cap. z. ('7; cap. z1. ffntiq). /»Kf ; r C Md L L X a ( À a f0,3*3 SR ^ a r b * w, L T. : Dij Á y M pyföf':!": / TM À 1 i " s W. j 177 NANN MR d a ^ p p i T li [ P2 CA. n L 228 Co M,P-E NDIWUM *v IT 1E runt al - ne, n — CAPUT VIL- faftum De fama adventüs Chrifti; tem. diderin (c)San pore Augufti Carfaris. jam cr. X Ts rebus effe&um eft ut circa ed tem; ia h L.À& pora, quibus Jefus natus eft, & ante- enim 1 quam fefe proderet , Judei non dubitarent; Tatitaj quin. in propinquo effet adventus Meffic, paat Er quidem cónftat, famam ea dere vulga. tiffimam, & perquam celebrem fuiffe : .quie diátw( ad eum modum Herodem commovit;urt in- (tfjntii audità crudelitate neceffarium fibi crediderit; tibus j regni füi fecuritati confulere fanguine fun- Tefnpus dendo (a) multorum innocentium pueroruim, titeuich Eadem fama & pfeudo-prophetas quosdam t ol incitavit; ut fe ipfi Chriíti nomine vendità- lsj rent: qualis fuit (b) Dofitheus , acalii,. Eadem i ha & Judaicum populum impulit, ur Joanni Ba- I'lfrlmam ptiftae honorem illum deferrent ; eámque pu- D tarent effe Chriftum, |. Sic enim fcriprum eft RU à (c) Luca: Exflimante. populo , &5 cogitan» SUEN zibus omuibus m covdibus [uis de Sfoanne y tte 10 a fortà ipfe effer Chviflus. In quam füfpicio- pus q nem etiam Pharifzi adducti füunt ; ob eam vitas-mifc- enim caufam (fï) Sacie;do,Fes, & ge ^ — — EL (é 7( * 03 (a). ;Mat..2. Q* Macrolä. 28 fup. ) 0 (C) Lut. $. (b) Orig. in Toan, tom, i. & r ) H (d—)'-'jogn. PT ?bi'E;ä jm.;.!:.c T2 Ó E D. N. Jesu CimirsTI. 229 runt ab Hierofolymis,; ut quarerent à Joan- ll ne, an ipfe effer Chriftus. Eadem ratione factum eft, ut cives Sichar , fiveSichem, cre- jl diderint Jefum effe Chriftum, cum dicerent i (e) Samaritanz: 'am zon pvopter tuam loque- ]Jam ecredimus : ipf£ enim audrvimus , €8 feimus, r a quia bic eft verà Salvator muudi. . ]Non folüm f&; &ümï'- enim apud Jud&os, verüm etiam apud Sa- dübitiet maritanos eadem fama adventüs Chrifti vi- as Mal gebar. Cujus rei mulier Samaritana fidem erevub facit ; cum (f )ait : Scio, quia Meffus veuit , qui ufes qu dicitur Chriflus. — Cum evgo veuerit , ille nobis ! Ya anmintiabit omnia. Ex multis enim eviden- )icreätögfz tibus fipnis utrique comperiebant adveniffe mgüiüö! l tempus Meffie. | Samaritani, qui folo Pen- J d táteucho utebantur , permovebantur Prophe- rià Jacob, atque aliis fimilibus ex Moyfe pro- i Q osd:zt ye v latisjüt(g Originesin Joannem docet : Judzei jnter has, & alias innumeras , habebant cla- j Ddf 1 ul riffimam Prophetiam Danielis , cujus hebdo- : ny made in Jefu tempora definebant , (h) quo- cunque modo computarentur, Que qui- f dem adeó commovit prifcos Judzeos, qui Je- T atl fu nativitatem precefferunt, ut certum tem- Meffias venturus effer, nl 9 Ü pus -definirem, -quo h t Ob" P,g' nihil At p I Ms oosi (£) Joan, 4 (g) Orig. in Joan. 4« t:om.'lqgh. !?:perlbæcf verba - Dicit ^ ei mulier, (h) Hierog. bac de re femtentias. 54 v;?er(sift fonit ! jk- ". P cop. 9. Daa. tom, .. 230 Cow?rNpiuM ViTE nihil hafitantes, aüt parum, aut nihil aber- hi rantes. R. (1) Simeon Ben Johai; qui circatem- Celfum pora Ptolomai Philometoris vixit, ducentos [criptu Xarurm annos numerat ufque ad adventum Chrifli. R. Nehumias Haccane filius, eum fecutus, predic ponit quinquaginta annos ab eo tempore, quotq. quo fcriberet. Nimirum hoc tempus tam bt f claris, & perfpicuis fignis denotatum erat;ut, Tetür'; quiuni cum Magi inquirerent de Mefflia Rege Ju- daorum , & ftellze miraculum, aliásque ad- &inopl —— (ére j ventüs fui caufas exponerent; Herodes Rex (k ; turbatus fuerit; & tota Hierofolyma cum tonjeda — illo. Quiquidem Magiti alieno tempore ad- UR tonj fe veniflent, contempti potiüs, irrifi; reje&tt- que fuiffent. Neque veró intra Judaeorum ci o gentem, ac Satnaritanorum, hic rumor fefe TP contünuit , verüm etiam Ethnicorum te- Qümy m gna occupavit hujus rei fama quadam ; li- di: quil cet obícurior. tll eni Primüm propter monita Si- byllarum,; que & ipfze Chrifti hac in re mi- 05 niftre fuerunt. ( : Illae enim praeclara que- dam vaticinate funt de Chrifto. Ex quibus minm nonnulla à Laétantio; Auguftino; aliisque ve- wtte teribus colle&cta, ad nos u(que pervenerunt: QP[', g que& neutiquam fuüfpicari debemus conficta à Ui Chriflianis. Nequaquam enim credendum (le( ll; eft , fümmos illos; & infignes viros deriden- dos fe Gentilibus prebere voluiffe talibus effer; teftimoniis proferendis, que' mox falfitatis Qqüen arpui otitj ( Petr. Gelat. lib, (l) Mar. z. 6, cap, ,'?.',de Aräw', e $)2 E 3I l: D4-— N. ]ESE-C-E:IEI.S-TI' — — contra' t ml argui poffent. ( Ori'gcnes libro 7. u r Celfum affirmat , Sibyllarum libris n:hil ad- Praterea non jt, du (criprum effe à Chriftianis. tm (u: xarum momenti. ad. hanc famam adferebant Qmnes enim u preedictiones Chaldeorum. 0 tenpt quotquot Aftronomiz periti erant; conjicie- bant fore, ut eo tempore vir quidam nafce- ( Ü Qum d H L retur; religione, imperio, & glorià magnus, 1 rus, "s qui univerfum terrarum orbem innovatu jua &inoptimum ftatüm reducturus eflet. disqt? Id illi lais de re Sixtus Senenfis tractat libro 6. ia conje&tare poterant oX magna conjunctione ovis; & Saturni, qui anno ante ortum Serva- tl ' 1ii, sl toris fexto coiérunt in figno Cancri. .. .(Quee 'cceli. conftitutio cüm fingulis o&ingentis an- at nis accidere foleat, juxta Picum Mirandola- » u num , nihil certó defignare poterat ejusmo- jcorum * pdim. di, quale Prophece preedixerant de Chrifto; talis enim pracefferat ante annos octingen- f mOHi[äï* t08,. & poPc alios annos o&ingentos,fecutura dul erat. . "l'amen in incertàm fpem animos ho- a minum trahebat rei alicujus preeclarz & in- frat ufitate. Sicenim divinz providentiz vifum g eít, etiam aftrorum famulatu aliqua ex parte vt uti, ad comprobandum adventum Chrifü. y o^ Qui cüm non Judeis tan*üm, fed & Genti- quit bus, & cun&is orbis nationibus promiffus effet; apud omnes adventüs fui velut odorem jl j d 14 quendam. fpargere voluit, & omnes ad íui j Hf erarum u notitiam invitare : judægs per Proph oracula MM 4 b badundl fh -Tä)*l)aulnnn" finem. 232 MA ER RSRURDETM u D COMP*E&D'IUM VirE " eracula. eXcitanäo,'Qg entes per familiaria ipfis Hu figna provocando.... Quales erant praedictio- Nj nes Aftronomorum;. & vaticinia Sibyllarum, E N quibus plurimüm tribuebanr....Sané Viioi- lius confiteri nos cogit , -Romanos-hisce re- F bus, quas diximus, erectos fuifle in exfpe- &ationem rei alicujus magnee. .« Nam difer- la tis & claris verbis prorfus fimilia prodit iis, | | qua Tfaias cap.. 1 1;. aliísque locis, & ceeteri N Mæ Prophete decelebri Chrifti adventu, ejásque univerfali regno, tradiderunt; eáque Aupu- r CUT Íli tempore evenrura teftatur. Juse'cüm ad | & qui Chriftum referre non poffet , modó ad- Au- ; üitpo guítum, modó ad Pollionis Confulis filium B retulit. Primum teftimonium ejus füm pom | .iüler.'ca eft ex Libro 6. /Eneid. ubi Anchifes de Au- Ui lg ,guPco fütura preedicit, hunc in modum: FHuc gezm'nay dunc f'ecle acies, bz;nä ? egtem , fzjj)ice LU Romatósque tuos. bic Cefav , & omnis Huli Vi Ij Progenies magnum celi ventura fub axem. Hic viv, bic eft, tibi quem. I promz'tti fgg)iüs €611 audis : : À. Pl .;/ïztgzg/hts Cefi av, Divíimn genut ,aurea co " det Ti Secula qui vuvfus, Latio vegnata per avca .. Án Satuvgo quondam : fupev t Geramaptas, & AdOf ' lj; & [s Proferer impew [/ t Sfacet extva fidevat eli li Extra amm folísque vies, ubi celifer dilas &fer i ixem buntero torquez feliis ardentibuy aprum. Pt Huizi: ; D.:N; Jesv-C gnis i. 2313 — : il Huyuis i adventu , jam mc g Cufpia vegra prati Re]poufés borrent Divum; €? Maotica tellus, sibvllr Ei feptemgemini tuvbant tvepida oflia ii ANec vevó lcides tantum telluris: obyvits - — " y ht dem. cervam - di fzxew't acvipi inauibi " cet ; aut Evy- iaj Nu d 70 Ya: /Ey*f-*Lewzzmz : ï)lqcärit'* nuet . Qven. ; — d i N ec qu; pan zþinei;r"vif?ov ' jugä ]ä'eälit -l?:zb*enir' ET t ol Liber , agens. celfo Nifa de vertice tigres. Al 4 terum Virgilii teftimonium extat in Ecloga JUC Aügï' " i4. quam totam Eufebius Cee(arienfis recitat, d &expouit in oratione Graca, quam habuit [j t in cónventu fanéctorum E ter . eeetera heec fcribit : pifcopprum , in'qu,;l pfümptt " Uiltima Cum«i.venit jam cavminis. etar, ia t Qd Magmus -ab integro. [eclorum na[citur ordo. am vedit $g vivgo , vedeuut Satuvuia vegna, hitt r&' i j jJam uova progenies celo demittitur alto. T'u modo na[cen zi puevo, quo fevrea.primum n à Defrnet , ac toto [ uvget geus auvea 2nundo , o la fave Lucina: tuus jam vegnat Zfpollo. nl IAP éque adeo decus boc evi , te coufule imibit Pollio , £2 incipient magni procedeve men[es. "T* duce , féquamanent [celerís vefligia uoffei, u Ivrita pevpetuá . [olvent formidiue terras. i Ille Deitm vitam accipiet , Divisque videlit Permi[los. Heroas : &2 ip[e videbitur illis: t(fei'?f!?*j'z'? :Ti Päc'a*tünfzguq veget patrus virtutibus orbem. i? Caterà quae fequuntur omnia ad. hanc rem j f L ! l ! : , de Sibyllis feruntur, -p*egrifient-;," '&ea, que - [ 5 omnino M 11494 e * 454 CowrrENDprIUM ViT E LL omnino confirmant : & quidem D; Augu- placere ftinum moverunt; ut illis fidem adhiberet. Ceretur Cujus hac de re judicium vifüm eft. adferi- f.63. bere; ex commentario in epiftolam: ad : (l) per tot Romanos. Fuerunt, inquit; & Prophetie Sueton non ipfius (fcilicet Dei in quibus etiamali- poma v qua inveniuntur, qua de Chrifto audita ceci- ex Jud nerunr. Sicut etiam de Sibylla dicitur, Imperz Quod non facilé crederem ; nifi quód. Poé- bont en * tarum quidam in Romana lingua nobilif- dm, ( € € - 'fimus, antequam diceret ea de innovatio: It m f qoní € * ne faculi, que in Domini noftri regnum [4 "fatis concinere & convenire videntur, pre- LOT € 4 € d pofuit verfum ; dicens : Ultima Cum«ai ve- Icero j nit 4am cavininis «etas. Cumeeum autem füs ipi carmen , Sibyllinum effe nemo dubitaverit. us Hec D. Auguftinus. Sané que hoc carmi- 2 Velu ne continentur , omnia miré coníennunt ia cum oraculis Prophetarum : & admirabilem Ofiniem quandam rerum 1nutationem , & felicem qi ]f mundi ftatum promittunt : ejüsque rei Ce- Dtofee faris Augufti tempore celebrem famám. fuit- Prh fe declarant. Id quod Ciceronis quoque Et | epiftolee ad Lentulum teftantur , quee exftant ibyy? libro r. ad familiares. In quibus Senatus Tj Romanus omnibus modis obftitiffe legitur, ne Prolemzus Rex à Lentulo cum exercitu fi dig], — in regnum ZEpypti reduceretur : quód reli- .(.a )HM gione prohiberi fe dicerent , ne id permit- Sibyllæ terent. Sic enim homiges relipiofi - placefï - ) Augufi. in expofitioue epifl, ad Rou. inchoat, t08 4» E 'D-N. Jesu CnnisrI. 23f þlacere dicebant , ut fine multitudine redu- n odb Ceretur. . Qua de re tractat epiftola. i. 2. 4. yelt al $. 6. 7. Refpexiffe videntur ad famam, quam ol per torum Orientem increbuiffe "T'acitus, & Suetonius teftantur ; qui proxime illa tem- 1 Prgph;fi Msb pora vixerunt, fore eo tempore , ut quidam apditi s ex Judaa proditurus effet , qui tori mundo yHa qicit imperaret : ut alio loco oftendimus. "Time- [ bant enim, né Lentulus, cum Syriam, Cili- m ol ciam , Cyprum , & Paleítine portus tene- qova ret ; /Egypto quoque obtenta , hoc vatici- Hujus fa- ii gt nio confifus arriperet repnum. me , & interpretis Sybyllinorum verfuum; o p n und? Cicero iterum meminit lib. 2. de divinar. le- g '3)]!? füus ipitur tot modis annuntiatus , & multis dubund fzeculis exfpe&tatus , anno Augufti Cefaris ]ocd 42. velut profperum, & falutare quoddam fidus apparuit, & ad inftaurationem rerum x dmim omnium natus eft, in civitate Dethlehem : & r quó Jofeph cum Maria conjuge pregnante profectum modoó retulimus. Idque juxta Qd fei,eï Prophetiam (m) Michew , que fic habet: jisqu Et tu Betblebem Ephváta , parvulus es in mil- libus Sluda. . Ex te mibi egvedietur. qui fr? do- g i J » anipatov in lfrael : €g egve[Jus ejus ab imitio, jf uf (2 diebus æzav;zitqtis : Qg"c d $ (d0) 4 .uofav n m Mich. T j 1 u t CA. V n L i | 236 CiOMP'ENDluM ViTÉE | at für n ( tnus i :A' : CAP UT. VIIL. : | bat, o credidi De Bethlehem Juda iVItas in qua Chríítus natus eit. . peperi Orrà hanc civitarem Berhlehem Michaeas que oí L (9 vocat Ephrára , ad differentiam alte- ! | Nm; rius que fita e in Galilga. (b) Hac aus rio fef tém , de qua a gimus , eft Bethlehem Juda; w & Ephráta , de qua in Genefi i ta fcriprum eft : Mortua efl Rachel nit; f » &9 fepulta efl i via lii que ducit Ebbrátam: b« c eft. Betblebem; Unde fim, q oriundus eft Boos , proavus Davidis , qui Wtet, Ruth uxorem ibi dux iffe dicitur, Ruth.4; Dion vy] cap. In eadem civirate natus eft Obed avus; mfator & Ifai pater Davidis Regis, De Iai fic fcri- ptum eft in libro "; (c) Regum : David autem telucf evat filius vivi Ephratei , de quo fupra di&hun tsf efl , de Bethlebem Studa , €ui gomen evat [[ai; m'tati;; Quam David (d) vocat civitatem fuam ,. & Catüf, in qua Sepultus eft. — Hec eft ipitur-illa; tetnit quam fcriptura affirmat in tribu Juda ; :non Mæ« stpjamin ; fitam. — Sic enim'clwarä: enun ;ia- tur —(;) .70f '9.» ( p (b) Zec Betblehem Ephráta dicitur à viro -Eþlzr(ita Ü nomine, 1. Par. 4. Hierom. in queff, fuper Paral. li dtque ideo 70. werterunt Micb. $. Doc. smodo : ^e "9A TOU 9j he Bphráta. 89? äwpea?a? Bet?!ebi*xmA domus & (c) Gen, 2 (d) . Reg^ ,* m Vi L lí E x s D.. N. Jzsu-C HRISTI, 257 tur in capite 19. Judicum , & B. Hlelony.. mus in cap. 5. Mich&e , & aliis locis pro- li bat, contrà ac aliqui olirn per (e) infcitiam [ i [ crediderunt : Bethlehem ,. de qua agimus ; civitas David: in qua Lucas refert Mariam " | l" peperiffe Salvatorem , ubi fpelunca hodié- m Mi que oftendirur, in qua Chriftus natus eft, éntumdi Nam , ut hoc obiter dicamus, non in tupu- b Ra rio Jefus natus eft; fed in fpecu fübterranea: Aem Ji ut (f) Juftinus martyr ; Origenes, Epipha- i frpus nius; Eufíebius, B. Hieronymus teftantur. In hac autem civitate conveniebat nafci Je- mwmm UT fum , quód ipfe ad genus Davidicum perti- yilis; t neret.' Unde Michaas pradixit egreffurum fl non vulparem Principem , Zexovra vel do- hod minatorem , quíque tantüm effet de genere David ; fed qui ex Deo ante f:cula , & an- [a f yni] i te Luciferum genitus effet. Hoc eft, quod dicit :: z egveffus egus ab initio d diebus eter- f;pm (ftg'? TT Qm vitatis. : Quibus verbis Jefu diviniras figni- ficatur. . Pro his enim verbis , à (g) diebus mj igimr l seternitatis , Hebraice fcriprum eft, à die- - Quo modo (h) Ifaias Deum al- ]Udä) W bus fæguli." loqui- p n ) ; n — (e') w Reg: 20, 3. Reg. 2, (£) B. Hieron? bunc errorem co nfutat in cap. s. Mich, g 'EPä'ï' v in locis Hebr, Q? in cap. 2. Mat. item Eufeb, r lib 7, cap. 2. demon[lr..$. de Demonflr.. Evang, Jufl. cont, Trypb, Orig. lib, 1. cont, Celf. Epipb, NÀ t rl i. cont, AL 6; 3 d - Enfeb. cap. 2, lib. 3. de Demonj?r 2 Evang. Hieron, in Epit. Paule. tom, z. (g) Vide Pet, Galat. lib. 4. cap, 13. de Aaréan. — (w I/'m- 6;, 238 Co MP-ElN pruM VirA loquitur , cum ait : Redemptor'no]leï à [acu- lo zomeg tuum. .Et (i) Pfalmographus: Z faculo , eg usque in feculum tu es Deus. Et iterum ; 44 fg;ulq f es. De Àn XX pI d 5 matr . De die Dominicz nativitatis. in diver TT »Iem Dominicez nativitatis Ecclefia Roma- füentiu X J na femper credidit effe octavum calen- locterr das Januarias , & Decembris diem 25. tefte Bs ,.c Yolitus (2) Orofio. ua de re exftat B. (b) Chry- foftomi prolixa difpuratio , in fermone de demonf Joanne Baptifta. . qui docetconceptum octa- &t vo calendas Aprilis, eodem die, quo poftea f Virgi[ paffus eft: natum autem 8. calend. Januarias, ut diximus, Solftitii hiberni tempore. uoc tempus quare ele&um fit ; obícurum non eft. Prudentius eleganter caufam expreffit hoc carmine , quod fic incipit : U Quid efl quàd av&um circulum D Sol jam. vecurvens defevit ? U[TUm - Chriflüsne tevvis na[citur , Vütn Qui lucis augff- tramitem f? . Q - ) -Pfal. $0. Q? o2. . Vide Matth. Beroal. jtbto lib. — (a) Orof. lib, 7. cap. r. 3« Q 4. Chron, prolixà tra&antem bac de re. (4) py ,'(13). Hom, de anz'viti j"aan. Baptifta in Luf'. 9) Bs !n CÀ- .Lj e p 239 D.N. Jzsu CnRisTI rzofm ii DTäp D CAPUT X. Dui : De loco nativiratis Domini Je(u. Atus eft autem Jefus iri fpelunca, üt mo- ' N dó oftendimus: non ob inopiam exclu- sà matre domo , fed quód non cflet locus VIEQLS in diverforio, propter(aï multitudinem con- In jefa Nv fluentium .ad ineundam profeflionem.. VUITI at hoc.terre foramine ; inquit B. (b) Hlerony- mus ,. celorum conditor natus eft ,. hic in- n fü' r volutus pannis ; hic vifus à pafïonbus, hic frmom demonítratus à ftella , .hic adoratus à Magls» & ;.;t (c) Epiphanius addit , octavo.à par- um m tüu v1rg1ms die circumcifus. , J n CAPUT XI oyrüm ? nay Denomine Chrifti Jefu. U o die nomen proprium Chrifto: indi- l (à tum eft, Jefus , fecundum (a) Angeli juffum, quód falvum fa&turus effet populum fuum. Jefus , Hebraica vox eft, & figni- ficat Servatorem , vel Salvatorem quem [ y Greci il u (a) Epipban, ber. s1. "1 (b) Hieron, ad. Ma: cell, tom, r, [f (c) Lþzpb(m cap, penult ubi de præjim*m Cbnjh agit, in princ, lib, : Som, (a) Lic, 7;. —— 240 ^ -CQM,PtiibzfïM ViTXE vidif Gre ci a;frïea, vocant. - Quo nomine ZEgyp- que tii Jofeph honoraverunt : vocantes eum füá LU : linpuà o 6920v , pfomthophanech. 'Eft autem nomen illud, quod todes in 163; vox J as H csterísque Prophetis occurrit !efush , vel 3- 61 Je(à : quo utuntur; cum Mefliam defignare Ut volunt. B. Hieronymus vertere folet alva- Ut Ifaize 12. pulch tor , falus , falutare , lefus. P OITO Ecce Deus Salvator meus. Et mox : Hourie- Qrmpr zis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris. Arem chir Dedi te in lucem gentium, ut fés fa- cap. 49. D dupt Jus »nea usque ad extremumterva. Ercap. 52. h] Ite V'idebunt oumes fines evva [alutare. Dei noftrt. b n : Yt Habacuc 3. Exwltabo i Deo She[u meo. Certerüm hzc. vox Jefuah , vel Jefa ; quan- Wn..] QUX, quam apud Hebraos faminini generis fit , &t07] ficut apud Latinos falus ; tamen fervatorem Tif qo fignificat , & peculiariter rribuitur Meffie ; eíque propria eft , üt hec teftimonia , qua fubjiciemus, manifeft probant. lfaia S CQP. t 62. Ecce Salvator , Jefa ; fuus veriit. ;;; ecce enevces ejus cum. eo , & opus ejyus covam 1po. du Laec enim relativa , eo. ; £2 z//o, etiam 'in iHebraico textu funt generis mafculini : & declarant ,- verb um ]e"fä de Chrifto fefvätög re intelligendum, üt (Leo Cafter eo loco d6- f*hæ €et. Quamobrem & fept. ita ttän&uläruntï id'aU 9 cavriio 0i Travranyiveratt : Exeoy 5 0y «au TOU puéày : 1 rO Ígryov dU voU-7rQ0 aE QoT uTT CU, (LU/TOUe C L áta git, q b del E: S; 'Simeon cum in (b) Hymno füo n viditie .-—-h--—rf- $ E*'j (b) .va E [.] D. N..]rsu Cinast. vb 241 odb — tïä vidiffe f falurare Domini, «à G'aythgiov ,. ï'ia que erfonam Salvarorís intellisit, quem euma li Eít autem hec n ] eomplectebatur ulnis (uis. vox Jefuach, eadem cum nominue lofue, du- 1n LEM llha cis Hebreorum , & Jefu Sacerdotis , Zach. 3. 6. Qui ambo gerebant typum Chrifli; deipt lt Utraque énim vox fignificat Salvatorem, ut ulchré (c) Leo Cafter Hifpanus explicat, g : "orró nomen Jefü etiam Greco carmine : Hïl!!ïi'* comprehenfüm eít , quod Sibyllinum effe j dicirur.: quod exftar apud (d) Eufebium, & ". if ' B. Auguftinum. ' Cujus prime cujusque ver- tj fus literae ex ordine collectze hzc verba effi- u u ciunt z l'70Uc. Xgigóc , 9:40 ic , G Tg , cav- N eóc. - -Jefus Chriftus , Dei filius, fervator ,. l qUJH f crux. .(e) Eufebius hoc carmen affirmat Ci- tb ! ceroni le£tum ; & ab eo in Latinum fermo- riattet M nein converfum, g qü' SIDAPUT. XH . -.—-'h:; fs d TA Quód in omnibus rebus, quz in Ij TTR -Jefu nativitate acciderunt , fingu- ! etiu ! - laris Dei providentia elucear. E du Erera quoque ad divinum myfterium ac- jf V»l[' commodata funt ; qua in nativitate Je-. P fu , aut circa nativitatem miranda contige- tj äyW' ' Leu in cup. 7 Ifaia.. (!) D (d) £Fufeb 3 lib 4; de vtta Cenfl. .A ugtg[f lib ,:8 uf 23: i jf s decivit. Dei. ii (e) g,jgþ;.,'þgdem ERN ^ OPMPIKGUIR OR od u L 242 CowrzNDiuM VIT.£ runt.. Quz omnia fummam majeftatem ; bant cum.eximia humilirate conjunctam , pre fe Gent ferunt , Deíque prefentiam teftantur ,. & cum affümpte humanitatis. veritatem declarant : jufa atque aptiffimé - congruunt.cum iis rebus ; Ànn: que in reliquis vitae partibusà Chrifto geíte confi omn funr...-Que quidem res fpeétatu longe pul- cherrima eft : preefertim in hac parte vite; Ifrai flant in qua omnia pariter humilia accidere folent, Cujus rei breve exemplum fübjiciemus, pri- fnotu Primüm hoc: no- usquam progrediamur. Ectle vum , & mirabile eft, quod Jefüs etiam ante qud nativitatem innotuerit mundo : àt cum ma- tifices trem ejus Elifábetha (a) vocat matrem Do- Pmp]( mini ífui; & Zacharias , Hierofolymitani culos templi facerdos; Joannem pracurforem Do- Distil mini füi praedicat... Deinde quód humilis, & odl ov pauper Jefus ; cui nusquam in diverforio pore^ locus erat, in abdito terre foramine natus ; li« vilibus pannis involutus , in praefepi repo- Tiv fitus, in ftabulo bovis, & afini, mox undi- &6 que (b) evidentibus miraculis; ac prodigiis; ter f -Angelorum vocibus, ac modulatis cantibus, tabar item clariffimo, ac ccelefti lumine ; obícuram Aüte noétem illuftrante, roditus eft.. Paftores di- &ath À um fuerat de puero,,.e vulgabant, quod dié "Quoi omnes; quiaudierunt, mirabantur.. (c;Magi tinet ugre- ad miraculum ftelle recensh exorte.q Qitk "N ,bEy U '-zäj Luc. 1. "(5) Enc- 2. (c Mattb. 2. d D. N. Jzsu CHRrsn 243 li, h bant "Meiïiaü;fR&ggm ; & inventum prlmx n Gentilibus annuntiaverunt. ^ Poftmodum m,i cum (d) offerretur in templo , Simeon,; vit du juftus ; ac pius agnovit Chriftum- Dommi. p T Anná Prophetiffa, eàdem horà füperveniens J g éonfitebatur Domino, & loquebatur de illo g ominibus, qui exfpectabant. redemptionem ff 1 Ifrael.. "Ex hifce indubitatis teftimoniis con- xelic ftanti famáà conflatà:; mox varii animorum nis j tfnortus ,' varii tumultus excitati militantis hoc t Ecclefize formam defignaverunt. — Pii omnes m laüdáverünt, & glorificaverunt Deum: Pon- um mé tificés; & Scribe perícrutati fünt vaticinia v r Propherarüm : Herodes perfecutus eft anni- ;lymiram cülos; & bimulos infantes, propter Chriftum, r 1 ipsámque Chriftum compulit, ut fugeret in ii ZEgyprum. . Hoc enim certum eft, eo tem- /r l pore valde celebrem fuiffe famam nati Mef- e Dd fiae : partim propter ea; que contigerant in j n nitivirate Joannis Baptiftee ,. partim proprer j i €a; quie acciderantin ortu Chrifti. ug in- ter fe collata , novee rei claram famam exci- mdligl.l& ;anüb ! tábant : ob id prefertim ,*quód eà tempe- Bf ftate ; univer(à Judza füfpenfa effet exfpe- iQis &atione Meffize, Regis Judzorum. Hoc Uemf:$ *quoque ad providentiee divinae rationem per- tinet, quód nativirati Chrifti congruat. con- LCW | æff ditio temporis. - Siquidem. anno - Augufti j M d-—ita] $ S eü: v d Cefaris 42. & ab urbe Cfän 2 v2 . ndtu quo — "3 (d) Lue' 2, e 244 CowrENDIUuM Vir AE quo (e) anno pax reddita. eft toä(-);b,i terra- qucaaenen . mina ruüm L quo ]ani porte claufz fünt : quo iémpore Auguítus (£ Dominum fe vocari Imef. Salya edicto vetuit: .e) quo primus cenfus actus ett omninm Romani orbis provinciarum : ir DT ] «uo cenfü Jefüs quoque inter homines ad- gtari Ícribi voluir , àt - h) Orofius, & (i) Tertul- quot tione lianusteftantur, Quae omniauniverfale ejus imperium ; & «ternam pacem à Prophetis busp promiffam repreefentabant. Ceetera quoque prod omnia probé conveniunt. .. Natus eft humi- Drgte (ig. 0 litatis rnagifter matre pauperculà ; fed virgi- ne incorrupràá, & caftiffima : quam etiam ipfa (PC&m f Ctyc eetas à criminis füfpicione defendere poterar. « Deï 1 Nam Evodius apud Nicephorum rmarrat , a& eam anno zeratis füze decimo quinto peperit- z ] fe Salvatorem. — Nutritium habuit pauperem (]Ui»-Jeg fabrum , fed virum juftum : ne quid hinc ii W. decederet gloric Chrifti, ^ Magi , tanquam Reoi Judeorum , ilomini, ac Deo munerd gnom obtulerunt, aurüm, thus; myrrham. . N- fmig | tus eft in Bethlehem, domo panis ; & re- Qii Tumg gione (K) Ephréta ; hoc eft; frugifer pa- uis czeleflis, qui da:urus effet viram murido; m()m 1) do- Qu Maitre.Mariä, qua Syriaco f'e?mfme ( iibl m i' ; ] fcnp te; o («) Orof' lib. é. €4p..20, m (£) Ibidem. g) Jbidem, s Obr (h) Orof. lib. 6. cap. 2e. (0 TerzuE, in Apolog. (k) Hieron. de trm. Heb. de-Ger. fom. g, | (n (1) Hieran. de uem. Hebraie. de Evmgl'.; M!. lom' H E D 1 D. N. Jzsv CQ..! 1 m 4$ d mina, Hebrseo, (m, flella maris dicitur, No- EE f vos men inditum eft congruens functioni , Jefus, Salvator mundi, ütdiximus. —Joannesquo- (is m que precuríor ejus ipfo nomine adventurae a grariz plenitudinemíignificat. Omnes, quot- quot in Jefu nativirare , circumcifione , obla. T Yil tione in. templo verfati fünt ,. ipfis nomini- bus preclara omina praferunt , & myfteria ]'ropheds produnt incarnationis , & adventüs Chrifti. ique Preterea omnes eximià fanctitatis, »ut fapien- [ hum tig opinione fuerunt, aut alioqui digni con- d. nl (pe&tu, & agnitione Chrifti, * ZachariasSa- « cerdos ; & Elifabeth , jufti ambo- ante pues lmfw; « Deum , inceden:es in omnibus mandatis, *€ & juftificationibus Domini.| Simeonem, w 1 ia qui. Jefüm in ulnas fuas accepit , (n) Petrus Gialatinus. ,. non inanibus conjecturis indu- Vi li i étus , .credit illum effe Hillelis filium ,..co- p gnomento Juftum , in quo Judaice Acade- mie fceptrum . defecit , üt eft in Ta!mud. j N Qui.ibidem.predixiffe dicitur , fe moriru- rum eo anno, quo mortuus eft. .. Poft cujus j P [müüo mortem .omnia. templi miracula ceffirunt. Qua.de re miranda narrantur in 'Talmudicis LO hd b Ls . j (* g fcriptis. Anna quoque Prophetifíi pieta. te; & caftitate infignis fuit. — Magi, etfi non- .() dum verum Dei cultum didiciffent , tamen ob mirificum ftudium fapientig ex ultimis - EE T(l)rlicgn« - (m), Hieron. de uom. Heb: d c Ew! ; 12 ( DPet. Galat. lib. , cap. ; de Arcan. $46 . CoMPENDIUM VtT E Orientis partibus evocari meruerunt. Quoä " dipi: Hos quidem arbitramur ex eorum numero fuiffe , de quibus (o) Philoflratus multa fcri- Jl bit; Brachmanum Indorum , qui apud Pa- XIus, Omoil racam philofophabantur , quos Apollonius "T'yanzeus adiit; aut fimilium. |Et nonomni- no vana effe putamus ; qua B. Chryfofto- mus in Matth. opere imperfecto , ex quo- dam fcripto narrat ;; de Maeis ad ultimum Des mare Orientale degeniibus , non abhorren- tia ab iis, que Philoflratus fcribit. ^ Quibus in locis dicit; Magos Hierofolymis reverfos predicáffe , & multos erudiiffe." . Denique fus Àn poftrefurrectionem Domini, poftquam Tho- mas Apoítolus in eam repionem veniffet; lbque adjunctos ci , & baptizatos , focias fuiffe t Aí prédicationis. Quae omnia iis confonant; fvtum que à Portugallis comperta narrantur in illis npem ftxim lócis ; ab Indo flumine usque ad Ga Al fitis. Nam & Brachmanum nomen a c?huc Rerer durat , & celebre eft : & multa Chriftiano- lts fje rum millia in illis locisinventa funt;qui ornnes Tmntr conftanter affirmant , & plené probarnit; eas tbl repiones à D. (p) Thoma Apoftolo ad fidem nl Chrifti converías, — Cujus fepulchrum inre- m eno Narfino: ab incolis monflratur ; in ur- Pt be Malipur:quod magná veneragoneà Chri- Ti Paftores Qianis, & Mahoinetanis colitur. ïl&fiï'i[a quoque (o) Philefi. li. , cap a. . 0. 2. 8 T VN dl g. (p) Vide.Toan. Pez. 14 ( epift. Ind, AMaffa: tib, a, ht d Qs e Ül D. N. Jzsu Cunisri. 247 [ quoque celefti vifione ; & Chrifti Z:Bhfpe&u- TR ! digni habiti fünt , ob morum fimpliciratem. J Ír Jofephu m virum juftum fuiffe füprà (q) di- i h ximus, .Hunc chorum Maria Deipara virgo; rOl'fODiUS' qmnibus laudibus cumulatiffima claudit. ynomp xryfofk» SOCAPUT XII.. : &t qui Jrimm hortet- De rebus 4 Domino Jefü geftis .ante annum trigefimum. Quibus atfb | Oftcircumcifionem, & oblationem in tem- yemqi É plo, & poft diíceffum Magorum Je- m fus Angeli monitu abduétus eftin /Egyprum, ] '*mfref ] ibíque manfit üsque ad obirum Herodis ma- $ fs gni Afcalonite , ad annum fere etatis fuge (pnant ; fextum ,. Herodis veró regni trigefimum (aj feprimum , & ultimum , Archelai primum; rl jupet Augufti: Cefaris quadragefimum o&tavum, TU j Rever(us eft autem non in Judeam; ubi na- tus fuerat; fed in Galileeam , hoc eft , ter- mfüan& j o ram transmigrationis; ut populo in tenebris ambulanti lucem preberet ; juxta. Prophe- yit; d Non rediit autem Bethle- ad Hdcm tiam (b) Ifaie. hem : unde fugerat : ut latendo in Galilzea; nb periculum vitaret, quod apud Bethlehem, ob jj neäChfP inemoriam admirabilium rerum, quze in ejus effugere non. poffe PHHOFCS 'þativitate contigerant ; 4 Lj m i l I) Ex Matt. 1. r if'mu'f. -(2) Epipban. ber. $1. cont Alog. .. l QD ljai. 9. Matth. 4.- as;v 248 CowrzNpiUM ViT X nosapmsets videbarur, — Rediit iraque Nazaredh ; ubi n (f quàm fancle pueritiam, & adole(centiam exe- bitom ln gerit , Evangelica Lucee hifloria; quanquam reviter ; tamen abundé declarat his verbis: Vr Puer autem cre[cebat , &g. coufovtabatur : ple- Hont qus fapientid : g gvatid Dei evat n illo, . t tptti deinde : Zenit Nuzaretb , €9 evat fubditisal- fedit) lis , Parentibus. Et mox : efus- proficiebat lt fa])ienti(ï » 62 etate , 99 gmt&thud Deum;t$ a jdm. bomines. . Ad ludum (c) literarium miffüs vitum| non eft, nein celefti negotio quicquam fibi um humana induftria vendicaret, Anno duodé- Mi cimo, in templo divinitatis fuz fpecimen E prabuit, &, quid preflare potuerit; declara- ftm vit : nifi puerilis eetras ; doctring, & rerum 1 &t geftarum fidem elevatura fuiffer, Do&tores ii enim füper prudentia, & refponfis ejus obftu- kpiCürl puiffe narrantur, (d; Epiphanius .concedit, Vi ] Jefum in pueritia miracula quaedam edidiffe, 1] que decantari folita dicit : atque addir;-id Deits fieri oportuiffe , ut. os obftrueretur. pauló *f mox erupturis heereticis Cerinthianis : qui, ^ Hbsq nefcio quo modo, confingere aufi fünt; Chri- ( ( Pro Ítum, poft. baptismum ,. columbz : fpecie n W defcendiffe in Jefüm, Alii(e) cenfenrt, id ne- K fmü quaquam admitteadum ,. & negant c!r,ufu ueretur. D fgläffe, ne Chriüi authoritas immin n ( hp (c). Joan. 77. (( (d) Her.i. cont, Alogos. Sie Sixtu s Sevenf lb ob . Dr (e) Ibom. par, 3. q, 46. art. 4. Q q. 43. art. 3 D. N. : J ESU C H R'ï:-:s' " I. d9 Sané (f ) Nazareni , cum mirantur velut fü- um bitó indiram ei vim proferendorum miracu- janque lorum; teftantur , nihil ejusmodi fe confpe- ipvetà xiffe priüs. . Porró fads conítat, eum inado- i ; lefcentia fua ; & ante baptisinum exercuifle lh. opificium fabrile. Ita enim Marcus cap. 6. ii l: ] fcribit Nazarenos dixiffe : Nonne hic eft fa- )ïüjïöiï n'? ber; óéxrov ? Ludovicus (g) Vives nez?t J2 Jéfum ulli opificio; aut arti fe addixiffe : qu.:d, y il virum bonum , quíque multis in commune T profuturus fit , opificia obire non congruat. dibdée Nobis vel hzec fola caufa fufficere videtur; cur artem fabrilem ample&teretur , ne cui- x Q? quam poftmodum fufpicandi materiam pra- y renut beret ; quód in pueritia; vel adolefcentia cu- yxdore ! riofis. artibus deditus fuiffet : àt (h) Celfus isab(fll- Epicureus fcribereaufus eft, Ut omittamus, 0n£€dif1 quóàd documentum virtutis hoc modo para- A ret,: In defideriis eft omnis otiofus, inquit jl Beatus(i)Hieronymus. Egyptiorum mo- * nafteria hunc morem tenent ; ut nullum T * p &absque operis labore fufcipiant; non tam » propter viétüs neceffitatem , quàrn pro- Qf Chl'l z(1 T prer animee falurem, ne vagetur pernicio- ( ( € j 'vfisngogitationibus mens, &c. T f (f ) Mait; 43. G - j Sie. Tuflin. Mar, Aratra N u 5 juga faciebat., .inquit; Contra Trypb. pofl meditan. (g) Lud. Vives lib. 2. de verit. fidei. (h) Qrig. cont. Celfum lib. 2. T - ) Hieron. epifl. ad Rufl. t0m. 1. . Q "- 4456 CowrENDruM VirE lg, ]ter o CAPUT XIV, .. mifio 4 ttfiria tf De baptifmö Domini Jefi ; & re- busgeftis poftbaprifmum in Judza, g & Galilea , per menfes circiter 12. Biptaa qumo Ransactà adolefcentid, circa annumæm- t us trigefimum , Tiberii principatüs an- DeneS1 no decimo quinto, & (a) Pilati procuratio- Toret nis Judaz quarto , cum jam tempus adeffet, N quo divinitatem füam detegere, & ceeleftem fardüs doctrinam orbi prodere eum deceret : ope- r& pretium eft videre, quomodo ab illo pau- hptz fxro : pere Jetu in vico Bethlehem nato , in obícu- ro Galilez oppido educato , nullà. humanà iM (ierin difciplinà imbuto , quàm decenti. ordine , i Gy quàm fapienter omnia adminiflrata fuerint : QD quàm inter fe cohaereant , & iis, quze à Pro- Xt x phetis pradiécta funt , & mirificis rebus in i ]*a'n' ejus ortu geftis quàm apté refpondeanr. Ad N Evangelii praedicationem non acceffit ; .nisi Nl priüs magnifico elogio Joannis Baprifta lau- hum datiffimi viri , populo commendatus , cele- n fti voce Dei Patris confecratus ,. & à Spiritu Sanéto commonítratus. Dei Circiter . annum mul eetatis tripefimum profe&tus eft à Galikea ad Joannem preecurforem füum, quem Meffiam precedere opgx:tebat in : fpiritu, & virrute b ( | Q (9). Vide Tofeph. lib. xs.Crtp..vs- : 25I DCN. H Jzsv: Cirnistr. Eliz , juxta vaticinium (b) Malachie , qui inter ceterà fic de Joanne fcribit: Eece ego ! mitto "Angelum ineum , 69 praparabit viam an- te faciem memm. — Cujus pracdicatio qualis fu- T türa effer ; l(aias aperit cap. 40. quod ficin- cipit : Corfolamini , cou[olamimi popule aneus. od Baptizarus eft Jefüs in Jordane fluvio ; 'Vpe'r t' IQf quem olim Ifraéliticus populus ingreühs eft um gt in terram promiffionis. ^ Baptiímo (c) Ori- qtio d- genes menfem Januarium aflignat : Bafilidiani ourat barerici, apud (d) Clemente m Alexandri- adelt num , Januarii nonum diem. B. (e) Ber- lm nardus ex Patrum traditione credit, Jefüm m baptizatum in fefto Epiphanie, Januarii die Jl fexto : quo die ante annos 30. adoratus eft LO ) A baptismo , poít quadraginta à Magis. wm&üä dierum jejunium, Jefus & Judza reverfüs eft l[d'iflä) li in Galileam , & ea geffit, qua folus Joannes KT Evangelifta commemorat , hoc ordine ; ju- p xta exactiffimam concordiz rationem Domi- us 1 niJanfenü. Primüm difcipulos aliquot fibi ; À adiungit , Andream , Petrum , Philippum, m Nathanaélem , & alium. quendam difcipu- hll h ]um : cum quibus ad nuptias invitatus ; ifi ) qu Cana Galilez primum miraculum edidit. 3 Deinde poftquam Capharnai manfiffet non g (cha af: u multi$ dieþqs', jam propinquante Pa cendit lr ( b) Malac;h.' 3. Ecclef. 48. 7 . u c) Orig. Homil. (, cap. 4. i1n Execb, - j Ib - (d) Clemens Alexan. in Strom. ,/ €) ïBgrna;*d. in Hom,àu fef o -Epipban.*]ärm.l. , 552 CQMPENDIUM; ViTA "m cendit Hierofolymam , & Evangelii nego- tJuda uum aggredi, séque detegere , & orbi pa- leim tefacere coepit, uo rempore vendentes & témpot ementes omnes ejecit & remplo, ac multa figna edidit , proprer qua: multi credide- aufpicgg runt in eum : inter quos fuit. Nicodemus. Tunc implevit Prophetiam Malachie , que d [ic habet :.£* flatim veniet. ad templum [uum h Dominator , quem vos quariti $ eg. "dngelus í Es £ ^ teflamenti , quem vos vultis.. venit , di- Eyctl t Domimts exercituum : qg. quis poterit cogi- QR tcye diem adventüs ejug ?. €9 quis flabit ad v iC dendum eum ?. Ipfe enim quaff ignis conflans , d. eg quaft berba fullonum ; & fedebit, conflaus , !t H G ^ emundans avgeutum, e7 purgabit filios Levi, &/c. Hanc ením fcripturam tunc. adimple- f t vit, cum , ejectis € templo . emenribus; ac vendentibus , perfe&tum Dei cultum intro- ptä q TG ducere ccepit. Notandum eft autem , pro hac voce, Dominaror , Hebraice fcriptum i tj Haadon, Dominus , adje&to articulo.. .De- [('.mpol inceps moratus eft Jefus in Judaa complu- o D ribus menfibus : & plures difcipulos habuit, w ac plures baptizavit, quàm Joannes. . Ac jam rum eam claritatem nominis adeptus eft, Pr()pl vt pre multitudine concurrentium ad baptif- mum jefu, raritas videretur effe apud Joan- (J ( nem, Hecàíolo loanne Evangelifta tradi- ( ta fünt , capite 1. 2..3, 4.. & facta, priusquam : Paptifta in carcerem: conje&tus effet^ ür di- ferie fcriprümeft Joan, 3. "Quo jam ab He- D "rode 1 .3 D. N. Jzsu Cg&ïs-"fe 253 rode Tetrarcha comprehenio ,. Jefüs rurfus gli p 1 Ofbivr & Judaa per. Samariam reverfus: eft in Gali- nl leam : üt Joannes 4. cap. refert. . À quo tempore caeteri tres 1 « m $ Evangeliftae . ,hiiïto;'iam Gd auífpicantur. : oodem SNGQCAP U JT XV. - t qu duf De reliquis Domini Jefürebus oe- Fagt w ftis in Galilza, & Judza, i, Everfus iraque poít (4) annum fer? ab Tij R . : d eotempore, quo primum miraculum edi- I U dit in Cana Galileeze, (b) honorificé exceptus RU eft à Galileis, ewin omnia vidiffent , qua fect- Y nj va? Hie d olymis in die feflo : & ipff enim ve- iL nevant a , 0, diem fe[tum , àt Joa nhes ait. Ac i* | deinceps clariore famá, quàm antea, & fu- Ul 4 prà, quam credibile eft; celebri, per omnes d vicos; & civitates Galilez , & Judeze Evan- m clii fermonem fpargere capit , per alios xïptmïï annos (c) duos cum aliquot menfibus. uo ) tempore, que egerit, & docuerit, hoc loco :ofnpl? non profequimur. l hjbm[) oc tantüm dicernus, magnifice, & prolixé ab eo praftita, qua à & M Eroplxctis promiffa fuerant. (d)Pradictum Bs erat ib (*) -Vide ffan jj en. i JO&H' ( 049. 4. . pn (c) Janfen Epifc. plené probat 3 A 7:/?011 præd:cäj]ä xm. nis tribus c«m aliquot enenfibus, ex Cyrillo Alexay. juxy («X Raper. in cap. 4* Jean: qui. fecuti , 3 fs W ctdatfum wnt Orlgtïz Ts cap, jommi: 4. sem, ; -injgag.. 3 (d) I]?z: 44 e l 36 OMPENDI UM Vi 23 Ia 254 -— s Do:- Ws , ( erat; ur re quiefceret füper eum fpiritü füm ; mini , fpiritus fapientiee , & intellectüs ; fpi- de:p ritus confilii , & forritudinis ; fpiritus fcien- duts. tiz, & pietat is : & repleretur fpiritu timoris tumpr Domini. Quibus verbis fignificabatur omnium gratiarum ple nitudo, & exuberan- lu m j tia futura in Chrifto : & virtutum omnium us concentus : qualem in nullo ho- iüm, perfe& Ritürgr imine v iderelicuit, praterquam in Chrifto: qondi cujus tota vita nihil aliud fuir , quàm arche- f typurn, & abfolut um exemplar verze perfe- "Ad quod collata : virtus tf €heque virtutis. omnis Pharifieorum , - & Gentilium- Philo- » Tophorum ; evanida, umbratica; inanis ap- um p Darebit. dsu oU arcdraet fcilicet : x if my | TOU Aeyet. - Ubi enimreperietur vera illain- nocentia ; manfuerudo , hu militas ; veruüs fl ie- AC contemptus mundi, abnegatio füi; P * ropr que voluntatis adeó non fimulata ubi illa lf Tihj) inviéta patientia ; promptiffima obedientia; ardens charitas ; & fincerus amor erga 'ini- odf falute avidé oppetátüt àir o micos, pro quorum . zDors , prete rquam 1 n Chrifto ?-Tum ubi b Q doctrina illa fl ammea , celeftis, efficax; que : univerfüm terrarum o rbem innovavit ? que rf lt totum hominem transformat; & ? terrà eve- hit in ccelum ? Preeterea (e) praedictum eráf, i W. fore , ut Deus ipfe v eniret, & falvaret nos: ac runc aperirentur oculi cecorum , & au- Ti ficut cer- 'r'.&s,';futdorgmï paterent : tunc faliret, r PWE^ R ( Is s. u e D. N. Jzsv. Cnunasmr. 255 vyus , claudus , & apefiretur lingua muto- B&ü& ï?l' rum : (f) item, ut mederetur.contritis cor- ns(re- de.::pradicaret captivis indulgentiam ,. & Q timy claufis apertionem. .. Multa in hanc fenten- ifcabim tiam predicta funrà Prophetis. Jefusomni- xube bus.modis probavit fe illum effe, q,.uem- Pro- phete annuntiant , & non folüm hominem, orip ylo verüm etiam Deum : nempe Dei filium per | Chriflo'! naturam : cujus potentià mundus ab initio m conditus, cujus providentià hactenus con- ? pörïei fervatus eft. . Opera enim ejus talia; ac tantà j Virti fuerunt;:.qualia, & quanra Deus ad urilira- y Phil- rem:hominum affidué operatur ,. & qualia ii olim prodita fünt in creatione mundi , juxta p ipfius profeffionem ;; .cum ait : (g) Zmez, s ii amen dico. vobis ,. uon-potefl Filius à fe facere jnm quicquam , 1isl quod videriz Patvem facientem. Quecunque enim ille fecevit, bec £9. Filius femi- erPfiæ' quii litev facit. . Et pauló anté : Pater meus usque 1000 opevatuy , €7 ego opevor. Adhzc ejus- dienrt ji a"imf modi füerunt opera Jefu , cujusmodi exípe- &ari oporterer à Meffia Rege , Salvatore j eti ; ] ? mundi. Peromnem enim vitam nihil aliud quàm íervatorem ; quàm beneficum , quàm c'aX':W «onfolatorem egit. Perpetuó docebat mul- iv tirudinem : fanabat &gros omnes , quotquot gne jndi d. eum . adduci , aut. deportari poterant ex tora Judea , aliísque circumvicinis locis.: a n mundabat leprofos, firmabat paralyticos, j4e (* L ERE UE UL (£) W. 7 » at ( u 7— i 9 216 CoMwPeENDIUM Vir& Lreftirypbär mancos .: : ceecis donab-a;;y*ifqmä tio dl i-fï,1"1'1,,diä auditum , mutis loquelam : proMga— it QUi bát dzmones , evocabar morruos , fatura- ll pe bar famnelicos ; affliétos confolabatur- ME " 1 ; j tebris j duas, peccatoribus peccata remitrebat, D e y p n nique pro falute humani 'eneris femetipfum (1) G totum impendit. . Haec (olida fünt argumen: Vil dc tà , & expreffa figna divinz porentice, acbo- p niratis : & bencficia Meffià, magno Rege; titm,. Deo,ac homine digna. Id quod multi ex &timir judaorumturba recte perpendife monflran- fare'rh D tur, cum (h) ajunt : Chriflus cum venetit , tbl sunquid plura figaa faciet , quam qua bic fa- bt b £it * Sed hac , üt diximus , non profeque- inur latiüs. : Tantüm exponemus ea; que « tiine domr éxteriores mores Domini Jefü ; cultümque; Qümine àc victum pertinenr , eliáque ejusdem genc- m ( ris, In Galilaea moraturus, nor repetiit ur- NU Ti bem Nazareth ; in qua educatus fuerat : ( rüm domicilium elegit in urbe Capharr aum, abi- Qu xavdunow , iquit (Y) Mattheus , five h Wümr tavit in Capharriaum. -In ea civitate tribu- tum db eo exaétum legitur ( k) velut cive s TlS.q W D r vel inquilino , quód in ea civirate àt pluri- muüm verfarerur. Hec Evangelici *fegtiï"ïöï Tij des conftitura eft, ut compleretur vaticinium ( &i i m)conü« ( d q(l) lfaize ; qu? praedixit fore ut in. - adibieddbd; T At qib i Q 30 (h) jean. ?. (i '(i) Mazth.. 3. - () ! (k) Maztb. 17: d i ( IHfai- 9. À— D. N. Jzsv Cunistr. 25? Wi nio äuarum tribuum, Zabulon; & N ephthah, )u li in quarum priore eft Galileea, in altera Ga- j lilea gentium ; populo, qui ambulabat in te- ür d nebris, clara Evangelii lux exoriretur. Re- gio, in qua Capharnaum fita eft ; dicebatur Tepit (n) Genefareth ,. in Galilea gentium : quae Iu n valde accommoda erat ad Evangpelii propa- n gationem ; quód ob (0) miram aéris (alubri- o Nb ml tarem, atque temperiem , foli fertilitatem eximiam , Jordanis:fluvii , & ftagni Gene- oríro fareth propinquitarem ,. mágnis oppidis , ä!lk*ïlf ] Ij celebribus vicis frequens , uberem promit- T i teret Evangelicae meffis proventum. In ea Vi regione fons erat urbi Capharnaum (p? co- n yq gnotninis , dictus & ipfe Capharnaum, ipfo [f ( iil nomine rei eventum comprobans. . Siqui- dem Capharnaum, agrum, aut villam con- tLUf folationis fignificar, üt B. (q) Hieronymus V j docet. — Idem oppidum fuiffe reftatur , & usque ad füa rempora exítiriffe. . (r) Jofephus « btl vicüm nominat, x .. quód effet fine mu- e k M ris : quales multi in Judza vici ampli, & co- piofi erant : ob id fort& , quàd Pompejt " h müunitarum ptbiu,m muros dirui ju(fif Tet. ($) Gl W Stfaþþ rer* (tb).; Hie;fon. in locis k Hebr. tom. ; à (n) Didem, p (0). Zofeph. lib.-. cap. 18...de bel. fud. . -AIL- (pY Ib:dem.. (q) Hierod,in nom. 5 H " ebr, de Luce Evangf ' (v) Jofepb. in.vita fua. Strabo lib, 16. Mattb. o. 11:: ) d Luc. 4. 258 *COMPFNDIUM VaTE p gif,abo enim fcribit , eum rïuni-tioneskröguqu dacilh Judaz evertiffe, . Matthaeus, & Lucas urbem tormri nominant ; vró^v ; in qua fynagoga erat ju- lsetim odiano- d«&orum, & preefidium militum Her RUTtres rum, quód Arabiz finitima effet. . Nihil dcadi preterea de: ea compertum habemus ,. de Wex tot iagnitudine fcilicet , atque opulentia; nisi ttrilo quod haberet ut minimum quindecim millia f gt civium, ac incolarum : quód nullus effer in Rn Galilza vicus ita infrequens , quin tot. ho- o minum millia contineret ,'üt Jofephus fcri- n bir Jibro 3. cap. 2. de bello Judaico. .. . Sira ttüdiner erat citra Jordanem prope illius oftium, quo tttftiq influit in lacum Genefàreth, $ reoione Beth- petup í D faide , five Juliadis, non procul à Tiberiade; 6d & Tarichza , civitatibus amplitfimis , atque D ii iridem ftagnoadiacentibus. . De domo; quarti F m für Dominus Jefus Capharnai incoluit ,. quan- d quàm Evangelifte nihil exprimant , utrüm Duwp ei propria , an ab amicis conceffa fuerit ; nis f hilominus tamen credimus , eum (t) nullam m e domum habuiffe fibi propriam jure dominii: Qihe o ur undique verum fit ,. quod ipfe apud ( u) Pieüdæl ! Mattheum de fe praedicat : //ulpes foveas ba- Qu : Pent , g volucves celi nidos : filius autém bo- Q qminis uon babet , ubicaput veclinet, .. Porro.ad m d eun domum toto feré praedicationis rempo- fotitn re referre fe folitüs videtur ; guld»ti?si docen- l DI L(t) Slc Sc 77)0, Pg;.—;*ql;.g. nZ;.,;uxm B. Hierez, —5-- ,U Mattb, g. "" Qu) Martb. g. 0 M e (X — "D. N. Jssu CuRis T. 259 nisrem di, acultro, citroque proficifcendi labore feffo Jcisüria corpori nonmihil quietis tribuere coperetur, r letdnt Isenim perpetuus Jefü mos erat; ut (X) obiret eivitates, & vicos omnes Judaeg, & Galilaeze, docendi ; ac fanandi gratià. — Quà re fiebat , fhU y dw'. l ut ex tota Judaa ; regnisque vicinis , innu- Ts meráà hominum multitudine ad eum confiuen- ommii te;, gravi moleftid afficeretur, & idcirco ia nonnunquam domum repeteret , quafi con- f tinui laboris levamentum fperaret. Verüm hus j id fruflra erat. Nam ob miraculorum mul- , i tirudinem , & excellentiam do&trinz, tanta m qu erat frequentia multitudinis ad edes ejus per- o petuó fefe agglomerantis , eásque obfiden- jrid tis ; & flagranti ftudio prefentiam ejus fla- m ; i tantis, ut fübinde non liceret ei vel (y) ci- 'O)QW bum fümere , & ob id fzepe ad deferta con- I fuperer , ut requiefceret paululum. Sed p procul aberat ab eo, ut in ullo fecreto quie- U tem inveniret. Indefeffumn enim populi ftu- quit dium erat. Ubique denfiffime hominum i? türbz occurrebant, quae vel fànitatis reci- ] Ud g(u) piendz defiderio , vel audiendi aviditate , lo- m corum, rerümque difficultates incredibili ala- d b critate vincebanr, nez ullum quiefcendi fpa- ii tium dabanr. uà quidem re licet füpra fenp* modum gravaretur, tamen tantum abfuir, ut 5 ( þff'gnäerdtur?' ur ultr O etiaminvitaret omnes, a z JR.,z' Lladdidinibhr E l ä,fgf;r hheneses M (X Mattb. 9 (Q Mar. 3. 260 ,CowrENDIdw ViTE n '« " al (Z) dicens: Z'enite ad me ommes, qui Talova- Jis, €9 onevati eflis; eg ego. reficiam vos; Gau- asion. tersfo debat enim rapi regnum cclorum ; & per fe promptam, & omnibus expofitam beriefi- titu: d Bufb centiam füam provoecari : oeterüm de his omnibus rebus egimus aliislocis. ^ Ex qui- tf bus conflat, nullum fuiffe tempus; quo:Do- hdtryj ininus Jefüs ab officio vacaret. Semper'aut Átmyr docebat, aüt fanabat segros , aut orabat ; nj .T juxta id; quod apud. (aa) Joannem ipfe dit : ctempl Ego; qu« placita funt ei , fcilicet Patri ; facio hus p Math [emper. « Nuüsquam in rebus externis Occui- patus fui í ff * tim,f elegitur; aut .huj'us»-'*.fzþcvulil nego- Fiisf fe immifcuiffe. " P fint,. sontint f do COCAPUT X x en Quis Jefümos fuerit in docendo. iif lit IN docendo hünc moxjäm fervabat, uromm— Wi*in;ül,' ü À bus (abbatis doceret in fynagogis. - Hanc qqö:ten éi confüetudinem fuiffe Lucas cap.; 4.. tefta- 1j tur, cum ait : £ veziz Nazaretb , ubi erat (f i gutvitus : 62 intvavit fecundum con[uetudinem 75,*2)' i Juam die fabbati in fynagogam. . 1tem. Cüp..I5. t Evat- autem docens n [ynagoga eorutm abbatis, Ts Et Marcus cap. 1. £* flatun fabbatis ingre]|u LT in:fynagogam , docebat eos. .. Feftisdiebus do- fim Scenope- cebat in témplo , àt in "Pafchz ; fgzüzzfa- —— ddis D Rc] NT 'N (3a) oaen. $. e i D. N. Jesv- CuR zs;r;i. 26I n dl i xm, & Encomiorum feftis.. Quibus in lo- ïülh( 0 6i cisjnon ad :clepfydram, üt noftri conciona- tores folent ; fed per totos dies, eósque con- nüy ii tinuos: docuiffe . videtur. (a) Philo apud j delt Eufebium fcribit, Sacerdotem, aut unum Bgi & fenioribus folitum in fynagogis Judaorum ( t legem recitare; & e xponere per totum diem j d crepufculum vefperti- 1 p Ífeprimum , usque a d Oraod, pum. . Illum morem à Chrifto in fynagogis,. lp[e j ac templo retentum , ex ipfa fcriptura pro- ti; fit bare poffumus argumento ejus ; quod ex Matth. cap. 21, & Marci 11.collipitur. li Is C0 li I enim , fi attente legantur, perfpicue demon- ftrant, Jefum in ultimo Pafcha fefto tribus continuis diebus mané veniffe ad templum, at docuiffe ; nec egreffüm ante vefperam. | Mox enim ut inpreffus eft Hierofolymam ; adiit templum. Deinde civcumfpettis omui- VA lus , cum 4am ve[peva e[Jet bora, extit in Betba- t o niiin; at Marcus. Unde poftridie mané , , J quo tempore execratione ejus ficus exaruit, u P'eniuumt. Hievofol'ymam , inquit Marcus': 69 j euin intvot]fez ia Templum, cepit ejiceve venden- u 7ey g ementes n templo....Ex mox ; Docebat é0$.-. Deinde , Cum ve[peva fa&ía e[fet ; inquit pl jl irerum Marcus ,. egrediebatur de civitate. . Et eum anau? tvanferent , videvuut ficum aridam ;'figf' d ju fadam à vadicibus. . Et poft paucula « E7 ve- a. -Iíta nimirüm d 3 gl?.'- 722u72t «ïuï[ü& Hiero[olym —— —— x — .. probant / d (g) Philo epud Evfcb. lib, 8. cap. x de grep. Euang. 262 CowrrENp1iuM ViT É —— st o probant apert& , Jefum rotis tribus-diebus- from continenter nihil aliud , quàm docuiffe; aut E difputaviffe cum Scribis, & Pharifzeis... 'To- uqi tius enim populi ardens audiendi ftudium, tmpus r QOcefe r & Principum, ac Pharifzeorum imporrunitas nulli alii rei vacare finebant. Omnes enim fs ab initio diei usque in vefperam fimul. cum qode ipfo perfeverabant in templo. . Nec ipfi re- dpran linquebant Je(um, fed relinquebantur ab eo. ia Sic enim (b) Mattheus fcribit, eurmn primo lts die relictis illis abiiffe foras, extra civitatem. Qu Lucas hzc omnia claré. enuntiat: cap. 21. his f&C t verbis : £rat autem . diebus docens. in templo ; l; i ttotfibus vevó exieus , movabatur in motnte, qui Tuntus: veng (b vocatur Oliveti. |.Et omnis populus manicabat, hoc eft , mané itabat, ad eum in templo, au- m.T dive euim; Hoc Lucas narrat factumin dicto qando ultimo fefto Pafchae. Idem etiam antea in. ff Scenopegiz feftlo fatum , Joannes Evange- füttm-de lifta narrat, cum (c) ait: Tefus autem perve- Flllïfi; ' Xit in moutem Oliveti, €9 diluculo iterum ven &t i templum €$ omnis populus venit ad eumy&9 Vb(cg ; Jedens docebat eos. — Ex his locis inter f& co!- Tidini latis percipimus , hunc fuiffe morem Jefu ; d 4 urquotidie fümmo mane? accederer templum; &c doceret per totum diem , nec difcederet inr:em; € remplo ante vefperam, . Origenes tractat. L 35. in Matth. dicit, Jefüm eo tempore:quo- DL DN tidie permanfiffe in templo Dei, & pr?bgii dub fe )l - (b).Cap..2s. ^ li V n (c) Jeau. 8. : —— — D.:N. Jesu C anisTI. 163 us Qdj fe fe'omnibus volentibus ipfum audire, (d) Beda addit , eum per omues quinque dies, g.] ex quo-Hierofolymam afcenderat usque ad (hudnr, ' tempus paífionis , femper folitum per diem docere in templo, & noctibus exiiffe. .. Jau- QOITUCE st fenius:negat eum przdiciffe Ferià quintà: mu d quo die duos difcipulos mifit in civitatem, cipits ad. parandam ultimam coenam. Caeterüm t ial hoc-pratereundum non eft; quod :e) Mat- p thzeus, & (£) Marcus addunt , Jefum ; cuin 'vimtem. mané ad templum. procederet , efuriiffe : a1,li nec tamen exiiffe 6 remplo ante vefperam , tmjh; nullo ;:àt apparet; guítato cibo, aut poru: Tantus ardor charitatis in Chriíto; tar fer- ii i 412i€!1['f"r vens ftudium promovende falutis humanae erat. Profeftis diebus docebat in domibus; /0; il ndido quandoque in plateis ; üt apud. Lucam (p) i fermo ifte impiorura probat : Manducavimus coram 1e, $9 bibumus ; €g in plateis uoftvis do- yut ] Pefï(' cttifli:: plerumque veró in locis apertis ; & extra civitates. - (h) Alibi enim oftendimus, o 61.113) Ü vix capaces fuiffe urbes numerofiffimae mul- f tirudinis; undique accurrentis ad do&trinam i JC[LH Jefü. ;Sednecin itineribus docendi ftudium il TU iqygïmi;.tebaz-, | ut, ex (1) Luce cap. 14. appa- Qd 4 ret. n (d)l" Beda in cateua, Tbom. in cap, i. Mai -€e) ;Mattb. x.. c m — fyMar a. Til 1 T l ) Luc. i5. )--Lib. de claritate , Q?c..cap..5. . / (i) Luc. 14, ibi : Ibant autem tur bes multe cum ca & converfus , &c, 264 CowrrNpriuM VTA ret. -»ffCuhï doceret in fynagopis, huhe»gm'n- QCCQrTIt rem ferváffe viderur , ut. in initio fermonis fu. ftaret erectus , & accepto à miniftro libro, nyuda ur;de legeret illum locum ; quem fibi-fumpferat explicandum ; deinde complicato libro ; & RUTETU miniftro. reddito , federet, -.Sic in ( fyna- MO goga.Nazarenorum feciffe legirur. .In tem- qtdog. plo veró inter docendum etiam ftetiffe me Wa l moratur., àt Joan. 7. 77 zo vif/no autem , - ü " dusef quit.» . die magno feflivitatis flabat. Sefus , 69 [ elamabat. . Sedebat autem in fynagopis cmi- mæï! nentiore loco , circüm affidentibus Seniori- i bus populi , & plebe fedente füper matras, TE t *« Hac eft traditio fynagogze ; inquic B; (1) « Ambrofius , ut fedentes difputent. fenio- Àntiy ** resdignitatein cathedris, fequentes in füb- atits ** felliis,.noviffimi in pavimento füper máat- Tlefh tas... "Talem feré morem obfervatuni cre- ais ln dimus etiam in templo, nisi quàd plebs ini- Tf t bifemper fletiffe (m) legatur: quód; quam- Sedly vis ampliffimus locus effet;: àt alibi oftendi- quità mus , tamen infinitam hominum muiltitudi- tts] nem ,.ad templum convenientium : vix ::cae d peret. Succurrit autem aliquando rnirari , ]Uäïal quomodo. Jefüs docuerit in templo; & fyna- Jori gogis ,. cum. non effer de.genere Aaron-fa- ilotg cerdoreli, nec Levita, üt füprà declaravimus, m fter nofter, Huirc quecítioni Enthenius; .migi ibip (k) Lüc. 45 d occüi:rït i f D) Mmibrof. in 1. od Corint. cii vg. () ] Am) Josn.1: Q9 2 Patal. ó, L 264 D. N.'Jzsu Cunrevi. li occurrit in.confüratione libelli; : legalz | ]ea m [u: facevdotio ; ubi ex authorirate "Fi:eodofii ito ]i cujüsdam Judai, quzeapud .n; Suidsm ex- fumpít ftat , deceraitur: Jefum cooptatüm fuifie-in ]im;d fiumerum Sacerdotum , & pradicandi bo- (f norem:ei delatum obeam caufam, quód' Saz ltat cerdos effet. Enthenius arbitratur ; nétnis atfeme nemin fynagopis à docendi munere exclu- u d di folere, qui alioqui egregià doéctrinà pré- 'ditus.effet;:etiamfi de tribu Aaron non effét, necde tribu.Levi. Cuirei hoc documento 9giserm- Senioti €ft;:quód D. Paulus fübinde docuerit in fyz TAUUS, O gis ; quem tamen conftat non fuiffe de 4l u Levi; fed Benjamin. Nam apud 0) Y n Antiochiam Pifidie docuit in fynagoga, ro- T gatus.ab Archifynagogis. Deinde apud(p) -EFheffalonicam ; & (q) Corinthum , atque t m aliis locis. "T Credendum eft. autem , nemi- dit nem- docuiffe, nisi permiffü Sacerdotüm. Sed bsc obfervatio ad Jefüm non pertinebar, qum Xen 1 qui templi Dotninus erat , & à Deo confti- jl tutus Rex füper (r) Sion montem fànctum «jus; idémque verus Sacerdos, & Pontifex ; "T mirt, juxta:Pfal. 109. qui incipit : Dixit Dominus k Domino meo;:- Ubimanifefte Deus Chriftum m alloquen$ , ait - w es Sacerdos i etevnum; cundum ovdinem Melcb Quufmus ij fedecb. Qui- Pfalmqä golt ab'pfo Davide compofiïl-s eft. - "(n) Jn verbo Tefus. — " i (o) Ad. z. (p )Ac'f :7 M'(q) Aö?. ls " (» P ql ?. $ CA. e66 CoMrPENDIUM yITE- ss tjb COCAPUT XVIL. . us dumij Quilis fuerit fermo Domini Jefü. date ]l (&XIICE Ermo. Jefü placidus, amabilis, multà gra- v tià conditus erat: in' quo nihil füpercilii tinde inerat, fed cui tamen fua non deeffer authac gilo ritas, longe diffimilis fermoni Scribarüm, & PT Pharifzeorum. In ejus enim fermone erát C vigor quidam perfectae doctrinze, & genuin d veritatis vis afllabat animos auditorum. Quáà hs re fiebar; ut Nazareni mirarentur in verbis hi gratiz , qua procedebant de ore ipfius ; & i omnes teftimonium illi darent , üt (a) Lucás dpite Uil àit: & poft peractam concionem in monte; admirarentur turbe füper doctrina ejus, quód W. F. doceret eos ficut poreftatem habens, & non Qtrjf ficut Scribe eorum, & Pharifzei , üt b Mat- C ttr theus fcripfit cap.7. ubi Greeca exemplatia LU l fic habent: i£emscovro oi 0yo: turbee ftu- dlem 1 pore percellebantur. Voce utebatur clarà: lbxm & fonorà, qualis decebat talem Evangelii t preconem , & qualis in confertiffimà turba [ multorum hominum millium exaudiri poffet. Cllplmu' Quam vocem etiam intendebat nonnün- !l quam, ob; eandem caufam, üt (c) Joan. cap.' tl d 7- & 11. cum doceret in. templo. : Illis:enirti N l'-'(xagis clamäü'*c dþicitur: üt dicto cap.- 7. F iiü- Wl vuf[nno HQM kä) Luc. 4. — (b) Mattb. 7- | i (c) J'oan. 7. Sic Luc. 8, ( Jj | ! 3 267 l D. N. ]esu CnunisTI. zgz"/]zvmlg autem die 1dgno f;jzlïbz'mm ,.jlaþaf ]e: | [ M Jus , &2 elamabat , dicens. cap. 12. Jcfus autem , , clamavit , €7. dixit : Qui credit in me &gc. Ufus j j ru! eft autem fermone Syriaco plerumque: qua- iliite li.fcilicet vuleus utebatur , qui jam non pa- rüm deflexerat ab. Hebraica lingua antiqua; ipcil D quà Moyfes ufüs eft, & Prophete. . Id enim hz voces declarant ; quas. attulit: (d) Abba; f né at h (e. Cephas, Mammona, & fimiles; quas ajunt effe Syriacas. . Inter docendum autem fzpe ;en*uinf l ll Hebreum íermontm antiquum inrermiícee VELUIS bat:-ür cum in fynagoga Nazarenorum reci- $ tat, atque explicat inteorum Ifaie locum, ex ]u capite 61. quod ficincipit juxta Lucam cap. 4. TOf Spuvitus Domini: [upev me: propter quod unxit ,qui me...Evangelizare paupevibus snifrt me , [anave V n coutvitos corde, pradicave captivis vemif[onen Mi 89 ca'cis vifums dimitteve confra&los t vemi[fo- d üem ,. pradicave anmum. Domin acceptum , £5 puti g diem -vetributiozis. Atque oftendit , illum Qi locum. de.fe fcriptum : quippe Propheta ?l aperteintroducit ChriftumDominum loquen- tem; üt pàátet ex his verbis, quz poft prin- [f of cipium immediaré fequuntur: Quia ego.Do« 1minus diligens judicium , €gc. — Item: cum alia .nnllR ! W plurima facra fcriprureg loca citat; & ex iis reconditiffima mvíteria eruit, & exponit, à &t [iit Sgibis, & Pharifzeis non animadvería, aut utat de j non fgtis intellve&a.r , Ut cum difp omercans — (£) rc- (d) Hieron. de nom, Hebr. A (.e) Hieron, ad Algaf. q, 6. tom 3. 268 CowPENbiuM VirE x (Éixefürrectione mortuorümde,g JMeffià flio David; fimülque Domino: item aliis locisde tindte; (h) filio Dei per náturam , & aliis (1) filiis müïzyï Dei per gratiam: De ( k) ceremonialibus ve- ninej terislegis, & operibus mifericordiz, five cha- folosnü ritatis: de (I) preceptis Dei; & preceptisho- jl minum: de (m? primo; & magno mandato: ti qt de(n) deftructione regni mundani, & infti- Htj tutione regni coeleflis, aeeterni; in quo paci- tsf lgb fici, mites, pauperes , humiles regnaturi fint: de Meffiz (0) paffione, morte, (p) refürre- D &iene: de adventu Spiritüs fancti, ejüsque Ed 71 ratiee abundantià: atque aliis innumeris re- t n us, quibus enodandis, fe Hebraice lin IDus , Lpiph h bit-dicc & omnium myfteriorum peritiffimum often- dit;'& quidem long? füpra omnem Pharifai- Quden Tuith c€ doctring/ modum; séque folum ténere claverm illam fcientie , de qua Pharifzi tàn- f | » Qüom topere gloriati fuerant. Quód fi quis enim non neplipenter verfatus fuerit in Biblicis NT gf, | T'ODUr fcriptis , 'compgri'e't , uhiverfuüm Jefu fermo- | ' & nem ï"fFfïP"???SV'C,QHFCXWH? effe , : — ,:Pef?fï&am W qu (£) MQ& tb, 22.. | (g) Lzuc. 2 0. [ . Mar. -42, v De«r (h) Soean. ro. - Matzsb.. i3. (k) Matibe ij tsl (D). Mattb, 22, (m) ZMaseb,. s — (n) Jom. 3. (o) Mat2b. :$, (p) Joan. 7, i Eä 269 D.-N. Jssu .CunisTI: pérfectam Cabale, üt vocant, rationem con- i lgt tihere;' arcanorümque .omnium. fitnpliciffi- 5(()fli miàm , veriflimam, (ublimiffimam , ac certiffi- üibis mamexpofitionem. .. (q) Eufebius dicit Apo- hd ftolosnullam aliam, nisiSyrorumlinguam no- efislle viffe: -quà etiar Chriftum ufüm (r) Epipha- LU nius credit,. quo gloriandi materiam adime- ret iis; quiob linguze Hebraicee peritiam cze- gt 1 p* teris fefe .preelaturi effent ;; átque etiam alias j t linguas honoraret : utráque enim promifcue ufüs.eft, inquit. .. Ut cum in cruce ait : .Eli, efftte sjüsquö Elilemas abachtani. . Eli, Eli Hebraice vo- as tt* ces fünt:; lemas abachthani , Syriacee. uod ) f0 Epiphanius de illis verbis fcribit, idem lice- [ ; bit-dicere de his vocibus , 'Talitha cumi; - fi- nf quidem juxta exemplaria Greca . legamus. " kénere " Talitha enim Chaldaicá linguà puellam figni- j t ficat: Cumi veró fürge, linguà Hebraicá; v étiti quomodo in (s) Canticis ufurpatur cap. 2. ibi : DA Surge, propera. .. Alii putant Jefürn. in cruce féio- ronuntiiffe Lama azabathani : quo modo j f &c verba Hebraicé leguntur in P(almo 21. B'Vd'rs)' in.quo Chrifti paffio defcribitur.. À .CAPUT XVIII. De more fanandi, & benedicendi. Um à docendo ceffaret Jefüs, íanabar V omnes egros, five ipfi períe hoc bene- cium u "(q)' £E " (r) Epiphan. ber. 6g. cont. Arioman. (feb, lib. 3. *taþï;.' de fDemonjlh Ehwrlzg.l (9 Cant, 2. ^. * 276 CowbkENDIUM VirE: gl ficium preítarr poftularent, ü—v?-ger*-.äli:üs'; & Inm Sanabat aurem plerumque per impofitionem node, d inanuum, aut per attaétum veftiimentorum: quandoque folo verbo. ^ Rurfüs modó per i« dit éontactum folüm; modoó alià re adhibità ; ve- qm, ib lutiluto, vel fpuro. - Quibus divinitatis (üe g. wimi inftrumentis uti voluit, ut conftarct; ab ipfo proficifci virrutem miraculorum. ^ Subinde quqie Qunque autem exercebat & aliud beneficentize genus; Qontem quo teftabatur liberalem, ac promptam erpa Vlglllä n ómnes gratificandi voluntatem. 'Parentesof- ferebant liberos fuos infante$, ut eis manus m Videbant ad contactum ejus d imponeret. leTeye fupere omtes morbos omnium generum. Eundem contac&tum fibi profuturum confide- - bant ad fetvandum eos in pofterum à (a) mor- bis,ruinis, demoniis, caterísque incommto- | dis, quibus illa aeras obnoxia effe folet..-Tllos puceros complexans, inquir (b) Marcus, €7 [: zmponens wiamus fuper illos, beuedicebat eos : five; Nlis f eos. ür(c) Euthymius interprgtatur, fan&ificgþ;ä I n üt lm GAPUT XIX o dbip. De modo orandi Domini Jefa...: N "XOcendi, fanandíque laborem oratio exci- J piebat, hec fola animi relaxatio Chri- N fþ à continuo labore erat. Sic poftquam | 93l i Caphar- Hs (a) ()ng m Matt ä, '.Qf -t-raf*ï-'. 7- b) Mar. 0. W (c) Eutbym. in Mattsb. «9. ( n 271 D. N ]tsu Cnnis rt Capharnai totum diem docendo tranfeg iffet; ofitine &.fanando omnes; narratur imultá. adhue entorttr nocte, fvwxyov Aiay , five, üt (2) Marcus ha- ) i nb bet, diluculo valde, egreffus in defertum lo- cum ; ibíque oráffe. Item in monte totam Yiv at o no&tem orando peregiffe legitur: Éva perz ï 8 hi vethans in ovatione Dei ,inquit| b ) Lucus.. . Eo bj siin quoque tempore, quo faturaverat turbam quinque millium virorum; füb no&tem in (c) d uf montem afcendit, ut oraret: deinde quartá C Q vipilià noétis venit ad difcipulos ambulans : n fuper.mare. . In montem (d) Tabor quoque m u relictà turbà afcendit , ut oraret , unde poftri- die reveríus eít ad tur * 4 ; ofetur bam,; magno -defideriq onfide ipfum praftolantem. 4 4myr Qm- m APUT. X x , Tlor Y d De | fomno Domini Jefu. : " TRU ? 1 N his virtutum ftudiis Jefus perpetuó vct—j ;l » " abatur, adeó intentus in omnem occafio- nem procurande falutis humanz, ut vix onum fibi reliquum faceret ad capiendüm cibum, üt alibi (a) declaravimus, aut etiam '[fefu.þ. mnes noétes fomnum . Et quidem (b) info p um diuisibledis y Q ïaä*Mar. 7, (j y (c) dMatib. , (3) -Loc. .. , (2 Lib. de claritat ( t(ü. 0. ; if;' g!ar 4:'7: cap 6 t 272 CowrrzNDiuM Vrr £. eceteitiatmn duxiffe, nuíquam autem dormiviífe inveni- teredita friunem, tur; praterquam in (c) navi; cum illa validà .tïempeüate jactaretur , & jam pené fluctibus oftcum obruta effet... Nu(quam alibiapertéfomnum inercpav cépiffe perhibetur.. "Tantum id fübodorari W-w. : licet ex cap. 1. d) Marci; ubi profundà adhuc nocte, poftquam furrexiffet, dveac , ad oran- ' ( dum egreflus effe dicirur, .. Innuirur-enim paulüm indulfiffe fomno. . Nam hec vox; Undde] dvsgd: ; id fignificat, eum furrexiffe & fomno. Sic enim ea vox ufuürpatur Luca 22..quo lo- co Apoftolos & fomno excitatos. Domirius 4 f orare jubet, his verbis , Zvecdvrec axgoaw- titiag. x«9s , Surgite ,. .& orate,.. Quanquam per- inil Pl petuum . non fit , ut dvagnras , vel furgere dicantur qui dormierunt. . Nam eodemloco Q Lucz Je(us dicitur dvasde d7rà T/c argortu Yi ftpem furrexiffe ab oratione , qui non dormierat téfm pr( tamen. .De fomro Domini Je(u nihil preete- Siig rea comperire potuimus. . Jefus inunamibe; Cy ne promerendi curari ad eum modum in i cumbebat, ut in nullam aliam partem animo hi qu traheretur : in tantum ablegatà à fe terrena: Torn rum omnium rerum curá, ut oblatum . fibi þül]pt denarium , vulgariffimum nummum ; diffi- üt j inulaverit fe nóffe , velüt per imperitiam, Quéni Er.cum & .Furba qgidgm rogaret eui In i here ) Matth. 8. Marc. 4. ibi : Super cervieal dormiens. 'Theophyl. interp Marc. 4. * - rgtatur & - r qee o d M (4d) AMare. . - | ä E D; N. Jesu CugisTI.— aT [ int haereditatem; quam habebat cum fratre com- TT munem, dividere ipfum fecum juberet, quod fhitis officium honeftum, ac pium effe videbatur; f inerepaverir hominem , & (e) dixerit : 1425 : A ib mecouflituit judicem ,aut diviforem fuper vos Yij d , ilurr Mu hec V Unde Jefü fumptus fübminiftraze- n efom tur ad res neceflarias.. qnh Uocirci mirari eft , unde Jefü fünptüs Jomirti "fuppeteret ad res neceffarias compa*ä ap raridas, rumr ipfi; tum Apoftolis ; quos i um pe familiam fuam receperat , toties mutantibus hupit locüm , & uni Evangelii negotio intentis: n euin & ipfe pauper eflert ; & Apoftoli ; qui f um 'erperuó ei aderant , etiam ipfi auperta- ymietd o j tem profeffi, propria bona (a) re quiflent. )pat Sanéconftat Jefüm modicam pecuniam poffe- nam diffz; in ufüm fuum, atque. Apoftolorum: um J fed cujus necipfe difpenfator erat, nec caete- u i Apoftoli, fed folus Judas, infimus Apofto- qetidt lorum : ex qua pecunia quod füpererat, iti n paupéres erogabatur. Fáratione factum eft; H;m' ut Jefus praemiferit difcipulos ad "Samarice quendam (b) vicüm, ut pararent diverforium: Pefmäm: deindé ul y i & in (c) Sichar, ad emendos cibos';" f od rurfus d Xe) «Lac. 1. :WW -(a) Mattb.. 79 . (b) Luc. 9. Sc) Joan, 4. " 274 CowPENDIUM VIT É Ht — rur(üs Hierofolymam; ur(d) parar"entag';nüm milim Pafchalem. Idcirco cum in ultima coena di- te Gall xiffet Jud«e, ut; quod faceret, id faceret citó; Tnem Apoftoli credebant eum precepiffe ; ut .ea tiodier compararet, quibus opus erat ad diem feftum; picunia aut ut egenis aliquid. daret. Porró. hec pe- fvendt cunia proveniebat ex liberalitate amicorum; pitanr] quos vel ftudium pietatis, vel beneficii acce- Im t pti memoria incitabat ad rem Evaagelicanr m qut fubfidio rerum fuüarum adiuvandam. Ita (e) lt Lucas teflatur, non folüm viros, verüm etiam quedm mulieres complures Jefüm fecutas : quee fa- ET nare erant à fpiritibus malis, & infirmitati- Ambrof bus.. Inter quas erant Maria Magdalene ; sundem Cä(fe 101 Johanna uxor Chu(, procuratoris Herodis, Suíanna;.& aliz inultze, quae miniftrabant ei Tatet ; de facultatibus füis: mir? hanc rem tempe- ia rante Chrifto, ut, cum per divinam poten- hofpiïi; tiam omnia poffet, tamen propter eam, quam «t fuüfceperat , humanz nature infirmitatem 5 Qm; q non.femper exereret prepotentem vim; & omnipotentiam fuam. Poterat fine cibo fu- p flentare vitam , ficut fecit in (£)'deferto Ju- Dtedin daze: aut fibiipfi parare alimoniam, quomo- petp & fi do MoyfesIfraélitico populo (g) manna prae- b píe.(h) IOPT uit in deferto ; & quemadmodumi | ;mqlti— tem, qu (d)k '/;bfatt/g. 26. Joan. 13.. €) Luc, 8. (£) Mattbh. 3. ( (2) Exed. :6. l) (hb) Matih. 14, ) $i — D. N. Izsu Cmnnisri. 275 rfxvültitud-i—rïi cibum fübminiflravit in folitudi- ätagnua con ne Galilez. |Verüm immutare noluit com- U munem naturz legem. (i) Bis tantüm mul- d tirudinem paviffe legitur in deferto : femel nfny pecunism proferri juffiffe & (k) mari , ad ex- hp folvendum tributum : femel atque (1) iterum YcOrQT pifcantibus füppeditaffe pifcium | copiam, ( a Tunc tantüm promebat. porentiam fuam, Vrl cum aut neceffitas , aut fidei ratio poftularet, Ti Porró Chriftus ut ab amicis porrigéntibus Tb quedam accepit, ita nihil exegiffe lepirur , li f ä üt Cajeranus docet apud Sixtum Senenfem., m Ambrofius veró Compfenfis Epifcopus, apud jlone; eundem(m)Senenfem afferit, Chriftum mendi- 'kl'Odis.» cáffe locum, ubi Pafcha cum difcipulis cele-- j braret : mendicáfie afellum , quo in urbem fan&tam invectus eft : mendicáfle à Zacheo a [ hofpitium : item à mulieribus victum. — Et | PQR&' i yqui ; addit ;; damnatam ab Ecclefia fententiam eo- rum; qui contendant eum non mendiciffe, n | um Atque in hunc modum difputationi funem | 301 'ï precidit. ...Nos hanc difputationem non in- ao gredimur:tantüm hoc dicimus ; nos nondum quot perfpicerequomodo mendicaverit Jefus, cum ea faceret; qua à Compfenfi Epifcopo me- Dd Pm p morantur,; quód regiam quandam dignita- ï; ultï tem, & authoritatem pre fe ferant.. Nam quód afellum adduci , & s cænaculum .adornaj 9 3 ri () Mattb. (4. Q? i. Tk) Matth, 1 7 ()) Luc, s. Toan, 21. . r (n'g Senen. Aynuot, :9. lib. 6. 276 CowrrzNbiuM VaT : 12 ia ri juffit; ea (n) Euthymius cum imperio, & authoritate-facta: interpretatur , tanquam ab omnium rerum Domino.. Quód apuüd (0) Zacheeum divertere voluerit, hoc à Chrifto D fidei triburum, & à Zacheeo pro-magno be- [ neficio acceprum eft. Quódà (p) mülierie bus.oblata fufcepit ; nondum videmus cür p propterea.mendicus potiüs dici debear, quàm al pauper; fecundüm Prophetiam- (q) Zacha- Tüfy n rig. . Verüm, inquit Compfenfis Epifcopus, iif facra fcriptura Chriftum mendicum nominat, Dottm Sic enim de eo fcriprum eft in Pfalmo. 35. fetiy Qmp Mendicus. [um , &9 pauper : Sept. m Twyte w axiwe. 'Sed .fciendum ,. pro- his vocibus; qunt Ver ür mendicus, & pauper, Hebraic? effe ani ;X ebion.. Quarum pofteriorem. certum eít iq Verüm fignificare pauperem , unde Ebionire dicti funt: alteram, quam inter res réddidit men- w l em, & affictum. It dicus;,.pauperem , humi () Qu vox itidem eft apud (r) Zachariam eo p loco;.ubi fic fcriptum eft : Ecce Rex tuus cez T. niet tibi ju[lus, €9 Salcator. . Ip[e pauper; ani. &il Ceeterüm quantum diícrimen fit inter. men- lib dicum., & pauperem , Texóv; ; "&wrai; Vil (s) Suidas docer, & proverbiaantiqu Bu trant. Y4 - licii (9) Eurbym, in A(Ja?tb. 21 Q 26. etian (o) La ep. poy (pl.Lac. 8. (q ach: ass (r) Zach. o. ; () 1 0 1 (s) Suidas in verbé -n?g)xög. Gee T 277 a D NJESUCHR ].S Ti ii c' m A p 0 JCAPUT XXIL - hr ;gnö h. . De rátione vi&tüs Domini Je(ü. nils I&üs Domini Jefü fimplex erat, ac tenuis, ais at - plerumque panis, ac pifciculi , & favtis mé o llis...Nullo enim alio cibo ufus effe legi- d rur, nisi in fefto Pafchae. Quanquam feré Kcopis indifferens fuerit circa cibum, atque etiam yrminit potum..: Nam neque cum Nazareis, & Ef- E fenis omnino abflinebat à potu vini ; neque ij cum Pharifzis bis in fabbato , (a) fecund8, & OäbUSr quintà Ferià jejunans ; à certo cibi genere; äüii-& | Verüm & vino moderaté ufus eft, & aliisci- u & bis, quibus ceteri Judei utebantur. Id quod zi verum effe, teftatur illa comparatio; quam m Jefus facit füi cum Joanne Baptifta..— Z/ezi? , jb (b) inquir, S'oaznes Baptifla neque manducans panem, ueque bibens vinum :-e9. dicitis , D«eno- II nium babet. u V'enit filius bominis mauducans, TTE €7 bibens : &2 dicitis: Ecce bomo devorator, G r risd bibens vinum; amicus publicanovum, 9 peccato- gzmïdi vum. .. Joannes infignis aufteritate vitze, jeju- nans;, & in tantum abftinens ab omnibus de- : liciis ciborum , ut nihil coctum fuümeret , éetiam, (c) panem renueret; & aquz poror, populum provocabat ad poenitentiam : Jefus 3 autem (a) Epiphan. lib. «. bey. 46. fam. 1. (b) Lwc. 7 Vide S. Thom. par. 3. q. 49. art.2.. Q (qg. Lidolph, Cartb. par. «. cap- v7. ! m 578 CowrENSDIUM ViITZE I6 po autem veniz largitor ; humanitate, & facili- pare tate quàdam morum ufüs, ad Evangelii pra- fT tiam, & regnum Dei ( d) omnes invitabat , T.der etiam ad peccatorum convictum difpen/áto- ( o rie aliquatenus fe demittens, ut omnes ad fe Idcirco ad convivia non folüm qime traheret, Pharifzeorum , verüm etiam publicanorum , nati Dom vocatusacceflit, iísque vefcebatur, quee appo- brict nebantur. . Quse res quamvis optimà ratio- ne inflitura eflet, tamen criminationem Pha- Q CODVI rifeorum non effugit, quin eum(e) vocarent vini potorem, & voracem. -Non ób id qui- Jdm fl dem, quód cibum immoderaté fumere vide- I retur, aut potum : verüm id vitio dabant, primüm quód vino uteretur, five quàd effet fangb & d (£) civozrórsc, hoc eft, vini potor. .Cum Jo- fürm annes effet aquze potor. Deinde quód vul- DAtio. paribus cibis uteretur: cum Joannes vefcere- adfue; tur locuftis, & ipfi frequenter jejunautes ab- ftinerent ab efü carnium. Ob eam caufam Düm (lorn Qd-yor vocabant , comedonem. Si enim in- Qu temperantix fpeciem aliquam objicere po- tuiffent, ejásque vel umbram tantüm vidif- Cibul lp e fent; utique id non erant tacituri tunc, cum acerrimé cum eo contenderent in templo, adc eámque audirent conteftantem omnes, ac(g) tanq Ieba dicentem: Quis ex volis avguet me de peccato? Iehs ge- QCum enim nullum verum crimen impin re d ) (4) Vide S. Thbomam þm'. 3Q 4. art. 4 : (e) Mattb. i5 (f£) Mattb. 1. : D. N. Jzsu Cuzis7 273 —2 &i re poffent, impotentes animi maledicta fc;m— gerebant, (h) dicentes: Samaritanus es tu , es | - r ib demonium babes. Nam &alio tempore, cum EOY in templo docens fic (1) ait, Z'mmn opus feci, mey €9 omues anivamini : fatis declarat nullum aliud crimen fibi folere objectari, nisi hoc, quod Y f JDIUR fanationum. beneficia àn. (abbato . exhiberet. Porró quanra in conviviis temperantia, & fo- TAU nl t brietas Jefü fuerit, manifefté probant perpe- emplt tuz ejus; gravésque difputationes habitze cum CcOnvivis. Nam fi quis advertat ; comperiet 'Ocarent il qui- Jefüm , ut ad fynagogam , fic ad convivium acceffiffe. Utrobique enim docebat, ac di- evde (bat, fputabat cum Scribis, ac Pharifzis : utrobique fanabat , utrobique turba aderat. Doctrina, aid (w & difputationes ejus in conviviis, exponun- rur multis locis, üt Luc. 5. 7. 11. 14. 19. Sa- jv natio hydropici cap. : 4. Quód rurba ubique vf Jtesd adfuerir ; probatur ex Marci 2. übi fic fcri- ptum eft : E£z fa&um efl , cum accumberet àn y Cf enit ! domo illius , fciicet Levi , multi publicaui , & peccatores femul difcumbebant cum Sfefu, c2 di[- i" ii j l cipulis ejus.. Evaut enim multi, qui 9 [equeban- j V^ Iuv eum. Non dicit vocatos à Matrheo ad iM g ad convivium , fed fecutos Jefüm. multos , templü tanquam umbras. . Ubique plurimi fe inge- e üv o l rebant, ut fpectatores effent eorum, que ge- | m Fþ es doctring Jefu, Sed nF V ;:ebantur, & auditor f K S 4 -quo- (g) 7oan. 8. L (h) IJbidem, Si) goaa. 7. 280 . M — :CourENDIUM Vl TAE quoniam domus pa ucorum cap g'c':es Efä'nf:t-,"rä- quode Tumz liqua turba fectatorum , que ab ingreflu ar- €ebarur, praftolabatur foris;; Ut Luce t1. itos & 12. fa&tum effe .dicitur : ubi Jefus: à quo- Qu dam Pharifeo ad prandium:invitatus recu- gip nte buit; & poft longum fermonem ejus; Cepe- vunt Pbhari[ei, inquit ; €7 Jegifperiti graviter lts « ton] anfifleve , ? os ejus opprimere de imultis, iuff- diautes ei, e9. quaventes aliquid capere ex ov lx €jus, ut aceufarent eum; — Multis autem tuvbis nqu concurventibus, adeó ut fezmvicem conculcavent, quod $9c. Hoc loco Grecaexemplaria pro his ver- qey bis; Multis autem tuvbis (*) coucurrentibus, frnt, flc habént : áv oic ivricvvae 3e«dv. jwgidd'wv n $xv ; hoc eft, interim dum ifta fiunt; mul- &oh tis tüurbis concurrentibus. Nam he voces videl wæ; ügzjificant interea, ficut iv s v d. -- titji Vifs Q Q 2 CAPUT XXIIL : tidg uin ; 1 — Deveftitu Domini Jefü, . emp Q Fftirus Domini Jetu compofitus fuit ; -à - fanctis moribus, & doétrina nihil difcre- lt ts pans, neque vilis, neque fumptuofus : nimi- rum ralis, qualem Apoftoli ex ejus difciplina Tüng cogmimendanr. Sic enim Paulus vult mulie- zes-effe (a)-habitu ornato, XaTa.goAT xeoidieo, D i iBiseiidp- f) (d) (* Alias circumj&ntiäg:. ( (2) s. T'ím.. a, " D;N. Jesu. Cunrs T. 281 M modefto, & epifcopum ( b) xäamovr; mna- d Ua tumz hoc eft; habitu uti vult minimé exqui: J , fitos:& neé fordibus, nec pretio notabili. m Quocirca credimus Jefü veftimenra non ma- H - gni pretii fuiffe: verüm non ira vilia, ut-per n contemptum:difcinderentur à militibus, Mi- Ti lites-enim ;--poftquam : crucifixerunt: Jefum, h tton láceráffe per contemprum ; fed divififfe qu veftimenra-dicuntur : eáque (c) partiti fuiffe li án quatuor: partes, ut quisque (d) tolleret, ol quod fibi-forte contieiffet, non fublaruri uti- lo vt que partes::nifi diflutee alicujus prerii fuif- NZW ! fent.-:- Praeterea Joannes dicit, milites ideo gm'ä*wv non-fcidiffe tunicam, quód inconfürilis effer, Gob id fciffa inutilis futura , quam alioqui m (008 videlicet partiturierant. . Quá re fatis decla- rat;;reliquas veftes non per contemptum di- [ vifas, fed quód id commodé fieri offet, Quód fi contemptus adfuiffet , videntur po- , tiüs tunicam inconfutilem diffecturi fuiffe , quàm veftes ceeteras, ad majorein fcilicet con- temptüs fignificationem. (e) Lactantius dicit, Ül i «arnifices de- Jefü veftimentis 'contendifTe, ( Porró quod ad. formam veftimentorum atti* j ii Bet, primüm tunicam geftáffe credimus »i- (£) - fciffa non fuit. i pfma -r&væ 3 qqæ à -:militibus muhe 5 H 2 (b) 1. Tm s (C) Joan. 19. d) Maxig. (e) Laclant. lib. 4. Inft. c äp'; 1$. . , &f ) jfeen, 1g, 28 CoMPENDIUM ViTÀ&- eÀ—À—— Hac tunica qualis fuerit , hoc indicio colli- téhti ere poffumus , quód (g) tunica linea Sacer- Eu j O 4 tum ; quae usque ad genua pertingebat, (disin itidem Grece vocaretur. yi7ày ;| Hebraicé (or chetonet, . ch) Euthymius dicit, veftem in- * on teriorem fuiffe, quze proximée corpori appli- C nl cabatur. . Altera veftis exterior fuit, togata- V tes laris, five pallium; qualem togam Judais ge- i 10 flare mos erat : cui in quatuor angulis fim- « po briee intextae erant, coloris hyacinthini. .. (1) * mt Eufebius, & Sozomenus teftantur, apud Ce- ls faream Philippi usque ad füam ztatem du- f u rre riffe ftatuam zreain Je(u, qua ejusmodi.ha- etor bitum prefeferebat : qua. pofita credebatur Pap à muliere fanguinis profluvio ab. Jefu libera- ta. tit Origenes in Matth. tra&t. 35. tunicam €qns inconfutilem, & ( k) ftolam Jefu indumenta nüdi -ponit. ] Tertium veftimenti genus , . zona Qs erat: five cingulum, quod pallium cingebat. Til Zonam illam (1) laneam fuiffe, D. Chryfoft. fim docet : cujusloco Joannes Baptifta pelliceam N gerebat. Quod ad tegumenta pedum atti- qui nér, fünt, qui nulla tribüant Jefu , eàmque N nudipedem inceffiffe putent. In qua fen- It tentia ( l (g) Hieron. de v (p) (h) Euthym.4n Mattb. 27. q/le; .[Z:cer'. ad Fabiol. tom 3. l (1). Eufeb. lib, 7. c. 14. Ecel. bifl. Sozom. lib. s (k) Joan. in Apocal. vidit fimilem fllio bominis ve[ti- (n demiflà cap. 1.« tum podere 7rod* P;Ey » id efl , vefle usque ad pedes (1) (0) ( Cibxyfoft. ià .Maiib, $, oþ&re imperfeti.. Hom. 34. u) D.-N. Jssu Cumisri. 1000 tentia B. (m) Hieronymus eft in epiftola ad * N Fuftoch. Moyfes, inquit, & Jefus Nave nu- vt disin terram fanétam pedibus jubentur ince- hu dere : * & difcipuli fine calceamentorum € € lomit "onere, & vinculis pellium ad pr&dicatio- &c p nem novi Evangelii deftinantur. Et mili- topit tes, veftimentis Jefü forte divifis, caligas lpsre non habebant , quas tollerent: neque enim [ . i poterat habere Dominus, quod prohibue- n.li ratíervis. Loquitur de cálceis, quos ca- i lipas vocat. " Sed qui credunt id perperuum and fuiffe, ut nudis pedibus incederet ; equidem od errant : Nam quód calceis ufus fit; Joannes Jebalt Paptifta teftarur, cum fe indignum pronun- Aibitt tiàt; qui folvat (n) corrigiam calceamentorum ünicam Credimus autem, Jefüm plerumque ejus. üment nudis pedibus ingrefï'um. Id quod in cal:- , Ti dis regionibus novum non fuiffe , Erasmus multis exemplis docet. Plato ob eam cau- ]gebä[, ;ryfo fàm Socratem (0) dwvzád'wroy vocat, non cal- [ 'ceatum, five nudipedem. Genus calceorum, m at quibus urebarur, fandalia fuifle videntur; i quorüm ufüm permifit Apoftolis. Quales Romanorum foleg erant, quibus plantarum ) (ïn tenti *calces tantüm infimee tepebantur, üt Gellius ceetera prope nuda, (p) ait lib. 1. no&. Att. & teretibus habenis vincta erant. * Quoti'es — aliquo j Üj (m) Hieron. ad Eujlacb.. de Cufl. vir. fom. 1. "(n) Luc. 5. " d (o) Plat, in Pbad. in principio. e() 4« Gel. Tib. 15. cap. zo. ned. Attic. 7!15' 284 CGowrENpiuM ViTE aliquó proficifceretur, nunquam curru, dut jumento vectus tràditur : Nisi in ultimo fe- fto Pafchee cum fpeciem quandam repni ex- terni preebere vellet, quae.Chrifto- conveni- h Den ret, ut impleret vàticinium Zachariz ca Pl 9' - ubiait: £v[ulta fatis filia Sion ; Jubila filia- Hievu[alem. .. Ecce- Rex tuus venie * tibi uflut, 1 £2 Salvator. Ipfe pauper , eg ajceuden $ fuper afmnum , & fup er pullum filium afme. 5 5y di: tünk bumi [perdam quadvigam ex Ephráim ; eg equum de Hierufalem : €g diffpabitur avcus. belli -9 1o: plep-is quetuy pacem geutibus, €gc. Non füper equum; pell aut mulam fedit , fed füper pullum afinae ( TG8 omni Manifeíté enim Joannes Evangelifta. refert eum fediffe füper (q) afellumy dveiov ; & (£) d Went Propheta , fuper afinum , chamor; 'Et pul- lum, air, filium afinarum, ben Natirioth; -Nóf PïOp! equo; aut mulà vectus eft, fed afino. - Con- j. 1d pm trà atque de filiis Jair . ; & Abdon fcri ptum eft NüN inlibro (s) Judicum. Illi enim federunt füs ia per aiarim , pullis : licet vulgatus textus ad- LE dat afinarum, quz vox nec in Hebraico té- Thni xtu, nec in Sept. reperitur. . Porró Munfte- Qu b&t : rus docet, aiarim accipi etiam pro pullisequo- rum, nori folüm afinarum : & Jofephus in- Til terpretatur, filios Jair, & Abdon fediffe füper u dici eq t a, vt ew aiolcovc. uos; & equitandi peritos fuiffe.- Iwwedw,;ï s c (q) 7oon. 1:. qpin &c) Zacb.:9: Qbu (s) 7::4' Ioa' ;: j CA a ,,,,, p ^ L M ass 84 D. N. ]äsu Crmrsfr,w Im, d m m »4 Dereliquis exterioribus moribus, ?9- « .. & fattis Domini Jefu.. E " ;ZE(,.;gf&tö fünt, quz de exterioribus Domi- liuhi n fuþ* i * ni Jefu moribus , & factis comperire po- i tui niüs, perfe&tee. modeftize , temperantie; "u bumilitatis, charitátis, omnimod« . bonitatis plenis. .De qualibus rebus pauca ab Evan- u geliftis fcripta fürit , quód Jefüs minime cir- equum * Ném ab j du J ca res eXternas occupatus fuerit. l t omnibus fzeculi negotiis fepregatus; huicuni U &t) rei perpetuó, omribus horis, oimdibus mo- mentis intentus fuir; ut falutem hominum fgi , N propagaret, & Dei ploriam illuftraret; atque id perageret, cujus gratid venerarin mundurm. C uid Nunquam ab eo quicquam geftum eft; quod yit ad curam. hujus mundi pertinerer, nisi qua« d tenus mera neceffitas exigebat aflumpte hu- Ts manitatis, - - Semper in publico aut docebát; aut farabat egrotos : in feceffu aut difputa- gl seqUO' bat cum difcipulis , aut orabat. . In victufo- brius erat ;in veftitu mediocris, fomni mo-^ TE dici,autminimi, "Reliqua omnià; fermo; nu- f tus, geftus; inceffus , a&tiones; & cogitatio- quM nes omnes ad unum fcopum tendebant per- apendi minifterii falütis humanae. .. Illum (a) faceret cibum fuum Chriüqs enyeh d1x1t, ut AVOlun-:' (O fï'oan 4« Cä'» * 286 CoMPENDIui»r VtTJE voluntatem Patris fui, & perficeret opus ejus, plen Certé magnum quiddam efle oportuit. - ad expl fure quod efficiendum filius prepotentis Dei uni- genitus & celo defcendit Nequaquam ab- &ir jectum effe decuit; aut ad hujus mundirecu- . gum las demiffum. . Non enim ideo venit, ut re- pet! gna infaufta , perituras opes, aurum, tot mi- j UE Íeriarum caufam, fplendidos, fed infelices:ti- an tulos aut fibi (ümeret ipfe, aut aliis concilia- birà; effes ret, aliáque ejusmodi , qua ad vanum ali- quod. folatium ab hominibus expeti folent: Va verüm ea de caufa venit, ut hominem, quem ia ad fui fimilitudinem creaverat ad immortali- boty tatem, eum , jam fuà culpà lapfum in interi- tem; tum, reformaret, & reftituerer ad vitam:hoc gt eft, ut peccata hominum in fe füfciperet , & ptol expiaret, & veram perfecte virtutis viam hu praeundo . monflraret , per. quam illum ad lts eterne vitee confortium reduceret. pedi CatiQ Qüte CQAPUT-XXV» (à)c s Conclufio hujus tractatüs. I .A D hunc fcopum omnia referuntur, qua- Alij Á cunque ab Jefu à nativitate ad paflionem, Ticli & mortem usque gefta fünt, huc mores; X üs; facta omnia, huc doctrina, & miracula fpe- ml tant. Mores, & facta abfolutas virtutum omnium. formas continent , nec usquam-à Qua & ipía doctrina ) doéctrina d;[Tentiunt. ) plena; : « Mu D. N. Jzsu Cinisri. .287 t plena; confummata , omnibus füis*numei*-i,s Ti d b expleta fuir : confentiens lepi naturze , quam eitri fuce puritati reddidit : non abhorrens à do- étrina Philofophorum, quam correxit, & va: m d | r gam, atque errantemin viam reduxit. Huic [; UH'C- perfeécte, & divine doctrine Je(ü nova; at- A0f que inufitata miracula adfítruebant fidem; ls Qu:e quidemin omnibus vire partibus adhi- ondlie bira funt ; ut quemadmodum conítabat eumm um d- efle verum hominem, itidem conftaret efíe (olent: verum Deum. .Hoc enim facto opus erat qui ad confirmandam fidem , & fiduciam corro- t borandam.- In nativitate, & circa nativira- inre. tem füprà probavimus fimul & humance fra: m gilitatis ;; & divinz potentiee indicia ubique f & prolata. In pueritia; atque adolefcentia, nul- i v la; uti diximus, manifefta argumenta divini- um tatis praebita fünt , quód id nequaquam ex- pediret. Reliqua, qu totó tempore pradi- cationis liberà voluntate egit; utriusque na- ture veritatem demoníftrant. Veluti quód (a) efuriit ex humana infirmitate , cum apud 5 Hierofolymam : man& . accederet. templum: fed Diviná potentiá virentem ficum arefecit, Qu Aliis temporibus fimul cum turba fáme pe- a riclitatus eft in deferto : fed paucis (b) pani- fe5; Ó bus; nunc quinque, nunc quatuor virorum T millia pavit. (c)Fatigatus eft ex itinere, & (j — -9 - fitiit; i (a) Mattb. 21. ol (b) Mattb. 14. && 15. (-cö gean, 4 FP 288 Cowx?rNp1UM Vif £ — —— — fitiit, cum per Samariam reverteretur in Ga- teri, lileam : fed mox Samarirane peccatrici fe- A tT creta detexit , & fe homine majorem often- ho(li dit. Somno oppreflus eíft in (d) navi : fed duit evigilans,ftatim verbo validam tempeftatem o fedavit. (e) Flevit fuper Hierofolymam : mmj fed lamentabilem illius urbis cafum, foli Deo l) p notum , praedixit. (£) Lachrymatus eft ad Wt fepulchrum Lazari amici fuüi : fed idem omni- tefur potenti voce jam quatriduanum illum, & fce- vt:í tentem, revocavit in vitam. Paupertatis in- que1 commoda tulit ipfe, & duodecim Apoftoli; Prop ac Septuaginta difcipuli , (ine ( g ). facculo; liqu perá, & calceamentis ad predicandum Évan- hi elium miffi : verüm diviná ejus providentià W p factum eft, ut nihil eis (h) deefler urgente $ Di neceffiate, — (1) Mifericordià motus eft fuper tlo viduam Naim : fed ftatim tactu loculi, & Tett potenti juffu, filium ejus, qui mortuus effe- rebatur, excitavitad vitam. In paflione quo- que, quz maxime alieno arbitrio regi vide- ( batu r ) ar eft ratiorerum geftarum. — In hor- V d to po graviffimos animi dolores; angores, cruciatus capi fe paffus eft, & ad füupplicium trahi; fed non priüs quàm armatam cohor- ;; t?m ) E (d) Mattb. 8. (e) Lwc. 19. (£). Toen. 11. (g) Lwc. 22. Lwsc,. &e. äx: ;;:; (h) Ibidem, Q) Lse. 7. H D. N. Jesu CanisTI. — " 89 inG. nb tem, & conjuratos Principes (k) proftravit. in terram , & inter cecum militum füroretu, lt "H hofti (1) decif&e aurisloco novam aurem pro- duxit. ^ Atrociífimis contumeliis affectàs , Atem j confputus, colaphis ceefus, flagellatüs, Pila. tutn judicem ingentis (m) conftantie miracu- du al lo perculit. In crucem fuffixus in fümmum conremptum. venit : at rerum natura Deurn J Qf teftáta eft. ^ In omnium confpe&tu exfpira- h vit : fed mox à valido (n) clamore. l'Deni-. aL vl que mortuus eft : fed ut impleret celebrem Prophetiam lfaize , in toto cap. $3. & 5o. ol lu quo capite 56. certum eft , ipfüm Chri- a n ftum Dominum paífionem füam exponere; üt patet ex his verbis initio pofitis : H«c di- [ eit Domnus. .Et deinde nusquam murtaáta Lt rfona in fine : de manu mea fa&tum efh loc. ll 58 h effe- r Ieieren ficut (p) faepiüs preedixerat, r efür- e qUO* rex-it;:-; T (L) Joan, 18. hn Luc. 22: Hilarius lib. to. de Trinitate , circa me pore diuni : Quomodo, inquit, ex deci(e auris vàl: jj nere contingente Chrifto reftituta caro auris eft? Unde inter fHluentem fanguinem , & poft ipfa de- o fcendentis gladii veftigia, & in ipfa truncati cor- ;eüh' foris calumnia exiit, quod non eft, & rependi- tur; quocaretur? Producens er t^ go hfæF aurem ma- nus clavum dolet , &c. (m) Mattb. a7. (n) Ibidem. - Ll 99 —— — CourrzNpiuM ViTX rexit tertio à morte dic, itidem juxta vatid- : nium (p) Ifaie, & Ofee. ' Poftremó aícen- u dit in celum , & mifit Spiritum fanctum; vin: quemadmodum ante mortem fuam (q) pro- pra Et mifit , & juxta Prophetiam (r) Joélis, ! ingn hactenus Ecclefiam füam gubernavit, atque Til5 usque ad (s; confümmationem fzeculi euber- naturus eft. Hic torus vite Domini Jefü ï curfüs, hic tenor à conceptione , & nativita- te ad paffionem, & mortern usqueperpetuus fuit. . Omni tempore, fingulis momentis , quezcunque ab eo gefta fuür, omnia ad de- clarationem fpectant affumpte humanitatis, fimülque bonitatis ; fapientie& , ac potentice prefentis Dei : ad exempla fublimium vir- é J tutum, & difpenfationem omnium rerum , ad negorium falutis humane pertinentium. Qusecunque in ejus vita contigerunt ; omnia eó diriguntur: etiam ea, quae maxirne exter- na fünt, & fortuita dici folent. u ge'poft ( '4 mortem ejus acciderunt, & refürrectionem, a eodem tendunt. Qua cum omnia tampro- bé fibi conftent, & prima cumultimis, & me- diis ita aperté concordent , ac manifefté ad preclarum, & Deo dignum finem conten- ä dant; nec usquam à Prophetarum multi$ (ze- culis | (p) Ifzi. 52 Ofza. c, q) Joan, 16. (r) Joel, s. (s) Mazth. uis. 251 d D. N. ]Jrsu CunisTL — Wi eulis praecedentium oraculis vel latum un- df | guem recedant; luce meridianà clariüs, di- (tom; | vin& providentie ineffabile artificium ,. & jpre preftantiffimum, ac confpicuum opus de- ]i monfltrant : cui nihil fimile in rebus huma- d ^nis inveniri poteft , propter earum rerum ;-uber- imbecillitatem , & murabilitatem. ij QIviti FINIS. 0s en[ii ) d de Yaf | tentiæþ : TV N um ) W O R Md / 227 Cs Q 7 "Qx MAAN. A ...... W — fu. ( Q&x "ï N 77/, i l o omnfa 3 q , CXI?f' S i ( Qnefty Y N mpro- ' & 5 N um .l/ / / ( hi , Qs kis l ft 1 al t d OW u — - — ÁÁ x T x)».m!;.. RA - A * v d ' & | M! n — - p as - E - 3 x al ln ii Wl ii a 1200 dl d E iab a RE d ( RVO MR g aL ao O i a d a 4 a d- RUO m " T " $ * n e w n i Rs ub rE ÉI E. d s. Mu MEEUE LA OU QEIT E MR tBR GE x í A NB EE V E Mdv a WV o M x k N " "p i 2 * e - WW N .H.MW * 5 MW Pa iersonni E d t PT m — ia — — "Hivw . s stl E x* — Ó ietssqrsel ubleuditatio- saelitoe p x 35 tb i ET | 20 em - &/iw 9 «»7-*!,894 p L,J 'fzf /fy/yf' C 74 5 —— " VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset E O Balance Q LLARITATQ -- n W TE : ä GLORLA E o ESU CHRIS N DOMINI NOSTRL. E Dum in terris veríaretur x CUM BREVI COMPENDIO DE REBUS EXTERNIS e ad vitam Ejusdem pertinentibus XENIUM ALMZE CONGREG ATIONI MAJORI ACADEMIC.E B. MARIE V AB ANGELO SALUTAT/E OBLATUM FIRCEBURGI ANNO DOMINI MDCCXXXVIII 'Tvris. Joannis Jacobi Chrt&Ophorx Kleyer, V erfitatis Typocrraphx r« Kothex EY Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com du av