Gh957_qt
author: Fritsch, Bernhard

.

NI2c511761261 021

UIIIIIIIILMILHIIITIIII

us Tübingen

EEEN.

DI

IIFN

aie Wr lan. —, en ri.

NSORIO IVDICIO

DISSERTATIONRS

QοVVſesS
E LABORAV 1 T
BERNARDINVS FRITSCH A S. CATHARINA SENENSI

CLER. REGVL.B SCHOLARVM PIARVM
D TN
DIETRICHSTEINIANO COLLEGIO NICOLSBVR GH
SS. CANONVM PROFESSOR.

CEI

CVM AFPFROBATIONE CEXSOXRVM
seveeereereeseeseeseeseeSορowον eooοoo ee
NICOLSBVRGI, D

LIITERIS FRANCISCAE VIDVAE NEVMANNIANAE, FACTORE
IOANNE DILLER. ANNO M. DCC., LXXI.

—
–

C„ 7 25 vV/
Äͤ O „ Y

.

D,

Cum hæc (hareſes, ag errores) rejeceritis, & quaſi cenſoria virgula ſepa-
raveritis a fide Eceleſiæ, tuto legam cetera: nec venena jam timebo, cum
antidotum præbibero. §. Hieronymus epiſt. 65. ad Pammach. & Ocean. c. 2.

Ad fidei catholicæ conſervationem non ſatis eſt, quinam ex jam editis
libris damnatæ lectionis ſint, cognoſcere, - = = niſi illud etiam caveatur, ne
vel iidem denuo pullulent libri, vel ſimiles ali emergant, & propagentur, qui
incautas fidelium mentes occulto veneno inficientes, juſta ac merita damna-
tione digni judicentur. CQement VIII. R. P. in Iiſtruct., regulis Lidicis adjecta.

Quodlibet gubernium aucétoritate, qua pollet, proſeribere poteſt opera,
quibus continentur aliqua, quæ ipfi diſplicent, vel quæ ipfſius ſententiis non
ſunt conformia. Benediktus XIV. R. P. in epiſt. ad Cl. Muratorium data A. 1748.
die 25. Septembr.

S

VIR

PRO

—

88
NNNN.

AVirguln ſepe⸗
timebo, cuim
Ocean. 4. 2.

ex jam edliti
Càveatur, le

,dioit adſelka.

poteſt opera,
(ententis non

daus 4. 1719.

SCHOLARVM. PIAR

p. O0. M. A.

PATRIBVS.

VM.

A D.
PRIMA. DVODECENNIA.
IN.
PROVINCIA. BOHEMIAE. COMITIA.
CONGREGATIS.

VIRIS. SV MM E. COLENDIS.

PROBITATE. ERVDITIONE. PRVDENTIA.
RERVM. AGENDARVM. PERITIA.
CONSPICVIS.
HVMANIORES. LITTERAS.
ET.
SVBLIMIO RES. SCIENTIA S.

INGENIO. INDVSITRIA. LABORE.

EXNCOLENTIVM.

FAVTORIBVS. MOECENATIBVS

DISSERTATIONES.

D E.

CENSORIO. IVDICIO.

CE V.
PVBLICVNM. E T. PERENNE.
HONORIS. OBSERVAN TIAE. VENEERATIONIS.

M ONVMENTVM.B

AVCTOR.

EA, GVAE. SIN GVLIS. DEBETVR. REVERENTIA.

D. D. D.

Al. 95 7 1

– .

Gelecto

num ex-
avitæ!
lam voe
ſrmabi
poßtion
Verum
odii &
trinæ e
defang
notaven
VeriN
luci Pn
monim
morere
⸗
ur, py
id D
ſſent,
eſſe
ſencl
ſibi er
gis ir⸗
ſorum
drüi in

re.
PRAEFATIO AD LECTOREM.

Cogitanti mihi, amice lector, & cum animo meo
projectam ingeniorum audaciam reputanti, com-
W mendanda plurimum viſa eſt Eccleſiaſticorum Præ-
ſulum, & Civilium Imperantium cura, qua ubique
delectos cum poteſt te viros ad ſeverum quarumvis novarum ſcriptio-
0 num examen, & cenſuram conſtituerunt. Nam ſi quis de conſervanda
„ avwitæ religionis integritate ſollicitus, omnia, quæ in veræ fidei tute-
lam vocari poſſunt, præſidia accuratius expenderit: facile mecum af-
firmabit, non poſtremum inter illa locum cenſoria, quæ in libros, pro-
poſitionesque ſcriptis evulgatas exerceri ſolent, judicia obtinere.

Verum quo reipublicæ utilius, quo dignius, ſublimiusque: eo magis
Ollii & invidiæ plenum eſte intelligo eorum munus, qui ſanctioris doc-
18 trinæ cuſtodes conſtituti, ſimul cenſorum in religionis negotiis officio

defunguntur. Quodſi enim pro auctoritatis ſuæ ratione periculoſas
notaverint ſententias, ſi erroneas, noxiasque opiniones merita caſtiga-
verint cenſura, libros demum pernicioſos proſcripſerint, eosdemque
luci publicæ ſubtrahendos judicaverint: non poſſunt non eorundem
monimentorum aucétores graviter offendere, bilemque vel inviti illis
PIAX. movere ſcriptoribus, qui errare malunt, eamque ſententiam, quam adama-
verunt, pugnaciſſme defendere, quam ſine pertinacia, quid conſtantiſſime dica-
tur, etirere. (a) Scilicet fit ſtudio præſumtionis, & contumaciæ, ut quis
magis ſua prava, &; falſa defendat, quam ad alterius vera, & reta
conſentiat. (?) Neminem vero latet, & acerba, & ad vindictam promta
ea eſſe odia, quæ litteratorum ingenia inflammant, & inquieta ulci-
ſcendi libidine exſtimulant. Guanto enim quisque hominum, qui
ſibi eruditi videntur, cupit eſſe fidei tuendæ ſtudiofior: tanto ma- /
gis ira, indignatione, ceterisque affectibus turbatur, dum ſe Cen-
Hrum uffragio in ſuſpicionem erroneæ doctrinæ venire, aut pro-
prii ingenii partum ad tenebras damnari experitur. Atque hine

(a) I1.

1 4) Cicero L. IV. Acad. OO. c. 3. (5) S. Spprianus epiſt. 74. ad Pempejum
in edit. Venet. A. 1758.

N (1) N.
ille cenſuræ horror, hinc decumani illi e hinc fraudes illæ,

& doli, quibus omnem pravæ doctrinæ notam a ſe avertere moli-
untur. Allegant nempe Magnum Eccleſiæ Doctorem Hieronymum:
nolo, ſcribebat ille, in ſuſpicione hæreſeos quemquam eſſe patientem, ne apud
eos, qui ignorant innocentiam ejus, diſſimulatio conſcientia judicetur, ſi
taceat. (2) Quod ipſum Vir Sanctiſſimus ſuo firmavit exemplo, dum
& in epiftola ad Pammachium adverſus errores Joannis Hieroſolymitani,
& in prolixa contra Ruffinum apologia luculenter oſtendit, ſe quem
longiſſime ab hæreticis Origenis commentis recedere, quibus eum
favere Ruffinus, & alii in vulgus ſparſerant. Et vero, ſi & in hac
re grandibus exemplis uti licet, quis operator, inquit Ambroſius de
Univerſi conſervatore loquens, negligit operis ſui curam!? qutis deſe-
rat, & deſtituat, quod ipſe condendum putaxvit? (b) Et ſolet, ut habet
Euſebius, pater omnis vel aultor ea, quæ genuit, aut ſecit, diligenter
conſervare, guæ opkrimere poſunt, expellens. (C) Utinam autem & re-
centioris ævi eruditi nonnulli eadem, qua S. Hieronymus, aliique
auétores clariſſimi, veritate, parique jure ſiniſtram æquiſſimorum
cenſorum ſententiam poſſent refutare, tantumque in eorum vindi-
ciis argumentorum eſiet pondus, quantum acrimoniæ, Plautini ſa-
lis, ac convitiorum etiam perſæœpe reperitur. Utinam multis eorum
accommodari non poſſent illa 8. Hieronymi verba: melius eſt te pœ-
nitere fadti tui, quam & martyrem in calumnia, & deceptos in errore per-
ſiſtere. Mec erubeſcas de commutatione ſententiæ?. MWon es tantæ auko-
ritatis, & famæ, ut te erraſe pudeat. (4) Utinam tandem iſti etiam
laudati Sancti Patris, & eruditione non minus, quam animi modeſtia
conſpicui Doctoris mentem, ſententiamque ſequerentur: Won me-
mini me, ſcribit ad Marcellam, boc aliquando dixiſe; &j ſi dixißem,
non eſſem in errore pertinax. (e) Et alibi ita confitetur: Sed fac me er-
raſſe in adoleſcentia; - = cur parvuli in Cbriſto, atque lanentis errorem
Jequimini! - - ſecunda poſt naufragium tabula eſt, culpam ſimpliciter confi-
teri. Iitati eſtis errantem, imitamini &z correttume errazimus juzve-
nes: emendemur ſenes. (O At longe alia eſt multorum oratio, alia
meditantur, nec errorem confiteri prudentis eſſe putant; hinc ni-
hil intentatum relinquunt, Acheronta cum Poetis movent, & duod
S⸗=
(a) Eyiſt. 61. ad Pammach. c. I. in edit. antiq. Colon. A. 1616. (bb) L. I. de offc.
c. I3. Oper. Tom. IV. in edit. Colon. A. 1616. (c) L. VIII. Præpar. evangel. c. 5.
ex veri. Georg. Iapezunt, edit. Baſil. 1549. (d) L. I. Apologiæ advers. Ruſſin. c. 2.
(e) Eyiſt 14 8. ad Marcellam. (c) Epiſt. 65. ad Pammach. & Ocean. c. 2.

dum
A,
Wam

eumn
hac
de
adet
lter
re⸗
ue
rum
Ncl
iſa.
tum
r.
her⸗
o-
lam
ſtia
e-
n,
lr⸗
Nren

U-
Alia
ni⸗
nod

. 4 5.

2
622

NSN (I) MeN

Heraclitus ajebat de Epheſiis, arma in lingua geſtantes depugnant,

ut a ſua, vel amicorum, aut eorum etiam, quos defendendos ali-
quando ſuſceperunt, doctrina omnem erroris umbram excludant.

Noti ſunt hac in re Janſenianorum conatus, noti Quesnellianorum

tumultus, notæ quamplurimorum apologiæ, quæ pro damnatis
magno ſtudio, multaque eruditione ſunt adornatæ; quin non raro
integræ etiam famæ viri in id omnem ſuam contulerunt operam, ur
antiquorum nonnullorum excuſarent errores, atque eorum moni-
menta ceu ab omni labe pura ſtatuerent. Quis enim ignorat, quan-
to verborum apparatu Sirmondus Theodoretum, cujus opera edi-
derat, a Neſtoriana hæreſi purgare conatus ſit, eam inſtaurando de-
fenſionem, quam Cyrenſi, ſæculo jam ſexto, Facundus Hermianen-
ſis paraverat? Neſtorianismi autem Theodoretum accuſant tria cu-
menica Concilia V. VI. & VII., Summi Pontifices Vigilius, Pelagius
II. Gregorius M. aliique graviſſimi ſcriptores. Quem latet apolo-
geticum prægrande volumen, quod Petrus Halloix, facta, ut ſibi
videbatur, ad veritatem appellatione, pro Origene ſcripſit, quem
tamen Synodus V. aliique Patres condemnaverunt? Denique &
Fauſto Regienſi Epiſcopo, aliisque, qui ad Semipelagianos olim re-
lati ſunt, ſuos novimus extitiſſe vindices, Tapperum, Sirmondum,
Poſſevinum, Boucatum, alios. Neque vero ægrius ferendum
exiſtimem, ſi acrioris ingenii Criticus a Patrum noſtrorum memoria,
quam in laude, & gloria eſſe cupio, omnem abſtergere ignomini-
am adlaboret, modo per Eccleſiæ decreta, ac unanimem Eccleſiæ
Paſtorum ſententiam id liceat. At vero qui manifeſtos etiam no-
ſtrorum temporum errores tegere, iisdemque nomen honeſtum vo-
lunt ponere, & partus ſive ſuos, ſive familiarium ita ſuſcipiendos,
deoſculandosque arbitrantur, ut propterea omne virus in legitima
cenſorum ſuffragia evomant: illis profecto ſemel ac iterum nigrum
theta præfigendum eſſe, æquus rerum æſtimator judicabit; ne vide-
licet a multis fiducia credatur, cum magna malæ ſupereſt audacia cauſæ. (a)
Miſeranda ſane cenſorum ſors, ſi quando in ejusmodi maledi-
corum ora inciderint, qui conſtanter in ſtultitia perſeerant, & wanis
ana defendunt, - — quaſi ut ingenia ſua in malis rebus ewerceant, vel oſten-
tent. (?) Verum non minus etiam deplorandum ſcriptorum fatum
eſt, ſi iniquiores, & ab eruditione, modeſtia, caritate alienos nacti
(a) 2 fue-
(4) Juvenal. Satyr. 13. (b) L. III. Liſtit,. divinar, c. 23. Biblioth. Patr. Tm. III.

(1IV) ,N&

fuerint ſuorum laborum cenſores. Utrinque nempe juſta querela-
rum cauſa, ex utrisque hiſce principiis manare exiſtimo, ut & cen-
ſorum cauta ac prudens neceſſaria ſit auctoritas, & cujuslibet ſcrip-
toris patiens moderatio, qua conſtitutis a ſuprema poteſtate arbitris
lucubrationes libens ſubjiciat, & æquo illorum judicio tacitus ac-
quieſcere non recuſet. Atque hæc cum identidem apud animum
meum revolverem: non inutile futurum judicavi litterariis tironi-
bus, ſi qua cura, ſtudioque illis exponerem plenius, quam neceſſa-
ria ſii ad cuſtodiendum apud mortales fidei depoſitum cenſura, qua-
ve ratione, & quo jure eadem exerceatur, ut ita demum minus pe-
riti clarius intelligant, & cenſorio in religionis negotiis judicio non
leve ſtatuendum eſſe pretium, & impios luxuriantium ingeniorum
adverſus fidem, rectamque rationem labores legitime condemnari.
At iſtud opus eſſe periculoſæ plenum aleæ, inquies: ſacræ, & pro-
fanæ poteſtatis limites velle diſcernere, capitale prope ac extio-
ſum fuiſſe iis, qui auſu temerario id attentarunt: hoc denique ar-
gumentum noſtra ætate ſine multorum offenſione vix pertractandum,
ſincero, trepidoque animo affirmabis. Audio amice monentem,
plura ſimilia muſſitantem, capiti meo ſumma omnia diſcrimina me-
tuentem. Ac ſi quidem res ita ſe haberet: O ne infeliciſſimum juxta
ac dementiſſimum! Guandoquidem, ut quidlam ait, fruſtra niti,
neque aliud fatigando, niſi odium quærere, extremeæ dementiæ eſt. (4)
Verum patere quæſo, ut ſi qua fieri poteſt ratione, metum iſtum ti-
bi mihique eximam, & ad ea, quæ ajebas, paucis reſpondeam.
Fatebor primum, mihi ipfſi difficilem fuiſſe viſam, neque omnis di-
ſcriminis expertem provinciam, quam hic adornandam ſuſcepi.
Res quippe, ut redte monet Cl. Muratorius, () delicatiſſima eſt
ucoritas, & qui de ea quidpiam pertractare volunt, illud fere
ſemper ſubeunt incommodum, ut non ſolum obtrectationibus con-
traria ſentientium, ſed etiam ſuſpicionibus, & odiis eorum ſint ob-
noxi, de quorum juribus agitur; neque deſunt magnorum viro-
rum calamitates ea ex radice prognatæ, quorum veſtigia merito
quemvis etiam conſtantem terrere poſſunt. Anne vero adeo odi-
um pariat veritas? Novi, nec veritatem tuto ubique, & libere eſſe
enunciandam; quin etiam recte a Sacrorum Præſidibus aliquando
. ve-
(a) Apud §. Hieronym. epiſt. 109. ad Domnion. ſeu præfat. in Eſdram. (b) L. I.
de Ingen. moderat. c. 13.

erehz.
cen.
tſerip.
Arbitris
lug ac.
nimum
tironi-
leceſſa.

1, (ua.

is pe.
lo non
liorum
mnari.
pro.
Itlo-
ue ar.
ndum,
1tem,
a me-
uxta
ti,
(0)
uUm ti.
leam.
1s di-
lepi.
na elt
ſere
con⸗
tob⸗
Viro⸗
erito
odi⸗
eſſe

ndo

(v) 2, *
vetitum, ne certa diſciplinarum capita a ſcribentibus verſarentur.

At neque Pontificia, neque Regia lege unquam interdictum ſcio,
ne de cenſorio judicio, & ut apertius loquar, ne de antiquitate,

de æquitate, de jure, de gradibus cenſur« quisquam diligentius in-

quirat. Imo a clariſfſimis viris tum noſtra, tum ſuperiori ætaté iis-
dem de rebus copioſe, & cenſorum plauſu, & approbatione fuiſſe
diſputatum, nemo ignorare poteſt, ut proinde etiam formula Gellu
me tueri poſſim: quæ putaverint reprebendenda, bis, ſ audeant, ſuc-
cenſeant, unde ea e accepimus. (C) Et vero, cur idem mihi, quod
illis non liceat? Ac non liceat eo fine, ut ſummorum Principum,
qui frequentia nunc conſtituerunt cenſoria tribunalia, prædicem
gloriam, piam religionis curam commendem? ut audaciorum, qui
lcgitimis cenſoribus inſultant, eorumque judicia averſantur, mo-
menta evertam? ut denique minus peritos clariore Sacræ cenſuræ
notione imbuam? Nam æquum eſſe puto, ut ſine vano obtrettatu qui-
vis conſderet, an minutæ iſte meæ admonitiones pauxwillulæ, ſunt Gellii
verba, non ſint ejus generis, ex quo facile adoleſcant ingenia hominum
vegetiora, & multa ſibi ignota tirones litterarii intelligant. (4)
Nolim vero ſuſpiceris, me ſacram inter, & profanam poteſtatem
hic fore arbitrum; novi ſanctiora hæc eſſe penetralia, quam ut eo
memet inferre audeam: cate ego, & ſi vis, etiam pluſculum caute

controverſias illas declino, quibus de rebus hiſce ſupra ingenium,

& vires meas poſitis litigatur, ſed ubi de ſingulorum jure cenſorio
nonnulla pertracto, hiſtoriæ velut ſeriem ſecutus, aliorum explano
ſententiam, de nonnullis accuratius diſſero, plura prætereo, ab aliis
me abſtinere palam edico. Verum, ut video, dubia omnia, ſcru-
pulosque tibi non evulſero facilius, quam ſi compendio oculis tuis
opuſculi conſpectum ſiſtam, & diſſertationum ſynopſim exhibeam.
Faciam id, quum & iis, qui præfari ſolent, non ſit inuſitatum,
hac tamen lege, ut ne faſtidioſus a ceteris legendis penitus abſti-
neas, ſed ſi brevis enarratio non ſatis fecerit, copioſius expoſita
velis luſtrare benevole.

(c) Noct. Attic. L. XX. c. II. (d) Uem Gellius loc. cit.

XN (VI) MWo*
STNOPSIS DISSERTATIONVNAI.
1.

17 aque primum in originem, & natales cenſuræ inquiro: eos cum re-
ligionis, etiam falſæ, udio illuxiſſe, qua ratione, qua exemplis bar-
bararum, græcarum, latinarum gentium oſtendo. Inde ad weram religio-
nem progreſus, tum in veteri, tum in nova lege cenſoria judicia accurate
magno zelo fuiſſe exercita ex evidenti .. litterarum teſtimonio affrmo:
e quo deinde tempore ad noſtram usque ætatem ſemper cenſuram in aulcto-
rum propoſitiones, E&; libros viguiſſe, per Conciliorum decreta, Pontificum
litteras, & Imperatorias etiam ſandtiones evinco. Tandem Auguſiorum

Principum noſtrorum celebro pietatem, & ſingularem religionis tüendæ ze-

lum, quo ad abolenda atheorum, libertinorum, aliorumque nociva ſcripta in
præcipuis ſuorum reguorum urbibus cenſoria erexerunt tribunalia, quibus
wiri, & eruditione, & awitæ religionis laude conſpicui præſunt. Quam
rebte id fecerint non modo Recleſiaſhe, Præſules, ſed & Augisſti Principes,
neminem quidem latere pot ſt; as nefariis, aut minus peritis hominibus aper-
tius id eſſe demonſtrandum cenſui: unde cenſuræ hujus neceſitatem, & gui-
tatem tum communibus, tum noſtro ſæculo proprüs rationibus probo, & ſi
cui mens non læva eſt, etiam perſuadeo; præſertim quod &y præcipua eo-
rum, qui ſacra cenſuræ judicia lacerant, & contemnunt, ſopbismata dilu-
am, objettiones evertam; qua in re dohfiſimorum virorum Gretſeri, &
Valſecchii laboribus me plurimum fuiſſe adjutum, nunquam negavero. Al-
que hæc eſt primæ diſertationis ſumma; ubi mibi quos rerum arbitros ;
cenſores etiam ſuffragaturos, non nibil blandior: tantum abeſt, ut cujusquam

indignationem, niſi Zoili, valeam pertimeſcere. SNed in altera diſertatione

fortaßs cinis eſt doloſus, e quo ignis, & incendia erumpant?ꝰ

II.
Ago in illa de judice cenſorio; proinde privatis dottoribus, quibus
nulkum eſt publicæ cenfuræ jus, monita utilia commendo, aut potius quæ 4
wiris ſapientibus adbuc obſervata ſunt, ewpono tironibus, ne ſibi cum ſciolis
intempeſti ve jus aliorum opera cenſfuris Pezingen arrogent, ne Wirgu-

lum cenſoriam arripiant, dum ipſi manum vix ferulæ ſubduxerunt. Wam quas-

cunque hic regulas, ſeu ev Rajynaudo, ſeu Pritanio, ſeu Benedicto AIV. P.
ali-

iisge

lxiimea
renn inn
fis, Al
tef⸗
guiblß
Acli
Ronu
Hie
i G
t len
Ahbe
erudi
toſui
i,
Quon
conſi
,
etiun

Man

illſa
Pont
60,

A (VI)
aliisque audtoribus perſecutus ſum, nolim quis alia a me voluntate allata
exiſtimet, quam ut ju veniles minus peritorum, aut ſemidobtorum cobhibe-
rem impetus: minime vero hæc ſeripta putet, ut viris ſapientia conſumma-
tis, aut legitimis cenſoribus monitor aſurgerem immodeſtus, quod ego gran-
eun /e. de nefas cogitaſſem. A privatis hiſce cenſoribus ad alios ſermonem declino,
Nr bor. quibus publica auttoritas, conſuetudo, & leges ſuffragantur: ſcilicet de
religin. Academiis, de Epiſcopis, de Komano Fontifice, de ſacris Congregationibus

ecufate Romanis, de CO⸗vili Magiſtratu diſſero. H cenſuræ academiatum é ori-
Aſirmo: ine ſua, ex earum cum Epiſcopis conjunione derivo, conſuetudine, Ja-
Auſo. eris & profanis legibus ſtabilitum ajo, illud meritis laudibus eotollo. A
titeum ut cenſura Academiæ vocari poſit, quasdam conditiones requiro, quas ab
Mtorun Alphonſo de Caſtro, a Cuno, Caramuele, Raynaudo, aliisque, quorum opera
he. erxruditorum manibus ubixis teruntur, conſtitutas inveni. Epiſcoporum po-
iytin teſtatem divinitus datam prorſus ratam, firmamque eſe volo, ad eos præci-
,(ihus pue attinere, ut venenata a grege removeant paſcua, libros malos e
Quen Dioceſibus eliminent, & noxiam proſcribant dodtrinam, ex Jacris litte-
ineje, ris, perpetuo Eccleſiæ ſu, Komanis legibus, ſimilibusque momentis aſevero.
leler Quoniam tamen, ut nemo catholicorum negat, ſi Epiſcopi ſingulatim
S Ai conſiderentur, eorum ſententia non eſt infallibilis auttoritatis, cavendum
,&, djo, ne æmulorum, &y in-vidorum fraudibus decipiantur, S innocuos
niu e etiam libros condemnent, quod duobus exemplis toti orbi notiſſimis, ne-
ta Rln. ue celandis illuſtro. PFrocul dubio autem quivis intelligit, neceſſariam
i, G Haae Epiſcoporum curam, ac ſollicitudinem multum ſublevari, ſi regia etiam
A Luctoritate cenſores conſtituti, & confirmati ſint. Tandem de Romano
G Lontifice pertralto; at ne putes me hic omnia perſequi, quæ de Jlacra, &
agun profana juris dicundi poteſtate controverſa ſunt: non ego ignem bunc fodi-
afiohe co, ſed, opinionibus humanis prætermiſſis, affirmo, Komanum Pontificem eſſe

Eccleſiæ caput & Primatem: nonne boc fides docet? Infero, eum eſe Fa-
ſtorem omnium Eccleſiarum ſupremum, qui Epiſcopos, & inferiores non ex-
cludat, eſſe proinde illius, cauſas univerſæ BEccleſiz communes, cau-
ſas fidei & morum judicio, quod ajunt, finitivo terminare, ac vel ideo
giku pernicioſas ſententias, & libros reprobos condemnare: nonne hoc omnes
ge largientur! Muſtro iſta & eliſſti, & recentioris æ ewemplis, Conci-
ſii liorum oraculis, Fatrum effatis, Perpetua Eccleſiæ conſuetudine, ubi S.
it. prudentem hac in re Romanorum Pontificum œconomiam commemoro. Brat
mihbi poſtea neceſſario quodam nexwu inquirendum, quænam fides éjusmodi ju-

„ uciis, quæ in fatto, ut vocant, dogmatico verſantur ſit habenda! Varias
A.

hic

eee, (vI) Ns

bic auktorum opinione; commemoro, illuſtrium Theologorum CGazzaniga,

Gerwaſio, aliorumque ſenſa promo, veram., & ſinceram obedientiam, quam

Summo Paſtori nulla ovis Cbriſti negare poteſt, neceſariam exigo, cetera
ceu in opinionibus poſita nec perſequor. Recenſeo tandem conditiones ad
legitimam cenſuram Pontificiam ab auctoribus requiſitas, ubi diſero de opi-
nione Jerriana a nemine quidem adbuc damnata, de regio placito, de pro-
mulgatione legum per ſingulas Diœceſes, de quibus Theologi, & Juris Ec-
cleſtaſtici interpretes ab omnibus probati agunt; ſed & iſta extremis veluti
digitis attingo, ſolumque delibo. Quid autem in his omuibus occurrere po-
teſt, quod non ubivis locorum, & gentium, in quibus fides catholico- Ro-
mana eſt integra, traditum, ſcriptum, & legitimis cenſorum calculis evul-
atum ſit? Ino wel propterea ab eruditis, ſi qui iſta legerint, petitum,
impetratumque volo, ut in legendo, quæ pridem ſcierint, non a-
ſpernentur, quaſi vulgaria, & trita; nam & quid tam remotum in
litteris eſt, quin id tamen compluſculi ſciant? (2) Sacrarum, quæ
Romæ ſunt, Congregationum auctoritatem, & metbodum, quam in libris
aerzheng ſequi ſolent, non tam meis, quam ſapientiſſimi Pontificis Bene-
dicti XIV. werbis explano, objettiones quorundam modeſte refuto, non
uhique æqualem illarum proſcriptionum, & decretorum vetantium obtinere
wim, &; robur non difiteor: conviciis tamen &y contumeliüis ſacra eadem
tribunalia non eſſe proſcindenda cum Cl. Gervaſio, aliisque ſapientibus pro-

pugno; qua quidem re me debitum honorem ampliſſimis illis Eccleſiæ Proc⸗e-

ribus deferre: nec vero etiam noſtrarum regionum conſuetudini, & ſenſui
recepto quidquam derogatum velle, ſatis conteſtor. Denique ad Cwilium
Principum cenſuram deſcendo. Atque hic quidem catbolicum dogma paucis
ſtabilio, nulli nempe Principi Politico jus eſe Sacrorum vere So proprié tale.
Munquid autem bæc eſt veritas, quam Catholici omnes contra beterodoxos
palam profiteri non erubeſcunt? Conſequitur ex eo, nec WMagiſtratui Ci-
wili jus competere ad filei dogmata ſtatuenda, ſed bæc, uti & dHuhia quæ-
vis in religionis negotüs exorta ſolius Eccleſiæ falli neſciæ audtoritate eſſe
determinonda; quod Perilluſtris é' Clariſſimus a Rieger publicus Juris Ec-
cleſaſtici in Cniverſitate Viennenſi Profeſor ſtatim principio ſpſtematis ſui de
juribus dummorum Imperantium Cilium circa Saera affirmat, & probat.
Mibiloſecius nemo, etiam libertatis Eccleſiaſticæ ſtudioſiſimus, negare poteſt,
Principves Phliticos eſſe tutores, & defenſores Eccleſiæ«; proinde ex loc
ipſo munere ad eos attinet, ſuis edittis canones tueri, fidem adverſus
no-

(a) Ait Gellius loc. cit.

oet
r
ſaten
Glhr

Aver,

fellon
lecise
el e

tſaten

itus
Utar,
Ut Ai
leful
Gee

0,
ſemn,

eſin
mpule

ieced.

mihi/
Ane

Ponce

iexyty,

luaß

e

nige,
1,AOn
(kterd
Ines A
le oyi.
Nro.
is Ee.
Velltj
lre ho.
-Ro.
erll.
itum
non a.
tum in
1, Ae
lbris
, Mon
btinere
ucen
po-
Poce-
eti
Mun
naueis
ie tale.
Nox
ti G.
1glc-
lte eſe
5E-

obt.

lek,

enſi⸗
ſo⸗

(R) We

diam diſceptantium in fidei dolfrina

—

nozvatores ſtrenue windicare, conco⸗

der Eccleſiæ Præſules promovere, Tchismata & bareſes, quantum quidem

. loe

per ſaluiem utriusque rei publicæ licet, tollere, aut circumſeriptis limitibus
Jaltem modtrari: principtis vero maxime obſtare; proinde & ſententias
&y libros ab Eccleſia vetitos, vel rationi, boneſtati, reipublicæ commoltis

adwverſantes configere, exterminare. Quæ quidem omnia tum allato de-

fenſionis Eccleſiæ argumento, tum antiguis, & recentioribus ewemplis col-
le is ex Gretſero, de Marca, V'alſecchio, aliisque illuſtro, & confirmo.
Wonne autem bæc omnia fere talia ſunt, ut aliter quidem de illis ſentire,
nec veri Chriſtiani, nec honi civis exiſtimetur? Ego ſane, dum ſacram po-
teſtatem, & religionem, ut Chriſtianus colo: ſimul ut fidelis civis ac ſub-
ditus aulttoritatem Summorum Principum ſuſpicio, ſeu it verbis CU. Bertii
utar, de ſacra & pro'ana poteſtate eo temperamento diſſerendum ewiſtima=vi,
ut Fetri Cathedræ, & Cæſaris throno reerentiam, & obſequium meum
patefacerem, hbumilis Eccleſiæ filius, fideliſſimus Imperii ſubditus. Demum

& de Principum jure cenſorio in negotiis religionis heterodoxkæ pauca at-
9 *

tingo, atque hinc Conſtitutionem Curoli V. Interim dittam excuſari poſſe

qjo, quod multa e bhiſtoria Em. PEalluzicini deſumta momenta id mihbi ſua-
ſerint, idem a noſtræ regionis doctoribus, præſertim C. KRieggero aſſeri le-
erim, & ſingularis, qua Auſtriucos Principes proſequor, pietas in eam
impulerit ſententiam, a qua tamen, ſi quis monuerit, etiam ſine pertinacia
recedam. Amabo, ſi mentem advertiſti, ſi æquo judicio iſta penſitas, quod
mihi adbuc periculum minaberis? quis adbuc metus tuum perturbat animum!
Ac ne tibi hic fucum facere videar, lege ſis, & lineis hiſce integram re-
Jondere imaginem invenies.

III.

Denique tertia Diſſertatio de objelto, modo, & gradibus cenſuræ
pertrattat. Annuis hic, ut video, meque longiore ſermone ſublevas,
quaſßi gnarus, nibil in ea, quod gurnaua oßfendere poſſit, contineri. Et
relte ſentis; ſolum enim varias hic propoſitiones, earumque ſenſus ad ſe, at-
que etiam ad audtorum mentem relatos, diverſas librorum proſcribendorum
claſſes e Rajynaudo excerptas, diſtinttos cenſuræ ferendæ modos, uſitatas
demum cenſurarum formulas, e mente clariſimorum Theologorum præſertim
Cani, Antonii de Panormo, Boſuetii, Tournelii, aliorumque explano, ſe-
mel ac iterum ſublimiorum ſcientiarum candidatis inculcans, ne in ferenda cen-
ura ſint præcipites, & ut ab omni acerbiore judicio, i res non ſit penitus extra

. (b) con.

N (X) W

controcverſiam poſßta, nee a ſuprema poteſtate definita, ſibi perſuadeant eſſe
abſtinendum, quod & nonnullis exemplis declaro; atque ita demum finio,
additis paucis documentis, quibus ad'verſus quoscvis ſiniſtros cenſuræ impetus
SWriptores ſe valent communire.

His ergo mature conſideratis videre non potui, undenam
tempeſtas aliqua eſſet exoritura, dum voluntate quidem offendi ne-
minem: reipſa autem adeo circumſpecte, quantum quidem homini
licet, ingenium meum exercui, ut ne ſeveriorem quemdam Ariſtar-
chum irritarem. Illud forte majori etiam jure hic poſſes oggerere,
plurima de eodem argumento ab illuſtribus auctoribus pridem fuiſſe
in medium allata, & expoſita; quod quidem non invitus tibi dede-
r0; quin & nonnullos infra nominabo; neque enim cum Platone
affirmare erubeſcam, me inſtar vaſis e aliorum fontibus hauſiſſe. (A4)
Sed ut & mihi quædam concedas, enixe flagito: ea nempe, quæ
viri docti hac de re commentati ſunt, aut varis ſuorum operum lo-
cis eſſe diſperſa, quæ colligi in unum, ac redigi in corpus, non
abs re fuerit, atque etiam Lactantii judiico magnopere commenda-
tum: (b) aut magnis voluminibus comprehenſa, quæ ad minus peri-
torum uſum compendio referri oporteat: aut rara eſſe eadem,
paucis nota, &, ut videbis, a meo etiam ordine, meisque cogi-
tatis ſœpe aliena. GQuanquam & vera ſit celebris illa S. Auguſtini
ſententia: utile eſt plures libros a pluribus fieri diverſo ſtilo, non divverſa fide,
tiam de quæſtionibus iisdem, ut ad plurimos res ipſa perveniat, ad alios ſic, ad
alios autem ſic. (c) Quid ſi & ſim ex eorum numero, qui proſiciendo
ſcribunt, & ſeribendo proficiunt? (4) qua doctrina ſe quoque idem
Præſul Hipponenſis excitabat; imo & illud te ſcire volo, me non

ſe aubtorem, ſed adjutorem operis, non primarium architettum, ſed mini-

Rrum ſuccedaneum. (e) Alius quippe e noſtris Theologus, cujus la-
boribus, & eruditioni non modo domeſtici, ſed & exteri plauſe-
runt, prima opuſculi hujus lineamenta, & tenuem velut ichnogra-
phiam reliquit. Atque hanc elaboratam, non quidem vaſto volu-
mine, cui par eſſet, ſed redactam in arctius etiam ſpatium ad fa-
cultatum, & virium mearum tenuitatem commenſum, tribus
Vi-
(a) Ii dialog. de Pulchro. (?) L. VII. Liſtitut. c. 7. (c) L. L. de Trinit. c. J.
(4) Eyiſt. J. ad Marcellinum. n. 2. nunc 143. (e) His verbis Doctiſſ. Mabillo-
nius in Præfat. ad Acta. SS. O. F. B. Magiſtro ſuo Lucæ Dacherio ejuzdem ope-
ris gloriam tribuit.

Videlice
irkaunan,
ſmul ta
rke le⸗
fuerit,
Cutn ta
& velor
tam, 6
temnut
rti i
ita em
Ppr

ſe)

leaſt oſe
n ſiio,
iMpetu⸗

tndenamm
endi ne.
homini
Ariſtar.
ggerere,
n fuiſe

Platone

e, qlle⸗
rum lo.
8, ln
menda.
l peri⸗
alem,
e cogi.
oltigi
iſc,
rſo, l
hicient
e idem
me non
A mini
Ujus la
plauſe.
ogla⸗
o volu-
1ad fa⸗
tribus
Ni.

vit. ,A½.

n e⸗

Nτ (XI) WN

videlicet diſſertationibus, exhibere conabor. Te jam, amice lector,
inbumana quidem liberum ab inzvidia, cum Martiale deſidero: (4)
ſimul tamen cupio, ut ſi quaſi verſus inopes rerum ſine pondere, &
urte dedero, (b) aut quid a me incautius, vel indoctius poſitum
fuerit, libere reprehendas, ſi modo vir bonus ſis ac prudens, &
cum tabulis animum ſumas cenſoris honeſti, nec ad novellos illos,
& velut muſteos criticos accedas, qui in aliis ſemper cernunt acu-
tum, & quidquid eorum opinionibus non congruit, nedum con-
temnunt, ſed invidioſe etiam, & acerbe caſtigant, rerum ſuarum
tardi judices, ut ait Nazianzenus, & quemadmodum muſcæ vulnerihus:
ita erratis infidentes. (c) Hæc ſunt, de quibus te præmonendum
putavi, & quum incertis rumoribus varia mihi pericula
objicerentur, etiam apologeticos præfari debui:
nunc fave, & vale.

(b) 2 AVC-

(a) L. VII. eigramm. 12, (b) Horat. de arte a v. 320. (e) Orat. de
moderat. in diſput.

(XH) .

A V Cᷣ TI O R E S

Qui nonnulla de cenſorio judicio ſeripſerunt.

PETRVS de ALLIACO Cardin. Cameracenſis in Tractatu circa damnatio-
nem F. Joannis de Monteſono. Extat Tom. I. Oper. Gerſon. in appendice

edit. Anterp. Iob.

IOANNES GERSON in Tractatu de examinatione dodrinarum. Häabetur
Opyer. Tom. I. 4 Pag. 7.
IACOBVS CRETSERVS S. I. in opere de jure & more prohibendi, ex-

purgandi, & abolendi libros hæreticos & noxios &c. cum Supplemen-

to, & Epimetro. Extat Oper. Tom. XII. edit. Ratisbonen. 1729.

THEOPHILVS RAYNAVDVS in Erotematis de bonis, ac malis libris.
Habentur inter CGritica Sacra Oper. Tom. XI. edit. Lugdun. Anno 1665.

FRANCISCVS ALBITIVS Cardinalis in opere de inconſtantia in jure admit-

tenda, vel non Edit. Amſtelodam., ut eſt in fronte. Anno 1693.

ANTONIVS de PANORMO Ord. FF. Minor. Obfſerv. in opere, quod

Scrutinium doctrinarum inſcripſit. Edit. Roman. Ano 1709.

CAROLVS du PLESSIS d' ARGENTRE Epiſcopus Tutelenſis in collectio-

ne judiciorum de novis erroribus. Extant Tres tomi edit. Parit. A. 1728.

NATALIS ALEXANDER O. Pp. in Hiſtor. Eccles. Sæc. XII. Diſſertat. VIII.
& Sæc. XIV. Diſſertat. XII. & alibi ſœæpe; præſertim in ſuo Cenſorie

ſuß agio.

SFOR-

SONTI
it

10NN
1.

700R
I!

UVDO
al

TuH

HNAC
4
BPNEL
4

1.

t.

HoN

Gatanatio.

1 Appendis

Hahatr

endi, ex.

pplemen⸗

Is librig,

43

y.

e admit-

, (odl

olectio⸗
4. 1920,

at, VI.

Ctſeni

50R⸗

(XII) &
SFORTIA PALLAVICINVS Cardinal. in vera Oecumen. Concil. Tridentint
Hiſtoria L. XV. c. I8. & ſparſim pluribus in locis.

IOANNESCARAMVEI. Epiſcop. Viglevanenſis in Theolog. moral. fundam.
L. I. a Fundam. III. usque ad VIII.

ZEGERVS BERNAD. VAN - ESPEN Oper. Part. I. Tit. 22. c. 3. & 4.
Et Part. VI. in Tractatu de promulgatione legum eccles. edit. Lovan 1732

——

LVDOV. ANTON. MVRATORIVS in tribus libris de ingeniorum mode-
ratione in religionis negotiis, qui ſub nomine Lamindi Pritanii prodie-

runt.

HYACINTHVS SERRVY O. P. in Hiſt. Congregat. de auxiliis. edit. Venet.
Anno 1740.
BENEDICTVS XIV. R. P. in Opere de Servorum Dei Beatificatione L. II.
a cap. 25. usque ad 35. uti & in opere de Synodo diœceſana, præſertim
L. VII. ac in Conſtitut. incip. ſollicita. de methodo in examine & pro-

ſeriptione librorum ſervanda.

ANTONINVS VALSECCHIIVS in opere de fundamentis religionis, & de
fontibus impietatis; præſertim L. III. Part. III. c. 3.

ANONVMVS in Hiſtoria Pragmatica de Bulla cœnæ Part. III. ſæpe.

HONORATVS TOVRNELVY in Tractatu de locis theologicis Part. III.
Extat Tom. II. Prælect. Theolog. cdit. Venet. Anno. 1I746.

Uti & alii plerique Theologi, ubi de cenſuris propoſitionum agunt; in pri=

mis Canus, Suarezius, de Lugo, Bellarminus, Gotti &c. &c.

(b) 3 At

eτ (XIV) , 9

Atque hos, per quos me profeciſſe novi, grata cum memoria
nominare volui, alios etiam deinceps bona fide allegaturus.
Ob librorum inopiam variis antiquioribus Patrum, & Doc-
torum editionibus uti coactus ſum, quæ aliquando non ſa-
tis fuerint caſtigat?. Sententias, & teſtimonia, quæ pro-
fero, pleraque ex fontibus hauſi: non niſi in paucis, cum
monimenta non ſuppeterent, alienis oculis credidi, quos
non raro fallere, moleſta ſane experientia ſæpe comperi;
ſed veniam dedimus, petimusque viciſim.

VIA A
guhri
Prepoſiti
iontra Pa
Prokellor
moribus
eruditione
Nialllurg

Vbente
oori
fitulus:
hernerdi
Prokeſſon
adverſare
lidros cen
in Cilezi

tre

Lonſerip
Wate 4
Pcntd (
2dl S

Inemoria
legatun,
. Doe.
) 10n ſa⸗
lc pro-
les, cum
di, guos

comper;

APPROBATIONES CENSORVM.
ORDINIS.

Ji Admodum Reverendi Patris Gilberti a S. Leopoldo Clericorum Re⸗-

gularium Pauperum Matris Dei Scholarum Piarum in Provincia Bohemiæ

Præpoſiti Pro vincialis perlegi Diſlertationes tres de Cenſorio Judicio in negotiir Reli-

gionir a Patre Bernardino a S. Catharina Senenſi, ejusdem Ordinis SS. Canonum
Profeſſore adornatas; cumque nihil aut orthodoxæ Fidei ſanctionibus, aut bonis
moribus repugnans contineant, quin immo omnigena cum ſacra, tum profana
eruditione refertæ ſint; idcirco publica luce eas donari poſſe cenſeo. Dabam
Nicoliburgi in Collegio Scholarum Piarum. die 16. Aprilie Anno 1771.

GVIDONICHT ab Angelis Ibolarum
Piarum Reltor, & Aßiſtens Proxincialis.

E SSSSOOSSSESSSeSeee

Vbente. A. R. P. Gilberto a S. Leopoldo Religionis Scholarum Piarum per
Provinciam Bohemiæ Præpoſito Provinciali, attente legi opuſculum, cui
titulus: De Cenſorio Judicio in negotiis Religionis Diſſertationes, quod elaboravit
Bernardinus a S. Catharina Senenſi Ordinis noſtri Sacerdos, & 88. Canonum
Profeſſor; nihilque in eo reperi, quod vel Catholicæ fidei vel bonis moribus
adverſaretur. Unde & illud, ceu ad commendanda contra pravos, noxiosque

libros cenſoria judicia longe utiliſſimum, typis dignum cenſeo. Dabam Cremſiris

in Collegio Scholarum Fiarum. die 24. Aprilis Anno 1771I.

dro‿vS*α‿νσαν⅜⅝ HATD a & Qemente
Icholarum Piarum Keltor, & Conſultor
Provincialis.

ð

Um Diſſertationes ſub titulo: De Cenſorio Judicio in negotiis Religionis à Pa-
tre Bernardino Fritſch a S. Catharina Senenlſi Ordinis noſtri Sacerdote
conſcriptas duo ex Noſtris recognoverint, atque probaverint: facta mihi po-

teſtate ab A. R. Patre noſtro Joleph Maria Giuria a S. Joanne Baptiſta Præ-

Ppoſito Generali, illas in lucem edendi facultatem in Domino concedo, ſi iis,
ad quos pertinet, ita videbitur. Litomiſehlii Calendis Maji Anno 1771.

CILBERTVS BVRGGRAF a J. Leo-
poldo & P. per Bobemiæ Frovinciam Præ-
poſitus PHrovincialis.
FVLGENTIVSSCHVABaS. Quirino

Secretarius Provincialit.

P RAGE N A.

X gratioſa commiſſione Reverendiſſimi, & Ampliſſimi Pragenſis
Officii legi diſſertationes ſub titulo: De Cenſorio JIudicio

in ne-

gotüs KReligionis Auctore R. P. Bernardino Fritſch Piarum Scholarum,

quæ cum præclaris eruditionibus refertæ ſint, eas

pum dignas judico.

Datum die 11. Junii. Anno. 1771.

AUAXIIWIIILMANVS W, ADL. Qer.

Kegul. &. Pauli Prpoſitus, Conſiſtorii
Pragenſis Aeſor.
IMPRIMATVR.

FERANCSCVSNXAVERIVSTRDTSaræ Metropolitane Eecleßæ
Pragenſis Cunonicus, Conſiſtori Aeſſor, pro Illuſtriſſimo Vicario

Cenerali, & Cficiali.

1p· y rus r r roâ zsdp a, e⸗ ,r ras.

O LOMVYCENA.

IMPRIMATVR.

MATHIAS FRANCISCVS Eyiſcopur Sa-

marienſis e Comitibus Chorinsky, Auctori-
sate Cæſareo - Regia, & Reverendiſimi ac
Celſſimi Epiſcopi Olomucenſis Librorum
Cenſor.

Bruns die I5. Julii, Anno 1771.

THADDEVS MAR TINVS Canonicorum
Lateran. Præpoſitus, Marchionatus Mora-
viæ Prælatus, In Alma Univerſitate Dlo-
mucenſi Facultatis Theologicæ Cæſareo - Re-
gius Praſes, ac Diretor.

Signatum in Canonia ad O0. Sanctos Olo-
mucii die 26. Maji. Anno 1771.

Publica luce per ty-

Ple
I
Ut reli

ilid

minur
libidin
dor:
cor eor.
gione
Pe 10
t0ris!

dcirtute

ec

NINS
E de
uis ne
interm

0)

Dr agenſe S
Nio in e.
hoharun,
deperty.

DI e.
Colſſori

Eecheie

Vilpo

genicorun

tur Mora-
Stu Ol⸗
ru-Al⸗

1tor ⸗
71,

RY& (1 ) s

DISSERTATIO PRIMA

D E
ANTIGVITATE, NECESSITATE,
ET AEGVITATE
IVDICII CENSORII
IN RELIGIONIS NEGOTIIS.

Bkne, & ſapienter ſanctioris fidei cultores cenſuerunt,
nihil humanæ ſocietati debere eſſe antiquius, atque
ut religio, quam divinitus revelatam accepimus, integra
& illibata conſervetur. GQuemadmodum enim illud ho-

minum genus amens, aut ad omne vitium, effrænemque

libidinem projectum ſit oportet, qui Deum elſſe infician-
tur: ita prorſus non immerito ſtultos fattos eſe, obſeuratumque
cor eorum infipiens pronunciavit gentium Apoſtolus, (4) qui

Deum cognoſcentes non ſicut Deum gorificant, id eſt, a vera reli-

gione ad impias ſuperſtitiones deſciſcunt. Parum quip-
pe ad æternam illam ſahutem, ad quam beneficio Condi-

toris humana natura exaltata eſt, confert, ſempiternam Dei

Virtutem, atque divinitatem Ejus agnoſcere, & ex ipſo eorum
aſpectu, quæ oculis ſubjecta ſunt, ad Deum aſcendere,
niſi & cultus ſupremæ Majeſtati conveniens exhibeatur,
& doctrina omnis, quæ de eodem cultu, rebusque divi-
nis nobis eſt tr adita, ab impiorum hominum commentis
intemerata cuſtodiatur. Unde, ut officium iſtud mentibus
A im-

(a) Roman. c. E

K e) e lo non tempore ſin-
equerentur normines nullo & ut opiniones
. 3 Undt . ⸗ʒ
impreſſam Migi ns ſuæ curam geſ ſerant, fide alienos
gularem Se ſibi veram per dcle Ctis cum poteſtate
& ritus a nia, hanc omnem igitur judici
— PTam ha . m 1901
luminarent, aeta Ad nenchanclam igitn ſum, ſi
„ . Erunt. . y. .H -
Viris il aueltionitatanm Puuimum ab eroieis usque duc
S i cccleſia nticlum, 1 hac cenſuræ vetuſtate
illud eſſe in eccle derem, & ex ue conſecutio-
. Oſten 2 llitatemque C
tum temporibus zXquitatem, utilitaten Sõ ut recte
ejus neceſſitatem, ge⸗ rrem. Aultum enim HMR untiquitas. (a)
ne non præcipitata anenniis ad aultoritatem or diamur, dum
I. F. § Hermi- 3 uſpicato ie
d uſi emore vete titione c
Ab uſn ergo, Wnn de notione, & parti
prius nonnu expoſuerimus.

aAε1ον⅓¾â 7. vel. . . PP. *
ℳ VII Pr 0 acf6 * 1 r um Aäpitl Ce⸗ 6 17 7 M *
( * .

AN

tus cig
Vii Tul
tanteet
Wpub⸗
ügern

4git i

Plato

morun

Don ran
kerxum

60

vore ſin.

Diniones
Aienos
teſtate
udici
ſunm ſi

ue duc.
etulſtate
ſecutio.
Ut rece
litas. (4)
ur, Cum
ure

.

K

(3) 892

D E
ANTIGVITATE, ET PERPETVOVSV
CENSVRAE.

§KI.

Monnulla de nomine, & diviſione cenſuræ præmittuntur.

Ne præter opinionem aut vagari, & errare eogatur oratio,
aut tricandi anſa captioſis præbeatur ingenlis, faciam,
quod ſemel ac iterum Tullius monuit, ut videlicet princi-
pio, quid illud ſit, de quo diſeritur, explanetur, - - - & quæ-
nam Vii ſubjecta ſit vocibus, diligenter exprimatur. (a) Itaque
cenſuræ nomine non venit hic ſpectata illa civilis magiſtra-
tus dignitas, quæ in moribus civium caſtigandis verſatur, & jam inde a Ser-
vii Tullii lege inter præcipua Patriciorum Romanerum munera numerabatur,

tantæque erat auctoritatis, ut iſti morum magiſtri ſenatores movere ſenatu, equi-
tes publico equo dejicere, plebejos in Ceritum tabulas referre poſſent; de quo

quidem cenſorio judicio, & ut Cicero habet, ſeveriſimo morum magiſterio ſæ pius
agit idem Cicero, Plutarchus, Gellius, aliique Romanarum antiquitatum ex-
Plicatores. Etſi enim doctrinarum cenſura plurimum conferat ad ſervandam
morum integritatem, eaque de cauſa in ipſas etiam perſonas magna illius pars
non raro derivetur: id tamen non ex inſtituto, ſed conſecutione & mutuo
rerum nexu fieri conſuevit. Hinc nec vocabulo cenſuræ indicare volumus
A 2 Por-
(a) Vide Ciceron. L. I. de offe. L. I. de Orater. & L. II. de finib.

BNeY (4) WeYJe

poœnas illas eccleſiaſticas, quas medicinales vocant, utpote quæ pariter imme-
diate, ut ajunt, in pPerſonam delinquentem feruntur, eandemque bonis non-
nullis ſpiritualibus privant; quum contra cenſura, de qua acturi ſumus, non-
niſi ad ſententiam aſſertam, aut librum evulgatum extendatur. Solum exa-
men illa, & judicium de dogmate complectitur, licet ejus ratione aliquando
contingat, ut in Pertinacem pravæ doctrinæ auctorem „defenſoremve arma
Eccleſiæ expediantur; & cenſuræ ſeu pœnæ ſpirituales infligantur, ut clare ex-
Pplicavit de Panormo. ( 4) Tandem nec præclaram illam, & ſanctiori etiam
fidei multum utilem hic per cenſuram deſignamus artem, quæ Critica vo-
catur, quamque Horatius, uti & Martialis non ſemel cenſuræ nomine intel-
lexerunt, & quæ cenſoriam virgulam ad ſacra æque ac profana, & ad ipſa
Grammaticorum ſubſellia extendit. Hinc de illa Quintilianus: miſtum, ait,
his omnibus judicium eſt, quo quidem ita ſevere ſunt uſi veteres Grammatici, ut non ver-
ſus modo cenſoria virgula notare, & libros, qui falſo viderentur inſeripti, tanquam ſub-
dititios ſummovere familia bermiſerint ſibi, ſed auckores alios in ordinem edegerint, alios
ommino exemerint munere. (5⁵) Ubi virgula cenſoria nota critica eſt, explicante Ba-
ſilio Fabro Sorano. Preſſius eandem artem definivit Clericus: criticen, in-
quiens, vocumur artem intelligendorum veterum Ncriptorum „ = - - G dignoſcendi,

Tuanam eorum genuina ſeripta ſint, quæ ſpuria: («) ſeu, ut vult notiſſimus ille

criticorum criticus, eſt ars Judicii ferendi de ſactir hiſtoriam conſtituentibur, de ope-
vibus ingenio partir, de corum variiy lectionibut obwii- de ſenſu, & auctoribur. (d)
Licet igitur & hæc cenſori theologico plane ſint necellaria, Plurimumque ad
genuinum ſententiarum ſenſum inveſtigandum, ad regulas veræ fidei expli-
candas conferant: theologicam tamen cenſuram minime conſtituunt, ſed in-
ter litterariæ eruditionis terminos tota quanta hæœc criſis continetur. Denique
noſtrum cenſorium judicium etiam diſtinctum eſt ab eo, quod peculiari ap-
Pellatione judicium canonicum, vel eccleſiaſticum dicitur. Hoc nempe ad
Jquasvis ecoleſiaſticarum perſonarum lites; aut ſpirituales laicorum cauſas, at-
que adeo pariter ad perſonas ſpectat, & cenſuram complectitur generali illa
ſignificatione ſumtam, quatenus caſtigationem, reprehenſionemque, aut de ido-

neis perſonarum dotibus judicium inſinuat, quo in ſenſu & Juvenalis cane-

at: dAat veniam corvir, uexat cenſura columbas z (o) & Paterculus ajebat, cenfuram
vivoram dißcilem ſſe. (F) Separatis ergo hiſce ſignificationibus, & remoto etiam
Profanæ doctrinæ argumento, ſupereſt, ut cenſorium judicium in præſenti,
ſiquidem toto in complexu illud ſpectemus, definiatur: legitimum examen &
broluta ſententia de Propoſßitionibur, librir, & quavit dAoctrina, quæ ad fdei capita,
& revelatæ religionit cauſam refertun. Et quidem ſi judicium iſtud ex ſuprema
Eccleſiæ auctoritate deſcendat, dogmaticum appellari ſolet, quo veritates cre-
endæ, & errores proſeribendi Proponuntur. Quoniam vero non de ſolo
C-
(a) Seratin. doctrin. c. I. a. 2. (b) L. I. Liſtit. c. 2. (c) Ii praf. de arte Critie.
(2) Honoratus a & Maria Animadveri. Diſſ. I. art. I. (e) Satyr. 2. v. 63.
GN) L. II. hiſt, c. 36.

() &

heclel⸗

ſenlu p
gue ne⸗
mus.
Othiii
PtCind
licet
Vude
lfuan
tone P

ügnifi
parter 1
Um cel
fallume
Is ſeuul
tanda
Alt de
religion
Viſo:
Prins e
milla a
Propoti
ualem
ſ in er
tuaque
Iitns 8.
Prium
oblerv
gue din
ſemper
quidem
ditio,
Dnie
ne den
Non in
Tcurz

(4)
e

in

te inine.

bonis non-
nug, non.

Aiquando
Inye arma
t chre ex
1ori etiam
Niticz o.
ine intel
& ad ipla

umn, At,

Olum etga.

t non er-

uum ſih⸗
erint, aliof
lcante Ba-
tign, in-
udſemdi,
lumus ille
in oye-
ribur. (4)
umque ad
lei epl.
,Vel In-
Denique
Cllari ap⸗
einpe a0
uſas, at⸗
nerali illa
t deido⸗
lis cane-
, rA
to etiamn

prklent,

enen
i Myila,
ſuprem
tes re-
ce ſolo
Ee-
2, 63.

Eccleſiæ univerſalis, ſed aliorum etiam cenſorio jure agere conſtituimus, illud

ſenſu paulo ampliore Judicium cenſorium in religionis negotiis appellamus, eadem-
que negotia ſubinde præcipue ad libros, doctrinamque evulgatam reſtringi-
mus. Porro per cenſuram ex optimorum Scriptorum uſu deſignatur tum
officii cenſorü dignitas, tum ſententia a cenſoribus pronunciata, qua doctrina
quæpiam ſeu ſtabilitur & probatur, ſeu rejicitur & condemnatur; ad quæ
proinde indicanda promiſeue nonnunquam eodem cenſuræ vocabulo utemur,
licet conſuetudine magis receptum ſit, ut cenſura notæ malignæ ſit teſſera.
Unde & a Theologis ita explicatur: nota prava, as maligna, qux doctrinæ alicui
tanquam fidei, & moribur aliquo modo nocivæ aßzgitur. Ex qua quidem defini-
tione patet, cur etiam theologica voceètur, quod pluribus exponit de Panormo,
(«) & Tournely. (?) Atque hæc de nominis cenſuræ, ludiciique cenſorii
ſignificatione: jam paucis illius diviſionem exponamus; quum & faciliu ber
partes in cognitionem totius inducamur, ut ait Seneca. (c) Primum igitur judici-
um cenſorium bifariam conſiderari poteſt: aliud ſcilicet, quod circa verum,
fallumque: & alterum quod circa licitum, illicitumve verſatur, quorum pri-
us ſpeculutivum, poſterius practicum in ſcholis audit. Eſt & alia cenſuræ hujus no-
tanda partitio, prout nempe aut de rebus fidei in ſola contemplatione ſitis,
aut de moribus, actionibusque humanis, aut de externa Eccleſiæ diſciplina,
religionisque ritibus varia decernit. His & tertia cenſorii judicii addenda di-
viſio: in doctrinale, & legale vel auctoritativum, ut ſcholaſtici loquuntur, quorum
prius eſt illorum, qui licet nulla certa fruantur auctoritate cœlitus ſibi com-
miſſa ad ſervandam per cenſuras fidei integritatem, nihilominus varias notant
Ppropoſitiones, quarum virus eo facilius diſcernunt, quo ſunt peritiores, &
qualem ſententiam Sacræ Theologiæ Doctores ferre conſueverunt, maxime
ſi in erudita quadam ſanctiore facultate, & ſocietate mutuo ſibi lumine, mu-
tuaque prudentia ſint adjumento. Alterum vero Epiſcopis, quos poſuit Spi-
ritus S. regere Eccleſiam Dei, ſacris conciliis, Summoque Pontifici ceu pro-
prium vindicatur. (A4) Quæ in priori potiſſimum cavende, in altero accurate
obſervanda, & diſtinguenda ſint, in ſecunda diſſertatione exponemus. Deni-
que diſſimulandum non eſt, in judicio cenſorio, de quo nobis ſermo, non
ſemper rationem dogmatis, ſed diſciplinæ etiam eſſe attendendam, ad quam
quidem procul dubio ſpectat ſimplex illa propoſitionum, aut librorum prohi-
bitio, cui explicita damnatio, aut formulæ cenſurarum uſitatæ non accedunt.
Quoniam vero & hæc ſine judicio, & inſtituto propoſitionis, aut libri exami-
ne fieri non poteſt, eam ipſam ſub cenſuræ, ac judioii cenſorii appellatione
non immerito comprehendimus. Jam notionibus hiſce, quantum oportuit.
accuratius explicatis, a portu in altum provehamur.

A 3 § II.
() cit. c. I. a. I. & 2. (5b) Tom. II. Prælect. Tract. de loc. theol. P. II.
de Cenſur. edit. Venet. 1946. in 4. (c) epiſt. 899. (d) Vide Murator. de
ingenior., moderat. L. I. c. 13. Et Tournely loc. cit.

(6) BN
§ II.

Cenſura in religionis negotiis etiam a Barbaris non fuit negletta.

TAm antiquum eſſe oportet cenſorii judicii in negotiis religionis uſum,
quam antiqua eſt ipſa religio; quandoquidem nulla unquam gens tam im-
manſueta, ac ſera, nulla tam extra leger, moresque projecta fuit, (a) quæ Deum
aliquem eſſe non agnoverit, aut in unum religionir nomen, ſeu verum, vel falſum,
ut habet Auguſtinus, certa doctrinæ regula, & ſignaculorum viſibilium con-
ſortio non coaluerit. (?) Ex hoc ipſo autem ſimul conficitur, nullam quo-

que extitiſſe gentem, quæ ſuos in religione non habuerit cenſores & judices,

ſine quibus religio ſemel inducta ſarta tecta nequit conſervari. Ac apud Bar-
baros quidem officium iſtud illis potiſſimum commiſſum videtur, quibus uni-
verſa ſacrorum cura erat demandata, quales fere iidem fuerunt, qui Philoſo-
Phi & Sapientes. Hinc apud Chaldæos & Perſas Magis cultus divini cura
magnam famam, atque auctoritatem fuiſſe conciliatam & Diodorus Siculus
(«) & Juſtinus M. (4) ſcribunt. Eadem religionis opinione & cenſura In-
dorum Brachmanes, Arabum Zabii, Aegyptiorum Hierophantæ, Aethiopum
Gymnoſophiſtæ inclaruerunt; (e) quibus etiam præferendi ſunt ſapientes illi
Celtarum Druides, quos Theologos, & naturæ divinæ conſeios appellat Dio-
dorus, (J) & plura etiam ſimilia de iis congeſſit Morhofius. (g) Illuſtrius
vVero apud barbaras nationes cenſuræ religioſiæ nobis reliquerunt documen-
tum veteres Scythæ, a quibus quam plurimi populi merito ſuam arceſſunt
originem. Apud eos igitur ſumma & fapientiæ & eruditionis laude florebat
Anacharfis, qui litteraria ſuſcepta peregrinatione, atque Athenas delatus, &
hic integræ vitæ gloria adeo enituit, ut homo barbarus jus civitatis mereretur.
Atenim ad ſuos poſtliminio reverſus, illico interemtus eſt, nulla regii ſangui-
nis, quo cenſebatur, nulla eruditionis habita ratione. Merito cum Poeta
quæri poſſet: () quo cecidit ſub crimine? quimam delator? quibus indiciir, quo
teſte probavit? nil borum. Videlicet ſola cenſorum religionis ſententia damna-
tus eſt, quod Gæcorum Deorum pleniſſimus, & peregrina ſuperſtitione

contaminatus ad ſuos veniſſe videretur. Ita refert Flavius. (1) Alii eadem

de cauſa in venatu a fratre ſagitta percuſſum: alii græco ritu ſacrificantêm
occiſum tradunt, uti commemorat Laertius. (X) Quæ opinantium diſſenſio
noſtræ cauſæ non obeft; ſatis enim ex quavis earum narrationum patet,
. cen-
(a) Cic. L. I. de legg. . 6. Senec. epiſt. II7. (5) L. XIX. contra Fauſtum. c. II.
(c) L. II. biſtor. (d) in cobortat. ad Grec. (e) Vide Brukeri inſtit. hiſtor.
Pbiloſoph. Periodk. I. L. I. (GO) L. V. itor. (g) L. I. Polpbiſt. Eitt. c. 13.
(?b) Juvenal. Satyr. X. (i) L. Il. contr. Appion. (K) L. I. de vita & morib.
Philoſoph. in Anacharſt.

D lur

cenſoria

Dis Phan

entiumm
ſtterarit
temotis
Alon
non ig
ments,

Te
Di
contto
(9) Ik
nis cO
rei 8

elſe un

4 te di⸗
ſis reli
COruI
Tumm pl
nietſel

vtahii

tradid,it,
den de
Cicuta
& Dia
Anaxwa

(lem,

Verit,

Ugi
bann
tatem
lent c
etiam
Dotvitl

)
4

lle,

18 blüm,
, tam im.
e Deum
lium con.
lam quo⸗
X judices,
Ppud Ber.
llbus uni⸗
Phioſo⸗
vini cura
8 Siculs
nfura In-
thiopum
lentes Ili
Alat Dio-
Mrins
ocumen-
Acelſunt
ſorebat
latus, &
reretor.
ſangui⸗
m Doeta
iir, 4
damna-
tſtitione
eadem
fcantemm
Giſlenſio
1 Patet/
cen.
. II.
1 biſor.
. 1. I5.
und

——

R9 (7) 809

cenſoria judicia barbaris illis populis fuiſſe uſitata, nec religionem eorum om-

nis plane cenſuræ fuiſſe expertem; ex quo quid de alis primarum illarum

entium ſapientibus ſentiendum ſit, facili quivis aſſequitur conjectura, etſi
Ritterariis monimentis deſtituti copioſiora rei, de qua agimus, teſtimonia ex
remotis illis ab hominum memoria temporibus repetere non poſſimus, &
alioqui pleraque de iſta barbarorum aut religione, aut ſapientia fabuloſa eſſe
non ignorant eruditi. Clariora ſane, magisque probabilibus nixa ſunt docu-
mentis, quæ in Græcorum annalibus reperiuntur.

§ III.
Cnuſuram in caußis religionis exercuerunt Græci.

E quidem Athenis cenſuræ in rebus religionis præpoſitos fuiſſe ſingulares
Diætetas, ſeu arbitros vult Poſtellus, (a) etſi etiam Regem Sacrificulum
controverſias ſacrorum cauſa obortas dirimere fuiſſe ſolitum alias commemoret.
C5) Idem ſubinde jus Areopagitas illos celebres obtinuiſſe, non modo profa-
nis conſtat exemplis, ſed etiam ex ſacris Apoſtolorum actis liquet, ubi Epicu-
rei & Stoici leguntur apprebenſum Paulum, quod novorum dæmoniorum videretur

eſſe annunciator ad Arcopagum duxiſe, dicentes: poſſumus ſcire quæ eſt hæc nova, quæ

a te dicitur doctrina? («) Atenim quæcunque demum Areopagitarum in cau-
ſis religionis fuerit auctoritas, ſingularem Athenienſium, ceterorumque Græ-
corum religionis curam, exercita judicia cenſoria ſatis crebra oſtendunt, quo-
rum plurima refert & accumulat Flavius L. II. contra Appionem. (d) Ahe-

nienſei, inquit ille, vel verbo ſolummodo præter illorum legem de Diüs loquentet, ine-

vitabiliter punierunt. Cujus enim rei gratia Socrates mortuus eſt? Non enim hoſtibus
tradidit civitatem, neque templa vaſtavit; ſed quia nova juramenia juravit, & quod-
dam daæmonium ſignificaſſe referebat, ſerio, ſeu ludens, ſicut quidam dicunt, propter hoc
cicutæ poculo morte multatui eſt. Similia fere fata & Anaxagoras Clazomenius,
& Diagoras, aliique experti ſunt, ut ibidem Flavius proſequitur. Nempe
Anaxagoras paucorum ſententia vel propterea morti adjudicatus eſt, quod
ſolem, quem Deum Athenienſes ſuſpiciebant, ſaxum eſſe ignitum pronuncia-
verit, ſeu, ut apud Diogenem Laertium (e) referunt Silenus & Socion,
cœlum conſtare lapidibus, ſolemque ipfum eſſe candentem laminam, ac pe-
nitus ignitam, vel ut Euripides in Tragoœdia Phacton inſcripta expreflit, gle-
bam auream, aſſeruerit, a Cleone impietatis accuſatus capitis pœna temeri-
tatem luiſſet, niſi fulminea illa Periclis eloquentia eo tandem mitigati fuiſ-
ſent cenſorum & judicum animi, ut multam quinque talentorum, & exilium,
etiam beneficii loco decreverint; quin & Plutarchus (†) narrat, ferre non
Potuiſſe Athenarum Sacerdotes in eodem Clazomenio, quod lunam terræ
in-
(2) L. de republic. Athen. c. 9. (b.) L. cit. c. 21. (c) Actor. e. I7. (d) prope
finem ex vers. Geleni. (e) L. II. in Anaxagora. (T) in Nicia.

NONA ( 8) eo

interjectu obſcurari, pro ea, qua pollebat, Aegyptiorum eruditione, incau-
tius aliquando tradidiſſet. Nempe magnam illam Phœben contumelia affici,
homines ſuperſtitioſe imperiti cogitabant. Gravius quoque in Protagoram
animadverſum eſt, qui eum in principio libri cujusdam ſeripſiſſet : de Divif,
neque us ſint, neque ut non ſint, habeo dicene, urbe atque agro exterminatus eſt 2
& libri, quos execranda, ut putabatur, impietate repleverat, in Koniane
combuſti ſunt; () quin niſi fuga celeri ſibi providiſſet, pari eum fato ſubji-
ciendum ſeribit Flavius, (?5) quo vix apud eos defunctus eſt Diagoras Me-
lius, (c) in cujus profugi caput talentum decreverunt, duomiam renigionis
myſteria irriſerat, & iis, quæ nefas erat profanis edere, in vulgus ſparſis,

effecerat, ne jam vellent ſacris Deorum cærimoniis initiari. Idem capitis pe-

riculum Epicurum vix evaſiſſe relatum accepimus; nam cum Deos quidem
eſſe diceret, ſed ad illos nihil ſpectare de rebus noſtris, nec gratia, nec ira
moveri, aut tangi, revera Deos fſuſtulit; nihiloſecius Areopagi, & civium ſuo-
rum metu, & ne quid invidiæ aut criminis ſubiret, eosdem reliquit, tales
tamen, quales ſi ſint, nihil opus eſt eis, ut recte affirmat lres (4) & e-
gantius etiam Eminent. Polignac in ſuo Anti- Lucretio expreſ it. (e) GQuæ
quidem ipſa narratio confirmat, quod ſupra ſuſpicati fuimus, magnam in re-
ligionis cenſura Areopagi fuiſſe auctoritatem. Quo accedit, & Ariſtarchum
Samium in eodem Areopago ſacrilegii fuiſſe accuſatum, quod Veſtæ ſarra ma⸗
viſſet, terram circumagi aſſerendo. Unde Plutarchus meminit libri adver-
ſus Ariſtarchum, fortaſſe eadem de cauſa, a Cleante ad lucernam illam om⸗-
nium poſterorum ſæeculorum memoria & adagio celebratam, elucubratl. (G)
Non diſſimile eſt, quod idem Plutarchus 5 dum Euripidem tragicum atheum
facit, addit, hunc ipfum aperte loqui, & opinionem ſuam htu Arcohegt
prodere noluiſſe, & hac de cauſa ſolum Siſypho ſuo in tragœdia Eam athei
perſonam impoſuiſſe. (g) GQuanquam ne fine crifi, ut vulgo fieri ſolet, one
nia rem noſtram confirmantia ceu lippi ſcrinia compilemus, non inficior in
ea impietatis nota Euripidem recte efenſum eſſe a Barneſio, ut notat Bælius
& Fabricius: & ex iis Corſinus noſter ad eum Plutarchi locum. nd autem
magis ſtupendum, quam quod inſignis fidei vindex Cyrillus Alexandr. ()
de Platone aſſerit, eum opiniones ſuas de Deo veras, germanasque minime
auſum fuiſſe in vulgus edere, quod Athenienſium, ſeu, ut loquitur S.
Patriarcha, Anyti, & Meliti accuſationem, 60.. Socratir cicutam pPertimeſceret.
Et quid multis? quid inquam oportet mirari, ut Flavius merito enelu⸗
dit, circa viros talia eſſe geſta ab iis, qui nec fœminis pepercere. Nam &

rdotem quandam interfecerunt, quod de peregrinorum Deorum cult
dlt ceuläta⸗ (1) & Aſpaſiam, nedum lenocinii, ſed & violatæ religionis
) Cic. L. L. de nat. Deor. n. 23. () I. II. contra Appion. (c) Diodor.
ce L. XIII. (d) ad L. XVIII. de civit. c. 41. (o) Præſert. E. IX.
(F) Vide Kopler. E. I. Edit. Aſtronom. (g) L. I. de Placit. c. J. (b5) L. L.
contr. Julian. (i) Vid. Navium L. II. cit.

ſrat
leutn fun
Adit, (9
tealt Diop
de rebis
Punille unn
Ut loguiti,

hant.
copia, ſe

40⁰ yete
grint

inveheren
ſeriptores
Collo &
nec corpe
tipler rel
wando int
ts
Piaeula
dus, Ut
Patrio ee
exercitu
Neri obt
Augarez,
(4) Gu
iis cur.
“ lunphil
duo⸗
Aenk
fera I
e diſ
06, g

L. Detil

ne, inenn.
nelig ſte,
rotagorann

natus elt,
1 Concione
fato ſubi⸗
1oras Me.
religionis
us ſparſis,
aitis pe.
quidem
1, hec ird
wium fuo⸗
lit, tales
4) & ele⸗
(e) Quæ
am in re-
ſtarchum
ſaera mo⸗
ri adyer-
lam, om-
brati. ()
n atheum
Areopagl
eam athei
Oet, omm-
ſcior, ib
tat Bælius
nid autem
ndt. (9)
e minitme
itur .

meſceret.
0 coNeu.
Num E&
Umm ettu

relgioois
re⸗
Dioct
G1.

ream factam, accuſatore Hermippo, colligi videtur ex Plutarcho: qui idem
addit, (a) Periclem Profufis etiam lacryinis, quod dein criminatus eſt Aeſchi-

nes, veniam Afſpaſiæ a judicibus impetrafle; quin eodem tempore, rogationein

talit Diophites, ut eorum nomina deferrentur, qui Deos negarent, aut qui
de rebus æthereis ſermones difſeminarent, qua poſtrema ſuſpicatione cauſam
Anaxagoræ ſüperius expoſitam, ipfumque cauſæ patronum Periclem acrius
Pperſtringebat. Atque hæc ex Græcia veluti per lancem ſaturam exhi-
Duiſſe ſufhciat. Plura & Romanorum immodica ſuppeditat cenſura; hi quippe
ut loquitur Leo M. (?) cum pœne omnibus dominarentur gentibus, omni-
um gentium ſerviebant erroribus, nec ſimul ulli ſacrorum ſuorum cura ce-

1
211

debant. Pauca ſolum, ne Chriſtiano lectori pariatur tædium ſuperſtitionum
copia, ſeligemus. H
§ IV.

Idem Cenſüræ us fuit apbud Romanos.

C veteres quidem apud Romanos magnopere fuiſſe cautum, ne qua pere-
grina religio aut Dii externi, aut ritus a patria conſuetudine alieni in urbem

inveherentur, frequenter Livius, Tacitus, Valerius, aliique rerum Romanarum

ſeriptores commemorarunt. Factum id præcipue cum Romæ A. Cornelio
Coſſo & T. Quintio Penno iterum Coſſ. peſtilentia graſſaretur. Tunc quippe
nec corpora modo affecta tabo, ut ſcribit Livius, (c) ſed animos quoque mul-
tiplex religio, & pleraque externa invaſit: novos ritus ſacrificando, & vatici-
nando inferentibus in domos - - = donec publicus jam pudor ad Primores ci-
vitatis pervenit, cernentes in omnibus vicis, ſacellisque peregrina & inſolita
Piacula pacis Deum expoſcendæ. At enim datum eſt illico negotium ædili-

bus, ut animadverterent, ne qui, niſi Romani Diü, neu alio more, quam

patrio colerentur. Paulo poſt cum fugatis a Vejentium populo tribus cum
exercitu tribunis Dictator a mœſta civitate poſceretur, & pervetus huic mu-
neri obſtaret religio, non aliter Mamercus Aemilius Dictator electus eſt, quam
augures conſulti eam omnem religionem, ejusque violandæ metum exemiſſent.
(4) GQuo & referendum inſigne teſtimonium de magna conſervandæ religio-

nis cura, quam, inquit Valerius, (e) Majorer noſiri P. Cornelio & Beæbio

Tamphilo Coſ-. egerunt. Siquidem in agro L. Petilii Scribæ ſub Janiculo, cul-

toribus altius terram verſantibus, duabus arcis lapideis repertis, quarum in

altera ſ'r-ptura indicabat corpus Numæ Pompilii Pomponis filii fuiſſe: in al-
tera libri reconditi erant, latini ſeptem de jure Pontificum, totidemque græci
de diſciplina ſapientiæ: latinos magna diligentia aſſervandos curaverunt, græ-
cos, quia aliqua ex parte ad ſolvendam religionem pertinere exiſtimabantur
L. Petillius Prætor urbanus ex auctoritate Senatus per victimarios, igne facto

. In
(a) I' Pericle. (b) Serm. in Natal. Apoſt. Petri & Pauli. e. 2. (c) Decad, l. L. WV.

in conſpeétu populi cremavit. Noluerunt enim, proſequitur Valerius, priſei
iri quicquam in hac aſervari civitate, quo animi hominum a Deorum cultu avoca-
rentur. Quod ipſum a Numa ſapienter proviſum fuiſſe ſeribit Livius, dum
ait, Eundem, ut regno potitus eſt, & urbem novam conditam vi & armis,
jure, legibus, moribus ac religione de integro condere vellet, omnia public
Privataque ſacra Pontificum ſceitis ſubjeciſſe, ut eſſet, quo conſultum plebs ve-
niret, ne quid divini juris, negligendo patrios ritus, & peregrinos aſciſcen-
do, turbaretur. (a) Bello autem Punico ſecundo in ſumma fortunæ varietate
confecto, & quum jam ad ea reipublicæ Quirinæ tempora ventum eſſet, in
quibus non gradu, ut queritur Paterculus, (b) ſed præcipii curſu a virtute de-
ſcitum, & vetus diſciplina deſerta eſt: novæ quoque ſuperſtitiones populum Ro-
manum invaſerunt. Attamen & hanc cadentis religionis epocham ſacrorum
cura non deſtituit; novas enim ſuperſtitiones ceu grande malum G. Aemilius
Prætor S. C. recitato ſuſtulit & edixit: ut quicunque libros vaticinos precatio-
nesqueue, aut artem ſacrificandi conſcriptam haberet, eos libros omnesq; litteras
ad ſe deferret, neve quis in publico ſacrove loco, novo aut externo ritu ſa-
crificaret. («) Qua ratione jam prius Lutatius, qui primum bellum Punicum
confecit, a Senatu prohibitus eſt, ſortes Fortunæ Præneſfinæ adire; patriis
enim auſpiciis, non alienigenis rempublicam adminiſtrari oportere judicabant.
(4) Quid, quod & ſolemni XII. Tabularum lege, ſi fragmentis Tullianis ha-
benda fides, (e) ita ſtatutum erat: ſeparatim nemo habeſit Deor, neve novos, ſed
ne advenas, niſt publice adſcitos, privatim colunto. Atque eodem pietatis genere
ſub extremam liberæ Romæ ætatem excelluit Auguſtus Triumvir & Impera-
tor; Pontificatum enim maximum adeptus, quidquid fatidicorum librorum
ræci latinique generis, nullis vel parum idoneis auctoribus vulgo ferebatur,
upra duo millia undique contracta combuſſit, ac ſolos Sybillinos, ſed & hos de-
lectu habito, ut narrat Suetonius. (f) Memor nempe erat documenti ſibi fre-
quenter a Mœcenate traditi, eam inter rationes reipublicæ reformandæ præci-
puam eſſe, utne permitteret mutationem aliquam in rebus ad religionem &
ſacrorum cultum ſpectantihus, quod Dio Caflius ſeriptum reliquit. (g) Nec
vero doctrinas ſolum, libros, ritusque peregrinos cenſoria notabant virgula
Romani, ſed & ipſas perſonas acerbior aliquando cenſura vexavit. Ita C.
Cornelius Hiſpalus Prætor peregrinus edicto Chaldæos intra decem dies
abire ex urbe atque Italia juſſit, quod levia & inepta hæc ingenia pernicioſa
Beroſi arte, id eſt fallaci ſiderum interpretatione, atque adeoò mendaciis quæ-
ſtuoſam religioſis mentibus caliginem injicerent. () Ita idem Prætor com-
plures, qui ſimulato Sabazii Jovis cultu mores Romanos inficere conati fue-
rant, domos ſuas repetere coegit. (i) Ita & prius Rex Tarquinius M. Tullium
4 . Du-
(à) Decad. L L. I. (5) L. II. biſor. n. 35. (c) Livius Decad. III. L. V.
(a) Valerius L. I. c. 3. n. I. (e) Vide Gothofred. in notis ad. I. C.
() Ii Auguſto. (g) L. LII. de rebur Roman. (⁶) Valeriur L. I. c. 3. n. 2.
(i1) Uen ibid.

Duum
commi
in mare
fammi
ſecuti1
rialit,
(5) 8
dubite
ſe hun
beye 4
tuperi
recte
militua
pemiu⸗
quam
rejicin
riu col

W
Iu
4)ud
ung !
lo te,
ſenten
dixefi

Gdillit
etiam

””””M

M
vort
dæo.
e, d.

—,— —

Is, priſi
leu ovog.
uS, duin
X arinis,
publies
plebs ve⸗
Aleiſeen.
arietate
ellet, in
rtute de-
lum Ro-
ctorunn
Lemilius
hrecatio⸗
ltteras
ritu ſa-
nicu
Patris
leabant.
anis ha-
r, 1
genere
mperz.
NrOru
ebatur,
hos Ge-
lbi fre⸗
præci⸗
gem &
) Nee
Vitgols
lta C.
m dies
miciolia
8 gue⸗
com⸗
ti foe⸗
Fulium
Du-⸗
l1. V.
16

3. 2

3

uutun

N (11) WoN

Duumvirum, quod librum ſecreta civilium ſacrorum continentem cuſtodiæ ſuæ
commiſſum corruptus Petronio Sabino deſcribendum dediſſet, culeo inſutum
in mare abjici juſſit. (a) Hac demum ipſa de cauſa Imperatores Romani ferro,
flammis, omnique ſuppliciorum genere conſtantes veræ fidei Martyres per-

ſecuti ſunt, quod adverſus avitam Deorum religionem eorum ſuperſtitio exi-

zialis, nova & imalefica, prava & immodica, ut fidem Chriſtianorum Tacitus
() Suetonius («) Plinius (4) vocant, ſigna velut infeſta ſuſtuliſſet. Non
dubitaverunt quippe, ut Valerius arguit, () etiam imperia ſacris ſervire, ita
ſe humanarum rerum velut curam gerere exiſtimantia, ſi divinæ potentiæ
bene atque conſtanter fuiſſent famulata. Nec vero cenſura eorum fuiſiet vi-
tuperanda, nec fingularis iſta ſacrorum cura æternis digna ſuppliciis, niſi, ut
recte eos reprehendit Apoſtolus, (†) mutaſſent gloriam incorruptibilis Dei in A-
militudinem imaginis corruptibilis hominiz, & volucrum, &ο quadrupedum, & ſer-

pentium, & commutata Dei veritate in mendacium ſerviiſſent creaturæ potius

quam creatori. Procul igitur jam eſte profani, ut propria illorum formula eos
rejiciamus, & quam vera religio judicia cenſoria ab omni antiquitatis memo-
ria coluerit, videamus.
.

—

F§V.
Judæis in V. T. ſummæ curæ fuit cenſura in religionis negotiis.

CHlbre eſt divinum oraculum, quo ſupremi fidei, alorumque controverſiarum
judices in populo Dei ſtatuuntur, dum ait Dominus: (g) Si dificile & ambiguum
apud te judicium eſe perſpexerit - - - ſurge & aſcende ad locum, quem elegerit Domi-
unz Deus tuus, venietque ad Sacerdotes Levitici generis, & ad judicem; qui fuerit
illo tempore, quæretque ab eit, qui indicabunt tibi judicii veritatem. Horum autem
ſententiæ omnino ſtandum erat, ut proſequitur oraculum: & facies quodcunq
dixerint, qui præſunt loco, quem clegerit Dominut, & docuerint te juxta legem Eur,
ſequeriſque ſententiam eorum, nec declinabis ad dexteram, neque ad ſiniſtram. DOui au-
tem ſuperbierit nolent obedire Sacerdotis imperio - - - &οσ decreto judicis, morietur
bomo ille, & auferer malum de Iratl. Qua quidem lege præterquam quod tran-
quillitati publicæ, litibus & diſſenſionibus extinctis fuerit conſultum, ſimul
etiam religionis integritati fuiſſe proſpectum, facile quivis intelliget, dum
omnia ſacrorum & legalium cærimoniarum dubia Sacerdotis ſententia diri-
mebantur. Sapientiſſimam hanc Dei legem & temporis diuturnitate, & Pra-
vorum hominum ſtelere fere penitus obliteratam inſtauravit Piiffimus Ju-

dæorum Rex Joſaphat (6) præcipiens Sacerdotibus: ubicunque quæſtio eſt de le-

ge, de mandato, de cærimoniir, de juſtificationibus, oſtendite eis, ut non peccent in
B 2 Do-
(a) Uem L. L. c. I. n. 13. (b5) Ia Annal. L. XV. c. 44. (c) Es Nerone.
(4) L. X. epiſt. 97. (e) L. I. c. I. n. 9. (J) Roman. c. I. (g) Deuter., c, 17.
(⁵) I. Paralip. c. 19. .

XY 2) NA
Dominum; quin & ſubdit: Amaßas Sacerdos & Pontiſex veſter in bis, quæ ad De-
um pertinent, przſidebit. Et vero quid aliud Levitarum per univerſas tribus
diſtincta diviſio? quid ſupremum illud Judæorum Synedrion? quid tam fre-
quentia Sacerdotum, & Seniorum fſive ad religionis dubia declaranda, ſive
ad ſocietatem gentium, & omnem idololatriæ occaſionem tollendam, congre-
gata ſibi volunt concilia, qualia decem enumerat de Panormo? (a) quid in-
dquam heæc aliud indicant, quam frequentem judicii cenſorii uſum, quam cu-
ram ſingularem, ut ope cenſorum, & ſacræ ſcripturæ interpretum, religi-
Onis integritas conſervaretur? Poſteaquam autem Sacerdotia apud Judæos ve-
nalia effe ohrunt, & ſuperba Phariſæorum hypocriſi fere omnis cenſuræ
Poteltas ſanctiori Levitarum cœtui erepta eſt, immutata quidem fuit divinæ
legis explicatio, minime tamen judiciorum dogmaticorum uſus ſublatus, ſed
eorundum potius ſeveritas maligne adaucta. Evacuantes enim legis ſpiritum,
humanas fingebant traditiones, & harum ferventiffimi, uti etiam de ſe teſta-
tur Paulus (b) extiterunt æmulatores. Hinc iniqui iſti cenſores & legum
divinarum interpretes arguebant Chriſti diſcipulos, quod ſata transeuntes
ſpicas vellicarent Sabbato, (c) nec frequenti manuum purificatione ante cibum
uterentur. (4) Hinc vitup erabant Chriſtum, quod Sabbato ſanatum a mor-
bo hominem, priſtinæ reddidifſet valetudini. (e) Hinc denique alia illa omnia
adverſus Meſſiam, humani generis redemtorem ejusque diſcipulos, novam le-
gem & religionem promulgantes egerunt, & quidem magno animorum æſtu,
ne dicam furore, quæ nobis ad perpetuam Zelotum iſtorum ignominiam ſa-
cræ litteræ teſtata reliquerunt. Ita videlicet S. Joannes Euangelii ſui c. 9.
refert, conſpiratum fuiſſe a Judæis, ut ſi quis Jeſum confiteretur eſie Chri-
ſtum, ſeu Meſſiam, extra Synagogam fieret. Cap. II. narrat collectum a Pon-
tificibus & Phariſæis concilium, deliberatumque eſſe de ſignis, & miraculis,
quorum fama univerſam Judæam, aliasque regiones impleverat adeo, ut bellum
aà Romanis, ultimamque ſervituté ſibi propterea malevoli homines perſuaderent.
Actor. C. 4. Sacerdotes & Magiſtratus templi, & Sadducæi - - - Apoſtolos
poſuerunt in cuſtodiam, quod annunciarent Eſu reſurrectionem ex mortuis:
& ibidemnv. t9. prohibnerunt Petro & Joanni ne loquerentur, neque docerent

in nomine JEſu; quod idem iniquiſſimum Præceptum paulo poſt Apoſtolis om-

nibus cæſis denunciarunt. Act. c. 5. v. 40. Rurſus Act. c. 6. adduxerunt in-
victum fidei athletam Stephanum in concilium, quod non ceſſaret loqui adver-
ſus locum ſanctum & legem; atque ut plura alia prœtereamus, quam crudeli
eorum cenſura, & impio zelo Paulus gentium Apoſtolus vexatus ſit, ſatis
eadem Apoſtolorum acta, & Paulinæ epiſtolæ confirmant. Eum Judæi ac-
cuſarunt apud Gallionem Achaiæ Proconſulem, quod contra legem perſuade-
ret hominibus colere Deum, (F) qua tamen de re ceu religionis cauſa judica-
re noluit Gallio, ſed / quæſtiones ſunt, inquit, de verbo & bhominibus, & lege vo-
ſra,
(a) L Scrutinio doctrin. c. I. art. 3. (b) Galat. c. I. (c) Luc. c. 6.
(2) Matth. c. 15. (e) Matth. c. I12. & Luc. c. b. (F) Ack. c. I9.

ruII P
bas
erus jer
keinphu
& otht
lori
ata,
Quine
Ge lect
farent
e eis
niſeri⸗
dratun
tum aa

ye
ſolleit
Vidlem
inquan

=„ S
– S

Mrtun

ey,
ah.
Pa

le ag De.
ſis tribun
tann fre
d, ſiye
bCongre-
uid in⸗
Jlam cu-
l1, religi.
deos ve⸗
cenſuræ
t winæ
Atus, led
Piritum,
ſe teſta⸗
E legum
nseuntes
e cibum
a mor-
a omnia
ovam le-
m eſtu,

nam ſa.

ſui c,h.
leChri.

Uracnlis,
tbellum
derent,
Poſtols
nortuis:
Ocerent
Olis omn-
adver⸗
crudeli
t, ſatis
dei ae-⸗
erluade⸗

(13) We s

Irg, vos inß videriti ; judex g borui nolo eſſe. Erat nempe jam tum Judæo-
rum proprium, quod alicubi de eis alſerit Nazianzenus, relictis rebus ſyl-
labas & vocum apices conſectari. In eundem Paulum Aſiani injecerunt ma-
nus Jeroſolymis, quod adverſus Ppopulum & legem doceret, & gentiles in
templum induxilſet. (a) In ejusdem cauſaà tribunus juſſitacerdotes convenire,
& omne concilium. (6) Denique & coram Felice, & Feſto, & Agrippa, &
Judæis Romanis rationem fidei ſuæ reddere coactus eſt, & de religione vio-
lata, accuſatorum calumniis infimulatus, ut legere eſt in iisdem Actis. (c)
Quin ex ſimulato iſto religionis zelo capitali etiam & implacabili aliorum, qui
de ſecta non eſſent Judaica, odio ſuccendebantur, ut ne quidem id illis præ-
ſtarent officii, quod jus commune & humanitas jubet minime negari, uti
de eis non modo Tacitus () teſtatur: apadizſot, inquiens, Eder obſtinata,
m iſericordia in promtu, ſed adverſus omnes alios hoſtile odium, ſed etiam expro-
bratum eſt a Juvenale, dum non monſtrare viat, eadem niſi ſacra colenti, quæſi-
tum ad ſontem ſolos deducere verpos, Judæis ſollemne fuiſſe cecinit. (e)

§ VI.
Cenſura in M. L. naſcentis Eccleſiæ exordio fuit adhibita.

Lidicilſ poterat, opinor, Eccleſia Catholica columna illa, & firmamentum
veritatis, ex antiquiſſima hac & gentium & Judæorum conſuetudine, quam
follicite inſigne fidei depoſitum, ſanguine Chriſti partum, ab omni fraude &
violentia eſſet cuſtodiendum, niſi ſublimiorem accepiſſet ſpiritum, Spiritunt
inquam ſanctum, qui eam docet omnia, & ſuggerit omnia, quæ ex inſtituto
& voluntate Chriſti ad ſanctiorem fidei & morum docrinam, ab omni er-
rore, labe, & ſuperſtitione illibatam conſervandam funt neceſſaria. Quid
enim ſibi volunt emnphaticæ illæ hæreticorum deſeriptiones, quas nobis Sal-
vator, Apoſtoli, divinæque litteræ tradiderunt? quid aliud perſuadet inſignis
ille zelus, quo & idem humani generis redemtor, & præcipui Eccleſiæ Pa-
ſtores, hæreticos, eprumque dogmata inſectati ſunt, quam jam inde a primis
Evangelii temporibus judicia cenſoria fuiſſe exercita, & Eccleſiam divino
Spiritu edoctam follicite invigilaſſe, ne in agro veritatis ſuperſeminaret 21⸗
zZania errorum, ſuſpectarumque opinionum inimicus homo, aut ut eadem op-
bortuno quamprimum tempore evellerentur. Attendite, dicebat Chriſtus,
2 falßis Prophetir, qui veniunt ad vos in veſtimentis ovium, intrinſecus autem ſunt lupi
ruapaces; (V) & ſterum: / quis vobis dixerit: ecce bic eſt Obriſtus, ecce illic, ne cre-
dideritis. Exurgent enim Pfevdo - Chriſti, & Eſevdo - Prophetæ; (2) quin ea etiam
de cauſa dedit quoſdam qnidem Apoſtolos, qucſdam autem Prophetas, alios vere
Evangeliſtar, alios autem Eaſtores & Doctore: - - — ut jam non ſimus parvuli fuäétu-
B 3 an-
(a) Tid. c. 2I. (b) Ibid. c. 22. (c) Capp. 24. 25. 26. & 28. (4) L. V.
biſtoriar. c. j. (e) Satyr. XIV. (f) Matth. c. J. (g) Marc. c. 13.

We (14) 2. 9

antes & circumſeramur ommi vento doctrinæ in nequitia bominum, in aſtutia ad cir-
cumventionem errorit. (a) Atque hoc ipſo offcio non ſegniter functi ſunt
Apoſtoli, ſed acti a Spiritu Sancto infigni zelo hanc in ſe ſuſceperunt curam,
& quanta ſollicitudine peſtifera errorum dogmata cavenda & proſeribenda
ſint, copioſe tam exemplis, quam fſuis in epiſtolis ſignificarunt. Ita quippe
Apoſtolorum Princeps Petrus impias deſcripturus ſectas, ſonter ſine aqua,
nebulas turbinibus exagitatas, quibur caligo tenebrarum reſervatur, appellat.
(6) Quin tales aliquando, quos jam judicatos oporteat arguere in fideli po-
pulo futuros affirmat: fuerunt, inquiens, (c) & Pleudo - Prophetæ in populo,
Ecut & in vobis erunt magiſtri mendacei, qui introducent ſedtas perditionis - = — 8
multi ſequentur eorum luxurias, per quos via veritatis blaſphemabitur. Ac reipfſa
vix cœperat religio Chriſtiana in finitimis Palæſtinæ regionibus propagari,
jam judicium dogmaticum Eccleſiæ Antiochenæ, quæ gentium converſionem
per omnes Aſiæ provincias probaverat, hoſtes habuit udaizantes. (2) Ii ni-
mirum per Syriæ & Ciliciæ urbes diſcurrentes, fideles docere cœperunt:
quia niſi circumcidamini ſecundum morem Moyſi, non poteſtis ſalvari. Sententia hæc

pernicioſa illico cenſuræ & judicio Eccleſiæ ſubjecta eſt. Miſſi quippe Pau-

lus & Barnabas ab Antiochenis ſelecti cum aliis ad Apoſtolos in Jeruſalem
cauſam detulerunt, ubi convenerunt Apoſtoli & Seniores videre de verbo
hoc, & magna conquiſitione facta Apoſtolico judicio erronea opinio con-
demnata eſt. Eodem errore cum homines quidam Moſaici, fideles Galatas
faſeinaſſent non obedire veritati, docentes cum fide Evangelii judicia & cæ-

rimonias legis eſſe obſervandas, ceu ad æternam beatitudinem conſequendam

adhuc neceſſarias: repreſſit illico audacem temeritatem Apoſtolus, & opinio-
nem meritis Chriſti, & gratiæ N. L. inimicam proſcripfit. (e) Idem Roma-
nos hortatur: rogo vosr, inquiens, ut obſervetis eor, qui diſſenſiones & offendicula
ræter doctrinam, quam vor didiciſtir, faciunt, & declinate ab illiv. (f) Videte, mo-
net Coloſſenſes, ne quis vor decipiat per Philoſophiam & inanem fallaciam ſecnndum
rraditionem hbominum, ſecundum elementa mundi, & non ſecundum Chriſtum. (g)
Timotheo ſalutem vix impertierat, cum e veſtigio denunciare jubet quibus-
dam, ne aliter docerent, neque intenderent fabulis & gencalogiir interminatis, quæ
quæſtiones præſtant magis, quam ædazfcationem Di, quæ eſt in fäde: & apertius eo-
rum volens indicare malitiam ſubdit: - - = cos & à charitate, & a fide aberraſſe,
converſos eſe in vaniloquium, volentes eſſe legis doctores non intelligenter neque quaæ lo-
uuntur, neque de quibus affrmant. (H) Acerbius etiam in eadem epiſtola c. 4.
Rærefiarchas perſtringit, ac veluti conceptis verbis, & Spiritus Sancti autori-

tate Eccleſiam excitat: Spiritur, inquit, manifeſte dicit; quia in noviſimis tempo-

ribus diſcedent quidam a fide attendentes ſpiritibus erroris, & doctrinir dæmoniorum
in bypocriſi loquentium mendacium, & cauteriatam babentium ſuam conſcientiam.
Eandem denique curam & in fine epiſtolæ Timotheo inculcat: o Timothee depoſi-
tun
(a) Enher. c. 4. (5) I. Per. c. 2. (c) Ibid. (4) Asor. c. I6.
(e) In. Epiſt. ad Galat. (†) Rom. c. 16. (g) Coloſ-. e. 2. (5) I. Timoth. c. I.

Ees qn

um
4
polttun
llum
elepant
Diti Aß
Erit te
ſbi nui

ailten

niſmiun
ES, V
guin
dum ]
rem G

10 nel
Autorlt

X
h
ſimule
broru.
ria er⸗
ſemen
inſtitu

CcolI

oratio
res il
d Me
AAuſa
We
Alr
nis
Præ
cllio
cliczS

4,

is Ad lir.
ndi funt
1t euram,
Juippe
e qua,
4ppellht,
ideli Po⸗
, epuh,
de reipli
Ppagari,
rſionem

Rn.

perunt:
ntia hæc
pe Pau-
ruſalem.
e verbo
io con-
Galatas
1& æ-
nendam
opinio-
Roma-
fendienla
le, Mo-
Anndun
guibus
17, que
lus eo⸗
Perraſe⸗
u lo⸗
la c. 4.
Autori-
tenhe-
niorif
ntiann.
pf.
tumn
.. 16.
,6. l.

J y (15) Bo g

tum cuſtodi, devitans profanas vocum novitates, & oppofitione: faft nosinir ſcientiæ,
quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt. («) Quod autem aliud de-
poſitum iſtud, niſi doctrina ſana, ſi Chryſoſtomo interpreti credimus; quod
ipſum & Vincentius Lirinenſis in aureo ſuo contra hæreſes commonitorio
elegantiſmima periphraſi exponit. (“) Parallela ſunt is, quæ attulimus, mo-
nita Apoſtoli, in ſecunda ad eundem Timotheum epiſtola, ubi ita vaticinatur:
Erit tempus cum ſanam doctrinam non ſuſtinebunt, ſed ad ſua deſideria coacervabunt
ſibi magiſtros prurientes auribus, & a veritate quidem auditum svertent, ad ſabula!
autem convertentur. Tu vero vigila, in omnibus labora, opus fac Evangeliſtæ, mi⸗
niſterium tuum imple. (e) Nec aliud eſt, quod præcipit Tito, dum inobedien-
tes, vaniloquos, & ſeductores redarguendos, & durne increpandos aſſerit:
quin & poſt unam & ſecundam correptionem hominem hæreticum devitan-
dum præſcribit. (4) Qua eadem ſevera cenſura Sanctus Joannes & Seduéto-
rem & Anti - Chriſtum vocat eos, qui non confitentur Thſum veniſſe in carne; qua-
les quidem ſeducétores multos in mundum exiiſſe ibidem affirmat: ſimul ve-
ro nec in domum recipiendos, nec ave eis dicendum, pro ea qua pollebat

autoritate Apoſtolica, Electæ & natis, atque adeo Eccleſiæ præcipit. (e)

§ VII.
Udem in Eccleſia dilatata & florente fuit obſervatum.

T enim illuſtrior adhuc in hoc judicio effulſit Eccleſiæ autoritas, dum
hæreſes, quas eſſe oportere divina veritas prædixerat, cumulatæ ſunt,
ſimulque eorum, qui ſe fidei doctores nuncupabant, numerus auctus eſt, & li-
brorum copia circumlata. Nempe tum maxime Præſulum Eccleſiæ neceſſa-
ria erat ſollicitudo, ut noxia opinionum erronearum germina in ipſa veluti
ſemente ſufſfocarentur. QGuamprimum igitur nova, peregrina, atque a Patrum
inſtitutis aliena vulgari cœpiſſet doctrina, aut novi ſacrorum ritus adverſus
communem Eccleſiæ diſeiplinam uſurparentur, ſive id publica ad populum
oratione, ſive privatis colloquiis, ſive ſcriptis monimentis eſſet proditum:
res illico a fidelibus ad ſanctius Epiſcoporum & Presbyterorum concilium,
ad Metropolitam, ad Sedem etiam ut plurimum Romanam deferebatur:
cauſa delata exacto penſabatur judicio, & quum nonnullæ veritates, necdum
ſatis, certisque loquendi formulis eſſent eliquatæ, adverſa etiam Epiſcoporum,
aliorumq; qui docrina clari erant, diſpiciebantur opera, & controverſia om-
nis ad lydium veluti lapidem, ad SS. litterarum, Apoſtolicæ traditionis, &
Præcedentium Patrum teſtimonia exigebatur: tandem cenſura lata ſive a Con-
cilio Provinciæ, ſive a Romano Pontifice, per celeberrimas illas, quas ency-
clicas dicimus, epiſtolas, reliquis fidelibus promulgabatur, erronea indicaba-
tur
(a) I. Timoth. c. 6. (b) paſt. medium. (c) II. Timoth. e. 4. (d) a? Tit. c. 1.
(c) II. eoih. v. J. & I0.

7

RoN (16)

tur doctrina, & homines etiam in errore pertinaces per univerſum orbem de-
nunciabantur, ut ita quivis a veneno ſibi cavere, & Apoſtolicam traditionem

illibata fide tueri poſſet. Guin & illud ſollemne erat, ut Epiſcopi occaſione
litterarum Paſchalium, ſeu quibus dies celebrandi Paſchatis ſignabatur, alias
quoque mitterent epiſtolas, quibus fidei & diſciplinæ diœcefis ſuæ rationem &
incrementa exponentes, unanimes invicem conſpirabant, ut erudite perſequi-
tur Bencinus Diſert. II. de litt. encycl. c. V. Cujus antiqui moris etiamnum ve-
ſtigium ſervat laudatiſlima Archi - Diœceſis Pragena, dum eodem tempore
Vernales, ut vocant, litteras Clero inſeribit ſa culari, iisdemque & ſanctiora mo-
nita, & ſi qui irrep ſerint, abuſuum vituperium complectitur. Sed jam accurati
illius, quod deſcripſimus examinis, judiciique dogmatici ſpecimina ex hiſtoria

Eccleſiaſtica expendenda. Inter antiquiores fidei controverſias celebrior eva-

ſit

cauſa Montaniſtarum, quam laudatus ſupra Bencinus (a) accuratius eſt

perſecutus. Cum nempe Montanus vir ad hvpocriſin comparatiſſimus in-
ſolitum fingeret Prophetiæ (piritum, rigidioremque vivendi diſciplinam: no-

minis celebritatem apud multos conſecutus, privatos agere cœpit conventus

„Pepuzæ, quæ & a Montaniſtis nova Jerufalem fuit appellata, ut habet Epi-
Phanius. (?) Schiſina iſtud illico ad Anicetum R. P. perlatum eſt, ut ex ejuſ-
dem hæreſis ſerie chronologica tradita collgere eſt, & quæſtio ſollicite inſti-
tuta: an Prophetia Montani vera eſſet, & evangelica, an contra Pſeudo-Pro-
phetia? ſeu, ut eas nominat Aſterius in LL. contra Cataphrygas, cujus ope-

Tis

fragmentum legere eſt apud Euſebium, (c) an Prophetia illa eſiet Ecte-

ſis, an Paræcteſis? quumque in eo Sacri tractatores diltenſiſſent, ex mutua
opinionum colliſione ſchiſma etiam aliquamdiu protractum eſt antequam judicio
Summæ Sedis cohiberetur. Ejus nempe litis occafione quam plurima edita
ſunt volumina de Prophetia, qualia erant Soteris Pontificis lber de cxtaſi,
plures Melitonis Epiſcopi, Clementis Alexandrini, aliorumque, uorum ne ipſa
quidem nomina ſe poſſe recenſere ait Euſebius. Verum hypocriſi hærefiar-
chæ detecta, & fuco ſanctioris vitæ cognito, inania, quæ jactabantur, chariſ-
mata, & putidam paræcteſim Soter R. P. Aniceti Succeſſor encyclico decre-
to proſeripfit. Atque tum demum patuit ſchiſma Montani cum aperta hæreſi
eſſe conjunctum, & nefaria dogmata de venia lapſis non concedenda, de in-
ſolito jejunii rigore præcepto, de Martyrum gloria ſolum ſuo gregi vindi-
canda, aliaque innotuerunt; quæ & tertia huius hæreſis periodus vocari ſolet.
Atenim hæc ipſa commenta ſtatim ab Afianis per Presbyterum Irenæum occi-
dentalibus, ac imprimis celebri Lugdunenſi & Viennenſi Eccleſiæ denunciata

S

ſunt: ab hac vero ad Eleutherum Pontificem, ceu ſupremum cauſæ judicem,
controverſia delata, qui & ipſe, & poſt eum plures Synodi in Montanum
& Sectatores, eorumque hæretica dogmata meritum anathema vibrarunt, quem-
admodum non ſolum ex eorum temporum hiſtoria ab Euſebio, (4) aliisq;

tra-

a) Diſert UII. c, 4, (5) berer. 49. () L. V. bif. 14. (d) L. V. biſt

Ecrdte,

Fodenm
beærelln
honore
Archa A
brata,
cuus 9

quod p

tioyem
e eade
Uleripl
rem D
lielli.
celebri
denigue
Nequey
a Hynd
quet ex
loquitun
ilud e
ttian n
man an
mn ſati
emplan

unmque,

Pe& T
PEpheſin
Mathen,
norius
rum ſi

Valenti

cdixer
inn ea,
Plhn

cedon

Valent

(17) A 32

3 64
end tradita, ſed ex ipſo Montani ſtrenuo defenſore Tertullano (4) colligere eſt.
H Eodem fere ordine, eademque ratione cenſura eſt exercita in blaſphemam Arii —
Ur, Nig beæreſim, qua is Filium Unigenitum æterni Patris conſubſtantialie divinitatis
norne⸗ honore exuere & ſpoliare conatus eſt. Con vocavit nempe Alexander Patri-
en e archa Alexandrinus Presbyteros Alexandrinos & Mareoticos, ſynodoque cele-
Benſe bprata, accurato examine, & fraudes & hæreſim, & ſeripta Arii ſunt ſcrutati:
e cujus quidem examinis momenta reſervata ſunt nobis ſolum in fragmento,
enpore quod primum Cotelerius edidit, ac poſtea Harduinus Tom. I. Concilior.
oradno. y,) inſeruit. Quum omnes ſententiæ Alexandri ſubſeriberent, & depoſi-
kiget tionem Arü ratam haberent, is cenſuram hanc ad orbis Eccleſias transmilſit,
iſtoris de eadem ſingularem epiſtolam Cplo & ceteris majorum Sedium Epiſcopis
oreg. inleripſit; tum ut autoritate quoque Imperatoris, quem Eccleſiæ ſuæ defenſo-
aiins et rem Deus conſtituit, ſententia in hæreſiarcham lata firmaretur, ad eundem
Imus I. libelli dati: rurſum ſynodicis ſuffragiis, ut ſeribit Philoſtorgius, («) coram
un no. celebri Oſio Cordubenſi de prædicando bomonſio Alexandriæ conventum:
Myentis denique ſupremo Sanctæ & univerſalis Synodi Nicenæ decreto cauſa terminata.
et Epi Neque vero in hæreſim ſolum, ſed & in impios Arii libros animadverſum eſt:
ee àa Synodo & ab Imperatore, quod prius ſcribit Nicephorus: (ℳ ) alterum i-
t ini. quet ex ea, quam Socrates recitat, (e) Conſtantini Magni epiſtola, in qua ita
lo-Pro. loquitur Imperator: Viſum eſt - - - quod opus ab Ario conſeriptum reperiatur,
sobe. Wud cremandum eſſe, uti non modo execrabilis ejur doäétrina funditus tollatur, ſed
etete. criam nullum monimentum ejuſdem omnino relinquatur ad poſteritatem. Illud etiam
mItai miandamus, ut ſi quir librum ab Ario compoktum occultaſſe deprebenſus ſit, & eum
1jucieiio non ſtatim in medium a ddubtum combuſſerir, morte multetur. IIluſtre profecto ex-
mn edlitl emplum, ad quod alii Romani Imperü Principes ſuam religionis curam, ſu⸗
extii, umque, quod cenſuris & judiciis Eccleſiæ detulerunt, obſequium exegerunt; nem-
ne lu pe & Tneodoſius M. lata lege libros Neſtorii prohibuit, quos antea Concilium
Erelaur-.Epheſinum ſollemni ſententia damnaverat, ut refert Liberatus. (f) Superſtitioſa
chariſ Mathematicorum theoremata & paradoxa igne cremanda eſſe ſtatuerunt Ho-
o decte⸗. norius & Theodoſius Janior; (g) quum didiciſſent etiam in actis Apoſtolo-
herl rum ſimilia curioſa fuiſſe ex voluntate Apoſtolorum flammis devota. (h)
„dein. Valentinus & Theodoſius pariter ſollemni edicto omnes Neſtorii libros igni
vnd addixerunt, (i) poſteaquam prius S. Cyrilli anathematiſinis, & deinde ite-
ſolet, rata ea, quam Epheſinum Concilium tulerat, cenſura hæretici ſuünt pronun-
mocc. ceieati; quin piiſſimi Imperatores Valentinianus & Marcianus ſub legum & ſup-
nuncte Pliciorum pœnis vetuerunt, ne quis adverſus latum a Sancto Concilio Chal-
cicen, cedonenſi judicium diſceptaret, recte impurum &α ſacrilegum, ut habent litteræ
ontimmm Valentiniani, (à) nominantes, qui 78. tot Sacerdotum ſententiam opinioni ſuæ F.
emn-. . qus
(a) L. Ae jejunio ſub initium (b) pag. 310. (c) L. L c. J. (d) L. VIII. c. 19.
te. (e) L. I. biſt. . 6. (F) Breviar. c. 10. (g) l. Mathemat. Cod. de Epiſcop. Audient.

(5) Aflor. c. 19. (¹) l. damnato, Cod. de bæret, (K) Tom. II. Concil. Har-
. Sit duini pag. 659.

quid trabtandum reliquit. Ita & Juſtinianus Imperator, juſtitiæz non minus quam
religionis tuendæ ſtudioſus, lege anno 536. data confirmavit ſententiam Con-
Cilii Cpli ſub Menna Patriarcha celebrati, qua impiæ Eutychianorum reliquiæ
ſuppreſſæ & Acephalorum nefarii ſectatores Anthimus Cpl., Severus Antioche-
nus, Petrus Apamienſis, & Zoaras iterum damnati ſunt: quosier enim, inquit
Imperator, Sacerdotum ſententia quoidam indignos Sacerdotio de Sacris Sedibus de-
poſuit - = = toties imperium ejuidem ſententiæ & ordinationit cum Sacerdotum aubto-
vitate ſuit. Nec vero in eo ſtitit religioſi Imperatoris cura; ſed etiam bla-
ſphemos Severi libros comburi jufſit, ſeu, ut habet lex: ſcut non licet Neſtorii
libros ſeribere vel poſidere: - = = ſic nec dicta vel ſeripta Severi manezant penes aliquem
Chriſtianum, ſed ſicut profana & aliena ab Eccleſta Catholica, igne comburantur a poſ-
Ridentibus, nifi, qui iſta habent, velint periculum pari. A nemine ergo ſeribantur neque
ad pulchritudinem, neque ad velocitatem ſeribentium, ſciendo, quia amputatio manut,
his, gui ſesipta ejus ſor ipſerint, vena erit. (a) Conſtat quippe temeraria vulgi
diſceptatione & libris, qui doctrinam haud ſanam continent, in quam maxi-
mum diſerimen adduci veram religionem. Unde non ſolum FEccleſia fuit ſol-
licita, ut errores, eorumque nefarii autores publico denunciarentur judicio,
ſed in id etiam non mediocrem impendit curam, ut prava monimenta, cor-
ruptorumque dogmatum perennia velut & vivida ſemina ſevera damnaren-
tur cenſura, ac e fidelium manibus eriperentur. Hinc in Concilio EpheGno,
pPoſteaquam ſevera cenſura Neſtorianum dogma diſpunctum eſſet, Patres in
id omnem ſuam contulerunt curam, ut blaſphema quoque Neſtorü ſeripta
rogo addicerentur. Veſtram Majeſtatem, ajunt Patres Concilii in litteris ad
Theodoſium datis, iterum atque iterum rogatam cupimus, ut univerſem
illam doctrinam e Sanctis Eccleſiis ſubmovere, ejnsdemque libros ubique lo-
K«Corum repertos jubeat flammis abſumi. . (b) In eademSynodo etiam graviſ-
ſimo edicto, cui teſtimonium perhibet hotius, (c) Maſſilianorum libri dam-
nati ſunt: placuit, verba ſunt edicti, librum pollutum illius bareſeos, qui dicitur
aſceticon, anathematizari - - -= utpote ab hæreticir compoſitum. Similiter ſi quid illo-
rum impietatem ſapiens apud plerotque inveniatur, etiam hoc ſit anathema. (4) Non
minor erat cura S. Leonis, ut Manichæorum libri abolerentur. Unde, ut
ſeribit S. Proſper, (e) Manichæos de ſecretis ſuis erutos, & oculis totius
Eccleſiæ publicatos omnes dogmatis ſui turpitudinem & damnare fecit &
Prodere, incenſis eorum codicibus, quorum magnæ moles fuerunt interceptæ.
Quin idem Sanctus Pontifex ad Turribium ſcribens ſollicite monet, ne quis
damnata impune legere audeat, nec inter Catholicos cenſeatur, quisquis ta-
Rbus utitur ſcripturis. (†) Quod ip ſum S. Gregorius M. ad Anaſtaſium An-
tiochenum fſeribens de Cœleſtü & Pelagii ſcriptis pronunciat: cum Cæleſtius
atqut Pelagius in Epheſina Synodo ſint damnati: quomodo poterunt illa capitula recipi,
S quo-
(a) Novell. 42. (b) i Conc. Ephei. Tom. I. Conc. Hard. (c) Codic. 42.
() P. III. Conc. Epher. Tom. I. Conc. (e) In Cbronico. ( Epiſt. 15. ad
TIurrib. c. 16.

ort
Jurs
ltten

the
ſtan
cen
rin
l. .
tim
c
hri

uni⸗
P
0

40

&τ& (19) 0

us am uorum autoret damnantur? quam ſententiam ſuo deinde ſuffragio tanquam
im Con⸗ Juris Canonici effatum Gregorius IX. probavit. (a) Non ignotæ etiam ſunt
felie litteræ, quas Poſſeſſor Epiſcopus Africanus Conſtant inopoli per Juſtinum Dia-
ntioche. conum Romam ad Ssummum Pontificem Hormisdam dedit, petens, ut, quid
init de libris Fauſti Regienſis ſit ſentiendum, autoritate Apoſtolica aperiret:
Aihis ge⸗ ad caput, ſcribit, confugiendum eſt, quando membrorum ſanitas periclitatur.
aulhe. .Aliquibus ex fratribus noſtris Fauſti libri de gratia offenſioni ſunt, alli eos defen-
Am ba. „ dunt---— rogo, ut auctoritate Apoſtolica aperias, quid de libris huius ſcriptoris
MwI : ſentias. Id quod te facturum multo magis credo, quod filii tui Vitalianus Magi-
Aliguen ſter militiæ & Juſtinianus tuo reſponſo doceri percupiant. Nec cura tanto-
F1 . rum virorum apud Sedem Pontificiam contemta eſt, ſed poſt biduum reſpon-
8, Negur dit Papa: hunc ſcriptorem, Fauſtum videlicet, nos non recipimus, & nullus eorum
nun, Jeriptorum, quos Eecleſßa Catholica Patribus non accenſet, ambiguam diſciplinam red-
vubi dere poteſt, aut religioni ullatenus nocere. Ita mutua hæc litterarum verba refert
mart. Fleury: (b) paulo aliter autem Hirduinus. («) Quid vero de ſexto Con-
Uit . cilio Generali commemorem, in quo ſingulari Patrum cura genu'na Mono-
clcio, thelitarum opera inveſtigata, atque in eadem cenſorio judicio animad verſum
cor⸗ fuit. Semel ac iterum ex chartophylacio Conſtantinopolitano lecta & recognita
aten ſunt, quæ de eadem hæreſi Sergius, Cyrus, Macarius, Theodorus Pharani-
geino, ta, atque etiam Honorius R. P. litteris conſignata reliquerant; quamquam
gezin multi recentiores Critici præſertim Joannes Bartoli Epiſcopus Feltrienſis ſup-
lniptl poſitas fuiſſe & corruptas eas Honoru epiſtolas contendant. (4) Sollicite
is i ſcilicet & per/dierum intervalla eandem monimenta expenſa ſunt, ac tum de-
eilm mum ceu hæretica, & quorum ope dæmon impietatis venena diffudiflet,
eſ. flammis eſſe abſumenda ſacra ſynodus judicavit. (e«) In qua eadem Mono-
rin. thelitarum controverſia nota & perſpecta eſt invicta Roman. Pontificum con-
“ ſtantia, qua Ectheſim Heraclii & Typum Conſtantis Impp. proſcripferunt,
⸗“ ceu leges Eccleſiæ autoritati & veræ religioni inimicas, quorum illud Seve-
ile⸗ rinus I. & Joannes IV. alterum maturo Concilii præmiſſo examine Martinus
H I. Romani Pontifices præſtiterunt. (†) Non alia fuit de libris perverſis ſep-
timæ Synodi Generalis ſententia. In ea quippe communi omnium Patrum
ts conſenſu allegatus ab Iconomachis liber, qui inſcribebatur: irineraria Apoſo-
t & lorum condemnatus fuit: Ri videbitur, ait Joannes Presbyter, Sanctæ buic &
e. univerſali Snodo, pronuncietur ſententia, ne quis amplius eum librum deſeribat im-
* PDurum & impium. Sancta Synodus dixit: nemo ampliut deſeribat; nec id ſolum,
As ed & dignum judicamut, qui Vulcano committatur. (g) Et in Canone 9. ejusdem

s te⸗

Concilü omnia ſcripta contra Sacras imagines edita fidelium manibus eripi &
a comuni uſu procul removeri jubentur: puerilia omnia ludibria, ita habet canon,
2 cc fu-
(a) c. Fraternit. de Hæret. (5) L. 31. Hiſt. Eecler. K. 50. (c) Tom. II.
Concil. ex Tom. I. Epiſt. Pontif. (d) Li apolog. pro Honor. (e) Tom. III.
— CLoncil. Act. 13. Conc. General. VI. (fF) Ut legere eſt Tom. III Concit,
es (g) Vide Acta Conc. VII. Tom. IV. Concil.

N C20) ½⅓
„ furioſaque dicta ac ſcripta, quæ adverſus ſanctas imagines edita ſunt, opor-

tem hæc celare inventus fuerit, ſi ſit quidem Fpiſcopus vel Presbyter, vel
„Diaconus, deponatur, ſin autem laicus vel monachus, ſegregetur, id eſt
„excommunicetur. Quo referri etiam poteſt canon Trullanus, quo gra-
viſſime præcipitur, ut martyrologia mendaciter a veritatis hoſtibus conficta,
quo Dei Martyres ignominia afficiant, & auditores ad infidelitatem ducant,
non evulgentur, ſed igni tradantur. (a) Quin & illud aliquando fidelibus
perſuaſum, noxiorum librorum incendio iram divini Numinis placandam eile.
Illuſtre ejus rei exemplum cammemorat S. Gregorius Turonenſis, cujus lon-
giorem narrationem non vacat hic exhibere. (?5) Agmen in hac temporum
antiquitate claudat Concilii Conſtantienſis decretum, in quo ſententia Cantua-
rienſium, Pragenſium, & Romanorum etiam Patrum in libros Vicleffi lata,
confirmata, eſt & approbata: «libros ejusdem, ſunt verba decreti, dialogum &
s trialogum per eundem Joannem Vicleft nominatos, & alios ejusdem auctoris
& libros, volumina, tractatus & opuſcula, quocunque nomine cenſeantur, quos
«« hic habere vult pro ſufficienter expreſſis, hoc perpetuo decreto reprobat
„& condemnat. -- - Jubens illos libros & tractatus, volumina prælibata publi-
ce concremari, prout decretum fuerat in Synodo Romana, ſicut ſuperius
c eſt expreſſum. (c) Quo eodem edicto & Hufſi poſtea libri proſeripti
ſunt in laudato Concilio, atque rurſus peculiari Martini V. conſtitutione; quæ
pluribus perſequuntur Concilii Conſtantienſis & rerum Bohemicarum Scrip-
tores, e quibus ſelefctiora excerpta legere eſt apud Gretſerum. (4)

Audkta librorum copia accuratius etiam judicia cenſoria ad noſtram
ſqauèe axtatem ſunt interpoſita.

A due ne plus ultra in altum provehar: tum demum maxime tribunalia
cenſoria augeri, conſtituique oportuit, quum typographiæ beneficio im-

menſa librorum copia longe lateque diſpergi, ſimul vero noxia errorum-

commenta, quam facillime propagari cœperunt, ut non ſine cauſa eruditi
ſæpe decertaverint, plusne utilitatis, an detrimenti reipublicæ Chriſtianæ ty-
Pographia attulerit, quod argumentum egregie perſecutus eſt elegantis & ſa-
tyrici ingenii homo Nicolaus Francus. (e) Nec tamen propter librorum
noxiorum multitudinem quis artem egregiam damnandam eſſe facile cenſuerit;
cum
(«) Can. 63. Tom. III. Conc. (b) L. V. Hiſt. Franc. c. 35. Allegat illud
Gretſerus 3ʒ ſed nec proprium eſt hbujus argumenti. (c) Tom. VIII. Concil. p.
302. Conc. Conſtant. Seſ. VIII. (d) L. I. de Jure & c. c. IJ. (e) In
Tract. lal. de utilit. Typogr. Vide etiam Guiliel. Menapium in libr. statera
Chalcographiæ, Cardanum, Lancirolum. & c. .

c tet dari Epiſcopo Cplo, ut cum heæreticis libris reponantur. Si quis au-

etiam
Non
Qcru
dan
ter
(Vn
eaatt
eKo.
64 n
in!
Un
eg
ent
ie
rum,
recen
tene
id en
noxid
elie
tete
dlice⸗
Hhabe
Phan
quee
rum
indie
mon
caven
hiſto
ſitit
Ns
ta
ien
matt
Ectu
mon⸗

(.

4

lt, Opor- .

quls au-
Nter, vel
i eſt
lio gra⸗
Conticta,
Gueunt,
idelibes
Aun elle.
fus lon⸗
nporum
Cantua-
fi hta,
guun &
uckorts
1,, quos
probet
Apobh⸗
nperins
Nleripti
e; que

& ſa⸗
Oruin
Uerit;
Um
ilud
il. 1
)
uters

Scri.

cum nihil tam bonum ſit, cui non mali quidpiam admiſceri poſſit, & ſaeræ
etiam litteræ impuras ſordidorum, impiorumque hominum manus effugere
non potuerint. Eadem ergo de cauſa etiam acerbe queſtus eſt Leo X. in
decreto Seſſ. X. Conc. Later. V, per Epiſcopum Nannetenſem prælecto:
„ Sane, inquiens, licet litterarum peritia per librorum lectionem pofſſit facili-
« ter obtineri, ac ars imprimendi libros noſtris potiſſimum temporibus, di-
vino favente Numine, inventa ſeu aucta & perpolita plurima mortalibus
c attulerit oommoda; = quia tamen multorum querela noſtrum & Sedisê po-
« ſtolicæ puliavit auditum, quod nonnulli huius artis imprimendi Magiſtri in
„ diverſis mundi partibus libros tam græcæ, arabicæ & Chaldææ linguarum
in latinum translatos, quam alios latino ac vulgari ſermone editos, errores
etiam in fide, & pernicioſa dogmata etiam religioni Chriſtianæ contraria -- =
imprimere ac publice vendere præſumant, ex quorum lectura non ſolum
« legentes non ædificantur, ſed in maximos potius tam in fide, quam in vita
„ & moribus prolabuntur errores; unde varia ſœpe ſcandala, prout experi⸗
„ entia rerum magiſtra docuit, exorta fuerunt, & majora indies exoriri for-
« Midantur &c.« (4) Statim igitur eo tempore vigilanti oculo tum antiquo-

66

cc

rum, qui lucem publicam velut e tenebris eruta primum aſpiciebant, tum

recentiorum auctorum monimenta luſtrata ſunt, & alia rurſus ad perpetuas
tenebras illico ablegata: alia multa litura coerelta, & perfectum ad unguem,

id eſt ad veræ religionis regulas caſtigata fuerunt. Quum vero tanta eſſet

noxiorum ſeriptorum multitudo, ut non ſatis ſingularibus Epiſcoporum en-
cyclicis, aut R. Pontificis decreto poſient indicari, ſuprema Eccleſiæ autori-

dices librorum prohibitorum nominantar, qui tamen & ipſi ſua in antiquitate
habent veſtigia. Non enim hic inter alia prætermittenda eſt, Euſebii, Epi-
Phanii, Auguſtini, aliorumque ſollicitudo, qui hæreſum catalogos ediderunt;
quæ quidem hæreſum hiſtoriæ quoddam veluti ſpecimen perantiqui libro-
rum prohibitorum indicis exhibere valent. Nam cum & auctores nefarios
indicent, & dogmatum noxiorum texant numerum, & non raro impia etiam
monimenta ab errorum auctoribus relicta recenſeant: non mediocriter in iis
cavendis fideles inſtruxiſſe videntur. Præcipue Magnus Auguſtinus non ſolum
hiſtorica narratione inſtituerat memorare hæreſes, quod ſex ſuis libris præ-
ſtitit Epiphanius, ſed etiam perſtricte atque ſummatim, uti Diaconus Quodvult-
deus petierat, ad easdem reſpondere voluit; unde poſit omnis bargir & quæ
nota eſt, & quæ ignota vitari, & unde poſit, quæcunque innotuerit, judicari, ut
idem loquitur S. Pater. (?) Dolendum autem maxime conſilium iſtud im-
matura tanti Doctoris morte evanuiſſe, neque opus de hæreſibus fuiſſe per-
fectumi. Scribit quidem Iſidorus, («) Primaſium Africanum Epiſcopum ſer-
mone ſcholaſtico tres libros de hæreſibus directos ad Fortunatum compoſu-
, C 3 le-
(a Tom. IX. concil. Harduin. pag. 1779. (b) li Præſat. L. de bareſb.
() De virit illuſtr. o. 9.

tate in ſummam redacta ſunt, & iis vulgata voluminibus, quæ hodieque in-

o (22) W

iſſe & explicaſſe in eis, quod olim B. Auguſtinus in libro hæreſeon imper-
fectum reliquerat; at nec iſtud Primaſii opus ad nos pervenit, magno ſane
& rei litterariæ & religionis incommodo. Intellexiſſent nempe heterodoxi,
ut optime conjicit Gerbertus, (a) ex hiſce operibus ſtudiole ad hoc con-

fectis, eum omnem eſſe hæreticum, qui adverſum ſupremam Eccleſiæ cen-

ſuram & judicium, errorem pertinaci defenſione tuetur; quod alias jam Au-
guſtinus ſparſim, aliique Patres unanimes docuerunt. Sæculo tandem Chri-
ſtiano V. ad finem vergente, cenſuræ & prohibitionis, de qua agimus, paulo
clarius apertiusque invenimus teſtimonium editum a Gelaſio I. R. P. qui in
celebri ſua decretali epiſtola ita loquitur: Ceterum, quæ ab hbaneticis ſive ſchiſ-
maticis conſoripta vel prædicata ſunt, nullatenus recipit Catholica & Apoſtolica Eccle-
ſa Romana, 6 quibus pauca, quæ ad memoriam venerunt, 4 Catholicis vitanda
ſunt, credimus eſſe alends. (9) Atque tum Pontifex longam ſeriem librorum
& opuſculorum, pluriumque hæreticorum, quorum nomina recenſet, eo-
rumque diſcipulorum mommenta ſub anathematis in diſſolubili vinculo confi-
tetur damnata. Non diffiteor equidem conjefcturam Van-Eſpenii, qua is ne-
gat catalogum hunc indicem librorum propria phraſi vocari poſſe, probabili
niti ratione, quod nempe libri hoc decreto commemorati, ſolum prohibiti
fuerint legi publice, & in eccleſiaſticis officiis & conventibus. («) Verum
præterquam quod argumenta, quibus eruditus auctor in eam adductus eſt
ſententiam, non ſint ſatis explorata: nec quod ſub anathemate prohibitum
ait Pontifex & damnatum, etiam privatæ lectioni permitſum fuiſſe aſſerere

velim: ſatis nobis eſt, eo decreto numerum noxiorum librorum aut apocry-

phorum fuiſſe initum, & ut a Catholicis, nulla exceptione addita, vitentur,
Præceptum, decretumque. IIIud potius jure merito ſapientiſſimis viris, qui

in decretum Gratiani commentati ſunt, concedendum, plures errores in de-

cretalis Gelaſianæ nomina propria irrepfiſſe, ut proinde fortaſſis multi, quo-
rum opera inter apocrypha recenſentur, ab ea cenſura ſint vindicandi; qua
de re Antonium Auguſtinum, & Baluzium videre eſt: uti & Honoratum a
S. Maria de varia vocis: Apocryphum ſignificatione. (a) Ad hujus igitur an-
tiquiſſimi, qui extet, indicis exemplar recentiori ævo exacti ſunt all: vide-
licet circa Annum 1546. auctoritate Caroli V. Imp. librorum tum hæreticorum,
tum de hæreſi ſuſpectorum indicem confecit Sacra facultas Lovanienſis, quem
auctum ampliatumque anno 1556. Imperator publicari juſſit. Circa idem
tempus & alius Academiæ Pariſinæ opera & ſtudio prodiit: alius tandem
mandato Pauli IV. R. P. a Sacra contra hæreticam pravitatem Romana In-
quiſitione, anno 1529. abſolutus & Pontificio decreto confirmatus eſt. In
tres is erat diſtinctus claſſes, quarum prima exhibebat nomina eorum, quo-
rum
(a) li principiir Theolog. exegeticæ c. 77. (b) Can. Sancta. D. XV. & Tom.
II. Concil. pag. 93 8. (c) Juris Eccler. P. L. tit. 22. c. 4. (d) l II. LL..
Dialog. de emendat. Gratiani, & Baluz. in notis ad eos dialogg. & B. Honorat.
Tom. l. Animadveri., in regulas & uſum Criticer, Diſert. VII. art. I.

rnuN
inebe

ſent
glapk
Atqu
Umüre
4 Ca
proh
Tmin
IV.Y.
tinuat
tump

E

Quoe
()
tur;1
Ate 1
libros
dere
luti ſ
cienti
uo
Dü
(um

ceti
run,

ſtione
tqe
tem,
trackt

qguis
aailii .
erien

erat
,
tate

M.

rI

,
4.

(4

1 imper.
Ino ſane
Erodori,
hoc con.
ſic cen.
Aum Au.
em Chri-
8, Paulo
b. gui in
ſve ſehi.

ica Lecle-

vitunla

lbrorum
ſet, eo⸗
0 condi.
1 is ne⸗
robabil
rohubiti
Verum
us eſt
bitum
allerere
apoery⸗
itentur,
iris, qul
§in de⸗
tj gno⸗
li; qua
ratum 4
itur an-
. vVide⸗
corun,
8, quem
4 UGem
tandem
ana I-
eſ. In
n, guo⸗
rum
G m.
ILl.
uorat.
l.

rum opera, cujuscunque eſſent argumenti, omnino vetabantur: altera conti-

tinebantur libri ſingiltim damnati, quum ali eorundem auctorum libri eſ-
ſent permiſſi: tertia complectebatur ſeripta anonyma & catalogum LX. typo-
graphorum, quorum omnium libri typis ſuis evulgati proſeribebantur. (4)
Atque hic erat primus index, ut recte notat Spondanus ad annum 1557. quo
univerſalis omnium pernicioſorum librorum, cujuscunque argumenti, etiam
a Catholicis editorum, cenſus inibatur; cum ad eum usque diem librorum
prohibitiones tam a Pontificibus, quam Imperatoribus factæ vix unquam ter-
minos librorum heœæreticorum exceſſiſſent. Illud tamen prudentiſſime a Paulo

IV. P. præſtitum fuiſſe non immerito idem eruditus Baronii Annalium con-

tinuator affirmat; cum etiam nonnulli alii libri, præter hæreticos, mores cor-
rumpere, & falſas opiniones inducere valeant, ſoleantque hæretici ſcriptores
& typographi aliorum argumentorum tractationibus ſua venena immiſcere.
Quod autem obſervat, Juſlum III. P. primum fuiſſe, qui edita conſtitutione
() in univerſum caverit, ne libri hæreticorum aut alii peſtilentes legeren-
tur; fortaſſe ex iis, quæ ſupra attulimus refelli poſſet, ex quibus liquet, jam
ante ſextam etiam ſynodum generalem quoscunque quorumvis hæreticorum
libros ab Eccleſia proſeriptos fuiſſe. Unde & a Spondani ſententia ſe rece-
dere ait Raynaudus. («) Enim vero paulo poſt pravorum librorum nova ve-
luti ſeges ſuccrevit, atque etiam nonnulla, prœſertim graviores pœnas reſpi-
cientia, in Pauli IV. indice mutanda viſa ſunt. Ut ergo novis malis nova
quoque, & fortiora adhiberentur remedia, alium rurſus librorum prohibitorum
indicem ſapientiſſimi Patres in SS. Concilio Tridentino confici voluerunt.
Cum enim omnium primum Sacro - Sanéta Synodus animadverterit, ſunt verba de-

creti, de librorum delectu in Seſſione XVIII. promulgati, hoc tempore ſuſpeéto-

rum librorum - - - numerum nimir excreviſe - = = cenſuit ut delecti ad banc dirqui-
Rrionem PFatrei de cenſuris lIil rircque, quid fatto opus eſſet, diligenter conſiderarent,
atque etiam ad eandem ſanétam Synodum ſuo tempore referrent. Delecti ſunt au⸗
tem, ut refert Pallavicinus, ad indicem elaborandum duodeviginti Patres,
tradita facultate, tum ipſis, minores etiam Theologos adlubend „tum reli-
quis ſuggerendi, quid cuique in id conferre videretur. (4) Cum fine Con-
cili operi quoque extrema manus eſt impoſita; quoniam vero ob librorum
Varietatem & multitudinem diſtincte & commode a Sancta Synodo non po-

terat dijudicari: ab eadem præceptum, (e) ut quidquid ea in re præſtitum

eſſet, Sanctiſſimo Romano Pontifici exhiberetur, Ejusque judicio & auctori-
tate terminaretur & evulgaretur; quod ipſum etiam paulo poſt a Pio IV. P.

R . . . . 1
M. præſtitum eſt. (7) Suas in eundem indicem curas impenderunt Clemens

VIII. & Alexander VII. a mendis denique purgatum, novisque acceſſionibus
au-
(a) Vide Van Eſpen. l. c. (b) Anno 1550. 3. Calend. Maji. (c) Partit. I.
Erotem. 3. quanquam Spondani opinio recte exponi, & conciliari pehit.
(4) Hiſt. L. XV. c. 19. (e) Seſ. XXV. (f) Conſtit. incip. Dominici. 7.
Bullar. Tom. II.

N (24) 9

auctum & confirmatum luci publicæ commiſit æternæ memoriæ Pontifex Be-
nedictus XIV., qui & prius certas regulas in examine & proſeriptione libro-
rum ſervandas tradiderat. (4) Ut vero ſuprema quorumvis ſuſpectorum li-
prorum cenſura eſſet perpetua: Concilium Lateranenſe V. ſub Leone X. de-
crevit & ſtatuit, ut de cetero perpetuis futuris temporibus nullus librum
c aliquem ſeu aliam quamcunque ſcripturam imprimere, aut imprimi facere
Præſumat, niſi prius in Urbe per Vicarium Pontificis, & Sacri Palatii Ma-
« giſtrum: in alis vero civitatibus & diœceſibus per Epiſcopum, vel alium
« habentem peritiam ſcientiæ, libri, ſeu ſeripturæ hujusmodi imprimendæ,
ab eodem Epiſcopo ad id deputandum - -- diligenter examinetur, . (b)
quod ipfum pluribus regulis Pius IV. & Clemens VIII. confirmaverunt. ()
Nec etiam ſilentio hic eſt involvenda ſingularis illa religionis cura, quam in-
ter alia immortalis gloriæ opera ſuſcepit Sixtus V. Wplendidiſimi & ſeveriſimi
imperii Pontifex, ut eum vocat Sandini. (₰) Inter allas enim XV. congrega-
tiones, quas maximo totius Chriſtianæ reipublicæ, S& ditionis eccleſtaſticæ
commodo in Urbe partim confirmavit, partim inſtituit, tres præſertim/eſſe
voluit, quibus integritas, & ab omni labe, atque ſuperſtitione immunitas eſ-
ſet commendata: eam videlicet, quæ a Sacro Inquiſitionis officio nomen ha-
bet: & aliam, quæ indici librorum prohibitorum eſt præfecta, cujusque ini-
tia jam S. Pius V. poſuerat: & aliam demum, quæ de ſacris ritibus, & cæ-
rimoniis decernit. (e) Etffecit nempe hac ratione, ut nihil indecorum, nihil

ſanctitati, pietatique contrarium in Eccleſiæ ſacra irreperet, & peſtifera er-
rorum commenta, refertique prava doctrina libri e manibus fidelium excu-

terentur. Merito quippe auctores, quorum ingenia ad inſaniam usque libera

ſunt, & petulantia, horum ſanctiorum tribunallum metu reprimuntur; quem-

admodum olim rixoſis & improbis hominibus, ut a latrociniis cohiberentur,

ſatis erat communis illa vox: memento Sixtum adbuc vivere. Nam alioqui cer-
tum eſt, in pejus profcere improbos, ut ſeribit Auguſtinus, ( F) dum ſine li-
müte pudorisz vel timoris hac atque illac vagabunda ſertur impunita loquacitas. Nec
ſeg is, aut officii immemor eſt ſacra illa congregatio, cujus diligentia & au-
ctoritate proſcriptorum librorum indicem prope in annos novis acceſſionibus
augeri experimur, de cujus quidem Congregationis decretis etiam deinceps
Peculiaris inſtituetur ſermo. (Yg) Quoniam vero ſenüm ad noſtram ætatem,
& ea, quæ vivimus, te npora hiſtoriæ ſeries deducta eſt: tacitus præœterire
non debeo piæ memoriæ Clementis XIII. R. P. & Auguſtorum Principhm
noſtrorum in isdem librorum cenſuris curam ac ſollicitudinem immortali
ſane præconio exornan dam. Intelligens nempe Clemens P. O. M. teterri-
mam & inſolentem librorum licentiam, quæ e latebris ad exitium & vaſtita-
tem

(a) Cunſtit. incip. Sollicita. A. 1753. (b) Seſ. X. Tom. IX. Concil. pag. 17980.

Cc) Vide Regg. idicis, & Inſtruct. Clement. VIII. (d) Li Vit. RR. Ph n. 2293
() Vide Hur Conſtitut. 74. incip. Inmenſa. Bullar. Tom. II. J) Ed. 92.
ulids b. .* 4 (£) In Diſert. II. Ce R .

6.

emn

bat li
orie
tavit 1
laci⸗
Autetn
ſathc⸗
Prine
anlun
ritun
inperi
Pel ſeon
Eegun
tentla
dum,
dum,
Atenli
Verſio
nione
malos
lethar
cio
menti
Rege⸗
tus!
dum
& Ma
Erel
bertas
Vera
inkent
Detri
murun
Iln,
Slonir
uſtin
ea cur
temlen

)

tiker de-
le libro.
Drum I.
X. de.
8 Ubrum
ni faere
latii Ma.
el alium
mende,
5 H 9)
unt. (c)
Gamm in-
Dngrege-
eſiaſticce
tim elle
Hitas el-
Wmen ha-
ue ini.
& (E⸗
n, nihil

lera et-
n excA.

lie Abera

quem-

erentur,
gui cer⸗
ſe li⸗
. Nee
4 & au⸗
lonibus
leinceps
Etatenl,
reterite
incipum
mmortel
tetern⸗
Vallit⸗
tem
4 170.
„, 229.1

tem hoc ævo emerſit, eo fieri pernicioſiorem, quo ſe in dies efferendo ſies
bat latior: conſtitutione fingulari, (a) in qua omnes Apoftolici zeli & ſan-
Gtioris eloquentiæ opes vehlti profuſæ videntur, Eccleſiarum Præſules exci-
tavit, ut pro viribus tot librorum mortiferam exterminarent Perniciem, fal-
laciæ ſtirpes fücciderent, omnemque fubtraherent materiam errori. Quum
autem probe noſſet ad frangendam improborum hominum proterviam non
ſufficere eccleſiaſticæ poteſtatis auctoritatem, etiam avitam Catholicorum
Principum pietatem implorari jubet, gementie Eccleſiæ cauſam, ait, exponite, &&
amantiſimot ejus fülios, de illa tot nominibus egregie ſemper promeritos, ad apom fe-
rendam excitate, ut, quoniam non ſine cauſa gladium portant, conjuncta Sacerdotii &
imperii aubtoritate, perditos homines, contra bhalanget Wrael pugnanter, ſtrenue com-
peſcant & eliminent. Scilicet quos manſueti Eccleſiæ canones non cogunt, illi
legum terrore ſunt compellendi. Erat & ea aliquando Magni Auguſlini ſen-
tentia, ut neminem putaret ad unitatem Chriſti minis poenarum eſſe cogen-
dum, ſed verbo ſolum agendum, diſputatione pugnandum, ratione vincen-
dum, ne fictos haberemus Catholicos, quos apertos hæreticos noveramus.
Atenim illuſtribus exemplis, quæ in Circumcellionum & Donatiſtarum con-
verſione viderat, & aliorum Epiſcoporum conſfihis contrarium edoctus opi-
nionem ſuam deſeruit; quin & ipſe, legum imperialium vinculis homines
malos ceu phreneticos ligandos, & regula temporalium moleſtiarum tanquam
lethargicos excitandos elle, multis argumentis, graviſſimaq; oratione Vincen-
cio Rogatiſtæ demonſtrare conatus eſt. (?) Excitati ſunt enimvero illa Cle-
mentis XIII. tuba non modo eccleſiaſtici Paſtores, ſed etiam Principes ac
Reges terræ, conjunctumque eſt Sacerdotio imperium: inſignem in hoc ne-
gotio bietatem & religionis conſervandæ zelum ſuis teſtati ſunt regnis Augu-
ſtus Imperator I[OSEPHVS II. & Apoſtolica Regina MARIA THERESIA,
dum lata lege ſemel ac iterum e regnis ſuis, ex urbibus, ac etiam Principum
& Magnatum aulis eliminatos penitus voluerunt libros, quibus ipſa ſancta fidei
& religionis fundamenta quaſſantur, quibus aut inſana quidlibet credendi li-
bertas ſtatuitur, aut animæ humanæ immortalitas, unius Dei providentia, &
vera Pius Romano-Catholica Eccleſia impugnantur, libros demum, quibus
infenſiſſimi hoſtes, prætergreſſi quoscunque modeſtiæ fines, irruunt in ſanctam
Petri ſedem, quam Redemtor fortis Jacob poſuit in columnam ferream & in
murum æneum adverſus Principes tenebrarum; hoc perdito fortaſir adducti con-
Alio, quæ non inanis eſt Clementis XIII. P. conjectura, ut ubi caput affixcrint,
liberius Eccleſæ membra diſcerpent. Non ignorabat nempe Auguſta pietas, reli-
gionis euram opus eſſe ſane regium, uti affirmat inclitus Martyr & Philoſophus
Juſtinus; (ec) quamquam & jam Ariſtoteles (4) docuerit primas in republi-
ca curas eſle debere de rebus divinis: & Cicero ex eorum, qui Deos con-
temſerant, exitio intelligendum eſſe aſſerat, imperiiz illorum rempublicam ampli-
(a«) hecip. Cbriſtianæ. cdit. 25. Novemb. A. 1766. (5) Lege epiſt. 93. aliar 49.
5§. Auguſtini. (c) Apolog. I. ad Impp. . à) L. VII. Lolitic.

eN (26) W

fcatam, gui religionibut paruiſſent. (a) Sed ſatis jam, ut arbitror, liquet, quæ ſit
judicii dogmatici antiquitas, & quam diligenter a primo religionis exordio
ad noſtros usque annos cenſura librorum fuerit exercita: ſimul autem veluti
per tranſennam inſinuatum eſt, quam utilis & neceſſaria ſit eadem cenſura ad
ſervandam religionis integritatem. Verum quoniam plura ſunt hujus rei co-
Pita & cauſæ, paulo accuratius de hac ipſa judicii cenſorii utilitate atque ne-
ceſſitate diſſerendum.

e orr A. , 4 .

NECESSITAT E, AE G VITAT E, ATGVE
VTILITATEIVDICII CENSORII.

*
Meceſſitas &; guitas cenſuræ ex Cbriſti & Eccleſiæ imperio,
perpetuoque illius uſu, ac aliis etiam rationibus
ecincitur.

VI hoc loco primum illuſtranda ſuſciperem validiſſi

Mma argumenta,

3 quibus ſupremi controverſiarum in religionis negotio Judicis au-
Es ctoritas, atque neceſſitas ſtabiliri ſolet: rem profecto agerem nec

E , us e.
* N &E Theologo indignam, nec ab inſtituti operis ratione alienam.

Sed ea omnia, quæ ad hujuice dogmatis dignitatem ſpectant, cum facile qui-
vis, ſi animi ſit docilis, oommunique ſenſu utatur, perſpicit: tum a viris eru-
ditis ſæpe jam plena in luce collocata ſunt: tum denique & nobis eadem de
re agendi opportunior ſe ſe offeret occaſio, ubi de jure ceniorio tractaturi
ſumus. Sufficiat hic iterum afque iterum antiquitatis uſum in memoriam
revocare. Dum nempe & Chriſtum & Apoſtolos, & Eccleſiæ Patres tanta
contentione, tantaque verborum vi cenſuram & judicium adverſus novitia
dogmata urgere intelligimus: quis erit usque adeo impudens, ut nunc Eccle-
ſiæ ſilentium imponat? quis non judicii cenſorii neceſſitatem perſpicit? Ea
quippe & noſtra ſunt tempora, ut omni ex parte ſidera illa errantia, de qui-
Pus querebatur Sanctus Judas Apoſtolus, (?) oriantur, & non veritatis luce,
ſed errorum tenebris omnia repleant. Neceſlarium eſt adhuc eosdem jane

. Iu⸗

(a) L. II. de natura Deor. n. 3. (b) Eyiſt. v. 13.

ieli⸗
Ppoliun

, A
ſerel,
Verut,
Caot I
Candi,
& d
gemil⸗
IIIS 2
ſera ⸗
ipla t
men
iſtad
llde,
temn a
hinc
dicio
Catho
cum!
dancte
XLib
tiondd
Peris
chatan
lſer
rom
Phabe
Probe

Auco

&I
ſingul
omnit
Wores
Nihe⸗
Quo
blie⸗
Natu

8 exordi
tem veluti
venſura ad
lus rei ce-

Atque ne⸗

tractitui
emoriam
es tanti
8 nOitil
ne Eeck-
cit? Ea
, de qul-
4tis luce,
demn /in

⸗

17

WD ( 27) WN.

judicatos arguere, ut idem monebat Apoſtolus, (4) & aliorum, qui ſeduci
Poſſunt in timore miſereri: memorer eſtote, inquit, verborum, quæ prædidta ſunt
ab Apoſtolie D. N. I. C. qui dicehant vobir, quoniam in noviſimo tempore venient illu-
Jores, ſecundum defß! rin Wiag ambulanter in impietatibut. (?) Memorem eſſe con-
venit, hoc illu- -. ilum, in quo quam plurimi pernicioſam ſibi vindi-
cant libertatem quidvis pro libitu affirmandi, impugnandi, & in dubium vo-

candi, placetque mirum in modum hlientia iſta homimibus ingenio præfertim,

& aliqua eruditione turgidis, ut non modo plures ante annos querebatur
Elias Frickius, (æ«) ſed majori longe jure veræ fidei cultores etiamnum in-
gemiſcunf. Eſt quippe ea corruptæ naturæ indoles, ut ſœpe magis decline-
mus ad ea, quaæ ſunt opinabilia, etiamſi ſint contraria, quam ad veritatem, quæ au-
era ℳ., gravis, & ſevera, ut ſeribebat Clemens Alexandrinus; (4) quin & hac
ipſa ratione probantur fideles, & perfidi deteguntur, ait S. Cyprianus. (e) Atta-
men Eccleſi?, & eorum, qui ad illam regendam a Spiritu S. poſiti ſunt,
iſtud eſt munus, ut attendant univerſo gregi = = dum exurgent viri loquenter,
adde, aut ſeribentes, perverſa, ur abducant diſcipulos poſt ſe. (e) Ita ſcilicet monen-
tem audimus Spiritum S., hoc majoribus Epheiinis Paulus inculcabat; atque
hinc Arianorum libros exuri jubet Eccleſia Nicææ congregata: cenſorio ju-
dicio notam æternæ infamiæ inuſſit libris Neſtorü & Eutychianorum: inter
Catholicos non vult eum haberi, qui damnatis utitur ſcripturis: a delectis
cum poteſtate viris malorum librorum catalogum confici & edi mandat Sacro-
Sancta Tridentina Synodus: Summi Pontifices adverſus nefaria hæreticorum

& Libertinorum dogmata perpetuo fulminant: Reges ac Principes conſtitu-

tionibus & edictis cenſoriam firmant auctoritatem: & quis ſanæ mentis im-
Peris iſtis repugnare audeat? QGuis rem a Sacerdotio & Imperio commen-
datam ac præceptam neceſſariam & æquam elſe inficiabitur? Sed ea ipfa pau-
liſper expendamus, quæ ad judicia cenſoria adeo frequentia inſtituenda Sacro-
rum Præſides & Eccleſiæ defenſores excitarunt. Theophilus Raynaudus Al-
Phabetum beſtialitatis hæreticæ ex Patrum ſymbolis collectum ſcripfſit, & im-
Probas metuendorum quorumvis animalium dotes, perverſorum dogmatum
auctoribus erudite applicavit; quin & ex Sacris litteris, Pauli imprimis, Petri,
& Judæ Thaddæi epiſtolis eas collegit hæreticorum appellationes, e quarum
ſingulis præœſentem cenſuræ neceſſitatem non minus, quam æquitatem plana
omnino conſecutione, apertoque nexu derivare licet. ( 2) At brevitatis me-
mores tria ſolum ſeligere lubet, e quibus argumentum noſtrum ſtabiliamus,
ſcilicet, hæretica ac prava dodirina veneno, peſti, & carcinomati aſſimilatur.
Quo proinde ſtudio, quibus vigiliis mala hœæc in corpore humano, in repu-
blica vitantur, præcaventurque: eadem omnino, ſin majore induſtria & co-
natu impia verba, & perverſa magiſtrorum mendacium, ſectasque perditionis
2 III-
(a) Tid. v. 22. & 23. (b) llid. v. 17. & 19. (c) In ſehediaſmate de cura
veterum circa hæreſes edit. 1736, (2) L. VII. Sromat. (e) L. de Unit, Eccler,
() Alor. c. 20, . 30. (4) Pertit. I. Erotem. 9.

N& (28) NE

introducentium ſcripta fugienda et ſupprimenda eſſe, nemo, cui fides & re-
ligio curæ eſt, dubitabit. Et ſane impia dogmata ſant venenum illud, de quo

fugiendo S. Cyprianus graviſſime plebem ſuam exhortatur: procul, inquit, ab

bujusmodi hominum contagione diſcedite - = venena lethalia linguit peſtiferis enomenter,
corum tactus pectoribur cordibus ſingulorum mortale virus inſundit. (a) Et quis
prudens ferre ſinu, imo vel tangere audeat, aut cupiat ſerpentem, multo &
Præſenti veneno turgidum: & librum venenatis ſententiis Plenum fortaſſe quis-
quam deoſculari, & ut ita dicam, in ſinu fovere non vereatur? Longe alia
erat viri Sanctiſſimi Ephrem ea de re opinio, qui non modo Apollinarem
hæreticum, ceu levem, dementem, & inſanum fugiebat, ſed & virulentos
illius libros omni ſtudio ſupprimere conabatur. Hinc pia fraude duos cjus-
dem Apollinaris commentarios a muliere quapiam extorſit, atque tum piſcis
glutine omnes illinens, ita folium folio connexuit, ut cum Pars una ab altera
ob firmam conjunctionem plane ſejungi non poſſet, in unam quaſi tabulam
libri apparerent redacti, ſicque eosdem mulieri, a qua commodatos accepe-
rat, reddidit. Quæ res poſtea, ut pluribus narrat S. Gregorius Nyfl., (5)
hæreſiarcham pæne ad inſaniam commovit, cum libris iisdem ſui defendendi
cauſa coram Patribus uſurus, folium a folio avellere & explicare penitus ne-
quiret. Vim nempe veneni S. Ephrem glutine temperandam duxit, & in-
genioſa hac arte peſtiferæ doctrinæ vires adimendas. Monuit & illud mona-

chos ſuos Iſaias celeber Anachoretarum Abbas: Si librum, ait, invenies, qui

dicatur ſe bæreticorum, cave illum legar, ne veneno mortiſero cor tuum impleat, ſed
in ea dobtrina, quam in Eccleſia ſantta didiciſti, ita perſiſte, ut ei nihil addar, nihil
detrahas. (c) Ad eandem noxiorum dogmatum cum veneno comparationem
reſpexit doctiſſimus Anglorum ſeriptor Vener. Beda, & dum de cavendo Ju-
liani Pelagiani commentario in Cantica egiſſet, admonitionem ſuam verſibus
Maronis claudit, eosdemque lectori cupit inculcatos: Qui legitir florer,
& bumi naſcentia fraga, frigidus, o pueri, fugite binc, latet anguis in herba. Hoc
Aſt, ut proſequitur Beda, ſe ab ejur ſuper omnia lectione compeſcat; venenatus enim
auétor t, venenumque verborum blandimentis opertum ofert. (d) Latet in libro

hæretico, latet in volumine pravis documentis referto virus, quod integer-

rimam etiam mentem inquinare, quod animam ſanctam interimere poteſt.
Nam recte non nemo demortui libros animæ conditorium appellavit, e quo
nequitia exhalat, & ubi malarum ſententiarum reliquiæ, ceu monumento pu-
tri, conditæ aſſervantur. Ne quis vero nudum venenum exiſtimet doctri-
nam, ſcriptionemve pernicioſam: luem potius virus anhelitu propagantem,
peſtem denique certum omnibus exitium comminantem exhorreſcat, & fugiat.
Quis enimvero, ut merito hic Gretſerus interrogat, quis peſtem non horret?
quis rem peſte infectam, licet pretioſiſſimam prope corpus ſuum eſſe ſinat?
quanta vigilantia vel is etiam, qui ex peſtifero loco veniunt, aditus interdi-
3 . C1-
(a)] Epiſ. 40. (b) Le vita S. Ephrem. (c) Orat. 4. Extat Tom. II. Bibl. Petrum.
(à) Przfat. in Cantica.

cltur?
mendu
noñH TI
rum,
& ed
tudo V
languc
lſun 1
cor⸗
Propa⸗
Voluit.
excepil
intoler
cCleſti
eytitit,
ſanctilli
ſufkrage
tis & .
Velutie
cOhtag
lum O
Wre in
Eutye-
Vorum
ſins oi
dolitut,
ucen l
Manicl
Manioh
Moremm
(quam e
e iyher
ent, 41
dert ohn
Donne
füle &
Iuam
(Cum

()
tit

Cis;
eli,

Ces N re.
d, de quo
Inquit, 4
Somenter,
)Et quis
IItO N
taſle quis.
Onge alir
ollinarem
Virulentos
uOs ej.
uun pileis
45 Atera
tabolam
8 aecepe⸗
., (5)
lendendi
nitus ne⸗
t, & in.
Id mona-
uer, gli
Pbut, ſid
lat, nilil
rationemn
endo u⸗
verlibus
ir oret,

ro

Poteſt⸗
t, e q0
ento bu⸗
doctri-
gantem,
horret?
V ſoat?
interc⸗
.
Iurun.

(29) g

citur? quam cito, quidquid peſte infectum crceditur, flammis datur confſu-
mendum? Inviſa eſt ergo maxime mortalibus peſtis corporum, nihilque
non moliuntur, ut eam a finibus fuis avertant: & hæreſim, peſtem anima-
rum, noxiam doctrinam, ſeripta & monimenta, nibus peſtis hæc ſpargitur,
& ad ſeram usque poſteritatem propagatur, expeltere nefas erit? Hic ſollici-

tudo vituperabitur, aut minus neceſſaria dicetur cura, ut cohibeatur malus

languor, qui bonam aufert mentis quietem? Et, ut loquitur S. Ambroſius .
cujut tetræ ac ſagitioſæ voraginis odore, quædam animarum coitrahitur veſtilentia,
corruptoque ſalubrium cogitationum ſpecimine luer æſtuantiumn Vaſſtonum miſeranda graſ-
Jatur. (a) Ac reipſa Putri veluti foetore per libros Pravos peſtem in animam
Propagari, Deus olim Sanctiſſimo viro Pachomio eadem ſimilitudine oſtenſum
voluit. Quum enim Anachoretas quosdam Origenis hæreſi infectos noſhitio

excepiſſet, colloquio cum iisdem de rebus divinis inſtituto, foetorem ſenſit

intolerabilem, quem impictatis hæreticæ teſtem fuiſſe, & indicium poſtea
cœleſti oraculo edoctus eſt; atque ideo viris illis graviſſima oratione auctor
extitit, ut Origenis libros in fluvium abjicerent. (à) Qua quidem in re viro
ſanctiſſimo perpetua & conſtans a Primis hæreſum temporibus experientia
ſuffragatur. Non enim minus vivo impiorum hominum ſermone, quam ſcrip-
tis & libris virulenta dogmata ſunt bPropagata; imo librorum ope perennis
veluti efficitur hæc peſtilentia, ac poſt Plura etiam ſæcula lectores inficit lues
contagioſa. Hoc ſeniubelagianam hæreſim ſæculo primum V. enatam ramuſcu-
lum Origenis appellavit S. Hieronymus, ceu ex ſcriptis Origenianis tanquam ar-
bore infauſta pullulantem. Ita Capitalis illa, & totum orientem pervagata
Eutychianorum, ac ſubinde Acephalorum heæreſis non aliunde, quam ex Pra-
vorum librorum lectione ſuam deduxit originem. Nam, ut ſcribit S. Anaſta-
ſius Sinaita, Manichaorum „ Valentinianorum, & Arianorum librit Eutycher nimis
deditut, inde perſuaßonem ſuam bauſt, O ad poſteros, ipfumque Severum Acephalorum
ducem trantmiſit. («) Eadem de cauſa S. Auguſtinus tantopere laborabat, ut
Manichæorum libri extirparentur. Cura ſua & auctoritate effecit „ Ut Relici
Manichæo omnes codices fuerint ademti, & ſub Ppublico ſigillo cuſtoditi.
Morem quendam deteſtabilem eorundem Manichæorum non aliunde manare,
quam ex libris, Profitebatur: maniſeſtum ſt, ait, quia boc etiamfi iſti non faciant,
de ipſorum libris faciant, Tuotquot faciunt. Abjiciant ergo libror, ſi crimen exhor-
rent, quod committere coguntur, ſi libros tenent: aut ſi non committant, mundius vi-
vere contrzg ſuos; libros conantur. (d) Et quid multa? Tota Huſſitarum hæreſis,
nonne ex impii Vicleffi libris ceu peſtifero fonte eſi derivata? quemadmodum
fuſe & eleganter deſeribit Aeneas Sylvius: Vir nobilis videlicet ex familia,
„quam putridi piſcis vocant, apud Oxoniam Angliæ civitatem litteris ſtudens,

cum Joannis Viclefi libros offendiſlet, quibus de realibus univerſalibus titu-

3 c lus
(a) i Pfalm. I. (b) Surius in Ejus vita. () Ie opere contra Severianor ſub
titulo: Viæ dux. Extat Tom. IX. Bibliothi. Fatrum. (A) Vide L. II. de actis
cum Pelice, & L. de natur. boni c. 47.

4
(30) We E

clus inſeribitur, magnopere illis oblectatus exemplaria ſecum Pragam attulit --

„& fœtidum virus in cives ſuos evomuit, Commodavit autem ſcripta, quæ

attulerat, his potiſſime, qui Teutonicorum odio tenebantur: inter quos
„Omnes Joannes eminuit, obſcuro loco natus, ex villa Huff, quod anſerem

ſignificat, cognomen mutuatus. Hic avide admodum doctrinam Viclefita-

Tum arripuit. - - - In concionibus multa de libris Viclefi in medium attulit,
saſſerens in eis omnem veritatem contineri. () Sane nulla unquam ex pu-
trido & venenato aëre ſtrages corporum adeo crudelis extitit, quam peftis illa
ſpiritualis: hæc veræ fidei & religionis exitio animas æternum ſepelivit, &
corpora etiam, factionibus cruentis, & bellis inteſtimis excitatis, trucidavit.
Vere ſcilicet prava doctrina Peſtilentia eſt & morbur late pervagaturs, ut ait Au-
guſtinus, (?) omnes, aut pœne omnet involvent. Denique & carcinoma eſt Per
animos ſerpens, & quamcunque arripuerit Partem, exedens atque conſumens. Sa-
cræ id litteræ manifeſte confirmant; hæreticorum enim ſermo, ut cancer ſerpit,
ſcribit Apoſtolus ad Epheſiorum Epiſcopum Timotheum, («) quem & ju-
bet profana ejusmodi, & vaniloquia devitare, quoniam multum proficiunt ad im-
PVietatem. Nempe ut cancer: ita hæreſis, ita noxia inſtitutio omnia depaſcitur,
& abſumtis, quæ occupaverat, proxima quæque corripit, & perpetua qua-
dam vorat cupiditate. Quod ipfſum Gentium Doctor in laudata epiſtola plu-
ribus etiam expreſſit, accurateque deſeripſit ſeductorum ejusmodi fraudes, ſi-
malatamque pietatem, ſub qua peſſima illa latent carcinomata, quzeve in uni-
Verſa fidelis populi membra, niſi cenſura medicinam Paret, quam facillime
graſſantur. Proditorer eos vocat Protervos & tumidos: penetrare domos ait, &
captivas ducere muliercular. — - — Semper diſcentes, & nunquam ad ſcientiam verita-
vis pervenienter: a veritate denique excidiſe aſſerit, & vel propterea hbvertiſſe
qnorundam fidem. Inſinuaverat jam alias etiam propagatam ex malorum col-
loquiis impietatem, dum illum Euripidis Poëtæ gentilis verſim allegare non
dubitavit: Corrumpunt, inquiens, mores bonos colloquia mala. (d) Quæ, juxta ra-
tionem & modum jam ſemel ac iterum expreſſum, non ſine graviſſimis argu-
mentis ad ipſos etiam libros traducenda eſſe facile patet; quandoquidem idem
periculum, imo latius etiam propagandum prava monimenta continent, quod
ſermonibus impii auctoris, malisque illius colloquiis ſubeſſe nemo dubitat.
Et vero quoniam de religionis integritate, de ſana fidei doctrina conſervanda
nobis ſermo eſt: quis dubitaverit libellos ad ejusdem fidei perniciem com-
Poſitos eſſe Proſeribendos, ſiquidem apud animum ſuum expenderit, non
modo a chriſtianis, ſed ethnicis etiam magiſtratibus maledica carmina, libel-
los famoſos, obſecena & turpia ſcripta ad ignem fuiſſe condemnata? Sane
Auguſtus Imperator famoſorum libellorum, quos ad traducendos homines
a quibusdam conſeribi acceperat, conquiſitionem fieri juſſit, & repertos in
Urbe ab Acdilibus: extra Urbem a fingulorum locorum Præfectis comburi nan.
a.
(a) Vid. Sylv. in Hiſtor. Bohem. (b) Sermn in ſalm. I. (c) II. Timoth. 2. v. 17.
(d) L. Corinth. 15. , 33.

dexvit
atur
Aytu
etiamm
nlet
n n

fſtaht

mola
ſypl
&
deine
omnni⸗
Wine
nemm
Arch
4e pu
ingen
actus
Calin
o d
magi
Jer
Was⸗
Tu
s,
Katie
ue
Deo⸗
NOV
ire
ſint,
innge
Cl
N er
num
Natis

(a
(

tult...
te, Jucæ
el Juos
Anleremn
lieefita.
n attblit,
ex pu.

Etis ila
lvit,
geidarit.
alt Au-
ek per
lengs, da⸗
7 ſerpit,
1n & ju⸗
t ad in-
alcitur,
na na-
Ohn pln-
ces, ſ⸗
Neiline
, G
virila-
lvertiſ
um col⸗
re noN
Ixtara-
s algl⸗
n idem
,quod
Pobitat.
ryanda
com-
t, non
15 lbel⸗
2 Sane
mines
tos in
iman⸗
-
,0 17.

ReJ (31) Be

avit. (a) Obſervare nempe voluit celebre XII. tabb. edictum, quo ifa cave-
batur: ſi quis carmen oecentiſſt , ac dictaſſit, condidiſſit „quod alteri Nagitium faxit
capitale eſto; cujus & Tullius, (?) & S. Auguſtinus («) meminerunt, atque
etiam Flaccus de eodem canit: () quin etiam lex, poenaque lata, malo, quæ

nollet curmine quenquam deſcribi. t iterum: Sed tamen ut monitus cavear, ne for-

te nogotii incutiat tibi quid ſanctarum inſcitia legum: ſi mala condiderit, in quem quis
&‿*—ina, jus eſt, judiciumque eſto. Quod ipſum poſtea Chriſtiani Impp. Con-
ſtantinus, Valentinianns Theodoſius, Juſtinianus ſeveris legibus vetuerunt, fa-
moſosque libellos diſcerpi, exuri, penitusque aboleri voluerunt, capitali etiam
ſupplicio eorundum auctoribus conſtituto. Non inferiore pœna in obſeoœna
& impura ſeripta fäàm ethnici, quam chriſtiani Principes animadverterunt, ea-
demque damnanda efſe illuſtriores quique ſeriptores oſtenderunt. Plato ea
omnia monimenta, quæ incendendæ veneri deſerviunt, e republica ſua eli-
minata voluit. (e) Ariſtoteles in ejusmodi libros, atque etiam in Hermoge-
nem & Nicocharum eadem de cauſaà multis invehitur. (C) Lacedæmonii libros
Archilochi e civitate ſua exportari juſſerunt, quod eorum parum verecundam
ac pudicam lectionem arbitrabantur. - - - Et ne plus moribus noceret, quam
ingeniis Pprodeſſet. (g) Ovidius ipſe, ille impuri amoris doctor, ſeribere co-
actus eſt: Eloquar invitus: teneros ne tange Poetas: ſubmoveo dotes impius ipſe meas.
Callimachum fugito &c. Carmina quis potuit tuto legiſe Tibulli. - - - Ouis potuit le-
cto durus Aiſzedere Gallo? (5) Longe autem graviora ſunt, quæ vitæ chriſtianæ
magiſtri Baſilius, Hieronymus, Auguſtinus, aliique ea de re mounerunt,
quæve hic adferre nec vacat, nec prœſentis eſt inſtituti: ſolum, cujus rei gratia
iſta adduximus, inde quivis religionis ſtudioſus colligat, quam neceſſaria &
qua ſit librorum adverſus fidei doctrinam pugnantium cenſura. Quis enim
negavcrit, longe damnoſius eſſe lacerari veram religionem, quam boni nomi-
nis, aut famæ hominis cujuspiam exiſtimationem? Ac ut plurimum iſti ſe-

ctariorum libelli fimul nonniſi famoſi ſunt, utpote conviciis, ſannis, dictenis-

ue advwerfus ſanctiones Pontificum & Doctorum perſonas, adverſus ſacratas
. 44

Deo, divinoque cultui familias pleniſſimi; qua in re Lutherus & Calvinus,
novus ille ſecundum anagran

imna Lucianus, primas ſibi vindicant; proinde nec
nirum, ſi plures eorum diſcipuli Lucianeam hanc ſeribendi rationem ſecuti
ſint, licet eandem moderatiores fuerint deteſtati. Demum ſi capitale eſt,

innocentes juvenum mores laſcivo inquinare ſermone aut ſcripto, eaque de

cauſa Satyricus monuit: Nil dictu ſoecdum, viſuque hæc limina tangat,; intra quæ
uer ℳ; (1) an minori piaculo ſe ſe obſtringat ille, qui juvenum æque ac ſe-
num animos a vera religione, ab avito Dei cultu, libellis ſuis impie conſarci-
natis abducere nititur?

Si privati honoris cura recte geritur, & injuriarum
acti-
(a) Ur reſerr Dio L. 56. (5) L. IW. Tuſcul. qq. (c) L. TII. de Civit. c. I.
(4) L. II. cif. I. & L. II. Satyr. I. (e) L. X. de Republ. (f) L. VII.
Polit. c. ult. & de arte Poet. c. I. (g) refert Valer. L. VI. c. 3. (6) L. II.
de Remed. amor. () Zuuenal. Satyr. I4.

actione a lege conceſſa calumnias & convicia repellere licet: anne mutos eſſe
oportebit ſacrorum Præſides, dum fides Periclitatur, dum religionis princi-
pia impetuntur, dum Deus ipſe giganteo veluti auſu hominum ſtultitia laceſ-
ſitur, & ejus gloria ſcriptiunculis obſcuratur? Si verba nomia momento fere
temporis prætervolantia ſummam vim habent, ut quidvis mali in mentem bo-
nam invehant: quanto magis id eſſiciunt verba, ut ita loquar, ſolida, per-
manentia, non abeuntia, quæ rimari & in intimos animi recefius demittere,
legere & relegere licet, quoties lubet? (a) quæ non inde timenda lues? quæ
contagio? quæ peſtis? Niſi me omnia fallunt, ſunt hæc talia, ut animo vel
mediocriter docili & non aſpero facile perſuadere valeant, neceſlarium eſſe &

æ quum, ut peſtifera dogmata, virulentique Hibri cenfſori Judicio prohibean-
2 5* 4

tur & proſcribantur. At dum ita univerſim ſtatuo: tum id vel maxime de

accurata librorum cenſura, hoc inprimis ævo, exercenda Pplures etiam ſin-
gulares cauſæ evincunt.

.

F II.

Cenſuram noſtro æo poſtulant fraudes, quibus praxi audtores nowia ſua
commenta in libris invol vunt, ut elegantia ſermonis patrü,
profana eruditione &oc.

Rimum nempe, quoniam hoc ævo ſub ſermonis elegantia, & ſuavi verbo-
rum involucro in libris & latius & ſecurius errores quamplurimi ſpargun-
tur. Factum quippe feliciori quidem linguarum fato, ut vocum barbarie ab-
ſterſa non in latina ſolum, ſed etiam gallica & teutonica lingua, quæ in kbris
noſtri Septemtrionis magis familiares ſint, eam facile quivis ſeriptorum ſe-
ctetur verborum elegantiam, & caſtam dictionem, quæ jam pridem ad re-
natas usque litteras deſiderabatur. Poſteaquam enim a Sæculi XV. initio Po-
litiani, Mirandulæ, & ali, quorum eruditam ſeriem texit V alchius, (b) nati-
vam linguæ latinæ caſtitatem veluti e buſto antiqui Latii eruerunt: in Gallia
quoque viri celeberrimi, atque inſtituta auſpiciis regiis Academia, gallici etiam
ſermonis decus pulchritudinemque accurare coeperunt. Demum & noſtra
Germania ſuos habuit Gottſchedios, Gellertos, & ut innumeros ſileam „ Vi-
rum nobilem, ac illuſtre Auſtriæ decus Joſephum a Sonnentels, ejusque ſe-
ctatores; ab hoc inquam tempore cum eruditione harum etiam linguarum cul-
tura ſuſcepta eſt, & plerisque auctorum monimentis vindicata. Verum „Ut
nihil adeo egregium, laudabile, & proficuum, quod inimicus humani generis
ad ejusdem perniciem non traduceret: ita hac quoque linguarum ele gantia
& ſermonis nitore ad captivandas in obſequium errorum animas, auresque
delicatiores, abuti cœpit. Hinc tantum eſt invenire numerum librorum illo-
rum,
(a) Animadvertit hoc, & ita expendit Gretſerus I. c. (5) lu biſt. &itica linguæ
latin. c. 12. & ſoqq.

fum,

rem 41

trale e
Eetmon
2 anin
cum i
rumm in
70,
ita ſol
Ip.,
is pie
impier
hodie
dorerm
wel in
fucate
ere &
(e) d

qua Vin

Ppyternn

Habeb⸗
eplieat
CANS!
Inkign

ceruiti,

4
ſ

. CorrI
(Moge
1e Prel-

1
c Dere

dras
Peu
Wei
„Lerib
Perit
Canm

lutos eſſe
Princi.
tig lacef-
lento fexre
eltem do.
ida, pex.
enta,
les? Ju
Imo pel
m elle &

1ohibean-

Wime de
tialn ſin⸗

ir ſit

1 verbo-⸗
Dargan⸗
barie ab⸗
in libris
Druin ſe⸗
mn ad re⸗
itio Po-
)nati-
in Calla
ci etiatn
noſtii
am, VI-
gue ſe⸗
umn cul-
tum, t

ru,
1 Mgu

R

WZ
N& (33)
rum, in quibus ſtilum, ſeribendi rationem, linguæ Proprietatem, & ſplendo⸗=
rem ad aſtra usque laudibus extolli audimus. Nec vero merita encomia alla-
trare velim: utinam tamen, quod triſtis docuit experientia, ſub iſtis linguæ &
ſermonis ornamentis, non laterent peſtiferæ, ſententiæ, Ppus & venenum, quod
ab animis etiam ſanctioribus ſine ſenſu imbibitur. Unde factum, ut tandem
cum illa legendi & opinandi licentia, temeraria etiam credendi libertas mi-
rum in modum ſit propagata; videlicet: nemo venenum temperat ſelle ac hellebo-
ro, ſed conditis pulmentir ac bene ſaporatis, inquiebat Tertullianus. (a) Atque
ita ſolent hæretici, ut Præclare de Ibiana epiſtola loquens diſſerit Juſtinianus
Imp., (5) quo ſimpliciores decipiant, vocibus quidem uti, quæ ab orthodo-
Xxis Pie dicuntur: rectum autem earum intellestum & expoſitionem ad ſuam
impietatem transferre; quod & Arianorum, Neſtorü, & aliorum exemplis
hodieque pronum eſt ſtabilire. Certe etiam S. Auguſtinus orationis ſplen-
dorem, eloquentiam, licet ventoſam, argutias, & elaborata argumenta non ſe-
mel in acerrimo ſuo adverſario Juliano Eclanenſi commemorat, atque hac ipſa
fucata dictione, & grandiorum voluminum repitu, quaßi quadrigarum impetu, proſter-
nere & conculcare eundem molitum eſſe veritatem Sanctus Præfatus queritur.
() Idem aliquando non ſine laude celebravit profluentem ſermonis elegantiam,
qua Vincentius Victor e Mauritania Cæſarienſi, duobus in libris ad Petrum Pres-
byterum ſeriptis, Auguſtinum acerbius impugnare auſus fuerat, ſimulque maltos
errore, & pravitater, ut loquitur S. Pater, (42) Juvenili quaſßi impetu profuderat.
Habebat is nempe, teſte eodem Auguſtino, non minimum facultatis, qua poſſet
explicare, atque ornare, quæ ſentiebat; at enim hoc, ipſum erat, quo facile in-
cautis imponi potuiſſet; quandoquidem, ut tandem communi effato ſtatuit
infſignis Eccleſiæ Doctor, valde nowiqg ſunt Pprava dAiſerta; quia hominihus minus
eru, ditis, éo quod diſerta ſunt, videntur & vera. (e) Quod & S. Leo de Priſcillia-
niſtarum codicibus agens Turribium Aſturicenſem Epifcopum monet:
. nos iſtud, inquiens, veracium teſtium relatione comperimus, & multos
„Corrupfiſſimos eorum codices, qui canonici titularentur, invenimus. Quo-
Emodo enim decipere ſimplices poſſent, niſi venenata pocula quodam melle
„Prælinerent, ne usquequaque ſentirentur inſuavia, quæ eſſent futura mor-
cctifera? - - - Quamvis enim ſint in illis quædam, quæ videantur ſpeciem ha-
.Dere Pietatis, nunquatn tamen vacua funt venenis, & per fabularum illece-
cPras hoc latenter operantur, ut mirabilium narratione ſeductos, laqueis cu-
juscunque erroris involvant. « (J†) Ac Pridem ante Gregorius Nazianz. anim-
advertit virulenta dogniata, mellea quadam eloquentia temperari: Aut ſolet,
. ſeribit ille, lethale poculum mellis dulcedine temperatum, ſuavitate fallente
..Perimere: ſic & hoc malum, per blandimenta aurium audientium ſenſus qua-

dam labe contaminans, contagione adhærentes inficit.« (g) Quid ſi tandem

ſer-
(2) L. de Spectacul. n. gr. (b) ILa edisko Rdei Tom. III. Concil. Harduin. pag. 31I.
() L. I. contra Julian. c. I. (4) L. II. Rerraét. c. 56, (e) L. II. de anima

& gur origine c. I. (F) I Pi. I5. aud Turrib. e. I5. (g) Iu Libro de fide

NN (34) W 9*

ſermonis elegantia, profana eruditio late explicata, veneranda antiquitatis no. (ern⸗
titia accedat? Quis bonarum præſertim litterarum amans non facile ejusmodi eus
eſca allicitur, & ſub melle profanæ eruditionis, toxicum impiæ doctrinæ bi- dreſtt⸗
bit, aut ſaltem ad librum ejusmodi perlegendum quadam abripitur voluptate? in eun
an non mens infirma ſuſpicere incipiet illum ſæculi noſtri Libertinorum fa- Auudkte
cile principbem Voltærum, dum in ea, qua ſpiritualem animæ noſtræ naturam uiI
impugnat, totoque niſu vim cogitandi materiæ vindicat, epiſtola, recitata le poht
git innumera auctorum, Philoſophorum, Theo ogorum, & veteris & mediæ Korin
ætatis nomina, in quibus ſane non mediocriter litterariam ſuam peritiam Pa- un,
tefecit. (a) At ſimilia ſunt innumera, quæ in Bælii, Rouſloji, ſimiliumque: l,
Kieslingii item, Pufendorffi, aliorumque heterodoxorum operibus inveni- gede
untur, ubi multiplex rerum ſcientia, & jactata copioſior eruditio fucum fa- tet,
cere, & lectorem incautum, etiam in admirationem rapere: ſimul vero in Puncdh
interitum præcipitem agere potest. Atque hæc eadem fuit illa graviſſima ra- mnodi
tio, quæ nuper Clementi XIII. P. M. has exprefiit duerelas: ,Si neceſſe eſt, dane
uaà malorum hominum ſocietate diſcedere, quod verba illorum multum profici- runtl
« unt ad impietatem, & ſermo eorum, ut cancer ſerpit: quam vaſtitatem Nlein
„Peſtilentia efficiet librorum, qui apre compoſiti & artificii pleni manent per- respio
„Petuo, & ſemper nobiſcum peregrinantur, nobiſeum domi ſedent, & eo- nitti,
« rum penetrant cubicula, ad quæ improbo auctori aditus non pateret. . tunt:
(*) Sed necdum hic fraudium finis: plura etiam ſunt, quibus noſtro hoc ævo Gilon
perverſorum dogmarum virus propinatur, de quibus docte & ſolide egit ſtatui
Clariſl. Vallecchius, (c) e qno nonnulla delibare lubet. Scilicet improbi ho- tance
mines haud aperte pugnaturi nunc in aciem deicendunt, neque claſſico indi- en
cunt, ſe velle Deo, Euangelio, morum diſeiplinæ bellum inferre, quum iid dole
legentes horrore illico percelleret; ſed honeſtatem oſtentant, venerari ſe re- tumm
ligionem, admirari divinas litteras ajunt, fidem Chriſti prœdicant, ad rectae le
rationis normam ſe ſe hominum mores revocare profitentur. Quid amabo. dor
ſi frontem ſpectes, ſanctius? An eos de fide, de humano genere optime CaIn
merituros non exiſtimas? At falleris, amice adoleſcens! decipieris incauta mu. nmell
lier! erras Politicæ ſtudlioſe! Poſtquam enim illi initio operis ita pellexerunt i
ineſcaruntque lectorem: tum vafre errores diffundunt, factas pollicitationes is
diſſimulant, argumenta religionem & Evangelium utrinque impugnantia au 5)
daces ſubjiciunt, eorumque ſcientia, ut nonnemo Gallorum de peſtiferis ejus- don
modi ſemidoctis recte ajebat, in hoc conſiſtit, quod didicerint in qualibet r
quæſtione objecta urque ad reſponhioner exclufive. (d) Solida nempe fundamenta,
quibus veritas innititur, non exponuntur: at ea, quæ objici ſolent, impudenti Au
libertate proferuntur. Unde neceſſario fieri debet, ut non ſatis periti lecto- doop
res argumentis ejusmodi involuti de fide dubitent, eamque ſenſim incipiant ver
alper-
(a) Epiſt. 13. ad Lock. (5) le ſupra cir. Conſtit. (c) De fundament. religio-
nir & fontibus impietatis L. III. P. 3. c. 3. edit. Vener. 1767. (d) Int. epi. (

Ebiloſophica. Epiſt. 12. RD

itatis no.
eyusmodi
krine di.
Oluptate?
norum fa.
e Naturam
ecitata le.
& meclie
tiam Pe.

Humne:

5 layeni⸗
cum .
lvero in
Hlima ra-
celle eſt,
nprofiei.
AIitatenn
ent per-
1, eo⸗
ateret.
hoc ævo
ice eyit
1obi ho⸗
leo indi-
guum id
ri ſe re⸗
1d rectæ
amabo,
Optime
Wtamu
Yerunt,
tationes
ptia au⸗
ris ejus-
gualibet
Ament,

pudenti 3

ei edo-
vcipiant
ſper⸗
iliyn-

Nr l.

ð

aſpernari. Scilicet evadent & ipſi ſemidocti, ſed eo in eliciores indoctis, quo
pejus eſt male ſcire, quam nihil ſcire. Ac ſiquidem exempla diſſertationis
brevitas Pateretur, adferri poſſent plurima: ſolum ſuffic it celebre Rouſſoji opus,
in cujus limine austor Moyſis libros magno cum honopre nominat, Euangelii
ſanctitatem veneratur, & non pole illud opus eſſe hominum ait, ſcriptura-
rum majeſtate ſe obſtupeſieri fatetur. Hæc nempe initio; at Poſt paulo de-
Poſita venerabunda ſpecie conjectorem agit contra d vinorum librorum hi-
ſtoriam temerarium, & hominem fingit a Moſaica deſcriptione penitus alie-
num, exlegem, ſine religione, ſine Deo: Euangel um dicit narrare incredi-
bilia, repugnantia rationi, quæque nullus ſanæ menti; homo concipere, &
credere poſſit. (a) Dilemmate, quod cuivis paulifper meditanti facile occur-
ret, hominem ſcepticum & libertinum hic ſtringit Valſecchius, egregieque
Paradoxa confutat: nobis ſatis ſit ex eodem liquere, quam verſuta ſit ejus-
modi auctorum oratio, quamque facile ſimulata illa pietate lectoribus illudant.
Sane & ſcurriles joci vetuſtorum annorum Voltæri ea religionis larva invol-
vuntur; ubique enim Deum in ore habet, & impacto veluti unco religio-
nem in omnia ſua poetica, hiſtorica, Philoſophica ſcripta trahit: nihil tamen
reapſe minus, quam ſincerum veræ religionis & Dei cultum commendare ad-
nititur. Supereſt & alia techna, quam ut plurimum legentes non animadver-
tunt: methodus videlicet alia prorſus ab' ea, quanv graviſſima de religione
diſputatio exigit. A dogmate enim, de quo agitur, lectoren abducunt,
ſtatum quæſtionis miſere explicant, in jocos & facetias declinant „ ſatyras

tandem in monachos, in ſacros miniſtros , in ritus & cærimonias ſanctiores

evomunt, ut ita myſteria noſtra irridenda, contemnendamque religionem
oſtendant. Ita, quum nuper Kieslingii diſſertationes adverſus Sanctorum cul-
tum evolverem, illico deprehendi hominem callide diſfmulare genuinam
Eccleſiæ Catholicæ de eadem re doctrinam, in non neceſſarias de uno Deo

adorando demonſtrationes, in variorum textuum Sacræ Scripturæ tum Græ-

cam, tum Hebræam expl cationem dilabi, ridiculas fabulas de ſänctorum mi-
raculis, narrationes etiam inhoneſtas intexere, quibus omnino vileſcere atque
im ludibrium verti debet religio. Gua eadem arte & Middletonus cærimo-
nias noſtras ſuperſtitioſas, idololatricas, & etiam diabolicas Probare conatus eſt.
(?*) Non aliter agunt illi, qui Catholicum de Eccleſiæ infallibilitate, aut Romani
Pontificis Primatu allatrant dogma. Caute enim & ſubdole ſubterfugiunt ut
Plurimum principia, quibus veritas ſtatuitur, & in abuſus, quos infirmitas
aut inſcitia privatorum interdum invexit, delabuntur; quibus merito cum S.
Auguſtino reſpondendum, quod ille Fauſto Manichæo in Pari prorſus cauſa
oppoſuit: aliud eſt, inquiens, quod docemus, aliud quod ſuſtinemur; aliud quod
Praæcipere jubemur, aliud quod mennare praæcipinur, & donec emendemur, tolerare
2 com-

(a) In diſeurſu de orig. inæqual. homin. & in ſuo Emilio ſeu de educatione
(5) In epiſt. de eodem argum., Romæ, ut ait, ſeriptu.

RN (36) N 9X
compellimur. (a) Multi denique in his ipſis, quæ falſa ſunt & impia, incre-
dibili quadam utuntur audacia, ut ipſa hæc vox minime hæſitans, & frons
imperterrita mentibus infirmis imponat. Quis enim illud, quod aſſeveran-
ter, impavide, more Apollineo pronunciatum eſt, falſum, aut certum men-
dacium eſſe fuſpicabitur? præſertim ſi auctor cetera eruditus atque nimium
etiam acutus videatur. Exempla in quovis ejusmodi hominum libro invenire eſt,
& nonnulla ex Voltæro & Rouſſojo allegat laudatus Valſecchius. (5) Deplo-
rando autem lectorum fato accidit, ut iſta enunciandi libertas de fraude cogi-
tare vix ſinat, nec ſoleant ad examen revocari errores, qui ut veritatis oracula
edicuntur. Hic enimvero ſeveram neceſſariam eſſe cenſuram, hic fraudes de-
tegendas, &, quod imperitos, ſolarumque vocum captatores latet, venenum
in aprico collocandum eſſe, iterum atque iterum affirmare non dubitabo, ut
iſti impietatis fontes obſtruantur. Sed quoniam de libertinis noſtri ævi mul-
ta jam inſeruimus, alteram ex iis ipſis, quæ cenſuram librorum commendat,
cauſam deſumtam explicare juverit.

§ III.

Cenſuram exigit Libertinorum bujus ætatis copia, quique corruptæ
ationi, revelata religione & auttoritate ſpreta,
nimium indulgent.
St ſcilicet immoderata auctoritas, quam imbecilli rationi humanæ & falla-
cibus ſœpe naturæ principiis tribuere cœperunt & jactabunda illa glori-
atio hominum a vera fide alienorum de jure naturæ, quod adhuc a Catho-
licis neglectum fuiſſe aqjunt, ſua tandem opera accuratius explicato. Ex quo
Principio quam plurima nociva, qua voce, qua ſeriptis, a nonnullis eruditis
deducta ſunt, hodiedque ab incautis deduci poſſunt conſectaria, dum in ſtudiis
iſtis nemini fere nunc palma tribuitur, niſi Puſfendorfios, Thomaſios, Volf-
fios, ſimilesque in medium attuleris. Nolim ego viris eruditis hic dicam
ſcribere, eorundemque litterariam peritiam in dubium vocare, neque deira-
bere auſim haærentem capiti multa cum launde coronam. (c) Quum nee ignota ſit mihi
celebris Auguſtini ſententia, qua filis concubinarum Abrahæ Judæos, hære-
ticos, & ſchiſinaticos comparat, iisdemque etiam munera eſſe data non infi-
ciatur; (4) quemadmodum alibi aſſeruerat Romanis terrenam gleriam excellen-
Ziſimi imperii in mercedem nonnullarum virtutum, bonorumque operum;
qualia in eorum heroibus non ſine laude admiramur, concefſlam fuiſſe. (e)
Non itaque inficior, etiam in hæreticorum monimentis ingenii acumen, eru⸗
ditionem, ac veritatis amorem aliquando elucere: at enim hic cenſores vigi-
les
(a) L. XXI. contra Fauſt. t. 12. uhi catholicam de cultu Sanctorum dobétrinam præclare
explicat Sanctus Pater. (b) Cap. ſupra cit. J. 4. ut ſupra. () Borat. L.
le Satyr. IO. (d) L. de Palientia, c. 29. (6) L. V. de C. D. c. 15,

1

ſeg eſle
i4a ℳ
tooue
turee
naturæ
(te Ta
Uti en
Onem
huummi
Palien

Vnii 11
nonun,

qli om
tionis
de natn
tur Lud
ſentiagt;
dem ſo

dum de

um

Iifcne l

uren,
one nohi⸗
Cachoh
iſtimer
tur, 11
ipienti
ratlonen
(neqne
mige,
tultos g
ſciolorn

n ggi
Amiur

Wo

.
nis nen

w. n⸗
Nenn, us

Be ( 37) W N

u, ete. ſes eſſe convenit; cum, uti de Pelagianis canebat S. Proſper, (a) paucie ſqua-
& frons lida ſubiatie de cute nervis, intima viperei fſoveantur viſcera ſenfus: admonitos cau-
Aerern. tosque eſſe oportet quam maxime eos, quos ceu Philoſophos, ceu juris na-
tum men. turæ doctores noſtra ſuſpiciunt & venerantur regna, ne ſub ſpecioſo legum
e nuinlum naturæ, ſanæque Politices titulo abſurda illa Eccleſiæ, religioni, & etiam re-
fſenits elb, ctæ rationi adverſa principia velut anguem in ſinu foveant, enutriantque.
) Deph. Jti enim nunquam magis pernicioſæ erant hœæreſes, quam quæ ſolam rati-
Aude cogi. onem audiendam eſiſe contendebant, atque ea, quæ fidei ſunt, ad corrupti
tis Orarlli humani ratiocinii trutinam revocare voluerunt, quorum impietatem hodie
Taudesde. Peſtilens Socinianorum turba renovavit, ut in damnatis Soeini, Crellii, Volzo-
Venein genii ſimiliumque operibus legere eſt: () ita non mediocriter Eceleſiæ, ca
bithho, ut nonum, & ſanctioris diſeiplinæ auctoritatem labefactant nimii conatus eorum,
ei. qui omnia ad prima naturæ principia reducere, & intra jactatos humanæ ra-
mmendt, tionis terminos concludere adlaborant. Similes fere Poſſunt illis cenſeri, quos

de natura Deorum dilierentes inducit Cicero, quosve inter Cotta ſic alloqui-
tur Lucilium: haber Balbe, uid Pontifex ſentiat: ſac nunc ergo intelligam, tu quid
ſentias; a te enim Philoſopho rationem debeg religionis accivere. Quamquam & eo-
dem ioco præmiſerat, non tam Philoſophos, quam Pontifi es audiendos eſſe,
pte dum de Majorum circa Deos opinionibus, de ſacris & cærimoniis agitur:
cum de religione agitur, inqult, I. Coruncanium, P. Scipionem, P. Scævolaum, Pon-
tifices Maximos: non Zenonem aut Cleantem aut Crſippum ſequor, CG. Lælium au-
gurem, eundemque ſapientem, quevr Potius audiam de religione dicentem in illa orati-
& ſala⸗ one nobili, quam quemquam Princivem Stoicorum. (c) Non is ego ſum, qui fidem
. Catholicam, Eccleſiæ canones, & Pontificum ſanctiones nulla niti ratione ex-
iſtimem; quod recte de ſacris illis & auſpiciis & portentis Tullianis affirma-
tur; imo vero fides noſtra ſuprema Dei revelantis nititur ratione, & æterna
ſapientia, ac qui eam tueri debent, paratos eſſe convenit ad fidei hujus ſuæ
rationem ommi poſcenti reddendam. Ita & canones omnes, ſi ſinceri ſint,
(neque enim ſanam refugimus criſim) maturo conciliorum & Pontificum exa-
nine, judicio ſingulari, habitaque temporum & morum ratione, eſſe conſti-

e diri tutos non inficior: iſtud autem non immerito in controverſiam vocatur, a
Gti ſciolorum ingenia, an mens noſtra, cujus imbecillitatem nemo, niſi ſui plenus
3, here⸗. S faſtuoſus, ignorare poteſt, Perſpicacia ea ſint, ut accuratas religionis, de
on Inl. qua agimus, & decretorum rationes Ppoſſint inveſtigare „ rerumque tatn ſu-
excelin- blimium cauſas cognoſcere. Non At nobis roligio in phantaſmatis noſtrig, inquit
verunm; Auguſtinus meliut oſt enim Jualegunque Ter en, Vitan omne, Fuiduid pro arbitrio
le. (⸗) J. Fngi poteſt. (2) Diſtincta eſſie & ſeparata duo illa lumina rationis & revelatio-
e a. unis nemo negat: at enim ſimul meminiſſe oportet, non eſſe ſeparatum homi-
inr nem, utpote, qui utroque indigeat lumine. Noverat illud Hugo Grotius, at-
ie E 3 que
prallye, (a) arm. de ingr. c. 398. (5) COollelta ſimt in Bibliotheca FE. Polonor. proſcripta
“ 1. 4 . C. 10. Maj. A. I75J. (c) L. III. de nat. Deor., n. 2. (4) L. de ve-

. l. 15.

niſus eſt, quod tamen ipſum eidem magnopere a ceteris heterodoxis vitio
datum eſt. Guid? quod & ab illis ſolum explicati juris naturæ gioria ſecta-
riorum doctoribus vindicari poſſit, qui Sanctorum Eecleſiæ Patrum Auguſtini,
Ambroſii, ac inprimis S. Thomæ Aquinatis opera ne quidem a limine ſalu-
tarunt; utpote in quibus omnia hominis officia, univerſi juris naturæ princi-
Pia, ſanioris Ethicæ regulas, non modo explicatas, ſed & ipſas Aquilona-
rium illorum oberrationes jam pridem refutatas inveniſſent; qua de re co=
pioſe ac erudite V. P. Daniel Concina, aliique Catholici ſüperioribus annis
diſſeruerunt. (a) Hallucinantur ergo, qui humana ſocietatis felicitatem cre-

Pant, qui civium mores, & reipublicæ magiſtratus ſolis naturæ & rationis in-
ſtitutis ad conſummatam perducere volunt felicitatem: aberrant, dum eas
omnes leges & canones rejiciunt, quorum momenta ſuo in cerebro non in-
veniunt; quandoquidem & ea non pontificiæ, ſed civilis auctoritatis regula
edicit: non omnium, quæ: a majoribus conſtituta ſunt, ratio reddi poteſt; -— — alioqui

multat ex, hiis, qua centa, ſunt, ſubvertuntur. (b.) Conſtat ſane rationem eſſe præ-

ſtantiſſimum donum homini conceſſum, ut verum inveſtigaret, detegeretque;
dedit quippe omnibus Deus, ut Lactantius ait, pro virili portione ſapientiam, ut &

inaudita inveſtigare poſ'nt, & audita perpendere. (c) At conſtat etiam rationis
vires ſuis concludi terminis, ejusdemque uſum legibus, ac præſertim reve-

latæ religionis regulis eſſe dirigendum; alias ſpiritus iſti ſortes, veluti Phaeton-
tes præter metam in turpiſſimos errores devehentur, ut multiplex noſtri ſæ-
culi experientia oſtendit, verumque fit, quod de illis Judas Apoſtolus aſſe-
ruit: hi autem, quæcunque quidem ignorant, blaſphemant: quæcunque autem naturali-
ter tanquam muta animalia norunt, in his corrumpuntur. (d) Ac ſiquidem Poe-
tica ſimilitudine hic liberet animum oblectare, accommode iſta libertinorum
cogitandi ratio depingi poſſet verſibus illis, quibus Ovidius audaciam & lap-
ſum Phaetontis deſcripfſit. (e«) Non me latet, ab eruditis iſtis, dum eorum
cogitandi temeritas, & abiſurda conſequentia in propatulo ponuntur, non ra-

ro reponi: a nobis eorundem ſyſtema, naturæ & ſocietatis humanæ princi-

Pia, politicæ totius rationem non intelligi. Sed erat hæc & priſcis tempori-
dbus nota fraus, hoc impiorum præſidium, cum ſe convictos & pudore ſuf-
fuſos viderent. Ita de Epicureis Cicero loquitur: „hoc frequenter dici ſolet
a vobis, non intelligere nos, quam Epicureus dicat voluptatem. QGuod qui-
„dem mihi ſi quando dictum eſt (eſt autem dictum non parum ſæpe) etſi
ſatis clemens ſum in diſputando, tamen interdum ſoleo ſubiraſci. Egone
ucnon intelligo, quid ſit hedone græce, latine voluptas? utram tandem lin-
„guam neſcio? Deinde qui fit, ut ego neſciam, ſciant omnes, quicunque Epi-
Cu-
(a) Vide P. Concin. Theol. Tom. VI. P. Donati &. P. Exercit. Schol., ad Procem.
Ethic. Quaæſt. IIl. P. Sebvarz S. I. in, Proleg. I. N. & Gentium & c. (b) l. 20.
e 21. J. de legg. (c) L. II. M. c. 9. (4) Epiſ. v. IO. («) L. II.
Metamorph. a. v. 200.

que ideo jura naturæ cum doctrina revelata mutuo velut vinculo copulare ad-

curei
4., e
iſcipu

cifcatio
Rouſoja
rerelati
clamant
cipia n
ſanæ po
rurmm et
tes flte
Atiſlimn

ubent 1

logi G
rin ejt
Sed 1ot
Ad p⸗
ui po
Can I
ejus h
e do⸗

lgnore

ue fa
Reigic
c Lare 1
crIum
Qucun
10
ataminit
Poſhnt
edent 1e
44 ertun
aut vele

(bus ho

tun ju
Wirum
„ ueh
Dent »
dlumt
is arg
14 rum Pe
A

(e))

Opulare a.
Goxis viti
Augultini
ine ſalu.
Uree princi.
Acqullona-
de re co⸗
S Aunis
itatem cre.
Tationisin⸗
, dumm &as
10 non in-
atis legule
Allgui
n elleprar-
geretque,
um,
n rationis

rtim rere-

iPhueton-
noltri ſe⸗
olus ale⸗
nuturali-
dem Doe⸗
ertinorum
m & ky-⸗
m eorum
„ ON .
ne Pkinel-
tempori.
dore ſul⸗
Cici ſolet
Auod qur
En
ndem In-

qe E.

-
4 Prudn.
(5) 20.
1. ll.

N (39) e9

curei eſſe voluerint? (à) Idem monet Valſecchius reſpondendum Spinoſæ
diſcipulis, dum ajunt, nos non tenere, quid ſibi velint verba ſubſtantiæ, mo-
dificationis, extenſionis, cogitationis. Idem reſpondendum Bælio, Voltæro,
Rouſiojo, Helvetio, dum latere nos ajunt naturæ rationes, creationis ideam,
revelationis naturam. Idem Hobbeſio, Thomaſio, Puffendorfio & aliis, dum
clamant nos non expendere genuinam reipublicæ felicitatem, juris naturæ prin-
cipia non inveſtigare, civilis auctoritatis vim non agnoſcere, boni publici, &
ſanæ politices regulas non callere. Non enim Patrum modo & ſcholaſtico-
rum etiam DD. volumina, quæ novi iſti juris & rationis humanæ interpre-
tes forte aſpernantur, ſed & recentiorum Catholicorum Theologorum ſapi-
entiſſimi quique viri eruditis ſuis lucubrationibus contra ea certiſſimum per-
hibent teſtimonium. Unde præclara omnino, nimiumque vera eſt Cl. Theo-
logi Gazzaniga animadverſio, duobus præſertim hominum generibus noxio-
rum ejusmodi librorum lectionem periculoſam & ceu peſtem vitandam eſſe.
Sed totam exſcribere lubet clariflimi viri periocham; quoniam & nervola eſt,
& ad præſens inſtitutum accommodata: «Periculoſa eſt hæc lectio primo iis,
.Qui politioribus quidem litteris exculti ſunt, ſed profundiora Theologiæ ar-
«Cana non penetrarunt, nec religionis fundamenta ita callent, ut poſſint cum
ejus hoſtibus juſto Marte decertare. Cum enim iſti præciſa confinia inter
ea dogmata, quæ fine piaculo negari non poſſunt, & hominum opiniones
«ignorent, facile contingit, ut a callidis adverſariis extra viam abripiantur, eo-
.. que facilius, quod plerumque increduli nihil minus velle ſe ſimulant, quam
„Religionem evertere, ſed eam duntaxat ab anilibus ſuperſtitionibus libe-
cTrare ſe profitentur. Ulterius iſti homines ſæcularibus litteris dediti pluri-
„mum afſueti ſunt rationi deferre, auctoritati parum. Hinc iterum facile ſe-
„ ducuntur ab incredulis, qui ea præcipue de cauſa bellum myſteriis indicunt,
„quod ea non poflint ad ſuæ rationis decempedam metiri. Demum in cer-
taminibus Theologicis nullo modo exercitati ſatis luminis non habent, ut
„ Poſſint acuta impiorum ſophismata detegere, & eludere, etiam quando vi-
„dent religionis fundamenta iis aperte convelli. Id plane irreligionariis com-
„Pertum eſt, adeoque ſuos libros eo idiomate, eoque ſtilo evulgare ſtudent,
ut vel ab ipſis feminis legi poſſint. -- Sed & aliud eſt hominum genus, qui-
„bus horum librorum lectio maxime pernicioſa eſſe ſolet, adeoque non tan-
tum jure eccleſiaſtico, & divino, ſed & jure ipſo naturæ interdicta. li ni-
„mirum ſunt, qui in fide minime ſtabiles, fortesque ſe eſſe agnoſcunt, qui-
.que cupiditatibus fuis abſtracti & illecti religionem non admodum cordi ha-
«bent, quorum denique intereſiet, ea falla eſie, quæ fides docet. Facile cre-
„ dunt mileri, quod optant; hinc ad conſcientiæ remorſus pacandos libenter
iis argumentis acquieſcunt, quibus præcipua religionis noſtræ dogmata eo-
«rum paſlionibus contraria impugnantur. Heæc Theologus accuratiſſimus,
qui & ipſe Dei, fidei, & re velationis hoſtes egregie exagitavit, revicitque,
&

(4) L. II. de finib. c. 4.

„

eN (40) BeN

& venenoſa paſcua, ut ab iis ſibi caverent juvenes, indicavit. (?) Quod ve-
ro præcipue attinet ad eam libertatem ſublimia religionis myſteria vernaculo
ſermone, (?) evulgandi, eodemque idiomate de iiscem diſceptandi; an non
ſeveriori lege cohibenda ſit, aliorum eſto jadicium. Certe ſæculi hujus ini-
tio jam illud adverſus moralium Theologorum, quos Caſuiſtas vocant, libros
Poſtulaverant Hiſpaniæ Epiſcopi a Clemente XI R. P. „Inſuper, ſcribunt,
„Sanctitatem Veſtram rogamus, ut modernos omnes Caſuiſtas vernacula lin-
„gua quinquaginta ab hinc annis materias morales tractantes Prohibeat - - di-
itricte inhibendo, ne impoſterum, niſi ſermone latino materias Mmorales ullus
„Prelo dare audeat.« (e) Dum ergo in ſimilibus Præſtantes Eccleſiæ Theo-
logos, & ſollicitos ovium paſtores Epiſcopos conſentire videmus: an non ſal-
tem illud certe inferimus, hac noſtra ætate ing

eniorum libertinorum partus
cenſuræ eſſie ſubjiciendos? Providendum profecto eſt, ne frœna rationis hu-
manæ nimium laxata religioni perniciem afferant, ne in aliis Profanarum ſei-

ctæ religio-

entiarum inſtitutionibus ea jaciantur fundamenta, cum quibus ſan
nis culmen nequit conſiſtere. Nihil hic diſſimulandum ,„ſed heroica, qua Ec-
cleſiæ Patres excelluerunt, conſtantia judicium religionis exercendum, & ho-
mines intemperantis ingenii cenſorio judicio cohibendi, eorundemque opera
diſpungenda, ne forte, dum pax & felicitas reipublicæ inſtauranda promittitur,
glorioſo hoc prætextu vera pietas peilumdetur & religio, ſine qua nec rei-
Publicæ ſalus poteſt conſiſtere. Pictate enim Iublata, Fäder etiam, & ſocietas bu-
mani generit, & una excellentiſima virtus, juſtitia tollitur, ait Tullius; (9) Guin
religionem Plato poteſtatit Propugnaculum, legum ac boneſtæ diſciplina vinculum:

Plutarchus autem coagulum onmis Jocietatis, & fundamentum legislationis ap-
pellavit. (e)

§ IV.

Cnſuræ neceſtas &s gquitas commendatur ex irorum pietate & ſapien-

tia praſtantium lapiu & erronea doltrina.

TAndem & ea on poſtrema eſt ratio, quæ cenſuram dogmatum & hibro-
rum poſtulat, quod fæpe viri etiam iapientia & Pietateé Præſta

—28
bant erronea, quæ minus peritis ipſa ſeribentis auctoritas, & nominis celebri-
tas Plurimum pollet commendare, niſi tempori a cenſoribas error & occul-
tum virus manifeſtetur. Conſtat quippe evidenti factorum experientia, non
. 0-—
(a«) Tom. I. de Virt. Theol. Diſert. I. poſt c. 6. Vide etiam Ejur Tom I. de
Deo. Aiſſert. I. & 2. (b) Per vernaculum ſermonem patrium

m ſeu maternum,
ut ajunt, intelligo: non autem Jervilem, ut nuper viro docto lugere placuit.

(e) In cpiſf. A. 1717. data. Sed Juid ad cam reſponſum ſuerit a ſandta Sede, nul-
libi potuit Romæ inveniri. (d) L. I. de Nat. Deor. n. 2. (e) Apud Grot.

L. II. de I. B. & P., c. 20. n. 44.

ſtantes ſeri-

ſolum

conline
ſunt: l
Mite
er eni⸗
aa te
obtior
Eur n
but
ant, 4
Vonhwun
teet,
ſipient
cleſtee
omne
Mmn,
eanm,
ra: e
na lbr
fuerat
in ili⸗
fuiſle
leis f
1Po
bge
Ite
Quod
corru
cquo
t081

tl

Ori
ritas
dhei
cilio
conci⸗

67

Quod ve.

1 vernucnl,

1; n non
t libros
les Wllus
læ Theo-
Unl partus
tonis hu-
larum ſei⸗
le religio⸗
, qun Ee-
1, & ho-
lue opera
omittitur,
1 nec rei⸗
eieter -
) Quin
Vincultm:
uimil -

.

cpi.

& Ebro-

ntes ſeri⸗

8 eelebri

.

& oecul-

tia, n0
0⸗
m I. de
ternum,
7 lumd.
Sl,nl.

uds Co1.

Ws (41) Jos

ſolum hæreticorum, aliorumque damnatorum auctorum monimentis nocive
contineri dogmata, quæ Eccleliæ ſententia aut proſcripta, aut proſcribenda
ſint: ſed non raro ipſa etiam Catholicorum Doctorum opera a veritatis tra-
mite aberrare, quo per cenſorium Eccleſiæ judicium ſunt revocanda. Homi-
nes enim ſumus, ait Auguſtinus, unde aliquid aliter Japere, quam rei ſe habet, bu-
mana tentatio ot; (a) quin, ut idem S. Doctor animadvertit, ideo plerumque
dobtioribus minus aliquid revelatur, ut eorum patienz & bumilir caritats, in qua frit-
tus major eſt, comprobetur, vel quomodo teneant unitatem, cum in rebur obſcuriori-
bus diverſa ſentiunt: vel quomodo accipiant veritatem, cum contra id, quod ſentie-
bant, declaratum eſſe cognoſcunt. (b) Quoniam vero etiam ex his errantibus ſe
nonnulli ita perverſe amant, ut & alios errare velint, modo ſuus error la-
teat, nec ſecundas habere partes modeſtiæ volunt in corrigendo, qui primas
ſapientiæ habere non potuerunt: (c) neceſſarium eſt, ut cenſor & judex Ec-
cleſiæ de illorum erratis pronunciet, & fideles ad cautionem exhortetur. Per
omnem Chriſtiani nominis memoriam luculenta rei hujus habemus exempla.
Nam, ut Tertullianum, Tatianum, Novatum, Neſtorium, aliosque præter-
eam, quis Origene unquam celebrior? tanta ſeripſit, ut nemo mortalium plu-
ra: ea nec perlegi, nec inveniri poſſe viſum Vincentio Lirinenſi: (4) & ſe-
na librorum millia eum elucubraſle teſtis eſt Epiphanius, (e) fidem quoque
fuerat confeſſus, & ſumma vitæ integerrimæ laude florebat. Nihiloſecius tot
in ilius monimentis comperta ſunt errata, ut non immerito hæreſum velut
fuiſſe ſeminarium cenſeantur; etſi eadem ab improbis hominibus pluribus in
locis fuiſſe corrupta, quod ſua adhuc ætate Origenes querebatur, ( f) fortaſ-
ſis poſſet ſuſtineri. Magno proinde cum periculo ſeripta illius circumferebantur.
„Ego ita arbitror, ait Lirinenſis, quod cum multos in hoc tentandi genere
„Proferre valeamus, nemo pœne ſit, qui Origenis tentationi valeat compa⸗
HTari, in quo plura adeo præclara, adeo ſingularia, adeo mira extiterunt, ut
inter initia habendam cunctis ejus aſſertionibus fidem quivis facile judicaret.
Quod pluribus deinceps ſeriptor piiſſimus oſtendit. Sed & illud, quod de
corruptis Origenis libris objiciebamus, ſibi opponit & ir ſ illud eſt,
quod nunc debemus advertere; etſi non ipſum, libros tamen ſub nomine ſuo edi-
Etos magnæ eſſe tentationi, qui multis blaſphemiarum vulneribus ſcatentes, non
.ut alieni, ſed quaſi ſui & leguntur, & amantur, ut, etſi in errore concipiendo
„Origenis non fuit ſenſus, ad errorem tamen perſuadendum Origenis aucto-⸗
«Titas valere videatur. (g) Oportebat ergo hæc opera ſeveriori cenſuræ
ſubjici, & erronea dogmata anathemate configi, quod & Theophilus in Con-
cilio Alexandrino, & Epiphanius, & Gelaſius R. P. & tandem V. Oecumenici
concilii Patres præſtiterunt; quidquid demum ad Origenem defendendum,
F aut
(a) L. II. de Bapt. contra Donat. c. 5. (5) Lidem. Aliam etiam cauſam aſſgnat
Vincent. Lirinenfi Commonit. c. 10. (c) Contra monitum §. Auguſtini epiſt.
143. n. 3. (4A) Cemmonit. c. 17. (e) Herer. 74. ( ) Iz epiſt. apud
Ruhn. Apolog. pro Origene. ( 4) Commonit, c. 17. cit, edit. Pedepont. 1743.

N (42) B g7

aut olim Rufinus, aliique Origeniani, aut recentiori ævo nonnulli Critici attu-
lerint. (4) Nec ulterius in antiquitate progrediar, noſtris temporibus nemo
ignorat Bajum, Janſenium, Quesnellum, viros fuiſſe fama nobiliori eminen-
tes, eorumque (ripta non mediocrem doctrinæ & charitatis dulcedinem ſpi-

rafſe. Non equidem in ea ſum ſententia, ut homines pernicioſorum dogma-

tum auctores, niſi aliud habeat Eccleſiæ conſuetudo multa laude exornandos
arbitrer, quin libenter ſubſeribo Clementis VIII. inſtructioni adjectæ regulis
indicis, qua cautum voluit, ut epitheta honorifica, & omnia in laudem hæ-
reticorum dicta e libris deleantur. (?) Attamen, ut, quod res eſt, fatear, &
argumentum, de quo agimus, ſtabiliam, inficiari non poſſum, magna aliquan-
do fuiſſe Baji, Janſenii & Quesnelli nomina: pietatis gloria eorum celebra-
bantur opera, proinde nec mirum videri poterat, dum tam fervidos ſectato-
res nacti ſunt & defenſores. Bajus quippe in celeberrima Lovanienſium Aca-
demia XL. annis facras litteras publice interpretatus eſt: XIV. annis illu-
ſtrem ac perpetuum illius Academiæ magiſtratum, quem Cancellariatum vo-
cant, geſlit: ad Tridentinum concilium, cujus finem ſpeétavit, Regis Catho-

Hci erat Legatus; quin & multas inter lacrimas ſacris quotidie operabatur, ut

ſcribit Aubertus Miræus. (c) Quis enim vero ſibi perſuaſum habuiſſet, a vi-
ro tali ac tanto, tot erronea proficiſci potuiſſe dogmata, quot poſtea accurati
cenſores deprehenderunt, & iterata ſententia Sedes Apoſtolica proſeripſit?

(4) Quid autem de Janſenio commemorem? Doctor erat, & Theologus Lo-

vanienſis, Iprenſis Epiſcopus erat, Sancti Auguſtini opera diurna nocturna-
que manu verſaverat adeo, ut quis facile putaſſet, ſi foret adhuc fabulæ lo-
cus, in eum animam Auguſtini nova metempfſychoſi immigraſſe, ſi famoſi ſui
operis, cui per XKX. annos inſudaſſe fertur, titulus, rei & doctrinæ reſpon-
ifet. Et quod amplius eſt, Romanæ Eccleſiæ & Pontificis Maximi judicio
ſeripta ſua ſubjecit; quod/ ipſum obedientiæ exemplum, & aliarum Chriſtia-
narum virtutum ſpecimina immodicis laudibus, ejus apologiæ ſeriptores po-
ſtea exornarunt. At enim etſi ita inculpata & religioſa fuiſſet Iprenſis conſci-

entia, quod tamen pluribus eſt ſuſpectum, certe nefaria erat ejus doctrina,

& nubem inanem pro Junone, ut fabulæ habent, complexus, rectius ſane
Auguſtini nomen in operis ſui fronte cum Calviniano quodam ſymbolo com-
mutaſſet: novo videlicet oſtendit documento nec vitæ probitatem, nec lit-
terarum ſcientiam invictum eſſe doctrinæ Catholicæ argumentum, ut, Theo-
dori Mopfſveſteni, Semi-Pelagianorum Maſſilienſium, aliorumque exemplis
demonſtrari poteſt; etſi nec cum iſtis Janſenius venire poſſit in comparatio-
nem.
(a) Vide Natal. Alex. Diſſert. 16. & I7. ad Seæcul. III. H. Eeclet. (b) Tit. de
correct. libror. G. 2. Quæ tamen cum prudenti etiam moderatione intelligenda ſunt.
Neque enim illico prodis amorem hæreßis, aut pravæ doctrinæ laudew ſonas, ſi eru-
ditos quandoque appellas Proteſtantium quordam, ait Muratorius. L. II. de Ingen.
moderat. c. 6. (c) a clogiir Belgicit. (d) S. Pius V. Conſtit. edita 1567. &
Gregorius XIII. A. 1579. Bullar. Tom. II. L

nem.

(eaebatl
du, 4
eo plo⸗
ſtimi &
Malex
b alie
tius int
ton lel
chimabe
Ynlend
ſumplia
Peren
Vrorun
Merita
AXl. C
fuIN
tiens
. un
0
oble⸗
id el
(dn
Ita A
iceo
Goen
E co
ria vo
nn i
eX his
celehr

dam
ſcina

Neren
ornn
(D

(

Critielattu.
ribus nemmo
dri eminen-
edinem ſi.
umn dogmma.
exorNandos
cte reguls
Audem hx.
,latear, &
,n Aiquan.
In celebra-
los ledtato⸗
Nſium Aca.
Aunis illa⸗
triatum vo-
gis Catho-

rabatur, ut

et, a Vi-
eq dceurati

roleripltt?

Nlogus Lo-
nocturna-
ſcole ⸗
lamoſi ſui
E reſpon⸗
mi juckci⸗
1 Chriſtin⸗
tores po⸗

(S contci.

doctrina,

Aius ſane

10lo com-
1, Dec li⸗
Ut, Tleo-

exemPis

mperitio⸗
Neli.

9) II. N
Grdt ſot.
nul, Remr

TL.lun.

S? (43) W g*

nem. (4) Quesnelli demum morales obſervationes in N. T. opus primum

videbatur ſalutare, pium, & ad excitandum divini amoris ignem opportu-
num, atque ideo & nonnullis e cœtu Præſulum Eccleſiæ probatum, (⁵) quin
eo progeſſa Janſeniana temeritas, ut hanc Quesnelli aſceſim ipiam eſſe Augu-
ſtini & Thomæ doctrinam conſtanter aſſeverarent. Fuit nempe hic ſemper
malevolorum aſtus, ut veteris cujurdam viri ſeripta captarent, ait Lirinenſis, &
ſub alieno nomine hareſim concinnare machinarentur. (c) Ita & Vicleffus frequen-
tius intonabat: ſic babet Auguſtinus, ſic lex Papalis & Conecilia, ( 4 ) Ita Melanch-
ton ſententiam Lutheri de ſervo arbitrio totam eſſe Auguſtini affirmabat. Idem
clamabat Calvinus in libro de æterna Dei prædeſtinatione: idem denique &

Janſenius. GQuam inſignis autem hæc fraus ſit, quamque idonea ad animas

ſimpliciores decipiendas, quivis facile perſpicit. Erat ergo & hic magno-
Pere neceſſarium, ut tandem aliquando opus Quesnelli adeo pernicioſum ad
virorum ſapientum, ad Epiſcoporum, & Romanæ Sedis tribunal deferretur,
meritaque caſtigaretur cenſura, ut fuſius perſequitur auctor, qui Clementis
XI. Conſtitutionem incipientem: Unigenitus, theologice propugnavit. (e) Ve-
rum nempe eſt, quod olim Origenes ſcribebat: «multo nocentior eſt hære-
ticus bonæ vitæ, - - caveamus reticos, qui converſationis optimæ ſunt,
„quorum forte vitam non tam Deus, quam Diabolus inſtruxit; nam quomo-
do quasdam illecebras eſcarum aucupes proponunt, ut facilius aves capiant per

Oblectationem gulæ: ſic, ut audacius dicam, eſt quædam caſtitas diaboli,

id eſt decipula animæ humanæ, ut per iſtiusmodi caſtitatem & manſue-
«tudinem & juſtitiam poſſit facilius capere, & falſis ſermonibus irretire.
Ita Adamantius accommodate omnino ad rem noſtram. (†) Neque tamen vel
ideo velim cuiquam auctorum, quos memoravimus, hæretici notam inurere,
quem eadem cenſura Sedes Apoſtolica non perſtrinxit, quorumque alii in pace
& communione Eccleſiæ defuncti ſunt, ab aliis pertinacia abfuit, & temera-
ria voluntas errores propugnandi; unde eis potius ignoſeendum atque gratulandum,
non quia erratum eſt, ſed quia improbatum, uti monet Auguſtinus. (g) Nobis ſatis eſt
ex his & ſimilibus librorum exemplis ſole clarius patere, quam vel ipſa auctoris
celebritas, aut jactata operis pietas accuratum examen & cenſuram jure quo-
dam peculiari frequenter exigat, ne ab illis, qui intenderunt arcum, & paraverunt
ſugittas, ut ſagittent in obſcuro rectos corde, (H) innocentes fidelium animi vul-
nerentur. Non abs re foret ad id, de quo diſſerimus, confirmandum, etiam

illorum hic addere libros, qui nimium quantum heologiæ addicti ſunt ac-

commodatitiæ, qualem liberrimo ſtilo deſeribit, & merito epectit celebris S. I.
F 2 Cri-
(a) Vide Van Vaure citat. a Docëtiſ. Berti L. XVII. de Theol. diſcipl. c. I.
(5) Præſertim Card. de Noaillir tum Epiſcopo Catalaunenſi, qui documento paſto-
rali opus Ouernelli edit. 1695. commendavit. (c) Commonit. c. 7. (d) V-.
refert Valdenſis Tom. II. doctr. 2. n. I. (e) In 4. Volumin. Romæ editis &
reimpreſis Dillinge 1720. Conſtat Anbtorem eſſe Doctiſ. P. Fontaine e §. I.
(F) Homil, 7. (4) Epift. 143. n. 2, (b) Halm. 10. v. 2.

NN (44) g*

Criticus Raynaudus; (a) eorum nempe auctorum, qui conſectantur opinan-
di modum in rebus ad mores & conſcientiam Pertinentibus, quem alienum eſſe
omnino ab Euangelica mplicitate, Sanctorumque Patrum doctrina Proñitetur Alex-
ander R. P. () Nec eninz minus cenſura Pprovidendum eſt, ne fidei dogma-
ta corrumpantur, quam ne eæ a Doctoribus Proponantur vivendi & morum
regulæ, quas ſi deles in Praxi ſequerentur, ingent irruptura eſſet vitæ Chriſtianæ
corruptela, ut idem Summus Pontifex affirmat. Fuerat hæc ipſa ratio, cur
innuinera prope volumina, a viris Sanctioris vitæ ſtudioſis acriori judicio fue-
rint ſubjecta, & ſélectæ ex illis propoſitiones, chriſtianæ diſciplinæ relaxati-
vV, & animarum perniciem inferentes, auctoritate Alexandri VII. Innocentii
XI. Alexandri VIII. & Benedicti XIV. RR. PP. prohibitæ & proſeriptæ.
Qua in re actum omnino agerem, ſi quidquam iis addendum putarem, quæ
ſeu ferventes Hiſpaniæ Præſules, in ſua ſententiarum pondere plena epiſtola,
qua Clementi XI. P. 334. Propoſitiones damnandas exhibuerunt: (c) ſeu ac-
curatiſſimus morum cenſor Daniel Concina, Praæclari ſcientia, virtute fæcundi,
ut loquitur Alexander IV. P. (4) Ordinis Prædicatorum Alumnus, tum in
hiſtoria Probabilismi, tum in Theologia Chriſtiana: ſeu Vincentius Patuzzi
itidem O. P. inſignis Theologus in ſua omnibus numeris abſoluta tractatione
de proxima actuum humanorum regula in opinionum delectu: ſeu alii quam
Puurimi maximo Chriſtianæ pietatis zelo conſeripierunt. (e) Veneror enim

os omnes, qui caſuum ſummas, eut moralis doctrinæ inſtitutiones compila-

runt, ceu viros probos & doctos: at vel propterea ſtupenda ſunt opinionum
monſtra, quæ procuderunt. Admiratus Prokdto ſum ſæpius, tacitusque in-
quiſivi, quanam demum ratione fieri potuerit, ut homines Chiiſtiani, in rebus
Theologicis diu multumque verſati, pli tandem ac probi adeo manifeſte Spi-
ritui Euangelii & rectæ rationi adverſa cogitaverint, ſcripſerint, imo defen-
derint? Scilicet, quod olim de Origene Vincentius Lirinenſis affirmavit, illud
omnino & de iſtis laxioris Ethicæ Statoribus aſſerendum: „WCtanti ac tales
„(Pplerique tamen cum Origene non conferendi, ſi vaſtam eruditionem, & ſa-
«„Crarum litterarum ſtudium ſpectes) dum ingenio ſuo nimium indulgent,
ſibique ſatis credunt, dum Parvi pendunt Chriſtianæ religionis ſimplicitatem,
«dum ſe plus cunctis ſapere præſumunt, dum eccleſiaſticas traditiones, &
„Veterum magiſteria contemnentes quædam ſeripturarum capitula novo mo-
«Te interpretantur: meruerunt, ut de illis quo que Eccleſia Dei diceret: ſi ſur-
«Texerit in medio tui Propheta, &c. non audies verba Prophetæ illius. (†)
Nec
Qa) Tom. XVI. inter heterocl. Sirit. (b) Lz decret. edit. . Sepr. A. I665.
() Hrapp. X.ταροιäaαε erant ex operibus moral. P. Torrecilla. (d) laudatus in Proleg.
Conſtit. O. P. ut citat Doct. P. Godefredus Pæck. Prag. Theol. Prof. in erudito
Sebolio ad J. 16. Tract. de Deo. (e) Vide etiam Diſert. Cl. P. Gerbert. de
ιν απ cenſura &. Gervaſio, Steinkellner &. Jam enim in noſtris ter-
7is publico ſuffragio Probabiliemus profligatus eſt, & Viennenſi cenſura attritut.
(V) Commonit. c. 17.

Nec n
bertino
reiſſ⸗
tilfuunun
Vite
Tradts
Videlie
Denntio
stut
Zeadiy
perieul
dendan
bertine
notant
guich e
heteroe
nemnpe
ſuare
bros,

ita pro

coautu

On⸗
er⸗
teream.
teros Be
Ut nelci

ras,

Nn Ge
Tet, e
lis,
Trinitat
Ut eere
ſbrenu

4)
6

Ne (45) Ne.
r opinen. Nec minus fortaſſe fidelibus nocent laxæ & diſtortæ ejusmodi Prophetarum,
linuniſ⸗ qui pulvillos conſuunt ſub cubitis peccatorum, morum regulæ, quam ipſa Li-
tur Aler. bertinorum Epicurea doctrina; quandoquidem & illi, quam vocetenur laudant,
eidm. reipſa interfieiunt virtutem, ut pluribus adverſus Epicurum proſequitur elegan-
Emonn tiſſimus Poeta. (a) Itaque nec auctoris ejusmodi dignitas, aut etiam laudata
Onſtina vitæ ſanctitas lectoribus fucum facere debet; quod & olim S. Leo contra
ratio, cu Tractatus cujusdam Dictinii a Priſcilliani dogmate converſi lectores monuit, ne
io ſie. videlicet ob gratam piamque auctoris memoriam libro malo quampiam ve-
e relant. nerationem deferrent. () Et vero quis non aſpernari debebit duces, qui mi-
nnocenti nus tuta & minus probabilia in negotio ſalutis amplectenda docuerunt? quĩ hac in
toſctiptr. re ad ipſum etiam naturæ lumen adeo cœcutierunt? Ne igitur ejusmodi librorum
tein, ur periculoſa & noxia doctrina propagetur, ſevero ſane cenſorio judicio provi-
aepiſtoh, dendum eſt. Atque hoc dum fit, & tum laxi morales libri, tum impia Li-
ſeu a. bertinorum ſeripta, tum peſtifera hæreticorum monimenta cenſorio ſtigmate
ſedi, notantur: quis eſt, qui rem adeo neceſſariam, & æquam vituperare audeat ²
tutm in quid eſt, quod multi tantopere Eccleſiæ cenſuram cavillentur? An non & ipſi
Patuzzi heterodoxi veritatem, ſi qua fieri poſſet ratione, æmulari ſolent? Judicia
aGatione nempe dogmatica copioſe, maximoque animorum æſtu exercere conſueverunt,
Aii quam & ſuarum ſectarum doctrinam, qua vi, qua fraude tueri; quin & in ipſos Hi-
or enim bros, qui illis damnandi videntur, cenſuram acerbiorem non raro ferunt, ut
conpg. ita proprio veluti enſe feriri poſſint, & propriis telis vulnera facta pati
Inionum cogantur.
ge in⸗
‚intebus K Vv.
keſte Spi
0 geken. Cenſuræ neceſitas, & æquitas ex ipſorummet hæreticorum fadtis,
n. dil emplis eincitur.
in, Eli⸗ L. os or eſſem, ſi profana iſta exempla omnia perſequi animus foret. Ut
lulgent, ergo veterum hæreticorum concilia, ſententias & cenſuras tacitus præ-
Citaten, teream: noſtro ævo nemo in hæreticorum dogmatum hiſtoria, quam inter ce-
nes, N teros Boſſuetus accurate expoſuit, («) tam hoſpes eſſe poteſt, & peregrinus,
vo mo⸗ ut neſciat jurgia & diſſidia, quæ Lutherum & Caroloſtadium diviferunt, cen-
t: ſifur- ſuras, ne dicam, convicia vernilia, quibus ſe ſe mutuo proſciderunt? Calvi-
() num Genevenſes, cum eam urbem vix in alterum annum cum Farello incole-
Nee ret, expulerunt, quod Cœnæ Euchariſticæ ſe ſe oppoſuiſſet. At enim hic rur-
4 1l ſus, quum in gratiam civium rediiſſet, Michaelem Servetum, quod myſterü
i olg. Trinitatis fidem, edito de erroribus Trinitatis libro, everteret, accuſavit, &
ut decreto Senatus Genevenſis combureretur, effecit. Quam adverſus Bezæ

erudie . 2C: 11. . . .
hert. 4 ſtrenui Calvinianorum caſtrorum Ppugilis de divina prædeſtinatione doctrinam
F de-

FüeH . . 3
Hi. (a) Eminent. Polignac Anti -= Lucret. L. I. a v. 502. (5) le epiſt. 15. ad Tirrib.
c, I6. (c) hy hiſt. variat. Proteſt.

e (46) .N&
decertaverit Arminius, celebris illa apud heterodoxos Dordracena ſynodus
oſtendit, ubi eos inter, quo ſa Gomaro nominant, & Arminianos acerrime de-
certatum eſt. Atque tum ſollemni ſynodi ſententia Arminiani condemnati;
qua eadem de cauia poſt hæc Hollandiæ Proceres, & Oldenbarneveldium ca-
Pitali ſupplicio, & Hugonem Grotium, bonis ejus omnibus publicatis, car-
ceri addixerunt. Aliud Calviniſtarum Concilium Roterodami Judaicam in fe-
ſtorum obſervatione damnavit fuperſtitionem: aliud Amſtelodami Sociniana
proſcripſit dogmata: aliud demum Carentoni vehementer Calvinianam ad
malum prædeſtinationem exagitavit. Magna illa, & terrarum ſpatiis & opi-
bus Britannia, truculentis ſœæpe turbata factionibus, quod mutuis ſenfentiis
ſe ſe Puritani ſeu Presbyteriani & Epiſcopales perſequantur. Peyrerii fabu-
lam Præadamitarum non modo igni, ut Ovidiano ſibi verſu fuerat vaticina-

tus auctor, devovit Sedes Romana, ſed ipſi etiam Calvini ſectatores, con-

ſtanti traditionis, quod ſane mirandum, argumento exploſerunt. (a) Nec
vero in dogmata ſolum, aut perſonas ab iisdem ſœævitum: librorum etiam pro-
ſcribendorum non poſtrema illis cura fuit. Quis ignorat, quam acre fuerit
Lutheri judicium de Erasmi libris: ego ſane, inquiebat, optarim totum Pras-
mum eſſe ex noſtris ſcholis exploſum -— nec expedit juventuti Chriſtianæ --
„ diſcet enim de nulla re ſerio & graviter loqui & cogitare, ſed tantum in
„ graculi ſeu ſpermologi morem omnes alios ridere, & plane aliud nihil quam
morionari. Et iterum: „Erasmi lihri valde ſunt venenati -- interdicam
„meis liberis, ne legant ejus colloquia, quia in illis loquitur & docet multa
c impia ſub peregrinis & fictitüs nominibus & perſonis, ut ex propoſito op-
pugnet Eccleſiam & fidem Chriſtianam.. (b) An non eſt graviſſima Calvi-
ni oratio adverſus privilegia libros noxios edendi oonceſſa? KPrivilegia, ſcri-
bit ille, novis libris impertiri, nec abs re olim, nec ſine publico bono con-
ſtitutum fuit; -- nunc immodica ſua facilitate peſſime conſulunt reipublicæ
„ Principes, qui non modo malos libros edi permittunt, ſed peſſimos quos-
«que ſuo ſuffragio comprobant. (c) In conventu Torgenſi A. 1576. ple-
risque conſultiſſimum viſum eſt, ut ſcripta Philippi Melanchtonis tanquam
ſuſpecta, fucata, & cothurnata ex Eccleſia exterminarentur. (4) Libros om-
nes ſectæ Sacramentariæ a Lutheranis fuiſſe prohibitos graviſſime conqueſti
ſunt Calviniani, cui querelæ ill & argumentis & antiquitatis exemplis ſatisfa-
cere conati ſunt. (e«) Contra vero Calvini aſſeclæ proteſtantium ſcripta ſuis
cœtibus amandarunt, & ſuorum etiam partus, ſi libris ſymbolicis non con-
rucrent, iteratis ſynodorum decretis vetuerunt; quin & plura media ad li-
fros pernicioſos removendos in ſynodo Dordracena præſeripſerunt; in quo-
rum exemplorum utili collectione otium nobis fecit induſtria Gretſeri, qui
ar-

(a) Vide Berti H. E. Breviar. Secul. I6. & 17. (b) Oper. Tem. II. & inter
Jerm. conviv. Lutheri, (c) Calvin. epiſt. I. (A) Apud Hoſpinian. L. de Con-
cordia c. II. (e) In refut, orthod. Conſens. pug. 14.

6
Agulh

Aria,

Gci c
nelti Li
08 10

(caäm

audigt
nON
eeligt

4 Cüra
Inqdar

Orum1
rito pr
conten
ne kur
cuſtoci⸗
tegris
adnili l
& Rad
lbros i
ſectario
a bol
Vertan
errori

rorN

tem ve
mus,
lendarm

e

i

na ſynodh
cerrime de.
Ondemnati;
Neldium cx.
leatis, car
licam infe⸗
i Sociniana
inianam ad
tüis & opi.
8 lententiüis
Frerii fobu.
t vaticina-
Ores, con⸗
t. () Nee
etiam pro-
acre fuerit
Dtum Eras-
riſtiane-⸗
tantum in
ihilquam
interdicam
ocet Multa
poſto o-
Ema Calvi-
ilegin, ſer.
bono con-
reipublie
nos quos⸗

8 fan uafn
ibros On-
cOngvdefti
s ſitilt⸗
nipta fns
non coh-
echa ad l⸗
tz in n
tleri, uu
r.

I &nter
l, CNe⅞.

N (47) Weg

argumentum hoc prope exhauſit. (a) Adverſus late graſſantem Libertinorum
audaciam ſuos etiam cenſores ſuperioribus annis Auguſtanæ confefſtoni ad-
dicti conſtituerunt, quos inter non poſtremum obtinuit locum Auguſtus Er-
neſti Lipfienſis Theologus; quin eadem de cauſa Moshemius, magnum apud
ſuos nomen, ita queritur: «„Eo nimirum, inquiens, inter nos (Germanos)

ccalamitoſo rei Chriſtianæ & veræ pietatis fato ventum eſt, ut non modo

ubique libere ſeripta prodeant honeſtati, virtuti, religioni, imo ſanæ menti
noxia, verum etiam, ſi quid monſtri aut Gallorum levitas, aut Anglorum
«gravitas mero concitata peperit, id avide in noſtros agros transferatur, &
benigne foveatur. Sed hæc divina providentia, magiſtratuumque vigilantia
ce curabit. „ () Ita & celebrem de tribus impoſtoribus librum, ſi quis tamen
unquam extitit, de arte nihil credendi, de hiſtoria Severambum, aliaque athe-
orum ſeripta, uti & magica & cetera, quæ caſtis moribus adverſantur, me-
rito proſcribi, integro ſui litterarii Polyhiſtoris capite Morhofius Lutheranus
contendit, recteque docet, uti rariora & pretioſiora in officinis reponi ſolent,
ne furaci manu rapiantur, aut contaminentur: ita venena quoque ſuo loco
cuſtodienda eſſe, ne illa cum incautius tractantur, nocere poſſint. («c) Alii in-
tegris quoque voluminibus neceſſitatem & æquitatem cenſuræ demonſtrare
adniſi ſunt, quos inter ex antiquioribus merito nominandi ſunt Schliiſſelburgius
& Radekerus, quorum prior copioſa argumenta adverſus Sacramentariorum
libros intorſit: alter præcipuum eſſe oſtendit magiſtratus officium, ut libros
ſectariorum exterminari curet. (4) Quæ quidem eorum argumenta, ceu ar-
ma hoſtibus erepta, quam merito in ceteros hæreticæ doctrinæ libros con-
vertantur, ſuopte etiam ingenio facile perſpexerint viri acuti; etſi ſuis hic
erroribus ſervire, & fubinde Romanorum ſacrorum indices expurgatorios, &
librorum prohibitorum catalogos reprehendere non erubuerint. Nobis au-
tem vel hæc ipſa documento eſſe debent, quam ſalubris ſit ea, de qua agi-
mus, cenſura, dum illam ad errorum patrocinium, & falſam doctrinam ſtabi-
liendam, adeo fuiſle neceſſlariam homines etiam heterodoxi judicarunt.

§ VI.

Cenſuræ neceſſitas, & æquitas celebri, quod in ARis Apoſtolorum
ifertur, exemplo commendatur.

A1 vero miſſis adverſariorum exemplis, nobis ſatis ſuperque cenſuræ æqui-
tatem commendat divina auctoritas: nos ad noxia quævis monimenta
re-
(a) Vide de jure & more W⁰. Præſ. & L. I. c. 21. In ſupplemento P. I. c. 10.
Et in Epi netro a c. I. utque ad 9. (b) Diſert. Eccl. Hiſt. Vol 2. Diſſert. de
novo relig. Cbriſt. hoſte g. 2. (c) L. I. Polyhiſt. litt. c. 8. (d) Vide Schlüſ-
ſelburg. D. III. Theol. Calv. art. 4. Et Radekeri Luneburgaæ in Sileßa Prædicantis
inſtruction. Num civilis magiſtratus permittere & c. edit. Vütenbergæ 1556.

Nα (48) No
rejicienda ſat excitare debet primorum Chriſtianorum zelus, quem Acta Apo-
lorum exponunt, quemque nonnihil accuratius lubeat meditari. Cum genti-
um Apoſtolus Epheſi celeberrima Aſiæ metropoli per tres menſes in Synago-
ga, ac poſtea quotidie in ſchola cujusdam Tyranni de fide in IJEſum Chriſtum
iſputaſſet, ſuaſiſſetque de regno Dei, doctrinam ſuam ſignis non vulgaribus,
ſtupendisque prodigiis confirmaſſet, ac eidem etiam ſpiritus nequam evidens
perhibuiſſet teſtimonium, vulneratis fugatisque filiis Scevæ Judæi Principis
Sacerdotum, qui Spiritus malos per nomen Domini JEſu adjurare impia te-
meritate aufi fuerant: timor cecidit ſuper omnes, auctaque eſt multitudo
credentium, & ubique magnificatum nomen Domini Eſu. At non ſatis tu-
tam ſciebant fidem piiſſimi Epheſii, niſi noxia etiam commentaria, ſuæ ſuper-
ſtitionis ſeripta, & reliqua impietatis arma penitus eſſent eliminata. Quid
igitur? Multi autem, ſcribit S. Lucas, e iir, qui fuerant curioſa ſectati, contule-
runt librot, & combuſſerunt coram omnibur, & computatis pretiis illorum, invenerunt
pecuniam denariorum quinquaginta millium. (a) Elegantiſſimus ſæculi ſexti Poeta
Arator Romanæ Eecleſiæ Subdiaconus hoc ita expreſſit: At alii magicir ponunt
incendia libris, ut mereantur aquas, & vitent ignibus ignete. Ardua fiamma nimis
cujus ſuper a'”ra fulgor evolat, & cælum taler petiere favillæ. Ouinquaginta etiam

pretium poſuere libellis, millia nummorum, quoniam meruere nocentes, ſic abolere neſars.
Cui poſtea elegantem cum quinquageſimo Davidis pſalmo, & anno Judæ-

orum jubilæo ſubjungit comparationem. (?) O vere ardentem religionis ze-
lum! o præclarum interioris fidei teſtimonium! O exemplum non auro tan-
tum & cedro, ſed omnium fidelium animis, pectoribusque inſeulpendum!
Recte ex hoc ſingulari facto divinus ſcriptor firmam fidem, verbi Dei effi-
caciam, ſanæ doctrinæ certiſſimam confirmationem collegit: ita Jortiter, ſub-
jungit, cretcebat verbum Dei, & confrmabatur. Recte, velut negotio perfecto,
velut fide jam ſtabilita, poſtea cogitavit Paulus Epheſum deſerere, propoſu-
itque ire Jeroſolymam. Pravis enim ejusmodi libris exuſtis, & exuſtis palam,
coram omnibus, ſine metu, præcipua judicavit pericula remota, ex iſto fer-
vore conſtantem ardentemque fidem Epheſiorum collegit. Nec immerito;
non enim inter poſtremas animi humani affectiones locum tenet ſuperba ſei-
entiæ & divitiarum cupiditas, quam ſi quis pro fide & religione forti zelo
refrænet, vincat, penitusque extinquat; næ is glorioſum ſinceri ſui in Deum
& fidem amoris, exhibet ſtatuitque trophæum. Nec proinde de vera Ephe-
ſiorum iſtorum fide dubitandum erat, qui magno animo omnem ſuam ſcien-
tiam, quam inanem & nullam eſſe ex Apoſtolo didicerant, contemſerunt,
qui nulla illius ſuſtinuerunt veſtigia, qui tanti pretii tantarumque opum, quas
in libros expenderant, uno voluntario incendio jacturam facere non dubitarunt.
Non exprimit quidem ſacer textus, quænam illa fuerint curioſa; unde agitata
etia mnum eſt ab interpretibus quæſtio: fidelesne illi, an gentiles fuerint, qui-
bus pietatis fervor faces & ignem ſuggeſſit? An magici ſolum, an alterius
no-
(a) Aldtor. c. 19. v. 19. (b) L. II. hbiſt. Apoſtolor, extat Tom. X. Bibl. Patr.

aen d

attinet,
eſt ſenten
lolum ful

iimorepe

lum ſula
noſtro, 1
ſequure 4
dicerios,
oltrenun
rmat,
8. Chrſſa
Uitteiarun

gras
nem, &

ſtudioop
res ſenſil
eadem in
cum prin
tus inn ila
lio, ut in
llren ſior
ſios, a
VOS relat
Wis Nere
Ille initutt
uibas Pe
ſin gramn
Delata

1
& charad

dtineng

norum de

WaUor

pambar
Ephehidr
diom,
ſriptore⸗

)v
An
(e) 1.

Acke Apo.
Cum genti⸗
in Symgo.
nChriſtum
Vulgaridus,
mn eridlens
Prineipis
e Impia te⸗
multitudo
On ſatigtu⸗
lun ſoper.
ta. Qvid
tti, Antule⸗
,imenerunt
ſextiboett
Hici onum
mmna nii
gints etiam
bolerentſun.
nno Jude-
gionisze.
Auro tan-
Cpendum!
i Dei eff-
eiter, ſüb⸗
perketto,
propeli⸗
1s pelam,
ofer⸗
munerto⸗
perbaſei⸗
forti 2elo

in Deum

era phe-
amn ſcien⸗
emſerunt,
un, s
ubitarunt.
rint, Al.

n Aerius

l⸗
Lar.

N (49) g

nocivæ doctrinze Rbri hic fuerint concremati? Ac ad prinmum quidem quod

attinet, antitheſi verſus, litteræ textus, ceterisque adjunctis conformior ea
eſt ſententia, quæ ſtatuit, etiamnum Judæos, aut gentiles, aut catechumenos
ſolum fuiſſe, qui doctrina Apoſtoli inſtructi, & ſalutari Ponez filiorum Seewe
timore perterriti, ratum fixumque religionem Chriſtianam amplectendi conſi-
lium ſuſceperunt. (a) In altero vero nihil refert, nihilque obeſt argumento
noſtro, ſive eorum, qui cujuslibet ſuperſtitionis libros intelligunt: ſive aliorum
ſequare ſententiam, qui magicos inprimis, Præſtigiatorios, aſtrologicos ju-
diciarios, ſimilesque collectos & exuſtos fuiſſie auctores interpretantur; quod:
poſtremum & voeis græcæ perierga, quam: S. Lucas adhibuit, ſignificatio con-
firmat, ut oſtendit Henricus Stephanus ex Herodiano & Platone, (b) &:
S. Chryſoſtomus ac Beda affirmant. Conſtat autem ea ætate Epheſum fuiſſe
litterarum domicilium, &, ut S. Chryſoſtonrus loquitur, inde dicitur fuiſſe Py-
thagoras, quin etiam tota Jonica Philoſophia, Parmenidem quoque, & Zeno⸗-
nem, & Demoçritum ibidem philofophatum. Hinc S&c infert S. Dater; multo
ſtudio-opus fuiſſe Daulo, dum ad Epheſios ſeriberet, eundem illis Pprofundio-
res ſenſus credidiſſe, & quæ nunquam fere eſt elocusus, ſublimia dogmata;
eadem in epiſtola ad Epheſios ab Apoftolo fuiſſe explicata. (c) Tum vero;
cum primum ad eam urbem veniret Paulus, præcipne artium magicarum eul-
tus im illa erat florentilſimus. Hinc & Syriaca laudati Seripturæ textus ver-
ſio, ut in polyglottis Valtoni lego, ita habet: imo etiam multi magi congregarunt
Rbror ſuos; (A) & teſtes ſunt S. Hieronvmus in Præfatione Epiſtolæ ad Ephe-
ſios, & Philoſtratus in vita Apollonii Pyannæi, quem ſeribit Epheſi publice
magicæ artis ludum aperuiſſe, atque ab Epheſiis ſtatua donatum, & inter Di.
vos relatum fuiſſe. (e7) Quod quidem cum, eodem ſeriptoze afſirmzante, Pri-
mis Neronis annis contigerit, acre contra eundem certamen ab Apoſtolo fu-
iſſe initum vero eſt quam ſimillimum, & fertaſſis ille unus erat eorum, de

Jquibus Paulus ſcribebat, multos ſibi adverſarios extitiſſe. Tandem & Epghe-

ſia grammata, ſeu notæ in proverbium abiere, quibus ſigna magica ſunt com-
Pellata; Profecto non alia de cauſa, quam quod ab Epheſiis voces ejusmodi
& characteres magici ſint frequentati: tum ad wictoriam in ludis, && Ppræliis
obtinendam, ut ſeribit Suidas: turm ad expellendos e corporibus energame-
norum dæmones, ut narrat-Plutarchus: (V) tum ad alia pericula declinanda,
ut auctor eſt Euſtathius, qui & notas illas Ephefias nihil aliud fuiſſe evincit,
quam barbaras, & ænigmaticas voces in pedibus, zona, & diademate magnæ
Epheſiorum Dianæ inſeriptas. (6) Quantam autem perniciem inſanum magiæ
ſtudium, magicæque artes ſemper reipublicæ, & Eccleſiæ intulerint, nulli po-
teſt eſſe ignotum. Deplorantillud, vehementerque exaggerant ethnici etiam
ſeriptores Tacitus, Livius, Cicero; & Ulpianus Judici familiæ herciſcundæ
(e) Vide Corn. a Lapide, Cälmet. &c. (5) L. II. Scbediamm. c. 28. (c) Corvr
Joſtom. præfar. comment:, in epikt. ad Rphes. Tom. V. Oper. (A) Tom. V. pag. 594:
CeL. W. c. I. ( ) L., VII. Sympbr. J.5. (6) e Odpd. L. XX.

BeY (5o) NeNE

Præſcribit, ut libros improbatæ lectionis, magicos forte & ſimiles, corrumpen-
dos protinus, deſtruendosque curet, ne in ullam veniant diviſionem. (a) Iſtud
vero eccleſiaſtici probant auctores, qui ab Eccleſia ſemper magica ejusmodi
ſeripta fuiſſe abolita, graviſſimeque interdicta teſtantur. Ac S. Gregorius Na-
Zianz, quidem inter alias egregias laudes S. Cypriani Martyris, quondam ma-
gi, etiam hoc commendat, quod magica ſeripta combuſlerit: magicor libror,
inquit, publice proponit, de imbecillitate pernicioßi theſauri triumphum agit, amentiam
Pprædicat, ingentem ex illis flammam excitat, diuturnamque impoſturam, quæ ne uni
quidem carnis fammæ opem adferre poterat, igne abſumit. (?) Quod ipſum & S.
Auguſtinus inter præconia ejusmodi hominis a ſe converſi recenſet: perierat
Sſte, ait, nunc quæſitus, inventus, adduktus ſt portat ſecum codices incendendot, per quos
Huerat incendendus, ut illis in ignem miſſir, ipſe in refrigerium tranreat. (c) Guodſi ergo
illi Epheſiorum libri magici erant, recte omnino ceu peſtiferi, ceu pernicioſi con-
cremati funt. Hoc neceſſarium erat ſignum, quo Epheſii ſuam de impietate, de
ſuperſtitione reportatam victoriam teſtarentur, & fumo compararent pretium ſa-
ne non mediocre, penitusque perſuaſi eſſent, omnem iſtam pecuniæ ſummam non
eſſe æquandam nocumentis, quæ animabus inferunt libri pravi, quæ ve nullo auro
Penſart poſſunt. Recte quinquaginta denariorum millia neglecta, & contemta ſunt,
ſeu, ut Syriaca reddit: ſupputarunt pretium illorum, & aſcendit ad argenti quinque my-
riader; quæ quidem ſumma, ſi denarii nomine drachma argenti Attica, Julio Ita-
lico æquivalens, intelligatur, ad noſtram monetam exacta, plusquam decies mille
quadringentos & ſedecim florenos efficit. Ut proinde laude digna hic ſit ho-
minis quidem heterodoxi admiratio: ſumma admiratione dignum eſt, ſeribit
«„Sehlüſlelburg, quod non unus, ſed multi, nec tales quos reſipiſcentia par-
.c Vo conſtet, ſed qui magno ſuos libros comburunt, & dignos pœnitentiæ fru-
Ctus afferunt. Immane, quanto intervallo Epheſii illi nos poſt ſe relinquunt,
„IIi enim una hora diſpendium plus quam quinque millium aureorum fece-
« Tunt, tantum, ut palam & ingenue fidem ſuam in Chriſtum teſtarentur: nos
autem vix unius aut alterius floreni jacturam æquo animo toleramus. (4)
Noſtrum eſt, quod ſeriptor ſuis Symmiſtis de Sacramentariorum libris cu-
piebat inculcatum, id de omnibus religioni noſtræ contrariis ſenſu catholico
intelligere. Tanta nempe erat exempli hajus Epheſini lux, tantusque ſplen-
dor, ut hominum etiam in multis caligantium oculos perſtrinxerit, nec po-
tuerint, licet a lumine ſanæ doctrinæ Euangelicæ averſi, veritatem adeo lu-
culentam inficiari. Hinc & homo Zevinglianus in idem Actuum caput com-
mentans ſeribebat: ita ſanctiſſimi homines tum fſibi ipſis, tum aliis impoſte-
Tum peccandi occaſionem eripere voluerunt. Eſtque hoc proprium eorum,

e qui vere pœnitent. --= Quare nec peccatorum atrocitatem intelligere, nec

„Vere Ppœnitere putandi ſunt, quotquot ſcelerum inſtrumenta adhuc ſervare
„& retinere ſolent, qualia fere noſtro tempore habentur imnagmcs, libri
1U-
(a) E. ceteræ. f. Familiæ herciſc. (b) Orat. in §. Gprian. (c) in Bfalm. 61.
(2) L. UI. de Thelog. Calviniſt.

4 Perkti
iö inſi
bus erlpi
ommnes,
ſanctitatl
Eecleſre
gnolen

⸗

6
R
judicium
necelari
id reipſa
be & hi
giolum,
det, liln
üllettre
trandiere
,fllipar
ceret.
. Gekuer

44 Tent, l

14 ber fune

(4)

tam

corrumpen.
1 (4) Hud
1a ejusmodi
egorius Na-
ondam m.
gicnr lhror,
it, amentign
cTlé Ini
iplum & §.
et: Periuerat
,, er qubr
Nvodſergo
Nicioſteon.
1pietate, de
Dretiumſa-
nmam non
nulloauro
temta unt,
ingue iny-
1,Pulioltr
ecies mile
hie ſitho⸗
elt, ſribit
entia par-
tentiee fru-
elingount,
tun kece-
Ntur: n05
us.(4)
Iobris cu.
catholico
gue ſplen.
„,ec p0-
alleo lu-
Put com⸗
inpolt.
n eorum,
ee, ner
c ſerme
nes, bri

ℳ l⸗
n. or.

BNe*τ (5S5I) WeE

«Perſtitionum magiſtri, amatoria ſeripta, laſcivæ veſtes, & alia hujus gene-
. ris infinita. («) Atque hæc ſunt documenta noſtra, hæc ceu ſpolia hoſti-
bus eripiamus, & recepta in noſtrum transferamus uſum & inſtitutionem: ad
omnes, qui fidei & religioni catholicæ, qui naturæ præceptis, qui morum
ſanctitati adverſantur, libros accommodemus, ut eosdem ſecundum cenſuram
Eccleſiæ repudiemus, verbo: judicium cenſorium & neceſſarium, & æqquum
agnoſcamus.

ès
CAPUT III.
IN

GVO ARGVMENTA, QVAE ADVERSARII
CENSVRAE OPPONVNT,
REFELLVNTVR.„.„

§ I.
De iis, qui præcipue cenſuræ adverſantur, diſſeritur.
G Wum ea, quibus adhuc cenſuræ æ quitatem vindicavimus, ad ani-

mum revoco, & accuratiori meditationi expendo: neminem us-
que adeo veſanum fuiſſe, aut temerarium conjicere boſlum, qui
judicium cenſorium, & religionis integritati, & reipublicæ felicitati maxime
neceſſarium, eſſet aſpernatus. Nihilofecius, quod ratione vix conjectare licet,
id reipſa humanæ mentis ſtoliditas, & incredibilis licentia auſa eſt. Adeo nem-
Pe & hic verum eſt illud Erasmi judicium: nihil excogitari poſſe tam prodi-
Bioſum, quin ſuos invenerit Sectarios; & quod Cicero de antiquis Philoſophis aje-
at, nihil tam abſonum, & abſurdum dici poſſe, quod ab aliquo eorum non
fuiſſet traditum: illud in noſtra ſæcula, & hominum Libertinorum ingeuia omnino
transferendum eſt. cFuere olim, proſequitur Erasmus, qui docerent eſſe pium, ut
filii parentem necarent longævum, & inventus eſt populus, qui id ſollemniter fa-
Ceret. -= -— Erant, qui Jjudæ proditori ferrent acceptam orbis redemti ſalutem, nec
defuerunt diſcipuli, qui illum pro ſummo Divo colerent.--- Fuerunt, qui ſuade-
crent, pium eſſe, ſi parentes liberos ſuos vivos exurerent, & inventi ſunt, quibus
..Perſuadere tur dogma tam impium. (b) Addam denique, fuere & ultimi⸗ hiſce
2 *-
(a) Rudolph. Gualter in c. 19. Actor. (b?) Erawus L. XIV. epiſt. 21. ad slech-
tam edit. Londin. 1642.

Be (52) Weg.

Tſculis, qui cenſorium judicium contemnerent, & cujusvis impietatis libros
commani omnium lectioni permittendos eſie aſſererent. Inter Præcipuos hu-
Jus impiæ dodtrinæ magiſtros nominari debet Joannes Huſtf, qui iniquiſſime
ferens ſeveram Archi - Epiſeopi Pragenſis adverſus Viclefi libros cenſuram
Primum ad Sedem Apoſtolicam appellavit, eamque appellationem, adhibitis
cunctis juris Forinulis, in litteras retulit. Obtinuit Archi- E Piſeopus illico Pon-
tifieiunm mandatum, ut telam contra Viclefi libros cœptam pertexeret; hinc
novum edictum promulgavit, que Huſfi in furias actus decretum Apoſtolicæ
Sedis ſübreptitium, & fraude extortum eſle ſtentorea voce proclamavit, &
le rurſus a Pontifice male informato ad Eum mélius inſormandum appellare Pro-
teſtatus eſt, editoque ſeripto, commentaria Viclefi non eſſe Pprohibenda mul-
tis evincere conatus fuit. Demum heærefiarcha ſingularem conſcripfit libel-
lum de libris hæreticorum legendie, cujus initio, ſine alia præfatione, quaſi apud
Areepagitas edicturus, ſtatim ſollemni formula pronunciat: libri hæreticorum
Junt legendi, nen comburendi, dum in ipſis veritas continetüur. Probatur auctoritate
. Auguſtini, Hieronymi, Ambroſti,; Bedæ, Theodori, Liberati, Oprilli, Gelaſii, cano-
nibut, G ratione. Atque tum, textibus Patrum male intellectis & applicatis, ju-
TiS Cahonici regulis ſiniſtre intortis, fallacibus denique ratiunculis pugnam in-
taurat. Cui quidem veſaniæ inter alios ſe ſu periori ſæcule oppoſuit Jacobus
Gretſerus vir doctifſmus, & compendie argumenta male conſarcinata eleva-

vit, Protrivitque. (a) Huſſum preſſo pede ſecutus eſt Antonius de Dominis

ex Archi- Epiſcopo Spalatenſi nefarius Apoſtata, qui, cum rejectis ſanctioribus
FT'ecialibus apertum Romano Pontifici, Sacerdoti dignitati, totique Eceleſiæ
bellum indixiflet, in virulento opere de Republica Eccleſiaſtica novam quan-
dam orthodoxam fdem ex Romana, Lutherana, Calvini & Anabaptiſtarum
Conflare voluit. Inter cetera vero impia & falſa, quæ refellere non eſt præ-
lentis inſtituti, præcipue in cenſuram Romanæ Eccleſiæx, & libros Pprohibendi
Conſuetudinem concitatis weluti Furiis invehitur, & -crambem Huſſianam, li-
cet non integram, variis in locis recoquit. (h) Haud aliter egit Petrus Pau-
lus Vergerius ex Epiſcopo Juſtinopolitano, cum ei præ foribus jam eſſet pur-
Purata dignitas, fœde in hæreſim primum clanculariam, tum apertam pro-
lapſus, qui nominatim contra indicem librorum prohibitorum obpus latine ſi-
mul & italice evulgavit, in eoque omnes furori habenas laxavit. (c.) Cum eo-
dem poſtea ſenſerunt & Joſephus Scaliger, cujus nota eſt illa cacochymia:
Xiͤÿ αραa”οσa indices babere, Marrannorum eſt: & Theodorus Bibliander, qui in
Præfatione ſua apologetica pro Alcorano, omnium noxiorum librorum cauſam
usque adeo egit, ut nons ſit weritus, & contra Theodoſii, & Valentiniani legem
de comburendis Neſtorii libris grunnire: ac tandem Franciſcus Junius Cal-
viniſta, qui præfatione, calumniis, & ſycophantiis pleniſſima exagitandum ſibi
ſumſit indicem expurgatorium librorum Philippi II. Regis Catholici D in
Be-
(a) Supplem. P. I. g. 6. & g. (b) Vide L. VII. de Republ. & in præſat. operis
() Meminit illius & Gretſerus & Raynaudus P. I. Erotem. I.

ſbi pken
culn vekt
alacri Kan
thohcis
caſtiggtur
diſephna
Pudlbus
, ler
taphio e
morlllei
Anglit, 1
qui mnalel
y Galo.
demm farin
nymus,
bertate an
ter omne
nis in eo
ſidem &
eſle con
gvic in
Paleechi
NNS, Jul
blicæ m
dicet, Ee
cogatar .
Eqbitäten
rationen,
homimum
E Preter
Cangre
lo enhol
lm 0
rocini
Dloterun⸗

“

(2) ,
de/

inere

tatis Iibrod
lus n.

iniguifime

Cealuram,

alibits

illieo Pon-
eret; hine
Apoltoltræ
Anayit, &

Alure pro.

enda ml.

iolt libel.
Gvafi apnd

lereticorin
tulloritute
AMcſi, dunr
Hcatis,ju.
gnamin-
it aobis
hüta Elera-
e Domminis
ſctioribes
le Vecleſte
um quan⸗
Ptiſtmmum
1 eſt Præ-
rohibendd
lanatn, H⸗
ttus Dau-
llet pur-
tam pro-
8 latine i⸗
Cun eo-
Ochymu:
m cuin
Ani egem
mins Cl
nduim ſhi
ci juli in
Be⸗

Cperit.

RNe N ( Fy3) We o

Belgio concinnatum. Cui pariter abunde ſatisfecit ſupra laudatus Grefſerus,
oſtenditque illos, qui libros noxios opprimunt, non eſſe ſimiles Aegyptiis,
IIralitarum ſœtus quotidie contrucidantibus, qua in comparatione multum
ſibi placuerat Junius; quandoquidem & ejusmodi librorum auctores minime

cum vekis Iraelitis conferendi. (a) Secutus eſt hos noſtra ætate, facito licet,

alacri tamen greſſu Voltærus, qui ſemel ac iterum ſeveram legem, qua in ca-
tholicis regionibus Libertini cohibentur, atque adeo & eorum ſeriben di libido

caſtigatur, deplorat, & in pluribus ſuorum criptorum locis, catholicam hanc

diſeiplinam, tanquam immanem crudelitatem deteſtatur; dum contra ſummis
laudibus extollit, & ſingulari præconio exornat Angliam, quod in ea cogitan-

di, & ſeribendi libertas foreat, & ſarta tecta cuſtodiatur. Expreſſit hoc in epi-
taphio celebri Comœdæ Lecoureur inſcripte, ubi ita canit: Quid? num ubi
mortales audent, eſt Anglia tantum, promere ſenſa animi? Eelix Europaæ exemplum
Angliag, ut auſa tyrannoi Pellere in exilium et: mentir ſic audes errores demere, nobi:

qui mala belamovent. Et alibi ita gemit: Menr mea, quovellet, nequit ire coercita fræ-

no Gallo: Angli, Grærique bac libertate fruuntur. (?) Cum Voltæro & alii ejus-
dem farinæ homines ſentiunt. Superavit autem omnes nuperus ſeriptor ano-
nymus, cujus libellus Gallico idiomate Prodit, & ſub titulo: Secimen de li-
bertate animi ſai ſenſa evulgandi, dedicatus eſt Anglicæ nationi, quæ, ut una in-

ter omnes orbis tetius populos libertate gaudens, commendatur. Eſt homi-

nis in eo audacia & temeritas ſingularis, vocem in Sanctuarium, ſolum, in
fidem & rationem effert, contenditque, quibusvis impiis libris impunitatem
eſſe concedendam, & facultatem cuique dandam ſcribendi & edendi, quid-
quid in mentem & buccas venerit; quem quidem pauliſper depexuit Illuſtris
Valſecchius Poſtremo operis ſui capite. (c) Addi denique poteſt Zimmerman-
nus, qui ſingulatim atheorum cauſam ſuſeepit agendam, eosdemque a reipu-
blicæ moderateribus tolerandos eſſe multis aſſeveravit; licet non obfſcure in-
dicet, ſe non tam impiorum ejusmodi, quam propriam tueri cauſam, & ne
cogatur concedere catholicæ æquitati, quæ ferre nen vult hæreticos: etiam
æquitatem non tolerandi impios atheos & libertinos carpit, ac præter fanam
rationem, eos nec refrænandos, aut puniendos eſſe, ſtatuit. (d) Eiusmodi ergo
homimum ratiunculæ, ne ferte imperitiori illudant, Paucis refellendæ ſunt:
ac Prætermiſſis iis, quæ contra indicis Tridentini regulas, & factam a 88.
Congregationibus proſcriptionem non modo heterodexi, ſed etiam allquan-
do catholici queſti ſunt, quibusque in fecunda Diflertatione reſpondebimus,
ſolum communia ea perſequemur argumenta, quæ ad impiorum librorum

patrocinium ſeu ex ſacris litteris, ſeu antiquitatis exemplis, ſeu rationibus

proferuntur.

G 3 F. II.

(a«) Vide de jure & more &6. P. II. (5) Vile Epitaph. cit. & Diſeure. VI.
de homine. (c) K. 4. c. 4. L. IMWI. de fontibur τ. (d) Modir. de cauſis
incred. h. I2. n. .

NoN (54) 3096
§ II.
Satisfit argumentis ex ſacra Soriptura petitis.

A primum quidem Veteris Leſtamenti paginas excutiunt, apicesque di-
A Ilgenter eventilant, quo eorum pectoribus multa ſe vetuſtas condidiſſe,
& dogma a prima Sanctioris ævi ætate tractum videatur. Moyſen itaque
ajunt, cum a filia Pharaonis in locum filii adoptatus fuerit, diligenter onmi
ſapientia Aeg yptiorum fuiſſe eruditum, uti etiam S. Stephanus coram concilio aſſerbat.
() Danielem item Prophetam in aula Regis Nabuchodonoſor litteras, & lin-
guam Chaldæorum fuiſſe edoctum, & in harum gentium monimentis ita verſa-
tum, ut cunctos Babylonis Sapienter, Ariolor, & Magor decuplo fuperaret. (b)
Conſtat autem & Moyſis & Danielis religionem a ſuperſtitioſo Aegyptiorum
& Babyloniorum cultu fuiſſe omnino diverſam, tantumque contrariam, quan-
tum unus & verus Deus impiæ falſorum numinum multitudini opponitur;
ergo nec piaculum cenfendum erit, ſi Chriſtianus quarumvis ſectarum
lbros evolvat, & diverſa variarum nationum dogmata, diverſasque hominum

ſententias penitus in iisdem diſpiciat. O præclaros Sophiſtas, in quos totam

Ariſtotelis logicen confluxiſſe arbitreris! Anne qua conſecutio unquam fuit
adeo præcipitata, adeo male cohærens, adeo omnibus Syllogismorum regulis,
ſanæque rationi adverſa? Patientia & tempore abuterer, ſi id pluribus de-
monſtrarem. Notum quippe cuivis; nonniſi profanas fuiſſe artes, Geome-
triam forte, Aſtronomiam, ſimilesque Matheſeos partes, quibus ab Aegyp-
tiis & Chaldæis Moyſes & Daniel fuere inſtituti, quarum quidem doctrinam
tantum abeſt, ut in homine hæretico averſemur, ut etiam, ſi quid fingulare
ac novum ab eo traditum ſit, lubentes amplectamur: nec in ipfis ſeveriori-
bus indicis Tridentini libris profana ejusmodi monimenta hæreticorum inhi-
bentur, (c) modo Epiſcoporum poteſtate reviſa & correcta, aut, ut noſtra-
rum regionum uſus habet, conſuetudine recepta fint, nihilque adverſus fidem,
& mores contineant; niſi forte ab hæreſiarchis profecta eſlent, quo caſu ve-
tita ſunt, non tam periculi, quam juſtæ pœnæ ratione habita, ut infra exphi-
cabimus. Et an præterea ea tum erat Eccleſiæ diſciplina, quæ nunc viget?
quis lectorum cum Moyſe, aut Daniele conferendus, qui ita in vera religione
firmiter ſteterunt, ut caput ſuum potius extremis periculis ſubjicere, quam a
Dei cultu, ſinceraque obedientia diſcedere maluerint? Et quanta demum no-
xiorum librorum, de quibus ſolum hic nobis ſermo, copia Moyſen fatiga-
verit, dum ille, magno eruditorum conſenſu, primus omnium ſcriptor perhi-
betur? Appage nugas, & ineptam ejusmodi argutantium criſim. Luculenti-

ora forte N. T. litteræ ſuppeditabunt teſtimonia? At nec Fuangelium, nec

Acta Apoſtolorum, nec Epiſtolæ Canonicæ quidquam habent, quod novis
iſtis
(4) Vide Frod. c. 2. & Astor. c. J. v. 22. (5) Daniel. c. I. (c) Vide Regul.
V. & in Decretis J. I.

is Eun
ras? de
toducen
deſtructi
gne iter
90 n 3
qvi
eoue tl
ſes, o⸗
pellegen
lem A
petet G
veligen
aonice
Plores5
ſire re
interpre
pechri,
Phrtin 1
bienten
ccetibus
Komms
Altera
ticinio
ideo R
tas 4 V.
guus re
Chriſto
eſt, u
Ledhrg
elle, ne
gle hyn
Verbum

Et. 1

. Alegt,

habent
aſgan
anne r

dubiis

cesede d.

ondlciſe,

ſen itagne
Uter onumn

id allerbat.

rag, & In.
1ta verla⸗

ant. ()

VDtlorum
AIn, quan-
Pponttur;

lecdarun
hominm

1os t0taln

am flit

n reguls,
ridas de⸗
Ceothe-
b Aegyp⸗
odrinam

ſingllare

leyveniori-
Uum inhi-

t noſtra-

ns ndem,
Cala ve-

1a eri-

2
e iget
1elgione

qualm 4

mumnO.
ln fatige.
hr perh-

Ueulent-
um, e

d 9071S.

tis

eN ( 55) Wo

iſtis Euangelii interpretibus adblandiatur. Quæ enim ſocietas lucis ad tene-
bras? Seductores potius, Pſeudo-Prophetas, homines ſectas Perditionis in-⸗
troducentes, diligenter cavendos, vaniloquia, colloquia mala & ſimilia, quæ
deſtructionem magis præſtant, quam ædificationem, fugienda eſſe, iterum at-
que iterum gravifſime inculcatur, ut jam ſupra audivimus. Sed jam intelli-
go muſſitantes. Ne'ſine N. L. ſcriptura, quod illis unicum eſte telum ſolet,
loqui & docere putentur, genericum aliquod S. Pauli pronunciatum afferunt,
eoque triumphant. Ommia probate, ſeribit Doctor gentium ad Theflalonicen-
ſes, quod bonum eſt, tenete. (a) Ergo, inferunt, omnes libri probandi, omnes
perlegendi, ut fiat veritas manifeſta, & ea tandem inventa ſola retinenda eſt.
PHem Achillem, qui centum Hectora proſternet, & ceu aries ferus cornu
petet & armis! At inania terriculamenta: Senſum mentemque Apoſtoli in-
veſtigemus, & ſponte aries iſte diſſolvetur. Erant eo tempore & apud Theſ-
ſalonicenſes, quales alias commendaverat Apoſtolus apud Corinthios, com-
plures Spiritu Prophetico pleni, qui in fidelium coœtu & ſynaxi prophetabant,
ſive proprie, id eſt de rebus futuris, ſive improprie, id eſt Sacram Scripturam
interpretando, & exhortando, quos quidem in hoc munere minime vult im-
pediri, aut probiberi Paulus. Unde præmittit: Spiritum nolite extinguere: pra-
phetias nolite ſpernere. (?) Spiritum enim extinguit, ait Ambroſius, qui inci-
pPienterglodui ſpiritualia, contradictione ſua ſopit. (7) Sed quoniam hiſce
cœtibus etiam Pieudo-Prophetæ ſe immiſcebant, ut Græci Patres Chryſo-
ſtomus inprimis, Theodoretus, & Theophilactus docent, atque etiam ex
altera ad Theſlalonicenſes epiſtola conſtat, ubi redarguuntur illi, qui falſo va-
ticinio de judicii extremi die jam jam inſtante animos fidelium conturbabant:
ideo & hic Apoſtolus monet, ut ſpiritus diligenter probent, & falſos Prophe-
tas a veris diſcernant ex doctrina, ex vitæ integritate, ex fidei annalogia,
quas regules alias præſcripſerat; neque enim verus Propheta dicit anathema
Chriſto, neque doctrinæ illius adverſabitur. Quæ quidem omnia tantum
abeſt, ut Sectariis faveant, ut potius lata velut ſententia eosdem condemnent.
Sed largiar etiam, ad libros examen iſtud ab Apoſtolo indictum derivandum
eſſe, nec diſſimulabo a S. Auguſtino citatum verſum ita exprimi: omnia legite,
quæ bona ſunt, tenete. (1) Licet hæc ſolum paraphraſis ſit, non autem facta ad
vVerbum interpretatio, cui Græcus, Latinus, & Syriacus textus non reſpon-
det. Dabo & illud, quod non modo S. Cyrillus Alexandrinus, ut Calmetus

allegat, ſed longe ante eum Dionyſfius ejusdem Alexandrinæ Urbis Epiſcopus

habent: præmittendam ſcilicet dictis Apoſtoli verbis eam ſententiam: cſtote
tanquam boni trapezitæ; (e) quæ nunc tamen in omnibus exemplaribus deeſt:
anne propterea objecto argumento vis aliqua accedet? agitur nempe de rebus
dubiis & controverſis, agitur de incertis, & quas paſtorum & Præſulum
Ec-
(a) I. Theſ. c. 5. v. 21. (?) v. 19. & 20. (c) Apud Cornel. a lapide in cit. c.
(2) L. I. de Nar. & Crat. c. 9. (e) Vide Calmer in cir. c. 5. & Euſeb. L.
VII. Hiſi. c. 6. J L

NW9 (56) 20 9*

Eccleſiæ auctoritas necdum definivit, Hæ procul dubio examinandæ prius & di-

ſeutiendæ, probandæque ſunt, & ex iis, quod verum ſanumque fuerit viſum,

retinendum. At noſtra oratio procedit de doctrina manifeſte falſa, de libris,
quos ſanctior auctoritas Pridem proſeripſit, de eorum hominum pravis mo-=
nimentis quos nec duces, nec dectores plebis Chriſtianæ oportet eſſe, quos
impiis dogmatis adhærere omnium judicio certum eſt, & exploratum, Anne
& iſti adhuc probandi? An cum præſfenti ſalutis periculo venenata & fraudi-

bus involuta doctrina a quovis rudi, a quavis muliereula excipienda, legenda,

& ad trutinam revocanda? Longe alienus eſt ab ea ſententia Apoſtolus, qui
hæreticum bominem poſt unam & ſecundam correptionem, penitus vult eſſe devitan-
dum, eo qui corrupti mente ſunt & reprobi circa fidem nullatenus audiendos, uti-
que neè legendos, quorum inſinientia manifeſta fiet, licet bahbeant ſpeciem pietatir, eor ait
increpandos dure, qui ſe a veritate averſantur. (a) Et quid multis? In eo ipſo;,
quem explicavimus loco, ſtatim ſubjungit, ex quo adverſarii, ſi eorum ratio
non eſſet corrupta, veritatem diſcere poterant: Ab omni ſpecie mala; inquit,

abſtinete vor, (b.) ſeu ut Græcus habet, alſtinete ab omni genere mali. Non ſa-
tis eſt vacare culpa, niſi & culpæ ſuſpicione vacetis. Sedulus Trapezita ne

dubiam quidem recipit monetam, quæ vel ſequioris notæ, vel iniqui ponde-
ris opinone laboret. Anne vero is ſuſpicione carebit, qui librum Eecleſiæ ju-

dicio malum aſſidua manu pervolvit, in eo delectatur, ex eo cupit proficere.
An & a ſpecie mali ſe ſe abſtinere cenſendus eſt ille, qui cujusvis impietatis

monimenta libera aviditate comparat, perlegit, & veneno lubens ſe ſe ingur-
gitat? Enim vero, ut cum Apoſtolo finiam, integer illinse Piritus & anima &

corpus ſine querela in adventu D. N. L. C. non ſervabitur. (c) Quale quale ergo

examen hic permiſſum, aut præceptum eſt, illud non ad omnes, ſed ad eos,

quorum muneris dignitas, & officii ratio auctoritatem ad hoc tribuit, ad Præ.

latos Eccleſiæ referendum eſt; cum, ut inquit Hieronymus, grandir ſt pru-

dentiæ, aurum in lutoquarere: (A) nec ad omnes, ſed ad medicos ſpeétet, examinare

& definire, quinam morbi ſint contagioſi. Eorum autem, qui præſunt, de-

cretis cum modeſtia obtemperandum, & ſententia de libris lata, ceu vox Pa-

ſtoris a paſcuis nocivis revocantis, ab ovibus Chriſti audienda. QGuisquis ali-
ter docet, contra Apoſtolum docet, contra Eccleſiam, contra Chriſtum Ma-
giſtrum noſtrum auſu ſuperbo tribunal erigit, ac proinde, ut Hymenæus &

„

Philetus, qui veritate exciderunt, ut Jannes & Mambres, qui reſtiterunt Moyſi,

ut Diotrephes, qui non recipit Apoſtoli doctrinam, vitandus & fugiendus eſt.

Viſum eſt hæc nonnihil fuſius perſequi; notum eſt enim, quantum adverfariid

ſacris litteris glorientur, & earum abuſu adverſus Catholica dogmata trium-

phent; quod eopioſe, & erudite jam olim demonſtravit Vincentius Lirinenſis.

(e) Oſtendere proinde oportebat, non tantum nihil præſidii proillorum errore

ex Sacra Scriptura decerpi poſſe, ſed potius veſaniam iſtam univerſa hac Dei
omnipotentis ad homines epiſtola condemnari. Jam cetera audiamus.
§ III.
(a) Vide ad Tit. c. 3. & TI. Limoth. c. 3.. (9) v. 22.. (6) L. Tbeſal. c. 5. v. 23:
() In epiſt. 7. ad Eætam. (e) CGommonit, a c. 250,

rum
nee gei
tra reji
uidetn
hoe &N

lLuliſe

t ſopr
ſueta i

irr al

endi ⸗
Gockrin
tam in
imperi
fuit,
(Cient
De
lere

„tonm

.Hore
debe
Ut plen
toris t
reſerelt
tem a
Arma!
bos re
conce
Jubus
Unkaur
Piebal
tholio
ni, A
dum!
lem,

6

bris &d

ertt ifüm—

l, Gelibris
DrAyis mo-⸗
elle, quOS
n, Anne
1& frandt.

,legenda,

lus, qui
le dentan-
eutat Iti⸗
atit, or dit
ͤeo iplo;

Prum ratio

6; inqnit,

Non ſa-.

Pezita ne

i ponde-

ccleſie ju⸗
oftere,
laients
ſe ingart⸗
mina
nle ergo
ad eos,
„4 Drr-.
Irſt .
Lamminere
lunt, de⸗

VON D
quis al⸗

Num Mxz.

næus &

1 Moyl,
enbel
Arerlari
n tlintle.
irinens

mertore

hac Dei
FIII.

Ne (57) We N
F§III. HM

Wonnulla veterum Fatrum fatta, &y dicta ab adverſarüs
prolata élicantur.

QRagenem evocant, & ceu doctrinæ ſuæ teſtem producunt, utpote de quo
S. Gregorius Thaumaturgus ſeribit, eum diſcipulis omnia Philoſopho-
rum & Poetarum ſcripta commendaſſe, voluiſſe omnes evolvi, legique, ut
nec genus ullum, nec librum, ſermonemve eruditum præferrent, neque con-
tra rejicerent, ſive græcum, ſive barbarum, ſed omnes audirent. (a) Poſſem
quidem hic reſponſo Hieronymiano uti, & quod ille Tertullianum objicienti:
hog & Origenem producentibus opponere, ſcilicet & hunc in multis hominem
Eecleſæ non fuiſſe, & ejus ſeripta hæreſum etiam ſeminarium Patribus audüſſe,
ut ſupra vidimus; proinde, teſte ejusmodi, tanquam ſuſpecto remoto, con-
ſueta juris formula a ſententia hac, ut ajunt, interlocutoria ad judicium Eccle-
ſiæ aliter ſtatuentis appellare. At nec velim, nec neceſſarium eſt, hac argu-
endi ratione vim objectionis infringere. Sit hæc Origenis, ſit vera & ſana
doctrina, nullum ex ea robur adverſantium opinioni accedit. Non enim ille
tam impius, aut imprudens erat, ut hæreticorum quorumvis ſeriptiunculas
imperitorum diſcipulorum lectioni permitteret, quin & in ea, quæ recitata
fuit, S. Gregorii narratione manifeſte Atheorum libros excluſit: ««Nihil repu-
„ dient, ait, præterquam, quæ Atheorum eſſent; hæc enim ne digna quidem,
„que legantur, ne qua forte re inquinaretur animus, qui cum pietatem co-

„ lere debeat, ſermones audiat divino cultui repugnantes. Neque enim ii, qui
templa adeunt, religioſum putant, quidquam omnino profanum contrectare.

.„Horum itaque libros, iis, qui pietatem profiteantur, nullo in numero eſſe
debere. Audin? meditare, ratiocinare. Eſt ſcilicet iſta hæreticorum ſors,
ut plerumque armis propriis jugulari poſſint, & dum truncatos vetuſti ſerip-
toris textus proferunt, imperitis quidem illudere valeant: at ſi fontem quis
reſeret, & teſtimonium citatum compleat, aut rubore eos ſuffundi, aut fron-
tem amittere neceſſum ſit. Acdleo & hic eis Origenes non favet, ut potius
arma miniſtret ad illos repellendos. Guibus enim Atheorum ſcripta rationi-
bus rejicit, an non iisdem & hæreticorum proſcribit? Quæ ergo diſcipulis
concedit monimenta, Philoſophorum erant, Poetarum erant Ethnicorum, in
quibus eruditionis & veritatis eruendæ cauſa, ne, ut teſtatur Gre vorius, ad
unicum Philoſophicarum opinionum genus adſtricti eſſent, eos induſtrie cu-
Piebat eſſe verſatos, & nullius græcanici dogmatis rudes; quoniam in ea Ca-
tholicæ fidei luce, ſeque doctore, nullum ex ſuperſtitioſis gentilium doctri-
nis, aut erroribus admixtis timendum erat legent bus periculum; quemadmo-
dum & deinceps, etiam noſtra adhuc ætate, nemo Platonem, nemo Ariſtote-
lem, Tullium, Senecam, Homerum, Virgilium, ſimilesque Deorum cultores

ge-

(⁴) i orat. Panegyr. Origen. Extat Tom, III. Bilklioth. Patrum.

NeN ( 58) W

generatim vetat. Quod vero præcipuum eſt: Origene ipſe dux legentbus
erat, ut infinuavimus, & docgtor, ille errores indicabat, ille diſcrimina ſubmo-
vebat, uti diſerte loco citato Thaumaturgus teſtatur: Ipfſe, inquit, ſimul
„incedens Præibat, manuque ducens tanquam in via, ſi quid usquam flexuo-
„ um Ooccurreret, aut infidum, aut ad fraudem compofitum, velut peritus
c artifex, cui ex longo uſu, atque exercitatione Philoſophandi nil inſolens ſit,
„ nec inexpertum, & ſublimis ipſe in tecto manet, ac manum alis porrigens,
„veluti qui demergantur, extrahens ſervat: ita quidquid apud ſingulos Phi-
*loſophos utile, ac verum erat, deligens, nobisque apponens, quæ vero fal-
ſa, lecernens, tum alia, tum maxime, quæ hominum propria ſunt ad pietatem.
(4) Ad cujus exempli ſimilitudinem etiamnum Catholici doctores integras
hæreticorum periodos proferre ſolent, illorum errores propriis eorum Yger-
bis indicare, atque tum explicatione & confutatione addita, ceu præſenti an-
tidoto vim veneni opprimere. Atque hoc ipſum S. Auguſtino frequenter in
uſu erat, ut ex pluribus illius libris adverſus Manichæos, Donatiſtas, & Pela-
gianos ſeripfis conſtat, & cum quendam Arianorum ſermonem refutaſſet,
ur poſſet inſpici ab iir, ut ipſe loquitur, qui bæc legunt, & utrum ad omnia reſpon-
Jum ſuerit, explorare defderant: hunc eum ſermoneém noſtræ diſputationi præſcriben-
dum putavimuf, ut prius legatur ipſe, ac deinde noſtra reſponfio. (b) Quod non pro-
hibet Eceleſia, ſed potius, ceu utile & proficuum, commendat, modo præ ſeripta
moderatio, & ea, quæ Benedictus XIV. R. P. hac de re ſapienter cavit, ac-
curate obſerventur. Hæc autem monet ille in ſæpe laudata conſtitutione:
.. Prodeunt aliqando libri, in quibus falla & reprobata dogmata, aut Syſte-
«mata religioni vel moribus exitioſa, tanquam aliorum inventa & cogitata,
„ exponuntur & referuntur, absque eo, quod auctor, qui opus ſuum pravis
chujusmodi mercibus onerare ſategit, ea refutandi curam in ſé recipiat.
„Putant vero, qui talia agunt, nulli ſe ſe reprehenſioni, aut cenſuræ obnoxi-
.Os eſſe, Ppropterea, quod de alienis, ut ajunt, opinionibus nihil ipfi affir-
ment, ſed hiſtorice agant. At quidquid ſit de eorum animo & conſilio,
deque perſonali in eos animadverſione, de qua viderint, qui in tribunalibus
cad coercenda ceimina inſtitutis jus dicunt: dubitari certe non poteſt, ma-
«gham ejusmodi libris in chriſtianam rempublicam labem ac perniciem infer-
Tri; quum incautis lectoribus venena propinent, nullo exhibito vel parato,
quo præſerventur, antidoto. Subtiliſſimum hoc humanæ malitiæ inventum,
«ac novum ſeductionis genus, quo ſimplicium mentes facile implicantur,
:Qqualn diligentiſlime Reviſores advertant; ac cenſuræ ſubjiciant; ut vel hu-
Jusmodi libri, ſi aliqua ex ipfis capi poſſit utilitas, emendentur, vel in ve-
t torum indicem omnino referantur. (c) Exempla tandem vetuſtatis eruenda
ſunt, ut ſi quid dignum barba, dignumque capillis majorum, & verba pri-
ſcis memorata Catonibus, atque Cethegis protulerint, nos, ſin minus docere at-
716
(a) Orat. Penegyr. cit (b) i ſine L. contra ſermonem Arianorum, ſeu cap. 39.
æ) Ii Conſtit. Sollicita. G. 21.

e ot
Pooyl
proptel
heretia
thugim

nuS, à
& ut.
& Wod

etiatnn

ibus
le oph
teln pe
que O
Peccat
Cignet
uod
winim
der.
Ubi
eſt hi
mn
de qu
Ppilee

retieo⸗

(Can.

tione
Prehe
re lb⸗
thagie
Mel

.

5

WO (59) N N.

ſegentbo que convincere, ſaltem opprimere valeant, ut olim S. Hieronymus querebatur.
n fubmo. () Suo quidem jure, ajunt, libros omnes legebant priſci Patres, quod de
lt, ſimul Dionyſio Alxandrino memoriæ prodidit Euſebius: (5) de Theophilo Ale-
m flexno. Xandr. Socrates: («) de ſe ipfſo fatetur Hieronymus; licet ſciret aliquos
ut peritu propterea murmurare: (4) de Auguſtino quam plurima illius opera, quibus
nlclens ſit, hæreticos oppugnat, id manifeſte oſtendunt. Quin & celeber Concilii Car-
porrgens, thaginenſis canon, Epiſcopis libros heæreticorum pro neceſztate & tempore legen-
gulos bhli. dos præfſcribit. (æ«) Quæ quidem, ut inquit Spalatenlis, nec Bellarminus dif⸗
8 verofl. fitetur. (f†) Nec ego inficiabor, gaudeoque magnopere, eo progreſlam cum
Metatem. adverſaris pugnam, ut non de umbris ſit digladiandum. ta ſe res habet: 3
sntegrs legebant heæreticorum libros Dionyſius, Theophilus, Hieronymus, Auguſti-
Pun ſer nus, alii Patres & Eccleſiæ Doctores. Ne vero extra oleas feratur oratio,
glentin. — S ut facere ſolent adverſarii, præcipitetur conſecutio, ſine gradu, ſine nexu,
Guenterin — & vinculo: ſtatim inferam, quod legitime ex argumento conſequitur: ergo
Deg. etiamnum Eccleſiarum Summi Præſules & Paſtores, etiamnum Theologi, &
telntlet, — quibus ex officio incumbit, hæreſi ac errori, novo Ppræſertim & graſſanti, ſe
rrißon. ſe opponere, lhbros hæreticos, libertinos, pravos, legere debent; legent au-
reſerien. tenm petita, ſecundum præſentem æquiſſimam Eccleſiæ diſciplinam, facillime-
non pro. gque obtenta a Majoribus facultate, quam olim tacito conſen ſu elargiebantur.
Preſeripta Peccat igitur hic duo Spalatenſis: primum, quod falſo ſibi perſuadeat, & in-
Aanit, a. dlignetur, nullam eſſe Epiſcopis libros prohibitos legendi facultatem: alterum,
itntione: — quod rudi quidem populo librorum noxiorum vetitam eſſe velit lectionem,
SNKe. minime vero ferendum judicet, doctos etiam & ſapientes eadem lege cohi-
cogititl. beri. ( g) Ad hæc, quæ ceu oracula fundit, parum abeſt, quin illud Poetæ
n prars ſibi acclamari petat: pulckre, bene, relte. Quod ergo ad primum attinet, non
recipit. eſt hujus loci inveſtigare, quænam ſit Epiſcoporum, eorum Præſertim, qui
EOOXi- ſimul Inquiſitorum ofſicio funguntur, in libros prohibitos jus & auctoritas,
ifi affr- de quo, more ſuo, erudite diſſerit Card. Albitius, () clareque contendit,
oalio, — Ebifcopis & Inquiſitoribus ex ipfa muheris ratione legendos eſſe libros hæ-
bunaibus reticorum, neque Epifeopos, ſaltem in quorum grege hæreſes graſſantur, in
l, . 1 Can. I. Bulæz cœnæ comprehendi, etſi arctius ſtringantur Bullis & prohibi-
m inker⸗ tione Julii III., Pauli IV., & Pii IV. ( 4¹) Quin idem Albitius P. Bordonum re-
lbarto, prehendit, quod afſeruerit nullo jure probari poſſe, Epiſcopis ex officio lice-

re librorum prohibitorum lefctionem; quoniam non viderit Concilium Car-

ſia, thaginenſe IV. quod, dum Epiſcopis libros gentilium vetat, hæreticorum pro
t vel hl- neceflitate & tempore legendos præœæſeribit. (A) His ergo interea omills,
een (a) Ii Apologetico ad Domnion. ſeu epiſt. 54. (5) L. VII. Hiſ. eccl. c. 60.
tiin pti («) L. VI. c. 15. (d) Epiſt. 66. ad Pamach. (e&) Capitul. 26. Tom. I.
Anere . Concil. pazg. 990. () L. III. de laicit. c. 20. (4) L. VII. de republ. c. .
, (b) De inconſt in file c. 30. n. 204. & ſeqg. (i) Ouas idem Em. allegat Al-
. 30 titius cit. c. n. 205. & Pii IV. incip. Cum pro muner. edita eſt A. 1564. ba-

beturque Tom. II. Bullar (k) c. ſupra cit.

e (60) N NM

ſatis eſt indicaſſe, a Spalatenſi, dum male propriæ cauſæ patronum agit, rem
exaggerari, quam, phaleris iſtis, & umbris remotis, nemo omnino, cui ſin-
ciput ſanum eſt, poteſt criminari, Etii enim Catholici Epiſcopi, & majores
Eccleſiarum Præfſules ſupremam illam auctoritatem, & Primatum in Romano
Pontifice debito obſequio venerentur, & ſuſpiciant, neceſſariam ab illo licen-
tiam petant, ejusdem legibus ea, qua fieri debet, ſubmiſſione obtemperent,
Probe memores S. Cypriani effati, videlicet non aliunde eſe obortat haæreſer, aut
nata ſchismata, quam inde, quod Sacerdoti Dei non obtemperatur, nec unus in Ec-
cſa ad temput Judex vice Chriſti cogitatur: (a) etſi enim, inquam, ſit hæc illo-
rum fides, & obedientia: nullum tamen invenire eſt, ubi cauſæ ſingulares id
exigunt, cui librorum hæreticorum lectio non eſſet conceſſa; quin iſta eo-
rum eſt auctoritas, regulis etiam & legibus Pontificiis, (?) firmata, ut ip-
ſos librorum noxiorum cenſum, ſi qui novi prodeant, oporteat inire & ean-
dem, qua ejusmodi libros legendi præditi ſunt, facultatem, aliis nonnunquam
valeant impertiri. Quod autem hæc omnia annutu & auctoritate Summæ
Sedis fiant, nemo ſane reprehendet, niſi ſimilis Spalatenſi, Hierarchiam ve-
lit evertere Eccleſiaſticam, ſuo Capite Eccleſiam privare. Impatientius nem-
pe & commota bile ferebat üle, quod Sorbonæ judicio, Theologorum Co-
lonienſium cenſura, R. P. auctoritate, ſua quoque pernicioſa opera eſſent
condemnata, (c) Ex quo eadem fere ratione ruit & alterum hominis calum-
niatoris argumentum. Quemadmodum enim Epiſcopi: ita facile quivis Theo-
logiæ, ſanctiorisque doctrinæ periti eandem impetrant licentiam, libros alias
Prohibitos legendi, pervolvendi, & quæ ſeu ad refutanda novitia dogmata,
ſeu conſirmandas Eccleſiæ leges aliquid facere videntur, excerpendi. Faten-
dum quidem ab horum cenſu ex conſuetudine Romanæ Sedis quosdam ali-
quando excipi inſigniores: quemadmodum hac noſtra ætate excepta ſunt Li-
bertini Pſeudo-politici Nicol. Machiavelli opera, quibus religionem revela-
tam peſlumdare adniſus eſt: Caroli Molinei libri, in quibus plurima adverſus
Romanum Pontificem, totumque ſanctiorem Eccleſiaſticæ Hierarchiæ ordi-
nem ſeripſit: libri item de aſtrologia judiciaria tractantes; quibus etiam ex vo-
luntate Clementis XIII. & XIV. P. P. additur hiſtoria civilis regni Neapolis
Petri Giannone: probroſum poema de Ppuella Aurelianenſi: ac demum Per-
nicioſum opus, quod cum ſimplici titulo de Spiritu, additis in fronte Lucretii
verſibus: Unde animi conſtet natura videndum, qua ſiant ratione, & qua vi, quæ-

u gerantur in territ, Anno 1759. typis Prodiit Pariſienſibus, ſtatimque Ro-

mæ ſeverioribus cenſuris confixum eſt, utpote in quo omnium errorum, om-
nisque impietatis ſemina eſſe ſparſa ſeribit Berti. (4) Atenim, ſi cui religionis
zelus, aliæque graves cauſæ horum quoque librorum lectionem ceu neceſla-
ri-
(2) Epif. 55. cpud Natal. Alexandr. H. E. Diſert. W. in Sæcul. L. (b) Iu re-
gulis indicir, & in Inſtrulct. Clementis VIII. («) Uti in præfat. & cit. L.
VII. queriti . (d) Hiſ. Breviar. Sæc. XVIII. c. 3. vide Breve Clement. XIII.
7. Sept, 1750. in quo hic liber ſub excommunicatione reſervatæ probibetur.

riann c0
coneece
celie Re
Dionyſi
ſiei int
& ſingo
uillet
ſorbe
aheletl
Ieumm
utilitat
Us 1d0
tur, Ii
Gerede
gu 1
lge 0
eProbar.
tanqus
dilpen
uti mod
gnis, d
elltaten
ine ſol
Vetitun
di bege,
Aiquane
rummue
errores
lbris 20
At enin
Alazs eti⸗
ea i⸗
mmiſdee
Eores
Nam &
& lia
auſti
Penſis
Demn de

n agit, lem

no, cuiſin.
& muſores

inRomano .

lo len.

temperent,

bercſe, ut
iutf in Ec.
lit hec ilo.
gulares ic
in iſta eo⸗
ta, Ut i⸗
ire & ein.
Onunduam
e Summeæ
chiam ve-
tius nem-
rum Co-

era elſent

nis calum.
Vis Theo=
bros Alias
Hogttnate,
Eatenl⸗-
dam al-
1 ſunt Li-
n reveh-
Adyerlis
iæ Ordi-
m exvo⸗
Meapols
um Per-
Lucretil
. , Slu-
gue Ro-
Urn, O-
eligions
ecella-
ri⸗
lur-
at. l
t. Llll.

K.

NN (6&1) Ses
riam commendarent, facultas ab iis, quorum intereſt, cauſa cognita, promte
concederetur. Quid autem eſt, quod in hoc rigore, in hac ſanctiſſima Ec-
cleſiæ Romanæ conſuetudine vituperet apoſtata? Neque vero diſſimulandum,
Dionyſium Alexandrinum fuiſſe a compluribus fidelibus pro ea, qua erant,
fidei integritate & zelo, reprehenſum, quod libros legeret hæreticos; unde
& ſingulari epiſtola, & relata cœleſti viſione, qua eadem lectio ſibi a Deo
fuiſſet præcepta, ſe ſe criminis ſuſpicione purgare coactus eſt: „Ego vero,
.ſcribebat epiſtola 3. de Bapt. ad Philemonem Presbyterum Romanum, & jam
hæreticorum commentarios, & traditiones legi, parumper quidem animum
«meum impuriſſimis illorum cogitationibus commaculans, verum id juxta
« Utilitatis inde capiens, ut eas apud me ipſum redarguam, & multo ampli-
us abominer. Et cum a fratre quodam Presbytero prohiberer, qui vereba-
ctur, ne malitiæ illorum ſcriptorum cœno involverer, unde anima mea per-
„deretur, qui, ut ſenſi, veram dicebat: viſio quædam divinitus oblata eſt,
„Quæ me confortaret, & ſermo ad me factus perſpicue præcepit, dicens:
lege omnia, quæ in manus tuas veniunt, valebis enim omnia expendere &
c. Probare; & hinc tibi initio fidei data eſt occaſio. Acceptavi viſionem hanc,
tanquam Apoſtolicæ voci conformem ad potentiores dicenti: ſitis probati
diſpenſatores, ſeu trapezitæ. Ita Dionyſius. (a) Quis autem negaverit,
uti modo, ita olim, tacito ſaltem Eccleſiæ aſſenſu & auctoritate, viris tam ma-

gnis, Sanctis, & eruditis omnium librorum evolvendorum datam fuiſſe fa-

cultatem? Quamquam & hoc diligenter obſervandum, quod olim conſuetu-
dine ſolum quadam fidelium, ex ipſo divino, naturæque jure deſumta, erat

vetitum, tandem, creſcente pernicioſorum librorum numero, publica & ſollem-

ni lege, cui nemo fidelis contraire audeat, fuiſſe interdictum. Satis nempe
aliquando viſum, uti conjicit Fleurius, (“) ut de cenſura in libros lata, eo-
rumque erronea doctrina monerentur lectores, & ejusmodi ſeriptis ſolum ad
errores refellendos uterentur. Ita & olim Hormisdas P. de Fauſti Regienſis
libris ad Poſſeſſorem ſeribebat: non reprebendantur illi, qui jusmodi libros legunt,
ſed qui doctrinam Fequuntur; nam ſepe iir ad refellendos eoidem errores utimur.
At enim amplior nunc mali occaſio: plures hæreticorum fraudes, & opera:
alias etiam leges ſanxit Eceleſia, quibus integre obtemperandum. Quamquam
& ea Fleurii conjectura non ſat firinis inniza videatur indiciis, qua ex illis Hor-
miſdæ verbis colligit, eo tempore cenſuram librorum tantum fuiſſe latam, ut
lectores monerentur, & ſibi caverent, non vero, ut ipſa lectio interdiceretur.
Nam & Hormisdas, qui ita de libris Fauſti cenſuit, Summus erat Pontifex,
& ſua poterat ſapientia diſcernere, an religione non violata, a quovis opera
Fauſti Semipelagiani evolvi poſſint, & ſimul ea pollebat auctoritate, ut ex-
Penſis rei, de qua Poſſeſlor quærebat, momentis, eorundem librorum lectio-
nem permittere poſſet, præſertim, cum non ſolum univerſa S. Auguſtini de
H3 . gra-
(a) Apud Euſeb. L. VII. Hiſt. e. 6. ex verſu: Miſeuli. edit. Baſleent. 1587.
(ö) L. XXXI. Hif. Eeccl. J. 50.

4

N& (62) 30
gratia divina opera, ſed ea præcipue ad Hilarium, & Proſperum data, om-
nium verſarentur manibus, quibus velut præſenti antidoto omnis Semipela-
giana opinio reprimebatur. Certe Joannes Maxentius, qui inter ceteros Scy-
thiæ monachos eruditione eminebat, in ſua ad Papam epiſtola, (a) vehe-
menter queſtus eſt, quod Papa dictorum Fauſti librorum lectionem non pro-
hibuiſſet. Etſi enim viro, quem quidem Sandtum nominat Fulgentius, (⁵)
tum adverſus Pontificem, cauſæ monachorum inimicum, vehementer com-
moto, nulla ſit in hoc auctoritas deferenda;: illud tamen ex ea querela non
obſeure diſpicitur, hæreticorum opera eo tempore non tantum fuiſſe con-
demnata, ſed & legi prohibita. Nec propterea velim in eam Sirmondi con-
cedere ſententiam, (c) qua Fauſtum ab omni Semipelagianorum errore vin-
dicare conatus eſt: vel ex hoc ipſo tamen œconomiæ & humanitatis Hormis-
dæ aliqua poterit peti ratio; quin ideo ceu indubitatum ſtatuatur, Sæculo
Eccleſiæ ſexto nullam univerſe prohibitæ lectionis librorum, præſertim hære-
ticorum, eccleſiaſticam viguiſſe legem, quam tot alia antiquitatis exempla ſu-
pra relata clare ſatis evincunt. Ut ut ergo ſe iſta habuerint in temporum
vetuſtate, certe caput hoc erat ad diſciplinam referendum, quæ diverſis tem-
poribus ſua habuit incrementa, atque ut loquitur Tertullianus, (4) regula
fdei ſola immobilis & irreformabilizz; hac lege fdei manente, cetera diſciplinæ & con-
ver ſationis, recipiunt novitatem korrebtionit. Etſi igitur pervetus ille mos, quem
jam inde ab omni antiquitatis memoria viguille oſtendimus, ſolos fortaſſe
rudes, imperitosque a libris hæreticorum excluderet, tacitoque aſſenſu, &
etiam errores convellendi neceſſitate, jure quodam, Eccleſiæ doctoribus om-
nia monimenta permiſſa eſſent & Hbera; quis hinc inferat, injuſtam eſſe Ec-
cleſiæ legem aliter ſtatuentem, injuriamque eſſe conſuetudinem, quam fidei
zelus, & ſervandæ religionis ſtudium perſuaſit, & ſceleſtiſſimorum homi-
num incredibilis audacia extorſit? præcipitare quidem iſtud eſſet, non deſeen-
dere ad conſecutionem. Non ſolum ergo jura naturalia & divina, quæ im-
peritum, aut periculum ſentientem a noxiorum librorum lectione removerent,
attendenda ſunt, ſed & Eccleſiæ leges conſiderandæ, quas ſane nec Diony-
ſium, nee Hieronymum, nec Auguſtinum unquam ſpernere voluiſſe ſatis ſu-
perque eſt exploratum. At necdum finis: Romanorum etiam Pontificum au-
Goritate depugnandum eſt, ne triarii in exercitu defuiſſe videantur. Zacha-
rias P. n concilio Romano ſollemni decreto intercefſit, ne impii libri Alde-
berti Epiſ-opi, de quibus S. Bonifacius Germaniæ Apoſtolus ad Sedem Apo-
ſtol cam r tulerat, igne cremarentur, quod faciendum Patres oncilii cenſue-
rant. Gelaſius autem I. in ſuo de anathemate tomo ex Apoſtolicis verbis:
onmia probafe, et am infert, ipſorum hæreticorum libros elfe legen dos; quia
multa, quæ ad veritatem pertinent, in iir ſunt poſtta. Quid clarius? clariſſima om-
nino; at bona fide profecto non adducuntur. Pergula hic pictorum eſt, veri nihil,
oni-
(a) Evtat Tom. IX. Bibl. Patr. p. 539. (5b) L. L. de veritate Badeſtinat.
() it. Pradekin. c. 2. (d]) L. de virginib. velancd. c. L.

Mnlig

io 4 ii
tontque.
imo ver
iltegtite
, onem
brorum
apertal
di, ut
Qvo g
gnorat
tra alor
ſari, d
Ontins
ſtuchole
lent, el
in omnih
Uehemen
tuti, on
Pelagii
conmpo⸗
W We
ſphom
(ponde
ner⸗
Gain in
re Ger
Sec ſan
que ſi
tineant
lat, 41
Objed
aſti P
brosr
bona
& ex.

—

3
4)

date, 0m.

demipeh.
teros dey.
(4) vehe.
n non pro.
Utius, (5)
Uter com.
Herela non
fniſle con.
1ondi con-
IrOre vin-
§Homis-
r, eulo
tim heære-
empla fu⸗
emporum
Erſis tem-
4) edl
iue & an-
t08, quenn
ortalſe
ſſenſu, &
tibas om-
m lle be-
vam ſidei
um homi-
on deſeen-
gue inm⸗
norerent,
e Diony-
ſatis ſu⸗
Kcum au-
Zacha-
bri Ale-
jein Apo-⸗
cenſue-
6§ verbis:

s; it

lima om-
eri nbil,
Oir⸗
Heliſinet.

Y (63) 9&

ommia füta, ac niſi fallaci eſca capere vellent adverſarii imperitum, procul du-
bio ab iis proferendis abſtinerent, quibus cauſam ſuam etiam produnt, ever-
tuntque. Anne enim Zacharias R. P. propterea libros hæreticos probavit?
imo vero deteſtatus eſt quam maxime, nec decreto ſuo proſpectum voluit
integritati nefarii monimenti, ſed ad reprobationem, & perpetuam, ut ait, con-
fußionem illius Aldeberti, & ejus ſectatorum, voluit exemplar unum eorum li-
brorum ſervari in ſeriniis Romanæ Eccleſiæ. Quum enim lbri iſti craſſa &
aperta impietate facti eſſent: Aldebertus autem a p'urimis ceu integer vitæ,
ſcelerisque purus celebraretur: Eccleſiæ interfuit, libros ejus non Pprorſus per-
di, ut ſi quando res ferret, auctoris impietas ex operibus probaretur. (a
Quod quam neceſſarium ſit aliquando, is ſolum dubitare poteſt, qui heſterna
ignorat, neſcitque non raram hæreticorum quorumdam aſtutiam, qua con-
tra aliorum morem ſeripta ſua occulere conantur, ne impietatis poſſint accu-
ſari, aut ut liberius peſtiferam doctrinam diſſeminent. Querebatur hoc Le-
ontius Byzantinus, quod Theodori Mopsveſteni diſcipuli libros Magiſtri ſui
ſtudioſe cuſtodirent, ne ad eos, qui Mopsveſtenicis myſteriis initiati non eſ-
ſent, emanarent: Si facile eſer, ſeribit, Tbeodori ſeripta reperire, non pigeret nos
in omnibur capitibur, de quibus eum accuſavimus, illum ipſum teſtem producere: - = -
vehementer obſervant, & cavent, ne illius libres, cum iis, qui non Junt in illis inſti-
turi, communicent. (b) Ita & S. Auguſtinus nihil non egit, ut ſeriptum aliquod
Pelagii ad eum convincendum reperiret, nec niſi longo poſt tempore voti ſui
compos effectus eſt, cum & Pelagius ſollicite caveret, ne qua ſua elucubratio
in manus adverſariorum perveniret; unde, dum a S. Hieronymo, data ad Cte-
ſiphontem epiſtola, ſe acerrime impugnari animadverteret, eidem quidem re-
ſpondere, non tamen volumen publicare ſtatuit, ut enarrat Noriſius. (c) Si
u; ergo ſimilis genii ſint hæretici, utile profecto ac neceſſarium erit, quod-
lam impiorum operum exemplar loco tuto conſervare; nec eſt, quod ea in
re Gerſonis dubitatione moveamur, ut merito notandum monet Raynaudus.
Sed jam Gelaſii verba non tam refellenda, quam integra alleganda ſunt. Ita-
que ſic ille loquitur: Nunquid nam in ipſorum haæreticorum, quæ ad veritatem per-
tineant, poſita releguntur? Nunquid nam ideo veritas reſutanda eſt, quia illorum libri,
ubi pravitas ineſt, refutantun? aut ideo pravi libri ſicſcipiendi ſunt eorum, quia veri-
tas, quæ illis inſerta eſt, non negatur? Ita ſapientiſſimus Pontifcx. (4 ) An vero
objectio, ſeu potius calumnia jam non evanuit, & ut apud Jobum legere eſt,
in ſtipulam verſi ſunt lapides fundæ ? Ubi enim Pontifex, qui tam ſollicite li-
bros malos proſeribit, eos a quovis legendos docet propterea, quod quædam
bona admixta habeant? an non conceptis verbis, eos recipiendos negat? imo
& ex Apoſtoli doctrina, & exemplo impugnat? Nullius igitur momenti om-
nia hæc ab auctoritate petita ſunt teſtimonia, & teſtes iſti, etſi ære ac ſtipen-
Qnis
(a) Vide Conc. Rom. II. Sub ZHHacharia R. P. Act. 3. Tom. III. Concil. p. 1939.
(5) L. II. contra Neſior. Extat Tom. IX. Biblioth. PP. (c) L. I. Hiſt. Telag. 6. 6.
(d) i Tom. de Anath. vinculo. Tom. II. Concil. pag. 930.

t (64)

diis provocarentur, nollent cauſæ malæ velificari: & ad quid oportuit ſtipare
Hatona Menandro? Evpolin, Archilochum, comiter educere tantos? Scilicet non raro
mancipiis locupler eget æriz Cappadocum Rex; & omnis iſta auctoritas ratione ca-

ret. (a) Ain? imo vero & copia rationum reſtat. Exilis domus eſt, ubi non &&

multæ ſuperſunt. Addam & reliqua Satyrici: at dominum fallunt, & proſunt ſu-
ribur. (?) Ne tamen ſubterfugere videamur difficultatem, pauliſper iſtis eti-
amnum immorandum.

§ IV.

Sophismata ex rationibus contexta diſolz untur.

Aec Telamonium ferunt, cum, armis Achillis ſibi abjudicatis, inſaniret,
ad pecudes fuiſſe converſum, iisdemque coævis, quod Agamemnona &
Ulyſſem flagellatos putaret, magnopere triumphaſſe. Ajaces ejusmodi arbi-
tror cenſuræ hoſtes, qui ademta ſibi ſacra, & eccleſiaſtica auctoritate, qua
pro errore depugnaverant, ad infimas quasque, & vix humana ratione di-
gnas argutationes deſcendunt, iisdemque ceu victores inſaniunt, aut ſi mavis
refutatas jam nænias iterum occentant. Et quoniam mala & noxia libris, de
quibus agimus, contineri, negare non valent: hoc jam admi ſo, cetera vera,
bona, utilia, quæ laciniarum inſtar peſſimis etiam ſeriptis inſerta ſunt, ja-
Gant, extollunt, commendant, iisdemque omne robur argumentis noſtris
detrahere nituntur. Itaque jam cum Juriſperitis arguunt: uatile per inutile non
debet vitiari: jam cum Theologis aſſurgunt clamantes: non eſſe dogma rejicien-
dum, quod illud nobiſcum haretici profteantur, nec veritatem ſpernendum ex ore im-
pii prolatam, uti, ſi quando Arianus dicat Patrem eſſe Dominum ac Creatorem
omnium, nec proinde librum eſſe repudiandum, licet ab homine hæretico,
aut atheo ehboratum. Iterum cum Auguſtino prædicant, bonum non evacu-
ari a malo, nec propterea falſum cenſeri, quod dat ille, qui verax non eſt, modo non
det ſuum, ſed Dei. (c) Rurſus gemunt, lamentantur, minantur: fore videlicet,
ut quam plurima vera, vitæ moributque utiliſima, ingenio excolendo idonea non mi-
nur, quam nercſſaria pereant, E ex erroris aut falſt Aobtrinæ cauſa libri ommnes illico
proſeribantur. Tandem inſultant, ac leges Conſtantis, Friderici, aliorumque
Impp. quas illi pro commodo & decore Eccleſiæ catholicæ tulerunt, condem-
nandas objiciunt, quod earum aubtores aut vitüs nntati, aut Vaticano etiam Pilmi-
ne percuſi fuerint. Denique Tertulliani, Cypriani, ſimiliumque, Ariſtotelis item,
Averrois, aliorumque gentilium monimenta a nobis legi, ſuſpici etiam & lau-
dari indignantur; quum ejurmodi aubtorer pariter in multis erraſe, & errores illo-
rum ſcriptis contineri, ſit in comperto. Hem bella enthymemata, quaſi decreviſ-
ſent,
(a) Vide Herat. L. II. Sat. 3. & L. L. epif. 6. (5) cir. L. V. epiſt. 6.
(c) L. II. contra litt. Petilian. extat. c. 87. I. 7. I. L. VI. de Baptiſmo c. 25. eſer-
tur g. 72. d. 4. de conſecrat.

ſent, It
. lchi
Gaci lotus
ii l
chinlpicit
r2 lint,
Slet viti
Atqde et
Autenn .
Qileerni,
olla m
interpre
ſimulbus
ſi Ge re
ſi inutl
Volret.
Gdacnnol
roruin
tur, A!
tinorum
ſana pee
las lber
Wdrum
(Witar
en, ge
Vis iin
cratere
cibum
mixtun
Widen
monim
lie are
I C
(9) A
1S
lus pi
nen

Im!

6

Mt (65) Bee

tit hae, ſent, ut Neoptolemus apud Ennium, Philoſophari potius paucis! At nihil
tnon ro Pulchri conſtructus iſte acervus habet, & ſi Perſiano Stoico, qui aurem mor-

ratione eg. daci lotus aceto eſt, reſpondendum foret, paucis quoque diceret: mendoſe col-
uli mn ligir. (a) Nos primis illis habebimus fidem: at, quod Lactantius monet, cir-
rcſunt ſu. cumſpiciemus, qualia ſint ea, quæ conſequuntur, & prima illa, quo ſenſu ve-
er iſlis eti⸗ ra ſint, aut falſa, ex conſequentibus judicabimus. (5) Utile ergo per inutile non

debet vitiari? egregie, optime. Docet hoc Bonifacius VIII. in Juris regulis,
atque etiam Ulpianus ait: non ſolent, quæ abundant, vitiare ſcripturas. (c) Quis
autem vel inter legum tirones non didicit, id verum eſſe in üs, quæ dividi,
diſcerni, & ſeparari ſeu natura ſua, ſeu juris permiſſu poſſunt; quemadmodum
Gloſia magna, Joannes Andreæ, Barboſa, aliique eccleſiaſtici, & civilis juris

interpretes docent, & in reſeriptis, teſtamentis, legatis, donationibus, dote,
ininiet, — fſimilibusque exemplis illuſtrant. At fallere regulam pariter fatentur omnes,
emnona à& ſi de rebus agatur, quæ vel individuæ funt, vel facile ſeparari nequeunt, aut
noci arbi. ſi inutile iſtud manifeſte alteri utiliori contradicat, & vitium rei capitale in-
itite, gua volvat. Hinc ſi libri ita comparati ſint, ut longe plura proficua, quam
atione i⸗ damnoſa contineant, non cujusque de foro rabulæ, ſed legitimæ poteſtatis, vi-
ms rorumque ab hac delegatorum opera expurgantur, tribuli hæreſeon evellun-
Irs, de tur, & bona ad uſum fidelium ſollicite conſervantur. At hæreticorum, liber-
tera ven, tinorum, ſimiliumque ſeripta, ſi de fidei capite agatur, adeo pauca utilia, &
ſunt, A. ſana plerumque continent, ut, ſi ea ſeparare velis, ad paucas omnino pagel-
6s noſis las liber integer redigatur. Jure igitur parum illud tritici cum copioſa zZiza-
urdean niorum fſegete aboletur, & ſinceri veritatis fructus ibi quæruntur, ubi nullum
riin. falſitatis lolum iisdem permixtum eſt. Guid? quod non inutilia tantum ſunt
x ore imn⸗ ea, de quibus agimus, dogmata, ſed nociva ſunt, peri uloſa ſunt, & ſi cui-
regtorem vis ſine delectu ea ſcrutari concederetur, maxime pernicioſa. Quis autem .
heretco; Craterem etiam aureum non rejiciat, quamdiu venenum eidem adhæret? Quis
zun utl⸗ cibum melle & Ambroſia dulciorem non adſpernetur, dum eidem virus ad-
Gd- N mixtum eſt? Quis fragrantifſimas etiam roſas in ſinu ſuo condet, ſi eisdem
rieleet, afpidem involutum intellexerit? Atque ita ſe res habet cum pravis, hæ reticisque
, mn Mi⸗ monimentis, ubi de religione pertractatur. Fruſtra proinde Juris patrocinium
mner ili hic arceſſitur, fruſtra a pietate, & religione illis præſidium quæritur, qui non-
orumgge niſi pietatem, & religionem oppugnam; quandoquidem, ut regula quoque Ju-
coNden- ris cauſam tuear: non debet quis fructum conſequi e eo, quod niſus extitit eppugnare.
n ſlni. (4) Atque hinc & alterum ruit, quod de veritate ab hæreticis aſſerta „ & à
Elsiten nobis non repudianda opponebatur. Quis enim iſtud inficiabitur? At pror-
nhu. ſus pernegamus conſectarium. Veritar quippe, ut melius coneludit Bellarminus,
,pvrer M- non eſr quidem neganda: non tamen in librie haæreticorum legenda: (e) ſeu ut jam
leereA. olim prudentiſſimus Hieronymus monebat Furiam: Poſt ſeripturas ſanétas doöto-
ſent, . “ 1 1
“ . (a) Perſur Satyr. 5. (⁵) L. II. Liſtit. c. 74. («) Rg. 37. de R. I. in 6.
ſr. Et Reg. 94. de R. I. in Digeſtir. (d) reg. 39. de R. I. in 6. (e) L. III.

de Laic. c. 20.

(66) e

wmum beminum trabtatus lege, corum dumtaxat, quorum fider nota eſt. Non neceſ

babes aurum in luto quærere. Et iterum Lætam: Cypriani opuſcula ſemper in ma-
nu tenent., Athanaſti epiſtolar, & Hilarii libror inoftenſo decurrat pede. Illonum tra-
katibus, illorum deleltetur ingeniit, in quorum librir pietar Fde! non vacillet. (a)
Guid? quod homines ejusmodi, monſtroſorum partuum parentes, nec digni
ſint, ut tangquam veritatis interpretes audiantur, ex ratione non multum diſ-
ſimili, qua olim nec Chriſtus, nec Apoſtoli verum Dæmonis teſtimonium re-
ceperunt: dæmonibus, ait S. Athanaſius, ora Cbriſus obturabat, tameiſi verum eſ-
Jet, quod ab illie dicebatur: tu er Filius Dei; noluit tamen per os impurum veritatem
annunciavi. (b) Ita & Apoſtolus Paulus, cum puella ſpiritum Pythonem ha-
bens Philippis clamaret: iſti beminet ſervi Dei exéelfi ſunt, qui annunciant vobis vi-
am ſalutit, dolens converſus eſt, & Tpiritui in nomine L. C. exire præcepit.
(“«) Guin & in nonnullis gentilium civitatibus is olim mes erat, ut vitæ im-
Puræ civis ſententiam ſuam ad ſenatum, aut populum per ſe ipſum dicere non
auderet, ſed apud virum honeſtum enunciatum deponere cogeretur, uti
Gellius, Plutarchus, atque etiam Philo teſtantur, qui narrationem ſuam hoc
Claudit epiphonemate: Adeo ne benefeium quidem ab injuſtie dignantur acripere;
guod exiſtimant hanc utilitatem corrusmpi, admixto dedecore. (d) Ac rei quidem no-
ſtræ prorſus accommodata eſt narratio, quam A. Gellius ex oratione Aeichinis
in Timarchum excerptam refert: Populus, inquit, Lacedæmonius de ſum-
ma republica ſua, quidnam eſſet utile, & honeſtum deliberabat. Tum ex-
„ urgit ſententiæ dicendæ gratia homo quispiam turpitudine priſtinæ vitæ de-
«famatiflimus, ſed lingua tunc, afque facundia mimium quanto Præitabilis:
„Conſilium, quod dabat, quodque oportere fieri ſuadebat, acceptum ab uni-
c Verſis, & futurum erat ex ejus ſententia populi decretum. Ibi unus ex
2„. Ilo Principum ordine, quos Lacedæmonii ætatis, dignitatisque majeſtate tan-
quam arbitros, & magiſtros diſciplinæ publicæ verebantur, commoto, irato-
„que anitno exilit: & quænam, inquit, Lacedæmonii ratio, aut quæ tandem
„ſpes erit, urbem hanc, & hanc rem publicam ſalvam, inexpugnabilemque
aeſſe diutins poſſe, ſi hujuſcemodi ante actæ vitæ hominibus conſiliariis
utemnur? Quodfi proba iſthæc, & honeſta ſententia eſt, quæſo vos, non
ſinamus candem dehoneſtari turpiſſimi auctoris contagione. Atque ubi hoc
„. dixit, elegit virum fortitudine, atque juſtitia præter alios præſtantem, ſed
« inopi lingua, & infacundum, juſſitque eum conſenſu, petituque omnium
eandem illam ſententiam diſerti viri, cujusmodi poſſet, verbis dicere, ut

„nulla prioris mentione habita, ſcitum, atque decretum populi ex ejus uni-

.. us nolnine fieret, quod ipſum denuo dixerat. Atque ita, ut ſuaſerat Pru-
c dentiſſimus ſenex, factum eſt. Sic bona ſententia manſit, turpis auctor niu-
tatus eſt. (e) Jam ſi hæc profanorum hominum in cauſis iſuis erat mens
(a) Epiſt. I6. ad Eur. & epiſt. g. ad Lætam. (b) Orat. I. contra Arianos.
(«) Actor. c. 16. v. 17. & 18. (d) Putarch. in Politic. Philo L. guod dete-
gantur infidiæ Potiori c. (e*) Cell. Noct, Attic. L. 18. c. 3.

e

Cſentel
Deo vo
leuullu
gent?
tu legis
Cverla
ſanctilin
Per ne⸗
mi pert
1e Ah
goe
docet;
Moyſs
Gud
vetitam
lerrea
tria nat
Ge opt,
peſlum
libri ha
Anne e
Leigodl
deedern
non ali
e ſnrer
Ver /ur 4
hereſt⸗
guin, U
a hære
Caltt.
aVellen
4Otene
4 Peſte
de in
Wor
a Inalit
44 Quar
utelnen

r nereſe

Uper in u.
Uomm ii.
Nucillet. ( 4)
,Nec Gignl
nultum dit.

moniumre.

verum .
m Veritatenmn
honem hi-
ant vohigvi⸗
Precepit.
Ut vitæ Im-.
Idicerenon
eretur, uti
1 ſuam hoe
,. rjne
bidem no-

eAelchinnus

ius deſum.
Tuum ex-
E Vitæ de-
Nadils.
Uumcbum.
bi vnus er
eſtate tan⸗
Oto, IMato-
1 tandlem
llemque
conhiliaris
505, O
e ubi hoe
mnIu
lcere, N
ejus vni⸗
leiat -
uctor E-
erat mens
N
1 Minl.
s

ey (67) B t

S& ſententia: quis auſit Eccleſiæ diſciplinam vituperare, quod nec eos, qui a
Deo vocati non ſunt, patiatur eſſe veritatis magiſtros, quod ex illorum lbris,
religionis myſteria aiidicer nolit, qui a fide defecerunt 2. quod ex illis fontibus
pauxillum aquæ limpidæ hauriri vetet, ubi tetra fuligine cetera omnia ſor-
dent? Accipiatur ergo & bonum a male, cuni ſine periculo, & ſine contem-
tu legis Eccleſiaſficæ accipi poteſt. Quod ipſum S. Auguſtinus in locis, quæ
adwerſarii allegant, intelligit, quamquam obtorto, quod ajunt, collo, iſtæ viri
ſanctiſſimi ſententiæ huc pertrahantur. Ule enim tum de virtute Baptismi
per malum & heæreticum miniſtrum non evacuanda: tum de forma Baptis-
mi pertractat, cujus vim negat enervari, etſi eidem preces quædan non bo-
næ adjiciantur: tum denique de malis Eccleſiæ Præſulibus agit, quibus, ſi ea,
quæ Dei ſunt, fi vera & ſancta præcipiant, integre eſſeé obtemperandum
docet; quemadmodum & Chriſtus Scribas & Phariſæos, ſuper cathedram
Moyſis ledentes, id eſt ſecundum legem docentes, audiendos præceperat.
Quid autent iſta, ad præfens inſtitutum? quid iſta ad cenſorium munus? ad
vetitam Hbrorum pravorum lectionem? Nif enim iſta toto, quod ajunt, eœlo dif-
ferre affirmavwerint, aut quævis rerum pernegabunt diſerimina, aut œotum in pa-
tria nati cerebrum geſtant in calaneo. Unde & tota vana eſt ea querela, qua
de optimis morum documentis, de preclaris artium inſtitutis, de eruditione
peſſumdata lamentantur, dum Catholicorum, ut ajunt, ſevitia & crudelitate
libri hæreſim, vel peſtiferam doctrinam continentes prohibentur, exuruntur.
Anne enim & ſicarios & parricidas, & veneficos vivere velint in ſummam
reipublicæ perniciem, quod non omnia eorum acka ſcelerata fſint? Nemo eſt,
occurrit & hic S. Hieronymus, tam ſcariur, tam parricida, zam veneficur, qus
non aliquid boni aliquuando, fecerit: ſi inimicus adverſus nor jurgetur & clamitet: non-
ne inter verba multatir & rixæ altquid loquetur veritatir, quod & a nobir quoque, ad
verſus quos loquitur, non arquequazzue reprehenditur? (a) Quick ergo mirum, ſi
Bæreſiarcharum & improberum libris bona aliqua & utilia adſpergantur?
quin, ut ſupra jam vidimus, & S. Gregorius affirmat, „hoc proprium habent
a hæretici, ut malis bona permiſccant, quatenus facile ſenfui audientis illu-
«dant. Si enim ſemper prava dicerent, citius in ſua pravitate cogniti, quod
«Vellent, minime perſuaderent. - -- Itaque permiſcent recta perverſis, ut
« Oſtendendo-bona, auditores ad ſe trahant, & exhibendo mala, latenti eos
« Peſte corrumpant. . (5“) Suntne vero mala in eo deleta, interrogat Gerſon
de impuro libro Romanti, quod in eo multa ſint bona? Ignis eſt pericu-
* loſior ſuppoſitus cineri dolofo: hamus nocet piſci, ſi coopertus eſt eſea:
gladiuns unctus melle feritne minus? Non: dico quod Mahumetes maxima
a malitia miſcuit noſtræ fidei Chriſtianæ virtutes ſuis immundis erroribus.
„Quare? ad alliciendos citius Chriſtianos ad legem ſuam, & ad cooperiendas-
atemeritates ſuas. Nonne diabolus multas quandoque dicit Veritates Per
L 2. dæxæ-

(a) li c. I. cif. ad Tüum. (b) L. V. Moral, & II.

. .
W (68) N
4 dæmoniacos, per incantatores? Ita Gerſon. (a) Et fatebor, habent & li-
bri mali ſua bona, habent erudita, habent ingenioſa; quandoquidem & judice
Auguſtino, nulla falſa doctrina eſt, quæ non aliqua vera intermiſceat. (b) An non au-
tem eadem pleno veluti gutture e fontibus catholicorum hauriri poſſunt?
Qur inſipiens curioſitas fœtentes inquirit ciſternas? Profecto genuinum Eccle-
ſiæ filium pudere debet, ab exhæredatis filiquas mutuari, cum domi frugi-
bus abundet, aut deſiderare inficetas hominum improborum declamationes,
dum ſincera & catholica eloquentia, eruditio, omnisque litteratura Eceleſiæ
Doctores, & eorum monimenta exornat. Liceat & hic cum Tertulliano lo-
qui, & interrogare: Quis ſervur cibaria ab extraneo, ne dicam ab inimico domini ſui
Perat? quis miler ab inſæderatis, ne dicam, ab bhoſtibur regibus donativum aut ſti-
Pendium captat, nißi plane deſertor & transfuga, & rebellis? Etiam anus iäla intra
tebtum ſuum draohmam requirebat: etiam pulſator ille vicini januam tundebat: etiam
vidua illa non inimicum, licet durum, judicem interpellabat. Nemo inde Rrui poteſt,
unde deſtrnuitur. Nemo ab eo illuminatur, a quo contenebratur. Quaramus ergo in
noſtro, & a noſtris, & de noſtro. (c) Nihil omnino præclarius, verius nihil.
Juſta igitur indignatione etiam commotus fuit Cl. Valſecchius, & idem argu-
mentum quidem, de Scriptis autem Libertinorum, pertractans, ita objecti-
unculam hanc difſolvit: „Neque vero ii dicant, aut ſtili elegantia, aut cogi-
„tationum veneribus, aut multiplici eruditione, quibus opera libertinorum or-
Knantur, ad hanc lectionem ſe rapi. Ineptiſſima defenſio hæc eſt. Etenim
etiamſi omnia hæc decora libertinorum libri haberent, ratio tamen ſuadere
«deberet, ne tanto cum periculo, cujusmodi eſt, aut fidem, aut mores cor-
„rumpendi, eos legeremus. Melius eſt, ajebat S. Hieronymus, aliquid ne-
aſcire ſecure, quam cum periculo diſcere. (d) Et Auguſtinus: Præſtat illud
ienorare, cujus ionorantia eſt tutior. (e) Deinde vero me affrmare poſſe
cVere reor, nullum noſtrorum libertinorum opus eſſe eruditione, ſtilo, co-
«gifationibus ita Præclarum, cui aliud ſani ſcriptoris, ſapientisque in eodem
genere aut par, aut etiam melius non inveniatur. Quid? ergo Rouſſoji
.„Aemilius eritne Fenelonis Telemacho venuſtior? Quod hiſtoricum Voltæri
A. Opus, cum hiſtoria univerſa Boſſueti comparari poterit? Quis unquam illi-
us Poetæ Machumedem, cum Racinii Athalia conferet? Quantum cogita-
tiones Paſchalis, ejus cenſoris cogitationes antecedunt? Quæ comparatio
inter librum de moribus, & inter ſpecimina moralia Nicolai eſſe poteſt?
An poteſt ratiocinandi vi, methodo, claritate Helvetii liber de ſpiritu, cum
Lamyi libro de cognitione ſui ipſius componi? Quod demum Philoſophiæ,
„. Critices, eruditionis caput in Petri Bælil operibus pertractatum reperitur,
quod non purum tot erroribus, & verius & ſolidius perpenſum examina-
tumque pluribus in voluminibus præſtantifſimis habeamus? . () Et quod
hic
(a) In libro contra Romantium de Roſa, Extat Tom. III. Oper. Gerſon. P. I. ex
edit. Dupinii. (b) L. II. OO. Euang. 4. 40. (c) L. de præſeript. c. 12.
(4) Epiſt. 22. ad Euſioch. (e) Serm. 31. de V. A. (JfF) L. III. F. 3. c. 4. J. 3.

hic aucto
ceit ifi
erelupli⸗
pe litenl

illud pre

tenebrea
ritomge
narn
tur. H
cubque,
mige
Wot he⸗
tatenm,
6is &
dere,-
t uter⸗
ſanctior
Prmnid
Pulis &
mali, 4
niſeto n
minibur
ſ ſuſtei
90 dee
ellt e0
ci al
tant.
fuerint,
renovat
c trad⸗
mis Im
egitim
juraom
minum
Mulc ſit
Miror
Kripte
Ra In!
letitqn
Cilli ea
egit 8,.

Abent & l.

& judice
ANNON .

Polſunt?
dum Becle-
omi frugi

Umationes,

2 Pccleſiæ
ulliano lo.
dumini ſi
m ali fi.
4 Wa inra
at: etian
Frui poteſ,
g) in
erius Nihii.
lem arge.
Objecti
Aut cogi.
norum or-
Etenim
n fuadere

Ores 00l-

Aguid ne-
4ſat ilud
are polle
ſtilo, co⸗
in eodemm
Rouſloji
mn Voltari
am l.
mn coglta⸗
inparati
poteſt
itu, eum
lophie,

Et gvol
hi
1.V Ler

HM Bt (69) Be

hic auctor de libertinorum, illud de a iis omnibus ſectariorum libris tuto li-
ceat affirmare, & per ſingula religionis, ac eruditionis opera facile poterit
exemplis illuſtrari. Hic ergo Ppræcipue cavendum, ne fallant animi ſub vul-
pe latentes, & qui, fi ſpes ſit Eallendi, ſacra profanis miſcent. Nec vero &
illud prætereundum, inter alias cauſas, quæ ad librum aliquem primas inter
tenebras relegandum Eccleſiam movent, ſœæpius eam eſſe, ut ſingulare, me-
ritumque odhum, quo homines nefarios inſectatur, oſtendat, & ut condig-
nam ſimul pœnam lisdem infligat, qua a fimili auſu ceteri omnino abſterrean-
tur. Hac proinde de cauſa non raro viſum eſt, libros impiorum, etiam quos-

cunque, nec imperitis ſolum, ſed & doctioribus eripere manibus, ac ut a ne-

mine prorſus lefctione digni cenſeantur, judicare, quales quidem præcipue
ſunt hæreſiarcharum. Quis enim nefcit, non parvam eſſe ingeniorum volup-
tatem, & eximium velut laboris præmium, ſi edita monimenta a viris do-
dis & eruditis evolvantur? Certe Horatius canebat: ſatis eſt equitem mihi plau-
dere, - = = probet bæc Oäétavius Optimut, atque Tuſcus, & bac utinam iſcorum lau-
det uterque. (a) Anne vero lomines impios & inſanos, qui Muſas, ſaltem
ſanctiores, omnes iratas habent, frui oportebit ſingylari iſto eruditorum
præmio? quis dignos putabit, ut vel una pretioſi temporis hora illorum fa-
bulis & blasphemiis deputetur, quas ſi & refutare velis, prope plus laboris
mali, quam fructus inde ſis decerpturus. OQuæ enim, ait 8. Athanaſius, ma-
niſeſto prava, perverſaque ſunt, ea curioſius tractare non oporter, ne contentioßs ho-
minibus ambigua videantur, ſed tantummodo ad ea reſpondendum eſt, quod ipfum per
ſe ſußfcit, ea orthodoxæ Eccleſiæ non eſſe, neque Majores noſtros ita ſenſſe. (?) Si er-
go nec, ut mendacia refellantur, digni ſunt amplius legi ejusmodi libri, quæ alia
erit eorum utilitas? Quæ quidem rationes, quoniam adverſus Conſtantis, Fride-
rici, aliorumque Impp. leges non militant, fruſtra exillis adverſarii Eccleſiæ inſul-
tant. Pix chim erant leges illæ, ſanctæ, & utiles, quales quales demum Principes
fuerint, atque ideo etiam receptæ, & nonnullæ earum Bonifacii VIII. auctoritate
renovatæ; quum contra hœæreticorum libri impietatem data opera profiteantur,
ac tradant. Ac quæ ejusmodi librorum cum legibus publicis comparatio? Sum-
mis Imperantibus, etiam perverſis, dominis diſcolis, ſi recta jubeant, parendum,
legitimas eorum, utilesque conſtitutiones obſervandas ele, Euangelium, Apoſtoli,
jura omnia præcipiunt, graviſſimeque inculcçant; nunquid idem de recipiendisho-
minum a fide alienorum libris, & dogmatibus alicubi ſtatuitur 2 Ita hominis ſa-
num ſinciput poſſe argutari, nec pueri eredunt, niſi qui nondum ære lavantur. (c)
Mirum vero, niſi & S. Cyprianum hæreticum fecerint, cujus omnis vox, omnia

ſeripta fidei unitatem clamant, qui nec unquam ab eccleſia receſſit, licet ex huma-

na imbecillitate, & caligine in celebri Baptismi controverſia aliter ſenſerit, ſcerip-
ſeritque, quam vetuſta haberet traditio Eccleſiæ, nullo tamen plenarii Con-
cilii canone, ut poſtea factum, ſtabilita. Qua de re adeo copioſe, & præclare

egit S. Auguſtinus in ſuis contra Donatiſtas commentariis, ut nihil omnino
ad

(a) PE. I. Satyr. 10. (b) In epiſt. ad Epictet. (c) Juvenal. Satyr. 2.

NS (70) B

ad confundendos etiam noſtrorum temporum ſectarios adferri poſſit accom-
modatius. (a) Tertulliani tandem, aliorumque nonnullorum veterum, qui a
vera fide in nonnullis aberrarunt, libri permittuntur: tum propter antiquita-
tis memoriam, quam confervarunt: tum quia hæreſes, quas continent, fere
ſunt extincæ & ſepultæ: tum quia etiam ſünt tales, a quibus hoc ævo honui-
num genius perquam ſecurus videtur. Ita, ut egregie id explicat Gretſerus,
Tertullianus pugnavit pro monogamia, illicitum ratus ſecundum Matrimoni-
um: nunc Lutherus & Calvinus, ita multos inſtituerunt, ut magis ament po-
lygamiam judaicam, quam monogamiam Montanicam. Tertullianus duas, aut
tres quadrageſimas ex diſeiplina Montani obſervandas docuit: noſtri novatores
effecerunt, ut ne una quidem ſervetur. &c. Nihil ergo ab hujusmodi vete-
rum erroribus periculi nunc imminet. (?) Qued idem ad Ariſtotelis, Aver-
rois, ſimiliumque gentilium monimenta accommodandum, utpote quorum
errores, aut temporis diuturnitate velut emortui ſunt, aut hoc ævo adeo aper-
ti, & tanta vweritatis luce diſſipati, ut nulli lectoribus fraudi ſint, aut exitio:
dum contra errores hæretici ſpecioſo Chriſti, & Euangelii titulo, aut rectæ
rationis, aut naturalis religionis velamento ornati venditantur, ut ubique
Danai iſti, & dona ferentes ſint timendi, ne in noſtros fabricata ſit machina
muros. Ac novi quidem Juliani etiam hic mihi conſürgere videntur, qui ut
Perverſa nobis ſua obtrudant dogmata, eruditos veterum gentilium, & profa-
næ eruditionis auctores manibus noſtris cuperent ereptos: ut præclara iſta
Profanœæ eruditionis parte, ſpecioſa hac Saræ ancilla, ſoli ipſi gloriarentur, &
nobis etiam hæc arma ad verſutiam eorum detegendam erepta eſſent; quod ip-
ſum Imperator ille Apoſtata effectum cupiehat, uti pluribus explicatum, con-
futatumque legere eſt apud acerrimum Juliani hoſtem S. Cyrillum. Sed jam
piget cum iſtis aranearum telis diutius depbugnare. Quid enim minus eſt ho-
minis, quam objicere, quod ſi verbo negaverit adverſarius, obmuteſcere,
atque erubeſcere debeat, qui objecerit? Agmen preinde claudat non tam ar-
gumentum, quam apertiſiima inſania Anonymi, qui vel ipfam inquiſitionem
veritatis fieri non poſle perſuadere voluit, niſi a ſupremis moderatoribus fa-
cultas concedatur quibuscunque, ſententias ſuas libere, contra religionem, ſo-
cietatem, morum diſciplinam ewulgandi. Nam, en ejus delirium, propoſitio
demonſtrata dici nequit, donec argumenta ſunt, quæ illam impugnant - - - jam, quo-
niam, niſi adſit poteſtas ſenſa ſua proferendi, nemini putandum eſt, ſe onmia obiecta
vidiſe, neceſſario conſequitur, hac lihentate ſublata, neminem jure poſe, de aliqua pro-
peoßitione conninei. Exemplum poſtea ſubjicit de Dei exiſtentia, quam ille arbi-

tratur nondum ſatis demonſtratam dici poſſe, donec impiis omnibus facultas

ribendi, edendique in lucem concedatur, quidquid contra hujusmodi theo-
. re-

( a) Confer etiam Miſſorii Aiſertationes, quibus probare nifus eft, &8. Firmiliani &

COypriani epiſtolar in controverſia de Baptiſmno eſſe ſuppoſitar. Edit. Venet. 1733˙*
Sed inter alios id paucis refutavit Doctiſ. Berti de Theolog. diſcipl. L.. 31 . C. 1 Ze.
Cb) Vide Gretſerum, L.. l. c. 19. de jure & more Ac.

temi

glie, 4ℳ.
Ai omnint
At inkelin
des illat
mala, &
Ga, &
qoocum
elocent
ſtorali el
4 rem
enten
dum 1 0
Iteris
Ac In
gionis
ban la
a uusr
lacti a.
ant.⸗
aempor
a Dilis an
(Onſec
atur, ce
cito n
Animni
mone
onlcie
clamqu
temne
Pantur
Mulla ex
rum ann
Dateret,
Drolttan
ninm
res. N
lupra r.
mo ſ
AMte no
lem e⸗

(4)

it acotn.
rum, gui1
k antiqnita.
tinen t, lere
Ero honn-
Gretſeng,
Watrimon’-
Amnent po,
Cuas, Aut
novatores
nodi vete⸗
els, Ayer-
e quorumn
deo aper.
Eüt exltio:
Aut rectæ
Ut ubique
t machuna
tur, guint
& prokr-
Echara iſta
entur, &
qoodip⸗
tumn, c0.

Sed jam

ius eſtho⸗
teleere,
1 tam al⸗

ſſitionem

Oribuska⸗

nen, 0⸗

mn, l⸗

Aida

iguu zl-
KX¹
lee ardi⸗

8 facultas
ll theo⸗

fe.
milieni G
et. 1799

l c. 1

rema in in mentem venerit. DQuæ poreſtar, finit tandem, non datur niß in An-
glia, quæ fortaſſe eſt una regio, in qua non puniuntur ii, qui in hac materia ſecus ac
alii omnino ſentiunt. Scilicet ne a Voltæro Thpra relato diſſentire videatur.
At infelix Anglia, ſi ita habet; quanquam non arbitrer iſtas libertinorum lau-
des illuſtri nationi placituras; quandoquidem impiæ hujus libertatis Pericula,
mala, & conſequentem perniciem non ignorat, Non laudat illam, ſed caſti-
gat, & acerrime reprehendit Ppræclarus illius nationis ſcriptor Voodvardus in
quodam ſermone Londini habito. (a) Multis eandem deplerat, & vehementi
eloquentia condemnat Hedmondus Gibſon Epiſcopus Londinenſis in ſua Pa-
ſtorali epiſtola, cujus inſigne fragmentum nobis dedit Valſecchius, quodque
ad rem etiam noſtram plane eſt attemperatum: Revocate, ſcribit ille, in
mentem, quod oculis veſtris jam vidiſtis, infandos libros, quorum vel ſo-
lum nomen horrorem incutit, quique per ſummum dedecus ætate hac, ita
« litteris exculta, publicam lucem alſpexerumnt. GQuæ retia innocentiæ parata!
Hquæ infanda convicia in Deum dicta! quæ diſputationes de certifſimis reli-
„gionis capitibus! quo ſale, mordacique aceto revelatio ipfa perfuſa! -- - uti-
„nam tamen malum in auctores ipfos tantum recidiſſet. At ſtadium, quo
«hujusmodi libri perquiruntur, voluptas, qua excepti fuerunt, plauſus iis
« facti aperte, ut difſimulari non poſſit, quid in hac re ſentiant omnes, indi-
Cant. -- - Hoc malo commercii genere ceteris urbibus hæc urbs Præſtare,
«emporiumque impietatis eſſe videtur, ubi ars mores corrumpendi execra-
bilis auro emitur. - --= At non opus eſt magna perſpicacitate, ut orituræ

Conſequentiæ ex artibus adhibitis, ut quodvis religionis principium evella-

ctur, cerni poſſint. Nimis finitimæ ſunt impietas, & morum corruptio, ut
„Cito non conjungi ſimul poſſint. At his ſpiritibus fortibus ea relinquamus
animi ſenſa, quæ illis cordis corruptio ſuggerit. Experientia quovis ſer-
mone ſuperior nobis demonſtrat, ſine alterius vitæ timore viventes, quin

„Conſcientiæ ſtimulis agitentur, ſceleſtiſſimis cupiditatibus obſecundare, nul-

«lamque hominum rationem haberi, ex quo initum efſt conſilium Deum con-
«temnendi. -- - Non ſolum ſe corrumpere, ſed dare operam, ut corrum-
„Pantur alii, hoc eſt agere ita malitioſe, ut nihil ſupra &c.. (b) Placuit non-
nulla ex longiori hoc ſermone excerpere, tum ut majori impetu adverſario-
rum animos percellat veritas, a ſuismet etiam prædicatoribus aſferta, tum ut
pateret, nos non aſpernari veritatem etiam a Sacrorum noſtrorum hoſtibus
Prolatam, ſed amplecti, & opportune eadem uti; quanquam illorum teſtimo-
nium minime ſit nobis neceſſarium, quod copioſe catholici perhibent docto-
res. Non eſt autem Neutoniano, non Leibnitiano ingenio opus ad argumenti
ſupra recitati falſitatem agnoſcendam. Ajo enim cum Valſecchio: ſicut ejus-
modi ſophismatum inventio, editioque, quam cuivis licitam vult libertinus,
ante noſtram ex hac vita migrationem non deſinet, imo ne ante mundi qui-
dem conſummationem; quandoquidem nunquam inſani deerunt, a quibus
no-

(a) Anno 1710. (b) Vide Valſecchium L. III. P. I. c. 16. F. 6.

WeS& (72)

nova dehramenta concipi, & edi poſſint: ita non ſolum nos decedemus, ſed

re poſſent, an e. c. Deus exiſtat. Huc redit, huc præcipitat ſpeciofi illius
ſophismatis vis, cui plane ſimillimum erat, quod adverſus religionem reve-
latam, alter ſæculi hujus libertinus opponit, ſcilicet veram religionem reve-
latam inveniri non polle, niſi linguæ omnes addiſcerentur, niſi inquirerentur
bibliothecæ omnes, niſi per omnes terrarum partes itineraà ſuſeciperentur,
omniumque hominum ſententiæ, & problemata ponderarentur. ( 5 At Pyr-
rhonica hæc argumenta jam pridem viri ſapientes exploſerunt. Sunt enim
nobis rationes, ſünt demonſtrationes cujusque generis, naturæ rerum, de qui-
bus agitur, convehientes, e quibus præcipua religionis naturalis dogmata o-
ſtenduntur: atque eadem evidentia, qua veritates iſtas cognoſeimus, intelli-
gimus ſimul, iis opponi non polſſe, niſi ſophismata, quæ religionem non va-
lent expugnare: bene vero mentes infirmas pervertere, & ad omnem licen-
tiam malos inducere. Tantum ergo abeſt, ut impii quivis libri tolerandi ſint,
& nova, ſeu potius veterum atheorum Lucretiana impietate recocta delira-
menta, in perverſis ſceleratorum ingeniis requirenda, ut potius a ſupremis
reipublicæ Principibus, ad quos religionem tueri, & humanæ ſocietatis felici-
tatem amplificare pertinet, audacium hominum, qui & fidem, & pacem com-
munem fſuis ſcriptis lædunt, & perturbant, inſolens petulantia ſit coercenda.

§ V.
Epilogus Dilertationis.

LT' rationi igitur, & fidei, Patrum regulis, & conſtanti Eccleſiæ conſuetu-
dini, ac diſciplinæ innititur Eccleſiaſtica cenſura, qua impia proſcribun-
tur dogmata, & nociva improborum auétorum opera luci publicæ fubtrahun-
tur. Floreat & nunc antiquior Eccleſiæ Germanicæ diſciplina, qua & in li-
bros, & in auctores de hæreſi ſuſpectos ſevere inquirebatur. Eos quoque,
„Præcipit Synodus Salisburgenſis, obſervare debent Parochi, qui ex hæretico-
Trum locis, ſive de hæreſi ſuſpectis veniunt, ſingulariter dicta & facta ani-
madvertant, & de eorum vitæ converſatione & ratione cognoſcant, & ſi
AK qua de iis ſuſpicio fuerit, ordinarium admoneant.« (b) Parochus, man-
dat Synodus Pragena, in cujus Parochiæ finibus venales libri exponuntur
*ſeu circumferuntur, eos de improviſo viſitet: - - - præterea hoſpites, taber-
«harii, & cauponæ, ſi qui ad eos diverterint, ut de fide diſputare, aut hæ-
K Treticorum libros vendere, ſeu ſpargere facilius poſſint, illos nobis ſetim
de-
(a) Ita pluribus Rouſojus in Emilio. (b) Citat Em. Albitius de inconſt. in fide
c. 30. n. 92. Porte bujus Snodi acta exhibet Eynatius Harzhbeim S. I. in ſua
Synodorum Germaniæ collectione.

& mundus prius definet, quam homines, huic methodo inſiſtentes, certo ſci-

“”
R

,nonel⸗

ccels,
6
alecept
erl
guiit⸗
tioner
4 Pantu
lovSky
vu 3 8
reties
4 Mord
Abol
berli
chere

.lent

d pr

gelte
.indice
tentos
. lbros
talbu,
dilge
,Aürhe
conta
ſitecen
incidͤic
gebent
Otio fr
dos c
certe h
actior.
er (die⸗
Sorem

5
Relnus, led

,Certo ſei.

ecioft ilius
nem reve-
lem reve-
luirerentur
iperentur,
) At byr.
Fünt enimm
un, dequi.
logmata 0.
S, iMtelli⸗
m hon v-

inem lcen-

erandiſint,

octa Selirr.

ſpremis

tanis felici .

ce coI-

COercenddA.

conletu-

roleribun-

abtrahun-

a d in l-
oue,
hæretico-
facta am-

ponuntur

tes, tüber
e, At h-
de.
ulk. ufl

,is u

. 9 (73) g=

. nuncient. (a) Hæretici, jubent ſtatuta provincialia ejusdem Archi-Dio-
ceſis, quarumcunque ſectarum, & credentes ipſorum erroribus, nec non
treceptatores, defenſores & fautores eorum excommunicati ſunt, quos uni-⸗
«Verſi fideles Chriſti, maxime Parochiales Presbyteri Dioœceſano loci, vel In-
quiſitori hæreticæ Pravitatis denunciare tenentur, ut pro ſuis demeritis ul-
"tionem recipiant, & ne fidelium corda eorum doctrinis peſtiferis corrum-

. Pantur.. (⁵) Denique in celeberrima Synodo Olomucenſi a Stanislao Pav-

lovsky Epiſcopo vigilantiſſimo celebrata, quamque ob relucentem fidei ze-

um, & doctrinæ integritatem, maxima animi voluptate lego, de libris hæ-
reticis & prohibitis non legendis, neque retinendis ita ſtatuitur: «omnes eos,
quorum auctores ſancta Mater anathematizat, & rejicit Eccleſia, & Sedes
.Apoſtolica, uti hæreticos & erroneos, quemadmodum & magicos ac fu-
.Perſtitioſos, nec non obſeœnos quosque fugiat, neque eos legere, aut reti-
" nere ſine expreſſa Sedis Apoſtolicæ, aut noſtra, ejusdem Sedis auctoritate,
« licentia in ſeriptis obtenta ſub pœna excom municationis ipſo facto incurren-
„da præſumat. Archi-Diaconi proinde diſtrictuum Viſitationes facturi dili-
..genter bibliothécas Sacerdotum perluſtrabunt, & ſi quos rohibitos tam in

indice librorum vetitorum ex Decreto Sacri Coneilii Tridentini edito con-

tentos, quam eos, qui poſtea emanarunt, & hucusque in lucem prodeunt,
libros invenerint, auferent, atque contra eos, qui decreto huic in abjiciendis
"talibus libris non paruerint, tanquam contumaces, & de hæreſi ſuſpectos,
. diligenter juxta tenorem Bullæ Pü IV. P. M. inquirant, procedant, & in eos
animadvertant. () Tanta erat Patrum noſtrorum cura, ne qua erroris
contagione fideles inquinarentur! Quid enim vero ſenſuros fuiſſe arbitrabimur,
ſi recentem illam pernicioſorum librorum colluviem oculis ſpectaſſent? ſi in hæc
incidiſſent tempora, ubi veri, pii, & docti plus prope temporis conſumere
debent in aliorum libris, ſive proſcribendis, fre expurgandis, quam litterario
otio fruentes impendere valeant, ut libros nec expurgandos, nec proſcriben-
dos componant; ſecus nempe atque Card. Quirinus optabat. (4) Falluntur
certe hæretici alique, qui cenſuræ uſum ab Eccleſia cupiunt eliminatum, aut
arctioribus limitibus circumſeriptum, impiam illam crepantes libertatem, quæ
ex caligine mentis non tantum errandi neceſitatem, ut ait Seneca, ſed errorum
smorem parit, (e?) quæve etiam doctos evaneſcere facit in cogitationibus ſuis,

K
(a) Sub Sbigneo Archi-Epiſcopo Pragenſi A. 1605. celebrata, (?5) Promulgata ab
Erneſto Archi - Epiſc. I. Pragenſi circa Secul. XIV. dimidium. Annum Fromul-
gationis accuratiur deßgnatum iri ſperamus ab erudita criß chronologica R. P.
Gelaſßi Dobner Schol. Piar. Viri de Bobemæ Patria hiſtoria praclare merentit.
Nam, qua ratione cum vera chronologia cobæreant anni 299. in fronte exempla-
rium nuper editorum dofgnati, me dſequi non potuiſe, ingenue fateor.
(«) Celebrata eſt hæc Snodus A. 150 1. Olomucii diebus 12. 13. 14⸗ Novembr.
in eaque S&S. Concilium Tridentinum promulgatum. (d) Decad l. Epiſft. 7. ad
Card. Nereum Corfinum. (e) L. II. de ira c. 9.

W (74) A

& quum ſollicitam fidei & ſacrorum curam ſuperſtitionis nomine perſtringit,
tollit funditus pietatem, omnemque evertit religionem, uti experientia docet,
& prudens quivis facile eſt conſequuturus. (J†) Vera ſcilicet & nunc ſunt illa
Tertulliani verba: Pacem, inquit de hæreticis, cum omnibur miſeent; nibil enim
intereſt illis, licet diverſa trastantibut, dum ad uniut veritatis expugnationem conſpi-
rent: omnes tument, omner ſcientiam pollicentur; (b) proinde & omnem fæcem
tolerandam judicant. At vero quoniam Eccleſia, in qua ſalus æterna Poſſit
obtineri, ſolum una eſt, unum ejus corpus & unus ſpiritus, ſicut unur Domi-
nus, una Pider, unum Baptiſma, unur Deus & Pater omnium: (c) non alia quoque
in eadem Eccleſia permitti Ppoſſunt monimenta, ſeripta, libri, niſi unius, ejus-
demque fidei & doctrinæ, niſi honeſta, ſancta, & Catholica. Neceſſaria er-
go eſt cenſura, ii, quorum intereſt, & de quorum jure jam tractare conſtitu-
imus, antiquæ Eccleſiæ conſuetudini inſiſtere debent, cenſoria judicia exer-
cere debent, dum perverſum aliquid docetur, aut ſcribitur. Nos diſſertati-
oni huic finem imponimus verbis S. Auguſtini: Neque in confuſione Paganorum,
neque in purgamentie hareticorum, neque in languore Schiſmaticorum, noque in cæci-
tate Judæorum quærenda eſt religio, ſed apud eos ſolor, qui Cbriſtiani Catholici vel
orthodoxi nominantur, id eſt, integritatis cuſtoder, & rebta ſocianter. Hec enim Ec-
cloſia catholica per totum orbem valide, lateque difuſa, omnibus errantibiss
utitur ad provelétur ſuos, & ad eorum correæctionem,
cum evigilare voluerint. (d)

Ca) Queritur id recte Stenirlaus Konartky S. P. in orat. de viro boneſio & bono
cive ab ineunte ætate formando. ditcta Varſaviæ 1754. (b) L. de Præſeript. c. 41.
(&) Ephes. c. 4. . 5. & 6. (4) L. de vera relig. c. 5. & 6.

dion

IV

ſi

Abitt
eace
1A
loripee⸗
tur ma
Pue t
iori
lisp
Prece
fertu
Aucto
Ie

danin
ligio

)

9 (75) o*

erike ſ WW
DISSERTATIO SECVNDA
ei. DEPsss
IVDICE CENSORIO
ir 8EV
n IVRE, ET AVCTORITATE FERENDI
H CENSVRAM.

Gle in In..
uusi I naturæ vitio comparati ſunt mortales, ut nihil om-
e nino libentius, quam judicandi, & de aliorum rebus
arbitrandi facultatem arripiant. Quod quidem Cenſuræ
cacoethes, cum in omnia aliorum facta, dictaque non
raro dominetur, & contra Satyrici monitum, non modo
loripedem redtus derideat, æthiopem albus, ſed ſolum præcedenti Pelte-
tur mantica tergo, nec quisquam in Jſe ſe deſcendere tentet: ( 2) Ppræci-
pue tamen in religionis a Deo inſtitutæ negotia, ſan-
R tiorisque fidei monimenta graſſatur. Quum enim cun-
ctis prope hominibus congenitum ſit dominationis, &
præcellentiæ deſiderium: tum eo concitatius mens noſtra
fertur, quo manifeſtius quis ſentit, aut perſuaſum habet,
auctoritatis iſtius tutelam, & amplificationem ad ſacræ
reipublicæ bonum, ad ſartam tectam conſervandam reli-
gionis integritatem pertinere, ut præclare advertit Pri-
tanius. () Nam quanto auguſtius, celebriusque eſt re-

ülgionis nomen, tanto glorioſius eile non immerito qu i-
1 K 2 vis
jnc4l. 69) Juvenal. Satyr. 2. & Perſius Satyr. 4. (b) I. L. 4. ingen. moderat. c. 13.

eN (76) Wo

vis conjicit, ſi in ejusdem religionis negotio aliqua cum

induſtria, & ſollicitudine fuerit verſatus. Utinam vero
non ſupervacanea, ne dicam nociva foret hæc multo-
rum cura, quam in cauſis adeo delicatis injuſſi, & impe-
riti ſuſcipere non verentur. Sane experientia comper-
tum eſt, inconſultum illum ardorem, ſæpe eſſe pietatem
pernicioſam, zelum non ſecundum ſcientiam, conatum
ſuperſtitioni, aliquando & calumniandi prurigini affinem.
Quoniam igitur ſumme utilem, maximeque neceſſariam
in religionis negotiis cenſuram oſtendimus: ſupereſt, ut
de iis etiam diſſeramus, quibus integra eſt judicii hujus
auctoritas. Ut vero certo ordine, veluti cancellis, tota hæc
contineatur tractatio: primum agemus de jure, regulisque
privatorum Cenſorum- deinde de Academiarum, cœtuumque litteratorum
eodem in negotio auctoritate: tandem de Epiſcoporum: po-
ſtea Romani Eontifßcis ſuprema poteſtate, qua hi in cauſis reli-
gionis pollent, breviter diſſeremus: denique de Supremis
Sacrarum Congregationum Romanarum tribunalibus ſermo ecrit;

quatenus videlicet librorum, propoſitionumque examina,

& proſcriptiones ad eadem referuntur: quibus poſtremo
nonnulla de Gwilium PFrincipum jure in librorum cenſura
addemus; ubique non tam noſtram, quam aliorum
Sapientum ſententiam explicaturi.

¾—

—

E

ctarum,

ldros
ta viden

mins ce

ument
mis (

e in

orun

ſrant

Aubus

Ula cU
n vero
Multo.
omper.
etatenmn
Mnatum
fünem.
ariamm
reſt, ut
hujus
tahee
llsgue
elforunt
M. P0⸗
s reli-
premi
erit,
mina,
tremo
rd

Wot (77) ogt
C

CAPVT: I.
DE
PRIVATORVM IN CENSVRA
FERENDAIVRE.
§ I.

Qui, & quales privatorum cenſorum nomine in religionis
negotiis intelligantur.

—

Pasrae cenſores eos intelligimus, qui neque conſuetudine,
nec Eccleſiaſticæ dignitatis privilegio, nec eorum, quibus
legitima in cauſis religionis eſt poteſtas, imperio, & fa-
cultate jus cenſuræ in rebus fidei conſecuti ſunt, ſed pro
„ Privato voluntatis ſuæ arbitrio, pro ea, quam rerum ſa-
crarum, fideique myſteriorum acquiſiverunt, aut ſe adeptos pPutant, ſcientia,
libros de ſanctioribus, divinisque rebus tractantes evolvunt, quæ illis ſuſpec-⸗
ta videntur, notant, iisdemque tandem aut heæreſis, aut alterius maligni no-
minis cenſuram inurunt, quam aliquando in vulgus ſpargunt, vel in ſuis mo-
nimentis exprimunt, aut, quod ſane laudabiliſſimum, Ram opinionem legi-

timis Cenſoribus inſinuant, ut tempori antidotum veneno paretur. Quin &
eos in numero pr vatorum cenſorum adhuc contineri nullus dubito, qui ma-
jorum quidem juſſu, & præcepto libros edendos examinant, aut editos per-
luſtrant, prava, & periculoſa excerpunt, ita tamen, ut demum ab iis ſolum,
quibus fas & jus eſt, publica cum poteſtate cenſura feratur. Licet enim ejus-
K 3 mo-⸗

(„78) W.e
modi cenſorum conſihio, judicioque ſtetur utplurimum, licet ſuprema Eceleſiæ
capita iisdem tanquam brachiis utantur: quamdiu tamen nulla præfulgent
Feccleſiæ auctoritate, nec publica vis eorundem ſententiis tributa eſt, ex ſeſe
nonniſi privati doctores, cenſoresque nominari poſſunt. Porro de utroque
hoc Cenſorum genere in præſenti diſpiciendum eſt, quæ, & quanta ſit illo-
rum auctoritas in cenſura, & quibus regulis judicium ſuum debeant moderari.
Ac ſi quidem ex Anabaptiſtarum, Quakerorum, ſimiliumque ſententia præ-
ſens eſſet definienda quæſtio, nulli non aniculæ, caloni, lixæve jus eſſet judi-
cium ferendi dogmaticum, cenſuraque quosvis Auctorum libros perſtringen-
di, perinde ac commune apud eos jus eſt, ſacras litteras interpretandi. Tum
enim vero liceret etiam de noſtro cenſuræ negotio eam inſtaurare querelam,
qua olim Sacrarum litterarum ſortem S. Hieronymus deplorabat: ſola, inqui=
ens, ſeripturarum ars eſt, quam ſibi paſim omnes vindicant -hanc garrula anus, banc
delirus ſenexs» banc ſophiſta verboſus, hanc univerſi præſumunt, lacerant, docent, an-
teqquam diſcant; (a) volente nempe, ut & Apoſtolus lamentatur, ſſz legir do-
&tores, non (5) intelligentes neque, quæ loquuntur, neque, de quibus aßzrmant.
Verum quemadmodum Eccleſia hanc Libertinorum licentiam non tolerat, nec
ſpiritus privati, quem homines phanatici jactant, deliria audienda decernit,
memor inſtitutionis divinæ, ſecundum quam quidam Apoſtoli, quidam Prophetæ,

alii Evangeliſtæ: alii Paſtores, & doctores ad confummationem Santtorum in opus mi-

niſterii, in ædificationem corporis Chriſti dati ſunt, - - =- ut jam non ſimur parvuli
Muctuanter, & circumferamur omni vento doctrinæ in nequitia hominum, in aſtutia ad
circumventionem errorir: (c) ita & facultatem cenſuram ferendi in religionis
negotiis non temere cuivis tribuendam arbitramur; ſed quoniam de fide, &
rehgione agitur, non mediocri ſaltem ſacræ ſcienti?, quam Theolo-
giam cum S. Auguſtino dicimus, (4) peritia inſtructum eſſe oportet, a quo pri-
vata etiam, & quam doctrinalem vocant, cenſura pronunciatur. Nemo quip-
pe de arte rectius cenſere poteſt, præterquam artifex, niſi quis ad Apelleam
illam crepidam, ut meliora diſcat, velit ab egari. Præclare id expreſſit S. Baſilius:
„Oportet, ſcribens, ut eadem prope ſint animi induſtria præditi, & qui alio-
crum ſcripta judicaturus eſt, & qui illa conſcripfit: aut cum de agriculturæ
.„Operibus judicare non poterit, qui non ipſe eſt agricola? & qui muſices
„ſcientiam non tenet, nec conſonantiam, nec diſſonantiam in muſicis rhyt-
«mis cognoſcat? ſermonum judex mox erit quicunque volet? Qui neque
„Præceptorem ſuum, neque tempus, in quo didicerit, aſfſignare valet, nec
«Prorſus quidquam eorum, quæ ad ſermones judicandos attinent, - - - in-
.telligit? (e) Quin & facto egregio hanc ſuam doctrinam vir Sanctus com-
probavit. Scilicet, cum Valens Imp. ſumma pompa Cæſareenſium Eccleſiam
ingreſſus eſſet, inter ceteros adſtantes erat Demoſthenes quispiam e nu-

mero dapiferorum Imperatoris. Is multa de fide diſputare, Sanctum Baſilium

re-
(⁴) Epiſt. 103. ad Paulin. c. 6. (b) I. Timoth. c. I. v. 7. (c) Epher. c. 4. v.
II. 12. 1I4. (d) L. VIII. de C. D. c. I. (e) Eyiſt. 75.

teprehen

voce Hon
ſt; Llenl
tfex Benl
em pre
congtes
examine
edein .
cale,
(Alute
,heque
mumn
aNusm
aid mn
cia, gu
falcem
jlemat
Aut. G
(ni ſibi
Vel med
ſerancda
Theobo
s, Me
Preſen-
. fuile
theol
ls ma
COII
.Biblior
tiuis
tamen
l fuih
aPutant
(deantt
Darta
(dlunn
polſin
Immun
Idti ce

)

laj,

mna Leceſe

Dræfülgent
eſt, exleſe

e uttOe

Anta ſit ilo.
t moderari,
tentiz pre-
ellet ſudi⸗
erſtringen
Uudi. Tum
querelam,
la, inui⸗
anur, Mnt
dcent, an⸗
e lgin A.
aſirmant.
olerut, nec
decernit,
Propbete,
u mi-
i, urvuli
Ainnigan
relgionis

e ſide, A

Theolo⸗
4 quopri
mo quip⸗
Apeleam
‚Balilius:
qui alio⸗
eulturæ
muſices
lcis ihyt-
ui neque
let, nee
... in.
us con-
ecleftamn
m e Nu⸗
Baüitun

1e-
1 1, 4. 7.

N (79) E

reprehendere; minas demum injicere. At Sanctiſſimus Epiſcopus conſtanti
voce hominem ita increpuit: cura, ut Imperatori ad menſam accumbenti nibil de-

I; Lheologica Theologir relinque. (a) Perſpexerat id ipſum ſapientiſſimus Pon-

tifex Benediétus XIV. hinc inter alia, quæ de Romanis cenſoribus ſtatuit, eti-

am præcipue cavendum monuit, ut ii ſolum admitterentur in Sacra Indicis

congregatione Reviſores, Conſultoresque, qui ſcientiam rerum, quas libri
examinandi continent, diuturno ſtudio acquiſitam poſſideant; quandoqui-

dem decet, ut ille cum Quintiliano loquitur, de artibus ſolos artifices judi-

Care. Nihilominus, ſi forte eveniat, ut alicui per errorem materia aliqua
. diſeutienda committatur, ab illius peculiaribus ſtudiis aliena: noverit is, ſe

neque apud Deum, neque apud homines culpa vacaturum, niſi quam pri-

« mum id Congregationi, aut Secretario aperiat, ſeque ad ferendam de hu-
cjusmodi libro cenſuram minus aptum profeſſus, alium magis idoneum ad
asid muneris ſubrogari curet. (b) Unde merito caſtiganda eſt illorum auda-
cia, qui vix tenui profanarum rerum, aut legum forenſium notitia imbuti,
falcem ſuam in religionis negotia mittunt, & nulla Sacrarum litterarum, aut
ſyſtematicæ Theologiæ ſcientia illuſtrati, de Eccleſiæ controverſiis pronunci-

ant. Quoniam vero Theologum nominavi, nolim & hic promiſcue ſingulis,

qui ſibi hoc nomen vindicant, cenſuræ auctoritatem deferre. Quisquis enim
vel mediocriter in ſcientiarum hiſtoria verſatus eſt, non poteſt ignorare mi-
ſeranda fata, quæ & ipſa ſanctior diſciplina ſubiit. Extiterunt quippe etiam
Theologi, & fortaſſis hodiedum ſunt, quales illuſtre Dominicanæ familiæ de-
cus, Melichior Canus deſcribit, cujus paulo longiorem epiriſim, quoniam &
Præſenti cauſæ accommoda, & emphatica eſt, audire lubet: Intelligo, ait,
. fuiſſe in ſchola quosdam Theologos adſeriptitios, qui univerſas quæſtiones
.: theologicas frivolis argumentis abſolverint, & vanis, invalidisque ratiuncu-
« lis magnum pondus rebus graviſſimis detrahentes ediderint in Theologiam
„Commentaria vix digna elucubratione anicularum. Et cum in his ſacrorum
. Bibliorum teſtimonia ſint rariſſima, Conciliorum mentio nulla, nihil ex an-

„tiquis Sanctis oleant, nihil, ne ex gravi Philoſophia quidem, - - - Scholaſtici

tamen, ſi Superis placet, Theologi vocantur. - -- Intelligo etiam in ſcho-
.la fuiſſe nonnullos quaſi ad diſcordiam natos, qui tum optime diſſeruiſſe ſe
„ Putant, cum contra doctores dixerint, ut non tam verum inveniſſe velle vi-
deantur, quam adverſarios convincere, concertationibusque, & rixis totas
cChartas implere. - - Et tota eorum de re theologica diſputatio partium ſtu-
„dium eſt, contentio, atque diſſidium; quos ego probare nec debeo, nec
„Poſſum. (c) Talibus enim vero, ſi cenſura committatur, quis a ſtigmate
immunis erit? Sed ſunt & alii ex eodem ordine, quos inconſultus ardor ſa-
niori cenſuræ minus idoneos efficit. Eos alter acutiſſimus, prudentifſimusque
. 10-
(a) Refert Theodoret. L. IV. H. E. c. 19. (b) In Conſtir. Sollicita. GJ. 16. Ex-
tat Tom. XIX. Bullar. n. 19. & præfixa etiam eſt Indici LL. Probibit: Hui-
dem Pontificie juſſu edito 1758. (c) L. VIII. de locie Theol. c. I.

oN& (80) *

noſtri ſeculi ingeniorum moderator Muratorius expreſſit, accurateque expo-
ſuit, quam nocivus ſit illorum zelus, „qui nullis pæne finibus eccleſiaſticam
auctoritatem contineri arbitrantur, & ubi quid in Concilis, in Romanorum
: Pontificum diplomatis, in Sanctorum Patrum libris deſcriptum compererint,
ea Omnia ceu fidei capita habenda eſſe judicant, & prope ad tyrannidem ac-
uCedentes minime credenda credi jubent, & in cenſum veritatis etiam ſabu-
.clas referre non verentur.. (4) Omnes iſti a munere cenſorio arcendi ſunt;
quandoquidem utrisque haut idonea religioſæ cenſuræ principia comperta
funt, & quantum priorum libertas, argutationes, & ſophismata Eccleſiæ, op-
timorumque auctorum monimentis nocere poſſunt: tantum poſteriorum aſ-
ſentatio, & pernicioſa pietas fidei, & Sapientum derogare valet auctoritati.
Licet vero aliquando proba ejusmodi hominum laudanda ſit voluntas: mini-
me tamen ſcientiæ prudentiæque inopia diſſimulanda. Nam, ut egregie in-
fert Pritanius: &que ex communi Catholicorum opinione peccant, & qui
xfrivolis rationibus, ſoloque Dialecticæ, & humani ratiocinii abuſu religionem
..O Peſſumdant: & qui nihil antiquius habent, quam ubique Eccleſiæ auctorita-
tem importune exaggerare, contraria ſentientibus ubique iraſci, & in cu-
Jusvis Privatæ opinionis præſidium ſacrarum litterarum, & Eccleſiæ decre-
a ta detorquere.« (*) Graves igitur, moderationis plenos, & in re theolo-
gica ſecundum meliores canones apprime verſatos oportet eſſe, quibus judi-
cium in caula religionis interponere conceditur.

§ II.
Uus privatæ cenſuræ profanis, & ſacris exemplis commendatur.

D horum autem tribunal omnino non ſine maxima utilitate libros ſeu eden-
A dos, ſeu editos, aliave hominum eftfata deferri ab omni antiquitatis me-
moria i luſtribus exemplis eſt comprobatum. Quin & in profanis rebus hæc olim

erat virorum Sapientum conſuetudo, ut partus ſuos litterarios amicis, aliis-

que eruditionis fama conſpicuis formandos, corrigendos traderent. Sane in
Romanorum ſtudiis pars erat nobiliſſima recitatio eorum, quæ conſeripſe-
gant. Quoties enim Poeta, Hiſtoricus, aut alius eruditus opus elucubralſlet,
advocabat amicos, homines intelligentes, eisque vel privatim vel publice tanta
cum cura prælegebat, ut obſervaret etiam illorum ora, & ex ſignis conare-
tur cognoſcere, placeret ne, an improbarent. Quam cenſuram ſubire non
dubitaverunt doctiſſimi viri Cicero, Plinius, ceteri; qua de re erudite diſſe-
rit Valchius. (c) Agebat autem id Tullius perfrequenter in ornatifſimis ſuis bi-
bliothecis, quarum plures omnino numeravit; præſertim vero in celeberrima
illa ſua Tuſculana, & Puteolana, ubi conſtituta fuerat ejus academia, quæve
(a) L. I. de lagen. moderat. c. 13. & iterum L. II. c. 5. & 6, (b5) e r
sllegat, (c) In hiſt. critica lingus lat, c, 3. .

ia Eo
bebetur.
lit, enl
munlclpe
ſuperhu
fui, ſaſ
1Is, il
ſohebat,
legeri,
deher don
t, 4
tra dor
bus pal
Drepan
nuoſcenti
yendl,

domnatt

iumti, h

auctore
Hyrio e
Pere
Longi
dos ſ
„& D
atuſtun
deded
barum
dire j⸗
Plaudun
Tannus

quod r

nOn Ppr.
fuit
teſt, ſan
duum
Drius

biden
)

— ——

gle erpo.

Geſiaſticam

Otnanorum

npererindtt;

midemac.

Etiamn ſabn.

Cendi funt;
connperta

1

tas: mini⸗
egregie in.
nt, & g
religionem
Ackorita-
& in cu.

iæ decre-
re theolo⸗

nihus judi.

Mutur.
leu eden-

litatis me⸗
hæc ohim
icis, alis⸗
Ene in
onſeriple⸗
ubrallet,
blee tantar
6 conare⸗
Ubire non
cite l-
iis ſus bi⸗
eberrim
, guere
ly⸗
. MX

cleſie,o)⸗
riorum al.
ZuctOritati.

De. J (81)

ipſa & operum ſuorum, & aliorum eruditorum veluti cenſorium tribunal ha-

bebatur. (a) Plinius quoque accuratos ſcriptionum ſuarum cenſores depoſce-
bat, eaque de cauſa partem orationis de laudibus ſuorum, & ſoli natalis apud
municipes habitæ corrigendam Luperco deſtinavit, rogavitque, ut reſecaret
ſuperflua. (?) Tacitus ad Plinium ſeribens huic ipſi committit cenſuram libri
fui, ſfiſtitque ſe, ut diligenter, & accurate a Plinio excutiendum. () Marti-
alis, ipſe mordax, & acutus Poeta, qui aliorum judicia minime alias vereri
ſolebat, cenſuræ tamen beneficium a Severo, & Secundo expoſeit: quod ſi
legeris, ad eundem Severum ſcribens, - - = plus multo tibi debiturus hic eſt, quam
debet domino ſuo libellun. Nam ſecurus erit, nec inquieta laſt marmora Siſphi vi-
debit, quem cenſoria cum meo Severo docti lima momorderit Secundi. (d) Quin on⸗
tra Ponticum ſuum non in ſibilo mordet, quod a librorum ſuorum cenſori-
bus palpari vellet. («) Pari modo & Auſonius lucubrationem ſuam judicio
Drepanii Pacati Proconſulis ſubjicit, atque ita canit: Inoſcenda ifibazec, an cog-
noſcenda reatis, attento, Drepani, perlege judicio. Aequanimus fiam, te judice, ſive
legenda, fe tegenda putes carmina, quæ dedimut, - - - Ert correbta magis, quam con-
demnata putabo, apponet docti, quæ mihi lima viri. Uaterea arbitrii ſubiturus pondera
tanti, optabo ut placeam, ſin minur, ut taceam. (F) Eundem cenſuræ morem apud
auctores profanos etiam luculento confirmat teſtimonio Eunapius, qui in Por-
Phyrio commemorat, ætate ſua omnibus cenſoribus præſtitiſſe Longinum ce-
leberrimum illum Alexandrinum Rhetorem: „erat, inquit, ea tempeſtate
„ Longinus ſpirans quædam bibliotheca, ac vivum muſæum, cui de veteri-
. bus judicandi poteſtas permiſſa; quo munere ante illum, ut alii non pauci, ita
„ & Dionyſius e Caria cunctis illuſtrior perfunctus fuerat. Quod ſi quis ve-
tuſtum Auctorem aliquem reprehendiſſet, non prius rata, atque firma ha-
„bebatur opinio, quam Longini illam confirmaſſet judiecium. . (g4) Quin bar-
barum ſemper, & ab omni Rumanitate alienum viſum fuit, nullius velle ſu-
bire judicium, omnem fapientum cenſuram ſubterfugere, ac invitum cujus vis
plaufum ambire. Qua de cauſa æternæ infamiæ notam ſubüt Swulus ille Ty-=
rannus Dionyſius, quod in lapicidinam conjecerit Philoxenum propterea,

quod ridiculam regis tragœdiam, quam eidem recognoſcendam tradiderat,

non probaverit, neque inepto Auctori fuerit adulatus. (9) Jam vero ſi hæc
fuit profanorum hominum de operum cenfuris Sententia: dubitari non po-
teſt, ſanctioris vitæ, veræque fidei profeſſores nihil quoque habuiſſe antiquius,
quam ut viri probi, & docti eorum monimenta diſcuterent, & examinarent,
prius quam publici juris facta omnium judicia fubirent. Atque ab Euſebio
quidem Cæſareenſi viro eruditiſſimo tres poſteriores contra Marcellum Ancy-
ra-
(a) de quibur lege Gori Symb. litterar. Volum l. pag, 183. I. E. Valchii Pro-
gramm. de antiqq. Hercul. (5) I. II. epiſt. 5. (c) liquet ex L. VIII. epiſt.
7. Plinii de hoc argumento reſponſor, (d) L. V. Epigramm. 17. (e) B. V.
Epigr. 60. (f) Ii Præfat. ad Ludum VII. Sapient. Drepanio dedicat. (g) I
Vit. Sophiſtar. (5) Vide Lucian. adverſur indoctum & c. p. m. 675.

W ( 82) Weg

ranum libros Flaccillo Epiſcopo revidendos traditos fuiſſe, ex ipſo eorundem
librorum initio colligimus. Theodorus ſcripta ſua ad S. Baſilium examinan-
da transmiſit, de quibus & vir ſanctus libere, ac ſine adulatione ſuam dixit
ſententiam: ut declaretur, inquit, quam non in adulatoris manum labores tuos miſe-
vis, ſed ſratri germaniſ’mo communicaverir. (a) Inter alios vero præcipue elucet
inſignis animi modeſtia S. Ambroſüi Latinorum Doctorum præclariſſimi, qui
& ipſe labores ſuos Sabino Laudunenſium Præſuli emendandos transmiſit.
Elegans eſt inprimis, & documentorum plena ad eundem Præſulem epiſtola,
eſtque veluti exemplar, ut recte judicat Raynaudus, ad quod liceat metiri,
& candidum pectus æqui cenſoris, & æquam ſeriptoris, de cujus bro fer-
tur cenſura, voluntatem; unde inſignis hujus epiſtolæ partem exſeribendam
duco: (?5) Remiſiſti, Seribit Sanétus Pater, mihi libellos, quos tuo judicio
a Probatiores habeo. Ideo miſi alios, non judicii favore delectatus, ſed pro-
Miſia a te, & petita a me veritate illectus. Malo enim tuo corrigatur judi-
„cio, ſi quid movet, priusquam foras prodeat, unde jam revocandi nulia fa-
Cultas ſit, quam laudari a te, quod ab aliis reprehendatur; Itaque arbitrum
te eorum, quæ poſtulas, rogavi. --- Tuum eſt liquido decernere, & ſeru-
atanter diſcutere, quæ corrigas, ne ſibi vitio vertant ea, quæ nobis potu-
„erunt obrepere. Neſeio enim, quo modo præter imprudentiæ caliginem,
quæ me circumfundit, unumquemque fallunt ſua ſeripta, & aurem præte-
«Peunt, & ut filii etiam deformes delectant, ſic etiam ſcriptorem indecores
„ſermones ſui palpant. Incautius plerumque aliquid promitur, aliquid ac-
cipitur malevolentius, aliquid erit ambiguum. --- Aſſume'igitur animo be-
nevolo aurem verſutiæ, & pertracta omnia, - -- notam appone ad verbum
„dubii ponderis, & fallacis ſtateræ, ne quid pro ſe adverſarius interpretetur.
Eandem in Africa S. Auguſtini ætate fuiſſe conſuetudinem conſtat ex Vincen-
tio Victore Rogatiſta, qui ſuos de anima libros ad arbitrium Petri Presbyteri
retulit: at ne forte, his verbie utitur Viétor, cujusquam curioſi lectoris obtu-
„tus inter illitas fibras elementorum veſtigia remanentia ſollicitent, & of-
., fendant, contextam paginæ ſeriem pollice ſevero diſcerpe, meque hujus cenſio-
„ nis experte, puni atramento, quæ indigna eloquia ſignificaverunt, ne hac oc-
cafione & tuum erga me judicium, quo mihi vehementer indulges, & meæ
„quæ latebant, ineptiæ rideantur. («) Guid autem hominis novi, & alieni
exemplum commemoro? Ipſe ille Doctorum aquila Auguſtinus jam Alipii,
aliorumve familiarium, jam Bonifacii R. P., jam Hieronymi, jam quorumvis lec-
torum judicia, correctionem efflagitavit: ſæpiſſime proteſtatus eſt, ſe nec-
dum ad perſectionem ſine ullo errore ſcribendi veniſſe, promtum ſe paratumque
oſtendit ad errores corrigendos: lubens denique æquam, & juſtam etiam
privatorum cenſuram ſubivit. Ac ad Hieronymum quidem ita ſcribit: Mem
Frater, ſcilicet Profuturus, aliqua ſeripta noſtra ſert ſecum, quibus legendis Ai di-
Snar
(a) Epiß. 16 7. (5) Epiſt. 63. apud Raynaud, Partit. WI. Erotem. d. n. 459.
(e) apud & Auguſtin. L. II. de anima c. 16.

natiote
v0 Ale
Vn
enpin .
Alis ede

nehvnenn

Perum
Hyo aut⸗
mendati
Daunan
ſium de

rationer

¹ mmcul
aisin
Dauln
19, & l
di min
proinde
ſolus,
merit
emene
(ere
08, ſe
gende
. er
Niun

ar.
(deler

illackrie
in cor⸗
demn
Cellen
Candar
Phil
(dus
144 Mer
c tumm
Pus

eorundem

eramninan.
Gam diet

r tuot niſe
Pue elucet
riſimi, qui
translniſit,
n epiſtola,
at metiri,
Pro fer.
Eribendam
no judicio
,ſed pro.
i nullufa.
arbitrum
,& lerl-
bis potu⸗
cAligmnen,

n præte.

ndecores

Niqnidae⸗ ſ

nimo de⸗
R erbum
retetul.
X Vincen-
rezhyteri
ris obtu⸗
1, o;.
5cenhio⸗
hac oe-
d mea
& Alien
1 Alipii,
nwis lec⸗
ſe nee⸗
tuie

t: En
Nrd

Sr
n 409.

9 (83)

gnationem adbibueris, etiam ſinceram, fraternamque ſeveritatem adbhibear, quæſo. - = =

Ego autem dAiſizillime bonus judex lego, quod ſeripſerim, ſed aut timidior retto, aut
cupidior. Video etiam interdum vitia mea, ſed ea malo audire a melioribur. Et in
allis ad eundem litteris non ſine energia concludit: læder, fé mihi tacuerir erro-
rem meum, quem forte inveneris in ſeriptir, vel in dictis meit. Librum autem o-
perum ſuorum ultimum, qui de dono perſeverantiæ inſcribitur, ita finit:
Ego autem cum per eor, qui meos labores legunt, non ſolam doctior, verum etiam
emendatior fio, propitium mihi Deum agnoſco: & boc per ecleſiæ Doblores maxime
expecto, i & in ipſorum manus venerit, dignanturque noſſe, quod ſeribo. (a) Veſti-
gia hæc preilerunt ſequentium ætatum Patres, & Doctores. Ita S. Petrus
Damiani cenſores operum ſuorum ſumma animi modeſtia efſflagitat Theodo-
ſium Senogallienſem, & Rodulphum Eugubinum Epiſcopos, hanc ſubjungens

rationem: quid enim mirum, ſi ego imperitus, & animalis homo dictati-

* unculis meis ſanctos viros adhibeam judices; quandoquidem Lucas, & Mar-
«Cus in Evangeliis, quæ Spiritu Sancto dictante deſcripſerant, Petrum, &
« Paulum Apoſtolos habuere cenſores? c () S. Bernardus Tractatum de gra-
tia, & libero arbitrio cenſuræ commiſit Guilielmi Abbatis veritus, ne aut gran-
dia minus digne locutus inveniretur, aut pertractata a pluribus ſuperſtue retradtaſſe;
proinde ſeribit ad eundem Guilielmum: «legite illud primus, & ſi judicatis
'ſolus, ne, ſi proferatur in medium, magis forte ſeriptoris publicetur te-
* meritas, quam lectoris ædificetur caritas. - =- Non ſit vobis pigrum, aut
"emendare per vos, aut mihi reſignare emendandum. (c) B. Aelredus
Ciſtercienſium Abbas Rievallenſis doctrina, & eloquentia clarus Sermones ſu-
os, ſeu homilias de oneribus propheticis Haiæ, Epiſcopo Lundonienſi corri-
gendas transmiſit: «ſuſpendi calamum, ſcribit ad eundem, donec de vultu tuo
eorum, quæ ſcripſi, prodierit judicium, viderintque oculi tui eorum om-
nium rationem, tuæque diſeretionis arbitrio omma, quæ ſcripta ſunt, vel
„ delerentur, vel corrigerentur, vel probarentur. c (ℳ) Non alia fuit mens
illuſtriorum virorum Joannis Sarisberienſis, & Petri Cellenſis, qui mutuam
in corrigendis ſeriptis ſuis operam frequentius poſtulabant. Et Joannes qui-
dem Carnotenſium Epiſcopus, a Patra ſua Sarisberienſis nuneupatus, Petro
Cellenſi opus ſuum de nugis curialium, & veſt giis Pailoſophorum, dijudi-
candum tradidit: edidi librum, inqienz, de curialiun nugis, & veſtigiis
. Philoſophorum, qui mihi a veſtro placebit, aut diſplicebit arbitrio: incul-
tus eſt, & ex edicto meo a vobis ainicis deſiderat emendari. - -- Precor,
ut eum incunctanter erudiatis, eumque exſpe tanti amico remittite caſtiga-
ctum. (e) Petrus autem Cellenſis cœnobii primum Abbas, deinde Epiſco-
pus quoque Carnotenſis Eidem Joanni Sarisberienſi piifſimum de Paniburs li-
J 2 brum
(a) Vide L. I. contr. 2. epiſt. Pelag. Epiſt. 86. & 93. inter Hieronym. L. de
dono perſev. c. 21. & 24. (5) L. I. eyiſt. II. (c) In Præfat ad Trakk.
Oper. volum. I. edit. nov. (4A) Extat Ibm. XXIII. Bibl. Patrum p. 4.
(e) Epiſk. 81. ad Cellent. Abbat. Tom. XXIII. Bibl. PEatrum. p. 435.

Nℳι (84) N
brum inſcripſit, ejusque cenſuram poſtulavit: „Ad te, ait, unum hoc opu-
«ſculum noſtrum mitto, ut tua licentia prout dignum fuerit, ingrediatur ad
ſecretum, & egrediatur ad publicum. Rogo, ut apponas manum appro-
. bdndo utilia, reſecando ſuperflua, ſuppiendo minus plena, illuſtrando minus pla-
.nNa, veſtiendo indecora, ſpoliando ſuperfeſſa. Teſtor Deum, te æque offenſi dlmn
«amicitiam noſtram, ſi indigna laudaveris, ac ſi digna vituperaveris; tolera-
«biliori enim patientia ſuſtinebo erroris redargutorem, quam improbum adu-
«latorem. Non itaque graveris propter eam, quæ ad invicem eſt, dilectio-
„Onem, vel partem, vel etiam totum ſermonem, ſi juſtum fuerit, delere,
„, ut aliter tractetur, remandare. (a) Idem denique & alii Auctores
/ pietate, & eruditione clariſſimi ad noſtram usque ætatem præſtiterunt. Ne-
que vero unquam vitio datum eſt viris doctis, & doctrinæ fidei non impe-
ritis, ſiquorumvis etiam auctorum monimenta accuratius diſcuterent, nævos-
que, & errata indicarent; nec quemquam, qui publico mentis ſuæ, & inge-
niüi partus exponit, id ægre ferre poſle, præclare, licet alia in caufla a Sym-
macho indicatum eſt: cum ſemel, ſeribebat ille ad Auſonium, a te carmen pro-
fectum eſt, jus omne perdidiſti. Oratio publicata, rer libera eſt. (5) Unde & Poeta,
Poſtquam deriſit ſcribendi impetiginem, ſapienter ita monuit: ſiquid tamen
olim cripſeris, in Metii deſcendat Judicir aurer, Et patrie & noſtras, nonumque
Prematur in annum. Membranis intus poßitis delere licebit, Ouod non edideris: neſcit
vox miſa reverti. (c)

De poteſtate privati cenſoris, & quid ei in religionis negotiis liceat.

Uodſi ergo, aut ſcribentis preces, aut majorum audoritas virum doctum
evigilati cujuspiam laboris cenſorem conſtituat: libere is omnino men-
tem ſuam debet exponere, &, pro jure ſibi attributo, obelis & aſteriſcis in
ſeriptoris elucubrationem ſine metu animadvertere poteſt. Quin illi, quibus
Superiorum mandatis munus propoſitiones qualifiandi, ut ajunt, librosque
examinandi commiſſum eſt, pro officii ratione accuratius ſententiarum vim
penetrare, nexum earundem diſpicere, in ſenſum, mentemque Auctoris in-
dagare, & conſectaria etiam doctrinarum, quæ ex illis ſuapte ſponte, aut ſeri-
bentis voluntate fluunt, inveſtigare, & virus occultum detegere compelluntur.
Nam, ut recte notavit Theologiæ fundamentalis auctor, cum liber ordina-
«Tio cenſori, aut Theologo alicui committitur, non eſt mera cerimonia, ſed
„ejus concreditur fidei ſecuritas orthodoxæ fidei, & bonorum puritas mo-
„rum. QGuamobrem, etſi auétor doctus ſit, debere librum legi credidero,

(“) ILid p. 745. in epiſt. ad Saricber. Allegat ſimilia etiam Raynaudus ſed nos iſta
ex Jontibut hauſimut. (b) L. I. cp. 31. apud Raynaud. & Murater. (c) De
Arte ſub. fin.

geel
les 4
primi
teretur?
Ulæſus
ſtea pr.
Drationi
Velut ob
leſie Ni
delesqu
ra, qua
doctue,
ſuelle ert
ecenſe

terant,

bona U
achreſton
tatos V
ne lelton
enim a
Wcas,
ſunt o
rum p
ficiunt
jullisn
am in
juſſas
Uſitatan
Optimo
nerabilt
dinem!
Verſeſt
TuII
etis, 4
ad, I
cinlter

()

1 hoe opu.
Fedigtur ad
um Appro.
Minus pla.
Ofenſürum
ls, tolera.
Obum adu-
, diectio.
t, delere,
Auctores
unt. Ne.
non impe.
lt, nevg⸗
e, E inge.

la Syn.

urnin rr
& Poete,
lid tamen
nmmmgue
ri: mſei

eut.

1 Gocdum

10 men-
eriſeis in
1, gnubus
brosque
um vim
Aoris in⸗
zut ſeri⸗
elluntur.
ordina-
onia, lel
itas mo-
didero,
(&
Imitu
3) De

W YÆ C 85) eSHeE

S& peccare in ſuum officium cenſorem, ſi confidens auétori, librum non le-
„geret; quoniam quandoque bonus dormitat Homerus, & aliquando cenſo-
. res afllictos vidimus, quod in ſuo munere fuerint negligentes. (a«) Et
ſane, quales turbæ, tumultusque non fuiſſent evitati, ſi celebrem Concordiam
primi illi cenſores diſpunxiſſent accuratius, priusquam luci publicæ commit-
teretur? Quid dicam de Janſeniano Auguſtino, qui & ipſe cenſorum manus
illæſus effugit, fortaſſis ideo, ut coorta vehementiori tempeſtate gravius po-
ſtea proſterneretur? GQuid de Quesnelli, Berruyerii, ſexcentisque aliis lucu-
brationibus, quas vel in ortu ſuo ſuffocare debuiſſent primi cenſores, ne, iis
velut obſtetricantibus, male formati partus in perniciem, & opprobrium ec-
cleſiæ naſcerentur, aut ſaltem ita caſtigandi fuiſſent, ne piorum animæ, fi-
delesque univerſi periclitarentur. Utinam ea fuiſſet cenſorum induſtria, & cu-
ra, qua olim excelluit M. Aurelius Caſſiodorus, vir in divinis ſeripturie valde
doctus, ut de eo ſcribit Trithemius, & in Secularibus litteris omnium ſuo tempore
facile eruditiſimur. non minus ſanctitate, quam ſcientia clariſinns. Hic quippe, cum eos
recenſeret Scriptores, qui ad intelligendas Sacras litteras multum conferre po-
terant, pluresque, in Origene præſertim, & Tychonio, errores inveniret,
bona illorum dicta græca voce chreſemon: Prava autem, & noxia, vocabulo
achreſton diligenter indicavit, atque ad idem præſtandum alios quoque exci-
tatos voluit: quod vobir, ait, ſimiliter in ſuſceptis expoßtoribus facere ſuademiut,
ne lectoris animus fortaſe turbetur, nefandi dogmatir permixtione confuſur. (5) Atf
enim amor, amicitia, clara auctoris fama, de ejus fide, & ſcientia pia cre-
dulitas, negligentia, tædium lectionis, & ſimilia ſunt, quæ uti hominibus poſ-
ſunt obrepere, eosdem excœcare: ita & in hoc negotio neceſſariam cenſo-
rum privatorum diligentiam, ſeveritatemque, aut retundunt, aut nimiam ef-
ficiunt, de quibus mox copioſius agemus. Verum, cum ita de conſtitutis,
juſſisque cenſoribus etiam privatis arguo: tum longe arctioribus cancellis ſu-
am in hac re licentiam circumſcriptam arbitretur, qui rogatus a nemine,
juſſus a nullo, pro ſola artis peritia virgulam ſtringit cenſoriam: noverit ille
uſitatam olim ingeniorum quorundam prope inſanientium libertatem ſibi jure
optimo decretis Pontificiis ademtam eſie. Graviter quippe, ac ſapienter Ve-
nerabilis Dei ſervus Innocentius XI. R. P. hanc intemperantem cenſuræ libi-
dinem reſtrinxit, prohibuitque, ne propoſitiones inter Catholicos adhuc contro-
verſ ſiniſtra aliqua nota a privatis afficerentur. Tandem, ſunt verba decreti, ut ab
injurioſis gontentionibus doctores, ſeu Scholaſtici, aut ali quicunque impoſte-
.rum abſtineant, ut paci, & caritati conſulatur, idem Sanctiſſimus in virtute ſan-
ctæ obedientiæ eis præcepit, ut tam in libris imprimendis, ac manuſcrip-
. tis, quam in theſibus, ac prædicationibus caveant ab omni cenſura, & no-
ta, nec non quibuscunque conviciis contra eas propolitiones, quæ adhuc

inter Catholicos controvertuntur, donec a Sancta Sede recognitæ ſint, &
. 1. 3 . lu-
(a) Caramuel Tom. IV. Theol. Fund. Syntagm. de arte Vypogr. art. 15. ( 5) De
inſtit. divin. c. I. & 0.

NN (86) Wo&

„fſuper iis judicium feratur. (4) Ne qua vero fortaſſis ſapientiſſimi hujus
decreti obtendatur oblivio, aut, ut liberioribus ingeniis mos eſſe iſolet, con-
ſuetudine eidem derogatum, aut illud nunquam receptum fuiſſe quisquam
aſſerere poſſit: ſua rurſum auctoritate illud probavit, innovavitque Sapien-
tiſſimus Pontifex Benedicus XIV. in conſtitutione incipiente: Sollicita, atque
ita præcepit: «cohibeatur ea ſeriptorum licentia, ---non feratur omnino priva-
tas ſententias, veluti certa, ac definita Eccleſiæ dogmata, a quopiam in li-
„bris obtrudi, oppoſitas vero erroris inſimulari; quo turbæ in Eccleſia ex-
.. Citantur, diſſidia inter doctores, aut ſeruntur, aut foventur, & Chriſtianæ
„Caritatis vincula perſæpe abrumpuntur. (b) Atque ut non ſolum verbis
moveret, ſed & exemplis animos in obſequium traheret, imitandum propo-
nit S. Thomam Aquinatem: Angelicus, inquiens, Scholarum Princeps, Ec-
cleſiæque Doctor S. Thomas Aquinas, dum tot conſeripſit nunquam ſatis
«laudata volumina, varias neceſſario offendit Philoſophorum, Theologorum-
que Opiniones, quas veritate impellente refellere debuit. Ceteras vero tanti
.Doctoris laudes id mirabiliter cumulat, quod adverſariorum neminem parvi
Pen lere, vellicare, aut traducere viſus ſit, ſed omnes officioſe, ac perhu-
„maniter demereri. Nam ſi quid durius, ambiguum, obſcurumve eorum
.dictis ſubeſſet, id leniter, benigneque interpretando emolliebat, atque explicabat.
„Si autem religionis, aut fidei cauſa poſtulabat, ut eorum ſententiam explo-

„deret, ac refutaret, tanta id præſtabat modeſtia, ut non minorem ab iis

diſfentiendo, quam catholicam veritatem aſſerendo, laudem mereretut.
Hortatur deinde, ut omnes, ſeu diſcipuli, ſeu extranei, ſibi æmulandum pro-
Ponant tanti Doctoris in ſcribendo moderationem, honeſtiſſimamque cum ad-
verſariis agendi, diſputandique rationem. Denique concludit: intereſt pu-
„bl'cæ tranquillitatis, proximorum ædiſicationis, & caritatis, ut e Catholi-
„Corum ſceriptis abſit livor, acerbitas, atque ſcurrilitas, a Chriſtiana inſti-
tutione, ac diſciplina, & ab omni honeſtate prorſus aliena. Quam obrem
in hujusmodi ſeriptorum licentiam graviter promunere ſuo cenſuram inten-
.s dant reviſores librorum, eamque Congregationis Cardinalibus cognoſcen-
„dam ſubji iant, ut eam pro zelo ſuo, & poteſtate coerceant. () Quis
enim vero magni hujus Pontificis, non dicam juſſis, & decretis repugnare,
ſed evidentibus adeo rationibus obluctari audeat?

§ IV.
Quæ cenſuræ privatis a Sede Apoſtolica ſint vetitæ?!

Qaniam vero fieri non poteſt, ut diſputationes omnes e mundo tollan-
tur, quod & idem Pontifex fatetur; quin magna ex iis etiam aliquando
uti-
(a) Ii decreto edito 1679. Extat Tom XI. Bullar. Conſtit. 51. () F. 23.
(c) F. 24. cit. Conſtit.

Utülttas e
ſententiis
let elimin
mum ce

explieatt

gemus.
ſententia
Pibens,
Seholatti
tores e

. goidudc̃

nitre
moruNR
Neque
bera ſit
ſeckator,

benas

torta er
Vis conl

venerabi

Probabil
N NNN
Hurtad
Aliquan
ſi appe
opinlon
rupeſti
liclatur,
ſentent!
guanc
tiones
Theol
Vertun
. notwin
(4) H

dicere

ldeſi

lolet, cOn-.
quisquamm
dne Sapien.

ti 5 Atque

ninopriye.
ppiam in l
Lecleſia ex.
Chriſtane
um verbis
lum prop..
lnceps, Ee⸗
quam ſatis
logorum.
8 verotanti
inem parai
4c perhu-
we eorun
epliezbat.
jatn explo.
Nrem 40 iis
ertett.
ndumpro⸗
e cum ad-
htereſt pl.
e Catholi-
Huna inſti-

im obrem
iiciatur, idem La Croix contendit. (c) Guæ ipfſa etiam eſt Dominici Viva

ram inten⸗

onoſcen-

) Quis
epugnare,

o tollnmn⸗ R
Alquundh⸗
It-

91%

N 9α (87)

utilitas capitur, modo & adbibeatur diſceptatio moderata, ut inquit Auguſtinus,
& abſit errer opinantium, ſe dege⸗ uod neſciunt: (a) neque omnis de aliorum
ſententiis a privatis etiam doctoribus judicium ferendi conſuetudo penitus va-
let eliminari. Unde tandem celebris ea enata eſt controverſia, quodnam in-
fimum cenſuræ genus debeat apellari. Indicem cenſurarum, quam erudita

explicatione texuit vir doctiſſimus Antonius de Panormo, & nos alibi attin-

gemus. Interea monuiſſe ſatis ſit, eam eſſe non ignobilium Theologorum
ſententiam, qua decretum Innocentii XI. cenſuras, notasque privatorum pro-
hibens, ad eas ſolum propoſitiones reſtringitur, quæ, ſeu principes inter
Scholaſticorum ſectas, ſeu complures alios famæ nobilioris, ac eruditionis Do-
Gores controverſæ ſunt: minime vero ſtatuitur intelligendum de ſingularibus
quibusdam, ſuſpectisque opinionibus, quas unus, alterve auctor ſeu aliunde
ſiniſtre deductas, ſeu proprio cerebro effictas tuetur; quodque præcipue in
morum materia, caſuumque, ut vocant, reſolutionibus locum habere potelſt.
Neque enim propoſitio cenſeri debet, de qua inter Catholicos agitata, & li-
bera ſit controverſia, dum quispiam Theologiæ accommodatitiæ Patronus, &
ſectator, aut libertati humanæ alioqui ad omnem morum corruptelam pronæ
habenas laxat, aut Pontificiis decretis ſinceram damnationis vim, male con-
torta expolitione, adimit, aut ex principiis invita pPietate poſitis abſurda quæ-
vis conſectaria deducit. Unde hoc ipſo argumento non male ſe tuitus eſt vir
venerabilis P. Concina, dum ob diverſas auctorum ſententias, quas laxas, im-
Probabiles, aut in propoſitionibus damnatis contentas appellaverat, aſperiore,
& velut Archilochica querela accuſaretur. (?) Quanquam & P. La Croix cum
Hurtado, & aliis judicet, cenſuram Theologicam non eſſe, ſi quis ſententiam
aliquam appellet improbabilem, vel levem, ſaltem in communiore ſenſu: neque,
ſi appellet laxam in communiore ſenſu: neque demum, ſi dicatur aliquid de
opinione, ex quo inferri poſſit cenſura; quin & arrogantit, vanæ, Nultæ, inſanæ
propoſitionis nomine, cenſuram non ferri, niſi aliquid magis in Particulari ad-

ſententia, quam his verbis expreſſit: ut ſuus veritati detur locus, cogor ali-
quando alſerere, & oſtendere e probabfitatis albo eradendas eſſe Propoſi-
tiones; id autem præcepto Pontificis non refragari in comperto eſt apud
„Theologos. --— Siquidem, ut diſerte Hurtadus, Lugo, aliique paſlimn ad-
„vertunt, improbabilitatis, aut falſitatis nota ſub Theologicarum cenſurarum
„nomine non comprehenditur, nec ullum cum illis habet contubernium.
(d) Hinc & Cardenas (e) docet, leviſſimum cenſuræ Theologicæ genus eſſe,
dicere temerariam- & Grebnerus (†) falſe cenſuram appellat mitifflimam: &

Valdeſius a nullo Theologorum vitio verti affirmat, ſi ſententia parum proba-
bi-

(a) Enchirid. c. 59. (5) Ii Præſat. ad Theol. Cbriſt. c. 9. (c) L. I. n. 199.
& n. 200. & in Bibliotbh. Erron. n. IJ. (d) li Praæfat. Thet. dammat.
(e) li I. C ir. D. 9. n. 297. (f) Pye. Gen. Tr. II. P L. diſ. I. Seét. 2.

e (88) WN

bilis dicatur: (a) & Camargo pluribus contendit Pontificium præceptum
non adeo ſevere, ac rigide intelligendum eſſe, dum adverſus Probabiliſtarum
opiniones, legem Dei laxantes, diſputandum eſt: (?) & laudatus Concina
concludit, nullo modo vetari has cenſuras: improbabilis, falſa, relaxata, mo-
rum integritati pernicioſa, multarum corruptelarum caput. (c) Duplex item, ut
clarior habeatur Pontificii decreti ſenſus, diſtinguenda cenſura: ſormalis altera,
quæ privato Doctori cuilibet eſt vetita, & altera, quæ vi Juſti ratiocinii infertur.
quod præcipue in illa, quæ ab abſurdo fit, argumentatione evenit; atque hanc
nullo modo eſſe vetitam, niſi quis & argumentationem ab abſurdo interdic-
tam fateri velit, communis eſt eruditorum opinio, graviſſimique Scriptores
ſemper arbitrati ſunt ſibi licere, propoſitiones a ſuo ſenſu, ſententiaque alie-
nas ex vi, ut ajunt, adducti ratiocini, hærefi, aut errori affines oſtendere,
etſi ab omni abſoluta cenſuræ cujuspiam nota easdem immunes eſſe, & libe-
re doceri poſſe nunquam fuerint inficiati; quandoquidem alias nemo auderet
dicere, ſuam ſententiam teneri a Scriptura, vel Tridentino; nam ſi hoc eſt
verum, ut benigni Theologi argumento utar, oppoſita eſt hæretica; quod
tamen quia ipſe non dicit, nec adverſarli concedunt, ipſe etiam non cenſu-
rat, ait La Croix. (4) Ita nemo adeo in re Theologica hoſpes eſt, & pere-
grinus, ut neſciat, quam iisdem prorſus argumentis notiſſima illa in divinis
formalis, ut ajunt, a parte rei diſtinctio, impugnari ſoleat, quibus damnata
Gilberti Porretani ſententia proſtrata fuit: nec proinde mirum, ſi & opinio-
nem Scotiſticam affinem eſſe errori Porretanico, ſi vim argumentandi ſpec-
tes, multi affirmaverint. Ita celebrem de gratia Dei ſe ipiſa, & ab intrin-
ſeco, ex voluntate Dei præmovente, efficaci ſententiam ab errore, ſeu Calvini,
ſeu poſtea Janſenii non differre, arguitive, ut ajunt, & ſebolaſtice ſe demon-
ſtraſſe multi putarunt: quemadmodum contra ferventiores quique e Schola
ſive Thomæa, ſive Auguſtiniana verſatilem illam, aut congruam Molinæ, &
Suarezii gratiam ad Syſtema Pelagii, & Maſſilienſium ſpectare luculentis oſten-
dere argumentis conati ſunt. Ita demum multum agitatæ quæſtiones, de
Chriſti ſanguine pro omnibus effuſo, de noſtra ad gloriam gratuita præde-
ſtinatione, de irreformabili RR. PP. judicio, alieque quam plurimæ ita a
multis definiri ſolent, ac dirimi, ut oppoſitas opiniones negantes ex vi argu-
mentorum, dialecticæque conſecutionis hæreſim, ac errorem ſapere conten-
dant. Poterit nempe hac ratione, ut ſeribit Tournelius, («) Theologus
eam, quæ ſibi probabilior videtur, opinionem deligere, atque ita oppoſitam
de hæreſi, errore, ſimilique nota probabiliter arguere: ita tamen, ut ex hu-
jusmodi probabili affertione, cenſura eadem nullo pacto extendatur ad op'-
nionem ipſam, quæ probabiliter ſuſtinet prædictam propoſitionem non eſſe
hæreticam; Quod conceptis verbis monet Auctor ſcrutinii doctrinarum.
AcC
(a) Epiſt. IX. Li Append. ad Librum Lampridii de Superſtit. vitanda. () Ia
Præfat. J. II. (c) I= Præfat. c. 9. n. 0. (d) L. L. n. 200. (e) Tract.
de EPL. LTL. extat Tom. II. Præl. Theol. edit Venet, in 4.

Ac ut
Vir i
ſentenn
non d
Ateriu
Aisq
illam
Prop-
ſiden
er 6
telt,
uV
uli
malti
Vnuve
Mn
læcn
ſec ſo
is
uo
dum
lieano
Prode
in h
lec
fum
impe
tlarun
Tu
comn
geniie
Perie
queis
damn
Dr:
Ut ſi
gitun
Diq
guin
deine
mel

eptum
flarum
oncina
4, mo.
, ut
alter,
nertur.
le hane
terdic⸗
iptores
ge Aie.
ndere,
E libe⸗
deret
hoe eſt
quod
cenſü⸗
Cpere-
Glyinis
Amnata
opinio⸗
i ſpec-
ntrin⸗
Calvini,
Hemon⸗
Schola
line, &
0ſten⸗
ges, e
prede
Ee Ita 4
1 agu⸗
onten⸗
logis
volltam
er hu-
40 0-
lon elle
narum.
Ac
h

Trad⸗

(89) W.

Ac ut res obvio illuſtretur exemplo: quærunt Theologi, an de fle ir, quem-
vir legitime eleltum Romanum Pontificem, talem omnino eſe? Jam qui affirmantem

ſententiam propugnant, non poſſunt, quin tanquam probabiliter hæreticam

non damnent propoſitionem oppoſitam; attamen non poſſunt hæreſis, aut
alterius cenſuræ nota configere opinionem, quæ a Cajetano, Muratorio,
aliisque eruditis Theologis innoxie defenditur, quæve aſlerit propoſitionem
illam minime ad fidem pertinere. Aliud quippe eſt, ut docent Dialectici,
Propoſitio abſoluta, aliud' modalie; illa objectum, de quo agimus, in ſe con-
ſideratum ſpectat, verumne ſit illud, an falſum, certum, an incertum: iſta
vero certitudinis hujus gradum expendit, qui gradus ſub opinionibus eſſe po-
teſt, ut advertit Lugo, licet objectum ipſum directum non poſſit in dubi-
um vocari. Sic juxta eundem perdoctum Cardinalem propoſitio hæc: par-
vuli non: habent juſtitiam inhærentem', eſt hæreſi proxima; quoniam, ut ait ille,
multi communiter dicunt, in Concilio definitam eſſe juſtitiam inhærentem
univerſaliter de omnibus: non tamen erit proximn hæreſi propoſitio modalis:
Non eſt de fide, nec definitum, quod parvuli habeant juſtitiam inherentem; quia nempe
hæc non negat objegtum fidei proximum, juſtitiam parvulorum inhiærentem,
ſed ſolum gradunt certitudinis illius veritatis. (a) Pluribus hoc illuſtratum eſt
ab ilis, qui, theologica criſi quintam Janſenii propoſitionem expenderunt;
quod & prius accurate Præſtiterat vir doctrina, & pietate celebris Hallerius,
dum ad urgendam Janſenianarum propoſitionum damnationem a Clero Gal-
licano ablegatus Romæ moraretur, & acute ea omnia, quæ in dicta modali
Propoſicione damnanda, quæve intacta eſſent relinquenda, expoſuit. Scilicet
in his omnibus nullam ferri cenſuüram ajunt, nullam injurioſam notam inuri,
ſed' quod ſuapte natura, ex acervata argumentationum ſerie conſequi neceſ-
ſum ſit, ſolum oſtendi. Hoc autem ratiocinationis genus in his cauſis velle
impedire, eſt tollere omnem diſputationem, omne examen, omnem ſenten-
tiarum diſcuſſionemr, inquit Leſſius. Nolim ergo communi huic Theologo-
rum ſententiæ refragari: privato tamen cenſori cogitandum eſſe puto, etiam
communem iſtam agendi, ſeribendive rationem nonnullis moderatioribus in-
geniis non ſine cauſa diſplicere. Præterquam enim, quod res invidiæ, &
Periculi plena, & a cautiore humanitate aliena ſit, integras npiers Paginas,
queis ſententiæ cujuspiam, circa quam ſedes Apoſtolica nihil definivit, cum
damnatis erroribus concordia, arguitive, ut ajunt, & ſcholaſtice demonſtre-
tur: etiam in hac cauſa facile, ſeu nimio proprii ſenſus amore, ſeu Primis,
ut fieri ſolet, inf antiæ eruditæ Ppræjudiciis, mens humana in transverſum a-
gitur, ſuisque præpedita affectibus evidenter id ſe demonſtraſſe putat, quod
aliquando etiam inter anguſtos tenuis adhuc opinionis limites eſt conſtitutum;
quin cenſura, quæ vi argumentationis ſolum aliquando ſequi aſſeritur, facile
deinde abſolute in ipſam etiam propoſitionem detorquetur.. Unde non ſe-
mel neceſſum fuit, licentiam iſtam Pontificiis etiam decretis cohiberi, ſilen-

M ti⸗
(a) Diß. L. de Eide. Sect. 13.

Eimmque linguis intemperantibus imponi, quod eruditi ex Apoſtolicis Dauli
WV. Innocentii XI. & XII. Clementis XI. Benedicti XIII. & Clementis XII.
decretis compertum habent. (a) Licet proinde, & Scripturæ, & Traditionis
teſtimonia, ad ſententiam probabiliter adſtruendam, oppoſitamque rejicien-
dam accumulentur: non tamen facile exprimendas arbitror invidioſas illas con-
ſecutiones, quibus maligna nota opinioni vere adhuc controverſæ inuratur,
niſi forte explicite quæſtio inſtituta ſit, ſit ne hæc, vel illa propoſitio hære-
tica, aut alio erroris nomine inſignienda? Hinc plauſu ſemper, meritisque
laudibus excepta fuit eorum modeſtia, qui & in hac re immoderatum zelum
reſtringere, & aſperas loquendi formulas temperare noverunt. Sic, ut pau-
ca ex fuperioribus retexam, moderati Theologi fatentur, diſtinctionem Sco-
tiſticam nihil habere cum erroribus damnatis commune: Thomiſticum, &

Auguſtinianum ſyſtema gratiæ, quam longiſſime eſſe remotum ab omni Cal-

viniana, aut Janſeniana pernicie, neque hæreticis principiis inniti: Scientice
mediæ, & gratiæ congruæx doctrinam in ſemipelagiana hærefſi non involvi.
(⁵) Cautus, igitur ſit privatus cenſor in conſectariis deducendis, & non tam
feſtinet ad udicii acerbitatem, quam ad vim ratiocini expendendam, ne in
eum merito illud jactari poflit, quod S. Auguſtinus de Juliano affirmabat:
inaniter omzino laboraſti, ut ad iſtam concluſionem falſam, & ridiculam, longis, tor-
tuoſir fallgcibur, & fugacibus anfractibus pervenirer. (c)

§ V.

Privato cenſori pravi affetus exuendi, & præjudicia
removenda ſunt.

Srd Pplura etiam ſunt cenſori privato induſtrie obſervanda, ſolliciteque ca-
₰ venda, quæ pluribus quidem legibus aceuratiores Logico-Critici perie-
quuntur, eruditeque explicata ſunt a Cano, Raynaudo, Honorato, allisque
optimis ſcriptoribus, qui ea de re pertrafctarunt, e quibus nonnulla adhuc
dehbaſſe, tironibus non inutile: lectori non injucundum fuerit. Itaque ante
omnia alienarum lucubrationum cenſores pravis affelctibur, vanisque Præjudieiis liberos
ſſe oportet. Expreſſit id ipſum Benedictus XIV. tertia Conſtitucionis ſuæ re-
gula: de variis, inquiens, opinionibus, atque ſententiis, in unoquoque libro
„Contentis, animo a præjudicis omnibus vacuo, judicandum ſibi eſfe ſciant.
c Itaque nationis, familiæ, Scholæ, inſtituti affestum excutiant, ſtudia parti-
um ſeponant, Eccleſiæ Sanctæ dogmata, & comunem Catholicorum doctrinam,
„quæ Conciliorum generalium decretis, Romanorum Pontificum conſtituti-
„Onibus, & Orthodoxorum Patrum, atque Doctorum conſenſu continetur,
„unice præ oculis habeant; hoc de cetero cogitantes, non paucas eſſe opi-
c UI-
(a) Lege Em. Ricardi in Laqueo contrito c. r. (b) Vide P. Scbmalfuſ. Ir. de
gratia diſ. III. J. 145. (c) L. IWV. Oper. imperſ. c. 1I19.

ot
4. .
VIiS
4 I 1
ſu frel
inhet
noh, . 49
Gein
Aud
onern
me 0
etiatn
Ne ſi
in
Fiſin
ltter
Humnn
jelen
1od
ſtuole
tracte
Alio
()
emum
re
conyt
(ben
oriſt
20 d
Ade
doc
aEa
Ch
ajur
lor
ame
1
aliſl

⸗

Denli
5 XII.
tionis
ſcien.

48 0C0.

katur,
here-
tisgue
Zelum
t Pau-
n Seo⸗
W, &
1 CA.
entier
mvolri.
n tam
e in
nabat:
1, tw.

aldhuc
e Ante
lleros
le⸗
e lbro

ſciant.

Parti⸗
Mai;
ſtituti⸗
netul,

oi.

Ni⸗
Ir&

Wext (91) Ws

niones; quæ uni Scholæ, inſtituto, aut nationi certo certiores videantur,
„ S& nihilominus ſine ullo fidei, aut religionis detrimento, ab aliis Cathohicis
„ viris rejiciuntur, atque impugnantur, oppoſitæque defenduntur, ſciente,
ac Permittente Apoſtolica Sede, quæ unamquamque opinionem hujusmodi
.in ſuO probabilitatis gradu relinquit. Valet nempe & hic Poetæ monitum:
ne frœna animo permitte calentida ſpatium, tenuemque moram, mala cuncta miniſtrat
impetus. Et quod ille de iniquis morum judicibus recte cecinit: at nor, in-
quiens, virtutes ipſas invertimus, atque ſinterum cupimus vas ineruſtare: Probus quis
nobiſeum vivit, multum demiſur homo: illi tardo cognomen pingui damus Oc. (a)
idem de librorum cenſoribus neceſlario aſſerendum, qui animo adverſus
Auctorem concitato, odio, ac invidia pleno, ad illius monimentorum lecti-
onem prorumpunt. Excoœcati quippe ejus ſenſa nec intelligent, aut ſe mini-
me doctos, eruditosque judicabunt, niſi auſu quodam Ariſtarchico, magna
etiam nomina laceraverint; urit enim, ut ejusdem Poetæ Phrafi utar, fulgo-
re ſuo, qui prægravat artes infra ſepoſitas, excellentior alterius doctrina, in-
vidumque animum facit tabeſcere. Conqueſtus eſt ea de re inter ceteros gra-
viſſime, ac frequenter S. Hieronymus, & inter alias cauſas, quibus a labore
litterario ſe revocari, Domnioni ſeribebat, invidorum cenſorum ponit ca-
lumnias: accedunt, inquit, ad boc invidorum ſtudia, gui omne, quod ſceribimur, re-
Prehendendum putant, & interdum contra ſe conſcientia repugnante, puhblice lacerant,

quod occulte legunt. (b) Et rurſus alibi vehemente ironia cenſoris ejusmodi fa-

ſtuoſos auſus perſtringit: tibi ſoli, inquiens, Iicet de cunctis Græcis, & Latinis
tractatoribur ferre ſententiam, & quæſi cenſoria virgula alios ejicere de bibliothecis,
alios recipere, & cum tibi placuerit, me Catholicum, vel Hæreticum pronunciare.
() Facillimum foret, & recentioribus exemplis rem eandem ſtabilire. Quid
enim illuſtri Muratorio nomen heeretici, miniſtri diaboli, inimici B. Virginis ex
ore Pepiano affinxit? Quid viri doctiſſimi laudatoribus liberorum murariorum

convicium a Sycophantis exprefſit? Quid Noriſium, Bellelllum, Bertium

(hem quanti viri!) inter Janſenianos retulit? Quid venerabilem Concinam ri-
goriſtir, calummiatoribus accenſuit? Quid Corſino, Dobnero, ---ſed quoniam
ad domeſtica exempla ventum eſt, juſto etiam dolori ſilentium indicendum.
Adeo videlicet nemo tutus eſt, ſi ad librum hoſtis lector accedat, ait per-
doctus Jeſuita Michael Elizalde; & præmittit: (4) ſolent opus minutiſſimo
AExamine perſcrutari, ſi quo modo in re, aut in ſermone capiant. - - — Si quid
.. Chriſtiana ſinceritate, Sanctorum more dicitur, liberius dictum eſte, & in-
cJurioſum criminantur. « Recte igitur concludit Concina: „quicunque cen-
„ſoriam trutinam alicujus libri ſuſcipit, præmittere ſeverum animi fui exa-
amen debet, ultimosque ſubire receflus, penitusque luſtrare occultiffimas a-

inoris, Odii, invidentiæ inclinationes, affectus - - = ſpei, aut timoris, Vali-
s diſſimos veritatis hoſtes; ab hoc quippe animi Cenſoris examine magnope-
„

(a) L. I. Satyr. 3. a. v. 55. (b) Epiſt. 109. ſeu Præſat. in Eſdram. (c) Epif.
75. ad Vigilantium. (d) E. VIII. q. I. J. 7.

4gete pendet judicium in librum ferendum. (a) Præterquam autem, quod
à turbidis ejusmodi affectionibus liberum eſſe oportet cenſorem, non minori
cura & ſollicitudine quævis etiam præjudicia evellenda, & anticipatæ opinio-
nes ſeponendæ ſunt, illæ Præſertim, quas ſtudia partium, Scholæ, ac fami-
liæ, propria a teneris inſtitutio, & pertinacior de ſententiæ ſemel imbibitæ
veritate perſuaſio, maximo eruditorum, & rehgionis incommodo pepererunt.
Sunt nempe quædam adeo anguſta pectora, jejunæque mentes, ut omne illud
condemnandum putent, quidquid extra ſententias, quibus ſe addixerint, eos
audire contigerit: „& plerique, verba ſunt Alphonſi de Caſtro, ſie afficiuntur
aliquorum hominum ſeriptir, ut ſi forte quempiam viderint, qui vel digito rransverſo
ab eorum ſententia diſcedat, - - - hbaærefm inclament; «(b) quod ſubinde non ſi-
ne juſta indignatione vir doctus proſequitur, & exemplis etiam ceu teſtis o-
culatus confirmat. Hinc & Melchior Canus, cum de ſcholaſticorum Docto-
rum auctoritate, certis finibus circumſeripta, eidem ſermo eſſet, ante om-
nia eos arguendos cenſuit, qui ex opinionum, quas in ſchola acceperunt,
Præjudiciis viros alias Catholicos notis gravioribus inurunt, idque tanta fa-
cilitate, ut merito rideantur. () Eſt ſeilicet, & alius ſimulacrorum cultus, ex
ſententia Beati Auguſtini, quo phantarmata Iſua homines colunt, & quidquid animo
errante cum ſuperbia, vel tumore cogitando imaginati fuerint, religionie nomine obſer-
vant. (d) QGuales etiam Hormisdas Papa in Scythia Monachos deſcripfit, &
ſevere reprehendit: («) eo usque, ait, tumorir elati ſunt, ut ad arbitrium ſuum
utriurtque orbit Putent inclinandum eſſe judicium; nec in numero fidelium deputantes
equaces raditionir paternæ, ſi ſuæ viderint cedere nolle ſententie. Excelliore Pro-
inde ſit animo cenſor privatus, cohibeat imprudentem ſtabiliendæ ſententiæ
ſuæ zelum, memineritque, ſe quidem id, quodeunque maxime probabile oc-
currit, jure poſſe defendere, ſed, ut monet idem Canus, non licere eos,
qui adverſi ſuünt, temere, ac leviter condemnare: non unius ſolum auctoris
firmare diſcat ſententiam, ſed & probabilia aliorum argumenta accurate di-
ſpiciat, priusquam de puncto controverſo judicium ferat, nec omnia ex ſuo,
vel ſuorum ſenſu metiatur; quoniam probabile aliquid reipfa eſſe Ppoteſt,
quamvis juxta noſtra principia falſum videatur. Nam tironibus fortaſſis utile,
atque ſatis eſt, in unius jurare verba magiſtri, ejusdemque placitis Pythago-
reo more ita acquieſcere, ut de quam plurimis adverſantium argumentis mi-
nus ſint ſolliciti, modo quavis demum ratione eadem ſolvere, atque tela hæc,
clypeo objecto, ſaltem repellere valeant. Atenim, qui cenſoris auctoritatem
affiumit, eum iſtos infantiæ terminos excedere oportet, & non ſolum quid
ſibi, ſed & quid aliis probabile videri poſſit, mente pacata, & trutina exac-
tiore expendere. Ita nempe, juſtum gemina ſciet ſuſpendere lance ancipitis libræ,
— = = pvotitque srit & nigrum errori præſigere tbeta, uti de vitiorum cenſore Ca-
nit Perſius. ( § VI.
(a) Ii; Præſat. c. 9. n. II. (b) L. L. contra Heærer. c. J. (c) L. VIII. de
locie TI. c. 4. (24) L. de vera Relig. c. 398. (e) Inter decreta Hormitdæ
P. num. II. Extant Tom. II. Concil. pag. 1039. (f) Satyr. 4. 4 v. 10.

A
Innvit
tores
.hi
Eti
kucdt
ra
cilof

alneri

Prori
Ciun,
Goiris
gue,:
fonte
Gerit.
1n g
Preſel
de
verlo
ll
cellarl
ducitu
uriunt
tentian
Podar ,

cellſor

leri, 4
§. Bal
ſintell
de
Gatur
cleſci⸗
Pole
herunt
dol⸗ 41

6

Qod
Iminort
pinio.
Nlami.
nbibitee
rerunt.
de ilud
Ut, e0s
leiuntur
nuſderſ⸗
non fi-
eſtis o⸗
Dodo-
te Om.
erunt,
Anta ka⸗
, EX
anim
olſer.
it,
ſum
tante
ERo⸗
kentlce
ile oe-
te eos,
Uctoris
te di⸗
X ſuo,
votelt,
8utile,
thago⸗
tis mi⸗
1 hee,
itatem
n quid
bre,
Nre (⸗
V.
M A.
,mirde
.

Wo (93) Neos
zSVINN..
In cenſura ferenda lente feſtinandum eſt.

Ade hæc ut omnia fiant, ſane ſponte ſua conſequitur, in cenfura lente
eſſe feſtinandum, & juvenilem judicii præcipitationem quam maxime ſſe fugiendam.
Innuit & hoc Benedictus XIV. in prima conſtitutionis ſuæ regula, qua rela-
tores conſultoresque ſacræ Indicis Congregationis meminiſſe jubet, Anon id
„ſibi muneris, onerisque impoſitum eſſe, ut libri ad examinandum ſibi tra-
diti proſcriptionem modis omnibus curent, atque urgeant, ſed ut diligenti
. ſtudio, ac ſedato animo ipſum expendentes, fideles obſervationes ſuas, ve-
Krasque rationes Congregationi ſuppeditent, ex quibus rectum judicium de
illo ferre, ejusque proſeriptionem, emendationem, aut dimiſſionem pro
« merito decernere valeat. Non ignoravit quippe ſapientiſſimus Pontifex,
Pruriginem iſtam ſubito libros configendi, præcipitatumque hac in re judi-
cium, ſeminarium malorum plurimorum eſſe fœcundifſimum. Facile autem
quivis libidinem iſtam, & impetum mea quidem ſententia refrœnabit, lente-
que, ac prope invitus ad ferendam cenſuram accedet, ſi mala illa, quæ ex
fonte adeo virulento emanant, ſecundum Chriſtianæ caritatis regulas expen-

derit. Quodſi enim injuſte opus præclari auctoris damnari contigerit: pri-

ino quidem auctoris famæ, quæ ex monimentorum elucubratione ſingularis
præſertim, ac perpetua eſſe ſolet, graviſſimum infertur nocumentum: dein-
de litterariæ eruditionis, ſcribendique ſtudium reſtinguitur: hinc orbi uni-
verſo utiliſſimi elegantiorum ingeniorum partus eripiuntur: hæreticis ſcanda-
loſa de odis, & contentionibus noſtris triumphandi occaſio præbetur: ne-
ceſſaria demum, quæ in Eccleſia eſt, cenſuræ auctoritas in contemtum ad-
ducitur; ut proinde recte Sarisberienſis ſcripſerit: judicia ſeſtinata pœnitentiam
pariunt; & quod idem de Græcis commemorat, eos, cum urgentur ad ſen-
tentiam, antequam de cauſa liqueat, reſpondere: Patrer ſuos ſolem apud anti-
podas non vidiſe, ſed expeltaſſe ſemper, donec & ipfe oriretur: (a) illud merito &
cenſoribus inculcandum, quibus perſæpe Julianea placet ſententia: legi, intel-
lexi, damnavi; licet non raro iisdem reſponſum, quod olim quispiam, forte
S. Baſilius, Juliano oppoſuit, reddendum eſſet: legiſti, ſed non intellexiſti; nam
ſ intellexiſer, non damnaſſer. (?) Quantum autem ſfit damnum illud, quod in-
juſta cenſura auctori infertur, melius deprehendi non poteſt, quam ſi expen-
datur decus, æternumque nomen, quod ex bono, & utili libro auctori ac-
creſcit. Chartis nee fata nocere, nec præeſſe ſæcula, & ſola monimenta non
poſſe mori, non modo Martialis, Naſo, Horatius, Tibullus frequenter ceci-
nerunt: ſed & Tullius, Plinius, ac chriſtiani etiam ſcriptores celebrarunt.
Sola quippe ſeripta ſunt, ait Petrus Bleſenſis, uæ mortales quadam ſamæ immor-
3 ta-
(a) L. V. Polycrat. c. 12. (b) Vid. Heury L. XV. H. E. G. 6. græcta phraf

elegans eſt vecum paronmaſßta.

eAα 94) W

zalitate perpeluant, &ρ asdtibus vererum, guos traducunt ad boſteros . neillam o air-
tunt obrepere vetuſtatem. (a) Qua quidem gloria eos potiſſimum frui
& æquum, qui ſanctioris fidei integritatem, & Religionis veræ jura ſuis mo-
mimentis ſtabilivere. Evaneſcit autem hæc gloria, qua optimus quisque ex
Tullii ſententia maxime ducitur, perit fama, dum nigro veluti carbone, cen-
fura inquam, auctorum ſcripta notantur, atque cimmerias inter tenebras ju-

dicio præcipitato relegantur. Qua ex re quid aliud conſequi neceſſum eſt,

niſi ſtudiorum languorem, ſcribendi tædium, ſapientiæ ſepulcra? fruſtra nam-
que niti, neque aliud fatigando, niſi odium quærere, extremæ dementiæ eſt.
Neque enim omnes ea ſunt animi conſtantia, ut ſe ſe adverſus objectas abin-
vidia moles, & zoilorum injurias valeant erigere: nec uſurpare poſſunt eas
S. Hieronymi voces excelſæ mentis indices: itaque, ſeribit ille ad Domnionem,
licet Rydra ſibilet, victorque Sinon incendia jabtet, nunquam meum, juvante Chriſto,

Mlebit cloquium, etiam præciſa lingua balbutiet; legant, qui volunt, qui nolunt, abji-

ciantk, eventilentque apices, litteras calumnienturt magit veſtra caritate provocabor

ad ſtudium, quam eorum detractione & odio deternebor. (b) Sunt hæc adamantini
cordis, & pectoris triplici robore muniti cogitationes, quarum minores ani-

mi non ſunt capaces, ſed iniqua cenſuræ virulentia facile deliquium patiun-
tur; atque ita Eccleſia, respublica litteraria, præclaris quibusque monimentis
deſtituitur. Et ſi enim, ut recte inquiebat Eccleſiaſtes, faciendi plurer libros
nullus ſit finis 3 (c) qui tamen novit, quantum æra lupinis diſtent. 1s infer
copioſum numerum, & ſinceram utilitatem facile diſerimen inſtituet. ACCi-
dit autem non raro, ut non vulgaris ſcriptoris vel unum opus, quod injuri-

oſius cenſorum imperitia traducitur, plus commodi Eccleſiæ allaturum eſſet,

quam aliorum deproperata volumina, quæ multis adulationum plauſibus
onerata, Triptolomea velut quadriga, per orbem ſine fructu circumvehuntur.

Quantum vero iſte cenſuræ Præcipitatæ abuſus hæreticorum cauſam adjuvet,
quis non exemplis quam plurimis cognitum habet, perſpectumque? Bmuli

enim, & maxime haæretici, ſcribebat Hieronymus, diverſas inter nos ſententias

viderint, de animi calunmiabuntur rnancore deſcendere. Si id verebatur ex ſententi-

arum diverſitate Hieronymus: quid non de cenſurarum iniquitate timendum?

Hoc præſertim nomine id aſſequentur apud ſuos, ut perſuadeant, in Eccleſia

Catholica, plusquam carnificinam & lanienam bonis ingeniis admoveri. (A)

Nota ſunt, quæ hac in re Spalatenſis apoſtata Eceleſiaſticæ objecit Hierarchiæ:

integram ſui indicis expurgatori, quam ad odium Catholicis conflandum vul-

gavit, Præfationem querelis iſtis implevit Junius Calvinianæ ſectæ zelotes:
criminatus eſt ſimilia Vergerius in ea, quam indici librorum prohibitorum,
juſſu Pauli V. elaborato, oppoſuit, accuſatione: nec hodieque deſunt, qui iis-
dem de cauſis librorum prohibitorum catalogos laceſſlant. Non equidem

dif-
(a) Epiſt. 77. ubi rem proſanis etiam exemplie elegauter illuſrat. Extat Toöom.

XEIV. Bibl. P. P. (b) Epyiſt. 109. ſeu Præfat. in Eſdr. & Nebem. (c) Eccler.

c. I2. v. I2. (d) Ut merito enimadverſum videtur a Raynaudo l. cit.

as eſt,

=

Gite
texit
blaspl
gues⸗
pole
dema
Preb
niki .
Prom
In ein
Aius i
fuerun
dum
ſolidi
ſultti
turita
grege
Alorn
tution
Perito
tione,
nellar
erorn
Uls,
term e
tionun
il,
mo ſa
terius
lenlan
lerra
Giſhm
uotie
diales
tergue
torl

dlie

tetlr:
Citie⸗
VAlean

4)
B

ermit⸗
38 elt,
s mo.
Jue ex
e, cen-
1s u⸗
n eſt,
Anamn
tie eſt,
abin⸗
Unt eas
onem,
rio,
t, Aii⸗
ocnbor
nantini
eS Al-
atiun⸗
mentis
er Mros
Aci.
n ellet,
Auſihus
nuntur,
Guret,

Duli

entia
ntenti⸗
dum?
ccleſian
. (9)

rchiæ:

mVul-

elotes:

gi ils⸗

f.

r Mn.

Hidel..

videm

(95) aok
diffiteor, plurima ab iis calumniari; patefecimus alibi Spalatenſis errores: de-
texit Junii (GVcophantias & hallucinationes Gretſerus, refutavit idem Vergeri
blasphemias, concitatumque furorem reprefſit: non, inquam, diffiteor, un-
gues, & dentes hominum non niſi ad nocendum natorum difficillime evitari
Poſſe: nollem tamen aliqua ex parte a nobis eorum confirmari querelas, eis-
demque per immeritas, & iniquiores cenſuras quampiam jure expoſtulandi
Præberi occaſionem; proinde ſi qua unquam in cauſa, in hac præcipue, non
niſi lente erit feſtinandum, & quod in allis controverſiis jura a nobis exigunt,
Promtiores eſſe conveniet ad liberandum, quam condemnandum; quum, ut
in cauſa Coœleſtiüi ajebat Zoſimus Papa, tolerabilius it innocentem quemlibet tar-
diur inveniri, quam cito pro nocente damnari. (a) Ac laudabilia quidem ſemper
fuerunt ea in re majorum tribunalium exempla. Ita Gerſon apud Raynau-
dum teſtatur Lutetiæ vel in unius dicti theologici cenſura ferenda tempus
ſolidi anni, quandoque & biennii impenſum: allquando & poſt longam con-
ſultationem, ac comperendinationem nihil fuiſſe concluſum. (?) Quanta ma-

turitate ad notam propoſitioni inurendam, aut libri proſcriptionem in Con-
gregationibus Romanis procedatur, ex relatione Cardinalis de Luca, Lauræa,

aliorumque, ac imprimis ipfſa ſapientiſſimi Pontificis Benedicti XIV. conſti-
tutione ſupra citata, luce meridiana clarius innoteſcit. Nec hiſtoriæ literariæ
peritum latere poteſt, quanta temporis diuturnitate, quam matura dehbera-
tione, quam iteratis cenſorum ſuffragiis cauſæ Bajana, Janſeniana, Ques-
nelliana, ſimilesque tractatæ fuerint, in quibus de ſententia, aut libro con-
demnando agebatur. Diſcent autem privati quivis ex præœclaris iſtis exem-
plis, quam eos cautos, tardosque eſſe oporteat, dum in hoc judicio poteſta-
tem etiam legitime, ſancteque collatam, nonniſi multo dierum, & conſulta-
tionum inter vallo exerceri intelligunt. Quivis ſemet circumſpiciat, & ſi vix
ipſi, quod ſentimus, eloqui poſſumus, nec propriæ mentis cogitationes ſer-
mo fatis idoneus plerumque explicat: quanto magis periculorum erit, de al-
terius animo judicare, & ſingulorum dictorum, atque verborum inveſtigare

ſenſum, & proferre rationem? quod jam olim S. Hieronymus ſapienter ob-

ſervavit. («) Præcipue vero lentum, & ut Plautina utar emphaſ, ſpiſſigra-

diffimum efie quemvis convenit in nota hæreſis cuipiam ſententiæ affigenda,

quoties dubium, incertumque eſt, an id, quod opponitur, juxta accuratas

dialecticæ leges, ab Eccleſia ceu fide divina credendum ſit definitum. Præ-

terquam enim, quod nota hac maligna, ſumma, quæ excogitari poteſt, auc-
tori Catholico inferatur infamia, nec illius ſolum honor, & fama, ſed toti-
us aliquando generis, & familiæ prœclara, ac ſempiterna exiſtimatio pericli-
tetur: illud & præ oculis aſſidue habendum, quam plurima juxta ſanioris
Criticæ normam occurrere, quæ ab invidioſa hac cenſura auctorum ſententias
Valeant liberare. Infinitus eſt quippe ejusmodi propoſitionum numerus, quæ
Pri-
(a) Epifk. 4. (b) Rayn, Partir III. Erot. 3. n. 499. («) Epiſß. 61. ad

2
ſ.

Pammacth.

Ne (96) B

. amen E juio C 5 ac maje TE acribia expenſæ, non modo 4 b hær eſi „ ſed &

. ipſa is, ſeribentisve conditio, auctoritas, &
mus. Facit er ſepe Ee ipia nine Rrie ſenſu intelligendum ſit qud
mens Berſpecta: r tisque hominum aut hæreticorum, aut mminn nocke la
in omu cbile condemnandum., Ita & divina ſacrarum i dra⸗ n
pientium omnino fu eſt, in ſeripturis ſanctis lecta procul dubio erltat m in⸗
ee re. Fts a tern in Arianorum monimentis hæreſim n agno ſe Eie
Dech ei Alhanaſio lapichant Hinc etiam Belrminn, er am f dien⸗
DocoA ünra, Eondllun itate multa diſleruiſſet, mpe
mi Pontiſeis Pr cGIGCitare ule renn hanc deänirerit de-
linn ſide divin⸗ tenendum, concludit, vel ideo non eſſe Proprie rkt 55,
eretun ſde r untiunt, (4) Aoderationem non nediozrenh pro elt
Dctus; ſed fortaiis hodie, ubi fe entibus altercantium: nagi n
oaus⸗ Ra rtnle dle ui ſergen cenſetur, & illud 2: rereze delenduun
vtriusue⸗ Ertruner e opinionem vel ſine leviſſima hæreſeos umlers ihere
ucteniet:, Rtu, aſſereret. Caveat igitur privatus Cen dr ſ an
fenc Poſ enn hæreſeos nota perſtringere „ quod aut apprime C
exerere, &

* ſt ſe 4 ſe 7 li 1 . .
t 2

modum enim, ut recte obſervat Lorca,
ur. Quemadmodum enim, . lum qui
ceninram K olsquitur Tournely-. contra veritatem e na doſn . dur
Pil H ſed etiam, qui vera pro fallis ne ſic errat contra ſidem,
alſa pro certis, ſed etiam, qui incerta pro certis tradi qui er, quæ non funt
certa pro in tis⸗ quæ fidei ſunt, negat: ſed etiam Ai . Ane Rn und,
non n A ele exiſtimat Auin rtiu⸗ ior gerit⸗ Auain negars
E 3 Sõü de e, quod nu 2
hæreſis allen re, alnide fide inamn hac ratione Eccleſia ontemukur,
aliquid de fde, liverſalis fidei regula; atque hinc plerumque adenete. falſa
negete ei tten Pprolata vera er⸗ tione eniura adhan & Sua-
Propolitl,,, aſuris ſit perſtringenda, ut poſt Cardinalem Sed. cauta hecc
ſit, & ipſa cenſüris fit pe ⁸* Boſſuetius animadvertit. (5) Ed cauta.
riſſimus Boſſuet 81 Dus etian explican--
E enun ranie ceu maxime neceſſaria Benribus etiam explican-
eſ & ex ſequente generaliore monito confirmanda:

§ VII.

(a) L. M. dé Concih. Audctor, c. I171. (5) Apud. Tournely Ty. de Loc.
ert. 2. 4,. 36.

mend
ſahſe
illey
ir er
ex D
benti

nemp
Viyer
naſinn
ſeride
(5)
Her⸗
cenlu
l
Aex⸗
minn
eilie
Potel
taten

trutina
ſed &
Politi.

dabi.

tas, &
„quod
de ſa⸗
raru
emm in⸗
ccleſiæ
e ſom-⸗
letue

itde⸗

etieos,

dit vir
etiam
endum

libere
Ilam
ne Ca.

ratione
orca,

m qui

l, gult

ſidem,

n ſunt
minus
egare
anſtur,
it, ut
r falſi
Dun-
a heæe

Plcan-

,M.

—

Neye (97) Be
F§ VII.

Privataus cenlor in dijudicandis aliorum ſeriptis prudenti
humanitate utatur.

TLadae privatus cenſor nimium ne juſtus ſit, ſed ſeveritatem benignitate, quntum
licuerit, condiat, omneique ad nocendum anfractu' dimittat. Inculcat hoc quo-
que Benedictus XIV. quinta regula conſtitutionis ſuæ: guodſi, præcipiens;
ambigua quædam exciderint auctori, qui alioquin catholicus ſit, & integra
religionis, doctrinæque fama, æquitas ipſa poſtulare videtur, ut ejus dicta
benigne, quantum licuerit, explicata in bonam partem accipiantur Sacra
hæc erat lex vetuſtis Eccleſiæ Patribus, & quum in hæreticis ſuſpecta haberent om-
nia, rigido examine excuterent apices, utpote de quorum fraudhbus convicti erant:

catholicorum dicta ſumma recipiebant ſimplicitate, & qua poterant ratione,

ab errore vindicabant. Innuit id S. Athanaſius: „hoc, inquiene, ſi quis ex
Orthodoxis ſimpliciter diceret, nihil eſſet, quod male ſuſpicareris de hoc
„dicto; quippe ubi bona mens ſuperaret ſimpliciorem loquendi modum: nunc
„Qquia hæreticorum ea vox, omniaque hæreticorum verba ſuſpegta ſunt, &
« ut ſcriptum eſt, impii inſidias tendunt, dictaque impiorum doloſa, etiamſi
«Vel ſolum innuant, non tamen id faciunt ſine animi perverſitate. (4) Age-
batur nempe de ſacris vocibus, certisque loquendi formulis, quibus expri-
menda eſſet ineffabilis illa Verbi divini æterna generatio, ejusque cum Patre
ſubſtantiæ æqualitas. Notum quippe, & nonnullis apprime catholicis placu-
iſſe vocem bomoiuſios, qua filius æterno Patri per oinnia, & in fubſtantia ſimi-
lir exprimebatur: dicebant iſdem, filium eſſe, in Deo, eſſe ante omnia, eſſe
ex Deo, eſſe verum Deum. Quoniam vero & eadem oinnia facile largie-
bantur Arianorum ſectæ, alio tamen, & hæretico ſenſu iſta intelligentes, quali
nempe & homines dicuntur filii Dei, facti ad ſimilitudinem Dei, in Deo eſſe,
vivere & moveri: Patres cognita eorum vafritie, ut iterum loquitur Atha-
naſius, coacti ſunt ab illis formulis antiquis recedere, verbisque apertioribus
ſcribere, filium eſſe Patri bomoufßion, id eſt ejutdem prorſus naturæ, & eſentiz.
(?5) Hinc, eodem diſerimine neceflario obſervato, etiam S. Hieronymus
aſperiora nonnulla præcedentium Patrum dicta de illo myſterio ita excuſanda
cenſuit: fieri potuit, ait ille, ur vel Zmpliciter erraverint, vel alio ſenſa ſeripferint,
vel a librariis imperitis eorum paulatim ſeripta corrupta ſint, vel certe, antequam in
Hexandria quaſßi dæmonium meridianum Arius naſceretur, innocenter quidam, &
minus caute locuti ſunt, & quæ non poſſint perverſorum bominum calumniam declinare.
Scilicet humanitatis, & Pietatis chriſtianæ leges, & qui verbis iisdem ſubeſſe
poteſt, multiplex ſenſus, attentam exigunt interpretis, ac cenſoris benigni-

tatem. Oprimut ſane lector eſt, ait Hilarius, qui dicétorum intelligentiam expectet
N

(a) Orat. 4. c. Arian. (5) Epiſt. de Smnod. Nicæn. decretis. (e) L. Il. contra
Ruſin. c. 4.

Be* (98) W N

&*& dslig potiur, quam imponat, neque cogat id videri dictis contineri, guod ante lec-
vionem praſumſerit intelligendum. (a) Iisdem autem pæne verbis aliam, atque
aliam contineri poſſe ſententiam vel in vulgus notum eſt. Perlegi non ſemel,
nec ſine levi admiratione, quam vel ipſæ catecheticæ quæſtiones, quibus no-
ſtrorum temporum ſetarii ſuam de fide in Chriſtum, de pretio redemtionis
noſtræ, de tota fiducia noſtra in meritis Salvatoris collocanda, doctrinam ex-
Ponunt, adeo catholicis loquendi formulis ſint affines, ut vix ovum ovo ſimi-
lius eſſe poſſit. Bajanæ propoſitiones quædam nonne iisdem plane verbis,
ſi adjectam in nonnullis cenſuram excipias, in monimentis ſancti Auguſtini
reperiuntur? Janſenius ipſe non niſi cum Auguſtino ſe loqui gloriatus eſt,
ac reipſa magni illius Eccleſiæ Dotoris aucgtoritate plurimum abuſus eſt.
Anne vero propterea eadem damnatione feriendæ erunt catholicorum docto-
rum propoſitiones, quibus ſeu fidei in Chriſtum neceſſitatem, ejusdemque
Pretioſi ſanguinis pro nobis effuſi ſuſzcientiam: () ſeu opera in Deum nec
Virtualiter ex caritate relata, eſſe vitioſa: ſeu Chriſtum pro omnibus omnino
hominibus proprie, & prout gratiam ſufſficientem omnibus collatam involvit,
non eſſe mortuum aſſeverant? nempe aliud eſt estolli fidem in redemtorem ab

hæretico, qni hac ſola, ceteris virtutibus, operibusque bonis ſecluſis, quemvis

æternam ſalutem conſecuturum affirmat: aliter eadem intelligit catholicus,
qui fidem non aliam, quam caritate animatam, bonisque operibus vivificam
commendat. Aliud eſt caritatis nomine intelligere eam, cui babitualis gratiæ
characteres, proprietatesque attribuantur, atque ſine tali nulla eſſe opera
bona, & land abilia contendere, quod Bajus in propoſit. 33. ceterisque ad eam
relafis intellexit: aliud conrra eſt, aſſerere opera ea carere rectifudine finis, &
ob defectum operantis non eſſe ex omni parte bona, quæ non fiunt ex cari-
tate ſaltem imperfecta, per quam referantur in finem ultimum, quod ſane
&, ut opinor, cum Auguſtino defendi poteſt. Denique longe diverſa de
Chriſti pro omnibus morte ſtatuta fuerunt a Janſenio, quam de eadem ſe-
cundum criſim catholicam, minimeque damnatam inſigniores Theologi defen-
dant. Quid? quod & ipſa citata Baji propoſitio quadruplicem ſenſum præ-
ſeferat, ut recte ejus interpretes adnotarunt; quemadmodum & plures ſimi-
les, a ſede Apoſtolica in proprio verborum ſenſu ab auctoribus intento dam-
natæ, aliam, aliamque patiuntur interpretationem. («) An non ergo caute
diſpicienda omnia? An non vir bonus & probus ſimilibus in cauſis æqui cen-
ſoris benevolentiam jure implorat? an non & hic præſeripta ea juris interpre-
tum regula locum habere debet? intelligentiæ diäctorum ex caußis eſt aſſumenda di-
cendi; quia non ſermoni res, ſed rei eſt ſermo ſubjectus. (d) Sive, ut habet Ulpia-
nus
() L. I. de Trinit. (b) Non aſpernor caſtam melioris ævi latinitatem, ſed
ſcholæ propria verba, ut Canus ait, peculiaresque loquendi formas ſubmovere
non audeo, nec volo. (c) lege explic. Bajan Propp. poſt ejus opera. Conſtit.
Unigenitus, theolog. propugnatam. Viva, Cardenas & c. in erifi propoſßit. dam-
natarum. (d) Cap. 6. de V. S.

ſus,
Prote
ſoret
inter
Plis
fumm
ſupr⸗
liare
non
iſtos
tortie
hom
geni
Lot
uce
eisgt
Cop
iu⸗
del t
demme
digen
relio⸗
Cr
nan
tion
cepd
ſi
mocl
& 2
Gete
Prete
rri⸗
tis
a
Cendd
nüle
mer
tore

ſe

ite he.
atque
einel,
88 n0.
tionis
n ex.
ſim.
erbis,
uſtini
eſt,
8 eſt,
docko⸗
mqe
n nec
mnino
olrit,
20
emnvis
Mlieus,
fkicamn
alit
opere
Nenm
nig, &
Rcgri-
A ſane
i de
geten⸗
Præ⸗
lIm⸗
dam-
cautte
icen-⸗
rpre-
u d-

Upir⸗

BeN (99) We g

nus, tam ex legum ſententia, quam ex verbir, verbum - - - eſt ascipiendum. (a)
Profecto, ſi quævis ſententiarum explicatio pro libitu deducta penſi habenda
foret, nihil erit tam ſanctum, tam verum, tam catholicum, quod iniquior
interpres impietatis, erroris, aut hæreſis non poſſet accuſare. Variis id exem-
plis pridem illuſtrarunt viri eruditi, oſtendentes vel certa, & evidentia ſacra-
rum litterarum verba in reprobum ſenſum facile poſſe detorqueri, uti jam
ſupra ex S. Athanaſio obſervavimus, quodque hæreticis omnibus eſt fami-
liare, quandoquidem nulla extitit hæreſis, quæ ſuum in divinis illis litteris
non quæſiverit præſidium, poſueritque fundamentum. Hinc ad ſectarios
iſtos fcripturarum tortores revincendos Cochlæus librum confecit, quo ob-
tortis ſimili modo divinis ſeripturis probabatur, Chriſtum non eſſe Deum &
hominem: alium, quo oſtendebat Deum debere obedientiam diabolo, alium
denique adverſus perpetuam B. Mariæ virginitatem, ut ipſe teſtatur in actis
Lutheri. Chriſtophorus Ruſpergenſis, ut hæreticis ſacramentariis illuderet,
ducentas adornavit diſtorſiones verborum conſecrationis corporis Dominici,
eisque librum implevit, quod & imitatus Claudius Sancteſius Ebroicenſis Epi-
ſcopus in opere da Euebariftia: Idemz, ut alios præteream Præſtitit in ludicra
cnfura Gy'mboli Apoſtolici Theologus Anglus, qua ſingulos ſanctiflimæ hujus fi-
dei teſſeræ articulos ſenſu etiam impio, blaſphemo, ac hæretico exponi poſſe
demonſtravit. (?) Non equidem neſeius ſum, ludicra Hæc cenſurarum para-
digimnata acerrimo ſtilo confixa fuiſſe, eeu verbo Dei injurioſa, a Petro Au-

relio Theologo Pariſienſi: nec ignoro plurimum eas diſplicuiſſe Antonio de

Cabrera Inquiſitori Apoſtolico Hifpaniæ; ac vel etiam propterea librum Ray-
naudi, cui eandem cenſuram ludicram inſeruerat, a ſacra indicis Congrega-
tione proſoriptum fuiſſe, donec corrigeretur; unde, ut idem Raynaudus præ-
ceptis Majorum obtemperans monuerat, univerſa illa jocularis ſymboli Apo-
ſtolici confixio expuncta fuit. («c) Neque vero ipſe publico Pprolixiores ejus-
modi divinæ ſeripturæ illuſiones committi debere arbitror, etſi fine optimo,
& àa piis cetera, Probatisque auctoribus elaborentur ad fraudes ſectariorum
detegendas, callidasque eorum, quas verbo divino ſuis iniquis inferunt inter-
Pretamentis, injurias aperiendas; ne videlicet animi puſilli fortaſſis errandi
arripiant occaſionem: nihiloſeeius præſentem, de qua agimus, rationem ſa-
tis ſuperque exempla iſta poſſunt confirmare; ne videlicet in librorum cenſu-

ra audeat quivis pro ingenii, aut affectus libidine hariolari, anfractus ad no-

cendum, & damnandum captare, ſenſusque propoſitionum acute commi-
niſci, a quibus auctorem abhorruiſſe, graviora, certaque oſtendunt argu-

menta,. Quodſi ergo clara eſt, & plana auctoris mens, & nihilofſecius Pu-
torem ſibi quis ſubodorari videatur: hoc enimvero eſſet tricari, & artificioſe
. N 2 Ma-
(a) L. 6. F. I. . de V. §. (b) Si Alph. de Vargat credendum, nonm Anglur,
ut bie ſceribik Raynaudus, ſed Hiſpanur is erat 1Theologus Joanm Pozu, cujus
omnia opera proſcripta ſunt a S. Congreg. decret. 1632. () lege Ragnaud. in
Bntagm. de libris propriis. n. 19. quod extat Tom. XX. oper.

)

2
NS? (100) Be
malignum eſſe, quod & chriſtiano pectore, & multo magis chriſtiano judice
eſt indignum. Quo & referendæ ſunt præclaræ illæ regulæ, quibus vacillan-
tem cenſorum prudentiam, ceu adminiculis quibusdam juvere, & ſuſtentare
voluit vir illuſtris Muratorius, quarum ſenſum paucis perſequemur.

§ VIII.

Regulæ Pritanianæ, æquitatis plenæ, privato cenſori commendantur.

MAOnenter igitur cenſores, ne judicio ſuo nimium cauto in ſerupulos, cavillatio-

„ 5 „ — . . . . ..
. nei, & aſperitatem proripiantur: ne omnem ingeniis, atque ſcriptoribus

inſectandæ ſuperſtitionis poteſtatem adimant: ne denique, quidquid novum
videtur, aut revera eſt, illico damnandum arbitrentur. (a) Serupulos autem
« appello, ut propriis doctiſſimi auctoris verbis res explicetur, ubique hære-
c ſes ſuſpicari, ubique metuere, ne religioni vulnera infligantur. - = = Cavil-
cclationet voco in deteriorem partem accipere ſemper velle, quæ ſanum facile pa-
„Tiunt ſenſum, - -- & explicationem rectæ fidei, ac honeſtati conſonam com-
c modiſſime admittunt. Aſperitatis nomine ſignificare animus eſt, tot obices
interdum opponere editioni librorum, aut quæ facile emendari poſſunt,
„Prorſus opprimere velle, aut ſeriptores, - - - eorum labores, ac famamn
«levibus nonnunquam de cauſis divexare; -- - neque enim prodis amorem
hæreſis, aut pravæ doctrinæ laudem ſonas, ſi eruditos quandoque appellas
c Proteſtantium quosdam, eorumque verba, & inventa in tui commodum
cstrahis; - - - cujuscunque enim ore veritas proferatur, ſuam retinet pulcri-
tudinem. Non excidit memoria, me ſupra damnaſſe inſipientem eorum
curioſitatem, qui fontibus domeſticis neglectis alienorum ciſternas petunt;
cui quidem doctrinæ nec præſens clariſſimi ſeriptoris, nec mea adverſatur
ſententia; quandoquidem illud præcipue de hæreſiarchis, aliisque, quorum
univerſa opera prohibuit, & condemnavit Eccleſia, eſt intelligendum: hoc
Poſterius illorum etiam hæreticorum libros ſpectat, qui aut de veligione non
tractantes, eruditionis cauſa permiſſi ſunt, aut legitima facultate impetrata
a Piis, doctisque viris non ſine fructu pervolvuntur. Qua quidem in re an-
tiquiores fidei noſtræ ſtatores, & Patres nobis ſunt duces, utpote, qui fruc-
tuoſam etiam Chriſtianis Ethnicorum, ac ſæpe & hæreticorum litteraturam
egregie oſtenderunt, ut legere eſt apud S. Auguſtinum, S. Hieronymum,
S. Cyrillum, aliosque, quos enumerat Claudius Eſpenceus. (?) Quod autem

ſancti illi Eccleſiæ Doctores de ſuorum temporum ſectariis affirmaverunt:

illud non video, cur & de exteris noſtri ævi eruditis non eſſet aſſerendum,
mmodo cautiones præſcriptæ, & opportuna moderatio adhibeatur. Ita noverat
Hieronymus omnium hæreſum ſeminarium in ſcriptis Origenis contineri:
ejus tamen eruditione uſus eſt frequenter, laudibus commendavit, &, ſi quis
con-
(a) L. I. de Ingen. moderat. c. 5. & 6. (b) Tract. de proſect., ex libris Gentilium.

cot
rumm
(lre:
Niuin
ment
ejus
ſorip
gurm
Part
Qun
toriu
& 1r.
ment
N
Vide
Aucil
108 2
Min
dente
Quan
mnuti
Voe
Ie5
i
Trit
are
an
poſt
ri)
hum
One
ſtabi!
Ec
in
bil⸗
Praä

enltale

8.
.

ilario⸗

Oribus.

Nu
Autemn
here⸗
(uvil
llepa⸗
CO-
Ddices
llunt,
mam
rem
pelas
O
ulori⸗
orum
etunt;
6

tili

Orum
noc
e non
trata
Oram
zum,
uteln
runt:
dum,
Verat
neri:
⸗
iumt

A (TOI ) Be

contrariæ factionis immurmuraſſet, quare eorum explanationes legeret, quo-
rum dogmatibus non acquieſceret, reſpondit, ſe illud Apoſtoli libenter au-
dire: omnia probate, quod bonum eſt, tenete. (a) Sciebat Auguſtinus Ticho-
nium eſſe hæreticum Donatiſtam, ſuoque de ſcripturæ regulis libro fer-
mentum aliquod Donatiſtarum immiſcuiſſe nec tamen propterea univerſim
ejus opera condemnavit, ſed caute legenda monuit; quin & ipſe ea, quæ ad
ſeripturarum intelligentiam quidquam facere videbantur, ſuis de eodem ar-
gumento legibus inſeruit, librumque Tichonii laudavit. (?) Cujusmodi plura
Pariter exempla, & ſanctorum Patrum effata cumulavit laudatus Eſpenceus. («)
Quum ergo optima eruditio ſæpe cum peſſima fide conſiſtere poſſit, recte Mura-
torius eos aſperos, nimiumque ſeveros appellavit, qui ſtatim libris ſtigma,
& rogum minantur, quod in iis nonnulla heterodoxorum verba, & argu-
menta ad propoſitam materiam convertantur. Eodem fortaſſis vitio laborant
& illi, qui ſibi ubique Eccleſiæ, religionis, Pietatisque contemtum ſubodorari
videntur, dum populares quasdam conſuetudines, aut opiniones, quæ a pri-
vata pietate nomen acceperunt, liberiore non nihil ſpiritu impugnari legunt,

La? &

audiuntve. Etſi enim, ut notat idem Muratorius, ferendi non ſint, qui cer-
tos abuſus in ſæris, atque in externa, tum religionis, tum Eccleſiæ œcono-
mia deprehenſos ſuis arguunt diſputationibus inconcinne adeo, atque impru-
denter, ut in religionem ipſam contemtum, & odium plebis excitent: ſi
quando tamen & modeſtia zelo conjuncta eſt, & prudentia temperat indi-
gnationem piam, ſuperſtitioſi animi, & ſerupuloſi nimium cenſoris eſt, eosdem
vVelle reprimere. CGonducit nempce non ſolum, ſed opus eſt habere ſcripto-
res pios, atque Theologus exquiſita eruditione, zeloque pari conſpicuos,
qui ſuperſtitioni identidem pullulanti ſe ſe objiciant, ſtiloque bellum inferant.
Trita eſt, & tot ſæculorum controverſiis agitata ſententia, de immaculuta Dei-
paræ conceptione. Nemo hodie negat piam eſſe perſuaſionem illam, qua bea-
tiſſimam Chriſti parentem ſine labe conceptam putamus, neque quisquam
Poſt decretum 8S. PP. Sixti IV., Pii V., Pauli V., Gregorii XV. & Alexan-
dri VII. Ppublice contradicit: conſtat nihiloſecius opinionem hanc non eſſe niſi
humanam, dum Eeccleſia, ejusmodi ſententiam antiqua traditione, & revelati-
one certo niti, non ſtatuat. (a) Argumenta omnia, quæ fortaſſis unquam pro
ſtabilienda pia ſententia excogitata ſunt, non ſine eruditionis, & induſtriæ lau-
de collegit, claroque ordine exhibuit P. Benedictus Plazza S. I. Syracuſamus
in opere, cui titulus: Cauſa unmaculatæ conceptionie &S. Matris Dei Mariæ - - agi-
tata, & concluſa. (e) An vero Auctor hic plane evicerit piæ ſententiæ defini-
bilitatem proximam, quam poſteriore concluſionis parte adſtruit, aliorum, qui
a præjudiciis liberi ſunt, eſto judicium. Ego piam quidem ſententiam defendo,
N 3 V &&
() Vide ejur epiſt. 65. 66. & præcipue 84. & apolog. contra Rufinum (b) L. III.
de Doctr. chriſt. c. 30. (c) Tract. de lect. lIibr. ſuſpecton. (d) Iuter alia Mu-
ratorii opuſcula hac de re præcipue legendæ epiſtolæ ſub nomine Ferdin. Valdeſti editæ.
(e) Prodiit Panormi 1747. .

eN (102) Ne J

& Beatiffimam Dei Matrem, dum conciperetur, a peccato originali immu-
nem profiteor: at negantem opinionem e numero probabilium non excludo:
minus ad errorem, ad hæreſim accedere, a quoquam dici velim. Item mo-
tu, ſcientia, & aubtoritate ſimilibus, ita ſtatuit Sixtus IV. R. P., imili pænæ ac
cenſuræ, ſcilicet excomunicationis, ſubjicientet eor, qui aufi fuerint aſſerere, contrariam
opinionem tenentet, videlicet glorioſam Virginem Maniam cum originali peccato fuiſſe con-
ceptam, bæreſi crimen, vel percatum incurrere mortale ; cum nondum ſit a Romana Ec-
cleſia, & Apoſtolica Sede deciſum. (a) Jam vero quis ſapiens æquo animo ferre
poteſt, dum quosdam verbi divini præcones audit, piam eam opinionem e
ſacro fuggeſtu ita defendere, ut adverſariam ſententiam hærefi prope affi-
nem, ſi non apertis, certe fraudulentis loqendi formulis pronuncient? Quis
non indignetur, dum Doctoris Angelici auctoritatem mala fide obtrudi, ju-
ra civilia, ceu præcipuum cauſæ momentum allegari, honoris cœlorum Regi-
næ, quæ & ipſa judicium diligit, præſidium in Ulpiano quæri, ſacerrimam
S. Dominici familiam, aliosque viros graviſſimos acerbe perſtringi intelligit?
Iniquiffima ejusmodi cenſura, ſub pœnis eccleſiaſticis pridem omnino vetita,
ſane cenſura indiget, & eorum, qui præſunt, auctoritas jure maximo im-
ploranda, ut ſuperſtitioſum zelum cohibeant, aut ſaltem ſcripta illa, quibus
moderata aliter opinantium prudentia conviciis læditur, minime prelum ſu-
bire permittant. Optavit id ipſum ſupra laudatus Muratorius, integroque
libro votum, quod vocat, ſanguinarium, impugnavit, () & alio adverſus fu-
perſtitionem de recta hominit Chriſtiani devotione (c) diſſeruit; ſed quod alibi
veritus fuerat, ne nimirum liber ejus ad temeritatem accedere videatur de-
licatis hominibus, id omnino evenit, & nomini viri clariffimi ita litatum eſt,
ut olim Lindii ſacra feciſſe Herculi, aut Græci Baccho memorantur, quæ non
cenſebantur rite peragi, niſi convicis agerentur. Nempe præterquam, quod
adverſarios complures, nonnullos etiam maledicos, expertus ſit: non defue-

runt quoque, qui eum publice temeratæ religionis inſimularent, & librum de

relcta hominis chriſtiani devotione ex Auguſta etiam domo exterminandum judi-
carent. Obſtitit enimvero iniquis conatibus vir, & ſapientia, & pietate, &
purpura eminentiſſimus: ac ſacræ Indicis Congregationis Patres poſt plurer,
diligentiſimarque dizquifitiones, conſentientibus ad unum omnium ſuffragiig, Pronun-
ciarunt, nullam illi poſſe vel leviſſimam cenſoriam notam inuri. (d1) His pro-
fecto & ſimilibus exemplis edocemur, quam facile, vel ſub ipſa pietatis ſpe-
cie cenſuræ officium reddatur exoſum; quod non alia de cauſa, quam eorum
accidit vit'o, qui nihil niſi ſua probare, aliena omnia carpere, & ubique fidei
pericula comminiſei didicerunt. Scio de hoc redargui ejus inſtituti cenſores,
con-
(«) li Conſtit. inciv. Grave. edit. 1493. Extat inter Extravag. comm. de Reli-
quiis &c. Et &S. Concil. Tridentinum præcepit obſervandas conſtitutioner Sixti
IV. ſub pœnis in iisdem contentis, quas innovavit. (b) Sub nomine Lampridii
de ſuperitione vitanda. (&)] Sub' nomine Lamindi Pritanii. (d) lege moni-
tum libro, de recta bominiz Chriſtiani devotione, prſixum. edit. Venet. 1760.

contt⸗
clauſi
quat
)
lis pal
batur
nem:
Perie
dis 4
VI, 4
oftencl

N
Ke
Vitater
(7) 8
(0)
Thon-
en
Omne
Unt e⸗
Obler
8, P
Ut C
etiann
glland
theole
in re
non 6
ſript
torimn
e Atte
eju
ainye

iintnn.
cludo:
em mo.-
nE
rarian,
ſe an.
ena Ec-
kerre
nem e
pe aſk⸗
Quis
di, ju⸗
1hegi
rimmam
ellgit?
Vetitä,,
10 im-
dibus
umn fu⸗
groqe
lus fu⸗
1 alibi
Ge-
m ell.
* n
gnod
Getue⸗-
Imn de
jndi⸗
te,
luret,»
onun-
s ſye-
orum

lores,

0l⸗
. Reli-
priti
noni⸗
1700.

RY (103) Weg
contra quos ſuas de immunitete Oyriacorum Dia ribes perſonatus Petrus a Valle
clauſa exaravit. (a) At in eum recte torqueri poteſt illud Terentianum: &
unquam cuiquam contu:nelioßus audiſtis fattam injuriam., quam tæc eſt viris probis?
) Guod apertius in ſuis reftexionibur, & candore lilii vindicato Joannes Caſa-
las patefecit. Scio a nonnullis extortam lituram theſeos, qua illicitus adſtrue-
batur ſententiæ minus probabilis, & minus tutæ uſus. Scio ab aliis opinio-
nem accidentia realia abſoluta negantem, ceu ſapientem hæreſim, aut ſaltim

pPericuloſam, deletam fuiſſe. An non autem hæc litterariæ cujusdam tyranni-

dis ab iis uſurpatæ luculenta ſunt indicia? Quid tales acturi ſunt, ſi quid no-
vi, ſi quid inſoliti, aut a ſe necdum cogniti, in religioſo docti auctoris libro
offenderint?

§ IX.

Cntinuatur idem argumentum, magisque etiam illiſtratur.

NEme in Patrum ſcriptis, & Theologorum commentariis adeo parum ver-
Lſatus eſſe poteſt, ut neſciat, ſuſpectam omnino fuiſſe in rebus fidei no-
vitatem. Nam & S. Auguſtinus per ſtudium novitatis definit hæreticum:
(e) & Lirinenſis fuſe demonſtrat novitates id ipſum eſſe, quod hæreſes;
(4) qualia & apud Origenem, Tertullianum, Chryſologum, collecta apud
Thomam Bozium, ac denique apud Raynaudum legere eſt. (e) Quis au-
fem prudens inde inferat, omnem novam fidei, aut ſeripturæ illuſtrationem,
omnemque novam theologicam ſententiam illico eſſe condemnandam? faci-
unt ea, quæ commemoravimus, quæve in ſeripturæ interpretatione accurate
Obſervari mandat Sacra Tridentina ſynodus, ne videlicet contra unanimem
SS. Patrum ſeêntentiam quis eam explicare audeat, faciunt hæc, inquam,
ut cautos omnino in ſententis novis oporteat eſle ſeriptores, magisque
etiam cenſores circumſpectos, & attentos: at propterea nec novitas ali-
quando caret laude ſua, ut ait Iſidorus Peluſiota. (†) Nova aliqua ſententia
theologica ex diligenti ſcripturæ, & PP. meditatione fabricata, nec ulla
in re ſidei doctrinam convellens, tantum abeſt, ut improbandaſit, ut potius
non ſine utilitate celebretur; quemadmodum docte, ut ſolet, & regulis præ-
ſcriptis Canus explicavit. (g) Et vera ſunt, quæ tradidit olim Richardus Vic-
torinus: quidam, inquit, quaſi ob reverentiam Patrum nolunt ab illis omiſſa
attentare, ne videantur aliquid ultra Majores præſumere. Sed inertiæ ſuæ
„Ejusmodi velamen habentes otio torpent, & aliorum induſtriam in veritatis
inveſtigatione derident, ſubſannant, & exſuffiant. -= — Nos autem a Patri-
bus
(a) Extant Tom. XX. Oper. Theoph. Raynaud. (b ) Li Phorm. Act. II. . 3.
() L. de utilit. credendi c. I. (d) A. cap. 21. Commonit. Et fere per totum 3
quod & præſtat. Tertullianus Lib. de Præſcript. (e) Partit. I. Erotem, 20.
(VCJ L. II. epift, 46. (g) L. VII. de locis. c. 3. & 4.

eS (104) 2*

«bus pertraéctata cum omni alacritate perquiramus, & ſagaciter inventa cum
omni liberalitate in commune proferamus, ut impleatur, quod ſcriptum
„eſt: pertranſibunt plurimi, & multiplex erit ſcientia. . (a) Nam licet in
rebus fidei nova non eſſe dicenda monuerit Lirinenſis, addit tamen, eadem

nove dici non eſſe prohibitum: intelligatur, ait, te exponente illuſtrius, quod ante

zit eectum venerabatur. Eadem tamem, quæ didiciſti, doce, & cum dicas nove, non
dicas nova. (5) Hoc præſtitiſſe Dofctorem Angelicum 8. Antoninus fſcribit:
erat enim in legendo novos articulos adinvenienz, novumque modum determinandi, &
novar producent in deterninationibus rationes. (c) Sequebatur nempe ea in re Ma-
giſtrum ſuum fidelis difcipulus: cum aliquid, docet alicubi Auguſtinus, prop-
ter novas opinioner emergentet eftcaciter exprimendum, & ab aliis diſtinguendum eſt,
rem veterem novo articulo inſigñnire nibil vetat. Hinc & novæ in Eccleſia voces,
cum uſus, & necefſſitas tulit, receptæ ſunt cum laude, & antiquis minus com-
modantibus antepoſitæ. Erat aliquando tempus, ubi Patri Filium dici homo-

obſcurius credebatun. Per te poſteritas intelleltum gratuletur, quod ante vetuſtas non

uſion, Piaculum erat; quum eadem voce abuteretur Samoſfatenus, ſi vera ſunt,

quæ de concilio Antiocheno ſeribunt hiſtorici. (d) Poſtea eadem vox, cen
teſſera veræ fidei, adverſus Arianos eſt conſecrata, de qua & Arium ſic al-
loquitur Athanaſius: nominitne offenderis novitate, an eriam rei ipßus veritatem,
quæ bhoc eſt ſortita vocabulum, reſugir? res enim antiqua novum nomen zccoepit, non
vocabulo nova rei veritas acceſit. (c) Et S. Hilarius: novitater vocum, ſed proſanat
devitare juber Apoſtolus: tu cur pias exeludis? () Non ferebantut olim in divi-
nis tres ypoſtaſes, graviterque ea de re queſtus eſt Damaſo Pontifici S. Hie-
ronymus; (g4g) quæ tamen poſtea, & etiamnum de SS. illis perſonis prædi-
catæ. Suſpectum aliquando erat dicere, « Verbo divino aſumtum ſuiſſe hominem:
at vero poſt Eutychetis errorem Patres iterum antiqua uti formula cœperunt;
quin & naturam Verbi incarnati, naturamque humanam Deificatam appellantes
novis vocabulis rite intellectis antiquiſſima fidei myſteria exprimebant. Deni-
que & nova tranfubſtantiationis, materiæ, && formæ in ſacramentis, operig operati
in gratia producenda, ſimilibusque deſignandis nomina univeriæ Eccleſiæ
conienſu ſunt recepta, prouti de illis erudite diſſeruit Eſpencæus, Paucisque
eadem perſecutus eſt Benedictus XIV., () qui & ſequentem Muratorii pe-
riocham allegat: c„Invecta ſunt quidem in Theologiam, de Deo uno ac trino
loquentem, vocabula nonulla, quæſtionesque non paucæ, quorum nusquam
expreſſe meminit divina ſcriptura. Sed quod iis vocious novis ſignificatur,
Niisque de controverſiis Eccleſia decrevit, veterem & Apoſtolicam nihiloſe-
„cius doctrinam continet; quippe ex aliis evidentibus ſcripturæ placitis rite
* S
(a) Prolog. in Viſon. Ezechiel. (5) Commonit. c. 22. (&) Part. II. Hiſt. tit.
23. c. 7. J. 5. (4) lege diſert. Liberati Faſſoni chol. Piar. de voce Homonſion.
edit. Rom. 1755. (e) Orat. 4. contra Arian. (O) L. contra Conſtantium n.
16. confer. Lirin. Commonit. c. 23. ( g) Eyift. 57. & 58. cdit. antiq. (H) L.
IIl. de Ganoniz. c, 29. a n. 6,

u
VarI
bls,
at.
minat
& A
tur
ſicrat
finivn
centi
gdan
Phil
unrl
Leſtgi
ia .
Lacte
t
5, 1
Acio
0
nia 1
tic,
Hone
tioet,
Yplan
rie e
damn
lolet,
genio
eebe
mock
Küt
nate⸗
baon
bus
Pothe
tum,

1

ta cum
fiptum
loet in
Eadem
ante
er on
Ne, on
Lercbit:
nidi, &
re Ma-
,jny.
n ,
VCces,
§ com⸗

n-

rafünt,
, (ell
ſie 1.
itatem,
it, on
angl
n Gri-
. Hie-
Predi.
mmem:
derunt;
Aluntes
Deni-
Nperati
celeſiee
sque
rii pe-
IrInO.
oqlamn
tcatur,
ilole-
tis rite
6 e.
. tit.
oitinn.
tium.

e*τ (105) Bege

«deduétum, aut per traditionem certiſſimam a Chriſto Eceleſiæ ſuæ revela-
«tum. Fecerunt autem fubinde pullulantes hæreſes, grande illud myſterium
.variis erroribus vexantes, ut ipfi quoque Patres, coacti vocabulis novis uti,
. ſcientiam divinarum rerum uberius explicarent, & ab hæreticorum errori-
„ bus, atque cavillationibus, multiplicata quæſtionum ſegete, fortius tueren-
Atur. (ℳ) Atque his addendas cenſet ſummus Pontifex novas Phyſicæ Fradeter-

minationir, ſceientiæ mediæ, Præmotiozis moralir, auxilioruni ab intrinſeco eſtcacium,

& fimiles voces, quibus Theologi libere, & ſine cenſura uti valent. Non igi⸗
tur crimen eſt, antiqua ſi firma ſint dogmata, novis eadem illuſtrare com-
mentariis, novisque adminiculis communire. Quam multa autem ſunt, ad
ſacram etiam doctrinam ſpectantia, de quibus nihil decernit fides, nihil de-
finivit Eccleſia, nihil unanimis PP. ſententia ſtatuit, ſed in medio relida a re-
centioribus etiam ingeniis Præclare, atque utiliffſime ſunt pertractata, etfi ali-
quando a veteri non tam Theologorum, quam Scholaſticorum inanium, aut

Philoſophorum opinionibus diſceſlerint, memores illius Senecæ: qui alium ſe-

quitur, inquientis, nibil invenit, imo nec quærit. Luid ergo non ibo per priorum
veſtigia? ego vero utar via veteri, ſed fi propiorem, planioremque invenero, banc mu
nia n. Qui ante nos iſta noverunt, non domini noſtri, ſed ducer ſunt. C) Quod &
Lactantius eleganter exprefſit: dJedit omnibus Deur pro virili portione ſapientiam,
ut & inaudita inveſtigare poſſent, & audita perpendere. - - - OQuare cum Japere, id
eft, veritatem quærere omnibus ſit innatum, ſapientiam ſibi adimunt, qui ſine ullo ju-
d'cio inventum Majorum probant, &' ab alii-z Pecudum nmiore ducuntur. (c) Nihil
quoque hic de piis traditionibus detractum velim, nec nimio criticorum, om-
nia in dubium revocantium, ſupercilio annutum; quin libenter eas & pruden-
tiæ, & moderationis plenas Probo regulas, quas in hiſce dijudicandis ſuggeſſit
Honoratus a S. Maria in fuis perdoctis animadverfonibus in regulas & aſum ceri-
ticer. (d) At vero cenſoribus cavendum, ne nimia pietate abrepti illico vir-
gulam ſtringant, ſi quam novam in critica feripturæ, Theologiæ, aut hiſto-
riæ eccleſiaſtice explicatione offenderint ſententiam, nec propterea ſtatim

damnandam judicent; quia ſibi nondum audita, quia nova videtur; licet, ut fieri

ſolet, ex antiquitatis veluti rudertbus ſolum in lucem ſit protracta, aut ab in-
genio, quod giganteis veterum humeris inſiſtens non nihil longius proſpexit,
excogitata. Multa ſane exempla & hic nos docent, quam prœcipites ejus-
modi fuerint cenſuræ, & quam ſæpe opiniones, quas zelus, & timor ſuper-
ſtitioſus exilio multaverat, tandem Romanæ etiam urbis civitate fuerint do-
natæ. Nefas aliquando erat imperium Joſue, ne fol moveretur contra Ga-
baeon, & luna contra vallem Ajalon, in ſenſu ſolum vulgari, populique uli-
bus accommodo: non autem proprio, & litterali, intelligere; nunc vero, hy-
Potheſi Copernicana ubique fere obtinente, nemo ſibi religioni ducit lauda-
tum, aliosque ſimiles ſcripturæ textus per metonymiam, & locutionem ad
. ODI-
(a) E. III. de ingen. moderat. c. 17. (5) Eyiſt. 33. («) L. I. Iuſtitut. Aien.
e, 7. Tom. HII. Biblioth. Patrum. (d) Tom. I. & II. edit. Venet. 1751.

Y.ε (106) B NE

opinionem vu'gi accommodatam explicare; qua de re poſt alios egregie, &
appoſite diſeurrit Pritanius, (a) nec convincunt contrariæ Plazzianæ diſſerta-
tiones. (?) Artem magicam omnes fere ſuperioris ævi ſeriptores comme-
morant, & qui id pernegaſlet, liberiusque de ſpectrorum fraudibus, & com-
mentis locutus eſſet, in Eccleſiam, uſitatosque ejus exorcisinos peccare fuiſſet
creditus: atenim erudite nuper primum, omniumque plauſu demonſtravit
Vir eruditus, artem magicam eſſe nullam; in magia vires Dæmonis exiguas,
nec tales, tantasque, quales non modo credulum vulgus, ſed & multi viri
docti ſibi fortaſſis perſuaſerant. («) Innumeræ ex hiſtoria Eccleſiaſtica certæ
videbantur, ac indubitatæ ſententiæ, quas perdocti recentiores ſine ulla teme-
ritatis, aut alterius cenſuræ nota ad fabulas ablegaverunt, ut videre eſt in
eruditis Tillemontü, Bailleti, Ruinartii, Simonili, Natalis Alexandri, Dupinii,
Pagii, & aliorum obſervationibus. Habet nempe & in hac re locum, quod
Claudius Imp. apud Tacitum in non abſimili cauſa pronunciavit: quæ nunc ve-
tuſtiſima creduntur, nova fuerunt. - - —- Iuveteraſcent hæc quoque, & quod hodie exemplis
uemur, inter exempla erit. (d4) Conſideraſſe hæc omnia imprimis videtur eru-
ditus Pontifex Adrianus, de quo potiſſimum, teſte Bailleto, commendatum
fuit, quod Lovanienſis Academiæ Decanus, cenſoriam in libros facultatem
„exerceret facilitate, atque indulgentia ad prudentiam ſummam compoſita;
..& ſtuderet ſemper dicta ſpecietenus aſpera, atque incommoda in mitiorem

cflectere partem; ambiguis rebus meliores explicatus accommodare; pauca

damnare, pleraque vero excuſatione agere: verbo complectar omnia: ut
„Oſtenderet poſt veritatis negotium, nulli ali poſtponendum, nihil magis
«ſibi cordi fuiſſe, quam uniuſcujusque auctoris dignitatem tueri. (e) Ad
quod quidem præclarum exemplum, ut præcipue privatus cenſor animum
ſuum componat, regulasque Pritanianas, & Viri prudentiffimi monita accu-
rate obſervet, allateæ hactenus graviſſimæ cauſœæ ſatis ſuperque poſſunt per-

ſuadere.
§X.

Judicium cenſorium non eſt ferendum, niſi integra aultoris ſeriplione,
& perledta, & mature expenſa.

Uodſi igitur his argumentis acquieſcit, & pacatis affectibus, ſepoſitis præ-
judiciis, plenus moderatione, & humanitate ad librum alieni auctoris le-
gendum privatus cenſor accedit: illud tandem præſtare debet, ut de ſeriptoris
men-
(a) L. I. a cap. 22. de Ing. Moder. (b) Prodiit diſertatio Biblico - Phyſca in
duas partes diviſa, in qua Pritanium impugnat Auétor Bened. Plazza Gracus.
§. I. Recuſa eſt Tyrnaviæ 1749. §ö. Congreg. in cauſa Gallilæi hac de re decreta
revereonr, ceu temporum, perſanæ adſunctis accommodata, de quibus infra.
(e) Clariß. Conſtantinus de Cauz LL. II. de cultibus magicis. edit. Vienn. 1767.
(d) L. XI. Annal. c. 8. (e) Baillet. Jud. ſap. Tom. I. P. I. c. 13. H. 4.

mente
ro
ho
AVere
Vr
unn
„dern
Coj.
ae
4o
atene
om
mun
Pre
iumm
Unan
Püam
Indg
coni
cont
nibe
4tqu
dend
tuit
dam
lder
lih, 6
men
cand
Vehi

eſe,/
4)

nis1
. Eu
ane
1. E
ni⸗
Mitu

le, &
llerta.
nme⸗
com.
fuiſlet
Krawit
us
ti viri
certe

teme⸗

eſt in
apini,
(quod
ne he⸗
vnplit
t eru-
latum
Nem
olita;
iorem
pauc
4: ut
wagis
) 40
imum
ace⸗
t per-

le,

Prc-
1s le⸗
Ptort
un.
ſen in
pacuf.
lecnat
imſs.

161.

e (107) BN

mente non ex plagillis detruncatir, ſed ex integro volumine, &' ſeriptionir contexti
pronunciet. Præcipit idem Benedictus XIV. P. M. regula quarta inquiens:
hoc quoque diligenter animadvertendum monemus, haut reétum judicium de
Vero auctoris ſenſu fieri poſſe, niſi omni ex parte illius liber legatur; quæque di-
. Verſis in locis poſita, & collocata ſunt, inter ſe comparentur; --- neque vero ex

K una vel altera propoſitione a ſuo contextu divulſa, vel ſeorſim ab aliis, quæ in eo-

«dem libro continentur, conſiderata, & expenſa, de eo Pronunciandum efſle.,
Qujus graviſſimæ regulæhanc ſubnectit rationem: ſæœpe enim accidit, ut quod
ab auctore in aliquo operis loco perfunctorie, aut ſubobſeure traditum eſt, ita
alio in loco diſtincte, copioſe, ac dilucide explicetur, ut offuſæ priori ſententiæ
«tenebræ, quibus involuta pravi ſenſus ſpeciem exhibebat, penitus diſpellantur,
Omnisque labis expers propoſitio dignoſcatur. Atque hoc eſt ſapientiſſi-
mum illud monitum, quodſi præ oculis ſinguli haberent lectores äbrorum,
Præclari certe auctores a conviciis, a contumeliis, ab atro cenſorum calculo
immunes forent. Sunt quippe plures ita comparati, ita faſtidioſi, ut non niſi
unam, alteramve pagellam evolvere ſoleant, atque tum, ſi forteſſis quid-
Piam non ſatis eorum palatui arrideat, illico errores, hæreſes conclamare,
indignum lectione, indignum publico librum pronunciare; quæ quidem in-
coniulka damnandi facilitas ſummopere vituperanda. Lex quippe, quam ſua
conſtitutione firmavit laudatus Pontifex, præterquam quod ex naturæ ratio-
nibus, & cauſæ, ut ajunt, viſceribus deſumta fit, etiam majorum auctoritate,
atque uſu eſt ſtabilita. Eundem nempe canonem, ſi Photio fides habenda,
Sanctus Eulogius Alexandrinus in käbro contra Severum, e& Timotheum conſti-
tuit, ſeripta ſcilicet dijudicare non oportere ex parte, neque fragmenta quæ-
dam ſumendo ex his detorta, de ſcriptoris mente judicium ferendum. ( 4)
Idem Euſtachius Antiochenus ſex adverſus Arianor librie, & S. Baſilius Sozopoli-
tit, & ad Julianum Halicarnaſſeum ſcribens, Probaverunt, ut pariter Photius com-
memorat. De eadem ex truncatis, & a reliquo corpore avulſis laciniis judi-
candi malitia expoſtulat Origenes adverſut Celſum Epicurrum. (b) Caſſianus in-
vehitur propterea in Neſtorium. («) Celſus in jure etiam civili docet, incivile
ſſe, niß tota lege perſpetcta, una aliqua particula &ur Propoßta judicare, vel reſpendere.
(4) Vigilius Tapſenſis hoc ipſo ex capite Eutychianos condemnat, qui S. Leo-
nis ſcripta Neſtorianismo ſordere contenderant: „inhoneſto, exclamat contra
*. Eutychem, uteris officio, religioſis dictis callide inſidiaris, & ſuperiora de-
„mendo, ac ſequentia non addendo ita media eligis, ut verba ſententiis exu-
„ens de eorum nuditate pro arbitrio ludas. Redde igitur ſuis omnia locis,
& propria ſententiis ncRumente reſtituas, & noli inſidioſis fraudibus calum-
„Nias innectere.« (e) Ita quidem recte pro S. Leone, magnoque duarum
naturarum in una perſona Chriſti myſterio, Vigilius: an vero eodem jure
2 hæc
(«) Cod. 225. apud Pbotium. (b) L. II. contra Celt. (c) L. VII. de Iucar. c. 14.
(4) l. Iaciv. fl. de LL. (e) L. IV. contra Eutych. n. I5. Extat Tom. VIII.
Bibl. P. Z. .

e (108) e N

heæc Vigilii verba Præfigere potuerit opuſculo ſuo auctor conſutationir epiſftola-
um Valdeſti merito in dubium revocatur. (a) Denique & S. Hilarius initio
libri ſui de ſynodis orat, & obteſtatur Per Dei miſericordiam, ne quisquam
de eo ante ſermonis confummatianzm per litterarum exordia exiſtimet judicandum.
(b5) Iniquum eſt enim, uti vir ſantus Proſequitur, niß comperta urque ad finem
ratione diöätorum, prædicataum Jententiam ex initiis, quorum caufa adbuc ignoretur,
afferre; cum non de inthoatis ad cognoſcendum, ſod de abſolutie ad recognitionem ſit
judicandum. Tandem concludit: quisquis hæc legenda, & cognoſcenda ſuſceperit,
modum ſibi, atque mihi patientiæ Pidelis indulgeat, &ρ usque ad abſolutionem univerſa
Vercenſeat. Similia frequenter legere eſt apud Auguſtinum in arduis illis, glo-
rioſisque, quas adverſus Manichæos, Donatiſtas, Pelagianos, aliosque ſuſce-
Pit, coneertationibus; maxime vero in præclaris, quos contra Julianum Ecla-
nenſem elaboravit, libris, jam ſuam & catholicorum male explicari ſententi-
am: rurſus truncata adferri verba: iterum corruptum allegari textum queri-
tar, expoſtulat, convincit. Redde verba mea, ait ſpeciatim, & evaneſcet calum-
ia tua; repone ſuis locis, ubi dixi: videatur, ubi dixi: putetur, ut appareat de re
tanta, Zuibut abe te fraudibus diſputetur. («) Et de alio queritur, quod alicubi
medtis detraötis in libro ſuo ſeêntentias interrumperet: alicubi extremir non ad-
ditir decertearet. (4) Complura etiam hujus rei in generali VI. Synodo haben-
tur exempla; ac nominatim ſuggillatus fuit Macarius Antiochenus, quod ver-
ba S. Athianaſii infideliter allegaret, expromtis iis, quæ errori, pro quo ſa-
tagebat, favere viderentur, ſtudioſe autem prefſis ceteris, e quibus pote-
Tat veritas, & ſana beati Athanaſii doctrina conſtare. («) Unde tales, qui in ferip-
torum monimentis aliqua alicubi vident, nec conſiderant, quæ allis in locis
explicatius traduntur, merito ab Anaſtaſio Sinaita monoculi vocantur; () qua-
les ne eſſent fratres ſui graviter admonuit Perdoctus Abbas Bonæſpei, ra-
tionem addens: quia nusquam ſimul omnia poſſunt dici, & ſunt nonnulla,
quibus ſingularibus poteſt merito contradici; ſed cum omnia Pariter atten-
*duntur, quæ videbantur reſpuenda, plerumque ſtudio circumjacentium mu-
«hiuntur.« Guod & prius jam ſtabiliverat: :„Etſi aliquid invenitur, inquienr,
quod per ſe conſideratum debet forſan accuſari: poteſt, ni fallor, conſide-

«Tatis Præcedentibus, vel conſequentibus excuſari: & ad condemnandum

quemvis librum non eſt prætendenda duarum, vel unius (crupulofitas dic-
ctionis, ſed conſideranda totius ſeries lectionis. ( 2½) Atque hæ ipſæ ſunt
& hodiernorum quorumvis ſapientum querimoniæ contra monoculos hujus-
modi cenſores; nihil enim frequentius reperire eſt in eruditis apologiis . vin-
i-

(a) Extat in fronte libelli edit. Mediolan. 1744. (bb) L. de Snod. ſub init.

2) L. IV. contra Julian. c. 8. (d) L. II. de Nupt. & Concup. c. 2. (c) Con.
Gen. VI. act. 9. Extat. Tom. III. Concil. pag. II78. Conſer. Volum. Germo-
nii de Veter. Hæreticis Eccles. Codic. corruptoribus, edit. Paris. 1713. ubi plura
lepere exempla eſt. (fF) In libro: Viæ dux. c. I3. Extat Tom. IX. Bibl. P. P.
(2) Eyff. 5.

—

ici⸗
criti⸗
ſutas
tecel
d
gobi
ded
invi⸗
lega
4i
tione
Vind
Con
Mma
culen

zu
gul
dlene
ſunt.
& ra
i
Verſag
Poſit
bugn
Verlte
enltiu
clelick
ſpech
diſhe
Kd

Tlg

Pitole.
IltlO
bam
ndum.
huen

retur,

niderſ
8, glo.
lulee⸗
lNtenti-
ueri⸗
Alu⸗
de re
Meubi
on ad⸗
aben⸗
Aver⸗
Io la.
pote⸗
Krüp⸗
1locis
ue-
i, 1.
nmula,
Atten⸗
Aw⸗
e,
de⸗
adum
ſunt
hujus⸗
,VII⸗
i⸗
(.
Yert-
uu

DD

diciis, ſimilibusque opuſculis, quæ lectorum improbitati, aut malevolorum
criticorum calumniis opponere, integræ famæ ſtudium perſuadet, quam ver-
ſutas male adverſantium fraudes, quibus ſententias a ſententiüs divellere, an-
tecedentia a ſequentibus, & prima a poſtremis ſeparare, ex verbis denique
ad placitum ſejunctis judicium de auctoris mente ferre conſueverunt. Plures
nobis forent implendæ paginæ, ſi rei hujus teſtimonia exſcribere animus eſſet.
Sed quoniam eruditis omnibus res plana, atque perſpecta, nec ſine majoris
invidiæ periculo plenior de hoc argumento inſtitui poteſt oratio, ſufficiat al-
legaſſe, quæ milu præ manibus ſunt, refexiones Caſalas in decem diatribes Petri
a Valle clauſa, reſponſa Papebrochii ad exhibitionem errorum, acta Congrega-
tionem de auxiliis Serriana, Hallucinationes Sedimayer a D. Amort expenſas,
Vindicatam Regalarium cauſam ab objectionibus Clerici Ratisbonenſis, Vindiciai
Corſinianas, eruditam Apologianz Dobnerianam, & iterata Hiſtoriophili oritica exa-
mina de origine gentis Czechicæ. &c. &c. in quibus veritas a nobis aſſerta lu-

Cculentis exeinplis demonſtratur.

XI.

Sopus, ac præcipuus finis aubtoris conſiderandus, priusquam
de ejus opere cenſura feratur.

Erum nec integra ſolum auctoris, qui cenfuræ ſubjicitur, ſeripta perle-
genda ſunt, ſed & confttii totiur, præcipui inſtituti, quod operis liütterari ſco-
pur eſt, ratio imprimis habenda: uti pariter Benedictus XIV. in ſupra citata re-
gula innuit: univerſum præterea, inquiens, auctoris conſilium, & inſtitutum artente
diſpiciatur. Ex hoc enim principio non ſolum obſcuriora quaſi lucem ſuam
accipiunt, ſed &, quæ pugnantia, facile cum aliis conciliari: quæ a veritate
aliena, ſano rectoque ſenſu exponi: quæ aſperiora videbantur, mitigari pof-
ſunt. Eſt hæc profecto regula ab omnibus iis, qui rem theologicam ordine,
& ratione tractaverunt, magno conſenſu recepta, & præſcripta ab omnibus,
qui in germana Sanctorum Patrum interpretatione cum laude, & fructu

verlſati ſunt. Contingit quippe non raro, ut quædam hæreſes ſibi adeo op-

Ppoſitæ, adverſeque ſint, ut vix accuratins, ferventiusque unam earum op-
pugnare liceat, quin in alteram verbotenus offendat. Sunt & nonnullæ fidei
Veritates adeo delicato tractandæ ſermone, ut vix, ac ne vix quidem verba
ſuppetant, quibus earum arcana, & ſublimia pro rei dignitate, & ſine audi-
entium periculo exponantur. Hinc nec mirum, quod etiam in priſcis illis Ec-
cleſiæ ſtatoribus quam plurima occurrant, quæ, ſi nudum verborum ſenſum
ſpectes, & ſcribentis ſcopum non refpicias, non mediocrem etiam involvunt
difficultatem; quod quidem ex ea ipſa, quam allegavimus, ratione, profici-
ſcitur. Ita, ut res exemplo pateat, Incarnationis filii Dei tam ſacrum eſt
ænigma juxta Cyrillum AlGxandrinum. adeo mirabilis mixtura ſecundum Au-

0◻ 3 gu-

guſtinum, ut dum in eo myſterio verbum carni ſecundum ypoſtaſm unitum,
unumque Chriſtum defendunt Patres, iis perſæpe utantur verbis, & Phraſibus,
quibus naturarum differrentia ſublata velut inſinuetur: (a) contra vero, dum
eundem filium, Dominum, unigenitum, in duabus naturis inconfuſe agnoſcen-
dum prædicant, duas veluti hypoſtaſes, duplicem perſonam, & duos filios
cum Neſtorio propugnare videantur. () Ita & quæſtio, fatente S. Auguſtino,
ubi de arbitrio voluntatis, & de gratia diſputatur, ita eſt ad diſcernendum difzcilis,
ut quando defenditur liberum arbitrium, negari Dei gratia videatur: quando autem
aſſeritur Dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri. (c) Quibus cauſis accedit
ſubhmis ille, & involutus ſacrarum litterarum ſenſus, quem primi iſti ſcrip-
turæ interretes nobis quidem clariorem exhibere conati ſunt; in multis ta-
men, quaſi oceano myſteriorum abſorpti? dum quasvis tollere antilogias ſa-
tagunt, obſcuram adhuc, & implexam ſæpe reliquerunt interpretationem; quan-
doquidem, ut loquitur Auguſtinus, & boc ipfum ita divinitur proviſum eſt, ad edo-
mandam labore ſuperbiam noſtram, intelleétum a ſaſtidio revocandum, cui facile in-
veſtigata plerumque vilefcunt. (à) Quanquam non diffitendum, ex verborum
etiam inopia, & noſtra inbecillitate oriri, ut multæ SS. PP. ſententiæ nobis
obſcuræ, intellectuque difficiles relinquantur. Nam, ut mihi quidem recte
animadvertiſſe videtur Natalis Argonenſis, quum vehementia inflammantur
„ingenia, ſcintillas nonnumquam emittunt, quæ mediocribus inſolita lumina
videntur, & quoniam, poſteaquam ipſi vires ſuas ſuperafant, recipere ſe ſe,
„noſtroque loquendi modo, quamvis rudi, & imperfecto, ſe accommodare,
„Vel novum excogitare coguntur: ob exiguum, quæ intereſt inter illorum co-
„gitationem, & verba, ſimilitudinem, offunduntur tenebræ, quæ licet nul-
„ lius reapſe momenti, innumeris tamen difficultatibus, atque diſceptationibus
„Originem Præbent. Hinc jure, meritoque optabat CGralenus, ut tine verbo-
„rum fſubfidis ſcientiæ tradi poflint; quum enim verba inchoatam duntaxat
„Obſcuramque cogitationum noſtrarum ſpeciem referant; homines ignari & im-
„Prudentes de verbis ſolum diſputant, de rebus autem nunquam conveniunt.
uod ſubinde eruditus auctor exemplo doctrinæ S. Thomæ illuſtrat. „Hæc
enim nonnullis, ut ſcribit & refutat Vielmius, obſcura viſa eſt, licet ſi ejus
„ſumma ſana ratione, & modo legeretur, innumeris forte difficultatibus præ-
aCluderetur aditus, quæ inaniter torquent ingenia, finem habuiſſent pridem
„ inutilia commentaria, & incredibilis altercationum numerus componeretur,
a quibus Angelicus Doctor perinde alienus eſt, ac Sol a litigioſis Philoſo-
„ Pphorum diſputationibus cirea effectus, quos majus illud luminare nullo mo-
.„do producit. (e) Atque ita forte, & de aliis SS. Patrum monimentis ju-
dicandum. Ut ut vero iſta ſe habeant, certum eſſe videtur & exploratum,
ob-
(a) lege S§. Cyrill. in LL. contr. Neſtor. in Epiſt. I. & 2. ad Succeſ. & c. (b) Fide
Ambros. L. V. de Eid. c. 5. Damaſcen. L. III. de Eid. c. 6. (e) L. de

Gratia Cbriſti. c. 47. Confer Vindic. Corfßin. c. J. (d) L. II. de doctr. cbriſt. e. 6.

(e) De optima legendorum Patrum methodo L. II. c. 9.

obſe
cipui
Quo
an
ſlexi
ſoſto
ta,
Nh
chæ
hom
berta
Cojus
gend
um
cen
AW
akint
aultr
atect
rei p
guſtit
Und
dem
iſtud
pi
Velut.
Abitr
ſtitut
Apol
genia
cellita
niri 0
Ut ſer
N
tlus
88. E.
lum,0
verba

4

nitutn,
Allbug,
,dum
oleen.
fllios
Aſlino,
eilir,
autem
edit
ſerip-
ltis ta⸗
ies ſa⸗
Glan-
4d edo⸗
Lile in-
borumm
nohis
recte
nantur
umina
le le,
dare,
n e⸗
et hul.
onibus
Verbo⸗
Intarat
Kim⸗
nt.,
Be-
1ejus
Pla⸗
ridem
eretur,
hiloſo⸗
0 o.
dis ju⸗
Atum,
ob-
Pit
Lc

r. (1I11) MWN

obſcura quam plurima mirum in modum illuſtrari, recteque intelligi, ſi præ-
cipuus, in quem tota S. Patris mens collimabat, ſcopus præ oculis habeatur.
Guod quoniam complures neglexere, mirum videri non debet, quod non ſine

injuria, Sanctos illos Eccleſiæ Principes ad Sectariorum partes aliquando de-

flexiſſe ſibi perſuaſerint. Enimvero quam multa non ſunt in Cyrillo, Chry-
ſoſtomo, Auguſtino, alisque, quæ & minus moderate de ſcientia Dei ſerip-
ta, & hanc ipſam rebus creatis velut poſteriorem inſinuare videri poſſent?
Nihiloſecius quoniam Sanctorum virorum præcipuus is erat finis, ut Mani-
chæorum exterminarent commenta, & arbitrii humani libertatem vindicarent:
homini contentioſo facile conſtat iſta omnia, quæ in laudem, & tutelam li-
bertatis humanæ ab illis copioſius diſputata ſunt, ſine præjudicio ſcientiæ Dei,
cujus inveſtigabiles vias, & incomprehenſibilia judicia adorabant, eſſe intelli-
genda, nec negata fuiſſe ab illis præſcientiam, niſi eam, quæ fatalem genti-
lium, & Manichæorum necefſitatem induceret, & vi quadam illata homines,
ceu cOacta nane Hin ad operandum adigeret. Fecit ergo vehemens cum ad-
verſariis contentio, inquit Theodoretur, ut modum excederent. (a) Hoc &
ciis, qui arbores colunt, evenire ſolet; cum enim incurvam plantam vide-
«rint, non ſolum ad rectam normam erigunt, ſed in alteram quoque partem
ultra directum inflectunt, ut per nimiam in contrarium inclinationem ad
«rectum ſtatum perducatur.. Quæ & ipſa elegans comparatio Theodoreti
rei præſenti explicandæ prorſus eſt idonea. Quam multa pariter non ex Au-
guſtino a Sectaris noſtri temporis adducta ſunt, quibus peremtum eſſe, ex-
tinctumque in ſtatu naturæ lapſæ arbitrium, aut certe illud ad merendum, vel
demerendum non requiri probarent; quorum illud Lutherus, & Calvinus:
iſtud Janſenius omni verborum apparatu præſtare conati ſunt? Atenim ubi
diſpicitur ſcopus Auguſtini contra Pelagianos pugnantis, omnes iſtæ nebulæ,
veluti ad clerifſimi meridiani ſolis radios evaneſcunt. Oportebat nempe, ut
arbitrium illud integrum, & in perfecto ad virtutem, & vitia æquilibrio con-
ſtitutum, quale Pelagiani extollebant, inſignis gratiæ Doctor, alterque poſt
Apoſtolum præco, & defenſor deprimeret, everteret, & per labem primi-
geniam ſaucium, multumque attenuatum demonſtraret, ut ita virtus, ac ne-
ceſſitas gratiæ divinæ commendaretur, hæc ſola vinceret, nec niſi ad illud perve-
niri poſſet, ut liquidiſima veritate diviſſe intelligatuer Apoſtolus: Quit enim te diſcernit?
ut ſeribit ipſe S. Eccleſiæ Pater Auguſtinus. (?) Nunquid & hac ipſa de cauſa
Vasqueſio celebri alias Doctori magnopere ſuccenſuerunt viri docti, quod po-
tius Anomœos hæreticos a nota ſtultitiæ, ſtolidique ſenſus abſolvere, quam
88. Eccleſiæ Doctores ab errore voluerit vindicare, dum audacius ſeribit de
viſione Dei intuitiva recte, & catholice non ſenſiſſe Baſilium, utrumque Cyril-
lum, Gregorium Nyſſenum, Hieronymum, alios, maxime veroS. Chryſoſtomi
verba vix poſſe ſenſu bono intelligi, quibus eſſentiam Dei a nemine, nec abAnge-

V lis
(a) Dialog. III. Impar. Extat Tom. IV. Upver. pag. 10. (b) L. II. Retract. c. I.

oeX (112) 0
is videri, niſi condeſcenſi quodam, & indulgentia affrmat. (à) Quodſi nempe
ſinem, totiusque ſeriptionis Chryſoſtomi, & ceterorum PP. ſyſtema voluiſſet
expendere accuratius, eos ſine ulla, ut ajunt, vi, ſed nativo, proprioque
ſenſu, de negato Beatis comprehenfivo ſolum Dei intnitu intehigendos eſſe per-
ſpexiſſet. Quidſi & legiſſet Chryſoſtomum in Paræneſß ad Theodorum lapſum,
dicentem: juſtos ipſum Repgem, hoc eſt Deum intuiturot eſe, non per ſpeculum, ne-
que per ænigma, ſed facie ad ſaciem, non per fidem, ſed per eciem: didiciſſet ſane
Chryſoſtomum per Chryſoſtomum commode explicare, uti etiam adnotat Be-
nedictus XIV. (?) Quorſum vero iſta copioſius a me diſputata ſunt? arguet for-
taſſis non nemo, extra præſentem hæc omnia eſſe hypotheſim, in qua non de ſen-
ſu SS. Patrum inveſtigando, ſed de recentiorum auctorum cenſura agitur, nec ea
noſtrorum temporum ſeriptoribus aſſurgendum eſſe reverentia, qua Eccleſiæ
Patrum auctoritas ſuſpicienda. Largiar enimvero illud perlubenter, & invi-
dioſam veterum, ac novorum contentionem, de qua acre eſt judicium Hi-
ſpani Poetæ, (c) & ſatyricum Erasmi in apotheg capricorni, non invitus di⸗
mittam; quin & illud dedero: non ea benignitate recentiorum verba accipi-
enda eſſe, qua priſcorum Patrum aſperiores emollimus ſententias. Quodſi
enim jam vel ipfis antiquis, ut diſerte affirmat Auguſtinus, ad certam ſolum
regulam loquendum erat, ne verborum licentia etiam de rebus, guæ bir Koniſicantur „
impiam gignat opinionem: (2) idem Profecto cautius, accuratiusque præſtan-
dum eſt a recentiorum temporum auctoribus, dum & longe plura, quam

olim, in Eccleſia Dei definita ſunt, & multa ad fidem catholicam pertinentia, ut

habet idem S. Doctor, dum bareticorum callida inquietudine exagitantur, ut ad-
verſus ess defendi poſint, & conſiderata ſunt diligentius, & intellecta elarius, in-
ſtantius prædicata: (e«) nec proinde, ſi a tritis regulis, modisque loquendi re-
cedant, tam facilis venia danda, quam antiquioribus, qui ſecuri loquebantur,
cum nullus adhuc adeſſet hoſtis. Atenim non propterea ſine delectu, nulla
finis, & præcipui ſcopi, totiusque operis ratione habita, de recentiorum mo-
nimentis judicium ferendum eſſe concedam, ſolum ideo, quia novi ſunt, &
recentiores, ſed omnia ea, quæ in dijudicandis antiquorum operibus ſervan-
da eſſe admittimus, ea cum ratione, modo præſeriptæ adhibeantur cautiones,
& in moderna cenſura præ oculis habenda eſſe ſtatu. Præceps nempe ni-
mium, & a Ppræjudicata ortum eſt opinione illorum judicium, qui veteribus

omnia, recentioribus nihil putant eſſe indulgendum, qui intempeſtive anti-

quitatem jactant; nova omnia contemnunt. Merito ſane illis reponi polſſe vide-
tur, quod Benedictus XIV. intulit: , inquiens, carpere novos audeant, ſorte
ab lædendis veteribus ſbi minime temperaſent, ſi in eorum tempora meidiſent. (F)
Quodque ipſum, eodem Pontifice memorante, Præclare animadverſum Eſ: ab
uc-
(a) Homil. 14. in Joann. & Orat. I. & 3. Icomprch. lege Vaiquez in I. §. Tbom.
diſp. 36. c. I. 3. &. 4. (5) L. II. de Canoniz. c. 28. (c) Martialis L. V.
Lyigram. 10. (4) L. X. de Civit. t. 23. (e) L. XVI. de Cioit. c. 2.
(If) I Conſtit. Sollicita. J. 23.

*

Aucte
Dodtn/
et,

lemnit

0

1
re ſi-
exan⸗
es
giſtr⸗
etiam
tum
teu⸗
ee
naud
ſtatui
Cenc
in ta
ſi
ſem
ſilia
E Le
feri
quet⸗
fublat
c qu
,
deli
Duo
Quak
ſuben
Utätu
Unſiit
Ccalarn
cond

1

empe
uiſſet
oue
Per.
ſim,
, ne⸗-
Tſane
it he⸗
tfor⸗
eſen⸗
hnec ei
cleſiæ
invi-
n H-
us di⸗
ccipi-
al
ſohen
nur. 5
uam
4, Ut
n ad-
Gin-
di re-
antur,
Dnule

1mo-
, A.

erran⸗
vones,
e ni-

apti⸗
rie⸗
,ſin⸗
4
eſ, id
uc⸗
Ton.
l N.
K. 2.

etdae

e&α (1I13) We g V
Auctore operis imperfecti, qui ait: cum audieris aliquem beatifßcantem antiquos
Doctorer, proba, qualis ſit circa ſuor Doctoret; ſi enim illos, cum duibut vivit, ſuſti-
net, & bonorat, ſine dubio aliot, ſi cum illit vixiſſet, honoraſſet: ſ autem ſuor con-
temnit, ſi cum illis vixiſſet, & illos contemiſet. (a)

Opportuna admonitione argumentum de privato Cenſore terminatur.

AX que hæc ſunt ſumma monitorum capita, quorum meminiſſe oportet
eos, qui ſeu privato zelo auctoris cujuspiam ſententiam, & opus cenſu-
ræ ſubjiciunt, illudque fibi diſpungendum ſumunt: ſeu poteſtate publica ad
examen librorum conſtituuntur. Ac tanto majore quidem iſti contentione le-
ges juſtitiæ, caritatis, & prudentiæ, de quibus ſingulatim more ſuo egregie
diſſerit Muratorius, obſervare debent: quanto ampliore fiducia a ſummo Ma-
giſtratu officium iſtud illis committitur, nec committitur tantum, ſed eorum
etiam ſententiæ ſtatur. Noviſſe debent; hoc eſſe Summorum Pontificum, alio-
rumque Eccleſiæ Præſidum votum, ut inferiores judices, atque miniſtri, an-
tequam durius aliquid in libros, eorumque auctores ſtatuant, iterum, iterum-
que cogitent, an ſuſtineri potius poſſint, quam damnari. Ponit quidem Ray-
naudus inter ceteros hac de re canones etiam illum, quo nihil configendum
ſtatuit, niſi penitiſſime per ipſosmet judices fuerit pervaſum. Atque utinam
Cenſores ſupremi omnes non auriti tantum, ſed oculati eſſe poſſent! Verum

in tanta negotiorum mole, & immoderata rerum agendarum copia, ne apud

iſtos quidem deeſſe infortunium illud poteſt, quod omnem poteſtatem fere
ſemper comitatur. Caput nempe brachiis indiget: laudanda vero capitis con-
ſilia nonnunquam fruſtrantur, aut prodit brachiorum infirmitas; ita & reges,
& Eccleſiæ Principes miniſtris indigent, quorum quidem vitio, & ſocordia

fieri poteſt, ut illi auctoritate ſua abutantur, & caſtiſſimis legibus deſint. Ne

quæſo hic parum prudens ſupercilium contrahat, aut ceu tetricus Sigalion
ſublato digito me reſpiciat: non meis, ſed viri ſapientiſſimi Pritanii verbis
ea queror, quibus ille ſe prudentum aures minime timebat offenſurum. (5)
Jam vero quid in iſto rerum ſtatu faciant Eccleſiaſtici judices, eum alienis
Oculis, aliena fide, atque prudentia in tot rebus, & negotiis nequeant non uti?
Duo ſane ad rem noſtram documenta inde decerpere non abs re erit: alterum,
quanta fide, religione, induſtria, periculoſum privati etiam cenſoris munus
ſubeundum ſit: alterum, ut, ſiquis hoc jure, hac poteſtate, contra jus, fasque
utatur, ne Romanæ Sedis, ne Epiſcoporum, ne denique utiliſſimi cenſorii
inſtituti ea putetur culpa, ſed ſolum illorum, qui optimisetiam legibus abutuntur in
calamitatem ſcriptorum, ſeque damnant, dum alios injuſte affligunt, atque
condemnant, de quibus jam olim S. Proſper conqueſtus eſt, ſeilicet nonnullos

eti-

(a) Homil. 42. in Matth. (5⁵) L. II. de Iug. moderat. c. 5.

e (114) N.

Efiam Sancti Auguſtini de correptione, & gratia opus legiſſe, ut ſolum menſit-
was ſenſuum, pondera locutionum, numeros Efllabarum inſidiofi ſerutatores eventilarent,
magnumque Je aliquid conficere præſumerent, ſi catholico Prædicatori notam errerit afi-
gerent. (a) Ac contra tales quidem, ſi fabulæ ingenioſæ hic locus eſſe poteſt,
fortaſſis recte quispiam, & nemine vetante, innovatas cuperet leges illas, quas
in Satyra ſua Menippæa Lipfius promulgavit. GQuæ enim in hac Cicero,
Sallufſtrus, Ovidius, aliique Auctores contra Pſeude-Criticos protuliſtie fingun-
tur: eadem profecto Viri clarifſimi adverſus iniquiores privatorum quorun-

dam cenſuras queri poſſunt. Et quoniam ridiculum acri fortius, & melius ma-

Enas plerumque ſecat rei, lubet hic quasdam earum legum a Pſeudo-criticis ad
injurios cenſores traducere, iisdemque capiti finem imponere. Hæœc ergo e
Senatus conſulto inter alia recitata lego:
Correkores, Cenſores, hoc dificillimo rei litterariæ tempore, utibiles,
neceſariosque eſſe. Won eos famen promiſcuos: non indodtos, rupices, pe-
trones, ſed qui conſilio, requeapſe juxare Scriptores - — poſſint. - - - ltem-
que, quoniam duplew morbus correſtores, cenſores p.eros teneat, litigium & pru-
rigo: utrique rei Senatum proſpettum, præcautumque velle. De litigato-
ribus, uti, quicunque poſt hune diem cum altero velitari, Mæliari, ver-
bis. ſeriptisæve aiuſus fuerit: eum, eos-ue in ludi gladium damnari; uti pro-
xwimo munere, colligati inter ſe, pugnent ſine miſſione. De truriginoſis,
quos manum, ſtilumgque abſtinere a nullo loco, nullo libro audiant, ſano,
ſive inſano: uti Cornelius Celſus Aedilis diſpiciat, qui ex iis anari poſſint,
gquique non poſint. Qui poſſe videbuntur, eos deponi in templo Aeſculapii,
quod in inſula eſt, ibique ellebori bibere, quantum ſatis érit. Qui non poſ-
fint, eos in exilium ad Gmmerios deportari, ubi lucem non videant, & li-
bros non legant. Si quis ambiguæ valetudinis erit, eum ad tempus rele-
gari in Atlantidem inſulam, ubi memorantur ſomnia non videri. Quoniam-
que multi ex hoc ordine pulſatos, acceptosque indigne ſe a corretoribus, a pri-
atis cenſoribus, querantur: placere univerſis conſeriptis, eam injuriam, con-
tumeliamæve impunem non eſſe, in viæis, mortuisque. In Vivis, placere, uti L.
Cuſſius PBrætor de cauſa eorum cognoſcat; quosque noxz ejus compererit, eos
melle, &; ſeſamo oblitos, diem unum deſtitui ad caldum ſolum ſtilis veſparum,
& muſcarum. In mortuis, uti Menippus Philoſophus, qui vium noit, 4
inferos proficiſcatur, ut cum Aeaco de pœnis éorum agat. (b)
Utinam nune riſu ſolvantur tabulæ, & ego miſſus abeam! at nos, amote
ludo, ſeria quæramus. Privatus cenſor ſibi haſce leges ſeriptas putet, & ſe-
cundum eas modeſtia, & humanitate temperet cenſuram: aut potius omne

iſtud errorum in religionis cauſis caſtigandorum negotium, in quo ſibi pauca li-

cent, adsuperiorum, legitimorumque tribunalium cenſoriam referat auctoritatẽ.

(4) E. contre Collator. c. I. (b) Lips. Oper. Tom. I. a pag. 714.

nenſt.
im,
i⸗ A.
dotekt,
5, uas
lcero,
ingun⸗

COruIn.

ma-
leis ad
o e

ibe,
en ⸗
Ven-
Siru⸗
ulo
Ur.
ihro⸗
s
o,
CMint,
pii
o⸗
jele⸗
nium.
It.
Con⸗
il.
,t0)
ull,

mots
& le⸗
oimne
Uc l⸗
itite,

(i15) .
CAPVT II.

IVRE CENSORIO ACADEMIARVM.

A privato cenſore, a ſingulari viro docto, ad Theologorum univer-
ſitatem, ad cœtum litteratorum progredinur, de quorum in
cenſura ferenda jure, & auctoritate nihil certi ſtatui poteſt, niſi
in ejusdem juris originem, atque adeo in ipſos Academiarum na-
tales prius inquiratur; hinc igitur ſermons initium capeſſendum.

De primis Academiarum initiis.

SRe

3 A 6& B omni antiquitatis, & quantum mens noſtra refſpicere poteſt,
S Præteritorum temporum memoria celebre fuit Academiarunz
B OWW& nomen, quo nobis indicantur, tum publicæ, certisque legibus
conſtitutæ ad informandam litteris juventutem ſehole: tum cœtus virorum
ſcientia illuſtrium, qui unanimi velut conſenſu ſtudia honefta promovent,
mutuis ſubſidiis in veritatem inquirunt, & de ſingulorum elucubrationibus ſua
depromunt judicia, & cenſuras. (a) Quanquam enim hæc omnia diſtincta
ſint, & in ſingulis etiam ſeparata conſiſtere poſſint: hodie tamen, & non raro
etiam antiquitus, uno Academiæ nomine veniunt intelligenda. Ac vetus
quidem illa Platonis Academia, unde ceteris nomen impoſitum, mhil aliud

W

erat, quam ludus litterarius, in quo de rebus Phifoſophicis diſceptabatur,
eoque quærendi, ambigendi, & contracicendi uſu res deducta eſt, ut, quo-

niam ſectæ hujus Philoſophi omnia revocarent in dubium, & veritate certa
excluſa, ſolum probabilia faterentur, etiam Academici appellatio hominem,
qui omnia ſolum opinionibus contineri affirmat, denotaret. (5?) Romanorum
temporibus Cicero quoque in ſuo Tufculano duo conſtituerat eruditionis
comparandæ loca, quorum alterum Lyceum, alterum Academiam nomina-
bat: uterque a cœtibus Philoſophorum, & Romanæ eloquentiæ Principum
erat celeber, quemadmodum Tullius ipſe commemorat. (c) Sed & ante Ci-
cCeronis ætatem ceteris Academiis illuſtrior, & cen medernarum Univerſita-
P 2 tum
(a) Nen ignoro diſerimen Acaädemiæ ab Univerftate avo noſtro ußtatum, ſed pro
linguæ latinæ ufu vocem Academiæ promiſcue deincepr adbibebo. (b) lege Ciceron
in OO. Academic. & S. Augiſtin. de eod. argum. (c) L. E de divinat.

& (116) .

Soter Ægyptiorum Monarcha eruditorum omnium bater erexit. In celebri
quippe Alexandriæ loco, Bruchion dicto, viri quique doctiſſimi congregaban-
tur, & de rebus phyſicis, aliisque bonarum artium ſtudiis ſolliciti, perfectam,
quam ammo conceperant, eruditionis ideam, & adſequi, & explicare ſata-
gebant. Inclitæ huio ſocietati Præſes, & Director a rege conſtitutus erat,
Primusque præclare hoc munere functus eſt Demetrius Phalereus: tandem ad-
juncti ſunt illuſtri huic cœtui publici litterarum Profeſſores, ut non inanis eſt
Juvenellii conjectura, atque ita Alexandrinum hoc muſæum ſchola evaſit, e qua,
ceu olim ex equo Trojano heroes, innumeri omnis litteraturæ peritiſſimi pro-
dierunt, uti & Plutarchus, & Strabo teſtantur. (a) Atque hæc Alexandrinæ

eruditionis gloria ſæculis etiam Chriſtianis non intercidit, ſed ex profana in

Sacram, ex ſuperſtitioſa gentilium in veram Chriſtianorum ſapientiam muta-
ta eſt. Ibidem namque Præcipui ſacrarum litterarum floruerunt interpretes,
& pPræſtantes Sanctioris fidei Magiſtri; nota quippe hodieque, & celebria ſunt
nomina Potamonis, Pantæni, Clementis Alexandrini, Ammonii, Origenis,
Herachæ, Dionyſii, Pierii aliorumque, qui Scholæ ſeu academiæ Alexandrinæ
maximo religionis Chriſtianæ fructu præfuerunt; (“) quibus non immerito
addendus oculatiſſimus ille cœcus Didymus Alexandrinus, qui etſi quadrimus
lumen oculorum amiſiſſet, Grammaticam tamen, Dialecticam, Arithmeticam,
Muſicam, Geometriam, Philoſophiam Platonis, & Ariſtotelis, Theologiam
demum, & Sacras litteras didicit, & docuit ita, ut alios quibus oculi eſſent
perſpicaciſſimi, longe excelleret, omnibusque eſſet admirationi; quemadmo-

dum de eo teſtes integerrimi ſcribunt Theodoretus, Sozomenus, Socrates,

& Hieronymus. («) Audiendus autem eſt Euſebius hiſtoricus longe accura-
tiſſimus, qui de eadem Alexandrina Schola ita ſeribit: per idem tempus fideli-
im Scholæ præerat vir doctrinæ cauſa celeberrimur Pantænus; quippe jam inde a pri-
ſcir temporibur Sacrarum litterarum ſchola in ea civitate fuerat inſtituta, quæ quidem
noſßtra adbuc ætate perſeverat. (d) Proſequitur eadem & alibi Euſebius, & de
clariſſimis hujus ſcholæ Profeſſoribus agit: ubi & iſtud animadvertendum,
Eccleſiaſticam inprimis, & Clericalem eam fuiſſe Academiam, nec catechumenos
tantum, & ceteros fideles, ſed clericos etiam in ea pro ſuo quemque modo
inſtitutos; quin & hujus Scholæ gradibus ad beneficia, ad eccleſias parochi-
ales, ad ipſam Alexandriæ Epiſcopalem ſedem fuiſſe conſcenſum. Affinis,
etſi non omnino par, Alexandrinæ huic Academiæ erat Schola Edeſſena,
quam, ut memorat Theodoretus, (e) Protogenes vir admirabilis aperuerat,
eandemque pariter fuiſſe celeberrimam vel ex ipſa ejus ruina conjici poteſt.
Ait enim Theodoretus, eam Perſidis Academiam appellatam fuiſſe, & in ejus
ex-
(a) Hutarch, in Moral. Strabo L. 17. Geogr. apud Juvenel de Carlencas in Hiſt.
Ariium PF. Il. e. 23. edit. Lips. I1749. (b) Recenſet Euſebiui L. V. & VI. Hiſtoriæ.
(æ«) Theodoret. L. IV. c. 19. Sozom. L. 3. c. I4. Socr. L. W. c. 25. & §. Hier.
Ep. 33. &. alibi. (4) L. V. Hſt. c. IO. & II. (e) L. IV. H. c. 16.

tum exemplar, prædicari debet Academia Alexandrina, quam Ptolomæus

excich
ille in
gue e
lum,
colun
Prate
Oblar
aArtiu
ſebio
cellir
tille
matu
loſop
yerlio
Nerm
IAit.
cerit
omnie
Ommni
e
s pre
teſt,
redte
quan
Vero
ſertit
Atrie
quam
0Pp

ſie t
move
Nia I

Omels
celehri
Baban.
dan
3 ſata-
erat,
e ad.
nis eſt
equ,
pro-
Cnt
Ana in
Muta-
retes,
funt
eni,
Crine
erito
rimus
lcam,
giam
ellent
mo⸗
ates,
cura-
. ri-
lidem
& de
um. 5
enos
100
Ochi⸗
Enis,
lena,
lerat
teſt.
ejs
hric.
MMer.
10.

eN (1IIZ) W

excidium Zenonem Imperatorem conſpiraſſe, in eademque humanioribus fu-
iſſe imbutum litteris Euſebium Emeſſenium Epiſcopum teſtatur Socrates, at-
que etiam Sozomenus. (4) Ne quis vero exiſtimet in Scholis iſtis levia ſo-
lum, ac prima fidei rudimenta explicata fuiſſe; quandoquidem & eam, quam
commemoravimus Academiam, catecheſeon ſcholam Euſebius appellat. Nam
præterquam quod hæc ipſa catechetica fidelium inſtitutio ſolum unum, ac ſin-
gulare celebris illius Academiæ munus, & officium eſſet, quod uti ceterarum
artium doctrinam, ita & profeſſionem minime excludebat, ut ex eodem Eu-
ſebio, ubi Origenis egregios conatus enumerat, liquet: (?*) ilud etiam ne-
ceſſario obſervandum, ejusmodi catechumenorum doctorem, virum eſſe opor-
tuiſſe omnigena eruditione conſpicuum; cum eodem ævo adulti, & multi etiam
matura ætate baptizarentur, & inter Catechumenos locum haberent viri Phi-
loſophi, & ſæculari litteratura inſtructiſſimi. Eſt hæc Cl. Thomaſſini animad-
verſio, («) eaque magis etiam confirmatur ex præœclaro S. Auguſtini libro,
quem de catechizendie rudibus ad Deogratias Diaconum Carthaginenſem exa-

ravit. (d) In eo quippe libro vult S. Pater catechumenos compendiarie edo-

ceri totam veteris & novi teſtamenti hiſtoriam, vult retegi, & explicari, quam
omnia Chriſti myſteriis ſint fœta, omnia Chriſtum ſpirent, & ſignificent,
omnia æternorum caritatem aſpirent, & unam omnium virtutum, noſtrorum-
que in Deum officiorum medullam. At vero hoc modo ſcripturas tenere,
is profecto eruditionis theologicæ cumulus eſt, nec id quisquam præſtare po-
teſt, niſi qui & Eccleſiæ traditionis, & Patrum doctrinæ eſt peritiſſimus, ut
recte infert, & exemplis comprobat Thomaſſinus. Conſtat autem ex eo
quam præſtantes viri in ſacris illis Academiis fuerint congregati. Quanquam
vero publicæ ejusmodi, & ſeparatæ diſeiplinarum officinæ, ac ſanctioris præ-
ſertim doctrinæ, non ubique ſequioribus præſertim ſæculis, ubi barbaries
Africam, Hiſpaniam, Italiam, ceterasque regiones occupavit, proſtarent: nun-
quam tamen defuerunt cœtus virorum illuſtrium, qui enatis erroribus ſe ſe
opponerent, ſuasque in hominum improborum monimenta cenſuras ferrent.

FKII.

De Academiis ſub Epiſcoporum auſpiciis.

A8 tales quidem cœtus in ipſis Epiſcoporum palatiis, aut celebrium Pres-
byterorum domibus invenire erat. Quum enim a primis usque Eccle-
ſiæ temporibus inter ea, quæ a Sacris ordinibus ſuſcipiendis homines re-
movent, impedimenta ſemper numerata fuerit ignorantia, ut erudite per om-
nia nominis chriſtiani ſæcula ad usque Tridentini Concilii ætatem oſtendit
P 3 lau-
(a) L. III. Hi. c. y. (?“) L. VI. Hik. c. I19. (c) Ii V. & N. Eolefæ diſci-
Pplina Part. II. L. I. c. 92. (d) De catechizand. rud. c. 3. 9. &c.

—

eN (118) Wo

laudatus Thomaſſinus: (a) ad ſemovendam hanc irregularitatem fervenfes
Epiſcopi omnem induſtriam, operamque contulerunt. Non ergo infimum
in ipſa Epiſcopali æde locum ſchola occupabat, in qua Presbyteti, Diaconi,
minoresque Clerici ſub Epiſcopi, aut alterius delecti viri magiſterio littera-
rum ſacrarum, & virtutum vel tiroginia ponerent, vel ad culmina ipſa evo-
larent. Quod non obſcure, ſi de CGallia ſermo ſit, Concilium Turonenſe II.
& S. Gregorius Turonenſis innuunt. (5) Si de Hiſpania agatur, id conſtat
ex Concilio Toletano IV., in quo Clerici puberes, aut adoleſcentes deputari
jubentur probatiſſimo Seniori, quem & Magiſtrum diſciplinæ, & teſtem vitæ
habeant. (c) In Italia Urbs Romana tota inſtar mirandæ cujusdam ſcholæ
erat, & doctiſſimis cujusque ſortis, & ætatis frequentiſſima; præfertim ſtudio
Gregorii M. Pontificis Sanctiſſimi, juxta ac Sapientiſſimi in ipſo Pontificis palatio
non modo Theologia, ſed artes omnes, quas liberales vocant, effloruerunt, uti
Clare aſſerit Joannes Diaconus in vita S. Gregorii: Nullus, inquit ille, Pontifici famu-
lantium barbarum quidlibet in ſermone, vel habitu præferebat: ſed togata Quiritium nwre,
ſeu trabeata latinitas ſuum latium in ipſo latiali palatio ſingulariter obtinebat. Refio-
ruerant ibi diverſarum artium ſtudia. (4) Et vero quam eruditi, ac eruditionis
cupidi fuerint Romani, conſtat ex ea, quæ de lecto Aratoris Eccleſiæ Ro-
manæ Subdiaconi poemate refertur, hiſtoria; «litterati quippe omnes doc-
tiſſimique, uat babetur in codice Vaticano, Vigilium Pontificem rogarunt, uft
s idem carmen juberet publice recitari. Quod, cum fieri præcepiſiet Ponti-
v fex religioſorum turba convenit, afque eodem Aratore recitante, diſtinctis

ambo illius poematis libri ſeptem vicibus ſunt auditi; cum unius medietas

„libri tantum legeretur propter repetitiones afliduas, quas cum favore mul-
tiplici poſtulabant. Ce) Verum tamen eſt, primum Agapetum Papam hor-
tatu Caſiiodori Senatoris, ut ipſe Caſſiodorus teſtatur, de publica Romæ Sa-
erarum litterarum ſehola erigenda cogitaſſe. (E) Guam illuſtres fuerint An-
gliæ, & Hiberniæ ſcholæ, ſatis ſuperque, exemplis etiam meliuſcule ſuis,
quam verbis expreffit vir doctiffimus Venerabilis Beda. Sane de Theodoro

Cantuarienſi Archi-Epiſcopo, ejusque ſocio Adriano Abbate ait: „quia lit-

„teris ſimul eccleſiaſticis, & ſæcularibus, ut diximus, abundanter ambo erant
„ inſtructi, congregata diſcipulorum caterva, ſeientiæ ſalutaris quotidie flumi-
„hna in rigandis eorum cordibus emanabant: ita ut etiam metricæ artis, Aſtro-
„ꝰnomiæ, Arithmeticæ Ecclefiaſticæ diſciplinam, inter ſacrorum apicum vo-
„lumina ſuis Auditoribus contraderent. « (g) Quo in egregio teſtimonio il-
lud
(a«) Oper. cit. Part. H. L. I. a. cap. 89. fore usqut all ſimn. libri. (5). Conc. Turon
II. can. 12. & 14. In Tom. III. Concil. p. 355. & &. Gregor. L. VI., Hiſt- c. 36..
in Biblioth. Patr. Tom. XI. («) Conc. Tolet. IW. cun. 24. Extat Tom III.
Concil. p. 596. (d) hi Vit. §. Gregor. L. II. c. 13. Extat Tom. W. Open.
edit. nov. (e) Refert Bellarmin. de So. Eccl. & opus Aratoris extat Tom. X..
Bibliothecæ maximæ P P. (f) In PFraſat. de diuin. Biltit. (g) L. I. Hiſt.
Angl. & 12.

loc et
fuille
Plofia
hegy
mane
ſterii
maſi
Eoil
Viyh,
ſfran
nril
Fi
N
V, 4
hte
run
tio P
itan
lin
Pluri
inlup
excel

VulN

litate
utie

forun

mon!
dol,,

a Prc

a Fu
4uO
tion
ilis
Venir
dion
dliu
dura
Tioor
Piure

.
.

Ventes
ſimum
gconi,
ttterz-
eyo⸗
nte II.
conttat
eputari
In vitæe
ſhole
ſtadio⸗

Pahtio

nt, wti
1 famu-
nnwre,
Raſo⸗
itionis
* Ro⸗
8 doc⸗
1t, ut
bonti⸗
Encis
Cietas
mul-
nhor-
ue Sa⸗
1t An-
ſuis,
odoro
Nia l-
erant
Humi⸗
Altro⸗
I Vo-
nioil-
lud

Turon

U
in. 1.

iud etiam obſervari velim, in eorum temporum ſcholis ſemper præcipuam
fuiſſe habitam rationem ſanctioris doctrinæ, & ſacrarum litterarum, ita tamen, ut
profanæ ſcientiæ minime negligerentur, quibus aliquando earum alumni velut
Aegyptiorum ſpoliis cœleſtem Hieroſolymam locupletarent; nec proprie hu-
manæ aut terrenæ appellari poſſunt diſciplinæ, quæ in Epiſcopi, vel mona-
ſterü æde hauſtæ, ad uſus deinde cœleſtes retorquentur, ut recte judicat Tho-
maſſinus. Denique & in Germania Beatus Bonifacius Moguntinus Archi-
Epiſcopus easdem diſciplinas, & artes inſtituit, quæ in Angla vigebant:
Viegbertur, in una ſuarum epiſtolarum ſeribit, & Magimborus Diaconus regulam
veßram vohis inſmuent, - - - & Mapiſtri ſint infantium, & præditent verbum Dei
ſratribus. (a) At enim gloria litterarum, qua Gallia, & Germania a ſæculo
VIII. effloruit, præcipue adſeribenda eſt Carolo Imp. virtute, & Sapientia
Magno, qui ubique & latinarum, & græcarum diſciplinarum ſtudia inſtaura-
vit, ut faciliu, & rectius, quemadmodum ille loquitur, divinarum ſeripturarum
myſteria valerent penetrare. Quatuor autem eo tempore obſervati ſunt ſchola-
rum Ordines; nam præter Epiſcopales, & Abbatiales, erant & aliæ in pala-
tio Principum, & in ædibus Parochorum, de quibus poſtremis præſertim
agitur in celebri Concilio Moguntino. (?) Quam autem ſplendida fuerit ſcho-
la in palatio Principis, teſtis eſt locupletiſſimus, & coævus Alcuinus, qui eam
plurimum præfert Athenis, quod non ſolum Platonie erudita eſſet diſciplinir, ſed
inſuper ſeptiformi Sancti Spiritus plenitudine dirata, omnem ſæcularis ſapientiæ

excelleret dignitatem. Et monachus S. Germani in epiſtola ad Carolum Cal-

vum de eadem Palatina Schola adhuc tum florente ita pronunciat: merito vo-
citatur ſchola palatium, cujus apex non minus ſcholaribus, quam militaribus conſueſcit
quotidie diſcipliniv. (c) Demum nec Græci in ea temporum barbarie ſuis doc-
cCorum collegiis erant deſtituti, uti ex Anſelmi Epiſcopi Havelbergenſis teſti-
monio conſtat, qui de Imperatorio cœtu duodecim doctorum Canſtantino-
poli, quorum dux, & caput erat Mechites Archi-Epiſcopus, ita ſcribit:

a Præcipuus inter duodecim didaſealos, qui juxta morem Sapientum Græco-
„Orum, & liberalium artium, & divinarum ſeripturarum ſtudia regunt, ad

quos omnes quæſtiones difficillimæ referuntur, & ab eis ſolutæ ſine retracta-
„tione tenentur, &c. (d) Quemadmodum ergo in Græcia: ita & in ceteris
iſtis ſcientiarum emporiis procul dubio cœtum virorum Sapientum erat in-
venire, qui alios erudirent, quibusque merite de aliorum lucubrationibus ju-
dicandi provincia eſſet attributa. Et vero perſtitit hic uſus tam diu, quam
diu inſtituta viteæ communis ſocietas in plerisque eccleſiis Epiſcopalibus per-
duravit. Sed ruente Caroli Magni ſtirpe, & Imperio, dilapſa ſunt hæc Cle-
ricorum, & vitæ communis collegia, atque ita, & Opibus Eccleſiæœæ in com-
Plures beneficiarios ſcifſis, altiſſimæ ignorantiæ tenebre jamjam imminebant,
niſi
(a) Epiſt. . (b) Can. 45. Tom. U. Conc. pag. 1007. Celebratum ſuit anno 913.
e agar bac vetuka monimenta Thomaſinur l. c. (d) Apud Dachber. Sicih.
6 %0 3²

eε& (I20) &

niſi calamitati huic per publicas Academias, & Univerſitates fuiſſet obviatum,
ut egregie prorſus inter alia advertit doctiſſimus Morinus. (ax

§ III.

De Cnſuris Academiarum, quas conjiundtim cum Epiſcopis tulerunt.

A que ab hoc tempore, quo publicæ iſtæ, quales nunc videmus, cœpe-
IA runt Academiæ: rariores jam fuerunt in monaſteriis ſublimiorum ſcien-
tiarum ſcholæ, & nihil amplius mandatum reperitur Epiſcopis, de artibus
litterariis ſua in Eccleſia edocendis, ut proinde & tum demum ſcholæ illæ
Epiſcopales evanuerint, ſeu potius Univerſitates ab iis manaverint ſcholis, quæ
in Eccleſiis Cathedralibus antea effulſerant. Nihiloſecius in perennem anti-
quiſſimi moris memoriam dignitas Canonici Scholaſtici, cui lectionis, & doctri-
næ munus annexum erat, in Eccleſiis Cathedralibus conſervata eſt, ad quam
etiam deinceps nullum promovendum eſſe, niſi, qui per ſe id munus explere
poſir, graviſſime ſanxit Concilium Tridentinum Seſ. XXIII., (5) ubi & de
novis, Epiſcoporum ſcholis ſeu Seminaris erigendis quam plurima utiliſſima
conſtituuntur. Sed & in plerisque eccleſiis cathedralibus, munus Scholaſtici,
nunc per Academicos Doctores expletur, ſolumque nomen Canonicorum di-
gnitati relictum eſt. Conſiderata ergo hac Academiarum ex Epiſcoporum
Palatiis origine, nemini mirum eſſe debet, principio ſemper Univerfitates
Epiſcopis fuiſſe conjunctiſſimas, & non raro ſub eorum etiam præſidio con-
ſtitutas, uti de Univerſitate Pariſienſi obſervat Petrus Aurelius. (e) Et vero,
quoniam Epiſcopi, ut infra dicemus, poſt Romanum Pontificem jure Divino
Eccleſiæ ſunt Doctores, & Theologiæ totius Chriſtianæ Magiſtri, cumque &
ipſi a Conciliis deſignati, excitatique fuerint ad erigendas in ædibus Epiſco-
palibus ſcholas, & ad Theologos, Magiſtrosque deſignandos: non potuerunt,
niſi aut privilegiis Romanorum Pontificum, aut Epiſcoporum auſpiciis freti,
ulli præterea alii Doctores Cathedras ſibi erigere, & eccleſiaſticas publice
profiteri diſciplinas. Primævæ igitur originis Univerſitatum memor Nico-
laus IV., quum anno 1299. Monpeſſulanam excitaret Academiam, in eaque
conſtitueret facultates Juris Canonici, & Civilis, Medicinæ, & artium, ſan-

git, ut Epiſcopus pileo Doctores ornaret. (4) Anno ſequente idem Pontifex

erexit Univerſitatem Ulyſſiponenſem cum eadem in ipſam Epiſcopi auctoritate.
Pariſiis etiamnum, ut ſeribit Aurelius, Candidati præcipuarum facultatum ad
aulam Archi-Epiſeopalem deducuntur, ubi a communi Eccleſiæ Pariſienſis,
& Academixæ Cancellario Magiſterii laurea donantur. In noſtris quoque re-
gionibus Pragenſis Univerſitatis Cancellarius Perpetuus eſt Archi-Epiſohus.
(a) De Sacris ordinat. art. 3. Exercit. 13. c. I. &. ſeq. (b5) Seſ-. cit. c. 18.
(e) Apud Thomaſin. l. cit, c. 101. (d) Vid., Raynald, ad Ann. cit. n.
5 I. 53. .

Ex u
facumn
relolre
runden
li m

te jus
ſcopo⸗

cxem

Plure
Ile,
fhiemma
iterur⸗
dem
Vocat
tim
Anno⸗
aliarun
Darii
atib
tibus:
cerhto
eitraf
center
ſeopn
cenlun
ſeher-
Acerr.
eaque
1oa
mO

fonun

Dus DP
ſent:
Dun
minan
Uatit
dris
Tiſtent
dodͦe
Hyij
onſtin

)

tum

nt.

cEepe⸗
lr.
rtibus
Ulæ
8, gale
1 anti-
loctri.
quam
Axßlire
E de
ifſima
lalhci,
um di-
orum
ſitates
d con⸗
vero,

DiVIno

que &
pilo⸗
erunt,
freti,
ublice
Nio⸗
eague
, ſan⸗
ntikex
ritate,
umn a
lopſis,
uee 1e⸗
1opus,

& (T2I) Weg

Ex qua quidem Epiſcoporum, & Academiarum neceſſitudine, ac conjunctione
factum eſt, ut in cauſis Eccleſiaſticis, fideique etiam, ac morum quæſtionibus

reſolvendis Epiſcopi uſi fuerint conſilio Doctorum Academicorum, & de eo-

rundem ſuffragio ſententias, cenſurasque pronunciaverint. Atque ita demum,
niſi me omnia fallunt, quaſi luculenter oſtendi, qua via, quave ratione Cenſu-
Træ jus in ipſas etiam Academias, Romanorum Pontificum, Conciliorum, Epi-
ſcoporum, fotiusque orbis aſſenſu fuerit derivatum. Ut vero rem etiam
exemplis oſtendam: Anno 1I217. Stephanus I. Pariſienſis Epiſeopus in com-
plures hæreticas Propoſitiones damnationis anathemqa intorſit, ſed, ut habet
ille, de confilio Magiſtrorum Theologie. Anno 1I240. Vilhelmus Epiſceopus ana-
themate ecos conſtrinxit, qui propoſitiones quasdam periculoſas tuerentur,
iterum convocato confilio omnium Magiſtrorum tunc Parifiis regentium; quem eun-
dem fuiſſe opinor, de quo teſtatur Thomas Cantipratenlis, illum feciſſe con-
vocationem omnium Magiſtrorum, ut excuteret doctrinam tam anxie vexa-
tam de pluralitate beneficiorum. Stephanus II. pariter Lutetiæ Epiſcopus
Anno 1220. alias damnavit propoſitiones, tan Doctorum Sacræ Theologiæ, quam
aliorum communicato conſilio. Idem moleſte ferens diſſenſionem in Umverſitate
Pariſina ortam: aliis Sancti Thomæ Aquinatis doctrinam nimio æſtu Ppropug-
nantibus: alis, duce & auſpice Henrico Gandavenſi, importune oppugnan-
tibus: doctores omnes congregavit, & de eorum alſenſu Pronunciavit, de-
cerptos ex Beati Thomæ operibus articulos impune defendi poſſe, & etiam
citra fidei periculum impugnari; quin ipſum Angelicum Doctorem ſæpius di-
centem ſe audiviſſe teſtatus eſt Joannes Peſchanz O. S. F., poſtea Archi-Epi-
ſcopus Cantuarienſis: ſe Pariſienſis Epiſcopi, & Theologorum judicio, &
cenſuræ totum illud dogma ſuum de unitate ſormæ in compofto, quod idem Pe-
ſcham ardentiori animo tuitus fuerat, ſubjicere. Kurſus cum Anno 1293.
acerrima ferveret Pariſiis controverſia de nonnullis monachorum Privilegiis,
eaque de cauſa Archi-Epiſcopi quatuor, & Epiſcopi viginti congregati eſſent,
rogavit Epiſcopus miverſtatem, ut eis in hoc caſu aſſiſtere dignaretur. Bien-
nio poſt Honorius R. P. Pariſios remiſit Aegidium Romanum, ut Ppropoſi-
tionum quarundam caneret palinodiam, quas tum demum confixerit Epiſco-
pus Parilienſis Stephanus, cum eas Cancellarius, & Doctores prius excuſſiſ-
ſent: dliqua dixit, ſcribit Pontifex de eodem Aegidio ad Ranulphum Epiſco-
pum Pariſinum, quæ bonæ memoriaz Stephanus Pariſienſii Epiſcopus per ſe ipſum exa-
minanr, & per Cancellarium Pariſienſem éjus temporir, & per alior Theologicæ Jacul-
tatis magiſtros examinari facient, cenſuit revocanda. (a) Denique & auctor cele-
bris tractatus, quem pro defendendo Academiæ jure facultas Theologica Pa-
riſienſis Joanni Monteſonio O. P. oppoſuit, non diſſimulat, plerumque adhuc
doctores comjunctim cum Epiſcopo erröneas propoſitiones damnare ſolitos:
Epiſcopi Pariſienſer, ait, & Theologiæ Doctores conjuntctim, & communicato invicem
conſlio pro majori veritativ confinmatione, & roboris firmitate ſolent errores

(4) Epiſt. 1602 con-

Be (122) We.

genemmare; (a) quæ & plura alia luculenta teſtimonia legere eſt apud Egaſſium
Bulæum in erudita UVniverſitatit Pariſtenſis hiſtoria, Argentræum in colleétione judiciorum
de novie erroribue, atque etiam Thomaiſinum, e quibus eadem fſumus mutuati.
Nec aliter res geſta in ceteris Europæœregionibus. Certe in Anglia anno 1368.
Archi-Epiſcopus Cantuarienſis multas propoſitiones proferipſit, de Congre-
gato conſilio Dolctorum Sacræ Paginæg. Et Viclefi heæreſis damnata eſt anno 13982.
Londini a 1O. Epiſcopis, & I7. Docteribus in Theolegia, & 16. Doctoribus
juris, & pluribus aliis Baccalaureis, tam Theologiæ, quaimn etiam juris. Eadem
cenſura Archi - Epiſeopus Pragenſis Sbinko cum Magiſtris, & Doctoribus
Academizæ Pragenæ & Viclefi; & Huſſi errores perſtrinxit, ut infra, ubi de
Cenſorio Epilcoporum jure, plenius, & opportunius ediſſeremus. Ab his er-
0 initiis, firmisque fundamentis cœpit Academiarum auctoritas, quæ ſen-
ſim ad illud culmen provecta eſt, ut non jam precario, & alieno Epiſeopo-
rum, ſed pro ſuo ipia ſplendore eſſet ſpectatifſima. Finitimum autem vere
ſuſpicatur Thomaſſinus, præſertim Theologicæ facultatis Pariſinæ cenſuras
ſejunctim etiam ab Epiſcopo, fuifle frequentiores ab eo tempore, quo ex oc-
caſione Schismatis Avenionenſis Univerſitas ipſa per ſe ſe frequentiſſime cœ-
Pit congregari.

De cenſorio Academiarum jure ab Epiſcoporum auktoritate ſejunkto.

A Le ſi quis rationes recte ſubduxerit, & ea omnia, quæ divine, & hu-
A mano jure ad publicos Sacrarum litterarum Profeſſores, ad doctrinæ
Theolegicæ, & Eccleſiaſticæ inſtitutores pertinent, expenderit accuratius
profeéto inveniet iſtam cenſuræ auctoritatem ab Academiarum docteribus non
eſſe alienam. Nam, ut recte animadvertiſſe videftur Petrus de Alliaco, in ſe-
eundo Doctorum Feccleſiæ ordine veniunt illi, qui publicis illis cœtibus ag-
gregati, Sacræ doctrinæ Magiſtri appellantur, ejusque docendi publicam ob⸗
tinent facultatem; quandoquidem & ab Apoſtolis, & Prophetis, Doctores
diſtingit Gentium Apoſtolus. (?) Nec alios intellexiſſe videntur ſummi Pon-
tifices Innocentius III. & Gregorius IX., dum Doctorum erdinem, quaß praæ-
ciypuum in Eccleſia nominaverunt; ex hoc enim antecedente, qued orde Doc-
toruim ſit quaſi præcipuus, prona conſecutione inferebant Pontifices, non de-
bere quempiam indifferenter prædicationis officium uſurpare juxta illud Apo-
. ſto-
(a) Convenit jam inter Kruditos; Auctorem bunc eſe Petrum de Alliaco; quod igno-
rahat Hier. Vielmius O. P. Vide illiu L. TJ. de Dotctrina & ſeriptis Sanbti
Thom. Aquin. cum notis in Eund. n. 3. 4. & 5. edit. Vienn. 1763. (b) l laudate
Zrattatu, quem integrum exhibet Argentreus cum cenſorio judicio contra Monte-

ſonium Tom. I. Collectionie & c. ad annum 1387. a pag. m. 6I. usque ad 15 I=

in Part. polter.
7

ſtoh:
catori
Kript
Agtius
gend
contrt
lacert
ſalem
ipls
Ethe
eisde
ralier
Prim
mix
Muni
Mcad
Utar,
Mer
ald
aDe
E
Uuc
que
uar
lulhe
Plar
de na
a,
kod
exa
xiin
cent
Paul
10.
ſla,

9

Nru
ütuati
19360.
AMgee-
Dribus
dem
Oribus
abi de
is er-
e ſen.
opo⸗
vere
kllutas
er O⸗
A-

ſo.

& hu-
Grine
Ktins:

N 9& (123 ) Wg
ſtoli: quomodo prædicabunt, niſi mittantur? Conſtat autem officium prædi-
catoris eſſe maxime præcipuum inſtitutum Theologiæ, ſicut & expoſitionem

Scripturæ facræ, Inde quippe intellectus inſtruitur, & veritatibus fidei accu-

ratius Pperſpectis firmatur, ut & ipſe ſfit paratus ad rationem fidei ſuæ red-

dendam omni poſcenti ſe, & ad exhortandum in- doctrina ſana, eosque, qui

contradicunt, coarguendos. Munus ergo ejusmodi Doctorum eſt, ut veluti
lucerna ſuper candelabrum poſiti luceant omnibus, qui in domo ſunt Eecleſiæ:
ſalem terre ſe exhibere debens, ut conchant quodammodo populos, ut in
ipfis etiam errantibus, hæreſis pravorunmmque affectuum putores, ut loquitur
Auguſtinus, extinguant: ſollicite doctrinam ſanam ceu cœleſte depoſitum,
& theſaurum cuſtodire debent, ne ex fidelium corchbus auferatur, atque ita
eisdem conveniat improperium Prophetæ: canes muli non valentes latrare.
(a) Horum enim canum, ait Hieronmus, latratu id eſt Doctorum, luporum
rabies deterrenda eſt, id eſt hæreticorum, (5) & qui contra eos veritatem non
defendunt, illam opprimere arguuntur; nam veritart eum minime deſenſatur, ob-
primitur, inquit Innocentius Pontifex. (c) Atque hæc tum demum Acade-
miæ meliore, quo fieri poteſt, modo præſtant, dum cenſuras ſuas in com-
muni cœtu accurate diſcuſſas, pronunciant, promulgantque. Nec, ut verbis
Academiæ Duacenſis in cenſura propoſitionum DD. Legrand, & Mareſchal-
utar, ſine magno reipublicæ damno Collegiis Theologicis poteſtas hæc adi-
„ Meretur, quæ quodammodo perpetuas agunt excubias, ut Novatorum in-
«ſidias detegant, ut illos ex improviſo irruentes armis ſcholaſticis repellant,
A & cenſurarum eloquio, ceu tubarum clangore ſummos Pontifices, & Epi-
uſcopos de Periculis imminentibus moneaut. (d) Et vero jam ab eo, quo
illuſtriores eſſe cœperunt Academiæ, tempore, iſtud illarum jus utiliſtimam-
que auctoritatem, Epiſcopi, Romani Pontifices, Principes civiles agnoverunt;
quandoquidem non raro dirimendas difficiliores quæſfiones, & dijudicandas
ſuſpectas propoſitiones ad elusmodi cœtus academicos transmiſerunt. Exem-
pla prope innumera legere eſt in fupra citata doctiſſima Collectione judiciorum
de novir erroribus a Tutelenſi Epiſcopo Carolo du Pleſſis d' Argentre adorna-
ta, quibus evincitur, ad ſupremæ etiam, tum eccleſiaſticæ, tum civilis pete-
ſtatis Preces, arnobilioribus quibusvis Academiis cenforia jucdicia infſtituta.
Atque ut nennulla commemorent: Anno 1I653. Mechlinienſis Archi- Epi-
fcopus Sacrte facultati Lovanienſi transmifit quasdani propoſitiones morales
examinandas, ut ſi huic nobiliſſimæ Academiæ viſum foret, earundem pra-
xim in Diœceſi ſua prohiberet, quod & fubinde a piiſſimo Epiſcopo juxta
cenfuram ab Acadenmia pronunciatam præſtitum eſt. Hlius ſollicitudinem:
paulo poſt imitatus Epiſeopas Gandavenfis ad eandem Académiam miit litteras,
rogavitque, ut propoſitiones, quas in praxi perhicioſas judicaverit, cenſura
ſua, ſingulis, & junctim appoſita, notaret; cujus facti integra documenta etiam:
Q& 2 le-
(4) NVyaiæ c. 56. . I0. (b) Epif. 93. ad Ceean. («) c. 3. D. 83. (J) lata:
eſt hæc cenſura'I22. Exſtat aed Argenireum Iom. III. Collect. Vol, 2. pag. 493,

eYN (124) 2
legere eſt apud Fagnanum. (a) Anno 1588. tres illuſtriſſimi Belgicarum
Eccleſiarum Antiſtites a Sacra Theologiæ facultate Duacena examen, & ſen-
tentiam petiverunt ſuper notiſtimis Leſſii, & Hamelii aſſertionibus jam prius
ab Univerſitate Lovanlenſi proſcriptis. Anno I619. digniſſimum Præſule Ec-
cleſiaſtico conſilium ſuſeepit Sereniſſimus Elector Colonienſis, & de librorum
Antonii de Dominis Apoſtatæ fide, & doctrina Univerfitatis ſuæ judicium,
& cenſuram poſtulavit. Obtemperaverunt doctores Theologicæ Facultatis,
ac in epiſtola cenſuræ præfixa etiam hæc de jure & offcio ſuo Præclare ſcripfe-
runt: (5) Etſfi ipſa profeſtonis, & offcii noſtri ratio poſtularet, ut, nemine
etiam hortante, clypeum aliquem virulentis adverſarii iſtius jaculis tempeſtive
νUUjiceremus, memores pietatis, & diligentiæ a Majoribus noſtris contra Mar-
„tinum Lutherum ante centum plus minus annos pro eceleſia in ſimili negotio
..Præſtitæ &c. «(5) Tandem univerſitas Pariſienſis ad Epiſcoporum poſtulata
plurimas prædamnavit propoſitiones, quas ſubinde Romani Pontifices pro-
ſeripſerunt. Hinc morem iſtum ſecutus Clemens VIII., dum controverſia
Moliniana in Hiſpaniis ferveret, inter alia Cardinali de Quiroga Supremo fi-
dei Quæſitori præcepit, ut Hiſpaniæ Academias. Epiſcopos, Theologos, quo-
rum major erat eruditionis fama, hoc de argumento conſuleret. (c) Id ip-
ſum in eadem cauſa vehementiore oratione eidem Pontifici commendavit Bel-
larminus, ſcilicet, ut inter alia controverſiæ terminandæ media etiam Acade-
miarum ſententias exquireret, aut Romam ex univerſis Academiis ſelectos vo-
caret Theologos, vel iis ſaltem controverſiæ capita, & lucubrationes hinc in-
de elaboratas ſcripto communicaret. Non me fugit conſilium iſtud acerrime,
& fortaſſis non immerito, a Serrio reprehendi, multisque ex capitibus accu-
ſari: (2) valet nihiloſecius ad ſtabiliendam Academiarum auctoritatem. Atque
hanc & Principes Civiles, ut diximus, agnoverunt. Unde Rex Chriſtianithi-
mus, dum lis Janſeniana ferventius agitaretur, ea, quæ in hac cauſa jamjam
a diverſis Epiſcopis ſtatuta fuerant, accurate examinanda ad Academiam Pa-
riſinam remiſit; quemadmodum Pariſienſium Doctorum ſententia quæſtionem
de viſione beatifica voluit explicatam Philippus Galliarum Rex, dum incertis
ſermonibus in Franciam perveniſſet, contrariis ſtudiis Romanum Pontificem
Ioannem XXII. diſtineri. Ita & Franciſcus I. Franciæ Rex articulos duode-
cim Melanchtonis examini Pariſienſium Theologiæ Magiſtrorum ſubjecit,
quorum judicio non modo duodecim illi articuli diſcuſſi, ſed & alii catholi-
cam doctrinam exprimentes oppoſiti, ac ſubinde ejusdem Melanchtonis libri,
qui fidem, aut Sacræ Scripturæ expoſitionem concernebant, cum ſingula-
ribus excerptis propoſitionibus manifeſte ſcandaloſis, ac impiis, nec non hæ-
reticis, & ſchismaticis proſcripti fuerunt. (e) Etvero quanti momenti, quan-

tique ponderis ſint iſta cenſoria Academiarum judicia, vel ex ipfis etiam Ad-

Ver-
(«) In Cap. Non innitarit. de Conſtitut. a num. 33 7. (b) Apud Argentræum Tom.
III. Vol. 2. pag. 191. ad Ann. 1619. (c) Vid. Serry in Hiſt. Congreg. de auxil.
L. I. c. 21. (d) L. II. c. 27. Hiſt. cit. (e) Vid. Argentr. Lom. I. vol. 2. p. 387.

Verſar
in fde
celebt
ſteaq
omni

Et ſer

vero
Inus
ſure .
Mina
trin⸗
cerro
alar!
Aes
(Datt
Ubrs,
lsqve
ClS V
repuc
Hine
Italie
ueſt
demyr
Arrit
tchen
gue
(aren
derun
glir
ViV
enlli 1
ſedp
Vim
ſu, P
e e
tum

eArum
Lſen⸗
Prius
ebe.
Druin
eium,
tatis,
riple.
emine
eſtiye
Mar-
gotio
lulata
pro⸗
verlia
10 k.
o.
Gib⸗
tDel.
Lade-
o-
E⸗
nime,
ccu⸗
tque

1DPa-
nem
ertis
lcemn
loge⸗
ecit,
hoh⸗
libri,
gula
ha-
lan⸗
A
er-
Tmt.
uxi 1

eN (125) N

verſariorum factis, & documentis colligere eſt. Nihil enim magis khomines

in fidei, aut morum doctrina aberrantes expetiverunt, quam ut dogmata ſua

celebrioris cujusdam Academiæ ſuffragio probarentur. Sane Lutherus, po-
ſteaquam Lovanienſis, & Colonienſis Academiæ teſſeris eſſet condemnatus,
omni ſollicitudine in id unum incubuit, ut Pariſienſium judicio abſolveretur.
Et ſera quidem facultatis hujus prodiit adverſus Hæreſiarcham cenſura: at
vero eo magis accurata, eo magis ponderoſa, quemadmodum etiam Eras-
mus fatetur: (a) Hoc plus, inquiens, habet ponderis apud omnes Pariſienſium cen-
ſura, quod ſera prodierit. Sollicitius nempe, ſunt verba decreti in deter-
minatione Ttheologicæ facultatig, per nos examinata, ac maturius univerſa doc-
ctrina Lutheriano adſeripta nomini, & ad plenum diſcuſſa execrandis illam
erroribus ſcatere certo deprehendimus, & judicavimus. - - = Ut autem id
cClarius cunctis innoteſcat, aliquot ex Præfatis ſcriptis excerptas Ppropoſitio-
«nes ordine quodam digeflimus, & noſtram cuique adjecimus cenſuram,
Patrum noſtrorum morem imitati. Atque tum ſingillitim non modo ex
libris, ſed & peculiaribus librorum titulis delectæ explicantur materiæ, ſingu-
lisque propoſitionibus definitæ ſubjiciuntur cenſuræ. (b) Pari ratione Henri-
cus VHI. Angliæ Rex, cum ei fixum, ratumque eſſet, legitimam conjugem
repudiare, auſum ſuum Academiarum auctoritate exiſtimavit protegendum.
Hinc & ad Oxonienſem, Cantabrigienſem, Pariſienſem, aliasque Galliæ, &
Italiæ Univerſitates ſuas direxit litteras, & illarum calculis dirimendam petivit
quæſtionem: An naturali, & divino jure ſit prohibitum, ne frater uxorem fratril
demortui ducat in uxorem? Ac prima quidem in Oxonienſi Academia facultas

Artiſtarum, doctorumque Theologiæ regis cupiditati obſtitit, donec & Ca-

tabrigienſium, & nonnullorum etiam Pariſienſium exemplo, & metu, minis-
que terribilibus regis fracti, voluntati regiæ contra fas omne ſe ſe accommo-
darent, ceteræ vero pleræque Univerſitates nequaquam regis deſiderio reſpon-
derunt, ſed invicti pro veritate decertarunt. Ita & prius Henricus VI. An-
gliæ Rex, ſub quo celeberrima puella Aurelianenſis Joanna Dartia Rhotomagi
Viva in foro exuſta fuit, adverſus eandem puellam ab Univerſitate Pariſi-
enſi iniquiſſimam extorſit cenſuram, de qua tamen poſtea eadem Univerſitas
ſe apud Pontificem, Cardinales, & Imperatorem graviſſimis litteris purgavit,
vimque manifeſtam Henrici Regis, & Petri Cauchonii Epiſcopi Bellovacen-
ſis, Plenius expoſuit. (c) Utut vero iſta ſe habuerint, nobis ſatis eſt, Vel ex
eo etiam patere, quale jus, quantumque auctoritatis Academiarum ſententiis
tum fuerit attributum.

”ÿ” G 3 § V.
(a) L. XVTI. 5p. 19. (5) Extat Tom. I. Collelt. Argentr. Vol. 2. fol. 366.
() Lege Graveſon. Hſt. Ecch. Sec. EV. Colloqg. I. & allegator ab Eodem.

Cenſura Acudemiarum non eſt, niſi doltrinalis.

Uoniam autem ex his ipfis, quæ memoravimus, hiſtoricis actis conſtat,
celebres etiam nonnullas academias in errorem fuiſſe prolapſas: res ipſa
veluti per ſe ſe clamat, nobisque indicat, hœc Academiarum judicia non eſſe irre-
formabilia, & omnes iſtas earum cenſuras nonniſi tales eſſe, quas doctrinales
vocant. Scio quidem a Gerſone quemvis theologicæ facultatis Licentiatum,
aut Doctorem, partim doctrinalem, partim authenticum conſtitui doctrinarum
examinatorem; quod præcipue oftendere nititur ex forma verborum, qui-
bus licentia docendi, auctoritate Apoſtolica conceditur, quæve ita habent:
Ego aubloritute Apoſtolica do tibi licentiam legendi, regendi, diſputandi, in ſacra⸗ Theo-

logiæ facultate hic, & ubique terrarum, in nomine Patris & c. (a) Sed refutat hanc

Wri clariſſimi ſententiam communier eruditorum ſenſus, qui authenticæ cen-
ſuræ jus ad ſolos Eccleſiæ paſtores ablegat. Hinc Raynaudus ea formukæ
verba melius interpretatus eſt, dum ait, isdem ad ſummum authenticum de
idonea doctoris ſeientia teſtimonium contineri. Nec ab ea explicatione alibi
ipſe Gerſon alienus videtur. Et vero fuit hæc ſemper, hodieque eſt docto-
rum ejusmodi hominum in unam ſocietatem, cœtumque coaleicentium mo-

deſtia, ut nec majorem, quam eis competat, ſibi arrogaverint auctoritatem.
Facultas Duacenſis, in cenſura Anno 1722. lata, leéctorem ita præmonet

Sacra Facultas vult omnibus notum, ſe huic cenſuræ non tribuere vim con-

demnationis, ſeu ſententiæ judiciariæ, qualem habent deciſiones tribunalium
jurisdictione proprie dicta gaudentium, ſed vim duntaxat judicii ſchohaſtici,
ſeu doctrinali, qualis competit cenſuris omnium facultatum theologicarum-
«Collegium conſtituentium, quæ ex conſuetudine immemoriali, a- ſummis
Pontifiecibus, & legibus probata, jus habent ferendi judicia, & vulgandi re-
E4 2 ◻ . . 14 .
„ponſa. „ () Nec aliam eſſe mentem, ſententiamque nobiliſſimæ Univerſi-

tatis Parifienſis non modo verbis, ſed egregio etiam facto, & exemplo de-
claravit, dum proſeripfit epiſtolam dedicatoriam F. Joannis Febvre. Hic

quippe theſes ſuas, ſollemni Sorbonæ conſuetudine Palam diſputandas, de-
dicaverat Gabrieli de Beauvau Epiſeopo Nannetenfi, & epiſtolæ, quam Mæ-
cenati inſcriptam theſibus præfixerat, ſequentem quoque immiſcuit Ppropoſi-

tionem: Tbeologicæ facultatit - - = oracila non minus divina, quam Pontiſicia: &u
certa, ut ita dixerim, ſemper fuerunt, ac illa, qua in conciliis pronunciari ſolent 3
quippe cadem eſt doctrina, idem ſenſur. Habitis ergo-in aula. collegii Sorbonæ
comitiis, cenſuit illico facultas theôlogica, epiſtolam totam eile fupprimen-
dam, non alia de cauſa, quam, quod ir ea Academiæ oracula, divinis, &
Pontificiis eſſent æquiparata. («) Neque ea, quæ alias in cenſüris ferendis fuit.

fre-

(a.) Tralt. de Exam. Doctr. confderat. Ar. Oper. Tom. l, ( b) loco ſupra: cife.

(). Collect. Argentr. Tom. III. Vol. I. ad Ann. 1639..

freqo
ſenlun
oluit
tione,
(Po
6 ſaere
„vtant
aloe
gere
Parli
lucken
emie
ſa d
rum4
ESde
ditat
Gamet
mi p
ſes,
alnge
aPol
Merltte
aer
a ault
Arin B
c Ut, 6
cfuünt
edlii,
(warl.
E in
Guen
üse
Ge
Widir
Unire
ſuris
mane
nin
Pretil

7

uſtat,
es iſa
ringler
Atum,
nAruI
,(li⸗

ent:

.Teo⸗
thanc
Ecen-
mule
m de
alibi
octo⸗
1o⸗
em.
onet?
con-
nlium

laſtici,

arum
mmis
re⸗
Verſ⸗
10 de⸗
PDic
, ge⸗

Mæ-
poſi⸗

. l
len;
bonc
imen⸗

8, &

fuit

frequentiſſima, Academia Lovanienfis, alium de jndiciorum ſuorum pondere
ſenfum imbibit, nec ultra juſtæ probabilitatis limites ſententias ſuas unquam
voluit extenſas. Finc in juſtificatione cenſurz contra quasdam de prædeſtina-
tione, & gratia Chriſti propoſitiones editæ ita loquitur: „cenſuræ illi quidem
«nomen dedimus, non quaſi damnationis auctoritatem nobis ſumentes, quam
.ſacroſanctæ apoſtolicæ Sedi propriam eſſe non ignoramus, ſed ſcholaſticum
tantum ferentes judicium, ſententiamque noſtram dicentes, aut; ut verius
cloquamur, non aliud, quam fraternam interponentes correctionem; « ut le.
gere eſt apud Archdekinium. (a) Nemo autem miretur trium præcipue.
Pariſinæ videlicet, Lovanienſis, & Duacenæ academiarum teſtimoniis nos
hactenus fuiſſe uſes; nec enim clariora ſuppetebant argumenta, nec alias aca-
demias reperi, quarum judicia cenſoria frequentiora fuiſſent, majorique plau-

ſu ab univerſo efudito orbe excepta. Quodſi ergo, & dictarum academia-

rum cenſuræ ſolum Probabiles ſunt, nec judicii defenitivi vim obtinent, faci-
Hs de ceteris erit conjectura, quin propterea ſingularum aut decori, aut anti-
quitati quidpiam detrahatur. Unde & iälle minime rigidus probabilium fun-
damentorum cenſor ſolam ex academiarum, & univerſitatum cenſuris deſu-
mi poſſe probabilitatem judicavit: putarem, inquit, Doctores Salmanticen-
„ſes, Complutenſes, Sorbonicos, Lowanienſes, Duacenſes, Colonienſes,

c Ingelſtadienſes, Moguntinos, Herbipolenſes, Viennenſes, Pragenſes, - - =

Pofle addere Pprobabilitatem. (5) Quam tamen ſententiam ſuam non im-
merito tribus præcipue conditionibus circumſeripſit, nempe: « ſi & in obe-
dientia Summl Pontifcis permaneant, nec opiniones ab Eccleſia damnatas
cauſu temerario revocent, & fi demum ejusmodi Doctorum ccœtus ſit illu-
:ð ſtris, ſeu academia clara, & nota. Sunt enim hodie multæ, proſequitur älle,

in Europa ignobiles, & vix nomine cognitæ, ad quas confugiunt imperiti,
cut, qui inter doctos locum habere non potuerunt, ſaltem ibi præcellant, ubi nulli

cſunt docti. Atque hic demum in iud delapſi ſumus argumentum, quod
edii, & invidiæ plenum eſt, nec facile poteſt ad elaram usque veritatem eli-
quari. Nihiloſecius pauca de eodem diſſerenda ſunt, & veri ratione habita,
& invidiæ caufis, quantum fieri poteſt, declinatis. Scilicet indagandum eſt,
quænam demum ſint ille academiæ, quarum cenſuris afſurgendum, quidque
in iisdem Doctorum cœtibus deſideretur, ut cenſoria judicia ſana, ac proin-
e cum ſubmiſſione, & promta animi modeſtia ſuſpicienda poſſint reputari.

Vidimus nempe ſæpius Academiarum judicia ſibi adverſantia: nennullæ ab

univerſitatibus latæ ſunt ſententiæ,quas ceteri viri docti impugnarunt: cen-
ſuris aliquando proſcripti ſunt libri, & propoſitiones, quas ipfſas cenſuras Ro-
mana ſedes, aut communior eruditorum calculus damnawit. Unde multa om-
nino in Academiarum cenfſuris animadvertenda, ut legitimum illis ſtatuatur
Pretium, ſuamque doctrinalis judici retineant aucétoritatem.
§ VI.

(«) FP. III. Tr. 3. pp. praétic. 23. () Theoh. ſund. L. I. Tund. VII. num 331.

Ne (128) W*
5FF vVvI.

Quorundam Acad'micorum Doctorum judieium nec cenſuræ academicæ
vim babet, nec toti Academiæ imputandum eſt.

AC primum quidem ex uſu, con ſuetudine, ipſaque ratione conſtat, ad hoc,
ut cenſura Academiæ, ſeu, de qua nobis ſolum ſermo eſt, Theologice Fa-
czultatis vocari poſſit, neceſſarium eſſe, ut ad eam ferendam omnes, aut ple-
rique, qui poſſunt, ejusdem facultatis Doctores juramento inſerti convocen-
tur. Ita nempe mos obtinet Pariſiis, ita Lovanii, & in ceteris celebrioribus
hujusmodi litterariis emporiis, idque ipſum ratio luculenta ſuadet. Nam quæ-
cunque demum Academiis competat poteſtas, non a fingularibus illa Docto-
ribus, ſed ab univerſo, & congregato eorum cœtu deſumitur, verumque fit
hac in cauſa ſuo ſenſu illud Lirinenſis, conſenſionem omnium, vel certe væane om-
nium, (a) eſſe veritatis argumentum; & uti Tertullianus ait, quod apud mul-
tos unum invenitur, non eſt erratum. (b) Quandoquidem de illuſtri adeo viro-
rum eruditorum conſenſu communis propemodum ceterorum naſeitur opi-
nio; quod autem omnibus ita videtur, id ita eſe dicimus, & qui hanc fidem velit
tollere, nihilo ipſe credibiliora dicet, ut jam olim Ariſtoteles obſervavit: (c)

quod ipſum Quintilianus expreſſit: pro certie, inquiens, babemus ca, in quec

communi opinione conſenfſum eſt. (d) Unde & Grotius de ſcholaſticis doctoribus
concedit, eos, ubi in re morum conſentiunt, vix errare; quippe perſpicaces
admodum ad ea videnda, quæ in aliorum dictis reprebendi poſſmnt. (e) Atque hinc
planum eſt, & apertum, graviſſime hallucinari eos, qui unius, alteriusve
doctoris Academici effata, ceu univerſæ Academiæ ſententias non ſine publi-
ca earundem infamia celebrant, traducuntque. Ita fucum faceret auditori-
bus, ſi quis toti Sorbonæ affingeret ſcriptionem, Innocentio X. a quinque
Pariſinæ hujus facultatis doctoribus oblatam, ut librum Ianſenii a cenſura ſub-
ducerent: aut ea, quæ pro defendenda Janſeniana cauſa magno conatu, ſtu-
dioque improbo exaraverunt Ludovicus de Saintamour, Antonius Arnaud,
aliique nobiliſimæ hujus Academiæ Doctores, quorum tamen doctrinam,
ceu filiorum derenerum Pariſienſis illa Mater non modo non probavit, ſed

—°

editis etiam cenſuris perſtrinxit; quin & Arnaldum cum nonnullis pertinacius

obſiſtentem ſuo e gremio ejecit, qua ſententia & poſtea in Quesnellianæ fac-

tionis anteſignanos animadvertit. Ita ex eadem Academia, quæ alias Tho-
miſticam de gratia divina doctrinam ſibi propriam fecit, nonnulli tamen ex-
titerunt magiſtri, qui cum Molinæ placitis concordiam qua voce, qua ſcrip-
to iniverunt, qualem inter nonnullos Gamachæum, Hallerium, & Iamber-
tum a Serrio numeratos lego; quin propterea Molinianum ſyſtema, ceu
Pa-
(a) Commonit. c. 2. (b) De Præſcript. c. 29. (c) Apud Grotium de Jure B-
& P. L. I. c. 1. J. 12. in not. (d) L. V. Iuſtit. Orat. c. 10. licet exemplum
de Diiz a Quintiliano allegatum non valeat. (e) Op. cit. in Proleg. n. 52.

Pariüi
Roſi
Valius
Hudat
Fenere
niis in
tionn,
num
ſolum⸗
ſition⸗
E ecc
Anucc
2c ite
mentti
cON
polit

4Pppro

—,—

Ita

ie

lhoe,
e Nu.
t Pple-
ocen-
ribus
uck⸗
oo⸗
ne ſit
64 -
1mul.
Viro-
opi.
elit
lc
edos
act
Dine
nore
dubli.
tori-
nge⸗
ſüb⸗
ſtu⸗
zuc,
un,
ſed
eius
ſae⸗
ho⸗
rex⸗
ip⸗
ber⸗
ceu
a⸗
.
un

.

N& (129) W*

Pariſinæ Academiæ judicio probatum cenſeri poſſit; quod dum olim Antonius
Roſa Sylvanectenſis Epiſcopus Romæ aſſeruiſſet, gravi epiſtola refutavit Du-
vallius regius in Sorbona Profeſſor, quam ex commentariis Pegnæ recitat
laudatus Serrius. (a) Ita denique nec academiæ Juliomontanæ, quam cum
veneratione ſuſpicio, cenſura putari debet, quæ octodecim fere abhinc an-
nis in delectas quasdam propoſitiones a theologo noſtrate publicæ diſputa-
tioni, ut moris eſt, expoſitas lata, euleata, atque adeo ſub animadverſio-
num nomine ad ſummorum Principum tribunal transmiſſa fuit. Duo quippe
ſolum, aut tres ejusdem Univerſitatis Doctores erant, quibus dictæ ropo-
ſitiones diſplicebant. At illarum integritatem plures alii pietate, eruditione
& eccleſiaſticis etiam dignitatibus clariſſimi tuiti ſunt, ac inter eos quispiam
amicorum multis ex titulis vere Candidus, & ſincerus ſcripto etiam ſemel,
ac iterum pro iisdem aſſertionibus depugnavit. Demum benevolentia Cle-
mentiſſimæ Principis Auguſtæ Imperatricis, & Apoſtolicæ Reginæ noſtræ
controverſia penitus ſopita conquievit; præſertim, poſtquam deſignatæ pro-
poſitiones Romanorum etiam cenſorum ſane præſtantium ſuffragiis fuiſſent
approbatæ, quorum quidem nomina grati animi cauſa mihi hic liceat recitare.

CENSVYVRAE ROMANAE COPIA.
PRoboftione; ſupra ſcriptas ex ſpectato contextu minime eſſe

hereticas; nullam earum includi in propoſitionibus Janſenii
damnatis; poſſe de his diſputari libere in ſcholis catholicis, ita

ſentimus, & teſtamur:
E. Vincentius Fager Minerw. ſtudiorum Regens.
Ita eſſe affrmo, ut ſupra, F. Hiacynthus Aaria Gaſtaldi Ord. Præd.
Collegii Minervitani Bacealaureus Ordinar.
Ita ſentio D. Gabriel Maria de Blafſi Frior Caſinenſis ſacræ Theologiæ
Lelftor, & Congregationis Jacrorum rituum Conſultor.
Ita & ego ſentio F. Auguſtinus Antonius Georgi Augiuſtinianus, publicus
in Komano Tits aegen⸗ , Sacræ P'ofeſor, & J. R. Conſultor.

Ita ego quoque ſentio Franciſcus Maria Cavalli Qeric. Regul. Minor.

. Theologiæ Lelhtor Jubilatus in Collegio Divi Thomæ Aquinatis
Komano.
Eadem pariter mea eſt opinio, ac ſententia, Jacobus Le Maitre Sacræ
Theologiæ Lector in Domo Romans Congregationis Miſionis.
Wec

(à) L. II. Hiſt. Congreg. c. 26.

e (130) W gS

Mec ab aliis el minimum diſentio Dominicus Galli & Theologie
Ls

Ror in Domo Romana Congregationis Miſionis.

Ita &, ego ſentio Bartholomæus Foſcarini Qeric. Kegul. Minor. & Theo-

logiæ Lector actualis in Collegio . Thomæ Aquinatis, nec non in
Komano Archigymnaſio Profeſoris moralis Philoſophiæ ſubſtitutus.
Eidem calculo probatiſſimo in omnibus ſe ſubſeribit D. Ludovicus Galbhiati
in Collegio . Euſebi de urbe Monachorum Ceæleſtinorum àllualis S.
TJYhbeologiæ Leltor Ordinis &. Beneditti.
NMWec aliter judicat alter Collegii &. Euſebii de Urbe Actualiz F. Theologiæ
Lettor D. Petrus Capuzzimadi Congregationis Celeſtinæ Aonachus
Benedibtinus . .
UMWem & ego affirmo D. IIrbanus Ulghi in Monaſterio S§. Pudentianæ de Urbe
J. Theologiæ Lettor Ord. S&. Bernardi Aonachus Sacerdos.
IUem y ego ſentio D. Antonius Montanari, §. Bernardi de Urbe J§.
Theologiæ Lector Ord. J. Bernardi AMonachus.
UWem & ego adfirmo E Angelus a OEſu Maria Romanus Carmelita ex-
calceatus §. Theologiæz Lector attualis in Collegio theologico &1 AMa-
riæ de Viſttoria de Urbe. = “
Idem & ego afirmo F. Cherubinus a Noves Cupuc. indignus Definitor
Generalis Ordinis, W. Congregat. Indulgentiar., Sacf. Reliquiarum,
Ey Indicis Conſultor, nec non Santti Oficii Qualificator. V
His &ᷓ ego aſſentior F. Philippus de Carboneano Ord. Min. Reg. Obſerv.
Pe k, Jubilatus, & in Cenobio Aracælitano tud. Præfeltus, Ju-
premæ, & Univerſalis Inquißtionis Qualificator, Sacr. Congr. In-
dicis Conſultor, & in Collegio de propaganda fide Philoſophbiæ PFrofeſſor.

IN NOMINE DOMINI AMEN.

Reæſenti publico Inſtrumento cunctis pateat evidenter, & ſit no-
tum, quod Anno a ſalutifera Domini Noſtri JEſu Chriſti Na-
tivitate milleſimo, ſeptingenteſimo quinquageſimo quarto, Indic-
tione ſecunda, die vero ſexta Martii, Pontificatus autem 88, D. N.
Benedicti XIV. Anno Ejus XIV. in mei &c. Teſtiumque &c. per-
ſonaliter conſtituti Admodum RR. PP. Joannes Franciſcus de No-
bilibus Lector S. Theologiæ in V. Collegio Nazareno de Urbe, &
Paulus Baptiſta Curlius Lector S. Theologiæ in Collegio Novo Ur-
bis, ambo Ordinis Scholarum Piarum mihi cogniti pecialiter- ac

4

alias
ſupt⸗
ge
poßt
nam

60,
pra:
tum
rem
icͤe
iſce
dice
ſüpr

N
Pra⸗
eſſe

dis
judt
ſigen
toli

3

bgie

Theo.

in
18.
lbigti
Nis S

gie
chus

Urbe
he S.

1 e.
Me.

Initor
ruin,

erd.
,IA.

fir.

tno⸗
Ne
ndie⸗
D.N.
per⸗
, &
U⸗
1, 40
Ui⸗

9N (131) MeN
alias omnibus, tactis pectoribus recognoverunt, & recognoſcunt
ſupradictos characteres ſupradictorum: F. Vincentii Fager &c.
de quorum omnium prout characteribus, & bleribrior ibu ap-
poſitis, in calce repræſentatarum Aſſertionum Theologicarum ple-
nam notitiam, & cognitionem habere dixerunt, & aſſeruerunt,
eo, quia ipſos ſubſeribere viderunt, & ita tactis pectoribus, ut ſu-
pra, jurarunt. Super quibus omnibus, & ſingulis præmiſffſis peti-
tum fuit a me Notario publico infra ſcripto, ut publicum confice-
rem documentum, requiſitus &c. Actum Romæ in Officio Vicar.
ibidem præſentibus DD. Antonio Rota fll. D. Joannis, & Fran-
ciſco Camilli D. Hieronymi, ambobus Romanis, teſtibus ad præ-
dicta omnia, & ſingula præœmiſſa habitis, vocatis, ſpecialiter, ut
ſupra, rogatis.
Ita eſt Bernardinus Gcconius Cuus. Cur.
Eminent. & Rewerendifſ. D. aimæ Ilrbis
Cardinalis Vicarii Notarius in fidem.

Nao ad præſens Cameræ Almæ Urbis, Inclitique Populi Romani
Conſervatores univerſis notum facimus, atque teſtamur, ſu-
pradictum D. Bernardinum Cicconi de præmiſſis rogatum fuiſſe, &
eſſe Curiæ Civilis, Eminentiſſimi, & Reverendiſſimi D. almæ Ur-
bis Cardinalis Vicarii, Notarium publicum, legalem, authenticum,
ac fide dignum, ſcripturisque ſuis tam publicis, quam privatis in
judiciis, & extra, indubiam ſemper adhibitam fuiſſe, & adhiberi
fidem. In quorum &c. Datum Romæ ex „Ædibus noſtris Capi-
tolinis die 6. Martii 1754.

Pro D. Secretario Wob. Cll. CCOι Wot.
oſepb Cecconi.

Pfaſentem Copiam cum ſuo mihi exhibito Originali a me colla-
tam, eidemque de verbo ad verbum conſonam eſſe hiſce teſtor.
Actum Viennæ die 6. Aprilis 1754.

L. I. de Cw qui & OG R. Al. Conßliarius,
Secretarius Aulieo-intimus, & Regiſtrator
Incliti Diretlorii in P. & C.

K 2 Sed

. Sed revertendum eſt ad argumenti noſtri ſeriem; quanquam nec ab-eo
digreſſi ſimus, dum clarum adeo noſtræ ætatis documentum, manitfeſte oſten-
dit, quorundam Academicorum Doctorum ſententiam non eſſe totius Acade-
mniæ nomine, & auctoritate incruſtandam. Neceſſarium eſt ergo, ut omnia,
aut pleraque ſaltem theologicæ facultatis membra poſt maturum, & rigoro-

ſum examen in eandem conſpirent ſententiam ad hoc, ut ea ipſa demum

Propria Academiæ cenſura vocari poſſit.

§ VII.
Reliqua exponuntur, quæ in cenſuris Academiarum obſervanda ſunt.

Ec vero, qui accuratius de judiciis Academiarum cenſent, huic etiam
numero, & unanimi conſenſui acquieſcunt, ſed & illud præterea obſer-
vandum monent, ut diverſorum Ordinum, variique ſtatus, & inſtituti ſfint
Doctores illi, e quibus corpus Academicum conflatur; quandoquidem uni-
us, ejusdemque vitæ rationi addicti homines longe facilius, ſeu privati hono-
ris cauſa, ſeu Propriæ tuendæ gloriæ ſtudio, ſeu factionis ſuæ amore, alias-
que ob rationes, in approbandis aliorum propoſitionibus a veritate in trans-
verſum aguntur, aut ſaltem ſiniſtre de ſua cenſura judicandi non leve præbent
fundamentum. Nihil enim proclivius eſt, quam ut amor, aut odium, quo
corpus erga aliud corpus, vel unum ex eo erga aliquem flagrat, a cenſore
eidem conſerto, ad librum auctoris adamati, vel exoſi transferatur. Toti-
dem verbis hoc monuit perdoctus S. I. ſcriptor Raynaudus, illudque illuſtra-
vit ſimilitudine ex Suida de Bizantinis turribus deſumta, in quarum primam
ſi inclames, omnes reſonant; quod idem facile de quibusvis ad eundem cœ-
tum ſpecçtantibus valet: omnes facile iisdem flagrant odiis, & iisdem il-
laqueantur amoribus; præſertim, ſi agi communis cauſa, & cœtus honor pe-
riclitari exiſtimetur. (a) Eadem jam ante Raynaudum inculcavit Major: religioſt,
inquiens, jusdem Ordinis, quantumvis wmulti, non habentur idonei ad conciliandam
Jententiæ probabilitatem; quia ob affettum, & communis bonoris cauſam fæderantur,
nec habentur, ut plurei. () Qua quidem prudenti doctrina præclare adverſus
Molinianos uſus eſt Cl. Lemos, & ex illo Serry contra eam, quæ a ſeptem Ger-
immaniæ Academiis ſyſtemati Molinæ petebatur, auctoritatem. Luce enim me-
ridiana clarius oſtendit, vel propterea non magni facienda fuiſſe hæc judicia,
quod dictæ Academiæ aut ſolis, aut maximam partem Molinianis conſtarent
Doctoribus, aut ad eorum nutum, & imperium ſuffragiorum urna verſare-
tur, de quo plura legere eſt in hiſtoria Congregationum de auxiliis, & in defen-
ſione adverſus querelam Metzenii; neque enim crambem inſipidam ad Elevthe-
rianam invidiam concitandam recoquere velim, licet & ex eodem capite cau-
Iæ noſtræ ſingulare pariter accedat Ppræſidium. Tandem, ut cenſuris Acade-
mi⸗

(«) PEertir. I. Erot. 3. n. 493. (b) I II. D. I. 4. 4.

wieis
e q0
enudit
entick,
lepett
Acade
kbor⸗
Darut
demi
el 44
Theo
Qnos
jeun
4
dem
iterun
108,
luſkra
4ppel
ſis U
neis
t,1
un
tione
Wos
6 gua
Nes
in
tnS
(do
.Dhil
4 Gra
Pere
tmie
Memah
ile
Cellr.
1gnar
tiorit

Silru

e& (133) WN

1eed micis ſuum ſit pondus, ex communi pariter ſenſu neceſſarium eſt, ut cœtus,
Olten. e quo Prodeunt, illuſtris ſit, atque nobilis. Quæ quidem nobilitas a conſtante
lende. eruditionis fama, a nota claraque doctorum, qui academiam conſtituunt, ſci-
Munn, entiæ, & doctrinæ præſtantia, non a ſtemmate ſolum, aut longo ſanguine eſt
goro. repetenda; ad quod ſuapte ſponte conſequitur neceſſarium eſſe, ut honores
emum Academicos, & dactorum laureas in eisdem nemo conſequatur, niſi, qui &

laboris ſui, ingenii, limati judicii, & exquiſitæ non mediocris rerum huma-
narum, & divinarum peritiæ, ſeria, & exacta ſpecimina, quæ e legum Aca-
demicarum præſeripto requiruntur, ediderit. Dupinius accurate perſecutus
eſt Academiæ ſuæ Pariſinæ conſuetudinem, & leges, quibus ad Doctoris

t. Theologi honorem aſcenditur. (a) Scilicet promovendus triennio Profeſſores
n duos audire debet, tum examen duplex, Philoſophicum alterum, alterum Theolo-
etlam gicum ſubire: actum poſtea habet, ut vocant, tentativum: tum ante licentiam rur-
obler. fus duo examina inſtituuntur, & intra biennium, quo licentia durat, ter ei-
ti ſint dem diſputandum: finitis his duobus annis, ſi a decem cenſoribus probetur,
nuni- iterum bis diſputat, atque ita tiaram doctoralem conſequitur; per ſex vero an-
1ono- nos, quibus iterato exercitatur, nullum in facultatis Congregationibus fert
Alas ſuffragium, quod ei demum quinto anno poſt diſputationem, quæ actus reſumtus
trans. appellatur, conceditur. Aemula ſunt, quæ Lovanienſis, Duacena, & Viennen-
ebent ſis Univerſitas ſuis ſanxit alumnis, nec dubito parem ceteris Europæ Athe-
„uO næis eſſe curam, ut ſui Doctores non ſint tantum e pulvere, & arena vocati,

nlore aut, ut Mathematici ajunt, e primo puncto, & radio excitati. Nam, an etiam-
Toi- — num hodie in hac litterarum luce uperſint tales, quales pro ſui temporis ra-
uſtra⸗ tione, non ſine illarum ignominia, nonnullas Univerſitates deſeripfit Cara-
muel, nolo inveſtigare: „Sunt, inquiebat ille, in Europa Academiæ nonnullæ,
quæ, quoscunque obvios promovent, ut vel ſic frequententur, quas om-
nes delere expediret, ne mundus falſo doctrinæ nomine deciperetur. Video
. in adagium tranſiviſſe: maneat ejus argentum apud nos, aſinusque laurea-

imam
nec⸗
nl i-

1 e⸗
iſ „tus revertatur ad Patriam. - - Scio celeberrimam univerſitatem, quæ inter
lm . doctiſſimos viros duos Theologiæ tolerat licentiatos, qui non audiverunt

nur, Philoſophiam, & tamen vocantur Profeſſores, & conſuluntur ſæpe, & caſus
erlas graves intrepide dextrorſum, ſiniſtrorſum reſolvunt. Ita ille. (5) Magno-
Ger⸗ pere ergo curandum eſt viris Academiarum Præſidibus, ne merito hæc in-
famia cœtui ſuo inuri valeat, & ne ea, quæ nuper de magno Doctoratus Sacra-

nme⸗
dicit, mento per ludibrium typis excuſa ſunt, vera eſſe inveniantur. Sane jam magnus
arent ille Pariſienſis Academiæ Cancellarius Gerſon inter cauſas, cur munus Can-
rlare⸗ cellarii dimittere vellet, eam non omiſit, quod pro abuſu inolito cogeretur
lin. ignaros ſcientia, & pernicioſos moribus promovere, & quandoque ſuffioien-
Fthe⸗ tioribus præponere: vulgataque fuit Joannis Majoris ſententia: non omnem ma-

can. giſtrum eſſe doctum; quo & referri debent eruditi duo tractatus Cardinalis Ca-
.ade⸗ K 3 me-
“ (a) De method. ſtudii Theol. c., 25. ubi, ſicut & c. 4. wulta egrnegie de jure cen-
eorio Academ. pertractat. (?) Tom. I. Theol. Fund. n. 380.

N (134)
meracenſis Petri de Alliaco adverſus Cancellarium Pariſienſem, ne videlicet
ro gradu licentiæ pecuniam exigeret. (a) Quodſi igitur contra ſe res haberet, &
tumultuarie ad urnam Academicam quivis admitterentur: mirum non foret,
teſſeras etiam in Ariſtidis caput conjici, & juſtiſſimos quosque capitis dam-
nari, ſeu, quod pari cum vita paſſu ambulat, viros eruditos de famæ, & ho-
noris ſubſellio dejici, eorum monimenta atro notari carbone, immeritaque
cenſura proſceribi. Tum enimvero minime quoque mirandum, ſi adverſus
ejusmodi proletaria judicia clament docti, & litterati, ſi flocci fiant cenſuræ
Academiarum, in quibus non triduo, ut de cauſarum patronis ajebat Tullius,
ſed uno mane Doctores Theologi fabricantur: vera tunc erunt, quæ contra
multitudinis inconditæ judicia quivis ſapientes ſeripſerunt; quum ea, quo nu-
meroſior eſt, eo facilius in factiones ſeindatur, & de dogmatibus, aut libris,
non ex judicio, ſed ex affectu, aut ad gratiam per nundinatitia capita pro-
nunciet. Conceſſerim tamen non invitus cum laudato Caramuele, nihil ob-
eſſe decori, famæque Univerſitatis, etſi aliquando doctoris laurea mediocri-
ter ſolum erudito concedatur, nec propterea eandem venerando cenſuræ doc-
trinalis jure excidiſſe, arbitrabor. Poſtremo demum & iſtud de Academica
cenſura obſervandum, eadem nempe longe arctius adſtringi illos, qui, ceu
Magiſtri, & Doctores Academiæ inſerti ſunt, quam alios quosvis eruditos.
Oſtendit id variis ex capitibus de Alliaco, & hanc ſuam propoſitionem ſta-
bilivit: ad dictam Theologiæ facultatem quandoque pertinet contra ſingulares
«Magiſtros, & Baccalaureos ejusdem facuſtatis juratos non ſolum doctrinaliter,
O ſed etiam aliquomodo judicialiter aſſertiones hæreticas, aut erroneas condem-
„nare. (5) Nempe & hæc poteſtas Univerſitati Pariſienſi, de qua ille age-
bat, privilegiis ummorum Pontiſcum Innocentii IV., & Alexandri IV. attri-
buta fuit, & antiqua etiam conſuetudine roborata, qua, ſi veritati ſuffragetur,
nihil firmius eſſe retinendum jurisperiti docent; quin & jurisjurandi ab ejus-
modi doctoribus præſtari ſoliti religio, & communis etiam ſocietatis ratio po-
ſtulat, ut illi Academiæ ſuæ ſtatutis pareant, ſententias ab eadem proſeriptas
non propugnent, & ſi ſecus egerint, ejusdem Academiæ judicio corrigantur,
& ad propoſitiones revocandas legitima auctoritate compellantur. Atque hinc
facultas Theologica Pariſina non ſemel alios e doctoribus ſuis munere docen-
di exuit: alios Pertinaces e gremio ſuo excluſit: alios ad retractandas propo-
ſitiones ſollemni judicio compulit; quod in alüs quoque litterariis ejusnmrodi
emporiis factitatum fuiſſe Riſtorica oſtendunt documenta. Ut proinde, habita
talium perſonarum ratione, eadem Academiæ cenſura judicialir, ut ajunt, &
audtoritativa vocari poſſit, quam ex ſe ſe non niſi doctrinalem eſſe, ſupra oſtendi-
mus. Quoniam vero omnis iſta Academicæ cenſuræ poteſtas potiſſimum ex Epi-
ſeoporum pal tiis derivata eſt, ut pariter ſupra obſervavimus: res ipſa, & nexus
ille mutuus admonet, ut jam de Epiſcoporum etiam auctoritate, qua judicia in
Religionis negotiis exercent, ſingulatim diſſeramus.

(a) Extant ad calcem Tom, l, Oper, Gerſon. (5ö) Le Tract. contra Monteſon. ſæpe citato:

De

deleet
et, &
ſoret,
Gatn-
A ho⸗
taque
Verlus
nſurge
ullius,
Ontra
10 nu⸗
lbbris,
pro⸗
mob⸗
loeri⸗
doe⸗
mica
ceu
lclitos,
1 ſta⸗
Ulares
Ulier,
dem⸗
ge⸗
Attrl⸗
etur,
(ls⸗
po⸗
Uptas
tul,
ehine
Ocen⸗
050-
modi
habita
ht,
enli-
Epr-
nexus
cin in

itoie

CAPVT II.
DE

IVRE, GGVO EPISCOPI CENSVRAM
FERVNT.

De jure cenſorio Epiſcoporum acturus, ſingulari animum meum ſo⸗
latio, & voluptate perfundi ſentio; quandoquidem inſignem
Epiſcopalis dignitatis excellentiam peculiari cultu ſuſpicien-
dam, eidemque ampliſſimam concedendam eſſe poteſtatem ſem-
per exiſtimavi: neque in alia ſum ſententia, dum de auctori-
tate illorum in ferenda librorum, ac propoſitionum cenſura
pertractare aggredior: quam proinde auctoritatem legitimam
illis, & ſingularem competere, tum ex officii titulis: tum Scrip-
turæ, & ſanctorum Patrum doctrina: tum vetuſtioribus exem-
plis, & perpetuo Eccleſiæ uſu, paucis evincam.

§I.

Epiſcopis competit cenſuræ auctoritas ex ipſa muneris
Jui dignitate.

Gendum eft ergo de illis populi fidelis Principibus, quos Spiri-
. tus Sanctus poſuit regere Eccleſiam Dei, in quibus, ut cum B.
SEK Ambroſfſio olim profitebatur Hincmarus, omnes ordines ſunt, quis
Epiſcopus primus ſacerdos eſt, boc eſt princeps ſacerdotum, & Propheta, S&S Evan-
geliſta, & ceterorum miniſtrorum in ſe oficia continene ad implenda ca in miniſterio
Sidelium. (a) Atque ex iſta poteſtatis excellentia factum eſt, ut omnes prope-
modum honorum, officiorumque Eccleſiaſticorum tituli Epiſcopis fuerint attri-
buti. Nam, ut erudite perſequitur Mabillonius, & Summi Poniificer, & Regel.
& Principer fuerunt appellati, & ex iis titulis omnibus, qui nunc Romano
Pontifici tribuuntur, nullus eſt exceptus, qui Epiſcopis non fuerit conceſſus.
() Hinc, advertente eodem Mabillonio, & Domni, & Domini Sancti, &
Beatiſimi, ac Sanétiſimi, Reverentiſimi, Apoſtolici, Vicarii Cbriſti, & dice-
an-
(«) Hincm. Tom. II. Oper. pag. 195. Ex comment, in Ep. ad Eph. c. 4. Quo-
rum commentarior. non Ambros. ſed S. Hilarium eſſe aulétorem contendunt eru-
diti Critici. (?5) L. II. de re diplomat. c. 2.

& (136) M. N
bantur, e quorum poſtremis alterum primum circa ſæculum XIII., alterum
vero ineunte ſœæculo VI., ut contendit Launoius, (a) aut ſæculo XI., ut vult
Barboſa, (b) ad ſolum Romanum Pontificem fuit reſtricum. Denique ob
eminentem ſolliciti Paſtoris curam, quæ illis propria eſſe debet, complures
etiam appellationes egregie congefſit laudatus Barboſa, ſuisque ſtabilivit argu-
mentis. Scilicet etiam Legatus Chriſti, Præco, oculus univerſi, ſal terræ,

angelus, dux, medicus, miles armatus, agricola, cuſtos legum, ſermonum

interpres, immortalis viteæ doctor, audit Epiſcopus; quæ ſingula tum ex
ſanctorum Patrum, Baſili præſertim,„S& Nazianzeni, ſententiis, tum ex Juris
Pontificii oraculis deſumta ſatis evincunt, quam ſublimis ſit Epiſcoporum di-
gnitas, quantaque eis auctoritas tribuenda. (c) Emphaticum in primis eſt, ac
Hluſtre auctoris libri de vita altiva & contemplativa, Sancto Proſpero adſeripti, teſti-
monium, quod tacitus præterire non poſſum: Epiſcopi, ait ille, per Dei
gratiam fiunt divinæ voluntatis Indices, Eccleſiarum Chriſti poſt Apoſtolos
fundatores, fidelis populi duces, veritatis aſſertores, pravæ doctrinæ hoſtes;
— - — ipſi ſunt Eccleſiæ decus, - - - ipſi columnæ firmiſſimæ, quibus in
Chriſto fundatis innititur omnis multitudo credentium.« (4) Atque hæc in-
ter glorioſa nomina, licet fortaſſe plus ſplendoris contineant nonnulla, eum
tamen titulum ſemper ceteris anteponendum arbitrati ſunt ſeriptores Eccle-
ſiaſtici, quem ex veneranda in locum Apoſtolorum ſucceſſione ſunt conſecuti,
quo videlicet & Apoſtoli, & Apoſtolici, & Apoſtolorum ſucceſores non inani no-
minis umbra ſed ſecundum ipſa veritatis jura nuncupantur. Hinc S. Hiero-
nymus Montaniſtas ſuggillat, quod novellas duas ſomniarent dignitates, &
infra eas in tertium denique locum dejicerent Epiſcopos, qui primas in uni-
verſa tenent Chriſti Eccleſia, ceu Apoſtolorum ſucceſſores: Apud nos, ait,
Apoſtolorum locum Epiſcopi tenent: apud eos Epiſcopus tertius eſt. Habent enim pri-
mor de Pepuza Phrygiæ Patriarchas: ſecundos, quos appellant Cenones: atque ita in
gertium, id eſt, pæne ultimum locum Epiſcepi devolvumur; quaß ex inde ambitioſior
religio fat, quod apud nos primum eſt, apud illos noviſimum ſit. (e) Et in epi-
ſtola ad Evagrium diſerte omnes Epiſcopos Apoſtolorum ſucceſiores eſſe af-
firmat. (†) Eadem de cauſa & prius S. Cyprianus Diaconos adverſus Epi-
ſcopum ſeſe erigentes objurgaverat: meminiſſe, inquiens, debent Diaconi, quo-
niam Apoſtolor, id eſt, Epiſcopos & Prapoſitor Dominus elegit? Diaconos autem Apo-
foli ſibi conſtituerunt Epiſcopatus ſui, & Eecclefiæ miniſtros. (g) Nec alia fuit ſanc-
torum Leonis, Gregorit M. & aliorum ſententia, quorum ille Epiſcoporum

(a) Tom. V. Oper. P. 2. ep. 13. (5) Jurir Eccles. L. I. c. 9. n. 34. ex decret.
Synod. §. Gregorii VII. (c) Vid. Barboſam loc. cit. & de Ofic. & poteſt. Epi-
Ncopi P. I. Tit. I. c. 2. (d) L. II. c. 2. Genuinum Auctorem eſſe Julianum
Pomerium Rhetor. Arelatens. multis evincit Noriſiur H. P. L. II. c. 4. Extat
Tym. VIII. Bibl. PP. inter Opera §. Proſperi. (e) Eyiſt. 54. ad Marcell.
C ) Epik. 85. ad Evagrium. (g) L. III. e. 9. i edit, Pamelii 65.

Gigni
.
appel
cenl
celit
chicum

ere

cedua
onen
nofN
nen
ſuccet
dine,
cent.
teſtin
Deree
dlion⸗
n et
ceſſon
(Ror
cLeru
e
4 n.
Giat
„Nei
llos
deh
divin
ſul B
8. l.
Card
ben
guat
ment
intra
Rn
C
a 0

lterum
Ut vult
Ie Ob
plures
Arg⸗
terræ,

nOnum

kum ex
Xuris
um di
elt, ae
i teſti⸗
er Dei
oſtolos
hoſtes;
us in
nrein-
eum
Lecle-
Neeuti,
ni no-
Tiero-
les, &
in ui⸗
1, ait,
in jyi.
its in
Milir.
n epi⸗
Hek.
Epi-
1 A.
tſine-
orum
c⸗
duret.
. Hi⸗
Nianum
Extat
locel⸗

8
WS (137) Be E

dignitatem, divinitus datam: (a) hic in Eccleſia Apoſtolorum locum tenenreme
appellavit. (?) Unde ex omnibus prærogativis hanc unam commemorandam
cenſuit Sacro-Sancta Tridentina Synodus, dum declarat, Præter ceteros Ec-
cleſiaſticos gradus, Epiſcopos, qui in Apoſtolorum locum ſacceſerunt, ad hunc hierar-
chicum ordinem pracipue pertinere, & poſitos, ſicut Apoſtolur ait, a Spiritu Sanbto re-
gere Eoclefiam Dei. (c) Ex qua quidem apoſtolica ſucceſſione non ſpernenda
deducitur ratio pro illorum ſententia ſtabilienda, quæ Epiſcoporum jurisdicti-
onem non tantum quoad primævam originem, & inſtitutionem, ſed & collationev,
non a Summo Pontifice, ſed a Chriſto ipſo immediate deſcendere affrmat;
quandoquidem id ſatis perſpicuum eſt ex ipſa ſucceſſionis natura & indole,
ſucceſſori eandem vindicandam eſſe poteſtatem, quæ fuit ejus, cui & juſto or-
dine, & legitima ratione ſucceſſerat, niſi quis mutationem factam diſerte do-
ceat. Conſtat autem ſatis aperto ſacrarum litterarum, ſanctorumque Patrum
teſtimonio, Apoſtolos ſuam & ordinis, & jurisdictionis poteſtatem non a
Petro, ſed a Chriſto immediate accepiſſe, licet Paludani, Turrecremata, &
aliorum ſingularis contraria quondam fuerit opinio: parem proinde ex divi-
na etiam inſtitutione poteſtatem Epiſcopis, ceu legitimis Apoſtolorum ſuce-
ceſſoribus, competere, non videtur eſſe dubitandum. Quid? ain Pontificis
„Romani Primatum divinæ inſtitutionis eſſe? energice bie argumentatur Rieg-
gerus, ais enimvero; ſucceſſor enim Petri eſt. At tu negas Epiſcopos Apo-
s ſtolorum ſucceſſores? ego vero, inquis, contendo etiam. Atenim ſi ita eſt,
« quid cauſæ putem, cur inſtitutionem Epiſcoporum divinam, etiam imme-
diate divinam eſſe perneges? Sed invaſit neſcio quæ omnia in diſceptatio-
nem vocandi libido hominum animos, & ita invaſit, ut viros ſatis quidem
illos eruditos, nonnunquam tamen in maxima devia rapuerit.« () Sane
de hac ipſa quæſtione acriter in Concilio Tridentino diſputatum fuit, & pro
divina Epiſcoporum poteſtate præſertim Barthol. de Martyribus Archi-Præ-
ſul Braccarenſis, & Petrus Soto O. P. ſtetit, dum contra Didacus Lainius
S. I. prolixa oratione contrarium oſtendere adniſus eſt, donec tandem, agente
Cardinali Lotharingico, controverſia omnis ſepoſita conquievit. (e) Quan-
quam ſi ea, quæ de re inſtituenda eſt diſputatio, a logomachia prohe diſtin-
guatur, facilior erit diſceptantium concordia, nec in quæſtione, magni mo-
menti diſerimen invenietur, ut Concina advwertit. Quodſi vero hæc omnia
intra opinionum fines adhuc continentur: fatis mirari non poſſum Cardina-
lem Albitium ſeribentem: ſi qnis in lucem daret librum, in quo doceret
„ Ccum approbatione Ordinarii, jurisdictionem Epiſcoporum eſſie de jure divi-
„nO: Procul dubio, cum extra regnum Galliæ opiniones iſtæ --- ſint temerariæ,
64 6=-
(a) Ey. 10. ad Vienn. Prov. Epiſc. (b) Homil. 26. in Evangel. («) Seſ-.
XXIII. c. 4. (d) Li Prolegom. ad Jus Eoccler., c. V. de Hierarch. Ercler. Bi-
lius iſte ſapient, gloria clariſimi Patrie ſui, vel ideo etiam hbie mihi celebrandus
videtur, quod Cl. Muratorii deſiderium in diſert. de Jurit prudentiæ nævis g. 19.
declaratum expleverit. (e) Pallavicinus L. XVIII. H. C. L. c. 15.

N& (138) W. gS

e Erroneæ, hæreßt proximæ, & fortaſſe formaliter hæreticæ, poterunt Ordinarii Italiæ
esin diæceſibus hujusmodi libros Prohibere.. («) Acerba profecto, ne dicam, ini-
duior cenſura, niſi temporum ratio eam excuſaret. At eam nunc vivimus
ætatem, in qua ſententia de divina illa Epiſcoporum auctoritate Auſtriacis in
terris evaſit communior, paucioresque ſint, qui in Academiis Lainii, Bellar-
m'ni, Fagnani & ., opinionem ſuſcipiant propugnandam. Neque vero prop-
terea quidpiam detractum volumus, de majeſtate, ſplendore, & dignitate pri-
matus Romani Pontificis divina quoque auctoritate conſtituti, ſed plane no-
ſtra facimus M. Leonis verba: quoniam, inquit, & inter Beatiſſimos Apo-
Dſtolos in ſimilitudine honoris fuit quædam diſcretio Poteſtatis, & cum om-
hium par eſſet electio, uni tamen datum eſt, ut ceteris præemineret. De
qua forma Epiſcoporum quoque orta eſt diſtinctio, & magna ordinatione
.Proviſum, ne omnes ſibi omnia vindicarent, ſed eſſent in ſingulis pro-
s Vinciis ſinguli, quorum inter fratres prima haberetur ſententia, & rurſus
Quidam in majoribus urbibus conſtituti ſollicitudinem ſuſeiperent ampliorem,
e*. Per quos ad unam Petri ſedem univerſalis Eccleſiæ cura conflueret „& ni-
hil usquam a ſuo capite diſſideret.. (b) Ita nempe & divina Epiſcoporum
Poteſtas, & ſuprema RR. PP. ſtat auctoritas. Hanc ipſam duplicem delegatio-
nem, utramque autem immediatam a Chriſto profitemur, hanc exprimit S. Hiero-
nymus: at dicis, cum goviniano abjicit, ſuper Petro fundatur eccleſia? licet
e*c id ipſum alio in loco ſuper omnes Apoſtolos fiat, & cuncti claves regni
„Cœlorum accipiant, & ex æquo ſuper eos Eccleſiæ fortitudo ſolidetur: ta-
mMen propterea inter duodecim unus eligitur, ut, capite conſtituto, ſchis-
::« matis tollatur occaſio.« (c) Vix quidquam præclarius dici poterat ad deri-
vandam ab uno Chriſto totam Apoſtolorum, Succeſſorumque æque, ac Pe-
tri poteſtatem. (1) Hæc itaque, quoniam ad amplificandam, tuendamque Epi-
ſcoporum auctoritatem plurimum faciunt, lubens rata, firmaque habeo, at-
que inde ad plenum illud, & auctoritativum, ut vocant, jus, quod Epiſcopis
in cenſura librorum, propoſitionum, ſimiliumque Religionis negotiorum con-
venit, plana veluti conſecutione deſcendo. Neque enim extra oleas, ut ajunt,
cuiquam erraſſe videar, dum nonnulla de Epiſcoporum munere, & de eo-
rum titulis, de divina eorundem in gregem ſuum jurisdictione delibavi, quæ
a præſtantiſſimis, & Theologis, & Juris Ecoleſiaſtici interpretibus magnis
voluminibus pertractata non ignoro; principia ſiquidem iſta conſtituere opor-
tebat, ut ne præcipitaſſe me argumentum quisquam poſſet aſſeverare. Jam
vero nemo non videt Epiſcopo, ſi a Spiritu Sancto poſitus eſt ad regendam
Eccleſiam, ſi divino jure Paſtor eſt fidelis populi, & Apoſtolorum ſucceſſor, nihil
magis accurandum eſſe, quam ne Eccleſia ſua omni vento doctrinæ circumfera-

tur, ne ſalutari ſanioris inſtitutionis pabulo relicto, grex fidelis populi ad no.

xvia & peſtisera venenatorum librorum paſcua declinet, ne ab ea, quam Chrilus
do-
(4) De laconftans. in fide e. 30. n. 175. () Epiſt. 12. c. II. (c) L. I. contra
Jovin. c. I4. (d) Vid. Clariſ. D. Jaſephi Schroth. Inſtit. Canon. P. L.a J. 84 %

Cocui
nealo⸗
mend
lus,
Privet
(enſo⸗
ure
cer

A.

fuS
er m
udiei
Meere
exerci
rum!
nut,
lond
ficeiY
tilex
Lee⸗
tieos
in us
potel
Ge ſi⸗
Gehit
ler, in
tuti i,
er
gane
voch

Italiæ
Amn,ini.
lvimus
acis in
Pellr.
Drop-
epri.
ne no-
Apo.
m om⸗-
„Der
natione
6 pro.
turſus
iorem,
& ni⸗
TÜUIII
gatio⸗
Hiero⸗
9 lieet
reoni
1r: te⸗
ſchüs⸗
deri⸗
e Pe-
ne pi⸗
e20, 4t⸗
Keopis
con⸗
tqjunt,
de eo⸗
an
nagnls
0por⸗
Jam
endanm
nkere⸗

10 10⸗

hriſtus
do⸗
ontra

6847,

N& (139) Je

docuit, & Apoſtoli tradiderunt, fide deficientes, aut intendant fabulis, & ge-
nealogüs interminatis, aut doctrinis deæmoniorum in hypocriſi loquentium
mendacium, aut profanis, non vocum tantum, ſed & ſyſtematum novitati-
bus, & oppoſitionibus falſi nominis ſcientiæ. () Curabit autem iſta, non ceu
privatus cenſor, ſed ut publicus judex, & ſanctioris depoſiti cuſtos; unde
cenſoria ejus facultas, non privata, ſed publica putanda, ejusque judicia non
pure doctrinalia, ſed legalia, ut ajunt, & auctoritativa erunt, cui ſubditi parere,
& ceu oves paſtorem ſequi adſtringantur.

FII.

Jus authenticæ cenſinæ Epiſcopis ex ſacrarum litterarum, & Patrum
teſtimonio, veterique conſuetudine vindicatur.

A u hoc ipſum eſt, quod Dominus in veteri teſtamento per Ezechielem
Prophetam præcipit: baæc dicit Dominur Deur:. - - - Sacerdoter & Levitæ
Flii Sadoc - — — populum meum docebunt, quid ſit inter ſancétum & pollutum, & in-
ter mundum & immundum oſtendent eit -= - = & cum Juerit controverſia, ſtabunt in
judiciis meis, & judicabunt. (b) Et iterum: lex veritatis Juit in ore euss labia
Sacerdotir cuſtodient ſeientiam, & legem requirent ex ore ejus; guia Angelus Domini
exercituum eſt. (c) Hoc eſt, de quo Apoſtolus Timotheum, & Titum, alte-
rum Epheſiorum, alterum Cretenſium Epiſcopum ſuis in epiſtolis commo-
nuit, quæ jam alibi fuimus perſecuti. Hoc denique eſt, quod Juris Canonici
ſanctiones, & Patrum effata manifeſte indicant, dum Epiſcopis judiciariam in
fidei cauſis, & adverſus hæreticos attribuunt poteſtatem. Ita Lucius III. Pon-
tifex non dubitat vinculo perpetui anathematis innodare eos, quos Romana
Eccleſia, vel Enguli Epiſcopi per diœceſes ſuas cum conſilio Clericorum hære-
ticos judicaverint. (2) Ita Innocentius III. cum concilio generali Præcipuam
in judicio de hæreticis, aut de falſa doctrina ſuſpectis, Epiſcoporum vult eſſe
poteſtatem; quin & iis canonicam minatur ultionem, ſi ſuper expurgando
de ſua diœceſi hæreticæ pravitatis fermento fuerint negligentiores. (e) Ita
Gelaſius II. cauſarum Eccleſiaſticarum judices profitetur eſſe Epiſcopos: liten-
ter, inquiens, acquieſcimur fratrum noſtrorum judicio, qui a Deo ſunt judices conſti-
tuti in Ecclefa; (F) quod clarius etiam ad fidei controverſiam retulit Alexan-
der III. dum Villelmo Sennonenſi Archi- Epifeopo Præcipit, ut cum Suffra-
aneis ſuis in deſignatum Petri Lombardi errorem inquireret, Pravamque
octrinam penitus ſtuderet abrogare. (4) Jus denique iſtud, & cenſuræ dog-
2 ma-
(«) Ur monet Apoſtolus in epiſtolis ſuis ; confer præſertim eas, quas ad Timotheum,
& Titum dedir. (b) Ezech. c. 44. v. 23. & H24. (c) Malach. ca2. v. 6. & 7.
(2) c. 9. de Hæret. (e) e. 13. de Heret. (JF) In Epiſt. ad Gallos. Extat Tom.
VI. Concil. P. U. num. I. ( g) l Epsft. ad Eund. Extat Tom. VI. Concil.
P. II. Iiter acta Concilii Lateran. III.

o&ε& (140) W
maticæ auctoritatem clariſſime S. Bernardus in ea, quam contra errores Aba-
elardi ad Innocentium II. Pontificem dedit, epiſtola, profeſſus eſt: dicebam,
Inquiens, ſicſicere ſeripta ejus ad accuſandum eum, nec mea referre, ſod Epiſcoporum,
uor um eſſet miniſterii de dogmatibur judicare. (a) Atque eam ipſam paſtoralem
Curam etiam B. Auguſtinus ex litterali nominis Epiſcopi etymologia deduxit.

Nomen quippe Epiſcopi græcum eſt, atque inde ductum vocabulum, quod

ille, qui præficitur, eis, quibus præficitur, ſuperintendit, curam eorum ſcili-
cet gerens; Proinde Epiſcopus Superintendentem populo ſuospeculatorem, ocu-
latumque fidei cuſtodem adſignificat. (?) Et vero, quam diligentes ſemper
fuerint boni Paſtores in hac muneris ſui parte adimplenda, quamque ſollicite
cenforiis judiciis noxia doctrinæ paſcua gregibus ſuis oſtenderint, omnis Ec-
cleſiæ hiſtoria jam inde a primæva Epiſcopalis officii inſtitutione loquitur, &
Juarumvis hæreſum accuratiores deſeriptiones commemorant. Vix enim no-
Xia ſpargi ſemina errorum ab homine inimico cœperunt, illico vigilantes iſti

agricolæ, Epiſcopi inquam, eadem præfocare adniſi ſunt: vix hæretica mo-

nimenta, ceu tartarei partus, primam aſpexerunt lucem, natalitiis rurſus ea

tradere tenebris Epiſcoporum auctoritas conata eſt: vix denique peſtilens li-

ber, aut nefaria propoſitio in diœceſibus evulgari cœpit, ſtatim Epiſcopi eam
diſpicere, Varios illius ſenſus exponere, pravam ſententiam profcribere, ver-
bo authenticum, & legale cenſuræ judicium exercere. Singulas hic hæreſes,
aut errores enatos percurrere neceſſum foret; at ne in infinitum abeam, ſe-
lectiora ſolum quædam exempla commemorare non erit injucundum, e qui-
bus & Eccleſiæ conſuetudo, & propria Epiſcoporum in cenſuræ negotio po-
teſtas comprobatur. Quum per Orientem, omnesque fere ejus plagas Ori-
genis commentaria evulgata fuiſſent, ac non ſine ſanioris doctrinæ detrimen-
to, fabulæ ex illis, & errores in Monachorum præſertim aſceteris ſemina-
rentur: illico Theophilus Epiſcopus, & Patriarcha Alexandrinus, ſynodo etiam
cohvocata, Dairorls Origenis libros proſeripſit. Eandem a populo ſuo per-

niciem amoliri volens S. Epiphanius Salaminæ in Cypro Epiſcopus ſtatim aſ--

ſenſus eſt epiſtolæ Theophili, &, convocato Epiſcoporum concilio, lectionem
librorum Origenis damnavit, ut Sozomenus, Socrates, & Sulpitius referunt.
() Non me latet, jam tum plurimos extitiſſe Origenis defenſores, ac Præ-
ſertim in ſynodo Alexandrina multorum eam fuiſſe ſententiam, non propter
illa, quæ in reprehenſionem merito vocarentur, etiam reliqua eſſe damnanda:
nec me fugit, ea, quæ ex laudatis hiſtoricis adducuntur, a nonnullis tanquam

dubiæ, & ſuſpectæ fidei improbari, nec tam libros, quam errores, qui Ori-

genis dicebantur, ab Epiphanio, ceterisque proſeriptos aſſeri. Verum quod ad pri-
mum attinet, non immerito fortaſſis adverſum ea obſtinatius renitentes non-
nullos, pro poteſtate ſua Epiſcopi coegerunt (verba ſunt Sulpitii) recta etiam
niverſa cuni pravit, & cum ipſo auctore damnare; quia ſatir ſuperque Rctrer en
i-
(4) Epiſt. 199. u. 4. (5) L. XIX. de civit. e. 19. (c.) Sozom. L. 8. c. 14.
Socr. L. 6. c. 9. Sulpit. L. I. c. 2.

libri,
ture
trum
Nlam
aude
cOgi
ant,
men
Xan
Cockt
lam
verſa
Plur
cenſ
ſeci⸗
(5)
la civ
plior
dem
ejecke
alios,
mor⸗
cder⸗
/,
ſeeu!
An
Vatl
elabo
capite
niten
korio
Cybr.
IS
ſehis
Mm
CbK
ſores
ſinoe

lergt

VAtas

(e

Aba.
liehen .
Oorumn,
Dralem
eduxit,
guocd
nſeilli⸗
I,Ocu-
ſemper
Ollcite
nis Ke-
dur, N
im no-
tes ilti
a mo⸗
rlus en

ens I.

i eam
,Vel⸗
teles,
n, ſe⸗
egui⸗
lo po⸗
Or-
imen⸗
Tina⸗
etiam
oper-
jonem
runt.
Pre⸗
opter
nda:
quarm
Ot⸗
Apri-
ol⸗
Aim
lerent
⸗
14

(141) M 9

libri, quor Eccleſia recepiſet, & reſpuendam penitus eſe lectionem, quæ plas eſet nöci-
tura inſpientibus, quam profutura ſapientibut. Quam ſingularem antiquorum Pa-
trum ſententiam attenta meditatione expendendam commendare debeo; quo-
niam ad quam plurima utiliſſima conſectaria poteſt aceommodari. Ut vero
laudatos hiſtoricos falſa pro veris Pprodidiſſe aſſeramus, nullo ſatis probabili
cogimur argumento, qua de re lege Gretſerum. (a) Ut ut vero iſta ſe habe-
ant, præclarum eſt exemplum exerciti illius juris, quo Epiſcopi noxia moni-
menta prohibere valent. Eodem jure, antiquiori etiam ætate, in ea ipſa Ale-
zandrina ſede uſus eſt Alexander Patriarcha, dum non modo peſtilentem Arü
doctrinam anathemate perculit, ſed & blasphemum illius opus, quod Tha-

liam inſcripſerat, omnium e manibus eripere conatus eſt, dum de per-

verſo dogmate & populum ſuum, & ceteros orbis Chriſtiani Epiſ-opos com-
pluribus encyclicis erudivit, de quibus jam alias, & quas inter nobiliſſima
cenſeri poteſt, quam Alexandro Conſtantinopolitano, & ceteris majorum
ſedium Epiſcopis transmiſit, quamque fuſe, & erudite expendit Bencinus;
() quin veritati cedere detrectantes non modo ex Eccleſia ejecit, ſed & to-
ta civitate proſcripſit, ut narrat S. Epiphanius. (c) Ex quibus verbis am-
plior etiam, quam cenſoria veterum Epiſcoporum poteſtas eſt colligenda, qua
nempe rebelles & contumaces, quicunque eſſent, ab eccleſiis ſuis in exilium
ejectos ſolum vertere compellebaänt; quemadmodum & hic Alexandrum, alibi
alios, ac poſtea etiam Joannem Jeroſolymitanum cum Monachis Antropo-
morphitis egiſſe compertum eſt; licet de iniquiore poſtremi hujus facto recte
queratur S. Hieronymus: Monachus, exclamans, prob dolor, monachis minatur,
& imperat exilium. (d) In eodem cenſuræ genere illuſtris fuit, & ad omnem
ſæculorum memoriam propagata magni Carthaginenſium Epiſcopi S. Cypri-
ani ſollicitudo, zelus, & conſtantia, quibus & in propulſandis a grege ſuo No-
vati erroribus, & repudiandis Pſeudo-Pontificis Novatiani encyclicis libellis
elaboravit. Quum enim duo illa ſchismaticorum, ac ſubinde hæreticorum
capita nihil non agerent, ut ſanctiorem, circa lapios in perſecutione ad pœ-
nitentiam recipiendos, nuper in concilio Carthaginenſi ſancitam decreto perem-
rorio diſciplinam everterent, & aucto factionis numero de viris ſanctiſſimis
Cypriano, & Cornelio, & ſimul de catholica doctrina triumpharent: Cypria-
nus pariter nihil intentatum reliquit, quo & populum ſuum ab errore ac
ſchismate ſervaret immunem, adverſantium dogmata proſcriberet, & ſacram
Romani Pontificis Cornelii auctoritatem tueretur. Unde ceu murus aheneus
Obſtitit invidioſis conviciis, & clamoribus turbulentis, quibus Legati ſeu cur-
ſores Novatiani flagitabant, ut in eccleſiis Africæ recitarentur acta pſeudo-
ſynodi Romanæ. Repulſam paſſi a Cypriano, & prohibiti, ne Carthagine

ſeripta illa propudioſa evulgarent, per alias provinciæ urbes diſcurrere, pri-

vatas fidelium domos pervagari, & quotquot poſlent, ad ſeditionem pertra-
8 he-

3
(a) L. I. de Jure & more prob. libr. c. 1I. (b) de litt. enepcl. diſert. I c. ult. J. 3.
(*) Hares. 69. n. 3. (4d) Epif. 62., ad Theoph.

eN (142) WNE

here. Sed nec hic eos diu ſœævire permiſit apoſtolicus Cypriani zelus, quo
eos reprimere, & gregem ſuum a lectione nefariæ Novatianæ epiſtolæ cohi-
bere conatus eſt, ut in ſuis id exprimit litteris: quibur, inquit, ſemel reſponſa
dedimur, nec mandare deſiſtimus, ut perniciaſa diſſenfione, & concertatione depoeſita, impieta-
tem eſſe ſciant, matrem deſerere. (a Quin pro munere Primatis Africanarum Ecele-
ſiarum, ad eas omnes eneyclicas ſeripſit, ac tandem nationalem ſynodum malo
ſopiendo neceſſariam coegit. Quo uno in negotio quanta non continentur Epi-
ſcopalis judigii in religionis negotio, & ſcriptionum cauſis documenta? Cy-
prianus nempe Epiſcopus rationem, modumque præſeribit, quo lapſi in per-
ſecutione ad Eccleſiam redeuntes ſecundum triplicem eorum claſſem, libellati-
cos nempe, thurificatot, & apoſtatas ſint recipiendi: decretum ſuum adverſus
Fortunatum & Feliciſſimum, ceterosque ſchismaticos acerrime vindicat: No-
vatianos curſores cum impiis ſuis ſeriptis rejicit & condemnat: Novatianorum
antencyclicas ne quidem legi ſuſtinet: denique ceu verus Apoſtolorum ſuc-
ceſſor non modo gregis ſibi commiſſi, ſed & aliorum fidelium curam gerit,
coram quibus Romæ, ut ſua legeretur epiſtola, majorem in modum Corne-
lium Papam rogat, quo videlicet, s quod illic contagium venenati ſermonie, & pe-
ſtiferæ ſeminationis irrephiſet, id omne de fratrum auribus, & pectoribus exuatur, &&
bonorum integra, ac ſincera dilectio ab omnibus hæreticæ deſtrultionis ſordibus repur-
getur. (?) Quid nunc adhuc commemorem clariſſima Eccleſiæ lumina, for-
tiſſimosque fidei athletas & Epiſcopos, Cyrillum Alexandrinum, qui ſuis ana-
thematismis Neſtorianam proſtravit impietatem? Flavianum Conſtantinopoli-
tanum, qui ſynodo ſua Eutychianum proſeripſit dogma? Valerium Cartha-
ginenſem, & Auguſtinum Hipponenſem, quorum auctoritate, ſtudio, ope-
ra Pelagi, & Cœleſtü venenum in Africa ſublatum eſt? Guid de Cæſario
Arelatenſi, aliisque Gallicanæ Eccleſiæ Præſulibus dicam, quorum induſtria
& poteſtate Semi-Pelagianum virus, quod in cauda Pelagianæ ſectæ reman-
ſerat, reſtinctum fuit? Quid de Sophronio Jeroſolymitano, qui Monotheli-
tas etiam ante ſuo e populo expulit, quam generalis concilii decreto ſanctæ
duarum in Chriſto voluntatum, & operationum voces fuiſſent conſecratæ?
Quid de Germano Patriarcha Conſtantinopolitano, qui Iconoclaſtas damnavit,
proſer ipſit? Obſtrepere vero fortaſſis quispiam audebit, in exemplis adhuc
memoratis minus accurate ſingularium Epiſcoporum cauſam agi, nec ſatis
eorum in judiciis Eccleſiaſticis poteſtatem commendari; quandoquidem in il-
Es necefſſaria, aut diœceſanæ aut provincialis ſynodi fit mentio, ut adeo non
tam Epiſeopo, quam congregato cœtui omnis iſta, quam adſtruimus, auctori-
tas ſit tribuenda. Verum qui ita argutaret, næ ſe priſci moris, laudabilisque
diſciplinæ ignarum, aut inlmemolhn oſtenderet. Dum enim exercendam

eſſe in noxia dogmata & monimenta cenſuram ab Epiſcopo contendimus, id
profecto alia ratione non eſſe faciendum facile quivis intelligit, quam & rei
graviſſimæ ratio, & ſtabilita juxta leges prudentiæ Eccleſiæ conſuetudo exi-
gat,

(«) Epik. 41. cdit, Bamel- ſeu Le le epiſt. II. (5⁵) lege Epiſt. 55. ſou T. I. piſt. 3.

mine

Gnul
lie n
Naru
te ¹0
ducit
do i

orci

habi
tia d
run
ipſi
cinn
ſilio
firm
id eu
ſeien
ulum

I

n
rante
mMata
loco

bus
cenſu
Ape
run
noru
Koe
tudin

vocat

Plena
Naden
relig

3, gud
e cohi.
ſvnſ
mpieta-
e
1 malo
r pi⸗
Cy.
n per⸗
helati⸗
verlus
:No⸗
norum
n fue⸗
gerit,
Corne-
hr.
7, G
Fepur⸗
ibo
1s An⸗
opoli⸗
Atha⸗
Ope⸗
Eſari.
luſtria
eman-
theli-
ne
rate?
navit,
dhuc
ſatis
in i⸗
9 10
Ctori⸗
gue
ndarmn
, id

N rel

ell⸗
t,

i 30

e5 ( 143) A., %

gat, & præſcribat. Nam quis non intelligit, neque ab Epiſcopo feſtine, &

dquaſi ex tripode, in cauſis fidei ſententiam eſſe ferendam? quis non videt, &

hic non niſi matura deliberatione, audito ſapientum conſilio, attentis perſo-
narum, temporum, & locorum adjunctis eſſe pronunciandum? Ut enim rec-
te advertit Bencinus, ea etiam eſt ratio, qua univerſam Eccleſiam regit, &
ducit Spiritus S., ut humana media non auferat, nec eam phanaticorum mo-
do impulſum ſuum experiri velit. (4) Hinc jam inde a naſcentis Eccleſiæ ex-

ordio Presbyteris, qui ſapientia & doctrina ceteros antecellebant, is honor eſt

habitus, ut ab Epiſcopo in gravioribus negotiis illorum conſilium, & ſenten-
tia depoſceretur, uti exemplo Antiochenæ Eccleſiæ, de qua in Actis Apoſto-
lorum, epiſtolis S. Ignatii, viſione Hermetis, illuſtribus S. Cypriani factis, &
ipſius etiam Eccleſiæ Romanæ conſuetudine erudite demonſtravit idem Ben-
cinus. Stat igitur illæſa, atque integra Epiſcoporum auctoritas, etſi eam con-
ſilio Presbyterii, aut Provincialium Epiſcoporum adhibito exeruerint: ſtat con-
firmatum eorum jus de cauſis religionis, fideique doctrina pronunciandi, etſi
id cum induſtria humana præſtiterint, quæ tantum abeſt, ut quidpiam eorum
ſeientiæ, & poteſtati detrahat, ut potius prudentem, & moderatum illius
uſum magis etiam confirmet.

§ III.

IUem cenſuræ Epiſcopalis jus recentioribus exemplis ſtabilitur.

ILlnſridns itaque antiquitatis exemplis excitati ſuperiorum, quæ proxime

anteceſſerunt, ſæculorum antiſtites, pro poteſtate ſibi divinitus attributa er-
rantes in grege ſuo corrigere, noxia ſpargentes ſemina prohibere, prava dog-

mata cenfſuris perſtringere minime neglexerunt. Nonnulla ſolum ſpeciminis

loco adferam teſtimonia, ne præfixos diſſertationi limites excedam; nam ne-
minem latet, ſponte ſua hic tantam occurrere rerum copiam, quæ volumini-
bus implendis ſufficiat; quodſi nempe omnes catholici orbis Epiſcoporum
cenſuras, edicta, & mandata adverſus nefariæ doctrinæ auctores, paſtorales
ad populum in vera religione confirmandum epiſtolas, & ſimilia eccleſiaſtieo-
rum judiciorum documenta lubitum eſſet enumerare. Atque ut ab Anglica-
norum Præſulum ſollicitudine ordiar: illuſtre præbuit exemplum cenſuræ Epi=
ſcopalis S. Thomas Cantuarienſis Archi-Epiſcopus, qui ſeriptum, non conſue-
tudines, ut ille loquitur, ſed pravitates continene, ipfiurque ſeripti aubtoritatem, in-

vocata Sanéti Spiritur gratia, publice condemnavit & caſſavit, in epiſtola zelo apoſtolico

plena ad Londonienſem, omnesque ſibi ſubditos Angliæ Epiſcopos data. (5)
Fadem auctoritate uſi ſunt alii regni hujus, quum catholica in eo adhuc floreret
religio, Præſules: quos inter eminuerunt, qui Vicleffi doctrinam proſeripfſe-
. runt
(a) Diſ. I. de litt. Enœcl. J. 5. () Extat Tom. VI. Concil. P. II. pag. 1388.
inter epiſt. Alexandri III.

N (144) NNX

in urbe Salmanticenſi Profeſſor virulentum evulgaverat librum, in quo inter
alios errores etiam divinam ſacramentalis confeſſionis inſtitutionem impugna-
bat: illico Alphonſus Carillus Archi-Epiſcopus habito Theologorum apud
Complutum conventu, & accurato inſtituto examine nefariam doctrinam con-
demnavit, lata ſententia, quam paulo poſt Sixtus IV. P. M. edita Romæ
Anno 1479. conſtit. confirmavit; qua de re & ſimilibus agit Cardinalis de Aguirre

in ſua inſigni collectione Conciliorum Hiſpaniæ. (a) In Callis utramque faciunt

paginam judicia cenſoria, quibus nobiliſſimi regni hujus Antiſtites errores con-
demnarunt, eorundem Auctores aut palinodiam canere coegerunt, aut exe-
crati ſunt. Sæculi XVII. initio Edmundus Richerius, doctor Theologus &
ſacræ facultatis Pariſinæ Syndicus, male feriatum evulgavit librum, de eccleſi-
aſtica & politica poteſtate, in quo nimium quantum Romani Pontificis, & Eccleſiæ
aucétoritatem depreſſit. Sed illico inſignis ſapientiæ, & pietatis Cardinalis, & Me-
tropolita Senonenſis Perronius ad natalitias tenebras ablegandum eſſe librum
ſua in ſynodo, quam Parifiis celebravit, edixit; quod idem ſubinde Paulus
Aquenſis Archi-Epiſcopus in Synodo Aquenſi præſtitit, tandemque effec-
tum eſt, ut Richerius, & regia auctoritate, & Sacræ facultatis decreto, Syndici
officio amoveretur, & facti pœnitens declarationem orthodoxam Cardinali
Richelio conſignaret. (5) Non multo poſt Joannes Vergier a ſpiritu nequam
ſeductus credidit eccleſiam penitus eſſe corruptam, & fidei myſteria ſola ra-
tione naturali diſcutienda; quam doctrinam diſſeminaturus librum de Theolo-
ia familiari, & brevi myſteriorum fdei explicatione edidit. («c) Atenim anguis in
Perba detectus eſt a ſanctiſſimo Presbytero Vincentio a Paulo, ut in ejus vita
legere eſt, eaque de re edoctus Franciſcus Archi-Epiſcopus Pariſinus illico
opus prohibuit, & ne in diœceſi aut legeretur, aut a librariis venderetur, gra-
viſſime edixit. Hæc inter celebrior facta eſt cauſa Janſenii, in qua ſolſiciti
Epiſcopi ſuo minime defuerunt officio, dum iteratis decretis, & paſtoralibus
epiſtolis omnem perniciem a grege ſuo amoliri conati ſunt, quos inter ſingu-
lari eluxit exemplo laudatus Franciſcus Gondi Archi-Epiſcopus Pariſinus, qui
Auguſtinum Janſenii mandato, clero, populoque ſuo interdixit. Non minori
zelo Hieronymus Grimaldi Archi-Epiſcopus Aquenſis, & Telerius Archi-
Epiſeopus Rhemenſs condemnaverunt libellum Gerberonii, qui incautius er-
rores Janſenii innovare omni ſtudio adniſus fuerat. Quibus autem verbis præ-
dicabo eorundem Præſulum ardorem, quo neanda Molinoſii commenta diſ-

Pellere, & fideles a peftilente illa ſceleratæ doctrinæ contagione immunes

fervare conati ſunt? Vix in Galliam irrepſerant propudioſa hujus ſectæ
my⸗
(4) Tom. III. p. 692. apud Graveſon Sæc XV. Colloq. 3. (b) Extas ged S
gentreum Tom. II. Collect. Vol. 2. ad Ann. 1620. & fabulas in hac re refutat
etiam Tom. J. in ladice p. 43. (c) Hic eſt fjamoſus Abbas San - Ciranus, qiei
Janſenio Auguſt ni compilandi primarius Autor fuit. Habatur illius plurer ad
eundem Janſenium epiſtolæ. .

runt, ut jam alias meminimus. In Hiſpania vix Petrus de Oſina Theologiæ

myſte
Birhe
tes, v
in Fee
juris
zver
tenſis
90915
enun
Alepe
ſucli
mmagi,
rum
nume
gde
mani

u P

finitit
theca

(onta

prelo
an⸗
tieos
tur,
Tdee

&ec

Hrun

nbus
10
corr
tores
nem
Dros
pere
erucd

6⸗
Con

tus,
extir
Nus!

dlogie

inter
ugna⸗

4pulld

ncon.
omæ
dclunt
5cO-
t exe⸗
gus &
Eccleſ⸗
cleſiæ
Me-
lbrumm
Panlus
eſtee.
ndici
dinali
guann
la ra-
heolo-
nis in
1 VIt
illco
Yro⸗
ſeiti
Alibus
ungo⸗
5, gun
inori
ehi⸗
us el⸗
nunes
ſelle
ny⸗
k-
ſuc
6
14d

e N (145) W
myſteria, & Montaniſticæ extaſes, cum illico ſollicitus Paſtor Franciſeus de
Harlay une eademque cenſura perculit tres libros Molinoſii errorihus faven-
tes, ut legere eſt in decreto Anno 1694. edito. Id ipfum præſtitit Harl-i
in Fccleſia Pariſina Succeſtor Ludovicus Ant. de Noailles Cardinalis, & Publici
juris fecit inſtitutionem paſtoralem de perfectione Cbriſtiana, & vita interiore
adverſus ſpuriorum myſticorum errores, quem æmulatus eſt Paulus Carno-
tenſis Epiſcopus, qui & ipſe edidit inſtitutiones Paſtorales contra novæ myſta-
gogiæ illuſſones. Quæ & fimilia plura Gallicanorum Epiſcoporum decreta
enumerat Argentræus, Natalis, Graveſon, & alii. Ex Italiæ Paſtoribus unum
allegaſſe ſatis ſit, qui, ceu Phœbus inter ſidera, fidei, & diſciplinæ ſanctioris
ſtudio, conſummataque virtute eminuit, Carolum Borromeùm, qui factis etiam
magis, quam verbis luxuriantium ingeniorum evertit commenta, hæretico-
rum profligavit doctrinam, Synodorum decretis audaces liberiorum homi-
num opiniones condemnavit. Quin in illud omnem ſuam induſtriam, omnes-
que cenſoriæ epiſeopalis auctoritatis vires contulit, ut nefarii libri e populi ſui
manibus eriperentur, ne quis aditus peſtiferis hæreticorum monimentis in ſu-
am pateret Inſubriam. Hinc ut perionlum mali omnis, quod Præcipue ex
finitimis Alpibus metuebatur, excluderet, illico viſitatores miſit, qui biblio-

thecas excuterent, viderentque, an inter librarias merces vetitum aliquid, aut

contagioſum lateret. Cautum præterea ab Eodem, ne typographi quidquam
Pprelo committerent inconſultis cenſoribus ad eam curam delectis, diræque,
& anathemata iis indicta, qui ſuſpectæ religionis homines, aut Palam hære-
ticos ſilentio ſuo impune graſſari permitterent. Quæ ut apprime ſervaren-
tur, Congregationem, quam ſancti offcii appellavit, inſtituit, adſeriptis in eam
Theologis, ac Juris utriusque Doctoribus, qui in ejusmocdh cauſis ſententias
& conſilia in commune conferrent. His in urbe conſtitutis, oppidorum, vil-

larumque Vicarios, ac Curatores admonuit, ut exterorum ex ſuſpectis regio-

nibus lucri cauſa venicntium verba, & mores ſedulo explorarent: minutos ve-
ro quosdam mercatores penſilem apothecam collo geſtantes ex improviſo
corriperent, viſuri ſcilicet, an inter eas peregrini operis nugas, quibus em-
tores captant, dubiæ doctrinæ libellos, ac cantiunculas circumferrent, parvas
nempe feintillas, ex quarum contemtu funeſta quandoque incendia oriuntur.
Promulgata denique a Præſule Sanctifſimo lex, ut, qui docendi munus ſuſci-
Pere vellent, catholicæ fidei capita profiterentur, neve libros adhiberent, qui
eruditionis obtentu teneras puerorum mentes inficerent. Ita hæc, ceu ſin-
ularia cenſoriæ poteſtatis teſtimonia, perſequitur, & narrat Barthol. Rubeus
Gongregat. Obla oruint Sacerdos. (a) Imo, nec officio ſuo ſatis ſe feciſſe ra-
tus, dum ſollicitam hanc cavendæ pravæ doctrinæ, noxiorumque librorum
extirpandorum curam aliis demandavit: ipſe ejusmodi fidei Quæſitoris mu-
nus ſe obiifle in litteris ad Ormanetum ſeribit, addens, tum maximum in ſe
T con-
(a) De vita & rebus geſtie §. Caroli Borrom. L. II. c. 6. er lal. Joann. Petr.

(146) .

conflatum fuiſſe invidiæ incendium ex eo, quod ex improviſo die quadanm
brarias tabernas omnes ſollicite excuſſiſſet, licet œære ſuo catholicos Pro hæ-
reticis libris ſubſtituendos curaſtet; quod poſtremum Albiatus de Foreriis
teſtatum relquit. (a) Tandem numerum prope excedunt cenſuræ Epiſcopo-
um, quibus laxiores mollium Theologorum ſententias confixerunt. Modum
Opinandi ab Evangelica ſimplicitate alienum, omnemque morum corruptelam

ſuis e diœceſibus volentes eliminare, alii ſelecta ex hujusmodi libertinis aucto-

ribus commenta, & rationis humanæ ludibria Proſeripſerunt. (b) Ali paſto-
ralibus monitis rectam ſalutis viam, arktam nempe & anguſtam Populis oſten-
derunt, ut a ſpatioſa illa & lata, quæ ducit ad Perditionem, & qua complu-
res ejusmodi Caſuiſtarum, ut vocant, libri digito velut intento ducebant, ſci-
rent cavere. (c) Alii ſelectas pernicioſas opiniones ad Summum Pontiſicem,
ad Eceleſiam Romanam retulerunt proſcribendas. (d) Ali denique moralis
corruptelæ caput, & fontem, Probabiliemum, graviſſimis edictis vetuerunt, quo
in genere illuſtre mihi ad manum eſt documentum Epiſeopi Tridentini, quo
theſes publioæ diſputationi Cleri ſui Aviſienſis expoſitas proſcripfit, rejecit,
& ſub pœnis canonicis Prohibuit, ne populus curæ ſuæ concreditus nimia
opinandi licentia a recta ſalutis ſemita deduceretur. Hoc autem ordine at-
que ſtilo præfatæ theſes expreſiæ erant:

P R OO P OS I T L O N E §&
pro diſputat. die 10. Junii A. 1760. in zdibus. Canonic. Aiſii.

I. Probabilismus noſter verſatur circa hec tria: licet ſequi proba-
biliorem pro libertate, relicta minus probabili pro lege. Licet
ſequi æque probabilem pro libertate, relicta æque probabili
pro lege. Licet ſequi minus probabilem pro libertate, relicta

probabiliori pro lege.
. E
(a) Vid. Olrrocch. in notir ad idem c. 6. ad calcem Tomi Secundi Operum S. Caroli edit.
Auguſtan. 1758. Cujus quidem editionir ſane elegantis mihi copiam ſecit, atque
adeo eam liberali munere donavit Illuſtriſ. ac Reveren Iiſſ. D. D. FRANCISGVS
PHILIPPVS Comes ab INZAGHI, Inſign. Colleg. Eccler. Nicoleburgi Præpoſitus

Inuſulatus & c. &. quod grati animi cuuſa hic notatum vlui; quidni enim Mkæ-

cenates perenni memoria veneremur? (b) lege decreta Mechlinienſia, Ganda-
Yenfa, Cleri Gallicani Anno 1700. & imilia, quæ paſim V. P. Coneina in Theol.
Cbriſt. allegat. () lege Inſt. Theol. Genetti, qui plura bujurmoedi paßſtoralia
documenta citat. Id) lege epiſt. Spiritu Cbriſtiano pienanm Antiſtitum Hiſpamæ
ad Clement, XI. qua 334. laxas Propoſitiones denunciant.

VI.
VII

VI

N.,

XI.

o

ſ

Hadatn
0 hæ.
dreriis
opo⸗
Odum
tehm
aucko⸗
Paſto
mplu-
nt, Kl.
licem,
noralis
t, quo
i guo
ejecit,
nilnia

de dt.

.

1. Oba⸗
Licet
babili
elicta

agu
60S
Apgitut
, Me-
Gunde-
Herits

one

Ex iis deducuntur ſequentia paradoxa:

II. Uſus Probabilismi maxime tutus. Uſus Probabiliorismi maxime
periculoſus.

III. Ufus genuini Probabilismi minime in laxitatem degenerare

oteſt.
IV. Probabilioriſtas qua tales, qui ex conſilio probabiliora ſequun-
tur, laudabiliſſime operari affirmamus.
V. Probabilioriſtis ſtricte talibus, qui ex præcepto, quod nunquam
clare probant, ſe ipſos & alios ad probabiliora impellunt, me-
rito Rigoriſtarum nomen imponimus.
VI. Qui nullatenus ad chriſtianam perfectionem tendere poſſunt,
niſi ſequendo probabiliſſima. .
VII. Abuſus probabiliorismi ſtricte talis non ſolum non licentiæ
freenum, ſed licentiæ calcar eſt, quod Gallorum teſtimonio
comprobamus.
VIII. Genuinus itaque noſter Probabilismus, qui nec morum cor-
ruptelam inducit, nec a Sacra Sede unquam male fuit notatus,
origine ſua Thomiſticus, progreſiu ætatis Jeſuiticus, utpote a
quo arctatus, emendatus, & contra Janſenianos furores pro-
pugnatus fuit.
IX. Qui ergo habitat in adjutorio fundatiſſimi Probabilismi, ſub
protectione plurimorum ex omnibus Orbis Chriſtiani nationi-
bus præſtantiſſimorum Theologorum commorabitur.
Ey biſtoria Critica.
X. Hinc ſine u'la laxismi nota Benigniſſimum etiam vocamus: ſed
legitimum, quem ſuadent utraque lex Cæſarea & Pontificia;
ſed Dominicanum, quem illuſtris Dominicanorum ordo, jam
a primis temporibus eſt amplexus; ſed Pium, qui chriſtianam
pietatem fovet; ſed Thomiſticum, quem S. Thomas in amo-
ribus habuit, qui ducentas & plures opiniones libertati faven-
tes in ſuis ſententiarum libris docet, ſed Chriſtianum, qui
Chriſto Domino ſumme familiaris fuit.
Fro coronide- Probabilismus noſter ſtans pro libertate, eſt notabiliter
probabilior ipſo probabiliorismo ſtante pro lege.

T 2 CLui

BeYE (148) Beg

Cui doctrinæ ſane damnabili ſequentem oppoſuit cenſuram & prohibitionem
Princeps & Epiſcopus Illuſtrifimus. Noveritis, alloquitur ſie diæzcſis Parochor,
«à nobis articulos iſtos acervatim ſumtos omnino rejici, improbarique, prout ha-
Trum litterarum tenore rejicimus, atque improbamus, prohil
cc Pœnis canonicis, ac aliis arbitrio noſtro iidem articuli acervatim ſumti in di-
: ſceptationem ufumque deducantur. Officii porro veſtri partes in eo eſſe
«„debent, ut populum cum ex ſacro ſuggeſtu, tum in pœnitentiæ tribunali
c dexterrime eo inducatis, ut ea ſequatur dogmata, quibus tum ratio ſolidior,
«tum gravior auctoritas ſuffragatur. (a) Documentum iſtud müſl. olim Ro-
ma transmiſerat Vir doctrinæ purioris ſtudioſifſimus Guido Nicht ab Angelis
Ordinis noſtri Afliſtens Generalis ex Provincia Bohemiæ: nunc vero etiam
typis impreſſum compendio Theologiæ Concinianæ cum opportunis animad-
verſionibus adjectum invenio. (?) Porro *ι quann fuiſſe ſententiam piiſſimi
Epiſceopi Tridentini Summus Pontifex Clemens XIII. aaditis Sacræ Generalium
Inquifitorum Congregationis ſuffragiis declaravit, dum ſuo etiam oraculo
eandem male natam ſcriptiunculam condemnavit, tanquam continentem propoſi-
tiones, quarum aliquæ ſint reſpective falſæ, temerariæ & piarum aurium oßfenſivz:
illam vero excerptam a numero X. nempe: Probabilirmam qui CObr’ſto Domino
Jumme familiaris fuit; uti erroneam & heæroſ proxi nam proleripfit. («) Deni-
que argumento huic coronidem imponat illuſtre Epiſcopalis zeli, & cenſuræ
exemplum, cujus per tranſennam ſupra meminimus, quodque naſcentis Huſ-
ſiticæ hæreſis initio poſteritati reliquit Archi-Epiſcopus Pragenſis Sbinko.
Hic quippe primum paterno amore Joannem Huff nova meditantem, & im-
pia Vieleffi dogmata propugnantem, ut ab auſu temerario deſiſteret, commo-
nuit; in memoriam revocavit, quam paucos ante annos cum ceteris Acade-
nuæ Pragenæ Doctoribus errores Vicleffi damnaverit, qua de re egregium
teſtimomium protulit Joannes Przibram Behemus in hbro, quem Anno 1428.
edidit ſub titulo: de profeſtone idei cathalicæ & errorum revocatione; ubi ita ſeri-
bit: item proſiteor veraciter, quin ante annos viginti Magiſten Joannes Huß cum ma-
giſtris dobtoribus nationis Bobemicæ ex pleno confilio ſuo, & conſenſu unanimi reproba-
runt, - - — vefutarunt & publice probibuerunt omnibus & maniſeſte iſtor articulos Jo-
annis Vicleſt. At cum ſurdus ad piam monitionem eſſet Huſſ: Sbinko ea qua pol-
lebat Epiſcopali auctoritate utendum eſſe cenſuit, & gliſcenti malo occurren-
dum. Hinc Synodo coacta, non modo ſub eccleſiaſticis cenſuris Joanni
Huſſ concionandi munus interdixit, ſed etiam impios Vicleffi libros publice
juſſit concremari. Utinam vero Albicus, qui Sbinkonis in locum ſuffectus eſt,
zeli hujus & conſtantiæ fuiflet imitator, fortaſſis ſeintilla extincta, grande in-
cendium non fuiſſet excitatum, quo poſtea univerſa Bohemia conflagravit.
At quoniam & Albicus fadiſimum erat, ut eum vocat Aecneas Sylyius, (4)
avaritiæ monſtrum & idoneus Pontifex, qui naſcenti hæreſi fomentum præberet,
S&
(a) Ira in Edict. dat. Trident. 176I. die 3. Jan. (?) Edit. Bononien 1766. in 4.
() Decrer. edit. 176 I. feria V. die 26. Eebruar. (d) Hiſt. Bohem. c. 26.

bentes, ne ſub

&P
hom
onic⸗
ertor.
(eter.
biunt
tate,

P
1
ipla
nati⸗s
leolt
Nita
C
mun
elle
ont
ban
tem
con
il,
ſi⸗
Multt
exan
pern
tis,
tencd
ſaere
tas
I
Klni
den
dent
he

BeY* (149) We

onem & piger ille Wenceslaus imperil habenas teneret: mirum non eſt, ab uno
en, homine Academiam Pragenſem, poſtquam ab ea Saxonica, Baverica, & Po-
utu⸗ lonica natio receffiſſet, & inde totius regni Bohemici populum turpiſſimis
e lub erroribus fuiſſe contaminatum. (a) Verum non æmuhti ſunt ſocordiam Albici
d. — ceteri ſucceſſores, dum contra in hodiernum usque diem graviſſime præci-
elke piunt, ut in quosvis libros accurate inquiratur, neque plebi ullus, niſi facul-
unall tate, & ſubſeriptione Eccleſiaſtici Paſtoris munitus, permittatur.
idior,
nho. .
gtar Cenſorio Epiſcoporum Juri Romani Pontifices non adverſantur.
ned.
iſlimi P c ergo eſt & priſcorum, & noſtrorum temporum doctrina, qua judi-
Alum ciaria Epiſcoporum in religioſis cenſuris poteſtas ſtabilitur, quamque &
dcuo ipſfa Oecumenica Coneiha agnoverunt, dum in illis, & etiam extra illa termi-
tangl. natis fidei controverſiis, Epiſcopos ea formula ſubſeribere voluerunt, quæ
ue! legitimam definientium, judicantium, indicat auctoritatem. Unde recta eſt es
mins Natalis Alexandri animadverſio, qua refellendum cenſet Jacobum Naclantum
Denl. Clugienſem Epiſcopum, Proſperum Fagnanum, virum ceteroquin doctiſſi-
lüre mum, & alios anonymos aſſerentes: Epiſcopos in fidei controverſiis meros
Huf- eſſe conſultores, non judices, ſolamque judicandi poteſtatem ad Romanum
inlo. Pontificem ſpectare. (?) Enimvero tantum abeſt ut Romani Pontifices eam,
Cinn. quam vindicavimus, Epiſcoporum e paſtorali munere dimanantem auctorita-
nino. tem voluerint reſtrictam, ut potius eandem ceu ratam & firmam magis etiam
eide⸗ conſueverint ſtabilire. Qujus rei complura nobis exhibent documenta regulæ
gium illæ, queæ librorum prohibitorum indici præfiguntur, utpote in quarum fere
119. ſingulis Epiſcoporum fit mentio. In ſecunda enim Epiſcoporum curæ com-
leri⸗ mittitur, ut hæreticorum libri, qui de Religione non tractant, eorum juſſu

1 nu. examinentur, & approbentur, ut ita juxta regulæ facultatem, tum demum
“ permitti poſſint. In tertia judicio Epiſcopi relinquitur, quibusnam viris doc-
. tis, & piis librorum V. T. verſiones, a damnatis auctoribus factæ, permit-
h tendæ ſint. In regula quarta judicio Epiſcopi ſtandum eſle declaratur, cuinam

rren⸗ ſacrorum bibliorum in vulgari lingua lectio ſit concedenda. Eadem auctori-
anni tas Epiſcopi in regula quinta, ſexta & ſoeptima requiritur. In decima vero, in

blee qua de librorum impreſſione agitur, neceſſariam eſſe facultatem Epiſcopi de-

gelt, finitur ad hoc, ut cujuslibet demum generis ſeriptura typis evulgetur. Tan-
ir. dem liberum quoque eſle aſſeritur Epiſcopis ſecundum facultatem, quam ha-
tart. bent, eorum etiam libros, qui præfatis regulis permitti videntur, Pprohibere,
64) ſi hoc in ſuis regnis aut provinciis, vel diœceſibus expedire judicaverint.
ee⸗ Quæ
4 (4) Vid. Cochlæum L. I. Hiſt. Hifft. && Graveſon. Saæc. XV. colloq. 3. ( b) Diſert.
1 XII. in Sac. XIV. n. 16. non en m omne judicium, ſed judicium finitivum ad

ſedenm Apoſtolicam ſpebtat, ut infra dicetur.

eO& (150) o
6 Gazx & plura fimilia ad paſtorale Epiſcoporum officium relata etiam in in-
fKüructione Clementis VIII. R. P. regulis indicis adjecta confirmantur. Recte
autem animadvertit Cardinalis Albitius in verbis regulæz decimæ indicis allatis
non tribui novam facultatem Epiſcopis prohibendi Hbros, ſed excitari juris-
dicdionem, quam jam habent, ut etiam permiſſos prohibere poffint; (a)
quemadmodum generali conſectario doctrinam hanc Juris Canenici interpre-
tes ex C. licet. de Offc. judic. ordin. deducunt: neinpe minime conſtitui delega-
tum judicem, ſi contingat aliquando etiam Apoſtolicis reſeriptis ea injungi,
& commendari, quæ alioquin ad ordinariam judicis convenientis pertineant

poteſtatem. Hinc & idem purpuratus doctor ſtrenue depugnavit pro Epiſco-

porum jure, libros quosvis ſuæ diœceſi pernicioſos prohibendi, quod non-
nullorum ea eflet ſententia, Epiſcopos Italiæ poteſtate hac efle deſtitutos;
oſtendit, inquam, etiam in hac celeberrima Europæ regione, ubi præcipua
omnino Romanorum tribunalium, ipſiusque Romani Pontificis ceu Italiæ Pri-
matis eſt auctoritas, ſalvum & integrum eſſe jus Epiſcoporum, in ea, de qua
agimus, cauſa, recteque, & pro jure ſuo egiſſe Archi- Epiſecopum Neapo-
litanum, dum peculiari edicto libros nonnullos prohibuit; cujus quidem
edicti cauſa, juris peritifſimi Cardinalis votum Innocentius X. R. P. deſide-
raverat. (?) Neque vero huic Epiſcoporum poteſtati quidquam præjudicat,
quod variis in regionibus peculiaria adverſus hæreticam pravitatem inquiſi-
tionis tribunalia erecta ſint. Nam, ut a ſingularibus privilegiis, & peculiari
judiciorum horum ordine præſcindam, Epiſcoporum etiam jura inquiſitores
tueri debent, & cum illis ad unitatem fidei conſervandam invigilare. Obſer-
wat id Cardinalis de Luca, aitque ſingularium dioceſium, vel provinciarum
miniſtris inferioribus, ac ſubordinatis Inquiſitoris nomen dari cœptum, ut
cumulative cum Epiſcopis, qui ſemper fuerunt, ac ſunt ſuarum dicceſium
narivi inquiſitores, & catholicæ fidei defenſores, & conſervatores, idem mu-
nus exercerent. («c) In eandem ſententiam loquitur & diſſerit Eſpenius, qui
& ipſe Epiſcopos ait eſle naturaler fdei inquißtorer, ſive ipſis jure quodam-
modo naturali ex Epiſcopali, & paſtorali cura profluere, & competere jus
inquirendi in hæreticos, aut de hæreſi ſuſpectos. (4) Et vero Eccleſiaſticæ
antiquitatis non ignaris compertum eſt, per duodecim fere ſæcula nullos in
Eceleſia fuiſſe fidei inquiſitores præter Fpiſcopos, & Paſtores, nec ullum inno-

tuifie inquiſitionis tribunal, aut officium præter Epiſcopale, ſed pari cura ea-

demque auctoritate iſti Eccleſiarum Præſides invigilabant, & procedebant con-

tra hœæreſim, ficut contra alia non minus ſubinde perniciofa vitia, nec non

contra hæreticos, atque alios homines ſceleratos. Unde nec mirum, primos

illos fidei inquiſitores, quos ad extirpandam Albigenſium hæreſim ſæculi
XIII. initio Innocentius III. in Toloſanam, finitimasque Galliæ provincias

de-
(a) De Iaconſtant. in FEid. c. 30. n. 1698. ( b) Iuſeruit hoc ſunm votum cit. c. 30.
a. n. 148. urque ad 197. («) Li Relat. Curiæ Rom. diſcurt. I4. u. 5.
(4) D. I. I. E. 11t. XXII. C: 3 M. T=.

deleg
fuille
Præl⸗
recel.
bueri
nes
rigor

ergo

aucke
gente
Litute
gu0
que!
tiort⸗
Non
ratot/
Cenſil
aſt in
kant
aC0I
abitin
E
AGed
Eem
Dara
Pille
Hine
teſon
DParik
tendi
leſe
itte
lunn
Guor
Viden
aut e

ru

—

Nug,
tineant
non-
totos;
Eeipa
le Dri-
de qua
Neapo⸗
nidem
eſide-
Mdicat,
if⸗
Cüliari
ſtores
Obler⸗
iarum
m, ut
geſium
n Ihu-
5, qul
odam-
ere jis
laſtieee
los in
1inno-
Ura es⸗
nt con⸗
ee non

ſeeuli
incias
e⸗
(. 90.

n 5e

N (151) BoNE

delegavit, non ſine tergiverſatione, & moleſtia ab Epiſcopis earum regionum
fuiſſe receptos; quanquam illorum operam, ſeu ad ſupplendam quorundam
Præſu um offici immemorum negligentiam, ſeu ad excitandum fervorem,
neceſſariam fuiſſe nemo facile negaverit, qui hiſtoriam eorum temporum ha-
buerit perſpectam. Hinc & poſtea eosdem inquiſitores Toloſa ejectos Joan-
nes Archi-Epiſcopus Viennenſis reſtituit, munus ſuum exercere juſſit, & ut
rigorem odioſum grata manſuetudine temperarent, commonuit. («) Nihil
ergo officio hoc Inquiſitionis, ſeu ejus originem, ſeu progreſlum ſpectes,
auctoritati Epiſcoporum poterat derogari, niſi in quantum tempore proce-
dente, aut mutuis conventionibus, aut Sedis Apoſtolicæ judicio aliter fuit con-
ſtitutum; quæ proinde de Epiſcopis aflerimus, ea, ratione ſervata, de ſacro
quoque Inquiſitionis officio intelligenda. In noſtra autem Germania, Gallia-
que magis etiam integrum, & illimitatum eſt Epiſcoporum jus in cauſis ſanc-
tioribus, utpote ubi diſtincta ab Epiſcoporum curiis Inquiſitorum tribunalia
non ſunt introducta, Atque ideo vir doctiſſimus Harlæus ſubſtitutus Procu-
ratoris Regii Pariſiis acerzime tuitus eſt Epiſcoporum jus in ferendis librorum
cenſuris, quum de eodem ad ſacraln facultatem Pariſinam ſermonem haberet:
ſi impediantur, ait, Epiſcopi impendere auctoritatem ſui characteris ad cu-
Hrandum ſuum populum a venenoſis dogmatibus, impune permittendæ eſſent
„conciones contra maximas Evangeli; - - — non eſſent amplius defenſores le-
„ gitimi, qui poſſent ſe opponere effectibus pernicioſis novorum dogmatum.
„& ſtabilirentur impune in cathedra veritatis omnes abominationes ad illam
„ deſtruendam. (5) Cujus veſtigia ſubinde preſſit Franciſcus de Fleury iti-
dem advocatus Regius in diſcurſu ſuo coram ſuprema Regni curia, quam
Parlamentum vocant, habito, in quo Epiſcopos ab ipſo Chriſto JEſu acce-
piſſe poteſtatem de dogmatibus judicandi, libere, & intrepide affirmavit. ( 4)
Hinc denique in eadem Gallia jam olim non audita fuit F. Joannis de Mon-
teſono proteſtatio, qui, ut ſupra meminimus, perculſus cenſura Univerſitatis
Pariſienſis, Præſide ejusdem urbis Epiſcopo lata, ad Papam appellavit, con-
tenditque eſſe contra jura Romani Pontificis, quod aliquis inferior Epiſcopus
ſeſe immiſceat damnationi alicujus doctrinæ, falcem in alienam meſſem im-
mittens, eo quod damnatio doctrinæ ſit una de majoribus caufßt, quæ ad ſo-
lum ſummum Pontificem pro examinatione, & deciſione deferri debent.
Quoniam nihiloſecius hæc Monteſonii doctrina aliquo ſenſu vera eſſe poteſt,
videndum jam, quousque jus iſtud Epiſcoporum, propoſitiones, librosque,
aut cenſura notandi, aut prohibendi porrigatur, quamque late omnis iſta eo-
rum facultas pateat.

(a) Vid. Sondan. ad An. 1234. . 3. (5) Peroravit vecaßone Bulle Alexandri
VII. edit. A. 1665. contra cenſurain Parviſnams in libros Vernantii Guimenii.
(e) Peroravit ocaſione Brev. Clem. I. contra ſeripta Epiſcopi S. Pontii 1710.

§ V.

Cuæ ſit cenſuræ Epiſconorum aultoritas, clarius exponitur.

NErſon præcipuus ille jurium Epiſcopalium defenſor, in ſuo de examinatione
G dodtrinarum tractatu pariter ſtatuit, examinatorem juridicum, & ordinari-
um doctrinarum eſſe Prælatum in ſua jurisdictione, quo nomine præcipue
venire Epiſcopum, neminem latet: tum hanc ſuam aſflertionem ſtabilit, & ex
ratione officii paſtoralis, & ex ordine hierarchico figurato in confilio dato
Moyſi per Jethro ſocerum ſuum: denique duplicem adhuc notandam adjun-
git veritatem: prima eſt, ſunt verba Gerſonir, quod nullus Epiſcopus inferi-
„ Or poteſt condere articulum fidei catholicæ, qui videlicet ad totam Eccle-
ſiam ſe extendat; non enim poteſt in eos obligationem ferre, quos non ha-
«bet in jurisdictione ſubjetos. -- -— Pro quo ſit ſecunda veritas, diſtinctione
„ Præmilſa: quod aliquæ ſunt doctrinæ palam hæreticales apud omnes: aliæ
„dubiæ ſimplicibus, ſed manifeſtæ ſapientibus & peritis: tertiæ veluti neu-
„træ, habentes pro ſe doctores cum rationibus ad utramque partem proba-
„ bilibus. --- Eſt ergo veritas, quod in primis, & ſecundis auctoritas infe-
riorum Prælatorum ſe extendit, & ad ſuos tantummodo: in tertiis vero ne-
a quaquam; quoniam merito dicuntur fidei majores cauſæ; - - - ideo ſunt ad
ſedem Eccleſiæ, vel ad ſedentem in ea Summum Pontificem referendæ.“
() Similia fere tradit in traétatu de propoſitionibur ab Epiſcopo bæreticandit. Ex
quibus omnibus manifeſtum eſt, Gerſonem agnoſcere poteſtatem in Epiſcopis
reſpectu ſuæ Diœceſis, ut poſſint de rebus ſaltem inter doctos apertis, ac

perſpicuis fidei articulos condere. Sed ne lis ſit de nomine, ea Gerſonis

ſententia clariore, diſtinctoque ſenſu eſt intelligenda. Nam ſi quis velit Epi-
ſcopum poſſe cudere infallibilem fidei definitionem in dictis materiis, atque
adeo ſi ſenſas ſit, Epiſcopo librum configente, ratione ſententiæ, quam dam-
net hæreſeos, cenſuram hanc eſie fide certam, de qua tamen Fccleſia uni-
verſalis nihil adhuc decreverit: omnino, quod Gerſon dicit, eſſet rejiciendum;
tum quod cauſa fidei & hæreſeos, cum ſit toti Eccleſiæ communis, & in una-
quaque Ecclefia eadem debeat eſſe fides, non pofſſit per unius Eccleſiæ Parti-
cularis caput decidi, ut præclare argumentatur Alphonſus a Caſtro: ( b) tum
quod nulli particulari Epiſcopo poteſtas competat irreformabili judicio defi-
niendi de iis, quæ ſunt fidei, aut configendi ea, quæ fidei adverſantia videntur.
Contra vero ſi Gerſonis doctrina eo in ſenſu exponatur, quod Epiſcopi ha-
beant poteſtatem proponendi ea ſuis ſubditis, quæ tanquam de fide ab uni-
yerſa Eccleſia fuerint definita, eosque in conſcientia obligandi, ut eis credant,

tanquam definitis, verum erit, quod Gerſon profitetur, nihilque a munere

paſtorum alienum; quæ doctrina peculiari libello ab auctore anonymo contra

. . ſu-
(a) Tr. cit. confder. 3. (b5) L. II. contra bareſ, c. 8.

ſupri
irreka
cein,
nutio
Epiſ
ſere
bitius
nen n
tempa
minds
rog
ſeopi
trinæ
Nata
deſßn
ea re
(nec
due
44 Prul
cem
den
albe
firirn
tur:
N me
tur,
tom⸗
deden
doce⸗
eri⸗
tudine
40 ,
Zentig
Preſt
tio
vemi

judir

Atione
cibe
ex
Gato

dun.

nkeri.
ecle⸗
n ha-
Cione
. Alie
neu⸗
roba⸗

e .

tone⸗
nt 20
.
kX
kopis
8,
rlonis
tEpi-
Atque
dam⸗
a Wl-
Cem;
nuna-
Patti
tum
aef.
entur.
pi Hi-
b uni⸗
eant,
unere
cOVtA
ſu⸗

2& (153)

ſupra memoratum Monteſonium fuit ſtabilita. (a) Nempe quamvis ultima, &
irreformabilis rerum fidei deciſio ad Eccleſiam, ſummumque ſpectet Pontifi-

cem, cujus eo in negotio primas eſſe partes omnis catholica, etiam (zallorum

natio profitetur: tamen judicium de doctrina ſana, quale adhuc concefſimus
Epiſcopis, in eorum poteſtate includitur, eſtque omnino admittendum. Ita
fere Gerſonium explicat, & conciliat Raynaudus. (5) Cui interpretationi Al-
bitius quoque ſubſeribit: poterit erge, inquiens, prohibere Epiſcopus libros continen-
tes propoſitioner ab Eccleſia damnatar, & obligare ſubditos ſub pœni Piritualibus, &
temporalibus, ut illis æeant tanquam definitis per Eccleſiæ eaput. (c) Sed nec his ter-
minis coarctata eſt Epiſcoporum austoritas: ukerius etiam Raynaudus hic
progreditur, & præter expoſitam facultatem, agnoſcendam quoque in Epi-
ſcopis ait aliam, qua fubditos ſuos obligare valeant, & adſtringere, ne doc-
trinæ periculoſæ aflenſum præbeant, eo quod tametſi illa necdum aperte dam-
nata ſit ab Eccleſia: tamen Epiſcopo videatur eandem non cohærere cum
definitionibus Eccleſiæ, aut ad errores damnatos accedere. Non falli autem in
ea re Raynaudum exiſtimo; quandoquidem, ut idem proſequitur, choc ipſum
«neceſſarium eſt, ut munus paſcendarum Chriſti ovium Epiſcopus rite exe-
„Qquatur; & quamvis Epiſcopus in hujusmodi propoſitione falli poſſit, ---
„ Prudenter nihilominus plebs conſtituti ſibi ab Eccleſia immediati paſtoris vo-
Cem audiet, nec ejus ductum ſequendo peccabit, tandemque divina provi-
« dentia per mediatos, ac præſertim per ſupremum paſtorem, aut quibus
« ubebit viis, dedocebit errorem.. Non igitur judiciaria fidei cauſarum de-
finitio Epiſcopis eſt vetita, ſed ſola fmitiva ſententia Sedi Apoſtolicæ reſerva-
tur: non primum quæſtionum fidei judicium Epiſcopis interdiétum eſt, ſed
ut majlores cauſæ poſt epiſcopalem ſententiam ad Sedem Romanam referan-
tur, præceptum. Hoc eſt, quod ſcribit Innocentius I. ad Victricium Rho-
tomagenſem: ſi autem, inquiens, majores cauſæ in medium Jusrint devolutæ, ad
Sedem Apoſtolicam, ut Snodur ſtatuit, poſt Epiſcopale judicium referantur. (d) Hoc
docet S. Gregorius M. f quam vero contentionem - — - de ſidei cauſa evenire con-
tigerit, aut antgotium emerſerit, cujus vehemeni ſit fortaſſe dubietat, & pro ſui magni-
tudine judicio Sedis Apoſtolicæ indigeat: examinata diligentiur veritate, relatione ſua
ad noſtram ſtudeat perducere notionem, quatenus a nobit valeat congrua ſine dubio ſen-
tentia terminari. (e) Hanc demum majorum cauſarum notionem clariſſime ex-

preſſit Joannes VIII. Si quæ vero, ſcribit ad Epiſcopum Arelatenſem, inquiſ-

rio de ſde - - - emerſerit, quæ diſcerni diſtoilius poſſit, colleétir duodecim Epiſcopis
ventiletur, atque decidstur; ſn autem decidi nequiverit, diſeuſa veritate ad noſtrum
judicium referatur. (f) Quæ copiolus, & erudite confirmata legere eſt apud
(4) a ſere Raynaud. Partit. III. erot. 2. Jed æum, quem anonyenum Pputat, zſe
Petr. de Alliaco, nunc omnes cenſent eruditi. (b) Loco mox laudato. (c) C. 30.
cit. num. 161. (4) Epiſft. 2. ad Vikctricium capit. 3. Extat. Tom. I. Concil.
J. 1000. (e) L. V. epif. 54. cdit. nov. (f) Epit. 93. ad Arclat. Epiſc. Extat.
Tom, VI. Conc. P. Il. num. 35.

S (154 ) N

Natalem Alexandrum, e quibus etiam explicari poteft difficilis, & intricata
Parentheſis, quæ in Clementina conſtitutione de Summa Trinitate, & Eide Ca-
tholica inſerta eſt. Ita nempe in laudata decretali oquitur Clemens V. R. P.

«« Nos ad tam præclarum teſtimonium, ac 8S. Patrum, & Doctorum com-

munem ſententiam apoſtolicæ conſiderationis (ad quam dumtaxst hæc declanare
Pentinet) aciem convertentes &c. «quam quidem interjectam ſententiam non
in ſenſu, ut ajunt, excluſivo intelligendam volunt: aut certe de ſolo finitivo ju-
dieio accipiendam: intruſam vero, atque ſuppoſitam conjiciunt alii ex iis, quæ&
de Clementinis conſtitut. gloſſa Joann. Andreæ, & auctor vitæ Clementis V.
ſeribunt; qua in re vadimonium ſubire non poſium. (a) Diſerimen tandem
eruitur, quod maximum majores cauſas perſonarum inter, & rerum, quales
ſunt fidei, intercedere perdocte animadvertit Petrus Aurelius auctor proba-
tifſimus: Scilicet appellationes perſonarum gratia conſtitutæ ſunt, ut Eccle-
ſiaſticorum præſertim hominum fama in rerum fantarum periculis ſit tutior:

nec periculoſam eſt, noxium Honatem Paulo ſerius damnari, aut plecti;

«hinc recte Epiſeopis vetitum, ne poſt intérjectam in majeribus perſonarum
„Cauſis appellationem quidquam decernant. At fidei cauſa raro ſine periculo
«differtur, & quævis mora perniciem multis minatur; præcipue cum prava
Hdocrina ſbargi cœpta eſt in vulgus: ideoque quam primum reſecari, &
.„Palam damnari debet ſermo nocivus, ne utf cancer ſerpat, ad quod ante
„Omnia neceſfarium eſt Epiſeoporum judicium: incolumi tamen ſuprema
„Summi Pontificis ad eorum ſententias tum confirmandas, tum ſolvendas,
auctoritate.« Quæ omnia ſolidis omnine, & evidentibus argumentis evin-
cit laudatus Aurelius. (?) Atque hæc quidem, ut diximus, præcipue intelli-
genda ſunt, ſi de quo ſuſpedo, & periculoſo in rebus fidei capite agatur:
quodfi autem ſermo ſit de libris lectionis improbatæ, quorum videlicet lectio
poteſt pervertere mores, & Eceleſiaſticam diſciplnnam, ampliorem etiam Epi-
copis poteſtatem communis auctorum ſententia concedit. Nam myſteria

fſidei quidem, quæ ad contemplationem referuntur, adeo ſupra hominum in-

genium, captumque ſunt poſita, ut conſectaria eorum remotiora etiam docti,
& periti non ſemper ſatis accurate internoſcant, & ipſos inter Epiſeopos ceu
de rebus obſcuris, & perplexis vacillet judicium, nec de iis propter ancipi-
tem diſceptationem facile certi quidpiam definiendum: contra vero corrupte-
læ morum clarius patent: an ea, quæ agenda ſunt, ad Evangelii regulam, &
Primorum Eccleſiæ doctorum ſenſum exponantur, facilius quivis iielligit,
cui mmens non læwa, nec præjudiciis carnis, & ſanguinis imbuta: fervens de-
nique, & ſalutis ſtudioſus animarum paſtor doctrinam ſalutarem a nociva, a
perverlſa, a laxiore facillime valet diſtinguere, atque adeo hac reprobata, gre-
gem ſuum ad paſcua ſalutis traducere, quin, ut recte obſervat piiſſimus
mo-
(a) Vid. Natal. Alexandr. H. E. Diſertat. XII. in Seæc. XIV. (b) libr. cui titu-
Ius: In olto cauſas Spongiæ præaenbulas, pro Sacra Facidt. Paris. pag. 270. apud
Natal, loc. cit.

cata
C.
.D.
omm.
Fare
non
Ju
N.
dem
lales
obe-
cle⸗
tior:
eci;
rum
aV
,&
Ante
eina
das,
in.
teli⸗
tur:
ectio
Epi.
keria
n⸗
oki
cell
ii⸗
pte⸗
1, &£
igtt,
de⸗
74, 4
gle⸗
IIS
o⸗
fi⸗

9

morum inſtitutor Ven. P. Concina, eo fere ordine hactenus ad laxiores doctrinas

damnandas deventum eſt, ut primum eas ſaniores Theologi exagitaverint?

deinde academiarum conſenſuas cenſura notaverit: poſtea Epiſcoporum aucto-

ritas proſcripſerit: tandem celebriores fſynodi provinciales, aut diœceſanæ
condemnaverint, quibus permota Sedes Apoſtolica, tot ſententiis & ſtatutis
demum inviolabilis firmitatis robur ſuo anathemate adjecerit. (a) Quod vero
ad Eccleſiarum diſciplinam attinet, ea nulli omnino melius, quam cujusvis
diœceſis Antiſtititi nota, & perſpecéta eſſe poteſt, eſtque ſubinde in nonnullis
eapitibus tam varia, & diverſa, ut, quod in una provincia, aut diœceſi tuto
ſeribi, dici, agique poteſt, illud in altera eitra temeritatis & ſcandali notam

fieri non poſſit. Magnam enim vim in animis hominum habet conſuetudo,

atque inde a Majoribus tracta rerum agendarum ratio, a qua, ſi quis receſ-

ſerit, fruſtra fe alterius patriæ uſu, & inſtitutis defenderit. Hinc neque Ro-

mani Pontifices laudabilibus ſingularium locorum ſtatutis, & moribus volue-
runt per ſanctiones ſuas derogatum; quemadmodum celebri fua decretali in

jus Canonicum relata pronunciavit Bonifacius VIII.: licet, inquiens, Romanus
Pontifex, qui jura omnia in ſcrinio pedtorir ſui cenſetur habere, conſtitationem condendo
poſteriorem, priorem, quamvis de ipſa mentionem non ſaciat, revocare noſcatur quia tamen
tocorum ſpecialium, & perſonaram ſngularium conſuerudiner, & ſtatuta, cum ſint facti, &

in fabto confikant » boteß brobabiliter ignorare: ipſir, Zum tamen lunt rationabilia, Per
conſtitutionem a ſe noviter editam, nif expreſe caveatur in ipſa, non intelligitur in

aliquo derogare. (?) Accedit, & temporum & aliarum rerum adjuncta in iis,

quæ ad difciplinam ſpectant, neceſſario obſervanda eſſe, quæ poſtea non raro di-

verſas etiam Epiſcoporum ſententias poſtulent. Atque hinc fieri poteſt, ut citra
omnem auctorum injuriam nonnullæ eorum propoſitiones, aut libri, uno in-

loco, vel diocefi ab Epiſcopo ſeverius prohibeantur, quos tamen alibi im-

pune non modo tolerari, ſed & ſuſcipi empertum eſt. Ea queque quæſtio,

quæ aliquando magnam Innocentio X. D. difficultatem movit, ſoluta manet: an

Epiſcopus in ſua diœceſi poſſit ibrum prohibere, impreſſum in dicœceſi alie-
na cum approbatione Ordinarii, vel Inquiſitoris, aut etiam licentia Sacri Pa=-
latii Magiſtri, aut a Sacra Indicis Congregatione permiſſum? patet quippe
vel ex ipſa decima indicis æegula, ſupra citata, Epiſcopo fas elle Prohibendi
lHibros etiam a facra Indicis Congregatione permiſſes, ſi ita in ſua diœceſi ex-
pedire judicaverit: ex quo prona conſecutione infertur, multo magis Epi-

ſcopum poſſe interdicere libros, ab uno vel altero Epiſéopo aut probatos, aut
permiſſos; cum eorum approbatio, ſi rigorem juris ſpectemus, ultra dicce-
ſim approbantis non extendatur, quod & Rota ſua deciſione firmalle fertur.

(e) Pluribus doctrinam hanc exempl's illuſtravit Cardinalis Albitius, e quibus
duo ſolum retuliſſe ſuſſiciat: «Fingamus, ait ille, hodiernis temporibus, qui-

„bus Regem Galliarum inter, & Hiſpaniæ atrex fervebat belluum, Lutetiæ
. U2 Pa.-

(4) Vid. Hur apparat. ad Theol. Chriſtiunam Tom I. (b) Ce I. de Conſtit. in VI.

C) Decir. 165. apud Card. Abitiums

(156) A.

„ Pariſiorum impreſſum eſſe librum cum Ordinarii approbatione adverſus 4
*.Regem Hiſpaniæ, e quo ſubditi incitentur ad ſeditionem: procul dubio eun- n
„dem prohibere licebit Toletano Ordinario; ſicut contra, ſi liber cudatur . 4.
4. Madriti, qui deroget Regi Chriſtianiſſimo, ſitque aptus ciere turbas in Gal- 460
c lia: utique ab Ordinariis Galliæ poterit prohiberi. Quod vero ad diſeipli- aPe
„ham morum ſpectat, non dubito, quin liber P. Zachariæ Pasqualigi, cui ti- 1c⸗
tulus: Praxit jejunii, etiam cum approbatione P. Mazzarini Magiſtri S. Palatii ſis⸗
a impreſſus poſſit prohiberi ab Ordinariis ſtatus Eceleſiaſtici propterea, quod do- Aut
ccCet in vigiliis de præcepto licitum eſſe uſum ovorum & lacticiniorum, non ob-
«„ſtante contraria conſuetudine, utpote non animo ſe obligandi, ſed ex de-
Votione inducta; quæ quidem Opinio in ſtatu Eccleſiaſtico ſcandaloſa eſt, &
.cdiſciplinam Eceleſiaſticam relaxat, licet in Gallia, Germania, & Hiſpania .
«Paſſim prævaleat. Ingenioſus erat, qui ſtabilitis hactenus Pprincipis duo ob-
liciebat, quorum alterum deſumtum eſt a damno, & injurlis, quæ tali Epi- 4
ſcopi prohibitione tum auctori, tum bibliopolis inferuntur: alterum ex juris
civilis formula petitur, qua filius per ſententiam legitimus judicatus, ubique Let
locorum talis cenſeri debet; cum ſententia juſte lata jus faciat quoad omnes. e
(⁴) Sed prius illud jam ſupra occupavimus; quum enim Epiſeopus ſuis de- do
beat proſpicere ſubditis, ne aut pervertantur, aut damnum ſubeant: ſane dum dat
de ſolo bono ſubditorum agitur, non attenduntur damna, quæ indirecte, ut ture
ajunt, emergere poſſunt auctori, aut bibliopolis, ut bene advertit, & argu- keg
mentatur Cardinalis de Lugo. (?) Poſterius vero ex oppoſita juris ratione lbr⸗
confutatur. Tum enim ſolum ſententia lata in cauſa ſtatus jus facit quoad ſuus
omnes, ſi & omnes citati ſint, de quorum commodo, aut damno primario Sa
agitur, quod cum minime in approbatione libri cujuspiam factum fuerit, ſi ſub-. hpri
ditos alienæ diœceſis ſpectes, dicta approbatio etiam illis non Præjudicat, Cl
eſtque præterea in arbitrio Epiſcopi ceu Superioris, de ſententia lata inveſti- mn
gare, ritene ac recte, ſi ſuam diœceſim conſiderat, omnia ſint acta, atque Ruit
ſi contrarium expedire invenerit, etiam judicatum cetera legitimum poteſt nes
repudiare. Licet nonnunquam, nec ſolum ſubditorum commodum, aut no- tenn
cumentum, ſed aliæ etiam quædam, probatæ tamen & commendabiles, quas in
ſtatus, & politiæ vocant, rationes, ad librum quempiam prohibendum, Epiſco- yr
Pos movere poſſint, quemadmodum & Principes, cenſoresque alios eadem iſe
argumenta inducunt. Satis mea opinione id expreſſit Caramuel, dum ad gen
quæſtionem: an Epiſcopi libros, & propoſitiones poſſint interdicere, cen- des
ſurare, damnare? de Dianæ libris in Belgio a quodam Epiſcopo prohibitis ine
. ita reſpondet: interdicere libros, & illos condemnare diſtinguo; libri enim ſenn
s-ſunt merces, ſunt nocivi, ſunt mali. Interdicuntur libri optimi, ut merces, co
«Ut noſtris typographis, & bibliopolis conſulatur. --- Interdicuntur etiam
..libri optimi, ut nocivi; quando experientia conſtat, efle aliquos, qui eis n
cabutuntur, ut ſacra biblia in lingua vulgari. --- Porro ſi Dianæ npros Epi-
ſco-
(a) L. I. F. de liber. agnoſe. (?) De fidd Diſp. 2I. Sect. 2. n. 26.

erſus
eun⸗
datur
1Gal.
dil.
Ultl⸗
ſati
Cdo.
nob.
X Ge.
&
ania
0b.
Epi-
juris
dige
nes,
de.
dum
2, Ut
lg
lone
60ad
nario

ſub.

jeat,
eſti-
tane
dteſt

as
ſco⸗
dem
n 4d
cen⸗
ditis
itn
ces,
iatn
eis

Hi
⸗

e (157) eNE

cſcopus ille interdixit ut merces, viderint conſules, & reipublicæ Patres, ad
«quem pertineat interdicere merces. -- Si eosdem interdixit ut nocivos per
Haccidens, nullam injuriam Dianæ intulit, & ſuo fuit uſus jure; nemo enim
domi ſuæ tenetur tolerare librum etiam bonum, qui fuis ſit pernicioſus
cPer accidens. (a) Quibus pro exemplo librorum damnatorum; quia mali,
addam: libri Dianæ, Caramuelis, pluriumque Caſuiſtarum Uliſſippone, Pari-
ſiis, & alibi exuſti & damnati ſunt; quia mali, & propoſitionum erronearum,
aut laxiſſimarum pleni viſi fuerunt.

§ VI.
PFrudens moderatio ab Epiſcopis in judicio cenſorio non eſt negligenda.

T vero, ne quid diſſimulem, ut liber ab aliis viris graviſſimis jamjam pro-
batus, prohibeatur, aut condemnetur, ſumma cura, prudentia, mode-
ratio ab Epiſcopis cenſoribus minime eſt negligenda. Nam ſi in approbatio-
ne librorum Epiſcopum uti oportet opera virorum ſpectatæ puritatis, &
doctrinæ, de quorum fide, & integritate ſibi polliceri poſſit, nihil eos gratiæ
daturos, nihil odio, ſed omni humano affectu poſthabito, Dei gloriam ſpecta-
turos, & fidelis populi utilitatem, ut in inſtructione Clementis VIII. auctoritate
Regulis Indicis adjecta diſponitur: (5) profecto, dum agitur de prohibendo
libro, præſertim approbato, in illius examine, ut ſingulari prudentia, pietatis
ſtudio, Pravisque affectibus remotis, procedatur, magis etiam eſt neceſſarium.
Sane non modo ea omnia, ſi pauca excipias, accurate obſervanda ſunt, quæ
privatis etiam cenſoribus præclari quique ſeriptores, hac de re agentes, in-
culcaverunt, ſed etiam ea aſſidue præ oculis habenda eſſent, quæ ſapientiſſi-
mus Pontifex Benedictus XIV. in conſtitutionibus Synodalibus cavenda mo-
nuit, quæ inter & præcipuum, & hujus loci eſt, ne Epiſcopus facile quæſtio-
nes decidat inter catholicos Doctores controverſas, & a Sede Apoſtolica hac-
tenus non definitas; quod & Fagnanus compendio expreſſit: in rebus dubiir,
inquiens, & de jure controverſir, non facile definitiones fiant; præſertim ubi grave aliquod
præjudicium parari poteſt, velut in materiaSacramentorum enodanda, aut explicandis caſibus
uſurarum, & aliorum vitiorum, uibits timoratæ conſcientiæ irretiri poſſunt. (c) Quam

generalem doctrinam memoratuùs Pontifex more ſuo profunda eruditione, pluri-

busque exemplis mirum in modum explicavit, illuſtravitque. (2) Nec pro-
inde licebit Epiſcopo controverſas ejusmodi opiniones pro privato ſuo animi
ſenſu configere, aut libros auctorum, qui easdem pertractant, pro arbitrio
condemnare: minus vero eidem conceſſum erit, doctrinarum coônſectariis,
quæ ſibi ex argumentandi ratione ſunt evidentia: aut ſcholarum ſyſtematis,
quæ Pontificia auctoritate in tuto collocata ſunt, notam hæreſeos inutere, quod
U u0
(a) Tom. I. Theolog. Fund. n. 324. 3 b“) De Impreſſ. libror. J. 5. (c) ILa e
Kicut. de Accuſat. num. 92. (d) De Snodo Diæces. a libro VII. ucque ad XIII.

eo (158) W&

ſuo judicio a damnatis erroribus non differre, aut certe ad eosdem accedere

videantur. Atque ex horum quidem monitorum neglectu non raro factum

eſt, ut auctores integerrimi de injuria fibi ab Epiſcoporum vel Inquiſitorum
cenſuris illata non immerito queſti fuerint, ad ipſamque adeo Sedem Apoſtoli-
cam perfugium quærentes appellaverint. Hinc factum eſt, ut citra cauſam,
rationemque ſuſficientem de uno eodemque libro contraria Epiſcoporum de-
cereta emanaverint, quod quantum dignitati Epiſcoporum detrahat, quamque
ſerio propterea evitandum ſit, pluribus ſupervacaneum eſt demonſtrare. Res
eſt invidiæ plena, nec velim hæc ulcera tangere: pro inſtituti tamen ratione
duo perſequar exempla alioqui orbi erudito notifma, quorum alterum cele-
berrimus Cardinalis Noriſius: alterum Theologus doctifſimus Laurentius Berti
ſuo exhibuerunt experimento. Ediderat Henricus Noriſius Veronenſis Augu-
ſtinenſium auctor non gregariur, ſed litterarum ſui temporit facile princepe, & ſolo
litteraturæ eccleſiaſtick, & profanæ meritv ſacro Cardinalium collegio poſtea adſcriptut,
ut de eo loquitur Benedictus XIV. (a) hic, inquam, ediderat inter alia hi-
ſtoriam Pelagianam, & difſertationem ſuper V. Synodo Oecumenica, eaque
opera non modo Theologerum extraneorum ſuffragio, ſed & reviſorum in
Urbe Romana deputatorum calculis fuerant probata; quin, cum de eodem
inter purpuratos Patres adlegendo ageretur, providus Pontifex Innocentius
XII. octo deputavit Theologos, qui in Noriſii opera ſeverius animadverterent.
Theologi mandatis ſtrenue morem gefſerunt, ipſorumque ſententiæ in Con-
regatione fupremæ Inquiſitionis, ſuffragantibus etiam Cardinalibus eidem
adſcriptis, Perbenke ſunt, cumque nihil anathemate vel cenſura dignum in
dictis operibus fuerit adinventum, Pontifex Innocentius Theologorum &
Cardinalium ſenſus facto comprobavit; Confultorum quippe Inquiſitionis col-
legio Noriſium adſeripfit, quod utique non feciſſet, ſi de ejus ſana doctrina
vel minimam habuiſſet ſuſpicionem, ut recte comjicit idem Benedictus XIV.
Denique omnes Bajanismi, aut Janſenismi ſcrupulos, qui nonnullos adhuc
vexabant, penitus exemit idem vir doctiffimus, dum, juſſu Innocentii XII.
quinque eruditas elucubravit diſſertationes; atque tum, jam Prius plaudenti-
bus omnibus, ut victor Cardinalium numero adſeriptus, inter Qardinales
quoque ſupremæ Romanæ Inquiſitioni Præſidentes relatus eſt, & in ea, ſicut
& in aliis Congregationibus, quibus adlectus fuit, usque ad obitum ſtrenuam,
& maxime utilem operam navavit. Talis tahtusque erat Noriſius, totque
præſidiis ejus opera fuerunt communita: cum ecce in Hiſpania „ ſub bonæ
memoriæ Epiſcopo Terulienſi Inquiſitore Generali, indiei librorum prohibi-
torum a generali horum regnorum Inquiſitione Madriti anno 1747. edito in-
ferta fuit laudati Em. Cardinalis hiſtoria Pelagiana, & Aiſſertatio ſuper quinta ſnodoi
Quantis vero hæc ipfa inconfulta proſeriptio turbis, litibus, & diſſenſionibus
non præbuit eriginem 2 Tragoœdias, ſcandala, ſiniſtra judicia ea de cauſa
W ex-
(a) In erudita epiſtola, quam in forma Brevis A.. 1748. 31. Julii ad Inquiſit. General.

edere
Atum
Orum
oſtol⸗
am
nde.
Indue⸗
Res
tione
cele.
berti

Agl .

ſo
etu,
ia hi⸗
ue
in
dem
ntins
rent.
Con.
demn
n in
m &
8eol.
Arina
IV.
hu
XII.
enti⸗
lales
ſcut
nam,
tque⸗
vonc
hibi⸗
din⸗
leor
ibus
ula⸗
1⸗

(159) N*

excitata, non ſine gravi animi dolore poſtea commemoravit, atque deſcripſit
Emmanuel Bonifaz Archi- Epiſcopus Pharſaliæ itidem Hiſpaniæ Inquiſitor
Generalis in ſuo edicto, quo proſcriptionem factam irritavit, laudataque ope-
ra ex catalogo expurgatorio tolli, & expungi juſſit; (a) de quo præſtan-
do jam decem ante anmnos videlicet Anno 1749. Epiſcopum Terulien-
ſem Inquiſitorem erudita epiſtola graviſſime admonuerat Benedictus XKIV..
cujus ea in re auctoritatem imploraverat P. Gioia Ord. S. Auguſtini Genera-
lis, nedum, ut vulneri ſuæ religioni inflicto mederetur, ſed ut etiam immi-
nentia mala, & perturbationes in Hiſpania propediem excitandas averteret.
(“) Iluſtre ſane documentum, quam nociva, reique chriſtianz, & bono
communi inimica ſit proſeriptio librorum ,qui legitimis ſuffragiis, commu-
nique plauſu fuere probati. Sed nec inferiora ſunt ea, quæ in cauſa libro-
rum doctiſſimi viri, & de re theologica, atque hiſtorica præclare meriti Lau-
rentii Berti, contigerunt. Vix enim Cl. Viri libri de theologicis diſc plinis in
Gallia wulgati ſunt: illico adverſus eos inſurrexerunt duo Epiſcopi Ruthenus
alter, poſtea Viennenſis D. de Saleon: Senonenſis alter Joſephus de Lanquef.
Ac ſuſtineri potuiſſet utriusque conatus, ſi intra terminos ſcholaſticæ litis ſte-
tiſſet; verum, quum invidioſam illam, & malignam Bajanismi, & Janſenismi
redivivi notam doctori catholico, ejusque magiſtro Fulgentio Bellelli inurere
non ſint veriti, recte omnino eruditiſſima apologia ſunt repreſli. GQuod au-
tem hujus loci præcipuum eſt: Ruthenus Epiſcopus, & a comitiis Cleri Gal-
licani anno 1748. & ab Univerſitate Viennenſi in Auſtria, a quibus operum,
& excerptarum propoſitionum Bertianarum cenſuram petiverat, repulſam
paſſus, funeſto zelo opera Bertiana anno 1750. paſtorali epiſtola in ſua dicceſi
Proſcripſit. Proſcripſit sadem etiam Lanquetius, judicium tamen meliore
conſilio domi ſuæ ſuppreſſit, nec illud niſi Epiſcopo mortuo, lucem aſpexit,
erudita expoſtulatione a Bertio mox refutatum. Enimvero iniquas haſce ope-
rum apprime catholicorum damnationes ægerrime hodieque ferunt viri litte-
rati, recteque fentientes, nec duorum Epiſcoporum cenſura unquam potuit
Prævalere doctiſſimis ſuffragiis Beſſutii Cardinalis, Bremontii Geneéralis O. P.
aliorumque Romanorum cenſorum, quibus a Benedicto XIV. Bertiani operis
exam inandi, probandique cura fuerat commiſſa, («) Atque ex his & ſimili-
bus pravi omnino exempli factis duo graviſſima ſponte ſua conſectaria flunt: vi-
delicet, cuivis ſubdito obtemperandum quidem eſte, audiendamque vocem pa-
ſtoris, proprii Epiſcopi, dum aut nonnullas propoſttiones vetat, aut libros
Publico, privatoque uſu interdicit, quamdiu manifeſta & evidentia non ad-

funt erroris argumenta, ut ſupra oſtendimus: licere tamen cuicunque ita pro-

ſeripto auctori, etſi e numero fubditorum eſſet, modeſta appellatione cauſam
ſu-
(a) Madriti Anno 1758. die 29. Jan. Integrum lege ſi in Ty. de Gratia Cl. B.
Schmalſuſſ. O. §. Aug. diſ. W. J. 165. in net. (5) Ut commemorat Bened.
XIV. in laudat. epiſt. (c) Conſer, quæ ea de re babet P. Schmalfuß. Tr. de
Gratia Diſ. IV. H. 127.

ε (160) 39

fnam æquius dijudieandam ad ſuperius tribunal avocare, atque adeo, quod
alterum eſt, Epiſcoporum in ſimilibus cauſis judicium non eſſe irreformabile.
Hinc nota eſt complurium ſapientiſſimorum Præſulum moderatio, qui ani-
mum ab omni præcipiti judicio cohibentes non illico in auctores errorum,
aut ſuſpectarum propoſitionaum ſumma ſua, qua potuiſſent, uſi ſunt poteſtate,
ſed ſatis officio ſuo ſe feciſſe putarunt, ſi partus deformes & noxios, ſi pe-
riculoſas opiniones Sedis Apoſtolicæ conſpectui ſiſterent, atque a Petri cathe-
dra ſententiam juſtam efflagitarent. Fecerunt id in cauſa fidei, dum de pro-
poſitionibus Janſenianis damnandis agendum eſſet, celeberrimi 85. Galliarum
Epiſcopi: fecerunt id in cauſa morum ferventes Hiſpaniæ Antiſtites, dum
334. Propoſitiones ex operibus P. Torrecilla excerptas, ceu totidem morum
corruptelas Clementi XI. indicarunt: fecerunt id in aliis caufis & libris alia-
rum Eccleſiarum Præſules, quemadmodum in ſequenti capite pluribus oſten-
detur. Salvam ergo & integram tuemur Epiſcoporum in cenſuris, judiciis-
que Religionis poteſtatem: ſed moderatione chriſtiana, prudentique: œco-
nomia, exercendam eſſe arbitramur. Atque hæc de ceniſorio Epiſcoporum
jure fufficiant: ad plenam Epiſcopi Epiſcoporum, ut loquitur Tertul-
lianus, (a) id eft Romani Pontificis auctori- .
tatem transeundum.

(2) L. de Pudicit. e. I. Licet Montani hareſ jam infectur Lontifcir Maximi edie-
tum de remittendis crarnir Aelictis reprobety ac perperam exclamet: o zdiätum,
cui aædſeribi non poterit: onum faltum.

quod
nabile,
i ani.
tum,
Uate,
Upe.
cathe.
Pro⸗
arum
dum
Orum
Alia⸗
ſten⸗
lieiis.
ecO⸗
Drum

di-

,

N (161) 9
CAPVT IV.

D E
SVYPREMA ROMANI PONTIFICIS INIVDICIIS,
E I

CENSVRIS RELIGIONIS AVCTORITATE.

Nemo Catholicorum ambigit, irreformabile fidei, & morum judi-
cium ad univerſam Eccleſiam, & præcipue ad Eccleſiam docen-
tem, paſtores, & antiſtites pertinere; ſive per orbem diſperſi
unam, eandemque profiteantur ſententiam, ſive in Oecumenica
ſynodo congregati de re controverſa pronuncient. Ex quo
prona, uti opinor, conſecutione, legitimisque argumentis in-
ferunt viri eruditi, Eccleſiam ſumma quoque, & falli neſcia
gaudere auctoritate, in ferenda de quibusvis Auctorum propo-
ſitionibus, & librorum ſenſu cenſura; licet non deſint, qui in
fatctis hujusmodi dogmaticis contrarium adſtruere nitantur, quo-
rum longam ſeriem texit Cl. in Univerſitate Viennenſi Theologiæ
nuper Profeſſor Gervaſio. Copioſe autem iſta adeo, & enu-
cleate apud preæſtantes quosque Theologos, & juris pontificii
interpretes explicata invenire eſt, ut iisdem diutius non eſſe
immorandum cenſeam; præſertim, quum ſaltem ſupremum hoc
cenſorium jus Eccleſiæ, & ſynodo Oecumenicæ competere, ne-
mo poſſit in dubium revocare; quæ autem hic adhuc contro-
verſa, vel clarius exponenda forent, in idem fere recidant cum
illis, quæ de Romani Pontificis poteſtate diſceptantur, de qua
ſola proinde breviter diſſerendum eſſe duxi.

FI.
Jus cenſorium Romano Pontifici ex ſuprema illius dignitate, de qua
generatim diſſeritur, derivandum ℳ
S

D E ſuprema Romani Pontificis poteſtate, quantum ad præſens in-
ſtitutum attinet, acturus, perlubenter ordiar illis S. Bernardi ver-
bis, quæ conſiderationi diſeipuli ſui ad ſummi Pontificatus ho-
norum evecti, nempe Eugenii III. Proporit: Age, inquiens, indagemur adhbuc
di-

eN& (162) Be
diligentiut, quifie? quam geras videlicet pro tempore perſonam in Eccleſa Dei. Quis es?
Sacerdos Magnus, Summur Pontifex. Tu Princeps Epiſcoporum, Iu bares Apoſtolo-
rum, tu Primatu Abel, gubernatu Noe, Patriarchatu Abraham, Ordine Melchiſodech,
dignitate Aaron, auctoritate Moyſes, judicatu Samuel, poteſtate Petrus, Unétione Cbriſtut.
Tu es, cui claves traditæ, cui oves creditæ ſunt; - - - imo non modo ovium, ſod &
Paſtorum, tu unus omnium Paſtor. - -— - Alii in partem ſollicitudinis, tu in plenitudi-
nem poteſtatis vocatus et. - - - Quisque ceterorum habet ſuam, tibi uni commiſſa eſt
grandiſima navis facta ex omnibut, ipſa univerſaliz Eccleſa toto orbe diftuſa. (a)
Magnifica omnino prædicatio & infſignis encomiorum omnium complexus,
quibus & Romani Pontificis dignitas celebrari, & ſuprema in Eccleſia Dei
poteſtas veteris æque, ac novi teſtamenti cxemplis illuſtrata commendari
poteſt. Enimvero hic eſt ille Chriſti in terris Vicarius, ac Petri Succeſſor,
cujus aucloritutem, utpote Apoſtolorum omnium Principit, omnis catholica Eccleſia, &&
univerſales ſnodi fideliten ampiectentes in cunctis ſecutæ ſunt, uti magna animi confi-
dentia in epiſtola ad Imperatorem pro convocatione VI. Synodi ſcribebat Aga-
tho R. P. (?) Hic eſt totius Eccleſiæ caput, & omnium Chriſtianorum Pa-
ter, & Doctor, cui in B. Petro paſcendi, regendi, gubernandi Eccleſiam univerſar
lem a Chriſto plena poteſtas tradita eſt; quemadmodum etiam in geſtis Oecumenicorum
Conciliorum, & in S&S. Canonibus continetur; quod definiunt, utriusque Eccleſiæ
Græcæ, Latinæque conſenſu, Concilii Florentini Patres. («) Hic denique Ec-
cleſiæ illius eſt Antiſtes, quæ per B. Petrum Apoſtolorum Principem tenet ſupra om-
ner totiur mundi Eccloſas principatum, (d) ut ajunt Gallicani Epiſcopi ad S.
Leonem ſcribentes. De qua ſententia cum perfſuaſus eſſet celeberrimus Fer-
randus, Severum Scholiaſtem Conſtantinopolitanum, ſi quid veritatis cuperet au-
dire, ad interrogandum principaliter Romanæ ſedis Antiſtitem ablegabat, cujus, ut
pProſequitur, ſana doctrina conſtat judicio veritatir, & fulcitur muniminc aubioritatis.
(e) Rata hœæc, ut opinor, firmaque ſunt iis omnibus, qui vocem Paſtoris
audiunt, quique in ovili Chriſti ſancta Eccleſia, ceu oves genuinæ verſantur.
Non quidem me latet ex præclaris iſtis, quibus Oecumenica Concilia, & 88.
Patres Romanum ornant BPontificem, titulis aliter non nihil, atque aliter non-
nullos exponi, præſertim eos, quibus univerſalis Eccleſæ Paſtor nominatur, de
qua voce, ceu opinionibus ſuis minus favente, a Galſicanis Epiſcopis, & Ora-
toribus in Concilio Tridentino acerrimam excitatam fuiſſe contentionem Car-
dinalis Pallavicinus commemorat, (J) ſuoque effeciſſe diſſidio, ut, annuente
eétiam pacis non minus, quam auctoritatis tuendæ ſtudioſiſſimo Papa Pio IV.,
canon prorſus omitteretur, qui de Pontificia poteſtate paratus erat; licet po-
ſtea, quod ſane mirandum, a Cardinali Lotharingo Gallorum Principe, Pa-
. . . trI-
(a) L. II. de Conſderat. c. 9. u. I5. & 16. (5b) Extaz, Tom. IW. Concil. &
recizata eſt Concil. VI. Akt. W. (c) ILe decret. Union. Extat Tom. IX. Concil.
P. II. Conc. Flor. Collar,. 22. (d) Epiſ. 65. c. 2. inter epiſt. S. Leonir. Iz

dit. Ouesnell poſt 49. (e) In epiſt. ad eundem. Extat Tom. IX, Bibl. P. pag. 509.

(f) L. XIX. Hik. c, I4. & I5.

triden

ſer

gori
gno⸗
tiſten
ret,
guil⸗
Pro
Taro
ſtrib
ſls
(al
geke
men
tion
quo
dumj
ſubji
dor
rent
ma!
caul
Wrn
Eeoa
ſpor
de .
lent
naſ

reli

in
clt
ran
DS
me

lirer?
ſoh.
lderß,
Prifur.
ſa &
nitudi.
nſa
erus,
Dei
ndari
eſlor,
4, G
ronſi
n Pa-
rſe
ru
leſie
Ec-
on-
d§.
Fer.
t au-
„ut
tutie.
loris
ſtur.
100,
non-
de
Dr⸗
Ca⸗
entte
IW.,
ho⸗
be
jG
nei.
b

69.

tribus omnibus unanimi voce acclamantibus, Pius IV. univerſaliz Eceleſæ Ponti-
fex fuerit nominatus. (a) Nec immerito fortaſſis iſtam Gallicanorum Theolo-
gorum animadverſionem inter heterodoxos recentiores minime vulgaris ma-
gnopere admiratus eſt: quod univerfs, inquiens, Ave Lnguliz Eccleftis praeſe Pon-
tiſieem dicunt, non univerſæ Ecrclefiæ, id mibi tam ſcitum videtur, ac ſiqui aſerma-
ret, membra quidem a capite regi, non vero, quod ex membrir, corput;, aut urbes
quidem omner, villas, & præia ſubeſſe Regi, non vero, qlc bis continetur, ipſanr
provinciam. (b) Quamquam, ut ingenue animi mei ſenſa pandam, eſſe non
raro vis aliqua, & energia polſlit in collectione, quæ minime in membris di-
ſtributis inveniatur; ut propterea non ſine ratione adverſus eundem univer-
ſalis Eccleſiæ Epiſcopi titulum, & poſt finem Concilii Tridentini Ferrierius
Galliarum Orator fuerit proteſtatus, (c) & iisdem de cauſis Auctor celebris
defenſionis Gallicar æ non raro ſenſus diſtributivi, & collectivi hac in cauſa diſeri-
men ingeſſerit. (4) Nec ignarus ſum eorum, quæ clariſhimos viros circa lec-
tionem textus ex Concilio Plorentino allati in diverſas diſtraxerunt opimiones,
quorum alii citati a Natali Alexandro ita legunt, ut ſênſus ſit: juzxta eum mo-
dum, qno & in geſtis &c. atque adeo poteſtas Pontificia canonibus Conciliorum
ſubjiciatur. («) Alii contra eum, quem attulimus, ajunt genuinum eſſe ver-
borum ſenſum, & cum textu græco, & ipfſis etiam Conciliorum geſtis cohæ-
rentem, qua de re videre licet diſſerentem Cardinalem Orſium cum P. Tho-
ma Mamachio, atque etiam Ballerinium. (F) Ut ut vero iſta ſe habeant litigia,

cauſæ præcipuæ, meoque inſtituto nihil officiunt,; quandoquidem & Prima-

tum Petri, & RR. PP. Petri ſucceſſorum juris eſſe divini omnes Catholici, &
Eccleſia Gallicana maxime profitetur, ut Abbati de Lockum Cl. Boſſuetus re-
ſpondit, addens: id Alliacenfe, Gerſon, aliique Pariſienſes ad unum omnes: id Ec-
cleſiæ Gallicanæ, atque Univerſitatit Pariſenſi omnia alta teſtantur. - - Quod autem
de Romani Pontificis primatu minus plene, ac perſpicue ſeripfit Elias Du Pin (cui recte ex
ſententia doctiſſimi Patris Gazzaniga addi poteſt etiam Launojus. (g) nec
noſtri probant, & ipſe fve exponit, ſve emendat. (b) Eccleſiæ item Gallicanæ,
reſpondente Natal Alexandro, ad univerſalis Eccleſiæ diſciplinam pertinere
Profitentur, ut majores Eccleſiæ cauſæ ad ſedem Apoſtolicam referantur: ut
in fidei, ac dubiæ diſciplinæ caufis conſulatur illud chriſtianæ religionis ora-
culum, &c. (2) Ex adverſæ autem partis doctoribus nemo, niſi intempe-
rante zelo limites excedere velit, nemo inquam facile negaverit, Pontificis in
paſcenda, regenda, & gubernanda univerſali Chriſti Eceleſia debere adhibere
modum contentum in Sacris Canonibus, quos ſequendos eſſe, vel ipfſi de ſe
X 2 Pon-
(a) In ſine Concil. inter Acclam. (b) Moshemius in Aiſſert. ad Hiſt. Ecclet. Tem.
I. pag. 612. edit. Altonav. 1733. («) Apud Pallavic. L. XXIV. H. c. 10.
(4) Vide defens. L. X. c. IO. & II. (e) Diſſert. VIII. in Sec. XV. n. 12
(F) De Poteſt. Eccles. &S. Pontif, c. 4. J. J. not. 4. (g£) Gazzeniga Diſert. III.
de Eid. in prom. (b) Tom. I. Oper. poſthum. p. 223. apud cundem Cl.
Gazzaniga. (i) Diſert. VIII. in sec, . & XVI.

& (164) N 9
Pontifices ſæpius profeſſi ſunt, licet ea vis, quam directivam vocant, non tam
ex virtute canonum, quam ſuperiori, naturali nempe, & divino jure ſine
Præjudicio ſupremæ auctoritatis obligante juxta eosdem dimanet; quemad-
modum civiles etiam Principes dignam cenſuerunt vocem majeſtate regnan-
tis, legibus alligatum ſe Principem profiteri. (a) Concedunt pariter omnes,
fupremam hanc Romanorum Pontificum poteſtatem quam longiſſimæ alienam
eiſe a Monarchico arbitrario, & effræni Jourinatn, quem per calumniam atf-
fingit Febronius: ſed, ut ait Bernardus, ſummam quidem eſſe, at non ſolam,
nec aliter exerendam, niſi ſecundum ſtabilitas communionis Eccleſiaſticæ
regulas, de quibus eleganter non minus, quam folide diſſeruit vir doctiſſi-
mus Martinus Gerbertus O. S. B., () facileque omnes conſentiunt Gerſoni
ſcribenti: „hnec tamen plenitudo poteſtatis Papalis ſic intelligenda eſt imme-
cdiate ſuper omnes Chriſtianos, quod pro libitu poſſit immediate jurisdictio-
heni in omnes per ſe, vel alios extraordinarios paſſim exercere; ſic enim præ-
judicaret Ordinariis, qui jus habent immediatius, imo immediatiſſimum ſu-
«Per plebes ſibi commiſſas, actus hierarchicos excendi: (c) quod quidem
Ordinariorum jus plurimum ſtabilivit Tridentina Synodus. Eſt proinde hæc
monarchica Romani Pontificis auctoritas regimine ariſtocratico multum tem-
perata, quemadmodum longe meliore ſenſu, quam Febronius, Ballerinius,
aliique acerrimi Pontificiæ poteſtatis defenſores contendunt. Hine & S. Ber-
nardus a nulla re magis, quam arbitraria dominandi libidine Eugenium ſuum
revocabat, identidem eum ad leges ſanctiores, rectamque rattonem in uſu
poteſtatis ſuæ reducens: probatir vos, ait, habere plenitudinem poteſtatis, ſed ju-
Kitiæ forte non ita: facitis hboc, quia poteſtis, ſed utrum debeatis, quæſtio eſt, At quo-
modo non indecens tibi voluntate pro lege uti, & quia non eſt, ad quem appelleris,
poteſtatem exercere, negligere rationem. (d) Diſtinguenda nempe poteſtas ab uſu,
nec ex abuſibus, qui poteſtati tribuendi non ſunt, ſed ex vitio abutentium dima-
nant, ipſa poteſtas neganda. Hinc vel in ipſo etiam doctrinarum examine,
de quo agimus, nemo dixerit Romano Pontifici turbido, cœcoque impetu,
& via a primis usque chriſtiani nominis ſæculis uſitata, eſſe procedendum,
uti illuſtres duo Theologi Thomaſius, & Couſtantius explicaveruut: Spiritus
a ſancti afflatui, air prior, ſucceſſit in Eccleſiæ regimine, interna, atque oc-
:cCulta Spiritus ſancti aſſiſtentia, non utique in novarum veritatum ſuperna-
turalium revelatione, neque in afflatu quodam, ac illapſu, aut inſpiratione
:extraordinaria, ſed in ſpecialibus quibusdam internis Rarüis⸗ arduitati rerum
Proportionatis conſiſtens, vi quarum intellectus non ſolum cohibetur a quo-
„Vis contra fidei, ac morum doctrinam errore, ſed ad ipſam propoſitæ cu-
«„Juslibet fidei, aut morum materiæ veritatem, ſuppoſita, atque adhibita,

„quanta in allis magni momenti negotiis alias adhibere ſolet, debetque,
. mo-
C6

(a ) l. 4. C. de LL. (b) Nunc Abbas digniſimus, in opere de communione pote-

ſtatis Eccleſtaſticæ inter Pontif. & Eyiſcopos. edit. Monaſt. S. Blaſii in Silva nigra
A. 1761. (c) Concl. 2., apud cit. Cerbertunn, (d) P. III. de confderat. c. 8.

E

Vanc
ſone
rum

(e

N tamn
e ſine
mad.
gnan-
unes,
enam
mn 4t.
lan,
Aſtice
ctilli.
rloni

nme.

icio⸗
Pre-
n ſu⸗
dem
æc
em⸗
nius,
her-
num
ulii
Aj.
glo.
lrit,
uſu,
ima-
ine,
etu,
um,
itus
oc⸗
ena⸗
lone
rum
go⸗

ita,
ne,
9⸗
e-
Gr

6.9.

eYX (165) WeN

. morali induſtria, infallibiliter pertingit.. (4) Alter vero ita diſeurrit: No-
«rant veteres illi, tametſi Petrum ſibi peculiariter adeſſe confidebant, tamen
«ineundas eſſe communes vias, quibus ad veritatem pervenire nos Deus vo-
«luit. Idoneos, ac domeſticos Apoſtolicæ traditionis teſtes conſulebant Pres-
„byteros, Diaconosque, qui acceptæ a majoribus ſuis fidei, ac diſciplinæ in-
„nutriti fuerant. Si quæ agitarentur cauſæ paullo graviores, quæ ad inſig-
nem aliquam Eccleſiam, aut ad totam ſpectarent, illas ad Epiſcoporum
Italiæ ſynodum referre non omittebant. Sive autem cum Clero, ſive cum Epi-
ſcopis convenirent, ſolebant exterarum etiam regionum Præſules in con-
„Ventum vocare, ſi quos Romæ tunc temporis verſari contingeret. ()
Unde ſi neglectis hiſce regulis, ſi violatis Epiſcoporum juribus, ſi omifla Ec-
cleſiaſtici regiminis forma provide a majoribus conſtituta, cauſæ aliquando
terminatæ ſunt: id enimvero non ex catholica de Pontificæ auctoritatis ple-
nitudine doctrina, ſed ex depravatæ humanæ naturæ auſibus profectum eſt.
Quaquidem de re querelæ nonnunquam extiterunt, atque inter alios Nechites
Epiſeopus Nicomedienſis in Colloquio cum Anſelmo Avelsbergenſi Lothari
Imp. Conſtantinopolim Legato, Milus Archi - Epiſcopus Theſſalonicenſis,
Barlaam Monachus in ſua coram Concilio Florentino de Primatu Papæ di-
ſputatione, aliique Græci acerrime perorarunt, falſa etiam veris permiſcentes.
Memoratis igitur illis, quæ in Eccleſia Catholica de ſuprema Romani Ponti-
ficis poteſtate partim fidei certæ, partim communibus auctorum ſuffragiis
innituntur: facile ſpinoſam illam, multumque agitatam controverſiam, an vi-
delicet Romani Pontificis auctoritas etiam univer ſali Eccleſiæ collectæ, ſeu
Conciliis Generalibus ſit ſuperior? poſſumus prætermittere. Nam & ea præ-
ciſa, ratum firmimque eſt, in dogmatibus definiendis, in propoſitionum, &
librorum cenſura ferenda, ſi de fidei & religionis cauſis agatur, primas eſſe
Romani Pontificis partes; quod & in celebri ſua declaratione Clerus Gallica-
nus profitetur. ()
F§II.

In definiendis ſidei cauſis, atque adeo & religionis cenſuris, primas
eſſe partes Romani Fontificis, Patru n traditione
oſtenditur.

T vero ab omni antiquitatis chriſtianæ memoria conſtabat genuinis veræ
— Eccleſiæ Romano-Catholicæ filiis, ad fidem, ſalutem, pacemque conſer-
vandam neceſſariam eſſe cum Romano Pontifice, ceu unitatis centro cohæ-
ſionem, arctifſimamque neceſſitudinem: non ignorabant inter magiſtros magi-
Rrum, ut Romanum bontificem vocat Caſſianus, ficut fdei, ita & ſacerdotii:
X 3 ac
(⁴) Spicil. Theol. de Eccleſa Chriſti Diſert. VI. n. 16. (5) Iu Præfat. ad epi-
Nolas Summ. Pontificunt. (c) Propoſir. ſeu artic. IV. edit. in Convent. Cler.
Gallic. 1082.

Ne& (166)
ae viciſim uti ſacerdotii, ite fdei habere primatum, (a) & a Romana ſede in re-
bus perplexis, litibusque ſemper ſtetiſſe veritatem: denique illuſtribus exem-
Pplis, experientiaque didicerant, periculoſum ſemper, atque adeo exitioſum
fuiſſe, ſi quis in religionis cauſis Romani Pontificis judicio non acquie viſſet,
aut ſi ab ejusdem Apoſtolicæ ſedis doctrina alienus nova procudiſſet inventa.
Hinc luſtr. Boſſuetus diſerte affirmat: certum eſt Romanum Pontificem
„4à Deo eſſe poſitum, qui catholicæ ſocietatis, communionisque efſſet vincu-
lum. Stat ſemper invictum illud Optati de Romano Pontiſice: cum quo
„nobis totus orbis unitatis in ſocietate concordat; & illud Hieronymi ad Da-
„Mmaſum: qui tecum non colligit, ſpargit; & illud Cypriani, illud omnium,
ut cum Epiſcopo Romano, id eſt cum Eccleſia catholica communicemus. es
(5) Et quidem, quæ auctor adulationis minime ſuſpectus indicat antiquorum
Patrum teſtimonia adeo luculenta ſunt, ut primas illas in definitionibus Pro-
mendis, & profligandis per cenſuram erroribus Romani Pontificis partes,
quaſi ſole meridiano clarius oſtendant. Optatus nempe Milevitanus Per om-
nia unam Petri cathedram ceteris prælatam extollit, ac Donatiſtas acerrime
inſectatur, vel propterea, quod nullam in urbe Romana partem habeant,
quod a Romano Epiſcopo eſſent condemnati, cum quo nobiſcum, ut ait, totus
orhbis commercio ſormatarum in una communionit ſocietate concordat. (c) Nec dog-

matis hujus ignari erant Donatiſtæ; unde, ut bene in præfatum Optati loovum

obſervat Albaſpinæus quod ſeirent ſine Pontificis Romani communione Ec-
„Cleſiam ſe habere, & in ea eſſe non poſſe, atque ab Ejus communione, ut
„hæretici ſeparati eſſent: ideo Epiſcopum ex ſuis Romam mittebant, ut poſ-
«ſent dicere, ſe Romæ habere Epiſcopum, & cum Epiſcopo Romano ſe
„Communionem habere. (4) Hieronymi autem integra ea fſunt verba in
epiſtola ad Damaſum: ego nullum primum, niſi Cbriſtum ſoquens Beatitudini tuæ;
1d eſt, cathedræ Eetri, communione conſocior. Quicunque extra banc domum agnum
comederit, profanus eſt. Non novi V- italem, Meletium reſpuo, ignoro Paulinum: qui-
cunczue tecum non colligit, ſpargit: hoc eſt, qui Chriſti non eſt, antichriſti eſt. (e) Et
de Innocentio I. ad Demetriadem præferibit: at ſancéti hinocentii, qui Apoſtolicæ
cathedræ ſucceſſor eſt, tenear fidem, nec Peregrinam, quamvis tibi prudent, callidaque
videarit, doétrinam recipia. (f) S. Cyprianus increpando interrogat: qui cathe-
dram Petri, ſupra quem fſundata eſt Eccleſa, deſerit, in Eccleſia eſſe conf⸗dit? ( 9)
quem locum, etſi gloſſema inſertum nonnulli putaverint, genuinum agnoſcit,
& laudat Clerus Callicanus ita ſeribens: ſdenter cum B. Opriano pronunciamur,
eum, qui cathedram Petri, ſuper quam fundata eſt Eccleſia, deſerit, in Eccleſia non
TWe. (?) GQuanquam de mente S. Patris nulla poſſit eſſe controverſia, quam
plu-
(a) Caltan. L. I. de Licarnat. c. I. (b) L. XIV. Defent. c. 32. (c) L. VII.
contra LParmen. c. 3. (d) L. II. c. 4. not. 42. (e) Epiſt. 5. ad Damar.
Epiß. 8. ad Demetr. (g) L. de Unit. Ecclet. Oper. Tom. II. pag. m. 150.

(⁵) In litt., ad Archi - Epiſe. Epiſe. &c. anno 1692. Vide Ballerin. de Vi, ac
ratione Prim. R. L. c. 13. J. Je

Plun
uI!
alurn
npit
id §.
tus,
in
hart
nil/
tur t
bat,
nem
in
Bind
(eſk
Roin
corm
adxe
haben
toris
tiflce
tan
d
(1 Ut
dt
a ne
atit
e
e:int
(get
Ece
aPer
(Ee⸗
ante
Pria
thee
corm
Hne
ſtach

(e

in ke.
vem⸗
lofum
illet,
Venta,
ficem
jineu⸗
n quo
Da.
hium,
Ns.
Oru
pro⸗
Altes,
r0m.
rrime
eant,
totur
dog-

OeuIm

e ke-
e, t
tpol-
no ſe
ba in
i te,
Ngmmmn
lti⸗
tr
Dolie
Aague
cathe⸗
0
nolelt,
iemul;
ſ nn
quam
l⸗
Fll.
Demsl⸗
. 150.:
, “

Be yt (167) W, 7

pluribus in locis adeo diſerte expreſſit, apertiſſimeque in epiſtola ad Corneli-
um Pontificem prodit, dum non aliunde ortas eſe haæreſes, aut nata ſohizmata
affirmat, quam inde quod Sacerdoti Dei non obtemperatur, nec unuy in Eccleſia ad
tempus ſacerdos, & ad tempurs judex vice Cbriſi cogitatur. (4) Scilicet didicerat
id S. Cyprianus etiam ab illo, quem Magiſtri nomine compellare fuerat ſoli-
tus, nempe Tertulliano, qui & ipſe pluribus commendat Romanæ FEecleſiæ
in Africa auctoritatem; & ejusdem doctrina laudata in libro de præſoriptione
hareticorum, ſubjungit: videamus, quid didicerit, quid docuerit, quid cum Africa-
nie quoque Eccleſtis conteſerarit? (5) Quæ quidem conteſſeratio ad eam refer-
tur teſſeram, ſeu fidei libellum, quem ab hoſpitibus Romana Eccleſia exige-
bat, ut illos poſt unius, ejusdemque fidei profeſſionem in S. Petri communio-
nem reciperet. Quæ conſuetudo aperte colligitur ex Concilio Generali VIII.,
in quo hœc habentur: mos eſt in Romana Eccleſia ab omni bhoſpite libellum fdei exi-
gendi, & ita permitti hunc in Sanbtum Petrum intrare. («) Hac autem teſſera
deſtitutus, in ſana fidei doctrina cum Eccleſia catholica non communicans,
Romani Pontificis judicio condemnabatur: condemnatus univerſæ Eccleſiæ
communione deſtitutus erat. Laudat tandem Boſſuetus S. Ambroſium, qui
adverſus Novatianos exclamat: non habent Petri hæreditatem, qui Vetri fdem non
habent, quam impia diviſione diſcerpunt. (d) Addam his energicam Angel. Doc-
toris pericopen, qua propoſitionem ſuam de fidei ſymbolo a Summo Pon-
tifice ordinando probat. Nova editio ſymboli, ait e, neceſſaria eſt ad vi-
tandos inſurgentes errores. Ad illius ergo auctoritatem pertinet editio ſym-

«boli, ad cujus auctoritatem pertinet finaliter determinare ea, quæ ſunt fidei,

ut ab omnibus inconcuſſa fide teneantur. Hoc autem pertinet ad auctori-
tatem ſummi Pontificis, ad quem majores, & difficiliores Eccleſiæ quæſtio-
„nes referuntur. -- - Unde & Dominus Petro dixit, quem Summum Pon-
tificem conſtituit: ego pro te rogavi Petre &c. & hujus ratio eſt; quia una
„ides debet eſſe totius Eccleſiæ ſecundum illud: idipfum dicatis omnes, & non
:ſint in vobis ſchitmata. Quod ſervari non poſſet, niſi quæſtio fidei exorta
„Gdeterminetur per eum, qui toti Eccleſiæ præeſt, ut ſic ejus ſententia a tota
.: Eccleſia firmiter teneatur;: & ideo ad ſolam auctoritatem ſummi Pontificis
„Pertinet nova editio ſymboli, ſicut & omnia alia, quæ pertinent ad totam
Eccleſiam. (?) Quæ, & ſimilia pro ſtabilienda ſuprema illa non honoris
tantum, & ordinis, ſed veræ jurisdictionis poteſtate Romano Pontifici pro-
Pria collecta legere eſt apud auctores, quos complectitur præclara illa Biblio-

theca maxima Pontificia, quæ in tomos viginti diſtributa opera, & ſtudio in-

comparabilis viri Thomæ de Roccaberti O. P. Archi-Epiſcopi Valentini cum
fine ſæœculi ſuperioris Romæ prodiit; quanquam ab hoc tempore in eodem
ſtadio nobiliſſimi quique ſeriptores tanto decurrerint numero, ut non parvæ
mo-
(a) Eyift. 55. ad Cornel. (5) L. de Præſeript. c. 36. (c) Concil. VIII. alt. 4.
Extat Tom. V. Concil. p. 816. (J) L. l. de Peænit, c. 6. Extat Tom. Il.
Oper, edit. antig. (e) 2. 2. 4. I. a. 10,

e& (168) ℳ
molis volumen ex illorum lucubrationibus facile eſſet conficiendum. Conſtat
autem ex his omnibus & Primatum Eccleſiæ ſoli Romano Pontifici divinitus
eſſe traditum, & ſupremum jus in cauſis dogmaticis definiendis eidem con-
venire: e quibus pariter præcipua illa poteſtas in propoſitionibus, librisque
ſanctiori doctrinæ adverſis proſcribendis, meritaque cenſura afficiendis, legi-
tima omnino argumentandi ratione deducitur. Nec enim ad jura hæc ſtabi-
lienda decretalibus Iſidorianis, quas ſuppoſititias eſſe conceſſerim, opus eſt,
nec aliis apocryphis, ac ſubleſtæ fidei monimentis indigemus, ut falſo ſibi
perſuaſerat Febronius, ſuique vindices, (a) ac præcipue, qui ea de re acer-
bius etiam ſeripſit, famoſus Hiſtoriæz Pragmaticæ de Bulla cænæ (b) auctor, &
liberrimi ingenii, ac mordacis ſtili ſcriptor. Oppugnat is Bullam cœnæ, eam-
que, ceu Regum, & Principum juribus infeſtam eliminandam, & ſupprimen-
dam efſle conatur oſtendere. Qua occaſione Sanctos Gregor. VII. Pium V.
aliosque Pontifices, præſertim Clem. XlI. acriter perſtringit. Nec Bened.
XIV. parcit. Scriptum famoſum Italicum de moribus Em. Cardinalium ad-
huc viventium ſermone teutonico exprimit: adverſus Religioſos veteres que-
relas congerit; præſertim vero Soc. Jes. fata, hujus inprimis ſæculi, ac mo-
limina perſequitur: hiſtoriam electionis moderni Summi Pontificis texit, ubi
pariter multa, omnino tacenda, ſi tamen vera ſunt, revelat. De prohibitione
librorum & jure cenſuræ ad Magiſtratus politicos ſpectante, de Placito regio &c.
agit, & omnia ad ſuum de Bulla cœnæ ſyſtema detorquet. Non inficior
multa quoque ab eodem vera fuiſſe prolata: quis enim omnes Romanorum
Pontificum nævos, & errores, aut ſiniſtra quædam Romanæ Curiæ facta un-
quam negaverit? Sed ſunt nonnulla, quæ meliore ſenſu facile exponi poſſunt,
ſi mens non ſit læva, aut furore concitata: alia, ſi uti civilium, ita & ſacro-
rum Principum honoris auctor fuiſſet ſtudioſus, æterno duxiſſet premenda
ſilentio, nec ſanctiſſimos Pontifices, nec purpuratos etiamnum viventes Ec-
cleſiæ Præſules ludibrio expoſuiſſet: alia demum pro tuendo principum ju-

re, quod & ipſe ſartum tectum eſſe velim, ſine ſannis, cavillis, mordacique

aceto potuiſſent pertractari. Unde laudatiſſima eſt Regiorum Viennæ Cenſo-
rum cura, qua hujus auctoris librum ita prohibuerunt, ut ejus emendi, le-
gendique facultatem nonniſi viris probis, doctisque ſingulari cum delectu im-
pertiantur. Qua de re, occaſione ita ferente, amicum lectorem monendum
duxi, he ejusmodi librorum fama commotus, iisdem ſtatim plenam ſine ma-
turo judicio fidem habeat; & ſacerdotii auctoritate, quaſi bello perpetuo,
Principum jura impeti, & violari ſibi falſo perſuadeat.

(a) Auktorer libelli, cui titulus: Vindicie Febronianæ, ſeu refutationes nonnullo-
rum opuſculorum & c. & continent Appendic. 2. 3. & 4. edit. Tigurinæ, 1765.
fronti ſides habenda. (b) Iz 4. Partes diviſa prodiit lingua teutonica A. 1769.
& 1770. nec edit, loco, nec Auctoris nomine appeſito.

gun
uni
tigo
4t
ſig⸗
l
eſ
vi
non
ſeee
col
Eel

de
n0
0
NW
m.

dr⸗
ſeh
Pr⸗
dit
ſer

cin

zl

in

onlt
initus
1con⸗
tisqe
lgi.
ſtahi.
s eſt,
lo ſibi
Aer⸗
r, &
eam⸗
imen-
im V.
ened.
m ad.
que⸗
mo⸗

NiH

tione
&.
ncior
oruin
aA un⸗
ſtunt,
ſero⸗
lend
Ee-
n ju⸗
eique
d
⸗
aim⸗
dum
ma⸗
ta0,

.
ulu⸗
hh.
169.

5t (169) *
§ II.

Eadem cenſuræ Romanorum Pontificum audktoritas antiguitatis
. ewemplis confirmatur.

Q Preun ergo in cauſis religionis auctoritate uſi ſant Romani Pontifices,
Q quoties id Eccleſiæ bonum, & publica tranquillitas poſtulabat: ac tanta
quidem confidentia uſi ſunt, ut vel ex hac ipſa planum ſit, & perſpicuum,
univerſam Eccleſiam de eadem poteſtate fuiſſe perſuaſam. Controverſia an-
tiquiſſima de die Paſchali celebrando nobis inſigne ſuppeditat momentum,
atque adeo ea ipſa, e qua nonnulli ad deprimendam Pontificiam in rebus re-
ligionis definiendis auétoritatem multa ſibi conſurgere argumenta arbitrantur.
Itaque, quum FEleutherius R. P. condemnaſſet novum Paſchalis ſollemnitatis
feſtum, novumque cyclum a Montano, & Pepuſianis inductum, utpote qui
violata pace, & communione, quæ olim Anicetum R. P., & S. Polycarpum,
non obſtante utriusque diverſa conſuetudine, conjunxerat, (a) ab Eccleſia
ſeceſſerant, & latenter legalia cum Evangelio conjungere meditabantur, ut
colligere eſt ex Tertulliano, (?) eademque rurſum Mar celcerent jurgia ita, ut
œconomia omnis, & tolerantia intempeſtiva jam, imo noxia videretur: Victor
Eleutherii in Romana ſede ſucceſſor, & Eccleſiarum caput, omnem ſuam in
id contulit curam, ac ſollicitudinem, ut ſchismate ſublato, unitas diſciplinæ
non minus, quam fidei ubique terrarum conſervaretur. Unde & moribus
Romanæ Eccleſiæ accurate expenſis, & Theophili Cæſarienſis Palæſtinarum
Eccleſiarum eo tempore Primatis audito ſuffragio, auctoritate ſua Paſcha pri-
mo quidem menſe, ſed Dominica die lunam decimam quartam ſequente cele-
Prandum Eccleſiis indixit, ut ita omnes toto orbe diſperſæ in eo præcipuo
feſto convenirent. Sanctioni adeo prudenti, & utili cum alis Aſianis obſtitit
ræcipue Polycrates Exarcha Epheſinus, & quod maxime advertendum, ita
diſputarunt, velut inter dogmata, & cerfam fidei regulam totum iſtud meræ
diſeiplinæ caput eſſet referendum; quod inprimis liquet ex iis, quæ apud Eu-
ſebium loco citato habentur, ubi Aſiani illi ajunt, ſe cum aliis diem Paſchæ de-
cima quarta luna juxta Evangelium obſervare, nihil omnino variantes, ſed re-
gulam fidei conſtanter ſequentes; quæ quidem phraſeologia, ut notat Bencinus,
non tam diſciplinæ obſervantiam, quam poſßtivum, & Evangelicum præceptum
inſinuat. Hinc & in Concilio Epheſino Quartodecimanorum ſub nomine hæ-
reſis fit mentio, ubi palinodia hujusmodi ſectariorum talibus eſt concepta
verbis: Cognoſcens veram, orthodoxamque Kdem, - — Sanctiſimæ, catholicæque Eccle-
fæ me adjunxi, omnemque hæreſim, α V Vee Quartodecimanorum, in qua ante
61=
(4) Ur ſeribit Euſebiut L. V. Hiſt. c. 24. e* epiſtola §. Fenæi ad Vüctor, Pap.
(5) L. de Præſcript. c. 53. nißi velis juxta codicem Agobardi hbung Tertulle libr.
in o. 45. kniri, aliumque eſe ſupplementi auéctorem.

W (170) Weg

errabam, anathematizo. (a) Accedit, quod hac Aſianorum pervicacia, & Ponti-
ficis, & totius orbis judicium ludibrio fuerit habitum: perinde, acſi adverſus
ſidei negotium errarent omnes: & Montaniſticæ factioni non levis præbita
anſa Pro libito, & arbitrio ſacrorum rituum pervertendorum; etſi non diffi-
teor, quod Natalis Alexander obſervat, bæreſis nomen aliquando latius ſumi,
nec omnes Eccleſiæ Epheſinæ ritum ſequentes, fidei regulam ea in re conſti-
tuiſſe. Neceſſarium ergo erat, controverſiam dirimere, & pertinacem obſti-
natorum errorem condemnare. Enimvero hic libera Romani Pontificis po-

teſtas effulſit: ille ſolus ſaniorem ſententiam univerſo orbi præſeribit: ejus

judicium ſecutum eſt Eccleſiæ univerſalis ſuffragium: ejus denique auctoritate,
libera omnino & ſuprema, anathema in refractarios paratum. Victor, ſeribit
Euſebius, Romanæ Urbie Epiſcopus ilico omnes Aſæ, vieinarumque provinciaruns
Eccleſtas, tanquam contraria rectæ dei ſentientes a communione abſeindere conatur
datitquæ litterit, uniz erſocs; qui illic erant, fratres proſeribit, & ab univerfitate Eccleſiæ pror-
Nus alienos eſe pronunciut. Licet vero fortaffis proſeriptio hæc, hortatu alio-
rum Præfſulum, ac præſertim S. Irenæi, intermiſſa fuerit, ut Natalis Alexan-
der, akique contendunt: nihil propterea Romani Pontificis auctoritati dero-
gatum; quin ſaniora etiam illius, melioraque fuiſſe conſilia, eventus docuit,
ubi tandem, ebullientibus magis, ac magis quotidie diſcordiis, juſtum eſt
agnitum, probatumque fulmen, quod contra rebelles Victor erat vibraturus.
(?) Non minori auctoritate Macedonianorum audaciam repreſſit Romanus
Pontifex, & quum potentia, ac crudelitate in oriente ſævirent, & ſimulata
etiam vitæ ſanctitate, & eloquentia non vulgari, indoleque ad perſuadendum
apfa, quibus duobus vulgus maxime capitur, florerent, teſte Sozomeno: (c)
ac propterea eisdem non exigua populi multitudo tum Conſtantinopoli, tum
in Bithynia, Thracia, & Helleſponto, tum denique in aliis orientis nationibus
adhæreret: nihil his omnibus territus eſt S. Damaſus R. P., ſed in utraque,
dquam Komæ celebravit, ſynodo hæreſim cum auctore ſuo condemnavit.
Anathematizamus, ſcribit in epiſtola ad Paulinum Antiochenum Epiſcopum,
dquam refert Theodoretus, (4) Macedonianos, qui de Arii ſtirpe venienter, non
perfidiam mutaverint, ſed nomen. - - = Si quis non dixerit Patrem, & Eilium, &
dpyiritum Sanctum nmäm divinitatem - anathema ſi. Et vero quanta reverentia
deczetum Pontificium toto in oriente fuerit exceptum, ſatis ſuperque liquere
exiſtimo ex iis, quæ de eadem contentione Sozomenus ſcripta reliquit:
Epiſcopus Romanus, ai, de ea contentione certior factus, ſcripſit ad Ecele-
Gias Orientis litteras, ut una cum Sacerdotibus occidentis Trinitatem, &
conſubſtantialem eſſe, & gloria æqualem exiſtimarent. Quo facto ſinguli
„Tebus ab Eccleſia Romana ſemel judicatis acquieverunt, & controverſia
e fi⸗
(⁴) Conc. Epher. Act. VI. Extat Tom. I. Concil. p. 1518. In eundem fere ſenſum
Dbidem plures eorum, qui decepti ſuerant, ſulſeripſerant. (b) lege Bencinum
Diſſ. II. de lixt. Encycl. c. V. Et Nat. Alex. Ii dc. II. Dif. V. (c) I. IV.
WIi. c., 26. (d) L. V. Hiſt. 6. II.

ſin

e

gem

le
Aug
gud
cent
vit
lio 1
in
vent
ii
lige
mi
nc⸗
Aus
,
lati
lore
Dar
fran
gue
Gat
Pr.
Cn
1t.

lian

Wo
00

Ee
I

Donti
lyerſig
reebitz
n Giſh.
ſumi,
cdati⸗
Obſti.
s po.
eus
rltate,
ſeribit
liafis
vatur:
epyor-
1 Alio⸗
lexan-⸗
dero⸗
Nlit,
in ett
Urus.
lanus
mlata
dom.
tum
nibus
gue,
aVIt.
um,
„mn
NtIa
nere
luit:
ccle⸗
Vul
.
n

W.

finem habere vViia eſt. (a) Pari ratione Pelagi, Cœleſtiique doctrina tum
demum ceu hæretica ab omnibus rejecta, & proſcripta eſt, poſteaquam Apo=-
kolico mucrons, ut loquitur 8. Proſper, confixa fuit; imo quanti ponderxis apud M.
Auguſtinum Apoſtolicæ Romani Pontificis litteræ fuerint, vel ex eo patet,
quod acceptis ſolius ſedis hujus refcriptis, audita condemnatoria R. P. Inno-
centii I. ſententia, cauſam finitam eſſe, palam ſit profeſſus: duo concilia, in-
Qquit, &c. (5) & rurſus: litteris beatæ memoriæ Papæ Inocentii de hac re dubita-
tio tota ſublara eſt. («c) Et vero plena Apoſtolico ſpiritu ea eſt ſententia, quam

in epiſtola ad Milevitaneos ita expreſſit: Ouare Pelagium, CGrleſtiumqut, id eſt in-

ventores vocum nouarum, quæ ſicut dixit Apoſtolus, zdiicationir nibilum, JRod muagis
vaniſzmas conſueverunt parere quæſtioners, eccleßaſticz conwnunione privari, Apoſtolici
vigoris aubtoritate cenſemus. - — Simul autem præcipimus, ut guicunque id pertinacia
ſmili defenſare nituntur, par eos vindibta conſtringat. (d) Et iterum allatis iis,
quæ ad Concilium Carthaginenſe idem Pontifex contra Pelagium ſeripferat,
Auguſtinus exelamat: quid iſta Apoſtolicæ Sedis ſententia clarius, atqur maniſeſtius?
(e) ut proinde malevola ſit Erasini cenſura inquientis, Innocentium in præ-
fatis litteris ſuo modo ſævum potius, quam eruditum apparere, quain cen-
furam Vofſhus ſine reprehenſione recitat; at egregie confutavit Noriſius. ()
Pari deinde auctoritate etiam Zoſimus R. P. (g) ab Africæ Patribus elarius
fraudes Coœleſtii edocdtus hæreticos Pelagium, & Coœleſtium damnavit, eorum-⸗
que doctrinam orthodoxo dogmati contrariam lata ſententia Pronunciavit, ac
datis ad univerſos orbis Epiſcopos litteris, inſfamem hæreſim ubique gentium
proſeripſit, cujus decreti meminit Auguſtinus: jam, inquiens, de hac cauſa duo
Concilia miſſa ſunt ad Sedem Apoſtolicam, inde etiam reſeripta venerunt, cauſa fnita
eſt. (H) Et: quid adhuc quænis examen, quod apud Apoſtolicam Sedem jam ſaltunm
eſt 2 quod denique jam factum eſt in Epiſcopali judicio Palæſtino? - Ergo, hüreſis ah;
Epiſeopis non adbuc examinanda, ſoed coercenda eſt poteſtatibus chriſtianis. (1) Et S.
Proſper: Papa Zoſinut ſententiæ ſiæ robur adnexuit, & ad impiorum detruncationem
gladio Petri dextras omnium armavit Antkiſtitum. (K) Eadem demum poteſtate Ju-
lianum jactantiſſlimum Pelagiani erroris aſſertorem, qui ſuperbia tumidus de-
ſperatis ſuorum rebus opitulaturus in unum Auguſfinum furibundus infre-
muit, veluti deſtitutam veritatem tuiturus, pugnasque omnium diremturug
contentione ſua, eum, inquam, Sixtus III. R. P. proſtravit. Non minor ef-
fulſit poteſtas Siricii I., qua hæreſim Joviniani, ejusque impia ſcripta con-
demnavit: qui incentorer novæ hæreſir, ſeribit de Joviniano, Auxentio, & ſimi-
libus ad Eccleſiam Mediolanenſenmn, & blasphemiæ inventi ſunt, divina ſententia,
& noſtro judicio in perpetuum damnati extra Eecleſam nemancant. - - - Et ſupra:
2 ac-
(a) L. VI. Hiſt. c. 22. (b) Serm. 2. de V. A. o. 10. ſeu Senm. I3 I. ce. II.
ad Boniſ. &. 3. (d) Vide Ep. 93: inter Auguſt. Extat etiam Tom. I. Concil.
y. 1028. int. capit. Immoc. I. num. 25. (e) L. II ad Bomif. c. 4. ( f) H. Pelag.
L. l, c. II. (g.) Eyiſt. 9l. inten Anguſtin. (hb) loco' ſupra. litt, b. 6.
(i) L. II. Oper. imp. contra Jul. n. 103. ( K) Li contra Collator.

fadto ergo Precbyterio conſtitit Joviniani ſeriprionem doctrinæ noſtræ, id eſt, chriſtianæ
epgi eſſe contrariam. (a) Quid autem de damnata Neſtorianorum blasphemia
commemorem? Qua in cauſa luculenta prorſus, & illuſtris apparuit Roma-
norum Pontificum poteſtas. Sola præterire non poſſum S. Cœleſtini I. ver-
ba, quibus impiam eam novitatem proſeribit: aperte, inquit ad Neſtorium,
hanc noſtram eſſe ſcias ſententiam, ut niſi de Chriſto Deo noſtro ea præ-
dices, quæ Romana, & Alexandrina; & univerſalis Eccleſia catholica tenet
c= - - & hanc perditam novitatem, quæ hoc, quod venerabilis ſeriptura con-
jungit, nititur ſeparare, intra decimum diem a primo innoteſcentis tibi hu-
Jus conventionis die numerandam aperta, & ſcripta confeſſione damnaveris,
ab univerſalis te Eccleſiæ catholicæ communione dejectum ſcias. (b) En
quam libere, & ſevere ſupremo in hæreticum utitur jure, fulmenque inten-
tat, quod poſtea hunc imperatoriæ Urbis Præſulem, tot Principum, & Epi-
ſcoporum patrociniis ſuftultum, eloquentia clariſſmum proſtravit, contrivit.
Denique & in ea, quam Sanctiſſimus Pontifex Gregorius M. ad Athanaſium
Presbyterum de Iſauria dedit, epiſtola illuſtria continentur documenta, ſive
de libris hæreticorum prohibendis, ſive de cenſoria Romani Pontificis pote-
ſtate ſermo inſtituatur. Fuerat Presbyter ille Conſtantinopoli indigne habi-
tus, atque adeo verberibus multatus inter cujus facti cauſas, & accuſationis
capita Joannes Patriarcha, cui inſolens a cibis abſtinentia Jejunatoris cogno-
men fecit, etiam hoc retulit, quod apud Athanaſium codex fuiſſet inventus,
in quo plurima hæretica continebantur. Qua quidem de re Sanctus Papa &
Eccleſiæ Doctor ita ſcribit: Innotuit, codicem apud te fuiſſe inventum, in
cquo plurima continebantur hæretica, & ob hoc ſe adverſus Dilectionem tuam
fuiſſe commotum. Quem quia ad nos ſtuduit pro ſatisfactione transmittere,
„Priores ejus partes ſollicita lectione percurrimus; & quoniam manifeſta in eo
c hæreticæ pravitatis venena reperimus, ne denuo debuiſſet legi, vetuimus.
„Sed quia hunc te ſimpliciter teſtatus es legiſſe, & ad amputandam ambiguæ
ſuſpicionis materiam libellum nobis manu tua porrexiſti pericriptum, in quo

fidem tuam exponens, omnes generaliter hæreſes, vel quidquid adverſus ron
„cCatholicæ fidei vel profeſſionis integritatem eſt, apertiſſime condemnaſti: & ᷑ͤ᷑tm
A Cuncta, quæ ſanctæ quatuor univerſales ſynodi recipiunt, te ſemper recepiſſe, Don

ac recipere, & quæ condemnant, condemnaſſe, condemnareque profeſſus es:
«« eam quoque ſynodum., quæ Juſtiniani Imperatoris temporibus de tribus ca-
Pitulis facta eſt, & ſuſcipere, & cuſtodire promiſiſti: & prohibitus a nobis
cCodicem ipſum legere, in quo peſtiferæ fraudis virus innexum eſt, libentiſſi-
. me conſenſiſti, reprobans etiam, atque condemnans ea omnia, quæ contra
„Catholicæ fidei integritatem in eo dicta, vel latenter inſerta ſunt, nec eum
te legere denuo promiſiſti: hac ratione permoti, poſtquam etiam ex probati
te libelli pagina, fides tua nobis catholica, Deo cuſtodiente perclaruit, ab
Om-
(a) Epiſt. II. ad Eccl. Mediolan Extat Tom. I. Concil. pag. 892. (5⁵) Lez cpiſt, ad
Neſtorium, quæ extat Tom. I. Concil. p. 1299. Part, I. Conc. Ephet. c. 8. L

riligne
Phemia
Roma.
l. ver.

Nri,,

4 Dre-
Rtenet
tacon-
lbihu⸗
AWeris,

) En

inten-
Epi.
trivit.
aſium
ſiye
ote-
lubi⸗
koms
vno⸗

ntus,

a &
d, in
tuam
tere,
in e0
mus,
.
i
.&
iſte,
es:
a⸗
obis
iſi⸗
ntra
eum
bati
4b

5

Be ( 173)

Omni te hæreticæ perverſitatis macula juxta profeſſionem tuam liberum eſſe
«decernimus, atque catholicum, & ſinceræ fidei in omnibus profeſſorem atque
ſequacem, Chriſti Eſu Salvatoris gratia claruiſſe pronuntiamus. (a) Jam
adverte, quæſo, amice lector, atque intellige, S. Gregorii tempore vetitam
omnino, ſevereque interdictam fuiſſe librorum hæreticorum lectionem, ſi-
miliaque monimenta adeo fuiſſe judicata pernicioſa, ut is, apud quem inve-
nirentur, hæretici notam vix effugeret. Collige præterea, neceſſarium fuiſſe.
ut is, cujus fides in fuſpicionem adducta fuerat, libello fidei perſeripto ſe ſe
apud Romanum Pontificem purgaret, ejusque rei legitimum documentum
ad Eundem transmitteret. Tandem manifeſtam vide ſupremam cenſoriam
RR. PP. in libris prohibendis, ſimilibusque religionis negotiüs terminandis
auctoritatem; quod & Maurini Editores hoc loco adnotarunt: agnoſce,
« inquiunt, antiquam in RR. PP. libros aliquos prohibendi poteſtatem, & con-
ſuetudinem, cui parere tenebantur etiam orientalis eccleſiæ alumni, Conſtan-
«tinop. Patriarchæ, aut alteri alioqui ſubditi. (5) Erat nempe & Presbyter
Athanaſius ex monaſterio S. Mile, cui eſt vocabulum Tamnaco, quod in Liycaonia
ſt provincia conſtitutum, ut ait idem S. Gregorius; Lycaonia autem juxta Conc.
Chalcedonenſis canones Conſtantinop. Patriarchæ parebat. («c) Quæ quidem
animadverſio magis etiam pontificiam commendat auctoritatem. Atque ita
demum in ceteris omnibus fidei, ac morum controverſiis ad noſtram usque
ætatem factitatum: Romanus Pontifex damnavit hæreticas ſententias, erro-
neas, noxiasque proſcripſit propoſitiones, pernicioſos condemnavit libhros,
cenſurasque eo modo tulit, quo fas erat, & oportebat Apoſtolicæ ſedis An-
tiſtitem. Unde præclarum illud monitum S. Petri Chryſologi: «in omnibus
«te hortamur, ſeribit ad Eutychen, ut his, quæ a Beato Papa Romanæ Civi-
«tatis ſcripta ſunt, obedienter attendas. Quoniam Beatus Petrus, qui in pro-
«„Pria ſede & vivit, & præſidet, præſtat quærentibus fidei veritatem: nos

enim pro ſtudio pacis, & fidei extra conſenſum Romanæ Civitatis Epiſcopi

.Cauſas fidei audire non poſſumus. (₰) Ita S. Præſul, quem Eutyches de er-
ronea ſua doctrina ſubdole conſuluerat, omnem hanc cauſam, in qua de ſum-
ma fidei, & religionis agebatur, a ſe prudenter amolitur, & ad Romanum
Pontificem finitivo judicio terminandam transmittit.

—V 3 §K I.
(⁴) Libr. VI. epif. 66. Tom. II. Oper. nov. edit. (b) in not. ad epift. cit. ſub
litt. e. Excuſz paulo diligentius citatum §. Gregorii locum; atque bac, & pro-
lxiore eiiam ratione exponenda eſſent Patrum teſtimonia; quod notatum volui,
uat, dum ea fere ubique jejune, & ſine animadverſionibus accuratioribus allego, id non
laboris tædio, negligentia, aut argumentorum imnopia ſed ſtudioſa voluntate, qua
brevis eſe compellor, feri conſtet. (c) Vid. Conc. Ghulcsd. can. 9. 17. & 28.
(4) Extat P. I. Con. Cbalced. Tom. II. Concil. p. 22. Et inter Epiſt. §. Leoni
edit. Ouenel. poſt 23.

eN (174) M
§ IV. .
Supremam eſe Romani Pontificis in caußs religionis cenſoriam poteſtatem,
confirmarlint Epiſcopi, dum ad eundem fidei ne-
gotia retulerunt. .
A die hine novum confurgit ſupremi pontificii juris in cauſis religionis
Nargumentum. Nempe ut priori capite inſinuavimus, vel ipſorum etiam
Epiſcoporum ſemper ea fuit ſollicitudo, ut ſua doctrina, ſuaque decreta cum
Romani Pontiſicis ſententia conſentirent. Unde ethi non parva eorum eſſet
poteſtas, quam ſupra vindicavimus, ſcirentque ſe divino etiam jure ad con-
ſervandam fidei integritatem, & errores a ſuo grege excludendos eſſe conſti-⸗
tutos: non raro tamen ſatius judicarunt, naſcentes hereſes, & imminentia ex
pravis opinionibus pericula Romanæ ſedis Antiſtiti indicare, ejus efflagitare
judicium, in dubiis requirere conſilum, illius ſanctionibus obtemperare.
Ad ipſa Apoſtolorum tempora rei hujus initium refert Theodoretus in epiſtola
ad S. Leonem, ejusque primum exemplum profert ex Apoſtolo Paulo, qui-
lcet eſlet præco veritatis, & tuba Spiritus ſancti, in prima tamen illa de le-
gahbus controverſia ad Magnum Petrum ſe contulit, ut iis, qui Antiochiæ de
ſegali converſatione ambigebant, explicationem ab ipſo referret. («a) Et imi-
tati ſunt omnino poſteri præclarum iſtud gentium Apoſtoli documentum.
Vel nomina eorum indicaſſe ſufficiat, qui nihil, niſi Sedis Apoſtolicæ explo-
rata ſöhtentia, circa diverſa capita ad fidem, mores, & diſciplinam ſpectan-
tia ſtatuere voluerunt. Dionyſius Alexandrinus in quæſtione difficillima ad-
Xiſtum, Paulinus Antiochenus ad Damaſum, Himmerius Tarraconenſis ad
Siricium, Joannes Hieroſolymitanus ad Anaſtaſium, Victricius Rhotomagenſis
ad Innocentium, ad Eundem ſummis S. Hieronymi laudibus celebratus Exu-
perius Toloſanus, Poſſeſſor Epiſ opus Africanus ad Hormisdam: alii aliis-
temporibus ad Romanos Pontifices dubia ſua, & controverſas fidei opiniones
retulerunt. (?) cEx quibus videas, ut mea faciam verba Baronii, doctrina, &
„ſancétitate ſpectatos ubique Epiſcopos, quantumlibet ipſi ad informandam
„eccleſiaſticis inſtitutis plebem fidelem fatis fibi eſſe videri Poſſent, ex fonte
„tamen ſolitos originario haurire aquas, quod firmioris ſcirent eſſe roboris,

a Majorique ſuſcipi reverentia, quod ab Apoſtolica Sede conſtaret eſſe peti-
„tum; - - -= ut plane perſpicias, quales habendi ſint, qui ejus’ ſedis refugiunt

diſciplinam, ac poteſtatem divinitus in Petro a Chriſto impertitam contem-

„ nunt. (c) Singulari autem commendatione præſertim dignum eſt exem-

plum S. Auguſtini, qui cum validiſſime, ceu omnium hæreticorum malleus,
perverſa impeteret, contereretque dogmata, & pro Epiſeopali munere quæ-
vis impia ſcripta refutare poſſet, & proſeribere: nihil tamen in hæreſi Pela-
(a) Tater. Epiſtolur S. Eeonir in edit. Quenell. ante 49. Epiſt. cap. L. (b) Vide
Baron. ad ann. 4O4. (c) Apud Spondanum in Epitom. ad An cit. n. 19.

tur.

giane
herten
mitte
Fince
nualis
tt de
elorl
„Vel

alhr
altt⸗
lbe
V0

rorib

hroli
Nelte
Alüͦf
Gogn
ſerun
tur

it⸗
lak
Po

auri

Ret 771

id el

n
Prerl
tiqun
hune
cadd
am.:
uti,,
trore

Aen,

gion
Etiaim
cu
eſſet

(OU-

Oulſti⸗
tia ex
gitare⸗
Alare,
qui
E le⸗
e de
imi⸗
tum.
blo⸗
Ctan⸗
1
1s ad
enlis
Exu-.
Aliss
Ones
1, &
damm
Oute
ris,
peti⸗
iunte

tem-

em⸗
leus,
guc⸗
Peh⸗
Hids

.

. α& (175) BWe .

giana comprimenda majori egit ſtudio, & conatu, quam, ut Profanum, &
hæreticum Pelagii librum inveniret, inventumque ad ſedem Apoſtolicam trans-
mitteret, quo & indubitatum hæreſeos extaret teſtimonium, & injurioſum di-
vinæ gratiæ ſcriptum per ſummæ Sedis Antiſtitem condemnaretur. Cardi-
nalis Noriſius in erudita ſua hiſtoria Pelagiana rem ita perſequitur: jam in-
de ab initio hæreſis, cum adhuc Pelagius Romæ moraretur, aliqua illius
cſcripta Auguſtinus legere deſiderabat, ſed tamdiu irrita ejus vota per ju-
venes Timaſium, & Jacebum, quos a Pelagio ſeductos ad rectam ſalutis,
„& fidei ſemitam Auguſtinus reduxerat, impleta fſunt, qui ſecretum Pelagi
clibrum ad Auguſtinum miſerunt, eundemque ille cum prolixis de fidei cauſa
es litteris Innocentio I. exhibuit. Ne vero Pontifici tot curis occupato multum
slaboris injiceret, aſteriſes capitales ejusdem errores notavit, addito etiam
Volumine de natura, & gratia, quo librum hæreſiarchæ confutaverat.
(⁴) IIIuſtre ſane factum, quo hodiernus etiam mos librum ſuſpectum de er-
roribus apud Apoſtolicam ſedem denunciandi mirum in modum comproba-
tur. Et vero, quod Auguſtinus libro Pelagii: illud ſanctiſſimus ejus Magiſter Am.
broſius doctrinæ, ſeriptisque Joviniani, hoc Hieronymus Ruffino, hoc Cyrillus
Neſtorio, hoc Flavianus Eutycheti, hoc per ſingula chriſtiani nominis ſæcula
alii ferventes Epiſcepi ſuperbis hæreticis oppoſuerunt, eorum videlicet prava
dogmata, eorum peſtiferos libros ad Sedem Romanam examinandos transmi-
ſerunt, ut is, cui ſuprema ovilis Chriſti cem a commiſſa eſt, quique, ut loqui-
tur S. Ambroſius cum ſuæ provinciæ Epiſcopis, ideo lupoy facile deprebendit, &
occurrit quaſi providus paſtor, ne iſti moribus perfidiæ ſuæ, feralique ululatu dominicum ovile
diſpergant, (?b) ut Romanus Pontifex inquam ſua auctoritate venena indicaret, &
Chriſtiani nominis peſtes eliminaret. Hoc uno ſcuto tuetur ſe S. Hieronymus:
quirquis es, ſeribit ad Pammachium contra errores Origenis ab Aneſtaſio
Pentifice damnatos, aſerzor novorum dogmatum, qusſo te, ut parcas Romanis,
auribus, parcar Fidei, quc Apoſtolica vocé laudata eſt. Cur profers in mediuzi, quod
Petruf & Paulus edere noluerunt. (c) Et Ruffino ſcribit: jubjeci exemplum cjus,
id eſt Epiſtolæ Anaſtaſii R. P. ad Joann. Jeroſolym. contra Origenem, ur ſi
non vis aitdire ſratrem monentem, audias Epiſcopum econdemnantem. (d) Et verco
Præſtabat id Hieronymus eo confidentius, quod non ſolum ex tota retro an-
tiquitate, ſed propria experientia, & oculorum teſtimonio didiciffet, morem
hunc eſſe univerſalis Eccleſiæ, ut ad Sedem Romanam confugerent, & in
caulis præſertim fidei conſultarent, ut ipfe teſtatur in Epiſtola ad Ageruchi-
am: cum in chartis Ecclefaſticie juvarzm Damaſusn Romanæz Urhit Lyiſcopum, & ori-
entii, occidentitque conſultationibur reſponderem &c. (e) Hinc & poſtea ipſe, cum con-
troverſia de poſtaſeon uſu ferveret, iine cunctatione Romanani fidem conſulturus,
ad
(a) Vid. H. P. L. I. c. 6. & 10. () Ex Concil. Mediolanent. ad Siricium Papam.
FExtat Tom. I. Concil. inter Epiſtolas Siricii. pag. 853. Erf inter epiſtolas & Ambros.
L. I. cp. J. Tom. V. Oper. edit. antigq. (c) Epift. 65. ad Pamm. & Occan. c. 3.
(4) Apslog. contra Rufin. L. II. c. 4. (c) Epiſt. II. ad Ageruch. viguam.

o (176) B
ad Damaſum Pontificem per epiſtolam recurrit. (F†) Denique & Mennas
Conſtantinopolitanus Patriarcha Juſtiniani Imp. libello, quo tria capitula pro-
ſeribebantur, ea ſolum conditione ſubſeripſit, ut ſi hoc Romano Epiſcopo non
probaretur, ſuum ſibi chirographum reſtitueretur, quod & ſub jurisjurandi
ſide illi promiſſum eſt; quin & ipſe Juſtinianus ex his clare intellexit, nihil in
hoc negotio tentari utiliter poſſe ſine ſententia Romani Pontificis, qua de
cauſa etiam Vigilium Papam Roma evocavit, ut in erudita ſua de decreto Vi-
gilii Papæ diſſertatione narrat IIluſtr. Petrus de Marca. (?) Atque tam præ-
claris Patrum noſtrorum veſtigiis etiam ſuperiori ævo inſtiterunt Gallicanæ
Eccleſiæ Præſules, illius inquam Eccleſiæ, cujus alias libertate, propriisque
opinionibus Romani Pontifieis auctoritati detractum videtur, quidquid inte-
gra fide demi potuit: hi, inquam, Præſules non ad alium Doctorem, non
ad alium Judicem, quam Romanum Pontificem librum Cornelii Janſenii er-
roribus ex ſuffragio ſacræ facultatis Pariſinæ ſcatentem remiſerunt, & quin-
que ſelectas denunciarunt propoſitiones, etiam, atque etiam obteſtantes,
ut perſpicuam, & certam de unaquaque ſentent iam ferret R. P. Linocentius X. & Is
demum talia correctarus, & ad viam veriratis Janbtiſſimo moderamine redubturus bri-
mus in bominibus arbiter occurreret, quem Deus in ſode Apoſtolica collocare dignatus eſt.
(«) Hinc & lætabundi poſtea in epiſtola gratulatoria ad laudatum Pontificem
data ita exultant, ſeque veſtigia veterum preſſiſſe gloriantur: cquo in nego-
tio, ſeribunt, illud obſervatione dignum accidit, ut quemadmodum ad Epi-
coporum Africæ relationem Innocentius I. Pelagianam hæreſim damnavit

„Olim: ſic ad Gallicanorum Epiſeoporum conſultationem hæreſim ex adverſo

„Pelagianæ oppoſitam Innocentius X. auctoritate ſua proſeripfſerit. (4)
Quod idem poſtea cum Quesnelli reflexionibus moralibus in N. T. ab iisdem
Præſulibus factum, delatæque ſunt ſuſpectæ ejusdem libri propoſitiones ad
Clementem XI. R. P., ut periculoſa adeo zizania ſuprema ſua Patris familias
poteſtate eradicaret. Qua in re omnino ſecuti ſunt, ut diximus, ipſique te-
ſtantur, & totius antiquitatis exemplum, & præſertim popularium ſuorum
doctrinam, e quibus, ut alios præteream, Hinemarus Rhemenſis, qui certe
nunquam Romanæ ſedi adulatus eſt, nec juribus illius pluſeulum indulſit, ve-
ritate cogente, ita profeſſus eſt: de omnibus dubiir, vel obſcurir, quæ ad rectæ
EFdei tenorem, vel pietatiz dogmata pertinent, Sanéta Romana Eoccleſia, ut omnium Ec-
cleſarum Mater, & magiſtra, nutrix, ac doctrix eſt conſulenda, & cqjus ſalubria mo-
nita ſunt tenenda. (e) S. Bernardus autem Abbas Clarævallenſis, qui & ipſe
legitimos pontificiæ poteſtatis terminos non ſemel explicavit, in ſimili al
4
(a) Vid. Ep. 57. & 59. ad Damat. (b) Vid. cit. diſ. in Append. L. de Concordia
Sac. & Imp. (c) hz Epiſt. An. 1650. manu Haberti Vabrens. Epiſcopi exa-
rata, cui 85. vel 88. ſubſcripſerant Epiſcopi: aliir II. contra nitentibuss.
(d) Ie Epiſt. data 1653. die 15. Julii, poſtquam a Nuncio Apoſtolico 3. Julii
exhibita fuiſet Conſt. Linoc. X. qua Janſenii propoſitioner damnantaur. (e) la
Praſat. Opuſe, de divort, Lotbar. & Teutberge.

41
numn⸗
An
00
1
culo
&
ope
Pro

cort.
tela
cin
ein⸗
,

gic⸗

lennas
4 Pro⸗
10 non
Urandi
ihilin
ua de
to Vi.
Præ⸗
lieane
isgne
linte.
nn
nii er.
quin-
intes,
1
ri-⸗
8 .
ſicem
gego⸗
Epi.
navit
Verlo
09)
Sdein
es ad
milias
e te⸗
Drum
erte
vVe⸗
relke
yE-

⸗

ipſe
l
1
Grdit
eru-
Surt.
li
1

RN (177) We

ad Innocentium II. ſoripſit: oportet ad veſtrum referri Apeſßolatum pericala guæquie
& ſcandala emergentia in regno Dei, ea præſertim quæ d Nde contingunt. Dignum
namque arbitror, ibi potiſſimum reſarciri damma fidei ubi non poteſt ISdes ſentire de-
ſebtum;, hac quippe hujus prærogativa ſedit. (4) Sane ad lum en meridianum cœcntire
oportet, qui non videat, quantum Romanæ cathedræ judicis, ab omni ſæ-
culorum memoria ſemper fuerit delatum. Oportuit nempe unam aliquam,

& ſingularem Eceleſiam a Deo conſtitutam eſſe, quæ præeſſet aliis, cujus

ope, atque auctoritate per orbem terrarum omnem innoteſcerent, quæ in
Pprovinciis peculiaribus detegantur hæreticorum flagitia, errores, doli, quæ-

que his malis remedia ſint adhibenda, ut una, eademque omnium perſtaret in-

corrupta fides, neque communionis, aut pacis vincula ſolverentur. Quos quidem
relationum ad Romanam Sedem factarum fines acute ex Innocentii I. ad Con-
cilium Milevitanum litteris deduxit P. Couſtantius. Licet proinde & hic de
ejusdem Sedis Romanæ poteſtate cum Gelaſio I. Pontifice concludere: Kcut
id, quod prima sedes non piyobaverat, cenſtare non potuit: ſc, quod illa cenſauit Ju-
dicandum, Eccleſia tota ſuſcepit. (b)

§ V.

IUdem cenſuræ jus agnoverunt aultores, & catholici, & beæretici,
qui ſua monimenta Romanorum Fontiſicum judicio
probari voluerunt.

QGE quidem ipſa etiam ratio fuit, quod Eccleſiaſticorum voluminum auc-
tores tantopere fuerint ſolliciti, ut prius eadem a Romano Pontifice
probarentur; ſola hac ſe tuebantur cenſura: hoc obtento calculo volumen li-
berum iterum in orbem absque ulla hærefis, aut impietatis nota ſibi certiſſi-
me perſuadebant. Uſus erat, inquit ex Baronio Spondanur, quem pluribus
exemplis confirmatum vidimus, ut tam ex oriente, quam ex occidente, ad
„RR. PP. ſoripta de fide mitterentur, ut, quæ eſſent catholica, cognoſcerent,
Cognitaque probarent, quippe quod & ſcientiæ clavem apud eam eſſe Ec-
.Cleſiam majores omnes orthodoxi miellgerent. . (e) Enumerat poſtea quam
plurima rei hujus exempla, qualia ex eodem Raynaudus perſequitur, nosque
etiam ſaltem nonnulla paucis perſtringere debemus, ut ſuprema Romani Pon-
tificis in cenſura librorum poteſtas illuſtrior appareat. Agmen ducat Præcla-
riſſimus Eccleſiæ Doctor Auguſtinus, qui de ſua ſcriptorum orthodoxia ſatis
ſibi cautum non putavit, niſi Romani Pontificis auctoritate probaretur. Unde
epiſtolam, quam cum ſuo, & Pelagil libro, & cum conciliis Africanis ad
In-
(a) Epiſf. 190. ſeu in Præfat. ad Tractatum contra quadam capit. errorum Abae-
lardi. Ertat Tom. II. Oper. ex edit. Mabill. (5ö) LEpiſt. ad Eyiſc. Dardan.
Juaæ habetur Lom. II. Concile inter Epiſtola Gelafßi F. n. 7. p. 909. ubi exemplis
etiam bac veritat abilitur. (c) Ad Ann. 490. in Epit. n. 6

NeYX& (178) WE

Innocentium I. miſerat, ta concludit: utrum etiam noſter rivulur, licet exiguus ex
eodem, quo etiam tuus abundans, emanet capite fuentorum, hor a te probari volumur.
tuisque reſcriptis de communi participatione unius gratiæ conſolari. (a) Opus quoque
ſuum, quod contra duas epiſtolas Pelagianorum ſcripfit, Bonifacio Papæ tan-
quam præeminenti celſtore faſtigio ſpeculæ paſtoralis examinandum, emendandumque
commiſit: Non tam diſcenda, inquit, quam evaminanda, & ubi forſiran aliquid di-
ſplicuerit, emendanda. (b) Idem exemplo ſuo, & ratione optima ita eſle auc-
t oribus faciendum confirmat S. Anſelmus: «quoniam divina providentia,
c* alloquitur Urbanum II. E. veſtram elegit ſanctitatem, cui & vitam, & fidem
«„Chriſtianam cuſtodiendam, & Eccleſiam ſuam regendam committeret: ad
„nullum alium rectius refertur, ſi quid contra fidem catholicam oritur in
Eccleſia, ut ejus auctoritate corrigatur. Nec ulli tutius, ſi quid contra er-
«„Torem reſpondetur, oſtenditur, ut ejus prudentia examinetur. Quapropter
« ſicut nulli libentius præſentem epiſtolam, quam veſtræ deſtino ſapientiæ,
.quatenus, ſi quid in ea corrigendum eſt, veſtra cenſura caſtigetur: & quod
„Tegulam veritatis tenet, veſtra auctoritate roboretur. (e) Magis adhuc ma-
gnifica ſunt, quæ in eundem prope ſenſum Anaſtaſius Bibliothecarius ad Ni-
colaum I. P. ſeribit, aitque „fas non eſie, ut absque Vicario Dei, absque
cclavigero cœli, absque curru, & auriga ſpiritualis Iſrael, absque univerſi-
tatis Pontifice, absque unico Papa, absque ſingulari Paſtore, absque ſpeciali
Patre, absque eo omnium arbitro aliquid conſummetur, aut divulgetur.
„Tu enim, proſequitur, tenes claves David, tu accepiſti claves ſcientiæ; in
carca quippe pectoris tui tabulæ teſtamenti, & manna cœleſtis ſaporis requie-
«ſcunt. Tu enim quod ligas, nemo ſolvit, quod ſolvis, nemio ligat: qui
aperis, & nemo claudit, claudis, & nemo aperit, vicem namque in terris
Poflides Dei. (4) Extant quoque Poſſeſſoris Epiſcopi Africani litteræ ad
Hormisdam Papam, atque is non modo judicium Pontificis, de Fauſti Re-
gienſis libris poſtulavit, ſed & ſuum explanationum codicem in B. Pauli epiſtolas
eidem transmiſit cognoſcendum. (e) lisdem fere encomiis Romanum Pon-
tificem exornavit Godefridus Viterbienſis, dum conſeriptam a ſe hiſtoriam
Apoſtolico Urbani III. examini ſubjecit. Ita autem in præfatione hiſtoriæ ar-
gumentatur: dum ſacroſanctæ Matris noſtræ Romanæ Eccleſiæ culmen in-
c picio, & ejus eminentiæ conſidero majeſtatem: illud ante omnia necefla-
„TrIum eſſe intueor, ut ſicut ipſa omnibus noſcitur præeſſe Principibus: ita
«Omnes Reges, & Principes, & univerſæ orbis Eccleſiæ doctrinæ ejus regi-
„mine adornentur, & ab ea tanquam a fonte juſtitiæ ſapientiæ regulis inſti-
„ tu-
(a) Eidem Epiſtolæ ſubſcripſerunt Alipiur Tagaſtenſie, Evodius Uzalens. & Poßidius
Calamenſis Epiſcoput, & Aurelius Primas Africæ. Vid. H. P. Norir. L. I. c. 10.
Eſt autem epiſtoia fæc inter Auguſtin. 95. edit. antiq. (b) In exord. L. I.
contra duat Epiſt. Pelagianorum c. I. (e) L. de Iucarn. c. I. (d) li Præfat.
ad vit. S. Zeyann. Eleemoſyn. quæ extat Tom. II. Bolland. Act. S§S. ſol. 499.
(e) Habentur Tom. II. Concil. p. 1037. inter dareta Hormirdæ P, ſub. num. X.

u ex
lumut.
uoque
e tan.
UInque
nid di.
e auc⸗
lentia,
fidem
t: ad
tur in
ra er-
Opter
entiæ,
quod
ma-
¶N.
ue
yerſi⸗
eciali
etur.
, in
guie.
qui
erris
e ad
Re⸗
olar
don⸗
an
ar⸗
nin.
ellr-
ita
egi⸗
ti⸗
1⸗
Hiur

ReN (17)) NN

tuantur; quia nullum ſcripturarum elogium noſcitur eſſe authenticum, niſi
ab ejus ſapientiæ fluminibus fitientibus propinetur. Quare ſi quod hiſtoria-
rum opus nova per aliquem inſtitutione conficitur, ratio ſuggerit, ut, an-
tedquam in publicum deveniat, Apoſtolico examini præſentetur; quatenus
. ſi acceptione dignum eſſe perpenditur, ejus mandato, & judicio approbe-
«tur, & ab eo vires, auctoritatemque recipiat, cui terrena, & ccœleſtia di-
.vinitus ſunt commimiſia.« (a) Idem de ſuo opere, ſcihcet vita S. Gregorii M.

fecit Joannes Liaconvs, direxitque illud ad Joannem Pontificem, tanquam ad

eum, uti profßtetur, cujus ſit ſexipta qzcunque probare, aut cxplodere. (h) At
Gelaſium etiam R. P., quem usulai Perſpicacia aliorum ſeripta tractaſſe,
ſatis ſuperque cenſura ejus de libris authenticis, & apocryphis declarat, ad
eum, inquam, etiam miſſam fuiſſe ab Joanne Orthodoxo Epiſcopo Alexandrino
Apologiam adverſus Pelagianos, auctor eſt Photius. Et eundem ſapientifſſi-
mum Pontificem reſ ripto ſuo S. Honorati Maſſilienſis Epiſcopi eloquentiſ-
ſimi ſinceriffima ſcripta, ac fidei integritatem probaſſe ſeribit Gennadius.
(«) Guem ſanctum Epiſcopum ſuum etiam imitatus eſt Gennadius ipſe Pres-
byter Maſſilienſis, & librum de fide, ab ſe ſcriptum ad Gelaſium quoque Pon-
tificem transmiſit, ut Apoſtolico judicio probaretur; quemadmodum ſuas re-
cenſens lucubrationes teſtatur. (4) Sed nullo documento conſtat, opus a Pon-
tifice fuiſſe probatum, fortaſſe non ſatis a Pelagianis erroribus purum; quan-
doquidem Gennadium plane ex iis Gallicanis fuiſſe Presbyteris, de quibus
8S. Proſper, & Hilarius apud Coœleſtinum Papam graviſſime queſti ſunt,
Baronius, aliique affirmant; licet Maſſilienſem poſtea Epiſcopum creatum ad
frugem redüfle idem Baronius concedat: ab omni autem erroris labe non
modo Voſſius, ſed & Noriſius, aliique vindicent. (æ) Denique Romani Pon-
tificis eſſe approbare, atque adeo etiam reprobare, quoscunque libros diſerte
Profitetur Marinus I. in ea, quam ad Carolum Calvum Imp. dedit epiſtola:
relatum eſt, ſeribit, Apoſtolatui noſtro, quod opus Dionyſii de divinis no-
„minibus, & de cœleſtibus ordinibus quidam vir Joannes natione Scotus nu-
„Per transtulit in latinum, quod juxta morem Eccleſiæ nobis mitti, & noſtro
„Judicio debuit approbari; Ppræſertim cum idem Joannes licet multæ ſcien-
2ctiæ eile prædicetur, olim non ſane fapere in quibusdam frequenti ſermone
4, dicatur. « (J) Nec vivorum tantum, ſed & mortuorum apud Apoſtolicam
ſedem tutiſſimum eſt praſidium. Licet enim pro humanæ ignorantiæ condi-
tione in quorundam auctornum operibus errores, nefariæque lententiæ fuerint
detectæ: ſi tamen üdem monimenta ſua Sedis Apoſtolicæ judicio, antequam
ex hac vita migrarent, ſubmiſerunt, & eorum perſonis parcitur, & a nota
hæreſis vindicantur. Ita proteſtatur Innocentius III. cum Concilio Generali
2 2 de
(a) I; Præfat. Hiſt. apud Raynaud. Part. III. Erot. 3. n. 479. () Prolog.
ad vir. §. Greg. M. (c) De script. Eccler. c. 39. (d) De Script. Eccl. c. 100.
(e) Vid. Baron. ad Ann. 496. Et Noriſium H. P. IIl. c. 16. ( F) Exhibet zam
epiſtolam Veſtmonaſterienſis ad Ann. 983.

ee (180) M.,

de Joachimo Abbate, cujus libellus fuerat damnatus: in nullo, ſant verba de-
*& cretalis, Propter hoc Florenti monaſterio, cujus ipſe Joachim extiterit inſti-
c.tutor, volumus derogari, -- - maxime cum ipſe Joachim omnia ſceripta ſua
nobis aſſiguari mandaverit, Apoſtolicæ ſedis judicio approbanda, ſeu etiam
„Corrigenda, dictans epiſtolam, quam propria manu ſubſeripfſit, in qua fir-
miter confitetur, ſe illam fidem tenere, quam Romana tenet Eccleſia, quæ
« diſponente Domino, cunétorum fidelium mater eſt, & magiſtra. (a) Idem
in tuto collocavit Janſenium, quod ſupremis tabulis, ut pium, & catholicum
virum decet, totum ſuum opus Apoſtolicæ ſedi his verbis humiliter ſubmi-
ſerit: ſi tamen Romana Sedes aliquid mutari velit, ſum obediens filius, &
illi Eccleſiæ, in qua ſemper vixi, usque ad hunc lectum mortis obediens
ſum. Ita mea poſtrema voluntas eſt.. () Sed quid rem adeo luculentam
Pluribus illuſtrare pergo? Non catholicos tantum dostores, ſed vel ipſos hæ-
reticos, & veritafis hoſtes hac in re legimus conſentientes. Nam & iſtorum
ſingularis eluxit ſollicitudo, ut ſi qua fieri potuiſſet ratione Romani Pontificis
calculum, ſuorumque ſcriptorum approbationem extorquerent. Nulli hic la-
bori, nulli dolo, nullis fraudibus parcitum, ut aut ſuam in ſententiam perira-
herent Romanæ Sedis Antiſtitem, aut ab eodem ſaltem communionis ltteras,
quibus ſe ubique terrarum tuerentur, impetrarent. Ignoraverit hoc ſolum
ille, qui ne a limine quidem hiſtoriam Eccleſiaſticam ſalutavit. Quem enim

latere poſſunt Arianorum conatus, Superos, inferos, ut Poetæ loquuntur,

atque adeo Acheronta moventes, ut Liberium R. P. ſuas in partes pertrahe-
rent? GQuam diverſas non excogitaverunt fidei formulas? Quas non moliti
ſunt technas? quas minas ceu arietes non admoverunt, ut quavis demum ra-
tione de Romani Pontificis adſenſu gloriari poſſent? Qua de re oculatum,
auritumque teſtem habemus S. Athanaſium in epiſtola ad Solitarios. (c) Cui
ignotum eſt peculiare illud ſtudium, quo Pelagius, & Ceœleſtius adniſi, ut
RR. PP. Innocentii, & Zoſimi proſeriptionem ſubterfugerent? damnatus nem-
pe ab Innocentio Pelagius illico ad eum litteras dedit, quibus ſe injuſte ab
Erofte, & Lazaro Gallicanis Epiſcopis diffamari acerbiſſime queſtus eſt, &
inter alia etiam hæc Ppræclare, utinam mente ſincera, ſcripſit: „hæc eſt fides,
„Pater Beatiſſime, quam in Eccleſia Catholica didicimus, - - -— in qua ſi mi-
H hus perite, aut Parum caute aliquid forte poſitum eſt, emendari cupimus
a Te, qui Petri fidem, & ſedem tenes. Sin autem heœc noſtra confeſſio
Apoſtolatus tui judicio comprobatur, quicunque me culpare voluerit, ſe
Aimperitum, vel malevolum, vel etiam non catholicum, non me hæreticum
«Comprobabit., (A) Simul ergo & fidei ſuæ libellum transmiſit, in quo hane
R-
(a) C. 2. de Summa Trinit. Quo & refer exemplum de Petro Abaclardo, de quo
Iiſtus dgit Benedibtus. XIV. L. II. de Canoniz. c. 33. Vid. de eodem Natal. Alex.
Diſſent. VII. in Sæc. XI. & XII. (?5) Vid. P. Gazzaniga Ir. de gratis Diſert. IV. c. 5.
(c) Socratei L. 2. c. 3I. numerat usque ad A. 361I. novem Arianorum ſidei formulas.

Recenſet Ih. HeuryL I4. n. 33. (d) Extat Tom, X. Oper.. Aug. InAppend. pag. 97.

Ai:
E

t inti.
Pta ſua
etiam
i ſir
H quæ
dem
Ncutn
übmi.
165, &
diens
tattt
Shæ-
Orum
tificis
ic h.
rira⸗
eras,
Olum
imn
ur,
che.
oliti
1r⸗
um,
Cui
,ut
em.
a
,&
les,
mi⸗
nus
ſio

um

ey (181) WX

fidem ſuam ab unitate Trinitatis usque ad reſurrefctionem carnis late dedu-
it: ea vero, quæ prœæcipue petebantur, paucis verbis incluſit, iisque ambi-
guis, ut refert S. Auguſtinus. (a) Tandem callidius adhuc hæreſim catholi-
cæ doctrinæ fucis obduxit in litteris ad LZoſimum datis. Quis autem facile
explicabit, quam omnibus Pelagianorum dolis fartus, & conſutus Cœleſtius ſe
tribunali Zoſimi in Baſilica S. Clementis ſtiterit? quanta ſimulatione ad eam
Pontificis interrogationem: illa omnia damnas, quæ jactata ſunt de nomine tuo?
reſponderit: damno ſecundum ſententiam beatæ memoriæ Praceſoris tui Iunocen-
rii; ut iterum teſtatur Auguſtinus. (?) Quorſum autem hæc omnia, niſi ut
fidei probatæ viderentur Romano Pontifici? ut eas ad Africanos Præſules
obtinerent commendatitias litteras, quibus poſtea tantopere triumpharunt.
(c) Quid de Neſtoriè? jam audiverat Magni Cyrilli anathematismos, jam
orientem, & oceidentem adverſus ſe pugnare intellexerat: at in ſolius Ro-
mani Pontificis ſententia ſuum quærebat præſidium, huic miſit ſua ſeripta,
eademque poſtulavit examinari, prout affirmat S. Cyrillus, Neſtorii curam,
ejusque eventum his verbis Joanni Antiocheno perſcribens: miſit Neſtorius
quosdam ſuarum exegeſeon quaterniones Romam, quas cum piiſſimi Epi-
„ſcopi legiſſent, multisque conſeſſibus, & conſultationibus habitis examinaſ-
ſent, illorum auétorem non absque indignatione exſibilarunt, palam aſſeren-
tes novam illum, eamque pernicioſſimam, & a nullo veterum hæreticorum
antea unquam excogitatam hæreſim moliri.« () Denique perverſiſſimi
heæretici Valentinus, Marcion, Cerdon, aliique, Romani Pontificis auctorita-
tem verentes eandem ſibi, ſin minus propitiam, faventemque reddere po-
tuiſſent, ſaltem ne adverſaretur, omni opera, ſtudioque contenderunt. Sic

&⁊ noſtrorum temporum Sectarii initio diſputationis auctoritatem Papæ con-

feſſi ſunt, ut loquitur quidam Anonymus, nec eam in dubium revocarunt,
niſi cum contra ipſos definivit; perinde ac ſi judex deſinat eſſe judex, cum
adverſus aliquam partem ſententiam pronunciat, ac ſi veritas cum incommo-
da eſſe incipit, veritas amplius non ſit. (e?) Quæ omnia quid aliud evincunt,
quam unanimem illam, animisque alte defixam perſuaſionem, ſummum in
religionis negotiis jus, & ſupremam cenſuræ auctoritatem Romano Pontifici
convenire. Quod ipſum Pelagii quidem verbis, ſed ſinceriori, deliberatoque
conſilio proteſtata eſt Univerſitas Pariſina coram Clemente VII. GCallis legiti-
mo Pontifice: «hæc eſt, perorat Petrus de Alliaco univerſitatie, & Collegti Navar-
rici nomine, heec eſt fides -- in qua, ſi quid minus perite, aut parum caute
aliquid forte poſitum eſt, emendari petimus a Te. Non enim ignoramus,
ſed firmiſſime tenemus, & nullatenus dubitamus, quod ſancta ſedes Apo-
27 ( ſto⸗=

1 J₰
(a) L. de Gratia Chriſti. c. 32. (5) L. II. ad Bonifac. c. 4. (c) lege H. E.
Noris. L. I. c. 12. (d) Epiſtola, ad Joann. Antioch. Libelloruns Neſtorii ad
§. Cæleſtinum J. Romam miſorum etiam fit expreſa mentio in Concil. Ephcſin.
Act. I. Extat Tom. II. Concil. P. II. Concil. Epher. p. 1355. (c) En tract.
de Auctor. Papæ L. L. c. 3. 2. Z. pag. 92. apud Ballerin.

c ſtolica eſt illa cathedra Petri, ſupra quam fundata Eccleſia, - --= de qua Sede
in perſona Petri Apoſtoli in ea ſedentis dictum: Petre rogavi pro te, ut
non deficiat fides tua. Hæœc eſt igitur, ad quam determinatio fidei, & ap-
aA Probatio vVeritatis catholicæ, & hæreticæ impietatis deteſtatio maxime per-
„tinet. (a) At vero dicet fortaſſis nonnemo, poſt latam a Romano Pon-
tifice ſententiam frequenter latins etiam errores fuiſle propagatos, homines-
que refractarios ejusdem jndicio, & cenſuræ minime acquieviſſe, quod & in
controverſia de die Paſchali, & in cauſis Neſtorii, Eutychetis, Lutheri, alio-
rumque eſt manifeſtum. Enimvero nec illud inficiabor, nec moleſte ea de re
contendam, quandoquidem & ex Auguſtino novimus, licet cauſæ Romani
Pontificis reſcriptis finiteæ ſint, minime tamen errores ſemper finiri. At ſi
quis ex eo argumenti genere præcipiti argumentationi Romanorum Pontifi-
cum poteſtatem infirmare velit: næ is & Conciliorum Generalium, totiusque
Eccleſiæ, & civilium etiam Principum auctoritatem veſanus infringit. Nam
& poſt illorum decreta, & horum ſeveras ſanctiones hæreſes adhuc late graſ-
ſantur, & malevolorum hominum audacia non eſt ſuppreſla. Quis enim ne-
ſcit, etiam poſt Nicænam Synodum, ingentes tumultus ab Euſebianis, & Me-
letianis excitatos? poſt Chalcedonenſem, quas turbas Eccleſiæ Acephali, &
Severiani non dederunt? ita & Noriſius recentem Origen' defenſorem re-
tundit, (?) propterea quintam ſynodum rejlicientem, vit perantemque, quod
pro pace bellun importaverit, &, ut ſeribit BErronius, (c) Poſt cam inteſtina diſcordia
magis ſævierit, orthodoxis inter ſe altercantibur. Scilicet aliud eſt pro poteſtate in
cauſis fidei, & religionis ſententiam dicere, aut pro communi bono lſanctifli-
mas leges ferre: & aliud eſt liberam hominum voluntatem ad recte ſentien-
dum, ad obediendum fidei, ad obtemperandum legibus inclinare, movere,
compellere; quorum prius ad auctoritatem Eccleſiæ, & Romani Pontificis
ſpectat: alterum aliquando vires omnes humanas, ipiarumque etiam peœna-
rum vim eludit.

§ VI.
In cenſura ferenda æpe utiliſſima eſt prudens œconomia, qua &G

Romanos Pontifices ujſos fuiſſe, nonnullis
, etmplis oſtenditur.

*

Que quidem loco opportunum eſt & illud addere: Romanos Pontifices,

dum ipfis errores, & effrænis quorundam opinandi licentia denunciare-
tur, ad tempus prudentiſſima diſſimulatione, & œcοämäia uti fuiſſe ſolitos, quin
propterea ſumæ eorum auctoritati in hiſce cauſis quidquam decederet. Diverſa
quippe ſunt, decernere poſſe, aut definire, & reipia ſententia lata pronunciare;
quo-
(a) Apud Egaſſ. Buleum Tom. I. Hiſt. Univ. Parir. ad An. 1397. (b.) L Diſert.
de SGnod. V. c. 9. J. I. («) Ad Aun. 553.

gvor.
ſemmp⸗
d ee
ſpectt
Viri6
guam
etli e
bus:
Pro
ment
E br
rend
malo
ut
0
Mia
in m
nean
bant
ces,
runt
vent
nacl
led
Ne⸗
n0s
uba
klun
term
mil
ceat
it
Wo
rur
Ed
Wr⸗

el

1n dede
te, ut
& a.
le per.
d bon.
Mines.
Kin
i alo.
de re
OIan-
At ſi
htil⸗
lnsque
Nam
egral
n ne⸗
2Me-
li, &
m re⸗
uod
ordin
te in
Ntiſſi
Ntien-
Vere,
tifieſs
Nent⸗

jees,
jare⸗-
guin
rerſa
jare;
0-
ſert.

quorum prius ſi deſit, poteſtatem exulare recte arguimus: alterum ſi minus
ſemper fiat, nihil de jure detractum eſt; imo vero ex moderato juris uſu, &
ad leges prudentiæ attemperato plurimum unitati fidei in Eccleſia fuit pro-
ſpectum; quemadmodum hodierna etiamnum docemur experientia. Hinc
viri quique ſapientiflimi in hoc præſertim negotio nihil magis deſiderant,
quam, ut pontificia poteſtas canonicos non excedat limites, ut ſummum jus,
etſi eidem locus eile deberet, pro ſcandalo frænando, malisque imminenti-
bus avertendis, æquitate, & benevolentia reſtringat, ut pœnas, & cenſuram
pro temporum, locorum, perſonarum, & errorum ratione circumſpecta cle-
mentia moderetur. Quanto enim difficilius ſupremorum Eeccleſiæ Præſulum,
& Principum ſententiæ corriguntur: tanto majori deliberatione ad easdem fe-
rendas eſt procedendum, ne poſtea magno aliquando reipublicæ Chriſtianæ
malo inſanabile vulnus enſe ſit præœcidendum. Et quoniam de propoſitionis,
aut libri cenſura inprimis hic agitur: fortaſſis illuſtrem auctorem facile foret

3

ad obedientiam, ad errorem agnoſcendum, ad veritatem revecare œcono-

mia quadam, paternisque mon'tis, qui fulmine velut ſideratus evadit aſperior,

in malo obduratur, & potentiorum Patrocinio adjutus longe, lateque erro-

neam doctrinam ſpärgit; quod & veteris, & recentioris ævi triſtia compro-
bant documenta. Atque his malis, ut occurrerent ſolliciti Romani Pontifi-
ces, Paſtoris etiam, Patris inquam, non judicis, erga errantes oves cenſue-

runt partes prius eſſe ſuſtinendas. Ea de cauſa Anicetus Papa Eccleſiæ Smyr-

nenſis judaicum celebrandi Paſchatis tempus toleravit, & Polycarpum perti-
nacius ſuæ ſententiæ inhærentem non modo a communione non removit,
ſed pacis oſculo complexus eſt. (a) Non minore manſuetudine, & patientia
Stephanus R. P. uſus eſt erga S. Cyprianum, aliosque rebaptizantium patro-
nos: ſine acrimonia, & anathematis fulmine ſolum nibhil eſſe innovandum, niſi
quod traditum eſt, reſeripfit, & licet excommunicandos etiam cenfſuerit contra-
rium facientes, uti ſeribit S. Auguſtinus, (?) nunquam tamen eam ſeverita-
tem induit, nunquam communem pacem, etfſi acerbiſſimis Cypriani, & Fir-
miliani litteris exagitaretur, judicavit eſſe violandam. («) Atque ut alios ta-
ceam, S. Gregorius M. ſingularia prorſus hujus, ut ajunt, condeſcendentiæ edi-
dit ſpecimina in cauſa damnandorum celebrium trium capitulorum, & ſynodi
V. recipiendæ. Conſtabat ei, quanta pertinacia ſuam Synodo V. adverſam opi-
nionem tuerentur Epiſcopi Iſtriæ: non ignorabat perverſum Longobardico-
rum Præſulum cum Regina ſua Theodelinda ea in re zelum: aliam quoque
eſſe Africanorum, & plurium Hiſpaniæ Antiſtitum ſententiam intelligebat.
Edebantur injurioſa etiam ſeripta, & toto orbe celebrabantur eloquentiſſimi
libri Facundi Hermianenſis in Africa Epiſcopi, quos pro trium capitulorum
defenſione, ceu mordaci perfuios aceto evulgaverat. (4) Nulla vero in his om-
ni-
(a) Apud Euſeb. L. V. Hiſ. c. 24. (5) L. Unic. de Bapt. c. 14. () Vid.
Nat. Alex. In Sæc. II. Diſert. V. art. 5. (d) Hi libri XII. extant Tom. X.
Biblioth. Patr.

W* (1984) M*

nibus a Pontifice vibrata ſunt anathemata, nullæ proſcriptiones factæ, miti Nui
animo error ad tempus difſimulatus, argumentis contrariis, epiſtolis pruden- capit
tia, & eruditione plenis certatum, hac enaſne ſua œæconomia, & benevolen- Veece
tia de plerisque triumphavit: Imo, quum a Conſtantio Mediolanenſium Præ- gui
ſule intellexifſet, ex litteris, quas pro laude & defenſione V. Synodi ad Theo- & c
delindam dederat, eandem polſſie offendi, alias illico exaravit, nihil de illa ſy⸗ gue
nodo interlocutus. Eodem Synodi V. ſilentio etiam Brixienſibus in errore obfir- eiſſer
matis eiſe reſpondendum Conſtantium monet. Pari diſſimulatione cum Bruni- 1dlen
childa Sigeberti Francorum Regis conjuge egit, ut ſchismaticos, qui in Galliis de- ex
gebant, ad Eccleſiam revocaret. Denique & ad Epiſcopos Hiberniæ ea manſue- dem
uiſſima ſeripfſit, quæ in ejus libro II. Epiſtolarum leguntur: ut de tribus capitulis MNui
„animis veſtris ablata dubietate poſſit ſatisfactio abundanter infundi, librum, fenti
„quem ex hac re ſanctæ memoriæ Deceſſor meus Pelagius P. ſcripſerat, vobis oeh,
autile judicavi transmittere; quem ſi depoſito voluntariæ defenſionis ſtudio, pu- aen
W ro, vigilantique corde, ſa pius volueritis relegere, eum vos per omnia ſecutu- üun
..?rOs, & ad unitatem noſtram nihilominus reverſuros eſſe confido. Porro autem mei
* ſi poſt hujus libri lectionem in ea, qua eſtis, volueritis deliberatione perſiſtere, mu
ſine dubio non rationi operam, ſed obſtinationi vos dare monſtratis. (a) tii
Cum autem hæc ad Hibernos feripta ajo, Baronii, Papebrochii, & aliorum ſen- ar
tentiam exprimo, licet plane demonſtraſſe videatur Doctiſſ. Noriſius, epiſto- Fi
lam eam Epiſcopis Iſtriæ, non Hiberniæ, nec Iberiæ fuiſſe inſcriptam. (5) n
Ut ut vero iſta ſe habeant: præclarum eſt caritatis, & benignitatis Gregoria- e
næ exemplum, qui non vi, non ſacris armis, ſed argumentis, ſed eruditio- 1
ne, ſed libris errorem illum eliminatum cupiebat, quem ex prætenſa ſynodi 5
Chalcedonenſis veneratione, actorum ſynodi V. ignorantia, imprudentiqdque de
zZelo apud plurimos altas egiſſe radices noverat, & obſtinatiores corrigi, non a
frangi cupiebat, quod etiam non ſine ingenti animi folatio apud quam pluri-
mos conſecutus eſt, ut ex ejus epiſtolis, & vita a Joanne Diacono ſeèripta
manifeſtum eſt. Didicerunt autem hanc diſpenſatoriam agendi rationem Ro- te
mani Pontifices vel ex ipfis etiam Conciliis Generalibus, & Veterum Patrum ..
monimentis. Quis enim neſcit, quanta moderatione ſynodus Epheſina uſa cn
ſit erga Theodorum Mopfſveſtenum, & dum hæreticam quidem ejus impie-
tatem damnavit, nullam tamen viri memoriam fecit diſpenſative, ut loquitur 1

S. Cyrillus, nec ipſum nominatim anathemati ſubjecit propter diſpenſationem;
2 — diſpenſatio vero in his optima res eſt, & ſapienz; concludit idem Patriarcha
(“) quoniam videlicet magnum erat Theodori nomen, & ingens orientali-
um dillidium eodem damnato tum temporis timebatur. Ita & in ſynodo

Chalcedonenſi tria capitula transmiſſa ſunt, & pia diſpenſatione, merentes 1
licet, non damnati, ubi nullo modo catholica veritas periclitabatur. §. Atha- .
naſius in uſu profitendarum aut unius, aut trium ypeſtaſcon; Baſilius, &

Na-
(4) L. II. Epiſt. 36., uunc in edit. Maur. epiſt. 5 1. (5) li Diſſert. Hiſt. de Snod,

Ve c. 9. F. 5. («“) le Hpiſt., ad Proclum Conſt.

e, Miti

ruüden.
eyolen⸗
m Dræ.
Theo-
ila ſy.
0bhr⸗
Brum-
lisde.
unſue.
Pituliss
tbrum,
„VObis

10,u.

ſecutu.
Autem
UWere,
(⸗)
mſen⸗
Piſto⸗
(5)
Coria-
ditio⸗
Fnoh
tique
,n09
Plun⸗
ripts
nRo-
trum
4 uls
npie⸗
uitur
Nefn
rcha;
ntal⸗
nodo
entes
Atha⸗
3, &
r.

d.

N (185) Wg

Nazianzenus in expreſſa Deitatis voce de ſpiritu ſancto Prædicanda; alii aliis in
capitibus eadem condeſcenderunt œconomia, uti accurate oſtendit Joannes

Veccus Patriarcha Conſtantinopolitanus, (a) & cum eo IIluſtr. de Marca,

qui pluribus etiam eundem prudentis diſpenſationis uſum, quo rigor legum,
& canonum temperatur, in Eccleſiaſticæ diſciplinæ exemplis oſtendit, fuſius-
que executurus fuiſſet, ſi quam meditabatur ad Philippum Labbeum Perfe-

ciſſet ſeriptionem de Honorio R. P., in qua explicaſtet morem veterum, in

tolerandis quibusdam vocibus in fidei controverſtis, ne diſſidium, aut ſchisma
ex nimia ſeveritate in Eccleſiam inveheretur, uti notat Baluzius in vita ejus-
dem Archi-Epiſcopi Pariſini. (5) Scilicet ut egregie monet S. Gregorius
Nazianzenus: quædam ne quærenda omnino ſunt, quædam mediocriter, quædam con-
tentioſe hominibus concedenda, & relinquenda, quoquomodo ſe habeant, utpote nullunz
doctrinæ noſtræ detrimentum aferentia. (c) Nec vero etiam noſtræ ætatis deſunt
exempla, quibus ſuum prudentis œconomiæ, utiliſſimæque benevolentiæ ſtu-
dium teſtati ſunt Romani Pontifices, quorum nonnulla a Benedicto XIV. com-
memorata allegaſſe ſufficiat: Tempore, ſeribit ille, fel. rec. Clementis XI. exa-
Kminanda, & proſcribenda delata ſunt celebris Ludovici Sebaſtiani Tillemon-
tii opera: accuſatores multa ex eis depromſerunt cenſura digna: Pontifex
« autem filentium impoſuit, ratus multa mala ex proſeriptione emerſura.
..Simili æconomia uſus eſt, cum ſupremæ Romanæ inquiſitioni exhibitæ fue-
.Tunt ab accuſatoribus vitæ ſanctorum excerptæ, a Bollando, & deinde a
« Papebrochio, aliisque S. I. Patribus continuatæ, etſi multa, & bene multa
ſagaces accuſatores excerpfiſſent, quæ theologicam cenſuram merebantur.
„.Evulgatum fuit opus, quod etſi nomine auctoris careat, omnes tamen pro-
„be ſciunt eſſe Boſſueti Epiſcopi Meldenſis, quod ipſe, dum viveret, com-
Poſuerat, ita jubente Gallorum Rege Ludovico XIV., ſed manuſcriptum in
..nonnullis Bibliothecis reliquerat. Totum opus verſatur in aſſerendis pro-
Poſitionibus a Clero Gallicano firmatis in conventu Anni 1692. difficile pro-
fecto eſt aliud opus reperire, quod &ε ue adverſetur doctrinæ de Summi
c Pontificis ex cathedra loquentis infallibilitate, de ejus excellentia ſupra quod-
„Ccunque œcumenicum Concilium, de ejus jure indirecto, ſi potiſſimum re-
„ligionis, & Eccleſiæ commodum exigat, ſuper juribus temporalibus ſupre-
„morum Principum. De hoc igitur opere ſub Clemente XII. proſeribendo
ſerio actum, tandemque concluſum fuit , ut a proſcripfione abſtineretur, ne
„dum ob memoriam auctoris ex tot aliis capitibus de engione bene meriti,
s ſed & ob juſtum novorum diſſidiorum timorem. Notum enique eſt nomen
* Ludovici Antonii Muratorii, multorum librorum communi plauſu recepto-
"rum editoris. O quam multa in eis reperiuntur cenſura digna! quot hu-
juſce furfuris nos ipſi eos legentes, offendimus! quot nobis ab æmulis, &
accuſatoribus oblata ſunt! & nos usdue adhuc abſtinuimus, & abſtinebimus
2 ab
(a) Orat. L. de Union. Eccles. Extat Tom. I. Græc. Orthod, (5) Num. 71. ig,
L. III. de Concord, c. 13. («) e Orat, 3. de Paee,

eε& (186) Be N

«ab operum condemnatione, noſtrorum Prædeceſſorum exemplis edocti, qui

bantur, ceſiarunt, quando videlicet cenſuerunt plus mali, quam boni ex
proſcriptione eſſe derivandum. (a) Hæc ſapientiſſimi Pontificis de inſtituti
noſtri argumento doctrina omnino præclariſſima, hoc illuſtre economiæ ab
Eodem quoque adhibitæz exemplum. Ne cui vero ſtomachum moveam, pro-
fiteor me ea, quæ de Muratorio laudatus Pontifex ad Inquiſitorem Genera-
lem Hiſpaniæ ſeripſit, non allaturum fuiſſe, niſi alioqui publicis evulgata ty-
Pis proſtarent. Unde ne quis forte piiſſimo, & apprime catholico auctori
violatæ fidei, aut religionis, ſeu etiam eccleſiaſticæ diſciplinæ querelam ex ci-
tatis Pontificis verbis intentet: adjiciam & alia, quibus de eodem negotio
Benedictus XIV. mentem ſuam clariſſime aperuit, Muratorii honorem vindi-
cavit, ac nova etiam rei, de qua agimus, argumenta ſuggeſſit: Summa eo-
„Trum, ſcribit ad Muratorium res cenſura dignas fibi indicari poſtulantem, quæ hic
loci in operibus tuis diſplicuerunt, & quæ ne ipſe quidem placitura, tibi blan-

diri poteras, ſpectat ad jurisdictionem temporalem Romani Pontificis in ſta-

«tibus ſuis, qua in re diverſis inſiſtis principiis, & negas quorundam ſuppo-
„ſitorum veritatem, ac nonnulla etiam facta. Ceterum tibi velim perſuadeas,
quodſi res illæ ab alio ſeriptis inſertæ fuiſſent, procul dubio a ſacra Congrega-
«tione proſeriptæ fuiſſent, id quod tamen factum non eſt: tum quod explo-
„Tata ſit omnibus benevolentia, qua te complectimur: tum quod nota ſit
ενſtimatio, quam jure merito una cum reliquo mundo tuæ virtuti tribuimus:
tum denique, quod nunquam cenſuerimus expedire, ut tibi moleſtiam af-
feramus propter diſerepantiam opinionum in materiis ad dogmata, aut di-
ſciplinam non ſpectantibus, licet ceteroqui quodlibet gubernium aubtoritate, Jua
c Pollet, proſcribere poſſit opera, quibus continentur aliqua, quæ ipſi diſplicent, vel quæ
c iphius ſententiis non ſunt confor, ia. (b) Dicam igitur, & maxima voce ſem-
per dicam Muratorium eſſe Virum & doctiſſimum, & cenſorem prudentiſſi-
mum, & catholicum, ut Græci ajunt, Catholicotaton: vel ipſa tamen ejus
cauſa, ceu Pontificiæ œconomiæ egregium monumentum non poteſt non com-
memorari. Quoniam vero auream mediocritatem in omnibus conſectari o-⸗
portet, ſane magnopere cavendum eſt, ne œconomia in ſocordiam, im pru-
dentemque negligentiam degeneret, quod non ſine magno, perpetuoque ſui
nominis dedecore expertus eſt Honorius R. P., cui male omnino hujus œco-
nomiæ uſus ceſſit. Licet enim de Honorii cauſa Theologi, & hiſtorici cer-
tent, & adhuc ſub judice lis ſit: eorum tamen probabiliorem liceat ſuppo-
nere ſententiam, qui illum revera a Synodo VI. fuiſſe damnatum ajunt, non
quod monothelismum docuerit, ſed quod imprudenti conniventia, & ſilen-
tio eidem pondus, ac robur addiderit, quod ipſum & ex tota ejus agendi
ratione, & hæreſi Monothelitarum dilatata conſtat. Scilicet & a Concilio
E-

(a) Iu Epiſt. ad Iiquißtt. Hiſpan. ſupra citat. c. 3. J. 5. (5) In Epiſt. ad Murator.

1748. die 25. Septembr. data, qiuz incipit: Factum eſt bujusmodi &c.

—

„Pacis, & concordiæ amore a proſcribendis iis, quæ proſcriptionem mere-

Gene
non,1
6).
on 4

ſius

§. Le

gli
ule⸗
ar1
1
gue
tabit
Cilla
Det
ubi
endu
mmu⸗
les
legat
Pont

tifie
Wr
eſſer
Dler
anin
Aca
ſS
10,
nat

, gui
mere.
oni ex
hſtituti
nie 20
1. Pte 0⸗
enera-
Ata⸗ ty.
uctori
excl.
gotio
Vindi
1 eo⸗
huc
lblan-
iuſta.
lo.
Gens,
rege
lo⸗
ta t
mus:
mn 4l.
, 4
qus
ſem.
tiſſi⸗
ejus
rom.
10⸗
u⸗
rco⸗
cer⸗
o⸗
101
len⸗
encli
cilo

.

A (197) 9

Generali VI., & a Leone II. Pontifice judicatum eſt: fammam hæretici dogmatir
non, ut decuit Apoſtolicam Auctoritatem, incipientem extiuxit, ſed negligendo conſovit.
(a) Una autem eademque culpa eſt eorum, qui aut diſimulando conniventiam, aut
non damnando favorem noxium præſtiterint, ut reſcribunt Honorius, & Theodo-
ſius Impp. ad Aurelium Epiſcopum Carthaginenſem. (5) Confirmat idem
S. Leo, dum ait: inferiorum culyæ ad nullos magis referendæ ſunt, quam ad deſidet,
negligentetque rectorer, qui multam ſæpe nutriunt peſtilentiam, dum neceſariam diſſi-
mulant adbibere medicinam. (c) Nec ergo ſegnior quisquam debet eſſe, quam
par ſit, nec ferventior: multa ex loco, multa ex tempore, multa ex perſo-
nis differentius fiunt. Rector Eccleſiæ nunquam aut diſſimulabit, aut faciet,
quæ accuſat. Cum viderit malum ſchismatis imminere, canonum ſcita mu-
tabit: debet ceſſare cenſura, cum diſſolvitur unitas, caritas læditur, pax va-
cillat, uti ſcribit Hildebertus Cenomanenſis Epiſcopus in epiſtola edita a Luca
Dacherio, & ad finem vetuſti codicis a Baluzio emendata. (4) Contra vero,

ubi aperte ſe prodit impietas: tum juxta monitum S. Gregorii Nazianz: faci-

endum eſt, ut adverſus ignem, & ferrum, & tempora, & Principes, & adverſa
omnia cominus ſeramur:- (e) tum demum ſuprema utendum auctoritate, erro-
res proſcribendi: libri perverſi damnandi, partusque tenebroſi ad orcum re-
legandi; quod ſingulari zelo, toto Chriſtiano orbe applaudente, a Romanis
Pontificibus ſemper factum fuiſſe, ſatis, opinor, ſuperque oſtendimus,

De aubltoritate, éy fide, quæ Pontifciæ cenſuræ tribuenda eſt.

Ed jam, ipſo rerum ordine exigente, quæret fortaſſis nonnemo, quænam
demum fides cenſuris, & ſententiis iſtis in cauſa religionis a Romanis Pon-
tificibus prolatis ſit habenda? An irreformabile eorum judicium, priusquam
univerſæ Eccleſiæ conſenſus accedat? Hic enimvero cum Poeta canendum
eſſet: obe jam ſatis eſt, ohe libelle! ad intricatam, nodoque gordio magis im-
plexain deventum eſt quæſtionem, in qua ſine periculo, & invidia intimum
animi ſenſum vix licet aperire. Nam ſi ajo: Gallorum exercitus conſurgunt,
Academia celebris contra decernit, ingenia acutiſſima triarios omnes adver-
ſus me educunt, vexillum præferentibus illuſtriſſimis viris Gerſone, Boſſue-
to, Dupinio, Natali Alexandro &c. Si nego: Italia tota, Hiſpania, aliæque
nationes commoventur, velites, haſtatos, ſagum, & togam, omnis ge-
a 2 „Ue-
(a) I Epiſt. ad Epiſcopos Hiſpaniæ. Extat Tom. III. Concil. inter Epiſtolar Leonit.
II. num. 2. pag. 1729 licet eaum Buroniur ad A. 693. ceu Puriam rejiciat. (b) Ie
Reſeripto Inpp. ad dict. Epiſcopum. Ne quir ſe adverſur Belapianor ſegniter gereret.
Citat. Marca, & ex eo Baluzius in vita num. 71. ( F ygz. 14. ad Janna-
rium Aquilej. () Vid. Dacher. Tom. W. Syicil. Pag. 250. Et Baluz. in
notis ad Marc. L. Z. c. I3. n. II. (e) Lz I. Orat. de pace.

,ö, -
N (19898) N
Heris homines irrito, Clariſſimis Doctoribus, Turrecremata, Bellarmino, Al-
bitio, Lucino, Orſio, Ballerinio, aliisque innumeris in Principiis fidei vacil-
lans „ ſuſpectus de hæreſi, tantum non hæreticus videbor. Sed bona verba!
erigo animum, & reſpiro. Tutiſſimum ſupereſt refugium omni aſylo ſecu-

rius, ubi non modo induciæ, ſed cum celeberrimis utriusque partis ſtrategis

Pax Perpetua ſperari poteſt. Nempe inſtituti noſtri ratio minime poſtulat,
ut alterutri parti aſſentiamur. Quodſi enim „ utar verbis Doctiſſ. P. Gazza-
niga, de heterodoxis ſermo eſt, quascunque cenſuras, quæcunque illis pro-
ponimus dogmata, tam Pontificis, quam totius Eccleſiæ conſenſu firinata
ſunt, ut proinde nullum de iis dubium ſuboriri poſſit. (a) Si vero de Ca-
tholicis agatur, oporteret fortaſſis totam eam infallibilitatis Romani Pontificis
à conſeniu Eccleſiæ disjuncti quæſtionem inter ſpeculativas, omittendasque
ſcholæ controverſias haberi, & æterno ſepeliri ſilentio; quod & votum erat
illuſtrium doctorum, fuſiusque, & ſolide perſequitur Gerbertus. (b) Nam
«Kea eſt inter ſummos Eccleſiæ Principes poteſtatis Eccleſiaſticæ communio,
: ut primæ ſedis auctoritas ſeparata, & disjuncta haud debeat conſiderari,
„ſed cum Eccleſia catholica tanquam centro unitatis implicita, & commiſſa,
4. quo ipſo nihil a cathedra illa emanat abſonum ab Eccleſiæ credulitate.« Satis
1Ite, min re Prœſenti, eam eſſe catholicorum omnium ex vi Primatus Pontifieii de-
ductam ſententiam, ut cenſeant quibusvis Romani Pontificis dogmaticis judi-
ciis debita cum reverentia eſſe obtemperandum, nec ſine temeritatis nota
quemvis ſupremo capiti poſſe reluctari in iis cauſis, quæ fidem, mores, &
religionis ſpectant utilitatem. QGuæſtio quidem memorata libere, Præſertim
s hac noſtra ætate, in utramque diſceptatur partem, nec quidquam moliuntur
«. Pontifices, ut ex ſe infallibiles credantur: nihiloſecius, offerente ſe ſe occa-
e ſione, ſtrenue quod muneris ſui eſt, in communione poteſtatis eceleſiaſticæ
* Exequuntur, effectuque ipſo obtinent, ut judicio ſuo accedant etiam illi, qui
4«Romanum arbitrium irretractabile eſſe alias non exiſtimant.. Non meus,
ſed laudati Gerberti Theologi doctiſſimi ſermo hic eſt, (c) quem tamen me-
Wum facere non vereor. Ita nempe & paci, dignitatique eccleſiaſticarum po-
teſtatum forte conſultum eſſe & omnein ſchismatis occaſionem penitus ſub-
latam, multi arbitrantur, cujus cauſa aliquando totus occidens inter ſe com-
miſſus, & longo tempore Eccleſia vexata fuit, dum quæſtio olim a Chriſto
repulſà, videlicet, quienam eorum videretur eſe maior? agitari ferventius, & al-
tera de infallibilitatis prærogativa ſubtilius pertractari cœpit. Sed inſtabit quis-
lam moleſtius: quidnam de cenſura Pontificis propoſitionem auctoris, vel
ejus ſeripta, tanquam hæreſim, ac errores continentia proſcribente ſit ſenti-
endum? Sane in novum labyrinthum me conjectum invenio! quum nec ad
iſta ( tanta eſt humani ingenii imbecillitas!) certi quidpiam, & ad puram us-
dque veritatem eliquati, aut ſaltem a ſummis difficultatibus expediti adhuc
re-
(a) li Append. ad Diſert. II. de FEid. c. 4. n. 126. (5) De Comm, Poteſt.
Ercles, c. 4. J. 3. (&) loc. cit. Vid, otiam c. I7. J. 0.

leſpo
non
40 q
ſüper
cutm!
ſüra
u0
Lare
clari
nihil
Dont
cont
rurn
verl.
bs
ſtie,
ſolun
Videl
anl
ten
c hu
en.
en
AN
N
eE
c lel
the
a Ea
aab
ce in
4 l
a ll

ll

N (189) Wo˖
reſpondere potucrint viri eruditiſſimi. Pugnari utrinque video ſine palma, à
nonnulks triumphum agi, ſed ante victoriam: in omnibus denique viis, quas
ad quæſtionem hanc ſolvendam tentarunt Theologorum Principes, rupes in-
ſuperabiles, & devia conſpicio. Agendum autem eſt hic de Pontifice etiam
cum Eccleſia, cum totius orbis chriſtiani ſuffragiis conjuncto, an videlicet cen-
ſura illius in propoſitionem, in librum auctoris lata, an ſententia de facto,
quod ajunt, dognuatico⸗, infallibilis ſit auctoritatis? Et quidem etiam in his er-
rare poſſc Pontificem opinio eſt ſcriptorum ſanctimonia, dignitate, & litteris
clariſſimorum præſidio munita, de qua & Clemens IX. R. P. declaravit, eam
nibil de Apoſtolicæ Sedir auétoritate decerpere, ut narrat Eminentiſſimus Roſpiglioſi
Pontificis Nepos in relatione de rebus circa Janſenismum. («) At vero etiam
contrarium ſuſtinent viri quique eruditione, & pietate præſtantiſſimi, in quo-
rum ſententiam eo libentius inclino, quod eam non improbari legam ab Uni-
verſitatis Viennenſis Profeſſore Gervaſio, cujus doctrina Auguſtæ decreto no-
bis etiam ceu norma propoſita eſt. (?) Non patiuntur dillertationis angu-
ſtiæ, ut firma, & ſatis valida propoſitionis hujus perſequar argumenta: unum
ſolum cum eodem Cl. Theologo adverſariis in memoriam revocaſſe juverit,
videlicet poſita ſententiæ eorum veritate omnem fere aditum præcludi ad os
Janſeniſtarum obſtruendum. IIli etenim, exſcribo citati auctoris verba, Profi-
«tentur quinque famoſas propoſitiones ſenſum habere poſſe hæreticum; at
cc hunc ſenſum fuiſſe intentum a Janſenio, id eſt, quod illi præfraéte negant:
c. nos iis opponimus judicium Eccleſiæ, a qua ſollemniter definitum eſt, Jan-
ſenium, cum eas propoſitiones ſcriberet, pravum ſenſum habuiſſe in mente.
. Ad hæc Janſeniani clamant, Eccleſiam in hujusmodi factis errare poſſe, &
„Poſſe quemvis tuta conſcientia a tali decreto recedere. Huc demum noſtra
Cum Janſeniſtis deducta lis eſt; quamobrem ex ſuperiorum ſeriptorum ſen-
«„tentia ita proficere ii poſſent: Per vos ſcripta Honorii (de bujus enim mono-
theliemo inquirit) etſi ſerio expenſa ab Eccleſia univerſa in Concilio VI., ab
« eaque damnata ut hæretica in ſenſu Honorii, impune tamen licet Honorium
ccab hæreſi purum aſſerere, & judicio univerſalis Eccleſiæ derogare, quod iſta
«in ejusmodi factis infallibilitatis privilegio non gaudeat. Ergo per nos,
«Qquamvis Janſenii propoſitiones tanquam hæreticas damnavit Eccleſia in ſenſu
„Janſenii, pari jure vobiſcum uti licet, & Janſenium immunem fuiſſe, alie-
„Dumque ab heæreſi defendere. Porro Janſenii factum Honoriano ſimillimum
a eſſe, facile fuerit, inito utriusque parallelismo, Janſeniſtis oſtendere. Provoco
„hic Bellarminum, Baronium, aliosque, ut, ſuppoſita ipſorum doctrina, hoc
argumentum Janſeniſtarum reſolvant, Hoc opus, hic labor eſt. Ita ille.
At noverunt nihiloſecius forte Viri eruditi, quid ad arietem hunc repellendun
valeat, ut videre eſt apud Muratorium, qui luculentum Honorianos inter &
A a 32 Jan-
(a) u. I62. apud Vitaſe, & apud Argentraum in Append. Theolog. Pag. 90.
(?*) L. I. de Incarn. c. I4. n. 81. & Gazzaniga de Gratia diſ. 3. c. 5. Vid
Tournel. Ir. de Eccles. Q. V. d. 3. .

(190) B,

Janſenianos defenſores diſerimen oſtendit. Scilicet Concilii Generalis VI.
X ſententiam, ait ille, de perſona & ſeriptis Honorii certe ſuſeipiendam, ſed
non omnino certam cenſemus, quod & quam plurimi ante nos cenſuere,
a«dſeriptisque prodidere, plaudentibus eruditis, & eccleſia, atque Apoſtolica
Sede poſt tot annos nequaquam improbante illorum conſilium. -- - Vene-
.randa ſemper ſunt Apoſtolicæ Sedis & Eccleſiæ de his rebus judicia; atta-
„men tolerare interdum Eccleſia ſolet ac poteſt, ut damnatis auctoribus, li-
.brisque proſcriptis modeſta, & humilis defenſio præſtetur. -- Verum poſt-
quam Eccleſia nulli diligentiæ pepercit, & patronos nihil ſolidi afferentes,
imo cavillationibus tantum cauſam agentes, filere jufſit novis decretis, hu-
«millime parendum eſt, & non divina quidem, ſed pia fides, & non oris
tantum, ſed & animi reverentia eſt his adhibenda judicis. - - Ferendi ergo
: non ſunt ii Janſenii Epiſcopi olim Iprenſis aſſeclæ &c.. Hæc Muratorius. (a)
Unde per me liceat ſive huic, ſive alteri ſententiæ calculum addere: in eo,
de quo agimus, judicio, ſatis magnifice de Romani Pontificis auctoritate qui-
vis ſtatuerit, ſi, quod catholicorum eſt, in ſimilibus cauſis idem præſtiterit,
quod in cauſa Janſeniana Romani Pontifices exegerunt. Debita nempe reve-
rentia Sedi Apoſtolicæ obtemperet, pure, & integre non vero externo ſolum
ſilentio, ejus decretis adhæreat, & illud verum elſſe, illud rectum, quod ab hac
ſede definitur, agnoſcat. Docet id ipſum in ſuis Jurisprudentiæ inſtitutioni-
bus Cl. Riegger: „Quum novus, inquient, in eccleſia error cervicem erigit,
«aut novum in fide dubium animos fidelium ſuſpenſos tenet, epiſcoporum
ejus provinciæ, in qua is primum naſcitur, ea cura eſt, ut auctoritatem ſu-
am ingruenti malo objiciant. Huic ſuo officio ſi deſint, aut ſi ſola eorun-
«dem auctoritas ad id minime ſuffectura videatur, tum vero Sanctæ Sedis
„Pondus adjiciendum eſt, ut malum comprimatur, & quod occupavit fide-
« les, dubium ex animis evellatur. Quas Apoſtolicæ Sedis definitiones, præ-
«Cipue, quum ceterarum acceſſit conſenſus, firmiſſima fide tenendas eſſe ab
AOmni dubitandi ratione remotum eſt. Quin etſi demus, alias irretractabile
« non eſſe Pontificis Romani, & ultimum in fide judicium: ad pacem tamen,
« & tranquillitatem eccleſiæ, religionisque integritatem, in qua omnis ſita eſt
ſalus, pertinet, ut obſequium ei ſaltem interea, & reverentia ab omnibus ex-
„hibeatur. (5) Non igitur ex eo, quod Pontifex non ſit infallibilis, decre-
tis ejus refragari licebit, ſed iisdem omnino ſtandum erit, quin ſine maxima
temeritate, plus dico cum Cl. P. Gregorio Zallvein, ſine ſuſpicione erroris,

& hæreſeos ea in cauſis, de quibus agimus, reſpuere, & contemnere liceat.

(c) Etſi enim non ſimus certi, an Pontifex ſit infallibilis, certi tamen ſumus
ex fide ſupernaturali, quod Deus non ſit defuturus Eccleſiæ ſuæ in neceſſariis;
quippe quam usque in ævum perduraturam ex revelatione ſcimus. Sic &
non
(4) L. I. de Iugen. moderat. c. 20. (5) Iuſtit. P. I. c. 6. J. 394. & 395. in-
tellige autem obſequium non orir tantum, ſed & cordir. (c) Tom. I. Princip.

Jur. ERecles. Q 4. f. 2. H. 40

non
tigue
CanO
ſol
ita pe
. Mat
ekutr

carun

ci ſen
. run
les
Ig

.
.009
ccelt
Tane
cibst
dnex
adh
le
nee

næ
reve
qu0
dient
efin
mod
Juæ
Giſce
Bene
neip
Gr
ſatis
uIO

ſchimn

lis l.
n, ſedd
dere
ſtoliez
Vene.
Atta-
us, l.
npolt.
entes,
8, hu-
n oris
i ege
8. (4)
in eo,
te qui.
iterit,
reve.
ſolum
b hac
ntioni-
ergit,
orumm
em ſu⸗
eorun⸗
Fellis
t fide-
Pre⸗
elle ab
ckabile
tawen,
ita eſt
S ex⸗
geere⸗
axime
roris,
liceat.
ſumus
aris;
die E
non
9 9, in⸗
Hinciy.

e& (r91) *

non ſumus certi certitudine omnimoda, & ſupernaturali, an omnes, vel ple-
rique Patres in Concilio congregati fuerint veri Epiſcopi, & tamen illorum
canonibus tanquam regulis fidei eſt aſſurgendum, ut pluribus perſequitur,
& ſolidis ratiociniis expendit Lamindus Pritanius. Ac adverſus Janſenianos
ita perorat: Nimirum diſciplina præcipit, ut his etiam judiciis (Ade fabto dog-
matico) rite peractis animum pie, fideliterque ſubmittamus. Cordi nobis
cc futura eſt præ omnibus catholica doctrina: ergo abominandi, qui illam cor-
crumpunt voce, ſcriptis: ergo damnanda ſeripta & ſenſa, quibus ex eccleſiæ
„ſententia continetur maleſana doctrina. Cujusnam vero eſt, niſi Epiſcopo-
rum, & præcipue Romani Pontificis, juridice decernere, qui ſint iſti aucto-
„res nobis execrandi, quive libri, verba, & phraſes veneno infectæ? Recta
igitur ratio docet, hos præ aliis Auctores, librosque eſſe nobis damnandos,
« quos eccleſia per juridicam, & ſollemnem ſententiam damnavit, & damnan-
„dos mandavit. Itaque huic damnationi quisque fidelis corde & ore ſubji-
ccere ſe debet, & inanem, ne erret in obſequendo, timorem deponere.
Tandem, allatis veteris etiam eccleſiæ exemplis, concludit: uno verbo hu-
Kjusmodi factis a Deo quidem non revelatis, ſed tamen cum dogmate con-
«nexis ſi evidentiam præferant, demens ſit, & nonnunquam reputetur hære-
«ticns, qui credere & obtemperare nolit: ſin ambigua & dubia appareant,
adhuc præſtat, eccleſiæ ſententiam ferenti, utpote judici divinitus ad nos
„Tegendos conſtituto, quam infirmo noſtro ingenio piam adjungere fidem,
ne ob timorem incerti, & minime periculoſi erroris in crimen certum in-
Curramus, quale profecto eſt in tanto diſcrimine aut corrumpendæ doctri-
: næ, auf ſcindendæ unitatis, obedientiam Præpoſitis noſtris, rationem pro
„nobis Deo reddituris, pervicaciter denegare. (a) Quodſi ergo ſimilia non
revelata, ſed ſolum naturali, vel morali evidentia certa minime impediunt,
quo minus Conciliis, & traditioni firmiſſimum præſtemus aſſenſum: nec obe-
dientiam, & obſequium negare licebit Romanorum Pontificum cenſuris, &
definitionibus præſertim ab Eccleſia univerſa receptis; ſive deinde, factis ejus-
modi dogmaticis fide divina, ſive fide pure bumana, ſive denique fide Eccleſßaſtica,
quæ inter utramque mediet, adhærendum eſſe quis arbitretur, de quo libera
diſceptandi facultas cuique relicta eſt. (?) Hinc & Sapientiſſimus Pontifex
Benedictus XIV. in encyclica ad Epiſcopos Galliæ celebrem conſtitutionem
incipientem: Unigenitus, qua Quesnelli propoſitiones variis cenſuris in globo,
& veſpective perſtringuntur, minime ceu repulam fdei recipiendam docet, ſed
ſatis omnino eſſe ait, ſi a debita erga illam ſubjectione nemo ſo ſihducat, nec eidem
ullo modo refragetur, quod quidem neminem fidelium abique ſaluti æternæ di-
ſerinune, facere Poſſe af rmat. (c) Quin poſtea nullo ſigno improbavit, cum
Lu-
(a) L. I. cit. c. 20. Vid. etiam c. I9. & 19. (5) Vid. P. G'azzaniga loc. cit.
Diſert. 4. n. 68. & in not. 2. Uti & Diſſert. II. de Fid. n. 304. (c) Data
1756. 16. Oltobr. Extat Tom. 19. Bullar. n. 60. quam etiam probavit Clem.
XIII. in Epiſt. ad Praſid. Comit. Gallican. data 1760. 5. Martii.

8

NeN& (192) W g*

Ludovicus XV. Galliarum Rex ſemel, ac iterum vetuit prædictam conſtitu-
tionem: Unigenitus, fdei negulam appellari. Unde promerito ſuo egregie va-
pulavit non minus imperitus, quam audax cenſor, qui infami epiſtola ad Car-
dinales, & Theologos Præneſte congregatos memoratam Benedicti XIV. en-
cyclicam, vel propterea etiam arrodere auſus eſt, quod a confitenda fidei re-
gula, quæ citata conſtitutione contineatur, abſtinuerit. Falſum id quippe, ut
vel ex ipſa conſtitutione patet, & peſſima aliorum fraude voces illas: quamque
nos uti ejurdem ſidei regulam agnoſcimur, actis Concilii Romani ſub Benedicto XIII.
celebrati, (a) fuiſſe aſſutas: & Formaliari in diario Concilii, & Pelelli, in Con-
cilii biſtoria, & doctifſimus tenebrionis Præneſtini cenſor Vincentius Patuzzi
O. P. in litteris ſuis ſub nomine Euſebii Eraniſtie in publicum editis palam fece-
runt. (?) Non ergo omnibus iſtis ſedis Apoſtolicæ decretis fides divina de-
betur: quum nec cenſuræ omnes, quibus vetantur, damnanturque propoſi-
tiones ad unam hæreſis notam, cui legitime oppoſitum de fide eſt, referan-
tur. Quod vel maxime locum habet, ſi plures propoſitiones variis cenſuris
in globo, ut ajunt, & reſpective proſcribantur, quarum conditio, & natura
eſſe ſolet, ut non omnes falſitatem, aut hæreſim, ſed vel ſcandalum, vel pia-
rum aurium offenſionem, vel temeritatem, aut ſimilia vitia indicent, nec om-
nes propoſitionibus ſingulis, verum aliqua ſolum huic, vel illi conveniat, ut
toto in complexu nulla omnino ſit, quæ ſaltem uni ex malignis ejusmodi no-
tis non eſſet obnoxia, ut perdocte explicat Canus, & ex duabus etiam Cle-
mentis XI. Conſtitutionibus colligere eſt, in quarum priore de damnatis
Quesnelli propoſitionibus ait: cenſuris variis, quas reſpective, ut ajunt, hoc eſt ſn-
Suli articuli carum ſaltem aliq uum merebantur, inuſtos, uſitato more proſcripfimus.
(«) In poſteriore vero idem clarius adhuc exponens inquit: conſtitutionem pro-=
mulgavimul, in qua plurei noxios articulos ex eodem libro arrrα cenſuris variis3
quar reſpective, ut ajunt, hoc eſt ſinguli aliquam ſaltem earum meruere, notatos pro-
miſcue pro lujuſce ſanctæ ſedis more proſeripſimus. (4) Quin & communem eam,
quam de Pontificis non minus, quam Generalium Conciliorum ſanctionibus,
earumque fide, & auctoritate Theologi tradunt, doctrinam hic expendere
non eſt incongruum. Expreſſit eam Cardinalis Sfondrati ſequentibus: cum
Pontifices, & Concilia aliquid definiunt, adduntque veritatem ſic definitam
Lad fidem pertinere, - -— aut qui ita, ut definitum eſt, non credunt, hæ-
" reticos pronunciant, aut volunt ea firmiter a fidelibus credi: --- certum
eſt non tantum quæ magis probabilia, ſed quæ omnino certa, & explorata
ſunt, proponi; cum fides ſit de certo veris, hereſis de certo falſis, omni
,„Probabilitate excluſa,.-- = Quæ autem in Conciliis, vel Pontificum dec etis
40 9-
(a) Anno 1725. (b) Ii Elucid. Eneycl. epiſt. 4. Vide etiam Eraniſtir Epiſtol.
Apologet. in 2. edit. 1761. Er Auäétor. Pragmat. bhiſt. de Bulla cænæ P. I. page
52. & P. IV. p. 213. (c) Anno 1716. die 20. Nov. apud Ballerin. In Append.
de Iifallib. R. P. c. I5. J. IO. (d) Eodem Anno. Tbidem. Conſtit. incipit
Paſtoralis oficii. S

bus
tiſice
Vean
nune
nes,
P
tata
un,
de 4
ſed
tur,
latis
ſure
atte
con
An
Iba
Nn

ha

nan⸗
tem
ten

I

nſtitn.
gie va.
ICar.
V. en.
leire⸗
pe, ut
Angue
XIII.
1 (on-
atuzzi
fece⸗
ni e.
opoſi
feran-
nſuris
natura
1pie.
dom⸗
1t, ut
ino⸗
1Ce-
nnatis
.
nus.
Npr⸗
Ari;
, jro⸗
eam,
nibus,
ngere
cum
arm
„e-
rtum
lorata
omni
cretis
1d.
g.
eut.
geipit

. ε& (193) NeNE

adducuntur explicandi tantum cauſa, vel ad objecta reſpondendo, vel ratio-
„nes aliquas afferendo, vel incidenter ſolum, & præter cauſam principalem:
hæc ad fidem non pertinent, ſed tantum ad majorem, minoremve Ponti-
„ficum doctrinam;, cum ſolius Dei, & ſacræ ſoripturæ privilegium fit, ne

apice quidem in veritatem offendere: conciliis vero, ſummisque Pontifi-

Cibus ea tantummodo certitudo donata eſt, quæ inſtruendæ Eccleſiæ neceſ-
„ſaria fuit. Si vero ſummi Pontifices ſententiam aliquam, non quidem ana-
„themate feriant, nec hæreſis notent, eam tamen doceri, exercerive ſub
„ Dœna excommunicationis prohibeant: ea omnem continuo amittet probabi-
litatem practicam, hoc eſt tuto, liciteque exerceri, & ſine peccato non po-
terit, quantumvis hæretica non ſit. Exempla habemus in c. ad abolendum.
c«de hbareticiv., c. Gaudemuts., de divortii, & in propoſitionibus ab Alexandro
«VII. & Innocentio XI. damnatis. (A) Atque hæc præcipue in iis obſer-
vanda ſunt cenſuris, quæ ad morum integritatem referuntur, quibus oves
chriſtianæ a ſpatioſa, & lata via, per quam itur ad perditionem, pro paſto-
rali Romanorum Pontificum ſollicftudine in rectam ſemitam revocantur, qui-
bus denique noxia doctrinarum paſcua ab innoxiis ſegregantur, ut laudati Pon-
tifices Alexander VII. & Innocentius XI. proteſtati ſunt. Nec vero quem mo-
veant voces illæ: interca, quæ extat in conſtitutione Alexandri VII., & pro
nunc, quæ habetur in altera Innocentii XI., quaſi his ſignificarentur mutatio-
nes, quæ decurſu temporis poſſent accidere, atque adeo fieri, ut ſcandaloſæ,
ac pernicioſæ eſſe deſinant aliquæ ex illis doctrinis, quæ cenſuris fuerant no-
tatæ, ut ſuſpicatus eſt Hurtado. (?) Nam genuina, & ſincera earundem vo=⸗
cum interpretatio eſt, quam perſequitur in ſorutinio doctrinarum Antonius
de Panormo, () illas vi lelicet minime referri ad Prohibitionis limitationem,
ſed a l ſolam propoſitionum illarunmm reſrittionen, quæ determinate prohiben-
tur, ſaſpenſo pro nunc, & interea judicio ſuper aliis æque ad Apoſtolicam ſedem de-
latis, aut deferendis. Proptera tamen non inficiamur in propoſitionum cen-
ſura potiſſimum mentem eſle ſpectandam, accurateque proſcriptionis modum
atte idendum, an nempe ſententia damnetur tanquam juri divino, aut naturali
contraria? An ratione circumſtantiarum, ob quas in perniciem animæ cedat?
An in ordine ad hoc, vel illud determinatum tempus? Ex his enim, & ſimi-
libus, ſi maturius conſiderentur, facile colligi poterit, ut prudenter monet de
Panormo, quandoque unam, eandemque propoſitionem nunc cenſura dignam
haberi, nunc a prava nota immunem; quod præſertim evenire poteſt in pro-
Poſitionibus æquivocis, aut non tam ob internam malitiam, quam exter-
nam ex auctorum mente, & intentione derivatam, proſeriptis; imprimis au-
tem in prohibitione librorum, quæ aliquando magis etiam a perſonarum,
temporum, & locorum adjunctis, quam prava librorum doctrina dependet.
Et in hac ipia, ſiquidem a Romano Pontifice fiat, exacte etiam diverſa Pon-
B b ti-
(a) z Regali Sacerdot. L. 3. F. 9. n. 15. (5) e Theol. Reform. diſ. preæm. q. 5.
(c) C. Il. art. I3. num. I5.

Be (194) .

tificis dignitas eſt conſideranda. Suſtinet enim, ut vulgo notum, non modo
univerſalis Eccleſiæ paſtoris, ſed & Patriarchæ occidentis, Epiſcopi Romani,
Primatis Italiæ, atque etiam Principis Politici perſonam. E quorum quidem
munerum diſcrimine fit, ut aliquando in libri proſcriptione non doctrinam
ſidei, non univerſalis Eccleſiæ bonum, ſed aut Italiæ dignitatem, aut jura ci-
vilia præ oculis habeat; quemadmodum ex ſupra laudato Benedicti XIV. de
Muratorii libris reſponſo manifeſtum eſt. His proinde omnibus animadver-
ſis, facilius tandem in factis ſingularibus ſtatui poterit, quæ fides cenſuræ Pon-
tificiæ ſit tribuenda, quave reverentia, & ſabmiſſione eidem parendum. Illam
nihiloſecius inter cetera, præſertim ſi de regulis morum agatur, fugiendam
arbitror explicationem, qua molliores nonnulli Theologi decreta Pontificia
etiam maxime ſevera a præcepti auctoritate ad vim moniti ſolum detrudere,
& inter regulas arbitrarias, aut pura putaque conſilia referre conſueverunt.
Ita Diana graviſſimum Clementis VIII. adverſus confeſſionem epiſtolarem de-
cretum eludit, aitque illud non eſſe latum a Pontifice permodam præcepti irri-
tantis confeſſionem alier fattam, ſed permedum regule, & confilii. Conſurgit ad-
verſus eundem amiciifimus alias Caramuel, & in hanc interpretandi rationem
ita invehitur: „an non, ſi ſic incipiamus exponere decreta Pontificum, pau-
Ciſſima præcepta remanebunt? Et ſi hoc decretum ſic exponitur, cur non
«Poterunt eodem omnino modo Pontificum univerſa decreta? Anne dialecti-
c. caretur male, qui diceret, ſtante hac Dianæ doctrina, ne unum quidem Pon-
tificium decretum fore præceptivum? Vellem videre diſparitatem, quam
cdifficulter aſſignandam video. (4) Cui argumentationi, laxioris licet Pro-
babiliſteæ, hic tamen recte ſentientis, ſubſeribendum arbitror; quoniam & le-
gitima eſt, & ſiquidem in theſi, ut ajunt, loquamur, vi ſua, & pondere non
Eeſt deſtituta.

§ VIII.
De conditionibus legitimæ Tontificiæ cenſuræ.

Ui in judicio litigant, ita animo comparati eſſe ſolent, ut non modo
&ι quam a judice ſententiam expectent, ſed & legitimum judicii ordinem
ſervari velint, alias continuo cum tragico Poeta inclamaturi, judicem, ſi parte
inaudita altera, aut meritis cauſæ non expenſis, aut die nefaſto jus dixerit,
haud æquum fore. Atque ſi hæc quidem legibus etiam innixa opinio valet
in iis cauſis, in quibus de ſeſtertiis, & latifundiis, de pauperie duadrupeda-
ria, aut ſervo noxæ dando, de aqua pluvia arcenda, vel tigno removendo,
Kimilibusque diſceptatur: perſpectum jam cuivis erit, longe magis judicii Ec-
cleſiaſtici ordinem, & regulas deſiderari, ubi de fide ſarta teéta conſervanda,
de proſcribendis auctorum propoſitionibus, & libris, de cenſura T heologica
5.
(⁴) Tom, I. Thelog. ſund. Fund. 13.

kerene
tholi⸗
lod
aut e
ſendl
nog
lobori
1 ſer
nia,1
cenli
enimn
ianwr
deſin
Gvoch
Tom
Usqun
per
Apol
latum
Atqn
riS
ſimp
Pr
Ppere
ſelkt
anto
nino
(Iuc.
Ri
Prol
cita
ne
in⸗
i
ite
Rot
le
de
.g

NN (195) 9
modo ferenda agendum eſt. Novimus ſane non modo hæreticos, ſed etiam Ca-
ommani, tholicos ſeriptores ex eo capite adverſus Sedis Apoſtolicæ judicia aſſurrexiſſe,
uicem quod ea non legitime, nec ordine canonico exercita, aut ſibi perſuaſerint,
rinam aut egregie fuerint calumniati. Ne qua igitur hominibus improbis talia que-
ura ci. rendi detur occaſio, confuevit Apoſtolica auctoritas nonniſi maturo, diutur-
IV. de noque examine, exquiſito conſilio, & judicio eorum, quos ſibi in partem
4drer. laboris adſcivit, fuſis etiam ad opem Divini Spiritus implorandam precibds,
e Don- ad ſententiam in ejusmodi religionis cauſis dicendam devenire. Ac ante om.
Im nia, ſi de cenfura Proprie tali quæſtio inſtituatur, nemo dubitaverit, id, quod
endarm cenſuræ ſubliciendum eſſet, ab aliquo aut aſſeri, aut defendi debuiſte; nec
ifieig enim bruta fulmina Romanus Pontifex vibrare ſolet, & gravitatem judicis
dere, innumeris fidelium controverſiis occupati dedecet, inſtituto ſollemni judicio
erunt, definire, quod a nemine in dubium vocatur, aut condemnare anathemate,
mde. quod nemo docuerit. Conſtat quippe eandem eſſe fidem noſtram, quæ Pa-
z pri. trum antiquorum, eadem credendorum eſt ratio, & numerus, qui a primæva
t ad. usque fidei origine obtinuit, ſi eorundem, ut ajunt, ſubſtantiam ſpectes, ſed
lenk pPer temporum ſucceſſionem quædam magis explicite cognita ſunt, quo ſenſu dicebat
N. Apoſtolus: aliis generationibus non eßt agnitum (myſterium Cbriſtt) ſieut nunc reve-
r non latum eſt &S. Apoſtolis Hus, & Prophetis, uti clariſſime exponit S. Thomas. (a)
leai. Atque hinc, & in nova gratiæ lege, nec dogmata fidei dechrare, nec contra-
Pon- rios errores proſcribere ſolita eſt Sancta Romana Eccleſia, niſi cum fidelium
Aum ſimplicitas a Pſevdo-Prophetis ſeduci, fides parvulorum fluctuare, & impiæ
bro. Privatorum opiniones pertinacius defendi, ac in comimunem perniciem erum-
Ae. Pere cœperunt. Quin & illud ſemper viris eruditis perſuaſum fuit, ad ma-
Jeſtatem Eccleſiæ attinere, ut quam pauciſſima velut certa fidei capita defini=
antur, & quæ ſub altercantium opinionibus tuto permitti poſſint, ea om-
nino intacta relinquantur. Sollicitudo hæc quam maxime etiam in poſtrema
Tridentina ſynodo eluzit, dum in fingulis fere capitibus, quæ determinare,
& infallibili declaratione rurſus communire fidelium ſalus, & hæreticorum im-
Probitas Poſtulabat, ea ſtudioſiſſime ſecreta ſunt, quæ ad libera ſcholæ pla-
cita ſpectabant, phraſes decretorum ſollemnium ſumma cura expenſæ, ut
HW ne quod præjudicium diverſis Theologorum ſententüs inferretur; imo voces
“ ſingulares ita diſpoſitæ, ut non niſi per contentioſos a fidei dogmatis abſtractæ
uute in privati ſenſus patrocinium poffint detorqueri; recte proinde contrariam
rt. hac in re Pauli Sarpii narrationem, ſeu verius calumniam reprehendit, refel-
net litque Pallavicinus. () Expreſſit hanc noſtram doctrinam etiam Erasmus
ece⸗ Roterodamus: mea, Jeribit ad Joannem öchlechtam Bobemum, ſententia complu-
i⸗ ..Fes Populos illud conciliaret Eccleſiæ Romanæ, - -- ſi non paſſim quæli-
le⸗ bet ſic definiantur, ut velimus ad fidei negotium pertinere, ſed ea duntaxat,
i, cQquæ evidenter expreſſa ſunt in ſacris litteris, aut ſine quibus non conſtat

ſeen .X Fratio ſalutis noſtræ. Ad hæc pauca ſufficiunt, & pauca citius perſuadentur

. (a] 2. 2. Q. I. art., Z., (⁵) L. XII. Hiſ., c, Ie n. 4. & F.

. (196) Je

„Pluribus, = --= neque pudeat nos ad quædam reſpondere, Deus novit, quo-
c. Modo id fiat, mihi ſatis eſt, quod credo fieri. () Et iterum ad Dorpium:
aMadiunt veſtiganda quædam, ſunt & decernenda quædam. Non abnuo; ſed
ce diverſo permulta ſunt, quæ melius ſit omittere, quam inquirere. Et ſci-
„entiæ Pars eſt, quædam neſcire, permulta, de quibus ſalubrius eſt ambi-
„gere, quam ſtatuere. (b) Sunt forte nonnula in his Erasmi epiſtolis re-
prehendenda, forte etiam animo non ſatis ſincero, & de Eccleſiæ Romanæ
dignitate ſollicito eadem ſeripſit: a ſcopo tamen noſtro non funt aliena; præ-
ſertim cum & eadem Ludovicus Vives affirmet ad Hadrianum VI. P. de fu-
turo Concilio ita ſeribens: in eo concilio magna cum placiditate animi, ac
«cimoditate, quemadmodum eſtfe faciendum probe noſti, de iis ſolis in:
A quiratur, & ſtatuatur rebus, quæ ad ſummam pietatis ſpectent, ad ſancos
Mmores. Alia, quæ in utramque partem diſputata contentionem poſlent

cEſcholis ſuppeditare, nec ullam facit, quomodocunque definiantur, vel re-

ligio jacturam, vel bonorum moruin inſtitutio: in gymnaſia, & diſputan-
tium circulos, liberasque opiniones, & ſectarum placita referantur, ne dum
cOInia mordicus apprehendimus, non tam dicta videamur damnare, quam
«dicentem, & quum aliquid fortaſſe dubium pro certo, atque explorato,
c aut indifferens pro neceſſario fradimus, feneſtram pravis, & verſutis homi-
Nibus, ſiniſtreque omnia interpretantibus aperiamus ſuſpicandi, pleraque
«„Omnia efie talia, nosque incomperta pro certis affirmare.« (c) Sed, ut
quod res eſt, fatear, licet in ſtatuendo fidei dogmate ſingularis iſta temperan-
tia, & moderatio exigatur, non idem prorſus requiritur, ubi de cenfuris fe-

rendis, aut libris proſcribendis ſermo eſt. Diſcrimen hoc opportune aſſignat

laudatus Pallavicinus, dum adverſus Suavem ita diſcurrit: ut aliquis articu-
« lus tanquam fidei dogma ſtatuatur, & ſumma neceſſitas urgeat, oportet, &
Exactiflima trutina examinetur; cum hujusmodi declaratio imperet hominum
mentibus rem maxime omnium, quam chriſtiana lex habet, arduam, id eſt,
„ut res obſcuras citra omnem dubitationem credamus. QGuaprepter Eccle-
.„fia, quantum licuit, ab eo ſemper abſtinuit. Jam vero quia multæ doctri-
næ homines inclinant in hæreſim, aliaque infligunt incommoda, par eſt,
eas e linguis, ac paginis relegare, atque ad id neceſſe non eſt, ut illæ certo
„Dei verbis repugnent, ſatis eit, ſi aut gravia extent indicia hujus repugnantiæ,
ceo quod adverſentur ſeu communi ſcholæ conſenſui, ſeu veteribus Eccleſiæ
uſibus, ſeu ſanctorum Patrum auctoritati: aut deprehendantur ut ſemina
„Operum, quæ Officiant chriſtienæ reipublicæ, ac proinde mereantur aliquam
cex cehſüris, quæcunque tandem ea fit. Similiter, ut ab dliquo oppido ex-
«Chudatur advena, non ſemper eſt opus, ut peſte correptus, aut perduellis
cin aperto ſit: ſuſſicit peſtilentiæ, aut perduellionis ſuſpicio.« (4) Suppoſito
ergo errore, aut libro pernicioſo, & illud Sedes Apoſtolica conliderar- von-
ue-

(4) L. XIV. Epiſt. 21. (b) L. XXXI. Eyif. 42. (c) Iz Epiſt. ad Hadrian.

VI. de Concil. cogendo. (d) L. L. c. 2I. n. 4.

ſverit
Porn
ſtudio
Porul

(qus e

blicæ
pone
ſit n
Otuel
Notni
ne d
cenli
rent
10 6
prop
le
gligua
geli
lone
mal
iree
tas
Lium
Polt
rurm
eo 0
gray
exo
ſumn
in re
bent
Düm
etian
ſtite
& c
tis

, uo.
Plum:
0; led
Etſei.
aubi.
ls re⸗
manc
PDre.
de fn⸗
ni, A
i in:
nctos
Ollent
el te⸗
Mtan-
Gurm
Tant
lato,
Momi-
age
. ,Ut
erar⸗
lisfe⸗
nonat
5
tier⸗
et &
inum

1 ell

NN (197) M

ſuevit, an error ſit ejusmodi, ut in plurium vergat perniciem, an non op-
pPortunis jam remediis emendatus, quæ auctoris pertinacia, aut defenſionis
ſtudium, quæ illius fama, ac pietatis, & eruditionis gloria, quæ denique tem-
porum, & locorum adjunfcta? Jam fi quidem deliteſeit adhuc virus, Privata-

que correctione ſupprimi poteſt, ſi Epiſcoporum cura malum ſopiatur, ſi auctor

ipſe propoſitionem aſlertam damnet, aut male natam ſcriptiunculam luci pu-
blicæ eripiat: profecto nec ſumma illa Sedis Apoſtolicæ auctoritas ſe inter
Ponet, nec cenſura erroneam doctrinam perſtringet, niſi etiamnum periculum
ſit metuendum, aut juſtæ inferiorum Antiſtitum preces Apoſtolicum exigant
oraculum. Quo & referri poteſt prudens illa, quam ſupra expoſuimus, œco-
nomia, quave non raro Romanos Pontifices præclare in reipublicæ Chriſtia-
næ bonum uſos fuiſle oſtendimus, dum aut error non exitialis viſus eſt, ut
cenſuræ antidoto illico occurendum foret, aut tumultus etiam majores time-
rentur, quam pacis, & boni publici ſpes ex damnatione affulgeret. Non ra-
ro ejusmodi cauſæ ſaltem condemnationis modum temperarunt. Ita Bajanæ
propoſitiones Prohibitæ ſunt nulla facta auctoris mentione: Bullæ etiam voces
illæ peculiaris moderationis indices inſertæ: quod nonnullæ earum propoßtionum
aliquo pacto ſiſtineri poſent; licet hoc ipſum ob neglecta, ut inſinuat S. Congre-
gatio, (a) exemplaria Romæ excuſa famoſæ controverſiæ de commate Occa-
ſionem dederit. Ita etiam libro Janſenii in prima illius prohibitione nulla
malignior nota inuſta eſt, niſi quod Decretis Pontificum de nullis operibus
circa materiam auxiliorum edendis adverſetur, & propoſitiones alias damne-
tas contineat. (5) At vero ſi demum & erroris malitia, & doctrinæ in plu-
rium perniciem graflantis perverſitas publicam cenſuram, prohibitionemve
Poſtulet, ſi nulla adſit diſſimulandi cauſa, ſi legitima Epiſcoporum, aut alio-
rum accuſantium vota apertam Romani Pontificis ſententiam efflagitent: tum
eo ordine, eo examine, iis gibus ad cenſuram ferendam proceditur, quas
graviſſimum religionis negotium, & res maximi momenti jure quodam ſuo
expoſcit. Etſi enim Chriſtus Eccleſiæ ſuæ Spiritum Sanctum usque ad con-
ſummationem ſæculi adfuturum promiſerit: nihilominus induſtriam humanam

in religionis rebus decernendis requirit, & negotia fidei eo modo tractari de-

bent, quomodo alia ſummi momenti tractari conſueverunt, in quibus homi-
num diligentia nihil intermittere ſolet eorum, quæ ſibi ad rem caute, pro-
vide, accurate, & utiliter gerendam videntur eſſe neceſſaria. Atque id ipſum
etiam Concilia Generalia, uti ex ſingulis eorum actis liquet, ad amuſſim præ-
ſtiterunt, alias, atque alias ſequentia regulas, ſecundum quas fidei, morum,
& diſciplinæ canones conſtituerunt, de quibus egregie diflerit Zallveinius.
(c) Fandem ſe adhibuiſie curam fatentur quoque Romani Pontifices in decre-
tis ſuis, editisque conſtitutionibus, quos mendacii accuſare, hominis omnino
eſſet & temerarii, & petulantifſime irreverentis. Sic Leonem X. non prius
B b 3 dam-
(a) Declarat. edit. die 5. Decemb. 1644. (b5) Vid. Bull. Urbani VIII. incip.
Iin Eminenti. edit. 1641. (c) Tom. I. O. 3. c. 3.

NN (198) N9*

damnaſſe Lutheri ſcripta, ut perniciofſa, & fidei, unitatique Eccleſiæ contra-
ria, niſi accedente Cardinalium conſilio, & aſſenſu, habita Epiſcoporum,
Prælatorum, Doctorum, & Magiſtrorum matura deliberatione, teſtatur Ca-
rolus V. Imp. in ſuo edicto, (a) & in ſua etiam Bulla Leo X. expreſſit.
15⁵) S. Pius V. in ea, qua Bajanas propoſitiones condemnat, conſtitutione
afſerit ſe eas non aliter proſeripfiſſe, quam ſtricto coram ſe examine ponderætas.
(W) Et Apologiæ Baji reſpondens ait, Bullam ſuam non ſine matura deliberatione
editam fuiſe; quemadmodum & ipſius cauſe gravitat, & hopiinum de Sanéta Sede bene
meritorum conditio poſtulabat. Hinc & ipſe Bajus publico inſtrumento faſſus eſt,
earum omnium ſententiarum damnationem, atque prohibitionem jure meri-

toque, ac non niſi maturo judicio, & diligentiſima diſcuſſione præmiſis factam, &

decretam eſſe. (4) Quam mature, lenteque deventum ſit ad propoſitionum
Janſenii cenſuras, vel ipſorummet adverſariorum diaria, coævorum relatio-
nes, aliique teſtes fide digniſſimi exponunt, & in ſua pariter Bulla affirmat
Innocentius X.; (e) ut non immerito Innocentii Succeſſor Alexander VII. aſ-
ſerere potuerit, cauſam hanc ea diligentia diſcuſſam fuiſſe, qua major dcfßde-
rari non poterat. Scilicet per duos annos integros controverſia agitata, Car-
dinales fide, probitate, & eruditione præſtantes, Roma, Spada, Ginettus,
Secchinus, & Pamphilius examini cum Secretario Albitio præfecti, Conſual-
tores Theologi tredecim, ex religioſis familis doctiores deſignati, Janſenii
defenſores auditi, triginta & ſex Congregationes celebratæ, a Pontifice In-
nocentio non modo Conſultorum ſingula ſuffragia mature expenſa, ſed & ipſi
in undecim Seſſionibus, ſingulis in tres, quatuorve horas productis, diſſeren-
tes ab eodem auditi, ut proinde recte Gallicani Præſules Innocentianam Con-
ſtitutionem, divini Nisminis inſtinétu conditam, & ordine canonico latam fuiſſe in
ſuis ad Eundem Pontificem epiſtolis ſeripſerint. () Vana ergo Janſeniano-
rum effugia, improbæ de accelerato judicio, partium ſtudio, Pontificis im-
eritia criminationes. Teneo & hic lupum auribus: patet ſeilicet Auctorem
Piftoris Pragmaticæ de Bulla cœnæ inſignem eſſe Janſenianorum fautorem,
utpote qui confracta eorum tam diligenter colligit arma, aitque Janſenianam
hæreſim eſſe purum inventum Jeſuiticum, Augauſtinum Janſenii eſie damna-
tum, priusquam legeretur, arte & conatibus Cardinalis Richelieu libri Janſe-
niani damnationem ab Urbano VIII. impetratam. (ꝗg) An enim non hæcom-
nino ea ipſa ſunt, quæ celebriores Janſenii Patroni jam olim pro elevanda
Pontificiæ cenſuræ auctoritate attulerunt, ſed & pridem funditus everſa, ac
confutata ſunt, ut apud fuſiores quosvis Theologos videre eſt. () Gravius
vero eſt illud, quod idem auctor ſe neſcire aſerat, quomodo etiam maxime debilis
Piritus concoquere poſit, Papæ, ſi in libro quidpiam contineri dicat, quod in eo
. re-
(a) Edito Vormatiis in Comit. 1520. (b) Quæ incip. Exurge. edita Anno 1520.
Ce) Elit. An. 1567, (d) Ann 1590. die 20. Martii. (e) Edita 1653.
(V) Anno I1653. die I5. Julii. Er Amo 1654. die 29. Mart. (g) P. III. Pag 146.
(⁴) Vide iuter alios Tournely. Tr., de Grat, O. 3. 2a Pag. m., 159. ſ.

riuf
Cogn
cuin
ſenii
pere
Vter
fes
tom
cete
&1
6600

leſti

Ans

Ohtta.
rum,
r Ca.
reſſit.
tione
Talat,
atione
bene
elt,
neri⸗

n, &

num
atio⸗
rmat
L. al.
cr.
Car-
tus,
nſal.
lenii
In⸗
ipli
ren⸗
on-
e in
ano⸗
im⸗
remm
em,
nam
na⸗
Nle⸗
om⸗
nda
Fius
Hili⸗
1 ℳ
⸗
20,
3.

4

revera non ſit, eredendum oſzz. Nempe & hic primum contra id, quod in facét's
dogmaticis ſupponitur, graviſſime hallucinatur, & deinde manifeſto ſe vel
cum primis Janſenianorum ſtrategis ſentire indicat, damnatas videlicet Jan-
ſenii propoſitiones in ejusdem Auguſtino minime contineri. Doleo magno-
pPere virum multæ lectionis, & in hiſtoria noſtri ſæculi verſatiſſimum ita le-
viter Pontificiæ inſultare auctoritati, & occaſionem præbere, ut juxta melio-
res Logico-criticæ regulas de aliarum etiam rerum ab ſe allatarum fide mul-
tum omnino detrahatur. (a) Sed nos ad noſtra. Ex allatis igitur exemplis.
ceterisque Pontificum Bullis, quibus errores damnartur, aut propoſitiones,
& libri proſcribuntur, ſatis evidens eſt, quam Romani Pontifices in ejusmodi
negotüs nullam quoque humanam omittant induſtriam, ut adeo non niſi lente
feſtinare, & velut cunctando rem religionis reſtituere dicendi ſint.

Reliqua, quæ in Pontificiis cenſuris obſervanda ſunt, compendis
õ Mä

A Cita quidem rem gerendam eſſe nullus dubito, ſi de propoſitionis, aut
. libri cenſura agatur: ſit ne vero univerſim ad quamvis Romani Pontifi-
cis ſollemnem fidei definitionem, & legitimum, quod ex cathedra vocant,
judicium, ea examinis, confultationum, & precum ratio ita neceſſaria, ut
ſine illis nec legitima, nec infallibilis Romani Pontificis eſſe pofit auctoritas:
nolim in præſenti accuratius examinare, utpote, qui jam ſupra de tota illa
pontificiæ infallibilitatis quæſtione ſententiam non duxi interponendam.
Commemoraſſe ſufficiat Cl. Theologum Serrium affirmantem opinionem ſpe-
ciali etiam diſſertatione contra Doctiff. Aloyſium Mariam Lucini ſtrenue fuiſſe
tuitum. (⁵) Egit adverſus ea etiam Eminentiſſimus Orſius O. P., (c) licet
ea, quæ ex Sueſſionenſis Epiſcopi monito Paſtorali tranſcripſit, Serrianæ
cauſæ Pparum obeſſe videantur; tum quod aliud ſit Epiſcopum ſine Presby-
terio arcanæ pœnitentiæ præeſſe, prædicare populo, in epiſtolis, & reſpon-
ſis quæſtiones fidei tractare: & aliud fidei controverſiam ſollemni judicio de-
finire, aut adverſus hæreſim, & errorem legitimam ferre cenſuram; quod
Poſterius ſine conſultatione Presbyterii, alisque mediis humanis vix unquam ab
Epiſcopis præſtitum fuerit; tum quod longe diſpar Romani Pontificis, & Epi-
coporum hac in cauſa ſit ratio; quoniam hi ſingillatim accepti nunquam ſunt
crediti infallibiles, quocunque demum modo ad quæſtiones fidei reſpondiſſent:
illlus vero ſuprema ſit poteſtas, & ex Serrii etiam mente de eo hic potiſſimum
7 quæ-
() Vago rumore auctor hbic beterodoxus eſſe dicitur; at nihil certi ea de re afir-
marée poſſum; ſane quam maxime orthodoxus videri cupit. (b) Diſert. Apolopet.
de Rom. Pontißcis Mfallib. Et dif. IL. de Rom. Pontiſ. c. I. (c) L. IV. de
Rom. Pontif. a Pag. 481.

N (200) WE

quæritur, quandonam privilegium infallibilitatis, quod convenire ſupponit,
eidem Romano Pontifici ſit attribuendum. Utramvis autem ſententiam am-
plectare, de eo apud omnes fere convenit, a fidelibus minime eſſe inquiren-
dum, an neceſſaria omnia ſententiam Romani Pontificis præceſſerint. Ad ean-
dem enim divinam providentiam ſpectat, ſive Eccleſiam, ſive ejus caput di-
rigere, & ſimul præſtare, quæ ad legitimum judicium, ſeu rectæ rationis
dictamine, ſeu divino præcepto, ſeu eccleſiaſtica conſuetudine requiruntur,
ut proinde qui de iſtis anceps, & dubius moroſius inveſtigare vellet, de
ipfio fidei, aut morum capite definito dubitare videretur. „Deus nempe,
inquit Canus, diſponit ſuaviter omnia, ſimulque proſpicit & finem, & media
ad finem neceſſaria; - = - itaque præſtat ſemper Pontifex quod in ſe eſt:
Præſtatque Concilium, cum de fide pronunciat, caditque cauſa, ſi quis e no-
. ſtris aliter exiſtimat. (a) Tandem in ſollemnibus ejusmodiRomanorumbPon-
tiſicum cenſuris, & judiciis doctrina ipſa, ſeu cenſuræ ſubſtantia, a formulis non-
nullis, & ſtilo Romanæ Curiæ uſitato, ſecernenda eſt. Etſi enim formulæ
hæ fortaſſis ad quarumvis regionum jura non ſatis ſint accommodatæ, aut legi-
timis locorum conſuetudinibus adverſentur: ſalva nihilominus, & integra eſt
cenſuræ auctoritas. Ita Gallicani Præſules non dubitaverunt ſumma venera-
tione, & aſſenſu excipere Bullas Pontificias, quibus errores Baji, Janſenii,
Molinoſi, Fenelonii, aliorum que proſeripti ſunt, licet in isdem formulæ non-
nulle Gallicanæ libertati non congruentes invenirentur. Ita in Generalibus
totius Cleri comitiis neglecta, & poſtpoſita forma, qua decreta Innocentii
XI., Alexandri VII. & VIII. concepta erant, propoſitiones ipſas a prædictis
Pontificibus condemnatas, ſuis quoque cenſuris confixerunt. (à) Plura etiam
documenta exhibet Tournelius. («) Denique in plerisque regionibus etiam
conſenſus Principis civilis, ſeu Placitum regium eſt neceſlarium ad hoc, ut con-
ſtitutioni, & cenſuræ pontificiæ publica Per promulgationem obägandi vis,

& auctoritas tribuatur. Qua de re pro ditionibus Auſtriacis clara ſunt cæſa-

rea reſcripta Ferdinandi III. & Leopoldi I. glor. mem. Imperatorum, quo-

rum prius ad Philipum Fridericum Epiſcopum Viennenſem datum: (ℳ) alte-

rum PEpiſcopi Viennenſis Officiali inſcriptum eſt, in eoque placitum illud, &
antiquæ obſêrvationi, & perenni temporis, quod homlinum memoriam ex-

cedit, conſuetudini innixum efſe aſſeritur; in eodem tamen ſuprema Excelſi

Auſtriæ regiminis curia profitetur, tantum abeſſe, ut piiſſimus Imperator
in materia pure eccleſiaſtica ſacram poteſtatem impedire, ut potiuas illius aucto-
ritatem tueri, atque promovere velit. («) De uſu autem Placiti hujus lubet
adſeribere verba celeberrimi quondam Pragæ Profeftoris Neumanni de Pu-
choltz: quamvis Princeps, ajebar ille, omnes declarationes Pontificias in ma-
teria articulorum fidei, item in materia morum, nec non leges poſitivas
. . c Ec-
(a) L. V. de locis. c. 5. (b) Ii Cenſura Ann. 1709. («) Tr. de grat. ſupra
cit. pag. 130. (4) A. 1641. die 21. Novembr. (e) A. 168 1. die 2. Eebr.
Vid. Riegg. Corpus L. E. A. pag. 107. & 108.

eel

nes

mOd
& re

mon

de n
Penn
rine
in
elſe,
a
miis
tis, 4
ſuetn
Rom
uio

fuiſe

Pella
ſerit
noſ
G
ab

unuulli

creti

gand
ad7
cn
te
ſur

Cui
gula

ponit,
imam.
huiren.
dein.
lt di-
tionis
umnr,
et, de
empe,
medie
le eſt:
8e n0.
nbon-
Snon-
rmule
tlegi⸗
ta elt
nere-⸗
lenii,
non⸗
alibus
centii
Gichis
etiam
etiam
tcol⸗
li vis,

quo⸗

Ate-

, &
en⸗

Iceli

rator
cko⸗
jubet
e Pu-
1ma-⸗
ltiyas
ee⸗
ſ⸗
lehr.

* (201) We

. eccleſiaſticas circa ritus miniſterü ſpiritualis, & ea, quæ ſunt mere ſpiritu-
alia recipere teneatur: tamen conſtitutiones poſitivas mere eccleſiaſticas cir-
„Ca ea, quæ incurrunt ad materiam temporalem, licet in illis decentia aliqua
ad finem ſpiritualem ſubſit, recipere non teneretur, ſi ejusmodi conſtitutio-

nes in grave detrimentum finis temporalis vergant, & ad obtinendum fi-

nem ſpiritualem beatitudinis æternæ non ſint necefſſariæ. (a) GQuæ non
modo vera eſſe non ambigo, ſed & magna cum moderatione prolata; quo
& referri, atque expendi velim ea, quæ vir doctiſſimus Zallveinius hac de re
monuit; præſertim, ſi cui legendus obtingat Tractatus Van-Eſpenii, quem
de Promulgatione legum eccleſtaſticurum inſcripſit, quemque merito Clariflimus
Viennenſium Profeſſor Rieggerus ardentiſimum appellavit. (5) Ex hiſce autem
principiis ſponte conſequitur, ſollemnem illam conſtitutionis Pontificiæ pro-
mulgationem non Romæ tantum, ſed in ſingulis etiam dicœceſibus faciendam
eſſe, ut vim legis ad ſui obſervationem adſtringentis obtineat; quæ quidem
ipſa jam communior eſt noſtrarum regionum ſententia, & in publicis acade-
miis recepta. Nec vero inſirmis, ut ego quidem arbitror, probata argumen-
tis, ſed recta ratione, antiquitatis uſu, & communi aliorum legislatorum con-

ſfuetudine confirmata. Nam ſtilum curiæ, vi cujus leges Pontificiæ affiguntur
Romæ in locis præfſcriptis, atque ita per orbem publicatæ cenſentur, anti-

quiori Eccleſiæ prorſus incognitum, & noviſſimis temporibus introductum
fuiſſe, plures omnino affirmant; atque Cl. Riegger opinionem novitiam ap-

pellat, qua ſollemnem illam Romæ fieri ſolitam Promulgationem ſufficere aſ-

ſeritur ad inducendam in univerſum obligationem. Neque vero ex communi
noſtrorum Scriptorum ſententia alia ex caufa plures conſtitutiones Romanæ

in Germania neminem adſtringunt, niſi quod debite hic non Promulgatæ, &

ab Epiſcopis, ac Principibus acceptatæ non fuerint. (c) Non me latet a non-
nullis Theologis leges Pontificias, quæ diſciplinam ſpectent, diſcerni hic a de-
cretis fidei, & morum, a cenſuris in libros, aut Propoſitiones legitime latis,
& priores quidem in ſingulis provinciis: minime vero poſteriora promul-
ganda eſſe contendunt, ut videre eſt apud La Croix, (d) & in addit. nov.
ad Theolog. moral. P. Reiffenſtuel. (e) At nullius momenti, ſi præſens cauſa
conſideretur, allata eſt diverſitas, & licet veritas naturali, & divino jure mu-
nita fulgeat, meritumque ſibi, quacunque ratione innoteſcat, Poſtulet aſſen-
ſum: id tamen vi cenſuræ pontificiæ fieri non poteſt, niſi conſueta ratione,
modoque debito eadem cenſura etiam in negotiis religionis promulgetur.
Cui enim, amabo, docto etiam, & erudito decreta Romana, quibus in ſin-
gulos annos complura monimenta vetantur, in noſtris hiſce terris innoteſcent,
Cc ni-
(a) le annot. ad Sehved. Jus publ. c. 5. J. 14. apud Riegg. (5) Riegg. P I.
Juriiprud. Eccler. c. 8. in not. ad g. 447. Vid. Zallvein Princ. I. E. Tom. I.
O. J. c. J. J. 4. reflex. 6. & alibi. («) Piuribur id probat laud. Zallvein Tom.
I. O. I. . 2. J. J. Eßen. Tom. VI. in Tractat. de promulgat. &c. de Marca
L. I. c. 15. (4d) L. I. Theolog. moral, a num. 229. (c) Quaſt, II. num. 14.

N (202) We

niſi publica Epiſcoporum, & patriorum Cenſorum promulgatione patefiant?
Anne brirate illa notitia, quæ aliquando homini littera to obvenit, ſatis eſſe po-
teſt, ut legem obligante efficiat? Ac ſi quidem de libro hæretici auctoris
ag atur in negotio religionis, vel ipſa hæreſeos nota ſanctioris fidei cultorem
terret, & merito terrere debet: notæ ſunt Tridentini Indicis regulæ, nota
Piorum conſuetudo: at ſi de novo catholici auctoris ſcripto agatur, quis pu-
taverit ſibi illud interdici, niſi Romana conſtitutio ab immediato, ut ajunt,
Paſtore, ab Epiſcopo intimetur? Illud potius facile conceſſerim, Epiſcopos,
iosdus eccleſiarum Præſules ſuo deeſie officio, ſi ratione omni, cauſaque
legitima deſtituti decreta Pontificia non promulgent, ſi leger ſacratiſſimar, quæ
conſt, ingunt hominum vitas, ab omnibus intelligi (a) non faciant. Nec vero dixe-
ris, Multos canones, decreta plura pontificia apud nos vigere, licet de ſol-
lemni eorum promulgatione nemo teſtari valeat. Ajo quippe, quod e Juris-
peritorum formulis notum eſt, ad legem obligantem non expreſſam requiri,

ſed tacitam etiam, & quam virtualem, aut zquivalentem vocant, ſufficere pro-

Immulgationem; quod nempe ſenſim in uſum, m noresque populorum conſti⸗
tutionum pontificiarum obſervantia transeat, ſi a Doctoribus univerſis pro-
vinciæ allegentur, ſi in publicis academiis, & Epiſcoporum curiis traditæ iis-
dem innitantur ſententiæ: ſatis ſuperque promulgatæ, atque ab omnibus re-
ceptæ cenſeri debent; eadem fere ratione, qua in Plerisque regionibus, vel
ipſa communia Juris Canonici decreta recepta ſunt, & & approbata. Hæc ergo,
& ſimilia probe conſideranda erunt, ut ſuprema „ & adſtringens Cenſuræ
Pontificiæ aucétoritas ſuſpiciatur; quanquam poſteriora illa, quæ ad librorum
Pproſcriptionem attinent, decreta rarius a ſummo Pontifice: frequentius autem
ſacrarum Congregationum nomine emanent, de quarum proinde tribunalibus,
quatenus ad cenſuræ, & judicii dogmatici cauſas referuntur, nonnulla etiam
explicanda ſunt. Ad comm endandam igitur, meritisque la udibus celebrandam

Summorum Pontificum in propoſitionum, ac præſertim librorum cenſura cu-
ram, vigilantemque Tollicitudinem, caput finiam præclaro teſtimonio Sapien-

tiſſimi Papæ Benedicti XIV. Quæ ad Catholicæ Religionis puritatem, ſeri-
„bit ille, integerrimné tuendam, & caſtos mores a contagione caute ſervan-
dos maxime Pertinent, cum ſemper ab Apoſtolica hac ſancta Sede provide,
lapienterque cuſtodita ſint; tum illud in primis laudabili Romanorum Pon-
tificum prædeceſſiorum noſtrorum zelo ac vigilantia proviſum, & cautum
«fuit, ne ullum propter pravos exitioſosque libros, quibus fides & pietas
c labefacteri plerumque ſolent, Chriſti fidelium animabus præjudicium ac
„detrimentuin irrogaretur. (5 )

4*

(a) l. 9. Cod. de Li. (5) la Pul. incip. Ouæ ad. dat. A. 1757. die 23. Derembr.
Præſixa Idici libr. probibit. Hus juſſu rragniro, atque edito.

Fo⸗

ſem
leri,
mun
Apo
Cara
hum
aut
AWr
tron
Teri⸗
abe
44 ⸗
460
rum
Vert
NI
n
Ca
mo
um

eſſe bo.
uctoris
Ultorem
e, nota
luis pu⸗
t unt,
leopos,
Aulaqe
tat, al
1 ixe-
de ſol.
e Juris⸗
requiri,
re pro.
conſti⸗
5pro-

bus ke⸗
5, vel
ergo,
enaree
rorum
Autem
alibue,
etiam
ndam
ra el⸗
Apien⸗
,Pr
wide
Pon⸗
utI
Pietes
Um .

nbe⸗

IVRE CENSVRAE, GVOD SACRIS CONGREGATIO-
NIBVSROMANIS COMPETIT.„

FlI.

De audtoritate cenſuræ a ſacris Congregationibus latæ.
Pe ReWer E

D E primæva Eminentiſſimorum S. R. E. Cardinalum origine, de
1 maxima nobiliſſimi hujus ſacri Senatus, jam initio ſœæculi IX. in
SRFB*S tres ordines diſtincti, dignitate, de Propagata poſtea magisque
ſemper aucta illius amplitudine, inter alos præclare diſſerit Thomaſſinus in ve-
zeri, & nova Eccleſßæ diſciplina, (a) & erudite oſtendit, a graviſſimis Scriptoribus,
muneris hujus Cardinalitii exordia ad ipſam Chriſti inſtitutionem & tempora
Apoſtolica eſſe referenda. Status ſummi, inquit Gerſon, ac ſacri Collegii DD.
Cardinalium fundatut eſt in ecclefßaſtica hierarchia ſubexleſti immediate a Cbriſto, nec
bumana inſtitutione, ſeu præſumtione poteſt deſtrui. (!) Plautinum autem peniculum,
aut Terentianum Gnathonem Curiæ Romanæ fuiſie Gerſonem, quis audeat
affirmare? Petrus quoque de Alliaco, priusquam horum Purpuratorum Pa-
trum numero adſcriberetur, tempore Concilii Conſtantienſis in tractatu de auc-
toritate Eccletæ ita ſeribit: licet nomina Papatus, & Cardinalatus tempore
«Petri, & aliorum Apoſtolorum non fuerint in Eccleſiæ uſu, tamen eccleſi-
."Naſticæ poteſtates his nominibus deſignatæ ex tunc in Apoſtolis præfullerunt, vi-
„delicet Papalis dignitas in Petro, & in ſingulis Apoſtolis Cardinalatus auc-
„toritas. „ Atque hinc infert Apoſtolos prius Cardinalium, quam Epiſcopo-
rum exercuiſſe officium, ceu Petri Aſſeſſores, Conſiliarii, & in regimine uni-
verſalis Eccleſiæ cooperatores. His affinia ſunt, quæ Eugenius IV. ſuam in
Bullam inſeruit, dum per eandem gravem, de præcedendi, & ſedendi ho-
nore controverſiam Archi-Epiſcopum Cantuarienſem inter, & Eboracenſem
Cardinalium Collegio adſcriptum dirimeret. («) Quin & ex noſtræ Patriæ
monimentis idem licet confirmare. Pragenſis nempe Academiæ Doctores
jam ab A. I413. hanc propoſitionem inter alias complures ſcriptis mandarunt,
adverſus errores Joannis Huſſi ab omnibus ſubſcribendam: quod credit, ficut
Cc 2 Ro-
(a) P. I. L. II. a. Cap. 113. (5⁵) allegat Thomaſin. ex Tom. I. Oper. Gerſon
pag. 188. Sed alia, quam Antverp. edit. uſus ſuerit; in hac quippe pag. cit. fru-
ſra quaſßiverir. (c) Vide Spondan. ad A. 1440.

2

BeY (204) YN

Romana Eeccleſa, eujus caput eſt Papa, corpus vero Collegium Cardinalium, maniſeſti,
ar veri Succeſores Petri Principir Apoſtolorum, & Colegii aliorum Apoſtolorum CObriſti.
(4) Quanta autem jam inde a Supremi Pontificatus temporibus fuerit Ro-
mani Cleri auctoritas, quantaque ejus dignitas: ex hiſtoriæ eccleſiaſticæ mo-
nimentis eſt manifeſtum. Semper enim latus ſtipabat Pontificis, ejus aderat
actis, & conſilüs, conficiebat, aut ſubſeribebat encyclicas, quibus fidei, &
morum capita per univerſum orbem firmabantur, examinabat Epiſcoporum
litteras, ad eorum conſulta reſpondebat, Synodos denique cum Romano Pon-

tifice conſtituebat. Celebria ſunt, quæ ad eundem Clerum direxit S. Cypria-

nus in cauſa lapſorum, clarumque dignitatis, auctoritatisque Romani Oleri
indicium. GQuum enim tunc temporis Romana Sedes ſuo eſſet viduata Paſto-
re, & factione Feliciſſimi, aliorumque Africa turbaretur: fiduciarium ſuum de-
cretum cum tomo tredecim epiſtolarum in eadem cauſa conſcriptarum S. Afri-
canæ Eccleſiæ Primas ad Clerum illum Romanum transmiſit, ab eodem exa-
minandum, approbandumque, ut hujus calculo vera firmaretur ſententia, &
ſingulare robur eidem accederet. (a) Præſtitit & iſtud Clerus Romanus ſin-
gulari epiſtola, quam exaravit Novatianus tunc Archi-Diaconus zelo, & elo-
quentia Cyprianicas æmulante, Clerusque univerſus ſubſcripſit, e qua illius
Poteſtatis, lanæ fidei, & chriſtianæ prudentiæ inſignia licet deſumere documenta.
(5) Quanti vero S. Cyprianus eas Cleri Romani litteras fecerit, vel ex eo patet,
quod non ſolum ab omnibus Africæ, ſed peregrinis etiam Epiſcopis, Pres-
byteris, & Diaconibus legi, imo & tranſeribi deſideraverit. Vos curate,
ccſcribit ad ſuos Preibyteros, & Diaconos, quantum poteſtis pro diligentia veſtra,
ut ſcripta noſtra, & illorum (ſeilicer Cleri Romani, & Confeſſorum) reſcripta
« Fratribus noſtris innoteſcant. Sed & ſi qui de peregrinis Epiſcopis collegæ
c. mei, vel Presbyteri, vel Diaconi præſentes fuerint, vel ſupervenerint, hæc
«OInia de vobis audiant, et ſi exempla epiſtolarum tranſcribere, & ad ſuos
„Perferre voluerint, facultatem tranicriptionis accipiant: -=— ut in eccleſia-
Tum ſtatu quoquo modo interim componendo ſervetur ab omnibus una fidei
cConſenſio. « («) Eandem denique Cleri Romani auctoritatem confirmat S.
Papa Cornelius, qui, cum de pœnitentibus e ſecta Novatianorum converſis

agendum eſſet, nihil ſtatuendum cenſuit, nifß Preibyterio ſuo, id eſt Clero Ro-
mano, contraäéto, (e) ut proinde Cleri hujus in quibuscunque controverſiis

apud Sedem Apoſtolicam terminandis ſemper primæ fuerint partes, ac non

mediocris in cenſuris ad religionis negotia ſpectantibus poteſtas, quæ ſubinde

auc-
(«) Vide Raynald. ad Ann. 1413. (5) Vide Epif. I5. S. Cypr. & 23. ad Cler.
Rom. edit. Venet. A. 1756. quam, uti & edit. Venet. 1748. Operum S. Leonis
M. nunc primum Bibliothecæ Collegii noſtri Nicolsburgens. donavit jam ſupra in
not. ad F. 3. C. III. Diſ. I. laudatus Illuſtriſimus Mæcenar. (c) Vide epiſtolas
Cleri Rom. ad §&. Oprian. inter Oyprian. 30. &S 31. (4d) Epif. 32. ad Cle-
rum ſuum. (e) Epift. 46. inter Oprian. Plura de PFreibyterio convocato egregie
pertractat Bencinus de litt. enoycl. Diſert. I. H. F.

rel
alte

tit Ro.

& mo⸗
Aderat
dei, &
porum
1o Pon-
Vptig.
Cleri
peſto.
n de⸗
.Afri.
mexa-
tia, &
us ſin⸗
E eho⸗
Uilius
nenta,
patet,
Pres⸗
Urate,
eſtra,
Eripte
lege
‚hæc
ſoos
cleſia-
fidei
nat 5.
erlis

Ro-

erſiis
non
binde
c⸗
Cer.
enis

FA n

Sotn
⸗
gi 6

eos collaterales, & coadjutorer Papæ vocat,

Y&α& (205)

aucta fuit, & ſingulares etiam additæ prærogativæę. Completat omnia Cleri
hujus decora Thomaſſini verbis. Quis ambiget, inquit ille, hunc Presbyte-
«EOrum, Diaconorumque cœtum adoptatum fuiſſe in ſocietatem gloriæ &
cc auctoritatis Apoſtolicæ Sedis, qui jam inde a jactis per B. Petrum Eocleſiæ
„Romanæ fundamentis, Eccleſiam eandem Romanam, imo & univerſalem
toto orbe ſparſam adminiſtraverat, & cum Succeſſore Petri adminiſtrare per-
cgebat: qui adminiſtrabat etiam ſolus vacante Sede, & perſæœæpe diu vacante:
qui præerat electionibus Summorum Pontificum, qui plerumque eum ex
üO gremio deligebat, qui ordinarium erat Papæ Presbyterium, ſeu juge,

& perpetuum concilium, quo maxima quæque explicabantur negotia, ſeu

ad fidem, ſeu ad mores ſpectantia. c (a) Hinc etiam erat, quod temporibus
S. Bernardi ægerrime tulerint hi Purpurati Romanæ Curiæ Patres ſententiam
Callicanorum Præſulum adverſus errores Gilberti Porretani, & fidei formu-
lam, quam horum nomine Pontifici, & Cardinalibus obtulerat dictus S. Abbas,
& Scriptor mellifluus, rejiciendam cenſuerint: Certe, inquiunr, ſi in oriente
„K- - -coram omnibus Patriarchis hujusmodi tractaretur negotium, nihil fir-
ina ſtabilitate ſolidum ſine noſtra finiri valeret auctoritate: quin imo juxta
antiquorum Patrum ſtatuta, vel exempla Romano ſervaretur examini termi-
„nandum: volumus igitur huic tam temerariæ novitati celeriter aſſurgas, ip-
„ſorumque contumaciam punire non differas (b) Ita alloquuntur Pontifi-
cum Eugenium III. acerbiflima pleni indignarione, quam graphice depingit
Otto Friſingenſis: nec absque ratione adverſus Epiſcopos Gallicanos expo-
ſtulaſſe Cardinales, fatetur Natalis Alexander. (c) Nec prius placati ſunt quam
dum S. Bernardus ſemel ac iterum conteſtatus fuit, illud fuiſſe ſolum Epiſco-
Porum ſuſfragium, non judicium, animi ſententiam, non definitionem, nec conſcrip-
tam fidei formulam, ſeu Symbolum ab ſe univeriæ Eccleſiæ fuiſſe propoſi-
tum, neque de controverſis capitulis quidquam definitum. Hinc idem S.

Pater de cenſoria Cardinalium poteſtate minime ambigebat; quin in cauſa

Abaelardi ita ad eosdem ſeripſit: nulli dubium eſt, quin ad vos ſpectet, tollere ſcan-
dula de regno Dei, ſurgenter ſuccidere ſpinas, ſedare querelas: - -— — agire pro loco,
quem tenetis, pro dignitate, qua polletie; pro porteſtate, quam accepiſtis. (d) Et alibi
. *) & vult de toto orbe eligendor, ceu
orbem judicaturoi. Ut vero aucta negotiorum diverſitate, & multitudine, om-
nia felicius, faciliusque expedirentur, viſum eſt poſtea Romanis Pontificibus,
ex illuſtri hoc Romani Cleri, & Cardinalium collegio diverſos inſtituere cœ-
tus, variis ad Religionis, & reipublicæ chriſtianæz commodum officiis exe-
quendis deſtinatos. E quibus Congregationibus duæ præcipuæ ſunt, quibus
religionis integritas, hæreſum, & errorum extirpandorum cura incumbit:
altera videlicet, quæ a Sacra in hæreticam pravitatem inquiſitione, alrera, quæ
a conficiendo librorum prohibitorum indice nomen habet. Priorem illam
, Cc 3 Pau-
(a) L. cit. c. I15. n. 13. () Orto Friſng. L. I. de geſtir Frider. Imp. c. 577.
(e) Scc. XII. Diſert. VIII. n. 2. (d) Epif. 189. (e) L. IV. de conſiderat. c. 4.

eY (206)

xios libros inquirendi, & quibus emendatio, quibus proſcriptio debeatur, co-
gnoſcendi injunxit, ut memorat Benedictus XIV. (a) confirmavit demum,
& facultatibus auxit Sixtus V. Alteram priori adjunxit quaſi vicariam S. Pius
V. quam ſubſequentes deinde Pontifices Gregorius XIII. Sixtus V. Clemens VIII.
ſtabiliverunt; utrique regulas præclariſſimas, prudentiſſimasque præſeripfit Be-
nedictus X1¹UII. Adhæc ergo tribunalia cauſæ fidei, violatæque religionis, monſtra
erronearum opinionum, libri denique ſuſpecti de prava doctrina referuntur: hic
exaten inſtituitur a delectis, quos Conſultorer, relatores, Oualificatores vocant, viris,
nempe, ut eos deſcribit Benedictus XIV. vitæ integris, probatæ doftrinæ,
maturo judicio, incorrupto affectu, ab omni partium ſtudio, perſonarumque
acceptione alienis, quive æquitatem, libertatemque judicandi cum prudentia,
& veritatis zelo conjungant. (5) Hic lata ab illis judicia per conſtitutos S. R. E.
Cardinales, quorum alii S. Theologiæ, alii Juris Canonici doctrina, alii Ec-
cleſiaſticarum rerum peritia, munerumque Romanæ Curiæ exercitatione, pru-
dentiæ demum ac probitatis laude conſpicui ſunt, (c) mature expenduntur,
ac ſua demum ſententia in propoſitionem, ac librum cenſuram ferunt. Licet
vero arbitrio Ssummi Pontificis tota quodammodo cauſa terminetur, quin &
aliquando definitiva illius ſententia abiolvatur, ſi rei de qua agitur, gravitas,
auctoris meritum, aliæque id ſuadeant circumſtantiæ: communius tamen, &
ſi quod res eſt, fateri volumus, earundem Congregationum decreta non tam
Romano Pontifici, quam his ipſis Congregationibus ſunt adſeribenda, & præ-
cipue eorum, quorum examini cauſa commiſſa fuerat, judicio, & relatis inni-
tuntur. Verum enim eſt, quod ſcribit Van-Eſpen: (4) Congregationi S.
Officii, quæ feria III. & IV. haberi ſolet, ne quidem Pontifex intervenit, ſed
earum ſolum acta ab Aſleſſore ad Pontificem referuntur: illi vero, quæ feria
V. celebratur, adeſſe conſuevit Summus Pontifex, ſed & communius ex Car-
dinalium votis negotia terminantur. Ex alterius vero, quæ indicis dicitur,
Congregationis actis, & decretis, nihil omnino ad Summum Pontificem ſpec-
tat, quam, quod facta per Congregationis Secretarium actorum omnium re-
latione, decretum editum probet, & promulgari præcipiat. Atque hic de-
mum liberioris ingenii hominum triumphus! ſemota enim tantisper Romani
Pontificis auctoritate, quæ fortaſſis linguam, ſtilumque intemperantiorem
nonnihil coercuiſſet, fractis veluti repagulis adverſus decreta illa Romana de-
bacchari, eadem ſub & obreptionis, injuſtitiæ, injuriæ illatæ accuſare, va-

rios denique titulos effingere, ut iisdem omne robur, viresque omnes adi-

mantur.

FI.
ſa) Li Proæmio Conſtit. Sollicia. (b) Conſtit. cit. J. 23. («) TWid. JH. 3.
(4) De Promulg. leg. Eccles. P. IV. c. I. Tom. VI. Oper.

Paufus III. inſtituit, approbavit Paulus IV. eidemque onus in pravos, & no-

R
1
bitro⸗
ean
guer

a u
(e
el
Vel
abre
er

unnve
entia,
R.E.
lüi ke.

, Pru-
untur,
Lit
nin &
Ayitas,
en, &
n tam
Pra-
Inni-
Oni 8.
t, ſed
feria
Car-
itor,
ſpec⸗
mre⸗
.
mmari
Drem
de⸗
Va-
Adi-

Nyt (207) N N
. F II.

Refelluntun ea, quæ ilgo adverſus cenſuras, &s librorum pro-
vibitioneém a Sacris Congregationibus Romanis
faltam, objiciuntur.

Ræcipua accuſationis capita collegit nonnemo, ut ſuam de regio placito
ententiam ſtabiliret. Guem quidem ſeopum minime vituperandum ar-
bitror, ſed placiti hujus auctoritatem aliis innixam præſidiis judico, quam ut
eam ex Romanorum decretorum contemtu ſtabilire fuerit neceſſum. Summa
querelarum hujusmodi, quas Benedictus XIV. injuſtas (a) Vcat, eo fere redit,

„Qquod primum judicia hæc cenſoria tota quanta ex judicio Conſultorum, &

. Qualificatorum pendeant. Qui autem hi homines? quam frequenter non
„Zelo agunt indiſcereto, timentes periculum ubi non eſt? quam ſœpe pertina-
cius ſiarum ſcholarum inhærent ſententiis, quibus innutriuntur, hæreſim
c. Vel erroris inſtar habentes, quidquid ſectæ ſuæ principia non redolet. Quid 2²
„quod & interveniant partium ſtudia, æmulationes, magnatum preces, ſi
«Propoſitio, aut liber juribus ſuis, & ut vocant, prætenſionibus non faveat,
..denique ambitioſorum, qui claro adverſarü nomine perſtringuntur, impor-

„„ tunitas, contra quæ omnia immotos ſervari Romanos Theologos, & Cen-

ſores, nemo non videt eſſe longe difficillimum. Alterum querelæ caput, mo-
„dum in librorum prohibitione ex ſtilo Curiæ Romanæ ſervari ſolitum ſpec-
ctat. Scilicet libri ſimpliciter prohibentur nullo expreſſo errore, ex quo ſæ-
Pe graviſſima oriuntur difſidia; & quis etiam neſcit propter rationem, quam
HcNſatus vocant, in aula Romana militantem, eos præſertim libros duriorem
EXperiri ſortem, qui auctoritati Pontificis, Eccleſiæ jurisdictioni, & immu-
« hifati non aſſentantur, qui ſtrenue privilegia Epiſcoporum, & Principum ju-
Tra Propugnant. „Acerbius hoc etiam, & plus quam fſatyrice expreſſit Pe-
trus a Valle clauſa: c„hulla, inquit, eſſet in hac parte difficultas, ſi conſtaret
.quid damnarent cenſores in libris, quibus notam inurunt. Appareret enim
Dut plurimum, Auctorum intecitiam non e le, cui cenſura rependitur, ſed cen-
„ſorum averſum animum, vel non ſatis ill iſtratum intellectum. Nunc autem
„uia in regno fratrum (Cyriacorum) cenſura librorum eſt negotium per-
ambulans in tenebris, ita ut damnetur quidem liber, ſed quid in eo im-
c. Probetur, arcanum ſit, & ſupra eleuſinia myſteria prematur, timentibus ſibi
..Cenſoribus a juſta cenſura, ac ſollicite præcaventibus, ne impegiſſeé damnan-
„do deprehendantur; non eſt ita facile ignorantiæ notam amoliri ab eo, cujus
.liber Proſcribitur, ut fuerit Lutetiæ, Salmanticæ, & ubivis alibi, ubi aperte
„exponitur, quid in libro improbetur, idque conſentanee ad jus naturæ, &
*„gentium, ne a Pilato quidem violatum, qui Chriſtum patibulo addicens,
cCau-

J . .
(«) Conſtit. cit. J. 2.

NN& (208) N8
Cauſam addicendi non tacuit. (a) Ita ille cenſuris Romanis irritatus.
Poſtremo denique ajunt, decretis iſtis pœnas, cenſuras, & clauſulas ſæpe addi,
„quæ moribus, & pPrivilegiis Provinciarum adverſantur: poſſe eſſe librum
«Pernicioſum, in hac, vel illa regione, quin alibi vel minimum ſalutis peri-
cculum animabus immineat: nec ſine Publicis turbis, aut clariſſmorum viro-
«rum infamia romanas ejusmodi proſcriptiones locum ubique ſibi Pofle vin-

.dicare. Hic eſt adverſariorum ſermo, in quo nihil difſimulavimus; talia

autem continet momenta, quæ ſi omnia, & communius vera forent, ſacrarum
Congregationum decretis, & cenſuris vim fere omnem detraherent. Sed ve-=
reor magnopere, ne fortaſſis bile juſto magis commota, & mente a præju-
diciis, aut vindiéctæ cupiditate non penitus libera hæc a nonnullis effutiantur.
Ac primum quidem illud tale eſt omnino, ut in homines, quales SS. Con-
gregationum membra, earum Aſſeſſores, & Præſides ſunt, cadere Poſſit.
At quoniam res facti eſt, non ſine graviſſima evidentique demonſtratione eſt
admittendum. Nam & Summi Eccleſiarum Principis Romani Pontificis ſa-
pientia, prudentiſſimaque cautione, qua ejusmodi viros deligit & ſumma hi-
ſce tribunalibus attributa auctoritas, eam fundat *qui, & recti opinionem,
quæ tam diu rata, & firma cuivis eſſe debet, donec fortioribus eam elidat ar-
gumentis; quandoquidem & in cauſis levioribus ea vulgata eſt juris regula:
tamdiu quemvir præſumi bonum, donec malus comprobetur. (?) Et ſi iſta quidem
illorum argumentandi ratio in hac cauſa valeret, quod Magiſtratuum tribunal,
quis regiorum judiciorum conſeſſus, quæ ſupremarum poteſtatum curia, tuta
erit, & ſecura? an non his omnibus perpetuo pravarum affectionum, inimicitia-
rum, præjudiciorum, ſimiliumque ſuſpicionum commenta opponi poterunt?
Sententiæ omnes etiam Principum, & Regum, qui & ipſi ſuorum Procerum con-
Gliis, examini, judicio, perſæpe acquieſcunt, ceu injurioſæ, an non poterunt tra-
duci? Huc ſcilicet ejusmodi ſciolorum evadit oratio, & in ea Ppræcipitia non
Præviſa incauti deferuntur. Et vero largiamur etiam, nonnulla aliquando in
hiſce Congregationibus definita fuiſſe, quæ poſtea aut revocari oportuerit,
aut quæ aliorum fraude, & malitia fuerint impetrata, minimeque ad juſtitiæ
leges exacta, quod fortaſſis juſtis nonnullorum Auctorum querelis, paucisque
veris exemplis oſtendi poſſet: quid hic amabo accidiſſe dicemus, quod cum
aliorum tribunalium actis non eſſet commune? An propterea in dedecus, in
contemtum 88. horum tribunalium iſta vertere, hæc ſola commemorare opor-
teat? nihil profecto per quædam iniquiora hujusmodi facta de fide, de aucto-
ritate SS. tribunalium detractum eſt; quemadmodum & Civilium Magiſtratu-
um integra manet reverentia, & poteſtas, licet aliquando errore iniquorum
accuſatorum decepti non æquam in cauſa tulerint ſententiam, aut injuria ho-
minem innocentem condemnaverint. Quidquid vero de hoc ſit ſtatuendum:
ego cum Cl. P. Gervaſio etiam hic profiteor, me animum gerere erga

c4 4-
(a) Diatrib. IX. J. 156. Diatribæ bæ proſeriptæ ſunt decret. §. Congreg. 1662.
5⁵) c. fin. de Præſumt. 7 7* greg

r.

beſt
Pur
rur
lun
arel
.g
Univ
Volu
ſtrine
guc
Non
ſed⸗
perta
qualt
lim,
ſpec
triban

cllle,

inyet
Tatio
Were

fon

u)
At
hibn
elt,
At
odi
Chea,
V
aEU
m
he
aſr
u
ler
Prol
ud

rrititne,
de ddi,
librum
peri.
n vro.

le vin.

8; talla

crarum
Led ve.
Preju.
tiantur,
,Con.
Polfit.
one eſt
leis ſi⸗
ma hi-
Dnem,
at a⸗
egal:
Videm
bonal,
6, tuta
hiciti⸗
runt?
ncoN=
nt trd-
ia non
dd in
werit,
nſtitic⸗
que
C
, in
opor⸗
ucto⸗
ratu⸗
Orum
a ho⸗
dum:
ere
ſy
1962.

. ſacra hœc tribunalia magis devotum, eorumque judicia valde revereri, qui pro-
« be ſciam eorum præſidem eſſe Sacerdotem maximum, eui aſſidere ſolent ex
„Purpuratorum Senatu Sapientiſfſimi, quique explorztis pridem graviſſimo-=
„rum Theologorum ſententiis judicium ſuum ferunt; proinde audaces quo-
„Tundam voces repfehenſione dignas cenſentes, injuſtas eorum querelas,
Teſponſionesque aliquando iirdem innixas rejicimus, repudiamus, contemni⸗
. mMus. (4) Ruoniam vero hæc eſt ſententia, hæc verba publici nuper in
Univerſitate Viennenfi Profeftoris: facile ex ſummorum etiam Imperantium

Vvoluntate affirmavero, hunc debere eſſe de Sacris illis Congregationibus Au-

ſtriacarum regionum ſenſum, & opinionem, nec ſine periculo iniquiora illa,
quæ expoſuimus, dicteria a nobis poſſe confirmari. Ad alterum quod attinet:
Non eſt iſte ſingularis SS. Congregationum ſtilus, proſeribendique modus
ſed aliis etiam cenſoriis tribunalibus communis. Ita nempe Academiæ, ita
Perſæpe Epiſcopi, ita Summi Principes, fi librum, præſertim nulla cenſuræ
qualificatæ ota inuſtum, fimpliciter prohibeant, nullam ſuæ prohibitionis cau-
ſam, nullum libri errorem aflignare ſolent. Neque enim ad privatorum jura
. „. . . . .
ſpectat, ut ab Imperantibus Majoribus decretorum rationes exigant: nec id
tribunalium majeſtati ſemper eſt conveniens. Sufficit quippe, ſubditis Patefe-

ciſſe, ubi venena lateant, etſi venenorum ſpecies non indicetur: ſatis eſt ibrum

inventum eſie noxium, atque apud legitimam poteſtatem cauſam eſſe dictam,
rationes examinatas, errores etiam notatos, ob quos liber omnino prohiberi
mereatur, licet hæc omnia in apricum minime proferantur; qua quidem ra-
tione magis etiam aliquando auctoris honori, & famæ proſpicitur, utpote cu-
jus partus damnatur, quin propterea in illum definita hæretici, temerarii,
aut alteri crimini obnoxii ignominia derivetur; quum plures ejusmodi pro-
hibitionis cauſæ eſfſe poſſint. Ac ſi quidem etiam hic aliquid diſpliceret, quid
eſt, quod communis agendi ratio ſolis ſacris Congregationibus vitio verti,
aut exprebrari debeat? Hinc niſi me omnia fallunt, certe non ex veritate, ſed
odio, præcipiti ira, fuſum eſſe illud autumo, quod ſeribit Auctor dialogorum
Gleandrum inter & Eudoxum: cur aliquis liber in indicem reponatur, Roma
„Vulgo non explicat. Sæpe aliud vitii nihil eſt, quam quod in eo typis ex-
„cudendo peccatum quidpiam contra leges typographis latas, jurisque for-
„Mulas fit. Interdum id accidit propter nonnulla principia parum conſenta-
„ hea placitis quibusdam DD. in Italia, quos inter & Gallicanos Doctores non
„ſemper convenit.« (?) Nam licet & illud prius ad prohibitionem Hbri in
quavis republica ſufficere poſſit, ſi nimirum in edendo eo leges latæ non ob-
ſerventur: ſæpe tamen, atque hanc ſolam præcipuam cauſam Romanarum
Pprohibitionum eſſe, id omnino pernegandum. Guod ad peſteriuz attinet,
quodque etiam ſupra de ratione ſtatus allatum fuit: neſcio an non pura ea,»
D d pu-
(a) De Sacrament, L. L. c. 19. in num. 146. pag. m. 251. (5) Dial. V. n. 9.
Hi dialogi de Provineialibur litreris Cleandrum inter & Eudoxum BP, Daniclis
§. L. proſeripti ſunt Decret. S. Congreg. 1703.

. 210 eN

Non enim adulationes iſtas, aſlentationesque deſiderat, minus exigit Sedes
Apoſtolica: nec fictis, ementitisque privilegiis cupit decorari, cui vera, &
genuina non deſunt ornamenta. Hinc, qui Pontificem inferiorem ajunt Con-
cilio, qui eidem infallibilitatis jura denegant, qui divinam immediatam Epi-
ſeopalis jurisdictionis originem, & primæva eorundem jura, qui Principum
Majleſtatem, & explicatum ſano ſeniu Sacrorum jus defendunt, tantum abeſt,
ut cenſura Romæ notentur, ut potius eorum libri, vel in ipſa urbe virorum
doctorum manibus diurna, nocturnaque induſtria terantur. At vero ſi quis
in harum rerum uſu moderationem exoedat, fiquis oppoſitas Gallicanæ ſen-
tentiæ opiniones erroris, aut hæreſis accuſet, ſi Epiſcopos Romano Pontifici
*ειuet, IIlius etiam in Epiſcopos auctoritatem a Concilio Tridentino ſtabilitam,
certisque explicatam capitibus peſſumdet, ſi Civili poteſtati cum regione pro-
Priam etiam faciat religionem, arisque ipſis contra fas omne admoveat: tum
enimvero digna eſſe cenſura, digna condemnatione, ſeripta ſimilia digna fam-
mis, quis Catholicorum inficiabitur? Conſtat autem, & hodie deploranda
diſcimus experientia, quam raro a fervidis, & erga Caput Eccleſiæ male af-
fectis Scriptoribus in ſimili argumentorum tractatione, Præſcripti modeſtiæ,
& Chriſtianæ moderationis limites, & leges obſerventur: quid ergo mirum,
ſi poſtea hiſce libris ſtigma nuratur? quid mirum, ſi corrigi talia mandentur,
& expurgari opera? An non idem a Regibus, ſæcularique Magiſtratu contin-

git, ſi majeſtatis jura violentur, ſi ſana reipublicæ gubernandæ principia im-

petantur? Quanquam etiam fatebor, aliquando ſtatus rationem Romana libro-
rum proſcriptione haberi; quoniam nempe & Politici Principis jura Romano
Pentifici competunt: quæ civili illius poteſtati adverſa ſunt, quæ jura terra-
rum Romanæ Sedi ſubjectarum impugnant, quæ Perſonam Chriſti Vicarii
lædunt, cur enim vero ſua in ditione illa patiatur? Nihil autem hic occur-
rere, quod cuivis Laico Principi non eſſet conceſſum, facile quivis ſuapte
ſponte intelligit, & in ſua etiam ad Cl. Muratorium epiſtola Benedictus XIV. P.
inſinuavit. (a) Quanquam ex hoc ipſo fortalſis capite facile concedi poſſit,

C

quod tertio loco oppoſitum erat. Conceſſerim enim non invitus, decreta

hujusmodi non ſemper omnibus locis, & provinciis eſte idonea; unde & pla-

cito regio, & Epiſooporum prudentia conſtituetur, quid ſimili in caufa a fi-
delibus remotarum ab urbe provinciarum ſit obſervandum. Juverit hic
loci animadverſiones Clar. P. Zallvein, (?) inſerere. Monet nempe is pri-
mum, decreta, de quibus agimus, non eſie mox recipienda permodum dog-
matis, cum hæc neque ſit intentio Pontificis, talia decreta fimpliciter appro-
bantis; neque -Cardinalibus, aut Qualificatoribus ullibi concefla legatur infal-
libilis affiſtentia Spiritus S., aut condendi dogmata poteſtas. At ſecundo: Ea-
dem nihilominus cum debita reverentia eſie acceptanda nec fimpliciter reji-
ci-
(a) Supra cit. reſpont. ad Eund. Murator. dat. 174 8. die 25. Septemb. (b) Princip.
Ie E. Zom. l. O. IV. c. 2. J. 5. p. 376. edit. Auguſt. 1763.

putidaque ſit calumnia, aut e ſiniſtra omnino interpretatione profectum.

ciend
Vatiis
jun 6
In P
0090
44
genil
Cltat

Gin

Ind

c.
artl

e& (211) e. . .
eckum. cienda ſub prætextu, quod cauſa non fuerit diſeuſſa, ordo debitus non obſer-
deles vatus, prohibitio ob vel ſubreptitie fuerit obtenta. Quod utrumque etiam
2d, C. jam olim a laxioris Ethicæ Patronis fuit comprobatum. Ita Caramuel docuit,
tCon. in propoſitione probabilitatem ademtam, cui SS. Congregationum decreta
n Epi. oppoſita ſint. (a) Minam pari zelo, & ſuas opiniones ad hæc decreta: imo
cipum 88. PP., & ſacræ ſcripturæ oracula exegillet: profecto vir acutiſſimi in-
delt, genii non tot paradoxa, & monſtra in moralem doctrinam invexiſſet. De
rorum citato autem argumento ita diſcurrit: „Eminentiflimorum DD. S. R. E. Car-
ſiquis „ dinalium, & Rotæ Romanæ deciſiones, etiam quando nihil præcipiunt,
E ſen. maximæ auctoritatis ſunt, nec temere relici pollunt. Nolumus eas cum
ntifiei articulis fidei orthodoxæ componere, nolumus infra privatas auctorum opi-
litam, niones deprimere; & ideo conſiderando Eminentiſſimos DD. eſſe quidem
epro. „doctifſimos, & pientiſſimos, homines tamen: reſolvimus, auctoritatem eo-
tum Trum eſſe maximam; humanam tamen; unde illis non adulabimur, aut de-
fam- trahemus, ſi dixerimus, ſpeculativas eorundem opiniones elſe probabilio-
randa Tes Ccontrariis. . Sane hæc ultra rigorem probabiliſticum: fuo tamen ſenſu
le al. probanda, licet, quod ibi de Copernicano Syſtemate fuſius proſequitur exem-
Kir, plum, nec firmo conſiſtat talo, nec recte explicetur, nec opportune adferatur.
irum, Alddit tandem tertio Zallveinius: attendendum tum ad praxim virorum pro-
tut, borum, & doctorum, quomodo nempe talia decreta ſuſcipiant, & an tales
ntin- libros legere ſibi ducant conſcientiæ: tum ad conſuetudinem diœceſium, &
Aim. Provinciarum, an & quomodo illa recipi, an promulgatio per Epiſcopos fa-
jbro⸗ cienda expectari ſoleat, &c. Denique quarto, communem commemorat no-
mnano ſtrorum Theologorum ſententiam, in Germania ne quidem indicem librorum
erra⸗ Prohibitorum quoad omnia capita eſſe receptum. Ac confirmant id omnino
icarii Germaniæ noſtræ Theologi plerique omnes, ut propterea res minime in du-
elt⸗ bium vocanda videatur; præſertim quum plurima catholicorum opera om-
upte nium manibus verſentur, etfi eadem in librorum prohibitorum catalogum
N.. aliquando fuerint relata. GQuanquam in nonnullis etiam ſola correctio fuerit
lit, deſiderata, quæ, dum in poſterioribus editionibus ſecuta eſt, etiam Romanæ
Iei Prohibitionis decretis jamjam exemta cenſeri debent: aut certe continuo pro-
Do⸗ vinciarum uſu ejusmodi decretis fuit derogatum; quemadmodum aliis etiam
ſ. legibus legitima conſuetudo contraria robur adimit, quod hic inprimis locum
lie habet, ſi notati librorum quorundam errores in perenne ſalutis diſpendium
n. minime vergant. Hinc ſine ſcrupulo paſſim ab omnibus legitur Theologia
W Juenini, Ethica amoris Henrici a S. Ignatio, Concordia Sacerdotii, & Imperii
d. Petri de Marca, Van-FEſpenii opera omnia, & plura alia, nec quisquam ſol-
il. licitus eſt, quod ejusmodi opera etiam in librorum Prohibitorum indice Be-
Ee. nedicti XIV. juſſu edito contineantur. Ex qua quidem generali conſuetudine,
eſ & piorum uſu ſatis firmam conſcientiæ formandæ regulam deſumi poſſe opi-
. nor, quin propterea in laxiores Pobabilsn fines egrediar. Quid? ocd
2 ar-

(a) Tom. I. Theol. Fund. n. 255.

Neyt (212) Be

Cardinalis Quirini fateatur, plures libros in Pauli IV. indice proſcriptos mi-
hime comparere in Pii IV. indice: ſicut & rurſus nonnulli in Benedicti XIV.
« indice non ponuntur, nec ullam dubitandi rationem eſſe, quin in eodem
« indice levioribus mutationibus etiam in Poſterum locus patere valeat. (a)
Dum hec igitur tanta moderatione dijudicanda, ſuſcipiendaque cenſeo, nihil
Propterea ſanctioribus illis tribunalibus velim derogatum.

§ III.
Hudens, ac circumſpetta moderatio, qua cenſuræ a Sacris Congre-

gutionibus feruntur, expenditur, & quid in isdem
cenſimis præterea obſervandum, explicatur.

D Pprudenti eorundem tribunalium, ſapientiſſimaque agendi ratione ſatis

ſuperque affirmant, quotquot de SS. Congregationum, & Curiæ Roma-

næ officiis plenius ſcripferunt, Cardinales intelligo de Luca, de Laurza, Albi-
tium, P. Thomam del Bene, Bordonium „aliosque, e querum lucubrationi-
bus evidenter conſtat, quanta cura, ſollicitudine, maturaque deliberatione
cauſæ omnes in ſacris hiſce cœtibus pertractentur. Sed eorum omnium in-
ſtar autumo eſſe ſapientiſſimum Pontificem Benedictum XIV., qui priusquam
univerſæ Eccleſiæ ſupremus Paſtor præficeretur, magna ipſe harum Congre-
gationum pars fuit, omnia intimius perſpexit ipſe, ac proinde tam dignum
oculatumque teſtem a nemine ſine temeritate puto eſſe rejiciendum. Nam
etiam ex juris formula jam olim lepide non minus, quam vere dicebat Comi-
Cus: plurir oſt oculatus teſtie unur, guam ausiti decem; qui audiunt, audita dicunt: qui vi-
Aent, plane ſciunt. (?) Magnus ergo ille Pontifex, quum regulas nonnullas examini
librorum, judicioque præſeripturus eſſet, diſerte teſtatur affirmari Poſſe, id ipſum
jam pridem vel eadem prorſus ratione, vel alia æ*W quivalenti conſtanter in illis
Congregationibus fuiſſe actum. Quæret vero fortaſſis nonnemo, quidnam il-
lud? in gratiam eorum, quibus præclara memorati Pontificis conſtitutio ad
Manum non eſſet, etiam hoc inſerendum arbitror,ut methodo, ordine „ Ili-
duſtria, qua in utraque Congregatione negotia tractantur, auditis, homines
ineſieieß, & irreverentes, ut eos vocat Cl. P. Gervaſio, obmuteſcant. Itaque
& ex antiquo more, & novo Pontificis juſſu judicium in ſacra Rom. & uni-
verſalis Inquiſitionis Congregatione, ſi ad eam liber proſcrigtione dignus de-
feratur, neque ad Indicis Congregationem, ut fieri plerumque ſolet, remittatur,
iac ratione, & methodo inſtituitur: Primo nimirum, verba ſunt Benediöti XII.,
„Uni ex Qualificatoribus, ant Confultoribus a Congregatione deſignando, li-
„ ber tradatur, quem is attento animo legat, ac diigenter expendat, tum
Cenſuram ſuam ſeripto conſignet, locis indicatis, & Paginis, in quibus no-
«fati errores continentur. Mox liber cum anima verſionibus Reviſoris ad
40 ſin-
(a) In injuſta Seceg. &c. edit. Rom. 1750. p. 198. (⁵) PHaut. in Trucul.

Ul
c
le
4C
ce
(2
c ſi
aI
4404
V
e⸗
a

7
6

dtos mi.
iXIV.
eodem
(4)
0, Ullull

le ſatis
Roma-
Abbi.
tionl⸗
tone
nmn in.
uann
ngre⸗
Onum
Na
Comi.
uiti⸗
atnini
un
n ils
m i-
i0 40
il⸗
es
igne
8 de.
Atur,
MM.,
, li⸗
tumm
10-
d

⸗

†

, WO (213) WNX

ſingulos Conſultores mittatur, qui in Congregatione pro more habenda ſin-
c& gulis feriis ſecundis in ædibus ſancti Officii de libro, & cenſura ſententiam
. dicant: ipſa deinde cenſura cum libro, & Conſultorum ſuffragis ad Cardi-
c hales transmittatur, ut hi in Congregatione, quæ feria IV. haberi ſolet in
c Fratrum Prædicatorum cœnobio Sanctæ Mariæ ſupra Minervam nuncupato,
« de tota re definitive pronuncient. Poſt ab Aſſeſſore ſancti Officii acta om-
«nia ad Pontificem referantur, cujus arbitrio judicium omne abſolvetur.
„Cum autem ſit veteri inſtitutione receptum, ut auctoris Catholici liber non
unius tantum relatoris perſpecta cenſura illico proſcribatur; ad normam præ-
cfati decreti menſis Juli 1750. volumus eam conſuetudinem omnino ſervari:
cita ut ſi primus cenſor librum proſcribendum eſſe judicet, quamvis Conſul-
ctores in eandem ſententiam conveniant, nihilominus alteri reviſori ab eadem
c Congregatione electo liber, & cenſura tradantur, ſuppreſſo primi Cenſoris
„nomine, quo alter ſuum judicium liberius exponat. Si autem ſecundus re-
cviſor primo aſſentiatur, tunc utriusque animadverſiones ad Cardinales mit-
ctantur, ut iis expenſis de libro decernant; at ſi ſecundus reviſor a primo
diſſentiat, ac librum dimittendum exiſtimet, tertius eligatur Cenſor, cui
ſuppreſſo priorum nomine utraque cenſura communicetur. Hujus autem
c. relatio, ſi a priore Conſultorum ſententia non abludat, Cardinalibus imme-
„diate communicetur, ut ipſi, quod opportunum fuerit, decernant. Sin mi-
«nus, iterum Conſultores perſpecta tertia cenſura ſuffragium ferant, idque
„unacum omnibus præfatis relationibus, Cardinalibus exhibeatur, qui re ita
mature perpenſa, de controverſia denique pronunciare debebunt. „ (a) De
altera vero, Indicis nempe Congregatione, hæc proſequitur Pontifex: «Cum
„Congregatio Indicis ad librorum cenſuram unice, ut dictum eſt, inſtituta,
*c non ita crebro convocari ſoleat, ut altera S. Officii Congregatio, quæ ob
Caufarum, & negotiorum multitudinem ſingulis hebdomadis ter haberi con-
cſuevit; illius propfterea Secretario peculiare munus, & officium recipiendi
eclibrorum denunciationes, ut fieri jam ante conſuevit, committimus, & de-
« mandamus. Is autem a libri delatore percunctabitur diligenter, quas ob
«.Cauſas illum prohiberi poſtulet, tum librum ipſum haud perfunctorie per-
c: volvet, ut de propoſitæ accuſationis ſubſiſtentia cognoſeat; duobus etiam in
«ealn rem adhibitis Conſultoribus, ab ipſo prœævia ſammi Pontificis, aut Car-
«Qinalis Præfecti, vel ejus, qui Præfecti vices ſupplet, approbatione eligen-
cdis: quorum collato conſilio ſi liber cenſüra, & nota dignus videatur, unus
„aliquis relator ad ferendum de eo judicium idoneus, illius nempe facultatis,
de qua in libro agitur, peritus, eadem, qua nuper innuimus, ratione eligen-
..dus erit, qui ſcripto referat animadverſienes ſuas, adnotatis paginis, quibus
«: ſingula ab ipſo reprehenſa continentur. Sed antequam ejus cenſura ad Car-
„dinalium Congregationem feratur, haberi volumus privatam Conſultorum
„Congregationem, quam olim parvam dixerunt, nos autem præparatoriam
D d3 VO-
(a) Seæpe cit. Conſtit. Sollicita G. 4. & 5.

NWA (214)

dere judicium fiat. Hujusmodi Congregatio ſemel omnino ſingulis menſi-
«bus, aut etiam ſæpius ſi oportuerit, ab ipſo Congregationis Secreterio con-
vocanda erit, Vel in ſuis cubiculis, vel opportuniore, ut ipfi videbitur, lo-
. Co, intra prædiéti Cœnobii ædes, ubi is commoratur: eique ſemper inter-

„ erit Magiſter ſacri Palatii pro tempore exiſtens, una cum ſex alis e nume-

.ro Conſultorum, ſingulis vicibus pro qualitate argumenti, & materiæ, de
«qua diſputandum erit, ut ſupra de primis duobus Conſultoribus, & de re-
. latore conſtitutum eſt, a Secretario eligendis; præter Secretarium ipſum,
. cujus Partes erunt in tabulas referre Conſultorum ſententias, quas deinde
„ ad Congregationem Cardinalium mittet, cum relatoris cenſura. In gene-
rali demum Congregatione omnia illa ſervari debebunt, quæ ſuperius ſta-
tuta ſunt pro Congregatione Sancti Officii circa librorum examen. Ac quem-
cadmodum ad Afleſſorem S. Officii pertinet de actis in Congregatione Sum-
„mum Pontificem certum facere; ita ad Secretarium Congregationis Indicis
.ſpectabit, quoties hæc librum aliquem proſcribendum, aut emendandum
«cenſuerit, ejusdem Pontificis aſſenſum, prævia diligenti actorum omnium
«relatione, exquirere. (a) Denique regulis etiam ſapientiſſimis, quas Revi-
ſores, & Conſultores obſervare debeant, allatis, concludit, hæc omnia a ſe pro-
poſßta, &οσ conſtituta Prædeceſorum decretis plane conſona „ & Congregationum etiam le-
gibus, Q conſuetudinibut eſſe comprobata. (?) Quis jam amabo hæc legens, hæc
apud animum ſuum accuratius expendens in SS. horum tribunalium reveren-
tiam non excitetur? quis prudentiſſimam illam, & quam tam gravis momenti
negotium poſtulat, maxime circumſpectam definiendi rationem non admire-
tur, & ſuipiciat? quis denique decreta ex illis emanantia frivolas ob cauſas
illico rejicere, cum ludibrio contemnere non vereatur? Non adeo quidem
præcipitis ſum judicii, ut ſatis, atque iterum me dixifſe memini, ut noſtras
etiam regiones ſine ulteriori, aut Principum, aut Epiſcoporum judicio, maximo
in rigore, ſummaque ſeveritate ſententiis eorundem tribunalium ſubjectas
velim; quandoquidem rationes peculiares occurrere poſſe nemo inficiabitur,
quæ a rigoroſa proſeriptionum Romæ factarum ôbſervantia eximere valeant.
At enim id nequaquam ſemper proletariorum hominum, aut privatorum quo-
rumvis Theologorum calculo ſtatuendum arbitror, ſed ad ſublimiorem id
totum referendum poteſtatem, cujus intereſt & boni publici curam ſupremam
gerere, & quid temporibus, locisque conveniat, diſcernere. Nam ſi contin-
geret, licet id rarius omnino, aut nunquam forte uſuvenire ſoleat, Romana
hbrorum proſcriptione jura Principum, & Provinciarum infirmari, privilegia
Nationum tolli; quemadmodum timet, & ex Belgii, Galliæ, Hiſpaniæque
hiſtoria nonnullis exemplis confirmat Eſpenius: (c) ſane neque Romana cu-
ria prudenti arbitrio exigere poterit, ut ſuis cenſuris, & prohibitionibus pa-
reatur; quandoquidem & Apoſtoli, & Eccleſiæ ea perpetua fuit doctrina,
Sum-

(«) Lid., g. 8. (5) Leid. J. 25. (c) De Promulg. LL. Eoclei. P. IV. C. I. J. 2.

vocamus, ut relatoris animadverſionibus ad librum collatis, de earum pon-

R

Swim
jus h
corui

Perti
falenn
libet
69
ut in
Vetur.
noce

ldir

Tidos
epit
d
4 0
lünt
uer
Batt
Vrti

II P
†

kect⸗
trov
ma

n pon-
10 (O-
kur, lo.
ter.
nutne-
de re.
llim,
deinde
gene⸗
lug ſta⸗
uem.
edum⸗
Indicis
ndumm
nninm
Revi-
am b-
hec
eren-

eltas
itur,
unt.

wo⸗
. d
mam
ntin⸗
mana
legta
Eque⸗
4el⸗
pe.
ina,

I-⸗

1. 2,

N (215) We N

Summis Imperantibus debitum exhibendum eſſe obſequium, & reverentiam,

jus Eccleſialticum commune fſalvas, & integras vult laudabiles quorumvis lo-

corum conſuetudines: Romani Pontifices, uti nuperrime Clemens XIV. in
prima ſua ad Epiſcopos catholici orbis epiſtola, nihil magis inculcant, quam
ut debitum amorem, obedientiam, & officia omnia ſubditi ducibus ſuis, ac Re-
gibus animo promto, & ſincero deferant. Si quid igitur in ſimilibus etiam
cenſura Romana peccatum eſſet: omnino iniquis accuſaterum fraudibus, &
facti erroribus eſſet adſeribendum, nec eadem mutare, revocare, emendare
tergiverſabitur Roma, ſi legitimis de dolo, aut errore conſtiterit documentis.
FIæc ipſorummet etiam Romanorum Pontificum eſt ſententia, hæc voluntas.
Norunt quippe verum eſſe S. Cypriani effatum: non vincimur, inquit, quando
nobis offeruntur meliora, ſod inſtruimur, maxime in hie, quæ ad Eccleſiæ unitatem
pertinent, & ſpei ac fidei noſtræ veritatem. (a) Hinc & S. Gregorius M. ad Na-
talem ſcribebat: abſßt boc a me, ut ſtatuta majorum Conſacerdotibus meis, in qua-
libet Eccleſta infringam; quia mihi injuriam facio, ſi fratrum meorum jura perturbo.
(*) Et Innocentius II. Manaſſi Meldenii Epiſcopo fatetur, ſibi incumbere,
ut in Ecclqſiaſzicis diſpoſitionibur, - -— — unicuique ſuum jus, & propria dignitas conſer-
vetur. (c) E quibus, ſimilibusque oraculis conflata eſt ea juris regula, quam In-
nocentius III. decretali ſuæ epiſtolæ inſerere non dubitavit: Sententia Romanæ
Sedis, ſeribit, non negatur poſſe in melius commutari, cum aut ſurreptum aliquid fue-

rit, aut ipfa pro conſideratione ætatum & temporum, ſeu gravium neceſitatum, di-

Npenſative quidquam ordinure decrevit. (d) Atque hoc eſt quod ſtrenue, & plu-
ribus agunt Epiſcopi, & Clerus Eccleſiæ Battavæ in ſua ad Clementem XIII.
epiſtola; quum liber, quo acta ſynodi ſuæ evulgata fuerant, una cum Syno-
do Romæ fuiſſet proſcriptus. (e) Sit ne vero illorum cauſa etiam talis, quæ
aà Sede Apoſtolica retractari debeat, tempus docebit. Interea ſuſpiciendæ
ſunt tot Romanorum Pontificum adverſus eundem Clerum latæ ſententiæ,
quæ jam ex eo tempore, ex quo Coddeo Sebaſteno Archi-Epiſcopo, apud
Battavos Apoſtolicæ Sedis Vicario, & pernicioſi libri Janſenii Iprenſis non ſine
pertinacia, ut ſcribit Argentræus, (f) fautori omni officio interdictum fuit,
in publicum prodierunt, donec & has ob vel ſubreptitias, aut alio vitio in-
fectas fuiſſe eadem Romana auctoritas declaret; aut aliis de cauſis celebrem con-
troverfiam benigne definiat. Illud enim vero in ſimilibus dverſariorum objectis
magnopere cavendum, ne fortaſlis Pſeudo-Pohtici iis toti quanti cooperti ſint
Vvi-
(a) Epiſt. 71. ad Ouint. (h) L. II. epiſt. 52. ad Natal. (c) Li Epiſt. ad Eund.
Similia habet in epiſt. ad Alberon. Hamburg. Archi - Epiſcopum, ad Nicoluum Da-
norum Regem &c. quæ extant inter epiſtolas Innocentii II. Tomo VI. Concil. P. II.
(4) Relata in Jure Canon. c. 5. de reſtit. in integr. (e) Erudita & elegans om-
nino eadem eſt epiſtola data 10. Octobr. 1766. Subſoriptus in en Petrus Meindarts
Archi -— Epiſcopus Ultrajectenſir. Joannes Epiſcopur Harlemenſit, Joaunn. Epus
Daventrienfis & alii 14. ex Clero Batavo. ( f) lui collelt. Judic. in indice
niim. LIV.

eN (216) M N
Vitäis, quæ in ſacrarum Congregationum Proceribus tantopere ſuggillant, ne vi-
delicet adulandi, placendi, propriæ gloriæ ſtudio, occulto livore, & odio,
quo in eccleſiaſticam feruntur poteſtatem, pericula, & neſcio quæ præjudicia
bono publico metuenda fingant, ſub ſpecioſis rationibus ante oculos Princi-
pum ſuorum ponant, atque ita non tam decretis Romanis æquifſimis juxta,
ac innocentiſſimis, quam ipſi veritati, & ſacratiori Religioni inſultent, cujus
rei plura exempla in bhiſtoria Pragmatica de Bulla Cænæ deprehendere eſt. Quod
ſi denique ex pari errore facti, aut malevolorum importunitate impetrata ſit
Romana condemnatio libri in diœceſi fortaſſe utilis, & proficui, diut us bo-
norum omnium calculo probati, & nihil niſi forte leviora quædam errat a conti-
nentis, aut temporalibus Romanæ Curiæ juribus præjudicioſa, ut ſemel ac ite-
rum de Muratorii libris afferuimus: ſane ſolliciti, & vigilantis paſtoris, ac Epi-
ſcopi erit, obſcuriora explanare, & malo multo graviori, quod ex libro præclari

alias ſcriptoris ſubducto oriri poſſet, prudenti œconomia occurrere. Plane quippe

Van-Eſpenio hic aſſentior dicenti, expreſſiones aliquas poſſe eſſe nocivas apud
populum minus in fide Catholica inſtructum, aut hæreticis permixtum, quæ
Populum melius inſtructum nequaquam offenderent, adeoque& librum in priore,
non in altero loco prohibendum, quod ipfam & de diverſa temporum ra-
tione affrmandum non inficior. (a) Ita & nonnullorum auctorum libri eam
ſibi aliquando auctoritatem, uſumque communem, & apud plebem, & apud
ſpectatæ ſapientiæ, & pietatis viros vindicarunt, ut ſine ſcandalo, ſine tu-
multu ex omnium manibus nequeant extorqueri. Hæc ergo & ſimilia, quo-
niam Sacras Congregationes fortaſſis latere poſſunt, nemo non videt, prohi-
bitionem poſtea ab ilsdem factam, in talibus, quæ commemoravimus, tem-
porum, locorum, & perſonarum adjunctis tuto minime, & juxta prudentiæ
leges promulgari. Licebit etiam in eo rerum ſtatu Catholico Audori cau-
ſam ſuam agere, cum omni modeſtia errorem, qui intervenit, detegere,
alindque, & aliud judicium efflagitare. Qua quidem ipſa de cauſa ſapientiſſi-
mam legem Benedictus XIV. R. P. in ſæœpe citata ſua Bulla innovavit, ut non

niſi conſueta claufula: donec corrigaur, aliisque maturis conditionibus ad illius

libri proſeriptionem deveniatur, cujus auctor ſit famæ integræ, clarique no-
minis: auctor ipſe caulam ſuam tueri volens audiatur, aut unus ex Conſuſto-
ribus deſignetur, qui ex officio operis patrocinium, defenſionemque ſuſcipiat.
Sed placet totam hanc æquifſimam legem audire: Quotieſcunque agatur de
c libro auétoris Cathol ci, qui ſit integræ famæ, & clari nominis, vel ob ali-
„Os editos libros, vel forte ob eum ipſum, qui in examen adducitur, & hunc
quidem profcribi oporteat; præ oculis habeatur uſu jam diu recepta con-
ſuetudo prohibendi librum, adjecta clauſula: donec corrigatur, ſeu donec
expurgetur, ſi locum habere poſſit, nec grave quidpiam obſtet, quo minus
in caſu, de quo agitur, adhiberi valeat. Hac autem conditione proſcrip-
„ tioni adjeéta, non ſtatim edatur decretum, ſed ſuſpenlſa illius publicatione

res
(«) Eb, cit. E W. C. I. F. 3.

res 4
munn
(dicet
e0 4
tioli
ccali
.
i
ceni
ell
mill
1.00
duct
aut
arel
tur.
uon
mui,
dS
Aut
ſor
n
a Ol⸗
i⸗
Pr⸗
a te
409
nihi
die

.
† ſ
11

t

nun
4
V
tor
ipl
d
P
1

, Re Vl⸗
Lodio,
Ejudicig
Princi.
juta,
l, cujius
„Quod
trata ſit
t us bo⸗
aconti-
ge ike⸗
1e Epi-
recheri
guppe
1apud
n guc
oriore,
Im r2.
ri eam
apud
ne tu⸗
,go⸗
Prohi⸗
tem⸗
gentiæ
Ii can⸗
egere,
ntill⸗
ht non
Hillus
e 1o⸗
(Ao⸗

ipint
ur de
b dl⸗
hunc
con⸗
lonec
ninus
len⸗
tione
15

N (217) . N

„res antea cum auctore, vel quovis altero pro eo agente, & rogante, com-
„municetur, atque ei, quid delendum, mutandum, corrigendumve fuerit, in-
„dicetur. Quod ſi nemo auctoris nomine compareat, vel ipfe, aut alter pro
.. cO agens, injunctam correctionem libri detrectet, congruo definito tempo-
re decretum edatur. Si vero idem auctor, ejusve Pprocurator, Congrega-
«tionis juſſa fecerit, hoc eſt novam inſtituerit libri editionem cum opportunis
Caſtigationibus, ac mutationibus; tunc ſupprimatur proſcriptionis decretum:
. niſi forte prioris editionis exemplaria magno numero diſtracta fuerint; tunc
enim ita decretum publicandum erit, ut omnes intelligant, primæ editio-
nis exemplaria duntaxat interdicta fore, ſecundæ vero jam emendatæ per-
c Miſſa. Conqueſtos ſcimus aliquando nennullos, quod librorum judicia, &
«Profcriptiones, inauditis auczoribus, fiant, nullo ipſis loco ad defenſionem
„Conceflo. Huic autem querelæ reſponſum fuiſſe novimus, nihil opus eſſe
auctores in judicium vocare, ubi non quidem de eorum perſonis notandis,
aut condemnandis agitur, ſed de conſulendo Fidelium indemnitati, atque
avertende ab ipſis periculo, quod 'ex nocua librorum lectione facile incurri-
tur; ſi qua vero ignominiæ labe auctoris nomen ex eo aſpergi contingat, id
. hon directe, ſed oblique ex libri damnatione conſequi. Gua ſane ratione
„minime improbandas cenſemus hujusmodi librorum prohibitiones, inaudi-
tis auctoribus factas; quum præſertim credendum fſit, quidquid pro ſe ipſo,
«aut Pro doctrinæ ſuæ defenſione potuiſſet auctor afferre, id minime a Cen-
«.ſoribus, atque judicibus ignoratum, neglectum ve fuiſſe. Nihilo tamen mi-
N nus, quod ſèepe alias, ſumma æquitatis & prudentiæ ratione, ab eadem Con-
„gregatione factum fuiſſe conſtat, hoc etiam impoſterum ab ea ſervari ma-
cghopezre optamus, ut quando res ſit de auctore Catholico, aliqua nomi-
. his & meritorum fama illuſtri, ejusque opus, demptis demendis, in publcum
« Prodire, & prodefſe poſſe dignoſcatur, vel auctorem ipſum ſuam cauſam
« tueri volentem audiat, vel unum ex Conſfſultoribus deſignet, qui ex ofzcie
..Operis patrocinium, defenlionemque ſuſeipiat.« (4) Nihil omnino æquius,
nihil benignius! Atque id ipſum conſilium ſingulari prudentia ſuggeſſerat Car-
dinalis Quirinus, doctiſſimus Orſi, alique 8. Congregationis Conſultores.
Et Cardinalis Quirini ad Nicolaum Feretum ſeribens fatetur etiam, quod re-
nunciatus Congregationis Indicis Præfectus brevem conſcripſerit methodum,
ad indemnes ſervandos, quoad fieri poteſt, Catholicorum auctorum labores,
ac proinde ad tuendam Apoſtolicarum Sanctionum in proſcribendis libris auc-
toritatem. (5⁵) Quo etiam referri poteſt monitum Cardinalis de Luca qui de
ipſamet Sacra Indicis Congregatione loquens ait: id apud omnes commen-
„dabile reputatur, ut quo magis fieri poteſt, parce, ac circumſpecte in hac
. Prohibitione procedatur, ne facilitas, vel frequentia vilipendium cauſet, alia-
4. que producat inconvenientia, eo modo, quo in eccleſiaſticis cenſuris cano-
Le nes
(à) Conſtit. cit. J. 9. & 10. (5) Tom. III. Epiſt. 4.

N

R (218) 9*

2 hes, afque concilia docent, ac monent. c (4) Sit ne vero aliquando hæc
diligentia omiſſa, an ab adeo prudenti benignitate, quod Raynaudus de inau-
diti damnatione, & alii queruntur, ſit receſſum, & auctore nec vocato, nec au-
dito, nec defenſo, ſola æmulorum factione ad libri condemnationem deven-

tum: non eſt meum inquirere, aut affirmare; quoniam & authenticis deſti-

tuor documentis, & nihil in re tam gravi ex vulgi rumore aſſerendum puto;
nam didici ex Quintiliano, illud accidere parum cautir, ut cimen augeant, quod
Probandum eſt: - — = pro efectis relinquant vix dum inchoata, de homine dicere, quam
de cauſa malint, hominum vitam rebus aſgnent, ut ſi quis decemviratum accuſet,
non Ap, ium. (?) Malim proinde & hic, quod Auguſtinus monet, dubitare de
occultis, quam litigare de incertis; nec puſillus ego velim tantæ audaciæ ſubire
Periculum, & regulas ſummis tribunalibus præſeriptas inculcare, aut de ſin-
gularibus factorum delictis fine populi fſuffragio, ſine provocatione, aut ſine
mandato ſententiam pronunciare; quin potius juxta Poetæ monitionem de-
ſiſto, nec ultra Jollicitam in vaſtas puppim dimitto procellas, & dum vicena pericula
ſurgunt undique, vela contraho, Er famæ diſerimen, aut animæ agere nolo, quod
ſcite Satyricus vetuit. («) Ne quam tamen difficultatem diſſimulare videar,
audiam adhuc improperantes, ab Romanis Congregationibus etiam falcem
in profanam meſſem mitti, & non ſolum libros de fidei, morum, & eccle-
ſiaſticæ diſciplinæ doctrina tractantes, ſed & alios, de quibus arbritrium ad
Rempublicam, & Magiſtratus Civiles ſpectet, in iisdem Romanis tribunali-
bus condemnari. Non inficior cenſorium Reipublicæ profanæ, & Princi-
Pum Laicorum jus, de quo ſequenti capite agam, nec proinde negavero
& iſtis, de profanis ejusmodi ſeriptionibus ſuum licere interponere arbitri-
um, quin propterea conſequatur eodem jure juxta leges ſupra expoſitas
Romanos Judices excidiſſe. Sed opportunius objectiunculam verba ſupra
cifati juris peritiſſimi Cardinalis de Luca diſſolvent: error eſt, inquit ille,
:ignari, ſive iniqui vulgi, quod cenſet prohibitionem librorum ad eos folos,
.Qui fidei dogmata contineant, pertinere, & reſtringendam eſſe, quaſi ea
„quæ mores, vel pietatem, fſive eccleſiaſticam poteſtatem, ſeu libertatem
.. Concernunt, ad fidem non pertineant.. Atque tum addit: „prorſüs erro-
« nea eſt hæc opinio, quæ ignorantiæ, vel malitiæ filia dicti meretur; quoniam
siſtæ ſunt hæreſum vel ſchismatum ſemina, vel radices, aut præparationes;
sideo prudentis medici partes ſunt præſervative magis, ne morbus naſcatur,
«„Vel creſcat, incumbere, atque ita futuro malo occurrere, quam expectare
morbi jam excreti, ac dominantis curationem, quæ non ſemper, vel non
cadeo de facile ſequi poteſt. (4) FHæc eſt prudentifſima illa regula, quam
in proſcribendis etiam hiſtoricis, philologicis, philoſophicis, aliisque profanis
ſcriptionibus præ oculis habent, & ſequuntur Sacræ Congregationes, nihil
vetantes, quominus ſecundum eandem alia quoque cenſoria orbis chriſtiani
tri-
(a) Relat. Cur. Romanæ Diſc. XIX. u. 15. 1[5) L. V. Piſtit. Crat. c. 13:
(æ) leg. Juvenal. Satyr. VI. (4ä) Diſcurſ. cit. n. 74.

tribun
toritat
Adhuc
ubique
lum ce
cuud
Largi
At e
ſupe
judie
Gere
tur,
Aye

ami
Colo/
aer
creé
dr.

t hrc
4e inan-
hec au-
deren.
geſti.
1 puto;
t, guod
, guan
uanſt,
itoxe de
fubire
de ſin.
ut ſine
em de.
eriunla
qvod
idear,
lcem
eccle-
Um 2
nal-
rinei⸗
arero
rbitri⸗
oſitas
ſupra
it ile,
lolos,
aſi ea
taten
erto⸗
Mienn
nes;
atur,
Care
non
lanls
ſtiant
.l⸗

l51

Wg (219)

tribunalia, ſve Epifcoporum, & Præſulum, five Regum, & Principum auc-
toritate ſuffulta procedere, ſuasque cenſaras adornare valeant. Sed, inquis
adhuc, ne ullus ſuperfit ſcrupulus, decreta, de quibus agimus, reipſa non
ubique recipiuntur, multi ajunt, Congregationes in reliquo orbe catholico ſo-
lum cœtum quendam Doctorum exhiberé, non tribunalia judicum, quanta-
cunque Romæ, aut in Vatieanæ obedientiæ regionibus auctoritate polleant.
Largiar enimvero iſtud, nec quo jure, quibusque de cauſis opiniones iſtæ,
aut enatæ, aut receptæ ſint, moleſtius inquiram; quin & conceſſerim, ut
ſuperius inſinuavi, etiam juſtis de cauſis & Majorum voluntate cenſuras, &
judicia ejusmodi non eſſe ſemper recipienda: illud faltem rectifſime conten-
dere mihi videor, ut ne libere furori, & calumniandi libidini habenæ laxen-
tur, qua rabidi nonnulli auctores, ſuorum ſcriptorum prohibitione inflammati,
adverſus Romam infaniunt.

§ IV.

Reprimenda eſt quorimdam ſcriptorum audacia, qui Jdacras
R Congregationes conviciis laceſunt.

QR* enim non reprehendat temerariam illam Janſeniſtarum vocem, quæ

Publicis typis in cauſa Montenſis edita eſt, non raro videlicet inde per-
Wici librum quempiam integram, ac ſanam continere doctrinam, quod Romana cenſu-
ra fuerit notatut. (a) Quis non vulgare illud ſcomma nonnullis uſitatum exe-
cretur: damnatus eſt liber Romæ: ergo legetur? Quaſi caput Eccleſiarum, fidei
Apoſtolicæ Sedes, cum profana omnium gentium erroribus ſerviente Roma
eſſet comparandum, libereque in quibusvis caufſis cum Perſio dicendum:
Non, Ai giud turbida Rome elevet, accedas, examenve improbum in illa caſtiges trutina:
() ac non potius, ſi profana placent, Claudiani verſus extollendus: Diſeite
veſanæ Romam non temnere genter. (c) Innovavit calumniam non multis abhinc
annis auctor, qui aſſumto Sorbonici Doctoris nomine evulgavit epiſtolam ad
amicum Belgam, qua decretum Romanum Bibliothecam Janſenianam Patris de
Colonia Proſeribens laceſſivit, in qua & hæc habet: notabitur Romæ? legetur
ergo; atque id in NN. cauſa eo majore cum veritate dicemus. &c. „ Sed
crevit audacia. Paulo poſt enim & alia prodiit Epiſtola ſub hoc titulo: Doctoris
Sorbonici ad R. Ricchinium gratiarum atltio, quod epiſtolam Sorbonici nomine §&. Con-
gregationis proſeribendo egregie confirmavit. Ex hedera vinum, ſeu virus cogno-
ſce; nam in ipſa epiſtola ita proſequitur: quapropter gratias tibi ago maxi-
„mas, quod epiſtolam in dicto argumento confirmaveris, palamque feceris,
quod jure optimo Germania, Polonia, Hungaria, Gallia, Hiſpania, Luſitania,
„Italia fere omnis decreta hæc veſtra ſive inquiſitionis, ſive indicis, ſive
Ee2 „ Ma-
(a) lu libello inſcripto: litteræ ad quendam conftliarium &c. (5) Satyr. I. à v. 5.
(c) L. IV. de laud, Stilic. ſeu de bello Getico.

eeoe (220) W. N
„Magiſtri S. Palati nomen præficiatis, in iis præcipue, quæ factiones veſtras
„«tangunt, non Apoſtolica, ſed Dominicana decreta & vocent, & reipfſa exi-
.ſtiment. O hominem convicioſiſſimum! qui ſævus quælibet in quenwis oppro-
bria neſſet Engere! Paſtorit duri eſt bic filius, ille bubulci, ajebat Satyricus. (a)
Mentitur, ne quid gravius dicam, dum ſuum, & male feriatorum hominum
judicium univerſis nationibus, regnisque præclariſſimis affingt. Alia ſane cor-
datis viris de inclito Prædicatorum Ordine: alia de Sacrarum Congregatio-
num decretis eſt ſententia, & exiſtimatio. Antiquæ nempe, & pridem pro-
tritæ ſunt calumniæ, quas recoquere, & eructare in tanta litterarum luce ſane

erubeſcere deberent homines improbi, ſi qua tamen illis frons, & verecundia.

Novimus, hæc ex illis conviciorum plauſtris decerpta, quibus jam ante ſæcu-
lum auctor diatribarum de immunitate Oriacorum a senſura, in eosdem invectus fuit:
„Vel ipſi Cyriaci, furore plenus occlamat, ferunt cenſuram, ut facit pro pote-
ſtate intra diſtrictum Urbis Romæ Magiſter Sacri Palatii: vel curant cenſu-
ramn ſive in tribunali Sancti officii commiliarius Cyriacus, & Collega item
Cyriacus: ſive in Congregatione Indicis Secretarius, qui item eſt Cyriacus,
.Cuüjus eſt referre libros damnandos, & Cenſores proponere. Et cum ipſe
c Secretarius ſæpe ſit rudis bonarum litterarum, - -= ⸗ quid ſperari poteſt a
ccJudicio per talem Arcadicum Opilionem intentato, cui adſunt Qualificato-
. res Palpones, quidvis audere, ac præſtare ad ejus nutum parati, velifican-
«„tes ei per omnia, ut apud Pontificem, quem ratione muneris frequenter
adit, commendationem reportent, quæ illis via ſit ad infulas, aliamve pin-
„guem ſortem. Inde plerumque indigna librorum optimorum profſcriptio,
«tantum, ut Frater Cyriacus exſaturet ſua, vel ordinis erga auctorem odia.
Ita ille. (?) Sed neque his contentus, paſſim Cyriacos poſtea canes, harpyias,
cuculos, deliros, rabioſos &c. ceu Archilochico armatus iambo compellat.
Nec mitiores ſunt plures alii, quos nominare cauſæ vetant. Sane & priora
vel ſolum commemoraſſe pudet: neceſſario tamen delibantur, ne quid novi
aà publicis ejusmodi cavillatoribus dictum quis arbitretur. Nugæ funt, gerræ
germanæ ſunt, calumniæ ſunt, quæcunque objieiunt, ut ſemel ac iterum viri
quique doctiffimi patefecerunt, nec pilæ iſtæ, ac homines fœnei amplius ad
rritandum valere debent, mibus danda eſt ellebori multo pars maxima.
Rectius omnino, laudabiliusque agerent ü, quod conſilium aliis præſertim
Cardenæ, Reüchlino, ac ſimilibus pariter ob lbrorum ſuorum condemnatio-
nem irritatis, Raynaudus ſuggefſit, (c) ambabus quod ajunt ulnis fuiſſent
amplexati: videlicet primum pro poteſtate legitima, a qua operis facta eſt
confixio, de juſtitia ſtare præſumtionem, & quemvis de rebus ſuis non pofſe
legitime pronunciare; quod ex amore noſtri immoderato eſſe ad veritatem
dicta frequentiſfime videantur, quæ, deferveſcente æſtu affectus in propriam
Partem, apparent quod fſunt, id eſt falſa, & improbanda. Nimirum idem omne
2 al-
(a) leg. Horat. L. I. epiſt. I5. Et Juvenal. Satyr. II. (b) Diatrib. II. g. 25.
in fine diatribes. («) h Erotem. clauſula n. 575. &. 576.

Aul ul
ſum t
kins il
tholie
tores
Pient
aV
dis
ſane
gre⸗
cxoS
us
Lutea,
or
Po.
1 4
copie
tante
tur,
dante
one

Del

Veſtrag
Ppla exi.
i/ Spro-
s. 4)
minum
Anecor.
regatio.
npro-
ee ſane
cundia.
ſeel.
uskuit:
pote-
cenſu-
4 item
riacus,
n ile
Gteſt4
Heato-
ifican-
denter
epin-
1ptio,
Hdia
Pyin,
elat.
Nriore
nOVi
enn
AVi
8 40
Uma.
ertim
gtio⸗
lent
4 eſt
volle
tem
tiam
nef

fallimur, neque eſt gquispiam, quem non in aliqua re videre Sufſenum poſſis? ſuus eui-
gue attributur eſ error, ſed non videmui manticæ, quod in tergo et, monebat Var-
rum Catullus. (a) Deinde, eodem Theophilo ſuadente, proſpiciendum pe-
tius illis fuerat, ne improbanda ſeriberent. Ex quo autem Chriſtianis, & Ca-
tholicis incongruenter vulgarunt aliqua, perverſe efferantur in ſacros excubi-
tores invigilantes communi bono. Hæc ſane probanda, hæc a quovis Sa-
biente utroque pollice ut ſubſcribantur quam dign'ſſima! atque ſi cuivis etiam
a civili Principe conſtituto cenſorio tribunali cum reverentia eſt aſſurgendum:
quis Parem honorem ſacris illis tribunalibus jure denegare audeat? Crederen
ſane grande nefas, & non levi pœna piandum, ſi quis hic Patres Purpuratos,
& grandævos litterariis, piisque pugnis in republica Chriſtiana viros, qui ſa-
cros illos cœtus conſtituunt, convicio laceſſeret. Reverentior erat Sacri hu-
jus tribunalis homo Philoſophus doctifſimus Gaſſendus in Epiſtola ad Petrum
Putean. data, ubi poſtquam plura pro terræ motu argumenta attuliſſet, ni-
hilominus intra limites hypotheſis meræ ſe continuit, & ſic concluſit: in e⸗
Proinde ſum, ut placitum illud reverear, quo Cardinales aliquot approbaſſe terræ quic-
tem dicuntur. (?) Fruſtra enimvero nimia in judiciis iſtis acceleratio, fruſtra
copioſa nimis, ac frequens librorum proſcriptio objicitur; quandoquidem ex
tanta librorum multitudine vix milleſtma pars ad ſacrum illud examen defer-
tur, ut adeo plures ſemper e tanta librorum colluvione in dies magis exun-
dante, proſeribendi ſuperſint. Nam, ut de Launoji operibus agens Card.
Bona recte reſcripſit Lucæ Dacherio, non omnes libri in manus cenſorum
.Perveniunt, nec omnes accuſantur apud S. Congregationem, ſicut non om-
« nes fures ſuſpenduntur, ut fert vulgaris parœmia; quia multi lictorum ma-
hus effugiunt. « (c) Relinquuntur nempe quam plurima Epiſcoporum vigi-
lantiæ, & Cenſorum regiorum curæ, nec in noſtris hiſce regionibus tant-
opere Earum SS. Congregationum decretis fatigamur, ut quisquam merito
queri poſſit, & ipfa etiam librorum, qui proſeribuntur, notitia accuratior nos
fugit. Ne vero quis fortaſſis mala conſecutione ea, quæ de cenſura, & pro-
hibitione in Sacris illis tribunalibus facta ediſſerui, ad libri etiam approbatio-
nem deducat, in memoriam revocari velim, quod virorum doctorum teſti-
monio, & experientia conſtat, longe accuratius, & exactius agi omnia, ubi
de libro aut propoſitione proſeribenda agitur, quam ſi de facultate ad librum
edendum neceflaria ſermo ſit, licet enim & in hac nullam conſtitutis Præſidi-
bus, Cenſoribus, ac Romæ præſertim S. Palatii Magiſtro dicam ſeribere ve-
lim: vera tamen non raro arbitror eſſe ea, quæ occaſione Ejusdem S. Palatii
Magiſtri non rigidus auctor ſeripta reliquit: „Adnotari oportet, ait, duas
hic conſequentias: opinio eſt impreſſa Romæ cum licentia Magiſtri S. Palatü:
9 eſt probabilis: opinio deleta eſt Romæ auctoritate Magiſtri S. Palatii,
ergo eſt improbabilis: non videntur hæ conſequentiæ æque fortes, & æ que
ſecuræ. Aliter enim Ppreceditur cum liber imprimitur, aliter cum corrigitur.
Pe 3 *Ut

N 3. 3
(a) carm. 19. (b) dara eſt 1640. p. 2. () inter Epiſt. Bonæ bw.

ReY (222) BN

„*.Ut inprimatur, Cenſori ordinario committiur, qui interdum nimium aucto-
.. ri deferens, aut non legit totum, aut non attente, & Magiſter S. Palatii,
„viſa Cenſoris approbatione illum edi permittit. At vero ut liber corriga-
«stur, aut interdicatur, aliter omnino proceditur: res conſideratur mature,
Conſuluntur DD., cauſa proponitur Sanctiſſimo: ſi auctor replicat, auditur, &
tandem Pontificis conſcientia, & conſenſu ad inhibitionem aut correctionem
.: devenitur. (a) GQuæ Caramuelis obſervatio conſentit cum ea, quam addu-
cit Caſalas in Candore lilii. (?) Ita nempe loquuntur illi de Magiſtro S. Palatii,
cujus hodie munus præcipue conſiſtere videtur, ut ait Cardinalis de Luca, in
reviſione operum ſeu librorum, in urbe, ejusque diſtrictu imprimendorum,
aut ſi alibi impreſſi ſint, in danda facultate eosdem intra Romanæ urbis am-
bitum legendi, divendendique. Quanquam & ille magna SS. Congregatio-
num pars merito vocari poſſit, utpote qui in facra Indicis Congregatione per-
petuus eſt Aſſtens, atque ob præclara S. Dominici, fundatique ab eo Ordinis,
in S. Inquiſitionis officio aliisque Eccleſiæ muneribus merita, perpetuo quo-
que unus ex ejusdem S. Patris alumnis, e quibus plurimi toti orbi litterato
ob præclariſſima ingenii monimenta non ſunt incogniti. Proinde etiam hu-
jus arbitrüs ea, quæ convenit, reverentia eſt exhibenda, neque & hic impro-
borum conviciis adhærendum. Quanquam prohibitionem aut cenſuram ab
eodem ſolo latam ultra ditionis Romanæ limites non extendi facile conceſſe-
rim; præſertim poſtquam ab eo ſingularis illa auctoritas ablata, & majori
etiam cum poteſtate in memoratas 88. Congregationes translata eſt, qua ante
easdem erectas uſu antiquiori, præſertim S. Raymundi de Pennafort
temporibus, pollebat. Atque hæc de Romanis cenſuræ religioſæ tribunali-
bus; quæ priusquam deſeram, iterum, atque iterum rogandos cenſeo Supre-
mos in republica Chriſtiana Cenſores, ut memores eſtſe velint veteris adagii:
a Prineipe nempe qui calumniatores non caſtigat, irritari eosdem: ne in ſum-
mos viros impune graſſari permittant pernicioſam illam Deam, quam Home-
rus Aten nominat, Lipſius calumniam interpretatur, quæve terram non tangit,
incedit autem per capita virorum, & Jovem ipfum læſit (c) Noverit per
latus miniſtrorum ſemper ſuiſſie ſolitos homines ſeditioſos, & perduelles tela
gaculari in ipſos Principes; proinde ut recte advertit V. P. Concina, actum,
conclamatumque fore de ſupremis poteſtatibus, ſi Principum, Regum, Im-
Peratorum, Pontificum decreta a Miniſtrorum nomine æſtimanda, atque adeo
contemnenda fuerint. (4) Conſtat quippe iſtum judicandi, & calumniandi
morem forte ex nigerrima Calvini offcina prodiiffe, qui ſimili ratione vel ip-
ſis Oecumenicis Conciliis inſultat: „veſtrum eſt axioma, alloquitur Catholicot
c hæreſtarcha, qualiscunque ſit cœtus, cui nomen univerſalis concilii imponitis,
ccillic Spi itum S. præfidere; - - interea famelicos, & venalis linguæ mona-
„Chos Præficitis, quos Spiritus iſte veſter, quem fingitis, auſcultet. - = =
J .. Cur
(a) Tom. I. Ih. fund. 321. (b) refex. I. N. 2. (c) Lipt., in orat. de calumn.

J

(d) L. Il. de Saeram. Pænit. Diſ. IIl. c 2. F. 9. ne 980

(or
e
(uc
le,
uat
hom
AWion
di, c
Cone
judie
ſis, a

S
SS.

Leg

in aado.
Pahti,
corrigz.
Mature,
itur &
tionemn
n addu.
Dalati,
Lueg, in
dorum,
tbig atn.
tegatio⸗
one pet⸗
Ordinis,
1 quo⸗
ltterato
iam hu-
impro⸗
Uram d
Oncelle⸗
majori
0a Ante
Anatort
ebunal.
Supre⸗
Gagii:
infumm-
Home-
tungit
it per
les tell
acam,
n, Im-
je adeo
nniandi

Velio-

tholiant
onitis,
Wohe⸗
Cur
N.

e ( 223) Be

„Cur non aperte fatentur, quod res eſt? monachos 10. aut 20., quoruin con-

« ductas habent operas, decreta conſarcinare, Papam cenſorio ſtilo confode-
cTre, ſi quid non arridet, cetera comprobare: nihil aliud concilio reliquum,
„quam onus promulgandi. (ℳ) Guis jam non videt Calvini, & hujusmodi
hominum, qui in Sacras Congregationes bilem evomunt, fere ſimillima eſſe
axiomata, ſimillima convicia? Pari ergo ratione a Suprema poteſtate coercen-
di, caſtigandi ſunt: nobis calamum ad confutationem non acuunt, ut laudati
Concinæ verbis finiam, ſed animum ad lugendum, & mentem ad tremenda
Judicia Dei ſerio meditanda invitant, atque impellunt. (?) Hinc, iſtis omaſ-
ſis, ad cenſoria civilium etiam Principum jura inveſtiganda progrediamur.

ò

CAPVT VI.

DE IVRE CENSORIO
PRINCIPVM, ET MAGISTRATVVM CIVILIVM
IN RELIGIONIS NEGOTIIS.

Legum eccleſiaſticarum peritiſſimus Fagnanus inter alia, quæ in par-
ticularibus ſynodis non ſint definienda, etiam numerat mate-
riam jurisdictionis eccleſiaſticæ, & ſæcularis, in eaque conſul-
tius eiſe ait nihil ſtatuere, quam ut appareat, ex juribus Ec-
cleſiæ aliquid eſſe imminutum, aut uſurpatum. (c) Guod qui-
dem prudentiſſimum monitum æque, ac ſapienter adjectam
admonitionem ſuo aſſenſu probat Benedictus XIV. R. P.; quan-
doquidem aliud eſt jus controverſum ſibi aſſerere, a quo om-
nino abſtinendum: aliud jus ſibi competens tueri, & ab injuſto
uſurpatore vindicare, quod Sacerdotali fortitudine præſtan-
dum. (2) Ne igitur in hoc difficili, & arduo negotio quis-
quam;, præſertim Epiſcopus erret, & nimio atque indiſcreto
zelo abreptus, graves inter ſacerdotium, & imperium diſtor⸗
(a) Ii Præfat. ad Antidot. Concilii Trid. (b) lor. cit. n. 4. (c) l C. feut,
ag Ac-uſat. n. 86. (d) L. II. de Wmnod. Dioc. c. .

R (224) AE
dias imprudenter excitet: ex mente ejusdem Pontificis, prius-
quam in hac materia faciendum quidquam aggrediatur, tem-
porum, & locorum cireumſtantias, & potiſſimum rerum, cauſa-
rumque naturam diligenter conſideret, oportet Sapientem
hanc doctrinam ſequi conabimur, & ſpectata fidei, ac religio-
nis cauſa, ita de jure Magiſtratuum Civilium in ejusmodi nego-
tiis diſſeremus, ut nec ſacram Eccleſiæ poteſtatem læſiſſe, nec
legitimæ Supremorum Principum auctoritati quidquam detra-
xiſſe videamur; præſertim cum cauſam fidei & Religionis agenti,
ea ſolum perſequi animus ſit, quæ aut certo vera, & explorata,
aut vero quam ſimillima communi utriusque poteſtatis aſſenſu
inter Catholicos, ſaltem in regionibus Auſtriacis, recepta ſunt;
iis prœætermiſſis, quæ partium ſtudio, & auctorum diſſenſione
perplexa nimis, & controverſa judicantur.

FI.

De Sacerdofii, & Imperii diſerimine generatim quædam exponuntur,
ceu judicii cenſorii principia.

63 2 82 %*
63 69

₰½ 1 6 lrmamentum cœli hoc eſt univerſalis Ecclehæ, ſecit Deus duo magna lu-

23 SSwοvb, minaria, id eſt duas inſtituit dignitater, quæ ſunt Pontificalis audtoritas,

& Regalis poreſtas, inquit Innocentius III. in celebri ſua ad Im-
eratorem Orientis Alexium Angelum epiſtola. (a) Non ſolum autem vera
Feo docttina, ſed eleganti etiam ſimilitudine expreſſa mihi ſemper viſa eſt,
ut diverſis tantum interpretum ſtudiis, & affectibus, maloque conſecutionum
nexu factum arbitrer, ut & comparatio illa ceu invidioſa, & tota decretalis
ceu juribus Principum derogans pluribus diſplicuerit, atque etiam in theſibus
Joannes Jourdini in Aurelianenſi Academia expoſita ab auguſto Galliarum Se-
natu damnata fuerit. (5) Enimvero comparatio illa, ut recte notat Petrus de
Marca, non ab Innocentio Papa primum inventa eſt, ſed ea jam in Concilio
generali VIII. uſus eſt Metrophanes Smyrnenſis Metropolita, cum Baſilium
Imperatorem coram Concilio alloqueretur. («) Eandem ſeptingentis abhinc
V an-
(4) Extat in EL. Decret. Gregor. IX. t. 6. de Major. & Obed. (5) Ur notarz
Baluz:ius ad LE. II. c. J. de Concordia &c. imo nec proprie damnatam probat.
(e) Ie Conc. VIII. Act. VI.in principio. Ibm. V. Concil. p. 824. quanquam eam ad 5.
pvatriarchalia capita referat: vocat tamen etiam ibidem Imperatorem maximum
Orientii luminare, quo priora lucidiora monſtrantur.

Anbis
,nior
4 Emp
4) N
ante
4 tor
d
an
A ilil
agell
44 45 7
id
44 Pott
anc,
il
aatll
ero
dacran
tuti,
Ut pal
duo!
ins:
T1 in
s 6
Gdede
ecele
aVer
ceUltt
alate
44 Ch
ubtri
cind

Pel

cN

12

prius.
„tem.
Algio.
nego.
e, nee

detra.

genti,
Nrata,
flenſu
ſünt;

aſione

ut k.
yritat,
4 In-
1Vera
nelt,
onum
retalis
eſibos
me-
rus de
ncilio
filium
bhine
an⸗
notu!
rhhet
1ali
u

cc Curſibus. (4) Idem tribus, ut ajunt, verbis complexus eſt Leo IV. R. P.

annis prudenter explicavit Berengoſius Abbas: quoniam nempe duabus his
„Perſonis, Principe, & Pontifice ordine, & dignitate nulla poteſt eſſe ſubli-
.mior; quemadmodum e placitis veterum Aſtrologorum Ptolemæi & Sexti
«Empirici, ſol, & luna ut ceterorum ſiderum Principes imperium exercent. «
(a) Neque aliud & Innocentius hic expreſſum voluit, quam quod odto fere
ante eum ſæculis Gelaſius Anaſtaſio Imperatori ſcripſit. Qduo ſunt, Impera-
„tor Auguſte, quibus principaliter mundus hic regitur: auctoritas Sacra Pon-
. tiſicum, & regalis poteſtas. In quibus tanto gravius eſt pondus Sacerdotum,
„quanto etiam pro ipſis regibus hominum in divino reddituri ſunt examine
«rationem. Noſti enim, fili clementiſſime, quod licet præſideas humano
cgeneri dignitate, rerum tamen Præſulibus divinarum devotus colla ſubmit-
tis, ab eis cauſas tuæ ſalutis expetis, & in ſumendis cœleſtibus Sacramentis,
eisque, ut competit, diſponendis, ſubdi te debere cognoſcis religionis ordine
.„.Potius, quam præeſſe. Si-quantum ad ordinem pertinet publicæ diſcipli-
„æ, cognoſcentes imperium Tibi ſuperna diſpoſitione collatum, legibus Tuis
« ipſi quoque parent Religionis Antiſtites, ne vel in mundanis excluſæ vide-
santur obviare ſententiæ: quo, rogo, Te decet affectu iis obedire, qui pro
erogandis venerabilibus ſunt attributi myſteriis? ſen in cauſis religionis &
Sacramentorum. (?5) Hi nempe ſunt fines utriusque poteſtatis a Deo conſti-
tuti, & antiquitatis teſtimonio probati: hæc poteſtatis utriusque excellentia,
ut par ſit utraque in imperandi jure, ſed impar in mandatorum dignitate:
duo ſint diſtincta imperia, ſed nobilitate imparia, quia imperio vitæ tranquil-
litas: Sacerdotio animarum ſalus commiſſa eſt, neutrius autem libertas ab alte-
ra infringenda. Verba hæc quidem ſunt laudati Petri de Marca, ſed ſententia
illis ſubjecta nec profanæ, de quo nullum fuerit dubium, nec ſacræ poteſtati
debet eſſe ſuſpecta. (c) Fandem quippe clare expreſſit acerrimus ille jurium
eccleſiaſticorum Vindex Nicolaus I. P. in epiſtola ad Michaelem Imp. Cum ad
.Verum ventum eſt, ait, eundem Regem atque Pontificem, ſeilicet Chriſtum,

cc Ultra ſibi nec Imperator jura Pontificatus arripuit, nec Pontifex nomen Impe-

«Tatorium uſurpavit. Quoniam idem mediator Dei, & hominum homo
«Chriſtus JEſus ſic actibus propriis, & dignitatibus diſtinctis officia Poteſtatis
utriusque diſcrevit, ut & Chriſtiani Imperatores pro æterna vita Pontificibus
«indigerent, & Pontifices pro curſu temporalium tantummodo rerum im-
..Perialibus legibus uterentur; quatenus ſpiritalis actio carnalibus diſtaret in-

1—
(a) Ii ſermone de myſter. ligni Domini Extaz Tom. XII. Piblioth. PP. & in 3.
EL. diviſus eſt. (?5) Tom. II. Concil. inter epiſt. Gelat. num. 4. pag. 993
Ixa habet genuina Geluſßi epiſtola; nam in ea, quam Gratianus aſzignat, ſolum
Prima verba ſunt Gelaſii: non vero cetera iis ſuperſtrubta, ut & correbtores Ro-
mani unimadverterunt. Can. 10. D. 96. («) De Concord., Sacerd. & Ump. L.
Il. C. I. n. 5. (d) Can. 6. D. 96.

e (226) ,9

Rcut Reger, inquiens, præſunt in cauſir ſæculi: ita Sacerdotet in caußer Dei. (a) Socie-
tate igitur, & mutuo obſequio duæ illæ connectuntur poteſtates, non alterius
in alteram efferri debet ambitio, ſed ad ſubſidium Eccleſiæ præſtandum æ-
quali fœdere obſtringuntur. Unde viri docti parum caute egilſſe cenſent illos,
qui depreſſo nimis imperio Pontificiam in temporalia Regum jura poteſtatem
ultra fas, & æquum extenderunt, & facile eorum argumentis, quibus ceu
lunam a Solis: ita mutuatitia, aut ſaltem obnoxia luce Principum fulgere dia-
dema evincere conati ſunt, cum Jurisconſulto, quem Baluzius allegat, eſſet
ſubſeribendum, ridiculan eſe probationem. (?5) Quamvis enim, ut ille proſequi-
tur, luna recipiat lumen à ſole, non tamen motum, & influentiam: ita quam-
vis temporales Domini per lunam deſignati recipere debeant lumen doctrinæ
a Papa, & ſuo Clero: non tamen eis ex hoc dominari conceſſum eſt. Nec
vero aliam fuiſſie mentem Innocentii III., ſaltem in citata decretali (nam quid
in aliis expreſſerit, aut quid de indirecta, quam multi adſtruunt, Pontificis

in Regum temporalia poteſtate ſentiendum ſit, non eſt meum hic definire.)

ex cadem patet, in qua hic ſingularis modeſtiæ Pontifex profitetur, ſe exal-
Zationem ſuam in humilitate vonere, & bumilitatem exaltationem maximam reputare.
Nullum fibi in temporalia Regum jus arrogat, ſed lubens proteſtatur, ſe non
negare, quin præcellat Inperator in temporalibu. Denique non dominium, &
imperium, ſed correctionem paternam, qua ad Eccleſiæ tantum utilitatem
Promovendam, & terræ Hieroſolymitanæ ſubſidium Imperatorem Orientis
excitat, ſibi vindicat. Quanquam nihil mirum eſſet, ſi majore zelo exarſiſſet
adverſus eum, qui propoſitis etiam argumentis, & male explicatis Apoſtoli
verbis, dignitate, imperio Sacerdotium poſtponere conatus fuerat, cui uni-
verſus Catholicorum, Regum etiam & Principum, cœtus repugnat. Atque
hinc contra ea nefarii Principum adulatores toto cœlo aberrarunt, dum Pon-
tificum, & Cleri dignitatem divina voluntate conſtitutam evertentes omnia
ſacræ poteſtatis jura ad Civilem Magiſtratum retulerunt, totisque viribus, &
ingentium voluminum mole evincere adniſi ſunt, veram circa ſacra poteſtatem
cum laico & politico Principatu eſſe conjunctam, & ſacram Eccleſiæ hierar-
chiam recte ſigmentum Papiſticum, & monſtrum politieum appellari, quod regimina
pervertat, & imperium in partes ſectum peflumdet. Primus apertius id au-
ſus eſt Lutherus, ut ſententia vel ex putido fonte, & fœculenta ſeaturigine
eſſet turbida: ſtabilire argumentis, eruditione conati ſunt Grotius, Goldaſtus,
Conringius, Puffendorffius, Strykius, Pfafſius, & ali, quorum hoc commu-
ne effatum: quilibet Princeps in ſuo territorio eſt Papa; & regula univerſalis:
cujus eſt regio, illius & religio. Verum commentum Anti-Euangelicum explo-
ſerunt, ſolideque refutarunt Catholici Doctores innumeri, quos inter ſæculo
noſtro merito ſibi primas vindicat V. P. Concina, (c) qui breviter quidem,
J at
(a) Can. Nos. II. 4. 7. Ita allegatur a Marca. At verba ea non Leonir, ſed potius
Gratiani eſe videntur. (b) Iz notis ad Marc. («) Tom. VI. L. L. Diſert.
W. (. 3.

1t ſoli
ſive ex
ration
gue eſt
Nequ
poteſt
ordinis
cit de
re,
tias,
üisque
tes P
doctr
ligion
Or
nam

8
A e
inur
Eten
Drin
gito
claye
Eecl
Chr
Gei,
clel
ed
alin
Ep
400
1 d
&

ſe

¹) SOcie.

Aterins
ldum æ.
ent ilos,
tetkaten
idus cen
ere dig.
roſequi.
4 quam.
ctrinee
1. Nee
m quid
Ontikieis
finire.)
ſe eral.
Sulare.
ſe don
um, &
litatem
Mrientis
arlillet
poltoi
i uni
Atque
n Don-
Ommni
bus, &
ſtaten
hlerar-
inina
id au-
tigine
laltus,
mmn-
rlalis:
Aplo⸗
veulo
dem,
4t
tius
en

Nt (227) Wy?

at ſolide & perdocte præcipua adverſariorum argumenta five ex SS. litteris,

ſive ex Sanctis Patribus, ſive a ratione naturali petita elevavit, cujus veſtigia pro
ratione Scholælegit Cl. Theologus Gervaſio. («) Ratum ergo demonſtratum-
que eſt Catholicis, poteſtatem ſœcularem verum jus circa ſacra nullum habere,
Ne qua vero hallucinandi ſuppetat occaſio, ante oculos perpetuo habenda genuina
poteſtatis ſacræ notio, quæ poteſtas juxta eundem catholicorum ſenſum vel
ordinis eſt, vel jurirdictionis, atque hujus vel internæ, vel externa. Prima reſpi-
cit Sacramentorum adminiſtrationem, ut ordines tradere, euchariſtiam offer-
re, & miniſtrare, oleum benedicere &c. Ad alteram ſpectat ſolvere conſcien-
tias, & ligare. Denique tertia controverſias fidei dirimit, concilia convocat,
iisque præſidet, beneficia confert, Eccleſiæ miniſtros inſtituit „in delinquen-
tes Pœnis ſpiritualibus animadvertit. In præſenti de ſola fidei, morumque
doctrina, & quæ ad eam refertur, librorum, & propoſitionum, quibus re-
ligionis capita exponuntur, cenſura, agendum, & quid in ea Principum lai-
corum auctoritati permiſſum ſit, quidve negatum, accuratius inquirendum;
nam de ceteris hic diſſerere, non eſt noſtri inſtituti.

FII.

Ad dirimendas fidei controwerſias, cenſurasque proprie tales ferendas
in fidei caufis nulla Principi politico competit poteſtas.

OOnſentiontem invenio Catholicorum ſenſum, a Politico Magiſtratu, a
Principibus ſæculi, controverſias fidei minime poſſe dirimi: non ſpectat
ad eorum auctoritatem, ſententiæ ab Eceleſia non definitæ notam cenſoriam
inurere, aut quæ opinio vera, & fidei conformis ſit, per ſe ſe definire.
Etenim divina illis perpetuo refragatur ſcriptura, in qua non Regibus, &
Principibus, ſed Prophetis, Apoſtolis, Paſtoribus munus docendi traditum le-
gitur ad conſummationem Sanctorum, in ædificationem Corporis Chriſti, &
claves regni cœlorum, qua phraſi etiam ex veteris teſtamenti ſuſfragio (?)
Eccleſiæ poteſtas deſignatur, Petro & Succeſſoribus traditæ, iisdemque oves
Chriſti, oves ad ſalutem æternam, & cœleſte ovile deducendæ, oves ſana fi-
dei, & morum doctrina paſcendæ ſunt commiſſæ. («) Reſiſtit primitivæ Ec-
cleſiæ praxvis, in qua non Imperatores, non Reges, non Civilis Magiſtratus,
ſed Apoſtoli, ſed Epiſcopi, ſed Clerus fidei explicavit doctrinam Judæis &
Gentibus, diremit controverſias religionis, Euangelium promulgavit. Nec
alius fuit Eccleſiæ propagatæ ſenſus & uſus. Celeberrimus ille Cordubenſis
Epiſcopus Oſius ſic allocutus eit Conſtant num Imp. Tibi Deus imperium
OCommiſit, nobis, quæ Eccleſiæ ſunt, concredidit. Et quemadmodum, qui
tuum imperium malignis oculis carpit, contradicit ordinationi divinæ: ita
& tu cave, ne quæ ſunt Eccleſiæ ad te trahens magno crimini obnoxius fias.
12 At-
(4) L. L. De Legibur e, 19. (5) Taiæ c. 22,. 22, (c) Math. 19. Luc. 22. Joann. 20.,

NX (228) WeE
Atque his relatis S. Athanaſius in epiſtola ad Solitarios ſubjicit: quando a con-
dito æoο auditum eſt, quod judicium Eceleſtæ auétoritatem ſuam ab Imperatore accepit?
aut quando unquam bhboc pro judicio agnitum eſt? (a) Magnanimus ille, & invictus
Antiſtes Ambroſius, eadem inculcavit Valentiniano Juniori: Ita ergo, Sacer-
*. Aotali loquitur conſtantiag, curvamur, ut juris Sacerdotalis ſimus immemores?

.-- - Si docendus eſt Epiſcopus a Laico, quid ſequetur? Laicus ergo di-

« ſputet, & Epiſcopus audiat? - - - Si conferendum de fide, Sacerdotum debet
« eſſe iſta collatio: ſicut factum eſt ſub Conſtantino bonæ memoriæ Principe.
(?) De eodem Leonem Iſaurum Imp. Gregorius II. R. P. admonet. Scis,
inquit, Inp. ſantétæ Eccleſiæ dogmata non Inperatorum eſe, ſed Pontiſicum, quæ tuto
debent prædicari. (c) Sed neceſſarium non eſt ad fabulas adverſariorum labe-
factandas hæc velut domeſtica e penu deſumere: copioſa ipſorummet piorum
Principum ſuppetunt teſtimonia, qui faſſi ſunt veritatem. Neæfar eſt, ſeribebat
Theodoſius ad Synodum Epheſinam, qui Sanctiſimorum catalogo inſertus non eſt,
illum e&ccleſiaſticis negotiis & conſultationibur ſeſe immiſcere; quæ Ppræcipue ad fidei
quæſtiones reſtrinxit, dum prius ab ſe Candidianum ad S. Synodum miſſum
fuiſſe ait, ſed ea lege, & conditione, ut cum quaæſtionibus, & controverſtis, quæ
circa fidei dogmata incidunt, nihil quidquam commune babeat. (d) Ruffinus Valen-
tinianum ſeniorem de fidei controverſiis dirimendis ita loquentem inducit:
Mihi, qui unus de numero laicorum ſum, non licet ejusmodi negotiir me interponere.
Sacerdoter, & Epiſcopi, quibus hæc curæ ſunt, ubicunque ipfir liberum fuerit, conve-
niant, ſeilicet ad Concilium. (e) Honorius Imperator ad Arcadium Fratrem ſu-
um ita ſcribebat: /i quid de cauſa religionir ageretur, Epiſcopale oportuit eſſe judici-
um; ad illos enim divinarum rerum interpretatio: ad nos Religionir ſpectat obſequium.
(F) Denique piüifſimus ille Synodi Chalcedonenſis promotor, & cuſtos Mar-
cianus Imperator, cui ceu Sacerdoti, ceu fidei Doctori PP. Concilii acclama-
verant, illico profeſſus eſt, ſe non ad potentiam aliquam exercendam, Synodo,
ubi de fide explicanda, confirmandaque agebatur, intereſſe voluiſe. Eandein in Sa-
cra poteſtatem ſoli Sacerdotio Juſtinianus, Baſilius, Carolus M., Ludovicus
Pius, aliique attribuerunt. (g) Neque vero & noſtræ ætatis, ac ſœæculorum,
dquæ proxime elapſa ſunt, Præclara deſunt documenta. Etſi enim & Roma-
næ Sedis annutu, & ſuprema etiam, quam religioni debent, cura, & ſollici-
tu-⸗
(a) Extat Tom. I. Oper. pag. 39 I. edit. antig. (5) Epiſt. 12. L. II. Tom. IlV.
op. edit. veét. (c) li Epiſt. I. quæ extat ante Conc. VII. abta. ITem. IV. Concil.
licet eam cum ſequente, Gregorii III. L. eſe, putet P. Labbeut. (d) Extat
ynod. Epber. P. I. c. 20. Zom. I. Concd. bp. 1346. (e) L. I. Hit. c. II.
Er Sozomen. L. VI. Hiſt. c. 7. Ouæ etiam extat Tom. VII. Bibl. PP. (f) L
epiſtola de cauſa S. Chryſoſt. (g) OQuorum ſacta, & verba ſincere allegat Petrus
de Marca L. II. de Concord. Sacerd. c. I. 6. 7. & alibi, nibil de veritate diſi-
mulans, licet & ipſe jura Principum ſtrenue fuerit tuitus, meliore ſcilicet ratione,
quam Auctor pragmaticæ Hiſtoriæ de Bulla cenæ. Vide etiam IThomaſſinum Diſert.
XII. de Synod. Chalced. ad calcem Tom. III. Theolog. Dogm. a n. 38.

tocin
Verin
el u
Cicart
remo
Profe
Gecla
tere⸗
de c
ſupp
Uinci
nin
ſin
crr
emz
Cit
efli⸗
(4)
vece
ue
ne,
eunl
dum
tern
imm

a Con-
utepit
Unylctus
, Sagr.
mores?

19o di.

n debet
Nei e. 1t
t. Hin,
Ie tut,
n lhbe⸗
piorum
ribebat
Noni ,
d ſieil
niſfum
, As
r.
ducit:
ouere.
onde-
m Iu.
judiei.
uiußn.
Mar⸗
Jlama-
nodo,
in Sa⸗
iels
rum,
Ona⸗
Olici⸗
tu⸗
1. W.
Conci,
Lxtat
. II1.
) l
Murul

tine,

ert.

WeYX& (229) Wg*

tudine, ut infra explicabimus, plura aliquando in negotiis eccleſiaſticis trata-
verint Reges, ac Principes: ubi tamen de diſcernenda fidei doctrina actum
eſt, ubi de conſtituendo dogmate inquiſitum, nullas ſibi partes ſæcularia vin-
dicarunt tribunalia, quin ab hoc divinorum negotiorum genere ſe eſſe quam
remotiſſimos ingenue magiſtratus omnes ſanctioris fidei principiis imbuti ſunt
profeſſi. Ita Anno I657. quum ſuprema Brabantiæ in Belgio Curia irritam

declaraſſet promulgationem Romani decreti libros nonnullos prohibentis, prop-

terea, quod ex more recepto non expetitum fuiſſet placitum regium, eaque
de cauſa Nuncius S. Sedis ſe ad Archiducem Leopoldum Belgii moderatorem
ſupplex convertiſſet, quaſi hac ratione propoſitiones futuræ eſſent una in pro-
vincia de fide, non in altera, nec eadem maneret fides Catholica, quam om-
nino unam, & indiviſam eſſe oportet: illico inter cetera ſupremum illud Con-
ſilium clariſſime reſpondit: ſibi minime in Bullarum Pontificiarum examine
arrogare notitiam, deciſionemque articulorum fidei; ſe non prætendere in
cmateria dogmatica judicium approbans, vel reprobans, auctoritatem faci-
cendi, & deſtruendi definitiones fidei: nihil, ajunt, Conſilium ſimile præten-
cc dit, factumque abſurdum eſſe id prætendere, reſpectu cujus rei dictum Con-
ſilium non magis, quam ipſa Majeſtas ullam prætendunt poſſeſſionem.
(«) Rurſum A. 1663. Pariſiis theſes nonnullas a Gabriele de Drouet de Villeneu-
ve defendendas ſuprema regni Curia (Parlamentum vocant) edicto vetuit, illud-

que inter acta ſacræ facultatis inſeri præcepit. At ſacra facultas deliberatio-

ne, conſilio inito, theſim præfati Magiſtri Drouet ceu minime approbatam
ſupprimi quidem juſſit; edictum vero curiæ, priusquam actis inſereretur, ad-
eundum eile Auguſtiſſimum Senatum cenſuit, debitoque cum honore peten-
dum, ut mentem ſuam exponat non fuiſſe, ut ſibi judicium doctrinale in ma-

teria fidei, & Eccleſiæ dogmatibus adſcribat, aut etiam jura facultatis lædat,

imminuatque. Ac Princeps Senatus poſtulatis acquieſcens inter cetera affir-
mavit: Senatum nihil de dogmate aut voluiſſe aut potuiſſe declarare, ſolum
« Tegiam interpoſuiſſe auctoritatem ad prohibendas politice propoſitiones, quæ
illo ſenſu, ad quem extendi poſſent, contrariæ forent exteriori Eccleſiæ ad-
. Miniſtrationi, ſeu politiæ, quæ politiæ generalis regni præcipua quædam por-
tio eſt. Quo audito & Sacra Sorbonæ facultas acquievit, & tabulis facultatis
edictum inſeribendum eſſe cenſuit. (?) Tandem ſæculi hujus initio, dum occa-
ſione duorum Brevium Clementis XI. in Galliam transmiſſorum, coram ſupre-
mo Senatu peroraret advocatus, obſervatum voluit, per eam, quæ Bullis præ-
dictis opponebatur, interceſſionem, minime datum iri occaſionem novatori-
bus, quod eo tempore præcipue timendum erat, ut Senatus edictum reſpi-
ciant, ceu ex quo ſequatur probatio monimentorum proſeriptorum, aut tan-
quam ad ſe ſubtrahendum obedientiæ, quam debent conſtitutionibus in re-
gno adverſus Janſenianos receptis: nec per hoc Senatum intendere, ut ejus
F f 3 ju-⸗
( Reſponi. ſeu Conſulta ad Archi Dur. 1657. 17. Decemb. data. (b) Anno
lflupra cit.

N (230) NE
judicium ſuſpiciatur tanquam doctrinale, aut tanquam abſolutio perſonæ Epi-
ſcopi S. Pontii, cujus fcripta a Pontifice fuerant condemnata. (a) Denique
Præterire non poſſum antiquiorem illam celeberrimam controverſiam, quæ in
comitiis trium Galliæ ordinum maximo conatu, & animorum æſtu Anno 16 5.
fuit agitata, quam graphice non minus, quam eleganter in ſua Galliæ hiſto-
ria deicripfit Gramondus, (h) ex qua ſequentia ad præſens inſtitutum ſpec-
tantia excerpere lubet: Agebatur nempe de Summi Pontificis in temporalia
«e Regum poteſtate, atque ab ea deliberatione excludendum ajebat Clerus ter-
„tium Ordinem, qui magiſtratibus ſubalternis, & minore populo conſtabat:
diſerte Archi-Epiſcopo Aquenſi, & Epiſcopo Monpeſſulano perorantibus,
„quod ordo tertius expers Theologiæ falcem improbe mittebat in meſſem
calienam: non poſſe redigi a populo in acta Theſim pro articulo fidei valituram:
ſutorum extra crepidam judicium eſſe: niſi poſt conſultum Cleri oraculum,
„Narrari a populo de fide fabulas: COleri unius eſſe de fide reſponſa. Atque
c tum tertius ordo vehementi, & docta oratione, quam habuit Marmieſſæus
„Capitolinus Toloſæ, vir eloquens, & in omnes ſcientias expeditus, inter-
Ceſſit, non eam aſſerens tertio Ordini mentem eſſe, ut fidei præcepta di-
ſtribuat: Cleri prædicationem Euangelii, quo fides continetur: tertii ordi-
c Nis Partes eſſe, nulla cauſæ cognitione, ut credat. Arcam Dei nusquam
aniſi puris manibus permiſſam, dejectos exanimes, qui olim tangere auſi:
« aſt plura fidei ineſſe quaſi parerga in dignitatem ipfſius extrinſecam acdin-
„Venta, quorum ſit capax quilibet: --- fidem primum eſſe lapidem, in quo
*fKirmatur Eccleſia per totum propagata orbem: id agnoſcere tertium Ordi-
nem, præcepta ipfius profiteri, & adorare, ut Dei ſunt. Ceterum ſi quæ
sita hærebunt firmitus fidei, ut avelli ea incorrupta nequeant, daturos ope-
Tam ſe, idque ſedulo, ne quid ipfi in deterius fiat. Et quum poſtea rela-
tis articulis, de quibus agebatur, plura repoſuiſſet Cardinalis Perronius Eccle-
Hiaſtici ordinis nomine: contra delegati a tertio Ordine reſponderunt, atque
rurfus falli ſunt, Magiſtratuum eſſe de politici doctrinam; Clerus ſibi vindicet Theo-
logica. Ex quibus ſatis opinor liquet, quæ illius etiam Regni, quod ferven-
tis ingenii viris minus recte de auctoritate Eccleſiaſtica ſentire viſum eſt, de
Principum poteſtate in Sacra ſit fententia, recta videlicet, & Catholica.
Concludam denique, ut & noſtrarum regionum conſtet fides, effatis celeber-
rimi Juris Canonici Profeſſoris Rieggeri, quæ in principiis de juribus ſum-
morum Imperantium Civilium circa Sacra paucis complexus eſt. IIlud in-
dubitatum eſt, ait, Sacram illam Eccleſiæ poteſtatem, quæ nobis revelatione
innotuit, naturæ viribus multo ſuperiorem, Prin ipibus regnorum nequa-
« quam eſſe attribuendam. - - -= Et dogmata quidem, quum ſohus Dei nitan-
ctur auctoritate, --=- dubia quoque, ſi quæ ſuſpenſos tenent fidelium animos,
sJolius neſciæ falli Eccleſiæ judicio determinanda, atque evellenda citra omnem
. Prin-
(a) Ii diſcurſu, quem babuit 1710. 19. Jan. apud Van - Eſpen l. aliar. e.
(5) Al dun. 16154 in Hiſt. Gallie. L. I.

4 DPyin
10 10
Mni
nir 0
Athle
wuor
d
ape
Chor
ſenken
turi,
Juper

G

10tl

tum
Ortho
ſuetu
ficati
ſumn
Ciri,
Poſte
tilide
pote
Cone
100d
geret
Obju
hoc

.
ung

e Bpi.

Penigne
Juin
0101 .
e hiſto-
n ſec.
Poralia
Us ter⸗
flabat:
Ntibus,
neſſem
uram:
evlum,
Atqve
eſfſens
inter-
ta di⸗
ordi⸗
quam
e Auſt:
adin-
0 u
Ordi-
goe
ope-
rel⸗
Lecle⸗
Atque
Theu-
ryel-
1, de
hca.
eber⸗
ſum⸗
d in⸗
tione
eqae⸗
nitan⸗
mos,
i
in-
6.

»

N (231) Wy
XPrincipum auökoritatem vim habent, & ex integro ſubſiſtunt. (a) Quod ſi ve-
ro nonnemo mihi cum S. Maximo plane aflerenti. Sacerdotum eſe quærere, ac
definire, de ſalutaribus Eccleſæ Catholicæz dogmatibus, replicaret: Erge non eſt om-
nis Chriſtianus Inperator etiam Sacerdos? quemadmodum olim fortiſſimum fidei
Athletam S. Maximum urgebant palpones Imperatorii, quorum opinio in ſe-
quioris ſæculi Græculos, licet aliqua ſui parte imminuta manavit, utpote qui & do-
cendi officium fœda, & demiſſia humilitate, ut eam recte Petrus de Marca
appellat, etiam Principibus ſuis communicant, ut ex Balſamone, & Demetrio
Chomateno conſtat. Enimvero hic noſtrum eſt, breviſſima, demonſtrataque
ſententia cum eodem S. Maximo reſpondere: Non et. Neque enim adſtat al-
tari, - - =- neque Chrirmatis confeltionem patrat, - - - neque indicia Sacerdotii ſert,
Superbumerale ſcilicct, & Euangelium; quemadmodum imperii coronam, & purpuram.
(⁵) Quorſum vero ſpecioſus ille Summi Pontificis titulus, quem in Chriſtia-
norum etiam Imperatorum epigraphe legimus? Quorſum Marciano acclama-
tum: Sacerdoti, Imperatori, multos annos. Eccleſias tu erexiſti, hoſtium Viétor, Dobtor
fdei; (c) & in Concilio Conſtantinopolitano ſub Flaviano de Theodoſio:
Orthodoxo, Pio Inperatori, Pontifici Inperatori! (d) At enim Gentilium con-
ſuetudine, & ampliori, quam Pontificis, & Sacerdotis voces patiuntur, ſigni-
ficatione titulus iſte adſcribendus. Primi quippe Romani Imperatores, quum
ſummam eſſe religionis vim non ignorarent, eaque populum plurimum vin-
ciri, etiam Coronæ Imperatoriæ Pontificis Maximi munus adjunxerunt; quod
poſtea nomen Chriſtiani etiam Imperatores aliquamdiu retinuerunt, ut gen-
tilibus, quorum ſuperſtitio necdum penitus eliminari poterat, majori cum
poteſtate, ſecundum ſuperſtitioſam eorum opinionem præeſſent. Atvero
Coneilia Oecumenica, & Eccleſia idem illis nomen aliquando tribuit, ut Cu-
ſtoder, & Defenſores dei, ut Eceleſßaſticæ Aiſciplinæ exterioris ſe Epiſcopos, quemad-
modum Conſtantinus ajebat, (e) eſſe meminiſſent; prout totum illud exag-

gerat, & explicat ſuperbo Leoni Iconomacho Gregorius II. R. P. Scripfſti,

objurgat, Pnperator ſum, & Sacerdot. Enimvero, Jui aute te ſuerunt Imperatorers,
boc opere, & ſermone demonſtrarunt, qui condiderunt, & curam geſſeruni Eccloſtarum
una cum Tontificibus &c. (7) Aut ſi etiam recentioris Græci Simeonis Theſſa-
. lo-
(a) Part. I. Laſtit. Jurisprud. Eccl. C. VIII. a F. 423. (b) In Collat. cum Princip.
Anno 655. quam edidit P. Sirmondus inter Collectanea Anaſtaſti. Et inter opera
S. Maximi, a Combefiſio edita. Nonnulla habentur Tom. XII. Biblioth. PP.
Ce) Conc. Chalcedon. Abt. VI. Tom. II. Concil. Part. II. Concil. Chalced. p. 490.
(4) Con-. Conſtantinopolitani ſub Paviano contra Eutyebetem Ast. VII. quæ ſubinde
3 6itata ſunt Act. I. Cone. Chalcedon. Extant Tom. II. Conc. P. II. Conc Chalced.
Act. I. a pag. I10. (e) Apud Euſeb. D. IV. de vit. Conſtantini c. 24. licer
Jorte, ut de Marca advertit, alia græcæ phraſi ſubfit ſignificatio. Ita & Augu-
Rtiſima Regina, & Imperatrix noſtra in ediéto 1968. 10. Oétobr. pro Lombard.
Auſtr. edito eccleſiaſticas leger circa bonum civile ſubditorum a ſuo conſenſu, & ſuprema
boteſtate dependere proſitetur. (f) Epift. II. ante acta Snodi VII. Tom. IV Concil.

S,

NoN& (232) BeN
lonicenſis Archi-Epiſcopi placet opinio: Lnperator, ait, quæ ſunt Sacerdotii, non
habet, neque Apoſtolorum, Prophetarum, aut doétorum dona: ſolum renunciatur Pon-
tiſex unctione Chrismatit. (a) Hoc ergo temperamento, & Chalcedonenſium,
& Conſtantinopolitanorum PP. acclamatio, & quorundam Imperatorum ea
ex occaſione turgeſcens faſtus, & palponum infinita quædam inſania eſt mi-
tiganda; quemadmodum pluribus oſtendit Thomaſhinus. (?) Ergone nihil
prorſus in doctrinæ negotio, in dogmatica librorum, & propoſitionum cen-
ſura Principi concedendum? Itane Summorum Principum in cauſis eccleſi-
aſticis edicta, regiorum cenſorum notas, & prohibitiones aſpernaberis? Audi
cenſor immoderate, & obmuteſce.

F§ III.

Judicia, & cenſuras Eccleſiæ Principes Phlitici, ceu Eccleſiæ
E&y fidei defenſores ſuis etiam edittis
confirmare debent.

ο iiendl primum erat Catholica veritas, & quid omnium fidelium con-
ſenſu in religionis, & fidei negotis Civili Magiſtratui, Summisque Impe-
rantibus negatum ſit, oſtendendum; ex quo nunc facilius diſpicitur, neque
obtorta conſecutione inferri poteſt, quid in ejusdem doctrinæ cauſis ab iisdem
Principibus ſit præſtandum. Etenim, ut paulo ante vidimus, Pontificis, &
Sacerdotis nomen Regibus, & Impp. attributum non inane erat, ſed tutoris,
ac defenſoris Eccleſiæ, ſanctiorum fidei dogmatum cuſtodis munus com-

plectebatur, quod ad eosdem Summos Imperatores ſpectare, & hanc divinæ

gloriæ curam præcipue ad Principes referendam eſſe, non modo naturalis ra-
tio, ſed & S. Scripturæ, SS. Patrum, totiusque antiquitatis conſenſus perſua-
dent. Nam ſi Paganos Principes huic olim officio maxime deditos fuiſſe fa-
temur, quod cives in officio ſuo erga ſe, & erga Imperantem Religionis cultu
adſtringantur, ut de Romanis obſervavit Auguſtinus: («) quanto magis Prin-
cipibus Chriſtianis veræ Religionis promovendæ, tuendæque curam incum-
bere dicemus, non ex eo tantum capite, quod illa ad felicitatem imperii, &
tranquillam civium vitam conducat, ſed ex eo etiam, quod nomen ſuum
Chriſto dederint, eique caput, & ipſam etiam imperatoriam, regiamque di-
gnitatem devoverint. Hinc ſine ulla dubitatione S. Leo ita alloquitur Impe-

ratorem: c. debes incunctanter advertere, regiam poteſtatem Tibi non ſoum

ad mundi regimen, ſed etiam maxime ad Eccleſiæ præſidium eſſe collatam,
ut auſus nefarios comprimendo, & quæ bene ſunt ſtatuta, defendas, & ve-
Tram pacem his, quæ ſunt turbata, reſtituas. « () Noverat nempe res reli-
(à) L. de Sacris Ordin. c. 7. () Diſert. XII. cit. a num. 429. (c) L. IV. de
Civit. c. 32. Vide etiam notat Coquæi, & Viver in eum S. Aug. locum.

(4) Epiſt. 125. ad Leonem I. Augiſtum. Similia inculcat cidem Epiſt. 132.

Gions
goe
Fam!
cit, 4
gdi 66
dem
ſent 8
dono
Chrit
teri.
en j
cONa
ſanc
crate
rurme
tlam
ſiituti
dyno
Mph
ſtadil
atian
cUt
u⸗
Junie

Ynn
Cone
Aade⸗
Tum
Piti
ltar
tro
hoc

Gti, Wn
Gtur Dyy.
tenſium,
Drum e
eſt mi.
ge Nihil
um cen.
eecleſt.

6 Audi

m con⸗
Impe⸗
Deque
iisdem
gcis, &
tutoris,
8 com⸗
dixvine
Falis ra-
perlia⸗
niſſe fa⸗
8 cultu
Prin-
neumm⸗
n, &
ſaum
gue i⸗
Impe⸗
ſolum
latam,
& Ve⸗
es kel⸗
1.
IWd
Mum

9 (233)

gionis aliter tutas eſſe non poſſe, niſi & regia, & Sacerdotalis auctoritas, ea,
quæ ad divinam confeſſionem pertinent, defendat, uti exprimit allbi. (a)
Eam ipſam muneris rationem, & ex Apoſtokhcis, & Propheticis verbis dedu-
cit, adſtruitque M. Auguſtinus in ea, quam contra Donatiſtas egit, cauſa,
qui de latis adverſum fe Impp. legibus querebantur, uti legere eſt apud eun-
dem S. Patrem. (?) Et alio in loco ita rem urget: Inperatores ſi in errore ef-
ſent, quod abſit, pro enrone ſuo contra teritatem leges darent; Sicut juſſerat Nabucho-
donoſor, ut aurea ſtatua aderaretur, - - - ut Nerones, Domitiani, ceterique
Chriſtianorum perſecutores, atque ex Chriſtianis ipfis Conſtans, Julianus, ce-
teri. - - Duando autem Imperaioret eritatem tenent, pro ipſa veritate contra erro-
rem jubent. (c) Et agnoverunt has muneris ſui partes, ſtudioſeque explere

conati ſunt religioſi quique, piiſſimique Principes, dum fidei dogmata, &

ſanctioris diſciplinæ canones & teneri ab omnibus, & executioni mandari ac-
curate ſingulis in provinciis legibus latis ſtatuerunt, dum hæreticorum, alio-
rumque rebellium pertinaciam pœnis præſcriptis fregerunt, eorumque licen-
tiam auctoritate publica coercuerunt, dum Sacerdotum decreta ſuis etiam con-
ſtitutionibus confirmarunt. Ita Conſtantinus anathema in Arium a Nicæna
Synodo vibratum, infamiæ pœna auxit: Arianos in feeleris deteſtationem
Porphyriunos vocari prœcepit. (2) Theodoſius Synodum Conſtantinopolitanam
ſtabilivit, quemadmodum petierant Patres: Rogamus, ajunt, tuam Clemen-
stiam, ut per litteras quoque tuæ pietatis confirmetur Concilii decretum,
s Ut ſicut litteris, quibus nos convocaſti, Eccleſiam honore proſecutus es, ita
„etiam finem eorum, quæ decreta ſunt, obſignes. (e) Idem Theodoſius
Junior præſtitit Concilio Epheſino, ut petitis Patrum annueret, qui Actione V.
inquiunt: „Jubeatis, ut ea, quæ conſtituta ſunt ab Oecumenica, & Sancta
4* Synodo, ad pietatis confirmationem contra Neſtorium, & ejus impium do-
gma, ſuum robur obtineant aſſenſu veſtræ Pietatis ſtabilita.. () Marcianus

Concilii Chalcedonenſis decreta ſuis edictis, Ppœnis etiam in Clericos & laicos

adjectis, confirmavit. (g) Juſtinianus, qui ſtudio religionis, rerumque ſacra-
rum legibus etiam firmandarum ceteros fere Imperatores ſuperavit, & Aga-
Piti Pontificis, & Synodi Conſtantinopolitanæ ſententiam adverſus Anthimum
latam ſua roboravit conſtitutione, jubens per Mennam Patriarcham ad Me-
tropolitas transmitti, quæ Sacerdotio viſa ſunt, & ab imperio confirmata. (-) Quin
hoc ſui muneris eſſe Palam profeſſus eſt: „Si civiles leges, ait, quarum
H G g * PO-
(a) Epiſt. 52. ad Theodor. Auguſtum. (5) L. III. contra Creſcon. .51. . yff.
164. ad Emerit. Donat. («) Epiſt. 166. ad Donatiſftat. (d) Socrater L. I.
c. 6. rationem nominis hujus exponit Baronius ad Aun. 325. Et Gretſenus L. I.
de Jure &c. c. 6. (e) In Epiſt. Synod. Concilii Cplni I. ad Theodos. Extat
Tom. I. Concil., pag, 807. (JF) Conc. Epher. Act. V. Extat Tom. I. Concil.
V. 1507. & ex verſione Peltani paulo aliter. (g) Conc. Chalced. Act. VI. Et
Pplura babentur P. III. Conc. Chalc. Tom. II. Concil. (5) Novell. Conſtit. 42.
Collat. IW. Tit. 21. D

Bes (234) .N

. 8 6 „. . . . . . .»
Poteſtatem nobis Deus pro ſua in homines benignitate credidit, firmas ab om-

æ nibus cuſtodiri ad obedientium ſecuritatem ſtudemus: quanto Pplus ſtudii ad-

hibere debemus circa SS. Canonum, & divinarum legum cuſtodiam, quæ
ſuper ſalute animarum noſtrarum definitæ ſunt. (4) Denique & horumbrin-
cipum veſtigiis inſiſtens Conſtantinus Pogonatus definitionem VI. Synodi ad-
verſus Monothelitas ab ſe fuiſſe confirmatam ſeribit Leoni II. P., qui ea de
cauſa exultabundus Imperatoris curam probavit, & ſollicitudinem, ac tum de-
mum velut de errore iubacéto triumphat: Synodali igitur ſententia, ſeribit, &
imperialis edikéti cenſura, tanquam ancipiti ſpiritur gladio cum Priſcis hæreſibus etiam
odæ pravitatis error expunttus eſt. (?) Non minor Occidentis etiam Imperato-

rum erat religionis promovendæ, & adverſus homines contumaces prote-

gendæ cura. Erat nempe horum omnium ea mens, & ſententia, quam præ-
clare expreſſit Ludovicus VII, Galliarum Rex: Digna vox eſt, ſeribit ille in
*catueſa Epiſcopi Anicienſis adverſus Vice - Comitem Podomniacenſom defendendi, maje-
«„ſtate regnantis, Dei ſervum, & Eceleſiæ defenſorem ſe Principem profiteri,
«adeo de divinæ promiſſionis, & clementiæ culmine noſtra pendet auctori-
«tas, ut ad honorem, laudem, & gloriam ipſius, & opera noſtra, & ipſo-
«rum intentionem operum referamus. Inde eſt, quod commiſſum a DEO
hobis gladium, & in defenſionem Eccleſiarum, & in oppreſſionem debe-
cmhus, ac volumus exerere tyrannorum., (c) Nota ſunt quæ B. Carolus M.
ſüis in capitularibus, aliisque legibus ſancivit, ut Eccleſiæ ſtatuta rata, cano-
nesque firmi eſſent apud omnes. Nota ſunt quæ adverſus naſcentes in Ger-
mania hæreſes egerit Carolus V. armis non minus, quam pietate inſignis, nec
ſine animi ſolatio quis perlegerit ſevera illa edicta, quibus Lutherum ejusque
factionem, errores a Leone X. P. jam damnatos, libros, & cetera pravæ doc-
trinæ adjumenta proſeripſerit; quanquam nec ſola, licet præcipua, hæc fue-
rit Imperatoris cura, ſed & primaria Germaniæ Nobilitas, & Procerum Se-
natus, ex ea gloria ſibi nonnihil decerpat; quandoque unanimi conſenſu, ſi
fœcem plebis, jamque corruptos nonnullos e clariori ſanguine exceperis, pri-
mum illud edictum latum, promulgatumque fuit in comitiis Vormatiæ cele-
bratis Anno 1520. cujus formulam placere omnibur, communi omnium nomi-
Septemvir Brandeburgicus reſpondit, ut legere eſt apud Card. Pallavicinum. (d)
QRuin religioſas haſice Cæſaris partes magis etiam explicant diſerta illa, qui-

bus edictum inchoatur, verba: Ad veri Romanorum Imperatoris officium

„«Pertinet, non modo fines Sacri Imperii ad orthodoxam viam, adductis vel
„Expulſis infidelibus, propagare: verum etiam, ne qua hæreſeos labes, aut fu-
cpicio in jam ſibi ſubditis nationibus ſacroſanctam religionem commaculet,
«ſummo ſtudio providere, ac ſi qua jam oriri cœperit, eam omni ope, om-

„ ique cura juxta normam a S. Romana Eccleſia hactenus obſervatam delere

c. Pe-
(4) NWovell. 137. Collat. IX. Tit. 20. (5) Ii Epiſt. ad Conſtantin. qua extat
Tym. III. Concil. poſt Att. XVIII. Conc. Gener. VI. pag. 1470. («) Recitat
Baluz. in notir ad. L. II. de Marc. c. 12. J. 8. (d) L. I. Hit. c. 29. n. G.

allel

ben
erat
lee
(Ale⸗
03
u
atle
r
con
ſtus
im
tnce
ſexen
46 qu
2 n.
aſtitt
aPin
tusg
E I
ins
eO
kent
rito
a M
„ſia
e.
N
aanm
geti⸗
Ci
ſtori
tores
cipe
conl
om
Xur
kunt
ſem

abom.
adiiad.
n, q
imbrin.
odi ad.
ͦ es de
tum de
bit, O
us etian
pereto-
prote⸗
mn præ-
it ile in
,maje-
toftteri,
uckori⸗
DEO
n debe⸗
Clus M.
,Can-
in Cer⸗
Nis, nee
jusqve
e Coc⸗
Ec fue⸗
um e⸗
enll, l
iis, pr⸗
ie cele⸗
otni-
n. (4)
4, gul⸗

icium

Ciss vel
autfu⸗
nelet,
e, on-
delere

4 Pe-

4 ertut

1

NS (235) e

„Penitus, & extinguere, « Cui quidem muneri ſatisfacere volens püſſimus Im-
perator mandat graviffime «nequis Martini Lutheri ſeripta a Summo Ponti-
ſice auctoritate ſua Apoſtolica damnata, aut alia quæcunque tam latino, quam
„Allemanico, ſeu alio quovis idiomate ab eo hactenus compoſita componen-
„da utpote mala, ſuſpecta, & a notorio, & pervicaciſſimo hæretico prove-

c hientia emere, vendere, tenere, legere, defcribere, imprimere, aut deſcri-

bi, Vel imprimi facere, aſſerere, ſuſtentare, defendere præſumat, Item ne
„quis famofos libros, ſeu quascunque alias ſchedas, ſcripturas, imagines con-
«tra Orthodoxam fidem, bonos mores, & id quod Sancta Romana Eccleſia
„hactenus obſervavit, atque etiam invectivas, criminationes, & ignominias
„Contra ſummum Pontificem, Sedem Apoſtolicam, Principes, Univerſitates
ſtudiorum, & eorum facultates, honeſtasque perſonas componere, ſeribere,
imprimere, depingere, emere, vendere, tenere, habere audeat. Jubentur
tandem hæc omnia igni comburi, & Calcographis, & librorum Impreſſoribus
ſevere interdicitur ne quis libros ullos, ſeu aliam quamcunque ſeripturam, in
„Qquibus de Sacris litteris, aut fide Catholica aliquid vel minimum tractatur;
hnon habito prius conſenſu, & voluntate Ordinarii loci, aut ejus ad hoc ſub-
c ſtituti, & deputati, cum auctoritate etiam facultatis Theologicæ ahcujus pro-
„Pinquæ Univerſitatis imprimat. „ (4) Hac fuit judicium Nobilitatis, Sena-
tusque Germaniæ, hæc ſententia Magni Imperatoris, cui firmiſſimo Auſtria-
cæ Domus columini poſtea innixi ſunt, quotquot cum ampliſſima familiæ hu-
jus poteſtate Imperü coronam junzxerunt, ac præſertim in id omne ſuum
converterunt ſtudium, ut SS. Tridentinæ Synodi leges ab omnibus obſerva-
rentur. Unde memoratus Eminentiſſimus hiſtoriæ Scriptor eos non imme-
rito hac laude decoravit: „Certum eſt, inquient, Ferdinandi, (cui potifſſi-
„mum acceptam referendam docet immenſam utilitatem, quam attulit Eccle-
.ſiæ Synodus Tridentina) Poſteros fuiſle quaſi Joſueos, ac Gedeones populo
„Dei in Septemtrione, & Concilio Tridentino Ppræcipue tum in ipſorum pro-
..vinciis, tum in aliis Catholicis regionibus Germaniæ non ſolum reverenti-
am fuiſſe exhibitam tanquam cœleſti oraculo, quod ſpectat ad dogmata, ſed
„etiam fuiſſe illud ſollemniter acceptatum plurima ex parte, quod ſpectat ad
s diſciplinam. (5) Cujus quidem rei, quam ex aliorum munciis affirmat hi-
ſtoricus, nos oculati teſtes non ſine peculiari animorum voluptate, & ſpecta-
tores ſfumus. Atque huc referendæ ſunt laudatiſſimæ ille Auſtriacorum Prin-
cipum, & Impp. Fercdinandi II. Ferdinandi III. Leopoldi I., graviſſimæque
conſtitutiones, quibus non modo in terris noſtris Catholica Religio, ſectariis
omnibus excluſis, ſtabilita eſt, ſed etiam blasphemiæ, maledicta, niagiæ, lu-
xuria, uſuræ, & ſimilia abominanda ſeelera ſub pœnis feveris prohibita fue-
runt, quas eorundem Principum ſucceſſores ad noſtra usque tempora ratas
ſemper voluerunt eſſe, & firmas, ſuisque etiam legibus cuivis notis confir-
⸗. Gg. 2 ma-
(a) Recitant hoc edictum plerique rerum germanicarum Scriptores: Pallatios item
in vita Caroli V. & Pallavicinus loc, cit. (5) L. XXIV, Hiſt. c, 12.

eſſe defenſores Religionis, & eos jam inde a Chriſtianæ Religionis ſplendore
has muneris ſui partes præclare impleviſſe: ſimul vero conſtare arbitror, qua-
nam id ratione præſtiterint, ac proinde quænam eorum in cenſuris, & nego-
tiis fidei ſit auctoritas.

KöIV.

Ex pofitis hadtenus principiis jus Regiæ in negotiis religionis

cenſuræ deducitir, &; ewplicatur.

Cilicet, ut conceptis verbis Auditores ſuos Cl. Rieggerus inſtruit, (b5)
tuentur Principes religionis dogmata, & Eccleſiæ decreta: Primum ſua auc-
toritate eadem firmando; quod aſlequuntur, dum per Epiſcopos ea, quæ ad
fidei ſinceritatem, moresque componendos pertinent, Populis curant denun-
clari: ſi res in hoc genere ab Eccleſia decretas ſuis legibus ſanciant, & ne vis
aliqua regulis conſtitutis fiat, ſedulo invigilent. Hinc nempe naſcitur arctiſ-
ſimum illud vinculum, quod Sacerdotium cum Imperio conjungit: hinc pro-
bata eſt aurea illa Juris eccleſiaſtici parœmia, videlicet: ſicut leger non dedignan-
tur Sacros canones imitari; ita & Sacrorum ſtatuta canonum Principum conſtitutioni-
bus adjuvantur. (c) Hinc ea naſeitur canonicarum legum vis, utpote ſupremis
in Eccleſia auctoritatibus Pontificia, & Regia fultarum, ut ex Cwvili, ait Juſti-
nianus, & Sacerdotali virtute bæc perpetuo cuſtodiantur (d) ita, ut ea convelli
non poſſint, quæ & Sacerdotali eccleſiaſtica præceptione, & regia fulciantur.
Guam vim adimunt, quod vinculum tollunt illi, qui depreſſo Imperio ſoli
Sacerdotio: aut hoc deſpecto, Regali tantum acquiefeunt Majeſtati. Quo in
loco & de Juſtiniano diverſas notaſſe juverit Auctorum ſententias: alii ejus
leges circa Sacra laudant: alii vituperant. Mihi autem videtur (loquor cum
Petro de Marca) Eum ſuo jure fuiſſe uſum; utpote qui legibus latis canones
non condidit, ſed conditos fovit, induxit, amplificavit; quod tuitionis ecele-
ſiaſticæ Principibus Chriſtianis a Deo commiſiæ jus exigit. Ita intellige & S.
Stephani Hungarorum Regis, Succeſſorum, aliorumque Principum in cauſis
ecel ſiaſticis ſtatuta, & a Sententia Caroli Molinæi, atque etiam Cl. Kollarii
oppor-
(a) Vide dictor. Inipp. Ediéta nonnulla in Corp. Juris Ecclet. Academ. Auſtr. &&
Bohem. nuper a CI. Rieggero evulgato. edit. Vienn. 1770. Notiones claras conſti-
tutionum eccleſiaſticarum, & regiæ circa illas poteſtatis etiam exhibuit Cl. Schroth
Mnſtit. Canon. P. I. ad tit. 2. de conſtitut. a J. 107. urqus ad J. 124.
(5) Supra cit. P. I. Jurinuprud. Eccl. c. 8. Et etiam in Corpore Jurir. Eccles.
Auſtr. & Bohemici poſt Præfat. (c) C. I. de. N. 0. N. (d) Novell. 59.
Collat. V. TLit. XIII.

maverunt. (2) Patet jam igitur Summos in Civili Republica Imperantes, &

opper
Chril
helel
ſegnit
tepub
ſi in t
e Fel
1 Vir
lere e⸗
Gluntt
tiofur.
caſa
hine!
Mare
line
juri in
Pibis
ſeribit
ſan de
inficio
COK
triti i
tate.
Aüm
tuque
Genen

es

gotio⸗
3 err
Eltord

Ciſicke

1

.

7

e)

intes, Se
lendore
or, qug.
. nego.

t, )
ſua aue-
ue ad
Genun-
ne dis
arckiſ⸗
de pro⸗
ſtutiont⸗
premis
t uſti-
onwvelli
eiantur.
rio ſoli
Qo in
li eus
Nr cum
ones
eccle⸗
e &S.
caulis
(Olarii

c6*

W0.
Eliott
. 124.
Ecckt.

A50.

opportuna, & neceſſaria moderatione recedes. (a) Quoniam vero vis, quæ
Chriſtianæ fidei, & religioni inferri poteſt, ad duo ſumma genera revocatur,
heæreſim & ſchisma: Alterum deinde officium Chriſtiani Principis eſt, ut pro-
ſequitur Cl. Riegger, dare operam, non modo, ut orta ſemel hæc mala e
republica tollantur, ſed &, ut ne oriantur præcavere. Prius illud efficitur,
ſi in territorio non tolerentur homines, qui contra Patrum ſtatuta veterem,
ac veram religionem, qua voce, qua ſeriptis impugnant, bonisque mor us,
ac virtuti bellum indicunt, bellum minime ferendum, ceu ſanguineis quibusve
magis noxium, & omni barbarorum truculentia crudelius: ſi tandem in ſce-
lere contumaces, & rempublicam turbare pergentes conſtitutis Pœnis perſe-

quantur; quandoquidem hoc Eccleſiam defendendi jus in Principe minime o-

tioſum, & imbelle eſſe oportet, ne contra Apoſtoli monitum gladium ſine
cauſa, ſed in iram eorum, qui malum agunt, portare videatur. (5) Atque
hinc natæ illæ ſeveriores Conſtantini, Gratiani, Valentiniani, Theodoſiorum,
Marciani, Anaſtaſii, Juſtiniani aliorumque Orientis Impp. ſanctiones: ( )
hinc juſta eorundem heterodoxorum ex variis regionibus exterminatio: huic
juri inſiſtunt graviſſimæ leges adverſus ſectariorum ejusmodi turbas a Princi-

Pibus Auſtriæ promulgatæ, quas ſupra indicavimus. Nam & multis proſuit,
ſeribit Auguſtinus, prius timore, vel dolore cogi, ut poſſint poſtea doceri, aut quod

jam verbir didicerunt, opere ſectari. (q) Quanquam cum laudato Rieggero non
inficior, tum præcipue virgas, & ſecures expediendas, dum peſtes illæ in rei-

publicæ Chriſtianæ ingens detrimentum ſunt erupturæ; atque in hoc ſenſu

conſilium Thuani, & Barclaii admittendum cenſeo, ſälva ſemper, & integra
triti illus moniti, principiis eſſe obſtandum, ne ſero medicina paretur, veri-
tate. («) Hinc & ſehisma omne, & heæreſim ſuis e regnis exulare non ſine
animi ſolatio ſpectabit Princeps, ſi prima erroris ſemina omni ſtudie, cona-
tuque ſuffocaverit, ſi dum rei controverſæ a Summo Pontifice, aut Concilio
Generali, quod pluribus omnino obnoxium eſt difficultatibus, definiendæ nulla
ſpes affulget, gentis ſuæ Epiſcopos convocari curet, qui collatis conſiliis, ne-
gotioque omni ad SS. litterarum, divinæque traditionis regulas exacto verum
ab erroneo diſcernant, ſuaque definitione adſerant veritatem: ſi virorum eru-
ditorum congreſſus, & colloquium inſtitui faciat, quibus gliſcentia religionis
diſſidia, mature componantur, & inter diſſidentes concordia, antequam animi
(a) Lege de Marc. L. II. c. II. Miror CI. Kollarium, in ſuo libello de originibur &
iuſu perpetuo poteſtatiy legirlatoriæ circa ſacra &. edit. Vienn. Ann. 1764. ade
confidenter uſum fuiſſe deſinitionibur, principiis de jure Sacrorum, quæ Ono-⸗
tius attulit; quum eruditorum Catholicorum omnium adſenſu conſtet, opuſculum
Grotii de imperio ſummarum poteſtatum circa ſacra non modo bereticum eſſen
ſed & Grotiano ingenio indignum a pleritque judicatum. (b) Ad Roman. c. 13. 9. 4
(Wι) Extant pleræque in Codic. Juſtin. Tit. de Summa Trinit. & c. (d) Epiſt.
50. ad Bonifac. Comit. in qua moderatam hæreticorum coercitionem pluribus comendat.
(e) Vide Riegg. loc: cit. in notis ad 9. 434.

in odium abeant, reducatur: ſi ferventibus Theologorum diſputationibus,
quæ turbis in republica occaſionem Præbeant, ſilentio vel utrique, vel alter-
utri litigantium parti indicto, modum, finemque imponat, donec a ſuprema
facra legitimaque poteſtate, quid catholice ſentiendum, tenendumque ſit, ſta-
tuatur. (a) Quam vero in his omnibus neceſſaria ſit Civilis Imperantis auc-
toritas, quivis præjudicio, aut ſuperſtitione non excœcatus diſpiciet. Neque
enim ſingularium Epiſcoporum hic ſufficit poteſtas, non ea anathematum eſt
vis, ut homines a præconceptis, quas ſemel imbiberunt, opinionibus aut er-
roribus valeant avocare: non ea ſunt ſacræ auctoritati vires, ut homines con-
tumaces in ordinem redigat, aut ad officium compelat. Unde ad iſta Reli-
gionis pericula aut tollenda, aut præ cavenda ſolliciti animarum Paſtores, &
ſupremi etiam Pontifices Regum, & Imperatorum epem implorarunt; quem-
admodum jam inde a Conſtantini M. temporibus, qui peznis ſtatutis Dona-
tiſtas, & Arianos coercuit, ad noſtram usque ætatem factum fuiſſe Eccleſi-
aſticæ hiſtoriæ, & litterarum Pontificiarum periti non ignorant. Tandem uti
religioni nihil eſſe pernicioſius, quam libros pravos, ſuperius ſatis oſtendi-
mus: ita nemo ambiget præcipuam demum, & hanc Principum debere eſſe
curam, ut qui a ſacra poteſtate condemnati ſunt libri, aut propoſitiones, fi-
dei, morumque argumenta complectentes, ſua etiam lege proſeribant. Ita
jam alibi, quod tamen hujus loci eſt proprium, oſtendimus a Conſtantino M.
ſub pœna capitis vetitos; imo igne comburi juſſos Arii libros. (H) De codi-
cibus Eunomianis hæc eſt Theodoſii M. ſanctio: codices eorum ſeelerum
s Omnium doctrinam, ac materiam continentes ſumma ſagacitate mox quæri,
sE àc Prodi exerta auctoritate mandamus, ſub aſpectibus judicantium mox cre-
„Mandos.« (g) Valentinianus, & Marcianus Impp. præceperunt, ut omnes
chartæ, ac hibri, qui funeſtum Eutychetis, & Apollinaris complecterentur
dogma, incendio concremarentur, ut facinoroſæ perverſitatis veſtigia flam-
mis combuſta deperirent. (2) Plurima ſunt Juſtiniani Imp. decreta, quibus
Severi, Anthimi, Petri Apamienſis, Theodoreti pro Neſtorio, aliorumque
hæreticorum ſeripta ſub manus amputandæ, aliisque pœnis deſeribentibus in-
ſtigendis ſevere omnino interdixit. (e«) Idem a minoribus etiam regionum
Principibus, & Regibus factitatum. Sic Manichæorum libros flammis tradi
mandavit Cabades Perſarum Rex, ut Zonaras, & Theophanes tradunt. (f)
Piüſſimus Gothorum Rex Reccaredus omnes libros ſectæ Arianæ apud Tole-
tum uno in loco adunari præcipiens igne cremavit, & Gothos ad veræ fidei
unitatem adduxit; quod ſeribit Aimonius. (g) Quo & ea, quæ ſupra de Lu-
theri libris a Carolo V. prohibitis, & alibi ſparſim attulimus, referenda ſunt
re-
(«) Hec ipſa laudati Cl. Rieggeri ſunt verba, (b.) Sozom. L. L. c. 20. Socrates
L. I. e. 6. ubi plures Conſtantini epiſtole contra Arianos recitantur. («) Cod.
Theodos, E. 16. () l. quicunque C. de Hæret. (e) Novell. 42. Vid. tit.
Cod. de Heret. (fF) Zon.: in Juſtino Thrace, & Tbheoph. in Chronico. (g) L
3,. . 77

rengie
tatein.
is eol
zdmo
ſtiane
guam
lenden

mmOA
kamot
in xl
nimen
torerd

væ

Gue 1
Quis
ManA
cxeo
Ortut

ei d

Iuc!
petuo
intern
tor,
ſores

Prope

mats
etian
Agne
trari⸗
conet
d S
uve
ejusn
Wicin
in
tuo e
intere
ſine
Ut 2

(

Ktionibag .

Vel Alter.
füpremg
e ſit, ſte.
Andis auc.
Neque
hatum eſt
Us zut er⸗
ines con.
iſta Reli
ores, &
1, quem⸗
8 Dom-
Eecleſi-
ndem uti
oſtendi⸗
bere eſſe
nes, ſi⸗
Ant, Ita
ntino M.

De codi-

Celerum
gueri,
101 cre⸗
t omnes
kerentur
fam⸗
(quibus
rumgne
gbas in⸗
gionun
g trali

nt. (5)

Tol-

ſicei
delu⸗
da ſünt
re⸗
Geraler
9) Cl.
Hil. nir.

2 6
W (239) WX
religioſorum Principum exempla. Imo & hoc ad eorundem ſpectat auctori-
tatem, & religionis zelum, ne patiantur a Sectarum fautoribus ſcriptis eriſti-
cis conviciorum, & calumniarum plenis auctores Catholicos proſcindi; quem-
admodum etiam iſtis injungere valent, ut ſtilo temperato, & ad leges chri-
ſtianæ modeſtiæ exacfto utantur, nec contumeliis, quæ ad alienandos magis,
quam conciliandos diſſidentium animos valent, ſed argumentis veritatem de-
fendendam ſuſcipiant. Quo in negotio non modo Caroli V. ut ſupra me-
moravimus, verſabatur cura, ſed & Carolus VI. prudentiſſima conſtitutione
famoſos ejusmodi, & contumelioſos libellos interdixit, cui gemina ſunt, quæ
in cæſarea capitulatione Franciſci I. leguntur. (a) Quid autem dicam de mo-
nimentis libertinorum noſtri ſæculi, qui mille fraudibus, (?) imperitum lec-
torem decipiunt, & a ſincero Dei cultu, a proficua, maximeque neceſſaria di-

rvinæ providentiæ, animæ immortalis, æternorum inferni ſuppliciorum, fotius-

que religionis revelatæ cognitione abſtractum in vitæ licentiam impellunt?
Quis negaverit fœtus monſtroſos, quorum principia pridem non modo Ro-
mana Eccleſia, ſed ipſa naturæ ratio, & ſapientium Philoſophorum conſenſus
execratus eſt, præcipue civilium Imperantium ſuprema auctoritate vel in ipſo
ortu eſſe ſupprimendos, condemnandosque? Scilicet in his omnibus nullum fi-
dei dogma ſtatuunt Principes Politici, novi nihil in Eccleſia moliuntur, ſed
quæ pluribus pridem canonibus ſancita ſunt, quæ Eccleſia & Pontifices per-
petuo clamant, quæ ſanctior religio jubet, quæ naturæ præcepta urgent, &
internum illud rationis lumen, quod impii homines fruſtra extinguere nitun-
tur, oſtendit, hæc inquam ſolum exequuntur, ſeque veros Religionis Defen-
ſores, & Eceleſiæ Advocatos opere ipſo probant. Aliud quippe eſt recenti
propoſitioni notam hæreſeos, aut impietatis inurere, quod ſine prævio dog-
matis judicio fieri non poteſt: aliud eſt damnatam ab Eccleſia ſententiam lege
etiam civili proſcribere; aliud eſt librum de hæreſis, aut erroris ſuſpicione
arguere: aliud ob cognitas pernicioſas, fideique, aut moribus manifeſte con-
trarias ſententias ad tenebras ablegare; quorum priora Principi civili non
conceduntür: poſteriora vero ad ejus officium, ad Eccleſiæ advocati munus.
ad Summi Chriſtiani Principis pietatem, ſupremamque reipublicæ curam ſpece-
tant. Ut proinde mirum videatur, nonnullos ea in re tricari potuiſſe, me-
tuque inani fuiſſe agitatos, ne, dum cenſoriis Principum tribunalibus libros
ejusmodi prohibendi conceditur poteſtas, facile etiam ad eos ſacrificia, &
victimæ, quod in Ozia Judæorum Rege Deus vindicavit, aut thymiamata,
& thura, quod Conſtantino negat Oſius, deferantur. GQuin & illud perpe-
tuo expendendum diſerimen, quod librum inter damnatum, & prohibitum
intercedit. Prius quippe illud, quoniam de fidei, religionis doctrina agimus,
ſine examine, & judicio in cauſa fidei exercendo, in diſpiciendo religionis,
ut ajunt, jure fieri non poteſt: alterum vero, etſfi de libro ſacra tractante
2 . 32-
(a) Apud Riegg. P. I. L. E. n. 438. in notix. (5) De quibus vide Antonin. Val-
lecchium in præclaro opere de fundamentis religionis &c. & ſupra diſſert. I. c. 2.

Be (240) B N

agatur, pluribus etiam de cauſis, quæ ad ſolam politicæ ſcientiam, ſtatusve
regnorum rationem pertinent, fieri poſte, atque reipſa fieri, nemo vel me-
diocriter in curiis Principum verſatus inficiabitur. Atque hine, ſi de eauſis
fidei necdum ab Eccleſia agitatis tractetur, ſi nulla poteſtatis ſacræ ſententia
Præceſſit: in Principis civilis decreto, quo propolſitio ejusmodi vetatur, aut
liber vendi diſtrahique prohibetur: non fidei, aut religionis, non ſacræ ma-
teriæ extra forum civile poſitæ, ſed aut publicæ ſolum tranquillitatis, tumul-
tus exorituri, aut aliarum cauſarum profanarum, quasque ſtatus vocant, habi-

tam fuiſſe rationem, ſano prudentique judicio eſt cogitandum. Exempla rei

hujus frequentia nobis ſuppeditant geſta in Auguſto Pariſienſi Senatu, dum de
libro Sanctarelli, de propoſitionibus Drouetii, de ſcripto famoſe in Cyri-
acos Petri a Valle clauſa, de doctrina Janſenii, Quesnelli, & ſimilibus agere-
tur. In Hiſpania celebris de auxiliis gratiæ divinæ controverſia pluribus e tri-

bunali regio decretis occaſionem dedit. Veneta Respubica Auguſti Senatus

interdicto monimenta Aventrotii, Picinini, Berruverii, & plura alia quæ lon-
gum eſſet recenſere, vetuit, (a) quod & alii Civiles Magiſtratus, & Prin-
cipes, hac noſtra præſertim ætate, publicis fere ubique tum e profano, tum

ſanctiore conſilio conſtitutis Cenſoribus egregie præſliterunt, quin iis prop-

terea violatæ religionis, aut orthodoxiæ quæſtio moveri, aut uſurpati juris
ſacri temeritas objici poſſit. Compertum nempe eſt omnibus, dum liber pro-
hibetur, eas ſubeſſe cauſas, quæ profanam non excedant poteſtatem. Quan-
quam & nihil officiat, quominus in controverſis aut morum, aut jurium ec-

cleſiaſticorum opinionibus ſanam ſapientiorum Theologorum ſententiam, con-
traria rejecta, Princeps recipere, & edicto ſuo tueri poſſit, ac vel propte-

rea libros decreto ejusmodi contrarios ſuis in terris minime cogatur tolerare.
Duplici noſtrorum regnorum exemplo dicta illuſtrabimus. Regiorum Cen-
ſorum auctoritate prohiberi videmus libros, qui aut nimiam in Regum tem-
poralia prædieant Pontificiam poteſtatem, aut eim, quæ Clero in cauſis tem-
poralibus ab onere forenſi, tributoque communi aſſeritur immunitas, ultra fas
prope, & æquum extollunt, jura divina, nullo in controverſia facto diſeri-
mine, continuo inclamant, corruptelas adverſus ecclefiaſticas ſanctiones vel
fingunt, vel acriore, quam decorum ferat, ſtilo inſectantur, & ſi quid veri
latét, certis a veriſimihbus, ſacris ab eccleſiaſticis non ſeparatis, adverſus ip-
vero ſe præclare meritos fuiſſe de commumi bono rati, ſi Principi ſubditum,
ſi reipublicæ civem, ſi communi bono membrum ſubduxerint. Jam quidquid
de hac cauſa probabile, & intra opinionis limites dici poſſet: quoniam tamen
hac noſtra ætate controverſia iſta & odioſa eſt, & in Principum injuriam, rei-
que publicæ detrimentum diſputaretur: recte & ab ea abſtinendum, & libros
aſperius iſta perſequentes prohibendos cenſuerunt Principes, ne forte ignarum
(a) Vide Petri Franceſchi Secret. Venet. Expoftt. de libr. prohibit. allegat. ab Aubtor.
II. L. de B. C. L. WI. a pag. 155.

ſos Principes veteris, & novæ legis textibus pro ero depugnant: tum enim-
ſi

ſinan

cago
udi⸗
UMe c
Opin⸗
1b
runt,
caula
neri,
(ouſt
ſuſtr⸗
berri
Græ
con
laud
kenm
exyu
abolen
prol
Pre
laxur
tentia
ken
auli
Weo
e
nun
illis
tet 71¹
Dere
Cem

.

flatusye
vel me.
Gde eauſie
lententig
tur, aut
ere me.
8 tumul.
Int, habi⸗
Impla rei
,dum de
in Cyri.
Sagere.
busetri⸗
Lenatus
gue lon-
Drin-
o, tumm

PrDD.

ti jur
er pro-⸗
um er⸗
Iin, co-
Propte.
olerare.
m Cen⸗
mn tem=
ſis tem⸗
ltrakas
llen⸗
nes vel
veri
lis ip⸗
enim⸗
Gitum,
Hidqvid
tamen
n, kei⸗
. libros
erun
Vul.
lr.

e (241) Be

vulgus, & incautæ, ſimplicesque animæ, quibus rerum, & temporum ad-
juncta, & ſententiarum ejusmodi clarior notio non perſpecta eſt, in errorem,
in ſæcularis poteſtatis contemtum, in ſeditionem concitentur. Alſterum ſpe-
cimen nobis ſuppeditat laudabile illud, diuque a bonis omnibus deſideratum
Probahiliemi decrementum. Prohibetur nempe Regia etiam Auctoritate de-
formis iſte laxiorum ingeniorum partus, neque pagellæ opinionem iſtam in
nullo prope veræ probabihktatis gradu ſtatutam defendentes prelo ſubjici, aut
diſtrahi permittuntur. Scilicet conſtituti a Majeſtate Cenſores pro ſingulari
ſua prudentia & pietate facile ſibi perſuaſerunt, opinionem hanc ex ſaniorum
Theologorum mente fuiſſe commentorum noxiorum velut ſementem fertiliſ-
ſimam, ex ea ceu fonte turbido emanaſſe morum quam plurimas corruptelas,
eaque velut circæo poculo ſubtilia, & magna alioqui ingenia ad ineptias, &
Iudicras legis divinæ, & canonicæ, Sanctorumque Patrum interpretationes fu-
iſſe converſa. Etſi ergo nulla aperta, & conceptis verbis prolata de eadem
opinione Romani Pontificis, aut Eccleſiæ prodierit ſententia: non multum
ab ejus condemnatione univerſi Chriſtiani orbis abeſſe judicium intellexe-
runt, ut proinde hæc ipfa ſatis viſa ſint ad aſſerendam cenſori judicii in hac
cauſa auctoritatem. Atque ita ego quidem arbitror; ſin vero fallar, admo-
neri, ceu emendare paratus, flagito. Gaudeo quippe magnopere in ea nos
conſtitui luce, qua a negotio in tenebris perambulante tandem publico etiam
ſuffragio liberamur: gaudeo triſtes eos evanuiſſe dies, in quibus olim cele-
berrimum Piſanum Hiſtoricum, & ſi vis, Philoſophum, Polyhiſtorem, &
Græcarum litterarum inter Europæos eruditos facile Principem ab impactis
contumeliis, & conviciis vindicare, prope fuerat exitioſum; quemadmodum
laudaſſe Petrum Thraſæam, & Priſcum Helvidium Aruleno Ruſtico, & He-
rennio Senecioni capitale fuiſſe Tacitus commemorat, & ut idem proſequitur,
expulſit ita Sapientiæ Proſeſſoribus, libertatem Senatus, & conſcientiam generis bumani
aboleri hominet improbi arbitrati ſunt. (a) Gaudeo & civilis poteſtatis judicio eam
probari legem, quam iterato non multis abhinc annis Summus Ordinis noſtri
Præpoſitus nobis ſanxit, ut videlicet probabiliores ſententias ſemper amplectamur,
laxasque evitemur, & in rebus etiam, quaæ ad fidem non pertinent, a communi ſen-
tentia Patrum, Theologorum, & Romanæ Eccleſæ, ne diſcedamur. () Qui critico
ſemper turgent ſupercilio, fortaſſis & hic opiniones præjudicatas, adulationes
aulicas, fraudes opponent, pro affectu & Principum nutu a cenſoribus regiis
libros vetari dicent, errores non exponi, & prohibitionis cauſam non prodi
querentur. Sed quoniam hæc ea ipfa ſunt, quæ & Sacrarum Congregatio-
num, & Epiſcoporum, & Romani Pontificis cenſuris objiciuntur, idem etiam
illis, quod ſupra dedimus, eſto reſponſum; nam ſi arma antiqua, manur, den-
terque, unguerque ſint, ut canit Lucretius, quid vetat, & arma antiqua oppo-
nere. Verum etſi ea etiam conceſſerim: an propterea juri Principum, &
cenſuræ Regiæ quidquam detkactum pl ² An non hæc ſunt talia, quæ quamdiu
HWM

(«) i Vita Agricolæ c. I. (⁵) hi Eyiſt. Encyck. Anno 1763. die I4. Novembr.

Bog’ (242) E

homines erunt judices, & fieri, & objlici poterunt? an non & in aliis cauſis
iniquæ aliquando e tribunalibus ſententiæ prodierunt? Si quis læſus eſt, legiti-
mis id oſtendat documentis, & querela audietur: facti hæc ſunt, & a quo
allegantur, probanda, & ad juris dubium minime trahenda, ut vel quivis non
modo legum peritus, ſed rationis ſolum, & communis ſenſus compos intel-
ligit. Unde miſios moroſos adeo adverſarios faciamus, & ad noſtra reverta-
mur. Tantum ergo abeſt, ut in hae propoſitionum, & librorum cenſura,
àa Principe Politico lata, ſi ea, quæ expoſuimus, diſcrimina obſerventur, ſa-
eræ poteſtatis jura infringantur, ut potius per eam Imperantium civilium
auétoritatem fides integra, rel gio illibata, morum doctrina non corrupta,
espublica tuta, & tranquilla conſervetur; quoniam hae ratione, ut de Mar-
ciano Facundus Hermianentſis profitetur, canonum executores, non conditores, fi-
dei advocati, non judicey conſtituuntur. (a)

De jure cenſorio Frincipum in negotiis religionis heterodoxkxk
diſſeritur.
[X ſupremo, de quo adhuc diſſeruimus, Priucipum jure & civitatem, &

fidem tuendi, illud conſequitur, ut ſi quando malum graviſſimum, &
alias inevitabile a fidehbus ceteris, a republica averti non poſſit, quam tole-

rando etiam ſectarios, & a vera religione diſſentientes: his ipfis liberum, aut
certis Pactis, & conditionibus limitatum ſacrorum ſuorum exercitium poſſit

Princeps permittere, & hujus tolerantiz normam, & modum determinare.
Neque enim etiam Principibus Catholicis jus quodpiam reformandi ad hetero-
doxæ religionis negotia reélatum negari debet, modo recto, ſanoque ſenſu ex-
Plicetur, de quo tanto animorum æſtu & in Pace Religioſa, & in Veſtphalica
diſputatum fuit, hodieque etiam Doctores Catholicos inter & Proteſtantes di-
ſcepftatur; qua de re pluribus egit illuſtris de Barthel, (?) & poſt eum ſiepe
laudatus Cl. Zallvein, qui accurate jus reformandi antiquum, & novum, Jus
&ccleßtaſticum, & politicum, & utriusque officia diſtinxit, ac ſenſu catholico rem
intricatam clare explicavit. (c) Ex quibus infertur juris dicundi poteſtatem in
cauſis religionis heterodoxæ ad eum pertinere, qui territorio ſumma cum
aucroritate præeſt. Nam jus quidem Sacrorum Doctores Proteſtantici omnes
adſeribunt, & vindicant Principi territorii, lcet eo cum diſerimine, ut multi
ad jura majeſtatica ceu ſaeræ pofeſtatis originem recurrant: plerique recentio-
res ſyſtema collegiale adopftent, & ex liberis ecgleſiæ ſuæ Pactis, ex tacita, vel
expreſfa plebis voluntate, jus iſtud in Principem translatum affirment. Hæc
frequentior eorum doctrina, & , ut Calvin, Hobbeſii, Thomaſii aliorumque
Va-
(a) L. XII. c. 3. (b) Opuſc, 2. & 3. de jure reformandi antigq. & nov.
() Prine. I. E. Ibm. III. L. II. c. 5. J. 0.

6

veria
tboque
nndsl

Peclei

civilen
Geret
ſos ]
ſtrin⸗
Co
Prie
cujus
elle,
Auct
cto!
Ut a
teros
Imp.
ſiers
fice!
e e⸗
er
& N
buod
ſtant
dedl

volit

elt an
tium
fuiſe
Atqu
ſatet
here
licei
Um
dus
tltd
las
Alti

8 canſis
lepiti.
Gvo
vis non
8 intel.
reverta⸗
enſura,
tur, ia.
eivilium
rrupta,
e Mar-

Mel, ſ⸗

n, &
m, &
1 tole-
Im, Aut
polit

ninare.

leter⸗
lu ex⸗
Dhali
tes i
1ſepe
1, us
Te
em in
cum
nes
molti
entio⸗
t,, vel
INüe
VI⸗

„ ,
10.

oN (243) g

varia, & innumera figmenta præteream, nunc inter illos plurimum recepfa,
ſi quidem & de Principe fidei ſuæ adhærente agatur: aliter ſentiunt, mul-
tisque contendunt, ſi territorii Princeps ſit Catholicus. At quum illi legiti-=
mos Eccleſiæ Paſtores non audiant, cum cenſuras Pontificias execrentur, cunt
Eccleſiam Catholicam judicem non agnoſcant: facile Patet, etiam Principem
civilem Catholicum obſtrictum efle, ut ejusmodi ſubditorum religionem mo-
deretur, caveatque, ne in communem reipublicæ felhicitatem delinquat; abu-
ſus pernicioſos tollet, libertatem Pactis, & aſlenſu legitimo non firmatam re-
ſtringet, libros etiam, ut diximus, eriſticos calumniis, & contumeliis plenos
condemnabit. Neque vero propterea jurisdictio hæc, quam exercebit, pro-
prie eceleſaſtica, aut epiſcopalie cenſeri poteſt, utpote, qui nec religionem, de
cujus cauſis judicat, veramm: nec in ea vere talem jurisdictionem eccleſiaſticam
eſſe, ex principiis fidei ſuæ perſuaſum habere debet. Sacra ergo omnis hæc
aucétoritas ſolum improprie, & analogice talis appellanda eſt, quum nec ex ſa-
cro fonte profluat, nec in Sacris Dei voluntate legitimis verſetur, ſed regula,
ut ajunt, territoriali utatur, & ex ſupremo territorii jure ſecundum ipia he-
terodoxorum principia emanet. Atque hinc piiſſimi Auſtriaci Principis, &
Imp. Caroli V. formula religionis Iaterim dicta excuſäri, & ceu non violato
ſacræ poteſtatis jure edita defendi ſolet. Non equidem ignoro eam a Ponti-
fice Paulo III. illico improbatam: nec inſeius ſum eorum, quæ Pallavicinus
de eadem conſtitutione ſeribit, videlicet ſtatim atque prodiit, & ab hæreticis
pPer commentaria in lucem edita libellum eum acriter fuiſſe confutatum, (2)
& hinc a nonnullis inter religionem, ab aliis interitum religionis appellari: a qui-
busdam demum cum Zenonis Henotico, Heraclii Ectheſi, & Typo Con-
ſtantis comparari, ut apud Graveſonium, aliosque hiſtoricos legere eſt. (5)
Sed de avita inclitz hujus Cæſareæ ſtirpis pietate, de illuſtri Caroli V. virtute
velim paulo mitius rerum Germanicarum ſentire Scriptores. Conſiderandum
eſt ante omnia afflictiſſimum eo tempore in Germania, & hæreticarum par-
tium factionibus, libertate, & decretis Principum reluctandi audacia turbatum
fuiſſe ſtatum, ut vix exterior quædam ſpecies religionis animadverteretur,
atque hæc ipfa nonniſi per vim a victoriis, edictisque cæſareis inducta, uti
fatetur Pallavicinus, & auctor coævus in biſftorica relatione de ortu, & progreſſis
hæreſum in Germania ab Anno I5 10. iqzue ad Annum 1533. graphice, barbaro
licet ſtilo, deſeripfit, & teſtatum reliquit. («) Animi ergo erant ut cum ma-
xime hæretici, ſacra ſine auditoribus celebrabantur, & vix erat qui facultates,
quas ad Cæſaris petita omnino ampliſſimas Paulus III. ad perditorum mul
titudinem in ovile Chriſti alliciendam, a Sedis Apoſtolicæ Nunciis conceden-
das elargitus fuerat, vix inquam erat qui illas peteret, aut prout mos eſt,
ſaltim blandius exciperet. Hinc & Nuncius Pontificis Pighinus Ferrentina-
HhzZ ten-
(«) L. X. Hiſt. c. I7. n. 7. (5b) Graveſon in Sac. XVI. Colloqu. I. Nat.
Alex H. E. Næc. XVI. c. I0, a, 4. (c) Habetur in princ, Tom. 33. Hiſt,
Eccl. Meury latin., edit-

Wo* (244)

tenſis Epiſcopus iter per Germaniam proſecutus, facile intellexit, omnem
Operam præter eam, quam ferrum impenderet, irritam caſuram. Guid enim-
vero religioſus Princeps in tam perdita Eccleſiæ cauſa ſibi agendum non ar-
bitretur? Qua ratione religionem peſſumdatam erigat, aut labaicentem ſuſten-
tet, dum nihii hic prodeſſe Pontificis a plerisque aut contemti, aut neglecti
decreta: nihil univerſalis Concilii molimina, quod tum triſtiſſimo eventu Tri-
dento Bononiam translatum, ac velut ſuſpenſum quieſcebat: nihil denique
Germaniæ Epiſcoporum, & ſacrorum Antiſtitum conatus, intelligit? quin vel
ab ipſo turbati, interruptique Concilii exordio omnia in pejus ruere oculis

ſpectat? ſane hic extrema quævis tentanda pro conſcientiæ religione fibi per-

ſuaſit, unde malis medela afferri, aut ſpes concordiæ emicare valeret. Nec vero
Prœæceps nimis in eo, quod advocati, & defenſoris Sacræ fidei munus poſtu-
lare videbatur, edicto promulgando egit, nec ſine conſilio, maturaque Sacer-
dotum, & Eccleſiæ Præſulum deliberatione. Oblatus ei fuerat libellus, interim
Poſtea nuncupatus, quique præcipua capita per recentes controverſias agitata
26. articulis complectebatur, a Principibus nonnullis vehementi pacis cupidi-
tate flagrantibus, putantibusque fieri poſſe, ut Catholici cum hæreticis in
una eademque doctrina tandem conſpirarent. Libellum illico recognoſcendum

dedit Imp. tribus viris Sacrarum litterarum ſcientia inſignibus: Julio-Flugio,

Naumburgenſis Eccleſiæ Antiſtiti, Michaeli Sidonio Moguntini Suffraganeo,
Catholicis, & Joanni Agricolæ Septemviri Brandenburgenſis ſacro Oratori,
hæretico quidem, ſed pacis etiam cupidiſſimo. Diſtribuit eundem poſtea con-
gregatis in comitüs Principibus, ut eorum ſententia exploraretur. Traditus

etiam Sfondrato Legato Pontificio, ut examinatus auctoritate Pontificis firma-

retur. Miſſus denique & Romam, & ad Concilium, ubi Legati, Catharino
Præſertim, ac Seripando, in eo libello diſcutiendo uſi ſunt. Quod vero rei
ſumma & caput eſt, nihil in hoc ſcripto ab Imperatore propoſitum ea mente,
ut Catholicis fidei normam præſeriberet, aut ii ſuis e ritibus removerentur,
ſed ſolam ut palam fieret, ad quas tandem conditiones laici Septemviri, & alii
Principes proteſtantes devenirent; quemadmodum clare coram ipſo Ponti-

fice Carolus per oratorem ſuum fuerat profeſſus. Quin, ut ex initio libelli

conſtat, hortari ſe ajebat Piiſſimus Princeps Catholicos omnes, ut fuis in ri-
tibus perſeverarent: eos vero, qui nova dogmata ſecuti fuerant, ut commu-
nem ipfi pariter religionem complecterentur, aut certe illius libelli tenorem
ſervarent. Quis tandem libelli tenor? Omnia, modo ſana interpretatione
exponantur, probe catholica, ac potiſſimum in iis, quæ de Sacramentis age-
bant, Proteſtantium erroribus adverſantia, exceptis duobus tantum diſciphi-
næ capitibus, ſeilicet ut interim communio Herun: qui ea uti adſueviſſent, ſub

utraque ſpecie permitteretur, & conjugatis Sacerdotibus in conjugio Perſiſtere fas

eſſet; quæ tamen duo minime tanquam licita probabantur, ſed toleranda eſſe
decernebatur usque ad Concilii definitionem; quod quidem ipium malorum
Præſentium dira neceſſitas, & aliqua pacis ac concordiæ ſpes exigebat. Erant
er-

tson
ocortui
ridetur.
.lsl

roſe

Piore
etiatm.
Preeig
Hine?
ſolum
mam
ſenſim
10 ff
tillim
() i
mente
judicio
ſed eti
tor fue
ſicis ee
dium!
gato d
Cathol
lepe
Doſſon
venure
exerci
10 fls
Herae
Henot
tioren

thena

ſe en
Preſe
ditati
tam
Verba
Adiam
illo
matie

4)
6

7
7

ommnemn

id enm.

non ar-
n ſüſten.
neolecti
UAta Tri-
Geninue
gbin vel
re Oelis
ſlbi per.
ec Ver
6 poſtu.
e Sacer⸗
,interin
gitat
cupicl.
ticls I
endumm
Fugio,
ganeo,
rator!,
ez con-
Taditus
firma⸗
charino
ero rei
mente,
entur,
&ali
Pont-
lbelli
n⸗
mIu⸗
norem
atione
age.
ſeipl.
t, ,0
re us
lele
orum
Eraut

el⸗

N (245) , g

ergo heæc talia, ut non modo ſanctiori fidei non adverſa, ſed temporum, &
locorum adjunctis neceſſario opportuna viderentur. Quod ipſum agnoviſſe
videtur Paulus III. P., dum edem libello ſibi oblato Cæſari renunciari juſſit:
«his legibus obligandos non eſſe veræ, & antiquæ religionis aſſertores, novæ
. pProfeſſionis auctores admitti poſſe, ut tanto nimirum veritati, ſalutique pro-
„Piores, ab omni denique errore facilius traduci poſſent. (à) Quod unum
etiam intendebat Carolus, utpote & in iis ſolum provinciis edictum valere
præcipiens, quas a novitatis ſtudio ad Catholicam fidem revocare conabatur.
Hinc & Præſules Concilii Bononiæ ingenue affirmaverunt, libellum eſſe eo
ſolum ex fine confectum, ut a Proteſtantibus exciperetur. Iſtis autem for-
mam quandam religionis præſcribere, quæ & turbis aditum præcludat, &
ſenſim ad veritatem diſponat, non eſſe a poteſtate Principis alienum, omni-
no affirmandum videtur. Hac igitur rerum geſtarum ſerie, quam verbis po-
tiſſimum laudati accuratiſſimi Concilii Tridentini hiſtorici Card. Pallavicini
(b) inhærentes retulimus, hac Præſulum eo tempore viventium ſententia, hac
mente Imperatoris accuratius conſiderata, admiratio etiam animum ſubit, qus
judiciorum præcipitatione evenerit, ut propterea tot non modo inſultibus,
ſed etiam conviciis Cæiareum hoc edictum proſciſſum, atque ipſe Impera-
tor fuerit impetitus. Sane, ſi acceleratam, obtento necdum expreſſo Ponti-
ſicis conſenſu, promulgationem fortaſſis exceperis, quam tamen ipſam & ſtu-
dium ſingulare concordiæ, firma, quam præſertim Bucerus Cæſari, & Le-
gato Pontificio faciebat, partium diſſidentium componendarum ſpes, recta
catholicæ religionis confirmandæ intentio, & bona fnides, aliæque cauſæ per-
ſæpe poſtea ab Imperatore apud Romanum Pontificem allegatæ plurimum
poſſunt excuſare; in ceteris nihil omnino a religioſiſſimo Principe geſtum in-
venire eſt, quod non pietatem ſaperet, religionis fervorem oſtenderet, &
exercitam ſolliciti de fide ſervanda animi curam commendaret. Quantum ve-
ro factum iſtud Caroli a conſtitutionibus Græcorum Imperatorum Leonis,
Heracli, & Conſtantis diſtet, facile etiam accuratius omnia expendenti patet.
Henoticum quippe Zenonis, etſi non Baronii, (c) ſed Natalis Alexandri mi-
tiorem de ejusdem Imperatoris fide amplectar ſententiam, (4) diſerte ana-
themate damnat ſanctam Synodum Chalcedonenſem, expontæ in ediéto fdei
eſſet contraria. Quæ ipſa conditio, licet ab hæreſi Zenonem purgare valeat,
præſertim ceteris etiam edicti verbis ſpectatis: manifeſtam tamen indicat du-
bitationem de Oecumenici Concilii infallibih auctoritate. Silet præterea aper-
tam hujus Concilii definitionem, ſilet celeberrimam S. Leonis epiſtolam, ſilet
verba: ex duabur, & in duabur naturig, quæ tamen contra Eutychianam per-
fidiam tum erant ſingularis catholicæ doctrinæ teſſera; adeoque in Henotico
illo & hæreſis manifeſte fovetur, & Sacri Oecumenici Concilii ſententia dog-

matica anathemati conditionato hominis profani, cui in ſimilibus parendi

Hh 3 ne-
(aà) Reſert. Maſeniur in Hiſt. Caroli V. L. VII. num. 44. & plures etiam teſtes citat.
(5) L. X. a. C. I7. (–) Adann. 4982. (d) Nat. H. E. Sæc. V. c. Z. «. I5. J. 4.

necefſitas, non auctoritas imperandi, minus ſacra fulmina vibrandi incumbe-
bat, auſu temerario ſubjicitur. Quid autem Heraclius Imperator? palam is
aſſeruerat Monothelitarum hæreſim: in Ecétheſi ſua cavet, ne quis unam, aut
duas in Cbriſto confiteatur operationes: tandem unicam in Chriſto voluntatem in
ſenſu hæretico diſerte aditruit, & Sanctor Patres ſe in hoc ſequi effutit imperi-
tus Princeps, ſeu potius Sergius Conſtantinopolitanus Patriarcha Monotheli-
tarum dux, qui Ectheſis auctor fuit, eamque Heraclii nomine inſeripſit, ac
vulgavit, majorem ut ipfſi conciliaret apud Palatinos, Clericos, & populos
auctoritatem. Unde & eam poſtea ſuam eſſe negavit Heraclius data ad Joan-
nem IV. R. P. epiſtola. Denique eadem fere in typo Conſtantis ſunt animad-
vertenda. Auctor enim ejus Paulus Monothelita Conſtantinopohtanus Patri-
archa: in eo ſacrarum vocum: dusrum operationum, & duplicis in Cbriſto volun-
tatis mandatur ſilentium: dogma reticetur toto jam orbe celebratum, & clara
RR. PP. ac Epiſcoporum ſententia aſſertum. (a) Hæc inter, & Caroli V.

& ratio, & nil fuerit unquam ſic impar ſibi. Ubi enim Carolus bæreſim com-
mendat? ubi novæ doctrinæ præceptum imponit? ubi Catholicum dogma,
quod maxime profitendum eſſet, ſubdole, & maligne reticet? Et licet ali-
quando formulæ adhibeantur ambiguæ, an univerſis Regnorum ſuorum Qa-
tholicis, uti illi Orientis Impp., ac non potius ſolis diſſientientibus eandem
formam præſeribit, ſeu potins ad tempus tolerandam, ſi quis ſiniſtre ſuam
in partem omnia traheret, inſinuat? Quod quidem & Carolus teſtatus eſt, &
Legati etiam Pontificii agnoverunt. Nec ergo edictum Caroli nefarium, nec
cum Typo, Ectheſi, aut Henotico conferendum videtur. At enim cur po-
ſtea Romæ improbatum? Cur tot querelas Pontifices effuderunt? Et Clemens

renſia decreta, & poſtea Innocentius X. pacem Veſtphalicam reprobarunt,
& ad Imperatores litteras paternis monitis, aliquando etiam minis plenas de-

prema, & libera Eccleſiæ voluntate quidquam ex iis confirmari, quæ ſolum
Inevitabilis mali neceſſitate adacti & eccleſiaſtici, & Sæculares catholici Prin-
cipes permiſerant, nec ſi quæ forte periculoſa, & prava ex illis Eccleſiæ ho-
ſtes deducerent conſectaria, id indulgentiæ, aut etiam auctoritati Eccleſiæ ad-
ſeriberent: ut denique ſarta tecta pro futuris temporibus Apoſtolicæ Sedis jura
eſſent. Nam illuſtres Juris Eccleſiaſtici Germanici interpretes Pacem Veſt-
Phalicam ceu lcitzm, & validam defendunt: & ſimul proteſtationem Ponti-=
ſiciam juſtam, æquiſſimamque agnoſcunt, nec ſuis et am effectibus deſtitutam.
. Nihilomtinus, ſoribit de pontificiis hiſce proteſtationibus Vir clariſimur Joſephus Schrothk
. Jurir Ectlefaſtici PFrage Proſeſor, hæ proteſtationes notam omnimodæ meßzcaciæ,
„& multo magis temeritatiz a Proteſtantibus imputatam effugiunt ex ea ra-
tione, ne Proteſtantes in certis materiis Pacis Religioſæ, & Veſtphalicæ, uti eſt?
di-

(a) Nat. Alexander H. E. Sat. VII. c. 2, a, I. H. Z.

edictum quantum non intercedit diſerimen? Scilicet longe diſcrepat Mir & vox,

VII. infauſtam religionis pacem in Conventu Ratisbonenſi, & Paulus III. Spi-
,„ 2 E

derunt. Nempe ut pro muneris ratione teſtarentur, nec ſuo aſſenſu, nec ſu-

44 uin
4ʃ Pote
akelg
tvert
Perille
egreg
ſe op
trinæ

cAlNi

leſto
ricam
je pol
Jurion
Qrum

tlori

contig
plcan
quons
guonie
Poblie
jeltati
Ut
tionen
lolo;
& K

AA m

prohi
nikuil
jure n
keligi
„15
tidian
aut e⸗

linumbe.
2 Palamn is
ham, qust
intatem in
it inperi⸗
lonothe.
eripſit, ae
X populos
1 0d ſoan.
ltanimad-
Nus Patri-
io volin-
1, & clara
Caroli V.

.. 4,,„
1C 101,

ſim com-
dooma,
licet d-
rum Ca-
eandem
tre ſuamn
1s eſt,
ium, dec
cur po⸗
Clemens
III. Spi⸗
Obarunt,
enus Ce-
nec ſü-
ſolum

Drn-

ſie ho-
elie ac-
Gis jura
mn Veſt⸗
n DPonti-
itutam.
brot
ſteuit,
x es Ia⸗
Utl A:

diverſitar religionir, ſuſpenfio jurisdibétioniz eccleſtaſticæ,

eN ( 247) 2S
ipfi Sedi Apoſtolicæ titu-
. lum expreſſz conceſionir, aut ſaltem præſeriptionis opponeré valeant, cum tamen
. poteſtas Sæcularis tantummodo uſum falcti, Poſſeſſionem extrinſecam in cauſis
ccreligionem, & jura eceleſiaſtica concernentibus jam antea acquiſitam, mul-
« lum vero uſum jurir in foro interno Proteſtantibus relinquere voluerit, & Po-
tuerit. (a) Qua de re inter alia prœcipue legendum eruditum opuſculum
Perilluſtris viri Ickſtatii, qui Bullam Innocentianam a conviciis, & injurüs
egregie vindicavit. (5) Hinc ſimilibus etiam de cauſis conſtitutioni interim ſe
ſe oppoſuerunt Romani Pontifices, ne qua forte macula ſuo ex ſilentio doc-
trinæ fidei inureretur, quin tamen propterea permiſſiones Principum, juſto

calamitatum impendentium metu, aut certo præſentium periculo factæ, mani-

feſto potuerint diſplicere. Atque hæc ſunt, quæ Carolinum illud edictum, & hiſto-
ricam de eodem Pallavicini narrationem accuratius meditanti in mentem veni-
re poſſunt; nec dubito quin eadem, ac plura etiam præclare perſecutus ſit
Jurium peritiſſimus Pichler, in ea quam edicti hujus contra Natalem Alexan-
drum, & Raynaldum adornavit, apologia & hiſtoriæ Auguſtæ quinque Ca-

rolorum a Cl. Rieggero indicatæ inſeruit, (c) quam tamen legere mihi non

contigit. Nec vero ea, quæ attuli, inutilia ratus ſum ad clarius etiam ex-
plicandum, quid Principibus in religionis cauſis ſalva fide adſeribi poſſit, &
quousque eorum de libris, ſeriptisque arbitrandi judicium porrigatur. Verum
quoniam Princeps non ſolum eſt advocatus, tutorque Religionis, ſed & pacis
publicæ cuſtos, ſuique populi defenſor, facile patet, ex hoc ipſo ſummo Ma-
jeſtatis jure, civiumque omnium communi ſollicitudine ad eundem pertinere,
ut quoscunque non heterodoxorum modo, ſed & orthodoxorum libros ſedi-
tionem concitare valentes, profanos omnes, ſolisque naturæ, hiſtoriæ, Phi-
loſophiæ, & profanarum artium principiis innixos excuti, & examinari faciat,

& ſi quovis modo aut ſtatum reipublicæ turbent, aut Majeſtati detrahant,

aut morali virtuti, naturalique juri adverſentur, ut eosdem auétoritate ſua
prohibeat, & condemnet. Nihil enim hic eſt, quod ejus poteſtatem excedat,
nihil terminis ſanctioribus vallatum, quod eum repellat, nihil quod Majeſtatis
jure non concludatur. Sed his quoniam nec cum Præſente inſtituto, ubi de
religionis negotiis agimus, nexu, ut ajunt, immediato conjuncta ſunt, & quo-
tidianis comprobantur exemplis, ſupervacaneum foret diutius aut immorari,
aut eadem plenius, fuſiusque pertractare.

SVI.
(«) Liſtit. Canon. P. J. J. 61. (b) Opyuſculo kitulus eſt: de juſta, & eſicaci
Summi Pontifcciy proteſtatione contra pacem Religioſam, & Veſtphalicam, obliga⸗
tionem ejursdem intrinſecam, & pactitiam inter compaciſcenter haud infringente.
Extat Tom. II. opuſeul. Jurid. pag. 320. Vid. etian: Cl. P. Zallvein Print. I. E.
Tom. III. O. 2. 6. 6. J. J. (c) P. I. E. in nof. ad R. 437:

R9 (248) g
S§ VI.
Dihertationis Epilogus.

I cui igitur in religionis negotiis judicium, & cenfſuræ arbitrium nulla ratio,
nec priſcæ conſuetudinis uſus, nec ſacræ leges, nec Imperantium volun-
tas permittunt: i8 ſacra hæc profanis, ut ajunt, illotisque manibus, non at-
tingat, vereaturque magnopere, ne aufu temerario irrumpens in ſancta ab
eorum gloria opprimatur. GQuod ſi vero aut Majorum juſſu, aut pro erudi-
torum more de alieno opere judicium ceu privatus cenſor, arbitriumque ſu-
um interponit: næ eidem magnopere optandum eſt Alpheonſi Arragonum
Regis conſilium, de quo ab Antonio Panormitano memoriæ proditum eſt,
ſe, ſi Romanis temporibus vixiſſet, Jovi Poſitorio ad curiam templum fuiſſe
extructurum, quo ſententiam dicturis, odii, invidiæ, & cujusvis inconditi af-
fectus depoſitio exoraretur. (a) Et vero id ipfum ætate Quiritum innuebat
Auguſtus præcipiens, Suetonio referente, ut Senatores de quapiam re pro-
nunciaturi, non prius ad ferendam ſententiam ſe accingerent, quam a Deo
ſacræ ædis, in qua Senatus congregabatur, opem ad turbidos quosvis affec-
tus exuendos poſtulaſſent. (?) Tranquillo ſcilicet animo, & mente optimis cen-
ſuræ regulis imbuta cenſorio munere defungatur. Guisquis demum legitima
cenſuræ poteſtate pollet: is primum fines Juris ſui accurate diſpiciat, poſi-
tosque cancellos excedere non audens intra ſtadii terminos ſe contineat:
tum vero juſtitiam æquitate temperatam perſequatur, & ingeniorum licentiam
cohibeat, Propoſitionibus meritam inurat notam, libros religioni, bonis mo-
ribus, dogmatibus, & ſanctæ Eccleſiæ diſciplinæ nocivos prohibeat, condem-

net, & quam a natura, a legibus, ab imperio, ab Eccleſia ſibi collatam habet,

cenfuræ auctoritatem tueatur, memor & eum bonis nocere, qui malis, præ-
fertim libris, parcit, perſuaſumque habeat, non eſſe ferendas eorum lucubra-
tiones, quibus, conculcata veteri, & avita religione, ſanétaque morum doc-
trina, & hæreſes, & errorum portenta, & inſolens vitæ licentia in ſummam
ſacræ Pariter ac profanæ reipublicæ perniciem contagioſa veluti lue propaga-
tur; quas proinde cura paſtorali & medicinali damnari neceſſe eſt, priusquam
Per incautum vulgus ſerpant dira contagia; præſertim ſi & certa ac obſtinata
fit emendare nolentis pertinacia; quod ipſum S. Auguſtinus de Vincentio Ro-
gatiſta hiſce expreſſit: „Si admonitus, ſeribit ad eundem, pia humilitate, &
„catholica pace correxeris, errores fuiſſe judicabuntur --- emendare potius,
quam in eis remanere cupientis. Si autem pro eis tibi etiam contentionem,
uod abſit, (maligniſſimus ſpiritus) perſuaſerit pervicacem, jam tanquam
L heretica dogmata cum ſuo neceſſe erit auctore damnari; cura ſcilicet paſto-
rali, & medicinali, priusquam per incautum vulgus ſerpant dira contagia. ()
. Un-
(4) E. MI. de fact. & diäct. Alphonſi. o. 2., ( 5⁵⁶) Saston. in Auguſto, (c) L. II.
Age Anima c, 20.

E.

Dode
demia
ris pe
runt.
ſcopot
tisque,
politi
Wüpa
RR.
minat
itt, 4.
in gu

6

hoo
bonmar
quod
uam
ſeript
deſtin
ejus
prem
Reig
2u
lgit
turpe
d.
ſunt,
tioni
ran

la ntio,
n volun-
non at-
ſancta a
0 erudi-
nque ſu⸗
Tonum
tum eit,
im fuille
nditi ak.
inmwebat
re pro⸗
14 Deo
is atec⸗
mis cen⸗
legitima
5
t, boſi
ntinet:
centiam
mis mo⸗
ondem-

n habet,

, pre⸗
jeubra⸗
I coc⸗
Ima3.
g-
1a

ſtinatta

tio Ro⸗
te, &
potis,
tlonem,
Inqoen
Palo⸗
,
Uo-⸗
li Il.

RY& (249) M &

Unde non poſſum non meritis exornare encomiis celeberrimas Europæ Aca-
demias, quæ quam plurimas & fidei, & morum doctrinæ pernicioſas cenſu-
ris perſtrinxerunt ſententias, ſuisque ſuffragiis Eecleſiarum Paſtores excita-
runt. Prædicanda, ſummisque extollenda eſt plauſibus vigilantiſhmorum Fpi-
ſcoporum, atque ſummorum etiam Pontificum cura, qui ſuis edictis decre-
tisque mercenariorum detexerunt fraudes, venenoſa indicarunt paſeua, pro-
Ppoſitiones pravas, & libros noxios ſuis e dicceſibus, ex orbe Catholico eli-
minarunt. Nunquam inanis erit, nec ſua carebit laude SS. Congregationum
RR. ſollicitudo „qua delatos ad ſe libros in ſtatera Sanctuarii ponderant, exa-
minaht, periculoſa notant dogmata, & nociva monimenta proſeribunt, atque
ita, quid conſtitutis quorumvis regnorum cenſoriis tribunalibus agendum fſit,
in quæ ſeripta & horum induſtriam oporteat eſſe intentam, luculentis exem-
plis demonſtrant. Demum ad immortalis gloriæ ſuæ decora veluti cumulum
& hoc addiderunt Auguſtiſſimi Principes noſtri, quos Eccleſiæ præſidio, &
bonarum artium incremento Deus annare faciat, & perennare feliciſſime,
quod pro regia majeſtate, pro jure defenſionis, & tutelæ, quam Eccleſiæ,
quam fidei, quam intaminatis debent moribus, decretis ſuis cenſoriis pro-
ſcripfſerint, exterminaverint libertinorum nefaria monimenta, & delegata
deſtinatis cenſoribus auctoritate ſacram æque, ac profanam rempublicam ab
ejusmodi peſte perpetuo voluerint immunem, & liberatam. Dum igitur ſu-
Premi iſti Cenſores jure ſuo utuntur, & officio ac munere Eccleſiæ, veræque
Rehigioni maxime utili defunguntur: isdem ut obtemperetur ab omnibus,
æquum eſt, & neceſſarium: & quemadmodum glorioſum eſt, & laudabile
legitimorum cenſorum jus, & poteſtatem agnoſcere: ita profecto non modo
turpe, ſed etiam exitioſum foret, ejusdem juris, & poteſtatis, præſertim ſi ea
ſit Eccleſiæ, ſumma juſſa: atque cenſuras negligere, aut aſpernari. Vera enim
ſunt, quæ de iſtis Magnus Auguſtinus ſeribit, cujusque verbis finem diſſerta-

tioni imponere lubet: Qui in Eccleſia CGhbriſti, ait S. Pater, morbidum aliquid,

Pravumque Japiunt, ſi correpti, ut verum, relctumque ſapiant, reſſtunt contumaciter,
ſuaque peſtifera, & mortifera dogmata emendare nolunt, ſed defenſare erſiſtunt:
baretici fiunt, & ſoras exeunter habentur in exercentibus
inimicis. (a)

11 DIS.
(a) L. XVIII de C. D. c. 5I.

DISSERTATIO TERTIA
. DE

OBIECTO, MODO.
ET
CGRADIBVS CENSVRAE.

QCopulos felicibus auſpiciis prætervecti plenis jam velis

ad portum contendimus. Ad poſtremam enim no-
ſtrarum diſſertationum partem delati, ea hic offendimus ar-
gumenta, quæ ſæpius & copioſius, atque, priora, a clariſſimis
Aſcriptoribus egregie pertractata ſunt, ut proinde ſolum illo-
rum laboribus nos frui, aut ſummum poſt copioſam adeo
meſſem ſpicilegium facere oporteat. Ac integro quidem
Hibro Antonius de Panormo omnes cenſurarum gradus, &

formulas expoſuit: Raynaudus de ſingulis libris, qui a cen-

ſoria poteſtate proſcribendi eſſent, copioſe & erudite
egit: Canus, Suarezius, de Laurea, de Lugo, Boſſuetus,

"Tournelius, alique Theologi non pauca de ipſis, quæ

Theologica cenſura afficiendæ ſunt, propoſitionibus, va-
Tiaque earum explicatione commentati ſunt; ut proinde
ab harum rerum tractatione hic fortaſſis eſſet penitus ab-
ſtinendum. Verum ut præcipua, quæ de cenſorio judicio
dici poſſimt, copulata ſint, & ſub uno veluti conſpectu
exponantur: etiam ſumma capita de objecto,
modo, & gradibus cenſuræ quam
breviſſime perſtringam.

8
3

B

ig,

Deni
Jedtur

Rrtre

,
Pite
E ſin
uoch
guocl
nobis
ſmp
guer

nvells
1Sl-
Wis
o.
ladeo
nidenmn
dus,&
Acen⸗
lucite
Uetus,
qur
N-⸗
Oince
1s ab⸗
dicio
hecku,
,

quæve fuum de quopiam doctrinæ capite ju

G ( 25r e

OBIECIOCENSVRAE.

§l.

De Cnſuræ objecto in genere diſeritur.

Ex ea, quam principio attulimus, cenfuræ definitione Hquef,
quodnam illius objectum ſtatui debeat. Neque enim ad
ſolam eam cenſuram, quæ Theologica propoſitionum
eſt, certisque formulis exprimitur, cenſorium reſtringimus
judicium, ſed ea appellatione univerſum de propoſitioni-

bus, dogmatibus, libris, examen, & legitimorum cenſorum ſententiam com-

plexi fumus. Unde cum illud ex communi Philoſophorum conſenſu rei ob-
jectum cenſeri debeat, circa quod eadem res ſeu facultas verſatur, & de quo
Ppertractat: conſequitur ad cenſorii judieii objectum referri quamvis doctri-
nam, propoſitionem, & librum, in quibus de quopiam religionis, ac fidei ca-
pite diſſeritur, Nam quæ ſubtilius Scholaſtici de ſormali, materiali, attributionit,
& ſimilibus objectorum ſpeciebus exponunt, ea libenter miſſa facimus: tum
quod de ſingulari ſcientia, cuius ea funt propria, nobis non ſit ſermo: tum
quod illorum cognitio, nihil omnino ad hanc faciat inſtitutionem. Eſt ergo
nobis objectum cenfuræ omne illud, quod religionis doctrinam ſpectat, ſive
ſimplex ſit ſententia ab auctore aſſerta, ſive propoſitio, quam modalem vocant,
icium exprimit: fſive ſit liber
I i2 in⸗

eAYE (252) WYJg

integer, qui aut ex toto ſuo argumenti genere quoddam religionis myſterium
impugnet, aut bonis mala & perverſa admixta contineat, aut præter ſcriben-
tis etiam mentem nonnulla cum vera fide minime cohærentia complectatur;
Atque hæc omnia huius ſunt loci, ſeu definita cenſuræ nota e. g. Propoſitio-
nis hæreticæ, blasphemæ, ſimilisque inuratur, ſeu ſententiæ, vel libri totius
prohibitio intercedat. Hæc quippe omnia cenſoriam exigunt poteſtatem, hæc
ad cenſorium judicium ceu determinata illius materia & objectum referuntür.
Ac primum quidem nemini dubium eſſe poteſt, quum propoſitio vo-
cibus ſuis, ac ut logici amant lequi, terminis conſtet, ante omnia horum
vim accurate eſſe expendendam, antequam de ſententiæ totius, & propofi-
tionis ſenſu judicium feratur. Unde & verba hæc ipſa non poſtremam ob-
jecti cenſorii partem conſtituunt. Sane jam Apoſtoli ea erat ſollicitudo, ut
vocum quoque ſingularm, ac verborum rationem haberent diſcipuli, quos
per impoſitionem manuum celebrium diœceſium Epiſcopos conſecraverat.
Hinc ad Timotheum ſeribebat: depoſitum cuſtodi, devitans profanat vocum novitates.
Et iterum: formam habe ſanorum verborum. (a) Tito pariter commendat, ut
Præbeat exemplum in verbo ſano, & irreprehbenfbili, ſtultas quæſtiones, & pu-
gnas legis, quæ præcipue in vocabulorum explicatione ſitæ erant, ceu inuti-
les & vanas devitet. () Ac idipſum conſtanti Eccleſiæ uſu, & traditione eſt
confirmatum; quemadmodum enim, ut ex communi ſententia S. Hierony-
mus teſtabatur, ex verbir inordinate prolatis incurritur bæreſis: (c) ita delectis
verborum formulis ad verſus ſectariorum fraudes non ſemel præcipua fidei no-
ſtræ myſteria ſunt conſecrata. Integri, & quod excurrit, ſœculi ſpatio cele-
berrima agitata fuit controverſia de voce bomoufior, & quum eadem poſt Con-
cilii Nicæni decreta, & magni Conſtantini leges omnes Arianorum frandes de-
tectæ peremtæque judicarentur, de ipſa confſubſtantiali Filii divinitate vix recte
ſentire putabantur, qui nollent dogma iſtud præfata voce exprimere & con-
fiteri. Erant quidem nonnulli, qui alios ſanam doctrinam, rectamque fidem
profitentes non aſpernabantur, licet vocem homoufſios non adhiberent, ut
nempe aut felicius pacis vinculum cuſtodirent, aut pertinaciores ſenſim vin-
cerent. (4) At communior aliorum Præſulum fſenſus is erat, ut qui aperte
manifeſteque homouſion non probaret, ceu Trinitatis hoſtis anathema judi-
caretur. Pari ratione & tota illa Eunomii verſutia unica voce, imo unica littera
ex græco vocabulo, quo Spiritus S. ingenitus ſignificatur, detracta, tegebatur,
e qua poſtea ſeriem ſophismatum contexens imperitis illudebat, pluresque
etiam fortaſſis decepti fuiſſent, niſi ſtrenui catholicæ veritatis vindices Baſilius,
Gregorius Nyſſ., Cyrillus Alexandr., aliique fraude manifeſtata voces impias
catholica ceniura condemnaſſent. (e«) Quid autem de Neſtoriana & Eutychia-
na hæreſi dicam? Nonne & ipſæ ex vocibus male explicatis, & perperam
. ad-
(a) I. Timoth. 6. & II. Timoth. I. (b) Ad Tit. c. 2. & 3. (c) epifſ. 125.
ad Damar. (d) Vid. Thomaſin. Diſſert. V. a num. II. (e) Vid. Berti de
Tbeolog. diſcipl. L. VII. c. 16. & c. aliique Theologi.

ð

zbibitg
rus un
nunciat
demon
1ius:
niont
matfen
Cyril
turæ,
bit (
Titäten
cketis
homit
tatis,
Cahul
ulu re
aut de
Vocad
tur,
nec (
Dütatis
Pre 4
pogt
icion
exem
ſterie
My¹
tanche
Tod
ſibſte
Perlſa
cen
(rn
(

0

re
a Per
Kn0
tem
tres

—

Flteriumn
ſeriben.
edtatur;
Ppolitio.
ll totins
emn, hec

eruntür.

ltio vo.
horum
pPropoli-
lam ob⸗
Udo, ut
1, quos
raverat.
hituter.
dat, ut
& pu.

indt⸗

one elt

eronp.

Helechis
deino⸗
0 cele⸗
ſt Con-
des de⸗
Wrrecke
& con⸗
fidem
Nt, Ut
V.
perte
lttera
batur,
resque
Aſilios,
impits
ehia-
Peran
d⸗
. leh
gti de

We (253) B

adhibitis totam ſuam ſumſerunt originem? Nonne & hæ omne ſuum v-

rus unico ſæpe vocabulo exprimebant, quin & voce aliter atque aliter pro-
nuncianda vel ſeribenda univerſam hæreſeos peſtem occulere ſatagebant aut
demonſtrare? Matrem Dei Virginem ſanctiſſimam Theodocon fatebatur Neſto-
rius: at Theotocon dicere nolebat: poſterius nempe myſterium hypoſtaticæ
unionis complectebatur: prius illud Dei ſuſceptricem, non autem Dei incarnati
matrem ſignificabat. Ita & Eutyches Apoſtolico exinanitionis verbo, & Phraſi
Cyrilliana de una natura verbi incarnata turpiſſime abutebatur, & quum ſe ſcrip.
turæ, & Patrum vocibus uti gloriaretur, grandem in fide errorem contege-
bat. (a) Neceſſarium proinde fuit, ut ad reprimendam hæreticorum teme-
ritatem, ac fraudes eorum omnes declinandas, quasdam etiam voces uſu, de-
cretisque ſuis ſanciret Eccleſia ceu veræ fidei ſymbola & teſſeras, a quibus
homini catholico non liceat recedere. Ita iavaluerunt conſubſtantialis, Trini-
tatis, Dei Genitricir, Tranſuhſtantiationig, gratiæ ex opere operato & ſimilia vo-
cabula, ut jam alias meminimus, quæ ſi quis privatus immutare, aut ab earum
uſu recedere, aut penitus condemnare audeat; næ is a Patrum fide alienus,
aut de hæreſi plurimum ſuſpectus videbitur. Eſt vero præterea in ipſo etiam
vocabulorum nexu multus cenſuræ locus, ne videlicet mutuo de ſe affirmen-
tur, negenturve, quæ copulare, aut dividere non ſolet Eccleſiæ conſuetudo,
nec communior Theologorum ſententia. Id quod præcipue in ſublimi Tri-
nitatis, atque etiam incarnationis Dominicæ myſterio locum habet. Unde
præ ocuhs habendæ ſunt tritæ illæ accuratæque a Patribus, & doctoribus ex-
poſitæ regulæ, ſecundum quas & de myſterio Trinitatis loquendum, & de
idiomatum communicztione in Chriſto pronunciandum eſt. Ita licet, ut vel
exemplo res Pateat, Trinitas fortaſſe & triplicitas ſynonyma videantur: de my-
ſterio tamen divinarum Perſonarum non æque poſſunt & catholice affirmari.
Non enim in eo, ut argumentatur Auguſtinus, quoniam eſt Trinitat, triplex pu-
tandus eſt; alioquin minor erit Pater ſolus, aut EFilius ſolus, quam ſimul Pater & Eilius;
qJuod enim triplex eſt, majus eſt co, quod eſt duplex aut ſimpiex. (ö) Sic & voce illa
Juhſtantia libere aliquando bPatres ad deſignandas tres unius divinæ eſſentiæ
Perſonas utebantur, quemadmodum ex eodem Auguſtino difcimus: cum
«enim, inquit ille, conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum
ſenſus, quod in ſecretario mentis pro captu tenet de Domino Deo creatore
ſuo: - -- timuit dicere tres eſſentias, ne intelligeretur diverſitas. Rurſus
« non eſſe tria quædam, non potuit dicere, quod Sabellius quia dixit, in hæ-
« reſim lapfus eſt. - - - Quæſivit quid tria diceret, & dixit ſubſtantias ſeu
.. Perſonas, quibus nominibus non diverſitatem intelligi voluit, ſed ſingularitatem
«noluit. (c) Aſt, ut paulo poſt S. Pater fatetur, recepta a Synodi Nicænæ
temporibus conſuetudine, non audemus dicere neque tres eſſentias, neque
tres ſubſtantias, ſed perſonæ atque etiam hypoſtalis vocabula uſu Eccleſiæ
H 11 3 con-
(a) Vid. Idem Berti. L. XXVI. a cap. I3. (5) L. VIL. de Trinit. c. 6.
(c) L. VII. de Trinit. c. 4. Confer Raynaud. Minutalia Sacra Tom. EI. Oper,

(254) B N

confecrata ſunt, de quo poſteriore controverſiam dirimendamad Damaſi P. R.
arbitrium retulit S. Hieronymus: mihi epiſtolis tuir, ſcribit ad eundem, ſwve ta-
sendarum, fve dicendarum hypoſtaſeon detur auctoritas. (a) Sic denique, licet re-
ipſa natura humana & divina mirabili illa, noſtræque menti impervia unione in
Verbo copulentur, minime tamen pro arbitrio ea omnia, quæ alias de natu-
ris iſtis præœdicantur, de Filio Dei & Chriſto Servatore noſtro affirmari poſ-
ſunt, ſed trita illa regula, & qui ex ea conſequuntur canones diligenter obſer-
vandi, ſcilicet communicationem idiomatum ſolum in concretis eſſe facien-
dam. Qua quidem cura neglecta orta eſt ea controverſia, quæ Felicem &
Elipandum in celebri Germaniæ noſtræ Concilio Francofordienſi & dignitate
privavit, & anathemati ſubjecit, quod Chriſtum Filium Dei adoptivum dice-
rent. Ac hcet illi cum Neſtorio fortaſſe, ut probabilior contra Vasquez habet
Criticorum ſententia, gravius etiam errarent: multa tamen probabilitate nixa
eſt opinio aflerens, abſolute & quovis ſenſu dictam ſententiam a clariſſimis
noſtris Præſulibus, Magno præſertim Akuino pro veritate decertante, fuiſſe
condemnatam. () Scilicet ut recte canonem ſtatuit Auguſtinus: liberis verbis
loquuntur Philoſophi, nec in rebus ad intelligendum difzcillimis offenſonem religioſarum
aurium pertimeſeunt. Nobis autem ad certam regulam loqui fas eſt, ne verborum li-
centis etiam de rebur, quæ bir ſignifßcantur, impiam gignat opinionem. ( c) Non ergo
dubium eſt, quin voces etiam & ſingularia vocabula cenſuræ objectum velut
ſecundarium cenſeri debeant, & eorum uſum aliquando removeri, non raro
caute diſtingui, ſæpe etiam ſtabiliri cenſorum oporteat auctoritate. At vero
illud extra omnem controverſiam poſitum eſt: primo & per ſe, ut ajunt, pro-
poſitionis ſenſum & totam doctrinam verborum ambitu expreſlam in cenſura
Theologica ſpectari. Atque ita intelligenda ſunt Patrum effata, quibus ſcru-
puloſi vocum captatores reprehenduntur, quibusque ſententia aſſertorum im-
Pprimis conſideranda præcipitur. Ita intelligendus S. Ambrofius, dum ait:
littera errorem non habet, apicer ſine crimine ſunt, ſenſus in crimine. (Ad) Ita loqui-
tur S. Hilarius: intelligentiæ dictorum ex caufe eſt aſſumenda dicendi. (e) Ita uſu

Sacræ Inquiſitionis, & longe antea ex praxi Concilii Conſtantienſis receptum

eſt, ait Lorca. (5) Nec cenſura Theologica quidquam damnat, niſi doctri-
nas, & in falſitate, quam ſupponit, notat documentum doctrinæ ad pieta-
tem pertinentis, quod & Ripalda, & de Panormo & alii de cenſuris agentes
alfleverant. Unde ex diverio, quem propoſitiones exhibere poſſunt, ſenſu
is potiſſimum hic eligitur, cenſorioque ſubjicitur judicio, qui ad Eccleſiæ doc-
trinam, ad fidei veritatem accedit, aut a ſanctioribus hiſee regulis devius ad
errorem, ad hærefim, aut ſimile vitium declinat. Atque hinc non raro eve-
nit, ut non tantum nuda terminorum fignificatio, aut eorum ad propofitio-
nem ordo examinari debeat, ſed ad totius etiam rei tractatæ ſeriem, ad ea
(«) Epiſt. S&7. ad Damar. (5) Vid. Natal. Alexandr. H. E. Sac. VIII. c. 2. a.

3. & diſertat. 5. (6) L. X. de C. D. e. 23. (d), Ledefde. (e) L. W. de

cthe

vert,
it l

Ina

nere⸗
Plenn
Uiqui
,let
co
Eju
calii
mal
rum
terc
VIS
Jue
Cllen
verte
ejust
nere
nor
relig
Gtn!
ill,

Kin
Inn
cun
Ethi
End
Zan
rum

fib. N.
ſe la⸗
let re.
none in
te mtu.
Iri pol⸗
er⸗
faclen.
icem &
ianitate
n dice-
2 habet
tte nixa
riſſimis
mfiſſe
gerlit
iſaran
rum li⸗
n ergo
n velut
n raro
t vero
t,pro-
cenfura
8 ſeru-
im im⸗
mn ait:
lodui⸗
Ita uſi
eptwm
odti-
lieta⸗
genltes
,ſenſi
E doe⸗
ins ad
0 eye⸗
oſitio⸗
d b4
guck
. 2, .

N.&

WN (255 ) oE

quæ præcedunt, quæve ſequuntur, ad temporum & locorum adjuncta, ad
ipſas demum auctorusn perionas attenta cenſorum cogitatio ſit dirigenda, ut
his omnibus mature conſideratis, is tandem propoſitionis ſenſus innoteſcat,
qui cenſuræ theologicæ objectum materiamque conſtituat. Demum nec ſin-
gulares tantum propoſitiones, ſed integra etiam volumina ad cenſorium ob-

jectum pertinent. Licet enim aliquando nefarüs impiorum dogmatum aue-

toribus ſtatutum fuerit, nihil omnino ſcriptis conſignare, ut liberius, & ſine
legitimi judicii metu perverſam diſſeminare poſſent doctrinam, ut alibi ad-
vertimus, eaque de cauſa Lutherus etiam, ſi tamen ſerio, magnopere opta-
werit, omnes ſuos libellos concrematos: alia tamen plurium hæreticorum
Fuit ſententia, qui impia ſua ſcripta ubique propagare, & malos libros maxi-

ma copia ſpargere adniſi ſunt. Sic & Ethnici olim, ut Chriſtianam fidem te-

neræ ſtatim exoſam redderent juventuti, librum blasphemiis in Chriſtum
plenum longe lateque evulgare conabantur; quod nobis Euſebius teſtatum re-
liquit ita ribens: „Pilati & Servatoris noſtri rerum geſtarum tanquam com-
aimentarios quosdam omni blasphemia, & convicio contra Chriſtum refertos
«Confinxerunt, quos de ſententia Imp. Maximini in totum regnum, quod
„Ejus ditioni parebat, mittunt, perque litteras jubent, ut in quibusque locis,
«agris & civitatibus hi palam omnibus exponerentur, & Ludimagiſtri pro
c allis diſciplinis pueros in hiſce ſedulo exercerent, hosque illis memoriæ
„mandandos traderent. (4) Qualia quidem exempla & noſtrorum ſæculo-
rum vidit ætas, novitque heterodoxorum ſtudium, quo & plura millia Mon-
tenſium Bibliorum corruptorum, & dolia libris plena, quæ Ferdinandus Par-
Vvus in Hiſpaniam devexit, & alia impia monimenta per Europam, remotas-
que in regiones diſtraxerunt. (?) Pagellæ igitur etiam integræ, tractatus,
diſſertationes, ac quævis volumina cenſorii judicii materiam conſtituunt, quo
Vera a falſis, utilia a pernicioſis ſecernantur. Ac in plures quidem claſies
ejusmodi libri tribui poſſunt, quas infra ex Raynaudo perſequar: nunc in ge-
mere arbitror ſecernendos eſſe primum eos, ques atheorum turba, & hodier-
norum libertinorum ſecta adverſus Deum, Providentiam Excelſi, revelatam
religionem, animarum noſtrarum immortalitatem, æternas inferni pœnas, &
ſimilia religionis tum naturalis, tum revelatæ capita elucubrarunt. Sequuntur
illi, quos hæreticorum ingenia in ſuæ ſectæ præſidium, adverſus religionis
catholicæ myſteria, continuo velut impetu profundunt, in quibus & ea præ-
ſertim ſcripta vigili cenſorum induſtriæ commendata ſns oportet, quæ com-
munes nobiſcum fidei articulos explicant, hiſtoriæ eccleſiaſticæ rationes ſubdu-
cunt, adverſus Libertinorum inſaniam depugnant, aut juris naturæ, primæque
Ethicæ principia illuſtrant, ne videlicet ſub veritatis cortice peſtiferi lateant
fructus, ne verorum dogmatum tritico, ut fieri ſolet, longe copioſiora zi-
zZania permiſceantur, ne ſub antiquitatis, hiſtoricæ notitiæ, aut Philoſophica-
rum diſciplinaram melle virus hæreticum maxime contagioſum occulatur, &
in

a) H. E. L. IX. c. 4. (?) Vid. Greif. Le 2. 6. 13.

in lectorum incautorum perniciem per ejusmodi lhibros longe lateque propa-
getur. Tandem & Catholicorum huc referendæ ſunt lucubrationes, quibus
religionis noſtræ doctrina exponitur; quo in genere duo præcipue ordines
ſpectandi ſunt: primus doctiorum eſt, in quibus præter catholicorum dogma-
tum ſinceram inſtitutionem & illud animadvertendum, ne aut laxioribus mo-
rum regulis, quas eliminatas dudum cupiunt & ſacri & profani principes, locus
relinquatur, aut nimis aculeata, aſperaque ſeribendi ratione honeſtorum virorum
Proſeindatur fama, vernilia eructentur convicia, & modeſtia & charitas Chiſtiana
violetur. Alter imperitorum eſt, in quibus videndum, ne ſimplici creduli-
tate copioſas miraculorum, apparitionum fabulas plebi obtrudant, ne incautis
loquendi formulis ſanam doctrinam peſlumdent, aut ſectariorum exponant
ludibrio; quemadmodum prudentes cenſores ſemel ac iterum adnotarunt.
Nec enim indiget religio fictis & falſis miraculis, argumentisque, cui vera
copioſa non deſunt, nec commentis, & ſuſpectis narratiunculis confirmanda
eſt doctrina, quam ſacræ litteræ N. & V. T. abunde confirmant, Sanctorum
Patrum, & probatorum Eccleſiaſticæ hiſtoriæ Scriptorum documenta teſtan-
tur. Hæc igitur omnia ſive deinde deſignatis formulis condemnentur: ſive

ceu manifeſte prava, falla, & noxia univerſim proſeribantur: ſeu ſalubri diſci-

plinæ lege vetentur ſolum & prohibeantur, cenſorii judicii objectum conſti-

tuunt. Sed nonnulla ex his, quæ hic generatim deſcripſimus, exactius etiam,

& velut per partes ſingulas diſcutienda.

FKI.
. .. 5 „° % ». .
De wario ſenſu propoſitionum, quæ cenſuræ ſubjiciuntur.
1, 7 Y,

TRi⸗ ſunt potiſſimum, e quibus genuinus vocum non minus, quam propo-
L ſitionum ſenſus deducitur: primum videlicet conſtans, & univerſalis uſus,
ex quo libera vocum ſignificatio reſtringitur, ampliatur, & determinatur.
Accedit ſecundo mutua antecedentium, & conſequentium connexio; nam ex
vinculo iſto, ut recte notat Tournely, vocabula ſingula præter nativam ſuam
vim & ſignificationem, varias imbibunt notiones, & diverſos exhibent ſenſus,
e quibus demum ille præcipue iisdem vocibus proprius efficitur, quem præ-
cedentium & ſubſequentium locutionum adjuncta ſuo quodam jure ſibi depo-
ſeunt. Poſtremo tandem ad notam perſpectamque utentis ſeu auctoris men-
tem ſenſum quoque verborum referre neceſſum eſt; nam ſiquidem natura
ſua vox aut propoſitio indicet diverſa: procul dubio liberæ aucétoris voluntati
relctum eſt, eam, quam voluerit, determinare ſignificationem. Unde fit,

ut tradit S. Ambroſius, quod ſermonem dubium menr non dubia obumbret & de-

fendat a lapfu. (a) Ac verba quidem intelligenda eſſe non ſecundum quod ſo-
nant, ſed ſecundum mentem proferentis, juris etiam Eccleſiaſtici regulæ
Præ-

(«) Epiſt. 49. apud Tournely..

prelet
Prio
er lic
uticgl
tatee?
Irihrin
rumn
Wwr V
termp
cellir
Aut cl
Verſa
d g
Toure
cai
autinn
ſition
autin
usa
male
crimen
io
ue,
et e
tem,
cenli
ſara
auten
temm
repel
Verit
NIS
Den
obje
ul⸗
rer
ex
Pro

prope.
„ quidus
orcines
dogma.
dus mo⸗
eS, Oels
Vrrorum
Chiſtinna
credul..
incautis
MDonant
otarunt.
Cul vert
irmand
nctorum
teſtan⸗
1re Hye
ri Citei.
conſti⸗
etiam,

propo⸗
lis ulus,
ninator.
Ham ex
m Lum
ſenlus,
D⸗
depo⸗
is men-
naturd
Oluntat
e ſit,
god ſo⸗
regule
pre⸗

(257) We. E

Ppræſcribunt, de quo mox Pecu eri nobis erit diſſerendi locus: nunc de pro-
prio & naturali propoſitionum ſenfu nonnulla inveſtiganda. Sequitur autem
ex dictis duplicem potiſſimum cujuslibet propoſitionis ſenſum diſtingui: Gram-
maticalis ſeu rigeroſus vocatur alter, abſolutu item, & quem voces in ſe ſpec-
tatæ atque ab omni alio ordine ſeu reipectu alienæ exhibent; alter contra
broprius dicitur & naturalis, relativus & obvius, quem non modo vis termino-
rum communi uſu recepta, ſed tota ſeriptionis ſeries declarat. Judicatur igi-
tur verborum ac propoſitionum proprius & naturalis ſenſus ex adjunctis loci,
temporis, cauſæ, antecedentium, & coniequentium, ſcopo ſeribentis, & ne-
ceſſaria cum circumſtantiis iſtis connexione, atque ſecundum hæc propoſitio
aut clare vera, nulloque vitio intrinſeco affecta eſt: aut manifeſte prava, per-
verſa, falſa, & religioni quoquo modo inimica: aut denique obſeura, dubia
& æquivoca; de quibus hæc fere eſt auctorum, præſertim de Panormo, &
Tournelii theoria. Si ſententia in proprio, & naturali ſenſu vera ſit, cenſent
eam nunquam damnationi eſle ſubjiciendam, etſi iisdem homines imperitos
aut improbos & novatores aliquando abuti contingat, ſed ſalva integraque propo-
ſitionis veritate, & inviolato recto illius uſu, ſolam male utentium temeritatem,
aut imperitiam eſſe redarguendam, manifeſtandamque. Expreſſit hoc Auguſti-
nus adverſum Manichæos ita ſceribens: manifeſtum eſt, non rem ullam, cum ea guitque
male utitur, ſed ipfum male utentem eſſe redarguendum. (a) Et alibi: dementia eſt,
crimen male utentium in res ipfas traniferre. (5) Ita Patres omnes ſingulari obſe-
quio & honore veritatem proſecuti ſunt, etſi ab hæreticis traditam, & quæ
ab illis cum veritate ac laude dicta fuerint, non eſſe projicienda, negligenda-
que, ſed tanquam ab injuſtis poſſeſſoribus vindicanda monuerunt, ut videli-
cet cogitemus, intelligamusque, Domini noſtri eſſe, ubicunque invenerienus verita-
tem, ut iterum ait Auguſtinus. («) Atque id ipfum ex tota etiam theologicæ
cenſuræ natura, fine, & objecto quam facillime evincitur. Nunquid enim cen-
ſura notam infligit doctrinæ malæ, quæ aliquomodo fidei nociva ſit? conſtat
autem, ut nulla veritas veritati opponitur: ita nec fidei divinæ ullam verita-
tem poſſe eſſe nocivam. Nonne & finis cenſuræ eſt, ut veritas defendatur,
repellantur hoſtes, qui depoſito fidei inſidiantur, verbo, error vincatur, &
veritas triumphet? Igitur propoſitio ſenſu legitimo & proprio vera nullate-
nus cenſura perſtringi poteſt, quin ſimul veritati nocumentum inferatur.
Denique veritatem notari, damnari extra omnes terminos cenſuræ, ejusque
objecta eſt poſitum; conceſſerim tamen aliquando fieri poſſe, ut graviores
cauſæ ſuadeant veritatem ad tempus diſſimalare, ac reticere; in quo quidem
rerum ſtatu propoſitio etiam in ſenfu proprio vera prohiberi poterit. At
ex hoc ipſo confirmatur, eandem nullatenus damnari poſſe; quandoquidem,
ut de Panormo advertit, hæc eſt præcipua diſcriminis damnationem inter, &
prohibitionem ratio, quod illa falltarem doctrinæ ſupponat, non vero iſta,
K k &

(a) E. II. de lib. ebitr. c. 16. (b) Serm. 50. aliaz I5. de diverr. (e) L. II.
de dobtr. Cbriſt. c., 18.

e (258) W

& res etiam optimæ aliquando vetari valeant, & prohiberi. Ex quo quidem

conſequitur, propoſitionem legitime condemnatam, & quavis demum cen-
ſura notatam, veram eſſe non poſſe. Hinc & Boſſuetus recte affirmat, vel
ipſas temerariæ, maleſonantis, piarum aurium offenſivæ, ſimilesque notas
cum veritate non conſiſtere; quia ſcilicet vera pietas cum veritate ſenſus con-
juncta eſt, ac proinde procul abeſt ſcandali, aut offenſæ pietatis ſuſpicio ab
ea doctrina, quæ vera eſt, & traditioni conformis. (a) Non quidem me latet
paulo aliter ſenſifſe viſos Gerſonium, Canum, Vasquez, aliosque; at ſi eorum
ſententiæ accuratiori examine expendantur, explicenturque, nullam omnino

eos inter & nos ſupereſſe diſſenſionem patebit. Nam Vasquez quidem lo-
quit ur de propoſitione acerbius contrariam damnante, quæ quidem cenſura,
cum propoſitionem ingrediatur, & ad illius ſenſum pertineat, eam inter fal-

ſas recenſere cogit, legitimumque præbet notæ theologicæ fundamentum.
Cujus rei exemplum merito ille allegat quintam Janſenii propoſitionem. Ger-
ſonius & alii loquuntur de propoſitione vera ſolum in ſenſu grammaticali, ut
ajunt, & rigoroſo, quæ tamen in ſenſu proprio, & ſpectata auctorum mente
juxta rationem ſuperius explicatam omnino falſa cenſeri debet, ut iterum li-
quet ex ea, quam citant, Vicleffi propoſitione: Eccleſia una eſt, ſicut unur eſs
prædeſtinatorum cætur; hæc quippe vera eſt, ſi ſoli termini conſiderentur, qui
nonniſi ſimilitudinem, & comparationem exprimunt: aſt habita ratione auc-
toris prorſus eſt hæretica, cum Eceleſiam ex ſolis prædeſtinatis conſtare velit.
Denique Canus de ſcandaloſis agit aſſertionibus, putatque quasdam propo-
ſitiones in ſe veras poſſe ſcandalum parere: ipſa veritas, inquit, affert ſeandalum
idiotis & infirmir. (?) Verum ex eo non conſequitur, nec id Canus affirmat,
ſimilem veritatem judicio cenſorio condemnari poſſe. Veritas ergo ſit inte-
gra & illæſa; at ſi idiotis & ſimplicibus ruinæ anſam præbet, imprudentia ean-
dem veritatem non congrue, durius, aut loco non opportuno exprimentis
legitime caſtigabitur, & ipſa etiam vera propoſitio rejicietur, non ratione ſui,
ſed ratione modi, quo prolata eſt, & in quo noxia interne, ac vitioſa cen-
ſeri poterit. Audiatur hic Auguſtinus, qui in libro de dono perſeverantiæ plu-
ribus circa divinam prædeftinationem ſententiis rejectis hane tandem exponit
doctrinam: /ſi qui obeditir, ſi præſciti eſtis rejiciendi, ebedire ceſabitir. Tum ſubdit:
nempe bhoc veriſimum eſte ita ſane, ſed improbiſimum, incongruentiſimum, non falſo
eloquio, ſed non ſalubriter valstudini infirmitatis bumanæ appoſito. (c) Præmiſerat
nihiloſecius: dicatur ergo verum, maxime, ubi aliqua quaſtio, ut dicatur, impellit,
66 capiant, qui poſint; ne forte, cum tacetur propter eos, qui capere non poſſunt, non
Jolum fraudentur, verum etiam falſitate capiantur, qui verum capere, quo cavetur fal-
Ritas, poſint. (d) Hinc & generali doctrina Auctor ſerutinii ſtatuit, cenſuram
ſcandali proprie & per ſe non competere, niſi propoſitionibus ſpiritualem pro-
Ximorum ruinam active promoventibus: fatetur tamen & alias paſſive ſolum
(«) P. I. defeni. Cler. Gall. L. 3. c. 13. (?) L. XII. de Loc. c. IO0. (c) L. de
dono preſeverant. c. 22. (d) Lid, e. 16. 5

b
bita en
dem a
tentian,
polle .
Porls
Pofidi
mod
tus in
Dali p
ſabilir
un ſn
Polit⸗
cenlur
is no
proin
Prard
reclpi⸗
colli
nonn
ſice ee
ſerent
dus e
Kirma
dorme
Euty
Cone
i m
Ppret
Vicle
ſu fal
gradh
ugt
Getm
dati
eagr
IS
Adit
deſſe

0 guidem
hum cen.
Emat, vel

Aue notas
llus cO.

picio i
me lhtet
tſieorum
mommnino
idem lo.

cenſüra,
UUter fal.

mentum.
. Ser⸗
tical, ut
m mente
etumm k.
mnuj
dtur, qui
one auc-
Ale velit,
Propo-
ondolum
Allirmat,
ſit inte⸗
ntia ean-
timentis
lone fui,
ola cen.
btie Ph-
xponlit
ſabcit:
non ſl⸗
Miſerat
inpelit,
mm, on
tur ſal⸗
enſuramm
em pro⸗
e ſolum
)L.

e (259) M 9*

& per accidens ſcandaloſas quandoque interdici poſſe, modo id fiat eum de-
bita circumſpectione; (4) quam doctrinam & ſuam fecit Tournely, & pri-
dem ante tradiderat Boſſuetus, ut proinde indubitatum judicari debeat, fen-
tentiam in ſenſu proprio & naturali exacte veram nulla omnino cenſura notari
poſſe, licet ad tempus prohiberi, aut eidem docendæ limitata loci, & tem-
poris ratio præſeribi valeat. Atque ex his facili conſecutione deducitur pro-
poſitionem in eodem ſuo naturali proprioque ſenſu falſam ac perverſam non
modo cenſura configi, ſed abſolute quoque nulla diverſi ſenſus, quem priva-
tus quispiam tueri ac diſcernere in eadem valeret, habita ratione condem-
nari poſſe. Eſt hæc aſſertio ejusmodi, quam fere iis omnibus argumentis
ſtabilire liceret, quæ Natalis Alexander attulit ad firmandum ſuum cenlſori-
um ſuffragium de propoſitione, quæ Univerſitatis Pariſinæ judicio fuerat ex-
poſita. Sed pluca & obſervanda, & explicanda forent, priusquam viri docti
cenſuræ in ea, de qua agebatur, propoſitione conſentirem. His igitur omilſ-
ſis nobis ſolum hic ſermo eſt de ſententia, quæ certo ex proprio, ſuo ſenſu,
proinde & ſeriptionis ſerie, & loci, temporis, ac perſonæ adjunctis expenſis,
prava eſt atque perverſa, nec facili negotio, ut fortaſſis illa Natalis, benignam
recipit interpretationem. Ac talem quidem aſſertionem abſoluta cenſura recte
conſigi, omnibus & antiquitatis, & recentioris ævi exemplis conſtat, qualia
nonnulla ex eodem Alexandro deſumere lubet. (?) Ita videlicet totius Eccle-
ſiæ conſenſu damnata eſt propoſitio Florini Eccleſiæ Romanæ Presbyteri aſ-
ſerentis, Deum eſſe auctorem malorum, eandemque S. Irenæus præclaris dua-
bus epiſtolis oppugnavit, quarum meminit Euſebius, eaque de re etiam af-
firmant Theodoretus & S. Auguſtinus. (c) Sententia Arianorum Filium Patri
homouſion negans ſine expoſitione confixa eſt a Patribus Nicænis: Aſſertio
Eutychianorum de una Verbi incarnati natura ſine ulla ulteriori explicatione
Concilii Chalcedonenſis auctoritate proſcripta fuit: tria capitula, neglecta om-
ni molliore interpretatione condemnavit Synodus generalis V.: ac ut cetera
Ppræteream, quæ ſingulorum ſæculorum controverſiæ exhibent, ſpecimina:
Vicleffi, Huſſi, atque etiam Janſenii & Quesnelli effata, quæ proprio ſuo ſen-

ſu falſa, & religioni adverſantia comperta fuerant, ſuis notata ſunt cenſuræ

gradibus, etſi hominibus in animarum perniciem ingenioſis non deeſſent ef-
fugia quam plurima, quibus alium aliumque catholicorum etiam ſenſum iis-
dem propoſitionibus affingerent, & comminiſcerentur, de quo rurſum infra.
Satis nempe viſum æquis cenſoribus, quod ejusmodi ſententiæ ex eo ſenſu,
eaque ſignificatione, quam vocum vis, antecedentium & conſequentium ne-
xXus clare exprimebat, pravæ eſſent, & religioni inimicæ; proinde & Eccleſiæ
arbitrio relinquendum eſt, ſapientumque judicum prudentiæ, quandonam ne-
ceſſarium judicent, ſenſum a ſenſu diſtinguere, ſuaque etiam cenſura direr-
K Kk 2 1-
(a) Serutin. c. G. a, 2. no b. (b) Vid. Nat. Alexandr. H. E. Sæc. XIV. poſt
diſert. 12. (c) Euſeb. L. 5. H. E. c, 20., Theodoret. L. L. Haret. fabul,
c, 23. S. Augigſtin, L. de haret.

Ty (260) N g

ſitatem indicare. Quodſi demum his omnibus mature probeque conſideratis
dubium omnino ſuperfſit, quonam ſenſu intelligenda ſit auctoris cujuspiam aſ-
ſertio, atque adeo proprie æquivoca remaneat: tum enimvero illi erit regu-
læ inſiſtendum, quam hac in re ſolide ac erudite expoſuit Auctor ſerutinii,
(a) nempe ſubjecti inprimis ſeu perſonæ proferentis ratio habenda eſt, at-
que ex ejus dotibus, fide, religione, pietate ceterisque adjunctis mens illius
atque adeo & proprius ſententiæ, de qua quæſtio eſt, ſenſus dijudicandus.
Si igitur auctor de nullo ſit errore ſuſpectus, fides illibata, ſcientia egregia:
is æquivocæ illius propoſitioni procul dubio ſenſus tribuendus erit, qui reli-
gionis principiis congruat, qui errorem excludat, & omnem declinet cenſu-
ræ& notam. Verum contra ſi auctor alias periculoſas ſub diverſis verborum
involucris expreſſit opiniones, ſi ſectariorum partibus multum indulgeat, ſi
fides illius variis ex capitibus vacillet, aut ſaltem in ſuſpicionem merito adduci
poſſit: facilius etiam adverſus eundem pronunciandum, ac ſenſus ambiguæ
& & quivocæ propoſitioni ſiniſter cenſuræque obnoxius tribuendus eſt. Recte
enim & hic homines improbi quaſi talionis pœnam luunt: quandoquidem &
ipſi quamvis litteram catholicarum ſententiarum male explicare, in pravum
intorquere ſenſum, atque ſuum in patrocinium rapere ſolent, ut S. Leo ad
Proterium Epiſcopum Alexandrinum ſcribit: admonceo, ut quia inimici cru-
cie Chriſti omnibus & verbis noſtris infidiantur, & ſyllabis, nullam illie vel tenuem oc-
aſtionem demus, qua nos Weſtoriano ſenſui congruere mentiantur. (5) Sed ſunt &
alia circa mentem auctoris explorandam obſervanda, de quibus pariter infra
agemus. Commune hic adhuc aliorum monitum inculcaſſe juverit, ſcilicet
Propoſitiones æquivocas, ubi de fidei & religionis myſteriis agitur, nunquam
eſſe ſine legitima interpretatione enunciandas, præſertim coram rudibus, ne

iſti unico tantum ſenſu, eoque pravo illas ſumendo graviſſime deciplantur.

Atque id eo magis accurandum eſt, quum, ſi quis ſecus faxit, difficilius no-
Va expoſitione malo remedium paretur, quod tamen, niſi quis ſcandali reus
elie velit, omnino adhibendum eſt. Quam doctrinam diſerte confirmat Doc-
tor Angelicus: „Si doceat veram doctrinam, inquit de doctore, poteſt ex ea
„ſequi detrimentum ſpirituale in auditoribus dupliciter: uno modo ex defectu
«ipfius, qui docet: ſive quia doctrinam ſubtilem & altam proponeret rudi-
bus, qui non eſſent illius doctrinæ capaces, & ex hoc detrimentum falutis
«cincurrerent: ſive quia confuſe & inordinate proponit, & in his caſibus te-
netur doctor, ex cujus doctrina damnum ſpirituale accidit, contra hoc dam-
cnum remedium apponere, quantum poteſt, exponendo ſaltem doctrinam
«ſuam. Ita Angelicus. («) Quæ quidem majeri jure etiam in eo ſibi locum
vindicant, qui propoſitionibus uſus eſt natura ſua ambiguis & æquivocis: nec

minus ad ſcribentem, quam prædicantem & ore docentem ſunt referenda.

FIII.
(a) C. I. a. 6. n. 3. (5“) Epiſt. 103. ad Proter. («c) Ouvdlib. V. q7. 12. a. I.,

D
gmmatl,
riuntun
ſuncto⸗
haben
nato⸗
60
ct hol
K ..
cit n
Juor
cte ſi
oiIn
tls 4
labis
theolo
rores
danto⸗
kenti

terod

don
ſicaru
impre
derip
cleſta

enim

10 ke
ſielt
tur
Cert
Ppirit
Porte
ue
theſa
dunit

nliderti
SPiamn al-
kit regn.
ſrutini,
el, ai.
ens Ülus
kicandus
ehregig:
Jui reli.
t cenſu⸗
rborum
geat, i
0 adduci
unbigue
Recke
lidem &
prawum
Leo
i cru-
em oK-
ſunt &
er infra
ſeilicet
nquam
bus, ne
piantor.
lius no-
Ali reus
at Doc-
ex es
Gelecti
t rudi-
alutis
bus te⸗
e dam-
Trinam
locum
8: ee
nda

Z

4⸗ 1,

III.

Propoſitiones Sacrarum litterarum aukoritute, & conſentiente
Putrum uſu probatæ non ſunt cenſura proſceribendæ,
elſi nonnulli iisdem abutantur.

Dn in propoſitionibus, quæ cenſuræ objectum conſtituunt, examinandis
W progreditur oratio, neceſſario in plures offendit, quæ in pravorum do-
gmatum auctoribus aut ſano aut ſæpius perverſo etiam ſenſu uſurpatæ repe-
riuntur, licet alias iisdem, aut ſimilibus quaſi verbis tum in ſacris litteris, tum in
ſanctorum Patrum monimentis ſint expreſſæ. Ita profecto hæœc in ſacris litteris
habentur oracula: Pater major me eſt. -- Chriſtus ex Maria natus eſt -— Incli-
nato capite emiſit Spiritum —- exinanivit ſemet ipſum -— habitu inventus eſt
ut homo - - non accepiſtis Spiritum ſervitutis iterum in timore -= non de-
c dit nobis Deus Spiritum timoris - ubi Spiritus Domini, ibi libertas -beati,
c quorum remiſſæ ſunt iniquitates, & quorum tecta ſunt peccata. Fides tua
« te ſalvam fecit- per hunc vobis remiſſio peccatorum annunciatur - in hoc
Omnis, qui credit, juſtificatur -- crede tantum, & ſalva eris -- non adde-
«tis ad verbum, quod vobis loquor --= non facies tibi ſculptile &c. non ado-
«Tabis ea, neque coles. Quis autem ſanctioris doctrinæ peritus, & in re
theologica tantiſper verſatus non didicit, his ipſis ſcripturæ ſacræ verbis er-
rores capitales & hæreſes nefarias fuiſſe aſſertas & ſtabilitas? Nonne ita loque-
bantur Ariani, Neſtoriani, Eutychiani, Iconomachi? Nunquid Apoſtolicis ſen-
tentiis totum ſuum de hominis impii juſtificatione ſyſtema recentioris æ vi he-
terodoxi expreſſerunt? Nonne ſolam fidem in Chriſtum juſtificantem, opera
bona ad ſalutem aut non neceſſaria, aut inutilia phraſi Doctoris gentium ſigni-
ficarunt? Eritne ergo & conſequens, ut ſicut hæreſes & erroneas hominum
improborum interpretationes rejecit & condemnavit Fecleſia: ita & præfatas
Scripturæ locutiones proſcribat, cenſuraque caſtiget? abſit enimvero ab Ec-
cleſia Dei, eiusque Doctoribus hæc temeritas & blasphema audacia: Eloquia
enim Dei, ſermones Dei, omnis ſcriptura divinitus inſpirita, ſumma omni-

no reverentia excipienda eſt, & verbum Dei non ut verbum hominum, ſed,

ſicut vere eſt, verbum Dei, accipiendum, de quo Theſſalonicenſibus gratula-
tur Apoſtolus, ac propterea ſe ait ſine intermiſſione Deo gratias agere. (4)

Certe voluntate humana non allata eſt aliquando Prophetia, iſed Spiritu S.

inſpirati locuti ſunt Sancti Dei homines, quibus tanquam calamis uſus eſt
Spiritus Sanctus. Profunda animi modeſtia & ſubmiſſione deoſculari nos o-
Pportet illam omnipotentis Dei ad homines epiſtolam, in qua neque ſyllaba, ne-
que apiculus eſt, ut ait S. Chryſoſtomus, in cujus profundo non lateat grandis
theſaurus, (?) & in qua ſinguli ſermones, monente S. Hieronymo, ſpllabæ &
puntlta plena ſunt ſenfibur, («c) omnia certiſſima veritate conſtant; quoniam inter
K k 3₰ ea,
(a) I. Theſal. 2. (b) Homil. 22. in Genet. (c) lx c. 3. epiſt. ad Epher,

Y (262) e9
ea, quæ omnipotens non poteſt, etiam hoc eſt, quod non pofſt mentiri, ut
arguit adverſus gentiles Auguſtinus. (4) Quodſi autem ut ſupra oſtendimus,
ſententia etiam humana, ſi cum veritate exacte conſentiat, in ſenſu proprio
& naturali nulla cenſura legitime notari poteſt, quid non de immutabili, æter-
naque Dei veritate in Sacris litteris aſſerta, ac in ſingulis earum ſententiis ex-
preſſa erit ſentiendum? Extra dubium proinde poſitum eſt propoſitionem ad
verbum e ſeripturis allatam minime eſie proſcribendam, ſed ſi quis venena-
tam ex ea colligat doctrinam, ſi pravo ſenſu ſermonem divinum interprete-
tur, ſi ſacrilego auſu in præſidium falſitatis teſtimonio æternæ veritatis abu-
tatur: hæc hominis impii indicetur, & puniatur temeritas, pernicioſa con-
demnetur doctrina, ſenſus extortus, pravusque cenſura perſtringatur: at ver-
ba Dei afflatu ſacrata illæſa maneant. Iſtud nihiloſecius recte Eccleſiæ uſu &
diſciplina receptum eſt, ut ſi quando Sacrarum litterarum Phraſi heterodoxi
in perniciem imperitorum abutantur, ad omne periculum avertendum, etiam
ſacrarum ejusmodi locutionum uſus, niſi manifeſte idonea adjungatur expli-
catio, interdicatur, donec diſcrimen ceſſet, & peſtifera hæreticorum fraus om-

nibus ſit comperta. Qua fere ratione vel ipſam univerſæ Scripturæ lectio-

nem non omnibus promiſcue ſermone in vernaculo Eccleſia permittit, cujus
decreti æquitatem, ſanctitatemque viri quique doctiſſimi ſæœpius vindicarunt.

Guid? quod & olim Hebræi, niſi quis ætatem Sacerdotalis miniſterii id eſt

triginta annorum impleviſſet, a lectione Canticorum Salomonis, & quarun-
dam aliarum Scripturæ partium prohiberentur, ut ſcribit S. Hieronymus. (⁵)
Atque ita & S. Hilarius fervente Arianorum heæreſi nolebat uſurpari ſeriptu-
ræ verba, quibus humana Chriſti natura ſignifieatur, niſi ſimul adderentur &
iſta: in principio erat Verbum. Sic nempe loquitur in libro de ſynodis: nemo
itaque a nobis unam ſubſtantiam negari putet, cujus idcirco ratio oſtenditur,
ne negetur. -- Non enim audio: Chriſtus ex Maria natus eſt, niſi audiam:
in principio erat Verbum. - - - Non audiam, ſitivit, niſi audiam: qui biberit
« de aqua, quam dedero ei, non ſitiet in æternum - -- non audiam, Chriſtus
„mortuus eſt, niſi audiam: reſurrexit. Nihil ſolitarium ex divinis Sacramen-
tis ad ſuſpicionem audientium, & ad occaſionem blasphemantium profera-
amus, -- - non eſt una Patris & Fili neganda ſubſtantia, ſed nec irrationa-
biliter prædicanda., (c) Ita & Magno Athanaſio, ut alibi jam meminimus,
diſplicebat illa ſententia: Pater major me eſt, dum eam legeret in Arianorum
libris: at ipſam per ſe ſe non damnabat, ſed e Scripturis recitatam, aut ca-
tholicorum monimentis inſertam ſuſpiciebat, & ceu divinam venerabatur.
Ita demum & contra Græcorum errorem Eceleſiæ diſplicuit ſententia, qua
Spiritus veritatis a Patre procedere aſſeritur: at minime eandem cenſura no-
tavit, bene vero addita explicatione, & voce Eilioque in ſymbolo eandem con-
ſecravit. Pari igitur ratione etiam deinceps curandum, ut verba Scripturæ,
&

(a) L. XXII. de C. D. é. 15. (b) h Præſat. in Ezecbiel, ſen epiſt. 119.
(«) L. de Snod. n. 70.

Eſent
ah⸗
inſigue
ſaeris
mitii
e tre⸗
in pr.
gultin
lisdenn
nalius
6 Plee
dri
guo
. gun
Ude
tres (
rurm
nes P.
T4 Dat
Patrun
ſertim
radior

pxten

D, 8
tum,
nus,
ſuo e
aſori
n
adie
e ter
Rei
G
lenli
nec
ümn
invel
Ardid
Etate
hom

nentiri ut
endimns,
k Proprio
il Eter.
tentis ex-
ionemn ad
8 Venena-
terprete⸗
tatis abu⸗
lola con⸗
F.: at ver-
ix uſu &
terodoxi
m, etiam
ur expl⸗
rausom-
& chio-
tit, cojus
Gicarunt,

rii id eſtt

Gbarun-
1ns. ()
ſeriptu

tentur &

1a nem
kenditur,
Aucdiam:
übiberit
Chriſtus
cramen-
Profera⸗
ationa⸗

linimus,

anorum

Aut (d⸗

rabatut.
tia, qua

ſura n0 .

em con⸗
Ppturc,
S

1 119.

B,9 (26;) Br 3

& ſententiæ ab omni maligna cenſuræ nota ſint immunes: ſolus vero ſiniſter,
& ab auctoribus interpretibus effictus ſenſus, aut prava deducta conſectaria
inſinuentur, ac cenſorio judicio proſcribantur. Porro minor quidem, quam
ſacris litteris, non tamen poſtrema reverentia etiam uſitatis SS. Patrum ter-
minis & propoſitionibus eſt deferenda, quas ceu fidei teſſeras, ceu veneran-
deæ traditionis teſtimonia ad nos usque transmiferunt. Docuit hoc Eccleſia
in propoſitionum Nicænæ, & Chalcedonenſis ſynodi, in Hieronymi & Au-
guſtini ſententiarum uſu, quas ab omni ſemper nota exemit, licet aliquando
lisdem heterodoxi perperam uterentur. Atque id ipſum prædicat S. Atha-
naſius: hi dicunt, inquit, vocabula ex ſubſtantia, & conſubſtantiale ſibi non
Placere, & illas voces multos conturbaſſe: -- = deſinite contra Patres gru-
cs nire; alioqui reſtat, ut etiam cruci Domini obmurmuretis; quoniam ea Ju-
„dæis ſcandalum eſt. --= - Ceterum quemadmodum crux mala non eſt: ita
cquoque Patrum verba mala non ſunt, ſed utilia iis, qui legitime ea perle-
gunt, vimque in ſe continent omnis hæreſis extinguendæ, etiamſi Ariani
a. inde rumpantur. (a) Similia habet & S. Hilarius, nec aliter loquuntur Pa-
tres Concilii Toletani. (?) Sed quoniam nimia hic animadverſa eſt hæretico-
rum audacia, qui aſſumtis Patrum verbis, ſenſu autem mutato, propoſitio-
nes Patrum eftfatis in ſpeciem ſimillimas protulerunt: neceſſarium fuit, ne ve-
ra Patrum doctrina penitus amitteretur, ut Eccleſia propoſitiones nonnullas
Patrum effatis, ſi verba ſpectes, prorſus æquivalentes damnaret, quod præ-
ſertim in Baji, Janſenii, & Quesnelli ſententiis evenit. Recte proinde accu-
ratiores Theologi nonnullas præſcripſerunt regulas & conditiones, e quibus

pateat, an recentioris Scriptoris aſſertio ita ſit conſentanea 8S. Patrum ver-

bis, & doctrinæ, ut conformitas hæc certum haberi poſſit veritatis argumen-
tum, atque adeo ab omni cenſura propoſitio vindicari. Perſequitur eas Ca-
nus, & compendio etiam Tournelius; hic ſufficit ea attuliſſe, quæ in aureo
ſuo commonitorio paucis complexus eſt Lirinenſis: eorum duntaxat Patrum,
c ſeribit, ſententiæ conferendæ ſunt, qui in fide, & communione catholica --
„mori -== feliciter meruerunt. Quibus tamen hac lege credendum eſt, ut
c quidquid vel plures, vel omnes, uno eodemque ſenſu manifeſte, frequen-
„ter, perſeveranter, velut quodam ſibi conſentiente magiſtrorum conſilio,
accipiendo, tenendo, tradendo firmaverint; id pro indubitato, certo, rato-
que habeatur. « (c«) Unde conſtat conſenſum propoſitionis cum verbis aut
ſenſu unius alteriusve Patris non ſemper ſufficere ad declinandam cenſuram,
nec etiam ſatis eſſe, ſi id quidem plures, at non conſtanter tradiderunt, aut
ſi mutata temporum ratione alia vocibus eſt attributa ſignificatio, alius inva-
invaluit ſententiarum ſenſus, aut communi receptus eſt more; quem penes
arbitrium eſt, & jus, & norma loquendi; quod quidem non ſequiori tantum

ætate, ſed vel ipſo Patrum ævo frequenter evenit, ut in illis: Chriſtus aſſumſit
hominem, eſt homo Deifer, Dominicus, & fſimilibus accidiſſe nemini

Theo-
(a) L. de Synod. p. 909. (5) In Conc. Tulet. XV. (c) Commenit. g. 28.

WJ (264) M,

Theologorum ignotum eſt; quanquam pro illa, qua Chriſtus dicitur aſſum-
ſiſſe hominem, ſententia egregie depugnaverit Cl. Faſſonius Theologus no-
ſter. (a) His autem rerum adhjunctis ſeparatis, & omiſſia hominum impro-
borum iniquitate, quæ ſenſum optimarum propoſitionum mutat, verum eſt,
propoſitionem verbis S. Scripturæ aut SS. Patrum expreſſam ex ſe ſe nulla
eſſe cenſuræ nota inurendam. .

FIV.

De Cnſura Cenſuræ, ſeu propoſitionum, quas modales de
cenfura vocant.

ES & alud genus propoſitionum, quæ niſi me omnia fallunt, noſtra ætate
ſingulare cenſuræ objectum conſtituunt, & in eas, ut principio ſtatim
Diſſertationis II. loco opportuno monui, cenſorio judicio animadvertendum
eſt, ſuntque illæ, quas modales de cenſura vocant. Nonnulla enim faſtuoſa mor-
talium ingenia reperiuntur, quæ, etii magno reipublicæ litterariæ bono nul-
lum inter legitimos cenſores locum obtineant, aliorum tamen opera, aliorum
ſententias audacter non minus, quam temerarie conviciis, & notis malignis
Pperſtringunt, ac prout iis lubet, bæreticar, ſcandaloſas, periculoſas in käe &c.
compellant; quæ proinde illorum dictatoria ſententia, & propoſitiones;, ut
vocant, modales, accurate a cenſoribus examinandæ ſunt & judicandæ. Ex
communi enim logicorum & Theolegorum doctrina duo in ejusmodi pro-
Poſitionibus diſtingui & expendi debent, quorum alterum dictun, alterum
modus vocatur. Dictum ſignificat ſententiam, de qua modus ſeu cenſura affr-
matur: modus vero cenſoriam notam ſententiæ inuſtam deſignat, ut in hac Jan-
ſenii propoſitione videre eſt: Semipelagianum eſt dicere: Chriſtum pro om-
mibus omnino hominibus mortuum eſſe, aut ſanguinem fudiſſe. Ex quo li-
quet, etiam propoſitionem, quæ de ſe vera ac innocua foret, ob modum ſeu
cenfuram adnexam, falſlam evadere, notæque cenſoriæ obnoxiam. Totum
id clariſſime Eximius Suarezius paucis expoſuit, confirmavit que, cenſuram
mereri non ſolum ſimplices propoſitiones, ſi theologice falſæ ſint ac vitioſæ,
ſed etiam modales, quæ liberas aliorum opiniones cenſoria nota inſectantur:
. & ratio eſt manifeſta, inquit ille, quia etiam illa propoſitio modalis habet

„ſuam propriam veritatem, vel falſitatem pertinentem ad ſacram & theo-

logicam doctrinam, & ideo aſſertione vel attributione talis cenſuræ poteſt
eſſe non minor exceſſus, quam in ſimplici propoſitione; imo tales cenſiræ
ſine diſeretione prolatæ ſcandalum generant, & injurioſæ ſunt; quia & in-
"famiam inurunt, & interdum inducunt alia incommoda & detrimenta, &
ideo prudens Theologus ac timoratus diligentiſſime obſervare debet, ut has
„Ccenſuras ſine magno judicio non efficiat. (5) Quod ipfum & alibi gra-
Vif-
(«) I epere de Piorum &c. é, 4, a n. 560 (5) Dibut, 19. de Ridee Sect. I. . 2 I.

Vilmme
mate
*.
affeiet,
a elt

gie C.
ale ſi
ſois
4 .
alceri
cenlet,
alebuu
Ale in
4 Hob
kons
difen
.
orati
aprote
c0,
abræſ
Cant,
Verte
legenti
4 hud
ejusm
Gemmne
nocent
kinenti⸗
Angeli
ſuper

Ver!

Vero!
Etatis
Oinio

nIR
denn

ſenimn
alſeri
Theo
dutre

tur aſſumm.
ogus no.
m impro.
erum eſt,
ſ
e ſe nule

—

tra Etate

i0 ſtatim
rtendum
lola mor⸗
0n0 nul⸗
„Aorum
melignis
e Ke.
ones, ut
dæ. Ex
lodi pro.
Aterum
ſura afft-
hac ſan-

Pro om-

1 qv ⸗
dumn ſeu
Totum
enluramn
Gantur:
ls habet
& theo⸗
cenlurc

ia &

enta,
t ut hi
libi gla⸗
Fil⸗
l. 31,.

HDH
AMY. (265) Ne A R
viſſime inculcat: exiſtimo, inquient, & moneo, poſſe peccari graviter in hae
Materia axaggerando proprias opiniones, & contrarias cenſuris ſine delectu
afficiendo; -- & ideo in hoc negotio magna moderatio & prudentia ſervan-
. da eſt. . (a) Deſeripſit iſtos modalium propoſitionum auctores etiam ener-
gice Ochamus: deteſtanda, ait, eſt aliquorum modernorum præſumtio, qui
ſe ſupra ſe extollentes, cupientes ſoli vocari Rabbi, omnem opinionem a
:„ſuis dogmatibus diſſentientem agitati invidia damnantes; quia per rationem
«neſciunt improbare, tanquam periculoſam & heæreticam caninis latratibus
c lacerant inceſſanter. (⁵) Quin tales Auctor ſcrutinii inter eos numerandos
cenſet, de quibus Canus ſapientiflime ita diſſerit: « quomodo omnibus in
« Tebus afleverandi temeritas, pronunciandique audacia turpis eſt quidem,
„ſed in his, quæ ad Eccleſiæ doctrinam attinent, eſt periculoſa vel maxime.
„Habet enim contemtionem ſuperbam Eccleſiaſticæ regul?, quam contem-
tionem niſi fidei judices coerceant & comprimant, dici non poteſt, quantum
diferiminis omnis Eccleſiæ doctrina ſit habitura. Quæ igitur non inconſulta
„Oratione modo, ſed, ut verbis utar gravioribus, confidenti audacia, inſolentia
* Proterva, exultatione impudenti, jactatione ſuperba, non contra fidem di-
CO, ſed contra Eccleſiaſtieæ modeſtiæ regulam aſſeruntur: ea Theologi in
a Præſenti temeraria cenſent, atque inter errorum gradus conſtituunt, & lo-
„Cant, qui quoniam hæreſum appendices ſunt, a fidei judicibus ſunt animad-
cc Vertendi. (c) Alia omnino eſt Cani mens, alioque ejus ſpectat ſermo, ut
legenti patet: recte tamen præſenti materiæ doctifſimi Theologi verba fuiſſe
a laudato ſcrutinii Auctore accommodata plane aſſevero. (4) Nec immerito
ejusmodi hominum audacia, quam omnis retro antiquitas deteſtata eſt, con-
demnatur. Sane S. Auguſtinus de eodem argumento ita ſcribebat: multum
nocent talia, quæ ad pietatis doctrinam non ſpectant, vel aſſerere, vel negare quaſi ver-
tinentia ad ſacram doctrinam. (e) Quam celebrem ſententiam etiam ſuam fecit
Angelicus Eccleſiæ Doctor S. Thomas, qui & ipfſe nihil magis cavit, ut jam
ſuperius cum Benedicto XIV. P. teſtati fuimus, quam, utne opinionem ullam
adverſariorum, quæ probabilis eſſet, acerbiori cenſura caſtigaret. Quid enim-
vero Doctor modeſtiſſimus dicturus fuiſſet, ſi legiſſet quorundam ſequioris
&tatis ſcriptorum de rebus prorſus incertis, aut multum controverſis, de
opinionibus, liberisque ſententiis cenſuras graviſſimas, & adnexos propoſitio-
nibus innocuis hoſèe modos: hkæreßr eſt, hareſßi proximum eſt, cum Pelagio ſentit,
Semipelagianum eſt, ad hareſim Janſenii pertiner, propoſitio, ut jacet, baretica, Jan-
ſeniana eſt, nibil differt ab errore Calvini, ad Calvini Suſtema accedit proxime, ex-
cuſari non poteſt a damnatione propoſitionum Baji, cum QOuesnello ſentit &. QGui
Theologorum volverunt ſcripta, qui ſæculi ſuperioris, & noſtri non ignorant
controverſias, qui partium ſtudia, impetus odii, molimina invidiæ nove-
L I runt,
(a) Nid. Sect. 6. n. 6. (5) Tract. de Corp. Cbriſti c. 36. (c) L. XII. de
Loc. c. 10. (d) Vid, Scrutin. c. J. 4, 6. (e) L. V. Confeſ. & L. I. ſuper
Genes, ad litter.

9 (266) g

runt, iis formulæ allateæ non modo cognitæ erunt, & perſpectæ, ſed & tri-
ſtium exemplorum non ſine animi dolore recordabuntur. At pariter non la-
tebit eos, quibus ſummorum Pontificum decretis, quam feveris ſacrorum
tribunalium ſententiis, iniquiſſimæ ejusmodi modales propoſitiones proſerip-
tæ fuerint, & condemnatæ. Unico, quod jam extra invidiæ & odii cauſas
poſitum eſſe arbitror, rem hanc exemplo illuſtrare liceat, quod nobis ſugge-
rit propoſitio Bajana 22., quæ hanc modalem exhibet: cum Pelagio ſentiunt,
qui textuin Apoſtoli Rom. c. 2. v. 14. gentes, quaæ legem non habent, naturaliter ea, quaæ
legir ſunt, faciunt: intelligunt de gentibus fidei gratiam non habentibus. Patres, &
poſt eos Theologi, ac ſeripturæ interpretes in diverſas abierunt ſententias,
de quibusnam gentibus ea Apoſtolica vox fit intelligenda. Ali ajunt Apoſto-
lum loqui de gentibus, quibus ſcriptæ legis lux minime affulſit, quæve ſecundum
conſeientiæ fuæ lumina bona opera moralia exequuntur ſine alia qualibet lege
præter eam, quæ naturæ communis eſt. Atque ita ſenſerunt Chryſoſtomus,
Theodoretus, Hieronymus, alique, ut apud Calmetum legere eſt. Alii contra
gentium nomine intellexerunt fideles Chriſtianos e gentibus converſos, qui natu-
raliter, id eſt non ex lege Moſaica, ſed natura per gratiam Chriſti ſanata & robo-
rata legem implent. Atque ita præcipue exponit S. Auguſtinus, Proſper, Ful-
gentius, Anſelmus, aliique plures. Conſtat proinde utramque interpretatio-
nem piam eſſe & catholicam, pro arbitrio utramvis ehgi poſie, altera omiſſa,
neglectaque. Cum igitur ita ſe res habet, facile patet, neutri expoſitioni no-
tam cenſoriam eſſe inurendam, ac propoſitionem, quæ contrarium exprime-
ret, jure optimo proſeribi. Unde & allata Bali propoſitio minime damnata
cenſeri debet propterea, quod per eam prior textus Apoſtolici explicatio re-
jecta, & poſterior præpoſita fuerit; quod quidem pro arbitrio cum aliis Ca-
tholicis & Bajani facere potuiſſent: ſed meritam ſibi accerſivit condemnatio-
nem, quod Chryſoſtomi, Theodoreti, & ceterorum interpretationem rejecerit
ſub acri illa cenſura, quæ per priores particulas modum propoſitionis conſtituentes:
cum Pelagio ſentiunt, Pelagianismi infamiam licitæ & liberæ opinioni adſperſit.

4

Sunt & nonnullæ aliæ ejusdem Baji ſententiæ, quas illuſtriores Theologi ob ſolam
8

latam aſperiorem cenſuram, modumque adjectum proſeriptas volunt, dquas
hie perſequi, & accuratius examinare non vacat: ſolum meminiſie juverit,
non in omnibus illis modum duntaxat cenſuræ fuiſſe ſubjectum; unde ad di-
ſerimen iſtud inſtituendum perſpicaci opus eſt induſtria, diligenterque earum
propoſitionum doctrina, ſenſus, aliorum ſeriptorum de propoſitione abſoluta
mens, & ſimilia caute expendenda. Si quis antiquiora damnatarum ejusmo-
di propoſitionum modelium ſpecimina deſiderat, concilium Conſtantienſe ade-
at, Oportet, in quo legimus, Hieronymum de Praga a Patribus coactum fu⸗
iſſe abjurare, & revocere cenſuram, ceu Catholicæ religioni ſummopere no-
xiam, qua is propolitionem quandam probabilem ex tractatu de univerſalibus,
de quibus logici eo tempotre agebant, tanquam fidei inimicam traduxerat;
quanquam illud forte nec conceptis verbis afbrmaverit, ſed neceſſaria ſolum
COh-

conlee
zackute
tor, 6.
bet inb
ilo.
gui 40
dem
ſertio
tetiei
di arg
ue t
n ſe,
rua
ttarlun
Anot
caunti
juri,
tandi
Pont
Galibr
punie
Adan
non
„tar
100
lr
and
eber
a
Veit
afui
alic
e,
pol
Wtie
Ae
tiæ
fun
iſte
Ver

ſec & tri.
er non k-
lacrorum

Drolerip.

ddii eanlis,
dis ſugge.
, ſentnut,
iteren, t
itres, &
ententias,
1tApolto⸗
ſecundum
libet lege
loltomns,
Alicontra
,uinatu⸗
1& tobe⸗
Der, ul.
rpretatio-
omiſli,
tioni no-
eprime-
damnate
icatlo re⸗
Ais CA-
eimnatio⸗
rejerent
lituentes:
ſperit.
O ſolam
It, (ds
juwertt,
led ⸗
e earum
Afoluta
ejusinb.
nle al⸗
Kunn fü⸗
ere 10:
ſalteu,
Zuxeret
ſolum

col⸗

e (267) .

conſecutione déduceretur, (a) eo quod ſuam opinionem ceu Scutum fidei

jactaret. Adeo nempe Eccleſia cavit, ne malignis cenfuris ea opprimeren-
tur, de quibus illa ſuum non interpoſuiſſet judicium, & ne in ſententias cuili-
bet liberas atque permiſſas medalia hæc convicia graſſarentur. Sane ex hoc
ipſo Concilii Univerſalis exemplo liquet, quam cautos eos. etiam eſſe oporteat,
qui adverſantem ſibi opinionem cenſura quidem aperta non notant, ſed ean-
dem cenſuram ex ſuis ratiocimiis legitime inferri arbitrantur; aut propriam aſ-
ſertionem ceu fidei dogma ita proclamant, ut neceſſario oppoſitam eſſe hæ-
reticam conſequatur. Nolim ego quidem contra torrentem niti, & ejusmo-
di argumentandi rationem prorſus abominari; præſertim dum conſtat, ita lo=
que tes non de fide formali agere, ut explicat de Lugo, ſed de objecto ut eſt
in ſe, ſitque eorum modalis ad ſolam probabilitatem reſtricta, qua ſignificetur
probabiliter hoc vel illud objectum eſſe a Deo revelatum, ac proinde ejus con-
trarium probabiliter divinæ revelationi repugnare; quemadmodum jam ſupra
adnotavi: (b) iterum tamen, atque iterum loco hoc opportuno aſſerere debeo,
cautionem, moderationemque eſſe adhibendam, ne fines huic Theologorum
juri, qualequale illud ſit, laxati in audacem temeritatem quidhibet cenſura no-
tandi proferantur. IIuſtrioris modeſtiæ ſpecimen nobis exhibuerunt Romani
Pontifices, qui frequentius graviſſime ſanxerunt, ne Catholici Doctores mo-
dalibus hiſce propoſitionibus uterentur. Nota eſt Conſtitutio Sixti IV., qua
puniendos decrevit, qui Scotiſticæ opinioni de Incarnatione Verbi futura,

Adamo etiam non peccante, plus æquo inhærentes verſiculos illos: peccatores

non abhorres, ſine quibus nunquam ſores, tanto digna Filio, vilipendere, & exagi-
tare non formidabant: „cum duplex, ait Pentiſex in ſuis litteris Apoſtolicit, ſit
„ opinio Catholicorum Doctorum circa cauſas Præcipuas Incarnationis Verbi
.: divini: altera, quod ſi Adam non peccaſſet, Dei Filius humanam carnem
s non aſſumſiſſet: altera, quod etiamſi non fuiſſet humana natura in primo
Parente lapſa, adhuc Dei Filus carnem aſſumſiſſet; & opinio utraque Pie-
c tati, fidei, auctoritatibus, & rationibus ſubſiſtat, cumque priori opinioni
„Verſus illi innitantur, dicimus, quidquid contra dictos verſus attentatum
fuit, temerarium, præſumtuoſum, & pæͤna dignum fuiſſe, tanquam contra opi-
*nionem a Doctoribus catholicis poſitam. «(«) Hæc modeſtiſſime Pontifex
ile, qui cum Minorum S. Franciſci profeſſus eſſet inſtitutum, procul dubio
Poſteioren ſententiam ceu ſibi probabiliorem tuebatur. Notæ ſunt prohi-
ditiones Pontificiæ in cauſa ſententiarum de Conceptione B. M. V., alibi jam
allegavimus Sedis Romanæ decreta pro Auguſtiniano, & Thomiſtico de gra-
tiæ efficacia ſyſtemate, ne cum damnatis Calvini, aut Janfenii erroribus con-
funderetur, ut proinde dubium eſſe nullum poſſit, etiam deinceps modales
iſtas de cenſura propoſitiones, ſi absque legitima auctoritate audacter, afle-
veranterque prolatæ fuerint, cenſorio judicio eſſe ſubjiciendas. illud nunc forte
1.1 2 ad-
(a) li Seſ. XIX. Concil. Vid. Serutin. c. 3. 4., 20. n. 7. (5) Diſert. II. e. I. H. 4.
(e) Recitat de Panormo Scrutin. c. Z. a. 0. 1, Se

o (268) N

adhuc quispiam inquiret, quo cenſuræ gradu iniquiores ejusmodi cenſuræ no-
tandæ videantur? Doctiſſimis Cenſoribus nolim ego hic regulas præfigere:
à variis autem rerum, & perionarum adjunctis cauſam omnem removendo
ſuſtinenda videtur ſententia de Panormo, qui modales ejusmodi propoſitio-
nes in cenſum præſumtueſarum refert, quatenus nempe præſumtionis nota a
contumelia & temeritate diverſa eſt, & gradus inter cenſuras ſingularis. Ac
id quidem ex nominis etiam etymo patet; quum hoc in ſenſu præſumere
idem ſignificet, ac ante, vel anticipato aliquid ſumere, ut propterea recte
Ppræſumtuofſus dicatur, ejusque propoſitio præſumtuoſa, qui non expectato
legitimorum Superiorum judicio absque debita facultate audacter cenſoriam
ſibi vindicat poteſtatem. Quod quidem ejus crimen eo gravius evadet, &
ſeveriori etiam cenſuræ erit obnoxium, ſi vetantibus Majorum decretis per-
tinacius adverſetur, ſi quod ab Apoſtolica Sede permiſſum, cenſurisque exem-
tum eſt, acerbius perſtringat. Et quoniam contrariorum eadem eſt ratio, ut
philoſophicum habet axioma: illorum quoque falſa pietas, & nociva benevo-
lentia vituperanda eſt, qui, quod ſanctior auctoritas cenſura notavit, ab ea-
dem liberare, aut, ut nonnullis mos eſt, futili explicatione damnationem le-
gitimam extenuare adnituntur. In quo an non plures re ipſa peccaverint, qui
damnatas in materia morum propoſitiones interpretari aggreſſi, ſimul varia
laxiora commenta notis & cenſuris Pontificiis ſubtrahere conati ſunt, aliorum
eſto judicium. Sane multorum ſtateræ hic ſuſpectæ eſſe debent, multæ in-
ventæ ſunt doloſæ, & plurium trutinæ accuratiori trutina ſunt examinandæ;
qua in re egregiam operam locaſſe mihi ſemper viſus eſt V. P. Concina.
Atque hæc de propoſitionibus modalibus cenſuram exprimentibus, quoniam
pPræcipue ad hoc argumentum ſpectant, rurſus commemoraſſe non pigeat.

FV.

Qua ratione ad obiettum cenſuræ theologicæ referendæ ſint proroſitiones
ex PFhiſoſophia, biſtoria, aliisque profanis diſciplinis
AdLeſumtæ, eowplicatur.

FE tra Cenſuræ theologicæ fines & materiam videntur collocata, quæ ad di-
verſa Philoſophiæ, hiſtoriæ & antiquitatis profanæ, legum civilium, ſimili-
umve diſeiplinarum capita referuntur. Ac ſiquidem in iſtis nullo prorſus nexu,
nullave ratione, ſeu ut ajunt, nec directe, nec indirecte, ſanctiora penetralia ſubean-
tur, ſi nihil de fide, & religione periculoſum inſpergatur, ſi ad profanæ eruditionis
ſummam referantur omnia, nihil quoque erit, quod auctoritas ſacra ſeſe interpo-
nat, nihil hic Theologis metetur. At quoniam ſeientiarum & artium plerarumque
intima eſt conjunctio, ut una ſaltim ſine plurium aliarum adminiculo pertractari
induſtrie atque conſummate nequeat: facillime quoque evenire conſuevit, ut
multa omnino etiam in profanis iſtis ſibi Theologi inveniſſe viſi fuerint, ubi
aut

AW lu
impet
mocun
opolte
ſeriptea
rationn
r O
ſdem
Aimne
Veteru.
ſi, L.
ſicis
ſicka
Ita &
pom
litur,
Eeclen
ſincti
torita
mi in
Putten
ellen
elen
enla
10 al
ſparg
Sunt
Eentte
latio
impe
Mur⸗
rümm
inre
labi
in u
nord
ſäri
fallt
fal⸗
&
Pler

reno.
refigere:
movendo
ſopoſttio⸗
ls nota 4
aris, Ae
reſumere
eres recte
expeckato
enſorum
Nadet,
retis per.
ve exem.
ratio, ut
Lbeneryo-
t, 4b er.
onem le-
Eint, gui
nul paria
dliorvum
llltee in-
inande;
Concina.
gvoniam
igezt⸗

joles

e 20 C⸗
ſimil.
1s nexd,
ſubean⸗
Citionis
nterpo⸗
umgue
tractan
Vit, ut
t, ubi
aut

N N& (269) W
aut falx in meſſem ſuam immiſſa, aut religionis myſteria velut per cuniculos
impetita, aut SS. litterarum ſenſus corruptus, violatusque fuerit. Quemad-

modum autem ſerupulis indulgere, aut nimis meticuloſum neminem hic eſſe
oportet: ita contra temeraria & projecta audacia cavenda eſt, qua nonnulli

ſcriptores ſibi licere putaverunt omnia, quod in argumento profano, & intra
rationis naturalis limites concluſo verſarentur. Nam & in iſtis profanæ ſcho-
læ opinionibus multæ occurrere poſſunt, quæ Chriſti doctrinam, & Eccleſiæ
fidem feriunt; quales de moribus, de natura divina, de creatione mundi, de
anima hominis, aliisque rebus bene multis in Epicuri, Ariſtotelis, aliorumque
veterum ſectis, & in nuperis atheorum, & Libertinorum Spinozæ, Hobbe-
ſii, Lokii, Rouſoji, Voltæri, ſimiliumque ſcriptis habentur. Ita in metaphy-
ſicis ſæpe principia, quæ naturæ, aut univerſalia axiomata appellantur, con-
ficta ſunt, e quibus abſurda in religione conſectaria profluere eſt neceſſum.

Ita & in profanis hiſtoriis ſæpe ea cum dedecore, at non ſine audacia, & ſtulto

hominum impiorum riſu, proferuntur, quibus vera miraculorum natura tol-
litur, prodigia Sanctorum precibus impetrata rudium ludibrio exponuntur,
Eccleſiæ auctoritati illuditur, Cleri fraudibus piæ fidelium conſuetudines, ac
ſanctiora etiam myſteria adſcribuntur, ad evertendam Romani Pontificis auc-
toritatem nefanda quævis congeruntur, & æterno ſilentio involvenda ad Cha-
mi imitatioenem revelantur, ut non ſine animi indignatione in celebrata illa
Puffendorfü hiſtoria legi. (a) Quis autem negaverit iſta ad ſanctius tribunal
eſſe referenda? Quis meritam cenſuram propudioſis ejusmodi ſcriptis non
eſſe inurendam affirmabit?? Sunt hæc ſane, etſi profanis argumentis inſperſa,
cenſorii judicii materia, ac tanto quidem accuratiori examine caſtiganda, quan-

to alias in plurium perniciem ſub profanarum ſcientiarum tegumento ſecurius
ſparguntur, ut jam ſemel ac iterum, loco tamen conveniente, oſtendimus.

Sunt & alia, quæ ſuapte quidem natura & aperta fronte nihil adverſari vi-
dentur ſalutari Chriſtianæ religionis doctrinæ: clam tamen, mutuo nexu, re-
lationis cauſa, atque indirecte, ut ſupra diximus, certiſſimam fidei veritatem
impetunt, & ad eam labefactandam ſunt comparata. Exemplum rei-hujus
Muratorius affert in pervulgata illa Arminii, Epiſcopii, & nonnullorum alio-
rum ſententia, qui affirmare aufi ſunt, ſacros divinarum litterarum ſeriptores
in rebus levibus, & nihil ad ſalutem attinentibus aut memoria, aut ignorantia
labi non modo potuiſſe, ſed & revera fuiſſe lapſos. Ac ſunt omnino multa
in utriusque teſtamenti paginis, quæ referri poſſunt ad Phyſicam, ad Aſtro-
nomiam, ad Chronologiam &c., atque iſta ad ſalutem certe non ſunt neceſ-
ſaria, & in ſe conſiderata minime ad fidem ſpectant; ſed quia a Scriptoribus
falli neiciis, & divino Spiritu aſfatis conſignata fuere, in quibus errorem ſeu
fallaciam ſuſpicari nefas eſt: idcirco ejusmodi etiam documenta credenda ſunt,
& relationis cauſa procul dubio fidei ſubſunt. Nam ut totum hoc paucis com-

plexus eſt Doctor Angelicus, ad fidem aliquid pertinet dupliciter, uno mode

. L 1 3 di-
(«) Hiſt. c. 12., de Aula Rom.

Ziredte principaliter, ſicut articuli fidei: alio modo indiredte & ſecundario, ſicut
ea, ex quibus negatis ſequitur corruptio alicujus articuli. Et circa utraque
ooteſt eſſe hæreſis eo modo, quo & fides. (a) In his igitur dubitandum non
eſt, ut laudati Muratorii verbis finiam, quin ingenis Eccleſia frenum impo-
nere poſſit, ac debeat; quum nefas ſit in omnibus artibus ſeu diſeiplinis ali-
ter ſentire, quam veritatis oracula clament. (?) At ſi ſalva ſit fides, illæſa
ſcripturæ auctoritas, ſi nihil religioni revelatæ adverſetur: tum licebit ſentire
& docere, quod magis lubet, & verum, aut vero videatur ſimilius, nee pro-

fance ejusmodi, & philoſophicæ opiniones ad ſacri juris tribunalia ſunt refe-

rendæ. Nam ut recke loquitur Ephremius Antiochenus, inquiſitio illa, quæ
„Ge rebus fidei ſuſcipitur, ſi aberret a veritate, ingens animæ naufragium af-
„fert: - =- at vero diſputatio illa, quæ de quæſtionibus habetur ad fidem
*Minime ſpectantibus, recte quidem ſe habeat, ſi optatum finem veritatis aſ-
ſequatur: ſin autem ab eo excidat, id quidem non bene ſucceſſerit, non ta-
„men in exitium animæ vergit. (c) Atque inter ceteras talis erat Mathema-
tica de ſyſtemate Copernicano quæſtio, quæ tantis animorum motibus ſæœæpe
& diu fuit agitata, cum alii eam ſacris adverſari litteris: alit iisdem non re-
pugnare, ſed in illis potius fundari ſtrenue contenderent. Ac licet olim doc-
trinæ hujus cauſa aſperius etiam caſtigatus fuerit Galliæus, & nonnulla ad-
verſus idem ſyſtema Romanarum Congregationum prodierint decreta, quo-
rum ſingulares etiam cauſæ extitiſſe poterant, ut plenius exponunt hypothe-
ſis hujus patroni: nunc demum altercantium ſtudis, & conſiderato accuratius
vario ſeriptaræ ſenſu eo controverſia perducta eſt, ut hypotheſis illa ab om-
ni cenſura libera evaſerit, recteque fateatur Doctiſl. Berti ſententiam (zallilæi
de motu terræ olim damnatam nunc propugnari ab iis ipſis, qui præœcipui quon-
dam damnationis auctores extiterunt. (4) Quod autem de quæſtionibus ad
Tſacram Scripturam ſenſu quopiam relatis: id ipſum procul dubio de profanis
SS. Patrum opinionibus ſentiendum. Nam religionis quidem hi ſunt, veræ
ſidei, & ſanctæ traditionis cuſtodes: at in humanis artibus, ac ſcientiis talem
Præſtare nequeunt auctoritatem, tantumque eorum dicta in profanis hiſce cau-
ſis valere debent, quantum rationibus & argumentis non fallacibus innituntur.
Nec enim Chriſtus Eccleſiæ ſuæ infallibilem ad profanas artes tradendas dedit
Spiritum: non legitur in Euangelio Doninum dixiſe: mitto vobir Paraclitum, qui vos
doceat de curſu ſolis & lunæ; Cbriſtianos enim facere volebat, non mathematicor, in-
quit Auguſtinus. («) Ac in fimilibus Patres Per ehe Athenas, Academiam,
non porticum Salomonis: non Chriſtum, ſed Ariſtotelem, aliosque Philoſo-
phos errori obnoxios, aut ſuum etiam intellektam in hiſce rebus fallacem ſe-
cuti ſunt, ut non modo laudatus Muratorius affirmat, ſed & pluribus exem-
Plis Baronius, Bellarminus, aliique Theologi, & Critici oſtenderunt. (J) Qui
er-
(a) 2. 2. 47. I1. 2. 2. (?) L. Le. 2I. (c) apud Phot. Cod. 229. (d) Breviar.
H. E. Sac. XVII. (e) L. I. de altir eum Pelice Manichæo c. 10. (J) Vide
Murat. l. c. Auctor. contr., Scoph. Juvav.

111—

etgoi
& Un
tentie
trince
reſpon
1e in
eſe
darm
Sunl
tipo
de
Verat
77. A.
Ni
jusmn
Auctor
bentin
confin
aecotm
egreg
rein
Ppræci
Opini⸗
deria
Jura!
in kee

Re
C
nodi
ris
cenſt
Nula
tuit
ratio

i, ſeeut
Utraque
N
unmn non

, Uleſi
it ſentire
hee⸗ Pro-
Unt rete⸗

Ule, guce
gintm af.
d ſdem
kitatis al-
,Nonn ta-
lathema-
s ſepe
non re⸗-
am oe-
nula ad
ta, quo⸗
pothe⸗
euratius
1b om-
Galilei
iqgoon.
ibus 0

profinis .

t, verce
8 talem
lce cau⸗
ttuntur.
1s Cedit
gui M
jaht, M⸗
emiam,
Philolo⸗
emn ſe⸗
ENenl.
) Gni
er⸗

. Hide

94e ( 271) M

ergo in phyſicis, aſtronomicis, chronologicis, Auguſtimi, Thomæ, Bonaventuræ,
& ſimilia magna nomina in præſidium vocat: nullam ex hoc ſolum capite ſen-
tentiæ oppoſitæ inurere notam, nec ceu opinionem Sanétorum Patrum doc-
trinæ conrariam traducere poteſt. Atque in hoc ſenfu vera eſt illa Keppleri
reſponſio: cad placita Sanctorum de his naturalibus une verbo reſpondeo,
in Theologia quidem auctoritatem, in Philoſophia vero rationum momenta
c eſſe ponderanda. Sanctus igitur Lactantius, qui terram negavit eſſe rotun-
c dam: S. Auguſtinus, qui rotunditate concefſa negavit tamen antipodas:
cSanctum officium hodiernorum, qui exilitate terræ conceſſa, negant tamen
«ejus motum: at magis mihi ſancta veritas, qui terram & rotundam, & an-
tipodibus circumhabitatam, & contemtiſſimæ parvitatis eſſe, & denique per
ſydera ferri, ſalvo doctorum reſpectu ex Philoſophia demonſtro. (a) Ne-
verat quippe & Ricciolum, cum in ſuo Almageſto hypotheſim Copernicanam
77. argumentis oppugnaſſet, in tabulis deinde aſtronomicis condendis veniam
petüſle, ſi motum telluris & ipſe ſupponere debeat. Reprimenda eſt ergo
ejusmodi zelantium, ſed fine ſcientia, ſollicitudo, qua nihil non agunt, ut
auctores novarum opinionum, licet nihil cum ſancta religione commune ha-

bentium, carpant, dilacerent, & ſupremis Eccleſiæ tribunalibus configendos
exhibeant. Deplorandum eſſe ejusmodi hominum metum & pericula ubique

confingentium errorem merito affirmat Pritanius, qui & Penerales cauſæ noſtræ
accommodatas ſtatuit regulas, illas pluribus explicat, & totum hoc argumentum
egregie veriat in præœclaris de ingeniorum moderatione libris, ad quos lecto-
rem remitto. Dilſcet ſane ex illis, ſacra profanis non commiſcere, diſcet
Præcox & fervens judicium tantiſper ſuſpendere, nec quamvis philoſophicam

opinionem, aut hiſtoricam criſim violatæ religionis temere accuſare: diſcet
denique nec omnem opinandi libertatem ita adimendam eſſe, ut ingeniorum

jura lædantur: nec vero etiam eam ingeniis tribuendam eſſe licentiam, quæ
in Eccleſiæ, & veritatis perniciem valeat declinare, ()

§ VI.

Recenſentur variæ claſſes librorum, qui objettum cenſuræ conſtituunt.

S Perelt. ut jam de integris voluminibus & libris, qui non poſtremum cen-

ſorii judicii caput conſtituunt, paucis adhuc diſſeramus. Ac plurimum
nobis hac in re otii fecit induſtria Theophili Raynaudi, qui prima ſtatim ope-
ris ſui de bonis ac malis libris Partitione fuſe non minus, quam erudite iſtud
cenſuræ objectum expendit, cujus proinde ſolum epitomen hic dabimus, non-
nulla ſparſim & ipfi commentaturi. Raynaudus itaque quadruplicem conſti-
tuit ſeriem librorum, de quorum ſingulis inquirit, an, qua de cauſa, quave
ratione, cenſorio judicio ſubjiciendi videantur.
Ac

(a) In Iutroduct. ad comment. Martit.! (b) Lege integrum cap. 2I. L. I. de Iagenior & c.

Be92 (272) Be

Ac in prima quidem claſe eos collocat, qui mali omnino, ſi ex ſeſe & ar-
gumenti ratione habita ſpectentur, dici debent, ſimulque certiſſimum lectori-
bus inferunt nocumentum, etſi aliqua etiam bona continerent; quandoquidem
liber nullus adeo malus eſt, ut non aliqua ſui parte prodeſſe poſſt, ut ex Plinio ſenio-
re recitat Secundus, (a) atque etiam Varro affr maverat: in bona Negete, in-
quiens, neque nullum eſt ſpicum nequam, neque in mala non aliquod bonum. (b) Ac
reipſa de maxima malorum librorum parte ſtatui poterit, quod de ſuis car-
minibus ſeribebat Martialis: ſunt bona, ſunt quædam mediocria, ſunt mala plura,
quaæ legis hic: aliter non fit, Avite, liber. (c) Non tam ergo ex ſingularum ſen-
tentiarum complexu univerſa libri malitia æſtimanda eſt, quam Præcipuo illi-
us argumento, factoque ad lectorem ordine & reſpectu. In ejusmodi vero
librorum malorum & nocivorum cenſu primum veniunt libri hæreticorum,
quibus ſuæ ſectæ dogmata pertractant, Scripturam finiſtre explanant, aut
quibus demum, etſi profani eſſent, virus ſuæ hæreſeos permiſcent. His ad-
denda impia atheorum, naturaliſtarum, materialiſtarum, libertinorum, ſimi-
liumque hominum fſcripta, quibus divina, religionem revelatam, naturalis re-
ligionis principia, aut impugnant, aut non ſine palmaribus erroribus explicant:
de quibus jam ſemel ac iterum tractatum eſt. Accedunt tertio quælibet dia-
bolicæ magiæ nefanda myſteria litteris conſignata, ad quæ celebrem ex actis
Apoſtolorum hiſtoriant applicavimus. Affines atque adeo comites, ex S. Gre-
gorii Nazianz, ſententia () ſunt libri aſtrologorum, quibus fatalis rerum ne-
ceſſitas ex aſtrorum doctrina ſtabilitur, vanitas genethliaca, Necromantia,

Chiromantia, & quælibet alia nefaria divinationum genera docentur, defen-

duntur. Quales pariter jam olim & Ethnici irriſerunt, & eorum auctores non
ſemel expulerunt ex urbibus, & Chriſtiani Impp. Honorius ac Theodoſius
publice & in Epiſcopi præſentia comburendos ecdlixerunt. (e) Regula autem
nona indicis Tridentini ita præcipit: libri omnes & ſcripta geomantiæ, hy-
adromantiæ, aeromantiæ, pyromantiæ, onomantiæ, chiromantiæ, necroman-
„ tiæ, ſive in quibus continentur ſortilegia, veneficia, auguria, auſpicia, incan-
tationes artis magicæ prorſus rejiciuntur. Epiſcopi vero diligenten provi-
„deant, ne aſtrologiæ judiciariæ libri, tractatus, indices legantur vel/habean-
tur.. &c. Hos excipiunt mollium Poetarum laſciva carmina, & libri ob-
ſcoœni omnes, quibus frons atteritur, verecundia perditur, caſti mores elimi-
nantur, libido efferveſcit, & renata baptismate membra cupidinis tenebroſi
mancipia efficiuntur. Libros hoſce natura vetat, Ethnicorum edicta repudi-
ant, cChriſtianæ leges cineribus & rogo deputant, ſanctior religio univerſos con-
demnat. Appage enimvero ex juvenum inprimis manibus Mileſias ejusmodi
Jabular, & Sotadem onædum, quem nec a ſe legi Martialis, licet ipſe impurus
ſeriptor, affirmavit. Vanæ autem ſunt excuſationes ab utilitate argumenti, a
lepore & venuſtate dictionis, a copioſa eruditione petitæ; nec enim iſta
re-
(a) L. 3. epiſt. 5. (?) L. VI. de lingua latin. (c) L. I. Epigramm. 16.
(4) Orat. 3. de Juliani Imp. ſtudiis afiaticit. (e) U in Diſert. l. e. I. & 2. tenfum.

kecenti

. quorun

argume
Iundam
Dris utl
0 cen

rum m.

unn cn

ageni
CàS &
tomian
nos inl
Venere

Lhrn

miqait
mmalig
theztr
& apn
Contu
menid
tumel
Cerone
decei
guine
Men]
teori
fect
tir di⸗
indie⸗
ſtiang

4

leſe & ar.
n ledor,.
loq uidem
lo lenio.
Ggete, in.
(5) X
ſuis car.
nale ure,
rum ſen.
ipuo ill⸗
odi vero
ticorum,
lant, aut
His ad.
in, ſimi.
uralis re⸗
plcant:
lbetci-
ex actis
18 Gre-
rum ne⸗
mantia,
„defen-
oresnon
0coſius
4 Auten
tie, hy-
roman-
,imean⸗
Proyvi-
abean-
bri ob⸗
ebmi⸗
nebroſi
repudi-
os con⸗
umuli

npurus

nenti,
im ile
re⸗
a 10,
lnſum

Re (273) Be g

recentioribus voluptatis magiſtris patrocinari poſſunt, quum id ſolum in anti-
quorum Ethnicorum ſcriptis particulares ob rationes toleretur: nec Goldaſtiana
argumenta, nec Scaligeri cauſæ viro honeſto arridere poſſunt, nec eorum vitupe-
randam arbitror induſtriam, qui e veterum, aut recentiorum Scriptorum li-
bris utilia & honeſta, obſeœnis reſectis, truncatisque, conſervarunt. Recte er-
go cenſoria Tridentini indicis regula ita præcipit: „libri, qui res laſcivas ſeu
„ Obicoœnas ex profeſſo tractant, narrant, aut docent, cum non ſolum fidei, ſed
cc& morum, qui hujusmodi librorum lectione facile corrumpi ſolent, ratio ha-
« benda ſit, omnino prohibentur, & qui eos habuerint ſevere ab Epiſcopis
Puniantur. Antiqui vero ab Ethnicis conſeripti propter ſermonis elegantiam
* & proprietatem, permittuntur: nulla tamen ratione pueris prælegendi erunt.
Atque idem & Supremus Ordinis noſtri moderator graviſſima lege juventu-
tis magiſtris inculcatum voluit, ne videlicet in gymnaſiis humaniorum litte-
rarum libri adhibeantur, - - - qui ex minima etiam parte modeſtiam offen-
dant, quamvis excellentium ſint auctorum; præſtat enim adoleſcentes eſſe mi-
nus eruditos, quam minus innocentes. Item Lectores ſublimiorum ſcientia-
rum monet, ut cauti ſint in legendis libris heereticorum doctorum, per quos
una cum licentia opinandi manavit ad catholicos nimia licentia credendi, &
agendi. Quare aut omittant omnino, aut leviter attingant quæſtiones lubri-
cas & periculoſas, atque in ea Phyſicæ parte, quæ ad humani corporis ana-
tomiam ſpectat, quidquid eſt immodeſtum, prætermittant. (a) Huic decreto
nos inhærere, & cenſoriam in hos præſertim libros auctoritatem ſuſpicere &
venerari oportet. Sequuntur tandem libri vere famoſi, & vulnifica perſonarum
Jeripta, ut vocat Rutilius; quo quidem nomine illi intelligendi funt, quibus
iniquiſſimo auſu honeſtorum hominum fama læœditur, vita carpitur, mores
maligno dente arroduntur: quibus Eccleſiæ Præſulum nonnulla vitia ceu in
theatro ſpectanda exhibentur, non ſine totius Eccleſiaftici ordinis dedecore,
& apud plebeculam contemtu: quibus religioſæ familiæ ceu conviciorum &
contumeliarum plauſtris tantum non obruuntnr. Sane auctores iſti, ſi Epi-
menidis tempore vixiſfent, facile cum Athenienſibus fuiſſent inducti, ut con-
tumeliæ & impudentiæ fanum excitarent. Sed & audire oportet eos ex Ci-
cerone, hoc maxime eſſe vitiolum, quum non vitia, ſed virtutes conſecrare
deceat, (?) Ad hos proxime accedunt libri mordaces, qui licet proprio ar-
gumenti genere ad aliorum famam denigrandam contferipti non ſint, plus ta-

men juſto tinguntur felle lycambeo, & genuinum licentius perſonis etiam in-

tegris, aut Barum nocuis ex ira, odio, & vindictæ cupiditate infigunt. Pro-
fecto non admodum rara ſunt ejusmodi ſcripta, in quibus Auctores haud doc-
tis dicétis certantes, ſed maledicétir videre eſt, quod jam Ennius apud Gellium
indigniſſime ferebat. («c) Modum in defendendis opinionibus ſuis, & Chri-
ſtianam in ſeribendo modeſtiam ſervare nolunt, facetiis & dicteriis in perniciem
M m fa-
1[4) Lz Encyclica data 29. Nosembr. 1760. (5) L. Il. de Legg. (c. L. 20.
Noct. Att, c. 9. .

Be J. (274) W=
famæ aliene rem omnem agunt, Archilochico jambo, & Hyponacteis ſannis
Perpetuo armati ſunt, & quum ſententiam ſuam ament, non quia vera eſt, ſod
quia ſua eſt, ut ajebat Auguſtinus, (a) aliorum opiniones non modo illiberali-
ter notant, fſed quas arguendo evertere non poſſunt, puerilibus contumeliis
aſperſas, riſui & ludibrio exponunt. Verum ex ejusmodi ſeriptorum nume-
ro procul dubio eximendas eſſe quivis intelligit honeſtas adverſus vitia, & mo-
rum corruptelam ſatyras, moderatam, ubi argumenti ratio exigit, acrimoni-
am, ac præſertim adverſus ſectarios, morum corruptores, cenſores iniquos,
ſimilesque aſperiorem nonnihil ſcriptionis ſtilum, modo juſtis argumentis, cau-
ſisque legitimis temperetur. Qua in re illuſtria ſunt & Patrum & piorum
etiam virorum exempla: Hieronymum intelligo, Nazianzenum, Baſilium,
Nyſſenum, Epiphanium, Hilarium, Bernardum, aliosque, quorum in con-
tumaces hæreticos, aut etiam in errantes, aut prava docentes catholicos ju-
ſtam ſtili acerbitatem nemo condemnavit unquam, niſi forte Erasmus Rote-
rodamus, qui tamen ipſe ſine moderatione & caritate quosvis momordit.
(5) Non raro enim e ſententia Tertulliani ſeribere licet, qui in eo, quem ad-
verſus Valentinianos inſcripfit, libro: congruit, inquit, & veritati ridere, quia
Taætans; de æmulis ſuis ludere, quia ſecura eſt. (c) Ac præcipue, ubi de veritate
moralis doctrinæ adverſus laxiores Theologos defendenda agitur, acri potius
& vehemente, quam pacato & leni ſtilo utendum eſſe plane mihi perſuadent

ea, quæ pro hac ſeêntentia ſtabilienda, tum ex ſacris litteris, tum Patrum ve-

terum, & poſtremæ etiam ætatis Sanctorum, piorumque Doctorum exemplis,

tum rationum argumentis attulit V. P. Concina. (4) Caute tamen & hic agen-

dum, curandumque magnopere, ut potius veritas pondere argumentorum
vincat, non opprimat ira, mordacitate & furore dictorum, ut monet Prita-
nius, pluribusque ſapientiſſimis documentis hoc ipſum commendat. (e) Unde
ſi quis animi ſenſa apertius exquirat, lene potius & temperatum, quam acer-
bum & aculeatum dicendi genus Scriptori uſurpandum efſſe judico, nec per
veritatis ſtudium & ſanæ doctrinz zelum, Chriſtianam caritatem & Evange-
licam manſuetudinem, qua ſe Catholici auctores mutuo excipere debent, ſup-
Peditandam eſſe arbitror. Quid? quod & gravis, ſimulque mitis confutatio ad
adverſarium revincendum plus valeat, cum animum ejus nequaquam a veri-
tate auſcultanda avertat: ubi contra mordaci oratione exaſperatus vindictam
Potius, quam emendationem cogitabit. Verum dum ita plane cum Muratorio,
Allisqne clariſſimis viris ſentio: nolim tamen quemvis ita eſſe delicatum, ut

i
ſales omnes & acumina, ceu mortifera tela refugiat. Nec cibur ipſe juvat, recte
I
2

.

2

nit Martialis, morſu fraudatus aceti. Nec grata eſt facies, cui gelaßinus abeſt.
fanti melimela dabo, ſatuasqne mariſcas; Nam mibi, qua novit pungere, Chia ſapit.
(V) Excepta ergo hac ſermonis elegantia, & ſermonis ornatu, ſi cetera mordax,
& in catholicum integræ famæ virum aſperior ſit liber, recte is cenſuræ ſubieitur.
II-

1

6

.12. Confeſſ. c. 25. 2. 34. (b) Vid. Raynaud. Parf. I. Eror. 3. (c) C. 6.

à „
2 E
(à) e Præfat. ad Iheol. Chriſtianam. (e) L. II. cap. 3. (f) L. VII. Epigramm. 22.

Unde

aUrck!
Chri
.
ctiamn
1
AIuII
autian
rum
—
tuis
bleli
atlb
ere
It
naudn
non ta
tom 1
tus 4
ſenten
docri
Vinis
& ſim
Pofuit
torum
1
polſſi
tam
Rca i
tatum
Verge
no!
eis
conde
tegnt
ſunt
dorm
tuls!
Eſt
in pé
not
Jde
de he

(⸗

teis ſannig
illiberali.
Dntumeliis
im mume-
ia, E mo⸗
Acrimoni⸗
iniquos,
entis, eau
piorum
Palllium,
N in con-
Olicos u.
us Rote⸗
lomorcit,
Iemn 20.
kere, qui
eritate
i potis

etſuadent

rum Fe-⸗
Nemplis,

hic agen.

enntoruun
jet Prita⸗
2) Unde
Ann acel⸗
nec per
Exaoge⸗
ent, ub-
ltatio
12 veri-
ndictam
ratorio,
tum, ut
t, recte
ut o.
mordax,
Un-⸗
4)c. 6.

m, 22

—

Re Nτ ( 275 ) N

Unde ea de re hæc præcepit Clemens VIII. Quæ famæ proximorum, &
Præſertim Eccleſiaſticorum, & Principum detrahunt, bonisque moribus &
.„ Chriſtianæ diſciplinæ ſunt contraria, expungantur. „ Et iterum: facetiæ
etiamn aut dicteria in perniciem aut præjudicium famæ, & exiſtimationis alio-
rrum jactata repudientur. „ (ℳ) Quibus prolatis ſubjungit Benedictus AIV.
utinam vero in afpectum lucemque hominum libri ejusmodi in hac tempo-
rum licentia & pravitate non efferrentur, in quibus diſſidentes auctores mu-
„tuis ſe jurgiis, conviciisque proſcindunt: aliorum opiniones nondum ab Ec-
. Cleſia damnatas cenſura perſtringunt, adverſarios eorumque Scholas ac cœ-
tus ſüggillant, & pro ridiculis ducunt, magno equidem bonorum ſcandalo,
hæreticorum vero contemtu, qui digladiantibus inter ſe catholicis, ſeque
„mutuo lacerantibus, plane triumphant. (b) Finem denique hic facit Ray-
naudus in libris ſuppoſititis. At clarum eſt, niſi ahunde vitium libro inſit,
non tam ad cenſores Eccleſiaſticos, quam ad Criticos eruditos hoc argumen-

tum ſpedtare, quorum poſteriorum eſt, ſinceros & genuinos auctorum foœ-

tus a ſpuriis & Apocryphis ſecernere. Tunc ergo ſolum liber ſuppolitus, aut
ſententia alteri afficta, cenſuræ materia eſt, ſi in perniciem religionis & ſanctæ
doctrinæ vergat; quemadmodum olim veteramentaria hæreticorum fraus di-
vinis ſeriptoribus, atque adeo Deo ipfi varia Evangelia, Actus Apoſtolorum
& ſimilia erroribus, aut certe fabulis plena afhnxit: ſanctis Patribus partus ſup-
poſuit, lacinias alfuit, male natis ſeriptiunculis celeberrimorum Eccleſiæ Doc-
torum nomina præfikit; qualia innumera prope exempla eruditis nota ſunt,
ac multa omnino hoc in loco Raynaudus congeſſit. Tacitus præterire non-
poſſum, quod inter plura refert & obſervat Gretſerus, Vergerium Apoſta-
tam ſub nomino Fregoſii, viri per Italiam magnæ auctoritatis, latina & ita-
lica lingua evulgaſſe præfationem Lutheri in epiſtolam ad Romanos, & Trac-
tatum hæreticum de Juſtificatione, fide, & operibus, ſub qua larva, ut ipſe
Vergerius ſcribit, & hofpitio liber exceptus, & magna aviditate lectus fuit. Sed
non ſuſtinuit diu divina providentia malignam fraudem: agnovit ſacra Indi-
cis Congregatio, & partum deformem ſub nomine Fregoſii, uti prodierat,
condemnavit. («) Sane in ſimilibus cenſorum opus judicio, ut religionis in-
tegritas conſervetur. Cetera quæ hic accumulat Raynaudus, extra præſens
ſunt inſtitutum. IIlud ſolum, quod de plagiis litterariis hic monet, inſeren-
dum puto: ſcilicet hac in re minime eſie ſuſpicionibus indulgendum, quaſi
tuis floribus nulli ſimiles in alieno etiam fundo, & ſolo excreſcere poſſent.
Eſt & alis ingenium, quo easdem rationes excogitare valeant, eſt & ſtudium
in pervolvendis Patrum & doctorum hbris, poſiuntque eadem loca, quæ tibi
adnotaveras, non ex tuo opere, ſed ex ipſis etiam fontibus haurire. Sic multa,
quæ de libris conſcripſerat Raynaudus, eadem ſe poſtea in Gretſeri opere
de hoc ipſo argumento legiſſe memorat. (4) Sic Faſſonius Theologus noſter
M m⸗Z con-
(2) aſtruct. G. 2. (5) Conſtit. Sollicita. J. 22. (e) Vid. Gretſer. L. II.
de Jure & c. c, 5. (d) Vid. Patit. I. Eror. 3.

Royt (276) Bogs

confitetur, ſe adulto jam, longeque provecto opere de piorum in ſinu Abra-
hæ beatitudine plurima, quæ cum labore collegerat, Patrum teſtimonia in
Theſauro catholico Jodoci Coccii inveniſſe. (a) Ita & magna laboris parte
ne levandum fuiſſe ſenſi, ſi Raynaudi & Gretſeri opuſcula, quibus deinceps
uſus ſum, ante in manus meas perveniſſent, quam caput de cenſuræ antiqui-
tate perfectum jam fuiſſet & abſolutum. Qui ergo hac in re nimis ſunt ri-
gidi, & ſtatim ubique plagium litterarium inclamant, ubi quandam ſententia-
rum ſimilitudinem ſibi deprehendiſſe videntur: illis merito reſponderi po-
terit, quod fere in ſimili cauſa Erasmo Roterodamo Budæus reſeripſit: ante
te Paræmiologon id jus fuiſſe ſcimus, ut antiquorum inventis ſtudioſifſimo
cCique ita uti frui liceret, ut ne in alienam quidem poſſeſſionem invaſiſſe vi-
deretur, ſed veluti floribus decerptis, uti in agro publico enatis & occupa-
cturo expoſitis: nunc poſt volumina illa pareæmiarum tuarum edita iis tan-
„tum uti licebit credo, quæ tu concenturiaſti, & veluti in numeros legitimos
ccFedegiſti. Quaſi vero ſi quis compaſcuum agrum maceria concluſerit, ut
„Viciniæ interſepiat, id ſe uſu cepifſe jure contendere poſſit, ac fuum pro-
cc Priumque feciſſe.« (b) At ſi quæ vera ſunt plagia litteraria, recte ad verſus ea
viri eruditi conſurgunt, & corniculæ plumas allenas detrahunt. Neque enim
Scriptoribus ea eſt indulgenda licentia, quam S. Auguſtinus ſolum ſacris ora-
toribus, ſi modo honeſte ad evangeli regulam viverent, integram voluit:
.„Sunt fane quidam, inquit, qui bene pronunciare poſſunt, quid autem pro-
nuncient, excogitare non poſſunt. GQuodſi ab aliis ſumant eloquenter, ſapi-
enterque conſeriptum, memoriæque commendent, atque ad populum pro-
„ferant, fi eam perſonam gerunt, non improbe faciunt. Sic enim, quod
„cProfecto utile eſt, multi prædicatores veritatis fiunt, nec multi magiſtri, ſi
«.. uhius veri magiſtri id ipſum dicant omnes, & non ſint in eis Schismata.
„Nec deterrendi ſunt iſti voce Hieremiæ Prophetæ, per quem Deus arguit
ce 0Ss, gui ſurantur verba ejus, unusquitqus a proximo. &c. . (c) Sit igitur hæe
venia, hæc poteſtas verbi divini prædicatoribus, qui aut neceſſariis negotiis
obruti, aut ingenio deſtituti orationes ſacras elucubrare nequeunt: verum ni-
nil hæe ad eos, qui ex alienis laboribus nomini ſuo plauſum quærunt, & illo-
rum, per quos pProfecerunt, gloriam maligna fraude in editis monimentis
ſibi vindicant.
Sed jam ad ſecundam librorum ſeriem transeundum, in qua Raynaudus
eos collocat, quos in ſe quidem malor, non tamen nocivos agnoſcit. Primum hic
locum obtinent libri gentilum, plurium Deorum doctrina, vanis narrationi-
bus, & mendaciis etiam pleni. Sed attriti ſunt plurimum, & adeo antiquati
ejusmodi errores, ut vix ullum religioſis lectoribus periculum inferant, quin
potius vel tanquam aperta inſania ridentur, vel ex iisdem etiam nonnulla pro
ritibus noſtris, pro antiqua Eccleſiæ diſciplina, pro fide ipſa confirmanda,
te-
(aà) C. VII. not. 19 (*) L. II. epiſt. Eratmi n. 51 (c) L. II. de doctrin.
criſt. c. 29.

f . 1

1ð

teſtin

& pn
tus, ee
omne
ſubne
Vocen
illoru
ſunt,
cum
fabuli
thetun
ſaamm
ob 4
in ind
Iis
Lann
ceſſi
ici,
cond
rimn
les
& in

Cer

juem
Perat
Ulſtico

um
rend
Diam
ſendin
Iin 4

Pgtr⸗

Onæ.
omm
eve
Ote

le

n Abrz.

nonia in
Us pärte

eincep
Atiqi⸗
ſünt ti.
ententia
Gderi po⸗
t: ante
ioſiſſimo⸗
aſiſle ni⸗
derupe⸗
UIIs tan-
gitimos
lerit, ut
m pro-
erlus es
ne enitn
ris oru⸗
Voluit:
m pro⸗
er, lapi⸗
um pro⸗
t, guodl
ſri, i
hnismata.
8 algwit
tur hec
hegotis
tum ni⸗
&Ao.
thentis

eudus
num hic
ntiquetl
t, Gn
la pro
mnada,
te⸗

Sachfinn

teſtimonia deſumuntur, ut inter alia videre eſt in cœnoſo Eunapfi ſoco, e que

& profeſſio monaſtica, & veſtis religioſa pulla, honor S. Martyribus exhibi-
tus, cultus reliquiarum, & interceſſio Sanctorum deducitur. (a) Unde hi fere
omnes, ut jam alias meminimus, cenſuræ & prohibitioni ſubducti ſunt. His
ſubnectuntur libri Sarracenorum & Turcarum, qui licet aliquando hæretici
vocentur, rectius ad Ethnicos referuntur. Ac philoſophici quidem & medici
illorum libri, quales Avicenna, Averroes, aliique elucubrarunt, jam rariores

ſunt, & minime vetantur. At dogmatici ilorum, e quibus principem ſibi lo-

cum vindicat Mahumetis Alcoranus, non tam ſui, quum manifeſtis deliriis &
fabulis ſcateant, quam ſcholiorum & adnotationum ratione prohibentur. Lu-
therus quippe, Melanchton, Beza, aliique hæretici in Alcorano illuſtrando
ſuam poſuerunt operam, maximeque nocivum reddiderunt librum, qui alias
ob apertam ſuam falfitatem vix ulli foret periculoſus. Atque hinc de eodem
in indice librorum prohibitorum ita ſtatuitur: „Mahumetis Alcoranus editio-
« nis Baſileæ A. 1543. 1550. & aliarum editionum in quibus impia ſcholia &
«annotationes habentur. In vulgari autem lingua non habeatur, niſi ex con-
„ceſſione Inquiſitorum. Non longe a fabulis ejusmodi alieni ſunt Thalmu-
Hici, Cabaliſtici, & ſimiles Hebræorum libri, quos licet aliquando certis ſub
conditionibus permiſerint RR. PP.; præſertim quum illorum lectores ut plu-
rimum eſſe non poſſint, niſi eruditi: poſtea tamen Clemens VIII. eosdem om-
nes damnavit, prohibuitque, atque ſuam ea de re Conſtitutionem perpetuo
& inviolabiliter obſervari præcepit. (?) Quam quidem obſervationem juſſu
Clementis VIII. editam minime cognitam habuiſſe videtur Raynaudus, qui e-
jusmodi libros ſecundum primævam Ejusdem Pontificis conſtitutionem, tem-
Peramento quodam adhibito permiſſos eſſe ſeripſit. Si tamen de libro caba-
liſtico agatur, ſeparandæ hic ſunt genuinæ ſacrarum litterarum expoſitiones, anti-
quæ Rabbinorum traditiones, nec a textus littera, nec a veritate alienæ: ſeparan-
dæ item ludicræ in litteris & numeris Arithrmeticis Cabalæ, & ſimilia ingenioſa
ænigmata, a quibus ſi fides & divinatoriæ fraudes abſint, nihil ad cenſuræ judici-
um attinent, ſed inter minime nocivos otioſorum ingeniorum partus ſunt refe-
renda; quale mirum eſt encomium Bohemis hæreticis ſæculo ſuperiore a quo-
piam concinnatum, in quo ſi commata mutes, & a fine ad principium recurras,
ſenſum effcies contrarium, quod legere eſt apud Raynaudum, & plura ſimi-
lia apud Petrarcham. (c) Tandem ultimo hic commemorandi libri veterum
Patrum erroribus nonnullis infecti, quales ſunt Tertulliani, Origenis, Caſſiani
quædam ſcripta, nonnullæ S. Cypriani epiſtolæ &c. de quibus jam alias actum,
omniumque conſenſu receptum eſt, nulla eos cenſura prohiberi. Quod &
de veterum quorundam hæreticorum ſeriptiomibus ſentiendum; quoniam anti-
dota pridem parata ſunt, & nulli etiam cenſentur incoge n.

Mm3 Ter-
(a) Vid. integrum apud Raynaud. Part. I. Erot. 11. (b) Vid. Obſervat. in Iudice
LL. prohbibitor. (c) Vid. Raynaud. Part. 1. Erotemat. 13.

MoN (278) BNX
Tertiam claſſem conſtituunt libri, qui quidem in ſe mali non ſunt, nocivi ta-
men reputantur, vel ob lectoris imbecillitatem, vel noxium reipublicæ clvilis
uſum, aut temporis in eorum lectione ſine fructu conſumendi jacturam. At-
que hos ut plurimum nullo generali cenſuræ judicio condemnatos conſtat,
niſi eosdem ipiſa naturæ lex certis perſonis interdicat, aut politici principes
judicent e republica amovendos. In horum numero venire poſſunt ipſæ Sa-
cræ litteræ, allique libri optimi, quos lectorum imperitia non capit, & ex
mentis imbecillitate ſenſu perverſo intelligere, atque inde ſibi ruinæ occaſio-
nem accerſere nonnulli poſſunt. Non injuria & hic recenſendi libri chymici;
licet enim chymiæ ſtudium ſit laudatiſſimum, & præclarum recentioris phy-
ſicæ præſidium, dum in diſſolvendis corporibus, ac detegendis eorum elementis,
Proprietatibus, & vario partium nexu verſatur: at ſi ad celebrem illam chryſo-
Pœiam præcipitetur, jure interdicitur, omnesque libri ea de re tractantes a Magi-
ſtratibus ad furnulos, & ignem relegandi eſſent, ut in caput mortuum verteren-
tur, nec fortunarum & ſæpe etiam ſalutis certifſimam inferrent jacturam.
Libri demum, quos inanes vocant, ſeu de ludicris argumentis magno ingenio,
magnaque induſtria conſcripti, quos hic exponit Raynaudus, minime per ſe
ſubſtant judicio cenſorio, nec eos autumo condemnandos. Legat illos, cui
vacat tempus terere aut fallere: ſeribendi fortaſſe non fuiſſent a viris doctifſi-
mis, qui in argumentis longe utilioribus operam ſuam, ingeniumque exercu-
iſſent, niſi & hic eos finis ſublimior, ſtupenda Dei potentia in rebus etiam
minimis, utiliſſima documenta veluti per jocum inculcanda, tædium fallendum,
ac ſimilia excuſent. Ita olim longis operibus celebrarunt Phavorinus febrim
quartanam: podagram & furditatem adoleſcens apud Philoſtratum, Pfſainas
apud Plinium urticam, Chryſippus apud eundem braſſicam, Lucianus muſcam,
Syneſius calvitiem, & recentiori ævo Erasmus moriam ſive ſtultitiam, Picus
Mirandula barbariem, Agrippa aſinum, ali cimicem, pulicem &c. Qualia
addenſat Leo Allatius in libro de Pfellis. Quo & viri docti referendas cen-
ſent inutiles Scholaſticorum Theologorum tricas, quarum ſemel ac iterum
meminit Melchior Canus, vehementerque curioſas illorum, & ſophiſticas di-
ſputationes improbavit, quarumve nullus in Theologia fructus ſit; quin do-
let magnopere nugas ejusmodi tum potifſimum invaluiſſe, quum ſcholæ Theo-
logos optimis adverſus hæreſes armis inſtructos eile oportebat. (a)
Quarta denique Raynaudi claſſis libros anepigraphos, pſeudepigraphos,
doctrinam novam, aut tractari vetitam continentes exhibet. Ac vetat qui-
dem Conc. Tridentin. libros ſacros fine auctoris nomine imprimere vel im-
primi facere. (?5) Prohibet item inſtructio Clementis VIII. ne quis liber im-
poſterum excudatur, qui non in fronte nomen, cognomen, & patriam præ-
ferat auctoris. N holerius & hæc moderatio illico adnexa eſt, ſeilicet Epi-
ſcopi vel Inquiſitoris
mo-
(a) Vid. de Locis Theol. L. VIII. & IX. c. I. (5) eſ. IV. in decreto de editions
& uſu S, Librorum. .

judicio, tacito etiam auctoris nomine, librum edi poſſe,

111—W
—

r—r— /

mod
7))
furtin
nees t)
ſtetrie
Gdi i
oann
nin,
Poſte
melii
re eſ
eaden
dine
Unt a
canl⸗
anti
Presb
rum
nom
poſlun
moco
dros
mus.

unes
u
brati
Sanck
Provi
am
bem,
ſeyeri
ſoret,
Sanct
Paulo
Jor.
Imns.
ſi 1 60.
„
lver
ejosn

Janp
.

weidi 14.
e clyili⸗
m. At.
nſtat,
Unnelpes
iple e.
„L er
Oecaſio⸗
nymici;
ris Phy⸗
mentis,
chryſo⸗
Magi.
erteren⸗
cturam.

ingenio,

per ſe
s, Ci
Gockiſfi.
exercl-
s etiain
lendum,

P ky.
lehrim

Dfainggs

nulcam,
ny Lieus
Qualia
das cen⸗

iterum

ſticas i⸗
lin 00⸗
eTheo⸗

gruphos,

tat ul⸗

Vel im-

ber im

m průa
cet Ep -

mo⸗

NE

e N (279) M. .

modo ſaltem illius, qui librum examinavit, & approbavit, nomen adicribatur.
(a) Magni ego faciendum judieo ſapientifimum hoc mandatum, quo fypis
furtivis, & peiſimorum librorum editioni frœnum injicitur. Utinam illud om-
nes typographi ſibi haberent commendatum, nec ſua opera manum velut ob-
ſtetricantem fœtibus immaturis & monſtroſis porrigerent! Utinam præſtantes,

qui inter primos artis hujus magiſtros cenſentur, viros Aldum Manutium, &

Joannem Frobenium imitarentur, de quorum priore relatum legimus, eum

nihil, quod pietati vel bonis moribus adverſaretur, characteribus ſuis excudiſſe:

poſterior autem fertur nullum ſcriptum litteris ſuis expreſlifſe, quod contu-
melüs & calumniis ſcateret. At de his viderit respublica, cui typographia cu-
ræ eſt. Quod ad laudata Tridentini, & Indicis decreta attinet, non inficior,
eadem ſummo in rigore non eſle recepta, aut plurimum contraria conſuetu-
dine iisdem derogatum. Nam plurimi cujusque fere ſcientiæ in lucem prode-

unt anonymi, doctrinam ſanam continent, nomen occulere aliquando graves

cauſæ ſuadent, ſæpe & modeſtiæ, demiſſique animi eſt indicium. Quod &
antiquiores nonnulli Patres fecere, & egregie ea de re ſe purgat Salvianus
Presbyter Malfilienſis. (?5) Nec hodie liber aliquis, ut ait Concina, ſuperio-
rum licentia typis editus proſeriptus eſt ob id præciſe, quod absque auctoris
nomine in lucem prodierit. Pſeudepigraphi etiam legitimam aliquando habere
poſſunt excuſationem, qua Vigilium Tapſenſem aliosque veteres purgamus,
modo (alutarem contineant doctrinam; alioqui ſi partus nocivus eſſet, ad li-
bros ſuppoſititios referendus foret, & de eo ſentiendum, quod ſupra indicavi-
mus. QGuanquam ejusmodi fraudes, licet fine non malo excogitatas, raro im-
unes Eccleſia tulerit. Expertus id eſt ante plura ſæcula Theodiſcus Hiſpalenſis
Epiſcopus, & Hiſpaniæ Primas, qui forte inanis gloriolæ cupidus nonnullas lucu-
brationes ſuas catholicas Sancto Iſidoro ejusdem Urbis Epiſcopo impoſuit, dum
Sancti hujus Præſulis opera in Arabicam linguam converteret. Epiſcopi namque
Provinciales in ſynodo Theodiſcum propterea Eccleſia ſua ejecerunt, & ad æter-
nam probri memoriam Sedem Metropolitanam ab Hiſpalenſi ad Toletanam ur-
bem, in qua & hodie ſita eſt, tranſtulerunt. («) Iſthæc Hiſpanorum Antiſtitum
ſeveritas modum excefſiſie videretur, ſubdit Natalis Argonenſis, niſi compertum
foret, nullam ab Eceleſia fraudem tolerari, eamque ob cauſam depolitum fuiſſe a
Sancto Joanne Evangeliſta Presbyterum Aſiaticum, qui opera quædam Sancto
Paulo ſuppoſuerat. (d) De novæ doctrinæ argumentis, quo ſenſu admittenda,
quove repudianda ſint, jam principio Diſſertationis II. ſatis ſuperque explicavi-
mus. Denique ſi indictum ab Eccleſia & legitimis cenſoribus ſilentium violetur,
ſi leges edendis libris præſcriptæ non ſerventur, ſi libere, ac ut fieri amat, non ſine

5

adverſæ partis contemtu, & cenſura defendantur opiniones tractari vetitæ, recte

ejusmodi etiam libri prohibentur. («) Sed de his prohibitionis & cenſuræ modis
jam peculiari capite agendum eſt.

(a) De lInpreſ!. Libror. J. I. (5) Ii epift. ad Salon. (c) Refert. Genebrardaut
ad Ann. 655. (A) S. Hier. de viris illuſir. & I7. (e) Vid. Natal. Argonenſem,
Jeu Anonymum de methodo legendorum Eccleſiæ Patrum L. II. c. 15.

7

M9 (280) W N
CAPVT II.

D E
MODO CENSVRAE.

F1.

De ſimplici propoſitionis, aus libri probibitione.

B Be Be 6.
M:
S Odus cenſuræ nobis rationem ſententiæ exprimit, quæ adverſus
g Propoſitiones & libros in cauſis religionis fertur. Poſteaquam enim
legitimo examine compertum eſt, aut religionis principiis pro-
Poſitionem vel librum adverſari, aut adverſus Eccleſiæ regulas fuiſſe evulga-
tum, aut aliqua ſui parte nocivum, vel periculoſum eſte: ſententia contra illum
Pronunciatur. Scilicet vel nuda & ſimplici prohibitione interdicitur, ac ſilen-
tium etiam auctoribus imponitur, aut prorſus ceu pernicioſus condemnatur,
aut denique expreffis cenſurarum formulis proſcribitur. Poſtremum hoc du-
plici iterum modo fieri conſuevit: vel in globo, ut ajunt, plures cenſuræ ex-
Primuntur: vel deſignatis, ſelectisque ſententiis, ſua quoque nota maligna ſin-
gularis & diſtincta inuritur. De iſta igitur cenſuræ methodo, diverſisque ejus
rationibus nunc paucis diſſerendum, ac in præſenti quidem de ſimplici prohi-
bitione. Magnum diſcrimen Theologicam cenſuram inter, & prohibentia ejus-
moci edicta intercedere, rerum theologicarum non imperiti noverunt. Prior
nempe ad dogmatica judicia: poſteriora ad diſciplinam Eccleſiæ referuntur,
atque adeo tanto inter ſe diſtant intervallo, quanto & dogmata & diſciplina
Eccleſiæ differunt. Quis autem neteit, dogma eſſe regalam veritates creden-
das & errores proſcribendos proponentem, eſſe, ceu unam fidem, immutabile
ac irreformabile, ad omnes ſemper & ubique ſpectare, eodem malum ſen-
Iſum & pravam doctrinam condemnari, denique omnem illius veritatem non
aliunde, quam ex Scripturæ & traditionis legibus vindicari? At contra diſci-
plina doctrinam ex ſe ſe non perſtringit, ſed aut ſilentium duntaxat imperat,
aut vocum & terminorum uſum removet, illa pro temporum & perſonarum
& locorum adjunctis variatur, non omnes obligat, denique ratione circum-
ſtantiarum, regionum moribus, & recepta conſuetudine ſeſe tuetur. Hi ex
Theologorum ſententia præcipui ſunt dogmatici judicii, & legis diſciplinæ
characteres. (a) E quibus conſtat meram uſus propoſitionum, aut librorum
prohibitionem ad innoxias perinde, fi in ſe conſiderentur, ac vitioſas extencdi
len-
(à) Confer. Tburnely de locin, Card, Gotti Theolog. Tom. l. O. l. dub. 4.

ſente⸗
huſus

aut in
ut P
Prece
rieulo
oblig
ca

glon
ſorunn
Matu
Auten
Eccle

pot

falle⸗
Pecle

Lee
mogi
diſon
ca C
nem
cleſia,
tori
uanm
bus i
tentis
Vante
Placi
dent,
tur,
Verit,
niis
ſine
tet,
deat
Vitio

tren

lwior
nlkect
ſente
Quon-

ſe)

dverfus
im enim
is pro-
erulga⸗

FA Hum

2e ſilen⸗
mmnetur,
Red
IiOe du-⸗
lurzæex-
gue eus

1probi-

tin eins⸗
t. Drior
runtur,
lſeipline
creden-
nutabile
im ſen⸗
emn nON
ra Giſci.

imperat,

ſonaruin
cireum⸗
Hi er
Heiplnæ

lbroruum

exten

Woys (281) Wegs

ſententias, quatenus utrisque nonnulli abuti poſſunt; conſtat item vi ſimplicis
hujus prohibitionis ad fidem internam neminem adſtringi, ſed ſolo non uſu,
aut imperato filentio eidem ſatisfieri; quin & non raro nudam eſſe politiæ,

aut Eccleſiaſticæ Oeconomiæ legem, qua imminentes motus, & diſſenſiones

Præcaventur, atque adeo ceſſante abuſu, ſedatis motibus, animis pacatis, pe-
riculo ſublato poſſe deſinere, nec quemquam amplius ad ſui obſervationem
obligare. Unde leviores etiam cauſæ ad hanc prohibitionem, quam ad no-
tam cenſuræ inurendam ſufficiunt; quum iſtud non examinatis accurate reli-
gionis, & cenſurarum notionibus fieri non poſfit: illud vero ex prudenti cen-
ſorum arbitrio, habita periculorum & turbarum imminentium ratione, deſu-
matur; quemadmodum in ſingularibus facile cuivis erit perſpicere. Ad tria
autem ſumma capita revocari poſſe arbitror ſententias omnes & libros, quos

Eceleſiaſtici cenſores vetare & nude prohibere conſueverunt. Aut enim pro-

Poſitiones & ſententiæ periculoſæ videntur, quas proinde licet nondum aperte
fallæ, aut fidei doctrinæ oppoſitæ appareant, tanquam veras tradi & evulgari
Eccleſiaſtici judices merito & prudenter vetant, eaque de cauſa & libros ejus-
modi propoſitionibus plenos ab uſu communi removent. Aut ex immodico

diſputantium æſtu de rebus etiam utrinque probabilibus tumultus in republi-

ca Chriſtiana timentur, ſcandala ex privatorum odiis metuuntur, moderatio-
nem in defendendo ignita ingenia vix ſervare valent, atque tum pariter Ec-
cleſia, re ipſa in medio relicta, accuſatoribus ſilentium indicit, donec accura-
iori trutina cauſa penſetur, prohibetque, ne ejusmodi argumentum a quo-
quam tractetur, aut ſaltem, ne pendente judicio cenſoria nota exagitatis opinioni-
bus impingatur. Aut denique receptæ regionum conſuetudines, & patriæ ſen-
tentiæ negliguntur, leges ad diſceptandum, aut libros edendos latæ non obſer-
vantur, juribus aliorum quæſitis quodpiam præjudicium ex diverſis auctorum
Placitis infertur, quæ ſane impune a quovis, & ubique nec dici, nec ſeribi de-
bent, meritoque proinde affertiones ejusmodi, & libri illis pleni interdicun-
tur, etſi & veritatem annunciarent. Licet enim, ut in quærenda ac diſcenda
veritate: ita & in proferenda, prodendaque ampliſſimum ſit humanis inge-
niis jus: nihiloſecius & hic illuſtris Muratorius tres alias depoſcit virtutes,
ſine quibus veritas recte non annunciatur: a juſtitia videlicet procedat opor-
tet, caritatem Chriſtianam ceu ducem ſequatur, & prudentiam comitem ha-
beat adjunctam. (a4) His ergo præœtermiſſis & ipſa vileſeit, ipſa ex hominum
vitio nocet, ac proinde ejus prædicatio recte cohibetur. Lubeat nonmullis
exemplis generalia hæc documenta illuſtrare. Ac primæ quidem claſſi inſi-
gne perhibent teſtimonium vetiti ab Epiſcopis & Præſulibus libri complurium
laxiorum Theologorum. Licet enim in illis non ſemper revelatæ doctrinæ ma-
nifeſte contraria ponantur, ſtudium etiam ſanctitatis commendent, & multas
ſententias audaciora ingenia cum aliqua probabilitatis ſpecie defendere poſſint:
quoniam tamen laxæ opiniones, probabilismi fœtus, periculi plenæ ſunt, recte e

U ma-
(a) Vid. L. II. e. 3.

oey (282) W

manibus fidelium erepti, & prohibiti fuerunt, uti ſupra noſtrorum etiam tri-
bunalium ulu „ & cenſorum Regiorum decretis conſtare aſſeruimus. Ad ſe-
cundam claſſem revocari poſſunt RR. PP. decreta, quibus acrius diſeeptanti-

bus de auxiliorum gratiæ divinæ natura, partitione, eficacia ſilentium indi-
Xerunt, vetueruntque libros omnes ex profeſſo vel incidenter, aut prætextu

commentandi S. Thomam, vel quemlibet alium doctorem, aut alia quavis oc-
caſione tractantes de iisdem, ſi nulla a Sancti Officii Congregatione licentia
ſit obtenta. (a) At mutatis rerum, & temporum adjunctis nemini dubium

eſt, decretis hiſce jamjam eſſe derogatum, nec contrariam auctorum conſue-
tudinem RR. PP. hactenus improbarunt. Idem ſilentium indictum fuit, ac

ſingularibus etiam decretis prohibiti ſunt libri omnes, conciones, diſputatio-
nes, tractatus impreſli poſt A. 16 17. in quibus aſſeritur B. V. M. cum origi-
nali beccato conceptam efſſe, vel in quibus affirmatur, opinantes B. V. fuiſſe
in originali peccato conceptam, eſſe hæreticos, vel impios, vel peccare mor-
taliter. In quibus vetantibus decretis illud Præcipue obſervandum, nihil de
ipſarum ſententiarum Pprobabilitate detrahi, nec etiam contrariis opinionibus
certum robur addi. Hinc & in ea, quam ſupra attulimus, Bajana aſſertione
iſtud cum Suarezio optime advertit de Panormo, non propterea approbatam
fuiſfe eam de gentibus fidei gratiam non habentibus expoſitionem: attamen il-
lam ab omni ſuſpicione erroris Pelagiani liberam, & immunem eſſe redditam,
ut proinde merito caſtigari, & corrigi debeat opinio eruditi alias S. Thomæ
commentatoris, qui poſt eam Pontificiam defenſionem auſus eſt dicere, diétam
Ihtergretationem nullum ex antiquis Patribus habere præſidium, quam ex Caſ-
ſiano in Collat. XIII. QGuis enim ex hoc non colligit, omnem interpretationis
ulus originem ex Pelagiana, aut Semipelagiana ofhicina derivari? Illud autem
ſi verum foret, næ explicationi hujusmod non parvam conciliaret invidiam,
& erroris ſuſpicionem. () Similis denique prohibitio etiam intervenit, dum
celebris Epiſcopum Chalcedonenſem inter, & Angliæ Regulares exorta eſt
controverſia, de qua pluribus agit Graveſon; (c) atque hinc libri omnes de
eadem controverſia & ſinguli tractatus impreſli, ſive manuſeripti, & omnia
alia, quæ ad eandem directe vel indirecte ſpectabant, vetita fuerunt. At in
Sacræ Congregationis decreto opportuna, & ad præſens argumentum no-
ſtrum firmandum accommodata reperitur hæc formula: per boc autem decretum
nibil intendit S. Congregatio ſtatuere de meritis cauſæ, vel ulli auétori aut operi ignominiam
aliquam vel notam malæ doctrinæ inferre. (d) Atque id ipſum etiam P. Plazza,
teitis minime ſuſpectus, in ſua cauſæ Conceptionis concluſione fatetur, nem-
pe ex Pontificia prohibitione non colligi, definiri tanquam de fide, quod con-
traria ſententia ſit probabilis, aut damnari, quod ſit improbabilis. (2) Quam
quidem doctrinam etiam benignus Theologus jam olim libenter ſuam fecit,
at-
(4) Lz Decretis de Lihrit probhibitii g. 2. (b) Vid. de Panormoc. Z. art. 20. n. 9.
(«) H. E. Sec. XVII. Colloq. 3. (d) er decretis generalibui de LL. probib. J. 2.,. 4.
(e) P. l. J. 4. . 72

Nque
clmpr

4
lel 6
Plici e
intelh
rum
ekene
1n i
tur, al
eſt, un
trariun
Volunt
ribus
ut Zu
Vere,
Ita &
aut ine
fallbil
Opinio
non fo
fumm
dentib
annalin
Pollide
falkimne
Gram
Nlin
ruIn
ſheckat
& han
guueme
hrorn

H

le)

o (2983) *
etlam tri⸗ atque ita ſtatuit: „quando liber vel ſententia interdicitur, non aſſeritur eſſe
.Ad ſe. . improbabilis, ſed neque eſſe probahilis, ſed juſſa manere in gradu probabi-
Ceptant. . litatis, in quo antea erat, ob bonum Ppublicum vel privatum, nec dictari
lum indi. nec defendi præcipitur. Aliqua enim non ſolum dubia aut probabilia, ſed
PrEtertil etiam interdum certa utiliter ignorantur.. (a) Quæ quidem omnia de ſim-
naris oe⸗ plici ejusmodi prohibitione, quæ damnationem proprie dictam non involvit
l Hentis intelligenda ſunt. Denique & noſtrarum regionum uſu, & cenſorum regio-
Gubium rum auctoritate fieri videmus, ut propoſitiones nonnullæ publice exponi, ac
n conlüe- defendi non valeant, iisdemque, ſi forte cenſuræ ſubjiciantur, inducatur litu-
nfiit, «] ra, quin propterea ejusmodi aſſertionum interna, ut ajunt, probabilitas nege-
lputatio⸗ tur, aut doctrinæ ipfi nota cenſoria inuratur. Conſuetudine enim receptum
um origi eſt, ut qu edam propriæ ſint nationum, & populorum doctrinæ, quibus con-
V. kullle trarium aſterere minime toleratur, eſtque etiam in Summorum Imperantium
aemorr. voluntate, ut ſupra vidimus, e probabilibus opinionem deligere, quæ ceu ju⸗
Hnihril de ribus regnorum, Provinciæ moribus, atque adeo veritati ſaltem reſpeckivæ, .
inionibus ut ajunt, conformior appareat, contrariamque e publico uſu omnino remo-
Mertione vere. Atque ex his demum multa etiam tertiæ claffis ſpecimina efficiunt.
robatam Ita & olim in ditione Pontificia non ſunt toleratæ ſententiæ, quibus directa,
tamen . 1aut indirecta R. P. in Regum temporalia poteſtas negatur, aut Pontificia in-
eccitam, fallibilitas acrius impugnatur: at contra alibi eædem libere aſſertæ, & ſi qua
Thon- opinio contraria intemperantius propugnata fuiſſet, fortaſſe a prohibitione
e,diea non fuiſſet immunis. fta Bellarmini liber, quem in Barclajum de poteſtate
mexr C- ſummi Pontificis ſeripſerat, plurium Principum decretis, ne quidquam interce-
retationis dentibus Romanæ Sedis nuntiis, fuit prohibitus. Ita & Card. Baronii Tomus
d autemm annalium XKl., in quo Hiſpaniæ Regibus negabat ea in Siciliam jura, qualia
inwidiem, poſſidebant, Regis edicto A. 1610. Pproſcriptus fuit, aulosque ipſe non milto poſt
eit, dumn fabtione Hiſpana a prima ſede excluſui, ad quam virtute & ſisſfragiir vocabatur, inquit
Porta elt Gramondus, additque: adeo lubricum eſt ſeribere de Regum poteſtate, de Imperio,
innes de & ditione ipſorum, ut regnunt, ut jure vel injuria poſident. (5) QRuæ ſane om-
Komm nino non allunde prohibitionis ſuæ cauſam repetunt, quam quod avitis regno-
4Atin rum juribus, conſuetudini, moribusque receptis adverſentur, licet in ſeſe
tum do⸗ ſpectata fortaſſis e numero probabilium necdum excludi valeant. Nemo ergo
Nencuon & hanc Eccleſiæ, aut aliorum cenſorum diſciplinam vituperare poteſt, ſed
mitin gquemadmodum juſta damnatio, ita & ſimplex ac nucda Propoſitionum, aut
Ie, brorum prohibitio ad legitimam cenſorii judicü attinet auctoritatem,
Ur, emn-

)Quan
in kerit,
2, 6 (a) Theol. Eundam. a. 259. Tom, h. fundam. S. (5) Hif. Gallic. L. L. ad
. Ann,. 1610, pag. 10.

N (284) ,
De propoſitiomun, ac librorum damnatione.

Paohibitio ſimplex, ut vidimus, ad doctrinam etiam in ſe innocuam ſpec-
tare poteſt: at ubi explicita, vel tacita damnatio intervenit, manifeſte com-
Pertum eſt, propoſitionem aliquo ſuo ſenſu, aut librum quodam ex capite
eſſe nocivum, aut certe illius auctorem ex eorum eſſe numero, quos Eccleſia,
aut alia legitima poteſtas condemnavit. Propoſitio enim ex omni parte vera,
ac ex ſenſu ſuo Proprio & naturali, qui & ex adjunctis rerum, & perſonæ ſeri-
bentis deſumitur, ut ſupra diximus, minime falſa condemnari nequit; uti &
liber ſana doctrina inſtructus proſeribi non poteſt, niſi auctor ipſe aut verita-
tis, aut legitimæ poteſtatis declaratus hoſtis, ejusmodi pœnam mereatur, ut
nulla omnino erudita etiam, & ſana ejus elucubratio legentium manibus tera-
tur, & ad poſterorum transmittatur memoriam. Uncde cogitandum eſt eos
libros, quos hodie Sacra Indicis, aut Inquiſitionis Congregatio proſcribit, &
in ſuis decretis expreſſa voce pro damnatis habet, condemnatque, aut perverſam
Ccontinere doctrinam, aut regulas Eccleſiæ in illis edendis fuiſſe violatas, aut
ſuſpecta & periculoſa ratione etiam verum exprimere, aut denique aucto-
rem eſſe ſimili condemnatione puniendum; quum uti paulo ante advertimus,
& veritas nec ab omni, nec a quovis, nec ubivis locorum ſemper legitime
Proferatur. Atque ita quidem ſentiendum, ſi absque ulla Theologicæ cenſu-
r& nota propoſitionem, aut librum condemnari contingat. Eſt autem etiam
in hac re ea cenſorum Mι quitas, & clementia, ut ſi quando in libris præſer-
tim auctoris Probi & catholici nonnulla errata, minimeque toleranda reperi-
antur, iidem libri non Penitus, & abſolute, ſed conſueta formula: donec corrigantur,
Proſeribi ſoleant. Cui quidem æquiſſimo judicio ſi auctor pareat, ſi illi, qui
novam ejusmodi ſeriptorum editionem evulgandam ſuſecipiunt, lituram nota-
tis erroribus inducant, excerptum pravæ doctrinæ caput omittant: liber cen-
ſura abſolvitur, ac liberæ cujusvis lectioni permiſſus cenſetur. Unde non
exiguus eſt ejusmodi monimentorum numerus, qui in librorum Prohibitorum
indice cum allegata clauſula hodieque reperiuntur, in quibus quoniam Præ-
Cepta correctio facta eſt, nullum habet locum prohibitio, nullum lectoribus
ſupereſt diſerimen. Unde non modo ad ejusmodi auctorum nomina & ſerip-
ta, ſed & ad ipſum editionis annum reſpiciendum eſt, ut damnatum a per-
miſſo, vetitum a licito diſtinguatur. Hinc & eorum qui novas ejusmodi edi-
tiones curant, eſt muneris, ut loco opportuno lectores de facta commoneant
emendatione, ne poſtea de illata auctoribus injuria querantur, ſi quis eorum

ſententias & doctrinas allegat ex operibus primo editis, quas in ſequentibus

ob interpoſitam correctionem, mutationemque minime eſt invenire. (4) Ita con-
ſtat, quam injuſtam ea de cauia dicam nonnulli ſcripſerint V. P. Concinæ,
ve-
(a) Vid. Vindic, Gobatianæ Pars. I. obſerv. 7.

caula

(ber

alis,
aſcer
(4)
appel
gue e
lo .

eorun

fun
otni⸗

ſEcuh
Hic
Dlure
nata:
faren
menti
hoden

mias

clos
Cna d
Kinti
Allimo
(e)

54

4

n ſer.
tecom-
capite
Lecleſia,
te vera,
r ſeri⸗
z uti &
Verita⸗
Atur, ut
us tera⸗
eit eos
lbit, &
Ferlam
25, 4ut
aucko⸗
ttimus,
gline
cenſu⸗
netiam
breler⸗
reperi-
unut,
l, qul
n nota⸗
er cen⸗
de non
torunn
n pra⸗
oribus
ſerip⸗
4 per-
cliedi⸗
oneaft
eorum

entbus

ta con⸗
neine,
ve⸗

(285) A 54

veluti Suarezi propoſitiones & doctrinam haud bona fide allegaſſet. Non

aliud doctiffſimo in Juliomontana Univerſitate publico Theologiæ Profeſſori
Reidingero O. P. ob locum ex Tamburino in ſua de circumſtantiis aggravan-
tibus dillertatione citatum evenit. At præclare fidem ſuam & veritatem tui-
tus eſt Concina: (a) ſtrenue quoque ſcripti ſui integritatem, fidelitatemque
Reidingerus vindicavit. (?5) Uitatus tandem eſt & alter judicii cenſorii mo-
dus, quo plures notæ malignæ coacervantur, & aut libro, aut pluribus delectis
propoſitionibus velut in cumulo, ac in globo, ut ajunt, affiguntur. Atque
hæc eſt illa cenſuræ ratio, quam in Leonis X. R. P. adverſus Lutherum con-
ſtitutione ſuggillat perſonatus Suavis: articulos, inquient, in diplomate pro-
«Poſitos minus recte ſub incerta verborum clauſula fuiſſe damnatos, adeoque
„ex ipſo diplomate controverſum fuiſſe, quænam eflet eorum ſingulis aſſi-
„gnanda cenſura. («) Tum vero & in ipſum diplomatis ſtilum, quem fo-
renſem, perplexum, & obſeurum ait, inſurgit. Eundem cenſuræ modum
cauſæ Bajanæ defenſores multis exagitarunt: qui modus, inquiunt, valde im-
Perfectus eſt, plenus obſcuritatis, & confuſionis, fidelibus non modo inuti-
clis, ſed plurimum noxius, ex quo nihil lucis menti affulget, ut poſſit di-
ſcerni, quæ propoſitio hæretica, vel falſa, vel temeraria &c. dicenda ſit.
(4) Guin & Lutherus in ſua cum Eckio diſceptatione Lipſiæ habita iniquam
appellat viam plures dictiones acervatim reprehendendi, non aſſignata cujus-
que effati nota. (e) Eadem de cauſa Apoſtata Spalatenſis cenſuram a Conci-
ho Conſtantienſi in articulos Joannis Huſſ latam reprehendit, quia, inquiens,
eorum ſingulorum examen non apparet. (†) Hi nempe ſunt duces & anteli-

Faan eorum, quibus generales & non diſtinctæ cenſuræ diſplicent. Verum

oinines iſti heſterni videntur, & malevole ignari. Non enim iſtis primum
ſæculis, ſed in ipſa prope antiquitate rei hujus exempla extant, & documenta.
Hac ratione damnati ſunt Origenis libri ceu hæretici, erronei, periculoſi, &
plura illius doctrinæ capita proſcripta, quin ſingulis propoſitionibus determi-
nata annecteretur cenſura. Ita S. Auguſtinus variis in locis propoſitionum
faventium hæreſi, impiarum, blasphemarum, falſarum, & temerariarum, facit
mentionem, quæ notæ nonnunquam uni, eidemque libro tribuebantur. (4)
Eodem cenſuræ modo Alexander IV. quadamtenus uſus eſt adverſus (uiliel-
mi a S. Amore quosdam articulos. (H) Ita & Joannes XXII. quinque arti-

culos Joannis de Poliaco reprobavit in genere tanquam falſos, erroneos, & a
. . ◻. . . — . .
ſana doctrina devios: & adverſus Magiſtri Ekardi octo & viginti articulos con-

ſtitutionem edidit, in qua hæc leguntur quindecim primot articulot, & duos alios
ultimos tanquam baæreticot: & alios undecim tanquam maleſonantes, temerarios &
N n 3 ſu-
(a) De Sacram. Peænit. L. II. Aiſert. III. c. 2. (5) Le appendicula Editorir vitæ
P. Concinæ a Laurent. Rubeo conſeriptæea. (c) L. I. Hiſt. Conc. Trid. Pallavic. c. 2 I.
(4) Apud Tournel) Tr. de Gratia. O. III. (e) Anno. 1519. ( J) L. T. de
Republ. c. 12. (g) Plures textus §. Patris citat Cl. Mamachiur L. L. c. 2. H. 3.
de animabus Juſtorum in ſinu c. (-5) Apud Raynaldum ad Ann. 1256.

(286) B

ſiſpedlo⸗ de baærei, - -= = damnamus & reprobamur. (a) Id quod ab alis etiam

ante fuiſſe factum credendum eſt, quorum exemplum hi Pontifices fuerint
imitati, ut recte conjicit Doctiſſ. Mamachius. (?) Quanquam catholico ho-
mini ſola univerſalis Concilii Conſtantienſis auctoritas ſumſicere debet; cum ne-
fas ſit ſuſpicari viro orthodoxo, Eccleſiam eum cenſuræ modum amplexatam
fuiſſe, qui fidelibus non tantum inutilis, ſed & noxius futurus eſſet. Conſtat
autem ab hoc Concilio 45. articulos Joannis Viclef, & 30. articulos Joannis
Huſſ damnatos eſſe in globo, ac generatim, nulla ſingulatim propoſitionibus
ſingulis inuſta cenſuræ nota. (c) Suffragatur denique luculenta ratio, quam
egregie adverſus Suavem Pallavicinus urſit. (4) Quis enim negaverit a con-
ſtitutis Sacrorum Præſidibus ſententiam manifeſte periculoſam & noxiam e re-
pPublica Chriſtiana eliminandam eſie, etſi ob diverſas & ancipites Theologo-
rum explicationes deſignata cenſuræ nota eidem attribui nequeat? Quis autem
eo in caſu pariter non videt, recte plures in genere conglobari cenſuras, qua-
rum ſingulis expoſitæ periculoſæ propoſitiones ſint obnoxiæ, etſi definito non
conſtet judicio, quænam cenſurarum cuilibet exacte reſpondeat propoſitioni,
modo nulla ex iis omnibus ſit, quæ ſaltem non alicui malignæ notæ ſubjaceat.
Ita nempe & integritati fidei proſpicitur, periculum omne & diſcrimen a fide-

libus removetur, ac omnis adveriariorum de cenſuræ gradibus inanis diſcep-
2 8

tatio tollitur. Sunt quippe innumeræ ſententiæ, quæ communi conſenſione
a Theologis rejectæ ſunt; at ignoratur nihiloſecius adhuc, quanam ſpeciali
nota ſint configendæ, cum alii hæreticas exiſtiment, alii erroneas, ahi ſolum
temerarias &c. quod ex diverſa notarum ejusmodi explicatione, ut infra vi-
debimus, & ex vario propoſitionum ſenſu dimanat. Non igitur & ea eſt
Summorum Pontificum mens, ut omnem decretis ſuis hac in re dubitationem
tollant, ſed eo conſilio diverſos congerunt cenſuræ gradus: tum ut omnibus
certum ſit & indubitatum, propoſitiones ita damnatas pernicioſas eſſe, ſi tra-
dantur, ut loquitur laudatus Pallavicinus: tum ut conſtet, nullam illarum eſſe,
quæ cenſura non foret configenda. Atque id ipſum deſignatur ea, quæ in
decretis ejusmodi inſerta reperitur, voce: reſpective, ut paucis explicat To-
urnelius: „particula: reſpective, inquienzs, duo ſignificat: primum nullam eſ-
aſe notam ex aflfignatis, quæ non alicui ſaltem competat propoſitioni: eſt
„enim Spiritus, qui dogmaticis Eccleſiæ judiciis præeſt, eſt inquam Spiritus,
„& prudentiæ, quæ pœnam non infligit vanam & inanem: & juſtitiæ, quæ
««modum pœnæ nec minuere, nec excedere debet. Secundum, nullam eſſe ex
. Propoſitionibus, quæ aliquam non mereatur notam; quia idem Spiritus ve-
„ritatem tuetur, nee immunem ab omni labe propoſitionem cum reis, foœdis,
„c& pernicioſis miſeere poteſt, aut ſinit. Hæc duo definit Eccleſia tali decreto:
„ Tertium autem, nempe quæ nota ſingulis competat propoſitionibus, obſcu-
Tum eſt, ſed nec abſolute requiſitum, ut ſana ſervetur doctrina, perverſaque
.. Vi-
(a) Apud Eun lem ad Ann. 1329. (b) lLoco ſupra citato. (&) Conc. Conſtantieni.
Soah. VIil. & XW. (4d) L. L. Biſt. c. 2110 .

44 Vſet
canl In
mentis
id ᷣ
Man
rueihere
goitäte
mage
mend
ſillt,B
nütur
ſitione
ut Ou
nod
erigtt.

P
ci⸗
ne dinl
dupley
4
charior⸗
dockon
inatu
quibos
animis

nee lib

Hiac
Ut Jan

Ildbri

is le
Contr⸗
nice ſe
tis eli⸗
Ee nuc
kelite

dille e

5 etiam

fuerint
lco ho.
cunn pe.
Mexatam
Conſtat
Jonnnis
tionibis
„ Quam
t con-
me re-
logo⸗
sabtem
48, qua-
nito non
ſitioni,
bjaceat,
nahce⸗
dliſcep⸗
leoſione

ſpeciali

i ſolom
nfra Vi⸗
e eſt
Ntionem
mnibus
,ſi tra⸗
un elle,
uæ in
cat To⸗
lam el⸗
mi: eſt
Piritus,
e, quce
elle er
ritus e-
8 ſelli⸗
eereto:

obſeu⸗

erlagoe
44 r.
unimni

e (2987) Wo˖.

„vitetur.. (a) Eandem doctrinam pluribus etiam exponunt Præſules Galli-
cani in celebri ſua ad Regem epiſtola, hunc cenſuræ modum laudant, argu-
mentis ſtabiliunt, & tandem hoc egregio Auguſtini teſtimonie confirmant:
quid contra iſta ſentiat Eccleſta Catholica, - - - ſuperflue quæritur, cum propter boc ſeire

lußiciat, Eccleſiam contra iſta ſentire, nec aliquid horum in fidem quemquam debere

recipere; - - multum adjuvat cor ſidele, noſſe, quid eredendum non r. (5) Et anti-
quitate igitur, & Conciliorum, & Pontificum uſu, & evidente ratione, maxi-
maque fidelium utilitate hæc damnationis ratio, hæc cenſuræ diſciplina com-
mendatur. Poſtremus demum propoſitionum damnandarum modus in eo con-
ſiſtit, ut propoſitiones ſingillatim referantur, & ſingulis debita quoque appo-
natur cenſura: qua quidem ratione ſuperiori ævo famoſæ 5. Janſenii propo-
ſitiones ſunt confixæ. Atque hæc cenſuræ ratio clara omnino & aperta eſt, ſed.
ut ainis facile perſpicit, graviſſimis obnoxia difficultatibus, & operoſum non
modo periculoſæ ſententiæ, ſed & gradus cenſuræ, quem mereatur, examen
exigit. Et de hac infra nonnulla perſequemur.

§ III.
De damnatione propoſtionum in ſonſu ab aultoribus intento.

TIdem, quam ſupra dedimus, nunc exſolvamus oportet, ut explicatis præ-
cipuis damnandarum propoſitionum modis, de ea quoque cenſuræ ratio-
ne diſieramus, qua ſententia in ſenſu ab auctore intento configitur. Scilicet
duplex hic Propoſitionum ſenſus diſcernitur: alter, qui ordinem & reſpectum
dicit ad objectum, alter, qui vim ſuam præcipue ad ſubjeétum refert, & ex eo
clariorem, neceſſariamque conſequitur explicationem. Prius illud ita explicant
doctores, ut cenſura ferri dicatur in ordine ad objectum, dum propoſitio exa-
minatur, conſideraturque ſecundum ſenſum ſuum obvium, quem voces, ex
quibus conſurgit, ſecundum uſitatam loquentium conſuetudinem audientium
animis ingenerant, nulla loquentis, ſeribentisve habita ratione, & ſæpe etiam

nec librorum, unde propolitiones excerptæ fuerint, nominibus deſignatis.

Hinc & examen tale, ac conſequens inde cenſura propoſitionis in abſtracto,
ut ajunt, conſideratæ vocari conſuevit; quoniam videlicet ab auctoris perſona,
a libri themate, & argumento penitus præſcinditur, & ceteris etiam adiunc-
tis ſeparatis nuda & ſimplex propoſitionis ſententia expenditur, ſpectaturque.
Contra ſenſus ad ſubjelctum relatus ille eſt, qui ex verbis ſimul, & tota doctri-
næ ſerie, auctoris conſilio, inſtituto, ſimilibusque manifeſtis perſonæ adjunc-
tis elicitur. Dicitur autem & ipſe ſenſus proprius ac naturalis, non prout in
ſe nude verba intelliguntur, utpote quorum ſenſus æquivocus eſſe poteſt, ſed
relate ad mentem, & ſenſum libri & auctoris, ad quem Eccleſia ſemper atten-
dille cenſetur, dum cenſura ſua librum vel auctorem deſignat. Nolim vero
quis

(4.) De Locir. P. III. a. 4. () L.., de bæres. c. 88.

NN& (288) &

quis adeo craſſo & rudi ſit ingenio, ut dum de mente auctorum, de ſenſu ab
is intento, ſermonem audit, exiſtimet Eccleſiam in cogitationes hominum,
& latentia cordis arcana jus ſibi & auctoritatem arrogare. Non enim decer-
nit Eccleſia, auctoris animo talem reipſa latentem inſediſſe ſenſum, qualem ver-
ba, quibus utitur, præſeferunt, ac cetera etiam adjuncta probant. Nam licet
id merito cogitari & præſumi debeat, niſi velis auctorem, aut ignorantem,

aut adeo malignum eſte, ut receptam verborum ſignificationem vel neſeiat,

vel alio inflectat: non tamen cenſura Eccleſiæ, quæ de occultis non judicat,
nec cogitationibus pœnam infligit, illud unquam definit, atque decernit.
Unde immerito Facundus Hermianenſis cauſam trium capitulorum male tui-
turus generali Concilio V. ita inſultat: verum demut & conſtituamus, quod proba-
tum fuerit Iynodo, illa Theodori eſſe capitula; unde certum baberet, qua fuerint inten-
tione prolata? (a) Is igitur hic ſenſus ab auctore intentus dicitur, quem tota
propoſitio, ac libri ſeries, aliave perſonæ & ſcriptionis adjuncta manifeſto indi-
cant. Hinc neque neceſſarium eſt, ut propoſitiones hac ratione proſcriptæ toti-
dem verbis vel ſyllabis in aliquo auctoris libro contineantur, ſed ſatis eſt hunc eſſe
propoſitionum vel libri ſenſum proprium, quatenus ſcilicet ex verbis & toto libri
contextu deprehendi poteſt. Ita & S. Auguſtinus non difftetur, nonnulla Cœ-
leſtü capitula magis ſecundum ſenſum, quam ſecundum verba Pelagio fuiſſe objecta.
(b) Fuit autem ſemper, hodieque eſt iſta complurium ſectariorum, & ne-
fariorum hominum conſuetudo, quod alias oſtendimus, ut ſenſus etiam pe-

ſtiferos, alio & alio verborum ornatu incruſtent; atque hinc & cenſoria judi-

cia in eo potiſſimum Verſari oportuit, ut fallaciam ejusmodi detegerent, &
ſententiam non in obvio, quo forte cum veritate optime congruat, ſed in ſen-
ſn a verſipelli auctore intento proſeriberent. Ita jam ſupra meminimus, etiam
apertas ſacrarum litterarum, & SS. Patrum aſſertiones in ſenſum reprobum &
heterodoxum, a callidis hominibus auſu temerario fuiſſe intortas, in quibus
rofecto non ſimplicem vocum ſignificationem, ſed eam, quam impii homi-
nes tributam volebant, cenſores attendere, atque iſtam, non illam condemnare
debuerunt. Fraudes ejusmodi & Patrum eloquia, & priſcæ ac noſtræ etiam
ætatis exempla clamant. Quibus enim ſententis non abuſi ſunt Pelagiani?
Quam rectis divinorum auxiliorum vocabulis, atque adeo ipſa gratiæz voce plu-
rimis non illuſerunt? Sane Magnus ille Auguſtinus, quum Pelagii epiſtolam
ad Demetriadem Virginem ſeriptam legiſſet: mibi, inquiebat, pæne perſuaſerat,

hanc illum gratiam, de qua quaæſtio eſt, confiteri. Et paulo infra: ſub ambigua ge-
neralitate, quid ſentiret, abſcondens, gratiæ vocabulo frangens invidiam, offenfkonemque

declinanc. (c) Tanta nimirum arte ad fraudem litteræ illæ erant compoſitæ.
Ita idem Pelagius aperte dicebat anathema, gratiam Dei per ſingulos actus

noſtros non eſſe neceſſariam dicentibus: ad quæ Auguſtinus ita reſpondet:

quitquit haæc audit, & ſenſum ejus ignorat, quem in librir ſuis ſatis evidenter

expreſit - = = omnino eum putat hoc ſentire, quod veritas babet: quirquis autem, quid

172

(a) L. I0, c. 4. (5) L. de geſte Pelag. c. 13. () L. de gratia Cbrifi. c. 87.

.

in eir /
exeimp

hinc V

fitate e⸗
Herel
ſubcun
tentun
Preci
rati
1d, 0
cuncdhi
(4) E
qvod
fenli
Veracit
dictu
ills fu
ipſe
rator
.deen
.APol
Ma
tins,
quid
un!
, &
11, .
or 8
nnS,
dent,
Verlal
tenti⸗
easce
dem

Vin

dyno

ſenſi ad

Ominum,

in decet. —
Aem ver.
Nem licet
Drantem,
Lneſet,

judicat,
decernit,

male tu.
d re.

rint inten-
Gem tota
eſto indi⸗
ptæ toti⸗
hunceſſe

toto libri

nulka Cœ⸗
Objecka,
n, & ne⸗
tiamn pe-
dria judi.

erent, G
ed in ſel.

uS, etiam

robum &

in guibus
Dii homi-

demnare

ræ etiam

Algiani?
ſoce lu⸗

epiltoham
Aſuaere,

nhigua 6

ouehega
mpotte.

los Adas

cvidenter

em, il

in

in eis apertiur dicat, advertit, debet etiam iſta verba habere ſuſpebta. (a) Plura etiam
exempla ſub unum conſpectum dedit V. Beda, & confutavit. (5) Agnovit &
hanc verſutiam Innocentius I. R. P. & callidas Pelagii artes ita deſcripfſit:
sbjeéte ille partim vitando ſuppreſit, partim multa in ſe verba retorquendo tota obſcu-
ritate confudit, aliqua magis falſis argumentis, quam vera ratione purgavit, negando
alia, alia falſa interpretatione vertendo. («) Atque hine nemini mirum videri debet,
Heæreſiarcham Patrum bPalæſtinorum judicio fuiſſe abſolutum, & omni cenſuræ

ſubduétum. Erat ſane opus magna ſolertia ſenſum a fraudulento homine in-

tentum, a ſimplici & nuda ſententiarum ſignificatione diſcernere: gratiam ille
Prædicabat, ſed non talem, quam Apoſtolus ex nominis etymo explicavit:
gratiæ neceſſitatem adſtruebat, ſed non eam, quam Patres, quam Auguſrti-
nus, quam Eccleſia ſtatuerat, ſcilicet non ex levi ſono verborum, ut iterum verbis Fa-
cundi meliore jure utar, ſed ex intentione dicentis æſtimanda ſunt, quæ dicuntur.
(4) Ex quo eodem argumento etiam Hypponenſis Præſul arguebat Julianum,
quod catholicis verbis atque ſententiis prava mente & intentione, ac ſiniſtro
ſenſu fuerit uſus: quæ veraciter, & catholice dicta ſunt, ait, imo in divinis litteris
veraciter ſcripta, non ab illo catholice dicta ſunt; quia non intentione cathohkici vectoris
dicta ſunt. (e«) A bPelagianis ſejungendus non eſt Neſtorius, cujus una cum
illis fu it calliditas, quique tempore & exitu fere iisdem copulatus. „Nam &

cipfſe ad tegendam impoſturam, verba ſunt Epheſinæ ſynodi in relatione ad Inpe-

ratorem, usque adeo callidus fuit, ut quidam quoque ſanctiſſimi Epiſcopi
Occultato errore ab eo decepti ſint, eique fe ſe adjunxerint; - -- qui tamen
„ Poſteaquam dilucide, quid ſentiret, eſſent percontati, illumque ſuas blasphe-
mias retegentem comperiſſent, ab eo deſeiverunt.. (J) Et vero quid ſanc-
tius, quam B. V. dici Chriſtiparam? quid verius, quam eſſe Deiparam?
quid magis catholicum, ſi verba ſpectes, quam hoc Neſtorüi effatum: etiam
nunc evidentiore ſermone, ſumma voce proclamo, quoniam ſancta Virgo & Dei genitrix
eſt, & hbominis, & iterum: Cbriſtus ſecundum quod eſt Cbriſtus, indiviſus eſt, & fili-
us, ſecundum quod eſt filiur, indiviſur eſt, non enim habemur duos Chriſtos, vel duos
Flios &c. (g) At alius hic latebat Hæreſiarchæ ſenſus: deprebenſus et, ait S. Cœleſti-
nus, quod wultiloquio labebarir, dum vera involvis obſcurit: rurſus utraque confun-
dent, vel confiteris negata, vel niteris negare conſeſſa. (H) Atque ideo dum uni-
verſale Concilium Epheſinum impia Neſtorii dogmata anathematizat, & ſen-
tentias ejus a fide Nicæna, a fide catholica alienas eſſe judicat, procul dubio
easdem in ſenſu ab auctore intento proſeribit. Quem htent famoſæ per or-
bem univerſum propoſitiones: una eſt in Chbriſto natura incarnata: & unus de
Trinitate paſſus eſt carne? Quarum illam ſcriptis ſuis S. Cyrillus, atque adeo &
Synodus Ephefina conſecravit: hanc Joannes II. R. P. & etiam Concilium
ES 2 . ge⸗
(a) Lidem c. 2. (5) Vid. Maffeius in prafat. hiſt. Theol. n. 11. ( 43 Epiſt. 69.
int. Auguſtin. & L. de pecc. origin. c. J. (d) L. 10. c. 5. (e) P. II. de
nupt. & concupiſc. c. 4. (f) Epbes. Conc. Act. Vl. (g) Sermon. 2. & 13.
() L E. Conc. Epher. e. 19.

DNe Z (290) Be W

generale V. probavit, commendavitque. Nempe obvio ſuo ſenſu prior unam
indicat naturam divinam, quæ humanam non excludat; quandoquidem ſola
divinitas carnem aſſlumſit: poſterior vero recte intellecta, & ſecundum huma-
nam Chriſti veri æterni Patris fili naturam expoſita plane uſurpari debet.
At non ita Eutychiani, non hic eorum ſenſus, qui illa ipſa S. Cyrilli ſenten-
tia confuſionem naturarum in Chriſto confirmabant. Non ita Severiani unum
de Trinitate paſſum prædicabant, quum humanam in Chriſto naturam cum
divina in unam coaluiſſe aſſererent, aut quovis demum hæretico ſenſu com-
mixtam explicarent. Hinc ſiniſtra hæc expoſitio, hæc Pprava nefariorum ho-
minum intelligentia, & ab Hormisda Papa configebatur. Quamquam pro-
Poſitio de uno ex Trinitate paſſo ceu erronea ab Hormisda reipſa non ſit no-
tata, ſed ceu intempeſtiva cohibita, & im petuoſus monachorum zeilus repreſſus,
ut pluribus exponit Em. Noriſius in erudita ſua de eadem re diſſertatione.
(«) Unde cum poſtea Joannes II. edoctus fuiſſet, græcos ſenſu catholico eam
adhibere locutionis formam, ſuo etiam calculo illam probavit. Sed præfixa
brevitas me cogit laudatiſſimæ antiquitatis ſacraria, in quibus diutius verſari
ſane volupe eſt, deſerere: neque mirabitur quispiam eadem exempla ſemel
ac iterum allegari; quandoquidem adeo fœcunda ſunt, ut accuratius meditanti
diverſo ſub aſpectu, variis etiam argumentis nova ſemper exhibeant teſtimonia,
novasque illuſtrationes. In Concilio Conſtantienſi hic adhuc tantiſper hæren-
dum eſt. In eo condemnatam legimus Vicleffi propoſitionem: accidentia pa-
nis & vini non remanent ine ſubjecto in ecodenz Sacramento, ſcilicet altaris: anne di-
cemus ſollemni hac Eccleſiæ definitione proſeriptam eſſe celebrem Philoſo-
phorum opinionem, qua tota accidentis natura in eo reponitur, ut ſubjecto
inſit, atque adeo ſi non inexiſtat alteri, neque ſit accidens? Abſit, ut hiſce
opinantium altercationibus ſe ſe immiſceat Eccleſiæ auctoritas: ſublimior eſt
fides, quam ut probabilibus diſputantium ſententiis innitatur, ut proinde me-
rito Auguſtiſlima Pallas noſtra ſtatuerit, ne quis dictam Philoſophicam pro-
poſitionem criminari atque rejicere audeat ea de cauſa, quaſi cum eadem Eu-
chariſtici myſterii fides non poſſet integra conſiſtere. (?) In ſenſu ergo alio,
ſcilicet ab hæreſiarcha intento condemnatus eſt articulus. Vicleffus enim ſub-
jecti nomine priorem panis & vini ſubſtantiam intelligebat, atque adeo veræ
Tranſubſtantiationis dogma inficiabatur, & hic innuebat ſubdole, quod in priori
articulo aperte, manifeſteque enunciaverat, ut equidem evidens eſle arbitror,
& plena etiam in luce collocavit Cl. Amort, (c) aliique recentiores. Ita in
eodem generali Concilio proſeriptam novimus hanc Hufſi ſententiam: duæ
naturæ, divinitas & humanitas, ſunt unur Chriſtur. At quid mali hæc aſſertio præ-
ſefert? an non potius duos noſtræ fidei articulos compendio exprimere vide-
tur: nempe unam in Chriſto Perſonam contra Neſtorium, & duplicis in eo
naturæ diſerimen contra Eutychianos? Verum non hic erat ſenſus ab auctore
in-
(a) Extat Tom. I. Oper. edit. Veronens. A. 1729. (b) Le decreto pro reformat,
Studiorum edit. 1752. H. 5. n. 3. (&) Tract, de Sacram. Euch. Diſput 3. 4. 3.

intentu
ſummtal
tusChr
Ut ald

alle de

primmun

teret

conge
bureſi,
ereing
tils X
ſeripſea
Bii
id iptt
igitur
cireut
unt n
huabere
ſe) N
elle pe
It Pon
Propo
na eſt
Ielout
obyio,
Prarun
Junce
Janler
tiones
rent,
l pr⸗
Uuctor
tarunt
ſitiorn
guibn
Pori
unti
Verſa

iot nun

idem ſoh
im huma.

Ari debet.

.

ſenten.
ni undm
ram cutn
nlu com.
Drumn ho-
Gam pro.
n ſit no⸗
repreflue,

ertatione.
Olico eem

prefaa

18 Verlati
l lenel
meditanti
ſtimonia,
1 Meren-
lanlis h⸗
nne di⸗
PDhiloto⸗
ſubjeco
ut hiſee
mior eſt
inde me-
un pro⸗
dem Eu-
rgo lo,
mn Hüb⸗
60 verc
in priori
Arbitror,
lta in
m: dué
rtioprc⸗
fe rige⸗

es in eo
bauctofe
in⸗
hirmat,

49. 4,.

eN (291) N

intentus. Is quippe volebat unam quamque in Chriſto naturam fingillatim
ſumtam eſſe & integrum Chriſtum, ita ut recte dici poſſit: humanitas eſt to-
tus Chriſtus, divinitas eſt totus Chriſtus; quemadmodum Huſſii magiſter Vicleff,
ut Valdenſis obſervat, etiam in hac re contra regulam catholicam partem a toto

elle denominandam docuerat. Ita ejusdem hæreſiarchæ articulus 21. relate ad

primum ſenſu auctoris maligno intelligendus: ita alii, in quibus proprium

heæreticorum attendit ſenſum Concilium, & in eodem aſſertas propoſitiones

condemnavit: ut iterum verum habeatur S. Hilarü effatum: de intelligentia
bereſis, non de ſeriptura eſt, & ſenſur, non ſermo, ſit crimen. (a) Illuſtria hæc
exempla ſecuti ſunt RR. PP. Ita Bajanas S. Pius V., ita Janſenianas Innocen-
tius X., ita Clemens XI. Quesnelli propoſitiones ad ſenſum auctorum pro-
ſeripſerunt. Quis enim adeo in Theologia hoſpes eſt, ut neſeiat, nonnullas
Baji ſententias in ſenſu quodam recte intelligi, recte explicari poſſe? Fatetur
id ipſum S. Pontifex Pius, nonnullat nempe aliquo paéto ſuſtineri poſſe; in rigore
igitur & proprio verborum ſenſu ab auctoribus intento reſpective damnantur,
circumſeribuntur, & abolentur. (?) Quod idem de ceteris dicendum. Poſ-
ſunt nempe damnari propoſitiones multæ, ut olim fatebatur Gerſon, licet
habere gloflas aliquas, vel expoſitiones, vel ſenſus logicales veros poſſint.
(Cc) Numquid autem & in ſententiis Janſenianis varius & multiplex fenſus
eſſe poteſt? Ac plures etiam ſignificationes ab earum patronis effictæ ſunt,
ut Pontificiæ damnationi ſubducerentur. Sic, ut Berti illuſtrat, hæc Janſenii
propoſitio: interiori gratiæ in ſtatu naturæ lapfæ nunuam reſiſtitur, vera eſt, ſa-
na eſt, catholica eſt, ſi de gratia efficaci intelligatur, quæ a nullo duro corde
reſpuitur, ut ait S. Auguſtinus; attamen cum indefinite prolata ſit, in ſenſu
obvio, & quem intendit auctor, communi & amplo gratiæ vocabulo uſus,
Ppravum & hæreticum exhibet ſenſum, quod nulla detur gratia ab effectu dis-
Juncta, & cui liberum reluctetur arbitrium; ac propterea jure, meritoque hoc
Janſenii ſenſu eſt damnata. (d, Ita denique & complures Quesnelli propoſi-
tiones veræ, Sancti Auguſtini doctrinæ conformes, atque adeo catholicæ fo-

rent, niſi ſenſum iisdem prorſum hereticum, & ſyſtemati Janſeniano de nul-

la præterquam efficaci neceſſitatem inferente gratia admittenda innixum
auétor attribuiſſet, ut in earundem propoſitionum declaratione pridem adno-
tarunt doctores catholici. («) Maxime igitur necefſaria eſt cenſura propo-
ſitionum in ſenſu ab auctoribus intento, atque hic præcipue ſenſus ab aliis
quibusvis caute & ſollicite diſcernendus; quoniam eædem voces, ut ait S. Gre-
gorius Nazianz., ſi recte intelligantur, oum pietate conjunctæ ſunte f perperam expo-
nantur, impietate non carent. () Hunc autem & non alium, pravum & per-
verſum ab auctoribus fuiſſe ſenſum intentum, facile ille perſpexerit, qui &
O0 2 auc-
(a) L. II. de Trinit. n. 3. (b) Vide Berti de Theol. diſcipl. L. 17. c. 2.
(c) In Viagio Reg. Rom. Extat Tom. II. Oper. p. 277. (4) Berti loc. cit.
Ce) Vid. Conſt. Unigen. theologice propugnat. Eem appendicem in P. Reifenſtugl.
(V.) Eyif. 2. ad Cedon.

& ( 292)

auctoris adjuncta, ſcriptionis totius ſeriem, & præcipuum dogfskrinæ cujusdam
ſyſtema, ex quo plurima fere ſemper fluunt conſectaria, accurato & maturo
examine expenderit. Quæ privatis cenſoribus ea in re cavenda ſint, qua mo-
deratione & caritate de ſenſu ab aliis intento judicare debeant, jam multis

alias monuimus. Hic ſolum illud addendum exiſtimo, ne malæ, ſuſpectæ-

que fidei cenſeantur Auctores, ubi nec certa, nec legitima iſtud conſtat ra-
tione; atque ita malo ex principio ſiniſtræ, obtortæque interpretationes ſen-
tentiis apprime catholicis adnectantur: aut ea, quæ plana, & aperta ſunt,
quæ nemini prudenti & ſincero dubia, vel doloſa videri poſſunt, peſſima om-
nino arte, ceu erroribus ac hæreſi faventia traducantur. Inſigni exemplo do-
cuit illud poſteros Anonymus Auctor PBrevium obſervationum ſuper 12. articulos,
uorum approbatio a Sede Apoſtolica poſtulabatur. (a) Is nempe aut erronee, aut
Potius malevole ſuſpicatus, articulos illos a Quesnellianarum, Janſeniana-
rumque partium hominibus proponi, omni virium contentione adhibita, (Vl-
labis, & vocum apicibus diſeuiſis, ſenſum ubique Bajo, Janſenio, ac GQues-
nello faventem extorſit, ubique latere fraudem, ſubeſſe perniciem intrepide
non minus, quam imperite adfirmavit. Scilicet, Qſi cum Catholicis ſanæ
«fidei ageretur, inquit in proxnio, mitior in plerisque interpretatio adhiben-
«„da eilet. Nunc vero cum a ſuſpectæ fidei hominibus hi articuli proficiſcan-
tur, ſuſpicari merito de fraude poſſumus, & diligentiſſima circumſpectione
Opus eſt. - - Porro in ſenſu horum articulorum explorando reſpeximus ſem-
„Per ad Auctorum mentem, & ad finem, quem ſibi præfixerunt, explican-
*„di per eos Bullam: Unigenitut. « At non erant ſuſpectæ fidei homines: Ca-
tholici erant, ſtrenui erant vindices doctrinæ SS. Auguſtini & Thomæ, præ-
cipui hoſtes & expugnatores Quesnellianæ factionis erant, qui dictos articu-
los, ad controverſias circa Gratiam eliminandas Benedicto XIII. Pontifici
Maximo propoſuerant. Licet vero de iisdem articulis, peculiari etiam Con-
gregatione inſtituta, & Theologorum præmiſſa conſultatione, nihil ſit defi-

nitum: Pontifex tamen ab illis probandis non penitus erat alienus, quæ Ro-

mani Pontificis propenſa voluntas ſane evertit ſiniſtram illam, maleque con-
ſarcinatam Anonymi explicationem. Unde potius ea in re ſubſeribendum cen-
ſeo judicio integerrimi Hiſtorici, & Clariſſimi Theologi Laur. Berti: „Bene-
cdictus XIII. - ⸗- ſeribit ille, nec alienus erat a probandis XII. articulis, qui-
„bus receptis pPax fortaſſis univerſæ Eccleſiæ illuxiſſet. Sed, oportet, ut in-
« quit Apoſtolus, hareſer eſſe, ut appareat fides credentium, & ſanior doctrina.
(6) Guæ vero in ſenſu propoſitionum ad mentem auctoris inveſtigando pu-

blici Cenſores obſervent, pluribus explicat Auctor Scrutinii. (c) Horum auc-

toritas privato cuivis ſuſpicienda eſt, & ſi quidem condemnetur ſententia ad
mentem auctoris, eandem in ſenſu pravo atque perverſo, qui damnationem
mereatur, omnino eſſe intelligendam, quivis ratum habere debet, fixumque.
Gra-
(4) Obſervationes iſtæ pagellis 42, continentur. (b) Li Breviario H. E. Sæc. XVIII.

Cap. I. ubi & in notiz celebrer 12. articulos reſert. (c) C. I. art. 5. 0. % 7

Nͤ

Grawi
ebiam
ula ſ.
horum
no ine
cleſtach
PrOO
inde
ſenlut
Pls 0
Quam
ltati
rio jul
nodus

Es Der

late, 0
lorum
batur.
tionibn
ſus, ſe
clefſi
mendici
ſpari.
le
uanto J
mendie

conſtat
& part
Priman
Chricr
dille,
anlern
Cell in
declar
Veis
lute P
debet
Venire
lrand

e)

eljngdam

X Whaturo
qua mo⸗
n multis
lhecke.
Mnlſtat ta-

nes ſe.

ta ſunt,
Emaom-
nplo do.
articulon,
nee, Aut
nleniana-
biti,l.
e Oues.
ntrepide
Cis ſanc
chiden⸗
ſieiſean⸗
bettione
nusſem⸗

Yplican-

ges: Ca-
E, pre-
8 altich⸗
Pontifien
mn Con⸗
ſit efi⸗
e⸗ Ro⸗
e (on⸗
n cen-
,bene.
i8, gul
, ut in⸗
rina. 4

um auc⸗
eptia 4
tionem
Cumque.
Cra-
„Vlll.
6.,6 7.

ndo pu.

Be (293) N 9.

Graviſſimis enim rationibus Eccleſiaſtici cenſores ducti ſunt, ut propoſitiones
etiam ſenſu auctorum generatim configerent, nulla explicatione uſurpata,
nulla ſenſuum exphicite facta diſtinctione. Iniquitas enim, ac pervicax ſuper-
borum hominum animus alioqui nulli explicationi acquieſceret, neque ani-
mo indocili unquam defuturæ eſſent novæ ambages, novi ſenſus, quibus Ec-
cleſiaſticam eluderent cenſuram. Quid? quod & ad falſitatem ſatis ſt, ſi
Ppropoſitio in aliqua ſignificatione probari nequeat; quod maxime evenit,
ſi indefinite, atque adeo ſenſu æquivoco pronuncietur, etiamſi in quo alio
ſenſu foret probabilis; ut per ſingula Chriſtiani nominis ſæcula præclaris exem-
plis oſtendit Natalis Alexander in ſuo ſupra laudato cenſorio ſuffragio. (a)
Quamquam, ne quid diſſimulem, non deſint exempla, in quibus bono & uti-
litati fidelium expedire judicaverunt ſacræ cenſuræ Præſides, ſi ſuo in cenſo-⸗
rio judicio varium propoſitionis ſenſum exprimerent; quod præcipue V. Sy-
nodus Oecumenica præſtitit, & ſenſum Neſtorianum æque ac catholicum vo-
cis Deiparæ, & qua intelligentia una dici debeat natura Verbi incarnati, accu-
rate, diſtincteque explicavit; quoniam id & fraudes hæreticorum, & nonnul-
lorum etiam catholicorum diſceptatio, aliorumque ignorantia poſtulare vide-
batur. Atque ejusmodi expoſitiones maxime invaluiſſe legimus in propoſi-
tionibus, quas complexar vocant, & in quibus non varios atque diverſos ſen-
ſus, ſed partes omnino duas, diſtinctasque oportebat exponere. Ita 24. Vi-
cleffi artieulus: fratrer tenentur per labores manuum victum acquirere, &οσ non per
men dicitatem, duas continebat partes æquali quidem jure damnandas, ſed di-
ſpari cenſuræ nota; unde & diſcrimen ſervavit Concilium, & ſenſum utrius-

que aperuit: prima pari, ait Concilium, eſt ſcandaloſa, & præſumtuoſe aſerta, pre

quanto ſie generaliter & indiſtincte loquitur; & ſecunda erronea, pro quanto aſſerit
mendicitatem fratribur non licere. Idem factum in articulo 41., ubi plures etiam
ſenſus, ſed omnes, & quavis ex parte erronei explicantur. Idem denique
conſtat ex damnatione V. propoſitionis Janſenii, quæ pariter complexa eſt,
& partes diverſa prorſus cenſura notandas continet. Hinc Pontifex partem
primam, quæ velut Semipelagianum dogma traducit ſententiam aflerentem,
Chriſtum pro omnibus omnino hominibus mortuum efſe, aut ſanguinem fu-

diſſe, falſam, temerariam, ſcandaloſam eſſe declarat: alteram vero partem, qua

Janſenius docet, Chriſtum pro ſalute duntaxat prædeſtinatorum mortuum eſſe,
ceu impiam, blauphemam, contumelioſam, divinæ pietati derogantem, & bareticam
declarat, & damnat. Quæ quidem cum in propoſitionibus ambiguis & *Wπα qui-
vocis ſemper neceſſaria non ſint, ſatis eſt eas ad mentem auctorum, aut etiam abſo⸗
lute proſcribi, ſatisque ex ipſa illarum damnatione cuilibet orthodoxo patere
debet, easdem aliquo ſenſu certe pravas eſſe & periculoſas, & illis has con-

venire cenſuras, quibus configuntur. Supereft, ut paucis expendamus, an &

quando pravarum opinionum auctores indicare oporteat.

0 3 FIV.

(a) Parte. II. Husdem. .

oON& (294) M9
§H IV.
De Audtoribus in cenſura propoſitionum indicandis diſſeritur.

gF Enſuræ, in qua nulla auctorum, aut librorum fit explicita mentio, exem-

pla nobis exhibent Conſtitutiones Alexandri VII. Innocentii XI. Alexan-

dri VIII. & Benedicti XIV. in quibus complures damnantur propoſitiones,
neque auctorum, qui eas docuiſſent, neque librorum, e quibus forent ex-
cerptæ, nomina exprimuntur. Atque hujus quidem cenſoriæ conſuetudinis
rationes nonnullas egregie explicat dodiſſimus Auctor Scrutinii. (a) Primum
nempe, aliquando id provenit ex eo, quod ad ſacra cenſorum tribunalia de-
lati non fuerint auctores, aut libri, ſed ſolum propoſitiones in abſtracto, ut
ajunt, quæ aliquando ex nullo certi auctoris ſcripto excerptæ eſſe poſſunt, ſed
tantum ab aliquibus recentioribus ore in academiis, ſcholis, aut thefibus dic-
tatis tradite. Unde ſatis eſt, easdem a Sede Apoſtolica etiam in abſtracto
tantum, uti fuerunt denunciatæ, condemnari; præſertim cum hac ratione re-
medium ſatis efficax paretur, ne ſerpant amplius, & per catholicum fidelium
coœtum diffundantur. Deinde præcipua cauſa cenfuræ hujus ex eo etiam repe-
titur, quod propoſitiones proſcribendæ non in uno, alterove libro aut opere,
ſed in pluribus omnino reperiantur, quæ vel propterea ob auctam diffuſam-
que auctorum, & defenſorum copiam damnare non expedit, ne ſi unus ſo-
lum, alterve auctor exprimatur, malevolis præbeatur occaſio fingendi, eas-
dem alſſertiones non fuiſſe confixas eo ſenſu, quao in aliis doctorum libris in-
veniuntur. Ita quippe acutioribus ingeniis ſtatim varii ſenſus, & varia effu-
gia in promtu erunt, ut ſententias damnatas, illuſis, declinatisque cenſuris,
fuſtinere, & cum fidelium ſcandalo, ac detrimento propugnare valeant.
Quod quidem præſertim in laxioris Ethicæ commentis a S. Sede eliminatis
locum habuit, utpote quæ non in uno, ſed in plurimis auctorum libris con-
tinebantur; unde ad malum omne cum radice tollendum, & fraudulentas
callidorum hominum interpretationes præcidendas neceſſarium fuit, ut peri-
euloſæ, ſcandaloſæque ejusmodi ſententiæ abiolute, nec earum auctoribus,
nec libris, unde excerptæ eſſent, nominatis, proſcriberentur. Tertia ratio,
eaque pariter non contemnenda a libri utilitate, & dignitate deſumitur. Non
raro enim opus aliquod, ex quo delecta prava ſententia cenſorio judicio ſiſti-
tur, in ceteris omnibus ſanam, & Eccleſiæ utiliſſimam continet doctrinam,
ut propterea ex prudentiæ, & æquitatis regulis recte cenſores arbitrentur,
nec expedire, nec conveniens eſſe, ut propter unam periculoſam, aut noxiam
aflertionem opus integrum damnationi ſubjiciatur. Unde co, & auctoris no-
mine prætermiſſo, ſola propoſitio pariter in abſtracto meritis cenſuris notatur.

Qua eadem fere ratione & veterum auctorum, & Sanctoruùm etiam Patrum

monimenta permittuntur, licet in eadem nonnulli nævi irrepſerint; maxime
(4) C I. a. 5. 4, Eum. II.

Vncen

cun 4
duntan
Plien
rutn p
ſorum
Prerbe
tio p
men!
ſuris
cocto⸗
ex ea
E eſt
Pacie
lari,
Verge
ciolos
Minus
nomin
ſia ern
Unde
tror,
fuckt,
ſtria
diolos
coleg
modl
Pericn
amabo
tores
Auctor
rium 1
goorun
tatlone
inelare

ex h

Meu .
Adrerk
non I

„

7.

0, exem⸗
Alexan-
ſtiones,
ent ex-
Betucdinis
Himumn
nalia de-
10, ut
lüunt, ſed
dus die⸗
bſtracto⸗
tione re-
fidelium.
m repe⸗
topere,
lffuſam.
lnus ſo⸗
di, eas⸗
lbris in.
rig effu⸗
enſuris,
Veleant.
lminatis
ris con⸗
dulentas

ut petit.

ribus,
4 ratio,
. Non
cio ſiſti⸗
rinam,
trentur,
oxiam
oris no⸗
notatun.
Patrumm
maxime
cuin

N N (295) Be N

cum eorundem lectio non ſit propria ſingulorum fidelium, ſed perifiorum
duntaxat, qui pretioſum a vili ſeligere didicerunt. Guanquam ut ſupra ex-
plicavimus, etiam plures hie ſuffragentur rationes, quæ in recentiorum erro-
rum patrocinium vocari non poſſunt. Quartam denique cauſam ſuggerit ip-
ſorummet auctorum præſtantia & dignitas, quæ & ipfſa cenſoribus idoneum
præbet argumentum, ut ejusmo li clarorum virorum nomina cenſeant filen-
tio premenda, etſi pravam illorum doctrinam condemnent. Hinc & Baji no-
men in conſtitutione Piana fuit omiſſum, & aliorum etiam honori in aliis cen-
ſuris parcitum; ubi tamen accurata inprimis famam & excellentiam privati
doctoris inter, & ejus doctrinæ malitiam, reipublicæ Chriſtianæ detrimenta
ex ea conſequentia, & ſeducendi populi fidelis pericula eomparatio inſtituen-
da eſt, ut juſta de auctore vel nominando, vel reticendo ſententia feratur.
Facile igitur liquet, ſi hæ, ſimilesque cauſæ non obſiſtant, ſi auctores ſint ne-
farii, pertinaces, aut alioqui libro evulgato noti, ſi libri ipſi in plurimorum
vergant perniciem: tum enimvero & fontes virulentos, & auctores perni-
cioſos, ut ſibi quivis cavere poſſit, indicare opportunum & neceſſarium.
Minus vero ſcriptoribus catholicis vitio verti poterit, fi libros & auctores
nominent, in quibus aut ſanctioris doctrinæ pericula, aut damnati ab Eccle-
ſia errores, aliæque opiniones ad eosdem proxime accedentes contineantur.
Unde & fruſtra piiſſimo Theologiæ Chriſtianæz Auctori ſcriptam hic dicam arbi-
tror, quod eos, qui libris ſuis damnatas aut laxiores propoſitiones inſerue-
runt, diligenter ſuis nominibus appellaverit. Imo vero non modo hac indu-
ſtria ſua immortalem meritus eſt gloriam apud omnes purioris doctrinæ ſtu-
dioſos, ſed & multas ejus caritati debemus gratias, quod periculoſas nobis
collegerit, ac ſub uno velut aſpectu poſuerit opiniones; præcipue quum ejus-
modi auctorum libri quotidiana prope a multis verſentur induſtria, atque adeo
periculum legem Chriſtianam relawandi latius, & tutius graſſetur. (a) Et quid
amabo in ſimilibus fit aliud, quam quod olim & Patres & Eccleſiaſtici Doc-
tores præſtiterunt? Anne unquam vitio datum eſt majoribus, quod libros &
auctores indicaverint, quorum opiniones accuſabant? Sane vel ideo neceſſa-
rium id quisque putaverit, ne forſan, quod Ariſtoteli exprobratum eſt, ma-
gnorum virorum errores & lapſus quis fingere videretur, ut ex eorum refu-
tatione eo majorem conſequeretur nominis gloriam, & Heroum inimicitiis
inclareſceret; quandoquidem ita comparati ſumus, ut victoriæ magnitudinem
ex hoſtium viribus, & adverſariorum præſtantia metiamur. Profecto ſine
metu, ſine contumelia Athanaſius nominavit Euſebium Cæſarienſem, dum
adverſus eum ſeriberet: Hieronymus non tacuit Joannem Hieroſolymitanum,
non filuit Rufinum, aliosque: quis Proſperum vituperavit, quod Caſſianum,
Vincentium nominans confutaverit? Scilicet, concludit Dinellur, indicandi ſunt
li-
(«) Vide etiam illius Elenchos damnatarum & laxarum propp. ſngulit Tractat.
Theolog. præſixos ſane utiliſzmos; licet non in omnibus Viro Clariſimo ſubſeribam,
ſed nonnullas ſententias e laxas um propoßitionum numero eximendas putem.

N (296) WN*

„Hbri, quibus errores eontineantur, ne qui legunt, cum nihil tale ſuſpicentur,
ſe ſe circumveniri & capi ſinant. Indicatis autem libris, ut una eorum auc-
„tores non indicentur, vix fieri poteſt. Et vero, qui etiam oſcitans, neque
animadvertens errorem confirmat, publicatque, repellendus eſt pubhce, ne,
„cum uni amoris & honoris ſervandi cauſa ignoſcimus, ceteris detrimento
ac damno ſimus. Ac ridiculus ſane eſſet is, qui inſidias alicubi cuiquam
. inſtructas ſciens, ne quid contra legem caritatis ageret, illi, qui in vitæ pe-
riculum vocetur, quid inſidiæ ſint, quotque genera inſidiarum, explicaret,
„ locum autem, ubi nunc præſentes lateant, ſubticeret. Imo vero violaret
is Præcepta, quæ de caritate a Chriſto lata ſunt, ſi locum reticens, ne inſi-
.: diantes noſcantur, circumveniri incautum pateretur. Ita inſignis ille Apo-
logiſtes. (a) Nec vero in lectores ſolum, ſed & in ipſos indicatos auctores
hic aliquod caritatis genus exercetur, ſiquidem Muratorii judicium ſuſpicis.
„Nam illi ſi viverent, de veteribus Patribus loquitur, libros ſuos lubentiſſime
emendarent. Cum ergo id amplius ipſi non poſſint, amant tamen fibi a
«poſteris eam medicinam adhiberi, quæ ſi purgare penitus libros ſuos, at
„ certe a ſuis lectoribus arcere morbum qualemcunque valeat. Reliqui vero
dum vivunt, erroris moniti, ſicuti honeſtatis & veritatis amantes putandi
«funt: ita gaudere credendi, quod tum ſe, tum lectores, auditoresque ſuos
„ Ope noſtra ab errore ſentiant revocatos. (9) Nolim tamen & ceteras ca-
ritatis leges a Viro Clariſſimo hic præſcriptas negligi, ſed plane cum eodem
ſentio, parcendum eſſe perſonis, dum errori ac vitio non parcitur, & ſi fimul
ſtare queunt, reipublicæ Chriſtianæ utilitas, & neceſſaria medicina, ac pri-
vatæ quietis & exiſtimationis conſer vatio . ambo utique eſſe procuranda.
His ergo rationibus expenſis, & hoc chriſtianæ caritatis, & religioſi zeli tem-
peramento non neglecto, facile ſtatui poterit, quam merito Eccleſiaſtici
cenſores alias & libros & auctores pravarum opinionum indicaverint:
alias vero voluerint hæc nomina caute &
ſtudioſe occultata.

(a) Epif, 3. paf. 22. 1⁵) E. II. de ligen. &c. c. 2.

G

ſupra
Goctri
tation
ſignis
Verſa
nihi:
18, 8
eratun
ire
Adi
fices
ſtanti
.uib

abur

baid
abian
ſente
. tien
4 thio
.cMo
Eleme
tt dud

ds (297) B
e CAPVT III.

8, heque
hlee, ne, . D E
trimento
cinean GRADIBVS, ET FORMVLIS
e CENSVRARVM.
Ppliearet,
Violaret
ne inſ⸗ § I.
le Apo. 1 B . .
l De gradibus, & formulis cenſurarum in genere.
ſulpicis.
ntiffime §H .,
en ſbi a . D
no, § Fszitata damnandarum propoſitionum ratio eſt, ut pravus earum
ni § § ſenſus certis quibusdam notis, & loquendi formulis indicetur,
letadl Dn OMο & his ceu atro ſtigmate inuſtæ propoſitiones proſeribantur, ut
S ſupra meminimus. Conati ſunt autem Theologi, quos ea in re ceu ſanioris
in doctrinæ interpretes, & vindices adhibere contuevit Eccleſia, profunda medi-
eoce

Amel tatione iſtos errorum, & malitiæ gradus perveſtigare, & ſuis etiam vocum
KAm ſignis aceuratius diſtinguere. At plerique licet alia, & alia protulerint, & di-

1 Ur verſany vocabulis iisdem affinxerint notionem: re ipſa nihil aliud moliti ſunt,
eend nihil aliud depromſerunt, quam quod Conciliorum, præſertim Conſtantien-
ſis, & ſubſequentium ſummorum Pontificum uſu, & auctoritate fuit conſe-
leliattie

cratum. Hinc recte de Panormo docet, eos, licet adniſi fuerint novas inve-
It: mnire cenſuras, nihilominus ſolum aut genera in ſpecies diſtinxiſſe, aut novas
aalinveniſſe voces, quæ easdem cenſuras ſignificent, quas Concilia, & Ponti-
fices tradidere. Præcipuos ergo cenſurarum gradus expreſſit Conc. Con-
ſtantienſe, dum enumeratis Vicleffi articulis hanc ſubnectit damnationem:
.quibus articulis examinatis fuit repertum, prout in veritate eſt, aliquos &
uæuplures ex ipfſis fuiſſe, & eſſe notorie haæreticas, & a §S. Patribus dudum repro-
aua batos: alios non catholicos, ſed erroneos: alios ſcandaloſos, & blatphemor: quosdam
a Piarum aurium offenfvor: nonnullos eorum temerarios & ſeditioſos. (a) Et in
ſfententia contra Joannem Huſſ prolata ita habetur: Sacro=Sancta Conſtan-
etienſis Synodus declarat, & definit articulos infra ſeriptos - - - non eſſe ca-
tholicos, nec tanquam tales eſſe dogmatizandos, ſed ex eis plures eſſe erro-
e neos, alios ſcandaloſos, aliquos piarum aurium offenfiuos, pluresque eorum eſſe
ætemerarios, & ſeditioſog, & nonnullos eorundem eſſe notorie hæreticor, & jam
dudum a ſanctis Patribus, & generalibus Conciliis reprobatos, & damnatos. (b)
P Ex
(æs) Tem. IX. Concil. p. 302. Seſ-. VIII. Conc. Cenſtant. (b) Lid Seſ. XV. p. 409.

1

S& (298) 3

Ex quibus Concilüi ſententüs ſeptem diverſæ cenſuræ a Theologis colli-
guntur: alia nempe eſt propoſitionis bareticæ, & alia erroneæ, ſcandaloſæ, blar-
Vhbemæ, piarum aurium offenſfvæ, temerariæ, & ſeditioſæg. His ex conſtitutione S.
Pii V. adverſus Bajanas propoſitiones addenda eſt nota ſuſpecteæ, uti & ex Bulla
Urbani VIII. in eadem cauſa, cenſura periculoſæ. Prioris mentionem jam olim
fecerat Alexander IV. in ſua decretali, in qua pariter cenſura ſapientis hæreſim
invenitur, quo facile, & altera, quæ proxima hareß dicitur, revocari poteſt.
(4) Tandem ex condemnatione propoſitionum Janſenii patet, damnatas quo-
que ſententias appellari impiaz, contumelioſas, pietati divinæ derogantel. Pròôpo-
ſitiones Michaelis de Molinos Innocentius XI. inter alias cenſuras jam indica-
tas etlam vocat Chriſtianæ diſciplinæ relaxativas, & everſvar. Innocentius XII.
ſententias ex libro Fenelonii excerptas male ſonantes, & in praxi perniciofat ap-
Pellat. Denique Clemens XI. relatas cenſuræ nmotas omnes inurit propoſitio-
mibus Quesnelk, zc præterea ceu fa ſas, captioſar, Ecclefa, & eius praxi iniu-
rioſus, ſehitmaticai, & ſchimnati faventes: ejusdemque auctoris librum, cen azeem-
modarui Jeducendin innocentium cordibus ſub falfa piæ inſtitntionis imagine, Proſeribit.
( ) Plures etiam ex antiquorum Patrum, & facultatum Theologicarum uſu
viri docti collegerunt, quæ tamen ad priores illas ut plurimam revocari poſ-
ſunt, aut certe de novis earundem appellationibus litigatur. Tantus ergo
ejusmodi cenſurarum numerus doctorum ftudio, & ſententiarum diverſitate
excrevit, ut ex Auctore Scrutinii fere 69. diverſa earum nomina colligi que-
ant, quæ ordine alphabetico recenſuit Tournely. («) Sed in iis explicandis
variæ ſunt, ut diximus, The logorum opiniones, & nec in ipſa hæreſeos no-
ta, quæ præcipua eſt, definienda concors eſt eorundem ſententia. Conſtat
quidem apud omnes, certumque eſt catholicis, eum fore hæreticum, qui
Pertinaci animo propoſitionem revelatam, & ab Fccleſia ad credendum pro-
poſitam inficiaretur; proinde de rei ſumma nulla hic eſt controverſia, nulla
dubitatio. Volebam hoc principio exponere, ut occurrerem hominis hære-
tici malignæ fraudi, qui ex gregalium ſuorum opinione non ita pridem con-
fidenter aſſeruit, de multis fidei capitibus, atque adeo religionis principiis
nos inter perpetuum etiamnum eſſe diſfidium. Exemplum ille de ſupremo
conttoverſiarum fidei judice proponit, & quodnam ſit ſacrum illud tribunal,
e quo infallibilia oracula exeant, hodieque nos inter non convenire ait.
Ahi, proſequitur, in Pontifice uno eſſe illud dicunt: alii in Concilio: alii de-
Snum in Pontifice, & Concilio ſimnl junctis; atque hinc infert, quæſtionem
de tribnnali hoc falli neicio ſane gravifſimam nondum eſſe determinatam,
Gnitamque, & ut huic ſuo argumento reſpondeatur, Sorbonam totam, imo Ec-
cleſiam ipſiam Romanam, quanta quanta eſt laceſſit. (4 ) Hæc ſunt hominum
Ppræ-
(2) C. accuſatut, de Hæret. in 6. (d) Vide bat Conſtit. in Append. ad P. Reiffen-
ſtuel. Theol. moral. & plerosque Theologos. (c) De Locis P. 3. sJ. 2. (d) V-
Preni examine Theſis Abb. de Prades, edit. Amſtelod. 1753. Apud Valſecch.
De 3. T, 3. . 2.

-- ——

ro
ut ſe
in i
4t cit
u
Agit

Centy

1

is colt.
ſe, MMar.
tione 8.
er Bulle
amnolim
beraſn
ipotelt.
tas quo⸗
DPrôpo.
lindlea.
ius XII.
gar ap-
poſttio⸗

1s ergo
erſitate
Nicanckis
eos no⸗
Conſtat
n, gui
im pro-
3, nula
hære-
(OI⸗
reincipiis
premnmo
Ure ait.

li d.

ſtionem
inatam,
mo Ee⸗
minum
Pre-

1)

Giſich.

Huiſer

— 11 g*
— (299) T &

Præ judicia. At nec Sorbona, nec Eccleſa fota opus eſt, ut recte reſpondet Val-
ſerchius, ſed in Theologia novitius, imo fidelis quisque religionis ſuæ peri-
tes, IOphisma diflolvet, dicetque, ſacrum tribunal, in quo infallibilitas reſidet,
& aà quo oracula accipimus, eile Eccleſiam, quo nomine Paſtorum omnium

cum ſno capite, quod eit Romanus Pontifex, idem ſentientium cœtus intelli-

gitur. Hæc eſt una omnium catholicorum vox, hæc indubitata fides, ac
Proinde, primis duobus prætermiſſis, tertium non eſt opinio controveria,
ut ſe credere heæreticus ſimulat, ſed vulgata omnium fidelium ſententia. Sane
in fimilibus adverſarii aut imperitiam ſuam produnt, aut malam fidem. Ita-
que & in præſenti veram fidei, & hæreſis notionem nemo noſtrum ignorat:
at circa voces nonnullas fidei, aut hærefis definitioni addendas vel demendas,
& fixam earundem ſignificatienem lis inter Theologos hodieque fervet, &
agitatur. Compendie igitur wonnulla de eadem heæreſeos nota, ceterisque
Ceninrarum gradibus [ant explicantla-

SS , 6, 1 / ,. „ 24
ura propoſitionum hæreticartm.

De

Oidam ad propoſitionem hæreticam requirunt, non modo ut fidei oppe-
A. natur, fſed & opponatur cum pertinacia; Proinde ſi ſine hac, ſi bona
i ie, aut ex ignorantia Proferztur ſententia fidei cppoſita, minime ajunt eſſe
hæreticam. PHæc erzt Caletani opimio, gandemque argumentis ſtabihre,-&
ab Objectis Plenins vindicare conaths eſt dactiil Canus. («) Non is ego qui-
dein ſum, qui eruditorum hhamimum!!tes daimere waleacl, quem ex Tullii
ſententia, etiamſi quid certi haberem, tentorumn virorum didlentio addubitane
: afbitror nih lotezius hanc ſfententiam cum aliis facile concfliari, 1„
Qaoidl res eit, dicatuir., Canirin ad ſulizltun Potifimum, deu hom nem propo-
ſit enis austorem: alie onem propoſitionis hæreticæ re-
tuhile. Hinc & omnes llius loquendi formulæ infinuant, eum de perfecta,
& conſummata, ac formal, at ajunt, hæreſi loqui, a qua hæretici ſecundum,
frequentcin, & proprium hujus vocabuli uſum denominantur; quo ſenſu per-
tinaeiam mentis omnmiro reguii, nemo eft, qui dubitet. At ſi contra pro-
Politio in ſe, & ex ſuo objecto 1oectetur, ſane etiam hæreſeos nota eam absque
ullo ad proferentem erdine aſſicere poteſt, valetque ſupremum & proprium ſine
ert'nacia habere gradum, quo fidei opponatur, ut conſtat ex damnatis iis propo-
ſitiouibus, quarum auétores ermalet hereficinon fuerunt. Verbo: fortaſſis hære-
ſim inter, & propoſitionem hæreticam eſt diſtinguendum. cAcheæreſis quidem,
a ut Amicus S. I. Theologus explicat, ultra judicium oppoſitum fidei includit pertina-
cciam perſiſtere volentis in eo judicio contra cognitam Eccleſiæ definitionem;
«quæ pertinacia ſi abſit, erit quidem judicium hæreticum in repræſentando, ſicut
P pZ 8E

O

28 20 obiebtum,

(4) L. 12, de loc. c. J. & 38.

N1 (300) B 9

e. & vocalis propoſitio in ſignificando: non autem erit hæreſis. Quo fit, ut
«KPropoſitio hæretica a quocunque proferatur, ſemper ſit hœretica, ſicut pro-
. Poſitio falſa, a quocunque enuncietur, ſemper eſt falſa: non tamen hæc ea-

s dem hæreticæ propoſitionis enunciatio in quocunque ſubjecto eſt hæreſis.

() Alü, quod mediatam, & immediatam ad fidem oppoſitionem oppor-
tune non diſcernant, pariter definitiones mancas, & imperfectas attulerunt.
Aluü verbum Dei revelatum ſeorſim, ſeorſim item Eccleſiam definientem ſpec-

tarunt, atque ita variam hæreſis originem fruſtra, ac forte ſine ratione di-

ſtin erunt. Placet ergo communior illa theologica propoſitionis hæreticæ ex-
Plicatio, qua dicitur ea eſſe, quæ dirette, & immediate, ut ajunt, adverſatur doc-
trinæ a Deo revelate, & per Eccleſam propoſig. Tres nempe conditiones ad pro-
Poſitionem hæreticam requiruntur, quarum prima eſt, ut directe, & immediate
adverſetur veritati revelatz. Hæc enim veritas fidem noſtram exigit, prima bac
veritas, ut ait S. Doctor, formale eſt fidei ohiettum, ſecundum quod manifeſtatur in
ſcripturis ſacris, & dobtrina Eccleſiæ. (b) Hæc illa ſperandarum ſubſtantia rerum,
ut definit Apoſtolus: hic illud argumentum, con victio, & firma perſuaſio rerum
on apparentium conquieſeit. («) A Deo enim, fatente S. Hilario, diſcendum erat,
guid Ae Deo intelligendum ſit; quia nonniß ſe auctore cognoſcitur. (d) Et Clemens
Alexandr. laudat celebre Platonis in Timæo effatum, ſcilicet veriatem om-
nem uno duntaxat modo addiſei poſſe, ſi eam vel ab ipſo Deo, vel ab iis,

qui a Deo ſunt orti, doceamur. (e&) Hoc ipſum innuit Apoſtolorum Prin-

ceps divinam in ſacris litteris revelationem nobis exponens: omnis propbetia
ſeripturæ „Inquit, propria interyretatione non fit; non enim voluntate bumana allata
Aſ aliquando prophetia, ſed Spiritu S. inſpirati locuti ſunt ſancti Dei hbomines. (F)
Quod totum more ſuo breviter, & clare expreſſit Doctor Angelicus: Iuniti-
tur inquiens, ides noſtra revelationi Apoſtolir, & Prophetis falctæ, qui canonicos li-

bros ſeripſerunt; (g) Scilicet, quia, ur egregie colligit Lactantiut, fieri non po-

«tuit, ut homini per ſe ipſum ratio divina innoteſceret, non eſt paſſus ho-

minem Deus lumen ſapientiæ requirentem diutius oberrare. -- = Aperuit

„Oculos ejus aliquando, & notionem veritatis munus ſuum fecit, ut & hu-
c. Manam ſapientiam nullameſſe monſtraret, & erranti ac vago viam conſe-
quendæ immortalitatis oſtenderet.« (6) Dogmatibus igitur hiſce revelatis,

ſive ſcripto, ſive tradito Dei verbo contineantur, quæcunque adverſatur ſen-

tentia, procul dubio eſt hæretica. Neceſſarium eſt autem ut adverſetur, op-
Ponaturque directe, & immediate; nam ea, quæ ex argumentationum nexu, &
momentorum ſerie veluf repugnantia colliguntur, & inferuntur, non hereſes.
a) EHran. Amicus S. I. Tom. I. Diſp. 16. u. 32. () 2. 2. 94. 5. a. 3.
(«) Hebr. II. v. I. (“) L. V. de Trinit. (e) L. VI. ſtromat. (J) II. Petri.
I. v. 2 I. (g) P. I. g. I. a. 8. ad. 2. (6) L. I. Inſtit. c. I. Juod de veri
cognitione, & religione, & ſapientia inſeribitur. Biblioth. Patr. Tom. III. Rinam
ad manum eſſet nova editio Bibliothecæ Patrum Cl. Viri Andreæ Galland Oratorii
Venet. Congreg. Preibyt.

17üͤK[5Dw

as
auns
,s
Rem 1
ter cet
Panort
. nO
thol
ani
1,8
quan
kia
aher
mtrac
& exp
uſitiot
gvo
nOV
Eeribe
chabit
leurſ
Kunt
aag
Keurt
d cr
Titun
COnt
d

ile

)1
doome
ropo
ee
d
cleſiæ⸗
gnare
Augun
ſſtere
tor A
ſec et

)

1

ſt,
ut Pro⸗
hæc e⸗

reſis .

Oppor-
tulerunt.
em ſhec⸗
tione di.
etiec ex⸗
ſaurdhe⸗
Sadpro-
nmeinte
rima het
temnrin
4 rerum,
10 rerumn
lum erat,
Clemens
em om-

) ab üs.

im brin-
ro letia
ua Alota
imer. ()
8: Mliti-
nicot H-
non po⸗
allus ho⸗
Aperuit
1 E hu⸗
conle⸗
evelatis,
ltur en⸗
tor, 0p⸗
nexl, E
Creleos,
ſed
43
I. Mri.
A de uen

UWind

4 rutorii

eNτ& (301) A
ſed alterius cenſuræ nota afficienda ſunt, fierique ſolet in iis erforibus,
quos theologicæ, ut ajunt concluſioni oppoſitos agnoſeunt ſcriptores, in
cujus quidem rei explicatione tot etiam ſententias, quot capita facile inveneris.
Rem implexam, & diſſidentium argumentis obſcuriorem effectam clarius in-
ter ceteros, multa diſtinctione adhibita, exponit Tournelius, & ante eum de
Panormo, qui de directa illa, & immediata oppoſitione ita diſſerit: cſicut
„non omnis propoſitio vera etiam in materia religionis ſpectat ad fidem Ca-
tholicam: ita non omnis falſa eſt hæretica, etiamſi fuerit in materia religio-
" nis, & morum. Hinc iſta propoſitio: CObriſtus non eſt rißbilir, eſt omnino fal-=
«ſa, & in materia religionis, & tamen hæretica non eſt, ſed erronea; quia
« quamvis aliquam mediatam, & indirectam habeat oppoſitionem cum mate-
. Fia fidei catholicæ; quia tamen non eſt immediata, atque directa, non eſt
. hæretica.« (a) Alrera hæreticæ propoſitionis conditio eſt, ut veritas, eui
contradicit, in ſe directe quoque, ac immediate ſit revelata; quod rurſus ita probat⸗
& exponit, laudatus Auctor: „propoſitionem hæreticam conſtitui per oppo-
ſitionem immediatam propoſitionibus immediate revelatis, inde conſtat,

c quod cum Eccleſia non habeat auctoritatem condendi novos fidei articulos,

hovaque dogmata, ea ſolum poteſt ut talia declarare, & conſequenter pro-
ſcribere ut hæretica ipſis oppoſita, de quibus revelatio divina immediate eſt
*chabita. - - - Et quamvis in definitionibus Eccleſiæ præcedant Theologici di=
ſcurſus, & diſputationes diligentiſſimæ, quæ per conſequentias, & illationes
fiunt: ſicut Apoſtoli Act. I5. ad definiendum, legalia non eſſe obſervanda,
magnam conquiſtionem fecerunt; cum tamen venitur ad definiendum, di-
ſcurſus ipſe, & diſputatio more humano habita, non ſunt ratio definiendi,
. & credendi, nec ponuntur in decreto definitionis, ſed quia viſum eſt Spi-
a ritui Sancto, qui illam veritatem primo dixit, & poſtea aperuit immediate
.Contineri in ſeriptura, vel traditione, non per novam revelationem, ſed per
« novam manifeſtationem immediatæ revelationis antea factæ, & dein Eccle-
:ſiæ ipſi, ut toti Dominico gregi intfallibiliter proponeret, communicatæ.
(*) Denique conditionem tertiam efficit infallibilis Eccleſiæ auctoritas, a qua
dogma ceu fide divina credendum proponi debet, atque ita demum veritati
propoſitæ contraria aſſertio non poteſt non eſſe hæretica. Innumera ſunt,
quæ pro hujus Eccleſiæ neceſſaria auctoritate ſcripſerunt Patres, tantaque vel
ideo erga homines errantes uſi ſunt moderatione, ut niſi contra agnitum Ec-
cleſiæ judicium, contra veritatem ab hoc ſanctiſſimo tribunali definitam pu-
gnarent, necdum in numerum heæreticorum venire paterentur. Mum, ſeribit
Auguſtinus, nondum hæreticum dico, niſi, manifeſtata fbi doctrina, catholicæ dei re-
ſiſtere maluerit, & illud, quod tenebat, elegerit. (c) Atque hinc eſt, quod Doc-
tor Angelicus objectum fidei ſtatuens non ad ſolam illius in Scripturis ſacris,
ſed etiam in doctrina Eccleſiæ manifeſtationem recurrerit. Eſt videlicet
. Pp 3 Ppro-
(a) li Scrurin. C. 2. a. I. n. 9. (5) C. 3. a. F. n. 21. 22. (c) L. IV.
de Bapt. c. 16.

A (302) Me
propofſitio & declaratio Eccleſiæ, ut Patrum & Theologorum ſuffragio re-
ceptum eſt, medium illud a Deo inſtitutum, quo nobis certo patere voluit,
quænam & revelata, & a fidelibus credenda ſint. Hinc & S. Irenæus ait:
non oportet quærere apud alios veritatem, quam facile eſt ab Eccleſßia ſumere; cum: Apo-
Roli quaſi in depoſitorium dives pleniſſime in eam contulerint omnia, uæ ſunt veritatit.
(a) Et Tertullianus omnes hæreticorum machinas everſurus ad ſolum hoc
Eccleſiæ teſtimonium provocat, & quid Apoſtoli prædicaverint, id eſt, quid
illis Cbhriſtus revelaverit, non aliter probari debere affirmat, niſi per eardem
Eeccleſias, quas ipfi Apoſtoli condiderunt. (?) Ne quis vero hic fortafiis tricari va-
leat, & ad quævis etiam clariſſime in ſacris litteris expreſſa myſteria novam
& diſtinctam Eccleſiæ vel Conciliorum definitionem poſtulare, lubet exfcri-
bere verba Cardinalis de Lugo, qui rem ita occupat: „ſi conſtat ſufſicienter
de revelatione Dei in ſcriptura contenta, conſtat etiam ſufficienter de propo-
ſitione Eccleſiæ, atque adeo non poteſt excuſari digenſus ab hæreſi ex de-
«. fectu ſolum propoſitionis ſeu applicationis ab Eccleiia faciend-æ. - - - Nam
. Eccleſia clare & manifeſte proponit credendam Seripturam, & omnia & fin-
„ gula in ea contenta. Si ergo mnanifeſte conſtat aliquid in Scriptura contineri,
"* ue manifeſte conſtare debet, id ab Eccleſia nobis credendum proponi.
(c) Atque id ipſum etiam declarat de evidente divina traditione intelligen-
dum, utpote quæ cum ſacris litteris, ut loquitur S. Baſilius, parem vim huabrt ddl
pietatem; (4) quod e recentioribus egregie oſtendit docgtifl. Mamachius in ſao
de animabus juſtorum in ſinu Abraba ante Chriſti mortem expertibus beate vißanie Dei
opere. (e) Contra vero ſi negata veritas nec clare, nec aperte in hiſee prin-
cipiis contineatur, ſed implicite ſolum, aut obſcure, ſine Eccleſiæ deſinitione
Veritatem illam eſſe revelatam certo non conſtabit, nec propeſitionem Proprie
hæreticam enunciabit ille, qui bona fide rem ejusmodt obpicuram infiziabitur.
Atque hinc forte diſcrimen eluceſcit, quod accuratiores ſcriptores ſidem theo-
logicam inter, & catholicam ſtatuerunt, ut ſcilieet, ſi Suarezium audimus, fi-
des wei doctrina catholica contineat ea, quæ tofi Eccleſiæ univerſali credenda
Proponuntur: zheslogica vero, Qquidquid a Deo revelatum eſt, etſi ad commu-
nem Ecclefſiæ doctrinam non pertineat. Et ita nonnullis aliqua de fide eile
poſſunt, quæ in ſcriptura contineri Hlis manifeſtum eft, licet eadem diftincta
& ſpecialis expreſſa fides non adſtringat alios, qui id adeo aperte non adver-
tunt, ut vult Cardinalis de Lugo. Sed de iſta mediata revelatione & impli-
cita, ut jam meminimus, adeo diverſi ſunt Theelogorum ſenſus, ut eos qui-
dem hic examinare longum foret. Unde celebri hac controverſia, quam Ca-
nus, Suarez, de Lugo, de Laurea, de Panormo, Tournely, aliique Theo-
logi egregie verſant, prætermiſſa, ſolum ajo eam mihi arridere ſententiam,
quæ concluſionem, ut ajunt, vere, proprie & formaliter theologicam etiam
ob ſupervenientem Eccleſiæ definitionem non evadere fidei placitum defendit;
6 .D Qquan-
(4) L. IUII. contr. hærer. c. 4. (5) De Præſer. c. 21. (c) Diſput. 20. As virtut.
F.l. SJect. 2. (4) L. de Wirit. S. c. 7. (c) P. I. . 2. a Pas. 114.

7

gvand
Git, ut
runt,
Niſeri

un de

frmat
eune
reterat
D
herel
tis, 4
nulkat
to nol
ſimilin
in Cor
guosll
demnnat
rite &
litter⸗
Aant i
cutholi
nutorie
ſeriptn
Proine
Proba
b. Thi
IiS
1 boſit
Püni
1S
tentis
rori

c:
lulpe
Pie

20 in

logien

—s

(303) *ℛ

quandoquidem Eccleſia, quæ ratio mihi convincens eſt, nihil facit eſſe de fide,
quod in ſe & quoad ſe tale antea non fuerit, nec novos fidei articulos con-
dit, ut ex S. Thoma jam obfſervavimus, ſed quæcunque poſteriores credide-
runt, comprehendebantur in fide præcedentium Patrum; & licet in Ecœliſßa non

deſuerint prophetiæ ſpiriètum habenter, id tamien facétum eſt, non ad novam fidei dottrir
n h. nam depiomendam, ſed a humanorum aëtuum direétionem, ut idem S. Doctor af-
elt, duid ürmat. (a) Nec proinde nova in Eccleſia revelatio admittitur, a qua ſane ſin-
euden galaris ila Hecleiiæ Promiliia Spiritus S. affiſtentia diverſa eſt, ut proinde ob
larl va eandem vera quidem ſit omnis Eceleſiæ definitio, non autem omnis ad fidem
Anöran referatur. Ac hujus generis, hujusque loci præcipue ſunt judicia illa dogma-
telei. tica, quibus veritates fide inferiores Eccleſia determinat, aut errores infra
Pcienter hæreſim proferibit. Cenſuris igitur in propoſitiones & Hhibros ab Eccleſia la-
ePropo- tis, quivis interno animi aſſenſu parere, certoque perſuaſum habere debet, .
ſerd. nullam efle ex cenſuris relatis notam, quæ in proſcriptas propoſitiones meri-
. Emn to non cadat, etii non hœæreticæ tantum, ſed erroneæ, temerariæ, ſcandaloſæ,
ia Eſn. ſimiliunque notarum in deereto fiat mentio. Hinc eadem ratione damnatis
ontiner,, in Concilio Conſtantienſi Viclefhi, & Huſſ articulis, jubet Pontifex Martinus V.
oponi quoslibet fideles de his articulis ſuſpectos interrogari: urum credant, quod con-
teligen⸗ demnazienet horumce articulorum per Sacrum generale Conſtantienſe Concilium ſuerint
iera 1 rite &' juſte fabtæ, & a quolibet Catholico pro talibus tenendæ, ac firmiter aſerendæ!
Sind Litteratos autem & eruditos præcipit idem Pontifex interrogari: urum cre-
ſnir Dei dant ſententiam Sacri Concilii Conſtantienfis ſuper dictie articulit latam eſſe veram α
e pin. catholicam, ſcilicet, quod ſupradicécti articuli non ſunt catholici, ſed quidam ex ei Jint
ſintone notorie haretici, quidam erronei, alii temerarii & . (à)] Et vero illuſtria teſtimonia
progke ſcripturæ, quibus Eccleſia falli neſcia aſſeritur, abſoluta ſunt, ac generalia:
jeiabitun. proinde & d ea Eccleſiæ decreta extendi debent, quibus doctrina fidelibus re-
m theo⸗ probanda proponitur ſub aliis, quam hæreſeos notis. Hinc ita concludit O.
inns f. D. Theologus Bannez: error eſt aſſerere, quod Eccleſia in ejusmodi cenſu-
relend; „ris poſſit errare, - -= & ſi quis condemnaretur, ut revocaret aliquam pro-
commn. „ Poſitionem male ſonantem, aut ſapientem hæreſim, & ille nollet retractare,
ſide elle „Punitetur ut hæreticus. («) Ex quo patet nec in hoc convenire Docto-
Giſtcna res, quam notam mereatur propoſitio, quæ Eccleſiæ infallibilitatem in ſen-
alre tentiis cenſura notandis negaret. Alii enim hæreticam, alii erroneam, alii er-
& inp. rori proximam, alii alio nomine compellant: certe pertinaciorem auctorem à
eOs ſuſpicione heereſis non fore immunem facile omnes largiuntur. Atque hæc
Gam (1. . ad intelligendam hæretieæ propofitionis notam ſufſiciant; neque enim Theo-
e Theo- logicum ea de re Tradatum hic exarare animus eſt.

tentian,

mn etian

Gekenit;
ſenrtut. (4) 2. 2. 4. 174. 4 0. ad 3. (?5) Seſ. XLV. Conc. Conſt. Tom. VIHII. p. 9 14.
(c) E 2. 2. J. I I. a. I.

1

N (304) 9
§ III.

De Cenſura propoſitionis erroneæ.

Jbereſt „ut reliqua præcipuarum cenſurarum nomina breviter explicemus.
At in altum rurſus pelagus, qui littus jamjam anhelo, abriperer, ſi varias
diſſentientium auctorum opiniones hic recenſere, probare alias, alias refellere
conciliare alias vellem. Præſtiterunt id pridem viri quique doctiſſimi, ac præ-
cipue, ut ſupra innuimus, Antonius de Panormo, qui merito hic ſibi primas
vindicat, tum quod magna Romanarum Congregationum, ubi cenſuræ fe-
runtur, pars olim fuerit: tum quod data opera argumentum hoc fuſe, ſolide-
que tractaverit, quem poſtea & Tournelius, & alii ſecuti ſunt. IIlius itaque
veſtigiis etiam hic inſiſtere lubet. Expendit autem laudatus auctor poſt pro-
oſitionem hæreticam primum eam, quæ nota propoſitionis erroneæ dicitur.
Conſtat nomen erroris varie ſumi; & ſi lato & amplo ſenſu ſpectetur, indi-

cat quamvis aſſertionem falſam in qualibet materia, ut exponit S. Auguſtinus:

errare, inquiens, nihil aliud eſt, quam verum putare, quod falſum eſt, ſalſumque, quod ve-
rum eſt &c. (a) Quodſi vero erroris ſignificatio ad fidei & religionis argumenta
referatur, tum & hæreticam, aliasque, quæ condemnandæ ſunt, complectitur pro-
poſitiones; quo ſenſu de Lutheri articulis ſane plerisque hæreticis, ait Leo X.
ræſatos omnes articulos ſeu errores damnamus. (5) Tandem preſſius & theologi-
ce ſumtus error notam adſignificat hæreſi inferiorem, ab eadem tamen non
longe remotam, atque ita propoſitionem erroneam conſideratam ajunt eſie
Ullam, quæ opponitur veritati theologicæ. Unde ſicut hæreſis fidei: ita error
proprie & theologice ſumtus concluſioni theologicæ directe & immedlate ad-
Verſatur. Quænam vero tandem proprie, ac vere concluſio theologica? Et
an non illa etiam de fide? ſemel jam ac iterum velut in ſcopulum in difficilli-
mam hanc, intricatamque quæſtionem ex argumenti neceſſaria ſerie, mutuo-
que rerum nexu offendo; nunquamne reponam aliquid? dicam quam breviſſi-
me, quæ mihi cum doctiſſimis viris probabiliora videantur. Primum Varii
eneris concluſiones theologicæ diſtinquendæ ſunt: aliæ quippe ex duabus pro-
Poſitionibus, quarum utraque de fide eſt, inferuntur, ut illa de anima Chriſti
iymmortali conſequitur ex eo, quod & omnis homo animam habeat immortalem, &
Chriſtus ſt verur homo. Aliæ eruuntur ex uno fidei placito, & altero naturali

evidentia cognito, certoque, qualis eſt vulgata illa de Chriſte riſibili. Aliæ rur-

ſus immediate quidem, ſed obſcure & confuſe revelatæ ſunt, vel quod vo-
cibus æquivalentibus in Sacris literis, aut divina traditione exprimantur: vel

quod in univerſalibus effatis revelatis formaliter, ut ajunt, includantur; atque
has non tam concluſiones theologicas, quam meras expoſitiones, declaratio-

nesque propoſitionum immediate ac diſtincte revelatarum eſſe, recte quidem

cenſent eruditi. Aliæ re ipſa nec clare, nec obſcure immediata revelatione

In=

(2) Rnctir. e. 17. (5) la Bulla: Exurge edit. A. 1520.

44444ͤ üzʒ

innott
upte
tionun
Pler 6

Denic

nec
Prior
ſe il
Nul.o
Paulo
obleu
laude
ltis el
nant,
Ala r
malit,
toto
er,
in pri
conch
quam
ſhecte
tota
reye
ſtolat
tra ce
imme
mera
in pr
reyel
ſidei
canib
kidei
ferat.
Prop
de
cexti
de g
ſumm.
Hae
que
Uten

cemns.

1 Varias
rekellere
depræ⸗
Primas
Urg fe⸗
‚ſolide.
itague
ſt pro⸗
dioltur.
r, indi.
uſtinus:
uud vl-
Wumenta
tur pro-
LeoX.
leologi⸗
en non
unt elte
ta error
liate ad⸗
ica? Nt
Cifheili⸗
mutuo⸗
brerill⸗
Im warii
sro⸗
4 Chriſi

Aem,

.

Daturdi
liæ rut.
nod .

tur: vel

; ne
claratio⸗
gbien D

Ie⸗

innoteſcunt. Advertendum præterea quamlibet theologicam concluſionem
duplici ratione conſiderari poſſe, ſcilicet, ut ex certa prœmiſſarum propoſi-

tionum, & terminorum connexione deducitur, ſeu formaliter: & quatemas ſim-

plex eſt ſententia, ſine nexu, vinculo, & ad ceteras ordine, ſeu materialiter.
Denique & diverſi revelationis modi accurate diſcernendi ſunt, & expendendi,
nec formalis explicita, formalis implicite & obſcura, & virtualis confundenda.
Prior enim Theologis illa eſt, per quam immediate clare, & diſtincte res in
ſe ipſa revelatur. Altera ea dicitur, per quam res immediate quoque, id eſt
nullo alio principio intercedente, ſed obſcure & quaſi implicite revelatur, ut

paulo ante dicebamus. Tertia tandem cenſetur illa, qua res nec clare, nec

obſcure immediate revelata eſt: bene vero mediate, & in radice, ut ſæpe
laudata propoſitio: Cbriſtur eſt riſcbilis, aliæque quam plurimæ, quæ in reve-
latis continentur ceu concluſiones in principiis, proprietates in eſſentia, e qua ema-
nant, ut Philoſophorum axiomate compertum eſt. Contineri vero propoſitio in
alia revelata Poteſt vel identice, ut in Deo intellectus, & voluntas: vel for-
maliter, ut definitum in definitione, pars quælibet eſſentialis, aut ſubjectiva in

toto ſeu actuali, ſeu potentiali: vel tandem virtualiter, cauſaliter, & æquivalen-

ter, quod verum eſt de effectu in cauſis, proprietate in eſſentia, concluſione
in Pprincipiis. Jam hiſce vocibus & intellectis, & diſcretis hæc de theologica
concluſione controverſia fortaſſe facilius eſt dirimenda. Ajo quippe primum,

quamyis concluſionem theologicam, ſi ſenſu, quem formalem vocavimus,

ſpectetur, nunquam inter fidei placita eſſe referendam; nam in fide quidem
tota aſlentiendi ratio eſt ipſa per eceleſiam propoſita revelatio: hic contra cum
revelatione connexio, rationis uſu, ratiocinii ordine manifeſtata aſſenſum po-
ſtulat; quæ quantum inter ſe diverſa ſint, nemo non intelligit. At vero con-
tra coneluſio theologica materialiter ſumta ad fidei objectum ſpectat: ſwe in ſe
immediate ſit revelata, licet ex alis fidei capitibus legitime deducatur: ſor
mera ſit articulorum revelatorum expoſitio: ſwe obſcure, immediate tamen,
in principiis fidei contineatur: ve denique ex duabus præmiſſis immediate
revelatis ſit deducta. Ita nempe reſurrectionem mortuorum & alia dogmata
fidei eſſe nemo inficiatur, etſi a Chriſto, ab Apoſtolis, aliisque Evangeli Præ-
Conibus ex variis Scripturæ Sacræ ſententiis illata fuerint, & confirmata. Ita
fidei dogma eſt, ſi quis ex eo, quod Cbriſtur ſit unus in natura ctum Patre, in-
ferat: ergo eſt Patri conſubſtantialir. Ita & de fide eſt ea, quam ſupra attulimus,
Propoſitio de anima Chriſti immortali. Ita demum & plures aliæ particulares
aſſertiones a graviſſimis Doctoribus inter fidei placita recenſentur, ſi quidem
certitudine morali, quæ cum evidentia conjuncta ſit, conſtet, individuum,
de quo agitur, ſub propoſitione univerſali a Deo revelata fuiſſe comprehen-
ſum. Quæ quidem certitudo cum in iſtis non habeatur propoſitionibus:
Hac boſtia rite eſt conſecrata. Hic infans vere baptizatus eſt, &ö juſtißcatus &c. ne-
que eas ad fidem attinere, communior eſt Theologorum ſententia. Quodſi
autem ejusmodi ſingularis propoſitio re ipia vera ſit, licet evidenter non
9 con-

conſtet, eam contineri in propoſitione univerſali, erit de fide ſaltim objective,
& ratione ſui, e. c. Cbriſtum ſuh tali hbeſtia realiter præſentem adeſſe, etſi de fide
non ſit formaliter, & ratione aſſenſus, qui Poſtulat certitudinem quoque for-
malem, quæ non ſolum actu omnem dubitationem excludat, ſed & omnem
Imoralem facultatem dubitandi. Monet nihiloſecius recte Em. de Lugo, fim-
pliciter, & abſolute Euchariſtiam eſſe adorandam, licet de fide non ſit Chri-
ſtum realiter præſentem eſſe ſub tali numero hoſtia, quoniam ad hanc cuſktus
ſpeciem ſatis eſt certitudo moralis etiam absque evidentia, quod hoſtia rite
ſit conſecrata, ſatisque eſt, ſidem credentis, & adorantis referri ad verum
corpus Chriſti, ut etiam exponit Doctor Angelicus, pluribusque explicat
Sylvius. (4) At, ut ingenue fatear, de fide complurium propoſitianum ſin-
gularium, & factorum particularium, quæ in propoſitionibus univerfſalibus
imnmmediate revelatis, ceu partes in toto continentur, multa adhuc inter acuta
ingenia ſupereſt lis, fervet adhuc controverſia; quum aliter Turrecremata,
Cajetanus, Bannez: aliter de Laurea, Gravina, ceteri: aliter de Panormo:
aliter tandem Canus, Suarez, de Lugo, Tournely ſentiant. Priores nempe
negant ejusmodi aflerta ſingularia eſſe de fide divina, quod ut plurimuma te-
ſtimoniis humanis, ex multis occultis circumſtantüs pendeant, e. c. an hic ho-
mo Summus Pantiſex ſit baptizatur, ſit rite ordinatur & c. quæ ſine nusquam a Deo
immediate revelta ſunt. Secundi Giſtinguunt propoſitiones univerſales, iisque
aliæ ſunt revelatæ propter particulares, ut cum revelatur, quod omnir bomo ſit
4 Deo redemtus: talis revelatio eſt propter has ſingulares: Petrus redemtus ſki,
Paulus vedemtus eſt. Aliæ vero non cenſentur propter ſingularia revelatæ, ut
hæc: omnis inſans rite baptizatur eſt a peccato originali immunit, non eſt revelata,
ut credamus hunc numero infantem eſie immunem a peccato originali, ſed ut
Baptismi virtus & peccati originalis veritas confirmetur. Tertius cum aliis
Peculiari utitur explicatione, aitque, quasdam ſingulares eſſe talis naturæ, ut
absque reſpectu ad has vel illas extrinſecas circumſtantias certo cognoſcantur
contineri fub univerſalibus revelatis, ut hæc: Deur vult Petrum ſalvum fieni,
in ordine ad univerſalem: Deur vult omnes homines ſalvos fieri; atque ſimiles
ſingulares ad fidem ſpectare volunt. Contra ſunt & aliæ ſingulares, quas in
univerfali contineri non conſtat, niſi expendendo varias extrinſecas & contin-
gentes circumſtantias, ut de inſante baptizato diximus, quæ proinde ad fidem
referri non poſſint. Tandem de Panormo & eas diſcernit, quæ ad univer-
ſalem eccleſiam dirigendam plurimum conferunt, ab illis, quæ in materia fi-
dei ad eundem finem minime conducunt. (5) Poſteriores demum Auctores
ſimpliciter, nulloque diſcrimine allato afürmant, voluntque omne objectum
ſingulare in univerſali propoſitione contentum, modo id certo conſtet, ad fi-

dem pertinere, quod revelatio univerſalis immediate, etſi confuſe, cadat in

ea omnia, quæ ſub univerſali continentur. Audiſtin tot fere ſententias, quot
capita? Quis enim vero fantas poterit componere lites? Præterna vigabo
nane
(a) In 2. 2. 4. I. 4. 3. (5) Vid. Sorutin. doctrinar. totum cap. 3.

111ẽð

——ęJẽW-Wete

1õ

Unan
ſidei
Ge 8
funt,
cano
tentie
refreg
OIn
ſi hæx
trove
faäkra
An Vi
trept
dunt
mo!

Melkiye,

de ſide
de ſor-
Omnemn
0, fim.
t Chri.
Ultus
tin rite

1 duta

ortno:
nempe
hie ho-
la Deo
iisque
lom ſt
tur ſt,
Gtee, ut
eyelats,
led ut
m alis
Urx, Ut
ſcautur

ſinnles

qllas In

contin⸗
ſidem
univer-
teria f⸗
ctores
Zettun
“
dat in
6, guot
Mwigabo⸗
hane

“
.

eA (307)

hanc (yrtem, & quæ denique concluſio theologica errori directe & immediate,
non autem hæreſi, opponatur, edicam: videlicet illa, quzæ ex una fdei propof-
tione, & altera lumine naturali nota, certo & evidenter deducitur. Qua in re &
graviſſimorum Theologorum Bannez, de Lugo, Suarez, de Panormo, Tour-
nely, fortaſſis & CGotti, aliorumque ſuffragiis, & ea etiam ratione confirmor,
quod hæc concluſionis theologicæ explicatio clarum hæreſim inter & erro-
rem ſtatuat diſcrimen, & præ aliorum expoſitionibus planior ſit, facilior, mi-
nusque involuta. Fria igitur ſunt, quæ erroneam conſtituunt crobolitio⸗
nem: ſcilicet oppoſitio ad veritatem mediate revelatam, certa & indubitata ve-
ritatis hujus mediatæ revelatio, ac tandem certiſſima quoque & explorata op-
poſitio; quod poſtremum præcipue obſervandum eſt. Hinc ſapientiſſimus
Card. de Laurea in ea, quam de perſonis & doctrinis hæreſeoi ſuſpectir inſcripfit,
diſputatione, generalis regulæ inſtar ſtatuit, illam doctrinam tantum dici er-
roneam, quæ contradicit concluſioni theologicæ ex una de fide, & alia natu-
raliter nota neceſtfario illate, neque ſufficere, ſi ſolum probabiliter inferatur.
Atque ut hujus rectæ conſecutionis, mutuique nexus certa habeatur notitia,
conſtetque elariſſime ſententiam, de qua agitur, directe adverſari & opponi,
quam dicimus mediate revelatam: primum attendendum eſt ad nativum rectæ
rationis, & luminis, quo mens noſtra divina bonitate illuſtratur, criterium,
e quo evidens cum veritate convenientia, aut pugna deſumitur. Sic clare

perceptis terminorum notionibus, ſtatim intelligimus, eftatum hoc: Cbriſßur non

eſt riſibilir, directe opponi alteri mediate revelatæ, adeoque erroneæ cenhſura notan-
dum eſſe. Deinde concors ſpectandus Theologorum ſenfus, qui hiſce in re-
bus non exigui eſt ponderis & momenti, adeo, ut de Panormo affrmare non
dubitet, Deum non permiſſurum, ut in cenſura propoſitionum, quas fideles
ſeu amplecti, ſeu rejicere debent, a Theologis decipiantur, modo hi omnes
unanimes fſint in propoſitione quapiam ſeu aſſerenda tanquam de fide, aut
ſidei proxima, ſeu relicienda tanquam hæretica vel erroneag. Quin vel
de Scholaſticorum etiam Doctorum conſenſu, quos nonnulli acerbius inſectati
funt, Melchior Canus, qui & ipſe illorum vitia non tacuit, duos hoſce ſtatuit
canones, quorum prior ita habet: Ex omnium Scholaſticorum communi ſen-
tentia in re quidem gravi usque adeo probabilia ſumuntur argumenta, ut illis
refragari temerarium ſit. Poſterior vero his conceptus eſt verbis: concordi
omnium Theologorum ſcholæ de fide, aut moribus ſententiæ contradicere,
ſi hæreſis non eſt, at bæreßi proximum eſt. (a) Erit ergo extra omnem con-
troverſiam ponendum, ſententiam eſſe erroneeam, quam talem conſentiente
fuffragio Theologi pronunciant. Accurate tamen & hic advertendum eſt,
an videlicet Theologi revera unanimes ſint ac concordes, an loquantur cum
trepidatione & formidine, ac proinde opinantes potius ſint, quam docentes?
Sunt enim quædam ingenia, ut non ſemel recte animadverſum eſt a doctiſſi-
mo Mamachio, qui præjudicatæ opinioni indulgentes, utcumque ejus ſibi
d 2 Pa-
() L. VIII. de Loc. Thesl. 9 4*

1

e& (308) B Y
patrocinium inveniſſe videntur, ſi vel voculam ſuæ ſententiæ faventem in aue-
toribus inveniant, aut exſculpant, poſt ſtatim ſecum ſentire clamant, aut quod
illi obſceure vel titubantes dixeruut, ceu clariſſime, certiſſimeque traditum aſ-
ſeverant, ut ita ſecum ſentientium numerum augeant, ut ſuam opinionem
communiorem eſſe Theologorum ſententiam affirmare valeant. Poſtremo de-
mum, ſi qua extet Eccleſiæ definitio, ea accurate conſideranda eſt. Atque
ex hiſce principiis erroneæ propoſitionis cenſura, recte quidem, & methodo
theologica deducetur. Univerſam autem doctrinam hanc, ſi quis exemplis
confirmatam cupit, Card. Brancati de Laurea eruditam adeat diſputationem,
quam ſupra allegavimus. (a)

De reliquis propoſitionum cenſuris.

Xplicata erroneæ propoſitionis notione duas cenſurarum claſſes ſubnectit
Auctor Scrutinii: altera eas continet, quibus propoſitiones pleræque fidei
adverſantes notari ſolent; altera eas ſpecies complectitur, quibus ſententiæ
rectis morum regulis univerſalius repugnantes inuri conſueverunt. Ac ad
Primam uidam refert cenſuras propoſitionis hæreſi proximæ, hæreſim ſa-
pientis, de hæreſi ſuſpectæ; item periculoſæ in fide, blasphemæ, impiæ,
ſuperſtitioſæ, ſeditioſæ, rebellis, illuſoriæ jurisdictioni Eccleſiaſticæ, ſubſan-
nativæ, decolorativæ candoris Eccleſiæ, ſeu denigrativæ puritatis fidei, &
averſivæ a vera religione ſuſcipienda, aut diverſivæ a ſuſcepta. In poſteriori
claſſe explicat notas propoſitionis everſivæ regnorum, ſcandaloſæ, pernicioſæ,
male ſonantis, piarum aurium offenſivæ, injurioſæ, temerariæ &c. quarum
quidem cognitio Theologo neceſſaria, & ad non mediocrem ecele ſiaſticam
eruditionem plurimum confert. Sed, ut Canus ajebat, Amalthæam non edi-
mus, & bibliothecam rebus univerſis inſtructam; ac pleraque ex hiſce nomi-
nibus adeo perſpicua ſunt, ut nihil attineat eas pluribus definire; de nonnul-
lis igitur ſolum quædam exponende. .
Nota propoſitionis bære proximæ aliis ea eſt, qua inuritur aſſertio, quæ
ex communi fere omnium Theologorum ſenſu directe, & immediate doctri-
næ revelatæ contraria cenſetur, licet pauci, atque ex levi fundamento adver-
ſentur. Alii eam ajunt propoſitionem hæreſi proximam, quæ jam decla-
randa eſt hæretica, & dum conditiones concurrunt, quæ requiruntur, ut pro-
poſitio hæretica valeat declarari; ut ſi eandem Patres omnino omnes, atque
Theologi hæreticam affirment, licet necdum definiente Eccleſiæ judicio id
conſtet. Atque hanc notæ iſtius explicandæ rationem tutiorem ait de Panormo:
. quia
(a) Dedimus hic Verhbir Scholæ compendium dobtrinæ Tournelianeg. Vid. Tournel.
Tom. I. Part. II. a pag. m. 363. Et Scrutin. doctrinar. totum cap. 5. Eorſan
& Sententia Gani, Juenini, & alierum cum bir conciliari poteſt.

cbot

11

I e⸗

a„.
ę ſeiß
ut
6
tero
tra

tils:
l
(eo
eainor
nn
adixe
(cdivi
Athun
lyn,
ſenſu
eoden
intelli
ttn in
tian,
Ut el.

retio,
de ha
nota
hetere
Kiciens
Ge au

(309) B 5*

nauc quia per eam prœcluditur ſcopulus, in quem poſſent privati doctores incide-
utquod re, pro communi habentes opinionem efſe hæreticam, quæ communis reve-
tum All. ra non fſit, & leve judicantes motivum putantium hæreticam non eſſe, quod
nionem. fortaſſis ſit grave. Subdit tandem modeſtus auctor: an autem revera hal præ
enoce. alia abſolute ineunda ſit via, æqui, doctique lectores determinent; quod & noſtrum
Atque eſto judicium. ()
dethoo. Propoſitionem, quæ bereſim fapiat, aliter definit Gerſon, Turrecremata,
Nempls & ex iis Boſſuetus: aliter Suarezius: aliter de Lugo: aliter tandem Auctor
tonen, noſter, cui propoſitio hæreſim ſapiens ea eſt, quæ utriusque ſenſus ſani &

pravi proprie capax eſt, attamen ſenſum pravum, ſive ratione ſui, ſive ra-
tione adjunctorum loci, temporis, perſonarum prævalentem involvit, vi cu-
jus eadem aſſertio gravem de hæreſi ingerat ſuſpicionem; „quod quidem ip-

„ſum, ut monet Canus, non tam finitione, & argumentatione ſpeculatricis di-

ſeiplinæ, quam ſenſu quodam, guſtuque prudentiæ judicatur. --- Atque
Lut idem vinum ex vaſe uno ſapit picem, ex altero non ſapit: -- - ſic una
bneckit . & eadem oratio ex uno corde & ore odorem ſpirat jucundiſſimum, ex al-
gveſicei tero teterrimum. - --= Quocirca quæ propoſitio hæreſim ſapiat, quæ con-
eltenttig⸗ tra non ſapiat, non Theologi quivis, ſed prudentes ſolum atque experientes
Ac ad « Poterunt judicare.« (b) Quam doctiſſimi Theologi explicationem eo luben-
eſim ſa⸗ tius amplector, quod ex doctrina Angelici Doctoris deſumtam intelligam.
inbie, Ita quippe & Iſte de propoſitione: Cbriſtur eſt minor Patre, diſſerit: reſpon-
(oblan⸗ « deo dicendum, quod ſicut Hieronymus dicit ex verbis inordinate prolatis
ſdei, & incurritur hæreſis; unde cum hæreticis nec nomina debemus habere com-
oſtet oi „ munia, ne eorum errori faveré videamur. Ariani autem hæretici Chriſtum
micioſle, «„2nJxerunt eſſe minorem Patre non ſolum ratione naturæ humanæ, ſed etiam
quaruin divinæ perſonæ. Recte izitur propoſitio illa ab Arianis prolata etiam S.
laſfia Athanaſio hæreſim ſapiebat. (c) Sic & propoſitio: cujus eſt regio, illius &re-
ton eldl. ligio, ab homine heterodoxo prolata, ſane hæreſim exhibet; quoniam hoc
enomi- ſenſu a Sectariis accipitur, ut utramque Poteſtatem ſacram & politicam in uno
Honnul- eodemque Imperante civili ex natura, & indole ſummi imperii conſociatam
intelligant; quo in ſenſu & nos ſupra pag. 226. eandem allegavimus. At con-
o,üe tra in ore, & libro Catholici rectam, & orthodoxam exprimere valet ſenten-
doan. tiam, qua veræ fidei tutela etiam Principi politico demandata adſignificatur,
adver⸗ ut cl. Viri Zallvein, & Riegger exponunt.
n gechr⸗ Tandem propoſitionis de hareſi ſuſpebtæ explicandæ ea optima videtur eſſe
ithro⸗ ratio, quæ Suarezium inter & Antonium Saura eſt media, ſcilicet propoſitio
, Aqde de hæreſi ſuſpecta non ſpecifice, ut ajunt, ſed per gradus a priori cenſuræ
dicio id nota diſtinguitur, eſt que ea quæ pariter ex ſe ſe ſenſus tum catholici, tum
normno heterodoxi capax eſt, attamen live ratione ſui, ſive ratione adjunctorum ſuf-
da ficiens prœbet fundamentum, non quidem ad probabile ferendum judicium
Qde auctore hæretico, ſed ſolum ad ſuſpicionem, & timorem quendam absque

Tuurd,

te-

Hyrſik G 3
5 ⸗ (4) C. 60. a. IL. n. I9. (b) L. 12. de loe. c. 10. (c) P. Z. 9. I. a. 8.

—

femeritate de eodem concipiendum; ex quo & propoſitio illius de hærefi
Videatur fuſpecta.
Cenſura propoſitionis male ſonantis, & piarum aurium oßenfuæ a non-
nullis cum ea, quæ hæreſim ſapit, confunditur; atque ita & ſenſit Illuſtr. Boſ-
ſuetus: male ſonans in fide, inquit, quantum capio, haud facile ſecernas ab
eo, quod ſapit hæreſim, ſive errorem. Sed ut id quod ſapit errorem ad
„guſtum quendam, ita id quod male ſonat, magis refertur ad aures; quod
scum ſubtiliter apud te penſitaveris, in idem recidere facile comperies. (4)
Ali a eeteris quidem cenſuris diſtinguunt, ſed a ſe ſe invicem non diſcernunt,
& hoc ſenſu quisque varias illarum definitiones adfert. Alii tandem ceu no-
tas cenſuræ ſua ſpecie diverſas, diſtinctasque conſiderant, ut illa quidem male
Jonantis generalior ſit, & ad propoſitionem in quavis fidei aut morum mate-
ria ſpectet: hæc vero ſpecialius in ordine ad pietatem & religionem, quam
offendere videtur, referatur. Singulatim enim aures ferit, quidquid indecens
ac indignum in religionis cauſa profertur. Ceterum in ſe ſpectatæ ſenſum
indicant hæreticum non plane prævalentem, ſed quapiam infra hæreſim ma-
litia infegétum. Quod præcipue hic notandum eſt, illud Canus, & Boſfuetus
exprellerunt.
Ac prior quidem monet, non eſſe habendam rationem vulgi promi-
ſeui, imbecillis, perturbati, impudentis; ſed prudentis, finceri, pii, incor-
Tupti. Nec Theologia medo requirenda eſt, ſed pietas & prudentia, ſine
„Qua nullæ aures poſſint conſentaneos ſonos, abhorrentesque diſcernere.
(⁵) Alter vero ita ſeribit: „vVera pietas non cœco affectu, ſed majorum auc-
atoritate, ac traditionis regula ducitur, quæ ab his aberrant finibus, ſine mo-
„re modoque creſcunt, veramque pietatem falſis, & alienis ex arbitraria pie-
tate ſuperſtrucétis obſcurant & obfuſcant. (c)

Nota cenfſoria propoſitionis temerariæ latiſſime patet, & quibusvis ſen-

tentiis cenſura aliqua notatis applicari poteſt; ſiquidem in ſe ipſis conſideren-
tur, licet forte tales dici nequeant, ſi ad bonam fidem, & ignorantiam pro-
ferentis attendatur. At ceu peculiaris cenſorii judicii nota definiri ſolet ea,
quæ in materia theologica ſine ſufſicienti fundamento, vel auctoritatis, vel
rationis aſſeritur: ſive ut alii malunt, quæ communi SS. Patrum doctrinæ,
aut conſtanti Theologorum ſententiæ contradicit absque gravi rationis, vel
auctoritatis fundamento. Ac priori quidem deſeriptione indicatur ea, quæ
privative temeraria vocari poteſt, dum ſcilicet ex ſolo proprio judicio, nulla
auctoritate vel ratione cogente propoſitio excogitata eſt: poſterior vero de-
finitio eam deſignat, quæ poſtive, ut ajunt, & contrarie temeraria ppelatur.
Præter ordinem ad objectum, perſonamque proferentis etiam modus enun-
ciandi in illa ſpectari conſuevit; quovis vero modo conſideretur, conſtat eam
ſemper eſſe vitioſam, utpote nove, inſolenter, & ſine uſitato fundamento,
quod vel ratio, vel auctoritas eſt, prolata: nihiloſecius aliquando tatione dibti
“

(a) L. l Deſent. L. 2. c. 15. (⁵) loc. ſupra cit, (e«) P I. Defens. L. 3. c. 13.

lolin⸗
ub⸗
abar
. dac
ten
cel

tuali
Sumn

Ange

tuale
talis,
ccal
prio⸗
pole
ſcern
Verit

de e⸗
Ia 4
Rom
letio

(catho

noni
dem
conſt
Drope
ſeinde
altici⸗
fum:
ret,

1
næc!

dieiti

ninl

afini⸗
tuit,

17

herteſt

4 non-
r. Bol.
Inas ab
temn ad
quoc
ce (2)
erhunt,
Cel no.
n male
1 mate⸗
quaimn
decens
ſenlum
im mæ-
ſtuetus

Promi⸗
,ineol⸗
la, ſine
there.
umn t.
rig pie⸗

vis ſen⸗
ſideren-
Aun pro.
Olet en,
tis, vel
rine,
Dis, Tel
ea, gock
0, Dula
ſero e⸗
pelatar. D
Us enuna-
ſtat eEam
MeNI0,
one α.
ſo⸗

1 37 1 130

RN (311) e

ſolius, & ſi id ſeparatim ab enunciandi modo expendatur, vera eſſe poterit:
quod familiari exemplo ita exponit S. Antoninus: «„temerarium eſt, inquit,
aflerere tanquam certum illud, quod non poteſt ratione vel auctoritate pro-
„bari efficaciter; ſicut aſſerere, quod mundus terminetur poſt centum vel
ducentos annos. Quamvis enim hoc pofit eſſe verum, tamen hoc aſſerere
tanquam certum, eſt temerarium; quia ad hoc nec auctoritas, nec ratio
.efficax habetur. («)
Propoſitio ſcandaloeſa, ut vis nominis inſinuat, ea eſt, quæ ruinæ ſpiri-
tuali præbet occaſionem, ſive ad peccatum inclinet, ſive a virtute abducat.
Summopere autem duplex illius diviſio hic notanda, quam ſuggerit Doctor
Angelicus: alia nempe eſt per ſe active ſcandaloſa, quæ ex ſui natura in ſpiri-
tualem ruinam proximum præcipitem agit, Alia eſt per accidens & paſſive
talis, ex qua proximus ob propriam fragllitatem ruinæ ſuæ deſumere poteſt
occaſionem. Jam fatendum, cenſuram ſcandali proprie non cadere niſi in
priorem: nihilominus eas, quæ ſunt ſecundi generis, ſententias prohuberi
poſſe, ac interdici certum eſt, ſi modo neceſſaria id fiat moderatione. Di-
ſcernendum denique in propoſitione ſcandaloſa dictum inter, & modum, cujus
veritatis exemplum ex S, Auguſtino ſupra attulimus.
Sebiematicæ propoſitiones ab ipſo ſchismate probe ſunt ſecernendæ, licet
de earum natura ex ordine & reſpecru ad ſchisma ſit definiendum. Ac ſchis-
ma quidem, ſeu ut ait S. Doctor, voluntaria ab Eccleſiæ unitate & obedientia
Romano Pontifici debita ſeparatio conſiſtere poteſt absque hæreſi, ut de Me-
letio S. Epiphanius ſcribit: non eſt immutata fides ipfius in aliqlo tempore a Sanéta
Catholica Eccleſia, (h!) quem tamen ſchismaticum fuiſſe eſt exploratum. At
non ita facile ſcihsmaticæ Propoſitionis ab hæretica eſt diſerimen; quandoqui-
dem & Romano Ponti en 39 omnibus Chriſtianis deberi obedientiam fide
conſtat. Optima ergo videtur eſſe Auctoris Serutinii explicatio, qui ait, tum
propoſitionem ſchismaticam & ab heærefi diſtinctam dici, dum viam parat ad
ſeindendam Eccleſiæ unitatem; & fideles ab obedientia Superioribus Eccleſi-
aſticis, ac præcipue R. P. debita retrahit, licet nullatenus auctoritatem illo-
rum aà Chriſto conceſſam inficietur; quodſi auten & hoc poſterius pernega-
ret, jam non ſolum ſchismatica, ſed ſimul & hæretica deberet nominari.
agdem fere de propoſitione, quam ſeditiofam vocant, aſſerendea, niſi quod
hæc Reipublicæ & Magiſtratui Civili ſolum infeſta cenſeatur, atque hinc ea eſſe
dicitur, quæ ab obedientia Principi Civili debita retrahit, auft ad tumultus in
republica excitandos conducit. Quo & cenſura propolitionis rebelliz ſpectat,
niſ quod hæc non tam diſcordiam Civium, quam inprimis negatam Principi
obedientiam promovet, ac pro fine, atque, ut ajunt, motivo primario reſpicit.
Blaiphema convicium in Deum, Sanctos, & Tes ſacras exprimit. Cui
affinis eſt propoſitio impia, quæ quatenus proprium cenſuræ gradum conſti-

tuit, opera pietatis & religionis deprimit: ſcilicet vel aufert, vel imminuit

cul-
(a) P. 2. tit. 12. c. J. (b) Hæres. 68.

.*

Be y (312) 9*

eultum Deo, ut ſupremo Patri omnium debitum, vel tollit honorem parenti-
bus & conſanguineis: vel obſequia Superioribus, aliisque, quibus gratum &
reverentem debemus animum, praæſtanda vilipendit, contemnit & evertit.

Quæ clara omnino ſunt atque perſpicua. Solum hic animadvertendum impiæ in-

ter & non piæ aſſertionis rationem ſingulare, maximumque diſcrimen intercedere.
Hæc enim poſterior ex communi ſenſu ſolum iis adverſatur opinionibus, quæ
minime revelatæ ſunt, nec ex theologicis argumentis certo illatæ, nec abſo-
lute & ſine ulla formidine a Catholicis doctoribus aſſertæ, licet quodam pie-
tatis affectu putentur veræ, atque ideo pie ereditæ vocentur. His ergo pro-
poſitionibus oppoſitæ dici quodammodo non piæ ſolent: at nullam impietatem
invo vunt cenſura dignam, nihil fidei & religioni nocent, impune ac libere pro-
pugnari poſſunt.
Denique & nota ſalfßtatis pro diverſa illius defin tione, aut generica eſt
omnibus, quibus aliqua inuritur cenſura, propoſitionibus communis, ut ſu-
pra oſtendimus: aut pecilie⸗ eſt, qua juxta Auctorem Scrutinii illa deſignatur
propoſitio, quæ neceſſarium nexum, proximam affinitatem cum ſententiis ex-
plicite qualibet demum cenſura damnatis, involvit. Alii eandem cum impro-
babili confundunt, ac e numero cenſurarum proprie talium excludunt. Hic
notanda erit laudati auctoris animadverſio, qui ſcilicet fiat, quod Pontifices,
dum propoſitiones damnant, quæ aliquando ſunt æque fallæ, non de omni-
bus æque falſitatem exprimant: quanquam vero, ait, falla declarari queat
aaliqua propoſitio, non inde ſequitur, quod ſemper illa denominatio ſit ei
tribuenda, quoties ejusdem propoſitio eſt capax. Cum enim finis prima-
c rius Apoſtolicæ Sedis in proſcribendis pravis aſſertionibus ſit, earundem pra-
vitatem ſumcienter pateéfacere, ad ipfius aſſecutionem minime neceſſarium
eſt omnes formalitates ejusdem pravitatis expendere ac exponere; ſed quan-
D doque una aſſignatur, quandoque plures ob aliquod rationabile tunc vigens
s motivum, vi cujus tamen inferri non valeat, fallam non eſſe habendam pro-
.poſitionem, quæ falſa non definitur. (a) Atque hanc ſuam doctrinam, im-
bibitamque in omnibus cenſuris falſitatis notam pluribus etiam Poſtea expo-
nit, firmat, & Præclare illuſtrat in erudito opere „quod ſorutinium doctrina-
rum inſcripſit. e quo iſta compendio retuliſſe ſufficiat. Nam de plerisque ce-
teris ceniurarum nominibus vera videtur eſſe Lorcæ ſententia, quam paſſim
Theologi allegant: „ſi recte attendantur, inquit, Potius continent notam cri-
„minis circa mores, quam notam erroris Ccirca veritatem, & propterea ſe-

„cundum ſe non videntur ad judicium & cenſuram fidei pertinere. Sed ut-

„ cunque ſit, illud eſt-certum, nunquam has notas conſiderari ſeparatas a prœ-
„Cedentibus, quæ ad qualitatem falſitatis ſpectant; ſemper enim aſſertio, quæ
" aliqua ex his cenſuris digna eſt, aliam ſimul habet ex parte erroris, & iſtæ
„ſunt quaſi circumſtantiæ aggravantes. (5)

§V.
C«) C. VII. Vid. art. 10. s. num. 14. (⁵) Diſput. 40., in 2. 2. 7. II. a. 12,

U
nont
nemn
de -
gu
Veh
n0
a Pt
Ver
rum.
Tentu
etiam
ſancki
uer
ile,
(lty
lo⸗
aut e
& hie
lia ne

EFechel

guier
nomin

DPiulut

oblen
tone,
NI 4
immt⸗
na cre
Dekiart
fhent

(e)
)

arenti.
tum &
vertit,
bie in⸗
edere,
8, que
dblo.
n pie.
o pro-
etatem
epro⸗

lea elt
vt lu⸗
gnetur
tüses⸗
impro⸗
. i⸗
tifices,
Omni-
qeat
o ſit ei
prima-
emprea⸗
Garium
quan-

Vigens

Ppro⸗
II⸗
expo⸗

Nrint.

ue ce⸗
kin
amn cri⸗
eren le⸗
ged ut⸗
apr⸗
g,gu
ilte

V.

I. 4. 12,

Elencbus propoſitionum quarundam gllæ immerito graviore cenfüura
a nonnullis nolatæ fuerunt.

S magis etiam pateat, quam in affigendis malignis cenſurarum, præſer-
tim hæreſeos, notis cautum quemlibet privatum cenſorem eſie oporteat,
nonnullis exemplis idem argumentum illuſtraſſe juverit. Non ignoro cano-
nem unanimi Scriptorum conſenſu receptum, quem Magnus Anguſtinus, ecum
de Deo oculis corporeis non videndo ageret, hiſce verbis exprefſit: „Neque
«„quorumkbet diſputationes, quamvis Catholicorum & laudatorum hominum,
velut Scripturas canonicas habere debemus, ut nobis non liceat ſalva ho-
«„ horificentia, quæ eruditis debetur hominibus, aliquid in eorum ſcriptis im-
Probare atque reſpuere, ſi forte invenerimus, quod aliter ſenſerint, quam
„Veritas habet, divino adjutorio vel ab aliis intellecta, vel a nobis. (a) Ve-
rum fuerunt nonnulli, qui jure hoc abuſi, non ut veritatem, ſed ut ſuam tue-
rentur opinionem, & aliorum doctrinam refutarunt iniquius, & acerbioribus
etiam, quam ratio poſtularet, cenſuris perſtrinxerunt. Ac vix ullum quidem
ſanctioris doctrinæ caput eſt, in quo diverſæ auctorum non eſſent opiniones,

dquarum nonnullas ad impietatem, ad temeritatem, atque etiam ad hæreſim

ablegare nimium familiare quibusdam contrariarum ſententiarum Patronis fu-
iſſe, hodieque legimus. Certe vel in is quæſtionibus, quæ de 88. Eccleſiæ
Sacramentis agunt, præclare verſatus eſt æternæ memoriæ Pontifex Bene-
dictus XIV., & allatis illuſtrioribus exemplis graviflime Epiſcopis perſuaſit,
uf ne vel in ipſa diœceſana Synodo faciles nimis & promti eflent ad unam
aliquam earum opinionum definiendam, quæ utrinque ſine cenſuræ emore,
aut certe absque Ræreſis nota apud catholicos ſcriptores difceptantur. Pauca
& hic primum ex eodem ſanctiſſimorum myſteriorum capite perſequamur.
Ita nemo eſt, qui ambigat, Servatorem noſtrum I. C. Deum - hominem &

Eécleſiæ caput Sacramentorum M. L. eſſe auctorem & inſtitutorem; quando-

Juidem Apoſtoli ſe nonniſi miniſtros Chriſti, & diſpenfatores myſteriorum Dei
nominarunt, & Paulus de ſe aperte ſcribit: quid igitur eſt Apollo? quid vero
Paulut? Miniſtri Eus, cui eredidiſtis. (b) Et ſi qua in Sacris litteris ea in re eſſet
obſcuritas, certe ſublata fuit authentica Ecclefiæ in Conc. Tridentino defſini-
tione, qua anathema dicitur illis, qui dixerint Sacramenta N. L. non fuiſſe om-
nia a I. C. D. N. inſtituta. (c) At ſubtilior etiamnum hie difficultas ſupereſt,
immediata ne, ut Theologi ajunt, an vero mediata ſolum inſtitutio fide divi-
na credenda præcipiatur. Ac prius illud quidem adeo confidenter aſſeruerunt
Bellarminus, Becanus, Vasquez, Gonetus, aliique, ut nullum iis dubium
fuerit, de fide eſſe Chriſtum omnia omnino Sacramenta immediate inſtituiſſe,
Rr . &
(a«) Epiſt. III. ad Fortunatianum Epiſc. Siccenſem. (5) I. Corinth. 3. & 4.
(«) Seſ VII. can. I.

e (314) e &

& contrarium ſine hæreſeos labe minime poſſe propugnari; quod argumentis
ex eo Tridentini canone ſibi evidenter deduxiſſe videbantur. Ac veram qui-
dem ego arbitror ſententiam, quæ hanc ipſam immediatam inſtitutionem

defendit: fortaſſis & nunc, quum univerſim apud omnes Theologos obtinuit,

citra temeritatis notam, ut Jueninius, Billuart, aliique cenſent, contraria ſu-
ſtineri amplius non poterit. At eam hæreticam fore, priorem certo eſſe de
fide, eſſe in Concilio definitam: illud enimvero eſt, quod conſtanter graviſſi-
mi Theologi pernegarunt. Nec enim ad hanc cenſuram ferendam, & fidei
dogma ſtatuemlum ſatis eſt, quod illud plana quadam conſecutione, & theo-
logica raciocinatione ex Concilio Poſſit inferri, nec eam fuiſie definientis Con-

cllin mentem, ſatis ſuperque teſtantur Eximii Theologi Lovanienſes, Jodocus

Raveſtein, & Ruardus Taperus, qui Concilio interfuerunt. Quandoquidem,

ut ſæpe etiam animadverſum reliquit in hiſtoria Concilii Em. Pallavicinus,
nihil magis ſynodus Trid. cavit, quam utne veterum Scholaſticorum opinio-
nes cenſura vel anathemate perſtringeret, aut in damnandos ſêctariorum er-
rores involveret. Quis autem neſcit Magiſtrum Sententiarum, Alenſem,
S. Bonaventuram in eca fuiſſe opinione, non omnia Sacramenta a Chriſto im-
mediate eſſe inſtituta? Definivit ergo Synodus, Sacramenta omnia N. L. in
Eocleſia divina retineri auctoritate, & licet fortaſſis nonnulla ab Apoſtolis in-
ſtituta fuiſſent, id tamen non ex ſolo eorum arbitrio, ſed divino inſtinctu, &
data a Chriſto poteſtate deſcenſurum fuiſſet; proinde omnia heæc divine my-
ſteria non eſſe otiosas ſuperſtitiones, non eſſe deliramenta hominum, non eſſe
commenta diabolica, uti heæretici aſſeruerant, quorum blasphema aſlertio ana-
themate condemnatur. Ita Eſtius, Soto, (fotti, Tournely, Berti & alii Cla-

riflimi Doctores conceptis verbis profitentur, & propugnant. Acerbior ergo

cenſura foret, ſi quis ſententiam hoc modo expoſitam cum hæreticorum er-
roribus confunderet, atque ad hæreſim etiamnum ablegeret. (4) Sed forte qui
fidei dogma hic fubefſle tuiti ſunt, non tam ex cenſorio ju licio, quam argui-
tive, ut ajunt, locuti fuerunt: apertius ejusmodi notæ malignæ immerito in-

uſtæ ſpecimen nobis præbet celeberrima de attritione in Sacramento Pœni-

tentiæ controverfia. Franciſco enim Victoria, Dominico Soto, ac præcipue
Melchiore Cano auctoribus, communior poſt Conc. Tridentinum evalit opi-
nio, attritionem mere ſervilem, ſeu ex metu gehennæ conceptam ſufficere
ad peccatorum remiſſionem virtute clavium aſſequendam. Ac timide iſti qui-
dem, & cum exprelſla de ſententiæ ſuæ veritate formidine loquebantur: mo-

deratione ſingulari uſus Suarezius, Gamachæus, Comitolus: utinam res fal-

tem inter modeſtæ opimionis limites contenta fuiſſet; at pofferiores doctoret, ut

loquitur Benedictus XV., ob auctum ſibi conſentientium numerum animoſiores faéli, non
ſolum abique ulla dubitatione, & limitatione eam aſeruerunt, ſed contrariam ſententiam,
r & ärentem in pœnitente aliquem caritatis amorem ſaltem initialem, carpere & cenſuræ
aſzcere non duhitarunt. (5) Qua autem cenſura? alii periculoſam, Tridentini menti
con-

(a) Vide Berti de Theolog. diſcipl. L. 30. c. 8. (F) L. VII. de Snad. c. 13.

Conk
cre
VII
Libe
initl
que
Ulla
Rot
me
Præ
Nau
chis
veli
nihi
ua
cont
tem
que
ri
eyal
fece
Gai
dAut
cran
ſri
ſimn
ſam
PN
tent
gelie
em 6
I4
zit,
paul
rum
Pror
expe
VIIrO.
Aon
tentti
forn

mentis
m gui.

onem

btinuit,
Ariaſu⸗
eſle de
raviſti
fidei
theo⸗
1 Con-
odocus
idem,
leinus,
Opinio
um er⸗
eulem,
iſto im⸗
1. L. in
olis in⸗
nctu, &

or ergo
tum er-
orte gi
rito in⸗
o Doem--
ine
lit opi⸗
luſhcere
iſti ui.

N& (315 ) B.

contrariam alii, implicite & virtudliten proſeriptam alii dictitarunt, & eousque in-
crevit diſceptantium æſtus, & cenſurarum mutuarum numerus, ut Alexandro

VII. P. neceſſarium viſum fuerit, eos impetus excommunicationis pœna co-

hibere. Ac convincunt me quidem argumenta V. P. Concinæ pro ſententia
initialis charitatis heçeſſitatem defendente allata, nec rationes Francolini, ne-
que moderatio Fraſſenii me quidquam permovent, ut adeo probabiliorem
illam, & in praxi ſequendam, quod & clari adverſantes Doctores, & rituale
Rom. Pauli V. & communior nunc noſtrarum regionum ſenſfus ſuadent, exiſti-
mem. Qua in re etiam magis confirmor, quod hanc vetuſtorum Auſtriæ
Præſulum inveniam eſſe opinionem, utpote quam celeberrimus Fredericus
Nauſea Epiſcopus Vindobonenſis ex Conc. Tridentino redux ſuum in Cate-
chismum inſeruit. Quæ commemoro, non quod cenſura quapiam notare
velim alteram attritionis ſervilis opinionem, de qua cum Doctiſſ. Berti fateor,
nihil eſſe a Sede Apoſtolica definitum, adeoque libertatem cuique datam,
quam ex Præfatis ſententiis maluerit, eligendi, docendique: ſed ut apertius

2
conſtet, immerita cenſura perſtrictam fuiſſe ſententiam pro charitate Ppugnan-
tem tanto rationum & teſtimoniorum pondere ſuffultam, & facile in aliis quo-
que evenire poſſe, quæ hic accidiſſe novimus, ut quæ communior erat Alexan-
dri VII. tempore, ea nunc prope neglecta ſit, & altera jam jam communior
evaſerit; communem autem Theologorum ſententiam cenſura notare, pro--
feο & inſolentis eſt audaciæ ac temeritatis, & pariter cenſura caſtigandum.
Quid jam de Paſchate a Chriſto Domino ante diem paſſionis ſuæ celebrato,
aut omiſſo: quid de forma Euchariſticæ conſecrationis: quid de Miniſtro Sa-
eramenti Matrimonü: quid de ipſa ad Sacramenti veritatem neceſſaria Mini-
ſtri intentione commemorabo? Et hic opiniones invenio auctorum oppoſitas:
ſimul autem malignas cenfurarum notas minime neglectas lego, quibus cau-
ſam ſuam tueri ferventia ingenia adniſa ſunt. Ac Chriſtum quidem legale
Paſcha anno, quo mortuus eſt, celebraſſe, communis eſt Theologorum ſen-
tentia, eademque ab Eccleſia, & in Tridentino, & in hymno Doctoris An-
gelici: Lauda Sion &c. non obſcure doceri aſſerit Benedictus XIV., & auda-
zem eſſe contrariam opinionem affirmat. (a) At hic non ſtitit Suarezii zelus,
qui de Paſchate hoc a Chriſto celebrato rem eſſe in Euangeliſtis tam apertam
ait, ut mirum ſit non defuiſſe hoc tempore bhareticos, qui eam negarent, ac
paulo poſt conceptis verbis pronunciat: hæc ſententia eſt plane haæretica. (⁵) Ve-
rum idem argumentum verſantes Serrius, & Gottus recte monent, priusquam
propoſitioni cuipiam hæreſeos notam impingamus, judicium Eccleſiæ eſſe
expectan lum. Forte & nunc Suarezius a cenſura ſibi temperaret, ſi egeret
viros apprime catholicos, Bernardum Lamy, Tourneminium, Calmetum, longa
argumentationum ſerie, illi, quam adeo rotunde hæreticam vocaverat, ſen-
tentiæ ſuffragari. Sic & pervulgata eſt, omniumque calculo probata ſententia,
formam Euchariſticam ſolis Chriſti verbis perfici, non autem precibus illis,
Rr⸗2 quæ
(4) De Eiſti D. N. l. C. E. L a J. 132. (b5) L 3. P. 4. 50. 4. 6.,

N. Y (316) BeYE

quæ apud Latinos præcedunt, apud Græcos ſequuntur, eandemque omnino
certam eſſe mihi perſuadeo. At nego ferendos illos, qui abſolute conten-
dunt, illud in Florentino Concilio deſnitum, contrariam ſententiam eſſe con-
fixam, atque adeo cum fide male congruere, ut ajebat Bougeantius. Nolim enim
hanc notam prope communiori Græcorum, atque etiam virorum ſumme ca-
tholicorum, Chriſtophori a Capitefontium, Catharini, & Brunii ſententiæ
inurere, ſed nihil ea de re in Florentini Concilii pro unione Armenorum de-

creto aperte deciſum eſſe cum Tournelio, aliisque arbitror, atque adeo a cen-

Goria nota abſtinendum. (a) Tandem acrius etiam Bellarminus in Canum
Theologum preæſtantiſſimum inſurrexit, ſententiam illius de Parocho Sacra-
menti Matrimonii Miniſtro novam & fingularem vocavit: alii compellarunt an-
1izuatam. Sed eſt & argumentorum numero, & plurium doctorum ſuſtfragiis
communita. Abſit ergo, ut vel umbram ſuſpectæ novitatis eidem affingamus,
ſed uti pervetuſta eſt, antiquarum ſynodorum conſtitutionibus innixa, a Gui-
Helmo Pariſienſi diſerte tradita, & a Simone Vigorio multis in Concilio Tri-
dentino expoſita: ita hodie a clariſſimis quibusque Theologis in publicis no-
ſtrarum regionum Academiis Ppropugnatur. Nec tamen etiam propterea al-
teram, quæ pro contrahentibus ſtat, everſam velim, ſed plane cum Benedicto
XIV. P. libenter fateor, utramque eſ'e opinionem probabilem. (?) Luculentiora
ſunt, quæ maximo ingentorum impetu circa neceſſariam Sacramentorum Mi-
niſtri intentionem diſputata ſunt. Quis enim neſeit, & hic Bellarminum fuiſſe
liberaliorem in judicio cenſorio exercendo? Scilicet ſententiam, quæ ad ve-
ritatem Sacramenti ſufficere ait eaam, quam externam dicimus, Miniſtri inten-
tionem diſerte pronunciavit bæreticam, atque etiam Card. de Lugo ab errore
danmmato non multum differre aſſeruit, & Sylvius concluſionem eidem oppoſitam
ad fidem pertinere ait; quin & Card. Pallavicinus, licet ſtrenue Catharinum tu-
eatur, neque per canones Tridentinos illius ſententiam diſerte damnatam fa-
teatur, falſam tamen eſſe exiſtimat. Hæc ſi vera forent, non modo de ſen-
tentiæ illius probabilitate actum eſſet, ſed ab ore & mente viri catholici ean-
dem procul oporteret eſſe eliminatam. At cenſura Bellarmini, ceterorumque
mmnino erat acerbior, nullaque ratione opinionem eam cum damnato hœre-
ticorum errore coincidere etiam illi evincere conati ſunt, qui eidem probabi-
litatem adimere contenderunt. Noſtra denique ætate vetuſta hæc Petri Can-
toris, Roberti Cardinalis Pulli, Paludani, Silveſtri „Catharini, & Salmeronis
ſententia argumentis Contenſonii, Serri, Jueninii, & aliorum eo provecta
eſt, ut non modo a Privatarum Scholarum magiſtris, ſed publicis etiam in

Univerſitate Viennenſi, Pragena, & Juliomontana Doctoribus palam defenda-

ftur, qui & vulnus illud ſanare conantur, quod eidem grave ab Alexandro
VIII. P. per damnatam ab Eodem propoſitionem 29. anno 1690. inflictum
fuiſſe, Benedictus XIV. affirmat. («) Nulla ergo usque adhuc de eadem
con-
(a) Vid. Tournely Tr. de Euchar. P. I. c. 2, a. 6. (⁵) L. VIII. de Synod. c. 13.
(c) L. VUII. de Snod. c. 4. 2. 7.

d . .

cont
rore
rE I
1e 0
Anni
in ſin
eſt,
cuin
ekiam
ade t
neefn
6. S
Palle

ln

ſtare
Adem
& S
ſupen
ommn
Antilo

in eo

ſtici
Uitate
olhitt
Thee
lint,
xyer.
()
libri:
Gram
Culas
Uns 0
ipt

—

mnino
Oflten.
lecon.
nenim
ne en.
tentiæ
umde.
cen⸗
Anum
daeka⸗
raglis
umnds,
4Cui.
0Tri-
s no⸗
ten d.
eclicto
Ntiora
mn Mi⸗
laiſle
d re⸗
inten⸗
errore
ſitam
Imto⸗
m k⸗
eſen⸗
1 ean-
mqe
nere-
Can⸗
100i
ect
ndr
dum
zdem
0n⸗

—

Be (317) E

controverſia emanavit expreſla Apoſtolicæ Sedis definitio: nec igitur ad er-

rores damnatos referri, nec proſcripta, minus hæretica dici, aut alia cenſu-
ræ nota configi debet. Verum nee extra Sacramentorum materiam innume-
ræ deſunt ejusmodi quæſtiones, iniquioribus cenſuris a nonnullis diremtæ.
Annis proxime elapſis agitata eſt, hodieque agitatur controverſia de Patrum
in ſinu Abrahæ beatitudine, & mutuo certantium ſtudio ac diligentia effectum
eſt, ut pateat utramvis ſententiam inter fines probabilitatis contineri, nec lo-⸗
cum habere cenſuras, quibas a privatis caſtigaretur opinio, vindicans Patribus
etiam in Limbo conſtitutis intuitivam Dei viſionem. Suarezius tradidit, certa
ide tenendum eſſe ante Chriſti mortem nullam animam eflentialem beatiftudi-
nem accepiſſe. Graveſonius apertius etiam, id etle fdei dogma expreſſe in
§. Scriptura, & Patrum traditione contentum, edixit. At hcet Viri illuſtres
Faffonius, & Mamachius ita hanc ſtabiliverint ſententiam, ut ego quidem ſo-

lam ſeqdendam efſle judicem, atque etiam controverſiam ad fidem ſpectare

isdem concedendum putem: nihil tamen abſolute de ide ſe certum, nec con-
ſtare rectane, an oblique tantum (aut forte nullatenus) adverſariorum opinio
fidem impetat, cum P. Mamachio lubens profiteor: neque omnia Cl. Cadonici,
& Symmiſtarum argumenta ita profligata ſunt, ut dubium omnino nullum
ſuperſit, an priorum doctrina in fidei articulo de Chriſti ad inferos deſcenſu
omnino contineatur; quamquam nec Cl. Cadonico conceſſerim, eas veras eſſe
antilogias, quas in opere Faſſoniano ſibi viſus eſt deprehendiſſe; minus vero
in eodem ſæpe veritatis amorem, ſæpius modeſtiam deſiderari. (a) Inter ſchola-
ſtici igitur certaminis limites contineantur ingenia, & donec ſumma aucto-
ritate cauſa definiatur, cenſuræ, notæ iniquiores, acerbæ locutiones, ſatyræ
omittantur. Qua in re an fortaſflis Florianus Dalham, & Angelus Feltri
Theologi noſtri majorem in adverſario ſuo moderationem merito optare poſ-
ſint, aliorum, qui opus de animabus juſtorum in ſinu Abrabæ ante Obriſi mortem
expertibus beatæ viſonir Dei, notasque eidem additas legerunt, eſto judicium.
() Ego ſane vehementer horreo cenſores illos, ac criticos, qui, dum in
libri argumento, doctrina, & ordine nihil inveniunt ſuggillandum, ad infima
Grammaticorum fſubſellia ſe ſe præcipitant, ſtilum Scriptoris vituperant, vo-
culas anxie excutiunt, apices litterarum eventilant, & fi quid a Theologo mi-
nus ornate, aut minus latine dictum invenerint, quaſi de grandi delicto tri-
umphant, (c) Neque mea ſolum, neque recens hæc eſt ſententia, ſed ex
Kr3 il-
(a) Vid. poſt epus Cadonici de S. Auguſtin. Sententia & c. Animadverſiones in libruns
. Eaſſoni. edit. Venet. 1765. (b) Lege ſir Operis præſertim L. I. o. I. aum
notie, & deinde L. II. c. 6. J. 2. (c) Idem ſere nuper advertit Adauétus
Voigt a. S. Germano S. P. in præfat. n. I4. eleguntir, & eruditæ doſer iptionit
monetarum Bohemiæ, quam ut feliciter ad finem perducat, non poſſum non deſt-
derare, precari. Eorte frontem zoilus corrugat, aut in riſum ineptum Jolsitur, & ut
eſt paræmiologos, mulum a mulo fricari, muſſitat? Anne vero, quod exteri pro-
bant, laudant, domeſtici contemnent, vituperabunt? abſit hæc a catu noſtro in-
vidia. Juvsrit & hoc quosdam monuiſe.

oe (318) 39

illis S. Juſtini Martyris verbis expreſſa: Si quit, inquiebat, ſexcenta præclare dicat,
unum autem, quamlibet minimum, vobis non placeat, aut minur accuratum ſit, de plu-
rimis præclare diätir parum laboratis, verbulum autem arripitif, illudque in biaculi ac
ſecleris loco ſtatuere conamini. (a) Sed ad exemplorum ſeriem redeamus; & quo-
niam de Sanctorum præmio egimus, etiam quidpiam de impiorum pœna
expendamus. Sunt nempe hic etiam variæ auctorum ſententiæ, eſt & ſua
ſeriptoribus libertas, modo indubitata Catholicorum fides de earundem pox-
narum æternitate teneatur. Quæritur nempe & hic præterea, an ignis ille
inferni, cujus toties ſeriptura meminit, materialis omnino & corporeus ſit ap-
pPellandus? Ac communis omnino ſententia eſt, quæ affirmat, eſtque conſen-
tanea litterali Scripturæ verbo; quin & celebre notum eſt Auguſtini effatum:
cur enim non dicamur, quamvir mirit, attamen veris modis etiam ſpiritus incorporeos
poſſe pœna corporalit ignir affigi? (?) Anne vero propterea oppoſita opinio, ut
nonnemo voluit, hæretica erit ſententia? Abſfit; ſenſus enim Scriptoræ eſt
multiplex, nihil ea de re in Conc. Florentino definitum, licet Græei oppor-
tunam præberent occaſionem, dum ignem Purgatorii materialem eſe negarent:
denique & S. Ambroſius id negaſſe perhibetur, & Catharinus apertius docuit.
Falſa ergo, & fi vis, temeraria ſit hæc opinio: at hæreticam negavero. Sed
ex inferis ad Eccleſiam miktantem reverſi, quid de Summo illius capite Ro-
mano Pontifice doctores catholici doceant, videamus. Anne & hic opinioni-
bus locus, quas nonnulli cenſuris nofare non ſunt veriti? Enimvero quis ne-
ſciat, quam acriter in cele errimam Gallicanorum Præſulum declarationem
circa ejusdem Pontificiæ poteſtatis auctoritatem a multis non ſit animadver-
ſum? Propoſitiones enim illas, quibus certa R. P. etiam ante Eccleſiæ con-
ſenſum in fidei, & morum dog mate infallibilitas, ſuprema ſupra Concilium aucto-
ritas, & quævis in temporalia Regum poteſtas negatur, alii temerarias & erro-
near, alii in ſide periculoſas, alii hærefß proximat, alii etiam ſormaliter baretica con-
fidenti animo pronunciarunt. Regionum ratio, temporum adjuncta, aliæ-
que cauſæ priſcos auctores forte excuſare poſſunt: at certum eſt, ſententias
illas ejusmodi notis a privatis ſcriptoribus minime fuiſſe configendas. Sane
ſi quis hodie intempeftivo ejusmodi zelo abriperetur, næ is non tantum lu-
dibrio ſapientum ſe exponeret, ſed temeritatis etiam non levis accuſaretur.
Rationum enim pondere, teſtimoniorum ſuffragiis, & auctorum numero eæ-
dem opiniones nunc ita confirmatæ funt, ut vera iisdem probabilitas non va-
leat denegari, minus vero aliqua cenſuræ nota eædem poſſint configi, niſi
ſimul & illuſtrium catholicorum nationes, & viros omni Chriſtiana docrina
excultiſfſimos injuria quis velit afficere. (c) Sed ne in immenſum Prorclur,
1
(a) Le dialog. cum Tryphonen. 115. (5) L. XXI. de C. D. c. 10. lege & c. 9.
ac notas CGoquæi in itlud, ubi etiam S. Ambroſti ſententiam ex L. VII. in Luc.
e. I4. exponit. (c) De articulo I. Declarat. Gallie. vide luculentam diſertatio-

nem Cl. Bertii, in qua utriutque partir momenta & reſponfionet clare exponit,

& quæ certo ab utritque probanda ſint, corollario tandem flatuit, in quo fere
eadim eſt doctrina, quam nos ſupra Diſert. Il. c. 6. J. I. exhibuimur.

t
fum
han
trac
Ver⸗
end
Ppre
Pl
lt
4. ſtr

rechen,
d z.
igculi ge
& quo.
n peena

em po⸗
nis ile
ſitap.
conſen.
fhatum:
Nporeot
nio, ut
Ure elt
Opbo⸗
garent:
Gocnit.
ro. Jed
ite Ro-
Dinioni-
bis ne⸗
tonem
ladyey-
e C0-
raucto⸗
& err⸗-
ur co-
1, dliæ-
tentias
dane
tumn N-
Laretor.
10 ek⸗-
1on Ta⸗
Gni
Orina
Vehar 1
ſi
Gceh⸗
zu Lul.
ertatig⸗
vyenit,
1o ſer

& ſa

(319) W

ſi plurima Theologiæ reconditioris capita hic diſpicerem: coronidis loco quinta
adhuc Janſenii propoſttio damnata tantiſper expendenda proponatur. Conſtat
illam duabus conſtare partibus: duo enim circa illam quærebantur, ut gjebat

dJobtiß. Hallerius, (a) primo, quid de ea ſentiendum, quatenus notam hæreſis

affingit communi catholicorum Theologorum ſententiæ, quæ aſlerit Chri-
ſtum pro omnibus omnino mortuum elſe; & hanc partem Eccleſia declarat
eſie falſam, temerariam & ſcandaloſam. Secundo quatenus ex mente Janſenii
.Chriſtus non pro omnibus, ſed pro prædeſtinatorum ſalute tantum mortuus eſt,
ita ut omnibus reprobis negata ſint auxilia ſuffcientia quibus poſſint ſalvari?
cEt hanc partem intellectam eo ſenſu, ut Chriſtus pro ſalute duntaxat præ-
deſtinatorum mortuus ſit, Eccleſia declarat impiam, blasphemam, contu-
melioſam, divinæ pietati derogantem, & hæreticam. Jam ex hac damna-
tione nonnulli conſequi voluerunt, de fide pariter eſſe, atque definitum in-
telligi, Chriſtum proprie pro omnibus omnino hominibus mortuum eſſe eo
ſenſu, ut auxilia ſufficientia nulli omnino, quantumvis obdurato, excœcato, in-
fideli, aut in utero matris ante baptismum mortuo denegentur, & qui id
inficiaretur, ſententiam ejus, ut jacet, fore hæreticim. Ne vero quis & in me
cenſoriam hic ſtringat virgulam, palam profiteor, & conteſtor, non eſſe Se-
mipelagianam, ſed piam & catholicorum Doctorum ſententiam aſſerentem,
Chriſtum pro omnibus omnino hominibus eſſe mortuum, & ſiquidem coram
plebe, coram parvulis loquendum, qui ſenſus ſublimioris, & diſceptationis
Theologicæ non ſunt capaces, ita diſſerendum plane inculco; quandoquidem
vere dici poteſt, & debet aliquo ſenſu Cbriſtum mortuum eſe pro ommibus bominibut.
At frequentem Theologorum opinionem negantem Chriſtum proprie pro

omnibus omnino hominibus eſſe mortuum, ut omnibus concedantur auxilia

ſufficientia ad ſalutem, nullis prorſus, nec excœcatis & obduratis peccatoribus,
nec infidelibus negative, nec infantibus ſine baptismo decedentibus exceptis,
hanc inquam opinionem negantem eſie hæreticam, in Janſenii propoſitione
damnatam, illud eſt quod pernego, acerbiogcin eſſe hanc hæreſeos cenſuram
affirmo. Et vero quis adeo in re logica, & theologica tiro eſt, aut hoſpes,
ut ignoret, dum Eccleſia propoſitionem quampiam damnat ut hæreticam,
tum ſolum illius contradictoriam eſle de fide; conſtat autem propoſitionem
hanc: Chriſtus mortuus eſt pro omnibus omnino hominibus, non eſſe con-
tradictoriam propoſitionis Janſenianæ damnatæ, neque ex illa inferri. Nec
vero mea opus eſt ratiocinatione; diſerte enim id laudatus Hallerius Pariſi-

enſis Doctor, & in cauſa Janſeniana delegatus expoſuit. Declarato nempe

propoſitionis damnatæ ſenfu, ut ſupra vidimus, addit: hoc ſenſu examinata
« Propoſitione intactæ relinquuntur difficultates, quæ occurrunt circa infantes
line baptismo decedentes, aut infideles, aut obduratos. Nam qui dicit Chri-
c ſtum non pro ſolis prædeſtinatis eſſe mortuum non dicit conſequenter, pro
„Nquolibet reprobo in particulari mortuum eſſe, ſed ſufficit, quod pro aliquibus

(a) Ii Diario & Scripto ſuo ea in cauſaæ oblate.

c6

N (320) B

faltem mortuus fit.Atque hanc explicationem etiam tradiderunt, probaverunt-
que clariſſimi quique Theologi, Goudinum intelligo, Habertum, Tournelium,
Bertium, Gazzaniga &c. ut proinde opinioni huic hæreſeos, aut alkterius cen-
ſuræ notam inurere nemo debeat. Quid? quod & inter XII. articulos, qui
Benedicto XIII. P., ut definirentur, propoſiti fuerunt, ut fupra retulimus,
quinto loco hic habeatur expreſſus: Cæcis, & obduratir omnem gratiam interio-
rem aliquando ſubtrubi in pænam præcedentium peccatorum, multi & celebrer Theologi
Kne erroris periculo propugnant. Qui autem omni gratia deſtituti gravia peccata con-
srahunt, coram Deo reos non eſſe, nemo dicere audeat. Juſta indignatione com-
movebitur, quis quis legerit iniquiſſimas Auctoris Anonymi in hunc articu-
lum notas, & cenſuras; quanquam nec minus errarunt illi, quos allegat, ſci-
licet Medina, qui ſententiam eo in articulo expoſitam bæreticam: Vasquez, qui
4 plerisque erroris nota inuſtam: Ruiz, qui temerariam & periculoſam vocaſſe fer-
tur; nam an ita ſe res habeat, an non alia ratione horum Doctorum ſermo
ſit intelligendus, mihi nunc non vacat exquirere. Illud certe manifeſto a ve-
ritate eft alienum, quod S. Thomas Aquinas eandem erroneam apellaverit,
uti adeo confidenter pronunciat Anonymus. (a) Explicata autem, quæ pro-
feruntur, Doctoris Angelici verba, & argumentum de pœnitentia ſemper
poflibili confutatum lege ſis apud quosvis laudati articuli defenſores; præſer-
tim apud Cl. Bertium, qui omnem hanc controverſiam pleno in lumine col-
locavit, & egregie articuli doctrinam propugnavit. (?5) Qui vero compen-
dium deſiderat, adeat Eruditiſſimi Theologi Petri Gazzaniga Pralectionum
Tom. I., ubi & de voluntate Dei falvandi homines, & de Chriſti morte pro
hominum ſalute præclare diſſerit, fidemque Eccleſiæ, ac SS. Auguſtini, &
Thomæ ſenſum optima interpretatur ratione, cujus ego doctrinæ utroque,
ut ajunt, pollice ſubſcribo. (c) Ex illuſtribus igitur hiſce xemplis facile con-
ſtat, quam lente & mature procedendum fit, priusquam a privatis maligna,
præſertim hæreſis, cenſura opinioni cuipiam inuratur, de qua legitima publi-
torum cenſorum auctoritate nihil conſtat eſſe definitum.,

§ VI.
Diſertationis, & totius opuſculi Epilogus.

Piaem jlam diſſerendi faciam, nec tua, amice lector, patientia abutar, præ-
ſertim quam ſatis ſuperque me oſtendiſſe, ac non levibus argumentis, te-

nui licet ſermone, demonſtraſſe putem, quæ legitimis cenſoribus attributa

fit poteſtas, quam laudabilis illorum cura, & religionis conſervandæ ſtudium,
quam denique diligenter cavendum privatis hominibus, ne modeſtiæ & cari-
tatis limites prætergreſſi pro arbitrio aliena carpant, illuſtria auctorum nomina
ve-
(a) Brev. Obſervat. pag. I5. (5) De Theolog. Aiſcipl. L. XVIII. c. 9. Et in Singuleri
de Gratia ſuſſtciente epuſculo. (c) PFralelct. Tom, h. Diſſert. Vl. c. I. 2. O. 3.

J

erunt⸗
Alum,
ceſ,
0s, ui
liunns,
interio-
beahgyi
Ita n-
con.
artieu⸗
t, ſi.
, i
le ker⸗
ſerino
0 ve⸗
Werit,
e pro⸗
emper
reſer-
ne e0l.
npen⸗
ionun
te Pro
i, &
oque,
econ⸗

Publ

Pr-
tis, te⸗
tribut
dium,
cari.
otnine

7e.
ngule
O. 31

DeA (221) We=

0

velut columnæ infami affigant, & cum perenni famæ ac honoris jactura notis
malignis traducant. Profecto pluribus iſtorum ſanctior elle deberet illa Pl
tonis lex: o adoleſcenz, monet & Præcipit ille, juvenie es etiam, & Jequens atas
ficiet, ut multa, quæ nune ſentir, in adverſa commutes: difer in id tempus judex

de rebus maximit eſe. (a) Velim igitur, qui præœcipuus ſeriptionis ſcopus erat,

ut cenſorium judicium ſuprema ſeu ſacrorum, ſeu civilium Principum aucto-
ritate fuffultum merita & juſta omnes ſuſpiciant veneratione: privati autem,
odio, Hvore, ceterisque affectibus, & præjudiciis ſepoſitis litterarias aliorum
ne ſüggillent, nec cenſuris inurant lucubrationes. Ita nempe erxruditorum in-
duſtria fiorens & vivida ad utriusque reipublicæ emolumentum conſervabitur,
& Proſcriptis alienis a fide, a ratione, ab honeſtate commentis & ſententiis,
religionis integritati proſpicietur. Atque hinc etiam facili jam conſecutione
deducitur, quidnam auctori cogitandum, agendumve fit, in cujus aſſertio-
nem, vel librum cenforia lata eſt ſententia. Quodſi enim a legifimis cenſo-
ribus juſtum judicatum eſt judicium, fi propoſitio, religioni, fidei, moribus,
reipublicæ adverſa condemnata, liber reipſa pravus, aut ſaltem aliqua ſui parte
nocivus proſeriptus eſt: auctori erit parendum, tacendum, ferendum. Suæ
levitati aut malitiæ, ſuorum adulationi, inconſultæ facilitati, novandi ſtudio
ſua adicribat fata. Nec deſunt ei illuſtria hic exempla, quæ imitetur. In Ba-
jum reſpiciat, qui, an latæ in libellos ſuos cenſuræ acquieſceret, a Franciſceo
Toleto Pontificio delegato interrogatus, reſpondit; malle ſe porcos paſcere,
quam cujuscunque per Eccleſiam delecsti judicio de ſeriptionibus füis pervica-
eiter obluctari. (?) IIuſtriſimum Principbem & Archi - Epiſcopum Camera-

cenſem Fenelonium intueatur, ut ſe ſe Pontificiæ cenſurz ſubjecerit, ut Pa-

ſtorali encyclica eandem ipſe per ſuam promulgaverit diæceſim, ut librum
ſuum a Sancta Sede condemnatum proſeripferit & ipie, ac gregem ſuum ceu
a paſcuis noxiis, verbis, quibus poterat, eſhcaciffimis revocaverit. (c) Deni-
que ſi recentiora poſtulat, virum perdoctum ac humilem Benedictum Ober-
hauſer SS. Canonum Profeſſorem æmuletur, qui theſes & prælectiones ſuas
ex jure canonico, quum a Sacræ Inquiſitionis officio condemnatæ eſſent, illi-
co retractavit, juſtam cenſuram agnovit. Unde & in ſacræ Indicis Congre-
gationis decreto hæc ejus infignis animi modeſtia comprobata, & publico
elogio exornata eſt: Juas theſes, ita legitur in decreto, & prælectioner ſuar de-
creto S. Oſicii 16. Februarii proſcriptar auétor ipſe, errore agnita, laudabiliter & ſol-
lenmiter retralétavit, reprobavitque, (Ad) Verum iniqua, inquies, eſt cenſura,
acerbior eſt, male intellecta propoſitio, æmulorum invidia, inimicorum frau-
dibus legitimi cenſores circumyventi ſunt. At fingis fortaſſe doloſas excuſa-
tiones? cave, ne hac in re Sufftenus videaris, ne amore in rem tuam lenoci-
nante, turpifſimum in prole tua monſtrum deoſculeris. Tuo te metiaris
8 1 mo-
(a) L. X. de legg. (b) Vid. Aubert. Miraum in E ogiis Belgicin, & Gerberon.
in Præfat. ad Opera Baji 1696. edit. (c) Vid. Ejur Paſtoralis 1699. data.
(4) In. decrete S§. Congreg. idie, edit. 1765. ſeria ſecunda. die J. Januarii.

modulo, ne tua magni facias, ne palponibus credas. Quodſi nihiloſecius
malis artibus, & invidorum impetu in caput innocens excuſſum eſt fulmen,
ſi manifeſte, quod rarius eveniet, a publicis etiam & legitimis cenſoribus ini-
quius de tua opella judicatum eſt, ſi immerito confizxa: eja, macte eſto ani-
mis, fortem & tenacem conſtantis animi virum te oſtende, quem ſi fractus
illabatur orbis, impavidum feriant ruinæ, quem nulla cenſ(orum tela exani-
ment. QGuin & vetuſtum malorum lenimen non hic negligatur, dies videli-

cet, anni, & tempora ſpectentur, in quibus maligne negata, aut erepta glo-

ria auctori & operi cum fœnore refundetur. Veritatem enim dies aperiet,
& in apricum proferet ætas; quibus gentilium proverbiis teſtibus, ut ait,
Tertullianus, omnia revelari a tempore conſtat. (a) Sperandum proinde fo-
re, ut & gloria in averſo, & ubi invidia receſſerit, quo ſerior, eo ſit major,
ut ex umbræ fſimilitudine Seneca docuit. (?) Minore autem ſollicitudine
quemvis de privatorum hominum, quibus jus nullum & fas eſt ad cenſuram,
judiciis angi oportet. Nam iſti quidem, ſi merito opus editum carpant, ſi
verum errorem modeſte indicent, næ ceu fratres & ſinceri amici ſuſpiciendi
ſunt, ut jam alias commendavimus: eorum induſtriæ & benevolentiæ grates
rependendæ, quod & auctorem, & rempublicam a malo ſervaverint, vulnus
detexerint, ut tempori medicina poſſit ſanari, virus removendum oſtende-
rint, antequam per incautum vulgus dira ſerpant contagia. Quodſi vero &
hic ſeriptori inferatur injuria, ſi inique laceretur, ſi non tam fraterna correc-
tio, quam amarulentæ Satyræ, contumeliæ, convicia, in vulgus proferantur
Potiſſimum ab iis, ut fieri amat, qui nihil facere ipfi, ſed judicave tantum de aliis
noverunt: (c) hæc ſane injuſta cenſura calcanda & deſpuenda eſt, ac ſiqui-
dem acerbior foret, aut ſilentio contemnenda, aut ſi perſonæ, loci, & tem-
poris ratio id ſuaferit, ſtulto juxta ſtultitiam ſuam reſpondendum. Qua tamen
in re, ut ſupra obſervavimus, maxime cavendum, ne maledicta maledictis
vindicentur, ſed modeſte & tranquille refutetur adverſarius, elegans & tem-
pPerata miſceatur acrimonia, pus vero & venenum, contumeliæ etiam Philo-
ſopho ex Tullii ſententia indignæ, diſſimulentur. Hieronymum, Auguſtinum,
Gregorium M. aliosque viros clariſſimos per labia iniqua, linguam doloſam
fuiſſe arroſos meminerit auctor, eorum labores, & plena ſapientiæ & pietatis
ſcripta fuiſſe allatrata: nihil tamen ceu lunam ſplendoris & veritatis amiſſe. ()
Atque hæc ſunt documenta, amice lector, quibus & animum meum præmuni-
vi: utinam vero ſaltem tibi, qui non ex operis titulo judicaſti, ſed magna
cum patientia diſſertationes iſtas ordine legiſti, conatus meus atque voluntas
bene de cenſorio judicio, bene de religione merendi non diſpliceret. Imper-
fecta quidem plurima, inculta non pauca, multa minus erudita notaveris.
Ac optaveram ipſe hæc omnia, ſi non annum in nonum usque, ut volebat
„ — . Ho-
(4) Apologer. c. J. (b) Epiſt. 79. (c) §. Hieronym. Præfat. in Ersdram, ſeu
cpiſt. 109. ad Donn. (d) Vid. Raynaud. in Erotem. clauſula, ubi fuſiut hoc
ar gumentum pertrabtat.

ff(

Ho
ſalt

gal

u

ſed
tent
ſine
er!

ſd

hone
Pher
fero
(lata
le,
ſunt

ſcius
men,
8ini⸗
9ani.
ACtus
Nani-
ſidel.
gl
erlet,
t ait,
le fo⸗
nzor,
dine
Uram,
nt, l
ciendi
grates
fulnus
e⸗ de.
ero
rrec⸗
Ar alir
ſqui
tem⸗
tamen
eictis
Ltem-
Philo-
kinum,
lolim
ietatis
(4)
munl⸗
magg
Dluntes
mper-
averls.
olebat
Ho-
, *
ie

Horatius, quod, judice Ludovico Vives, in hac vitæ brevitate nimium foret,
ſaltem aliquo adhuc tempore domi premere, & ad unguem perfectum caſti-
gare. (a) Sed dum rationes quæ ad ſeribendum impulerunt, aliæque urgent,
ut opus in publicum propellam: cum Gellio obteſtor: ut ea non docendi magis,

Juam admonendi gratia ſeripta exiſtiment, & quaſi demonſtratione veſtigiorum contenti

perſequantur ea poſt, i libebit, vel libris repertis, vel magiſtrit. (?) Ceterum licet
de cenſura ſcribens clariſſimorum Cenſorum judicia non modo expetiverim,
ſed & ſecundum ea nonnullis lituram induxerim: lubens tamen rurfus eundem
tenuis ingenii mei laborem Eccleſiæ, ac quorumvis etiam ſapientum cenſuræ
ſincero animo ſubjicio, emendaturus errores, ſi quis indicaverit. Didici quippe

ex præclarifſimo Eccleſiæ Doctore Auguſtino, turpe quidem eſe mutare ſententiam,

ſed veram & rebtam: laudabile autem eſſe & ſalutare, ſtultam & noxiam Ccorrigere.
(„) Privatis autem hominibus, qui cum tabulis non ſumunt animum cenſoris
honeſti, in aurem quidem dicere poſſem paræmiam, quæ eſt apud Ariſto-
Phanem in Coronopeſta, ulusque eadem eſt A. Gellius. At nolim nunc primum
ferox videri, & cen cornu petere: ſolum illis iterum, atque iterum commen-
datam cupio ſententiam, quam ex Iſidoro Gratianus recitat: Sciendum, ſcribit
ille, quod pleraque capitula ex cauſa, ex perſona, ex loco, ex tempore conkderanda
Junt, quorum modi quia medullitut non indagantur, in erroris labyrinthum nonnulli
intricando impinguntur; cum ante judicant, quam intelligant:
ante inculpant, quam iterando lelcta

perquirant. (d)

A. M. P. I.

(4) Vid. Viver L. V. de tradend. diſciplin. in fine. (?) Noct. Attic. L. 20. s. 11.
(e) Eyiſt., 210. ad Celerem. (d) Can. I. D. XXIX.

I N D E X

Præfatio ad Lectorem . ⸗ pag. I.
Audores, qui nonnulla de cenſorio judicio ſcripſerunt . = XII.

DISSERTATIO I.

De Antiquitate, Weceſftate, & Aequitate cenſorii judicii in
2 S religionis nogotiis.

C A PD V T I.
De Antiquitate & perpetuo uſu cenſuræ.

S. I. Nonnulla de nomine, & diviſione cenſuræ præmittuntur. ⸗ pag. 3.
§. II. Cenſura in religionis negotiis etiam a Barbaris non fuit neglecta. 6.
S. III. Cenſuram in cauſis religionis exercuerunt Græci. - . 7.
§. IV. Idem cenſuræ uſus fuit apud Romanos. - 2 — 9.
§F. V. Judæis in V. T. ſummæ curæ fuit cenſura in religionis negotiis. II.
J. VI. Cenſura in N. I., naſcentis Eccleſiæ exordio fuit adhibita. —= 1323.
§. VII. Idem in Eccleſia dilatata & ſlorente fuit obſervatum. - 15.
§. VIII. Aucta librorum copia accuratius etiam judicia cenſoria ad noſtram
usque ætatem ſunt interpoſita. - - —20.

C A PD V T II.

De Neæceſitate, æquitate, atque utilitate judicii cenſorii.
1
S§. I. Necefſitas, & & quitas cenſuræ ex Chriſti, & Eccleſiæ imperio, per-
Petuoque illius uſu, ac aliis etiam rationibus evincitur. - 26.
§. II. Cenſuram noſtro ævo poſtulant fraudes, quibus pravi auctores noxia
ſua commenta in libris involvunt, ut elegantia ſermonis patrii, profana
eruditione &c. - - = 32.
§. III. Cenſuram exigit Libertinorum hujus æœtatis copia, quique corruptæ
rationi, revelata religione, & auctoritate ſpreta, nimium indulgent. 36.
§. IV. Cenſuræ necefſitas, & Wιαquitas commendatur ex virorum pletate, &
ſapientia præſtantium lapſu, & erronea doctrina. - - 40.
§. V. Cenſuræ neceſſitas, & &α quitas ex ipſorummet hæreticorum factis, &
exemplis evincitur. - 45.

S§. VI. Cenſuræ neceſſitas & æquitas celebri, quod in Actis Apoſtolorum re-
fertur, exemplo commendatur. — = = 477⸗

CA-

D-

—

—

=

C Aà P V 1I II.

In quo argumenta ,„quæ adverſarii cenſuræ opphonuzit reſelluntur.

I. De iis, qui præcipue cenſuræ adverſantur, diſſeritur.
II. Satis fit argumentis ex Sacra Scriptura petitis. - — 54.
III. Nonnulla Veterum Patrum facta, & dicta ab adverſariis prolata expli-

cantur. 57.
NW. Sophismata ex rationibus contexta diſſolvuntur. . 6 54.

V. Epilogus diſſertationis. - 2 2.

DISSERTATIO HI.

De Judice cenſorio, ſeu jure êy audtoritate ferendi cenſuram. 75.
C A PD V T I.

De Privatorum in cenſura ſerenda jure.

—

I. Qui, & quales privatorum cenſorum nomine in religionis negotiis in-
telligantur. - - -
II. Ufus privatæ cenſuræ profanis & ſacris exemplis commendatur. 8.
III. De poteſtate privati cenſoris, & quid ei in religionis negotiis liceat. 84.
IV. Qu cenſuræ privatis a Sede Apoſtolica ſint vetitæ? 2 — — 90.
V. Privato cenſori pravi affectus exuendi, & præjudicia removenda ſunt. 90.
VI. In cenſura ferenda lente feſtinandum eſt. - 93.
VII. Privatus cenſor in dijudicandis aliorum ſcriptis prudenti humanitate
utatur. — - - = -
VIII. Regulæ Pritanianæ, æquitatis plenæ, privato cenſori commendan-
tür. . - - - ⸗ - 100.
IX. Contimuatur idem argumentum, magisque etiam illuſtratur. 103.
X. Judicium Cenſorium non eſt ſerendum, niſi integra Auctoris ſeriptione
& perlecta, & mature expenſa. . = 106.
XI. Scopus, ac præcipuus finis auctoris conſiderandus, priusquam de ejus
opere cenſura feratur. - - 09.
XII. Opportuna admonitione argumentum de privato cenſore termina-

VITO

tur. = = — — 1IS.

C A P V T II.

De Jure Cenſorio Academiarum.

*

§
§
§
§.
§.
§

*

Oα

**

.

J. De primis Academiarum initiis. — ⸗= I1I5.

4

i De Academüs ſib Epiſcoporum aufſpiciis. - - 117.

I. De cenſuris Academiarum, quas con junetinn cum Epiſcopis tulerunt. 120.

§

O

§
§
§
§

5§
5
5§
5§

§.
§.
§.
§.

IV. De cenſorio Academiarum jure ab Epiſcoporum aucétoritate ſejuncto. 122.
V. Cenſura Academiarum non eſt niſi doctrinalis. - —- 126.
VI. Quorundam Academicorum Doctorum judicium nec cenſuræ Acade-
micæ vim habet, nec toti Academiæ imputandum eſt. - 128.
VII. Reliqua exponuntur, quæ in cenfuris Academiarum obſervanda

C A P V. T II.
De Jure, quo Epiſcopi cenſuram ſerunt.

. I. Epiſcopis competit cenſuræ auctoritas ex ipſa muneris ſui dignitate. 135.
. II. Jus authenticæ cenſuræ Epiſcopis ex Sacrarum litterarum, & Patrum
teſtimonio, veterique conſuetudine vindicatur. - - = 139.
,. III. Idem cenſuræ Epiſcopalis jus recentioribus exemplis ſtabilitur. 143.
.IV. Cenfſorio Epiſcoporum juri Romani Pontifices non adverſantur. 140.
. V. Quæ ſit cenſuræ Epiſcoporum auctoritas, clarius exponitur. 152.
.„ VI. Prudens moderatio ab Epiſcopis in judicio cenſorio non eſt negli-

genda. - - - - 157.
C A P V T: IV.
De Suprema Romani Pontificie in judiciis, & cenſuriz religioni auctoritate.

,I. Jus cenſorium Romano Pontifici ex ſuprema illius dignitate, de qua ge-
neratim diſſeritur, derivandum eſt. - - — — Ir.
. II. In definiendis fidei cauſis, atque adeo & religionis cenſuris, primas

eſſe partes Romani Pontificis, Patrum traditione oſtenditur. 165.

‚ III. Eadem cenſuræ Romanorum Pontificum auctoritas antiquitatis exem-
plis confirmatur. 3 - - 8 169.
. IV. Supremam eſſe Romani Pontificis in cauſis religionis cenſoriam pote-
ſtatem, confirmarunt Epiſcopi, dum ad Eundem fidei negotia retule-

runt. — = — — 194.

§. V. Idem cenſuræ jus agnoverunt auctores & catholici, & hæretici, qui ſua

§H. VI. In cenſura ferenda ſæpe utiliſſima eſt prudens œconomia, qua & Ro-

monimenta Romanorum Pontificum judicio probari voluerunt. 177.

manos Pontifices uſos fuiſſe, nonnullis exemplis oſtenditur. 192.

§. VII. De auctoritate & fide, quæ Pontificiæ cenſuræ tribuenda eſt. 1987.

§. VIII. De conditionibus legitimæ Pontificiæ cenſuræ. — - 194.
S§. IX. Reliqua, quæ in Pontificiis cenſuris obſervanda ſunt, compendio ex-

ponuntur. „ = = 199.
CA-

= E⸗

—

— —

. C A PYVT V.

126.
1,. De jure cenſuræ, quod Sacrii Conpregationibus Romanie competit.
tne §. I. De auctoritate cenſuræ a Sacris Congregationibus latæ. Pag. 203.
132. §. II. Refelluntur ea, quæ vulgo adverſus cenſuras, & librorum prohibitio-
nem a Sacris Congregationibus Romanis factam, objiciuntur. 207.
S. III. Prudens, ac circumſpecta moderatio, qua cenſuræ a Sacris Congrega-
tionibus feruntur, expenditur, & quid in iisdem cenſuris præterea ob-
ſervandum, explicatur. — - - 212.
§. IV. Reprimenda eſt quorundam Scriptorum audacia, qui Sacras Congre-
gationes conviciis laceſſunt. ⸗ - ⸗ 2109.
um — CG AP V T VI.
143. De Jure cenſorio Principum, & Magiſtratuum Civilium in religionis negotiis. 223.
4 §S. f. De Sacerdotii & Imperä diſcrimine generatim quædam exponuntur,
. ceu judicii cenſorii principia. = - = 224.
el §. II. Ad dirimendas fidei controverſias, cenſurasque proprie tales ferendas
1ol in fidei caufis nulla Principi politico competit poteſtas. 297.
S. III. Judicia, & cenſuras Eccleſiæ Principes politici, ceu Eccleſiæ & fidei
detenſores, ſuis etiam edictis confirmare debent. - 231.
§. IV. Ex poſitis hactenus principiis jus Regiæ in negotiis religionis cenſuræ
deducitur & explicatur. - - = 236.
§. V. De jure cenſorio Principum in negotiis religionis heterodoxæ diſleri-
tur. - - - ððM - 242.
ge. §S. VI. Diſſertationis epilogus. = = 248.
151.
mmas
. DISS E R T A TI O III.
em⸗ G .
169, De Obhjiecto, Modo, 6z Gradibus cenfurz. 250.
ote. .
tle. C A P V T I.
R De Obiecto cenſuræ.
I. S. I. De cenſuræ objecto in genere diſſeritur. . - 251.
Ro- §. II. De vario ſenſu propoſitionum, quæ cenſuræ ſubjiciuntur. — 255.
192,. §. III. Propoſitiones Sacrarum litterarum auctoritate, & conſentiente Patrum
107 uſu probatæ non ſunt cenſura proſcribendæ, etſi nonnulli iisdem abu-
19,. tantur. - 2—-— 1 . . 261.
de. S. IV. De Cenſura cenſuræ, ſeu propoſitionum, quas modales de cenſura
199. vocant. — — — 264.
⸗ §. V.

V. Qua ratione ad objeétum cenſuræ theologicæ referendæ ſint propoſ-
tiones ex Philoſophia, hiſtoria, aliisque Profanis diſciplinis deſumtæ,

explicatur. - . . 269.
§. VI. Recenſentur variæ elaſies librorum, qui objectum cenſuræ conſtitu-
unt. - - ⸗ 271.
C AP V T. II.
De modo Cenſuræ.
F. I. De ſimplici propoſitionis, aut libri prohibitione. * 290.
S§. II. De propoſitionum, ac librorum damnatione. 294.
§. III. De damnatione propoſitionum in ſenſu ab Aucptoribus intento. 297.
§. IV. De Auctoribus in cenſura Propoſitionum indicandis,; diſſeritur. 204.
C A P V T III.
De gradibus, & formulis Cenfurarum.
§. I. De gradibus, & formulis cenſurarum in genere. - — 297.
§. II. De cenſura propoſitionum hæreticarum. . 2 299.
S§. III. De cenſura propoſitionis erroneæ. . — 304.
S. IV. De reliquis propoſitionum cenſuris. - = 308.
S§. V. Elenchus propoſi tionumd, quæ immerito graviore cenfura a nonnullis
notatæ fuerunt. - — 313
S. VI. Diſſertationis, & totius opuſeuli epilogus. - 320.
Pag. linae errata. corrige. Pag. lin. errata. corrige.
11 23. Domiung -— = Dominut. 109 10. Congregationem-Congrega-
12 13. eorundum ⸗ eocrundem. tionum.
75 22. Vincencio -⸗ ⸗ Vincentio. II8 3. Presbyteti Presbyteri.
31 22. mounerent - monuerunt. I121 16. 1220. — = 1270.
50 35. Zevinglianus Zvinglianus. I75 12. aſteriſes - aſteriſeis.
51 9. meditationi. meditatione. 177 24. iterum -– = iturum.
16. ingenia. - - ingenia. 192 1I2. argumentationi argumenta-
53 2. Ifralitarʒum - Hfraelitarum. tione.
54 5. aſlerbat. — = alerebat. 198 T9. ite, m in - „ item in.
96 23. &mulandum - ad æmulandum. 205 21. Pontificom - Pontificem.
91 6. calentida - -= calenti, da. 218 32. dicti — — — dici.
95 28. periculorum - periculoſum. 161 25. inſpirita - - inſpirata.
101 24. Theologus Theologos. ſæpe - f - ⸗ ⸗ fl.

Cetera benevolus lector emendet.

290,
294.
297.

orege⸗
lonum.
Pyteri.
1270,
eriteis.
turum.
mmente⸗
tione⸗
itemin.
tificemn.
gici.
lpirete.

. 4

———— õůõ

[20 an
T U0 V
X

S
W

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

R

19

IN
ONIS NEGOTIIS

TTATIONES

QVAS
A BO RA V T
E'SCH A S. CATHARINA SENENST

L. SCHOLARVM PIARVM
IN
ANO COLLEGIO NICOLSBVR GI
ONVM PROFESSOK.B

17

O SBalance Q

18

16

Focus

1.

K

J

H

BATIONE CENSORV M. G.
õ eeρoονodoνvveονο Qan
COLSBVRGI, P
VIDVAE NEVMANNIANAE, FACTORE
LER. ANNO M. DCC. LXXI.

D — — „5d„

Z12 .

G

—
—
—
—
—
—

4. Copyright 4/1999 r GmboH wwWW.yXVmaster. com