Gh957_qt Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 De Censorio Iudicio In Religionis Negotiis Dissertationes Fritsch, Bernhard . NI2c511761261 021 UIIIIIIIILMILHIIITIIII us Tübingen EEEN. DI IIFN aie Wr lan. —, en ri. NSORIO IVDICIO DISSERTATIONRS QοVVſesS E LABORAV 1 T BERNARDINVS FRITSCH A S. CATHARINA SENENSI CLER. REGVL.B SCHOLARVM PIARVM D TN DIETRICHSTEINIANO COLLEGIO NICOLSBVR GH SS. CANONVM PROFESSOR. CEI CVM AFPFROBATIONE CEXSOXRVM seveeereereeseeseeseeseeSορowον eooοoo ee NICOLSBVRGI, D LIITERIS FRANCISCAE VIDVAE NEVMANNIANAE, FACTORE IOANNE DILLER. ANNO M. DCC., LXXI. — – C„ 7 25 vV/ Äͤ O „ Y . D, Cum hæc (hareſes, ag errores) rejeceritis, & quaſi cenſoria virgula ſepa- raveritis a fide Eceleſiæ, tuto legam cetera: nec venena jam timebo, cum antidotum præbibero. §. Hieronymus epiſt. 65. ad Pammach. & Ocean. c. 2. Ad fidei catholicæ conſervationem non ſatis eſt, quinam ex jam editis libris damnatæ lectionis ſint, cognoſcere, - = = niſi illud etiam caveatur, ne vel iidem denuo pullulent libri, vel ſimiles ali emergant, & propagentur, qui incautas fidelium mentes occulto veneno inficientes, juſta ac merita damna- tione digni judicentur. CQement VIII. R. P. in Iiſtruct., regulis Lidicis adjecta. Quodlibet gubernium aucétoritate, qua pollet, proſeribere poteſt opera, quibus continentur aliqua, quæ ipfi diſplicent, vel quæ ipfſius ſententiis non ſunt conformia. Benediktus XIV. R. P. in epiſt. ad Cl. Muratorium data A. 1748. die 25. Septembr. S VIR PRO — 88 NNNN. AVirguln ſepe⸗ timebo, cuim Ocean. 4. 2. ex jam edliti Càveatur, le ,dioit adſelka. poteſt opera, (ententis non daus 4. 1719. SCHOLARVM. PIAR p. O0. M. A. PATRIBVS. VM. A D. PRIMA. DVODECENNIA. IN. PROVINCIA. BOHEMIAE. COMITIA. CONGREGATIS. VIRIS. SV MM E. COLENDIS. PROBITATE. ERVDITIONE. PRVDENTIA. RERVM. AGENDARVM. PERITIA. CONSPICVIS. HVMANIORES. LITTERAS. ET. SVBLIMIO RES. SCIENTIA S. INGENIO. INDVSITRIA. LABORE. EXNCOLENTIVM. FAVTORIBVS. MOECENATIBVS DISSERTATIONES. D E. CENSORIO. IVDICIO. CE V. PVBLICVNM. E T. PERENNE. HONORIS. OBSERVAN TIAE. VENEERATIONIS. M ONVMENTVM.B AVCTOR. EA, GVAE. SIN GVLIS. DEBETVR. REVERENTIA. D. D. D. Al. 95 7 1 – . Gelecto num ex- avitæ! lam voe ſrmabi poßtion Verum odii & trinæ e defang notaven VeriN luci Pn monim morere ⸗ ur, py id D ſſent, eſſe ſencl ſibi er gis ir⸗ ſorum drüi in re. PRAEFATIO AD LECTOREM. Cogitanti mihi, amice lector, & cum animo meo projectam ingeniorum audaciam reputanti, com- W mendanda plurimum viſa eſt Eccleſiaſticorum Præ- ſulum, & Civilium Imperantium cura, qua ubique delectos cum poteſt te viros ad ſeverum quarumvis novarum ſcriptio- 0 num examen, & cenſuram conſtituerunt. Nam ſi quis de conſervanda „ avwitæ religionis integritate ſollicitus, omnia, quæ in veræ fidei tute- lam vocari poſſunt, præſidia accuratius expenderit: facile mecum af- firmabit, non poſtremum inter illa locum cenſoria, quæ in libros, pro- poſitionesque ſcriptis evulgatas exerceri ſolent, judicia obtinere. Verum quo reipublicæ utilius, quo dignius, ſublimiusque: eo magis Ollii & invidiæ plenum eſte intelligo eorum munus, qui ſanctioris doc- 18 trinæ cuſtodes conſtituti, ſimul cenſorum in religionis negotiis officio defunguntur. Quodſi enim pro auctoritatis ſuæ ratione periculoſas notaverint ſententias, ſi erroneas, noxiasque opiniones merita caſtiga- verint cenſura, libros demum pernicioſos proſcripſerint, eosdemque luci publicæ ſubtrahendos judicaverint: non poſſunt non eorundem monimentorum aucétores graviter offendere, bilemque vel inviti illis PIAX. movere ſcriptoribus, qui errare malunt, eamque ſententiam, quam adama- verunt, pugnaciſſme defendere, quam ſine pertinacia, quid conſtantiſſime dica- tur, etirere. (a) Scilicet fit ſtudio præſumtionis, & contumaciæ, ut quis magis ſua prava, &; falſa defendat, quam ad alterius vera, & reta conſentiat. (?) Neminem vero latet, & acerba, & ad vindictam promta ea eſſe odia, quæ litteratorum ingenia inflammant, & inquieta ulci- ſcendi libidine exſtimulant. Guanto enim quisque hominum, qui ſibi eruditi videntur, cupit eſſe fidei tuendæ ſtudiofior: tanto ma- / gis ira, indignatione, ceterisque affectibus turbatur, dum ſe Cen- Hrum uffragio in ſuſpicionem erroneæ doctrinæ venire, aut pro- prii ingenii partum ad tenebras damnari experitur. Atque hine (a) I1. 1 4) Cicero L. IV. Acad. OO. c. 3. (5) S. Spprianus epiſt. 74. ad Pempejum in edit. Venet. A. 1758. N (1) N. ille cenſuræ horror, hinc decumani illi e hinc fraudes illæ, & doli, quibus omnem pravæ doctrinæ notam a ſe avertere moli- untur. Allegant nempe Magnum Eccleſiæ Doctorem Hieronymum: nolo, ſcribebat ille, in ſuſpicione hæreſeos quemquam eſſe patientem, ne apud eos, qui ignorant innocentiam ejus, diſſimulatio conſcientia judicetur, ſi taceat. (2) Quod ipſum Vir Sanctiſſimus ſuo firmavit exemplo, dum & in epiftola ad Pammachium adverſus errores Joannis Hieroſolymitani, & in prolixa contra Ruffinum apologia luculenter oſtendit, ſe quem longiſſime ab hæreticis Origenis commentis recedere, quibus eum favere Ruffinus, & alii in vulgus ſparſerant. Et vero, ſi & in hac re grandibus exemplis uti licet, quis operator, inquit Ambroſius de Univerſi conſervatore loquens, negligit operis ſui curam!? qutis deſe- rat, & deſtituat, quod ipſe condendum putaxvit? (b) Et ſolet, ut habet Euſebius, pater omnis vel aultor ea, quæ genuit, aut ſecit, diligenter conſervare, guæ opkrimere poſunt, expellens. (C) Utinam autem & re- centioris ævi eruditi nonnulli eadem, qua S. Hieronymus, aliique auétores clariſſimi, veritate, parique jure ſiniſtram æquiſſimorum cenſorum ſententiam poſſent refutare, tantumque in eorum vindi- ciis argumentorum eſiet pondus, quantum acrimoniæ, Plautini ſa- lis, ac convitiorum etiam perſæœpe reperitur. Utinam multis eorum accommodari non poſſent illa 8. Hieronymi verba: melius eſt te pœ- nitere fadti tui, quam & martyrem in calumnia, & deceptos in errore per- ſiſtere. Mec erubeſcas de commutatione ſententiæ?. MWon es tantæ auko- ritatis, & famæ, ut te erraſe pudeat. (4) Utinam tandem iſti etiam laudati Sancti Patris, & eruditione non minus, quam animi modeſtia conſpicui Doctoris mentem, ſententiamque ſequerentur: Won me- mini me, ſcribit ad Marcellam, boc aliquando dixiſe; &j ſi dixißem, non eſſem in errore pertinax. (e) Et alibi ita confitetur: Sed fac me er- raſſe in adoleſcentia; - = cur parvuli in Cbriſto, atque lanentis errorem Jequimini! - - ſecunda poſt naufragium tabula eſt, culpam ſimpliciter confi- teri. Iitati eſtis errantem, imitamini &z correttume errazimus juzve- nes: emendemur ſenes. (O At longe alia eſt multorum oratio, alia meditantur, nec errorem confiteri prudentis eſſe putant; hinc ni- hil intentatum relinquunt, Acheronta cum Poetis movent, & duod S⸗= (a) Eyiſt. 61. ad Pammach. c. I. in edit. antiq. Colon. A. 1616. (bb) L. I. de offc. c. I3. Oper. Tom. IV. in edit. Colon. A. 1616. (c) L. VIII. Præpar. evangel. c. 5. ex veri. Georg. Iapezunt, edit. Baſil. 1549. (d) L. I. Apologiæ advers. Ruſſin. c. 2. (e) Eyiſt 14 8. ad Marcellam. (c) Epiſt. 65. ad Pammach. & Ocean. c. 2. dum A, Wam eumn hac de adet lter re⸗ ue rum Ncl iſa. tum r. her⸗ o- lam ſtia e- n, lr⸗ Nren U- Alia ni⸗ nod . 4 5. 2 622 NSN (I) MeN Heraclitus ajebat de Epheſiis, arma in lingua geſtantes depugnant, ut a ſua, vel amicorum, aut eorum etiam, quos defendendos ali- quando ſuſceperunt, doctrina omnem erroris umbram excludant. Noti ſunt hac in re Janſenianorum conatus, noti Quesnellianorum tumultus, notæ quamplurimorum apologiæ, quæ pro damnatis magno ſtudio, multaque eruditione ſunt adornatæ; quin non raro integræ etiam famæ viri in id omnem ſuam contulerunt operam, ur antiquorum nonnullorum excuſarent errores, atque eorum moni- menta ceu ab omni labe pura ſtatuerent. Quis enim ignorat, quan- to verborum apparatu Sirmondus Theodoretum, cujus opera edi- derat, a Neſtoriana hæreſi purgare conatus ſit, eam inſtaurando de- fenſionem, quam Cyrenſi, ſæculo jam ſexto, Facundus Hermianen- ſis paraverat? Neſtorianismi autem Theodoretum accuſant tria cu- menica Concilia V. VI. & VII., Summi Pontifices Vigilius, Pelagius II. Gregorius M. aliique graviſſimi ſcriptores. Quem latet apolo- geticum prægrande volumen, quod Petrus Halloix, facta, ut ſibi videbatur, ad veritatem appellatione, pro Origene ſcripſit, quem tamen Synodus V. aliique Patres condemnaverunt? Denique & Fauſto Regienſi Epiſcopo, aliisque, qui ad Semipelagianos olim re- lati ſunt, ſuos novimus extitiſſe vindices, Tapperum, Sirmondum, Poſſevinum, Boucatum, alios. Neque vero ægrius ferendum exiſtimem, ſi acrioris ingenii Criticus a Patrum noſtrorum memoria, quam in laude, & gloria eſſe cupio, omnem abſtergere ignomini- am adlaboret, modo per Eccleſiæ decreta, ac unanimem Eccleſiæ Paſtorum ſententiam id liceat. At vero qui manifeſtos etiam no- ſtrorum temporum errores tegere, iisdemque nomen honeſtum vo- lunt ponere, & partus ſive ſuos, ſive familiarium ita ſuſcipiendos, deoſculandosque arbitrantur, ut propterea omne virus in legitima cenſorum ſuffragia evomant: illis profecto ſemel ac iterum nigrum theta præfigendum eſſe, æquus rerum æſtimator judicabit; ne vide- licet a multis fiducia credatur, cum magna malæ ſupereſt audacia cauſæ. (a) Miſeranda ſane cenſorum ſors, ſi quando in ejusmodi maledi- corum ora inciderint, qui conſtanter in ſtultitia perſeerant, & wanis ana defendunt, - — quaſi ut ingenia ſua in malis rebus ewerceant, vel oſten- tent. (?) Verum non minus etiam deplorandum ſcriptorum fatum eſt, ſi iniquiores, & ab eruditione, modeſtia, caritate alienos nacti (a) 2 fue- (4) Juvenal. Satyr. 13. (b) L. III. Liſtit,. divinar, c. 23. Biblioth. Patr. Tm. III. (1IV) ,N& fuerint ſuorum laborum cenſores. Utrinque nempe juſta querela- rum cauſa, ex utrisque hiſce principiis manare exiſtimo, ut & cen- ſorum cauta ac prudens neceſſaria ſit auctoritas, & cujuslibet ſcrip- toris patiens moderatio, qua conſtitutis a ſuprema poteſtate arbitris lucubrationes libens ſubjiciat, & æquo illorum judicio tacitus ac- quieſcere non recuſet. Atque hæc cum identidem apud animum meum revolverem: non inutile futurum judicavi litterariis tironi- bus, ſi qua cura, ſtudioque illis exponerem plenius, quam neceſſa- ria ſii ad cuſtodiendum apud mortales fidei depoſitum cenſura, qua- ve ratione, & quo jure eadem exerceatur, ut ita demum minus pe- riti clarius intelligant, & cenſorio in religionis negotiis judicio non leve ſtatuendum eſſe pretium, & impios luxuriantium ingeniorum adverſus fidem, rectamque rationem labores legitime condemnari. At iſtud opus eſſe periculoſæ plenum aleæ, inquies: ſacræ, & pro- fanæ poteſtatis limites velle diſcernere, capitale prope ac extio- ſum fuiſſe iis, qui auſu temerario id attentarunt: hoc denique ar- gumentum noſtra ætate ſine multorum offenſione vix pertractandum, ſincero, trepidoque animo affirmabis. Audio amice monentem, plura ſimilia muſſitantem, capiti meo ſumma omnia diſcrimina me- tuentem. Ac ſi quidem res ita ſe haberet: O ne infeliciſſimum juxta ac dementiſſimum! Guandoquidem, ut quidlam ait, fruſtra niti, neque aliud fatigando, niſi odium quærere, extremeæ dementiæ eſt. (4) Verum patere quæſo, ut ſi qua fieri poteſt ratione, metum iſtum ti- bi mihique eximam, & ad ea, quæ ajebas, paucis reſpondeam. Fatebor primum, mihi ipfſi difficilem fuiſſe viſam, neque omnis di- ſcriminis expertem provinciam, quam hic adornandam ſuſcepi. Res quippe, ut redte monet Cl. Muratorius, () delicatiſſima eſt ucoritas, & qui de ea quidpiam pertractare volunt, illud fere ſemper ſubeunt incommodum, ut non ſolum obtrectationibus con- traria ſentientium, ſed etiam ſuſpicionibus, & odiis eorum ſint ob- noxi, de quorum juribus agitur; neque deſunt magnorum viro- rum calamitates ea ex radice prognatæ, quorum veſtigia merito quemvis etiam conſtantem terrere poſſunt. Anne vero adeo odi- um pariat veritas? Novi, nec veritatem tuto ubique, & libere eſſe enunciandam; quin etiam recte a Sacrorum Præſidibus aliquando . ve- (a) Apud §. Hieronym. epiſt. 109. ad Domnion. ſeu præfat. in Eſdram. (b) L. I. de Ingen. moderat. c. 13. erehz. cen. tſerip. Arbitris lug ac. nimum tironi- leceſſa. 1, (ua. is pe. lo non liorum mnari. pro. Itlo- ue ar. ndum, 1tem, a me- uxta ti, (0) uUm ti. leam. 1s di- lepi. na elt ſere con⸗ tob⸗ Viro⸗ erito odi⸗ eſſe ndo (v) 2, * vetitum, ne certa diſciplinarum capita a ſcribentibus verſarentur. At neque Pontificia, neque Regia lege unquam interdictum ſcio, ne de cenſorio judicio, & ut apertius loquar, ne de antiquitate, de æquitate, de jure, de gradibus cenſur« quisquam diligentius in- quirat. Imo a clariſfſimis viris tum noſtra, tum ſuperiori ætaté iis- dem de rebus copioſe, & cenſorum plauſu, & approbatione fuiſſe diſputatum, nemo ignorare poteſt, ut proinde etiam formula Gellu me tueri poſſim: quæ putaverint reprebendenda, bis, ſ audeant, ſuc- cenſeant, unde ea e accepimus. (C) Et vero, cur idem mihi, quod illis non liceat? Ac non liceat eo fine, ut ſummorum Principum, qui frequentia nunc conſtituerunt cenſoria tribunalia, prædicem gloriam, piam religionis curam commendem? ut audaciorum, qui lcgitimis cenſoribus inſultant, eorumque judicia averſantur, mo- menta evertam? ut denique minus peritos clariore Sacræ cenſuræ notione imbuam? Nam æquum eſſe puto, ut ſine vano obtrettatu qui- vis conſderet, an minutæ iſte meæ admonitiones pauxwillulæ, ſunt Gellii verba, non ſint ejus generis, ex quo facile adoleſcant ingenia hominum vegetiora, & multa ſibi ignota tirones litterarii intelligant. (4) Nolim vero ſuſpiceris, me ſacram inter, & profanam poteſtatem hic fore arbitrum; novi ſanctiora hæc eſſe penetralia, quam ut eo memet inferre audeam: cate ego, & ſi vis, etiam pluſculum caute controverſias illas declino, quibus de rebus hiſce ſupra ingenium, & vires meas poſitis litigatur, ſed ubi de ſingulorum jure cenſorio nonnulla pertracto, hiſtoriæ velut ſeriem ſecutus, aliorum explano ſententiam, de nonnullis accuratius diſſero, plura prætereo, ab aliis me abſtinere palam edico. Verum, ut video, dubia omnia, ſcru- pulosque tibi non evulſero facilius, quam ſi compendio oculis tuis opuſculi conſpectum ſiſtam, & diſſertationum ſynopſim exhibeam. Faciam id, quum & iis, qui præfari ſolent, non ſit inuſitatum, hac tamen lege, ut ne faſtidioſus a ceteris legendis penitus abſti- neas, ſed ſi brevis enarratio non ſatis fecerit, copioſius expoſita velis luſtrare benevole. (c) Noct. Attic. L. XX. c. II. (d) Uem Gellius loc. cit. XN (VI) MWo* STNOPSIS DISSERTATIONVNAI. 1. 17 aque primum in originem, & natales cenſuræ inquiro: eos cum re- ligionis, etiam falſæ, udio illuxiſſe, qua ratione, qua exemplis bar- bararum, græcarum, latinarum gentium oſtendo. Inde ad weram religio- nem progreſus, tum in veteri, tum in nova lege cenſoria judicia accurate magno zelo fuiſſe exercita ex evidenti .. litterarum teſtimonio affrmo: e quo deinde tempore ad noſtram usque ætatem ſemper cenſuram in aulcto- rum propoſitiones, E&; libros viguiſſe, per Conciliorum decreta, Pontificum litteras, & Imperatorias etiam ſandtiones evinco. Tandem Auguſiorum Principum noſtrorum celebro pietatem, & ſingularem religionis tüendæ ze- lum, quo ad abolenda atheorum, libertinorum, aliorumque nociva ſcripta in præcipuis ſuorum reguorum urbibus cenſoria erexerunt tribunalia, quibus wiri, & eruditione, & awitæ religionis laude conſpicui præſunt. Quam rebte id fecerint non modo Recleſiaſhe, Præſules, ſed & Augisſti Principes, neminem quidem latere pot ſt; as nefariis, aut minus peritis hominibus aper- tius id eſſe demonſtrandum cenſui: unde cenſuræ hujus neceſitatem, & gui- tatem tum communibus, tum noſtro ſæculo proprüs rationibus probo, & ſi cui mens non læva eſt, etiam perſuadeo; præſertim quod &y præcipua eo- rum, qui ſacra cenſuræ judicia lacerant, & contemnunt, ſopbismata dilu- am, objettiones evertam; qua in re dohfiſimorum virorum Gretſeri, & Valſecchii laboribus me plurimum fuiſſe adjutum, nunquam negavero. Al- que hæc eſt primæ diſertationis ſumma; ubi mibi quos rerum arbitros ; cenſores etiam ſuffragaturos, non nibil blandior: tantum abeſt, ut cujusquam indignationem, niſi Zoili, valeam pertimeſcere. SNed in altera diſertatione fortaßs cinis eſt doloſus, e quo ignis, & incendia erumpant?ꝰ II. Ago in illa de judice cenſorio; proinde privatis dottoribus, quibus nulkum eſt publicæ cenfuræ jus, monita utilia commendo, aut potius quæ 4 wiris ſapientibus adbuc obſervata ſunt, ewpono tironibus, ne ſibi cum ſciolis intempeſti ve jus aliorum opera cenſfuris Pezingen arrogent, ne Wirgu- lum cenſoriam arripiant, dum ipſi manum vix ferulæ ſubduxerunt. Wam quas- cunque hic regulas, ſeu ev Rajynaudo, ſeu Pritanio, ſeu Benedicto AIV. P. ali- iisge lxiimea renn inn fis, Al tef⸗ guiblß Acli Ronu Hie i G t len Ahbe erudi toſui i, Quon conſi , etiun Man illſa Pont 60, A (VI) aliisque audtoribus perſecutus ſum, nolim quis alia a me voluntate allata exiſtimet, quam ut ju veniles minus peritorum, aut ſemidobtorum cobhibe- rem impetus: minime vero hæc ſeripta putet, ut viris ſapientia conſumma- tis, aut legitimis cenſoribus monitor aſurgerem immodeſtus, quod ego gran- eun /e. de nefas cogitaſſem. A privatis hiſce cenſoribus ad alios ſermonem declino, Nr bor. quibus publica auttoritas, conſuetudo, & leges ſuffragantur: ſcilicet de religin. Academiis, de Epiſcopis, de Komano Fontifice, de ſacris Congregationibus ecufate Romanis, de CO⸗vili Magiſtratu diſſero. H cenſuræ academiatum é ori- Aſirmo: ine ſua, ex earum cum Epiſcopis conjunione derivo, conſuetudine, Ja- Auſo. eris & profanis legibus ſtabilitum ajo, illud meritis laudibus eotollo. A titeum ut cenſura Academiæ vocari poſit, quasdam conditiones requiro, quas ab Mtorun Alphonſo de Caſtro, a Cuno, Caramuele, Raynaudo, aliisque, quorum opera he. erxruditorum manibus ubixis teruntur, conſtitutas inveni. Epiſcoporum po- iytin teſtatem divinitus datam prorſus ratam, firmamque eſe volo, ad eos præci- ,(ihus pue attinere, ut venenata a grege removeant paſcua, libros malos e Quen Dioceſibus eliminent, & noxiam proſcribant dodtrinam, ex Jacris litte- ineje, ris, perpetuo Eccleſiæ ſu, Komanis legibus, ſimilibusque momentis aſevero. leler Quoniam tamen, ut nemo catholicorum negat, ſi Epiſcopi ſingulatim S Ai conſiderentur, eorum ſententia non eſt infallibilis auttoritatis, cavendum ,&, djo, ne æmulorum, &y in-vidorum fraudibus decipiantur, S innocuos niu e etiam libros condemnent, quod duobus exemplis toti orbi notiſſimis, ne- ta Rln. ue celandis illuſtro. PFrocul dubio autem quivis intelligit, neceſſariam i, G Haae Epiſcoporum curam, ac ſollicitudinem multum ſublevari, ſi regia etiam A Luctoritate cenſores conſtituti, & confirmati ſint. Tandem de Romano G Lontifice pertralto; at ne putes me hic omnia perſequi, quæ de Jlacra, & agun profana juris dicundi poteſtate controverſa ſunt: non ego ignem bunc fodi- afiohe co, ſed, opinionibus humanis prætermiſſis, affirmo, Komanum Pontificem eſſe Eccleſiæ caput & Primatem: nonne boc fides docet? Infero, eum eſe Fa- ſtorem omnium Eccleſiarum ſupremum, qui Epiſcopos, & inferiores non ex- cludat, eſſe proinde illius, cauſas univerſæ BEccleſiz communes, cau- ſas fidei & morum judicio, quod ajunt, finitivo terminare, ac vel ideo giku pernicioſas ſententias, & libros reprobos condemnare: nonne hoc omnes ge largientur! Muſtro iſta & eliſſti, & recentioris æ ewemplis, Conci- ſii liorum oraculis, Fatrum effatis, Perpetua Eccleſiæ conſuetudine, ubi S. it. prudentem hac in re Romanorum Pontificum œconomiam commemoro. Brat mihbi poſtea neceſſario quodam nexwu inquirendum, quænam fides éjusmodi ju- „ uciis, quæ in fatto, ut vocant, dogmatico verſantur ſit habenda! Varias A. hic eee, (vI) Ns bic auktorum opinione; commemoro, illuſtrium Theologorum CGazzaniga, Gerwaſio, aliorumque ſenſa promo, veram., & ſinceram obedientiam, quam Summo Paſtori nulla ovis Cbriſti negare poteſt, neceſariam exigo, cetera ceu in opinionibus poſita nec perſequor. Recenſeo tandem conditiones ad legitimam cenſuram Pontificiam ab auctoribus requiſitas, ubi diſero de opi- nione Jerriana a nemine quidem adbuc damnata, de regio placito, de pro- mulgatione legum per ſingulas Diœceſes, de quibus Theologi, & Juris Ec- cleſtaſtici interpretes ab omnibus probati agunt; ſed & iſta extremis veluti digitis attingo, ſolumque delibo. Quid autem in his omuibus occurrere po- teſt, quod non ubivis locorum, & gentium, in quibus fides catholico- Ro- mana eſt integra, traditum, ſcriptum, & legitimis cenſorum calculis evul- atum ſit? Ino wel propterea ab eruditis, ſi qui iſta legerint, petitum, impetratumque volo, ut in legendo, quæ pridem ſcierint, non a- ſpernentur, quaſi vulgaria, & trita; nam & quid tam remotum in litteris eſt, quin id tamen compluſculi ſciant? (2) Sacrarum, quæ Romæ ſunt, Congregationum auctoritatem, & metbodum, quam in libris aerzheng ſequi ſolent, non tam meis, quam ſapientiſſimi Pontificis Bene- dicti XIV. werbis explano, objettiones quorundam modeſte refuto, non uhique æqualem illarum proſcriptionum, & decretorum vetantium obtinere wim, &; robur non difiteor: conviciis tamen &y contumeliüis ſacra eadem tribunalia non eſſe proſcindenda cum Cl. Gervaſio, aliisque ſapientibus pro- pugno; qua quidem re me debitum honorem ampliſſimis illis Eccleſiæ Proc⸗e- ribus deferre: nec vero etiam noſtrarum regionum conſuetudini, & ſenſui recepto quidquam derogatum velle, ſatis conteſtor. Denique ad Cwilium Principum cenſuram deſcendo. Atque hic quidem catbolicum dogma paucis ſtabilio, nulli nempe Principi Politico jus eſe Sacrorum vere So proprié tale. Munquid autem bæc eſt veritas, quam Catholici omnes contra beterodoxos palam profiteri non erubeſcunt? Conſequitur ex eo, nec WMagiſtratui Ci- wili jus competere ad filei dogmata ſtatuenda, ſed bæc, uti & dHuhia quæ- vis in religionis negotüs exorta ſolius Eccleſiæ falli neſciæ audtoritate eſſe determinonda; quod Perilluſtris é' Clariſſimus a Rieger publicus Juris Ec- cleſaſtici in Cniverſitate Viennenſi Profeſor ſtatim principio ſpſtematis ſui de juribus dummorum Imperantium Cilium circa Saera affirmat, & probat. Mibiloſecius nemo, etiam libertatis Eccleſiaſticæ ſtudioſiſimus, negare poteſt, Principves Phliticos eſſe tutores, & defenſores Eccleſiæ«; proinde ex loc ipſo munere ad eos attinet, ſuis edittis canones tueri, fidem adverſus no- (a) Ait Gellius loc. cit. oet r ſaten Glhr Aver, fellon lecise el e tſaten itus Utar, Ut Ai leful Gee 0, ſemn, eſin mpule ieced. mihi/ Ane Ponce iexyty, luaß e nige, 1,AOn (kterd Ines A le oyi. Nro. is Ee. Velltj lre ho. -Ro. erll. itum non a. tum in 1, Ae lbris , Mon btinere ucen po- Poce- eti Mun naueis ie tale. Nox ti G. 1glc- lte eſe 5E- obt. lek, enſi⸗ ſo⸗ (R) We diam diſceptantium in fidei dolfrina — nozvatores ſtrenue windicare, conco⸗ der Eccleſiæ Præſules promovere, Tchismata & bareſes, quantum quidem . loe per ſaluiem utriusque rei publicæ licet, tollere, aut circumſeriptis limitibus Jaltem modtrari: principtis vero maxime obſtare; proinde & ſententias &y libros ab Eccleſia vetitos, vel rationi, boneſtati, reipublicæ commoltis adwverſantes configere, exterminare. Quæ quidem omnia tum allato de- fenſionis Eccleſiæ argumento, tum antiguis, & recentioribus ewemplis col- le is ex Gretſero, de Marca, V'alſecchio, aliisque illuſtro, & confirmo. Wonne autem bæc omnia fere talia ſunt, ut aliter quidem de illis ſentire, nec veri Chriſtiani, nec honi civis exiſtimetur? Ego ſane, dum ſacram po- teſtatem, & religionem, ut Chriſtianus colo: ſimul ut fidelis civis ac ſub- ditus aulttoritatem Summorum Principum ſuſpicio, ſeu it verbis CU. Bertii utar, de ſacra & pro'ana poteſtate eo temperamento diſſerendum ewiſtima=vi, ut Fetri Cathedræ, & Cæſaris throno reerentiam, & obſequium meum patefacerem, hbumilis Eccleſiæ filius, fideliſſimus Imperii ſubditus. Demum & de Principum jure cenſorio in negotiis religionis heterodoxkæ pauca at- 9 * tingo, atque hinc Conſtitutionem Curoli V. Interim dittam excuſari poſſe qjo, quod multa e bhiſtoria Em. PEalluzicini deſumta momenta id mihbi ſua- ſerint, idem a noſtræ regionis doctoribus, præſertim C. KRieggero aſſeri le- erim, & ſingularis, qua Auſtriucos Principes proſequor, pietas in eam impulerit ſententiam, a qua tamen, ſi quis monuerit, etiam ſine pertinacia recedam. Amabo, ſi mentem advertiſti, ſi æquo judicio iſta penſitas, quod mihi adbuc periculum minaberis? quis adbuc metus tuum perturbat animum! Ac ne tibi hic fucum facere videar, lege ſis, & lineis hiſce integram re- Jondere imaginem invenies. III. Denique tertia Diſſertatio de objelto, modo, & gradibus cenſuræ pertrattat. Annuis hic, ut video, meque longiore ſermone ſublevas, quaſßi gnarus, nibil in ea, quod gurnaua oßfendere poſſit, contineri. Et relte ſentis; ſolum enim varias hic propoſitiones, earumque ſenſus ad ſe, at- que etiam ad audtorum mentem relatos, diverſas librorum proſcribendorum claſſes e Rajynaudo excerptas, diſtinttos cenſuræ ferendæ modos, uſitatas demum cenſurarum formulas, e mente clariſimorum Theologorum præſertim Cani, Antonii de Panormo, Boſuetii, Tournelii, aliorumque explano, ſe- mel ac iterum ſublimiorum ſcientiarum candidatis inculcans, ne in ferenda cen- ura ſint præcipites, & ut ab omni acerbiore judicio, i res non ſit penitus extra . (b) con. N (X) W controcverſiam poſßta, nee a ſuprema poteſtate definita, ſibi perſuadeant eſſe abſtinendum, quod & nonnullis exemplis declaro; atque ita demum finio, additis paucis documentis, quibus ad'verſus quoscvis ſiniſtros cenſuræ impetus SWriptores ſe valent communire. His ergo mature conſideratis videre non potui, undenam tempeſtas aliqua eſſet exoritura, dum voluntate quidem offendi ne- minem: reipſa autem adeo circumſpecte, quantum quidem homini licet, ingenium meum exercui, ut ne ſeveriorem quemdam Ariſtar- chum irritarem. Illud forte majori etiam jure hic poſſes oggerere, plurima de eodem argumento ab illuſtribus auctoribus pridem fuiſſe in medium allata, & expoſita; quod quidem non invitus tibi dede- r0; quin & nonnullos infra nominabo; neque enim cum Platone affirmare erubeſcam, me inſtar vaſis e aliorum fontibus hauſiſſe. (A4) Sed ut & mihi quædam concedas, enixe flagito: ea nempe, quæ viri docti hac de re commentati ſunt, aut varis ſuorum operum lo- cis eſſe diſperſa, quæ colligi in unum, ac redigi in corpus, non abs re fuerit, atque etiam Lactantii judiico magnopere commenda- tum: (b) aut magnis voluminibus comprehenſa, quæ ad minus peri- torum uſum compendio referri oporteat: aut rara eſſe eadem, paucis nota, &, ut videbis, a meo etiam ordine, meisque cogi- tatis ſœpe aliena. GQuanquam & vera ſit celebris illa S. Auguſtini ſententia: utile eſt plures libros a pluribus fieri diverſo ſtilo, non divverſa fide, tiam de quæſtionibus iisdem, ut ad plurimos res ipſa perveniat, ad alios ſic, ad alios autem ſic. (c) Quid ſi & ſim ex eorum numero, qui proſiciendo ſcribunt, & ſeribendo proficiunt? (4) qua doctrina ſe quoque idem Præſul Hipponenſis excitabat; imo & illud te ſcire volo, me non ſe aubtorem, ſed adjutorem operis, non primarium architettum, ſed mini- Rrum ſuccedaneum. (e) Alius quippe e noſtris Theologus, cujus la- boribus, & eruditioni non modo domeſtici, ſed & exteri plauſe- runt, prima opuſculi hujus lineamenta, & tenuem velut ichnogra- phiam reliquit. Atque hanc elaboratam, non quidem vaſto volu- mine, cui par eſſet, ſed redactam in arctius etiam ſpatium ad fa- cultatum, & virium mearum tenuitatem commenſum, tribus Vi- (a) Ii dialog. de Pulchro. (?) L. VII. Liſtitut. c. 7. (c) L. L. de Trinit. c. J. (4) Eyiſt. J. ad Marcellinum. n. 2. nunc 143. (e) His verbis Doctiſſ. Mabillo- nius in Præfat. ad Acta. SS. O. F. B. Magiſtro ſuo Lucæ Dacherio ejuzdem ope- ris gloriam tribuit. Videlice irkaunan, ſmul ta rke le⸗ fuerit, Cutn ta & velor tam, 6 temnut rti i ita em Ppr ſe) leaſt oſe n ſiio, iMpetu⸗ tndenamm endi ne. homini Ariſtar. ggerere, n fuiſe Platone e, qlle⸗ rum lo. 8, ln menda. l peri⸗ alem, e cogi. oltigi iſc, rſo, l hicient e idem me non A mini Ujus la plauſe. ogla⸗ o volu- 1ad fa⸗ tribus Ni. vit. ,A½. n e⸗ Nτ (XI) WN videlicet diſſertationibus, exhibere conabor. Te jam, amice lector, inbumana quidem liberum ab inzvidia, cum Martiale deſidero: (4) ſimul tamen cupio, ut ſi quaſi verſus inopes rerum ſine pondere, & urte dedero, (b) aut quid a me incautius, vel indoctius poſitum fuerit, libere reprehendas, ſi modo vir bonus ſis ac prudens, & cum tabulis animum ſumas cenſoris honeſti, nec ad novellos illos, & velut muſteos criticos accedas, qui in aliis ſemper cernunt acu- tum, & quidquid eorum opinionibus non congruit, nedum con- temnunt, ſed invidioſe etiam, & acerbe caſtigant, rerum ſuarum tardi judices, ut ait Nazianzenus, & quemadmodum muſcæ vulnerihus: ita erratis infidentes. (c) Hæc ſunt, de quibus te præmonendum putavi, & quum incertis rumoribus varia mihi pericula objicerentur, etiam apologeticos præfari debui: nunc fave, & vale. (b) 2 AVC- (a) L. VII. eigramm. 12, (b) Horat. de arte a v. 320. (e) Orat. de moderat. in diſput. (XH) . A V Cᷣ TI O R E S Qui nonnulla de cenſorio judicio ſeripſerunt. PETRVS de ALLIACO Cardin. Cameracenſis in Tractatu circa damnatio- nem F. Joannis de Monteſono. Extat Tom. I. Oper. Gerſon. in appendice edit. Anterp. Iob. IOANNES GERSON in Tractatu de examinatione dodrinarum. Häabetur Opyer. Tom. I. 4 Pag. 7. IACOBVS CRETSERVS S. I. in opere de jure & more prohibendi, ex- purgandi, & abolendi libros hæreticos & noxios &c. cum Supplemen- to, & Epimetro. Extat Oper. Tom. XII. edit. Ratisbonen. 1729. THEOPHILVS RAYNAVDVS in Erotematis de bonis, ac malis libris. Habentur inter CGritica Sacra Oper. Tom. XI. edit. Lugdun. Anno 1665. FRANCISCVS ALBITIVS Cardinalis in opere de inconſtantia in jure admit- tenda, vel non Edit. Amſtelodam., ut eſt in fronte. Anno 1693. ANTONIVS de PANORMO Ord. FF. Minor. Obfſerv. in opere, quod Scrutinium doctrinarum inſcripſit. Edit. Roman. Ano 1709. CAROLVS du PLESSIS d' ARGENTRE Epiſcopus Tutelenſis in collectio- ne judiciorum de novis erroribus. Extant Tres tomi edit. Parit. A. 1728. NATALIS ALEXANDER O. Pp. in Hiſtor. Eccles. Sæc. XII. Diſſertat. VIII. & Sæc. XIV. Diſſertat. XII. & alibi ſœæpe; præſertim in ſuo Cenſorie ſuß agio. SFOR- SONTI it 10NN 1. 700R I! UVDO al TuH HNAC 4 BPNEL 4 1. t. HoN Gatanatio. 1 Appendis Hahatr endi, ex. pplemen⸗ Is librig, 43 y. e admit- , (odl olectio⸗ 4. 1920, at, VI. Ctſeni 50R⸗ (XII) & SFORTIA PALLAVICINVS Cardinal. in vera Oecumen. Concil. Tridentint Hiſtoria L. XV. c. I8. & ſparſim pluribus in locis. IOANNESCARAMVEI. Epiſcop. Viglevanenſis in Theolog. moral. fundam. L. I. a Fundam. III. usque ad VIII. ZEGERVS BERNAD. VAN - ESPEN Oper. Part. I. Tit. 22. c. 3. & 4. Et Part. VI. in Tractatu de promulgatione legum eccles. edit. Lovan 1732 —— LVDOV. ANTON. MVRATORIVS in tribus libris de ingeniorum mode- ratione in religionis negotiis, qui ſub nomine Lamindi Pritanii prodie- runt. HYACINTHVS SERRVY O. P. in Hiſt. Congregat. de auxiliis. edit. Venet. Anno 1740. BENEDICTVS XIV. R. P. in Opere de Servorum Dei Beatificatione L. II. a cap. 25. usque ad 35. uti & in opere de Synodo diœceſana, præſertim L. VII. ac in Conſtitut. incip. ſollicita. de methodo in examine & pro- ſeriptione librorum ſervanda. ANTONINVS VALSECCHIIVS in opere de fundamentis religionis, & de fontibus impietatis; præſertim L. III. Part. III. c. 3. ANONVMVS in Hiſtoria Pragmatica de Bulla cœnæ Part. III. ſæpe. HONORATVS TOVRNELVY in Tractatu de locis theologicis Part. III. Extat Tom. II. Prælect. Theolog. cdit. Venet. Anno. 1I746. Uti & alii plerique Theologi, ubi de cenſuris propoſitionum agunt; in pri= mis Canus, Suarezius, de Lugo, Bellarminus, Gotti &c. &c. (b) 3 At eτ (XIV) , 9 Atque hos, per quos me profeciſſe novi, grata cum memoria nominare volui, alios etiam deinceps bona fide allegaturus. Ob librorum inopiam variis antiquioribus Patrum, & Doc- torum editionibus uti coactus ſum, quæ aliquando non ſa- tis fuerint caſtigat?. Sententias, & teſtimonia, quæ pro- fero, pleraque ex fontibus hauſi: non niſi in paucis, cum monimenta non ſuppeterent, alienis oculis credidi, quos non raro fallere, moleſta ſane experientia ſæpe comperi; ſed veniam dedimus, petimusque viciſim. VIA A guhri Prepoſiti iontra Pa Prokellor moribus eruditione Nialllurg Vbente oori fitulus: hernerdi Prokeſſon adverſare lidros cen in Cilezi tre Lonſerip Wate 4 Pcntd ( 2dl S Inemoria legatun, . Doe. ) 10n ſa⸗ lc pro- les, cum di, guos comper; APPROBATIONES CENSORVM. ORDINIS. Ji Admodum Reverendi Patris Gilberti a S. Leopoldo Clericorum Re⸗- gularium Pauperum Matris Dei Scholarum Piarum in Provincia Bohemiæ Præpoſiti Pro vincialis perlegi Diſlertationes tres de Cenſorio Judicio in negotiir Reli- gionir a Patre Bernardino a S. Catharina Senenſi, ejusdem Ordinis SS. Canonum Profeſſore adornatas; cumque nihil aut orthodoxæ Fidei ſanctionibus, aut bonis moribus repugnans contineant, quin immo omnigena cum ſacra, tum profana eruditione refertæ ſint; idcirco publica luce eas donari poſſe cenſeo. Dabam Nicoliburgi in Collegio Scholarum Piarum. die 16. Aprilie Anno 1771. GVIDONICHT ab Angelis Ibolarum Piarum Reltor, & Aßiſtens Proxincialis. E SSSSOOSSSESSSeSeee Vbente. A. R. P. Gilberto a S. Leopoldo Religionis Scholarum Piarum per Provinciam Bohemiæ Præpoſito Provinciali, attente legi opuſculum, cui titulus: De Cenſorio Judicio in negotiis Religionis Diſſertationes, quod elaboravit Bernardinus a S. Catharina Senenſi Ordinis noſtri Sacerdos, & 88. Canonum Profeſſor; nihilque in eo reperi, quod vel Catholicæ fidei vel bonis moribus adverſaretur. Unde & illud, ceu ad commendanda contra pravos, noxiosque libros cenſoria judicia longe utiliſſimum, typis dignum cenſeo. Dabam Cremſiris in Collegio Scholarum Fiarum. die 24. Aprilis Anno 1771I. dro‿vS*α‿νσαν⅜⅝ HATD a & Qemente Icholarum Piarum Keltor, & Conſultor Provincialis. ð Um Diſſertationes ſub titulo: De Cenſorio Judicio in negotiis Religionis à Pa- tre Bernardino Fritſch a S. Catharina Senenlſi Ordinis noſtri Sacerdote conſcriptas duo ex Noſtris recognoverint, atque probaverint: facta mihi po- teſtate ab A. R. Patre noſtro Joleph Maria Giuria a S. Joanne Baptiſta Præ- Ppoſito Generali, illas in lucem edendi facultatem in Domino concedo, ſi iis, ad quos pertinet, ita videbitur. Litomiſehlii Calendis Maji Anno 1771. CILBERTVS BVRGGRAF a J. Leo- poldo & P. per Bobemiæ Frovinciam Præ- poſitus PHrovincialis. FVLGENTIVSSCHVABaS. Quirino Secretarius Provincialit. P RAGE N A. X gratioſa commiſſione Reverendiſſimi, & Ampliſſimi Pragenſis Officii legi diſſertationes ſub titulo: De Cenſorio JIudicio in ne- gotüs KReligionis Auctore R. P. Bernardino Fritſch Piarum Scholarum, quæ cum præclaris eruditionibus refertæ ſint, eas pum dignas judico. Datum die 11. Junii. Anno. 1771. AUAXIIWIIILMANVS W, ADL. Qer. Kegul. &. Pauli Prpoſitus, Conſiſtorii Pragenſis Aeſor. IMPRIMATVR. FERANCSCVSNXAVERIVSTRDTSaræ Metropolitane Eecleßæ Pragenſis Cunonicus, Conſiſtori Aeſſor, pro Illuſtriſſimo Vicario Cenerali, & Cficiali. 1p· y rus r r roâ zsdp a, e⸗ ,r ras. O LOMVYCENA. IMPRIMATVR. MATHIAS FRANCISCVS Eyiſcopur Sa- marienſis e Comitibus Chorinsky, Auctori- sate Cæſareo - Regia, & Reverendiſimi ac Celſſimi Epiſcopi Olomucenſis Librorum Cenſor. Bruns die I5. Julii, Anno 1771. THADDEVS MAR TINVS Canonicorum Lateran. Præpoſitus, Marchionatus Mora- viæ Prælatus, In Alma Univerſitate Dlo- mucenſi Facultatis Theologicæ Cæſareo - Re- gius Praſes, ac Diretor. Signatum in Canonia ad O0. Sanctos Olo- mucii die 26. Maji. Anno 1771. Publica luce per ty- Ple I Ut reli ilid minur libidin dor: cor eor. gione Pe 10 t0ris! dcirtute ec NINS E de uis ne interm 0) Dr agenſe S Nio in e. hoharun, deperty. DI e. Colſſori Eecheie Vilpo genicorun tur Mora- Stu Ol⸗ ru-Al⸗ 1tor ⸗ 71, RY& (1 ) s DISSERTATIO PRIMA D E ANTIGVITATE, NECESSITATE, ET AEGVITATE IVDICII CENSORII IN RELIGIONIS NEGOTIIS. Bkne, & ſapienter ſanctioris fidei cultores cenſuerunt, nihil humanæ ſocietati debere eſſe antiquius, atque ut religio, quam divinitus revelatam accepimus, integra & illibata conſervetur. GQuemadmodum enim illud ho- minum genus amens, aut ad omne vitium, effrænemque libidinem projectum ſit oportet, qui Deum elſſe infician- tur: ita prorſus non immerito ſtultos fattos eſe, obſeuratumque cor eorum infipiens pronunciavit gentium Apoſtolus, (4) qui Deum cognoſcentes non ſicut Deum gorificant, id eſt, a vera reli- gione ad impias ſuperſtitiones deſciſcunt. Parum quip- pe ad æternam illam ſahutem, ad quam beneficio Condi- toris humana natura exaltata eſt, confert, ſempiternam Dei Virtutem, atque divinitatem Ejus agnoſcere, & ex ipſo eorum aſpectu, quæ oculis ſubjecta ſunt, ad Deum aſcendere, niſi & cultus ſupremæ Majeſtati conveniens exhibeatur, & doctrina omnis, quæ de eodem cultu, rebusque divi- nis nobis eſt tr adita, ab impiorum hominum commentis intemerata cuſtodiatur. Unde, ut officium iſtud mentibus A im- (a) Roman. c. E K e) e lo non tempore ſin- equerentur normines nullo & ut opiniones . 3 Undt . ⸗ʒ impreſſam Migi ns ſuæ curam geſ ſerant, fide alienos gularem Se ſibi veram per dcle Ctis cum poteſtate & ritus a nia, hanc omnem igitur judici — PTam ha . m 1901 luminarent, aeta Ad nenchanclam igitn ſum, ſi „ . Erunt. . y. .H - Viris il aueltionitatanm Puuimum ab eroieis usque duc S i cccleſia nticlum, 1 hac cenſuræ vetuſtate illud eſſe in eccle derem, & ex ue conſecutio- . Oſten 2 llitatemque C tum temporibus zXquitatem, utilitaten Sõ ut recte ejus neceſſitatem, ge⸗ rrem. Aultum enim HMR untiquitas. (a) ne non præcipitata anenniis ad aultoritatem or diamur, dum I. F. § Hermi- 3 uſpicato ie d uſi emore vete titione c Ab uſn ergo, Wnn de notione, & parti prius nonnu expoſuerimus. aAε1ον⅓¾â 7. vel. . . PP. * ℳ VII Pr 0 acf6 * 1 r um Aäpitl Ce⸗ 6 17 7 M * ( * . AN tus cig Vii Tul tanteet Wpub⸗ ügern 4git i Plato morun Don ran kerxum 60 vore ſin. Diniones Aienos teſtate udici ſunm ſi ue duc. etulſtate ſecutio. Ut rece litas. (4) ur, Cum ure . K (3) 892 D E ANTIGVITATE, ET PERPETVOVSV CENSVRAE. §KI. Monnulla de nomine, & diviſione cenſuræ præmittuntur. Ne præter opinionem aut vagari, & errare eogatur oratio, aut tricandi anſa captioſis præbeatur ingenlis, faciam, quod ſemel ac iterum Tullius monuit, ut videlicet princi- pio, quid illud ſit, de quo diſeritur, explanetur, - - - & quæ- nam Vii ſubjecta ſit vocibus, diligenter exprimatur. (a) Itaque cenſuræ nomine non venit hic ſpectata illa civilis magiſtra- tus dignitas, quæ in moribus civium caſtigandis verſatur, & jam inde a Ser- vii Tullii lege inter præcipua Patriciorum Romanerum munera numerabatur, tantæque erat auctoritatis, ut iſti morum magiſtri ſenatores movere ſenatu, equi- tes publico equo dejicere, plebejos in Ceritum tabulas referre poſſent; de quo quidem cenſorio judicio, & ut Cicero habet, ſeveriſimo morum magiſterio ſæ pius agit idem Cicero, Plutarchus, Gellius, aliique Romanarum antiquitatum ex- Plicatores. Etſi enim doctrinarum cenſura plurimum conferat ad ſervandam morum integritatem, eaque de cauſa in ipſas etiam perſonas magna illius pars non raro derivetur: id tamen non ex inſtituto, ſed conſecutione & mutuo rerum nexu fieri conſuevit. Hinc nec vocabulo cenſuræ indicare volumus A 2 Por- (a) Vide Ciceron. L. I. de offe. L. I. de Orater. & L. II. de finib. BNeY (4) WeYJe poœnas illas eccleſiaſticas, quas medicinales vocant, utpote quæ pariter imme- diate, ut ajunt, in pPerſonam delinquentem feruntur, eandemque bonis non- nullis ſpiritualibus privant; quum contra cenſura, de qua acturi ſumus, non- niſi ad ſententiam aſſertam, aut librum evulgatum extendatur. Solum exa- men illa, & judicium de dogmate complectitur, licet ejus ratione aliquando contingat, ut in Pertinacem pravæ doctrinæ auctorem „defenſoremve arma Eccleſiæ expediantur; & cenſuræ ſeu pœnæ ſpirituales infligantur, ut clare ex- Pplicavit de Panormo. ( 4) Tandem nec præclaram illam, & ſanctiori etiam fidei multum utilem hic per cenſuram deſignamus artem, quæ Critica vo- catur, quamque Horatius, uti & Martialis non ſemel cenſuræ nomine intel- lexerunt, & quæ cenſoriam virgulam ad ſacra æque ac profana, & ad ipſa Grammaticorum ſubſellia extendit. Hinc de illa Quintilianus: miſtum, ait, his omnibus judicium eſt, quo quidem ita ſevere ſunt uſi veteres Grammatici, ut non ver- ſus modo cenſoria virgula notare, & libros, qui falſo viderentur inſeripti, tanquam ſub- dititios ſummovere familia bermiſerint ſibi, ſed auckores alios in ordinem edegerint, alios ommino exemerint munere. (5⁵) Ubi virgula cenſoria nota critica eſt, explicante Ba- ſilio Fabro Sorano. Preſſius eandem artem definivit Clericus: criticen, in- quiens, vocumur artem intelligendorum veterum Ncriptorum „ = - - G dignoſcendi, Tuanam eorum genuina ſeripta ſint, quæ ſpuria: («) ſeu, ut vult notiſſimus ille criticorum criticus, eſt ars Judicii ferendi de ſactir hiſtoriam conſtituentibur, de ope- vibus ingenio partir, de corum variiy lectionibut obwii- de ſenſu, & auctoribur. (d) Licet igitur & hæc cenſori theologico plane ſint necellaria, Plurimumque ad genuinum ſententiarum ſenſum inveſtigandum, ad regulas veræ fidei expli- candas conferant: theologicam tamen cenſuram minime conſtituunt, ſed in- ter litterariæ eruditionis terminos tota quanta hæœc criſis continetur. Denique noſtrum cenſorium judicium etiam diſtinctum eſt ab eo, quod peculiari ap- Pellatione judicium canonicum, vel eccleſiaſticum dicitur. Hoc nempe ad Jquasvis ecoleſiaſticarum perſonarum lites; aut ſpirituales laicorum cauſas, at- que adeo pariter ad perſonas ſpectat, & cenſuram complectitur generali illa ſignificatione ſumtam, quatenus caſtigationem, reprehenſionemque, aut de ido- neis perſonarum dotibus judicium inſinuat, quo in ſenſu & Juvenalis cane- at: dAat veniam corvir, uexat cenſura columbas z (o) & Paterculus ajebat, cenfuram vivoram dißcilem ſſe. (F) Separatis ergo hiſce ſignificationibus, & remoto etiam Profanæ doctrinæ argumento, ſupereſt, ut cenſorium judicium in præſenti, ſiquidem toto in complexu illud ſpectemus, definiatur: legitimum examen & broluta ſententia de Propoſßitionibur, librir, & quavit dAoctrina, quæ ad fdei capita, & revelatæ religionit cauſam refertun. Et quidem ſi judicium iſtud ex ſuprema Eccleſiæ auctoritate deſcendat, dogmaticum appellari ſolet, quo veritates cre- endæ, & errores proſeribendi Proponuntur. Quoniam vero non de ſolo C- (a) Seratin. doctrin. c. I. a. 2. (b) L. I. Liſtit. c. 2. (c) Ii praf. de arte Critie. (2) Honoratus a & Maria Animadveri. Diſſ. I. art. I. (e) Satyr. 2. v. 63. GN) L. II. hiſt, c. 36. () & heclel⸗ ſenlu p gue ne⸗ mus. Othiii PtCind licet Vude lfuan tone P ügnifi parter 1 Um cel fallume Is ſeuul tanda Alt de religion Viſo: Prins e milla a Propoti ualem ſ in er tuaque Iitns 8. Prium oblerv gue din ſemper quidem ditio, Dnie ne den Non in Tcurz (4) e in te inine. bonis non- nug, non. Aiquando Inye arma t chre ex 1ori etiam Niticz o. ine intel & ad ipla umn, At, Olum etga. t non er- uum ſih⸗ erint, aliof lcante Ba- tign, in- udſemdi, lumus ille in oye- ribur. (4) umque ad lei epl. ,Vel In- Denique Cllari ap⸗ einpe a0 uſas, at⸗ nerali illa t deido⸗ lis cane- , rA to etiamn prklent, enen i Myila, ſuprem tes re- ce ſolo Ee- 2, 63. Eccleſiæ univerſalis, ſed aliorum etiam cenſorio jure agere conſtituimus, illud ſenſu paulo ampliore Judicium cenſorium in religionis negotiis appellamus, eadem- que negotia ſubinde præcipue ad libros, doctrinamque evulgatam reſtringi- mus. Porro per cenſuram ex optimorum Scriptorum uſu deſignatur tum officii cenſorü dignitas, tum ſententia a cenſoribus pronunciata, qua doctrina quæpiam ſeu ſtabilitur & probatur, ſeu rejicitur & condemnatur; ad quæ proinde indicanda promiſeue nonnunquam eodem cenſuræ vocabulo utemur, licet conſuetudine magis receptum ſit, ut cenſura notæ malignæ ſit teſſera. Unde & a Theologis ita explicatur: nota prava, as maligna, qux doctrinæ alicui tanquam fidei, & moribur aliquo modo nocivæ aßzgitur. Ex qua quidem defini- tione patet, cur etiam theologica voceètur, quod pluribus exponit de Panormo, («) & Tournely. (?) Atque hæc de nominis cenſuræ, ludiciique cenſorii ſignificatione: jam paucis illius diviſionem exponamus; quum & faciliu ber partes in cognitionem totius inducamur, ut ait Seneca. (c) Primum igitur judici- um cenſorium bifariam conſiderari poteſt: aliud ſcilicet, quod circa verum, fallumque: & alterum quod circa licitum, illicitumve verſatur, quorum pri- us ſpeculutivum, poſterius practicum in ſcholis audit. Eſt & alia cenſuræ hujus no- tanda partitio, prout nempe aut de rebus fidei in ſola contemplatione ſitis, aut de moribus, actionibusque humanis, aut de externa Eccleſiæ diſciplina, religionisque ritibus varia decernit. His & tertia cenſorii judicii addenda di- viſio: in doctrinale, & legale vel auctoritativum, ut ſcholaſtici loquuntur, quorum prius eſt illorum, qui licet nulla certa fruantur auctoritate cœlitus ſibi com- miſſa ad ſervandam per cenſuras fidei integritatem, nihilominus varias notant Ppropoſitiones, quarum virus eo facilius diſcernunt, quo ſunt peritiores, & qualem ſententiam Sacræ Theologiæ Doctores ferre conſueverunt, maxime ſi in erudita quadam ſanctiore facultate, & ſocietate mutuo ſibi lumine, mu- tuaque prudentia ſint adjumento. Alterum vero Epiſcopis, quos poſuit Spi- ritus S. regere Eccleſiam Dei, ſacris conciliis, Summoque Pontifici ceu pro- prium vindicatur. (A4) Quæ in priori potiſſimum cavende, in altero accurate obſervanda, & diſtinguenda ſint, in ſecunda diſſertatione exponemus. Deni- que diſſimulandum non eſt, in judicio cenſorio, de quo nobis ſermo, non ſemper rationem dogmatis, ſed diſciplinæ etiam eſſe attendendam, ad quam quidem procul dubio ſpectat ſimplex illa propoſitionum, aut librorum prohi- bitio, cui explicita damnatio, aut formulæ cenſurarum uſitatæ non accedunt. Quoniam vero & hæc ſine judicio, & inſtituto propoſitionis, aut libri exami- ne fieri non poteſt, eam ipſam ſub cenſuræ, ac judioii cenſorii appellatione non immerito comprehendimus. Jam notionibus hiſce, quantum oportuit. accuratius explicatis, a portu in altum provehamur. A 3 § II. () cit. c. I. a. I. & 2. (5b) Tom. II. Prælect. Tract. de loc. theol. P. II. de Cenſur. edit. Venet. 1946. in 4. (c) epiſt. 899. (d) Vide Murator. de ingenior., moderat. L. I. c. 13. Et Tournely loc. cit. (6) BN § II. Cenſura in religionis negotiis etiam a Barbaris non fuit negletta. TAm antiquum eſſe oportet cenſorii judicii in negotiis religionis uſum, quam antiqua eſt ipſa religio; quandoquidem nulla unquam gens tam im- manſueta, ac ſera, nulla tam extra leger, moresque projecta fuit, (a) quæ Deum aliquem eſſe non agnoverit, aut in unum religionir nomen, ſeu verum, vel falſum, ut habet Auguſtinus, certa doctrinæ regula, & ſignaculorum viſibilium con- ſortio non coaluerit. (?) Ex hoc ipſo autem ſimul conficitur, nullam quo- que extitiſſe gentem, quæ ſuos in religione non habuerit cenſores & judices, ſine quibus religio ſemel inducta ſarta tecta nequit conſervari. Ac apud Bar- baros quidem officium iſtud illis potiſſimum commiſſum videtur, quibus uni- verſa ſacrorum cura erat demandata, quales fere iidem fuerunt, qui Philoſo- Phi & Sapientes. Hinc apud Chaldæos & Perſas Magis cultus divini cura magnam famam, atque auctoritatem fuiſſe conciliatam & Diodorus Siculus («) & Juſtinus M. (4) ſcribunt. Eadem religionis opinione & cenſura In- dorum Brachmanes, Arabum Zabii, Aegyptiorum Hierophantæ, Aethiopum Gymnoſophiſtæ inclaruerunt; (e) quibus etiam præferendi ſunt ſapientes illi Celtarum Druides, quos Theologos, & naturæ divinæ conſeios appellat Dio- dorus, (J) & plura etiam ſimilia de iis congeſſit Morhofius. (g) Illuſtrius vVero apud barbaras nationes cenſuræ religioſiæ nobis reliquerunt documen- tum veteres Scythæ, a quibus quam plurimi populi merito ſuam arceſſunt originem. Apud eos igitur ſumma & fapientiæ & eruditionis laude florebat Anacharfis, qui litteraria ſuſcepta peregrinatione, atque Athenas delatus, & hic integræ vitæ gloria adeo enituit, ut homo barbarus jus civitatis mereretur. Atenim ad ſuos poſtliminio reverſus, illico interemtus eſt, nulla regii ſangui- nis, quo cenſebatur, nulla eruditionis habita ratione. Merito cum Poeta quæri poſſet: () quo cecidit ſub crimine? quimam delator? quibus indiciir, quo teſte probavit? nil borum. Videlicet ſola cenſorum religionis ſententia damna- tus eſt, quod Gæcorum Deorum pleniſſimus, & peregrina ſuperſtitione contaminatus ad ſuos veniſſe videretur. Ita refert Flavius. (1) Alii eadem de cauſa in venatu a fratre ſagitta percuſſum: alii græco ritu ſacrificantêm occiſum tradunt, uti commemorat Laertius. (X) Quæ opinantium diſſenſio noſtræ cauſæ non obeft; ſatis enim ex quavis earum narrationum patet, . cen- (a) Cic. L. I. de legg. . 6. Senec. epiſt. II7. (5) L. XIX. contra Fauſtum. c. II. (c) L. II. biſtor. (d) in cobortat. ad Grec. (e) Vide Brukeri inſtit. hiſtor. Pbiloſoph. Periodk. I. L. I. (GO) L. V. itor. (g) L. I. Polpbiſt. Eitt. c. 13. (?b) Juvenal. Satyr. X. (i) L. Il. contr. Appion. (K) L. I. de vita & morib. Philoſoph. in Anacharſt. D lur cenſoria Dis Phan entiumm ſtterarit temotis Alon non ig ments, Te Di contto (9) Ik nis cO rei 8 elſe un 4 te di⸗ ſis reli COruI Tumm pl nietſel vtahii tradid,it, den de Cicuta & Dia Anaxwa (lem, Verit, Ugi bann tatem lent c etiam Dotvitl ) 4 lle, 18 blüm, , tam im. e Deum lium con. lam quo⸗ X judices, Ppud Ber. llbus uni⸗ Phioſo⸗ vini cura 8 Siculs nfura In- thiopum lentes Ili Alat Dio- Mrins ocumen- Acelſunt ſorebat latus, & reretor. ſangui⸗ m Doeta iir, 4 damna- tſtitione eadem fcantemm Giſlenſio 1 Patet/ cen. . II. 1 biſor. . 1. I5. und —— R9 (7) 809 cenſoria judicia barbaris illis populis fuiſſe uſitata, nec religionem eorum om- nis plane cenſuræ fuiſſe expertem; ex quo quid de alis primarum illarum entium ſapientibus ſentiendum ſit, facili quivis aſſequitur conjectura, etſi Ritterariis monimentis deſtituti copioſiora rei, de qua agimus, teſtimonia ex remotis illis ab hominum memoria temporibus repetere non poſſimus, & alioqui pleraque de iſta barbarorum aut religione, aut ſapientia fabuloſa eſſe non ignorant eruditi. Clariora ſane, magisque probabilibus nixa ſunt docu- mentis, quæ in Græcorum annalibus reperiuntur. § III. Cnuſuram in caußis religionis exercuerunt Græci. E quidem Athenis cenſuræ in rebus religionis præpoſitos fuiſſe ſingulares Diætetas, ſeu arbitros vult Poſtellus, (a) etſi etiam Regem Sacrificulum controverſias ſacrorum cauſa obortas dirimere fuiſſe ſolitum alias commemoret. C5) Idem ſubinde jus Areopagitas illos celebres obtinuiſſe, non modo profa- nis conſtat exemplis, ſed etiam ex ſacris Apoſtolorum actis liquet, ubi Epicu- rei & Stoici leguntur apprebenſum Paulum, quod novorum dæmoniorum videretur eſſe annunciator ad Arcopagum duxiſe, dicentes: poſſumus ſcire quæ eſt hæc nova, quæ a te dicitur doctrina? («) Atenim quæcunque demum Areopagitarum in cau- ſis religionis fuerit auctoritas, ſingularem Athenienſium, ceterorumque Græ- corum religionis curam, exercita judicia cenſoria ſatis crebra oſtendunt, quo- rum plurima refert & accumulat Flavius L. II. contra Appionem. (d) Ahe- nienſei, inquit ille, vel verbo ſolummodo præter illorum legem de Diüs loquentet, ine- vitabiliter punierunt. Cujus enim rei gratia Socrates mortuus eſt? Non enim hoſtibus tradidit civitatem, neque templa vaſtavit; ſed quia nova juramenia juravit, & quod- dam daæmonium ſignificaſſe referebat, ſerio, ſeu ludens, ſicut quidam dicunt, propter hoc cicutæ poculo morte multatui eſt. Similia fere fata & Anaxagoras Clazomenius, & Diagoras, aliique experti ſunt, ut ibidem Flavius proſequitur. Nempe Anaxagoras paucorum ſententia vel propterea morti adjudicatus eſt, quod ſolem, quem Deum Athenienſes ſuſpiciebant, ſaxum eſſe ignitum pronuncia- verit, ſeu, ut apud Diogenem Laertium (e) referunt Silenus & Socion, cœlum conſtare lapidibus, ſolemque ipfum eſſe candentem laminam, ac pe- nitus ignitam, vel ut Euripides in Tragoœdia Phacton inſcripta expreflit, gle- bam auream, aſſeruerit, a Cleone impietatis accuſatus capitis pœna temeri- tatem luiſſet, niſi fulminea illa Periclis eloquentia eo tandem mitigati fuiſ- ſent cenſorum & judicum animi, ut multam quinque talentorum, & exilium, etiam beneficii loco decreverint; quin & Plutarchus (†) narrat, ferre non Potuiſſe Athenarum Sacerdotes in eodem Clazomenio, quod lunam terræ in- (2) L. de republic. Athen. c. 9. (b.) L. cit. c. 21. (c) Actor. e. I7. (d) prope finem ex vers. Geleni. (e) L. II. in Anaxagora. (T) in Nicia. NONA ( 8) eo interjectu obſcurari, pro ea, qua pollebat, Aegyptiorum eruditione, incau- tius aliquando tradidiſſet. Nempe magnam illam Phœben contumelia affici, homines ſuperſtitioſe imperiti cogitabant. Gravius quoque in Protagoram animadverſum eſt, qui eum in principio libri cujusdam ſeripſiſſet : de Divif, neque us ſint, neque ut non ſint, habeo dicene, urbe atque agro exterminatus eſt 2 & libri, quos execranda, ut putabatur, impietate repleverat, in Koniane combuſti ſunt; () quin niſi fuga celeri ſibi providiſſet, pari eum fato ſubji- ciendum ſeribit Flavius, (?5) quo vix apud eos defunctus eſt Diagoras Me- lius, (c) in cujus profugi caput talentum decreverunt, duomiam renigionis myſteria irriſerat, & iis, quæ nefas erat profanis edere, in vulgus ſparſis, effecerat, ne jam vellent ſacris Deorum cærimoniis initiari. Idem capitis pe- riculum Epicurum vix evaſiſſe relatum accepimus; nam cum Deos quidem eſſe diceret, ſed ad illos nihil ſpectare de rebus noſtris, nec gratia, nec ira moveri, aut tangi, revera Deos fſuſtulit; nihiloſecius Areopagi, & civium ſuo- rum metu, & ne quid invidiæ aut criminis ſubiret, eosdem reliquit, tales tamen, quales ſi ſint, nihil opus eſt eis, ut recte affirmat lres (4) & e- gantius etiam Eminent. Polignac in ſuo Anti- Lucretio expreſ it. (e) GQuæ quidem ipſa narratio confirmat, quod ſupra ſuſpicati fuimus, magnam in re- ligionis cenſura Areopagi fuiſſe auctoritatem. Quo accedit, & Ariſtarchum Samium in eodem Areopago ſacrilegii fuiſſe accuſatum, quod Veſtæ ſarra ma⸗ viſſet, terram circumagi aſſerendo. Unde Plutarchus meminit libri adver- ſus Ariſtarchum, fortaſſe eadem de cauſa, a Cleante ad lucernam illam om⸗- nium poſterorum ſæeculorum memoria & adagio celebratam, elucubratl. (G) Non diſſimile eſt, quod idem Plutarchus 5 dum Euripidem tragicum atheum facit, addit, hunc ipfum aperte loqui, & opinionem ſuam htu Arcohegt prodere noluiſſe, & hac de cauſa ſolum Siſypho ſuo in tragœdia Eam athei perſonam impoſuiſſe. (g) GQuanquam ne fine crifi, ut vulgo fieri ſolet, one nia rem noſtram confirmantia ceu lippi ſcrinia compilemus, non inficior in ea impietatis nota Euripidem recte efenſum eſſe a Barneſio, ut notat Bælius & Fabricius: & ex iis Corſinus noſter ad eum Plutarchi locum. nd autem magis ſtupendum, quam quod inſignis fidei vindex Cyrillus Alexandr. () de Platone aſſerit, eum opiniones ſuas de Deo veras, germanasque minime auſum fuiſſe in vulgus edere, quod Athenienſium, ſeu, ut loquitur S. Patriarcha, Anyti, & Meliti accuſationem, 60.. Socratir cicutam pPertimeſceret. Et quid multis? quid inquam oportet mirari, ut Flavius merito enelu⸗ dit, circa viros talia eſſe geſta ab iis, qui nec fœminis pepercere. Nam & rdotem quandam interfecerunt, quod de peregrinorum Deorum cult dlt ceuläta⸗ (1) & Aſpaſiam, nedum lenocinii, ſed & violatæ religionis ) Cic. L. L. de nat. Deor. n. 23. () I. II. contra Appion. (c) Diodor. ce L. XIII. (d) ad L. XVIII. de civit. c. 41. (o) Præſert. E. IX. (F) Vide Kopler. E. I. Edit. Aſtronom. (g) L. I. de Placit. c. J. (b5) L. L. contr. Julian. (i) Vid. Navium L. II. cit. ſrat leutn fun Adit, (9 tealt Diop de rebis Punille unn Ut loguiti, hant. copia, ſe 40⁰ yete grint inveheren ſeriptores Collo & nec corpe tipler rel wando int ts Piaeula dus, Ut Patrio ee exercitu Neri obt Augarez, (4) Gu iis cur. “ lunphil duo⸗ Aenk fera I e diſ 06, g L. Detil ne, inenn. nelig ſte, rotagorann natus elt, 1 Concione fato ſubi⸗ 1oras Me. religionis us ſparſis, aitis pe. quidem 1, hec ird wium fuo⸗ lit, tales 4) & ele⸗ (e) Quæ am in re- ſtarchum ſaera mo⸗ ri adyer- lam, om- brati. () n atheum Areopagl eam athei Oet, omm- ſcior, ib tat Bælius nid autem ndt. (9) e minitme itur . meſceret. 0 coNeu. Num E& Umm ettu relgioois re⸗ Dioct G1. ream factam, accuſatore Hermippo, colligi videtur ex Plutarcho: qui idem addit, (a) Periclem Profufis etiam lacryinis, quod dein criminatus eſt Aeſchi- nes, veniam Afſpaſiæ a judicibus impetrafle; quin eodem tempore, rogationein talit Diophites, ut eorum nomina deferrentur, qui Deos negarent, aut qui de rebus æthereis ſermones difſeminarent, qua poſtrema ſuſpicatione cauſam Anaxagoræ ſüperius expoſitam, ipfumque cauſæ patronum Periclem acrius Pperſtringebat. Atque hæc ex Græcia veluti per lancem ſaturam exhi- Duiſſe ſufhciat. Plura & Romanorum immodica ſuppeditat cenſura; hi quippe ut loquitur Leo M. (?) cum pœne omnibus dominarentur gentibus, omni- um gentium ſerviebant erroribus, nec ſimul ulli ſacrorum ſuorum cura ce- 1 211 debant. Pauca ſolum, ne Chriſtiano lectori pariatur tædium ſuperſtitionum copia, ſeligemus. H § IV. Idem Cenſüræ us fuit apbud Romanos. C veteres quidem apud Romanos magnopere fuiſſe cautum, ne qua pere- grina religio aut Dii externi, aut ritus a patria conſuetudine alieni in urbem inveherentur, frequenter Livius, Tacitus, Valerius, aliique rerum Romanarum ſeriptores commemorarunt. Factum id præcipue cum Romæ A. Cornelio Coſſo & T. Quintio Penno iterum Coſſ. peſtilentia graſſaretur. Tunc quippe nec corpora modo affecta tabo, ut ſcribit Livius, (c) ſed animos quoque mul- tiplex religio, & pleraque externa invaſit: novos ritus ſacrificando, & vatici- nando inferentibus in domos - - = donec publicus jam pudor ad Primores ci- vitatis pervenit, cernentes in omnibus vicis, ſacellisque peregrina & inſolita Piacula pacis Deum expoſcendæ. At enim datum eſt illico negotium ædili- bus, ut animadverterent, ne qui, niſi Romani Diü, neu alio more, quam patrio colerentur. Paulo poſt cum fugatis a Vejentium populo tribus cum exercitu tribunis Dictator a mœſta civitate poſceretur, & pervetus huic mu- neri obſtaret religio, non aliter Mamercus Aemilius Dictator electus eſt, quam augures conſulti eam omnem religionem, ejusque violandæ metum exemiſſent. (4) GQuo & referendum inſigne teſtimonium de magna conſervandæ religio- nis cura, quam, inquit Valerius, (e) Majorer noſiri P. Cornelio & Beæbio Tamphilo Coſ-. egerunt. Siquidem in agro L. Petilii Scribæ ſub Janiculo, cul- toribus altius terram verſantibus, duabus arcis lapideis repertis, quarum in altera ſ'r-ptura indicabat corpus Numæ Pompilii Pomponis filii fuiſſe: in al- tera libri reconditi erant, latini ſeptem de jure Pontificum, totidemque græci de diſciplina ſapientiæ: latinos magna diligentia aſſervandos curaverunt, græ- cos, quia aliqua ex parte ad ſolvendam religionem pertinere exiſtimabantur L. Petillius Prætor urbanus ex auctoritate Senatus per victimarios, igne facto . In (a) I' Pericle. (b) Serm. in Natal. Apoſt. Petri & Pauli. e. 2. (c) Decad, l. L. WV. in conſpeétu populi cremavit. Noluerunt enim, proſequitur Valerius, priſei iri quicquam in hac aſervari civitate, quo animi hominum a Deorum cultu avoca- rentur. Quod ipſum a Numa ſapienter proviſum fuiſſe ſeribit Livius, dum ait, Eundem, ut regno potitus eſt, & urbem novam conditam vi & armis, jure, legibus, moribus ac religione de integro condere vellet, omnia public Privataque ſacra Pontificum ſceitis ſubjeciſſe, ut eſſet, quo conſultum plebs ve- niret, ne quid divini juris, negligendo patrios ritus, & peregrinos aſciſcen- do, turbaretur. (a) Bello autem Punico ſecundo in ſumma fortunæ varietate confecto, & quum jam ad ea reipublicæ Quirinæ tempora ventum eſſet, in quibus non gradu, ut queritur Paterculus, (b) ſed præcipii curſu a virtute de- ſcitum, & vetus diſciplina deſerta eſt: novæ quoque ſuperſtitiones populum Ro- manum invaſerunt. Attamen & hanc cadentis religionis epocham ſacrorum cura non deſtituit; novas enim ſuperſtitiones ceu grande malum G. Aemilius Prætor S. C. recitato ſuſtulit & edixit: ut quicunque libros vaticinos precatio- nesqueue, aut artem ſacrificandi conſcriptam haberet, eos libros omnesq; litteras ad ſe deferret, neve quis in publico ſacrove loco, novo aut externo ritu ſa- crificaret. («) Qua ratione jam prius Lutatius, qui primum bellum Punicum confecit, a Senatu prohibitus eſt, ſortes Fortunæ Præneſfinæ adire; patriis enim auſpiciis, non alienigenis rempublicam adminiſtrari oportere judicabant. (4) Quid, quod & ſolemni XII. Tabularum lege, ſi fragmentis Tullianis ha- benda fides, (e) ita ſtatutum erat: ſeparatim nemo habeſit Deor, neve novos, ſed ne advenas, niſt publice adſcitos, privatim colunto. Atque eodem pietatis genere ſub extremam liberæ Romæ ætatem excelluit Auguſtus Triumvir & Impera- tor; Pontificatum enim maximum adeptus, quidquid fatidicorum librorum ræci latinique generis, nullis vel parum idoneis auctoribus vulgo ferebatur, upra duo millia undique contracta combuſſit, ac ſolos Sybillinos, ſed & hos de- lectu habito, ut narrat Suetonius. (f) Memor nempe erat documenti ſibi fre- quenter a Mœcenate traditi, eam inter rationes reipublicæ reformandæ præci- puam eſſe, utne permitteret mutationem aliquam in rebus ad religionem & ſacrorum cultum ſpectantihus, quod Dio Caflius ſeriptum reliquit. (g) Nec vero doctrinas ſolum, libros, ritusque peregrinos cenſoria notabant virgula Romani, ſed & ipſas perſonas acerbior aliquando cenſura vexavit. Ita C. Cornelius Hiſpalus Prætor peregrinus edicto Chaldæos intra decem dies abire ex urbe atque Italia juſſit, quod levia & inepta hæc ingenia pernicioſa Beroſi arte, id eſt fallaci ſiderum interpretatione, atque adeoò mendaciis quæ- ſtuoſam religioſis mentibus caliginem injicerent. () Ita idem Prætor com- plures, qui ſimulato Sabazii Jovis cultu mores Romanos inficere conati fue- rant, domos ſuas repetere coegit. (i) Ita & prius Rex Tarquinius M. Tullium 4 . Du- (à) Decad. L L. I. (5) L. II. biſor. n. 35. (c) Livius Decad. III. L. V. (a) Valerius L. I. c. 3. n. I. (e) Vide Gothofred. in notis ad. I. C. () Ii Auguſto. (g) L. LII. de rebur Roman. (⁶) Valeriur L. I. c. 3. n. 2. (i1) Uen ibid. Duum commi in mare fammi ſecuti1 rialit, (5) 8 dubite ſe hun beye 4 tuperi recte militua pemiu⸗ quam rejicin riu col W Iu 4)ud ung ! lo te, ſenten dixefi Gdillit etiam ””””M M vort dæo. e, d. —,— — Is, priſi leu ovog. uS, duin X arinis, publies plebs ve⸗ Aleiſeen. arietate ellet, in rtute de- lum Ro- ctorunn Lemilius hrecatio⸗ ltteras ritu ſa- nicu Patris leabant. anis ha- r, 1 genere mperz. NrOru ebatur, hos Ge- lbi fre⸗ præci⸗ gem & ) Nee Vitgols lta C. m dies miciolia 8 gue⸗ com⸗ ti foe⸗ Fulium Du-⸗ l1. V. 16 3. 2 3 uutun N (11) WoN Duumvirum, quod librum ſecreta civilium ſacrorum continentem cuſtodiæ ſuæ commiſſum corruptus Petronio Sabino deſcribendum dediſſet, culeo inſutum in mare abjici juſſit. (a) Hac demum ipſa de cauſa Imperatores Romani ferro, flammis, omnique ſuppliciorum genere conſtantes veræ fidei Martyres per- ſecuti ſunt, quod adverſus avitam Deorum religionem eorum ſuperſtitio exi- zialis, nova & imalefica, prava & immodica, ut fidem Chriſtianorum Tacitus () Suetonius («) Plinius (4) vocant, ſigna velut infeſta ſuſtuliſſet. Non dubitaverunt quippe, ut Valerius arguit, () etiam imperia ſacris ſervire, ita ſe humanarum rerum velut curam gerere exiſtimantia, ſi divinæ potentiæ bene atque conſtanter fuiſſent famulata. Nec vero cenſura eorum fuiſiet vi- tuperanda, nec fingularis iſta ſacrorum cura æternis digna ſuppliciis, niſi, ut recte eos reprehendit Apoſtolus, (†) mutaſſent gloriam incorruptibilis Dei in A- militudinem imaginis corruptibilis hominiz, & volucrum, &ο quadrupedum, & ſer- pentium, & commutata Dei veritate in mendacium ſerviiſſent creaturæ potius quam creatori. Procul igitur jam eſte profani, ut propria illorum formula eos rejiciamus, & quam vera religio judicia cenſoria ab omni antiquitatis memo- ria coluerit, videamus. . — F§V. Judæis in V. T. ſummæ curæ fuit cenſura in religionis negotiis. CHlbre eſt divinum oraculum, quo ſupremi fidei, alorumque controverſiarum judices in populo Dei ſtatuuntur, dum ait Dominus: (g) Si dificile & ambiguum apud te judicium eſe perſpexerit - - - ſurge & aſcende ad locum, quem elegerit Domi- unz Deus tuus, venietque ad Sacerdotes Levitici generis, & ad judicem; qui fuerit illo tempore, quæretque ab eit, qui indicabunt tibi judicii veritatem. Horum autem ſententiæ omnino ſtandum erat, ut proſequitur oraculum: & facies quodcunq dixerint, qui præſunt loco, quem clegerit Dominut, & docuerint te juxta legem Eur, ſequeriſque ſententiam eorum, nec declinabis ad dexteram, neque ad ſiniſtram. DOui au- tem ſuperbierit nolent obedire Sacerdotis imperio - - - &οσ decreto judicis, morietur bomo ille, & auferer malum de Iratl. Qua quidem lege præterquam quod tran- quillitati publicæ, litibus & diſſenſionibus extinctis fuerit conſultum, ſimul etiam religionis integritati fuiſſe proſpectum, facile quivis intelliget, dum omnia ſacrorum & legalium cærimoniarum dubia Sacerdotis ſententia diri- mebantur. Sapientiſſimam hanc Dei legem & temporis diuturnitate, & Pra- vorum hominum ſtelere fere penitus obliteratam inſtauravit Piiffimus Ju- dæorum Rex Joſaphat (6) præcipiens Sacerdotibus: ubicunque quæſtio eſt de le- ge, de mandato, de cærimoniir, de juſtificationibus, oſtendite eis, ut non peccent in B 2 Do- (a) Uem L. L. c. I. n. 13. (b5) Ia Annal. L. XV. c. 44. (c) Es Nerone. (4) L. X. epiſt. 97. (e) L. I. c. I. n. 9. (J) Roman. c. I. (g) Deuter., c, 17. (⁵) I. Paralip. c. 19. . XY 2) NA Dominum; quin & ſubdit: Amaßas Sacerdos & Pontiſex veſter in bis, quæ ad De- um pertinent, przſidebit. Et vero quid aliud Levitarum per univerſas tribus diſtincta diviſio? quid ſupremum illud Judæorum Synedrion? quid tam fre- quentia Sacerdotum, & Seniorum fſive ad religionis dubia declaranda, ſive ad ſocietatem gentium, & omnem idololatriæ occaſionem tollendam, congre- gata ſibi volunt concilia, qualia decem enumerat de Panormo? (a) quid in- dquam heæc aliud indicant, quam frequentem judicii cenſorii uſum, quam cu- ram ſingularem, ut ope cenſorum, & ſacræ ſcripturæ interpretum, religi- Onis integritas conſervaretur? Poſteaquam autem Sacerdotia apud Judæos ve- nalia effe ohrunt, & ſuperba Phariſæorum hypocriſi fere omnis cenſuræ Poteltas ſanctiori Levitarum cœtui erepta eſt, immutata quidem fuit divinæ legis explicatio, minime tamen judiciorum dogmaticorum uſus ſublatus, ſed eorundum potius ſeveritas maligne adaucta. Evacuantes enim legis ſpiritum, humanas fingebant traditiones, & harum ferventiffimi, uti etiam de ſe teſta- tur Paulus (b) extiterunt æmulatores. Hinc iniqui iſti cenſores & legum divinarum interpretes arguebant Chriſti diſcipulos, quod ſata transeuntes ſpicas vellicarent Sabbato, (c) nec frequenti manuum purificatione ante cibum uterentur. (4) Hinc vitup erabant Chriſtum, quod Sabbato ſanatum a mor- bo hominem, priſtinæ reddidifſet valetudini. (e) Hinc denique alia illa omnia adverſus Meſſiam, humani generis redemtorem ejusque diſcipulos, novam le- gem & religionem promulgantes egerunt, & quidem magno animorum æſtu, ne dicam furore, quæ nobis ad perpetuam Zelotum iſtorum ignominiam ſa- cræ litteræ teſtata reliquerunt. Ita videlicet S. Joannes Euangelii ſui c. 9. refert, conſpiratum fuiſſe a Judæis, ut ſi quis Jeſum confiteretur eſie Chri- ſtum, ſeu Meſſiam, extra Synagogam fieret. Cap. II. narrat collectum a Pon- tificibus & Phariſæis concilium, deliberatumque eſſe de ſignis, & miraculis, quorum fama univerſam Judæam, aliasque regiones impleverat adeo, ut bellum aà Romanis, ultimamque ſervituté ſibi propterea malevoli homines perſuaderent. Actor. C. 4. Sacerdotes & Magiſtratus templi, & Sadducæi - - - Apoſtolos poſuerunt in cuſtodiam, quod annunciarent Eſu reſurrectionem ex mortuis: & ibidemnv. t9. prohibnerunt Petro & Joanni ne loquerentur, neque docerent in nomine JEſu; quod idem iniquiſſimum Præceptum paulo poſt Apoſtolis om- nibus cæſis denunciarunt. Act. c. 5. v. 40. Rurſus Act. c. 6. adduxerunt in- victum fidei athletam Stephanum in concilium, quod non ceſſaret loqui adver- ſus locum ſanctum & legem; atque ut plura alia prœtereamus, quam crudeli eorum cenſura, & impio zelo Paulus gentium Apoſtolus vexatus ſit, ſatis eadem Apoſtolorum acta, & Paulinæ epiſtolæ confirmant. Eum Judæi ac- cuſarunt apud Gallionem Achaiæ Proconſulem, quod contra legem perſuade- ret hominibus colere Deum, (F) qua tamen de re ceu religionis cauſa judica- re noluit Gallio, ſed / quæſtiones ſunt, inquit, de verbo & bhominibus, & lege vo- ſra, (a) L Scrutinio doctrin. c. I. art. 3. (b) Galat. c. I. (c) Luc. c. 6. (2) Matth. c. 15. (e) Matth. c. I12. & Luc. c. b. (F) Ack. c. I9. ruII P bas erus jer keinphu & otht lori ata, Quine Ge lect farent e eis niſeri⸗ dratun tum aa ye ſolleit Vidlem inquan =„ S – S Mrtun ey, ah. Pa le ag De. ſis tribun tann fre d, ſiye bCongre- uid in⸗ Jlam cu- l1, religi. deos ve⸗ cenſuræ t winæ Atus, led Piritum, ſe teſta⸗ E legum nseuntes e cibum a mor- a omnia ovam le- m eſtu, nam ſa. ſui c,h. leChri. Uracnlis, tbellum derent, Poſtols nortuis: Ocerent Olis omn- adver⸗ crudeli t, ſatis dei ae-⸗ erluade⸗ (13) We s Irg, vos inß videriti ; judex g borui nolo eſſe. Erat nempe jam tum Judæo- rum proprium, quod alicubi de eis alſerit Nazianzenus, relictis rebus ſyl- labas & vocum apices conſectari. In eundem Paulum Aſiani injecerunt ma- nus Jeroſolymis, quod adverſus Ppopulum & legem doceret, & gentiles in templum induxilſet. (a) In ejusdem cauſaà tribunus juſſitacerdotes convenire, & omne concilium. (6) Denique & coram Felice, & Feſto, & Agrippa, & Judæis Romanis rationem fidei ſuæ reddere coactus eſt, & de religione vio- lata, accuſatorum calumniis infimulatus, ut legere eſt in iisdem Actis. (c) Quin ex ſimulato iſto religionis zelo capitali etiam & implacabili aliorum, qui de ſecta non eſſent Judaica, odio ſuccendebantur, ut ne quidem id illis præ- ſtarent officii, quod jus commune & humanitas jubet minime negari, uti de eis non modo Tacitus () teſtatur: apadizſot, inquiens, Eder obſtinata, m iſericordia in promtu, ſed adverſus omnes alios hoſtile odium, ſed etiam expro- bratum eſt a Juvenale, dum non monſtrare viat, eadem niſi ſacra colenti, quæſi- tum ad ſontem ſolos deducere verpos, Judæis ſollemne fuiſſe cecinit. (e) § VI. Cenſura in M. L. naſcentis Eccleſiæ exordio fuit adhibita. Lidicilſ poterat, opinor, Eccleſia Catholica columna illa, & firmamentum veritatis, ex antiquiſſima hac & gentium & Judæorum conſuetudine, quam follicite inſigne fidei depoſitum, ſanguine Chriſti partum, ab omni fraude & violentia eſſet cuſtodiendum, niſi ſublimiorem accepiſſet ſpiritum, Spiritunt inquam ſanctum, qui eam docet omnia, & ſuggerit omnia, quæ ex inſtituto & voluntate Chriſti ad ſanctiorem fidei & morum docrinam, ab omni er- rore, labe, & ſuperſtitione illibatam conſervandam funt neceſſaria. Quid enim ſibi volunt emnphaticæ illæ hæreticorum deſeriptiones, quas nobis Sal- vator, Apoſtoli, divinæque litteræ tradiderunt? quid aliud perſuadet inſignis ille zelus, quo & idem humani generis redemtor, & præcipui Eccleſiæ Pa- ſtores, hæreticos, eprumque dogmata inſectati ſunt, quam jam inde a primis Evangelii temporibus judicia cenſoria fuiſſe exercita, & Eccleſiam divino Spiritu edoctam follicite invigilaſſe, ne in agro veritatis ſuperſeminaret 21⸗ zZania errorum, ſuſpectarumque opinionum inimicus homo, aut ut eadem op- bortuno quamprimum tempore evellerentur. Attendite, dicebat Chriſtus, 2 falßis Prophetir, qui veniunt ad vos in veſtimentis ovium, intrinſecus autem ſunt lupi ruapaces; (V) & ſterum: / quis vobis dixerit: ecce bic eſt Obriſtus, ecce illic, ne cre- dideritis. Exurgent enim Pfevdo - Chriſti, & Eſevdo - Prophetæ; (2) quin ea etiam de cauſa dedit quoſdam qnidem Apoſtolos, qucſdam autem Prophetas, alios vere Evangeliſtar, alios autem Eaſtores & Doctore: - - — ut jam non ſimus parvuli fuäétu- B 3 an- (a) Tid. c. 2I. (b) Ibid. c. 22. (c) Capp. 24. 25. 26. & 28. (4) L. V. biſtoriar. c. j. (e) Satyr. XIV. (f) Matth. c. J. (g) Marc. c. 13. We (14) 2. 9 antes & circumſeramur ommi vento doctrinæ in nequitia bominum, in aſtutia ad cir- cumventionem errorit. (a) Atque hoc ipſo offcio non ſegniter functi ſunt Apoſtoli, ſed acti a Spiritu Sancto infigni zelo hanc in ſe ſuſceperunt curam, & quanta ſollicitudine peſtifera errorum dogmata cavenda & proſeribenda ſint, copioſe tam exemplis, quam fſuis in epiſtolis ſignificarunt. Ita quippe Apoſtolorum Princeps Petrus impias deſcripturus ſectas, ſonter ſine aqua, nebulas turbinibus exagitatas, quibur caligo tenebrarum reſervatur, appellat. (6) Quin tales aliquando, quos jam judicatos oporteat arguere in fideli po- pulo futuros affirmat: fuerunt, inquiens, (c) & Pleudo - Prophetæ in populo, Ecut & in vobis erunt magiſtri mendacei, qui introducent ſedtas perditionis - = — 8 multi ſequentur eorum luxurias, per quos via veritatis blaſphemabitur. Ac reipfſa vix cœperat religio Chriſtiana in finitimis Palæſtinæ regionibus propagari, jam judicium dogmaticum Eccleſiæ Antiochenæ, quæ gentium converſionem per omnes Aſiæ provincias probaverat, hoſtes habuit udaizantes. (2) Ii ni- mirum per Syriæ & Ciliciæ urbes diſcurrentes, fideles docere cœperunt: quia niſi circumcidamini ſecundum morem Moyſi, non poteſtis ſalvari. Sententia hæc pernicioſa illico cenſuræ & judicio Eccleſiæ ſubjecta eſt. Miſſi quippe Pau- lus & Barnabas ab Antiochenis ſelecti cum aliis ad Apoſtolos in Jeruſalem cauſam detulerunt, ubi convenerunt Apoſtoli & Seniores videre de verbo hoc, & magna conquiſitione facta Apoſtolico judicio erronea opinio con- demnata eſt. Eodem errore cum homines quidam Moſaici, fideles Galatas faſeinaſſent non obedire veritati, docentes cum fide Evangelii judicia & cæ- rimonias legis eſſe obſervandas, ceu ad æternam beatitudinem conſequendam adhuc neceſſarias: repreſſit illico audacem temeritatem Apoſtolus, & opinio- nem meritis Chriſti, & gratiæ N. L. inimicam proſcripfit. (e) Idem Roma- nos hortatur: rogo vosr, inquiens, ut obſervetis eor, qui diſſenſiones & offendicula ræter doctrinam, quam vor didiciſtir, faciunt, & declinate ab illiv. (f) Videte, mo- net Coloſſenſes, ne quis vor decipiat per Philoſophiam & inanem fallaciam ſecnndum rraditionem hbominum, ſecundum elementa mundi, & non ſecundum Chriſtum. (g) Timotheo ſalutem vix impertierat, cum e veſtigio denunciare jubet quibus- dam, ne aliter docerent, neque intenderent fabulis & gencalogiir interminatis, quæ quæſtiones præſtant magis, quam ædazfcationem Di, quæ eſt in fäde: & apertius eo- rum volens indicare malitiam ſubdit: - - = cos & à charitate, & a fide aberraſſe, converſos eſe in vaniloquium, volentes eſſe legis doctores non intelligenter neque quaæ lo- uuntur, neque de quibus affrmant. (H) Acerbius etiam in eadem epiſtola c. 4. Rærefiarchas perſtringit, ac veluti conceptis verbis, & Spiritus Sancti autori- tate Eccleſiam excitat: Spiritur, inquit, manifeſte dicit; quia in noviſimis tempo- ribus diſcedent quidam a fide attendentes ſpiritibus erroris, & doctrinir dæmoniorum in bypocriſi loquentium mendacium, & cauteriatam babentium ſuam conſcientiam. Eandem denique curam & in fine epiſtolæ Timotheo inculcat: o Timothee depoſi- tun (a) Enher. c. 4. (5) I. Per. c. 2. (c) Ibid. (4) Asor. c. I6. (e) In. Epiſt. ad Galat. (†) Rom. c. 16. (g) Coloſ-. e. 2. (5) I. Timoth. c. I. Ees qn um 4 polttun llum elepant Diti Aß Erit te ſbi nui ailten niſmiun ES, V guin dum ] rem G 10 nel Autorlt X h ſimule broru. ria er⸗ ſemen inſtitu CcolI oratio res il d Me AAuſa We Alr nis Præ cllio cliczS 4, is Ad lir. ndi funt 1t euram, Juippe e qua, 4ppellht, ideli Po⸗ , epuh, de reipli Ppagari, rſionem Rn. perunt: ntia hæc pe Pau- ruſalem. e verbo io con- Galatas 1& æ- nendam opinio- Roma- fendienla le, Mo- Anndun guibus 17, que lus eo⸗ Perraſe⸗ u lo⸗ la c. 4. Autori- tenhe- niorif ntiann. pf. tumn .. 16. ,6. l. J y (15) Bo g tum cuſtodi, devitans profanas vocum novitates, & oppofitione: faft nosinir ſcientiæ, quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt. («) Quod autem aliud de- poſitum iſtud, niſi doctrina ſana, ſi Chryſoſtomo interpreti credimus; quod ipſum & Vincentius Lirinenſis in aureo ſuo contra hæreſes commonitorio elegantiſmima periphraſi exponit. (“) Parallela ſunt is, quæ attulimus, mo- nita Apoſtoli, in ſecunda ad eundem Timotheum epiſtola, ubi ita vaticinatur: Erit tempus cum ſanam doctrinam non ſuſtinebunt, ſed ad ſua deſideria coacervabunt ſibi magiſtros prurientes auribus, & a veritate quidem auditum svertent, ad ſabula! autem convertentur. Tu vero vigila, in omnibus labora, opus fac Evangeliſtæ, mi⸗ niſterium tuum imple. (e) Nec aliud eſt, quod præcipit Tito, dum inobedien- tes, vaniloquos, & ſeductores redarguendos, & durne increpandos aſſerit: quin & poſt unam & ſecundam correptionem hominem hæreticum devitan- dum præſcribit. (4) Qua eadem ſevera cenſura Sanctus Joannes & Seduéto- rem & Anti - Chriſtum vocat eos, qui non confitentur Thſum veniſſe in carne; qua- les quidem ſeducétores multos in mundum exiiſſe ibidem affirmat: ſimul ve- ro nec in domum recipiendos, nec ave eis dicendum, pro ea qua pollebat autoritate Apoſtolica, Electæ & natis, atque adeo Eccleſiæ præcipit. (e) § VII. Udem in Eccleſia dilatata & florente fuit obſervatum. T enim illuſtrior adhuc in hoc judicio effulſit Eccleſiæ autoritas, dum hæreſes, quas eſſe oportere divina veritas prædixerat, cumulatæ ſunt, ſimulque eorum, qui ſe fidei doctores nuncupabant, numerus auctus eſt, & li- brorum copia circumlata. Nempe tum maxime Præſulum Eccleſiæ neceſſa- ria erat ſollicitudo, ut noxia opinionum erronearum germina in ipſa veluti ſemente ſufſfocarentur. QGuamprimum igitur nova, peregrina, atque a Patrum inſtitutis aliena vulgari cœpiſſet doctrina, aut novi ſacrorum ritus adverſus communem Eccleſiæ diſeiplinam uſurparentur, ſive id publica ad populum oratione, ſive privatis colloquiis, ſive ſcriptis monimentis eſſet proditum: res illico a fidelibus ad ſanctius Epiſcoporum & Presbyterorum concilium, ad Metropolitam, ad Sedem etiam ut plurimum Romanam deferebatur: cauſa delata exacto penſabatur judicio, & quum nonnullæ veritates, necdum ſatis, certisque loquendi formulis eſſent eliquatæ, adverſa etiam Epiſcoporum, aliorumq; qui docrina clari erant, diſpiciebantur opera, & controverſia om- nis ad lydium veluti lapidem, ad SS. litterarum, Apoſtolicæ traditionis, & Præcedentium Patrum teſtimonia exigebatur: tandem cenſura lata ſive a Con- cilio Provinciæ, ſive a Romano Pontifice, per celeberrimas illas, quas ency- clicas dicimus, epiſtolas, reliquis fidelibus promulgabatur, erronea indicaba- tur (a) I. Timoth. c. 6. (b) paſt. medium. (c) II. Timoth. e. 4. (d) a? Tit. c. 1. (c) II. eoih. v. J. & I0. 7 RoN (16) tur doctrina, & homines etiam in errore pertinaces per univerſum orbem de- nunciabantur, ut ita quivis a veneno ſibi cavere, & Apoſtolicam traditionem illibata fide tueri poſſet. Guin & illud ſollemne erat, ut Epiſcopi occaſione litterarum Paſchalium, ſeu quibus dies celebrandi Paſchatis ſignabatur, alias quoque mitterent epiſtolas, quibus fidei & diſciplinæ diœcefis ſuæ rationem & incrementa exponentes, unanimes invicem conſpirabant, ut erudite perſequi- tur Bencinus Diſert. II. de litt. encycl. c. V. Cujus antiqui moris etiamnum ve- ſtigium ſervat laudatiſlima Archi - Diœceſis Pragena, dum eodem tempore Vernales, ut vocant, litteras Clero inſeribit ſa culari, iisdemque & ſanctiora mo- nita, & ſi qui irrep ſerint, abuſuum vituperium complectitur. Sed jam accurati illius, quod deſcripſimus examinis, judiciique dogmatici ſpecimina ex hiſtoria Eccleſiaſtica expendenda. Inter antiquiores fidei controverſias celebrior eva- ſit cauſa Montaniſtarum, quam laudatus ſupra Bencinus (a) accuratius eſt perſecutus. Cum nempe Montanus vir ad hvpocriſin comparatiſſimus in- ſolitum fingeret Prophetiæ (piritum, rigidioremque vivendi diſciplinam: no- minis celebritatem apud multos conſecutus, privatos agere cœpit conventus „Pepuzæ, quæ & a Montaniſtis nova Jerufalem fuit appellata, ut habet Epi- Phanius. (?) Schiſina iſtud illico ad Anicetum R. P. perlatum eſt, ut ex ejuſ- dem hæreſis ſerie chronologica tradita collgere eſt, & quæſtio ſollicite inſti- tuta: an Prophetia Montani vera eſſet, & evangelica, an contra Pſeudo-Pro- phetia? ſeu, ut eas nominat Aſterius in LL. contra Cataphrygas, cujus ope- Tis fragmentum legere eſt apud Euſebium, (c) an Prophetia illa eſiet Ecte- ſis, an Paræcteſis? quumque in eo Sacri tractatores diltenſiſſent, ex mutua opinionum colliſione ſchiſma etiam aliquamdiu protractum eſt antequam judicio Summæ Sedis cohiberetur. Ejus nempe litis occafione quam plurima edita ſunt volumina de Prophetia, qualia erant Soteris Pontificis lber de cxtaſi, plures Melitonis Epiſcopi, Clementis Alexandrini, aliorumque, uorum ne ipſa quidem nomina ſe poſſe recenſere ait Euſebius. Verum hypocriſi hærefiar- chæ detecta, & fuco ſanctioris vitæ cognito, inania, quæ jactabantur, chariſ- mata, & putidam paræcteſim Soter R. P. Aniceti Succeſſor encyclico decre- to proſeripfit. Atque tum demum patuit ſchiſma Montani cum aperta hæreſi eſſe conjunctum, & nefaria dogmata de venia lapſis non concedenda, de in- ſolito jejunii rigore præcepto, de Martyrum gloria ſolum ſuo gregi vindi- canda, aliaque innotuerunt; quæ & tertia huius hæreſis periodus vocari ſolet. Atenim hæc ipſa commenta ſtatim ab Afianis per Presbyterum Irenæum occi- dentalibus, ac imprimis celebri Lugdunenſi & Viennenſi Eccleſiæ denunciata S ſunt: ab hac vero ad Eleutherum Pontificem, ceu ſupremum cauſæ judicem, controverſia delata, qui & ipſe, & poſt eum plures Synodi in Montanum & Sectatores, eorumque hæretica dogmata meritum anathema vibrarunt, quem- admodum non ſolum ex eorum temporum hiſtoria ab Euſebio, (4) aliisq; tra- a) Diſert UII. c, 4, (5) berer. 49. () L. V. bif. 14. (d) L. V. biſt Ecrdte, Fodenm beærelln honore Archa A brata, cuus 9 quod p tioyem e eade Uleripl rem D lielli. celebri denigue Nequey a Hynd quet ex loquitun ilud e ttian n man an mn ſati emplan unmque, Pe& T PEpheſin Mathen, norius rum ſi Valenti cdixer inn ea, Plhn cedon Valent (17) A 32 3 64 end tradita, ſed ex ipſo Montani ſtrenuo defenſore Tertullano (4) colligere eſt. H Eodem fere ordine, eademque ratione cenſura eſt exercita in blaſphemam Arii — Ur, Nig beæreſim, qua is Filium Unigenitum æterni Patris conſubſtantialie divinitatis norne⸗ honore exuere & ſpoliare conatus eſt. Con vocavit nempe Alexander Patri- en e archa Alexandrinus Presbyteros Alexandrinos & Mareoticos, ſynodoque cele- Benſe bprata, accurato examine, & fraudes & hæreſim, & ſeripta Arii ſunt ſcrutati: e cujus quidem examinis momenta reſervata ſunt nobis ſolum in fragmento, enpore quod primum Cotelerius edidit, ac poſtea Harduinus Tom. I. Concilior. oradno. y,) inſeruit. Quum omnes ſententiæ Alexandri ſubſeriberent, & depoſi- kiget tionem Arü ratam haberent, is cenſuram hanc ad orbis Eccleſias transmilſit, iſtoris de eadem ſingularem epiſtolam Cplo & ceteris majorum Sedium Epiſcopis oreg. inleripſit; tum ut autoritate quoque Imperatoris, quem Eccleſiæ ſuæ defenſo- aiins et rem Deus conſtituit, ſententia in hæreſiarcham lata firmaretur, ad eundem Imus I. libelli dati: rurſum ſynodicis ſuffragiis, ut ſeribit Philoſtorgius, («) coram un no. celebri Oſio Cordubenſi de prædicando bomonſio Alexandriæ conventum: Myentis denique ſupremo Sanctæ & univerſalis Synodi Nicenæ decreto cauſa terminata. et Epi Neque vero in hæreſim ſolum, ſed & in impios Arii libros animadverſum eſt: ee àa Synodo & ab Imperatore, quod prius ſcribit Nicephorus: (ℳ ) alterum i- t ini. quet ex ea, quam Socrates recitat, (e) Conſtantini Magni epiſtola, in qua ita lo-Pro. loquitur Imperator: Viſum eſt - - - quod opus ab Ario conſeriptum reperiatur, sobe. Wud cremandum eſſe, uti non modo execrabilis ejur doäétrina funditus tollatur, ſed etete. criam nullum monimentum ejuſdem omnino relinquatur ad poſteritatem. Illud etiam mItai miandamus, ut ſi quir librum ab Ario compoktum occultaſſe deprebenſus ſit, & eum 1jucieiio non ſtatim in medium a ddubtum combuſſerir, morte multetur. IIluſtre profecto ex- mn edlitl emplum, ad quod alii Romani Imperü Principes ſuam religionis curam, ſu⸗ extii, umque, quod cenſuris & judiciis Eccleſiæ detulerunt, obſequium exegerunt; nem- ne lu pe & Tneodoſius M. lata lege libros Neſtorii prohibuit, quos antea Concilium Erelaur-.Epheſinum ſollemni ſententia damnaverat, ut refert Liberatus. (f) Superſtitioſa chariſ Mathematicorum theoremata & paradoxa igne cremanda eſſe ſtatuerunt Ho- o decte⸗. norius & Theodoſius Janior; (g) quum didiciſſent etiam in actis Apoſtolo- herl rum ſimilia curioſa fuiſſe ex voluntate Apoſtolorum flammis devota. (h) „dein. Valentinus & Theodoſius pariter ſollemni edicto omnes Neſtorii libros igni vnd addixerunt, (i) poſteaquam prius S. Cyrilli anathematiſinis, & deinde ite- ſolet, rata ea, quam Epheſinum Concilium tulerat, cenſura hæretici ſuünt pronun- mocc. ceieati; quin piiſſimi Imperatores Valentinianus & Marcianus ſub legum & ſup- nuncte Pliciorum pœnis vetuerunt, ne quis adverſus latum a Sancto Concilio Chal- cicen, cedonenſi judicium diſceptaret, recte impurum &α ſacrilegum, ut habent litteræ ontimmm Valentiniani, (à) nominantes, qui 78. tot Sacerdotum ſententiam opinioni ſuæ F. emn-. . qus (a) L. Ae jejunio ſub initium (b) pag. 310. (c) L. L c. J. (d) L. VIII. c. 19. te. (e) L. I. biſt. . 6. (F) Breviar. c. 10. (g) l. Mathemat. Cod. de Epiſcop. Audient. (5) Aflor. c. 19. (¹) l. damnato, Cod. de bæret, (K) Tom. II. Concil. Har- . Sit duini pag. 659. quid trabtandum reliquit. Ita & Juſtinianus Imperator, juſtitiæz non minus quam religionis tuendæ ſtudioſus, lege anno 536. data confirmavit ſententiam Con- Cilii Cpli ſub Menna Patriarcha celebrati, qua impiæ Eutychianorum reliquiæ ſuppreſſæ & Acephalorum nefarii ſectatores Anthimus Cpl., Severus Antioche- nus, Petrus Apamienſis, & Zoaras iterum damnati ſunt: quosier enim, inquit Imperator, Sacerdotum ſententia quoidam indignos Sacerdotio de Sacris Sedibus de- poſuit - = = toties imperium ejuidem ſententiæ & ordinationit cum Sacerdotum aubto- vitate ſuit. Nec vero in eo ſtitit religioſi Imperatoris cura; ſed etiam bla- ſphemos Severi libros comburi jufſit, ſeu, ut habet lex: ſcut non licet Neſtorii libros ſeribere vel poſidere: - = = ſic nec dicta vel ſeripta Severi manezant penes aliquem Chriſtianum, ſed ſicut profana & aliena ab Eccleſta Catholica, igne comburantur a poſ- Ridentibus, nifi, qui iſta habent, velint periculum pari. A nemine ergo ſeribantur neque ad pulchritudinem, neque ad velocitatem ſeribentium, ſciendo, quia amputatio manut, his, gui ſesipta ejus ſor ipſerint, vena erit. (a) Conſtat quippe temeraria vulgi diſceptatione & libris, qui doctrinam haud ſanam continent, in quam maxi- mum diſerimen adduci veram religionem. Unde non ſolum FEccleſia fuit ſol- licita, ut errores, eorumque nefarii autores publico denunciarentur judicio, ſed in id etiam non mediocrem impendit curam, ut prava monimenta, cor- ruptorumque dogmatum perennia velut & vivida ſemina ſevera damnaren- tur cenſura, ac e fidelium manibus eriperentur. Hinc in Concilio EpheGno, pPoſteaquam ſevera cenſura Neſtorianum dogma diſpunctum eſſet, Patres in id omnem ſuam contulerunt curam, ut blaſphema quoque Neſtorü ſeripta rogo addicerentur. Veſtram Majeſtatem, ajunt Patres Concilii in litteris ad Theodoſium datis, iterum atque iterum rogatam cupimus, ut univerſem illam doctrinam e Sanctis Eccleſiis ſubmovere, ejnsdemque libros ubique lo- K«Corum repertos jubeat flammis abſumi. . (b) In eademSynodo etiam graviſ- ſimo edicto, cui teſtimonium perhibet hotius, (c) Maſſilianorum libri dam- nati ſunt: placuit, verba ſunt edicti, librum pollutum illius bareſeos, qui dicitur aſceticon, anathematizari - - -= utpote ab hæreticir compoſitum. Similiter ſi quid illo- rum impietatem ſapiens apud plerotque inveniatur, etiam hoc ſit anathema. (4) Non minor erat cura S. Leonis, ut Manichæorum libri abolerentur. Unde, ut ſeribit S. Proſper, (e) Manichæos de ſecretis ſuis erutos, & oculis totius Eccleſiæ publicatos omnes dogmatis ſui turpitudinem & damnare fecit & Prodere, incenſis eorum codicibus, quorum magnæ moles fuerunt interceptæ. Quin idem Sanctus Pontifex ad Turribium ſcribens ſollicite monet, ne quis damnata impune legere audeat, nec inter Catholicos cenſeatur, quisquis ta- Rbus utitur ſcripturis. (†) Quod ip ſum S. Gregorius M. ad Anaſtaſium An- tiochenum fſeribens de Cœleſtü & Pelagii ſcriptis pronunciat: cum Cæleſtius atqut Pelagius in Epheſina Synodo ſint damnati: quomodo poterunt illa capitula recipi, S quo- (a) Novell. 42. (b) i Conc. Ephei. Tom. I. Conc. Hard. (c) Codic. 42. () P. III. Conc. Epher. Tom. I. Conc. (e) In Cbronico. ( Epiſt. 15. ad TIurrib. c. 16. ort Jurs ltten the ſtan cen rin l. . tim c hri uni⸗ P 0 40 &τ& (19) 0 us am uorum autoret damnantur? quam ſententiam ſuo deinde ſuffragio tanquam im Con⸗ Juris Canonici effatum Gregorius IX. probavit. (a) Non ignotæ etiam ſunt felie litteræ, quas Poſſeſſor Epiſcopus Africanus Conſtant inopoli per Juſtinum Dia- ntioche. conum Romam ad Ssummum Pontificem Hormisdam dedit, petens, ut, quid init de libris Fauſti Regienſis ſit ſentiendum, autoritate Apoſtolica aperiret: Aihis ge⸗ ad caput, ſcribit, confugiendum eſt, quando membrorum ſanitas periclitatur. aulhe. .Aliquibus ex fratribus noſtris Fauſti libri de gratia offenſioni ſunt, alli eos defen- Am ba. „ dunt---— rogo, ut auctoritate Apoſtolica aperias, quid de libris huius ſcriptoris MwI : ſentias. Id quod te facturum multo magis credo, quod filii tui Vitalianus Magi- Aliguen ſter militiæ & Juſtinianus tuo reſponſo doceri percupiant. Nec cura tanto- F1 . rum virorum apud Sedem Pontificiam contemta eſt, ſed poſt biduum reſpon- 8, Negur dit Papa: hunc ſcriptorem, Fauſtum videlicet, nos non recipimus, & nullus eorum nun, Jeriptorum, quos Eecleſßa Catholica Patribus non accenſet, ambiguam diſciplinam red- vubi dere poteſt, aut religioni ullatenus nocere. Ita mutua hæc litterarum verba refert mart. Fleury: (b) paulo aliter autem Hirduinus. («) Quid vero de ſexto Con- Uit . cilio Generali commemorem, in quo ſingulari Patrum cura genu'na Mono- clcio, thelitarum opera inveſtigata, atque in eadem cenſorio judicio animad verſum cor⸗ fuit. Semel ac iterum ex chartophylacio Conſtantinopolitano lecta & recognita aten ſunt, quæ de eadem hæreſi Sergius, Cyrus, Macarius, Theodorus Pharani- geino, ta, atque etiam Honorius R. P. litteris conſignata reliquerant; quamquam gezin multi recentiores Critici præſertim Joannes Bartoli Epiſcopus Feltrienſis ſup- lniptl poſitas fuiſſe & corruptas eas Honoru epiſtolas contendant. (4) Sollicite is i ſcilicet & per/dierum intervalla eandem monimenta expenſa ſunt, ac tum de- eilm mum ceu hæretica, & quorum ope dæmon impietatis venena diffudiflet, eſ. flammis eſſe abſumenda ſacra ſynodus judicavit. (e«) In qua eadem Mono- rin. thelitarum controverſia nota & perſpecta eſt invicta Roman. Pontificum con- “ ſtantia, qua Ectheſim Heraclii & Typum Conſtantis Impp. proſcripferunt, ⸗“ ceu leges Eccleſiæ autoritati & veræ religioni inimicas, quorum illud Seve- ile⸗ rinus I. & Joannes IV. alterum maturo Concilii præmiſſo examine Martinus H I. Romani Pontifices præſtiterunt. (†) Non alia fuit de libris perverſis ſep- timæ Synodi Generalis ſententia. In ea quippe communi omnium Patrum ts conſenſu allegatus ab Iconomachis liber, qui inſcribebatur: irineraria Apoſo- t & lorum condemnatus fuit: Ri videbitur, ait Joannes Presbyter, Sanctæ buic & e. univerſali Snodo, pronuncietur ſententia, ne quis amplius eum librum deſeribat im- * PDurum & impium. Sancta Synodus dixit: nemo ampliut deſeribat; nec id ſolum, As ed & dignum judicamut, qui Vulcano committatur. (g) Et in Canone 9. ejusdem s te⸗ Concilü omnia ſcripta contra Sacras imagines edita fidelium manibus eripi & a comuni uſu procul removeri jubentur: puerilia omnia ludibria, ita habet canon, 2 cc fu- (a) c. Fraternit. de Hæret. (5) L. 31. Hiſt. Eecler. K. 50. (c) Tom. II. Concil. ex Tom. I. Epiſt. Pontif. (d) Li apolog. pro Honor. (e) Tom. III. — CLoncil. Act. 13. Conc. General. VI. (fF) Ut legere eſt Tom. III Concit, es (g) Vide Acta Conc. VII. Tom. IV. Concil. N C20) ½⅓ „ furioſaque dicta ac ſcripta, quæ adverſus ſanctas imagines edita ſunt, opor- tem hæc celare inventus fuerit, ſi ſit quidem Fpiſcopus vel Presbyter, vel „Diaconus, deponatur, ſin autem laicus vel monachus, ſegregetur, id eſt „excommunicetur. Quo referri etiam poteſt canon Trullanus, quo gra- viſſime præcipitur, ut martyrologia mendaciter a veritatis hoſtibus conficta, quo Dei Martyres ignominia afficiant, & auditores ad infidelitatem ducant, non evulgentur, ſed igni tradantur. (a) Quin & illud aliquando fidelibus perſuaſum, noxiorum librorum incendio iram divini Numinis placandam eile. Illuſtre ejus rei exemplum cammemorat S. Gregorius Turonenſis, cujus lon- giorem narrationem non vacat hic exhibere. (?5) Agmen in hac temporum antiquitate claudat Concilii Conſtantienſis decretum, in quo ſententia Cantua- rienſium, Pragenſium, & Romanorum etiam Patrum in libros Vicleffi lata, confirmata, eſt & approbata: «libros ejusdem, ſunt verba decreti, dialogum & s trialogum per eundem Joannem Vicleft nominatos, & alios ejusdem auctoris & libros, volumina, tractatus & opuſcula, quocunque nomine cenſeantur, quos «« hic habere vult pro ſufficienter expreſſis, hoc perpetuo decreto reprobat „& condemnat. -- - Jubens illos libros & tractatus, volumina prælibata publi- ce concremari, prout decretum fuerat in Synodo Romana, ſicut ſuperius c eſt expreſſum. (c) Quo eodem edicto & Hufſi poſtea libri proſeripti ſunt in laudato Concilio, atque rurſus peculiari Martini V. conſtitutione; quæ pluribus perſequuntur Concilii Conſtantienſis & rerum Bohemicarum Scrip- tores, e quibus ſelefctiora excerpta legere eſt apud Gretſerum. (4) Audkta librorum copia accuratius etiam judicia cenſoria ad noſtram ſqauèe axtatem ſunt interpoſita. A due ne plus ultra in altum provehar: tum demum maxime tribunalia cenſoria augeri, conſtituique oportuit, quum typographiæ beneficio im- menſa librorum copia longe lateque diſpergi, ſimul vero noxia errorum- commenta, quam facillime propagari cœperunt, ut non ſine cauſa eruditi ſæpe decertaverint, plusne utilitatis, an detrimenti reipublicæ Chriſtianæ ty- Pographia attulerit, quod argumentum egregie perſecutus eſt elegantis & ſa- tyrici ingenii homo Nicolaus Francus. (e) Nec tamen propter librorum noxiorum multitudinem quis artem egregiam damnandam eſſe facile cenſuerit; cum («) Can. 63. Tom. III. Conc. (b) L. V. Hiſt. Franc. c. 35. Allegat illud Gretſerus 3ʒ ſed nec proprium eſt hbujus argumenti. (c) Tom. VIII. Concil. p. 302. Conc. Conſtant. Seſ. VIII. (d) L. I. de Jure & c. c. IJ. (e) In Tract. lal. de utilit. Typogr. Vide etiam Guiliel. Menapium in libr. statera Chalcographiæ, Cardanum, Lancirolum. & c. . c tet dari Epiſcopo Cplo, ut cum heæreticis libris reponantur. Si quis au- etiam Non Qcru dan ter (Vn eaatt eKo. 64 n in! Un eg ent ie rum, recen tene id en noxid elie tete dlice⸗ Hhabe Phan quee rum indie mon caven hiſto ſitit Ns ta ien matt Ectu mon⸗ (. 4 lt, Opor- . quls au- Nter, vel i eſt lio gra⸗ Conticta, Gueunt, idelibes Aun elle. fus lon⸗ nporum Cantua- fi hta, guun & uckorts 1,, quos probet Apobh⸗ nperins Nleripti e; que & ſa⸗ Oruin Uerit; Um ilud il. 1 ) uters Scri. cum nihil tam bonum ſit, cui non mali quidpiam admiſceri poſſit, & ſaeræ etiam litteræ impuras ſordidorum, impiorumque hominum manus effugere non potuerint. Eadem ergo de cauſa etiam acerbe queſtus eſt Leo X. in decreto Seſſ. X. Conc. Later. V, per Epiſcopum Nannetenſem prælecto: „ Sane, inquiens, licet litterarum peritia per librorum lectionem pofſſit facili- « ter obtineri, ac ars imprimendi libros noſtris potiſſimum temporibus, di- vino favente Numine, inventa ſeu aucta & perpolita plurima mortalibus c attulerit oommoda; = quia tamen multorum querela noſtrum & Sedisê po- « ſtolicæ puliavit auditum, quod nonnulli huius artis imprimendi Magiſtri in „ diverſis mundi partibus libros tam græcæ, arabicæ & Chaldææ linguarum in latinum translatos, quam alios latino ac vulgari ſermone editos, errores etiam in fide, & pernicioſa dogmata etiam religioni Chriſtianæ contraria -- = imprimere ac publice vendere præſumant, ex quorum lectura non ſolum « legentes non ædificantur, ſed in maximos potius tam in fide, quam in vita „ & moribus prolabuntur errores; unde varia ſœpe ſcandala, prout experi⸗ „ entia rerum magiſtra docuit, exorta fuerunt, & majora indies exoriri for- « Midantur &c.« (4) Statim igitur eo tempore vigilanti oculo tum antiquo- 66 cc rum, qui lucem publicam velut e tenebris eruta primum aſpiciebant, tum recentiorum auctorum monimenta luſtrata ſunt, & alia rurſus ad perpetuas tenebras illico ablegata: alia multa litura coerelta, & perfectum ad unguem, id eſt ad veræ religionis regulas caſtigata fuerunt. Quum vero tanta eſſet noxiorum ſeriptorum multitudo, ut non ſatis ſingularibus Epiſcoporum en- cyclicis, aut R. Pontificis decreto poſient indicari, ſuprema Eccleſiæ autori- dices librorum prohibitorum nominantar, qui tamen & ipſi ſua in antiquitate habent veſtigia. Non enim hic inter alia prætermittenda eſt, Euſebii, Epi- Phanii, Auguſtini, aliorumque ſollicitudo, qui hæreſum catalogos ediderunt; quæ quidem hæreſum hiſtoriæ quoddam veluti ſpecimen perantiqui libro- rum prohibitorum indicis exhibere valent. Nam cum & auctores nefarios indicent, & dogmatum noxiorum texant numerum, & non raro impia etiam monimenta ab errorum auctoribus relicta recenſeant: non mediocriter in iis cavendis fideles inſtruxiſſe videntur. Præcipue Magnus Auguſtinus non ſolum hiſtorica narratione inſtituerat memorare hæreſes, quod ſex ſuis libris præ- ſtitit Epiphanius, ſed etiam perſtricte atque ſummatim, uti Diaconus Quodvult- deus petierat, ad easdem reſpondere voluit; unde poſit omnis bargir & quæ nota eſt, & quæ ignota vitari, & unde poſit, quæcunque innotuerit, judicari, ut idem loquitur S. Pater. (?) Dolendum autem maxime conſilium iſtud im- matura tanti Doctoris morte evanuiſſe, neque opus de hæreſibus fuiſſe per- fectumi. Scribit quidem Iſidorus, («) Primaſium Africanum Epiſcopum ſer- mone ſcholaſtico tres libros de hæreſibus directos ad Fortunatum compoſu- , C 3 le- (a Tom. IX. concil. Harduin. pag. 1779. (b) li Præſat. L. de bareſb. () De virit illuſtr. o. 9. tate in ſummam redacta ſunt, & iis vulgata voluminibus, quæ hodieque in- o (22) W iſſe & explicaſſe in eis, quod olim B. Auguſtinus in libro hæreſeon imper- fectum reliquerat; at nec iſtud Primaſii opus ad nos pervenit, magno ſane & rei litterariæ & religionis incommodo. Intellexiſſent nempe heterodoxi, ut optime conjicit Gerbertus, (a) ex hiſce operibus ſtudiole ad hoc con- fectis, eum omnem eſſe hæreticum, qui adverſum ſupremam Eccleſiæ cen- ſuram & judicium, errorem pertinaci defenſione tuetur; quod alias jam Au- guſtinus ſparſim, aliique Patres unanimes docuerunt. Sæculo tandem Chri- ſtiano V. ad finem vergente, cenſuræ & prohibitionis, de qua agimus, paulo clarius apertiusque invenimus teſtimonium editum a Gelaſio I. R. P. qui in celebri ſua decretali epiſtola ita loquitur: Ceterum, quæ ab hbaneticis ſive ſchiſ- maticis conſoripta vel prædicata ſunt, nullatenus recipit Catholica & Apoſtolica Eccle- ſa Romana, 6 quibus pauca, quæ ad memoriam venerunt, 4 Catholicis vitanda ſunt, credimus eſſe alends. (9) Atque tum Pontifex longam ſeriem librorum & opuſculorum, pluriumque hæreticorum, quorum nomina recenſet, eo- rumque diſcipulorum mommenta ſub anathematis in diſſolubili vinculo confi- tetur damnata. Non diffiteor equidem conjefcturam Van-Eſpenii, qua is ne- gat catalogum hunc indicem librorum propria phraſi vocari poſſe, probabili niti ratione, quod nempe libri hoc decreto commemorati, ſolum prohibiti fuerint legi publice, & in eccleſiaſticis officiis & conventibus. («) Verum præterquam quod argumenta, quibus eruditus auctor in eam adductus eſt ſententiam, non ſint ſatis explorata: nec quod ſub anathemate prohibitum ait Pontifex & damnatum, etiam privatæ lectioni permitſum fuiſſe aſſerere velim: ſatis nobis eſt, eo decreto numerum noxiorum librorum aut apocry- phorum fuiſſe initum, & ut a Catholicis, nulla exceptione addita, vitentur, Præceptum, decretumque. IIIud potius jure merito ſapientiſſimis viris, qui in decretum Gratiani commentati ſunt, concedendum, plures errores in de- cretalis Gelaſianæ nomina propria irrepfiſſe, ut proinde fortaſſis multi, quo- rum opera inter apocrypha recenſentur, ab ea cenſura ſint vindicandi; qua de re Antonium Auguſtinum, & Baluzium videre eſt: uti & Honoratum a S. Maria de varia vocis: Apocryphum ſignificatione. (a) Ad hujus igitur an- tiquiſſimi, qui extet, indicis exemplar recentiori ævo exacti ſunt all: vide- licet circa Annum 1546. auctoritate Caroli V. Imp. librorum tum hæreticorum, tum de hæreſi ſuſpectorum indicem confecit Sacra facultas Lovanienſis, quem auctum ampliatumque anno 1556. Imperator publicari juſſit. Circa idem tempus & alius Academiæ Pariſinæ opera & ſtudio prodiit: alius tandem mandato Pauli IV. R. P. a Sacra contra hæreticam pravitatem Romana In- quiſitione, anno 1529. abſolutus & Pontificio decreto confirmatus eſt. In tres is erat diſtinctus claſſes, quarum prima exhibebat nomina eorum, quo- rum (a) li principiir Theolog. exegeticæ c. 77. (b) Can. Sancta. D. XV. & Tom. II. Concil. pag. 93 8. (c) Juris Eccler. P. L. tit. 22. c. 4. (d) l II. LL.. Dialog. de emendat. Gratiani, & Baluz. in notis ad eos dialogg. & B. Honorat. Tom. l. Animadveri., in regulas & uſum Criticer, Diſert. VII. art. I. rnuN inebe ſent glapk Atqu Umüre 4 Ca proh Tmin IV.Y. tinuat tump E Quoe () tur;1 Ate 1 libros dere luti ſ cienti uo Dü (um ceti run, ſtione tqe tem, trackt qguis aailii . erien erat , tate M. rI , 4. (4 1 imper. Ino ſane Erodori, hoc con. ſic cen. Aum Au. em Chri- 8, Paulo b. gui in ſve ſehi. ica Lecle- vitunla lbrorum ſet, eo⸗ 0 condi. 1 is ne⸗ robabil rohubiti Verum us eſt bitum allerere apoery⸗ itentur, iris, qul §in de⸗ tj gno⸗ li; qua ratum 4 itur an- . vVide⸗ corun, 8, quem 4 UGem tandem ana I- eſ. In n, guo⸗ rum G m. ILl. uorat. l. rum opera, cujuscunque eſſent argumenti, omnino vetabantur: altera conti- tinebantur libri ſingiltim damnati, quum ali eorundem auctorum libri eſ- ſent permiſſi: tertia complectebatur ſeripta anonyma & catalogum LX. typo- graphorum, quorum omnium libri typis ſuis evulgati proſeribebantur. (4) Atque hic erat primus index, ut recte notat Spondanus ad annum 1557. quo univerſalis omnium pernicioſorum librorum, cujuscunque argumenti, etiam a Catholicis editorum, cenſus inibatur; cum ad eum usque diem librorum prohibitiones tam a Pontificibus, quam Imperatoribus factæ vix unquam ter- minos librorum heœæreticorum exceſſiſſent. Illud tamen prudentiſſime a Paulo IV. P. præſtitum fuiſſe non immerito idem eruditus Baronii Annalium con- tinuator affirmat; cum etiam nonnulli alii libri, præter hæreticos, mores cor- rumpere, & falſas opiniones inducere valeant, ſoleantque hæretici ſcriptores & typographi aliorum argumentorum tractationibus ſua venena immiſcere. Quod autem obſervat, Juſlum III. P. primum fuiſſe, qui edita conſtitutione () in univerſum caverit, ne libri hæreticorum aut alii peſtilentes legeren- tur; fortaſſe ex iis, quæ ſupra attulimus refelli poſſet, ex quibus liquet, jam ante ſextam etiam ſynodum generalem quoscunque quorumvis hæreticorum libros ab Eccleſia proſeriptos fuiſſe. Unde & a Spondani ſententia ſe rece- dere ait Raynaudus. («) Enim vero paulo poſt pravorum librorum nova ve- luti ſeges ſuccrevit, atque etiam nonnulla, prœſertim graviores pœnas reſpi- cientia, in Pauli IV. indice mutanda viſa ſunt. Ut ergo novis malis nova quoque, & fortiora adhiberentur remedia, alium rurſus librorum prohibitorum indicem ſapientiſſimi Patres in SS. Concilio Tridentino confici voluerunt. Cum enim omnium primum Sacro - Sanéta Synodus animadverterit, ſunt verba de- creti, de librorum delectu in Seſſione XVIII. promulgati, hoc tempore ſuſpeéto- rum librorum - - - numerum nimir excreviſe - = = cenſuit ut delecti ad banc dirqui- Rrionem PFatrei de cenſuris lIil rircque, quid fatto opus eſſet, diligenter conſiderarent, atque etiam ad eandem ſanétam Synodum ſuo tempore referrent. Delecti ſunt au⸗ tem, ut refert Pallavicinus, ad indicem elaborandum duodeviginti Patres, tradita facultate, tum ipſis, minores etiam Theologos adlubend „tum reli- quis ſuggerendi, quid cuique in id conferre videretur. (4) Cum fine Con- cili operi quoque extrema manus eſt impoſita; quoniam vero ob librorum Varietatem & multitudinem diſtincte & commode a Sancta Synodo non po- terat dijudicari: ab eadem præceptum, (e) ut quidquid ea in re præſtitum eſſet, Sanctiſſimo Romano Pontifici exhiberetur, Ejusque judicio & auctori- tate terminaretur & evulgaretur; quod ipſum etiam paulo poſt a Pio IV. P. R . . . . 1 M. præſtitum eſt. (7) Suas in eundem indicem curas impenderunt Clemens VIII. & Alexander VII. a mendis denique purgatum, novisque acceſſionibus au- (a) Vide Van Eſpen. l. c. (b) Anno 1550. 3. Calend. Maji. (c) Partit. I. Erotem. 3. quanquam Spondani opinio recte exponi, & conciliari pehit. (4) Hiſt. L. XV. c. 19. (e) Seſ. XXV. (f) Conſtit. incip. Dominici. 7. Bullar. Tom. II. N (24) 9 auctum & confirmatum luci publicæ commiſit æternæ memoriæ Pontifex Be- nedictus XIV., qui & prius certas regulas in examine & proſeriptione libro- rum ſervandas tradiderat. (4) Ut vero ſuprema quorumvis ſuſpectorum li- prorum cenſura eſſet perpetua: Concilium Lateranenſe V. ſub Leone X. de- crevit & ſtatuit, ut de cetero perpetuis futuris temporibus nullus librum c aliquem ſeu aliam quamcunque ſcripturam imprimere, aut imprimi facere Præſumat, niſi prius in Urbe per Vicarium Pontificis, & Sacri Palatii Ma- « giſtrum: in alis vero civitatibus & diœceſibus per Epiſcopum, vel alium « habentem peritiam ſcientiæ, libri, ſeu ſeripturæ hujusmodi imprimendæ, ab eodem Epiſcopo ad id deputandum - -- diligenter examinetur, . (b) quod ipfum pluribus regulis Pius IV. & Clemens VIII. confirmaverunt. () Nec etiam ſilentio hic eſt involvenda ſingularis illa religionis cura, quam in- ter alia immortalis gloriæ opera ſuſcepit Sixtus V. Wplendidiſimi & ſeveriſimi imperii Pontifex, ut eum vocat Sandini. (₰) Inter allas enim XV. congrega- tiones, quas maximo totius Chriſtianæ reipublicæ, S& ditionis eccleſtaſticæ commodo in Urbe partim confirmavit, partim inſtituit, tres præſertim/eſſe voluit, quibus integritas, & ab omni labe, atque ſuperſtitione immunitas eſ- ſet commendata: eam videlicet, quæ a Sacro Inquiſitionis officio nomen ha- bet: & aliam, quæ indici librorum prohibitorum eſt præfecta, cujusque ini- tia jam S. Pius V. poſuerat: & aliam demum, quæ de ſacris ritibus, & cæ- rimoniis decernit. (e) Etffecit nempe hac ratione, ut nihil indecorum, nihil ſanctitati, pietatique contrarium in Eccleſiæ ſacra irreperet, & peſtifera er- rorum commenta, refertique prava doctrina libri e manibus fidelium excu- terentur. Merito quippe auctores, quorum ingenia ad inſaniam usque libera ſunt, & petulantia, horum ſanctiorum tribunallum metu reprimuntur; quem- admodum olim rixoſis & improbis hominibus, ut a latrociniis cohiberentur, ſatis erat communis illa vox: memento Sixtum adbuc vivere. Nam alioqui cer- tum eſt, in pejus profcere improbos, ut ſeribit Auguſtinus, ( F) dum ſine li- müte pudorisz vel timoris hac atque illac vagabunda ſertur impunita loquacitas. Nec ſeg is, aut officii immemor eſt ſacra illa congregatio, cujus diligentia & au- ctoritate proſcriptorum librorum indicem prope in annos novis acceſſionibus augeri experimur, de cujus quidem Congregationis decretis etiam deinceps Peculiaris inſtituetur ſermo. (Yg) Quoniam vero ſenüm ad noſtram ætatem, & ea, quæ vivimus, te npora hiſtoriæ ſeries deducta eſt: tacitus præœterire non debeo piæ memoriæ Clementis XIII. R. P. & Auguſtorum Principhm noſtrorum in isdem librorum cenſuris curam ac ſollicitudinem immortali ſane præconio exornan dam. Intelligens nempe Clemens P. O. M. teterri- mam & inſolentem librorum licentiam, quæ e latebris ad exitium & vaſtita- tem (a) Cunſtit. incip. Sollicita. A. 1753. (b) Seſ. X. Tom. IX. Concil. pag. 17980. Cc) Vide Regg. idicis, & Inſtruct. Clement. VIII. (d) Li Vit. RR. Ph n. 2293 () Vide Hur Conſtitut. 74. incip. Inmenſa. Bullar. Tom. II. J) Ed. 92. ulids b. .* 4 (£) In Diſert. II. Ce R . 6. emn bat li orie tavit 1 laci⸗ Autetn ſathc⸗ Prine anlun ritun inperi Pel ſeon Eegun tentla dum, dum, Atenli Verſio nione malos lethar cio menti Rege⸗ tus! dum & Ma Erel bertas Vera inkent Detri murun Iln, Slonir uſtin ea cur temlen ) tiker de- le libro. Drum I. X. de. 8 Ubrum ni faere latii Ma. el alium mende, 5 H 9) unt. (c) Gamm in- Dngrege- eſiaſticce tim elle Hitas el- Wmen ha- ue ini. & (E⸗ n, nihil lera et- n excA. lie Abera quem- erentur, gui cer⸗ ſe li⸗ . Nee 4 & au⸗ lonibus leinceps Etatenl, reterite incipum mmortel tetern⸗ Vallit⸗ tem 4 170. „, 229.1 tem hoc ævo emerſit, eo fieri pernicioſiorem, quo ſe in dies efferendo ſies bat latior: conſtitutione fingulari, (a) in qua omnes Apoftolici zeli & ſan- Gtioris eloquentiæ opes vehlti profuſæ videntur, Eccleſiarum Præſules exci- tavit, ut pro viribus tot librorum mortiferam exterminarent Perniciem, fal- laciæ ſtirpes fücciderent, omnemque fubtraherent materiam errori. Quum autem probe noſſet ad frangendam improborum hominum proterviam non ſufficere eccleſiaſticæ poteſtatis auctoritatem, etiam avitam Catholicorum Principum pietatem implorari jubet, gementie Eccleſiæ cauſam, ait, exponite, && amantiſimot ejus fülios, de illa tot nominibus egregie ſemper promeritos, ad apom fe- rendam excitate, ut, quoniam non ſine cauſa gladium portant, conjuncta Sacerdotii & imperii aubtoritate, perditos homines, contra bhalanget Wrael pugnanter, ſtrenue com- peſcant & eliminent. Scilicet quos manſueti Eccleſiæ canones non cogunt, illi legum terrore ſunt compellendi. Erat & ea aliquando Magni Auguſlini ſen- tentia, ut neminem putaret ad unitatem Chriſti minis poenarum eſſe cogen- dum, ſed verbo ſolum agendum, diſputatione pugnandum, ratione vincen- dum, ne fictos haberemus Catholicos, quos apertos hæreticos noveramus. Atenim illuſtribus exemplis, quæ in Circumcellionum & Donatiſtarum con- verſione viderat, & aliorum Epiſcoporum conſfihis contrarium edoctus opi- nionem ſuam deſeruit; quin & ipſe, legum imperialium vinculis homines malos ceu phreneticos ligandos, & regula temporalium moleſtiarum tanquam lethargicos excitandos elle, multis argumentis, graviſſimaq; oratione Vincen- cio Rogatiſtæ demonſtrare conatus eſt. (?) Excitati ſunt enimvero illa Cle- mentis XIII. tuba non modo eccleſiaſtici Paſtores, ſed etiam Principes ac Reges terræ, conjunctumque eſt Sacerdotio imperium: inſignem in hoc ne- gotio bietatem & religionis conſervandæ zelum ſuis teſtati ſunt regnis Augu- ſtus Imperator I[OSEPHVS II. & Apoſtolica Regina MARIA THERESIA, dum lata lege ſemel ac iterum e regnis ſuis, ex urbibus, ac etiam Principum & Magnatum aulis eliminatos penitus voluerunt libros, quibus ipſa ſancta fidei & religionis fundamenta quaſſantur, quibus aut inſana quidlibet credendi li- bertas ſtatuitur, aut animæ humanæ immortalitas, unius Dei providentia, & vera Pius Romano-Catholica Eccleſia impugnantur, libros demum, quibus infenſiſſimi hoſtes, prætergreſſi quoscunque modeſtiæ fines, irruunt in ſanctam Petri ſedem, quam Redemtor fortis Jacob poſuit in columnam ferream & in murum æneum adverſus Principes tenebrarum; hoc perdito fortaſir adducti con- Alio, quæ non inanis eſt Clementis XIII. P. conjectura, ut ubi caput affixcrint, liberius Eccleſæ membra diſcerpent. Non ignorabat nempe Auguſta pietas, reli- gionis euram opus eſſe ſane regium, uti affirmat inclitus Martyr & Philoſophus Juſtinus; (ec) quamquam & jam Ariſtoteles (4) docuerit primas in republi- ca curas eſle debere de rebus divinis: & Cicero ex eorum, qui Deos con- temſerant, exitio intelligendum eſſe aſſerat, imperiiz illorum rempublicam ampli- (a«) hecip. Cbriſtianæ. cdit. 25. Novemb. A. 1766. (5) Lege epiſt. 93. aliar 49. 5§. Auguſtini. (c) Apolog. I. ad Impp. . à) L. VII. Lolitic. eN (26) W fcatam, gui religionibut paruiſſent. (a) Sed ſatis jam, ut arbitror, liquet, quæ ſit judicii dogmatici antiquitas, & quam diligenter a primo religionis exordio ad noſtros usque annos cenſura librorum fuerit exercita: ſimul autem veluti per tranſennam inſinuatum eſt, quam utilis & neceſſaria ſit eadem cenſura ad ſervandam religionis integritatem. Verum quoniam plura ſunt hujus rei co- Pita & cauſæ, paulo accuratius de hac ipſa judicii cenſorii utilitate atque ne- ceſſitate diſſerendum. e orr A. , 4 . NECESSITAT E, AE G VITAT E, ATGVE VTILITATEIVDICII CENSORII. * Meceſſitas &; guitas cenſuræ ex Cbriſti & Eccleſiæ imperio, perpetuoque illius uſu, ac aliis etiam rationibus ecincitur. VI hoc loco primum illuſtranda ſuſciperem validiſſi Mma argumenta, 3 quibus ſupremi controverſiarum in religionis negotio Judicis au- Es ctoritas, atque neceſſitas ſtabiliri ſolet: rem profecto agerem nec E , us e. * N &E Theologo indignam, nec ab inſtituti operis ratione alienam. Sed ea omnia, quæ ad hujuice dogmatis dignitatem ſpectant, cum facile qui- vis, ſi animi ſit docilis, oommunique ſenſu utatur, perſpicit: tum a viris eru- ditis ſæpe jam plena in luce collocata ſunt: tum denique & nobis eadem de re agendi opportunior ſe ſe offeret occaſio, ubi de jure ceniorio tractaturi ſumus. Sufficiat hic iterum afque iterum antiquitatis uſum in memoriam revocare. Dum nempe & Chriſtum & Apoſtolos, & Eccleſiæ Patres tanta contentione, tantaque verborum vi cenſuram & judicium adverſus novitia dogmata urgere intelligimus: quis erit usque adeo impudens, ut nunc Eccle- ſiæ ſilentium imponat? quis non judicii cenſorii neceſſitatem perſpicit? Ea quippe & noſtra ſunt tempora, ut omni ex parte ſidera illa errantia, de qui- Pus querebatur Sanctus Judas Apoſtolus, (?) oriantur, & non veritatis luce, ſed errorum tenebris omnia repleant. Neceſlarium eſt adhuc eosdem jane . Iu⸗ (a) L. II. de natura Deor. n. 3. (b) Eyiſt. v. 13. ieli⸗ Ppoliun , A ſerel, Verut, Caot I Candi, & d gemil⸗ IIIS 2 ſera ⸗ ipla t men iſtad llde, temn a hinc dicio Catho cum! dancte XLib tiondd Peris chatan lſer rom Phabe Probe Auco &I ſingul omnit Wores Nihe⸗ Quo blie⸗ Natu 8 exordi tem veluti venſura ad lus rei ce- Atque ne⸗ tractitui emoriam es tanti 8 nOitil ne Eeck- cit? Ea , de qul- 4tis luce, demn /in ⸗ 17 WD ( 27) WN. judicatos arguere, ut idem monebat Apoſtolus, (4) & aliorum, qui ſeduci Poſſunt in timore miſereri: memorer eſtote, inquit, verborum, quæ prædidta ſunt ab Apoſtolie D. N. I. C. qui dicehant vobir, quoniam in noviſimo tempore venient illu- Jores, ſecundum defß! rin Wiag ambulanter in impietatibut. (?) Memorem eſſe con- venit, hoc illu- -. ilum, in quo quam plurimi pernicioſam ſibi vindi- cant libertatem quidvis pro libitu affirmandi, impugnandi, & in dubium vo- candi, placetque mirum in modum hlientia iſta homimibus ingenio præfertim, & aliqua eruditione turgidis, ut non modo plures ante annos querebatur Elias Frickius, (æ«) ſed majori longe jure veræ fidei cultores etiamnum in- gemiſcunf. Eſt quippe ea corruptæ naturæ indoles, ut ſœpe magis decline- mus ad ea, quaæ ſunt opinabilia, etiamſi ſint contraria, quam ad veritatem, quæ au- era ℳ., gravis, & ſevera, ut ſeribebat Clemens Alexandrinus; (4) quin & hac ipſa ratione probantur fideles, & perfidi deteguntur, ait S. Cyprianus. (e) Atta- men Eccleſi?, & eorum, qui ad illam regendam a Spiritu S. poſiti ſunt, iſtud eſt munus, ut attendant univerſo gregi = = dum exurgent viri loquenter, adde, aut ſeribentes, perverſa, ur abducant diſcipulos poſt ſe. (e) Ita ſcilicet monen- tem audimus Spiritum S., hoc majoribus Epheiinis Paulus inculcabat; atque hinc Arianorum libros exuri jubet Eccleſia Nicææ congregata: cenſorio ju- dicio notam æternæ infamiæ inuſſit libris Neſtorü & Eutychianorum: inter Catholicos non vult eum haberi, qui damnatis utitur ſcripturis: a delectis cum poteſtate viris malorum librorum catalogum confici & edi mandat Sacro- Sancta Tridentina Synodus: Summi Pontifices adverſus nefaria hæreticorum & Libertinorum dogmata perpetuo fulminant: Reges ac Principes conſtitu- tionibus & edictis cenſoriam firmant auctoritatem: & quis ſanæ mentis im- Peris iſtis repugnare audeat? QGuis rem a Sacerdotio & Imperio commen- datam ac præceptam neceſſariam & æquam elſe inficiabitur? Sed ea ipfa pau- liſper expendamus, quæ ad judicia cenſoria adeo frequentia inſtituenda Sacro- rum Præſides & Eccleſiæ defenſores excitarunt. Theophilus Raynaudus Al- Phabetum beſtialitatis hæreticæ ex Patrum ſymbolis collectum ſcripfſit, & im- Probas metuendorum quorumvis animalium dotes, perverſorum dogmatum auctoribus erudite applicavit; quin & ex Sacris litteris, Pauli imprimis, Petri, & Judæ Thaddæi epiſtolis eas collegit hæreticorum appellationes, e quarum ſingulis præœſentem cenſuræ neceſſitatem non minus, quam æquitatem plana omnino conſecutione, apertoque nexu derivare licet. ( 2) At brevitatis me- mores tria ſolum ſeligere lubet, e quibus argumentum noſtrum ſtabiliamus, ſcilicet, hæretica ac prava dodirina veneno, peſti, & carcinomati aſſimilatur. Quo proinde ſtudio, quibus vigiliis mala hœæc in corpore humano, in repu- blica vitantur, præcaventurque: eadem omnino, ſin majore induſtria & co- natu impia verba, & perverſa magiſtrorum mendacium, ſectasque perditionis 2 III- (a) Tid. v. 22. & 23. (b) llid. v. 17. & 19. (c) In ſehediaſmate de cura veterum circa hæreſes edit. 1736, (2) L. VII. Sromat. (e) L. de Unit, Eccler, () Alor. c. 20, . 30. (4) Pertit. I. Erotem. 9. N& (28) NE introducentium ſcripta fugienda et ſupprimenda eſſe, nemo, cui fides & re- ligio curæ eſt, dubitabit. Et ſane impia dogmata ſant venenum illud, de quo fugiendo S. Cyprianus graviſſime plebem ſuam exhortatur: procul, inquit, ab bujusmodi hominum contagione diſcedite - = venena lethalia linguit peſtiferis enomenter, corum tactus pectoribur cordibus ſingulorum mortale virus inſundit. (a) Et quis prudens ferre ſinu, imo vel tangere audeat, aut cupiat ſerpentem, multo & Præſenti veneno turgidum: & librum venenatis ſententiis Plenum fortaſſe quis- quam deoſculari, & ut ita dicam, in ſinu fovere non vereatur? Longe alia erat viri Sanctiſſimi Ephrem ea de re opinio, qui non modo Apollinarem hæreticum, ceu levem, dementem, & inſanum fugiebat, ſed & virulentos illius libros omni ſtudio ſupprimere conabatur. Hinc pia fraude duos cjus- dem Apollinaris commentarios a muliere quapiam extorſit, atque tum piſcis glutine omnes illinens, ita folium folio connexuit, ut cum Pars una ab altera ob firmam conjunctionem plane ſejungi non poſſet, in unam quaſi tabulam libri apparerent redacti, ſicque eosdem mulieri, a qua commodatos accepe- rat, reddidit. Quæ res poſtea, ut pluribus narrat S. Gregorius Nyfl., (5) hæreſiarcham pæne ad inſaniam commovit, cum libris iisdem ſui defendendi cauſa coram Patribus uſurus, folium a folio avellere & explicare penitus ne- quiret. Vim nempe veneni S. Ephrem glutine temperandam duxit, & in- genioſa hac arte peſtiferæ doctrinæ vires adimendas. Monuit & illud mona- chos ſuos Iſaias celeber Anachoretarum Abbas: Si librum, ait, invenies, qui dicatur ſe bæreticorum, cave illum legar, ne veneno mortiſero cor tuum impleat, ſed in ea dobtrina, quam in Eccleſia ſantta didiciſti, ita perſiſte, ut ei nihil addar, nihil detrahas. (c) Ad eandem noxiorum dogmatum cum veneno comparationem reſpexit doctiſſimus Anglorum ſeriptor Vener. Beda, & dum de cavendo Ju- liani Pelagiani commentario in Cantica egiſſet, admonitionem ſuam verſibus Maronis claudit, eosdemque lectori cupit inculcatos: Qui legitir florer, & bumi naſcentia fraga, frigidus, o pueri, fugite binc, latet anguis in herba. Hoc Aſt, ut proſequitur Beda, ſe ab ejur ſuper omnia lectione compeſcat; venenatus enim auétor t, venenumque verborum blandimentis opertum ofert. (d) Latet in libro hæretico, latet in volumine pravis documentis referto virus, quod integer- rimam etiam mentem inquinare, quod animam ſanctam interimere poteſt. Nam recte non nemo demortui libros animæ conditorium appellavit, e quo nequitia exhalat, & ubi malarum ſententiarum reliquiæ, ceu monumento pu- tri, conditæ aſſervantur. Ne quis vero nudum venenum exiſtimet doctri- nam, ſcriptionemve pernicioſam: luem potius virus anhelitu propagantem, peſtem denique certum omnibus exitium comminantem exhorreſcat, & fugiat. Quis enimvero, ut merito hic Gretſerus interrogat, quis peſtem non horret? quis rem peſte infectam, licet pretioſiſſimam prope corpus ſuum eſſe ſinat? quanta vigilantia vel is etiam, qui ex peſtifero loco veniunt, aditus interdi- 3 . C1- (a)] Epiſ. 40. (b) Le vita S. Ephrem. (c) Orat. 4. Extat Tom. II. Bibl. Petrum. (à) Przfat. in Cantica. cltur? mendu noñH TI rum, & ed tudo V languc lſun 1 cor⸗ Propa⸗ Voluit. excepil intoler cCleſti eytitit, ſanctilli ſufkrage tis & . Velutie cOhtag lum O Wre in Eutye- Vorum ſins oi dolitut, ucen l Manicl Manioh Moremm (quam e e iyher ent, 41 dert ohn Donne füle & Iuam (Cum () tit Cis; eli, Ces N re. d, de quo Inquit, 4 Somenter, )Et quis IItO N taſle quis. Onge alir ollinarem Virulentos uOs ej. uun pileis 45 Atera tabolam 8 aecepe⸗ ., (5) lendendi nitus ne⸗ t, & in. Id mona- uer, gli Pbut, ſid lat, nilil rationemn endo u⸗ verlibus ir oret, ro Poteſt⸗ t, e q0 ento bu⸗ doctri- gantem, horret? V ſoat? interc⸗ . Iurun. (29) g citur? quam cito, quidquid peſte infectum crceditur, flammis datur confſu- mendum? Inviſa eſt ergo maxime mortalibus peſtis corporum, nihilque non moliuntur, ut eam a finibus fuis avertant: & hæreſim, peſtem anima- rum, noxiam doctrinam, ſeripta & monimenta, nibus peſtis hæc ſpargitur, & ad ſeram usque poſteritatem propagatur, expeltere nefas erit? Hic ſollici- tudo vituperabitur, aut minus neceſſaria dicetur cura, ut cohibeatur malus languor, qui bonam aufert mentis quietem? Et, ut loquitur S. Ambroſius . cujut tetræ ac ſagitioſæ voraginis odore, quædam animarum coitrahitur veſtilentia, corruptoque ſalubrium cogitationum ſpecimine luer æſtuantiumn Vaſſtonum miſeranda graſ- Jatur. (a) Ac reipſa Putri veluti foetore per libros Pravos peſtem in animam Propagari, Deus olim Sanctiſſimo viro Pachomio eadem ſimilitudine oſtenſum voluit. Quum enim Anachoretas quosdam Origenis hæreſi infectos noſhitio excepiſſet, colloquio cum iisdem de rebus divinis inſtituto, foetorem ſenſit intolerabilem, quem impictatis hæreticæ teſtem fuiſſe, & indicium poſtea cœleſti oraculo edoctus eſt; atque ideo viris illis graviſſima oratione auctor extitit, ut Origenis libros in fluvium abjicerent. (à) Qua quidem in re viro ſanctiſſimo perpetua & conſtans a Primis hæreſum temporibus experientia ſuffragatur. Non enim minus vivo impiorum hominum ſermone, quam ſcrip- tis & libris virulenta dogmata ſunt bPropagata; imo librorum ope perennis veluti efficitur hæc peſtilentia, ac poſt Plura etiam ſæcula lectores inficit lues contagioſa. Hoc ſeniubelagianam hæreſim ſæculo primum V. enatam ramuſcu- lum Origenis appellavit S. Hieronymus, ceu ex ſcriptis Origenianis tanquam ar- bore infauſta pullulantem. Ita Capitalis illa, & totum orientem pervagata Eutychianorum, ac ſubinde Acephalorum heæreſis non aliunde, quam ex Pra- vorum librorum lectione ſuam deduxit originem. Nam, ut ſcribit S. Anaſta- ſius Sinaita, Manichaorum „ Valentinianorum, & Arianorum librit Eutycher nimis deditut, inde perſuaßonem ſuam bauſt, O ad poſteros, ipfumque Severum Acephalorum ducem trantmiſit. («) Eadem de cauſa S. Auguſtinus tantopere laborabat, ut Manichæorum libri extirparentur. Cura ſua & auctoritate effecit „ Ut Relici Manichæo omnes codices fuerint ademti, & ſub Ppublico ſigillo cuſtoditi. Morem quendam deteſtabilem eorundem Manichæorum non aliunde manare, quam ex libris, Profitebatur: maniſeſtum ſt, ait, quia boc etiamfi iſti non faciant, de ipſorum libris faciant, Tuotquot faciunt. Abjiciant ergo libror, ſi crimen exhor- rent, quod committere coguntur, ſi libros tenent: aut ſi non committant, mundius vi- vere contrzg ſuos; libros conantur. (d) Et quid multa? Tota Huſſitarum hæreſis, nonne ex impii Vicleffi libris ceu peſtifero fonte eſi derivata? quemadmodum fuſe & eleganter deſeribit Aeneas Sylvius: Vir nobilis videlicet ex familia, „quam putridi piſcis vocant, apud Oxoniam Angliæ civitatem litteris ſtudens, cum Joannis Viclefi libros offendiſlet, quibus de realibus univerſalibus titu- 3 c lus (a) i Pfalm. I. (b) Surius in Ejus vita. () Ie opere contra Severianor ſub titulo: Viæ dux. Extat Tom. IX. Bibliothi. Fatrum. (A) Vide L. II. de actis cum Pelice, & L. de natur. boni c. 47. 4 (30) We E clus inſeribitur, magnopere illis oblectatus exemplaria ſecum Pragam attulit -- „& fœtidum virus in cives ſuos evomuit, Commodavit autem ſcripta, quæ attulerat, his potiſſime, qui Teutonicorum odio tenebantur: inter quos „Omnes Joannes eminuit, obſcuro loco natus, ex villa Huff, quod anſerem ſignificat, cognomen mutuatus. Hic avide admodum doctrinam Viclefita- Tum arripuit. - - - In concionibus multa de libris Viclefi in medium attulit, saſſerens in eis omnem veritatem contineri. () Sane nulla unquam ex pu- trido & venenato aëre ſtrages corporum adeo crudelis extitit, quam peftis illa ſpiritualis: hæc veræ fidei & religionis exitio animas æternum ſepelivit, & corpora etiam, factionibus cruentis, & bellis inteſtimis excitatis, trucidavit. Vere ſcilicet prava doctrina Peſtilentia eſt & morbur late pervagaturs, ut ait Au- guſtinus, (?) omnes, aut pœne omnet involvent. Denique & carcinoma eſt Per animos ſerpens, & quamcunque arripuerit Partem, exedens atque conſumens. Sa- cræ id litteræ manifeſte confirmant; hæreticorum enim ſermo, ut cancer ſerpit, ſcribit Apoſtolus ad Epheſiorum Epiſcopum Timotheum, («) quem & ju- bet profana ejusmodi, & vaniloquia devitare, quoniam multum proficiunt ad im- PVietatem. Nempe ut cancer: ita hæreſis, ita noxia inſtitutio omnia depaſcitur, & abſumtis, quæ occupaverat, proxima quæque corripit, & perpetua qua- dam vorat cupiditate. Quod ipfſum Gentium Doctor in laudata epiſtola plu- ribus etiam expreſſit, accurateque deſeripſit ſeductorum ejusmodi fraudes, ſi- malatamque pietatem, ſub qua peſſima illa latent carcinomata, quzeve in uni- Verſa fidelis populi membra, niſi cenſura medicinam Paret, quam facillime graſſantur. Proditorer eos vocat Protervos & tumidos: penetrare domos ait, & captivas ducere muliercular. — - — Semper diſcentes, & nunquam ad ſcientiam verita- vis pervenienter: a veritate denique excidiſe aſſerit, & vel propterea hbvertiſſe qnorundam fidem. Inſinuaverat jam alias etiam propagatam ex malorum col- loquiis impietatem, dum illum Euripidis Poëtæ gentilis verſim allegare non dubitavit: Corrumpunt, inquiens, mores bonos colloquia mala. (d) Quæ, juxta ra- tionem & modum jam ſemel ac iterum expreſſum, non ſine graviſſimis argu- mentis ad ipſos etiam libros traducenda eſſe facile patet; quandoquidem idem periculum, imo latius etiam propagandum prava monimenta continent, quod ſermonibus impii auctoris, malisque illius colloquiis ſubeſſe nemo dubitat. Et vero quoniam de religionis integritate, de ſana fidei doctrina conſervanda nobis ſermo eſt: quis dubitaverit libellos ad ejusdem fidei perniciem com- Poſitos eſſe Proſeribendos, ſiquidem apud animum ſuum expenderit, non modo a chriſtianis, ſed ethnicis etiam magiſtratibus maledica carmina, libel- los famoſos, obſecena & turpia ſcripta ad ignem fuiſſe condemnata? Sane Auguſtus Imperator famoſorum libellorum, quos ad traducendos homines a quibusdam conſeribi acceperat, conquiſitionem fieri juſſit, & repertos in Urbe ab Acdilibus: extra Urbem a fingulorum locorum Præfectis comburi nan. a. (a) Vid. Sylv. in Hiſtor. Bohem. (b) Sermn in ſalm. I. (c) II. Timoth. 2. v. 17. (d) L. Corinth. 15. , 33. dexvit atur Aytu etiamm nlet n n fſtaht mola ſypl & deine omnni⸗ Wine nemm Arch 4e pu ingen actus Calin o d magi Jer Was⸗ Tu s, Katie ue Deo⸗ NOV ire ſint, innge Cl N er num Natis (a ( tult... te, Jucæ el Juos Anleremn lieefita. n attblit, ex pu. Etis ila lvit, geidarit. alt Au- ek per lengs, da⸗ 7 ſerpit, 1n & ju⸗ t ad in- alcitur, na na- Ohn pln- ces, ſ⸗ Neiline , G virila- lvertiſ um col⸗ re noN Ixtara- s algl⸗ n idem ,quod Pobitat. ryanda com- t, non 15 lbel⸗ 2 Sane mines tos in iman⸗ - ,0 17. ReJ (31) Be avit. (a) Obſervare nempe voluit celebre XII. tabb. edictum, quo ifa cave- batur: ſi quis carmen oecentiſſt , ac dictaſſit, condidiſſit „quod alteri Nagitium faxit capitale eſto; cujus & Tullius, (?) & S. Auguſtinus («) meminerunt, atque etiam Flaccus de eodem canit: () quin etiam lex, poenaque lata, malo, quæ nollet curmine quenquam deſcribi. t iterum: Sed tamen ut monitus cavear, ne for- te nogotii incutiat tibi quid ſanctarum inſcitia legum: ſi mala condiderit, in quem quis &‿*—ina, jus eſt, judiciumque eſto. Quod ipſum poſtea Chriſtiani Impp. Con- ſtantinus, Valentinianns Theodoſius, Juſtinianus ſeveris legibus vetuerunt, fa- moſosque libellos diſcerpi, exuri, penitusque aboleri voluerunt, capitali etiam ſupplicio eorundum auctoribus conſtituto. Non inferiore pœna in obſeoœna & impura ſeripta fäàm ethnici, quam chriſtiani Principes animadverterunt, ea- demque damnanda efſe illuſtriores quique ſeriptores oſtenderunt. Plato ea omnia monimenta, quæ incendendæ veneri deſerviunt, e republica ſua eli- minata voluit. (e) Ariſtoteles in ejusmodi libros, atque etiam in Hermoge- nem & Nicocharum eadem de cauſaà multis invehitur. (C) Lacedæmonii libros Archilochi e civitate ſua exportari juſſerunt, quod eorum parum verecundam ac pudicam lectionem arbitrabantur. - - - Et ne plus moribus noceret, quam ingeniis Pprodeſſet. (g) Ovidius ipſe, ille impuri amoris doctor, ſeribere co- actus eſt: Eloquar invitus: teneros ne tange Poetas: ſubmoveo dotes impius ipſe meas. Callimachum fugito &c. Carmina quis potuit tuto legiſe Tibulli. - - - Ouis potuit le- cto durus Aiſzedere Gallo? (5) Longe autem graviora ſunt, quæ vitæ chriſtianæ magiſtri Baſilius, Hieronymus, Auguſtinus, aliique ea de re mounerunt, quæve hic adferre nec vacat, nec prœſentis eſt inſtituti: ſolum, cujus rei gratia iſta adduximus, inde quivis religionis ſtudioſus colligat, quam neceſſaria & qua ſit librorum adverſus fidei doctrinam pugnantium cenſura. Quis enim negavcrit, longe damnoſius eſſe lacerari veram religionem, quam boni nomi- nis, aut famæ hominis cujuspiam exiſtimationem? Ac ut plurimum iſti ſe- ctariorum libelli fimul nonniſi famoſi ſunt, utpote conviciis, ſannis, dictenis- ue advwerfus ſanctiones Pontificum & Doctorum perſonas, adverſus ſacratas . 44 Deo, divinoque cultui familias pleniſſimi; qua in re Lutherus & Calvinus, novus ille ſecundum anagran imna Lucianus, primas ſibi vindicant; proinde nec nirum, ſi plures eorum diſcipuli Lucianeam hanc ſeribendi rationem ſecuti ſint, licet eandem moderatiores fuerint deteſtati. Demum ſi capitale eſt, innocentes juvenum mores laſcivo inquinare ſermone aut ſcripto, eaque de cauſa Satyricus monuit: Nil dictu ſoecdum, viſuque hæc limina tangat,; intra quæ uer ℳ; (1) an minori piaculo ſe ſe obſtringat ille, qui juvenum æque ac ſe- num animos a vera religione, ab avito Dei cultu, libellis ſuis impie conſarci- natis abducere nititur? Si privati honoris cura recte geritur, & injuriarum acti- (a) Ur reſerr Dio L. 56. (5) L. IW. Tuſcul. qq. (c) L. TII. de Civit. c. I. (4) L. II. cif. I. & L. II. Satyr. I. (e) L. X. de Republ. (f) L. VII. Polit. c. ult. & de arte Poet. c. I. (g) refert Valer. L. VI. c. 3. (6) L. II. de Remed. amor. () Zuuenal. Satyr. I4. actione a lege conceſſa calumnias & convicia repellere licet: anne mutos eſſe oportebit ſacrorum Præſides, dum fides Periclitatur, dum religionis princi- pia impetuntur, dum Deus ipſe giganteo veluti auſu hominum ſtultitia laceſ- ſitur, & ejus gloria ſcriptiunculis obſcuratur? Si verba nomia momento fere temporis prætervolantia ſummam vim habent, ut quidvis mali in mentem bo- nam invehant: quanto magis id eſſiciunt verba, ut ita loquar, ſolida, per- manentia, non abeuntia, quæ rimari & in intimos animi recefius demittere, legere & relegere licet, quoties lubet? (a) quæ non inde timenda lues? quæ contagio? quæ peſtis? Niſi me omnia fallunt, ſunt hæc talia, ut animo vel mediocriter docili & non aſpero facile perſuadere valeant, neceſlarium eſſe & æ quum, ut peſtifera dogmata, virulentique Hibri cenfſori Judicio prohibean- 2 5* 4 tur & proſcribantur. At dum ita univerſim ſtatuo: tum id vel maxime de accurata librorum cenſura, hoc inprimis ævo, exercenda Pplures etiam ſin- gulares cauſæ evincunt. . F II. Cenſuram noſtro æo poſtulant fraudes, quibus praxi audtores nowia ſua commenta in libris invol vunt, ut elegantia ſermonis patrü, profana eruditione &oc. Rimum nempe, quoniam hoc ævo ſub ſermonis elegantia, & ſuavi verbo- rum involucro in libris & latius & ſecurius errores quamplurimi ſpargun- tur. Factum quippe feliciori quidem linguarum fato, ut vocum barbarie ab- ſterſa non in latina ſolum, ſed etiam gallica & teutonica lingua, quæ in kbris noſtri Septemtrionis magis familiares ſint, eam facile quivis ſeriptorum ſe- ctetur verborum elegantiam, & caſtam dictionem, quæ jam pridem ad re- natas usque litteras deſiderabatur. Poſteaquam enim a Sæculi XV. initio Po- litiani, Mirandulæ, & ali, quorum eruditam ſeriem texit V alchius, (b) nati- vam linguæ latinæ caſtitatem veluti e buſto antiqui Latii eruerunt: in Gallia quoque viri celeberrimi, atque inſtituta auſpiciis regiis Academia, gallici etiam ſermonis decus pulchritudinemque accurare coeperunt. Demum & noſtra Germania ſuos habuit Gottſchedios, Gellertos, & ut innumeros ſileam „ Vi- rum nobilem, ac illuſtre Auſtriæ decus Joſephum a Sonnentels, ejusque ſe- ctatores; ab hoc inquam tempore cum eruditione harum etiam linguarum cul- tura ſuſcepta eſt, & plerisque auctorum monimentis vindicata. Verum „Ut nihil adeo egregium, laudabile, & proficuum, quod inimicus humani generis ad ejusdem perniciem non traduceret: ita hac quoque linguarum ele gantia & ſermonis nitore ad captivandas in obſequium errorum animas, auresque delicatiores, abuti cœpit. Hinc tantum eſt invenire numerum librorum illo- rum, (a) Animadvertit hoc, & ita expendit Gretſerus I. c. (5) lu biſt. &itica linguæ latin. c. 12. & ſoqq. fum, rem 41 trale e Eetmon 2 anin cum i rumm in 70, ita ſol Ip., is pie impier hodie dorerm wel in fucate ere & (e) d qua Vin Ppyternn Habeb⸗ eplieat CANS! Inkign ceruiti, 4 ſ . CorrI (Moge 1e Prel- 1 c Dere dras Peu Wei „Lerib Perit Canm lutos eſſe Princi. tig lacef- lento fexre eltem do. ida, pex. enta, les? Ju Imo pel m elle & 1ohibean- Wime de tialn ſin⸗ ir ſit 1 verbo-⸗ Dargan⸗ barie ab⸗ in libris Druin ſe⸗ mn ad re⸗ itio Po- )nati- in Calla ci etiatn noſtii am, VI- gue ſe⸗ umn cul- tum, t ru, 1 Mgu R WZ N& (33) rum, in quibus ſtilum, ſeribendi rationem, linguæ Proprietatem, & ſplendo⸗= rem ad aſtra usque laudibus extolli audimus. Nec vero merita encomia alla- trare velim: utinam tamen, quod triſtis docuit experientia, ſub iſtis linguæ & ſermonis ornamentis, non laterent peſtiferæ, ſententiæ, Ppus & venenum, quod ab animis etiam ſanctioribus ſine ſenſu imbibitur. Unde factum, ut tandem cum illa legendi & opinandi licentia, temeraria etiam credendi libertas mi- rum in modum ſit propagata; videlicet: nemo venenum temperat ſelle ac hellebo- ro, ſed conditis pulmentir ac bene ſaporatis, inquiebat Tertullianus. (a) Atque ita ſolent hæretici, ut Præclare de Ibiana epiſtola loquens diſſerit Juſtinianus Imp., (5) quo ſimpliciores decipiant, vocibus quidem uti, quæ ab orthodo- Xxis Pie dicuntur: rectum autem earum intellestum & expoſitionem ad ſuam impietatem transferre; quod & Arianorum, Neſtorü, & aliorum exemplis hodieque pronum eſt ſtabilire. Certe etiam S. Auguſtinus orationis ſplen- dorem, eloquentiam, licet ventoſam, argutias, & elaborata argumenta non ſe- mel in acerrimo ſuo adverſario Juliano Eclanenſi commemorat, atque hac ipſa fucata dictione, & grandiorum voluminum repitu, quaßi quadrigarum impetu, proſter- nere & conculcare eundem molitum eſſe veritatem Sanctus Præfatus queritur. () Idem aliquando non ſine laude celebravit profluentem ſermonis elegantiam, qua Vincentius Victor e Mauritania Cæſarienſi, duobus in libris ad Petrum Pres- byterum ſeriptis, Auguſtinum acerbius impugnare auſus fuerat, ſimulque maltos errore, & pravitater, ut loquitur S. Pater, (42) Juvenili quaſßi impetu profuderat. Habebat is nempe, teſte eodem Auguſtino, non minimum facultatis, qua poſſet explicare, atque ornare, quæ ſentiebat; at enim hoc, ipſum erat, quo facile in- cautis imponi potuiſſet; quandoquidem, ut tandem communi effato ſtatuit infſignis Eccleſiæ Doctor, valde nowiqg ſunt Pprava dAiſerta; quia hominihus minus eru, ditis, éo quod diſerta ſunt, videntur & vera. (e) Quod & S. Leo de Priſcillia- niſtarum codicibus agens Turribium Aſturicenſem Epifcopum monet: . nos iſtud, inquiens, veracium teſtium relatione comperimus, & multos „Corrupfiſſimos eorum codices, qui canonici titularentur, invenimus. Quo- Emodo enim decipere ſimplices poſſent, niſi venenata pocula quodam melle „Prælinerent, ne usquequaque ſentirentur inſuavia, quæ eſſent futura mor- cctifera? - - - Quamvis enim ſint in illis quædam, quæ videantur ſpeciem ha- .Dere Pietatis, nunquatn tamen vacua funt venenis, & per fabularum illece- cPras hoc latenter operantur, ut mirabilium narratione ſeductos, laqueis cu- juscunque erroris involvant. « (J†) Ac Pridem ante Gregorius Nazianz. anim- advertit virulenta dogniata, mellea quadam eloquentia temperari: Aut ſolet, . ſeribit ille, lethale poculum mellis dulcedine temperatum, ſuavitate fallente ..Perimere: ſic & hoc malum, per blandimenta aurium audientium ſenſus qua- dam labe contaminans, contagione adhærentes inficit.« (g) Quid ſi tandem ſer- (2) L. de Spectacul. n. gr. (b) ILa edisko Rdei Tom. III. Concil. Harduin. pag. 31I. () L. I. contra Julian. c. I. (4) L. II. Rerraét. c. 56, (e) L. II. de anima & gur origine c. I. (F) I Pi. I5. aud Turrib. e. I5. (g) Iu Libro de fide NN (34) W 9* ſermonis elegantia, profana eruditio late explicata, veneranda antiquitatis no. (ern⸗ titia accedat? Quis bonarum præſertim litterarum amans non facile ejusmodi eus eſca allicitur, & ſub melle profanæ eruditionis, toxicum impiæ doctrinæ bi- dreſtt⸗ bit, aut ſaltem ad librum ejusmodi perlegendum quadam abripitur voluptate? in eun an non mens infirma ſuſpicere incipiet illum ſæculi noſtri Libertinorum fa- Auudkte cile principbem Voltærum, dum in ea, qua ſpiritualem animæ noſtræ naturam uiI impugnat, totoque niſu vim cogitandi materiæ vindicat, epiſtola, recitata le poht git innumera auctorum, Philoſophorum, Theo ogorum, & veteris & mediæ Korin ætatis nomina, in quibus ſane non mediocriter litterariam ſuam peritiam Pa- un, tefecit. (a) At ſimilia ſunt innumera, quæ in Bælii, Rouſloji, ſimiliumque: l, Kieslingii item, Pufendorffi, aliorumque heterodoxorum operibus inveni- gede untur, ubi multiplex rerum ſcientia, & jactata copioſior eruditio fucum fa- tet, cere, & lectorem incautum, etiam in admirationem rapere: ſimul vero in Puncdh interitum præcipitem agere potest. Atque hæc eadem fuit illa graviſſima ra- mnodi tio, quæ nuper Clementi XIII. P. M. has exprefiit duerelas: ,Si neceſſe eſt, dane uaà malorum hominum ſocietate diſcedere, quod verba illorum multum profici- runtl « unt ad impietatem, & ſermo eorum, ut cancer ſerpit: quam vaſtitatem Nlein „Peſtilentia efficiet librorum, qui apre compoſiti & artificii pleni manent per- respio „Petuo, & ſemper nobiſcum peregrinantur, nobiſeum domi ſedent, & eo- nitti, « rum penetrant cubicula, ad quæ improbo auctori aditus non pateret. . tunt: (*) Sed necdum hic fraudium finis: plura etiam ſunt, quibus noſtro hoc ævo Gilon perverſorum dogmarum virus propinatur, de quibus docte & ſolide egit ſtatui Clariſl. Vallecchius, (c) e qno nonnulla delibare lubet. Scilicet improbi ho- tance mines haud aperte pugnaturi nunc in aciem deicendunt, neque claſſico indi- en cunt, ſe velle Deo, Euangelio, morum diſeiplinæ bellum inferre, quum iid dole legentes horrore illico percelleret; ſed honeſtatem oſtentant, venerari ſe re- tumm ligionem, admirari divinas litteras ajunt, fidem Chriſti prœdicant, ad rectae le rationis normam ſe ſe hominum mores revocare profitentur. Quid amabo. dor ſi frontem ſpectes, ſanctius? An eos de fide, de humano genere optime CaIn merituros non exiſtimas? At falleris, amice adoleſcens! decipieris incauta mu. nmell lier! erras Politicæ ſtudlioſe! Poſtquam enim illi initio operis ita pellexerunt i ineſcaruntque lectorem: tum vafre errores diffundunt, factas pollicitationes is diſſimulant, argumenta religionem & Evangelium utrinque impugnantia au 5) daces ſubjiciunt, eorumque ſcientia, ut nonnemo Gallorum de peſtiferis ejus- don modi ſemidoctis recte ajebat, in hoc conſiſtit, quod didicerint in qualibet r quæſtione objecta urque ad reſponhioner exclufive. (d) Solida nempe fundamenta, quibus veritas innititur, non exponuntur: at ea, quæ objici ſolent, impudenti Au libertate proferuntur. Unde neceſſario fieri debet, ut non ſatis periti lecto- doop res argumentis ejusmodi involuti de fide dubitent, eamque ſenſim incipiant ver alper- (a) Epiſt. 13. ad Lock. (5) le ſupra cir. Conſtit. (c) De fundament. religio- nir & fontibus impietatis L. III. P. 3. c. 3. edit. Vener. 1767. (d) Int. epi. ( Ebiloſophica. Epiſt. 12. RD itatis no. eyusmodi krine di. Oluptate? norum fa. e Naturam ecitata le. & meclie tiam Pe. Humne: 5 layeni⸗ cum . lvero in Hlima ra- celle eſt, nprofiei. AIitatenn ent per- 1, eo⸗ ateret. hoc ævo ice eyit 1obi ho⸗ leo indi- guum id ri ſe re⸗ 1d rectæ amabo, Optime Wtamu Yerunt, tationes ptia au⸗ ris ejus- gualibet Ament, pudenti 3 ei edo- vcipiant ſper⸗ iliyn- Nr l. ð aſpernari. Scilicet evadent & ipſi ſemidocti, ſed eo in eliciores indoctis, quo pejus eſt male ſcire, quam nihil ſcire. Ac ſiquidem exempla diſſertationis brevitas Pateretur, adferri poſſent plurima: ſolum ſuffic it celebre Rouſſoji opus, in cujus limine austor Moyſis libros magno cum honopre nominat, Euangelii ſanctitatem veneratur, & non pole illud opus eſſe hominum ait, ſcriptura- rum majeſtate ſe obſtupeſieri fatetur. Hæc nempe initio; at Poſt paulo de- Poſita venerabunda ſpecie conjectorem agit contra d vinorum librorum hi- ſtoriam temerarium, & hominem fingit a Moſaica deſcriptione penitus alie- num, exlegem, ſine religione, ſine Deo: Euangel um dicit narrare incredi- bilia, repugnantia rationi, quæque nullus ſanæ menti; homo concipere, & credere poſſit. (a) Dilemmate, quod cuivis paulifper meditanti facile occur- ret, hominem ſcepticum & libertinum hic ſtringit Valſecchius, egregieque Paradoxa confutat: nobis ſatis ſit ex eodem liquere, quam verſuta ſit ejus- modi auctorum oratio, quamque facile ſimulata illa pietate lectoribus illudant. Sane & ſcurriles joci vetuſtorum annorum Voltæri ea religionis larva invol- vuntur; ubique enim Deum in ore habet, & impacto veluti unco religio- nem in omnia ſua poetica, hiſtorica, Philoſophica ſcripta trahit: nihil tamen reapſe minus, quam ſincerum veræ religionis & Dei cultum commendare ad- nititur. Supereſt & alia techna, quam ut plurimum legentes non animadver- tunt: methodus videlicet alia prorſus ab' ea, quanv graviſſima de religione diſputatio exigit. A dogmate enim, de quo agitur, lectoren abducunt, ſtatum quæſtionis miſere explicant, in jocos & facetias declinant „ ſatyras tandem in monachos, in ſacros miniſtros , in ritus & cærimonias ſanctiores evomunt, ut ita myſteria noſtra irridenda, contemnendamque religionem oſtendant. Ita, quum nuper Kieslingii diſſertationes adverſus Sanctorum cul- tum evolverem, illico deprehendi hominem callide diſfmulare genuinam Eccleſiæ Catholicæ de eadem re doctrinam, in non neceſſarias de uno Deo adorando demonſtrationes, in variorum textuum Sacræ Scripturæ tum Græ- cam, tum Hebræam expl cationem dilabi, ridiculas fabulas de ſänctorum mi- raculis, narrationes etiam inhoneſtas intexere, quibus omnino vileſcere atque im ludibrium verti debet religio. Gua eadem arte & Middletonus cærimo- nias noſtras ſuperſtitioſas, idololatricas, & etiam diabolicas Probare conatus eſt. (?*) Non aliter agunt illi, qui Catholicum de Eccleſiæ infallibilitate, aut Romani Pontificis Primatu allatrant dogma. Caute enim & ſubdole ſubterfugiunt ut Plurimum principia, quibus veritas ſtatuitur, & in abuſus, quos infirmitas aut inſcitia privatorum interdum invexit, delabuntur; quibus merito cum S. Auguſtino reſpondendum, quod ille Fauſto Manichæo in Pari prorſus cauſa oppoſuit: aliud eſt, inquiens, quod docemus, aliud quod ſuſtinemur; aliud quod Praæcipere jubemur, aliud quod mennare praæcipinur, & donec emendemur, tolerare 2 com- (a) In diſeurſu de orig. inæqual. homin. & in ſuo Emilio ſeu de educatione (5) In epiſt. de eodem argum., Romæ, ut ait, ſeriptu. RN (36) N 9X compellimur. (a) Multi denique in his ipſis, quæ falſa ſunt & impia, incre- dibili quadam utuntur audacia, ut ipſa hæc vox minime hæſitans, & frons imperterrita mentibus infirmis imponat. Quis enim illud, quod aſſeveran- ter, impavide, more Apollineo pronunciatum eſt, falſum, aut certum men- dacium eſſe fuſpicabitur? præſertim ſi auctor cetera eruditus atque nimium etiam acutus videatur. Exempla in quovis ejusmodi hominum libro invenire eſt, & nonnulla ex Voltæro & Rouſſojo allegat laudatus Valſecchius. (5) Deplo- rando autem lectorum fato accidit, ut iſta enunciandi libertas de fraude cogi- tare vix ſinat, nec ſoleant ad examen revocari errores, qui ut veritatis oracula edicuntur. Hic enimvero ſeveram neceſſariam eſſe cenſuram, hic fraudes de- tegendas, &, quod imperitos, ſolarumque vocum captatores latet, venenum in aprico collocandum eſſe, iterum atque iterum affirmare non dubitabo, ut iſti impietatis fontes obſtruantur. Sed quoniam de libertinis noſtri ævi mul- ta jam inſeruimus, alteram ex iis ipſis, quæ cenſuram librorum commendat, cauſam deſumtam explicare juverit. § III. Cenſuram exigit Libertinorum bujus ætatis copia, quique corruptæ ationi, revelata religione & auttoritate ſpreta, nimium indulgent. St ſcilicet immoderata auctoritas, quam imbecilli rationi humanæ & falla- cibus ſœpe naturæ principiis tribuere cœperunt & jactabunda illa glori- atio hominum a vera fide alienorum de jure naturæ, quod adhuc a Catho- licis neglectum fuiſſe aqjunt, ſua tandem opera accuratius explicato. Ex quo Principio quam plurima nociva, qua voce, qua ſeriptis, a nonnullis eruditis deducta ſunt, hodiedque ab incautis deduci poſſunt conſectaria, dum in ſtudiis iſtis nemini fere nunc palma tribuitur, niſi Puſfendorfios, Thomaſios, Volf- fios, ſimilesque in medium attuleris. Nolim ego viris eruditis hic dicam ſcribere, eorundemque litterariam peritiam in dubium vocare, neque deira- bere auſim haærentem capiti multa cum launde coronam. (c) Quum nee ignota ſit mihi celebris Auguſtini ſententia, qua filis concubinarum Abrahæ Judæos, hære- ticos, & ſchiſinaticos comparat, iisdemque etiam munera eſſe data non infi- ciatur; (4) quemadmodum alibi aſſeruerat Romanis terrenam gleriam excellen- Ziſimi imperii in mercedem nonnullarum virtutum, bonorumque operum; qualia in eorum heroibus non ſine laude admiramur, concefſlam fuiſſe. (e) Non itaque inficior, etiam in hæreticorum monimentis ingenii acumen, eru⸗ ditionem, ac veritatis amorem aliquando elucere: at enim hic cenſores vigi- les (a) L. XXI. contra Fauſt. t. 12. uhi catholicam de cultu Sanctorum dobétrinam præclare explicat Sanctus Pater. (b) Cap. ſupra cit. J. 4. ut ſupra. () Borat. L. le Satyr. IO. (d) L. de Palientia, c. 29. (6) L. V. de C. D. c. 15, 1 ſeg eſle i4a ℳ tooue turee naturæ (te Ta Uti en Onem huummi Palien Vnii 11 nonun, qli om tionis de natn tur Lud ſentiagt; dem ſo dum de um Iifcne l uren, one nohi⸗ Cachoh iſtimer tur, 11 ipienti ratlonen (neqne mige, tultos g ſciolorn n ggi Amiur Wo . nis nen w. n⸗ Nenn, us Be ( 37) W N u, ete. ſes eſſe convenit; cum, uti de Pelagianis canebat S. Proſper, (a) paucie ſqua- & frons lida ſubiatie de cute nervis, intima viperei fſoveantur viſcera ſenfus: admonitos cau- Aerern. tosque eſſe oportet quam maxime eos, quos ceu Philoſophos, ceu juris na- tum men. turæ doctores noſtra ſuſpiciunt & venerantur regna, ne ſub ſpecioſo legum e nuinlum naturæ, ſanæque Politices titulo abſurda illa Eccleſiæ, religioni, & etiam re- fſenits elb, ctæ rationi adverſa principia velut anguem in ſinu foveant, enutriantque. ) Deph. Jti enim nunquam magis pernicioſæ erant hœæreſes, quam quæ ſolam rati- Aude cogi. onem audiendam eſiſe contendebant, atque ea, quæ fidei ſunt, ad corrupti tis Orarlli humani ratiocinii trutinam revocare voluerunt, quorum impietatem hodie Taudesde. Peſtilens Socinianorum turba renovavit, ut in damnatis Soeini, Crellii, Volzo- Venein genii ſimiliumque operibus legere eſt: () ita non mediocriter Eceleſiæ, ca bithho, ut nonum, & ſanctioris diſeiplinæ auctoritatem labefactant nimii conatus eorum, ei. qui omnia ad prima naturæ principia reducere, & intra jactatos humanæ ra- mmendt, tionis terminos concludere adlaborant. Similes fere Poſſunt illis cenſeri, quos de natura Deorum dilierentes inducit Cicero, quosve inter Cotta ſic alloqui- tur Lucilium: haber Balbe, uid Pontifex ſentiat: ſac nunc ergo intelligam, tu quid ſentias; a te enim Philoſopho rationem debeg religionis accivere. Quamquam & eo- dem ioco præmiſerat, non tam Philoſophos, quam Pontifi es audiendos eſſe, pte dum de Majorum circa Deos opinionibus, de ſacris & cærimoniis agitur: cum de religione agitur, inqult, I. Coruncanium, P. Scipionem, P. Scævolaum, Pon- tifices Maximos: non Zenonem aut Cleantem aut Crſippum ſequor, CG. Lælium au- gurem, eundemque ſapientem, quevr Potius audiam de religione dicentem in illa orati- & ſala⸗ one nobili, quam quemquam Princivem Stoicorum. (c) Non is ego ſum, qui fidem . Catholicam, Eccleſiæ canones, & Pontificum ſanctiones nulla niti ratione ex- iſtimem; quod recte de ſacris illis & auſpiciis & portentis Tullianis affirma- tur; imo vero fides noſtra ſuprema Dei revelantis nititur ratione, & æterna ſapientia, ac qui eam tueri debent, paratos eſſe convenit ad fidei hujus ſuæ rationem ommi poſcenti reddendam. Ita & canones omnes, ſi ſinceri ſint, (neque enim ſanam refugimus criſim) maturo conciliorum & Pontificum exa- nine, judicio ſingulari, habitaque temporum & morum ratione, eſſe conſti- e diri tutos non inficior: iſtud autem non immerito in controverſiam vocatur, a Gti ſciolorum ingenia, an mens noſtra, cujus imbecillitatem nemo, niſi ſui plenus 3, here⸗. S faſtuoſus, ignorare poteſt, Perſpicacia ea ſint, ut accuratas religionis, de on Inl. qua agimus, & decretorum rationes Ppoſſint inveſtigare „ rerumque tatn ſu- excelin- blimium cauſas cognoſcere. Non At nobis roligio in phantaſmatis noſtrig, inquit verunm; Auguſtinus meliut oſt enim Jualegunque Ter en, Vitan omne, Fuiduid pro arbitrio le. (⸗) J. Fngi poteſt. (2) Diſtincta eſſie & ſeparata duo illa lumina rationis & revelatio- e a. unis nemo negat: at enim ſimul meminiſſe oportet, non eſſe ſeparatum homi- inr nem, utpote, qui utroque indigeat lumine. Noverat illud Hugo Grotius, at- ie E 3 que prallye, (a) arm. de ingr. c. 398. (5) COollelta ſimt in Bibliotheca FE. Polonor. proſcripta “ 1. 4 . C. 10. Maj. A. I75J. (c) L. III. de nat. Deor., n. 2. (4) L. de ve- . l. 15. niſus eſt, quod tamen ipſum eidem magnopere a ceteris heterodoxis vitio datum eſt. Guid? quod & ab illis ſolum explicati juris naturæ gioria ſecta- riorum doctoribus vindicari poſſit, qui Sanctorum Eecleſiæ Patrum Auguſtini, Ambroſii, ac inprimis S. Thomæ Aquinatis opera ne quidem a limine ſalu- tarunt; utpote in quibus omnia hominis officia, univerſi juris naturæ princi- Pia, ſanioris Ethicæ regulas, non modo explicatas, ſed & ipſas Aquilona- rium illorum oberrationes jam pridem refutatas inveniſſent; qua de re co= pioſe ac erudite V. P. Daniel Concina, aliique Catholici ſüperioribus annis diſſeruerunt. (a) Hallucinantur ergo, qui humana ſocietatis felicitatem cre- Pant, qui civium mores, & reipublicæ magiſtratus ſolis naturæ & rationis in- ſtitutis ad conſummatam perducere volunt felicitatem: aberrant, dum eas omnes leges & canones rejiciunt, quorum momenta ſuo in cerebro non in- veniunt; quandoquidem & ea non pontificiæ, ſed civilis auctoritatis regula edicit: non omnium, quæ: a majoribus conſtituta ſunt, ratio reddi poteſt; -— — alioqui multat ex, hiis, qua centa, ſunt, ſubvertuntur. (b.) Conſtat ſane rationem eſſe præ- ſtantiſſimum donum homini conceſſum, ut verum inveſtigaret, detegeretque; dedit quippe omnibus Deus, ut Lactantius ait, pro virili portione ſapientiam, ut & inaudita inveſtigare poſ'nt, & audita perpendere. (c) At conſtat etiam rationis vires ſuis concludi terminis, ejusdemque uſum legibus, ac præſertim reve- latæ religionis regulis eſſe dirigendum; alias ſpiritus iſti ſortes, veluti Phaeton- tes præter metam in turpiſſimos errores devehentur, ut multiplex noſtri ſæ- culi experientia oſtendit, verumque fit, quod de illis Judas Apoſtolus aſſe- ruit: hi autem, quæcunque quidem ignorant, blaſphemant: quæcunque autem naturali- ter tanquam muta animalia norunt, in his corrumpuntur. (d) Ac ſiquidem Poe- tica ſimilitudine hic liberet animum oblectare, accommode iſta libertinorum cogitandi ratio depingi poſſet verſibus illis, quibus Ovidius audaciam & lap- ſum Phaetontis deſcripfſit. (e«) Non me latet, ab eruditis iſtis, dum eorum cogitandi temeritas, & abiſurda conſequentia in propatulo ponuntur, non ra- ro reponi: a nobis eorundem ſyſtema, naturæ & ſocietatis humanæ princi- Pia, politicæ totius rationem non intelligi. Sed erat hæc & priſcis tempori- dbus nota fraus, hoc impiorum præſidium, cum ſe convictos & pudore ſuf- fuſos viderent. Ita de Epicureis Cicero loquitur: „hoc frequenter dici ſolet a vobis, non intelligere nos, quam Epicureus dicat voluptatem. QGuod qui- „dem mihi ſi quando dictum eſt (eſt autem dictum non parum ſæpe) etſi ſatis clemens ſum in diſputando, tamen interdum ſoleo ſubiraſci. Egone ucnon intelligo, quid ſit hedone græce, latine voluptas? utram tandem lin- „guam neſcio? Deinde qui fit, ut ego neſciam, ſciant omnes, quicunque Epi- Cu- (a) Vide P. Concin. Theol. Tom. VI. P. Donati &. P. Exercit. Schol., ad Procem. Ethic. Quaæſt. IIl. P. Sebvarz S. I. in, Proleg. I. N. & Gentium & c. (b) l. 20. e 21. J. de legg. (c) L. II. M. c. 9. (4) Epiſ. v. IO. («) L. II. Metamorph. a. v. 200. que ideo jura naturæ cum doctrina revelata mutuo velut vinculo copulare ad- curei 4., e iſcipu cifcatio Rouſoja rerelati clamant cipia n ſanæ po rurmm et tes flte Atiſlimn ubent 1 logi G rin ejt Sed 1ot Ad p⸗ ui po Can I ejus h e do⸗ lgnore ue fa Reigic c Lare 1 crIum Qucun 10 ataminit Poſhnt edent 1e 44 ertun aut vele (bus ho tun ju Wirum „ ueh Dent » dlumt is arg 14 rum Pe A (e)) Opulare a. Goxis viti Augultini ine ſalu. Uree princi. Acqullona- de re co⸗ S Aunis itatem cre. Tationisin⸗ , dumm &as 10 non in- atis legule Allgui n elleprar- geretque, um, n rationis rtim rere- iPhueton- noltri ſe⸗ olus ale⸗ nuturali- dem Doe⸗ ertinorum m & ky-⸗ m eorum „ ON . ne Pkinel- tempori. dore ſul⸗ Cici ſolet Auod qur En ndem In- qe E. - 4 Prudn. (5) 20. 1. ll. N (39) e9 curei eſſe voluerint? (à) Idem monet Valſecchius reſpondendum Spinoſæ diſcipulis, dum ajunt, nos non tenere, quid ſibi velint verba ſubſtantiæ, mo- dificationis, extenſionis, cogitationis. Idem reſpondendum Bælio, Voltæro, Rouſiojo, Helvetio, dum latere nos ajunt naturæ rationes, creationis ideam, revelationis naturam. Idem Hobbeſio, Thomaſio, Puffendorfio & aliis, dum clamant nos non expendere genuinam reipublicæ felicitatem, juris naturæ prin- cipia non inveſtigare, civilis auctoritatis vim non agnoſcere, boni publici, & ſanæ politices regulas non callere. Non enim Patrum modo & ſcholaſtico- rum etiam DD. volumina, quæ novi iſti juris & rationis humanæ interpre- tes forte aſpernantur, ſed & recentiorum Catholicorum Theologorum ſapi- entiſſimi quique viri eruditis ſuis lucubrationibus contra ea certiſſimum per- hibent teſtimonium. Unde præclara omnino, nimiumque vera eſt Cl. Theo- logi Gazzaniga animadverſio, duobus præſertim hominum generibus noxio- rum ejusmodi librorum lectionem periculoſam & ceu peſtem vitandam eſſe. Sed totam exſcribere lubet clariflimi viri periocham; quoniam & nervola eſt, & ad præſens inſtitutum accommodata: «Periculoſa eſt hæc lectio primo iis, .Qui politioribus quidem litteris exculti ſunt, ſed profundiora Theologiæ ar- «Cana non penetrarunt, nec religionis fundamenta ita callent, ut poſſint cum ejus hoſtibus juſto Marte decertare. Cum enim iſti præciſa confinia inter ea dogmata, quæ fine piaculo negari non poſſunt, & hominum opiniones «ignorent, facile contingit, ut a callidis adverſariis extra viam abripiantur, eo- .. que facilius, quod plerumque increduli nihil minus velle ſe ſimulant, quam „Religionem evertere, ſed eam duntaxat ab anilibus ſuperſtitionibus libe- cTrare ſe profitentur. Ulterius iſti homines ſæcularibus litteris dediti pluri- „mum afſueti ſunt rationi deferre, auctoritati parum. Hinc iterum facile ſe- „ ducuntur ab incredulis, qui ea præcipue de cauſa bellum myſteriis indicunt, „quod ea non poflint ad ſuæ rationis decempedam metiri. Demum in cer- taminibus Theologicis nullo modo exercitati ſatis luminis non habent, ut „ Poſſint acuta impiorum ſophismata detegere, & eludere, etiam quando vi- „dent religionis fundamenta iis aperte convelli. Id plane irreligionariis com- „Pertum eſt, adeoque ſuos libros eo idiomate, eoque ſtilo evulgare ſtudent, ut vel ab ipſis feminis legi poſſint. -- Sed & aliud eſt hominum genus, qui- „bus horum librorum lectio maxime pernicioſa eſſe ſolet, adeoque non tan- tum jure eccleſiaſtico, & divino, ſed & jure ipſo naturæ interdicta. li ni- „mirum ſunt, qui in fide minime ſtabiles, fortesque ſe eſſe agnoſcunt, qui- .que cupiditatibus fuis abſtracti & illecti religionem non admodum cordi ha- «bent, quorum denique intereſiet, ea falla eſie, quæ fides docet. Facile cre- „ dunt mileri, quod optant; hinc ad conſcientiæ remorſus pacandos libenter iis argumentis acquieſcunt, quibus præcipua religionis noſtræ dogmata eo- «rum paſlionibus contraria impugnantur. Heæc Theologus accuratiſſimus, qui & ipſe Dei, fidei, & re velationis hoſtes egregie exagitavit, revicitque, & (4) L. II. de finib. c. 4. „ eN (40) BeN & venenoſa paſcua, ut ab iis ſibi caverent juvenes, indicavit. (?) Quod ve- ro præcipue attinet ad eam libertatem ſublimia religionis myſteria vernaculo ſermone, (?) evulgandi, eodemque idiomate de iiscem diſceptandi; an non ſeveriori lege cohibenda ſit, aliorum eſto jadicium. Certe ſæculi hujus ini- tio jam illud adverſus moralium Theologorum, quos Caſuiſtas vocant, libros Poſtulaverant Hiſpaniæ Epiſcopi a Clemente XI R. P. „Inſuper, ſcribunt, „Sanctitatem Veſtram rogamus, ut modernos omnes Caſuiſtas vernacula lin- „gua quinquaginta ab hinc annis materias morales tractantes Prohibeat - - di- itricte inhibendo, ne impoſterum, niſi ſermone latino materias Mmorales ullus „Prelo dare audeat.« (e) Dum ergo in ſimilibus Præſtantes Eccleſiæ Theo- logos, & ſollicitos ovium paſtores Epiſcopos conſentire videmus: an non ſal- tem illud certe inferimus, hac noſtra ætate ing eniorum libertinorum partus cenſuræ eſſie ſubjiciendos? Providendum profecto eſt, ne frœna rationis hu- manæ nimium laxata religioni perniciem afferant, ne in aliis Profanarum ſei- ctæ religio- entiarum inſtitutionibus ea jaciantur fundamenta, cum quibus ſan nis culmen nequit conſiſtere. Nihil hic diſſimulandum ,„ſed heroica, qua Ec- cleſiæ Patres excelluerunt, conſtantia judicium religionis exercendum, & ho- mines intemperantis ingenii cenſorio judicio cohibendi, eorundemque opera diſpungenda, ne forte, dum pax & felicitas reipublicæ inſtauranda promittitur, glorioſo hoc prætextu vera pietas peilumdetur & religio, ſine qua nec rei- Publicæ ſalus poteſt conſiſtere. Pictate enim Iublata, Fäder etiam, & ſocietas bu- mani generit, & una excellentiſima virtus, juſtitia tollitur, ait Tullius; (9) Guin religionem Plato poteſtatit Propugnaculum, legum ac boneſtæ diſciplina vinculum: Plutarchus autem coagulum onmis Jocietatis, & fundamentum legislationis ap- pellavit. (e) § IV. Cnſuræ neceſtas &s gquitas commendatur ex irorum pietate & ſapien- tia praſtantium lapiu & erronea doltrina. TAndem & ea on poſtrema eſt ratio, quæ cenſuram dogmatum & hibro- rum poſtulat, quod fæpe viri etiam iapientia & Pietateé Præſta —28 bant erronea, quæ minus peritis ipſa ſeribentis auctoritas, & nominis celebri- tas Plurimum pollet commendare, niſi tempori a cenſoribas error & occul- tum virus manifeſtetur. Conſtat quippe evidenti factorum experientia, non . 0-— (a«) Tom. I. de Virt. Theol. Diſert. I. poſt c. 6. Vide etiam Ejur Tom I. de Deo. Aiſſert. I. & 2. (b) Per vernaculum ſermonem patrium m ſeu maternum, ut ajunt, intelligo: non autem Jervilem, ut nuper viro docto lugere placuit. (e) In cpiſf. A. 1717. data. Sed Juid ad cam reſponſum ſuerit a ſandta Sede, nul- libi potuit Romæ inveniri. (d) L. I. de Nat. Deor. n. 2. (e) Apud Grot. L. II. de I. B. & P., c. 20. n. 44. ſtantes ſeri- ſolum conline ſunt: l Mite er eni⸗ aa te obtior Eur n but ant, 4 Vonhwun teet, ſipient cleſtee omne Mmn, eanm, ra: e na lbr fuerat in ili⸗ fuiſle leis f 1Po bge Ite Quod corru cquo t081 tl Ori ritas dhei cilio conci⸗ 67 Quod ve. 1 vernucnl, 1; n non t libros les Wllus læ Theo- Unl partus tonis hu- larum ſei⸗ le religio⸗ , qun Ee- 1, & ho- lue opera omittitur, 1 nec rei⸗ eieter - ) Quin Vincultm: uimil - . cpi. & Ebro- ntes ſeri⸗ 8 eelebri . & oecul- tia, n0 0⸗ m I. de ternum, 7 lumd. Sl,nl. uds Co1. Ws (41) Jos ſolum hæreticorum, aliorumque damnatorum auctorum monimentis nocive contineri dogmata, quæ Eccleliæ ſententia aut proſcripta, aut proſcribenda ſint: ſed non raro ipſa etiam Catholicorum Doctorum opera a veritatis tra- mite aberrare, quo per cenſorium Eccleſiæ judicium ſunt revocanda. Homi- nes enim ſumus, ait Auguſtinus, unde aliquid aliter Japere, quam rei ſe habet, bu- mana tentatio ot; (a) quin, ut idem S. Doctor animadvertit, ideo plerumque dobtioribus minus aliquid revelatur, ut eorum patienz & bumilir caritats, in qua frit- tus major eſt, comprobetur, vel quomodo teneant unitatem, cum in rebur obſcuriori- bus diverſa ſentiunt: vel quomodo accipiant veritatem, cum contra id, quod ſentie- bant, declaratum eſſe cognoſcunt. (b) Quoniam vero etiam ex his errantibus ſe nonnulli ita perverſe amant, ut & alios errare velint, modo ſuus error la- teat, nec ſecundas habere partes modeſtiæ volunt in corrigendo, qui primas ſapientiæ habere non potuerunt: (c) neceſſarium eſt, ut cenſor & judex Ec- cleſiæ de illorum erratis pronunciet, & fideles ad cautionem exhortetur. Per omnem Chriſtiani nominis memoriam luculenta rei hujus habemus exempla. Nam, ut Tertullianum, Tatianum, Novatum, Neſtorium, aliosque præter- eam, quis Origene unquam celebrior? tanta ſeripſit, ut nemo mortalium plu- ra: ea nec perlegi, nec inveniri poſſe viſum Vincentio Lirinenſi: (4) & ſe- na librorum millia eum elucubraſle teſtis eſt Epiphanius, (e) fidem quoque fuerat confeſſus, & ſumma vitæ integerrimæ laude florebat. Nihiloſecius tot in ilius monimentis comperta ſunt errata, ut non immerito hæreſum velut fuiſſe ſeminarium cenſeantur; etſi eadem ab improbis hominibus pluribus in locis fuiſſe corrupta, quod ſua adhuc ætate Origenes querebatur, ( f) fortaſ- ſis poſſet ſuſtineri. Magno proinde cum periculo ſeripta illius circumferebantur. „Ego ita arbitror, ait Lirinenſis, quod cum multos in hoc tentandi genere „Proferre valeamus, nemo pœne ſit, qui Origenis tentationi valeat compa⸗ HTari, in quo plura adeo præclara, adeo ſingularia, adeo mira extiterunt, ut inter initia habendam cunctis ejus aſſertionibus fidem quivis facile judicaret. Quod pluribus deinceps ſeriptor piiſſimus oſtendit. Sed & illud, quod de corruptis Origenis libris objiciebamus, ſibi opponit & ir ſ illud eſt, quod nunc debemus advertere; etſi non ipſum, libros tamen ſub nomine ſuo edi- Etos magnæ eſſe tentationi, qui multis blaſphemiarum vulneribus ſcatentes, non .ut alieni, ſed quaſi ſui & leguntur, & amantur, ut, etſi in errore concipiendo „Origenis non fuit ſenſus, ad errorem tamen perſuadendum Origenis aucto-⸗ «Titas valere videatur. (g) Oportebat ergo hæc opera ſeveriori cenſuræ ſubjici, & erronea dogmata anathemate configi, quod & Theophilus in Con- cilio Alexandrino, & Epiphanius, & Gelaſius R. P. & tandem V. Oecumenici concilii Patres præſtiterunt; quidquid demum ad Origenem defendendum, F aut (a) L. II. de Bapt. contra Donat. c. 5. (5) Lidem. Aliam etiam cauſam aſſgnat Vincent. Lirinenfi Commonit. c. 10. (c) Contra monitum §. Auguſtini epiſt. 143. n. 3. (4A) Cemmonit. c. 17. (e) Herer. 74. ( ) Iz epiſt. apud Ruhn. Apolog. pro Origene. ( 4) Commonit, c. 17. cit, edit. Pedepont. 1743. N (42) B g7 aut olim Rufinus, aliique Origeniani, aut recentiori ævo nonnulli Critici attu- lerint. (4) Nec ulterius in antiquitate progrediar, noſtris temporibus nemo ignorat Bajum, Janſenium, Quesnellum, viros fuiſſe fama nobiliori eminen- tes, eorumque (ripta non mediocrem doctrinæ & charitatis dulcedinem ſpi- rafſe. Non equidem in ea ſum ſententia, ut homines pernicioſorum dogma- tum auctores, niſi aliud habeat Eccleſiæ conſuetudo multa laude exornandos arbitrer, quin libenter ſubſeribo Clementis VIII. inſtructioni adjectæ regulis indicis, qua cautum voluit, ut epitheta honorifica, & omnia in laudem hæ- reticorum dicta e libris deleantur. (?) Attamen, ut, quod res eſt, fatear, & argumentum, de quo agimus, ſtabiliam, inficiari non poſſum, magna aliquan- do fuiſſe Baji, Janſenii & Quesnelli nomina: pietatis gloria eorum celebra- bantur opera, proinde nec mirum videri poterat, dum tam fervidos ſectato- res nacti ſunt & defenſores. Bajus quippe in celeberrima Lovanienſium Aca- demia XL. annis facras litteras publice interpretatus eſt: XIV. annis illu- ſtrem ac perpetuum illius Academiæ magiſtratum, quem Cancellariatum vo- cant, geſlit: ad Tridentinum concilium, cujus finem ſpeétavit, Regis Catho- Hci erat Legatus; quin & multas inter lacrimas ſacris quotidie operabatur, ut ſcribit Aubertus Miræus. (c) Quis enim vero ſibi perſuaſum habuiſſet, a vi- ro tali ac tanto, tot erronea proficiſci potuiſſe dogmata, quot poſtea accurati cenſores deprehenderunt, & iterata ſententia Sedes Apoſtolica proſeripſit? (4) Quid autem de Janſenio commemorem? Doctor erat, & Theologus Lo- vanienſis, Iprenſis Epiſcopus erat, Sancti Auguſtini opera diurna nocturna- que manu verſaverat adeo, ut quis facile putaſſet, ſi foret adhuc fabulæ lo- cus, in eum animam Auguſtini nova metempfſychoſi immigraſſe, ſi famoſi ſui operis, cui per XKX. annos inſudaſſe fertur, titulus, rei & doctrinæ reſpon- ifet. Et quod amplius eſt, Romanæ Eccleſiæ & Pontificis Maximi judicio ſeripta ſua ſubjecit; quod/ ipſum obedientiæ exemplum, & aliarum Chriſtia- narum virtutum ſpecimina immodicis laudibus, ejus apologiæ ſeriptores po- ſtea exornarunt. At enim etſi ita inculpata & religioſa fuiſſet Iprenſis conſci- entia, quod tamen pluribus eſt ſuſpectum, certe nefaria erat ejus doctrina, & nubem inanem pro Junone, ut fabulæ habent, complexus, rectius ſane Auguſtini nomen in operis ſui fronte cum Calviniano quodam ſymbolo com- mutaſſet: novo videlicet oſtendit documento nec vitæ probitatem, nec lit- terarum ſcientiam invictum eſſe doctrinæ Catholicæ argumentum, ut, Theo- dori Mopfſveſteni, Semi-Pelagianorum Maſſilienſium, aliorumque exemplis demonſtrari poteſt; etſi nec cum iſtis Janſenius venire poſſit in comparatio- nem. (a) Vide Natal. Alex. Diſſert. 16. & I7. ad Seæcul. III. H. Eeclet. (b) Tit. de correct. libror. G. 2. Quæ tamen cum prudenti etiam moderatione intelligenda ſunt. Neque enim illico prodis amorem hæreßis, aut pravæ doctrinæ laudew ſonas, ſi eru- ditos quandoque appellas Proteſtantium quordam, ait Muratorius. L. II. de Ingen. moderat. c. 6. (c) a clogiir Belgicit. (d) S. Pius V. Conſtit. edita 1567. & Gregorius XIII. A. 1579. Bullar. Tom. II. L nem. (eaebatl du, 4 eo plo⸗ ſtimi & Malex b alie tius int ton lel chimabe Ynlend ſumplia Peren Vrorun Merita AXl. C fuIN tiens . un 0 oble⸗ id el (dn Ita A iceo Goen E co ria vo nn i eX his celehr dam ſcina Neren ornn (D ( Critielattu. ribus nemmo dri eminen- edinem ſi. umn dogmma. exorNandos cte reguls Audem hx. ,latear, & ,n Aiquan. In celebra- los ledtato⸗ Nſium Aca. Aunis illa⸗ triatum vo- gis Catho- rabatur, ut et, a Vi- eq dceurati roleripltt? Nlogus Lo- nocturna- ſcole ⸗ lamoſi ſui E reſpon⸗ mi juckci⸗ 1 Chriſtin⸗ tores po⸗ (S contci. doctrina, Aius ſane 10lo com- 1, Dec li⸗ Ut, Tleo- exemPis mperitio⸗ Neli. 9) II. N Grdt ſot. nul, Remr TL.lun. S? (43) W g* nem. (4) Quesnelli demum morales obſervationes in N. T. opus primum videbatur ſalutare, pium, & ad excitandum divini amoris ignem opportu- num, atque ideo & nonnullis e cœtu Præſulum Eccleſiæ probatum, (⁵) quin eo progeſſa Janſeniana temeritas, ut hanc Quesnelli aſceſim ipiam eſſe Augu- ſtini & Thomæ doctrinam conſtanter aſſeverarent. Fuit nempe hic ſemper malevolorum aſtus, ut veteris cujurdam viri ſeripta captarent, ait Lirinenſis, & ſub alieno nomine hareſim concinnare machinarentur. (c) Ita & Vicleffus frequen- tius intonabat: ſic babet Auguſtinus, ſic lex Papalis & Conecilia, ( 4 ) Ita Melanch- ton ſententiam Lutheri de ſervo arbitrio totam eſſe Auguſtini affirmabat. Idem clamabat Calvinus in libro de æterna Dei prædeſtinatione: idem denique & Janſenius. GQuam inſignis autem hæc fraus ſit, quamque idonea ad animas ſimpliciores decipiendas, quivis facile perſpicit. Erat ergo & hic magno- Pere neceſſarium, ut tandem aliquando opus Quesnelli adeo pernicioſum ad virorum ſapientum, ad Epiſcoporum, & Romanæ Sedis tribunal deferretur, meritaque caſtigaretur cenſura, ut fuſius perſequitur auctor, qui Clementis XI. Conſtitutionem incipientem: Unigenitus, theologice propugnavit. (e) Ve- rum nempe eſt, quod olim Origenes ſcribebat: «multo nocentior eſt hære- ticus bonæ vitæ, - - caveamus reticos, qui converſationis optimæ ſunt, „quorum forte vitam non tam Deus, quam Diabolus inſtruxit; nam quomo- do quasdam illecebras eſcarum aucupes proponunt, ut facilius aves capiant per Oblectationem gulæ: ſic, ut audacius dicam, eſt quædam caſtitas diaboli, id eſt decipula animæ humanæ, ut per iſtiusmodi caſtitatem & manſue- «tudinem & juſtitiam poſſit facilius capere, & falſis ſermonibus irretire. Ita Adamantius accommodate omnino ad rem noſtram. (†) Neque tamen vel ideo velim cuiquam auctorum, quos memoravimus, hæretici notam inurere, quem eadem cenſura Sedes Apoſtolica non perſtrinxit, quorumque alii in pace & communione Eccleſiæ defuncti ſunt, ab aliis pertinacia abfuit, & temera- ria voluntas errores propugnandi; unde eis potius ignoſeendum atque gratulandum, non quia erratum eſt, ſed quia improbatum, uti monet Auguſtinus. (g) Nobis ſatis eſt ex his & ſimilibus librorum exemplis ſole clarius patere, quam vel ipſa auctoris celebritas, aut jactata operis pietas accuratum examen & cenſuram jure quo- dam peculiari frequenter exigat, ne ab illis, qui intenderunt arcum, & paraverunt ſugittas, ut ſagittent in obſcuro rectos corde, (H) innocentes fidelium animi vul- nerentur. Non abs re foret ad id, de quo diſſerimus, confirmandum, etiam illorum hic addere libros, qui nimium quantum heologiæ addicti ſunt ac- commodatitiæ, qualem liberrimo ſtilo deſeribit, & merito epectit celebris S. I. F 2 Cri- (a) Vide Van Vaure citat. a Docëtiſ. Berti L. XVII. de Theol. diſcipl. c. I. (5) Præſertim Card. de Noaillir tum Epiſcopo Catalaunenſi, qui documento paſto- rali opus Ouernelli edit. 1695. commendavit. (c) Commonit. c. 7. (d) V-. refert Valdenſis Tom. II. doctr. 2. n. I. (e) In 4. Volumin. Romæ editis & reimpreſis Dillinge 1720. Conſtat Anbtorem eſſe Doctiſ. P. Fontaine e §. I. (F) Homil, 7. (4) Epift. 143. n. 2, (b) Halm. 10. v. 2. NN (44) g* Criticus Raynaudus; (a) eorum nempe auctorum, qui conſectantur opinan- di modum in rebus ad mores & conſcientiam Pertinentibus, quem alienum eſſe omnino ab Euangelica mplicitate, Sanctorumque Patrum doctrina Proñitetur Alex- ander R. P. () Nec eninz minus cenſura Pprovidendum eſt, ne fidei dogma- ta corrumpantur, quam ne eæ a Doctoribus Proponantur vivendi & morum regulæ, quas ſi deles in Praxi ſequerentur, ingent irruptura eſſet vitæ Chriſtianæ corruptela, ut idem Summus Pontifex affirmat. Fuerat hæc ipſa ratio, cur innuinera prope volumina, a viris Sanctioris vitæ ſtudioſis acriori judicio fue- rint ſubjecta, & ſélectæ ex illis propoſitiones, chriſtianæ diſciplinæ relaxati- vV, & animarum perniciem inferentes, auctoritate Alexandri VII. Innocentii XI. Alexandri VIII. & Benedicti XIV. RR. PP. prohibitæ & proſeriptæ. Qua in re actum omnino agerem, ſi quidquam iis addendum putarem, quæ ſeu ferventes Hiſpaniæ Præſules, in ſua ſententiarum pondere plena epiſtola, qua Clementi XI. P. 334. Propoſitiones damnandas exhibuerunt: (c) ſeu ac- curatiſſimus morum cenſor Daniel Concina, Praæclari ſcientia, virtute fæcundi, ut loquitur Alexander IV. P. (4) Ordinis Prædicatorum Alumnus, tum in hiſtoria Probabilismi, tum in Theologia Chriſtiana: ſeu Vincentius Patuzzi itidem O. P. inſignis Theologus in ſua omnibus numeris abſoluta tractatione de proxima actuum humanorum regula in opinionum delectu: ſeu alii quam Puurimi maximo Chriſtianæ pietatis zelo conſeripierunt. (e) Veneror enim os omnes, qui caſuum ſummas, eut moralis doctrinæ inſtitutiones compila- runt, ceu viros probos & doctos: at vel propterea ſtupenda ſunt opinionum monſtra, quæ procuderunt. Admiratus Prokdto ſum ſæpius, tacitusque in- quiſivi, quanam demum ratione fieri potuerit, ut homines Chiiſtiani, in rebus Theologicis diu multumque verſati, pli tandem ac probi adeo manifeſte Spi- ritui Euangelii & rectæ rationi adverſa cogitaverint, ſcripſerint, imo defen- derint? Scilicet, quod olim de Origene Vincentius Lirinenſis affirmavit, illud omnino & de iſtis laxioris Ethicæ Statoribus aſſerendum: „WCtanti ac tales „(Pplerique tamen cum Origene non conferendi, ſi vaſtam eruditionem, & ſa- «„Crarum litterarum ſtudium ſpectes) dum ingenio ſuo nimium indulgent, ſibique ſatis credunt, dum Parvi pendunt Chriſtianæ religionis ſimplicitatem, «dum ſe plus cunctis ſapere præſumunt, dum eccleſiaſticas traditiones, & „Veterum magiſteria contemnentes quædam ſeripturarum capitula novo mo- «Te interpretantur: meruerunt, ut de illis quo que Eccleſia Dei diceret: ſi ſur- «Texerit in medio tui Propheta, &c. non audies verba Prophetæ illius. (†) Nec Qa) Tom. XVI. inter heterocl. Sirit. (b) Lz decret. edit. . Sepr. A. I665. () Hrapp. X.ταροιäaαε erant ex operibus moral. P. Torrecilla. (d) laudatus in Proleg. Conſtit. O. P. ut citat Doct. P. Godefredus Pæck. Prag. Theol. Prof. in erudito Sebolio ad J. 16. Tract. de Deo. (e) Vide etiam Diſert. Cl. P. Gerbert. de ιν απ cenſura &. Gervaſio, Steinkellner &. Jam enim in noſtris ter- 7is publico ſuffragio Probabiliemus profligatus eſt, & Viennenſi cenſura attritut. (V) Commonit. c. 17. Nec n bertino reiſſ⸗ tilfuunun Vite Tradts Videlie Denntio stut Zeadiy perieul dendan bertine notant guich e heteroe nemnpe ſuare bros, ita pro coautu On⸗ er⸗ teream. teros Be Ut nelci ras, Nn Ge Tet, e lis, Trinitat Ut eere ſbrenu 4) 6 Ne (45) Ne. r opinen. Nec minus fortaſſe fidelibus nocent laxæ & diſtortæ ejusmodi Prophetarum, linuniſ⸗ qui pulvillos conſuunt ſub cubitis peccatorum, morum regulæ, quam ipſa Li- tur Aler. bertinorum Epicurea doctrina; quandoquidem & illi, quam vocetenur laudant, eidm. reipſa interfieiunt virtutem, ut pluribus adverſus Epicurum proſequitur elegan- Emonn tiſſimus Poeta. (a) Itaque nec auctoris ejusmodi dignitas, aut etiam laudata Onſtina vitæ ſanctitas lectoribus fucum facere debet; quod & olim S. Leo contra ratio, cu Tractatus cujusdam Dictinii a Priſcilliani dogmate converſi lectores monuit, ne io ſie. videlicet ob gratam piamque auctoris memoriam libro malo quampiam ve- e relant. nerationem deferrent. () Et vero quis non aſpernari debebit duces, qui mi- nnocenti nus tuta & minus probabilia in negotio ſalutis amplectenda docuerunt? quĩ hac in toſctiptr. re ad ipſum etiam naturæ lumen adeo cœcutierunt? Ne igitur ejusmodi librorum tein, ur periculoſa & noxia doctrina propagetur, ſevero ſane cenſorio judicio provi- aepiſtoh, dendum eſt. Atque hoc dum fit, & tum laxi morales libri, tum impia Li- ſeu a. bertinorum ſeripta, tum peſtifera hæreticorum monimenta cenſorio ſtigmate ſedi, notantur: quis eſt, qui rem adeo neceſſariam, & æquam vituperare audeat ² tutm in quid eſt, quod multi tantopere Eccleſiæ cenſuram cavillentur? An non & ipſi Patuzzi heterodoxi veritatem, ſi qua fieri poſſet ratione, æmulari ſolent? Judicia aGatione nempe dogmatica copioſe, maximoque animorum æſtu exercere conſueverunt, Aii quam & ſuarum ſectarum doctrinam, qua vi, qua fraude tueri; quin & in ipſos Hi- or enim bros, qui illis damnandi videntur, cenſuram acerbiorem non raro ferunt, ut conpg. ita proprio veluti enſe feriri poſſint, & propriis telis vulnera facta pati Inionum cogantur. ge in⸗ ‚intebus K Vv. keſte Spi 0 geken. Cenſuræ neceſitas, & æquitas ex ipſorummet hæreticorum fadtis, n. dil emplis eincitur. in, Eli⸗ L. os or eſſem, ſi profana iſta exempla omnia perſequi animus foret. Ut lulgent, ergo veterum hæreticorum concilia, ſententias & cenſuras tacitus præ- Citaten, teream: noſtro ævo nemo in hæreticorum dogmatum hiſtoria, quam inter ce- nes, N teros Boſſuetus accurate expoſuit, («) tam hoſpes eſſe poteſt, & peregrinus, vo mo⸗ ut neſciat jurgia & diſſidia, quæ Lutherum & Caroloſtadium diviferunt, cen- t: ſifur- ſuras, ne dicam, convicia vernilia, quibus ſe ſe mutuo proſciderunt? Calvi- () num Genevenſes, cum eam urbem vix in alterum annum cum Farello incole- Nee ret, expulerunt, quod Cœnæ Euchariſticæ ſe ſe oppoſuiſſet. At enim hic rur- 4 1l ſus, quum in gratiam civium rediiſſet, Michaelem Servetum, quod myſterü i olg. Trinitatis fidem, edito de erroribus Trinitatis libro, everteret, accuſavit, & ut decreto Senatus Genevenſis combureretur, effecit. Quam adverſus Bezæ erudie . 2C: 11. . . . hert. 4 ſtrenui Calvinianorum caſtrorum Ppugilis de divina prædeſtinatione doctrinam F de- FüeH . . 3 Hi. (a) Eminent. Polignac Anti -= Lucret. L. I. a v. 502. (5) le epiſt. 15. ad Tirrib. c, I6. (c) hy hiſt. variat. Proteſt. e (46) .N& decertaverit Arminius, celebris illa apud heterodoxos Dordracena ſynodus oſtendit, ubi eos inter, quo ſa Gomaro nominant, & Arminianos acerrime de- certatum eſt. Atque tum ſollemni ſynodi ſententia Arminiani condemnati; qua eadem de cauia poſt hæc Hollandiæ Proceres, & Oldenbarneveldium ca- Pitali ſupplicio, & Hugonem Grotium, bonis ejus omnibus publicatis, car- ceri addixerunt. Aliud Calviniſtarum Concilium Roterodami Judaicam in fe- ſtorum obſervatione damnavit fuperſtitionem: aliud Amſtelodami Sociniana proſcripſit dogmata: aliud demum Carentoni vehementer Calvinianam ad malum prædeſtinationem exagitavit. Magna illa, & terrarum ſpatiis & opi- bus Britannia, truculentis ſœæpe turbata factionibus, quod mutuis ſenfentiis ſe ſe Puritani ſeu Presbyteriani & Epiſcopales perſequantur. Peyrerii fabu- lam Præadamitarum non modo igni, ut Ovidiano ſibi verſu fuerat vaticina- tus auctor, devovit Sedes Romana, ſed ipſi etiam Calvini ſectatores, con- ſtanti traditionis, quod ſane mirandum, argumento exploſerunt. (a) Nec vero in dogmata ſolum, aut perſonas ab iisdem ſœævitum: librorum etiam pro- ſcribendorum non poſtrema illis cura fuit. Quis ignorat, quam acre fuerit Lutheri judicium de Erasmi libris: ego ſane, inquiebat, optarim totum Pras- mum eſſe ex noſtris ſcholis exploſum -— nec expedit juventuti Chriſtianæ -- „ diſcet enim de nulla re ſerio & graviter loqui & cogitare, ſed tantum in „ graculi ſeu ſpermologi morem omnes alios ridere, & plane aliud nihil quam morionari. Et iterum: „Erasmi lihri valde ſunt venenati -- interdicam „meis liberis, ne legant ejus colloquia, quia in illis loquitur & docet multa c impia ſub peregrinis & fictitüs nominibus & perſonis, ut ex propoſito op- pugnet Eccleſiam & fidem Chriſtianam.. (b) An non eſt graviſſima Calvi- ni oratio adverſus privilegia libros noxios edendi oonceſſa? KPrivilegia, ſcri- bit ille, novis libris impertiri, nec abs re olim, nec ſine publico bono con- ſtitutum fuit; -- nunc immodica ſua facilitate peſſime conſulunt reipublicæ „ Principes, qui non modo malos libros edi permittunt, ſed peſſimos quos- «que ſuo ſuffragio comprobant. (c) In conventu Torgenſi A. 1576. ple- risque conſultiſſimum viſum eſt, ut ſcripta Philippi Melanchtonis tanquam ſuſpecta, fucata, & cothurnata ex Eccleſia exterminarentur. (4) Libros om- nes ſectæ Sacramentariæ a Lutheranis fuiſſe prohibitos graviſſime conqueſti ſunt Calviniani, cui querelæ ill & argumentis & antiquitatis exemplis ſatisfa- cere conati ſunt. (e«) Contra vero Calvini aſſeclæ proteſtantium ſcripta ſuis cœtibus amandarunt, & ſuorum etiam partus, ſi libris ſymbolicis non con- rucrent, iteratis ſynodorum decretis vetuerunt; quin & plura media ad li- fros pernicioſos removendos in ſynodo Dordracena præſeripſerunt; in quo- rum exemplorum utili collectione otium nobis fecit induſtria Gretſeri, qui ar- (a) Vide Berti H. E. Breviar. Secul. I6. & 17. (b) Oper. Tem. II. & inter Jerm. conviv. Lutheri, (c) Calvin. epiſt. I. (A) Apud Hoſpinian. L. de Con- cordia c. II. (e) In refut, orthod. Conſens. pug. 14. 6 Agulh Aria, Gci c nelti Li 08 10 (caäm audigt nON eeligt 4 Cüra Inqdar Orum1 rito pr conten ne kur cuſtoci⸗ tegris adnili l & Rad lbros i ſectario a bol Vertan errori rorN tem ve mus, lendarm e i na ſynodh cerrime de. Ondemnati; Neldium cx. leatis, car licam infe⸗ i Sociniana inianam ad tüis & opi. 8 lententiüis Frerii fobu. t vaticina- Ores, con⸗ t. () Nee etiam pro- acre fuerit Dtum Eras- riſtiane-⸗ tantum in ihilquam interdicam ocet Multa poſto o- Ema Calvi- ilegin, ſer. bono con- reipublie nos quos⸗ 8 fan uafn ibros On- cOngvdefti s ſitilt⸗ nipta fns non coh- echa ad l⸗ tz in n tleri, uu r. I &nter l, CNe⅞. N (47) Weg argumentum hoc prope exhauſit. (a) Adverſus late graſſantem Libertinorum audaciam ſuos etiam cenſores ſuperioribus annis Auguſtanæ confefſtoni ad- dicti conſtituerunt, quos inter non poſtremum obtinuit locum Auguſtus Er- neſti Lipfienſis Theologus; quin eadem de cauſa Moshemius, magnum apud ſuos nomen, ita queritur: «„Eo nimirum, inquiens, inter nos (Germanos) ccalamitoſo rei Chriſtianæ & veræ pietatis fato ventum eſt, ut non modo ubique libere ſeripta prodeant honeſtati, virtuti, religioni, imo ſanæ menti noxia, verum etiam, ſi quid monſtri aut Gallorum levitas, aut Anglorum «gravitas mero concitata peperit, id avide in noſtros agros transferatur, & benigne foveatur. Sed hæc divina providentia, magiſtratuumque vigilantia ce curabit. „ () Ita & celebrem de tribus impoſtoribus librum, ſi quis tamen unquam extitit, de arte nihil credendi, de hiſtoria Severambum, aliaque athe- orum ſeripta, uti & magica & cetera, quæ caſtis moribus adverſantur, me- rito proſcribi, integro ſui litterarii Polyhiſtoris capite Morhofius Lutheranus contendit, recteque docet, uti rariora & pretioſiora in officinis reponi ſolent, ne furaci manu rapiantur, aut contaminentur: ita venena quoque ſuo loco cuſtodienda eſſe, ne illa cum incautius tractantur, nocere poſſint. («c) Alii in- tegris quoque voluminibus neceſſitatem & æquitatem cenſuræ demonſtrare adniſi ſunt, quos inter ex antiquioribus merito nominandi ſunt Schliiſſelburgius & Radekerus, quorum prior copioſa argumenta adverſus Sacramentariorum libros intorſit: alter præcipuum eſſe oſtendit magiſtratus officium, ut libros ſectariorum exterminari curet. (4) Quæ quidem eorum argumenta, ceu ar- ma hoſtibus erepta, quam merito in ceteros hæreticæ doctrinæ libros con- vertantur, ſuopte etiam ingenio facile perſpexerint viri acuti; etſi ſuis hic erroribus ſervire, & fubinde Romanorum ſacrorum indices expurgatorios, & librorum prohibitorum catalogos reprehendere non erubuerint. Nobis au- tem vel hæc ipſa documento eſſe debent, quam ſalubris ſit ea, de qua agi- mus, cenſura, dum illam ad errorum patrocinium, & falſam doctrinam ſtabi- liendam, adeo fuiſle neceſſlariam homines etiam heterodoxi judicarunt. § VI. Cenſuræ neceſſitas, & æquitas celebri, quod in ARis Apoſtolorum ifertur, exemplo commendatur. A1 vero miſſis adverſariorum exemplis, nobis ſatis ſuperque cenſuræ æqui- tatem commendat divina auctoritas: nos ad noxia quævis monimenta re- (a) Vide de jure & more W⁰. Præſ. & L. I. c. 21. In ſupplemento P. I. c. 10. Et in Epi netro a c. I. utque ad 9. (b) Diſert. Eccl. Hiſt. Vol 2. Diſſert. de novo relig. Cbriſt. hoſte g. 2. (c) L. I. Polyhiſt. litt. c. 8. (d) Vide Schlüſ- ſelburg. D. III. Theol. Calv. art. 4. Et Radekeri Luneburgaæ in Sileßa Prædicantis inſtruction. Num civilis magiſtratus permittere & c. edit. Vütenbergæ 1556. Nα (48) No rejicienda ſat excitare debet primorum Chriſtianorum zelus, quem Acta Apo- lorum exponunt, quemque nonnihil accuratius lubeat meditari. Cum genti- um Apoſtolus Epheſi celeberrima Aſiæ metropoli per tres menſes in Synago- ga, ac poſtea quotidie in ſchola cujusdam Tyranni de fide in IJEſum Chriſtum iſputaſſet, ſuaſiſſetque de regno Dei, doctrinam ſuam ſignis non vulgaribus, ſtupendisque prodigiis confirmaſſet, ac eidem etiam ſpiritus nequam evidens perhibuiſſet teſtimonium, vulneratis fugatisque filiis Scevæ Judæi Principis Sacerdotum, qui Spiritus malos per nomen Domini JEſu adjurare impia te- meritate aufi fuerant: timor cecidit ſuper omnes, auctaque eſt multitudo credentium, & ubique magnificatum nomen Domini Eſu. At non ſatis tu- tam ſciebant fidem piiſſimi Epheſii, niſi noxia etiam commentaria, ſuæ ſuper- ſtitionis ſeripta, & reliqua impietatis arma penitus eſſent eliminata. Quid igitur? Multi autem, ſcribit S. Lucas, e iir, qui fuerant curioſa ſectati, contule- runt librot, & combuſſerunt coram omnibur, & computatis pretiis illorum, invenerunt pecuniam denariorum quinquaginta millium. (a) Elegantiſſimus ſæculi ſexti Poeta Arator Romanæ Eecleſiæ Subdiaconus hoc ita expreſſit: At alii magicir ponunt incendia libris, ut mereantur aquas, & vitent ignibus ignete. Ardua fiamma nimis cujus ſuper a'”ra fulgor evolat, & cælum taler petiere favillæ. Ouinquaginta etiam pretium poſuere libellis, millia nummorum, quoniam meruere nocentes, ſic abolere neſars. Cui poſtea elegantem cum quinquageſimo Davidis pſalmo, & anno Judæ- orum jubilæo ſubjungit comparationem. (?) O vere ardentem religionis ze- lum! o præclarum interioris fidei teſtimonium! O exemplum non auro tan- tum & cedro, ſed omnium fidelium animis, pectoribusque inſeulpendum! Recte ex hoc ſingulari facto divinus ſcriptor firmam fidem, verbi Dei effi- caciam, ſanæ doctrinæ certiſſimam confirmationem collegit: ita Jortiter, ſub- jungit, cretcebat verbum Dei, & confrmabatur. Recte, velut negotio perfecto, velut fide jam ſtabilita, poſtea cogitavit Paulus Epheſum deſerere, propoſu- itque ire Jeroſolymam. Pravis enim ejusmodi libris exuſtis, & exuſtis palam, coram omnibus, ſine metu, præcipua judicavit pericula remota, ex iſto fer- vore conſtantem ardentemque fidem Epheſiorum collegit. Nec immerito; non enim inter poſtremas animi humani affectiones locum tenet ſuperba ſei- entiæ & divitiarum cupiditas, quam ſi quis pro fide & religione forti zelo refrænet, vincat, penitusque extinquat; næ is glorioſum ſinceri ſui in Deum & fidem amoris, exhibet ſtatuitque trophæum. Nec proinde de vera Ephe- ſiorum iſtorum fide dubitandum erat, qui magno animo omnem ſuam ſcien- tiam, quam inanem & nullam eſſe ex Apoſtolo didicerant, contemſerunt, qui nulla illius ſuſtinuerunt veſtigia, qui tanti pretii tantarumque opum, quas in libros expenderant, uno voluntario incendio jacturam facere non dubitarunt. Non exprimit quidem ſacer textus, quænam illa fuerint curioſa; unde agitata etia mnum eſt ab interpretibus quæſtio: fidelesne illi, an gentiles fuerint, qui- bus pietatis fervor faces & ignem ſuggeſſit? An magici ſolum, an alterius no- (a) Aldtor. c. 19. v. 19. (b) L. II. hbiſt. Apoſtolor, extat Tom. X. Bibl. Patr. aen d attinet, eſt ſenten lolum ful iimorepe lum ſula noſtro, 1 ſequure 4 dicerios, oltrenun rmat, 8. Chrſſa Uitteiarun gras nem, & ſtudioop res ſenſil eadem in cum prin tus inn ila lio, ut in llren ſior ſios, a VOS relat Wis Nere Ille initutt uibas Pe ſin gramn Delata 1 & charad dtineng norum de WaUor pambar Ephehidr diom, ſriptore⸗ )v An (e) 1. Acke Apo. Cum genti⸗ in Symgo. nChriſtum Vulgaridus, mn eridlens Prineipis e Impia te⸗ multitudo On ſatigtu⸗ lun ſoper. ta. Qvid tti, Antule⸗ ,imenerunt ſextiboett Hici onum mmna nii gints etiam bolerentſun. nno Jude- gionisze. Auro tan- Cpendum! i Dei eff- eiter, ſüb⸗ perketto, propeli⸗ 1s pelam, ofer⸗ munerto⸗ perbaſei⸗ forti 2elo in Deum era phe- amn ſcien⸗ emſerunt, un, s ubitarunt. rint, Al. n Aerius l⸗ Lar. N (49) g nocivæ doctrinze Rbri hic fuerint concremati? Ac ad prinmum quidem quod attinet, antitheſi verſus, litteræ textus, ceterisque adjunctis conformior ea eſt ſententia, quæ ſtatuit, etiamnum Judæos, aut gentiles, aut catechumenos ſolum fuiſſe, qui doctrina Apoſtoli inſtructi, & ſalutari Ponez filiorum Seewe timore perterriti, ratum fixumque religionem Chriſtianam amplectendi conſi- lium ſuſceperunt. (a) In altero vero nihil refert, nihilque obeſt argumento noſtro, ſive eorum, qui cujuslibet ſuperſtitionis libros intelligunt: ſive aliorum ſequare ſententiam, qui magicos inprimis, Præſtigiatorios, aſtrologicos ju- diciarios, ſimilesque collectos & exuſtos fuiſſie auctores interpretantur; quod: poſtremum & voeis græcæ perierga, quam: S. Lucas adhibuit, ſignificatio con- firmat, ut oſtendit Henricus Stephanus ex Herodiano & Platone, (b) &: S. Chryſoſtomus ac Beda affirmant. Conſtat autem ea ætate Epheſum fuiſſe litterarum domicilium, &, ut S. Chryſoſtonrus loquitur, inde dicitur fuiſſe Py- thagoras, quin etiam tota Jonica Philoſophia, Parmenidem quoque, & Zeno⸗- nem, & Demoçritum ibidem philofophatum. Hinc S&c infert S. Dater; multo ſtudio-opus fuiſſe Daulo, dum ad Epheſios ſeriberet, eundem illis Pprofundio- res ſenſus credidiſſe, & quæ nunquam fere eſt elocusus, ſublimia dogmata; eadem in epiſtola ad Epheſios ab Apoftolo fuiſſe explicata. (c) Tum vero; cum primum ad eam urbem veniret Paulus, præcipne artium magicarum eul- tus im illa erat florentilſimus. Hinc & Syriaca laudati Seripturæ textus ver- ſio, ut in polyglottis Valtoni lego, ita habet: imo etiam multi magi congregarunt Rbror ſuos; (A) & teſtes ſunt S. Hieronvmus in Præfatione Epiſtolæ ad Ephe- ſios, & Philoſtratus in vita Apollonii Pyannæi, quem ſeribit Epheſi publice magicæ artis ludum aperuiſſe, atque ab Epheſiis ſtatua donatum, & inter Di. vos relatum fuiſſe. (e7) Quod quidem cum, eodem ſeriptoze afſirmzante, Pri- mis Neronis annis contigerit, acre contra eundem certamen ab Apoſtolo fu- iſſe initum vero eſt quam ſimillimum, & fertaſſis ille unus erat eorum, de Jquibus Paulus ſcribebat, multos ſibi adverſarios extitiſſe. Tandem & Epghe- ſia grammata, ſeu notæ in proverbium abiere, quibus ſigna magica ſunt com- Pellata; Profecto non alia de cauſa, quam quod ab Epheſiis voces ejusmodi & characteres magici ſint frequentati: tum ad wictoriam in ludis, && Ppræliis obtinendam, ut ſeribit Suidas: turm ad expellendos e corporibus energame- norum dæmones, ut narrat-Plutarchus: (V) tum ad alia pericula declinanda, ut auctor eſt Euſtathius, qui & notas illas Ephefias nihil aliud fuiſſe evincit, quam barbaras, & ænigmaticas voces in pedibus, zona, & diademate magnæ Epheſiorum Dianæ inſeriptas. (6) Quantam autem perniciem inſanum magiæ ſtudium, magicæque artes ſemper reipublicæ, & Eccleſiæ intulerint, nulli po- teſt eſſe ignotum. Deplorantillud, vehementerque exaggerant ethnici etiam ſeriptores Tacitus, Livius, Cicero; & Ulpianus Judici familiæ herciſcundæ (e) Vide Corn. a Lapide, Cälmet. &c. (5) L. II. Scbediamm. c. 28. (c) Corvr Joſtom. præfar. comment:, in epikt. ad Rphes. Tom. V. Oper. (A) Tom. V. pag. 594: CeL. W. c. I. ( ) L., VII. Sympbr. J.5. (6) e Odpd. L. XX. BeY (5o) NeNE Præſcribit, ut libros improbatæ lectionis, magicos forte & ſimiles, corrumpen- dos protinus, deſtruendosque curet, ne in ullam veniant diviſionem. (a) Iſtud vero eccleſiaſtici probant auctores, qui ab Eccleſia ſemper magica ejusmodi ſeripta fuiſſe abolita, graviſſimeque interdicta teſtantur. Ac S. Gregorius Na- Zianz, quidem inter alias egregias laudes S. Cypriani Martyris, quondam ma- gi, etiam hoc commendat, quod magica ſeripta combuſlerit: magicor libror, inquit, publice proponit, de imbecillitate pernicioßi theſauri triumphum agit, amentiam Pprædicat, ingentem ex illis flammam excitat, diuturnamque impoſturam, quæ ne uni quidem carnis fammæ opem adferre poterat, igne abſumit. (?) Quod ipſum & S. Auguſtinus inter præconia ejusmodi hominis a ſe converſi recenſet: perierat Sſte, ait, nunc quæſitus, inventus, adduktus ſt portat ſecum codices incendendot, per quos Huerat incendendus, ut illis in ignem miſſir, ipſe in refrigerium tranreat. (c) Guodſi ergo illi Epheſiorum libri magici erant, recte omnino ceu peſtiferi, ceu pernicioſi con- cremati funt. Hoc neceſſarium erat ſignum, quo Epheſii ſuam de impietate, de ſuperſtitione reportatam victoriam teſtarentur, & fumo compararent pretium ſa- ne non mediocre, penitusque perſuaſi eſſent, omnem iſtam pecuniæ ſummam non eſſe æquandam nocumentis, quæ animabus inferunt libri pravi, quæ ve nullo auro Penſart poſſunt. Recte quinquaginta denariorum millia neglecta, & contemta ſunt, ſeu, ut Syriaca reddit: ſupputarunt pretium illorum, & aſcendit ad argenti quinque my- riader; quæ quidem ſumma, ſi denarii nomine drachma argenti Attica, Julio Ita- lico æquivalens, intelligatur, ad noſtram monetam exacta, plusquam decies mille quadringentos & ſedecim florenos efficit. Ut proinde laude digna hic ſit ho- minis quidem heterodoxi admiratio: ſumma admiratione dignum eſt, ſeribit «„Sehlüſlelburg, quod non unus, ſed multi, nec tales quos reſipiſcentia par- .c Vo conſtet, ſed qui magno ſuos libros comburunt, & dignos pœnitentiæ fru- Ctus afferunt. Immane, quanto intervallo Epheſii illi nos poſt ſe relinquunt, „IIi enim una hora diſpendium plus quam quinque millium aureorum fece- « Tunt, tantum, ut palam & ingenue fidem ſuam in Chriſtum teſtarentur: nos autem vix unius aut alterius floreni jacturam æquo animo toleramus. (4) Noſtrum eſt, quod ſeriptor ſuis Symmiſtis de Sacramentariorum libris cu- piebat inculcatum, id de omnibus religioni noſtræ contrariis ſenſu catholico intelligere. Tanta nempe erat exempli hajus Epheſini lux, tantusque ſplen- dor, ut hominum etiam in multis caligantium oculos perſtrinxerit, nec po- tuerint, licet a lumine ſanæ doctrinæ Euangelicæ averſi, veritatem adeo lu- culentam inficiari. Hinc & homo Zevinglianus in idem Actuum caput com- mentans ſeribebat: ita ſanctiſſimi homines tum fſibi ipſis, tum aliis impoſte- Tum peccandi occaſionem eripere voluerunt. Eſtque hoc proprium eorum, e qui vere pœnitent. --= Quare nec peccatorum atrocitatem intelligere, nec „Vere Ppœnitere putandi ſunt, quotquot ſcelerum inſtrumenta adhuc ſervare „& retinere ſolent, qualia fere noſtro tempore habentur imnagmcs, libri 1U- (a) E. ceteræ. f. Familiæ herciſc. (b) Orat. in §. Gprian. (c) in Bfalm. 61. (2) L. UI. de Thelog. Calviniſt. 4 Perkti iö inſi bus erlpi ommnes, ſanctitatl Eecleſre gnolen ⸗ 6 R judicium necelari id reipſa be & hi giolum, det, liln üllettre trandiere ,fllipar ceret. . Gekuer 44 Tent, l 14 ber fune (4) tam corrumpen. 1 (4) Hud 1a ejusmodi egorius Na- ondam m. gicnr lhror, it, amentign cTlé Ini iplum & §. et: Periuerat ,, er qubr Nvodſergo Nicioſteon. 1pietate, de Dretiumſa- nmam non nulloauro temta unt, ingue iny- 1,Pulioltr ecies mile hie ſitho⸗ elt, ſribit entia par- tentiee fru- elingount, tun kece- Ntur: n05 us.(4) Iobris cu. catholico gue ſplen. „,ec p0- alleo lu- Put com⸗ inpolt. n eorum, ee, ner c ſerme nes, bri ℳ l⸗ n. or. BNe*τ (5S5I) WeE «Perſtitionum magiſtri, amatoria ſeripta, laſcivæ veſtes, & alia hujus gene- . ris infinita. («) Atque hæc ſunt documenta noſtra, hæc ceu ſpolia hoſti- bus eripiamus, & recepta in noſtrum transferamus uſum & inſtitutionem: ad omnes, qui fidei & religioni catholicæ, qui naturæ præceptis, qui morum ſanctitati adverſantur, libros accommodemus, ut eosdem ſecundum cenſuram Eccleſiæ repudiemus, verbo: judicium cenſorium & neceſſarium, & æqquum agnoſcamus. ès CAPUT III. IN GVO ARGVMENTA, QVAE ADVERSARII CENSVRAE OPPONVNT, REFELLVNTVR.„.„ § I. De iis, qui præcipue cenſuræ adverſantur, diſſeritur. G Wum ea, quibus adhuc cenſuræ æ quitatem vindicavimus, ad ani- mum revoco, & accuratiori meditationi expendo: neminem us- que adeo veſanum fuiſſe, aut temerarium conjicere boſlum, qui judicium cenſorium, & religionis integritati, & reipublicæ felicitati maxime neceſſarium, eſſet aſpernatus. Nihilofecius, quod ratione vix conjectare licet, id reipſa humanæ mentis ſtoliditas, & incredibilis licentia auſa eſt. Adeo nem- Pe & hic verum eſt illud Erasmi judicium: nihil excogitari poſſe tam prodi- Bioſum, quin ſuos invenerit Sectarios; & quod Cicero de antiquis Philoſophis aje- at, nihil tam abſonum, & abſurdum dici poſſe, quod ab aliquo eorum non fuiſſet traditum: illud in noſtra ſæcula, & hominum Libertinorum ingeuia omnino transferendum eſt. cFuere olim, proſequitur Erasmus, qui docerent eſſe pium, ut filii parentem necarent longævum, & inventus eſt populus, qui id ſollemniter fa- Ceret. -= -— Erant, qui Jjudæ proditori ferrent acceptam orbis redemti ſalutem, nec defuerunt diſcipuli, qui illum pro ſummo Divo colerent.--- Fuerunt, qui ſuade- crent, pium eſſe, ſi parentes liberos ſuos vivos exurerent, & inventi ſunt, quibus ..Perſuadere tur dogma tam impium. (b) Addam denique, fuere & ultimi⸗ hiſce 2 *- (a) Rudolph. Gualter in c. 19. Actor. (b?) Erawus L. XIV. epiſt. 21. ad slech- tam edit. Londin. 1642. Be (52) Weg. Tſculis, qui cenſorium judicium contemnerent, & cujusvis impietatis libros commani omnium lectioni permittendos eſie aſſererent. Inter Præcipuos hu- Jus impiæ dodtrinæ magiſtros nominari debet Joannes Huſtf, qui iniquiſſime ferens ſeveram Archi - Epiſeopi Pragenſis adverſus Viclefi libros cenſuram Primum ad Sedem Apoſtolicam appellavit, eamque appellationem, adhibitis cunctis juris Forinulis, in litteras retulit. Obtinuit Archi- E Piſeopus illico Pon- tifieiunm mandatum, ut telam contra Viclefi libros cœptam pertexeret; hinc novum edictum promulgavit, que Huſfi in furias actus decretum Apoſtolicæ Sedis ſübreptitium, & fraude extortum eſle ſtentorea voce proclamavit, & le rurſus a Pontifice male informato ad Eum mélius inſormandum appellare Pro- teſtatus eſt, editoque ſeripto, commentaria Viclefi non eſſe Pprohibenda mul- tis evincere conatus fuit. Demum heærefiarcha ſingularem conſcripfit libel- lum de libris hæreticorum legendie, cujus initio, ſine alia præfatione, quaſi apud Areepagitas edicturus, ſtatim ſollemni formula pronunciat: libri hæreticorum Junt legendi, nen comburendi, dum in ipſis veritas continetüur. Probatur auctoritate . Auguſtini, Hieronymi, Ambroſti,; Bedæ, Theodori, Liberati, Oprilli, Gelaſii, cano- nibut, G ratione. Atque tum, textibus Patrum male intellectis & applicatis, ju- TiS Cahonici regulis ſiniſtre intortis, fallacibus denique ratiunculis pugnam in- taurat. Cui quidem veſaniæ inter alios ſe ſu periori ſæcule oppoſuit Jacobus Gretſerus vir doctifſmus, & compendie argumenta male conſarcinata eleva- vit, Protrivitque. (a) Huſſum preſſo pede ſecutus eſt Antonius de Dominis ex Archi- Epiſcopo Spalatenſi nefarius Apoſtata, qui, cum rejectis ſanctioribus FT'ecialibus apertum Romano Pontifici, Sacerdoti dignitati, totique Eceleſiæ bellum indixiflet, in virulento opere de Republica Eccleſiaſtica novam quan- dam orthodoxam fdem ex Romana, Lutherana, Calvini & Anabaptiſtarum Conflare voluit. Inter cetera vero impia & falſa, quæ refellere non eſt præ- lentis inſtituti, præcipue in cenſuram Romanæ Eccleſiæx, & libros Pprohibendi Conſuetudinem concitatis weluti Furiis invehitur, & -crambem Huſſianam, li- cet non integram, variis in locis recoquit. (h) Haud aliter egit Petrus Pau- lus Vergerius ex Epiſcopo Juſtinopolitano, cum ei præ foribus jam eſſet pur- Purata dignitas, fœde in hæreſim primum clanculariam, tum apertam pro- lapſus, qui nominatim contra indicem librorum prohibitorum obpus latine ſi- mul & italice evulgavit, in eoque omnes furori habenas laxavit. (c.) Cum eo- dem poſtea ſenſerunt & Joſephus Scaliger, cujus nota eſt illa cacochymia: Xiͤÿ αραa”οσa indices babere, Marrannorum eſt: & Theodorus Bibliander, qui in Præfatione ſua apologetica pro Alcorano, omnium noxiorum librorum cauſam usque adeo egit, ut nons ſit weritus, & contra Theodoſii, & Valentiniani legem de comburendis Neſtorii libris grunnire: ac tandem Franciſcus Junius Cal- viniſta, qui præfatione, calumniis, & ſycophantiis pleniſſima exagitandum ſibi ſumſit indicem expurgatorium librorum Philippi II. Regis Catholici D in Be- (a) Supplem. P. I. g. 6. & g. (b) Vide L. VII. de Republ. & in præſat. operis () Meminit illius & Gretſerus & Raynaudus P. I. Erotem. I. ſbi pken culn vekt alacri Kan thohcis caſtiggtur diſephna Pudlbus , ler taphio e morlllei Anglit, 1 qui mnalel y Galo. demm farin nymus, bertate an ter omne nis in eo ſidem & eſle con gvic in Paleechi NNS, Jul blicæ m dicet, Ee cogatar . Eqbitäten rationen, homimum E Preter Cangre lo enhol lm 0 rocini Dloterun⸗ “ (2) , de/ inere tatis Iibrod lus n. iniguifime Cealuram, alibits illieo Pon- eret; hine Apoltoltræ Anayit, & Alure pro. enda ml. iolt libel. Gvafi apnd lereticorin tulloritute AMcſi, dunr Hcatis,ju. gnamin- it aobis hüta Elera- e Domminis ſctioribes le Vecleſte um quan⸗ Ptiſtmmum 1 eſt Præ- rohibendd lanatn, H⸗ ttus Dau- llet pur- tam pro- 8 latine i⸗ Cun eo- Ochymu: m cuin Ani egem mins Cl nduim ſhi ci juli in Be⸗ Cperit. RNe N ( Fy3) We o Belgio concinnatum. Cui pariter abunde ſatisfecit ſupra laudatus Grefſerus, oſtenditque illos, qui libros noxios opprimunt, non eſſe ſimiles Aegyptiis, IIralitarum ſœtus quotidie contrucidantibus, qua in comparatione multum ſibi placuerat Junius; quandoquidem & ejusmodi librorum auctores minime cum vekis Iraelitis conferendi. (a) Secutus eſt hos noſtra ætate, facito licet, alacri tamen greſſu Voltærus, qui ſemel ac iterum ſeveram legem, qua in ca- tholicis regionibus Libertini cohibentur, atque adeo & eorum ſeriben di libido caſtigatur, deplorat, & in pluribus ſuorum criptorum locis, catholicam hanc diſeiplinam, tanquam immanem crudelitatem deteſtatur; dum contra ſummis laudibus extollit, & ſingulari præconio exornat Angliam, quod in ea cogitan- di, & ſeribendi libertas foreat, & ſarta tecta cuſtodiatur. Expreſſit hoc in epi- taphio celebri Comœdæ Lecoureur inſcripte, ubi ita canit: Quid? num ubi mortales audent, eſt Anglia tantum, promere ſenſa animi? Eelix Europaæ exemplum Angliag, ut auſa tyrannoi Pellere in exilium et: mentir ſic audes errores demere, nobi: qui mala belamovent. Et alibi ita gemit: Menr mea, quovellet, nequit ire coercita fræ- no Gallo: Angli, Grærique bac libertate fruuntur. (?) Cum Voltæro & alii ejus- dem farinæ homines ſentiunt. Superavit autem omnes nuperus ſeriptor ano- nymus, cujus libellus Gallico idiomate Prodit, & ſub titulo: Secimen de li- bertate animi ſai ſenſa evulgandi, dedicatus eſt Anglicæ nationi, quæ, ut una in- ter omnes orbis tetius populos libertate gaudens, commendatur. Eſt homi- nis in eo audacia & temeritas ſingularis, vocem in Sanctuarium, ſolum, in fidem & rationem effert, contenditque, quibusvis impiis libris impunitatem eſſe concedendam, & facultatem cuique dandam ſcribendi & edendi, quid- quid in mentem & buccas venerit; quem quidem pauliſper depexuit Illuſtris Valſecchius Poſtremo operis ſui capite. (c) Addi denique poteſt Zimmerman- nus, qui ſingulatim atheorum cauſam ſuſeepit agendam, eosdemque a reipu- blicæ moderateribus tolerandos eſſe multis aſſeveravit; licet non obfſcure in- dicet, ſe non tam impiorum ejusmodi, quam propriam tueri cauſam, & ne cogatur concedere catholicæ æquitati, quæ ferre nen vult hæreticos: etiam æquitatem non tolerandi impios atheos & libertinos carpit, ac præter fanam rationem, eos nec refrænandos, aut puniendos eſſe, ſtatuit. (d) Eiusmodi ergo homimum ratiunculæ, ne ferte imperitiori illudant, Paucis refellendæ ſunt: ac Prætermiſſis iis, quæ contra indicis Tridentini regulas, & factam a 88. Congregationibus proſcriptionem non modo heterodexi, ſed etiam allquan- do catholici queſti ſunt, quibusque in fecunda Diflertatione reſpondebimus, ſolum communia ea perſequemur argumenta, quæ ad impiorum librorum patrocinium ſeu ex ſacris litteris, ſeu antiquitatis exemplis, ſeu rationibus proferuntur. G 3 F. II. (a«) Vide de jure & more &6. P. II. (5) Vile Epitaph. cit. & Diſeure. VI. de homine. (c) K. 4. c. 4. L. IMWI. de fontibur τ. (d) Modir. de cauſis incred. h. I2. n. . NoN (54) 3096 § II. Satisfit argumentis ex ſacra Soriptura petitis. A primum quidem Veteris Leſtamenti paginas excutiunt, apicesque di- A Ilgenter eventilant, quo eorum pectoribus multa ſe vetuſtas condidiſſe, & dogma a prima Sanctioris ævi ætate tractum videatur. Moyſen itaque ajunt, cum a filia Pharaonis in locum filii adoptatus fuerit, diligenter onmi ſapientia Aeg yptiorum fuiſſe eruditum, uti etiam S. Stephanus coram concilio aſſerbat. () Danielem item Prophetam in aula Regis Nabuchodonoſor litteras, & lin- guam Chaldæorum fuiſſe edoctum, & in harum gentium monimentis ita verſa- tum, ut cunctos Babylonis Sapienter, Ariolor, & Magor decuplo fuperaret. (b) Conſtat autem & Moyſis & Danielis religionem a ſuperſtitioſo Aegyptiorum & Babyloniorum cultu fuiſſe omnino diverſam, tantumque contrariam, quan- tum unus & verus Deus impiæ falſorum numinum multitudini opponitur; ergo nec piaculum cenfendum erit, ſi Chriſtianus quarumvis ſectarum lbros evolvat, & diverſa variarum nationum dogmata, diverſasque hominum ſententias penitus in iisdem diſpiciat. O præclaros Sophiſtas, in quos totam Ariſtotelis logicen confluxiſſe arbitreris! Anne qua conſecutio unquam fuit adeo præcipitata, adeo male cohærens, adeo omnibus Syllogismorum regulis, ſanæque rationi adverſa? Patientia & tempore abuterer, ſi id pluribus de- monſtrarem. Notum quippe cuivis; nonniſi profanas fuiſſe artes, Geome- triam forte, Aſtronomiam, ſimilesque Matheſeos partes, quibus ab Aegyp- tiis & Chaldæis Moyſes & Daniel fuere inſtituti, quarum quidem doctrinam tantum abeſt, ut in homine hæretico averſemur, ut etiam, ſi quid fingulare ac novum ab eo traditum ſit, lubentes amplectamur: nec in ipfis ſeveriori- bus indicis Tridentini libris profana ejusmodi monimenta hæreticorum inhi- bentur, (c) modo Epiſcoporum poteſtate reviſa & correcta, aut, ut noſtra- rum regionum uſus habet, conſuetudine recepta fint, nihilque adverſus fidem, & mores contineant; niſi forte ab hæreſiarchis profecta eſlent, quo caſu ve- tita ſunt, non tam periculi, quam juſtæ pœnæ ratione habita, ut infra exphi- cabimus. Et an præterea ea tum erat Eccleſiæ diſciplina, quæ nunc viget? quis lectorum cum Moyſe, aut Daniele conferendus, qui ita in vera religione firmiter ſteterunt, ut caput ſuum potius extremis periculis ſubjicere, quam a Dei cultu, ſinceraque obedientia diſcedere maluerint? Et quanta demum no- xiorum librorum, de quibus ſolum hic nobis ſermo, copia Moyſen fatiga- verit, dum ille, magno eruditorum conſenſu, primus omnium ſcriptor perhi- betur? Appage nugas, & ineptam ejusmodi argutantium criſim. Luculenti- ora forte N. T. litteræ ſuppeditabunt teſtimonia? At nec Fuangelium, nec Acta Apoſtolorum, nec Epiſtolæ Canonicæ quidquam habent, quod novis iſtis (4) Vide Frod. c. 2. & Astor. c. J. v. 22. (5) Daniel. c. I. (c) Vide Regul. V. & in Decretis J. I. is Eun ras? de toducen deſtructi gne iter 90 n 3 qvi eoue tl ſes, o⸗ pellegen lem A petet G veligen aonice Plores5 ſire re interpre pechri, Phrtin 1 bienten ccetibus Komms Altera ticinio ideo R tas 4 V. guus re Chriſto eſt, u Ledhrg elle, ne gle hyn Verbum Et. 1 . Alegt, habent aſgan anne r dubiis cesede d. ondlciſe, ſen itagne Uter onumn id allerbat. rag, & In. 1ta verla⸗ ant. () VDtlorum AIn, quan- Pponttur; lecdarun hominm 1os t0taln am flit n reguls, ridas de⸗ Ceothe- b Aegyp⸗ odrinam ſingllare leyveniori- Uum inhi- t noſtra- ns ndem, Cala ve- 1a eri- 2 e iget 1elgione qualm 4 mumnO. ln fatige. hr perh- Ueulent- um, e d 9071S. tis eN ( 55) Wo iſtis Euangelii interpretibus adblandiatur. Quæ enim ſocietas lucis ad tene- bras? Seductores potius, Pſeudo-Prophetas, homines ſectas Perditionis in-⸗ troducentes, diligenter cavendos, vaniloquia, colloquia mala & ſimilia, quæ deſtructionem magis præſtant, quam ædificationem, fugienda eſſe, iterum at- que iterum gravifſime inculcatur, ut jam ſupra audivimus. Sed jam intelli- go muſſitantes. Ne'ſine N. L. ſcriptura, quod illis unicum eſte telum ſolet, loqui & docere putentur, genericum aliquod S. Pauli pronunciatum afferunt, eoque triumphant. Ommia probate, ſeribit Doctor gentium ad Theflalonicen- ſes, quod bonum eſt, tenete. (a) Ergo, inferunt, omnes libri probandi, omnes perlegendi, ut fiat veritas manifeſta, & ea tandem inventa ſola retinenda eſt. PHem Achillem, qui centum Hectora proſternet, & ceu aries ferus cornu petet & armis! At inania terriculamenta: Senſum mentemque Apoſtoli in- veſtigemus, & ſponte aries iſte diſſolvetur. Erant eo tempore & apud Theſ- ſalonicenſes, quales alias commendaverat Apoſtolus apud Corinthios, com- plures Spiritu Prophetico pleni, qui in fidelium coœtu & ſynaxi prophetabant, ſive proprie, id eſt de rebus futuris, ſive improprie, id eſt Sacram Scripturam interpretando, & exhortando, quos quidem in hoc munere minime vult im- pediri, aut probiberi Paulus. Unde præmittit: Spiritum nolite extinguere: pra- phetias nolite ſpernere. (?) Spiritum enim extinguit, ait Ambroſius, qui inci- pPienterglodui ſpiritualia, contradictione ſua ſopit. (7) Sed quoniam hiſce cœtibus etiam Pieudo-Prophetæ ſe immiſcebant, ut Græci Patres Chryſo- ſtomus inprimis, Theodoretus, & Theophilactus docent, atque etiam ex altera ad Theſlalonicenſes epiſtola conſtat, ubi redarguuntur illi, qui falſo va- ticinio de judicii extremi die jam jam inſtante animos fidelium conturbabant: ideo & hic Apoſtolus monet, ut ſpiritus diligenter probent, & falſos Prophe- tas a veris diſcernant ex doctrina, ex vitæ integritate, ex fidei annalogia, quas regules alias præſcripſerat; neque enim verus Propheta dicit anathema Chriſto, neque doctrinæ illius adverſabitur. Quæ quidem omnia tantum abeſt, ut Sectariis faveant, ut potius lata velut ſententia eosdem condemnent. Sed largiar etiam, ad libros examen iſtud ab Apoſtolo indictum derivandum eſſe, nec diſſimulabo a S. Auguſtino citatum verſum ita exprimi: omnia legite, quæ bona ſunt, tenete. (1) Licet hæc ſolum paraphraſis ſit, non autem facta ad vVerbum interpretatio, cui Græcus, Latinus, & Syriacus textus non reſpon- det. Dabo & illud, quod non modo S. Cyrillus Alexandrinus, ut Calmetus allegat, ſed longe ante eum Dionyſfius ejusdem Alexandrinæ Urbis Epiſcopus habent: præmittendam ſcilicet dictis Apoſtoli verbis eam ſententiam: cſtote tanquam boni trapezitæ; (e) quæ nunc tamen in omnibus exemplaribus deeſt: anne propterea objecto argumento vis aliqua accedet? agitur nempe de rebus dubiis & controverſis, agitur de incertis, & quas paſtorum & Præſulum Ec- (a) I. Theſ. c. 5. v. 21. (?) v. 19. & 20. (c) Apud Cornel. a lapide in cit. c. (2) L. I. de Nar. & Crat. c. 9. (e) Vide Calmer in cir. c. 5. & Euſeb. L. VII. Hiſi. c. 6. J L NW9 (56) 20 9* Eccleſiæ auctoritas necdum definivit, Hæ procul dubio examinandæ prius & di- ſeutiendæ, probandæque ſunt, & ex iis, quod verum ſanumque fuerit viſum, retinendum. At noſtra oratio procedit de doctrina manifeſte falſa, de libris, quos ſanctior auctoritas Pridem proſeripſit, de eorum hominum pravis mo-= nimentis quos nec duces, nec dectores plebis Chriſtianæ oportet eſſe, quos impiis dogmatis adhærere omnium judicio certum eſt, & exploratum, Anne & iſti adhuc probandi? An cum præſfenti ſalutis periculo venenata & fraudi- bus involuta doctrina a quovis rudi, a quavis muliereula excipienda, legenda, & ad trutinam revocanda? Longe alienus eſt ab ea ſententia Apoſtolus, qui hæreticum bominem poſt unam & ſecundam correptionem, penitus vult eſſe devitan- dum, eo qui corrupti mente ſunt & reprobi circa fidem nullatenus audiendos, uti- que neè legendos, quorum inſinientia manifeſta fiet, licet bahbeant ſpeciem pietatir, eor ait increpandos dure, qui ſe a veritate averſantur. (a) Et quid multis? In eo ipſo;, quem explicavimus loco, ſtatim ſubjungit, ex quo adverſarii, ſi eorum ratio non eſſet corrupta, veritatem diſcere poterant: Ab omni ſpecie mala; inquit, abſtinete vor, (b.) ſeu ut Græcus habet, alſtinete ab omni genere mali. Non ſa- tis eſt vacare culpa, niſi & culpæ ſuſpicione vacetis. Sedulus Trapezita ne dubiam quidem recipit monetam, quæ vel ſequioris notæ, vel iniqui ponde- ris opinone laboret. Anne vero is ſuſpicione carebit, qui librum Eecleſiæ ju- dicio malum aſſidua manu pervolvit, in eo delectatur, ex eo cupit proficere. An & a ſpecie mali ſe ſe abſtinere cenſendus eſt ille, qui cujusvis impietatis monimenta libera aviditate comparat, perlegit, & veneno lubens ſe ſe ingur- gitat? Enim vero, ut cum Apoſtolo finiam, integer illinse Piritus & anima & corpus ſine querela in adventu D. N. L. C. non ſervabitur. (c) Quale quale ergo examen hic permiſſum, aut præceptum eſt, illud non ad omnes, ſed ad eos, quorum muneris dignitas, & officii ratio auctoritatem ad hoc tribuit, ad Præ. latos Eccleſiæ referendum eſt; cum, ut inquit Hieronymus, grandir ſt pru- dentiæ, aurum in lutoquarere: (A) nec ad omnes, ſed ad medicos ſpeétet, examinare & definire, quinam morbi ſint contagioſi. Eorum autem, qui præſunt, de- cretis cum modeſtia obtemperandum, & ſententia de libris lata, ceu vox Pa- ſtoris a paſcuis nocivis revocantis, ab ovibus Chriſti audienda. QGuisquis ali- ter docet, contra Apoſtolum docet, contra Eccleſiam, contra Chriſtum Ma- giſtrum noſtrum auſu ſuperbo tribunal erigit, ac proinde, ut Hymenæus & „ Philetus, qui veritate exciderunt, ut Jannes & Mambres, qui reſtiterunt Moyſi, ut Diotrephes, qui non recipit Apoſtoli doctrinam, vitandus & fugiendus eſt. Viſum eſt hæc nonnihil fuſius perſequi; notum eſt enim, quantum adverfariid ſacris litteris glorientur, & earum abuſu adverſus Catholica dogmata trium- phent; quod eopioſe, & erudite jam olim demonſtravit Vincentius Lirinenſis. (e) Oſtendere proinde oportebat, non tantum nihil præſidii proillorum errore ex Sacra Scriptura decerpi poſſe, ſed potius veſaniam iſtam univerſa hac Dei omnipotentis ad homines epiſtola condemnari. Jam cetera audiamus. § III. (a) Vide ad Tit. c. 3. & TI. Limoth. c. 3.. (9) v. 22.. (6) L. Tbeſal. c. 5. v. 23: () In epiſt. 7. ad Eætam. (e) CGommonit, a c. 250, rum nee gei tra reji uidetn hoe &N lLuliſe t ſopr ſueta i irr al endi ⸗ Gockrin tam in imperi fuit, (Cient De lere „tonm .Hore debe Ut plen toris t reſerelt tem a Arma! bos re conce Jubus Unkaur Piebal tholio ni, A dum! lem, 6 bris &d ertt ifüm— l, Gelibris DrAyis mo-⸗ elle, quOS n, Anne 1& frandt. ,legenda, lus, qui le dentan- eutat Iti⸗ atit, or dit ͤeo iplo; Prum ratio 6; inqnit, Non ſa-. Pezita ne i ponde- ccleſie ju⸗ oftere, laients ſe ingart⸗ mina nle ergo ad eos, „4 Drr-. Irſt . Lamminere lunt, de⸗ VON D quis al⸗ Num Mxz. næus & 1 Moyl, enbel Arerlari n tlintle. irinens mertore hac Dei FIII. Ne (57) We N F§III. HM Wonnulla veterum Fatrum fatta, &y dicta ab adverſarüs prolata élicantur. QRagenem evocant, & ceu doctrinæ ſuæ teſtem producunt, utpote de quo S. Gregorius Thaumaturgus ſeribit, eum diſcipulis omnia Philoſopho- rum & Poetarum ſcripta commendaſſe, voluiſſe omnes evolvi, legique, ut nec genus ullum, nec librum, ſermonemve eruditum præferrent, neque con- tra rejicerent, ſive græcum, ſive barbarum, ſed omnes audirent. (a) Poſſem quidem hic reſponſo Hieronymiano uti, & quod ille Tertullianum objicienti: hog & Origenem producentibus opponere, ſcilicet & hunc in multis hominem Eecleſæ non fuiſſe, & ejus ſeripta hæreſum etiam ſeminarium Patribus audüſſe, ut ſupra vidimus; proinde, teſte ejusmodi, tanquam ſuſpecto remoto, con- ſueta juris formula a ſententia hac, ut ajunt, interlocutoria ad judicium Eccle- ſiæ aliter ſtatuentis appellare. At nec velim, nec neceſſarium eſt, hac argu- endi ratione vim objectionis infringere. Sit hæc Origenis, ſit vera & ſana doctrina, nullum ex ea robur adverſantium opinioni accedit. Non enim ille tam impius, aut imprudens erat, ut hæreticorum quorumvis ſeriptiunculas imperitorum diſcipulorum lectioni permitteret, quin & in ea, quæ recitata fuit, S. Gregorii narratione manifeſte Atheorum libros excluſit: ««Nihil repu- „ dient, ait, præterquam, quæ Atheorum eſſent; hæc enim ne digna quidem, „que legantur, ne qua forte re inquinaretur animus, qui cum pietatem co- „ lere debeat, ſermones audiat divino cultui repugnantes. Neque enim ii, qui templa adeunt, religioſum putant, quidquam omnino profanum contrectare. .„Horum itaque libros, iis, qui pietatem profiteantur, nullo in numero eſſe debere. Audin? meditare, ratiocinare. Eſt ſcilicet iſta hæreticorum ſors, ut plerumque armis propriis jugulari poſſint, & dum truncatos vetuſti ſerip- toris textus proferunt, imperitis quidem illudere valeant: at ſi fontem quis reſeret, & teſtimonium citatum compleat, aut rubore eos ſuffundi, aut fron- tem amittere neceſſum ſit. Acdleo & hic eis Origenes non favet, ut potius arma miniſtret ad illos repellendos. Guibus enim Atheorum ſcripta rationi- bus rejicit, an non iisdem & hæreticorum proſcribit? Quæ ergo diſcipulis concedit monimenta, Philoſophorum erant, Poetarum erant Ethnicorum, in quibus eruditionis & veritatis eruendæ cauſa, ne, ut teſtatur Gre vorius, ad unicum Philoſophicarum opinionum genus adſtricti eſſent, eos induſtrie cu- Piebat eſſe verſatos, & nullius græcanici dogmatis rudes; quoniam in ea Ca- tholicæ fidei luce, ſeque doctore, nullum ex ſuperſtitioſis gentilium doctri- nis, aut erroribus admixtis timendum erat legent bus periculum; quemadmo- dum & deinceps, etiam noſtra adhuc ætate, nemo Platonem, nemo Ariſtote- lem, Tullium, Senecam, Homerum, Virgilium, ſimilesque Deorum cultores ge- (⁴) i orat. Panegyr. Origen. Extat Tom, III. Bilklioth. Patrum. NeN ( 58) W generatim vetat. Quod vero præcipuum eſt: Origene ipſe dux legentbus erat, ut infinuavimus, & docgtor, ille errores indicabat, ille diſcrimina ſubmo- vebat, uti diſerte loco citato Thaumaturgus teſtatur: Ipfſe, inquit, ſimul „incedens Præibat, manuque ducens tanquam in via, ſi quid usquam flexuo- „ um Ooccurreret, aut infidum, aut ad fraudem compofitum, velut peritus c artifex, cui ex longo uſu, atque exercitatione Philoſophandi nil inſolens ſit, „ nec inexpertum, & ſublimis ipſe in tecto manet, ac manum alis porrigens, „veluti qui demergantur, extrahens ſervat: ita quidquid apud ſingulos Phi- *loſophos utile, ac verum erat, deligens, nobisque apponens, quæ vero fal- ſa, lecernens, tum alia, tum maxime, quæ hominum propria ſunt ad pietatem. (4) Ad cujus exempli ſimilitudinem etiamnum Catholici doctores integras hæreticorum periodos proferre ſolent, illorum errores propriis eorum Yger- bis indicare, atque tum explicatione & confutatione addita, ceu præſenti an- tidoto vim veneni opprimere. Atque hoc ipſum S. Auguſtino frequenter in uſu erat, ut ex pluribus illius libris adverſus Manichæos, Donatiſtas, & Pela- gianos ſeripfis conſtat, & cum quendam Arianorum ſermonem refutaſſet, ur poſſet inſpici ab iir, ut ipſe loquitur, qui bæc legunt, & utrum ad omnia reſpon- Jum ſuerit, explorare defderant: hunc eum ſermoneém noſtræ diſputationi præſcriben- dum putavimuf, ut prius legatur ipſe, ac deinde noſtra reſponfio. (b) Quod non pro- hibet Eceleſia, ſed potius, ceu utile & proficuum, commendat, modo præ ſeripta moderatio, & ea, quæ Benedictus XIV. R. P. hac de re ſapienter cavit, ac- curate obſerventur. Hæc autem monet ille in ſæpe laudata conſtitutione: .. Prodeunt aliqando libri, in quibus falla & reprobata dogmata, aut Syſte- «mata religioni vel moribus exitioſa, tanquam aliorum inventa & cogitata, „ exponuntur & referuntur, absque eo, quod auctor, qui opus ſuum pravis chujusmodi mercibus onerare ſategit, ea refutandi curam in ſé recipiat. „Putant vero, qui talia agunt, nulli ſe ſe reprehenſioni, aut cenſuræ obnoxi- .Os eſſe, Ppropterea, quod de alienis, ut ajunt, opinionibus nihil ipfi affir- ment, ſed hiſtorice agant. At quidquid ſit de eorum animo & conſilio, deque perſonali in eos animadverſione, de qua viderint, qui in tribunalibus cad coercenda ceimina inſtitutis jus dicunt: dubitari certe non poteſt, ma- «gham ejusmodi libris in chriſtianam rempublicam labem ac perniciem infer- Tri; quum incautis lectoribus venena propinent, nullo exhibito vel parato, quo præſerventur, antidoto. Subtiliſſimum hoc humanæ malitiæ inventum, «ac novum ſeductionis genus, quo ſimplicium mentes facile implicantur, :Qqualn diligentiſlime Reviſores advertant; ac cenſuræ ſubjiciant; ut vel hu- Jusmodi libri, ſi aliqua ex ipfis capi poſſit utilitas, emendentur, vel in ve- t torum indicem omnino referantur. (c) Exempla tandem vetuſtatis eruenda ſunt, ut ſi quid dignum barba, dignumque capillis majorum, & verba pri- ſcis memorata Catonibus, atque Cethegis protulerint, nos, ſin minus docere at- 716 (a) Orat. Penegyr. cit (b) i ſine L. contra ſermonem Arianorum, ſeu cap. 39. æ) Ii Conſtit. Sollicita. G. 21. e ot Pooyl proptel heretia thugim nuS, à & ut. & Wod etiatnn ibus le oph teln pe que O Peccat Cignet uod winim der. Ubi eſt hi mn de qu Ppilee retieo⸗ (Can. tione Prehe re lb⸗ thagie Mel . 5 WO (59) N N. ſegentbo que convincere, ſaltem opprimere valeant, ut olim S. Hieronymus querebatur. n fubmo. () Suo quidem jure, ajunt, libros omnes legebant priſci Patres, quod de lt, ſimul Dionyſio Alxandrino memoriæ prodidit Euſebius: (5) de Theophilo Ale- m flexno. Xandr. Socrates: («) de ſe ipfſo fatetur Hieronymus; licet ſciret aliquos ut peritu propterea murmurare: (4) de Auguſtino quam plurima illius opera, quibus nlclens ſit, hæreticos oppugnat, id manifeſte oſtendunt. Quin & celeber Concilii Car- porrgens, thaginenſis canon, Epiſcopis libros heæreticorum pro neceſztate & tempore legen- gulos bhli. dos præfſcribit. (æ«) Quæ quidem, ut inquit Spalatenlis, nec Bellarminus dif⸗ 8 verofl. fitetur. (f†) Nec ego inficiabor, gaudeoque magnopere, eo progreſlam cum Metatem. adverſaris pugnam, ut non de umbris ſit digladiandum. ta ſe res habet: 3 sntegrs legebant heæreticorum libros Dionyſius, Theophilus, Hieronymus, Auguſti- Pun ſer nus, alii Patres & Eccleſiæ Doctores. Ne vero extra oleas feratur oratio, glentin. — S ut facere ſolent adverſarii, præcipitetur conſecutio, ſine gradu, ſine nexu, Guenterin — & vinculo: ſtatim inferam, quod legitime ex argumento conſequitur: ergo Deg. etiamnum Eccleſiarum Summi Præſules & Paſtores, etiamnum Theologi, & telntlet, — quibus ex officio incumbit, hæreſi ac errori, novo Ppræſertim & graſſanti, ſe rrißon. ſe opponere, lhbros hæreticos, libertinos, pravos, legere debent; legent au- reſerien. tenm petita, ſecundum præſentem æquiſſimam Eccleſiæ diſciplinam, facillime- non pro. gque obtenta a Majoribus facultate, quam olim tacito conſen ſu elargiebantur. Preſeripta Peccat igitur hic duo Spalatenſis: primum, quod falſo ſibi perſuadeat, & in- Aanit, a. dlignetur, nullam eſſe Epiſcopis libros prohibitos legendi facultatem: alterum, itntione: — quod rudi quidem populo librorum noxiorum vetitam eſſe velit lectionem, SNKe. minime vero ferendum judicet, doctos etiam & ſapientes eadem lege cohi- cogititl. beri. ( g) Ad hæc, quæ ceu oracula fundit, parum abeſt, quin illud Poetæ n prars ſibi acclamari petat: pulckre, bene, relte. Quod ergo ad primum attinet, non recipit. eſt hujus loci inveſtigare, quænam ſit Epiſcoporum, eorum Præſertim, qui EOOXi- ſimul Inquiſitorum ofſicio funguntur, in libros prohibitos jus & auctoritas, ifi affr- de quo, more ſuo, erudite diſſerit Card. Albitius, () clareque contendit, oalio, — Ebifcopis & Inquiſitoribus ex ipfa muheris ratione legendos eſſe libros hæ- bunaibus reticorum, neque Epifeopos, ſaltem in quorum grege hæreſes graſſantur, in l, . 1 Can. I. Bulæz cœnæ comprehendi, etſi arctius ſtringantur Bullis & prohibi- m inker⸗ tione Julii III., Pauli IV., & Pii IV. ( 4¹) Quin idem Albitius P. Bordonum re- lbarto, prehendit, quod afſeruerit nullo jure probari poſſe, Epiſcopis ex officio lice- re librorum prohibitorum lefctionem; quoniam non viderit Concilium Car- ſia, thaginenſe IV. quod, dum Epiſcopis libros gentilium vetat, hæreticorum pro t vel hl- neceflitate & tempore legendos præœæſeribit. (A) His ergo interea omills, een (a) Ii Apologetico ad Domnion. ſeu epiſt. 54. (5) L. VII. Hiſ. eccl. c. 60. tiin pti («) L. VI. c. 15. (d) Epiſt. 66. ad Pamach. (e&) Capitul. 26. Tom. I. Anere . Concil. pazg. 990. () L. III. de laicit. c. 20. (4) L. VII. de republ. c. . , (b) De inconſt in file c. 30. n. 204. & ſeqg. (i) Ouas idem Em. allegat Al- . 30 titius cit. c. n. 205. & Pii IV. incip. Cum pro muner. edita eſt A. 1564. ba- beturque Tom. II. Bullar (k) c. ſupra cit. e (60) N NM ſatis eſt indicaſſe, a Spalatenſi, dum male propriæ cauſæ patronum agit, rem exaggerari, quam, phaleris iſtis, & umbris remotis, nemo omnino, cui ſin- ciput ſanum eſt, poteſt criminari, Etii enim Catholici Epiſcopi, & majores Eccleſiarum Præfſules ſupremam illam auctoritatem, & Primatum in Romano Pontifice debito obſequio venerentur, & ſuſpiciant, neceſſariam ab illo licen- tiam petant, ejusdem legibus ea, qua fieri debet, ſubmiſſione obtemperent, Probe memores S. Cypriani effati, videlicet non aliunde eſe obortat haæreſer, aut nata ſchismata, quam inde, quod Sacerdoti Dei non obtemperatur, nec unus in Ec- cſa ad temput Judex vice Chriſti cogitatur: (a) etſi enim, inquam, ſit hæc illo- rum fides, & obedientia: nullum tamen invenire eſt, ubi cauſæ ſingulares id exigunt, cui librorum hæreticorum lectio non eſſet conceſſa; quin iſta eo- rum eſt auctoritas, regulis etiam & legibus Pontificiis, (?) firmata, ut ip- ſos librorum noxiorum cenſum, ſi qui novi prodeant, oporteat inire & ean- dem, qua ejusmodi libros legendi præditi ſunt, facultatem, aliis nonnunquam valeant impertiri. Quod autem hæc omnia annutu & auctoritate Summæ Sedis fiant, nemo ſane reprehendet, niſi ſimilis Spalatenſi, Hierarchiam ve- lit evertere Eccleſiaſticam, ſuo Capite Eccleſiam privare. Impatientius nem- pe & commota bile ferebat üle, quod Sorbonæ judicio, Theologorum Co- lonienſium cenſura, R. P. auctoritate, ſua quoque pernicioſa opera eſſent condemnata, (c) Ex quo eadem fere ratione ruit & alterum hominis calum- niatoris argumentum. Quemadmodum enim Epiſcopi: ita facile quivis Theo- logiæ, ſanctiorisque doctrinæ periti eandem impetrant licentiam, libros alias Prohibitos legendi, pervolvendi, & quæ ſeu ad refutanda novitia dogmata, ſeu conſirmandas Eccleſiæ leges aliquid facere videntur, excerpendi. Faten- dum quidem ab horum cenſu ex conſuetudine Romanæ Sedis quosdam ali- quando excipi inſigniores: quemadmodum hac noſtra ætate excepta ſunt Li- bertini Pſeudo-politici Nicol. Machiavelli opera, quibus religionem revela- tam peſlumdare adniſus eſt: Caroli Molinei libri, in quibus plurima adverſus Romanum Pontificem, totumque ſanctiorem Eccleſiaſticæ Hierarchiæ ordi- nem ſeripſit: libri item de aſtrologia judiciaria tractantes; quibus etiam ex vo- luntate Clementis XIII. & XIV. P. P. additur hiſtoria civilis regni Neapolis Petri Giannone: probroſum poema de Ppuella Aurelianenſi: ac demum Per- nicioſum opus, quod cum ſimplici titulo de Spiritu, additis in fronte Lucretii verſibus: Unde animi conſtet natura videndum, qua ſiant ratione, & qua vi, quæ- u gerantur in territ, Anno 1759. typis Prodiit Pariſienſibus, ſtatimque Ro- mæ ſeverioribus cenſuris confixum eſt, utpote in quo omnium errorum, om- nisque impietatis ſemina eſſe ſparſa ſeribit Berti. (4) Atenim, ſi cui religionis zelus, aliæque graves cauſæ horum quoque librorum lectionem ceu neceſla- ri- (2) Epif. 55. cpud Natal. Alexandr. H. E. Diſert. W. in Sæcul. L. (b) Iu re- gulis indicir, & in Inſtrulct. Clementis VIII. («) Uti in præfat. & cit. L. VII. queriti . (d) Hiſ. Breviar. Sæc. XVIII. c. 3. vide Breve Clement. XIII. 7. Sept, 1750. in quo hic liber ſub excommunicatione reſervatæ probibetur. riann c0 coneece celie Re Dionyſi ſiei int & ſingo uillet ſorbe aheletl Ieumm utilitat Us 1d0 tur, Ii Gerede gu 1 lge 0 eProbar. tanqus dilpen uti mod gnis, d elltaten ine ſol Vetitun di bege, Aiquane rummue errores lbris 20 At enin Alazs eti⸗ ea i⸗ mmiſdee Eores Nam & & lia auſti Penſis Demn de n agit, lem no, cuiſin. & muſores inRomano . lo len. temperent, bercſe, ut iutf in Ec. lit hec ilo. gulares ic in iſta eo⸗ ta, Ut i⸗ ire & ein. Onunduam e Summeæ chiam ve- tius nem- rum Co- era elſent nis calum. Vis Theo= bros Alias Hogttnate, Eatenl⸗- dam al- 1 ſunt Li- n reveh- Adyerlis iæ Ordi- m exvo⸗ Meapols um Per- Lucretil . , Slu- gue Ro- Urn, O- eligions ecella- ri⸗ lur- at. l t. Llll. K. NN (6&1) Ses riam commendarent, facultas ab iis, quorum intereſt, cauſa cognita, promte concederetur. Quid autem eſt, quod in hoc rigore, in hac ſanctiſſima Ec- cleſiæ Romanæ conſuetudine vituperet apoſtata? Neque vero diſſimulandum, Dionyſium Alexandrinum fuiſſe a compluribus fidelibus pro ea, qua erant, fidei integritate & zelo, reprehenſum, quod libros legeret hæreticos; unde & ſingulari epiſtola, & relata cœleſti viſione, qua eadem lectio ſibi a Deo fuiſſet præcepta, ſe ſe criminis ſuſpicione purgare coactus eſt: „Ego vero, .ſcribebat epiſtola 3. de Bapt. ad Philemonem Presbyterum Romanum, & jam hæreticorum commentarios, & traditiones legi, parumper quidem animum «meum impuriſſimis illorum cogitationibus commaculans, verum id juxta « Utilitatis inde capiens, ut eas apud me ipſum redarguam, & multo ampli- us abominer. Et cum a fratre quodam Presbytero prohiberer, qui vereba- ctur, ne malitiæ illorum ſcriptorum cœno involverer, unde anima mea per- „deretur, qui, ut ſenſi, veram dicebat: viſio quædam divinitus oblata eſt, „Quæ me confortaret, & ſermo ad me factus perſpicue præcepit, dicens: lege omnia, quæ in manus tuas veniunt, valebis enim omnia expendere & c. Probare; & hinc tibi initio fidei data eſt occaſio. Acceptavi viſionem hanc, tanquam Apoſtolicæ voci conformem ad potentiores dicenti: ſitis probati diſpenſatores, ſeu trapezitæ. Ita Dionyſius. (a) Quis autem negaverit, uti modo, ita olim, tacito ſaltem Eccleſiæ aſſenſu & auctoritate, viris tam ma- gnis, Sanctis, & eruditis omnium librorum evolvendorum datam fuiſſe fa- cultatem? Quamquam & hoc diligenter obſervandum, quod olim conſuetu- dine ſolum quadam fidelium, ex ipſo divino, naturæque jure deſumta, erat vetitum, tandem, creſcente pernicioſorum librorum numero, publica & ſollem- ni lege, cui nemo fidelis contraire audeat, fuiſſe interdictum. Satis nempe aliquando viſum, uti conjicit Fleurius, (“) ut de cenſura in libros lata, eo- rumque erronea doctrina monerentur lectores, & ejusmodi ſeriptis ſolum ad errores refellendos uterentur. Ita & olim Hormisdas P. de Fauſti Regienſis libris ad Poſſeſſorem ſeribebat: non reprebendantur illi, qui jusmodi libros legunt, ſed qui doctrinam Fequuntur; nam ſepe iir ad refellendos eoidem errores utimur. At enim amplior nunc mali occaſio: plures hæreticorum fraudes, & opera: alias etiam leges ſanxit Eceleſia, quibus integre obtemperandum. Quamquam & ea Fleurii conjectura non ſat firinis inniza videatur indiciis, qua ex illis Hor- miſdæ verbis colligit, eo tempore cenſuram librorum tantum fuiſſe latam, ut lectores monerentur, & ſibi caverent, non vero, ut ipſa lectio interdiceretur. Nam & Hormisdas, qui ita de libris Fauſti cenſuit, Summus erat Pontifex, & ſua poterat ſapientia diſcernere, an religione non violata, a quovis opera Fauſti Semipelagiani evolvi poſſint, & ſimul ea pollebat auctoritate, ut ex- Penſis rei, de qua Poſſeſlor quærebat, momentis, eorundem librorum lectio- nem permittere poſſet, præſertim, cum non ſolum univerſa S. Auguſtini de H3 . gra- (a) Apud Euſeb. L. VII. Hiſt. e. 6. ex verſu: Miſeuli. edit. Baſleent. 1587. (ö) L. XXXI. Hif. Eeccl. J. 50. 4 N& (62) 30 gratia divina opera, ſed ea præcipue ad Hilarium, & Proſperum data, om- nium verſarentur manibus, quibus velut præſenti antidoto omnis Semipela- giana opinio reprimebatur. Certe Joannes Maxentius, qui inter ceteros Scy- thiæ monachos eruditione eminebat, in ſua ad Papam epiſtola, (a) vehe- menter queſtus eſt, quod Papa dictorum Fauſti librorum lectionem non pro- hibuiſſet. Etſi enim viro, quem quidem Sandtum nominat Fulgentius, (⁵) tum adverſus Pontificem, cauſæ monachorum inimicum, vehementer com- moto, nulla ſit in hoc auctoritas deferenda;: illud tamen ex ea querela non obſeure diſpicitur, hæreticorum opera eo tempore non tantum fuiſſe con- demnata, ſed & legi prohibita. Nec propterea velim in eam Sirmondi con- cedere ſententiam, (c) qua Fauſtum ab omni Semipelagianorum errore vin- dicare conatus eſt: vel ex hoc ipſo tamen œconomiæ & humanitatis Hormis- dæ aliqua poterit peti ratio; quin ideo ceu indubitatum ſtatuatur, Sæculo Eccleſiæ ſexto nullam univerſe prohibitæ lectionis librorum, præſertim hære- ticorum, eccleſiaſticam viguiſſe legem, quam tot alia antiquitatis exempla ſu- pra relata clare ſatis evincunt. Ut ut ergo ſe iſta habuerint in temporum vetuſtate, certe caput hoc erat ad diſciplinam referendum, quæ diverſis tem- poribus ſua habuit incrementa, atque ut loquitur Tertullianus, (4) regula fdei ſola immobilis & irreformabilizz; hac lege fdei manente, cetera diſciplinæ & con- ver ſationis, recipiunt novitatem korrebtionit. Etſi igitur pervetus ille mos, quem jam inde ab omni antiquitatis memoria viguille oſtendimus, ſolos fortaſſe rudes, imperitosque a libris hæreticorum excluderet, tacitoque aſſenſu, & etiam errores convellendi neceſſitate, jure quodam, Eccleſiæ doctoribus om- nia monimenta permiſſa eſſent & Hbera; quis hinc inferat, injuſtam eſſe Ec- cleſiæ legem aliter ſtatuentem, injuriamque eſſe conſuetudinem, quam fidei zelus, & ſervandæ religionis ſtudium perſuaſit, & ſceleſtiſſimorum homi- num incredibilis audacia extorſit? præcipitare quidem iſtud eſſet, non deſeen- dere ad conſecutionem. Non ſolum ergo jura naturalia & divina, quæ im- peritum, aut periculum ſentientem a noxiorum librorum lectione removerent, attendenda ſunt, ſed & Eccleſiæ leges conſiderandæ, quas ſane nec Diony- ſium, nee Hieronymum, nec Auguſtinum unquam ſpernere voluiſſe ſatis ſu- perque eſt exploratum. At necdum finis: Romanorum etiam Pontificum au- Goritate depugnandum eſt, ne triarii in exercitu defuiſſe videantur. Zacha- rias P. n concilio Romano ſollemni decreto intercefſit, ne impii libri Alde- berti Epiſ-opi, de quibus S. Bonifacius Germaniæ Apoſtolus ad Sedem Apo- ſtol cam r tulerat, igne cremarentur, quod faciendum Patres oncilii cenſue- rant. Gelaſius autem I. in ſuo de anathemate tomo ex Apoſtolicis verbis: onmia probafe, et am infert, ipſorum hæreticorum libros elfe legen dos; quia multa, quæ ad veritatem pertinent, in iir ſunt poſtta. Quid clarius? clariſſima om- nino; at bona fide profecto non adducuntur. Pergula hic pictorum eſt, veri nihil, oni- (a) Evtat Tom. IX. Bibl. Patr. p. 539. (5b) L. L. de veritate Badeſtinat. () it. Pradekin. c. 2. (d]) L. de virginib. velancd. c. L. Mnlig io 4 ii tontque. imo ver iltegtite , onem brorum apertal di, ut Qvo g gnorat tra alor ſari, d Ontins ſtuchole lent, el in omnih Uehemen tuti, on Pelagii conmpo⸗ W We ſphom (ponde ner⸗ Gain in re Ger Sec ſan que ſi tineant lat, 41 Objed aſti P brosr bona & ex. — 3 4) date, 0m. demipeh. teros dey. (4) vehe. n non pro. Utius, (5) Uter com. Herela non fniſle con. 1ondi con- IrOre vin- §Homis- r, eulo tim heære- empla fu⸗ emporum Erſis tem- 4) edl iue & an- t08, quenn ortalſe ſſenſu, & tibas om- m lle be- vam ſidei um homi- on deſeen- gue inm⸗ norerent, e Diony- ſatis ſu⸗ Kcum au- Zacha- bri Ale- jein Apo-⸗ cenſue- 6§ verbis: s; it lima om- eri nbil, Oir⸗ Heliſinet. Y (63) 9& ommia füta, ac niſi fallaci eſca capere vellent adverſarii imperitum, procul du- bio ab iis proferendis abſtinerent, quibus cauſam ſuam etiam produnt, ever- tuntque. Anne enim Zacharias R. P. propterea libros hæreticos probavit? imo vero deteſtatus eſt quam maxime, nec decreto ſuo proſpectum voluit integritati nefarii monimenti, ſed ad reprobationem, & perpetuam, ut ait, con- fußionem illius Aldeberti, & ejus ſectatorum, voluit exemplar unum eorum li- brorum ſervari in ſeriniis Romanæ Eccleſiæ. Quum enim lbri iſti craſſa & aperta impietate facti eſſent: Aldebertus autem a p'urimis ceu integer vitæ, ſcelerisque purus celebraretur: Eccleſiæ interfuit, libros ejus non Pprorſus per- di, ut ſi quando res ferret, auctoris impietas ex operibus probaretur. (a Quod quam neceſſarium ſit aliquando, is ſolum dubitare poteſt, qui heſterna ignorat, neſcitque non raram hæreticorum quorumdam aſtutiam, qua con- tra aliorum morem ſeripta ſua occulere conantur, ne impietatis poſſint accu- ſari, aut ut liberius peſtiferam doctrinam diſſeminent. Querebatur hoc Le- ontius Byzantinus, quod Theodori Mopsveſteni diſcipuli libros Magiſtri ſui ſtudioſe cuſtodirent, ne ad eos, qui Mopsveſtenicis myſteriis initiati non eſ- ſent, emanarent: Si facile eſer, ſeribit, Tbeodori ſeripta reperire, non pigeret nos in omnibur capitibur, de quibus eum accuſavimus, illum ipſum teſtem producere: - = - vehementer obſervant, & cavent, ne illius libres, cum iis, qui non Junt in illis inſti- turi, communicent. (b) Ita & S. Auguſtinus nihil non egit, ut ſeriptum aliquod Pelagii ad eum convincendum reperiret, nec niſi longo poſt tempore voti ſui compos effectus eſt, cum & Pelagius ſollicite caveret, ne qua ſua elucubratio in manus adverſariorum perveniret; unde, dum a S. Hieronymo, data ad Cte- ſiphontem epiſtola, ſe acerrime impugnari animadverteret, eidem quidem re- ſpondere, non tamen volumen publicare ſtatuit, ut enarrat Noriſius. (c) Si u; ergo ſimilis genii ſint hæretici, utile profecto ac neceſſarium erit, quod- lam impiorum operum exemplar loco tuto conſervare; nec eſt, quod ea in re Gerſonis dubitatione moveamur, ut merito notandum monet Raynaudus. Sed jam Gelaſii verba non tam refellenda, quam integra alleganda ſunt. Ita- que ſic ille loquitur: Nunquid nam in ipſorum haæreticorum, quæ ad veritatem per- tineant, poſita releguntur? Nunquid nam ideo veritas reſutanda eſt, quia illorum libri, ubi pravitas ineſt, refutantun? aut ideo pravi libri ſicſcipiendi ſunt eorum, quia veri- tas, quæ illis inſerta eſt, non negatur? Ita ſapientiſſimus Pontifcx. (4 ) An vero objectio, ſeu potius calumnia jam non evanuit, & ut apud Jobum legere eſt, in ſtipulam verſi ſunt lapides fundæ ? Ubi enim Pontifex, qui tam ſollicite li- bros malos proſeribit, eos a quovis legendos docet propterea, quod quædam bona admixta habeant? an non conceptis verbis, eos recipiendos negat? imo & ex Apoſtoli doctrina, & exemplo impugnat? Nullius igitur momenti om- nia hæc ab auctoritate petita ſunt teſtimonia, & teſtes iſti, etſi ære ac ſtipen- Qnis (a) Vide Conc. Rom. II. Sub ZHHacharia R. P. Act. 3. Tom. III. Concil. p. 1939. (5) L. II. contra Neſior. Extat Tom. IX. Biblioth. PP. (c) L. I. Hiſt. Telag. 6. 6. (d) i Tom. de Anath. vinculo. Tom. II. Concil. pag. 930. t (64) diis provocarentur, nollent cauſæ malæ velificari: & ad quid oportuit ſtipare Hatona Menandro? Evpolin, Archilochum, comiter educere tantos? Scilicet non raro mancipiis locupler eget æriz Cappadocum Rex; & omnis iſta auctoritas ratione ca- ret. (a) Ain? imo vero & copia rationum reſtat. Exilis domus eſt, ubi non && multæ ſuperſunt. Addam & reliqua Satyrici: at dominum fallunt, & proſunt ſu- ribur. (?) Ne tamen ſubterfugere videamur difficultatem, pauliſper iſtis eti- amnum immorandum. § IV. Sophismata ex rationibus contexta diſolz untur. Aec Telamonium ferunt, cum, armis Achillis ſibi abjudicatis, inſaniret, ad pecudes fuiſſe converſum, iisdemque coævis, quod Agamemnona & Ulyſſem flagellatos putaret, magnopere triumphaſſe. Ajaces ejusmodi arbi- tror cenſuræ hoſtes, qui ademta ſibi ſacra, & eccleſiaſtica auctoritate, qua pro errore depugnaverant, ad infimas quasque, & vix humana ratione di- gnas argutationes deſcendunt, iisdemque ceu victores inſaniunt, aut ſi mavis refutatas jam nænias iterum occentant. Et quoniam mala & noxia libris, de quibus agimus, contineri, negare non valent: hoc jam admi ſo, cetera vera, bona, utilia, quæ laciniarum inſtar peſſimis etiam ſeriptis inſerta ſunt, ja- Gant, extollunt, commendant, iisdemque omne robur argumentis noſtris detrahere nituntur. Itaque jam cum Juriſperitis arguunt: uatile per inutile non debet vitiari: jam cum Theologis aſſurgunt clamantes: non eſſe dogma rejicien- dum, quod illud nobiſcum haretici profteantur, nec veritatem ſpernendum ex ore im- pii prolatam, uti, ſi quando Arianus dicat Patrem eſſe Dominum ac Creatorem omnium, nec proinde librum eſſe repudiandum, licet ab homine hæretico, aut atheo ehboratum. Iterum cum Auguſtino prædicant, bonum non evacu- ari a malo, nec propterea falſum cenſeri, quod dat ille, qui verax non eſt, modo non det ſuum, ſed Dei. (c) Rurſus gemunt, lamentantur, minantur: fore videlicet, ut quam plurima vera, vitæ moributque utiliſima, ingenio excolendo idonea non mi- nur, quam nercſſaria pereant, E ex erroris aut falſt Aobtrinæ cauſa libri ommnes illico proſeribantur. Tandem inſultant, ac leges Conſtantis, Friderici, aliorumque Impp. quas illi pro commodo & decore Eccleſiæ catholicæ tulerunt, condem- nandas objiciunt, quod earum aubtores aut vitüs nntati, aut Vaticano etiam Pilmi- ne percuſi fuerint. Denique Tertulliani, Cypriani, ſimiliumque, Ariſtotelis item, Averrois, aliorumque gentilium monimenta a nobis legi, ſuſpici etiam & lau- dari indignantur; quum ejurmodi aubtorer pariter in multis erraſe, & errores illo- rum ſcriptis contineri, ſit in comperto. Hem bella enthymemata, quaſi decreviſ- ſent, (a) Vide Herat. L. II. Sat. 3. & L. L. epif. 6. (5) cir. L. V. epiſt. 6. (c) L. II. contra litt. Petilian. extat. c. 87. I. 7. I. L. VI. de Baptiſmo c. 25. eſer- tur g. 72. d. 4. de conſecrat. ſent, It . lchi Gaci lotus ii l chinlpicit r2 lint, Slet viti Atqde et Autenn . Qileerni, olla m interpre ſimulbus ſi Ge re ſi inutl Volret. Gdacnnol roruin tur, A! tinorum ſana pee las lber Wdrum (Witar en, ge Vis iin cratere cibum mixtun Widen monim lie are I C (9) A 1S lus pi nen Im! 6 Mt (65) Bee tit hae, ſent, ut Neoptolemus apud Ennium, Philoſophari potius paucis! At nihil tnon ro Pulchri conſtructus iſte acervus habet, & ſi Perſiano Stoico, qui aurem mor- ratione eg. daci lotus aceto eſt, reſpondendum foret, paucis quoque diceret: mendoſe col- uli mn ligir. (a) Nos primis illis habebimus fidem: at, quod Lactantius monet, cir- rcſunt ſu. cumſpiciemus, qualia ſint ea, quæ conſequuntur, & prima illa, quo ſenſu ve- er iſlis eti⸗ ra ſint, aut falſa, ex conſequentibus judicabimus. (5) Utile ergo per inutile non debet vitiari? egregie, optime. Docet hoc Bonifacius VIII. in Juris regulis, atque etiam Ulpianus ait: non ſolent, quæ abundant, vitiare ſcripturas. (c) Quis autem vel inter legum tirones non didicit, id verum eſſe in üs, quæ dividi, diſcerni, & ſeparari ſeu natura ſua, ſeu juris permiſſu poſſunt; quemadmodum Gloſia magna, Joannes Andreæ, Barboſa, aliique eccleſiaſtici, & civilis juris interpretes docent, & in reſeriptis, teſtamentis, legatis, donationibus, dote, ininiet, — fſimilibusque exemplis illuſtrant. At fallere regulam pariter fatentur omnes, emnona à& ſi de rebus agatur, quæ vel individuæ funt, vel facile ſeparari nequeunt, aut noci arbi. ſi inutile iſtud manifeſte alteri utiliori contradicat, & vitium rei capitale in- itite, gua volvat. Hinc ſi libri ita comparati ſint, ut longe plura proficua, quam atione i⸗ damnoſa contineant, non cujusque de foro rabulæ, ſed legitimæ poteſtatis, vi- ms rorumque ab hac delegatorum opera expurgantur, tribuli hæreſeon evellun- Irs, de tur, & bona ad uſum fidelium ſollicite conſervantur. At hæreticorum, liber- tera ven, tinorum, ſimiliumque ſeripta, ſi de fidei capite agatur, adeo pauca utilia, & ſunt, A. ſana plerumque continent, ut, ſi ea ſeparare velis, ad paucas omnino pagel- 6s noſis las liber integer redigatur. Jure igitur parum illud tritici cum copioſa zZiza- urdean niorum fſegete aboletur, & ſinceri veritatis fructus ibi quæruntur, ubi nullum riin. falſitatis lolum iisdem permixtum eſt. Guid? quod non inutilia tantum ſunt x ore imn⸗ ea, de quibus agimus, dogmata, ſed nociva ſunt, peri uloſa ſunt, & ſi cui- regtorem vis ſine delectu ea ſcrutari concederetur, maxime pernicioſa. Quis autem . heretco; Craterem etiam aureum non rejiciat, quamdiu venenum eidem adhæret? Quis zun utl⸗ cibum melle & Ambroſia dulciorem non adſpernetur, dum eidem virus ad- Gd- N mixtum eſt? Quis fragrantifſimas etiam roſas in ſinu ſuo condet, ſi eisdem rieleet, afpidem involutum intellexerit? Atque ita ſe res habet cum pravis, hæ reticisque , mn Mi⸗ monimentis, ubi de religione pertractatur. Fruſtra proinde Juris patrocinium mner ili hic arceſſitur, fruſtra a pietate, & religione illis præſidium quæritur, qui non- orumgge niſi pietatem, & religionem oppugnam; quandoquidem, ut regula quoque Ju- coNden- ris cauſam tuear: non debet quis fructum conſequi e eo, quod niſus extitit eppugnare. n ſlni. (4) Atque hinc & alterum ruit, quod de veritate ab hæreticis aſſerta „ & à Elsiten nobis non repudianda opponebatur. Quis enim iſtud inficiabitur? At pror- nhu. ſus pernegamus conſectarium. Veritar quippe, ut melius coneludit Bellarminus, ,pvrer M- non eſr quidem neganda: non tamen in librie haæreticorum legenda: (e) ſeu ut jam leereA. olim prudentiſſimus Hieronymus monebat Furiam: Poſt ſeripturas ſanétas doöto- ſent, . “ 1 1 “ . (a) Perſur Satyr. 5. (⁵) L. II. Liſtit. c. 74. («) Rg. 37. de R. I. in 6. ſr. Et Reg. 94. de R. I. in Digeſtir. (d) reg. 39. de R. I. in 6. (e) L. III. de Laic. c. 20. (66) e wmum beminum trabtatus lege, corum dumtaxat, quorum fider nota eſt. Non neceſ babes aurum in luto quærere. Et iterum Lætam: Cypriani opuſcula ſemper in ma- nu tenent., Athanaſti epiſtolar, & Hilarii libror inoftenſo decurrat pede. Illonum tra- katibus, illorum deleltetur ingeniit, in quorum librir pietar Fde! non vacillet. (a) Guid? quod homines ejusmodi, monſtroſorum partuum parentes, nec digni ſint, ut tangquam veritatis interpretes audiantur, ex ratione non multum diſ- ſimili, qua olim nec Chriſtus, nec Apoſtoli verum Dæmonis teſtimonium re- ceperunt: dæmonibus, ait S. Athanaſius, ora Cbriſus obturabat, tameiſi verum eſ- Jet, quod ab illie dicebatur: tu er Filius Dei; noluit tamen per os impurum veritatem annunciavi. (b) Ita & Apoſtolus Paulus, cum puella ſpiritum Pythonem ha- bens Philippis clamaret: iſti beminet ſervi Dei exéelfi ſunt, qui annunciant vobis vi- am ſalutit, dolens converſus eſt, & Tpiritui in nomine L. C. exire præcepit. (“«) Guin & in nonnullis gentilium civitatibus is olim mes erat, ut vitæ im- Puræ civis ſententiam ſuam ad ſenatum, aut populum per ſe ipſum dicere non auderet, ſed apud virum honeſtum enunciatum deponere cogeretur, uti Gellius, Plutarchus, atque etiam Philo teſtantur, qui narrationem ſuam hoc Claudit epiphonemate: Adeo ne benefeium quidem ab injuſtie dignantur acripere; guod exiſtimant hanc utilitatem corrusmpi, admixto dedecore. (d) Ac rei quidem no- ſtræ prorſus accommodata eſt narratio, quam A. Gellius ex oratione Aeichinis in Timarchum excerptam refert: Populus, inquit, Lacedæmonius de ſum- ma republica ſua, quidnam eſſet utile, & honeſtum deliberabat. Tum ex- „ urgit ſententiæ dicendæ gratia homo quispiam turpitudine priſtinæ vitæ de- «famatiflimus, ſed lingua tunc, afque facundia mimium quanto Præitabilis: „Conſilium, quod dabat, quodque oportere fieri ſuadebat, acceptum ab uni- c Verſis, & futurum erat ex ejus ſententia populi decretum. Ibi unus ex 2„. Ilo Principum ordine, quos Lacedæmonii ætatis, dignitatisque majeſtate tan- quam arbitros, & magiſtros diſciplinæ publicæ verebantur, commoto, irato- „que anitno exilit: & quænam, inquit, Lacedæmonii ratio, aut quæ tandem „ſpes erit, urbem hanc, & hanc rem publicam ſalvam, inexpugnabilemque aeſſe diutins poſſe, ſi hujuſcemodi ante actæ vitæ hominibus conſiliariis utemnur? Quodfi proba iſthæc, & honeſta ſententia eſt, quæſo vos, non ſinamus candem dehoneſtari turpiſſimi auctoris contagione. Atque ubi hoc „. dixit, elegit virum fortitudine, atque juſtitia præter alios præſtantem, ſed « inopi lingua, & infacundum, juſſitque eum conſenſu, petituque omnium eandem illam ſententiam diſerti viri, cujusmodi poſſet, verbis dicere, ut „nulla prioris mentione habita, ſcitum, atque decretum populi ex ejus uni- .. us nolnine fieret, quod ipſum denuo dixerat. Atque ita, ut ſuaſerat Pru- c dentiſſimus ſenex, factum eſt. Sic bona ſententia manſit, turpis auctor niu- tatus eſt. (e) Jam ſi hæc profanorum hominum in cauſis iſuis erat mens (a) Epiſt. I6. ad Eur. & epiſt. g. ad Lætam. (b) Orat. I. contra Arianos. («) Actor. c. 16. v. 17. & 18. (d) Putarch. in Politic. Philo L. guod dete- gantur infidiæ Potiori c. (e*) Cell. Noct, Attic. L. 18. c. 3. e Cſentel Deo vo leuullu gent? tu legis Cverla ſanctilin Per ne⸗ mi pert 1e Ah goe docet; Moyſs Gud vetitam lerrea tria nat Ge opt, peſlum libri ha Anne e Leigodl deedern non ali e ſnrer Ver /ur 4 hereſt⸗ guin, U a hære Caltt. aVellen 4Otene 4 Peſte de in Wor a Inalit 44 Quar utelnen r nereſe Uper in u. Uomm ii. Nucillet. ( 4) ,Nec Gignl nultum dit. moniumre. verum . m Veritatenmn honem hi- ant vohigvi⸗ Precepit. Ut vitæ Im-. Idicerenon eretur, uti 1 ſuam hoe ,. rjne bidem no- eAelchinnus ius deſum. Tuum ex- E Vitæ de- Nadils. Uumcbum. bi vnus er eſtate tan⸗ Oto, IMato- 1 tandlem llemque conhiliaris 505, O e ubi hoe mnIu lcere, N ejus vni⸗ leiat - uctor E- erat mens N 1 Minl. s ey (67) B t S& ſententia: quis auſit Eccleſiæ diſciplinam vituperare, quod nec eos, qui a Deo vocati non ſunt, patiatur eſſe veritatis magiſtros, quod ex illorum lbris, religionis myſteria aiidicer nolit, qui a fide defecerunt 2. quod ex illis fontibus pauxillum aquæ limpidæ hauriri vetet, ubi tetra fuligine cetera omnia ſor- dent? Accipiatur ergo & bonum a male, cuni ſine periculo, & ſine contem- tu legis Eccleſiaſficæ accipi poteſt. Quod ipſum S. Auguſtinus in locis, quæ adwerſarii allegant, intelligit, quamquam obtorto, quod ajunt, collo, iſtæ viri ſanctiſſimi ſententiæ huc pertrahantur. Ule enim tum de virtute Baptismi per malum & heæreticum miniſtrum non evacuanda: tum de forma Baptis- mi pertractat, cujus vim negat enervari, etſi eidem preces quædan non bo- næ adjiciantur: tum denique de malis Eccleſiæ Præſulibus agit, quibus, ſi ea, quæ Dei ſunt, fi vera & ſancta præcipiant, integre eſſeé obtemperandum docet; quemadmodum & Chriſtus Scribas & Phariſæos, ſuper cathedram Moyſis ledentes, id eſt ſecundum legem docentes, audiendos præceperat. Quid autent iſta, ad præfens inſtitutum? quid iſta ad cenſorium munus? ad vetitam Hbrorum pravorum lectionem? Nif enim iſta toto, quod ajunt, eœlo dif- ferre affirmavwerint, aut quævis rerum pernegabunt diſerimina, aut œotum in pa- tria nati cerebrum geſtant in calaneo. Unde & tota vana eſt ea querela, qua de optimis morum documentis, de preclaris artium inſtitutis, de eruditione peſſumdata lamentantur, dum Catholicorum, ut ajunt, ſevitia & crudelitate libri hæreſim, vel peſtiferam doctrinam continentes prohibentur, exuruntur. Anne enim & ſicarios & parricidas, & veneficos vivere velint in ſummam reipublicæ perniciem, quod non omnia eorum acka ſcelerata fſint? Nemo eſt, occurrit & hic S. Hieronymus, tam ſcariur, tam parricida, zam veneficur, qus non aliquid boni aliquuando, fecerit: ſi inimicus adverſus nor jurgetur & clamitet: non- ne inter verba multatir & rixæ altquid loquetur veritatir, quod & a nobir quoque, ad verſus quos loquitur, non arquequazzue reprehenditur? (a) Quick ergo mirum, ſi Bæreſiarcharum & improberum libris bona aliqua & utilia adſpergantur? quin, ut ſupra jam vidimus, & S. Gregorius affirmat, „hoc proprium habent a hæretici, ut malis bona permiſccant, quatenus facile ſenfui audientis illu- «dant. Si enim ſemper prava dicerent, citius in ſua pravitate cogniti, quod «Vellent, minime perſuaderent. - -- Itaque permiſcent recta perverſis, ut « Oſtendendo-bona, auditores ad ſe trahant, & exhibendo mala, latenti eos « Peſte corrumpant. . (5“) Suntne vero mala in eo deleta, interrogat Gerſon de impuro libro Romanti, quod in eo multa ſint bona? Ignis eſt pericu- * loſior ſuppoſitus cineri dolofo: hamus nocet piſci, ſi coopertus eſt eſea: gladiuns unctus melle feritne minus? Non: dico quod Mahumetes maxima a malitia miſcuit noſtræ fidei Chriſtianæ virtutes ſuis immundis erroribus. „Quare? ad alliciendos citius Chriſtianos ad legem ſuam, & ad cooperiendas- atemeritates ſuas. Nonne diabolus multas quandoque dicit Veritates Per L 2. dæxæ- (a) li c. I. cif. ad Tüum. (b) L. V. Moral, & II. . . W (68) N 4 dæmoniacos, per incantatores? Ita Gerſon. (a) Et fatebor, habent & li- bri mali ſua bona, habent erudita, habent ingenioſa; quandoquidem & judice Auguſtino, nulla falſa doctrina eſt, quæ non aliqua vera intermiſceat. (b) An non au- tem eadem pleno veluti gutture e fontibus catholicorum hauriri poſſunt? Qur inſipiens curioſitas fœtentes inquirit ciſternas? Profecto genuinum Eccle- ſiæ filium pudere debet, ab exhæredatis filiquas mutuari, cum domi frugi- bus abundet, aut deſiderare inficetas hominum improborum declamationes, dum ſincera & catholica eloquentia, eruditio, omnisque litteratura Eceleſiæ Doctores, & eorum monimenta exornat. Liceat & hic cum Tertulliano lo- qui, & interrogare: Quis ſervur cibaria ab extraneo, ne dicam ab inimico domini ſui Perat? quis miler ab inſæderatis, ne dicam, ab bhoſtibur regibus donativum aut ſti- Pendium captat, nißi plane deſertor & transfuga, & rebellis? Etiam anus iäla intra tebtum ſuum draohmam requirebat: etiam pulſator ille vicini januam tundebat: etiam vidua illa non inimicum, licet durum, judicem interpellabat. Nemo inde Rrui poteſt, unde deſtrnuitur. Nemo ab eo illuminatur, a quo contenebratur. Quaramus ergo in noſtro, & a noſtris, & de noſtro. (c) Nihil omnino præclarius, verius nihil. Juſta igitur indignatione etiam commotus fuit Cl. Valſecchius, & idem argu- mentum quidem, de Scriptis autem Libertinorum, pertractans, ita objecti- unculam hanc difſolvit: „Neque vero ii dicant, aut ſtili elegantia, aut cogi- „tationum veneribus, aut multiplici eruditione, quibus opera libertinorum or- Knantur, ad hanc lectionem ſe rapi. Ineptiſſima defenſio hæc eſt. Etenim etiamſi omnia hæc decora libertinorum libri haberent, ratio tamen ſuadere «deberet, ne tanto cum periculo, cujusmodi eſt, aut fidem, aut mores cor- „rumpendi, eos legeremus. Melius eſt, ajebat S. Hieronymus, aliquid ne- aſcire ſecure, quam cum periculo diſcere. (d) Et Auguſtinus: Præſtat illud ienorare, cujus ionorantia eſt tutior. (e) Deinde vero me affrmare poſſe cVere reor, nullum noſtrorum libertinorum opus eſſe eruditione, ſtilo, co- «gifationibus ita Præclarum, cui aliud ſani ſcriptoris, ſapientisque in eodem genere aut par, aut etiam melius non inveniatur. Quid? ergo Rouſſoji .„Aemilius eritne Fenelonis Telemacho venuſtior? Quod hiſtoricum Voltæri A. Opus, cum hiſtoria univerſa Boſſueti comparari poterit? Quis unquam illi- us Poetæ Machumedem, cum Racinii Athalia conferet? Quantum cogita- tiones Paſchalis, ejus cenſoris cogitationes antecedunt? Quæ comparatio inter librum de moribus, & inter ſpecimina moralia Nicolai eſſe poteſt? An poteſt ratiocinandi vi, methodo, claritate Helvetii liber de ſpiritu, cum Lamyi libro de cognitione ſui ipſius componi? Quod demum Philoſophiæ, „. Critices, eruditionis caput in Petri Bælil operibus pertractatum reperitur, quod non purum tot erroribus, & verius & ſolidius perpenſum examina- tumque pluribus in voluminibus præſtantifſimis habeamus? . () Et quod hic (a) In libro contra Romantium de Roſa, Extat Tom. III. Oper. Gerſon. P. I. ex edit. Dupinii. (b) L. II. OO. Euang. 4. 40. (c) L. de præſeript. c. 12. (4) Epiſt. 22. ad Euſioch. (e) Serm. 31. de V. A. (JfF) L. III. F. 3. c. 4. J. 3. hic aucto ceit ifi erelupli⸗ pe litenl illud pre tenebrea ritomge narn tur. H cubque, mige Wot he⸗ tatenm, 6is & dere,- t uter⸗ ſanctior Prmnid Pulis & mali, 4 niſeto n minibur ſ ſuſtei 90 dee ellt e0 ci al tant. fuerint, renovat c trad⸗ mis Im egitim juraom minum Mulc ſit Miror Kripte Ra In! letitqn Cilli ea egit 8,. Abent & l. & judice ANNON . Polſunt? dum Becle- omi frugi Umationes, 2 Pccleſiæ ulliano lo. dumini ſi m ali fi. 4 Wa inra at: etian Frui poteſ, g) in erius Nihii. lem arge. Objecti Aut cogi. norum or- Etenim n fuadere Ores 00l- Aguid ne- 4ſat ilud are polle ſtilo, co⸗ in eodemm Rouſloji mn Voltari am l. mn coglta⸗ inparati poteſt itu, eum lophie, Et gvol hi 1.V Ler HM Bt (69) Be hic auctor de libertinorum, illud de a iis omnibus ſectariorum libris tuto li- ceat affirmare, & per ſingula religionis, ac eruditionis opera facile poterit exemplis illuſtrari. Hic ergo Ppræcipue cavendum, ne fallant animi ſub vul- pe latentes, & qui, fi ſpes ſit Eallendi, ſacra profanis miſcent. Nec vero & illud prætereundum, inter alias cauſas, quæ ad librum aliquem primas inter tenebras relegandum Eccleſiam movent, ſœæpius eam eſſe, ut ſingulare, me- ritumque odhum, quo homines nefarios inſectatur, oſtendat, & ut condig- nam ſimul pœnam lisdem infligat, qua a fimili auſu ceteri omnino abſterrean- tur. Hac proinde de cauſa non raro viſum eſt, libros impiorum, etiam quos- cunque, nec imperitis ſolum, ſed & doctioribus eripere manibus, ac ut a ne- mine prorſus lefctione digni cenſeantur, judicare, quales quidem præcipue ſunt hæreſiarcharum. Quis enim nefcit, non parvam eſſe ingeniorum volup- tatem, & eximium velut laboris præmium, ſi edita monimenta a viris do- dis & eruditis evolvantur? Certe Horatius canebat: ſatis eſt equitem mihi plau- dere, - = = probet bæc Oäétavius Optimut, atque Tuſcus, & bac utinam iſcorum lau- det uterque. (a) Anne vero lomines impios & inſanos, qui Muſas, ſaltem ſanctiores, omnes iratas habent, frui oportebit ſingylari iſto eruditorum præmio? quis dignos putabit, ut vel una pretioſi temporis hora illorum fa- bulis & blasphemiis deputetur, quas ſi & refutare velis, prope plus laboris mali, quam fructus inde ſis decerpturus. OQuæ enim, ait 8. Athanaſius, ma- niſeſto prava, perverſaque ſunt, ea curioſius tractare non oporter, ne contentioßs ho- minibus ambigua videantur, ſed tantummodo ad ea reſpondendum eſt, quod ipfum per ſe ſußfcit, ea orthodoxæ Eccleſiæ non eſſe, neque Majores noſtros ita ſenſſe. (?) Si er- go nec, ut mendacia refellantur, digni ſunt amplius legi ejusmodi libri, quæ alia erit eorum utilitas? Quæ quidem rationes, quoniam adverſus Conſtantis, Fride- rici, aliorumque Impp. leges non militant, fruſtra exillis adverſarii Eccleſiæ inſul- tant. Pix chim erant leges illæ, ſanctæ, & utiles, quales quales demum Principes fuerint, atque ideo etiam receptæ, & nonnullæ earum Bonifacii VIII. auctoritate renovatæ; quum contra hœæreticorum libri impietatem data opera profiteantur, ac tradant. Ac quæ ejusmodi librorum cum legibus publicis comparatio? Sum- mis Imperantibus, etiam perverſis, dominis diſcolis, ſi recta jubeant, parendum, legitimas eorum, utilesque conſtitutiones obſervandas ele, Euangelium, Apoſtoli, jura omnia præcipiunt, graviſſimeque inculcçant; nunquid idem de recipiendisho- minum a fide alienorum libris, & dogmatibus alicubi ſtatuitur 2 Ita hominis ſa- num ſinciput poſſe argutari, nec pueri eredunt, niſi qui nondum ære lavantur. (c) Mirum vero, niſi & S. Cyprianum hæreticum fecerint, cujus omnis vox, omnia ſeripta fidei unitatem clamant, qui nec unquam ab eccleſia receſſit, licet ex huma- na imbecillitate, & caligine in celebri Baptismi controverſia aliter ſenſerit, ſcerip- ſeritque, quam vetuſta haberet traditio Eccleſiæ, nullo tamen plenarii Con- cilii canone, ut poſtea factum, ſtabilita. Qua de re adeo copioſe, & præclare egit S. Auguſtinus in ſuis contra Donatiſtas commentariis, ut nihil omnino ad (a) PE. I. Satyr. 10. (b) In epiſt. ad Epictet. (c) Juvenal. Satyr. 2. NS (70) B ad confundendos etiam noſtrorum temporum ſectarios adferri poſſit accom- modatius. (a) Tertulliani tandem, aliorumque nonnullorum veterum, qui a vera fide in nonnullis aberrarunt, libri permittuntur: tum propter antiquita- tis memoriam, quam confervarunt: tum quia hæreſes, quas continent, fere ſunt extincæ & ſepultæ: tum quia etiam ſünt tales, a quibus hoc ævo honui- num genius perquam ſecurus videtur. Ita, ut egregie id explicat Gretſerus, Tertullianus pugnavit pro monogamia, illicitum ratus ſecundum Matrimoni- um: nunc Lutherus & Calvinus, ita multos inſtituerunt, ut magis ament po- lygamiam judaicam, quam monogamiam Montanicam. Tertullianus duas, aut tres quadrageſimas ex diſeiplina Montani obſervandas docuit: noſtri novatores effecerunt, ut ne una quidem ſervetur. &c. Nihil ergo ab hujusmodi vete- rum erroribus periculi nunc imminet. (?) Qued idem ad Ariſtotelis, Aver- rois, ſimiliumque gentilium monimenta accommodandum, utpote quorum errores, aut temporis diuturnitate velut emortui ſunt, aut hoc ævo adeo aper- ti, & tanta vweritatis luce diſſipati, ut nulli lectoribus fraudi ſint, aut exitio: dum contra errores hæretici ſpecioſo Chriſti, & Euangelii titulo, aut rectæ rationis, aut naturalis religionis velamento ornati venditantur, ut ubique Danai iſti, & dona ferentes ſint timendi, ne in noſtros fabricata ſit machina muros. Ac novi quidem Juliani etiam hic mihi conſürgere videntur, qui ut Perverſa nobis ſua obtrudant dogmata, eruditos veterum gentilium, & profa- næ eruditionis auctores manibus noſtris cuperent ereptos: ut præclara iſta Profanœæ eruditionis parte, ſpecioſa hac Saræ ancilla, ſoli ipſi gloriarentur, & nobis etiam hæc arma ad verſutiam eorum detegendam erepta eſſent; quod ip- ſum Imperator ille Apoſtata effectum cupiehat, uti pluribus explicatum, con- futatumque legere eſt apud acerrimum Juliani hoſtem S. Cyrillum. Sed jam piget cum iſtis aranearum telis diutius depbugnare. Quid enim minus eſt ho- minis, quam objicere, quod ſi verbo negaverit adverſarius, obmuteſcere, atque erubeſcere debeat, qui objecerit? Agmen preinde claudat non tam ar- gumentum, quam apertiſiima inſania Anonymi, qui vel ipfam inquiſitionem veritatis fieri non poſle perſuadere voluit, niſi a ſupremis moderatoribus fa- cultas concedatur quibuscunque, ſententias ſuas libere, contra religionem, ſo- cietatem, morum diſciplinam ewulgandi. Nam, en ejus delirium, propoſitio demonſtrata dici nequit, donec argumenta ſunt, quæ illam impugnant - - - jam, quo- niam, niſi adſit poteſtas ſenſa ſua proferendi, nemini putandum eſt, ſe onmia obiecta vidiſe, neceſſario conſequitur, hac lihentate ſublata, neminem jure poſe, de aliqua pro- peoßitione conninei. Exemplum poſtea ſubjicit de Dei exiſtentia, quam ille arbi- tratur nondum ſatis demonſtratam dici poſſe, donec impiis omnibus facultas ribendi, edendique in lucem concedatur, quidquid contra hujusmodi theo- . re- ( a) Confer etiam Miſſorii Aiſertationes, quibus probare nifus eft, &8. Firmiliani & COypriani epiſtolar in controverſia de Baptiſmno eſſe ſuppoſitar. Edit. Venet. 1733˙* Sed inter alios id paucis refutavit Doctiſ. Berti de Theolog. diſcipl. L.. 31 . C. 1 Ze. Cb) Vide Gretſerum, L.. l. c. 19. de jure & more Ac. temi glie, 4ℳ. Ai omnint At inkelin des illat mala, & Ga, & qoocum elocent ſtorali el 4 rem enten dum 1 0 Iteris Ac In gionis ban la a uusr lacti a. ant.⸗ aempor a Dilis an (Onſec atur, ce cito n Animni mone onlcie clamqu temne Pantur Mulla ex rum ann Dateret, Drolttan ninm res. N lupra r. mo ſ AMte no lem e⸗ (4) it acotn. rum, gui1 k antiqnita. tinen t, lere Ero honn- Gretſeng, Watrimon’- Amnent po, Cuas, Aut novatores nodi vete⸗ els, Ayer- e quorumn deo aper. Eüt exltio: Aut rectæ Ut ubique t machuna tur, guint & prokr- Echara iſta entur, & qoodip⸗ tumn, c0. Sed jam ius eſtho⸗ teleere, 1 tam al⸗ ſſitionem Oribuska⸗ nen, 0⸗ mn, l⸗ Aida iguu zl- KX¹ lee ardi⸗ 8 facultas ll theo⸗ fe. milieni G et. 1799 l c. 1 rema in in mentem venerit. DQuæ poreſtar, finit tandem, non datur niß in An- glia, quæ fortaſſe eſt una regio, in qua non puniuntur ii, qui in hac materia ſecus ac alii omnino ſentiunt. Scilicet ne a Voltæro Thpra relato diſſentire videatur. At infelix Anglia, ſi ita habet; quanquam non arbitrer iſtas libertinorum lau- des illuſtri nationi placituras; quandoquidem impiæ hujus libertatis Pericula, mala, & conſequentem perniciem non ignorat, Non laudat illam, ſed caſti- gat, & acerrime reprehendit Ppræclarus illius nationis ſcriptor Voodvardus in quodam ſermone Londini habito. (a) Multis eandem deplerat, & vehementi eloquentia condemnat Hedmondus Gibſon Epiſcopus Londinenſis in ſua Pa- ſtorali epiſtola, cujus inſigne fragmentum nobis dedit Valſecchius, quodque ad rem etiam noſtram plane eſt attemperatum: Revocate, ſcribit ille, in mentem, quod oculis veſtris jam vidiſtis, infandos libros, quorum vel ſo- lum nomen horrorem incutit, quique per ſummum dedecus ætate hac, ita « litteris exculta, publicam lucem alſpexerumnt. GQuæ retia innocentiæ parata! Hquæ infanda convicia in Deum dicta! quæ diſputationes de certifſimis reli- „gionis capitibus! quo ſale, mordacique aceto revelatio ipfa perfuſa! -- - uti- „nam tamen malum in auctores ipfos tantum recidiſſet. At ſtadium, quo «hujusmodi libri perquiruntur, voluptas, qua excepti fuerunt, plauſus iis « facti aperte, ut difſimulari non poſſit, quid in hac re ſentiant omnes, indi- Cant. -- - Hoc malo commercii genere ceteris urbibus hæc urbs Præſtare, «emporiumque impietatis eſſe videtur, ubi ars mores corrumpendi execra- bilis auro emitur. - --= At non opus eſt magna perſpicacitate, ut orituræ Conſequentiæ ex artibus adhibitis, ut quodvis religionis principium evella- ctur, cerni poſſint. Nimis finitimæ ſunt impietas, & morum corruptio, ut „Cito non conjungi ſimul poſſint. At his ſpiritibus fortibus ea relinquamus animi ſenſa, quæ illis cordis corruptio ſuggerit. Experientia quovis ſer- mone ſuperior nobis demonſtrat, ſine alterius vitæ timore viventes, quin „Conſcientiæ ſtimulis agitentur, ſceleſtiſſimis cupiditatibus obſecundare, nul- «lamque hominum rationem haberi, ex quo initum efſt conſilium Deum con- «temnendi. -- - Non ſolum ſe corrumpere, ſed dare operam, ut corrum- „Pantur alii, hoc eſt agere ita malitioſe, ut nihil ſupra &c.. (b) Placuit non- nulla ex longiori hoc ſermone excerpere, tum ut majori impetu adverſario- rum animos percellat veritas, a ſuismet etiam prædicatoribus aſferta, tum ut pateret, nos non aſpernari veritatem etiam a Sacrorum noſtrorum hoſtibus Prolatam, ſed amplecti, & opportune eadem uti; quanquam illorum teſtimo- nium minime ſit nobis neceſſarium, quod copioſe catholici perhibent docto- res. Non eſt autem Neutoniano, non Leibnitiano ingenio opus ad argumenti ſupra recitati falſitatem agnoſcendam. Ajo enim cum Valſecchio: ſicut ejus- modi ſophismatum inventio, editioque, quam cuivis licitam vult libertinus, ante noſtram ex hac vita migrationem non deſinet, imo ne ante mundi qui- dem conſummationem; quandoquidem nunquam inſani deerunt, a quibus no- (a) Anno 1710. (b) Vide Valſecchium L. III. P. I. c. 16. F. 6. WeS& (72) nova dehramenta concipi, & edi poſſint: ita non ſolum nos decedemus, ſed re poſſent, an e. c. Deus exiſtat. Huc redit, huc præcipitat ſpeciofi illius ſophismatis vis, cui plane ſimillimum erat, quod adverſus religionem reve- latam, alter ſæculi hujus libertinus opponit, ſcilicet veram religionem reve- latam inveniri non polle, niſi linguæ omnes addiſcerentur, niſi inquirerentur bibliothecæ omnes, niſi per omnes terrarum partes itineraà ſuſeciperentur, omniumque hominum ſententiæ, & problemata ponderarentur. ( 5 At Pyr- rhonica hæc argumenta jam pridem viri ſapientes exploſerunt. Sunt enim nobis rationes, ſünt demonſtrationes cujusque generis, naturæ rerum, de qui- bus agitur, convehientes, e quibus præcipua religionis naturalis dogmata o- ſtenduntur: atque eadem evidentia, qua veritates iſtas cognoſeimus, intelli- gimus ſimul, iis opponi non polſſe, niſi ſophismata, quæ religionem non va- lent expugnare: bene vero mentes infirmas pervertere, & ad omnem licen- tiam malos inducere. Tantum ergo abeſt, ut impii quivis libri tolerandi ſint, & nova, ſeu potius veterum atheorum Lucretiana impietate recocta delira- menta, in perverſis ſceleratorum ingeniis requirenda, ut potius a ſupremis reipublicæ Principibus, ad quos religionem tueri, & humanæ ſocietatis felici- tatem amplificare pertinet, audacium hominum, qui & fidem, & pacem com- munem fſuis ſcriptis lædunt, & perturbant, inſolens petulantia ſit coercenda. § V. Epilogus Dilertationis. LT' rationi igitur, & fidei, Patrum regulis, & conſtanti Eccleſiæ conſuetu- dini, ac diſciplinæ innititur Eccleſiaſtica cenſura, qua impia proſcribun- tur dogmata, & nociva improborum auétorum opera luci publicæ fubtrahun- tur. Floreat & nunc antiquior Eccleſiæ Germanicæ diſciplina, qua & in li- bros, & in auctores de hæreſi ſuſpectos ſevere inquirebatur. Eos quoque, „Præcipit Synodus Salisburgenſis, obſervare debent Parochi, qui ex hæretico- Trum locis, ſive de hæreſi ſuſpectis veniunt, ſingulariter dicta & facta ani- madvertant, & de eorum vitæ converſatione & ratione cognoſcant, & ſi AK qua de iis ſuſpicio fuerit, ordinarium admoneant.« (b) Parochus, man- dat Synodus Pragena, in cujus Parochiæ finibus venales libri exponuntur *ſeu circumferuntur, eos de improviſo viſitet: - - - præterea hoſpites, taber- «harii, & cauponæ, ſi qui ad eos diverterint, ut de fide diſputare, aut hæ- K Treticorum libros vendere, ſeu ſpargere facilius poſſint, illos nobis ſetim de- (a) Ita pluribus Rouſojus in Emilio. (b) Citat Em. Albitius de inconſt. in fide c. 30. n. 92. Porte bujus Snodi acta exhibet Eynatius Harzhbeim S. I. in ſua Synodorum Germaniæ collectione. & mundus prius definet, quam homines, huic methodo inſiſtentes, certo ſci- “” R ,nonel⸗ ccels, 6 alecept erl guiit⸗ tioner 4 Pantu lovSky vu 3 8 reties 4 Mord Abol berli chere .lent d pr gelte .indice tentos . lbros talbu, dilge ,Aürhe conta ſitecen incidͤic gebent Otio fr dos c certe h actior. er (die⸗ Sorem 5 Relnus, led ,Certo ſei. ecioft ilius nem reve- lem reve- luirerentur iperentur, ) At byr. Fünt enimm un, dequi. logmata 0. S, iMtelli⸗ m hon v- inem lcen- erandiſint, octa Selirr. ſpremis tanis felici . ce coI- COercenddA. conletu- roleribun- abtrahun- a d in l- oue, hæretico- facta am- ponuntur tes, tüber e, At h- de. ulk. ufl ,is u . 9 (73) g= . nuncient. (a) Hæretici, jubent ſtatuta provincialia ejusdem Archi-Dio- ceſis, quarumcunque ſectarum, & credentes ipſorum erroribus, nec non treceptatores, defenſores & fautores eorum excommunicati ſunt, quos uni-⸗ «Verſi fideles Chriſti, maxime Parochiales Presbyteri Dioœceſano loci, vel In- quiſitori hæreticæ Pravitatis denunciare tenentur, ut pro ſuis demeritis ul- "tionem recipiant, & ne fidelium corda eorum doctrinis peſtiferis corrum- . Pantur.. (⁵) Denique in celeberrima Synodo Olomucenſi a Stanislao Pav- lovsky Epiſcopo vigilantiſſimo celebrata, quamque ob relucentem fidei ze- um, & doctrinæ integritatem, maxima animi voluptate lego, de libris hæ- reticis & prohibitis non legendis, neque retinendis ita ſtatuitur: «omnes eos, quorum auctores ſancta Mater anathematizat, & rejicit Eccleſia, & Sedes .Apoſtolica, uti hæreticos & erroneos, quemadmodum & magicos ac fu- .Perſtitioſos, nec non obſeœnos quosque fugiat, neque eos legere, aut reti- " nere ſine expreſſa Sedis Apoſtolicæ, aut noſtra, ejusdem Sedis auctoritate, « licentia in ſeriptis obtenta ſub pœna excom municationis ipſo facto incurren- „da præſumat. Archi-Diaconi proinde diſtrictuum Viſitationes facturi dili- ..genter bibliothécas Sacerdotum perluſtrabunt, & ſi quos rohibitos tam in indice librorum vetitorum ex Decreto Sacri Coneilii Tridentini edito con- tentos, quam eos, qui poſtea emanarunt, & hucusque in lucem prodeunt, libros invenerint, auferent, atque contra eos, qui decreto huic in abjiciendis "talibus libris non paruerint, tanquam contumaces, & de hæreſi ſuſpectos, . diligenter juxta tenorem Bullæ Pü IV. P. M. inquirant, procedant, & in eos animadvertant. () Tanta erat Patrum noſtrorum cura, ne qua erroris contagione fideles inquinarentur! Quid enim vero ſenſuros fuiſſe arbitrabimur, ſi recentem illam pernicioſorum librorum colluviem oculis ſpectaſſent? ſi in hæc incidiſſent tempora, ubi veri, pii, & docti plus prope temporis conſumere debent in aliorum libris, ſive proſcribendis, fre expurgandis, quam litterario otio fruentes impendere valeant, ut libros nec expurgandos, nec proſcriben- dos componant; ſecus nempe atque Card. Quirinus optabat. (4) Falluntur certe hæretici alique, qui cenſuræ uſum ab Eccleſia cupiunt eliminatum, aut arctioribus limitibus circumſeriptum, impiam illam crepantes libertatem, quæ ex caligine mentis non tantum errandi neceſitatem, ut ait Seneca, ſed errorum smorem parit, (e?) quæve etiam doctos evaneſcere facit in cogitationibus ſuis, K (a) Sub Sbigneo Archi-Epiſcopo Pragenſi A. 1605. celebrata, (?5) Promulgata ab Erneſto Archi - Epiſc. I. Pragenſi circa Secul. XIV. dimidium. Annum Fromul- gationis accuratiur deßgnatum iri ſperamus ab erudita criß chronologica R. P. Gelaſßi Dobner Schol. Piar. Viri de Bobemæ Patria hiſtoria praclare merentit. Nam, qua ratione cum vera chronologia cobæreant anni 299. in fronte exempla- rium nuper editorum dofgnati, me dſequi non potuiſe, ingenue fateor. («) Celebrata eſt hæc Snodus A. 150 1. Olomucii diebus 12. 13. 14⸗ Novembr. in eaque S&S. Concilium Tridentinum promulgatum. (d) Decad l. Epiſft. 7. ad Card. Nereum Corfinum. (e) L. II. de ira c. 9. W (74) A & quum ſollicitam fidei & ſacrorum curam ſuperſtitionis nomine perſtringit, tollit funditus pietatem, omnemque evertit religionem, uti experientia docet, & prudens quivis facile eſt conſequuturus. (J†) Vera ſcilicet & nunc ſunt illa Tertulliani verba: Pacem, inquit de hæreticis, cum omnibur miſeent; nibil enim intereſt illis, licet diverſa trastantibut, dum ad uniut veritatis expugnationem conſpi- rent: omnes tument, omner ſcientiam pollicentur; (b) proinde & omnem fæcem tolerandam judicant. At vero quoniam Eccleſia, in qua ſalus æterna Poſſit obtineri, ſolum una eſt, unum ejus corpus & unus ſpiritus, ſicut unur Domi- nus, una Pider, unum Baptiſma, unur Deus & Pater omnium: (c) non alia quoque in eadem Eccleſia permitti Ppoſſunt monimenta, ſeripta, libri, niſi unius, ejus- demque fidei & doctrinæ, niſi honeſta, ſancta, & Catholica. Neceſſaria er- go eſt cenſura, ii, quorum intereſt, & de quorum jure jam tractare conſtitu- imus, antiquæ Eccleſiæ conſuetudini inſiſtere debent, cenſoria judicia exer- cere debent, dum perverſum aliquid docetur, aut ſcribitur. Nos diſſertati- oni huic finem imponimus verbis S. Auguſtini: Neque in confuſione Paganorum, neque in purgamentie hareticorum, neque in languore Schiſmaticorum, noque in cæci- tate Judæorum quærenda eſt religio, ſed apud eos ſolor, qui Cbriſtiani Catholici vel orthodoxi nominantur, id eſt, integritatis cuſtoder, & rebta ſocianter. Hec enim Ec- cloſia catholica per totum orbem valide, lateque difuſa, omnibus errantibiss utitur ad provelétur ſuos, & ad eorum correæctionem, cum evigilare voluerint. (d) Ca) Queritur id recte Stenirlaus Konartky S. P. in orat. de viro boneſio & bono cive ab ineunte ætate formando. ditcta Varſaviæ 1754. (b) L. de Præſeript. c. 41. (&) Ephes. c. 4. . 5. & 6. (4) L. de vera relig. c. 5. & 6. dion IV ſi Abitt eace 1A loripee⸗ tur ma Pue t iori lisp Prece fertu Aucto Ie danin ligio ) 9 (75) o* erike ſ WW DISSERTATIO SECVNDA ei. DEPsss IVDICE CENSORIO ir 8EV n IVRE, ET AVCTORITATE FERENDI H CENSVRAM. Gle in In.. uusi I naturæ vitio comparati ſunt mortales, ut nihil om- e nino libentius, quam judicandi, & de aliorum rebus arbitrandi facultatem arripiant. Quod quidem Cenſuræ cacoethes, cum in omnia aliorum facta, dictaque non raro dominetur, & contra Satyrici monitum, non modo loripedem redtus derideat, æthiopem albus, ſed ſolum præcedenti Pelte- tur mantica tergo, nec quisquam in Jſe ſe deſcendere tentet: ( 2) Ppræci- pue tamen in religionis a Deo inſtitutæ negotia, ſan- R tiorisque fidei monimenta graſſatur. Quum enim cun- ctis prope hominibus congenitum ſit dominationis, & præcellentiæ deſiderium: tum eo concitatius mens noſtra fertur, quo manifeſtius quis ſentit, aut perſuaſum habet, auctoritatis iſtius tutelam, & amplificationem ad ſacræ reipublicæ bonum, ad ſartam tectam conſervandam reli- gionis integritatem pertinere, ut præclare advertit Pri- tanius. () Nam quanto auguſtius, celebriusque eſt re- ülgionis nomen, tanto glorioſius eile non immerito qu i- 1 K 2 vis jnc4l. 69) Juvenal. Satyr. 2. & Perſius Satyr. 4. (b) I. L. 4. ingen. moderat. c. 13. eN (76) Wo vis conjicit, ſi in ejusdem religionis negotio aliqua cum induſtria, & ſollicitudine fuerit verſatus. Utinam vero non ſupervacanea, ne dicam nociva foret hæc multo- rum cura, quam in cauſis adeo delicatis injuſſi, & impe- riti ſuſcipere non verentur. Sane experientia comper- tum eſt, inconſultum illum ardorem, ſæpe eſſe pietatem pernicioſam, zelum non ſecundum ſcientiam, conatum ſuperſtitioni, aliquando & calumniandi prurigini affinem. Quoniam igitur ſumme utilem, maximeque neceſſariam in religionis negotiis cenſuram oſtendimus: ſupereſt, ut de iis etiam diſſeramus, quibus integra eſt judicii hujus auctoritas. Ut vero certo ordine, veluti cancellis, tota hæc contineatur tractatio: primum agemus de jure, regulisque privatorum Cenſorum- deinde de Academiarum, cœtuumque litteratorum eodem in negotio auctoritate: tandem de Epiſcoporum: po- ſtea Romani Eontifßcis ſuprema poteſtate, qua hi in cauſis reli- gionis pollent, breviter diſſeremus: denique de Supremis Sacrarum Congregationum Romanarum tribunalibus ſermo ecrit; quatenus videlicet librorum, propoſitionumque examina, & proſcriptiones ad eadem referuntur: quibus poſtremo nonnulla de Gwilium PFrincipum jure in librorum cenſura addemus; ubique non tam noſtram, quam aliorum Sapientum ſententiam explicaturi. ¾— — E ctarum, ldros ta viden mins ce ument mis ( e in orun ſrant Aubus Ula cU n vero Multo. omper. etatenmn Mnatum fünem. ariamm reſt, ut hujus tahee llsgue elforunt M. P0⸗ s reli- premi erit, mina, tremo rd Wot (77) ogt C CAPVT: I. DE PRIVATORVM IN CENSVRA FERENDAIVRE. § I. Qui, & quales privatorum cenſorum nomine in religionis negotiis intelligantur. — Pasrae cenſores eos intelligimus, qui neque conſuetudine, nec Eccleſiaſticæ dignitatis privilegio, nec eorum, quibus legitima in cauſis religionis eſt poteſtas, imperio, & fa- cultate jus cenſuræ in rebus fidei conſecuti ſunt, ſed pro „ Privato voluntatis ſuæ arbitrio, pro ea, quam rerum ſa- crarum, fideique myſteriorum acquiſiverunt, aut ſe adeptos pPutant, ſcientia, libros de ſanctioribus, divinisque rebus tractantes evolvunt, quæ illis ſuſpec-⸗ ta videntur, notant, iisdemque tandem aut heæreſis, aut alterius maligni no- minis cenſuram inurunt, quam aliquando in vulgus ſpargunt, vel in ſuis mo- nimentis exprimunt, aut, quod ſane laudabiliſſimum, Ram opinionem legi- timis Cenſoribus inſinuant, ut tempori antidotum veneno paretur. Quin & eos in numero pr vatorum cenſorum adhuc contineri nullus dubito, qui ma- jorum quidem juſſu, & præcepto libros edendos examinant, aut editos per- luſtrant, prava, & periculoſa excerpunt, ita tamen, ut demum ab iis ſolum, quibus fas & jus eſt, publica cum poteſtate cenſura feratur. Licet enim ejus- K 3 mo-⸗ („78) W.e modi cenſorum conſihio, judicioque ſtetur utplurimum, licet ſuprema Eceleſiæ capita iisdem tanquam brachiis utantur: quamdiu tamen nulla præfulgent Feccleſiæ auctoritate, nec publica vis eorundem ſententiis tributa eſt, ex ſeſe nonniſi privati doctores, cenſoresque nominari poſſunt. Porro de utroque hoc Cenſorum genere in præſenti diſpiciendum eſt, quæ, & quanta ſit illo- rum auctoritas in cenſura, & quibus regulis judicium ſuum debeant moderari. Ac ſi quidem ex Anabaptiſtarum, Quakerorum, ſimiliumque ſententia præ- ſens eſſet definienda quæſtio, nulli non aniculæ, caloni, lixæve jus eſſet judi- cium ferendi dogmaticum, cenſuraque quosvis Auctorum libros perſtringen- di, perinde ac commune apud eos jus eſt, ſacras litteras interpretandi. Tum enim vero liceret etiam de noſtro cenſuræ negotio eam inſtaurare querelam, qua olim Sacrarum litterarum ſortem S. Hieronymus deplorabat: ſola, inqui= ens, ſeripturarum ars eſt, quam ſibi paſim omnes vindicant -hanc garrula anus, banc delirus ſenexs» banc ſophiſta verboſus, hanc univerſi præſumunt, lacerant, docent, an- teqquam diſcant; (a) volente nempe, ut & Apoſtolus lamentatur, ſſz legir do- &tores, non (5) intelligentes neque, quæ loquuntur, neque, de quibus aßzrmant. Verum quemadmodum Eccleſia hanc Libertinorum licentiam non tolerat, nec ſpiritus privati, quem homines phanatici jactant, deliria audienda decernit, memor inſtitutionis divinæ, ſecundum quam quidam Apoſtoli, quidam Prophetæ, alii Evangeliſtæ: alii Paſtores, & doctores ad confummationem Santtorum in opus mi- niſterii, in ædificationem corporis Chriſti dati ſunt, - - =- ut jam non ſimur parvuli Muctuanter, & circumferamur omni vento doctrinæ in nequitia hominum, in aſtutia ad circumventionem errorir: (c) ita & facultatem cenſuram ferendi in religionis negotiis non temere cuivis tribuendam arbitramur; ſed quoniam de fide, & rehgione agitur, non mediocri ſaltem ſacræ ſcienti?, quam Theolo- giam cum S. Auguſtino dicimus, (4) peritia inſtructum eſſe oportet, a quo pri- vata etiam, & quam doctrinalem vocant, cenſura pronunciatur. Nemo quip- pe de arte rectius cenſere poteſt, præterquam artifex, niſi quis ad Apelleam illam crepidam, ut meliora diſcat, velit ab egari. Præclare id expreſſit S. Baſilius: „Oportet, ſcribens, ut eadem prope ſint animi induſtria præditi, & qui alio- crum ſcripta judicaturus eſt, & qui illa conſcripfit: aut cum de agriculturæ .„Operibus judicare non poterit, qui non ipſe eſt agricola? & qui muſices „ſcientiam non tenet, nec conſonantiam, nec diſſonantiam in muſicis rhyt- «mis cognoſcat? ſermonum judex mox erit quicunque volet? Qui neque „Præceptorem ſuum, neque tempus, in quo didicerit, aſfſignare valet, nec «Prorſus quidquam eorum, quæ ad ſermones judicandos attinent, - - - in- .telligit? (e) Quin & facto egregio hanc ſuam doctrinam vir Sanctus com- probavit. Scilicet, cum Valens Imp. ſumma pompa Cæſareenſium Eccleſiam ingreſſus eſſet, inter ceteros adſtantes erat Demoſthenes quispiam e nu- mero dapiferorum Imperatoris. Is multa de fide diſputare, Sanctum Baſilium re- (⁴) Epiſt. 103. ad Paulin. c. 6. (b) I. Timoth. c. I. v. 7. (c) Epher. c. 4. v. II. 12. 1I4. (d) L. VIII. de C. D. c. I. (e) Eyiſt. 75. teprehen voce Hon ſt; Llenl tfex Benl em pre congtes examine edein . cale, (Alute ,heque mumn aNusm aid mn cia, gu falcem jlemat Aut. G (ni ſibi Vel med ſerancda Theobo s, Me Preſen- . fuile theol ls ma COII .Biblior tiuis tamen l fuih aPutant (deantt Darta (dlunn polſin Immun Idti ce ) laj, mna Leceſe Dræfülgent eſt, exleſe e uttOe Anta ſit ilo. t moderari, tentiz pre- ellet ſudi⸗ erſtringen Uudi. Tum querelam, la, inui⸗ anur, Mnt dcent, an⸗ e lgin A. aſirmant. olerut, nec decernit, Propbete, u mi- i, urvuli Ainnigan relgionis e ſide, A Theolo⸗ 4 quopri mo quip⸗ Apeleam ‚Balilius: qui alio⸗ eulturæ muſices lcis ihyt- ui neque let, nee ... in. us con- ecleftamn m e Nu⸗ Baüitun 1e- 1 1, 4. 7. N (79) E reprehendere; minas demum injicere. At Sanctiſſimus Epiſcopus conſtanti voce hominem ita increpuit: cura, ut Imperatori ad menſam accumbenti nibil de- I; Lheologica Theologir relinque. (a) Perſpexerat id ipſum ſapientiſſimus Pon- tifex Benediétus XIV. hinc inter alia, quæ de Romanis cenſoribus ſtatuit, eti- am præcipue cavendum monuit, ut ii ſolum admitterentur in Sacra Indicis congregatione Reviſores, Conſultoresque, qui ſcientiam rerum, quas libri examinandi continent, diuturno ſtudio acquiſitam poſſideant; quandoqui- dem decet, ut ille cum Quintiliano loquitur, de artibus ſolos artifices judi- Care. Nihilominus, ſi forte eveniat, ut alicui per errorem materia aliqua . diſeutienda committatur, ab illius peculiaribus ſtudiis aliena: noverit is, ſe neque apud Deum, neque apud homines culpa vacaturum, niſi quam pri- « mum id Congregationi, aut Secretario aperiat, ſeque ad ferendam de hu- cjusmodi libro cenſuram minus aptum profeſſus, alium magis idoneum ad asid muneris ſubrogari curet. (b) Unde merito caſtiganda eſt illorum auda- cia, qui vix tenui profanarum rerum, aut legum forenſium notitia imbuti, falcem ſuam in religionis negotia mittunt, & nulla Sacrarum litterarum, aut ſyſtematicæ Theologiæ ſcientia illuſtrati, de Eccleſiæ controverſiis pronunci- ant. Quoniam vero Theologum nominavi, nolim & hic promiſcue ſingulis, qui ſibi hoc nomen vindicant, cenſuræ auctoritatem deferre. Quisquis enim vel mediocriter in ſcientiarum hiſtoria verſatus eſt, non poteſt ignorare mi- ſeranda fata, quæ & ipſa ſanctior diſciplina ſubiit. Extiterunt quippe etiam Theologi, & fortaſſis hodiedum ſunt, quales illuſtre Dominicanæ familiæ de- cus, Melichior Canus deſcribit, cujus paulo longiorem epiriſim, quoniam & Præſenti cauſæ accommoda, & emphatica eſt, audire lubet: Intelligo, ait, . fuiſſe in ſchola quosdam Theologos adſeriptitios, qui univerſas quæſtiones .: theologicas frivolis argumentis abſolverint, & vanis, invalidisque ratiuncu- « lis magnum pondus rebus graviſſimis detrahentes ediderint in Theologiam „Commentaria vix digna elucubratione anicularum. Et cum in his ſacrorum . Bibliorum teſtimonia ſint rariſſima, Conciliorum mentio nulla, nihil ex an- „tiquis Sanctis oleant, nihil, ne ex gravi Philoſophia quidem, - - - Scholaſtici tamen, ſi Superis placet, Theologi vocantur. - -- Intelligo etiam in ſcho- .la fuiſſe nonnullos quaſi ad diſcordiam natos, qui tum optime diſſeruiſſe ſe „ Putant, cum contra doctores dixerint, ut non tam verum inveniſſe velle vi- deantur, quam adverſarios convincere, concertationibusque, & rixis totas cChartas implere. - - Et tota eorum de re theologica diſputatio partium ſtu- „dium eſt, contentio, atque diſſidium; quos ego probare nec debeo, nec „Poſſum. (c) Talibus enim vero, ſi cenſura committatur, quis a ſtigmate immunis erit? Sed ſunt & alii ex eodem ordine, quos inconſultus ardor ſa- niori cenſuræ minus idoneos efficit. Eos alter acutiſſimus, prudentifſimusque . 10- (a) Refert Theodoret. L. IV. H. E. c. 19. (b) In Conſtir. Sollicita. GJ. 16. Ex- tat Tom. XIX. Bullar. n. 19. & præfixa etiam eſt Indici LL. Probibit: Hui- dem Pontificie juſſu edito 1758. (c) L. VIII. de locie Theol. c. I. oN& (80) * noſtri ſeculi ingeniorum moderator Muratorius expreſſit, accurateque expo- ſuit, quam nocivus ſit illorum zelus, „qui nullis pæne finibus eccleſiaſticam auctoritatem contineri arbitrantur, & ubi quid in Concilis, in Romanorum : Pontificum diplomatis, in Sanctorum Patrum libris deſcriptum compererint, ea Omnia ceu fidei capita habenda eſſe judicant, & prope ad tyrannidem ac- uCedentes minime credenda credi jubent, & in cenſum veritatis etiam ſabu- .clas referre non verentur.. (4) Omnes iſti a munere cenſorio arcendi ſunt; quandoquidem utrisque haut idonea religioſæ cenſuræ principia comperta funt, & quantum priorum libertas, argutationes, & ſophismata Eccleſiæ, op- timorumque auctorum monimentis nocere poſſunt: tantum poſteriorum aſ- ſentatio, & pernicioſa pietas fidei, & Sapientum derogare valet auctoritati. Licet vero aliquando proba ejusmodi hominum laudanda ſit voluntas: mini- me tamen ſcientiæ prudentiæque inopia diſſimulanda. Nam, ut egregie in- fert Pritanius: &que ex communi Catholicorum opinione peccant, & qui xfrivolis rationibus, ſoloque Dialecticæ, & humani ratiocinii abuſu religionem ..O Peſſumdant: & qui nihil antiquius habent, quam ubique Eccleſiæ auctorita- tem importune exaggerare, contraria ſentientibus ubique iraſci, & in cu- Jusvis Privatæ opinionis præſidium ſacrarum litterarum, & Eccleſiæ decre- a ta detorquere.« (*) Graves igitur, moderationis plenos, & in re theolo- gica ſecundum meliores canones apprime verſatos oportet eſſe, quibus judi- cium in caula religionis interponere conceditur. § II. Uus privatæ cenſuræ profanis, & ſacris exemplis commendatur. D horum autem tribunal omnino non ſine maxima utilitate libros ſeu eden- A dos, ſeu editos, aliave hominum eftfata deferri ab omni antiquitatis me- moria i luſtribus exemplis eſt comprobatum. Quin & in profanis rebus hæc olim erat virorum Sapientum conſuetudo, ut partus ſuos litterarios amicis, aliis- que eruditionis fama conſpicuis formandos, corrigendos traderent. Sane in Romanorum ſtudiis pars erat nobiliſſima recitatio eorum, quæ conſeripſe- gant. Quoties enim Poeta, Hiſtoricus, aut alius eruditus opus elucubralſlet, advocabat amicos, homines intelligentes, eisque vel privatim vel publice tanta cum cura prælegebat, ut obſervaret etiam illorum ora, & ex ſignis conare- tur cognoſcere, placeret ne, an improbarent. Quam cenſuram ſubire non dubitaverunt doctiſſimi viri Cicero, Plinius, ceteri; qua de re erudite diſſe- rit Valchius. (c) Agebat autem id Tullius perfrequenter in ornatifſimis ſuis bi- bliothecis, quarum plures omnino numeravit; præſertim vero in celeberrima illa ſua Tuſculana, & Puteolana, ubi conſtituta fuerat ejus academia, quæve (a) L. I. de lagen. moderat. c. 13. & iterum L. II. c. 5. & 6, (b5) e r sllegat, (c) In hiſt. critica lingus lat, c, 3. . ia Eo bebetur. lit, enl munlclpe ſuperhu fui, ſaſ 1Is, il ſohebat, legeri, deher don t, 4 tra dor bus pal Drepan nuoſcenti yendl, domnatt iumti, h auctore Hyrio e Pere Longi dos ſ „& D atuſtun deded barum dire j⸗ Plaudun Tannus quod r nOn Ppr. fuit teſt, ſan duum Drius biden ) — —— gle erpo. Geſiaſticam Otnanorum npererindtt; midemac. Etiamn ſabn. Cendi funt; connperta 1 tas: mini⸗ egregie in. nt, & g religionem Ackorita- & in cu. iæ decre- re theolo⸗ nihus judi. Mutur. leu eden- litatis me⸗ hæc ohim icis, alis⸗ Ene in onſeriple⸗ ubrallet, blee tantar 6 conare⸗ Ubire non cite l- iis ſus bi⸗ eberrim , guere ly⸗ . MX cleſie,o)⸗ riorum al. ZuctOritati. De. J (81) ipſa & operum ſuorum, & aliorum eruditorum veluti cenſorium tribunal ha- bebatur. (a) Plinius quoque accuratos ſcriptionum ſuarum cenſores depoſce- bat, eaque de cauſa partem orationis de laudibus ſuorum, & ſoli natalis apud municipes habitæ corrigendam Luperco deſtinavit, rogavitque, ut reſecaret ſuperflua. (?) Tacitus ad Plinium ſeribens huic ipſi committit cenſuram libri fui, ſfiſtitque ſe, ut diligenter, & accurate a Plinio excutiendum. () Marti- alis, ipſe mordax, & acutus Poeta, qui aliorum judicia minime alias vereri ſolebat, cenſuræ tamen beneficium a Severo, & Secundo expoſeit: quod ſi legeris, ad eundem Severum ſcribens, - - = plus multo tibi debiturus hic eſt, quam debet domino ſuo libellun. Nam ſecurus erit, nec inquieta laſt marmora Siſphi vi- debit, quem cenſoria cum meo Severo docti lima momorderit Secundi. (d) Quin on⸗ tra Ponticum ſuum non in ſibilo mordet, quod a librorum ſuorum cenſori- bus palpari vellet. («) Pari modo & Auſonius lucubrationem ſuam judicio Drepanii Pacati Proconſulis ſubjicit, atque ita canit: Inoſcenda ifibazec, an cog- noſcenda reatis, attento, Drepani, perlege judicio. Aequanimus fiam, te judice, ſive legenda, fe tegenda putes carmina, quæ dedimut, - - - Ert correbta magis, quam con- demnata putabo, apponet docti, quæ mihi lima viri. Uaterea arbitrii ſubiturus pondera tanti, optabo ut placeam, ſin minur, ut taceam. (F) Eundem cenſuræ morem apud auctores profanos etiam luculento confirmat teſtimonio Eunapius, qui in Por- Phyrio commemorat, ætate ſua omnibus cenſoribus præſtitiſſe Longinum ce- leberrimum illum Alexandrinum Rhetorem: „erat, inquit, ea tempeſtate „ Longinus ſpirans quædam bibliotheca, ac vivum muſæum, cui de veteri- . bus judicandi poteſtas permiſſa; quo munere ante illum, ut alii non pauci, ita „ & Dionyſius e Caria cunctis illuſtrior perfunctus fuerat. Quod ſi quis ve- tuſtum Auctorem aliquem reprehendiſſet, non prius rata, atque firma ha- „bebatur opinio, quam Longini illam confirmaſſet judiecium. . (g4) Quin bar- barum ſemper, & ab omni Rumanitate alienum viſum fuit, nullius velle ſu- bire judicium, omnem fapientum cenſuram ſubterfugere, ac invitum cujus vis plaufum ambire. Qua de cauſa æternæ infamiæ notam ſubüt Swulus ille Ty-= rannus Dionyſius, quod in lapicidinam conjecerit Philoxenum propterea, quod ridiculam regis tragœdiam, quam eidem recognoſcendam tradiderat, non probaverit, neque inepto Auctori fuerit adulatus. (9) Jam vero ſi hæc fuit profanorum hominum de operum cenfuris Sententia: dubitari non po- teſt, ſanctioris vitæ, veræque fidei profeſſores nihil quoque habuiſſe antiquius, quam ut viri probi, & docti eorum monimenta diſcuterent, & examinarent, prius quam publici juris facta omnium judicia fubirent. Atque ab Euſebio quidem Cæſareenſi viro eruditiſſimo tres poſteriores contra Marcellum Ancy- ra- (a) de quibur lege Gori Symb. litterar. Volum l. pag, 183. I. E. Valchii Pro- gramm. de antiqq. Hercul. (5) I. II. epiſt. 5. (c) liquet ex L. VIII. epiſt. 7. Plinii de hoc argumento reſponſor, (d) L. V. Epigramm. 17. (e) B. V. Epigr. 60. (f) Ii Præfat. ad Ludum VII. Sapient. Drepanio dedicat. (g) I Vit. Sophiſtar. (5) Vide Lucian. adverſur indoctum & c. p. m. 675. W ( 82) Weg ranum libros Flaccillo Epiſcopo revidendos traditos fuiſſe, ex ipſo eorundem librorum initio colligimus. Theodorus ſcripta ſua ad S. Baſilium examinan- da transmiſit, de quibus & vir ſanctus libere, ac ſine adulatione ſuam dixit ſententiam: ut declaretur, inquit, quam non in adulatoris manum labores tuos miſe- vis, ſed ſratri germaniſ’mo communicaverir. (a) Inter alios vero præcipue elucet inſignis animi modeſtia S. Ambroſüi Latinorum Doctorum præclariſſimi, qui & ipſe labores ſuos Sabino Laudunenſium Præſuli emendandos transmiſit. Elegans eſt inprimis, & documentorum plena ad eundem Præſulem epiſtola, eſtque veluti exemplar, ut recte judicat Raynaudus, ad quod liceat metiri, & candidum pectus æqui cenſoris, & æquam ſeriptoris, de cujus bro fer- tur cenſura, voluntatem; unde inſignis hujus epiſtolæ partem exſeribendam duco: (?5) Remiſiſti, Seribit Sanétus Pater, mihi libellos, quos tuo judicio a Probatiores habeo. Ideo miſi alios, non judicii favore delectatus, ſed pro- Miſia a te, & petita a me veritate illectus. Malo enim tuo corrigatur judi- „cio, ſi quid movet, priusquam foras prodeat, unde jam revocandi nulia fa- Cultas ſit, quam laudari a te, quod ab aliis reprehendatur; Itaque arbitrum te eorum, quæ poſtulas, rogavi. --- Tuum eſt liquido decernere, & ſeru- atanter diſcutere, quæ corrigas, ne ſibi vitio vertant ea, quæ nobis potu- „erunt obrepere. Neſeio enim, quo modo præter imprudentiæ caliginem, quæ me circumfundit, unumquemque fallunt ſua ſeripta, & aurem præte- «Peunt, & ut filii etiam deformes delectant, ſic etiam ſcriptorem indecores „ſermones ſui palpant. Incautius plerumque aliquid promitur, aliquid ac- cipitur malevolentius, aliquid erit ambiguum. --- Aſſume'igitur animo be- nevolo aurem verſutiæ, & pertracta omnia, - -- notam appone ad verbum „dubii ponderis, & fallacis ſtateræ, ne quid pro ſe adverſarius interpretetur. Eandem in Africa S. Auguſtini ætate fuiſſe conſuetudinem conſtat ex Vincen- tio Victore Rogatiſta, qui ſuos de anima libros ad arbitrium Petri Presbyteri retulit: at ne forte, his verbie utitur Viétor, cujusquam curioſi lectoris obtu- „tus inter illitas fibras elementorum veſtigia remanentia ſollicitent, & of- ., fendant, contextam paginæ ſeriem pollice ſevero diſcerpe, meque hujus cenſio- „ nis experte, puni atramento, quæ indigna eloquia ſignificaverunt, ne hac oc- cafione & tuum erga me judicium, quo mihi vehementer indulges, & meæ „quæ latebant, ineptiæ rideantur. («) Guid autem hominis novi, & alieni exemplum commemoro? Ipſe ille Doctorum aquila Auguſtinus jam Alipii, aliorumve familiarium, jam Bonifacii R. P., jam Hieronymi, jam quorumvis lec- torum judicia, correctionem efflagitavit: ſæpiſſime proteſtatus eſt, ſe nec- dum ad perſectionem ſine ullo errore ſcribendi veniſſe, promtum ſe paratumque oſtendit ad errores corrigendos: lubens denique æquam, & juſtam etiam privatorum cenſuram ſubivit. Ac ad Hieronymum quidem ita ſcribit: Mem Frater, ſcilicet Profuturus, aliqua ſeripta noſtra ſert ſecum, quibus legendis Ai di- Snar (a) Epiß. 16 7. (5) Epiſt. 63. apud Raynaud, Partit. WI. Erotem. d. n. 459. (e) apud & Auguſtin. L. II. de anima c. 16. natiote v0 Ale Vn enpin . Alis ede nehvnenn Perum Hyo aut⸗ mendati Daunan ſium de rationer ¹ mmcul aisin Dauln 19, & l di min proinde ſolus, merit emene (ere 08, ſe gende . er Niun ar. (deler illackrie in cor⸗ demn Cellen Candar Phil (dus 144 Mer c tumm Pus eorundem eramninan. Gam diet r tuot niſe Pue elucet riſimi, qui translniſit, n epiſtola, at metiri, Pro fer. Eribendam no judicio ,ſed pro. i nullufa. arbitrum ,& lerl- bis potu⸗ cAligmnen, n præte. ndecores Niqnidae⸗ ſ nimo de⸗ R erbum retetul. X Vincen- rezhyteri ris obtu⸗ 1, o;. 5cenhio⸗ hac oe- d mea & Alien 1 Alipii, nwis lec⸗ ſe nee⸗ tuie t: En Nrd Sr n 409. 9 (83) gnationem adbibueris, etiam ſinceram, fraternamque ſeveritatem adbhibear, quæſo. - = = Ego autem dAiſizillime bonus judex lego, quod ſeripſerim, ſed aut timidior retto, aut cupidior. Video etiam interdum vitia mea, ſed ea malo audire a melioribur. Et in allis ad eundem litteris non ſine energia concludit: læder, fé mihi tacuerir erro- rem meum, quem forte inveneris in ſeriptir, vel in dictis meit. Librum autem o- perum ſuorum ultimum, qui de dono perſeverantiæ inſcribitur, ita finit: Ego autem cum per eor, qui meos labores legunt, non ſolam doctior, verum etiam emendatior fio, propitium mihi Deum agnoſco: & boc per ecleſiæ Doblores maxime expecto, i & in ipſorum manus venerit, dignanturque noſſe, quod ſeribo. (a) Veſti- gia hæc preilerunt ſequentium ætatum Patres, & Doctores. Ita S. Petrus Damiani cenſores operum ſuorum ſumma animi modeſtia efſflagitat Theodo- ſium Senogallienſem, & Rodulphum Eugubinum Epiſcopos, hanc ſubjungens rationem: quid enim mirum, ſi ego imperitus, & animalis homo dictati- * unculis meis ſanctos viros adhibeam judices; quandoquidem Lucas, & Mar- «Cus in Evangeliis, quæ Spiritu Sancto dictante deſcripſerant, Petrum, & « Paulum Apoſtolos habuere cenſores? c () S. Bernardus Tractatum de gra- tia, & libero arbitrio cenſuræ commiſit Guilielmi Abbatis veritus, ne aut gran- dia minus digne locutus inveniretur, aut pertractata a pluribus ſuperſtue retradtaſſe; proinde ſeribit ad eundem Guilielmum: «legite illud primus, & ſi judicatis 'ſolus, ne, ſi proferatur in medium, magis forte ſeriptoris publicetur te- * meritas, quam lectoris ædificetur caritas. - =- Non ſit vobis pigrum, aut "emendare per vos, aut mihi reſignare emendandum. (c) B. Aelredus Ciſtercienſium Abbas Rievallenſis doctrina, & eloquentia clarus Sermones ſu- os, ſeu homilias de oneribus propheticis Haiæ, Epiſcopo Lundonienſi corri- gendas transmiſit: «ſuſpendi calamum, ſcribit ad eundem, donec de vultu tuo eorum, quæ ſcripſi, prodierit judicium, viderintque oculi tui eorum om- nium rationem, tuæque diſeretionis arbitrio omma, quæ ſcripta ſunt, vel „ delerentur, vel corrigerentur, vel probarentur. c (ℳ) Non alia fuit mens illuſtriorum virorum Joannis Sarisberienſis, & Petri Cellenſis, qui mutuam in corrigendis ſeriptis ſuis operam frequentius poſtulabant. Et Joannes qui- dem Carnotenſium Epiſcopus, a Patra ſua Sarisberienſis nuneupatus, Petro Cellenſi opus ſuum de nugis curialium, & veſt giis Pailoſophorum, dijudi- candum tradidit: edidi librum, inqienz, de curialiun nugis, & veſtigiis . Philoſophorum, qui mihi a veſtro placebit, aut diſplicebit arbitrio: incul- tus eſt, & ex edicto meo a vobis ainicis deſiderat emendari. - -- Precor, ut eum incunctanter erudiatis, eumque exſpe tanti amico remittite caſtiga- ctum. (e) Petrus autem Cellenſis cœnobii primum Abbas, deinde Epiſco- pus quoque Carnotenſis Eidem Joanni Sarisberienſi piifſimum de Paniburs li- J 2 brum (a) Vide L. I. contr. 2. epiſt. Pelag. Epiſt. 86. & 93. inter Hieronym. L. de dono perſev. c. 21. & 24. (5) L. I. eyiſt. II. (c) In Præfat ad Trakk. Oper. volum. I. edit. nov. (4A) Extat Ibm. XXIII. Bibl. Patrum p. 4. (e) Epiſk. 81. ad Cellent. Abbat. Tom. XXIII. Bibl. PEatrum. p. 435. Nℳι (84) N brum inſcripſit, ejusque cenſuram poſtulavit: „Ad te, ait, unum hoc opu- «ſculum noſtrum mitto, ut tua licentia prout dignum fuerit, ingrediatur ad ſecretum, & egrediatur ad publicum. Rogo, ut apponas manum appro- . bdndo utilia, reſecando ſuperflua, ſuppiendo minus plena, illuſtrando minus pla- .nNa, veſtiendo indecora, ſpoliando ſuperfeſſa. Teſtor Deum, te æque offenſi dlmn «amicitiam noſtram, ſi indigna laudaveris, ac ſi digna vituperaveris; tolera- «biliori enim patientia ſuſtinebo erroris redargutorem, quam improbum adu- «latorem. Non itaque graveris propter eam, quæ ad invicem eſt, dilectio- „Onem, vel partem, vel etiam totum ſermonem, ſi juſtum fuerit, delere, „, ut aliter tractetur, remandare. (a) Idem denique & alii Auctores / pietate, & eruditione clariſſimi ad noſtram usque ætatem præſtiterunt. Ne- que vero unquam vitio datum eſt viris doctis, & doctrinæ fidei non impe- ritis, ſiquorumvis etiam auctorum monimenta accuratius diſcuterent, nævos- que, & errata indicarent; nec quemquam, qui publico mentis ſuæ, & inge- niüi partus exponit, id ægre ferre poſle, præclare, licet alia in caufla a Sym- macho indicatum eſt: cum ſemel, ſeribebat ille ad Auſonium, a te carmen pro- fectum eſt, jus omne perdidiſti. Oratio publicata, rer libera eſt. (5) Unde & Poeta, Poſtquam deriſit ſcribendi impetiginem, ſapienter ita monuit: ſiquid tamen olim cripſeris, in Metii deſcendat Judicir aurer, Et patrie & noſtras, nonumque Prematur in annum. Membranis intus poßitis delere licebit, Ouod non edideris: neſcit vox miſa reverti. (c) De poteſtate privati cenſoris, & quid ei in religionis negotiis liceat. Uodſi ergo, aut ſcribentis preces, aut majorum audoritas virum doctum evigilati cujuspiam laboris cenſorem conſtituat: libere is omnino men- tem ſuam debet exponere, &, pro jure ſibi attributo, obelis & aſteriſcis in ſeriptoris elucubrationem ſine metu animadvertere poteſt. Quin illi, quibus Superiorum mandatis munus propoſitiones qualifiandi, ut ajunt, librosque examinandi commiſſum eſt, pro officii ratione accuratius ſententiarum vim penetrare, nexum earundem diſpicere, in ſenſum, mentemque Auctoris in- dagare, & conſectaria etiam doctrinarum, quæ ex illis ſuapte ſponte, aut ſeri- bentis voluntate fluunt, inveſtigare, & virus occultum detegere compelluntur. Nam, ut recte notavit Theologiæ fundamentalis auctor, cum liber ordina- «Tio cenſori, aut Theologo alicui committitur, non eſt mera cerimonia, ſed „ejus concreditur fidei ſecuritas orthodoxæ fidei, & bonorum puritas mo- „rum. QGuamobrem, etſi auétor doctus ſit, debere librum legi credidero, (“) ILid p. 745. in epiſt. ad Saricber. Allegat ſimilia etiam Raynaudus ſed nos iſta ex Jontibut hauſimut. (b) L. I. cp. 31. apud Raynaud. & Murater. (c) De Arte ſub. fin. geel les 4 primi teretur? Ulæſus ſtea pr. Drationi Velut ob leſie Ni delesqu ra, qua doctue, ſuelle ert ecenſe terant, bona U achreſton tatos V ne lelton enim a Wcas, ſunt o rum p ficiunt jullisn am in juſſas Uſitatan Optimo nerabilt dinem! Verſeſt TuII etis, 4 ad, I cinlter () 1 hoe opu. Fedigtur ad um Appro. Minus pla. Ofenſürum ls, tolera. Obum adu- , diectio. t, delere, Auctores unt. Ne. non impe. lt, nevg⸗ e, E inge. la Syn. urnin rr & Poete, lid tamen nmmmgue ri: mſei eut. 1 Gocdum 10 men- eriſeis in 1, gnubus brosque um vim Aoris in⸗ zut ſeri⸗ elluntur. ordina- onia, lel itas mo- didero, (& Imitu 3) De W YÆ C 85) eSHeE S& peccare in ſuum officium cenſorem, ſi confidens auétori, librum non le- „geret; quoniam quandoque bonus dormitat Homerus, & aliquando cenſo- . res afllictos vidimus, quod in ſuo munere fuerint negligentes. (a«) Et ſane, quales turbæ, tumultusque non fuiſſent evitati, ſi celebrem Concordiam primi illi cenſores diſpunxiſſent accuratius, priusquam luci publicæ commit- teretur? Quid dicam de Janſeniano Auguſtino, qui & ipſe cenſorum manus illæſus effugit, fortaſſis ideo, ut coorta vehementiori tempeſtate gravius po- ſtea proſterneretur? GQuid de Quesnelli, Berruyerii, ſexcentisque aliis lucu- brationibus, quas vel in ortu ſuo ſuffocare debuiſſent primi cenſores, ne, iis velut obſtetricantibus, male formati partus in perniciem, & opprobrium ec- cleſiæ naſcerentur, aut ſaltem ita caſtigandi fuiſſent, ne piorum animæ, fi- delesque univerſi periclitarentur. Utinam ea fuiſſet cenſorum induſtria, & cu- ra, qua olim excelluit M. Aurelius Caſſiodorus, vir in divinis ſeripturie valde doctus, ut de eo ſcribit Trithemius, & in Secularibus litteris omnium ſuo tempore facile eruditiſimur. non minus ſanctitate, quam ſcientia clariſinns. Hic quippe, cum eos recenſeret Scriptores, qui ad intelligendas Sacras litteras multum conferre po- terant, pluresque, in Origene præſertim, & Tychonio, errores inveniret, bona illorum dicta græca voce chreſemon: Prava autem, & noxia, vocabulo achreſton diligenter indicavit, atque ad idem præſtandum alios quoque exci- tatos voluit: quod vobir, ait, ſimiliter in ſuſceptis expoßtoribus facere ſuademiut, ne lectoris animus fortaſe turbetur, nefandi dogmatir permixtione confuſur. (5) Atf enim amor, amicitia, clara auctoris fama, de ejus fide, & ſcientia pia cre- dulitas, negligentia, tædium lectionis, & ſimilia ſunt, quæ uti hominibus poſ- ſunt obrepere, eosdem excœcare: ita & in hoc negotio neceſſariam cenſo- rum privatorum diligentiam, ſeveritatemque, aut retundunt, aut nimiam ef- ficiunt, de quibus mox copioſius agemus. Verum, cum ita de conſtitutis, juſſisque cenſoribus etiam privatis arguo: tum longe arctioribus cancellis ſu- am in hac re licentiam circumſcriptam arbitretur, qui rogatus a nemine, juſſus a nullo, pro ſola artis peritia virgulam ſtringit cenſoriam: noverit ille uſitatam olim ingeniorum quorundam prope inſanientium libertatem ſibi jure optimo decretis Pontificiis ademtam eſie. Graviter quippe, ac ſapienter Ve- nerabilis Dei ſervus Innocentius XI. R. P. hanc intemperantem cenſuræ libi- dinem reſtrinxit, prohibuitque, ne propoſitiones inter Catholicos adhuc contro- verſ ſiniſtra aliqua nota a privatis afficerentur. Tandem, ſunt verba decreti, ut ab injurioſis gontentionibus doctores, ſeu Scholaſtici, aut ali quicunque impoſte- .rum abſtineant, ut paci, & caritati conſulatur, idem Sanctiſſimus in virtute ſan- ctæ obedientiæ eis præcepit, ut tam in libris imprimendis, ac manuſcrip- . tis, quam in theſibus, ac prædicationibus caveant ab omni cenſura, & no- ta, nec non quibuscunque conviciis contra eas propolitiones, quæ adhuc inter Catholicos controvertuntur, donec a Sancta Sede recognitæ ſint, & . 1. 3 . lu- (a) Caramuel Tom. IV. Theol. Fund. Syntagm. de arte Vypogr. art. 15. ( 5) De inſtit. divin. c. I. & 0. NN (86) Wo& „fſuper iis judicium feratur. (4) Ne qua vero fortaſſis ſapientiſſimi hujus decreti obtendatur oblivio, aut, ut liberioribus ingeniis mos eſſe iſolet, con- ſuetudine eidem derogatum, aut illud nunquam receptum fuiſſe quisquam aſſerere poſſit: ſua rurſum auctoritate illud probavit, innovavitque Sapien- tiſſimus Pontifex Benedicus XIV. in conſtitutione incipiente: Sollicita, atque ita præcepit: «cohibeatur ea ſeriptorum licentia, ---non feratur omnino priva- tas ſententias, veluti certa, ac definita Eccleſiæ dogmata, a quopiam in li- „bris obtrudi, oppoſitas vero erroris inſimulari; quo turbæ in Eccleſia ex- .. Citantur, diſſidia inter doctores, aut ſeruntur, aut foventur, & Chriſtianæ „Caritatis vincula perſæpe abrumpuntur. (b) Atque ut non ſolum verbis moveret, ſed & exemplis animos in obſequium traheret, imitandum propo- nit S. Thomam Aquinatem: Angelicus, inquiens, Scholarum Princeps, Ec- cleſiæque Doctor S. Thomas Aquinas, dum tot conſeripſit nunquam ſatis «laudata volumina, varias neceſſario offendit Philoſophorum, Theologorum- que Opiniones, quas veritate impellente refellere debuit. Ceteras vero tanti .Doctoris laudes id mirabiliter cumulat, quod adverſariorum neminem parvi Pen lere, vellicare, aut traducere viſus ſit, ſed omnes officioſe, ac perhu- „maniter demereri. Nam ſi quid durius, ambiguum, obſcurumve eorum .dictis ſubeſſet, id leniter, benigneque interpretando emolliebat, atque explicabat. „Si autem religionis, aut fidei cauſa poſtulabat, ut eorum ſententiam explo- „deret, ac refutaret, tanta id præſtabat modeſtia, ut non minorem ab iis diſfentiendo, quam catholicam veritatem aſſerendo, laudem mereretut. Hortatur deinde, ut omnes, ſeu diſcipuli, ſeu extranei, ſibi æmulandum pro- Ponant tanti Doctoris in ſcribendo moderationem, honeſtiſſimamque cum ad- verſariis agendi, diſputandique rationem. Denique concludit: intereſt pu- „bl'cæ tranquillitatis, proximorum ædiſicationis, & caritatis, ut e Catholi- „Corum ſceriptis abſit livor, acerbitas, atque ſcurrilitas, a Chriſtiana inſti- tutione, ac diſciplina, & ab omni honeſtate prorſus aliena. Quam obrem in hujusmodi ſeriptorum licentiam graviter promunere ſuo cenſuram inten- .s dant reviſores librorum, eamque Congregationis Cardinalibus cognoſcen- „dam ſubji iant, ut eam pro zelo ſuo, & poteſtate coerceant. () Quis enim vero magni hujus Pontificis, non dicam juſſis, & decretis repugnare, ſed evidentibus adeo rationibus obluctari audeat? § IV. Quæ cenſuræ privatis a Sede Apoſtolica ſint vetitæ?! Qaniam vero fieri non poteſt, ut diſputationes omnes e mundo tollan- tur, quod & idem Pontifex fatetur; quin magna ex iis etiam aliquando uti- (a) Ii decreto edito 1679. Extat Tom XI. Bullar. Conſtit. 51. () F. 23. (c) F. 24. cit. Conſtit. Utülttas e ſententiis let elimin mum ce explieatt gemus. ſententia Pibens, Seholatti tores e . goidudc̃ nitre moruNR Neque bera ſit ſeckator, benas torta er Vis conl venerabi Probabil N NNN Hurtad Aliquan ſi appe opinlon rupeſti liclatur, ſentent! guanc tiones Theol Vertun . notwin (4) H dicere ldeſi lolet, cOn-. quisquamm dne Sapien. ti 5 Atque ninopriye. ppiam in l Lecleſia ex. Chriſtane um verbis lum prop.. lnceps, Ee⸗ quam ſatis logorum. 8 verotanti inem parai 4c perhu- we eorun epliezbat. jatn explo. Nrem 40 iis ertett. ndumpro⸗ e cum ad- htereſt pl. e Catholi- Huna inſti- im obrem iiciatur, idem La Croix contendit. (c) Guæ ipfſa etiam eſt Dominici Viva ram inten⸗ onoſcen- ) Quis epugnare, o tollnmn⸗ R Alquundh⸗ It- 91% N 9α (87) utilitas capitur, modo & adbibeatur diſceptatio moderata, ut inquit Auguſtinus, & abſit errer opinantium, ſe dege⸗ uod neſciunt: (a) neque omnis de aliorum ſententiis a privatis etiam doctoribus judicium ferendi conſuetudo penitus va- let eliminari. Unde tandem celebris ea enata eſt controverſia, quodnam in- fimum cenſuræ genus debeat apellari. Indicem cenſurarum, quam erudita explicatione texuit vir doctiſſimus Antonius de Panormo, & nos alibi attin- gemus. Interea monuiſſe ſatis ſit, eam eſſe non ignobilium Theologorum ſententiam, qua decretum Innocentii XI. cenſuras, notasque privatorum pro- hibens, ad eas ſolum propoſitiones reſtringitur, quæ, ſeu principes inter Scholaſticorum ſectas, ſeu complures alios famæ nobilioris, ac eruditionis Do- Gores controverſæ ſunt: minime vero ſtatuitur intelligendum de ſingularibus quibusdam, ſuſpectisque opinionibus, quas unus, alterve auctor ſeu aliunde ſiniſtre deductas, ſeu proprio cerebro effictas tuetur; quodque præcipue in morum materia, caſuumque, ut vocant, reſolutionibus locum habere potelſt. Neque enim propoſitio cenſeri debet, de qua inter Catholicos agitata, & li- bera ſit controverſia, dum quispiam Theologiæ accommodatitiæ Patronus, & ſectator, aut libertati humanæ alioqui ad omnem morum corruptelam pronæ habenas laxat, aut Pontificiis decretis ſinceram damnationis vim, male con- torta expolitione, adimit, aut ex principiis invita pPietate poſitis abſurda quæ- vis conſectaria deducit. Unde hoc ipſo argumento non male ſe tuitus eſt vir venerabilis P. Concina, dum ob diverſas auctorum ſententias, quas laxas, im- Probabiles, aut in propoſitionibus damnatis contentas appellaverat, aſperiore, & velut Archilochica querela accuſaretur. (?) Quanquam & P. La Croix cum Hurtado, & aliis judicet, cenſuram Theologicam non eſſe, ſi quis ſententiam aliquam appellet improbabilem, vel levem, ſaltem in communiore ſenſu: neque, ſi appellet laxam in communiore ſenſu: neque demum, ſi dicatur aliquid de opinione, ex quo inferri poſſit cenſura; quin & arrogantit, vanæ, Nultæ, inſanæ propoſitionis nomine, cenſuram non ferri, niſi aliquid magis in Particulari ad- ſententia, quam his verbis expreſſit: ut ſuus veritati detur locus, cogor ali- quando alſerere, & oſtendere e probabfitatis albo eradendas eſſe Propoſi- tiones; id autem præcepto Pontificis non refragari in comperto eſt apud „Theologos. --— Siquidem, ut diſerte Hurtadus, Lugo, aliique paſlimn ad- „vertunt, improbabilitatis, aut falſitatis nota ſub Theologicarum cenſurarum „nomine non comprehenditur, nec ullum cum illis habet contubernium. (d) Hinc & Cardenas (e) docet, leviſſimum cenſuræ Theologicæ genus eſſe, dicere temerariam- & Grebnerus (†) falſe cenſuram appellat mitifflimam: & Valdeſius a nullo Theologorum vitio verti affirmat, ſi ſententia parum proba- bi- (a) Enchirid. c. 59. (5) Ii Præſat. ad Theol. Cbriſt. c. 9. (c) L. I. n. 199. & n. 200. & in Bibliotbh. Erron. n. IJ. (d) li Praæfat. Thet. dammat. (e) li I. C ir. D. 9. n. 297. (f) Pye. Gen. Tr. II. P L. diſ. I. Seét. 2. e (88) WN bilis dicatur: (a) & Camargo pluribus contendit Pontificium præceptum non adeo ſevere, ac rigide intelligendum eſſe, dum adverſus Probabiliſtarum opiniones, legem Dei laxantes, diſputandum eſt: (?) & laudatus Concina concludit, nullo modo vetari has cenſuras: improbabilis, falſa, relaxata, mo- rum integritati pernicioſa, multarum corruptelarum caput. (c) Duplex item, ut clarior habeatur Pontificii decreti ſenſus, diſtinguenda cenſura: ſormalis altera, quæ privato Doctori cuilibet eſt vetita, & altera, quæ vi Juſti ratiocinii infertur. quod præcipue in illa, quæ ab abſurdo fit, argumentatione evenit; atque hanc nullo modo eſſe vetitam, niſi quis & argumentationem ab abſurdo interdic- tam fateri velit, communis eſt eruditorum opinio, graviſſimique Scriptores ſemper arbitrati ſunt ſibi licere, propoſitiones a ſuo ſenſu, ſententiaque alie- nas ex vi, ut ajunt, adducti ratiocini, hærefi, aut errori affines oſtendere, etſi ab omni abſoluta cenſuræ cujuspiam nota easdem immunes eſſe, & libe- re doceri poſſe nunquam fuerint inficiati; quandoquidem alias nemo auderet dicere, ſuam ſententiam teneri a Scriptura, vel Tridentino; nam ſi hoc eſt verum, ut benigni Theologi argumento utar, oppoſita eſt hæretica; quod tamen quia ipſe non dicit, nec adverſarli concedunt, ipſe etiam non cenſu- rat, ait La Croix. (4) Ita nemo adeo in re Theologica hoſpes eſt, & pere- grinus, ut neſciat, quam iisdem prorſus argumentis notiſſima illa in divinis formalis, ut ajunt, a parte rei diſtinctio, impugnari ſoleat, quibus damnata Gilberti Porretani ſententia proſtrata fuit: nec proinde mirum, ſi & opinio- nem Scotiſticam affinem eſſe errori Porretanico, ſi vim argumentandi ſpec- tes, multi affirmaverint. Ita celebrem de gratia Dei ſe ipiſa, & ab intrin- ſeco, ex voluntate Dei præmovente, efficaci ſententiam ab errore, ſeu Calvini, ſeu poſtea Janſenii non differre, arguitive, ut ajunt, & ſebolaſtice ſe demon- ſtraſſe multi putarunt: quemadmodum contra ferventiores quique e Schola ſive Thomæa, ſive Auguſtiniana verſatilem illam, aut congruam Molinæ, & Suarezii gratiam ad Syſtema Pelagii, & Maſſilienſium ſpectare luculentis oſten- dere argumentis conati ſunt. Ita demum multum agitatæ quæſtiones, de Chriſti ſanguine pro omnibus effuſo, de noſtra ad gloriam gratuita præde- ſtinatione, de irreformabili RR. PP. judicio, alieque quam plurimæ ita a multis definiri ſolent, ac dirimi, ut oppoſitas opiniones negantes ex vi argu- mentorum, dialecticæque conſecutionis hæreſim, ac errorem ſapere conten- dant. Poterit nempe hac ratione, ut ſeribit Tournelius, («) Theologus eam, quæ ſibi probabilior videtur, opinionem deligere, atque ita oppoſitam de hæreſi, errore, ſimilique nota probabiliter arguere: ita tamen, ut ex hu- jusmodi probabili affertione, cenſura eadem nullo pacto extendatur ad op'- nionem ipſam, quæ probabiliter ſuſtinet prædictam propoſitionem non eſſe hæreticam; Quod conceptis verbis monet Auctor ſcrutinii doctrinarum. AcC (a) Epiſt. IX. Li Append. ad Librum Lampridii de Superſtit. vitanda. () Ia Præfat. J. II. (c) I= Præfat. c. 9. n. 0. (d) L. L. n. 200. (e) Tract. de EPL. LTL. extat Tom. II. Præl. Theol. edit Venet, in 4. Ac ut Vir i ſentenn non d Ateriu Aisq illam Prop- ſiden er 6 telt, uV uli malti Vnuve Mn læcn ſec ſo is uo dum lieano Prode in h lec fum impe tlarun Tu comn geniie Perie queis damn Dr: Ut ſi gitun Diq guin deine mel eptum flarum oncina 4, mo. , ut alter, nertur. le hane terdic⸗ iptores ge Aie. ndere, E libe⸗ deret hoe eſt quod cenſü⸗ Cpere- Glyinis Amnata opinio⸗ i ſpec- ntrin⸗ Calvini, Hemon⸗ Schola line, & 0ſten⸗ ges, e prede Ee Ita 4 1 agu⸗ onten⸗ logis volltam er hu- 40 0- lon elle narum. Ac h Trad⸗ (89) W. Ac ut res obvio illuſtretur exemplo: quærunt Theologi, an de fle ir, quem- vir legitime eleltum Romanum Pontificem, talem omnino eſe? Jam qui affirmantem ſententiam propugnant, non poſſunt, quin tanquam probabiliter hæreticam non damnent propoſitionem oppoſitam; attamen non poſſunt hæreſis, aut alterius cenſuræ nota configere opinionem, quæ a Cajetano, Muratorio, aliisque eruditis Theologis innoxie defenditur, quæve aſlerit propoſitionem illam minime ad fidem pertinere. Aliud quippe eſt, ut docent Dialectici, Propoſitio abſoluta, aliud' modalie; illa objectum, de quo agimus, in ſe con- ſideratum ſpectat, verumne ſit illud, an falſum, certum, an incertum: iſta vero certitudinis hujus gradum expendit, qui gradus ſub opinionibus eſſe po- teſt, ut advertit Lugo, licet objectum ipſum directum non poſſit in dubi- um vocari. Sic juxta eundem perdoctum Cardinalem propoſitio hæc: par- vuli non: habent juſtitiam inhærentem', eſt hæreſi proxima; quoniam, ut ait ille, multi communiter dicunt, in Concilio definitam eſſe juſtitiam inhærentem univerſaliter de omnibus: non tamen erit proximn hæreſi propoſitio modalis: Non eſt de fide, nec definitum, quod parvuli habeant juſtitiam inherentem; quia nempe hæc non negat objegtum fidei proximum, juſtitiam parvulorum inhiærentem, ſed ſolum gradunt certitudinis illius veritatis. (a) Pluribus hoc illuſtratum eſt ab ilis, qui, theologica criſi quintam Janſenii propoſitionem expenderunt; quod & prius accurate Præſtiterat vir doctrina, & pietate celebris Hallerius, dum ad urgendam Janſenianarum propoſitionum damnationem a Clero Gal- licano ablegatus Romæ moraretur, & acute ea omnia, quæ in dicta modali Propoſicione damnanda, quæve intacta eſſent relinquenda, expoſuit. Scilicet in his omnibus nullam ferri cenſuüram ajunt, nullam injurioſam notam inuri, ſed' quod ſuapte natura, ex acervata argumentationum ſerie conſequi neceſ- ſum ſit, ſolum oſtendi. Hoc autem ratiocinationis genus in his cauſis velle impedire, eſt tollere omnem diſputationem, omne examen, omnem ſenten- tiarum diſcuſſionemr, inquit Leſſius. Nolim ergo communi huic Theologo- rum ſententiæ refragari: privato tamen cenſori cogitandum eſſe puto, etiam communem iſtam agendi, ſeribendive rationem nonnullis moderatioribus in- geniis non ſine cauſa diſplicere. Præterquam enim, quod res invidiæ, & Periculi plena, & a cautiore humanitate aliena ſit, integras npiers Paginas, queis ſententiæ cujuspiam, circa quam ſedes Apoſtolica nihil definivit, cum damnatis erroribus concordia, arguitive, ut ajunt, & ſcholaſtice demonſtre- tur: etiam in hac cauſa facile, ſeu nimio proprii ſenſus amore, ſeu Primis, ut fieri ſolet, inf antiæ eruditæ Ppræjudiciis, mens humana in transverſum a- gitur, ſuisque præpedita affectibus evidenter id ſe demonſtraſſe putat, quod aliquando etiam inter anguſtos tenuis adhuc opinionis limites eſt conſtitutum; quin cenſura, quæ vi argumentationis ſolum aliquando ſequi aſſeritur, facile deinde abſolute in ipſam etiam propoſitionem detorquetur.. Unde non ſe- mel neceſſum fuit, licentiam iſtam Pontificiis etiam decretis cohiberi, ſilen- M ti⸗ (a) Diß. L. de Eide. Sect. 13. Eimmque linguis intemperantibus imponi, quod eruditi ex Apoſtolicis Dauli WV. Innocentii XI. & XII. Clementis XI. Benedicti XIII. & Clementis XII. decretis compertum habent. (a) Licet proinde, & Scripturæ, & Traditionis teſtimonia, ad ſententiam probabiliter adſtruendam, oppoſitamque rejicien- dam accumulentur: non tamen facile exprimendas arbitror invidioſas illas con- ſecutiones, quibus maligna nota opinioni vere adhuc controverſæ inuratur, niſi forte explicite quæſtio inſtituta ſit, ſit ne hæc, vel illa propoſitio hære- tica, aut alio erroris nomine inſignienda? Hinc plauſu ſemper, meritisque laudibus excepta fuit eorum modeſtia, qui & in hac re immoderatum zelum reſtringere, & aſperas loquendi formulas temperare noverunt. Sic, ut pau- ca ex fuperioribus retexam, moderati Theologi fatentur, diſtinctionem Sco- tiſticam nihil habere cum erroribus damnatis commune: Thomiſticum, & Auguſtinianum ſyſtema gratiæ, quam longiſſime eſſe remotum ab omni Cal- viniana, aut Janſeniana pernicie, neque hæreticis principiis inniti: Scientice mediæ, & gratiæ congruæx doctrinam in ſemipelagiana hærefſi non involvi. (⁵) Cautus, igitur ſit privatus cenſor in conſectariis deducendis, & non tam feſtinet ad udicii acerbitatem, quam ad vim ratiocini expendendam, ne in eum merito illud jactari poflit, quod S. Auguſtinus de Juliano affirmabat: inaniter omzino laboraſti, ut ad iſtam concluſionem falſam, & ridiculam, longis, tor- tuoſir fallgcibur, & fugacibus anfractibus pervenirer. (c) § V. Privato cenſori pravi affetus exuendi, & præjudicia removenda ſunt. Srd Pplura etiam ſunt cenſori privato induſtrie obſervanda, ſolliciteque ca- ₰ venda, quæ pluribus quidem legibus aceuratiores Logico-Critici perie- quuntur, eruditeque explicata ſunt a Cano, Raynaudo, Honorato, allisque optimis ſcriptoribus, qui ea de re pertrafctarunt, e quibus nonnulla adhuc dehbaſſe, tironibus non inutile: lectori non injucundum fuerit. Itaque ante omnia alienarum lucubrationum cenſores pravis affelctibur, vanisque Præjudieiis liberos ſſe oportet. Expreſſit id ipſum Benedictus XIV. tertia Conſtitucionis ſuæ re- gula: de variis, inquiens, opinionibus, atque ſententiis, in unoquoque libro „Contentis, animo a præjudicis omnibus vacuo, judicandum ſibi eſfe ſciant. c Itaque nationis, familiæ, Scholæ, inſtituti affestum excutiant, ſtudia parti- um ſeponant, Eccleſiæ Sanctæ dogmata, & comunem Catholicorum doctrinam, „quæ Conciliorum generalium decretis, Romanorum Pontificum conſtituti- „Onibus, & Orthodoxorum Patrum, atque Doctorum conſenſu continetur, „unice præ oculis habeant; hoc de cetero cogitantes, non paucas eſſe opi- c UI- (a) Lege Em. Ricardi in Laqueo contrito c. r. (b) Vide P. Scbmalfuſ. Ir. de gratia diſ. III. J. 145. (c) L. IWV. Oper. imperſ. c. 1I19. ot 4. . VIiS 4 I 1 ſu frel inhet noh, . 49 Gein Aud onern me 0 etiatn Ne ſi in Fiſin ltter Humnn jelen 1od ſtuole tracte Alio () emum re conyt (ben oriſt 20 d Ade doc aEa Ch ajur lor ame 1 aliſl ⸗ Denli 5 XII. tionis ſcien. 48 0C0. katur, here- tisgue Zelum t Pau- n Seo⸗ W, & 1 CA. entier mvolri. n tam e in nabat: 1, tw. aldhuc e Ante lleros le⸗ e lbro ſciant. Parti⸗ Mai; ſtituti⸗ netul, oi. Ni⸗ Ir& Wext (91) Ws niones; quæ uni Scholæ, inſtituto, aut nationi certo certiores videantur, „ S& nihilominus ſine ullo fidei, aut religionis detrimento, ab aliis Cathohicis „ viris rejiciuntur, atque impugnantur, oppoſitæque defenduntur, ſciente, ac Permittente Apoſtolica Sede, quæ unamquamque opinionem hujusmodi .in ſuO probabilitatis gradu relinquit. Valet nempe & hic Poetæ monitum: ne frœna animo permitte calentida ſpatium, tenuemque moram, mala cuncta miniſtrat impetus. Et quod ille de iniquis morum judicibus recte cecinit: at nor, in- quiens, virtutes ipſas invertimus, atque ſinterum cupimus vas ineruſtare: Probus quis nobiſeum vivit, multum demiſur homo: illi tardo cognomen pingui damus Oc. (a) idem de librorum cenſoribus neceſlario aſſerendum, qui animo adverſus Auctorem concitato, odio, ac invidia pleno, ad illius monimentorum lecti- onem prorumpunt. Excoœcati quippe ejus ſenſa nec intelligent, aut ſe mini- me doctos, eruditosque judicabunt, niſi auſu quodam Ariſtarchico, magna etiam nomina laceraverint; urit enim, ut ejusdem Poetæ Phrafi utar, fulgo- re ſuo, qui prægravat artes infra ſepoſitas, excellentior alterius doctrina, in- vidumque animum facit tabeſcere. Conqueſtus eſt ea de re inter ceteros gra- viſſime, ac frequenter S. Hieronymus, & inter alias cauſas, quibus a labore litterario ſe revocari, Domnioni ſeribebat, invidorum cenſorum ponit ca- lumnias: accedunt, inquit, ad boc invidorum ſtudia, gui omne, quod ſceribimur, re- Prehendendum putant, & interdum contra ſe conſcientia repugnante, puhblice lacerant, quod occulte legunt. (b) Et rurſus alibi vehemente ironia cenſoris ejusmodi fa- ſtuoſos auſus perſtringit: tibi ſoli, inquiens, Iicet de cunctis Græcis, & Latinis tractatoribur ferre ſententiam, & quæſi cenſoria virgula alios ejicere de bibliothecis, alios recipere, & cum tibi placuerit, me Catholicum, vel Hæreticum pronunciare. () Facillimum foret, & recentioribus exemplis rem eandem ſtabilire. Quid enim illuſtri Muratorio nomen heeretici, miniſtri diaboli, inimici B. Virginis ex ore Pepiano affinxit? Quid viri doctiſſimi laudatoribus liberorum murariorum convicium a Sycophantis exprefſit? Quid Noriſium, Bellelllum, Bertium (hem quanti viri!) inter Janſenianos retulit? Quid venerabilem Concinam ri- goriſtir, calummiatoribus accenſuit? Quid Corſino, Dobnero, ---ſed quoniam ad domeſtica exempla ventum eſt, juſto etiam dolori ſilentium indicendum. Adeo videlicet nemo tutus eſt, ſi ad librum hoſtis lector accedat, ait per- doctus Jeſuita Michael Elizalde; & præmittit: (4) ſolent opus minutiſſimo AExamine perſcrutari, ſi quo modo in re, aut in ſermone capiant. - - — Si quid .. Chriſtiana ſinceritate, Sanctorum more dicitur, liberius dictum eſte, & in- cJurioſum criminantur. « Recte igitur concludit Concina: „quicunque cen- „ſoriam trutinam alicujus libri ſuſcipit, præmittere ſeverum animi fui exa- amen debet, ultimosque ſubire receflus, penitusque luſtrare occultiffimas a- inoris, Odii, invidentiæ inclinationes, affectus - - = ſpei, aut timoris, Vali- s diſſimos veritatis hoſtes; ab hoc quippe animi Cenſoris examine magnope- „ (a) L. I. Satyr. 3. a. v. 55. (b) Epiſt. 109. ſeu Præſat. in Eſdram. (c) Epif. 75. ad Vigilantium. (d) E. VIII. q. I. J. 7. 4gete pendet judicium in librum ferendum. (a) Præterquam autem, quod à turbidis ejusmodi affectionibus liberum eſſe oportet cenſorem, non minori cura & ſollicitudine quævis etiam præjudicia evellenda, & anticipatæ opinio- nes ſeponendæ ſunt, illæ Præſertim, quas ſtudia partium, Scholæ, ac fami- liæ, propria a teneris inſtitutio, & pertinacior de ſententiæ ſemel imbibitæ veritate perſuaſio, maximo eruditorum, & rehgionis incommodo pepererunt. Sunt nempe quædam adeo anguſta pectora, jejunæque mentes, ut omne illud condemnandum putent, quidquid extra ſententias, quibus ſe addixerint, eos audire contigerit: „& plerique, verba ſunt Alphonſi de Caſtro, ſie afficiuntur aliquorum hominum ſeriptir, ut ſi forte quempiam viderint, qui vel digito rransverſo ab eorum ſententia diſcedat, - - - hbaærefm inclament; «(b) quod ſubinde non ſi- ne juſta indignatione vir doctus proſequitur, & exemplis etiam ceu teſtis o- culatus confirmat. Hinc & Melchior Canus, cum de ſcholaſticorum Docto- rum auctoritate, certis finibus circumſeripta, eidem ſermo eſſet, ante om- nia eos arguendos cenſuit, qui ex opinionum, quas in ſchola acceperunt, Præjudiciis viros alias Catholicos notis gravioribus inurunt, idque tanta fa- cilitate, ut merito rideantur. () Eſt ſeilicet, & alius ſimulacrorum cultus, ex ſententia Beati Auguſtini, quo phantarmata Iſua homines colunt, & quidquid animo errante cum ſuperbia, vel tumore cogitando imaginati fuerint, religionie nomine obſer- vant. (d) QGuales etiam Hormisdas Papa in Scythia Monachos deſcripfit, & ſevere reprehendit: («) eo usque, ait, tumorir elati ſunt, ut ad arbitrium ſuum utriurtque orbit Putent inclinandum eſſe judicium; nec in numero fidelium deputantes equaces raditionir paternæ, ſi ſuæ viderint cedere nolle ſententie. Excelliore Pro- inde ſit animo cenſor privatus, cohibeat imprudentem ſtabiliendæ ſententiæ ſuæ zelum, memineritque, ſe quidem id, quodeunque maxime probabile oc- currit, jure poſſe defendere, ſed, ut monet idem Canus, non licere eos, qui adverſi ſuünt, temere, ac leviter condemnare: non unius ſolum auctoris firmare diſcat ſententiam, ſed & probabilia aliorum argumenta accurate di- ſpiciat, priusquam de puncto controverſo judicium ferat, nec omnia ex ſuo, vel ſuorum ſenſu metiatur; quoniam probabile aliquid reipfa eſſe Ppoteſt, quamvis juxta noſtra principia falſum videatur. Nam tironibus fortaſſis utile, atque ſatis eſt, in unius jurare verba magiſtri, ejusdemque placitis Pythago- reo more ita acquieſcere, ut de quam plurimis adverſantium argumentis mi- nus ſint ſolliciti, modo quavis demum ratione eadem ſolvere, atque tela hæc, clypeo objecto, ſaltem repellere valeant. Atenim, qui cenſoris auctoritatem affiumit, eum iſtos infantiæ terminos excedere oportet, & non ſolum quid ſibi, ſed & quid aliis probabile videri poſſit, mente pacata, & trutina exac- tiore expendere. Ita nempe, juſtum gemina ſciet ſuſpendere lance ancipitis libræ, — = = pvotitque srit & nigrum errori præſigere tbeta, uti de vitiorum cenſore Ca- nit Perſius. ( § VI. (a) Ii; Præſat. c. 9. n. II. (b) L. L. contra Heærer. c. J. (c) L. VIII. de locie TI. c. 4. (24) L. de vera Relig. c. 398. (e) Inter decreta Hormitdæ P. num. II. Extant Tom. II. Concil. pag. 1039. (f) Satyr. 4. 4 v. 10. A Innvit tores .hi Eti kucdt ra cilof alneri Prori Ciun, Goiris gue,: fonte Gerit. 1n g Preſel de verlo ll cellarl ducitu uriunt tentian Podar , cellſor leri, 4 §. Bal ſintell de Gatur cleſci⸗ Pole herunt dol⸗ 41 6 Qod Iminort pinio. Nlami. nbibitee rerunt. de ilud Ut, e0s leiuntur nuſderſ⸗ non fi- eſtis o⸗ Dodo- te Om. erunt, Anta ka⸗ , EX anim olſer. it, ſum tante ERo⸗ kentlce ile oe- te eos, Uctoris te di⸗ X ſuo, votelt, 8utile, thago⸗ tis mi⸗ 1 hee, itatem n quid bre, Nre (⸗ V. M A. ,mirde . Wo (93) Neos zSVINN.. In cenſura ferenda lente feſtinandum eſt. Ade hæc ut omnia fiant, ſane ſponte ſua conſequitur, in cenfura lente eſſe feſtinandum, & juvenilem judicii præcipitationem quam maxime ſſe fugiendam. Innuit & hoc Benedictus XIV. in prima conſtitutionis ſuæ regula, qua rela- tores conſultoresque ſacræ Indicis Congregationis meminiſſe jubet, Anon id „ſibi muneris, onerisque impoſitum eſſe, ut libri ad examinandum ſibi tra- diti proſcriptionem modis omnibus curent, atque urgeant, ſed ut diligenti . ſtudio, ac ſedato animo ipſum expendentes, fideles obſervationes ſuas, ve- Krasque rationes Congregationi ſuppeditent, ex quibus rectum judicium de illo ferre, ejusque proſeriptionem, emendationem, aut dimiſſionem pro « merito decernere valeat. Non ignoravit quippe ſapientiſſimus Pontifex, Pruriginem iſtam ſubito libros configendi, præcipitatumque hac in re judi- cium, ſeminarium malorum plurimorum eſſe fœcundifſimum. Facile autem quivis libidinem iſtam, & impetum mea quidem ſententia refrœnabit, lente- que, ac prope invitus ad ferendam cenſuram accedet, ſi mala illa, quæ ex fonte adeo virulento emanant, ſecundum Chriſtianæ caritatis regulas expen- derit. Quodſi enim injuſte opus præclari auctoris damnari contigerit: pri- ino quidem auctoris famæ, quæ ex monimentorum elucubratione ſingularis præſertim, ac perpetua eſſe ſolet, graviſſimum infertur nocumentum: dein- de litterariæ eruditionis, ſcribendique ſtudium reſtinguitur: hinc orbi uni- verſo utiliſſimi elegantiorum ingeniorum partus eripiuntur: hæreticis ſcanda- loſa de odis, & contentionibus noſtris triumphandi occaſio præbetur: ne- ceſſaria demum, quæ in Eccleſia eſt, cenſuræ auctoritas in contemtum ad- ducitur; ut proinde recte Sarisberienſis ſcripſerit: judicia ſeſtinata pœnitentiam pariunt; & quod idem de Græcis commemorat, eos, cum urgentur ad ſen- tentiam, antequam de cauſa liqueat, reſpondere: Patrer ſuos ſolem apud anti- podas non vidiſe, ſed expeltaſſe ſemper, donec & ipfe oriretur: (a) illud merito & cenſoribus inculcandum, quibus perſæpe Julianea placet ſententia: legi, intel- lexi, damnavi; licet non raro iisdem reſponſum, quod olim quispiam, forte S. Baſilius, Juliano oppoſuit, reddendum eſſet: legiſti, ſed non intellexiſti; nam ſ intellexiſer, non damnaſſer. (?) Quantum autem ſfit damnum illud, quod in- juſta cenſura auctori infertur, melius deprehendi non poteſt, quam ſi expen- datur decus, æternumque nomen, quod ex bono, & utili libro auctori ac- creſcit. Chartis nee fata nocere, nec præeſſe ſæcula, & ſola monimenta non poſſe mori, non modo Martialis, Naſo, Horatius, Tibullus frequenter ceci- nerunt: ſed & Tullius, Plinius, ac chriſtiani etiam ſcriptores celebrarunt. Sola quippe ſeripta ſunt, ait Petrus Bleſenſis, uæ mortales quadam ſamæ immor- 3 ta- (a) L. V. Polycrat. c. 12. (b) Vid. Heury L. XV. H. E. G. 6. græcta phraf elegans eſt vecum paronmaſßta. eAα 94) W zalitate perpeluant, &ρ asdtibus vererum, guos traducunt ad boſteros . neillam o air- tunt obrepere vetuſtatem. (a) Qua quidem gloria eos potiſſimum frui & æquum, qui ſanctioris fidei integritatem, & Religionis veræ jura ſuis mo- mimentis ſtabilivere. Evaneſcit autem hæc gloria, qua optimus quisque ex Tullii ſententia maxime ducitur, perit fama, dum nigro veluti carbone, cen- fura inquam, auctorum ſcripta notantur, atque cimmerias inter tenebras ju- dicio præcipitato relegantur. Qua ex re quid aliud conſequi neceſſum eſt, niſi ſtudiorum languorem, ſcribendi tædium, ſapientiæ ſepulcra? fruſtra nam- que niti, neque aliud fatigando, niſi odium quærere, extremæ dementiæ eſt. Neque enim omnes ea ſunt animi conſtantia, ut ſe ſe adverſus objectas abin- vidia moles, & zoilorum injurias valeant erigere: nec uſurpare poſſunt eas S. Hieronymi voces excelſæ mentis indices: itaque, ſeribit ille ad Domnionem, licet Rydra ſibilet, victorque Sinon incendia jabtet, nunquam meum, juvante Chriſto, Mlebit cloquium, etiam præciſa lingua balbutiet; legant, qui volunt, qui nolunt, abji- ciantk, eventilentque apices, litteras calumnienturt magit veſtra caritate provocabor ad ſtudium, quam eorum detractione & odio deternebor. (b) Sunt hæc adamantini cordis, & pectoris triplici robore muniti cogitationes, quarum minores ani- mi non ſunt capaces, ſed iniqua cenſuræ virulentia facile deliquium patiun- tur; atque ita Eccleſia, respublica litteraria, præclaris quibusque monimentis deſtituitur. Et ſi enim, ut recte inquiebat Eccleſiaſtes, faciendi plurer libros nullus ſit finis 3 (c) qui tamen novit, quantum æra lupinis diſtent. 1s infer copioſum numerum, & ſinceram utilitatem facile diſerimen inſtituet. ACCi- dit autem non raro, ut non vulgaris ſcriptoris vel unum opus, quod injuri- oſius cenſorum imperitia traducitur, plus commodi Eccleſiæ allaturum eſſet, quam aliorum deproperata volumina, quæ multis adulationum plauſibus onerata, Triptolomea velut quadriga, per orbem ſine fructu circumvehuntur. Quantum vero iſte cenſuræ Præcipitatæ abuſus hæreticorum cauſam adjuvet, quis non exemplis quam plurimis cognitum habet, perſpectumque? Bmuli enim, & maxime haæretici, ſcribebat Hieronymus, diverſas inter nos ſententias viderint, de animi calunmiabuntur rnancore deſcendere. Si id verebatur ex ſententi- arum diverſitate Hieronymus: quid non de cenſurarum iniquitate timendum? Hoc præſertim nomine id aſſequentur apud ſuos, ut perſuadeant, in Eccleſia Catholica, plusquam carnificinam & lanienam bonis ingeniis admoveri. (A) Nota ſunt, quæ hac in re Spalatenſis apoſtata Eceleſiaſticæ objecit Hierarchiæ: integram ſui indicis expurgatori, quam ad odium Catholicis conflandum vul- gavit, Præfationem querelis iſtis implevit Junius Calvinianæ ſectæ zelotes: criminatus eſt ſimilia Vergerius in ea, quam indici librorum prohibitorum, juſſu Pauli V. elaborato, oppoſuit, accuſatione: nec hodieque deſunt, qui iis- dem de cauſis librorum prohibitorum catalogos laceſſlant. Non equidem dif- (a) Epiſt. 77. ubi rem proſanis etiam exemplie elegauter illuſrat. Extat Toöom. XEIV. Bibl. P. P. (b) Epyiſt. 109. ſeu Præfat. in Eſdr. & Nebem. (c) Eccler. c. I2. v. I2. (d) Ut merito enimadverſum videtur a Raynaudo l. cit. as eſt, = Gite texit blaspl gues⸗ pole dema Preb niki . Prom In ein Aius i fuerun dum ſolidi ſultti turita grege Alorn tution Perito tione, nellar erorn Uls, term e tionun il, mo ſa terius lenlan lerra Giſhm uotie diales tergue torl dlie tetlr: Citie⸗ VAlean 4) B ermit⸗ 38 elt, s mo. Jue ex e, cen- 1s u⸗ n eſt, Anamn tie eſt, abin⸗ Unt eas onem, rio, t, Aii⸗ ocnbor nantini eS Al- atiun⸗ mentis er Mros Aci. n ellet, Auſihus nuntur, Guret, Duli entia ntenti⸗ dum? ccleſian . (9) rchiæ: mVul- elotes: gi ils⸗ f. r Mn. Hidel.. videm (95) aok diffiteor, plurima ab iis calumniari; patefecimus alibi Spalatenſis errores: de- texit Junii (GVcophantias & hallucinationes Gretſerus, refutavit idem Vergeri blasphemias, concitatumque furorem reprefſit: non, inquam, diffiteor, un- gues, & dentes hominum non niſi ad nocendum natorum difficillime evitari Poſſe: nollem tamen aliqua ex parte a nobis eorum confirmari querelas, eis- demque per immeritas, & iniquiores cenſuras quampiam jure expoſtulandi Præberi occaſionem; proinde ſi qua unquam in cauſa, in hac præcipue, non niſi lente erit feſtinandum, & quod in allis controverſiis jura a nobis exigunt, Promtiores eſſe conveniet ad liberandum, quam condemnandum; quum, ut in cauſa Coœleſtiüi ajebat Zoſimus Papa, tolerabilius it innocentem quemlibet tar- diur inveniri, quam cito pro nocente damnari. (a) Ac laudabilia quidem ſemper fuerunt ea in re majorum tribunalium exempla. Ita Gerſon apud Raynau- dum teſtatur Lutetiæ vel in unius dicti theologici cenſura ferenda tempus ſolidi anni, quandoque & biennii impenſum: allquando & poſt longam con- ſultationem, ac comperendinationem nihil fuiſſe concluſum. (?) Quanta ma- turitate ad notam propoſitioni inurendam, aut libri proſcriptionem in Con- gregationibus Romanis procedatur, ex relatione Cardinalis de Luca, Lauræa, aliorumque, ac imprimis ipfſa ſapientiſſimi Pontificis Benedicti XIV. conſti- tutione ſupra citata, luce meridiana clarius innoteſcit. Nec hiſtoriæ literariæ peritum latere poteſt, quanta temporis diuturnitate, quam matura dehbera- tione, quam iteratis cenſorum ſuffragiis cauſæ Bajana, Janſeniana, Ques- nelliana, ſimilesque tractatæ fuerint, in quibus de ſententia, aut libro con- demnando agebatur. Diſcent autem privati quivis ex præœclaris iſtis exem- plis, quam eos cautos, tardosque eſſe oporteat, dum in hoc judicio poteſta- tem etiam legitime, ſancteque collatam, nonniſi multo dierum, & conſulta- tionum inter vallo exerceri intelligunt. Quivis ſemet circumſpiciat, & ſi vix ipſi, quod ſentimus, eloqui poſſumus, nec propriæ mentis cogitationes ſer- mo fatis idoneus plerumque explicat: quanto magis periculorum erit, de al- terius animo judicare, & ſingulorum dictorum, atque verborum inveſtigare ſenſum, & proferre rationem? quod jam olim S. Hieronymus ſapienter ob- ſervavit. («) Præcipue vero lentum, & ut Plautina utar emphaſ, ſpiſſigra- diffimum efie quemvis convenit in nota hæreſis cuipiam ſententiæ affigenda, quoties dubium, incertumque eſt, an id, quod opponitur, juxta accuratas dialecticæ leges, ab Eccleſia ceu fide divina credendum ſit definitum. Præ- terquam enim, quod nota hac maligna, ſumma, quæ excogitari poteſt, auc- tori Catholico inferatur infamia, nec illius ſolum honor, & fama, ſed toti- us aliquando generis, & familiæ prœclara, ac ſempiterna exiſtimatio pericli- tetur: illud & præ oculis aſſidue habendum, quam plurima juxta ſanioris Criticæ normam occurrere, quæ ab invidioſa hac cenſura auctorum ſententias Valeant liberare. Infinitus eſt quippe ejusmodi propoſitionum numerus, quæ Pri- (a) Epifk. 4. (b) Rayn, Partir III. Erot. 3. n. 499. («) Epiſß. 61. ad 2 ſ. Pammacth. Ne (96) B . amen E juio C 5 ac maje TE acribia expenſæ, non modo 4 b hær eſi „ ſed & . ipſa is, ſeribentisve conditio, auctoritas, & mus. Facit er ſepe Ee ipia nine Rrie ſenſu intelligendum ſit qud mens Berſpecta: r tisque hominum aut hæreticorum, aut mminn nocke la in omu cbile condemnandum., Ita & divina ſacrarum i dra⸗ n pientium omnino fu eſt, in ſeripturis ſanctis lecta procul dubio erltat m in⸗ ee re. Fts a tern in Arianorum monimentis hæreſim n agno ſe Eie Dech ei Alhanaſio lapichant Hinc etiam Belrminn, er am f dien⸗ DocoA ünra, Eondllun itate multa diſleruiſſet, mpe mi Pontiſeis Pr cGIGCitare ule renn hanc deänirerit de- linn ſide divin⸗ tenendum, concludit, vel ideo non eſſe Proprie rkt 55, eretun ſde r untiunt, (4) Aoderationem non nediozrenh pro elt Dctus; ſed fortaiis hodie, ubi fe entibus altercantium: nagi n oaus⸗ Ra rtnle dle ui ſergen cenſetur, & illud 2: rereze delenduun vtriusue⸗ Ertruner e opinionem vel ſine leviſſima hæreſeos umlers ihere ucteniet:, Rtu, aſſereret. Caveat igitur privatus Cen dr ſ an fenc Poſ enn hæreſeos nota perſtringere „ quod aut apprime C exerere, & * ſt ſe 4 ſe 7 li 1 . . t 2 modum enim, ut recte obſervat Lorca, ur. Quemadmodum enim, . lum qui ceninram K olsquitur Tournely-. contra veritatem e na doſn . dur Pil H ſed etiam, qui vera pro fallis ne ſic errat contra ſidem, alſa pro certis, ſed etiam, qui incerta pro certis tradi qui er, quæ non funt certa pro in tis⸗ quæ fidei ſunt, negat: ſed etiam Ai . Ane Rn und, non n A ele exiſtimat Auin rtiu⸗ ior gerit⸗ Auain negars E 3 Sõü de e, quod nu 2 hæreſis allen re, alnide fide inamn hac ratione Eccleſia ontemukur, aliquid de fde, liverſalis fidei regula; atque hinc plerumque adenete. falſa negete ei tten Pprolata vera er⸗ tione eniura adhan & Sua- Propolitl,,, aſuris ſit perſtringenda, ut poſt Cardinalem Sed. cauta hecc ſit, & ipſa cenſüris fit pe ⁸* Boſſuetius animadvertit. (5) Ed cauta. riſſimus Boſſuet 81 Dus etian explican-- E enun ranie ceu maxime neceſſaria Benribus etiam explican- eſ & ex ſequente generaliore monito confirmanda: § VII. (a) L. M. dé Concih. Audctor, c. I171. (5) Apud. Tournely Ty. de Loc. ert. 2. 4,. 36. mend ſahſe illey ir er ex D benti nemp Viyer naſinn ſeride (5) Her⸗ cenlu l Aex⸗ minn eilie Potel taten trutina ſed & Politi. dabi. tas, & „quod de ſa⸗ raru emm in⸗ ccleſiæ e ſom-⸗ letue itde⸗ etieos, dit vir etiam endum libere Ilam ne Ca. ratione orca, m qui l, gult ſidem, n ſunt minus egare anſtur, it, ut r falſi Dun- a heæe Plcan- ,M. — Neye (97) Be F§ VII. Privataus cenlor in dijudicandis aliorum ſeriptis prudenti humanitate utatur. TLadae privatus cenſor nimium ne juſtus ſit, ſed ſeveritatem benignitate, quntum licuerit, condiat, omneique ad nocendum anfractu' dimittat. Inculcat hoc quo- que Benedictus XIV. quinta regula conſtitutionis ſuæ: guodſi, præcipiens; ambigua quædam exciderint auctori, qui alioquin catholicus ſit, & integra religionis, doctrinæque fama, æquitas ipſa poſtulare videtur, ut ejus dicta benigne, quantum licuerit, explicata in bonam partem accipiantur Sacra hæc erat lex vetuſtis Eccleſiæ Patribus, & quum in hæreticis ſuſpecta haberent om- nia, rigido examine excuterent apices, utpote de quorum fraudhbus convicti erant: catholicorum dicta ſumma recipiebant ſimplicitate, & qua poterant ratione, ab errore vindicabant. Innuit id S. Athanaſius: „hoc, inquiene, ſi quis ex Orthodoxis ſimpliciter diceret, nihil eſſet, quod male ſuſpicareris de hoc „dicto; quippe ubi bona mens ſuperaret ſimpliciorem loquendi modum: nunc „Qquia hæreticorum ea vox, omniaque hæreticorum verba ſuſpegta ſunt, & « ut ſcriptum eſt, impii inſidias tendunt, dictaque impiorum doloſa, etiamſi «Vel ſolum innuant, non tamen id faciunt ſine animi perverſitate. (4) Age- batur nempe de ſacris vocibus, certisque loquendi formulis, quibus expri- menda eſſet ineffabilis illa Verbi divini æterna generatio, ejusque cum Patre ſubſtantiæ æqualitas. Notum quippe, & nonnullis apprime catholicis placu- iſſe vocem bomoiuſios, qua filius æterno Patri per oinnia, & in fubſtantia ſimi- lir exprimebatur: dicebant iſdem, filium eſſe, in Deo, eſſe ante omnia, eſſe ex Deo, eſſe verum Deum. Quoniam vero & eadem oinnia facile largie- bantur Arianorum ſectæ, alio tamen, & hæretico ſenſu iſta intelligentes, quali nempe & homines dicuntur filii Dei, facti ad ſimilitudinem Dei, in Deo eſſe, vivere & moveri: Patres cognita eorum vafritie, ut iterum loquitur Atha- naſius, coacti ſunt ab illis formulis antiquis recedere, verbisque apertioribus ſcribere, filium eſſe Patri bomoufßion, id eſt ejutdem prorſus naturæ, & eſentiz. (?5) Hinc, eodem diſerimine neceflario obſervato, etiam S. Hieronymus aſperiora nonnulla præcedentium Patrum dicta de illo myſterio ita excuſanda cenſuit: fieri potuit, ait ille, ur vel Zmpliciter erraverint, vel alio ſenſa ſeripferint, vel a librariis imperitis eorum paulatim ſeripta corrupta ſint, vel certe, antequam in Hexandria quaſßi dæmonium meridianum Arius naſceretur, innocenter quidam, & minus caute locuti ſunt, & quæ non poſſint perverſorum bominum calumniam declinare. Scilicet humanitatis, & Pietatis chriſtianæ leges, & qui verbis iisdem ſubeſſe poteſt, multiplex ſenſus, attentam exigunt interpretis, ac cenſoris benigni- tatem. Oprimut ſane lector eſt, ait Hilarius, qui dicétorum intelligentiam expectet N (a) Orat. 4. c. Arian. (5) Epiſt. de Smnod. Nicæn. decretis. (e) L. Il. contra Ruſin. c. 4. Be* (98) W N &*& dslig potiur, quam imponat, neque cogat id videri dictis contineri, guod ante lec- vionem praſumſerit intelligendum. (a) Iisdem autem pæne verbis aliam, atque aliam contineri poſſe ſententiam vel in vulgus notum eſt. Perlegi non ſemel, nec ſine levi admiratione, quam vel ipſæ catecheticæ quæſtiones, quibus no- ſtrorum temporum ſetarii ſuam de fide in Chriſtum, de pretio redemtionis noſtræ, de tota fiducia noſtra in meritis Salvatoris collocanda, doctrinam ex- Ponunt, adeo catholicis loquendi formulis ſint affines, ut vix ovum ovo ſimi- lius eſſe poſſit. Bajanæ propoſitiones quædam nonne iisdem plane verbis, ſi adjectam in nonnullis cenſuram excipias, in monimentis ſancti Auguſtini reperiuntur? Janſenius ipſe non niſi cum Auguſtino ſe loqui gloriatus eſt, ac reipſa magni illius Eccleſiæ Dotoris aucgtoritate plurimum abuſus eſt. Anne vero propterea eadem damnatione feriendæ erunt catholicorum docto- rum propoſitiones, quibus ſeu fidei in Chriſtum neceſſitatem, ejusdemque Pretioſi ſanguinis pro nobis effuſi ſuſzcientiam: () ſeu opera in Deum nec Virtualiter ex caritate relata, eſſe vitioſa: ſeu Chriſtum pro omnibus omnino hominibus proprie, & prout gratiam ſufſficientem omnibus collatam involvit, non eſſe mortuum aſſeverant? nempe aliud eſt estolli fidem in redemtorem ab hæretico, qni hac ſola, ceteris virtutibus, operibusque bonis ſecluſis, quemvis æternam ſalutem conſecuturum affirmat: aliter eadem intelligit catholicus, qui fidem non aliam, quam caritate animatam, bonisque operibus vivificam commendat. Aliud eſt caritatis nomine intelligere eam, cui babitualis gratiæ characteres, proprietatesque attribuantur, atque ſine tali nulla eſſe opera bona, & land abilia contendere, quod Bajus in propoſit. 33. ceterisque ad eam relafis intellexit: aliud conrra eſt, aſſerere opera ea carere rectifudine finis, & ob defectum operantis non eſſe ex omni parte bona, quæ non fiunt ex cari- tate ſaltem imperfecta, per quam referantur in finem ultimum, quod ſane &, ut opinor, cum Auguſtino defendi poteſt. Denique longe diverſa de Chriſti pro omnibus morte ſtatuta fuerunt a Janſenio, quam de eadem ſe- cundum criſim catholicam, minimeque damnatam inſigniores Theologi defen- dant. Quid? quod & ipſa citata Baji propoſitio quadruplicem ſenſum præ- ſeferat, ut recte ejus interpretes adnotarunt; quemadmodum & plures ſimi- les, a ſede Apoſtolica in proprio verborum ſenſu ab auctoribus intento dam- natæ, aliam, aliamque patiuntur interpretationem. («) An non ergo caute diſpicienda omnia? An non vir bonus & probus ſimilibus in cauſis æqui cen- ſoris benevolentiam jure implorat? an non & hic præſeripta ea juris interpre- tum regula locum habere debet? intelligentiæ diäctorum ex caußis eſt aſſumenda di- cendi; quia non ſermoni res, ſed rei eſt ſermo ſubjectus. (d) Sive, ut habet Ulpia- nus () L. I. de Trinit. (b) Non aſpernor caſtam melioris ævi latinitatem, ſed ſcholæ propria verba, ut Canus ait, peculiaresque loquendi formas ſubmovere non audeo, nec volo. (c) lege explic. Bajan Propp. poſt ejus opera. Conſtit. Unigenitus, theolog. propugnatam. Viva, Cardenas & c. in erifi propoſßit. dam- natarum. (d) Cap. 6. de V. S. ſus, Prote ſoret inter Plis fumm ſupr⸗ liare non iſtos tortie hom geni Lot uce eisgt Cop iu⸗ del t demme digen relio⸗ Cr nan tion cepd ſi mocl & 2 Gete Prete rri⸗ tis a Cendd nüle mer tore ſe ite he. atque einel, 88 n0. tionis n ex. ſim. erbis, uſtini eſt, 8 eſt, docko⸗ mqe n nec mnino olrit, 20 emnvis Mlieus, fkicamn alit opere Nenm nig, & Rcgri- A ſane i de geten⸗ Præ⸗ lIm⸗ dam- cautte icen-⸗ rpre- u d- Upir⸗ BeN (99) We g nus, tam ex legum ſententia, quam ex verbir, verbum - - - eſt ascipiendum. (a) Profecto, ſi quævis ſententiarum explicatio pro libitu deducta penſi habenda foret, nihil erit tam ſanctum, tam verum, tam catholicum, quod iniquior interpres impietatis, erroris, aut hæreſis non poſſet accuſare. Variis id exem- plis pridem illuſtrarunt viri eruditi, oſtendentes vel certa, & evidentia ſacra- rum litterarum verba in reprobum ſenſum facile poſſe detorqueri, uti jam ſupra ex S. Athanaſio obſervavimus, quodque hæreticis omnibus eſt fami- liare, quandoquidem nulla extitit hæreſis, quæ ſuum in divinis illis litteris non quæſiverit præſidium, poſueritque fundamentum. Hinc ad ſectarios iſtos fcripturarum tortores revincendos Cochlæus librum confecit, quo ob- tortis ſimili modo divinis ſeripturis probabatur, Chriſtum non eſſe Deum & hominem: alium, quo oſtendebat Deum debere obedientiam diabolo, alium denique adverſus perpetuam B. Mariæ virginitatem, ut ipſe teſtatur in actis Lutheri. Chriſtophorus Ruſpergenſis, ut hæreticis ſacramentariis illuderet, ducentas adornavit diſtorſiones verborum conſecrationis corporis Dominici, eisque librum implevit, quod & imitatus Claudius Sancteſius Ebroicenſis Epi- ſcopus in opere da Euebariftia: Idemz, ut alios præteream Præſtitit in ludicra cnfura Gy'mboli Apoſtolici Theologus Anglus, qua ſingulos ſanctiflimæ hujus fi- dei teſſeræ articulos ſenſu etiam impio, blaſphemo, ac hæretico exponi poſſe demonſtravit. (?) Non equidem neſeius ſum, ludicra Hæc cenſurarum para- digimnata acerrimo ſtilo confixa fuiſſe, eeu verbo Dei injurioſa, a Petro Au- relio Theologo Pariſienſi: nec ignoro plurimum eas diſplicuiſſe Antonio de Cabrera Inquiſitori Apoſtolico Hifpaniæ; ac vel etiam propterea librum Ray- naudi, cui eandem cenſuram ludicram inſeruerat, a ſacra indicis Congrega- tione proſoriptum fuiſſe, donec corrigeretur; unde, ut idem Raynaudus præ- ceptis Majorum obtemperans monuerat, univerſa illa jocularis ſymboli Apo- ſtolici confixio expuncta fuit. («c) Neque vero ipſe publico Pprolixiores ejus- modi divinæ ſeripturæ illuſiones committi debere arbitror, etſi fine optimo, & àa piis cetera, Probatisque auctoribus elaborentur ad fraudes ſectariorum detegendas, callidasque eorum, quas verbo divino ſuis iniquis inferunt inter- Pretamentis, injurias aperiendas; ne videlicet animi puſilli fortaſſis errandi arripiant occaſionem: nihiloſeeius præſentem, de qua agimus, rationem ſa- tis ſuperque exempla iſta poſſunt confirmare; ne videlicet in librorum cenſu- ra audeat quivis pro ingenii, aut affectus libidine hariolari, anfractus ad no- cendum, & damnandum captare, ſenſusque propoſitionum acute commi- niſci, a quibus auctorem abhorruiſſe, graviora, certaque oſtendunt argu- menta,. Quodſi ergo clara eſt, & plana auctoris mens, & nihilofſecius Pu- torem ſibi quis ſubodorari videatur: hoc enimvero eſſet tricari, & artificioſe . N 2 Ma- (a) L. 6. F. I. . de V. §. (b) Si Alph. de Vargat credendum, nonm Anglur, ut bie ſceribik Raynaudus, ſed Hiſpanur is erat 1Theologus Joanm Pozu, cujus omnia opera proſcripta ſunt a S. Congreg. decret. 1632. () lege Ragnaud. in Bntagm. de libris propriis. n. 19. quod extat Tom. XX. oper. ) 2 NS? (100) Be malignum eſſe, quod & chriſtiano pectore, & multo magis chriſtiano judice eſt indignum. Quo & referendæ ſunt præclaræ illæ regulæ, quibus vacillan- tem cenſorum prudentiam, ceu adminiculis quibusdam juvere, & ſuſtentare voluit vir illuſtris Muratorius, quarum ſenſum paucis perſequemur. § VIII. Regulæ Pritanianæ, æquitatis plenæ, privato cenſori commendantur. MAOnenter igitur cenſores, ne judicio ſuo nimium cauto in ſerupulos, cavillatio- „ 5 „ — . . . . .. . nei, & aſperitatem proripiantur: ne omnem ingeniis, atque ſcriptoribus inſectandæ ſuperſtitionis poteſtatem adimant: ne denique, quidquid novum videtur, aut revera eſt, illico damnandum arbitrentur. (a) Serupulos autem « appello, ut propriis doctiſſimi auctoris verbis res explicetur, ubique hære- c ſes ſuſpicari, ubique metuere, ne religioni vulnera infligantur. - = = Cavil- cclationet voco in deteriorem partem accipere ſemper velle, quæ ſanum facile pa- „Tiunt ſenſum, - -- & explicationem rectæ fidei, ac honeſtati conſonam com- c modiſſime admittunt. Aſperitatis nomine ſignificare animus eſt, tot obices interdum opponere editioni librorum, aut quæ facile emendari poſſunt, „Prorſus opprimere velle, aut ſeriptores, - - - eorum labores, ac famamn «levibus nonnunquam de cauſis divexare; -- - neque enim prodis amorem hæreſis, aut pravæ doctrinæ laudem ſonas, ſi eruditos quandoque appellas c Proteſtantium quosdam, eorumque verba, & inventa in tui commodum cstrahis; - - - cujuscunque enim ore veritas proferatur, ſuam retinet pulcri- tudinem. Non excidit memoria, me ſupra damnaſſe inſipientem eorum curioſitatem, qui fontibus domeſticis neglectis alienorum ciſternas petunt; cui quidem doctrinæ nec præſens clariſſimi ſeriptoris, nec mea adverſatur ſententia; quandoquidem illud præcipue de hæreſiarchis, aliisque, quorum univerſa opera prohibuit, & condemnavit Eccleſia, eſt intelligendum: hoc Poſterius illorum etiam hæreticorum libros ſpectat, qui aut de veligione non tractantes, eruditionis cauſa permiſſi ſunt, aut legitima facultate impetrata a Piis, doctisque viris non ſine fructu pervolvuntur. Qua quidem in re an- tiquiores fidei noſtræ ſtatores, & Patres nobis ſunt duces, utpote, qui fruc- tuoſam etiam Chriſtianis Ethnicorum, ac ſæpe & hæreticorum litteraturam egregie oſtenderunt, ut legere eſt apud S. Auguſtinum, S. Hieronymum, S. Cyrillum, aliosque, quos enumerat Claudius Eſpenceus. (?) Quod autem ſancti illi Eccleſiæ Doctores de ſuorum temporum ſectariis affirmaverunt: illud non video, cur & de exteris noſtri ævi eruditis non eſſet aſſerendum, mmodo cautiones præſcriptæ, & opportuna moderatio adhibeatur. Ita noverat Hieronymus omnium hæreſum ſeminarium in ſcriptis Origenis contineri: ejus tamen eruditione uſus eſt frequenter, laudibus commendavit, &, ſi quis con- (a) L. I. de Ingen. moderat. c. 5. & 6. (b) Tract. de proſect., ex libris Gentilium. cot rumm (lre: Niuin ment ejus ſorip gurm Part Qun toriu & 1r. ment N Vide Aucil 108 2 Min dente Quan mnuti Voe Ie5 i Trit are an poſt ri) hum One ſtabi! Ec in bil⸗ Praä enltale 8. . ilario⸗ Oribus. Nu Autemn here⸗ (uvil llepa⸗ CO- Ddices llunt, mam rem pelas O ulori⸗ orum etunt; 6 tili Orum noc e non trata Oram zum, uteln runt: dum, Verat neri: ⸗ iumt A (TOI ) Be contrariæ factionis immurmuraſſet, quare eorum explanationes legeret, quo- rum dogmatibus non acquieſceret, reſpondit, ſe illud Apoſtoli libenter au- dire: omnia probate, quod bonum eſt, tenete. (a) Sciebat Auguſtinus Ticho- nium eſſe hæreticum Donatiſtam, ſuoque de ſcripturæ regulis libro fer- mentum aliquod Donatiſtarum immiſcuiſſe nec tamen propterea univerſim ejus opera condemnavit, ſed caute legenda monuit; quin & ipſe ea, quæ ad ſeripturarum intelligentiam quidquam facere videbantur, ſuis de eodem ar- gumento legibus inſeruit, librumque Tichonii laudavit. (?) Cujusmodi plura Pariter exempla, & ſanctorum Patrum effata cumulavit laudatus Eſpenceus. («) Quum ergo optima eruditio ſæpe cum peſſima fide conſiſtere poſſit, recte Mura- torius eos aſperos, nimiumque ſeveros appellavit, qui ſtatim libris ſtigma, & rogum minantur, quod in iis nonnulla heterodoxorum verba, & argu- menta ad propoſitam materiam convertantur. Eodem fortaſſis vitio laborant & illi, qui ſibi ubique Eccleſiæ, religionis, Pietatisque contemtum ſubodorari videntur, dum populares quasdam conſuetudines, aut opiniones, quæ a pri- vata pietate nomen acceperunt, liberiore non nihil ſpiritu impugnari legunt, La? & audiuntve. Etſi enim, ut notat idem Muratorius, ferendi non ſint, qui cer- tos abuſus in ſæris, atque in externa, tum religionis, tum Eccleſiæ œcono- mia deprehenſos ſuis arguunt diſputationibus inconcinne adeo, atque impru- denter, ut in religionem ipſam contemtum, & odium plebis excitent: ſi quando tamen & modeſtia zelo conjuncta eſt, & prudentia temperat indi- gnationem piam, ſuperſtitioſi animi, & ſerupuloſi nimium cenſoris eſt, eosdem vVelle reprimere. CGonducit nempce non ſolum, ſed opus eſt habere ſcripto- res pios, atque Theologus exquiſita eruditione, zeloque pari conſpicuos, qui ſuperſtitioni identidem pullulanti ſe ſe objiciant, ſtiloque bellum inferant. Trita eſt, & tot ſæculorum controverſiis agitata ſententia, de immaculuta Dei- paræ conceptione. Nemo hodie negat piam eſſe perſuaſionem illam, qua bea- tiſſimam Chriſti parentem ſine labe conceptam putamus, neque quisquam Poſt decretum 8S. PP. Sixti IV., Pii V., Pauli V., Gregorii XV. & Alexan- dri VII. Ppublice contradicit: conſtat nihiloſecius opinionem hanc non eſſe niſi humanam, dum Eeccleſia, ejusmodi ſententiam antiqua traditione, & revelati- one certo niti, non ſtatuat. (a) Argumenta omnia, quæ fortaſſis unquam pro ſtabilienda pia ſententia excogitata ſunt, non ſine eruditionis, & induſtriæ lau- de collegit, claroque ordine exhibuit P. Benedictus Plazza S. I. Syracuſamus in opere, cui titulus: Cauſa unmaculatæ conceptionie &S. Matris Dei Mariæ - - agi- tata, & concluſa. (e) An vero Auctor hic plane evicerit piæ ſententiæ defini- bilitatem proximam, quam poſteriore concluſionis parte adſtruit, aliorum, qui a præjudiciis liberi ſunt, eſto judicium. Ego piam quidem ſententiam defendo, N 3 V && () Vide ejur epiſt. 65. 66. & præcipue 84. & apolog. contra Rufinum (b) L. III. de Doctr. chriſt. c. 30. (c) Tract. de lect. lIibr. ſuſpecton. (d) Iuter alia Mu- ratorii opuſcula hac de re præcipue legendæ epiſtolæ ſub nomine Ferdin. Valdeſti editæ. (e) Prodiit Panormi 1747. . eN (102) Ne J & Beatiffimam Dei Matrem, dum conciperetur, a peccato originali immu- nem profiteor: at negantem opinionem e numero probabilium non excludo: minus ad errorem, ad hæreſim accedere, a quoquam dici velim. Item mo- tu, ſcientia, & aubtoritate ſimilibus, ita ſtatuit Sixtus IV. R. P., imili pænæ ac cenſuræ, ſcilicet excomunicationis, ſubjicientet eor, qui aufi fuerint aſſerere, contrariam opinionem tenentet, videlicet glorioſam Virginem Maniam cum originali peccato fuiſſe con- ceptam, bæreſi crimen, vel percatum incurrere mortale ; cum nondum ſit a Romana Ec- cleſia, & Apoſtolica Sede deciſum. (a) Jam vero quis ſapiens æquo animo ferre poteſt, dum quosdam verbi divini præcones audit, piam eam opinionem e ſacro fuggeſtu ita defendere, ut adverſariam ſententiam hærefi prope affi- nem, ſi non apertis, certe fraudulentis loqendi formulis pronuncient? Quis non indignetur, dum Doctoris Angelici auctoritatem mala fide obtrudi, ju- ra civilia, ceu præcipuum cauſæ momentum allegari, honoris cœlorum Regi- næ, quæ & ipſa judicium diligit, præſidium in Ulpiano quæri, ſacerrimam S. Dominici familiam, aliosque viros graviſſimos acerbe perſtringi intelligit? Iniquiffima ejusmodi cenſura, ſub pœnis eccleſiaſticis pridem omnino vetita, ſane cenſura indiget, & eorum, qui præſunt, auctoritas jure maximo im- ploranda, ut ſuperſtitioſum zelum cohibeant, aut ſaltem ſcripta illa, quibus moderata aliter opinantium prudentia conviciis læditur, minime prelum ſu- bire permittant. Optavit id ipſum ſupra laudatus Muratorius, integroque libro votum, quod vocat, ſanguinarium, impugnavit, () & alio adverſus fu- perſtitionem de recta hominit Chriſtiani devotione (c) diſſeruit; ſed quod alibi veritus fuerat, ne nimirum liber ejus ad temeritatem accedere videatur de- licatis hominibus, id omnino evenit, & nomini viri clariffimi ita litatum eſt, ut olim Lindii ſacra feciſſe Herculi, aut Græci Baccho memorantur, quæ non cenſebantur rite peragi, niſi convicis agerentur. Nempe præterquam, quod adverſarios complures, nonnullos etiam maledicos, expertus ſit: non defue- runt quoque, qui eum publice temeratæ religionis inſimularent, & librum de relcta hominis chriſtiani devotione ex Auguſta etiam domo exterminandum judi- carent. Obſtitit enimvero iniquis conatibus vir, & ſapientia, & pietate, & purpura eminentiſſimus: ac ſacræ Indicis Congregationis Patres poſt plurer, diligentiſimarque dizquifitiones, conſentientibus ad unum omnium ſuffragiig, Pronun- ciarunt, nullam illi poſſe vel leviſſimam cenſoriam notam inuri. (d1) His pro- fecto & ſimilibus exemplis edocemur, quam facile, vel ſub ipſa pietatis ſpe- cie cenſuræ officium reddatur exoſum; quod non alia de cauſa, quam eorum accidit vit'o, qui nihil niſi ſua probare, aliena omnia carpere, & ubique fidei pericula comminiſei didicerunt. Scio de hoc redargui ejus inſtituti cenſores, con- («) li Conſtit. inciv. Grave. edit. 1493. Extat inter Extravag. comm. de Reli- quiis &c. Et &S. Concil. Tridentinum præcepit obſervandas conſtitutioner Sixti IV. ſub pœnis in iisdem contentis, quas innovavit. (b) Sub nomine Lampridii de ſuperitione vitanda. (&)] Sub' nomine Lamindi Pritanii. (d) lege moni- tum libro, de recta bominiz Chriſtiani devotione, prſixum. edit. Venet. 1760. contt⸗ clauſi quat ) lis pal batur nem: Perie dis 4 VI, 4 oftencl N Ke Vitater (7) 8 (0) Thon- en Omne Unt e⸗ Obler 8, P Ut C etiann glland theole in re non 6 ſript torimn e Atte eju ainye iintnn. cludo: em mo.- nE rarian, ſe an. ena Ec- kerre nem e pe aſk⸗ Quis di, ju⸗ 1hegi rimmam ellgit? Vetitä,, 10 im- dibus umn fu⸗ groqe lus fu⸗ 1 alibi Ge- m ell. * n gnod Getue⸗- Imn de jndi⸗ te, luret,» onun- s ſye- orum lores, 0l⸗ . Reli- priti noni⸗ 1700. RY (103) Weg contra quos ſuas de immunitete Oyriacorum Dia ribes perſonatus Petrus a Valle clauſa exaravit. (a) At in eum recte torqueri poteſt illud Terentianum: & unquam cuiquam contu:nelioßus audiſtis fattam injuriam., quam tæc eſt viris probis? ) Guod apertius in ſuis reftexionibur, & candore lilii vindicato Joannes Caſa- las patefecit. Scio a nonnullis extortam lituram theſeos, qua illicitus adſtrue- batur ſententiæ minus probabilis, & minus tutæ uſus. Scio ab aliis opinio- nem accidentia realia abſoluta negantem, ceu ſapientem hæreſim, aut ſaltim pPericuloſam, deletam fuiſſe. An non autem hæc litterariæ cujusdam tyranni- dis ab iis uſurpatæ luculenta ſunt indicia? Quid tales acturi ſunt, ſi quid no- vi, ſi quid inſoliti, aut a ſe necdum cogniti, in religioſo docti auctoris libro offenderint? § IX. Cntinuatur idem argumentum, magisque etiam illiſtratur. NEme in Patrum ſcriptis, & Theologorum commentariis adeo parum ver- Lſatus eſſe poteſt, ut neſciat, ſuſpectam omnino fuiſſe in rebus fidei no- vitatem. Nam & S. Auguſtinus per ſtudium novitatis definit hæreticum: (e) & Lirinenſis fuſe demonſtrat novitates id ipſum eſſe, quod hæreſes; (4) qualia & apud Origenem, Tertullianum, Chryſologum, collecta apud Thomam Bozium, ac denique apud Raynaudum legere eſt. (e) Quis au- fem prudens inde inferat, omnem novam fidei, aut ſeripturæ illuſtrationem, omnemque novam theologicam ſententiam illico eſſe condemnandam? faci- unt ea, quæ commemoravimus, quæve in ſeripturæ interpretatione accurate Obſervari mandat Sacra Tridentina ſynodus, ne videlicet contra unanimem SS. Patrum ſeêntentiam quis eam explicare audeat, faciunt hæc, inquam, ut cautos omnino in ſententis novis oporteat eſle ſeriptores, magisque etiam cenſores circumſpectos, & attentos: at propterea nec novitas ali- quando caret laude ſua, ut ait Iſidorus Peluſiota. (†) Nova aliqua ſententia theologica ex diligenti ſcripturæ, & PP. meditatione fabricata, nec ulla in re ſidei doctrinam convellens, tantum abeſt, ut improbandaſit, ut potius non ſine utilitate celebretur; quemadmodum docte, ut ſolet, & regulis præ- ſcriptis Canus explicavit. (g) Et vera ſunt, quæ tradidit olim Richardus Vic- torinus: quidam, inquit, quaſi ob reverentiam Patrum nolunt ab illis omiſſa attentare, ne videantur aliquid ultra Majores præſumere. Sed inertiæ ſuæ „Ejusmodi velamen habentes otio torpent, & aliorum induſtriam in veritatis inveſtigatione derident, ſubſannant, & exſuffiant. -= — Nos autem a Patri- bus (a) Extant Tom. XX. Oper. Theoph. Raynaud. (b ) Li Phorm. Act. II. . 3. () L. de utilit. credendi c. I. (d) A. cap. 21. Commonit. Et fere per totum 3 quod & præſtat. Tertullianus Lib. de Præſcript. (e) Partit. I. Erotem, 20. (VCJ L. II. epift, 46. (g) L. VII. de locis. c. 3. & 4. eS (104) 2* «bus pertraéctata cum omni alacritate perquiramus, & ſagaciter inventa cum omni liberalitate in commune proferamus, ut impleatur, quod ſcriptum „eſt: pertranſibunt plurimi, & multiplex erit ſcientia. . (a) Nam licet in rebus fidei nova non eſſe dicenda monuerit Lirinenſis, addit tamen, eadem nove dici non eſſe prohibitum: intelligatur, ait, te exponente illuſtrius, quod ante zit eectum venerabatur. Eadem tamem, quæ didiciſti, doce, & cum dicas nove, non dicas nova. (5) Hoc præſtitiſſe Dofctorem Angelicum 8. Antoninus fſcribit: erat enim in legendo novos articulos adinvenienz, novumque modum determinandi, & novar producent in deterninationibus rationes. (c) Sequebatur nempe ea in re Ma- giſtrum ſuum fidelis difcipulus: cum aliquid, docet alicubi Auguſtinus, prop- ter novas opinioner emergentet eftcaciter exprimendum, & ab aliis diſtinguendum eſt, rem veterem novo articulo inſigñnire nibil vetat. Hinc & novæ in Eccleſia voces, cum uſus, & necefſſitas tulit, receptæ ſunt cum laude, & antiquis minus com- modantibus antepoſitæ. Erat aliquando tempus, ubi Patri Filium dici homo- obſcurius credebatun. Per te poſteritas intelleltum gratuletur, quod ante vetuſtas non uſion, Piaculum erat; quum eadem voce abuteretur Samoſfatenus, ſi vera ſunt, quæ de concilio Antiocheno ſeribunt hiſtorici. (d) Poſtea eadem vox, cen teſſera veræ fidei, adverſus Arianos eſt conſecrata, de qua & Arium ſic al- loquitur Athanaſius: nominitne offenderis novitate, an eriam rei ipßus veritatem, quæ bhoc eſt ſortita vocabulum, reſugir? res enim antiqua novum nomen zccoepit, non vocabulo nova rei veritas acceſit. (c) Et S. Hilarius: novitater vocum, ſed proſanat devitare juber Apoſtolus: tu cur pias exeludis? () Non ferebantut olim in divi- nis tres ypoſtaſes, graviterque ea de re queſtus eſt Damaſo Pontifici S. Hie- ronymus; (g4g) quæ tamen poſtea, & etiamnum de SS. illis perſonis prædi- catæ. Suſpectum aliquando erat dicere, « Verbo divino aſumtum ſuiſſe hominem: at vero poſt Eutychetis errorem Patres iterum antiqua uti formula cœperunt; quin & naturam Verbi incarnati, naturamque humanam Deificatam appellantes novis vocabulis rite intellectis antiquiſſima fidei myſteria exprimebant. Deni- que & nova tranfubſtantiationis, materiæ, && formæ in ſacramentis, operig operati in gratia producenda, ſimilibusque deſignandis nomina univeriæ Eccleſiæ conienſu ſunt recepta, prouti de illis erudite diſſeruit Eſpencæus, Paucisque eadem perſecutus eſt Benedictus XIV., () qui & ſequentem Muratorii pe- riocham allegat: c„Invecta ſunt quidem in Theologiam, de Deo uno ac trino loquentem, vocabula nonulla, quæſtionesque non paucæ, quorum nusquam expreſſe meminit divina ſcriptura. Sed quod iis vocious novis ſignificatur, Niisque de controverſiis Eccleſia decrevit, veterem & Apoſtolicam nihiloſe- „cius doctrinam continet; quippe ex aliis evidentibus ſcripturæ placitis rite * S (a) Prolog. in Viſon. Ezechiel. (5) Commonit. c. 22. (&) Part. II. Hiſt. tit. 23. c. 7. J. 5. (4) lege diſert. Liberati Faſſoni chol. Piar. de voce Homonſion. edit. Rom. 1755. (e) Orat. 4. contra Arian. (O) L. contra Conſtantium n. 16. confer. Lirin. Commonit. c. 23. ( g) Eyift. 57. & 58. cdit. antiq. (H) L. IIl. de Ganoniz. c, 29. a n. 6, u VarI bls, at. minat & A tur ſicrat finivn centi gdan Phil unrl Leſtgi ia . Lacte t 5, 1 Acio 0 nia 1 tic, Hone tioet, Yplan rie e damn lolet, genio eebe mock Küt nate⸗ baon bus Pothe tum, 1 ta cum fiptum loet in Eadem ante er on Ne, on Lercbit: nidi, & re Ma- ,jny. n , VCces, § com⸗ n- rafünt, , (ell ſie 1. itatem, it, on angl n Gri- . Hie- Predi. mmem: derunt; Aluntes Deni- Nperati celeſiee sque rii pe- IrInO. oqlamn tcatur, ilole- tis rite 6 e. . tit. oitinn. tium. e*τ (105) Bege «deduétum, aut per traditionem certiſſimam a Chriſto Eceleſiæ ſuæ revela- «tum. Fecerunt autem fubinde pullulantes hæreſes, grande illud myſterium .variis erroribus vexantes, ut ipfi quoque Patres, coacti vocabulis novis uti, . ſcientiam divinarum rerum uberius explicarent, & ab hæreticorum errori- „ bus, atque cavillationibus, multiplicata quæſtionum ſegete, fortius tueren- Atur. (ℳ) Atque his addendas cenſet ſummus Pontifex novas Phyſicæ Fradeter- minationir, ſceientiæ mediæ, Præmotiozis moralir, auxilioruni ab intrinſeco eſtcacium, & fimiles voces, quibus Theologi libere, & ſine cenſura uti valent. Non igi⸗ tur crimen eſt, antiqua ſi firma ſint dogmata, novis eadem illuſtrare com- mentariis, novisque adminiculis communire. Quam multa autem ſunt, ad ſacram etiam doctrinam ſpectantia, de quibus nihil decernit fides, nihil de- finivit Eccleſia, nihil unanimis PP. ſententia ſtatuit, ſed in medio relida a re- centioribus etiam ingeniis Præclare, atque utiliffſime ſunt pertractata, etfi ali- quando a veteri non tam Theologorum, quam Scholaſticorum inanium, aut Philoſophorum opinionibus diſceſlerint, memores illius Senecæ: qui alium ſe- quitur, inquientis, nibil invenit, imo nec quærit. Luid ergo non ibo per priorum veſtigia? ego vero utar via veteri, ſed fi propiorem, planioremque invenero, banc mu nia n. Qui ante nos iſta noverunt, non domini noſtri, ſed ducer ſunt. C) Quod & Lactantius eleganter exprefſit: dJedit omnibus Deur pro virili portione ſapientiam, ut & inaudita inveſtigare poſſent, & audita perpendere. - - - OQuare cum Japere, id eft, veritatem quærere omnibus ſit innatum, ſapientiam ſibi adimunt, qui ſine ullo ju- d'cio inventum Majorum probant, &' ab alii-z Pecudum nmiore ducuntur. (c) Nihil quoque hic de piis traditionibus detractum velim, nec nimio criticorum, om- nia in dubium revocantium, ſupercilio annutum; quin libenter eas & pruden- tiæ, & moderationis plenas Probo regulas, quas in hiſce dijudicandis ſuggeſſit Honoratus a S. Maria in fuis perdoctis animadverfonibus in regulas & aſum ceri- ticer. (d) At vero cenſoribus cavendum, ne nimia pietate abrepti illico vir- gulam ſtringant, ſi quam novam in critica feripturæ, Theologiæ, aut hiſto- riæ eccleſiaſtice explicatione offenderint ſententiam, nec propterea ſtatim damnandam judicent; quia ſibi nondum audita, quia nova videtur; licet, ut fieri ſolet, ex antiquitatis veluti rudertbus ſolum in lucem ſit protracta, aut ab in- genio, quod giganteis veterum humeris inſiſtens non nihil longius proſpexit, excogitata. Multa ſane exempla & hic nos docent, quam prœcipites ejus- modi fuerint cenſuræ, & quam ſæpe opiniones, quas zelus, & timor ſuper- ſtitioſus exilio multaverat, tandem Romanæ etiam urbis civitate fuerint do- natæ. Nefas aliquando erat imperium Joſue, ne fol moveretur contra Ga- baeon, & luna contra vallem Ajalon, in ſenſu ſolum vulgari, populique uli- bus accommodo: non autem proprio, & litterali, intelligere; nunc vero, hy- Potheſi Copernicana ubique fere obtinente, nemo ſibi religioni ducit lauda- tum, aliosque ſimiles ſcripturæ textus per metonymiam, & locutionem ad . ODI- (a) E. III. de ingen. moderat. c. 17. (5) Eyiſt. 33. («) L. I. Iuſtitut. Aien. e, 7. Tom. HII. Biblioth. Patrum. (d) Tom. I. & II. edit. Venet. 1751. Y.ε (106) B NE opinionem vu'gi accommodatam explicare; qua de re poſt alios egregie, & appoſite diſeurrit Pritanius, (a) nec convincunt contrariæ Plazzianæ diſſerta- tiones. (?) Artem magicam omnes fere ſuperioris ævi ſeriptores comme- morant, & qui id pernegaſlet, liberiusque de ſpectrorum fraudibus, & com- mentis locutus eſſet, in Eccleſiam, uſitatosque ejus exorcisinos peccare fuiſſet creditus: atenim erudite nuper primum, omniumque plauſu demonſtravit Vir eruditus, artem magicam eſſe nullam; in magia vires Dæmonis exiguas, nec tales, tantasque, quales non modo credulum vulgus, ſed & multi viri docti ſibi fortaſſis perſuaſerant. («) Innumeræ ex hiſtoria Eccleſiaſtica certæ videbantur, ac indubitatæ ſententiæ, quas perdocti recentiores ſine ulla teme- ritatis, aut alterius cenſuræ nota ad fabulas ablegaverunt, ut videre eſt in eruditis Tillemontü, Bailleti, Ruinartii, Simonili, Natalis Alexandri, Dupinii, Pagii, & aliorum obſervationibus. Habet nempe & in hac re locum, quod Claudius Imp. apud Tacitum in non abſimili cauſa pronunciavit: quæ nunc ve- tuſtiſima creduntur, nova fuerunt. - - —- Iuveteraſcent hæc quoque, & quod hodie exemplis uemur, inter exempla erit. (d4) Conſideraſſe hæc omnia imprimis videtur eru- ditus Pontifex Adrianus, de quo potiſſimum, teſte Bailleto, commendatum fuit, quod Lovanienſis Academiæ Decanus, cenſoriam in libros facultatem „exerceret facilitate, atque indulgentia ad prudentiam ſummam compoſita; ..& ſtuderet ſemper dicta ſpecietenus aſpera, atque incommoda in mitiorem cflectere partem; ambiguis rebus meliores explicatus accommodare; pauca damnare, pleraque vero excuſatione agere: verbo complectar omnia: ut „Oſtenderet poſt veritatis negotium, nulli ali poſtponendum, nihil magis «ſibi cordi fuiſſe, quam uniuſcujusque auctoris dignitatem tueri. (e) Ad quod quidem præclarum exemplum, ut præcipue privatus cenſor animum ſuum componat, regulasque Pritanianas, & Viri prudentiffimi monita accu- rate obſervet, allateæ hactenus graviſſimæ cauſœæ ſatis ſuperque poſſunt per- ſuadere. §X. Judicium cenſorium non eſt ferendum, niſi integra aultoris ſeriplione, & perledta, & mature expenſa. Uodſi igitur his argumentis acquieſcit, & pacatis affectibus, ſepoſitis præ- judiciis, plenus moderatione, & humanitate ad librum alieni auctoris le- gendum privatus cenſor accedit: illud tandem præſtare debet, ut de ſeriptoris men- (a) L. I. a cap. 22. de Ing. Moder. (b) Prodiit diſertatio Biblico - Phyſca in duas partes diviſa, in qua Pritanium impugnat Auétor Bened. Plazza Gracus. §. I. Recuſa eſt Tyrnaviæ 1749. §ö. Congreg. in cauſa Gallilæi hac de re decreta revereonr, ceu temporum, perſanæ adſunctis accommodata, de quibus infra. (e) Clariß. Conſtantinus de Cauz LL. II. de cultibus magicis. edit. Vienn. 1767. (d) L. XI. Annal. c. 8. (e) Baillet. Jud. ſap. Tom. I. P. I. c. 13. H. 4. mente ro ho AVere Vr unn „dern Coj. ae 4o atene om mun Pre iumm Unan Püam Indg coni cont nibe 4tqu dend tuit dam lder lih, 6 men cand Vehi eſe,/ 4) nis1 . Eu ane 1. E ni⸗ Mitu le, & llerta. nme⸗ com. fuiſlet Krawit us ti viri certe teme⸗ eſt in apini, (quod ne he⸗ vnplit t eru- latum Nem olita; iorem pauc 4: ut wagis ) 40 imum ace⸗ t per- le, Prc- 1s le⸗ Ptort un. ſen in pacuf. lecnat imſs. 161. e (107) BN mente non ex plagillis detruncatir, ſed ex integro volumine, &' ſeriptionir contexti pronunciet. Præcipit idem Benedictus XIV. P. M. regula quarta inquiens: hoc quoque diligenter animadvertendum monemus, haut reétum judicium de Vero auctoris ſenſu fieri poſſe, niſi omni ex parte illius liber legatur; quæque di- . Verſis in locis poſita, & collocata ſunt, inter ſe comparentur; --- neque vero ex K una vel altera propoſitione a ſuo contextu divulſa, vel ſeorſim ab aliis, quæ in eo- «dem libro continentur, conſiderata, & expenſa, de eo Pronunciandum efſle., Qujus graviſſimæ regulæhanc ſubnectit rationem: ſæœpe enim accidit, ut quod ab auctore in aliquo operis loco perfunctorie, aut ſubobſeure traditum eſt, ita alio in loco diſtincte, copioſe, ac dilucide explicetur, ut offuſæ priori ſententiæ «tenebræ, quibus involuta pravi ſenſus ſpeciem exhibebat, penitus diſpellantur, Omnisque labis expers propoſitio dignoſcatur. Atque hoc eſt ſapientiſſi- mum illud monitum, quodſi præ oculis ſinguli haberent lectores äbrorum, Præclari certe auctores a conviciis, a contumeliis, ab atro cenſorum calculo immunes forent. Sunt quippe plures ita comparati, ita faſtidioſi, ut non niſi unam, alteramve pagellam evolvere ſoleant, atque tum, ſi forteſſis quid- Piam non ſatis eorum palatui arrideat, illico errores, hæreſes conclamare, indignum lectione, indignum publico librum pronunciare; quæ quidem in- coniulka damnandi facilitas ſummopere vituperanda. Lex quippe, quam ſua conſtitutione firmavit laudatus Pontifex, præterquam quod ex naturæ ratio- nibus, & cauſæ, ut ajunt, viſceribus deſumta fit, etiam majorum auctoritate, atque uſu eſt ſtabilita. Eundem nempe canonem, ſi Photio fides habenda, Sanctus Eulogius Alexandrinus in käbro contra Severum, e& Timotheum conſti- tuit, ſeripta ſcilicet dijudicare non oportere ex parte, neque fragmenta quæ- dam ſumendo ex his detorta, de ſcriptoris mente judicium ferendum. ( 4) Idem Euſtachius Antiochenus ſex adverſus Arianor librie, & S. Baſilius Sozopoli- tit, & ad Julianum Halicarnaſſeum ſcribens, Probaverunt, ut pariter Photius com- memorat. De eadem ex truncatis, & a reliquo corpore avulſis laciniis judi- candi malitia expoſtulat Origenes adverſut Celſum Epicurrum. (b) Caſſianus in- vehitur propterea in Neſtorium. («) Celſus in jure etiam civili docet, incivile ſſe, niß tota lege perſpetcta, una aliqua particula &ur Propoßta judicare, vel reſpendere. (4) Vigilius Tapſenſis hoc ipſo ex capite Eutychianos condemnat, qui S. Leo- nis ſcripta Neſtorianismo ſordere contenderant: „inhoneſto, exclamat contra *. Eutychem, uteris officio, religioſis dictis callide inſidiaris, & ſuperiora de- „mendo, ac ſequentia non addendo ita media eligis, ut verba ſententiis exu- „ens de eorum nuditate pro arbitrio ludas. Redde igitur ſuis omnia locis, & propria ſententiis ncRumente reſtituas, & noli inſidioſis fraudibus calum- „Nias innectere.« (e) Ita quidem recte pro S. Leone, magnoque duarum naturarum in una perſona Chriſti myſterio, Vigilius: an vero eodem jure 2 hæc («) Cod. 225. apud Pbotium. (b) L. II. contra Celt. (c) L. VII. de Iucar. c. 14. (4) l. Iaciv. fl. de LL. (e) L. IV. contra Eutych. n. I5. Extat Tom. VIII. Bibl. P. Z. . e (108) e N heæc Vigilii verba Præfigere potuerit opuſculo ſuo auctor conſutationir epiſftola- um Valdeſti merito in dubium revocatur. (a) Denique & S. Hilarius initio libri ſui de ſynodis orat, & obteſtatur Per Dei miſericordiam, ne quisquam de eo ante ſermonis confummatianzm per litterarum exordia exiſtimet judicandum. (b5) Iniquum eſt enim, uti vir ſantus Proſequitur, niß comperta urque ad finem ratione diöätorum, prædicataum Jententiam ex initiis, quorum caufa adbuc ignoretur, afferre; cum non de inthoatis ad cognoſcendum, ſod de abſolutie ad recognitionem ſit judicandum. Tandem concludit: quisquis hæc legenda, & cognoſcenda ſuſceperit, modum ſibi, atque mihi patientiæ Pidelis indulgeat, &ρ usque ad abſolutionem univerſa Vercenſeat. Similia frequenter legere eſt apud Auguſtinum in arduis illis, glo- rioſisque, quas adverſus Manichæos, Donatiſtas, Pelagianos, aliosque ſuſce- Pit, coneertationibus; maxime vero in præclaris, quos contra Julianum Ecla- nenſem elaboravit, libris, jam ſuam & catholicorum male explicari ſententi- am: rurſus truncata adferri verba: iterum corruptum allegari textum queri- tar, expoſtulat, convincit. Redde verba mea, ait ſpeciatim, & evaneſcet calum- ia tua; repone ſuis locis, ubi dixi: videatur, ubi dixi: putetur, ut appareat de re tanta, Zuibut abe te fraudibus diſputetur. («) Et de alio queritur, quod alicubi medtis detraötis in libro ſuo ſeêntentias interrumperet: alicubi extremir non ad- ditir decertearet. (4) Complura etiam hujus rei in generali VI. Synodo haben- tur exempla; ac nominatim ſuggillatus fuit Macarius Antiochenus, quod ver- ba S. Athianaſii infideliter allegaret, expromtis iis, quæ errori, pro quo ſa- tagebat, favere viderentur, ſtudioſe autem prefſis ceteris, e quibus pote- Tat veritas, & ſana beati Athanaſii doctrina conſtare. («) Unde tales, qui in ferip- torum monimentis aliqua alicubi vident, nec conſiderant, quæ allis in locis explicatius traduntur, merito ab Anaſtaſio Sinaita monoculi vocantur; () qua- les ne eſſent fratres ſui graviter admonuit Perdoctus Abbas Bonæſpei, ra- tionem addens: quia nusquam ſimul omnia poſſunt dici, & ſunt nonnulla, quibus ſingularibus poteſt merito contradici; ſed cum omnia Pariter atten- *duntur, quæ videbantur reſpuenda, plerumque ſtudio circumjacentium mu- «hiuntur.« Guod & prius jam ſtabiliverat: :„Etſi aliquid invenitur, inquienr, quod per ſe conſideratum debet forſan accuſari: poteſt, ni fallor, conſide- «Tatis Præcedentibus, vel conſequentibus excuſari: & ad condemnandum quemvis librum non eſt prætendenda duarum, vel unius (crupulofitas dic- ctionis, ſed conſideranda totius ſeries lectionis. ( 2½) Atque hæ ipſæ ſunt & hodiernorum quorumvis ſapientum querimoniæ contra monoculos hujus- modi cenſores; nihil enim frequentius reperire eſt in eruditis apologiis . vin- i- (a) Extat in fronte libelli edit. Mediolan. 1744. (bb) L. de Snod. ſub init. 2) L. IV. contra Julian. c. 8. (d) L. II. de Nupt. & Concup. c. 2. (c) Con. Gen. VI. act. 9. Extat. Tom. III. Concil. pag. II78. Conſer. Volum. Germo- nii de Veter. Hæreticis Eccles. Codic. corruptoribus, edit. Paris. 1713. ubi plura lepere exempla eſt. (fF) In libro: Viæ dux. c. I3. Extat Tom. IX. Bibl. P. P. (2) Eyff. 5. — ici⸗ criti⸗ ſutas tecel d gobi ded invi⸗ lega 4i tione Vind Con Mma culen zu gul dlene ſunt. & ra i Verſag Poſit bugn Verlte enltiu clelick ſpech diſhe Kd Tlg Pitole. IltlO bam ndum. huen retur, niderſ 8, glo. lulee⸗ lNtenti- ueri⸗ Alu⸗ de re Meubi on ad⸗ aben⸗ Aver⸗ Io la. pote⸗ Krüp⸗ 1locis ue- i, 1. nmula, Atten⸗ Aw⸗ e, de⸗ adum ſunt hujus⸗ ,VII⸗ i⸗ (. Yert- uu DD diciis, ſimilibusque opuſculis, quæ lectorum improbitati, aut malevolorum criticorum calumniis opponere, integræ famæ ſtudium perſuadet, quam ver- ſutas male adverſantium fraudes, quibus ſententias a ſententiüs divellere, an- tecedentia a ſequentibus, & prima a poſtremis ſeparare, ex verbis denique ad placitum ſejunctis judicium de auctoris mente ferre conſueverunt. Plures nobis forent implendæ paginæ, ſi rei hujus teſtimonia exſcribere animus eſſet. Sed quoniam eruditis omnibus res plana, atque perſpecta, nec ſine majoris invidiæ periculo plenior de hoc argumento inſtitui poteſt oratio, ſufficiat al- legaſſe, quæ milu præ manibus ſunt, refexiones Caſalas in decem diatribes Petri a Valle clauſa, reſponſa Papebrochii ad exhibitionem errorum, acta Congrega- tionem de auxiliis Serriana, Hallucinationes Sedimayer a D. Amort expenſas, Vindicatam Regalarium cauſam ab objectionibus Clerici Ratisbonenſis, Vindiciai Corſinianas, eruditam Apologianz Dobnerianam, & iterata Hiſtoriophili oritica exa- mina de origine gentis Czechicæ. &c. &c. in quibus veritas a nobis aſſerta lu- Cculentis exeinplis demonſtratur. XI. Sopus, ac præcipuus finis aubtoris conſiderandus, priusquam de ejus opere cenſura feratur. Erum nec integra ſolum auctoris, qui cenfuræ ſubjicitur, ſeripta perle- genda ſunt, ſed & confttii totiur, præcipui inſtituti, quod operis liütterari ſco- pur eſt, ratio imprimis habenda: uti pariter Benedictus XIV. in ſupra citata re- gula innuit: univerſum præterea, inquiens, auctoris conſilium, & inſtitutum artente diſpiciatur. Ex hoc enim principio non ſolum obſcuriora quaſi lucem ſuam accipiunt, ſed &, quæ pugnantia, facile cum aliis conciliari: quæ a veritate aliena, ſano rectoque ſenſu exponi: quæ aſperiora videbantur, mitigari pof- ſunt. Eſt hæc profecto regula ab omnibus iis, qui rem theologicam ordine, & ratione tractaverunt, magno conſenſu recepta, & præſcripta ab omnibus, qui in germana Sanctorum Patrum interpretatione cum laude, & fructu verlſati ſunt. Contingit quippe non raro, ut quædam hæreſes ſibi adeo op- Ppoſitæ, adverſeque ſint, ut vix accuratins, ferventiusque unam earum op- pugnare liceat, quin in alteram verbotenus offendat. Sunt & nonnullæ fidei Veritates adeo delicato tractandæ ſermone, ut vix, ac ne vix quidem verba ſuppetant, quibus earum arcana, & ſublimia pro rei dignitate, & ſine audi- entium periculo exponantur. Hinc nec mirum, quod etiam in priſcis illis Ec- cleſiæ ſtatoribus quam plurima occurrant, quæ, ſi nudum verborum ſenſum ſpectes, & ſcribentis ſcopum non refpicias, non mediocrem etiam involvunt difficultatem; quod quidem ex ea ipſa, quam allegavimus, ratione, profici- ſcitur. Ita, ut res exemplo pateat, Incarnationis filii Dei tam ſacrum eſt ænigma juxta Cyrillum AlGxandrinum. adeo mirabilis mixtura ſecundum Au- 0◻ 3 gu- guſtinum, ut dum in eo myſterio verbum carni ſecundum ypoſtaſm unitum, unumque Chriſtum defendunt Patres, iis perſæpe utantur verbis, & Phraſibus, quibus naturarum differrentia ſublata velut inſinuetur: (a) contra vero, dum eundem filium, Dominum, unigenitum, in duabus naturis inconfuſe agnoſcen- dum prædicant, duas veluti hypoſtaſes, duplicem perſonam, & duos filios cum Neſtorio propugnare videantur. () Ita & quæſtio, fatente S. Auguſtino, ubi de arbitrio voluntatis, & de gratia diſputatur, ita eſt ad diſcernendum difzcilis, ut quando defenditur liberum arbitrium, negari Dei gratia videatur: quando autem aſſeritur Dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri. (c) Quibus cauſis accedit ſubhmis ille, & involutus ſacrarum litterarum ſenſus, quem primi iſti ſcrip- turæ interretes nobis quidem clariorem exhibere conati ſunt; in multis ta- men, quaſi oceano myſteriorum abſorpti? dum quasvis tollere antilogias ſa- tagunt, obſcuram adhuc, & implexam ſæpe reliquerunt interpretationem; quan- doquidem, ut loquitur Auguſtinus, & boc ipfum ita divinitur proviſum eſt, ad edo- mandam labore ſuperbiam noſtram, intelleétum a ſaſtidio revocandum, cui facile in- veſtigata plerumque vilefcunt. (à) Quanquam non diffitendum, ex verborum etiam inopia, & noſtra inbecillitate oriri, ut multæ SS. PP. ſententiæ nobis obſcuræ, intellectuque difficiles relinquantur. Nam, ut mihi quidem recte animadvertiſſe videtur Natalis Argonenſis, quum vehementia inflammantur „ingenia, ſcintillas nonnumquam emittunt, quæ mediocribus inſolita lumina videntur, & quoniam, poſteaquam ipſi vires ſuas ſuperafant, recipere ſe ſe, „noſtroque loquendi modo, quamvis rudi, & imperfecto, ſe accommodare, „Vel novum excogitare coguntur: ob exiguum, quæ intereſt inter illorum co- „gitationem, & verba, ſimilitudinem, offunduntur tenebræ, quæ licet nul- „ lius reapſe momenti, innumeris tamen difficultatibus, atque diſceptationibus „Originem Præbent. Hinc jure, meritoque optabat CGralenus, ut tine verbo- „rum fſubfidis ſcientiæ tradi poflint; quum enim verba inchoatam duntaxat „Obſcuramque cogitationum noſtrarum ſpeciem referant; homines ignari & im- „Prudentes de verbis ſolum diſputant, de rebus autem nunquam conveniunt. uod ſubinde eruditus auctor exemplo doctrinæ S. Thomæ illuſtrat. „Hæc enim nonnullis, ut ſcribit & refutat Vielmius, obſcura viſa eſt, licet ſi ejus „ſumma ſana ratione, & modo legeretur, innumeris forte difficultatibus præ- aCluderetur aditus, quæ inaniter torquent ingenia, finem habuiſſent pridem „ inutilia commentaria, & incredibilis altercationum numerus componeretur, a quibus Angelicus Doctor perinde alienus eſt, ac Sol a litigioſis Philoſo- „ Pphorum diſputationibus cirea effectus, quos majus illud luminare nullo mo- .„do producit. (e) Atque ita forte, & de aliis SS. Patrum monimentis ju- dicandum. Ut ut vero iſta ſe habeant, certum eſſe videtur & exploratum, ob- (a) lege S§. Cyrill. in LL. contr. Neſtor. in Epiſt. I. & 2. ad Succeſ. & c. (b) Fide Ambros. L. V. de Eid. c. 5. Damaſcen. L. III. de Eid. c. 6. (e) L. de Gratia Cbriſti. c. 47. Confer Vindic. Corfßin. c. J. (d) L. II. de doctr. cbriſt. e. 6. (e) De optima legendorum Patrum methodo L. II. c. 9. obſe cipui Quo an ſlexi ſoſto ta, Nh chæ hom berta Cojus gend um cen AW akint aultr atect rei p guſtit Und dem iſtud pi Velut. Abitr ſtitut Apol genia cellita niri 0 Ut ſer N tlus 88. E. lum,0 verba 4 nitutn, Allbug, ,dum oleen. fllios Aſlino, eilir, autem edit ſerip- ltis ta⸗ ies ſa⸗ Glan- 4d edo⸗ Lile in- borumm nohis recte nantur umina le le, dare, n e⸗ et hul. onibus Verbo⸗ Intarat Kim⸗ nt., Be- 1ejus Pla⸗ ridem eretur, hiloſo⸗ 0 o. dis ju⸗ Atum, ob- Pit Lc r. (1I11) MWN obſcura quam plurima mirum in modum illuſtrari, recteque intelligi, ſi præ- cipuus, in quem tota S. Patris mens collimabat, ſcopus præ oculis habeatur. Guod quoniam complures neglexere, mirum videri non debet, quod non ſine injuria, Sanctos illos Eccleſiæ Principes ad Sectariorum partes aliquando de- flexiſſe ſibi perſuaſerint. Enimvero quam multa non ſunt in Cyrillo, Chry- ſoſtomo, Auguſtino, alisque, quæ & minus moderate de ſcientia Dei ſerip- ta, & hanc ipſam rebus creatis velut poſteriorem inſinuare videri poſſent? Nihiloſecius quoniam Sanctorum virorum præcipuus is erat finis, ut Mani- chæorum exterminarent commenta, & arbitrii humani libertatem vindicarent: homini contentioſo facile conſtat iſta omnia, quæ in laudem, & tutelam li- bertatis humanæ ab illis copioſius diſputata ſunt, ſine præjudicio ſcientiæ Dei, cujus inveſtigabiles vias, & incomprehenſibilia judicia adorabant, eſſe intelli- genda, nec negata fuiſſe ab illis præſcientiam, niſi eam, quæ fatalem genti- lium, & Manichæorum necefſitatem induceret, & vi quadam illata homines, ceu cOacta nane Hin ad operandum adigeret. Fecit ergo vehemens cum ad- verſariis contentio, inquit Theodoretur, ut modum excederent. (a) Hoc & ciis, qui arbores colunt, evenire ſolet; cum enim incurvam plantam vide- «rint, non ſolum ad rectam normam erigunt, ſed in alteram quoque partem ultra directum inflectunt, ut per nimiam in contrarium inclinationem ad «rectum ſtatum perducatur.. Quæ & ipſa elegans comparatio Theodoreti rei præſenti explicandæ prorſus eſt idonea. Quam multa pariter non ex Au- guſtino a Sectaris noſtri temporis adducta ſunt, quibus peremtum eſſe, ex- tinctumque in ſtatu naturæ lapſæ arbitrium, aut certe illud ad merendum, vel demerendum non requiri probarent; quorum illud Lutherus, & Calvinus: iſtud Janſenius omni verborum apparatu præſtare conati ſunt? Atenim ubi diſpicitur ſcopus Auguſtini contra Pelagianos pugnantis, omnes iſtæ nebulæ, veluti ad clerifſimi meridiani ſolis radios evaneſcunt. Oportebat nempe, ut arbitrium illud integrum, & in perfecto ad virtutem, & vitia æquilibrio con- ſtitutum, quale Pelagiani extollebant, inſignis gratiæ Doctor, alterque poſt Apoſtolum præco, & defenſor deprimeret, everteret, & per labem primi- geniam ſaucium, multumque attenuatum demonſtraret, ut ita virtus, ac ne- ceſſitas gratiæ divinæ commendaretur, hæc ſola vinceret, nec niſi ad illud perve- niri poſſet, ut liquidiſima veritate diviſſe intelligatuer Apoſtolus: Quit enim te diſcernit? ut ſeribit ipſe S. Eccleſiæ Pater Auguſtinus. (?) Nunquid & hac ipſa de cauſa Vasqueſio celebri alias Doctori magnopere ſuccenſuerunt viri docti, quod po- tius Anomœos hæreticos a nota ſtultitiæ, ſtolidique ſenſus abſolvere, quam 88. Eccleſiæ Doctores ab errore voluerit vindicare, dum audacius ſeribit de viſione Dei intuitiva recte, & catholice non ſenſiſſe Baſilium, utrumque Cyril- lum, Gregorium Nyſſenum, Hieronymum, alios, maxime veroS. Chryſoſtomi verba vix poſſe ſenſu bono intelligi, quibus eſſentiam Dei a nemine, nec abAnge- V lis (a) Dialog. III. Impar. Extat Tom. IV. Upver. pag. 10. (b) L. II. Retract. c. I. oeX (112) 0 is videri, niſi condeſcenſi quodam, & indulgentia affrmat. (à) Quodſi nempe ſinem, totiusque ſeriptionis Chryſoſtomi, & ceterorum PP. ſyſtema voluiſſet expendere accuratius, eos ſine ulla, ut ajunt, vi, ſed nativo, proprioque ſenſu, de negato Beatis comprehenfivo ſolum Dei intnitu intehigendos eſſe per- ſpexiſſet. Quidſi & legiſſet Chryſoſtomum in Paræneſß ad Theodorum lapſum, dicentem: juſtos ipſum Repgem, hoc eſt Deum intuiturot eſe, non per ſpeculum, ne- que per ænigma, ſed facie ad ſaciem, non per fidem, ſed per eciem: didiciſſet ſane Chryſoſtomum per Chryſoſtomum commode explicare, uti etiam adnotat Be- nedictus XIV. (?) Quorſum vero iſta copioſius a me diſputata ſunt? arguet for- taſſis non nemo, extra præſentem hæc omnia eſſe hypotheſim, in qua non de ſen- ſu SS. Patrum inveſtigando, ſed de recentiorum auctorum cenſura agitur, nec ea noſtrorum temporum ſeriptoribus aſſurgendum eſſe reverentia, qua Eccleſiæ Patrum auctoritas ſuſpicienda. Largiar enimvero illud perlubenter, & invi- dioſam veterum, ac novorum contentionem, de qua acre eſt judicium Hi- ſpani Poetæ, (c) & ſatyricum Erasmi in apotheg capricorni, non invitus di⸗ mittam; quin & illud dedero: non ea benignitate recentiorum verba accipi- enda eſſe, qua priſcorum Patrum aſperiores emollimus ſententias. Quodſi enim jam vel ipfis antiquis, ut diſerte affirmat Auguſtinus, ad certam ſolum regulam loquendum erat, ne verborum licentia etiam de rebus, guæ bir Koniſicantur „ impiam gignat opinionem: (2) idem Profecto cautius, accuratiusque præſtan- dum eſt a recentiorum temporum auctoribus, dum & longe plura, quam olim, in Eccleſia Dei definita ſunt, & multa ad fidem catholicam pertinentia, ut habet idem S. Doctor, dum bareticorum callida inquietudine exagitantur, ut ad- verſus ess defendi poſint, & conſiderata ſunt diligentius, & intellecta elarius, in- ſtantius prædicata: (e«) nec proinde, ſi a tritis regulis, modisque loquendi re- cedant, tam facilis venia danda, quam antiquioribus, qui ſecuri loquebantur, cum nullus adhuc adeſſet hoſtis. Atenim non propterea ſine delectu, nulla finis, & præcipui ſcopi, totiusque operis ratione habita, de recentiorum mo- nimentis judicium ferendum eſſe concedam, ſolum ideo, quia novi ſunt, & recentiores, ſed omnia ea, quæ in dijudicandis antiquorum operibus ſervan- da eſſe admittimus, ea cum ratione, modo præſeriptæ adhibeantur cautiones, & in moderna cenſura præ oculis habenda eſſe ſtatu. Præceps nempe ni- mium, & a Ppræjudicata ortum eſt opinione illorum judicium, qui veteribus omnia, recentioribus nihil putant eſſe indulgendum, qui intempeſtive anti- quitatem jactant; nova omnia contemnunt. Merito ſane illis reponi polſſe vide- tur, quod Benedictus XIV. intulit: , inquiens, carpere novos audeant, ſorte ab lædendis veteribus ſbi minime temperaſent, ſi in eorum tempora meidiſent. (F) Quodque ipſum, eodem Pontifice memorante, Præclare animadverſum Eſ: ab uc- (a) Homil. 14. in Joann. & Orat. I. & 3. Icomprch. lege Vaiquez in I. §. Tbom. diſp. 36. c. I. 3. &. 4. (5) L. II. de Canoniz. c. 28. (c) Martialis L. V. Lyigram. 10. (4) L. X. de Civit. t. 23. (e) L. XVI. de Cioit. c. 2. (If) I Conſtit. Sollicita. J. 23. * Aucte Dodtn/ et, lemnit 0 1 re ſi- exan⸗ es giſtr⸗ etiam tum teu⸗ ee naud ſtatui Cenc in ta ſi ſem ſilia E Le feri quet⸗ fublat c qu , deli Duo Quak ſuben Utätu Unſiit Ccalarn cond 1 empe uiſſet oue Per. ſim, , ne⸗- Tſane it he⸗ tfor⸗ eſen⸗ hnec ei cleſiæ invi- n H- us di⸗ ccipi- al ſohen nur. 5 uam 4, Ut n ad- Gin- di re- antur, Dnule 1mo- , A. erran⸗ vones, e ni- apti⸗ rie⸗ ,ſin⸗ 4 eſ, id uc⸗ Ton. l N. K. 2. etdae e&α (1I13) We g V Auctore operis imperfecti, qui ait: cum audieris aliquem beatifßcantem antiquos Doctorer, proba, qualis ſit circa ſuor Doctoret; ſi enim illos, cum duibut vivit, ſuſti- net, & bonorat, ſine dubio aliot, ſi cum illit vixiſſet, honoraſſet: ſ autem ſuor con- temnit, ſi cum illis vixiſſet, & illos contemiſet. (a) Opportuna admonitione argumentum de privato Cenſore terminatur. AX que hæc ſunt ſumma monitorum capita, quorum meminiſſe oportet eos, qui ſeu privato zelo auctoris cujuspiam ſententiam, & opus cenſu- ræ ſubjiciunt, illudque fibi diſpungendum ſumunt: ſeu poteſtate publica ad examen librorum conſtituuntur. Ac tanto majore quidem iſti contentione le- ges juſtitiæ, caritatis, & prudentiæ, de quibus ſingulatim more ſuo egregie diſſerit Muratorius, obſervare debent: quanto ampliore fiducia a ſummo Ma- giſtratu officium iſtud illis committitur, nec committitur tantum, ſed eorum etiam ſententiæ ſtatur. Noviſſe debent; hoc eſſe Summorum Pontificum, alio- rumque Eccleſiæ Præſidum votum, ut inferiores judices, atque miniſtri, an- tequam durius aliquid in libros, eorumque auctores ſtatuant, iterum, iterum- que cogitent, an ſuſtineri potius poſſint, quam damnari. Ponit quidem Ray- naudus inter ceteros hac de re canones etiam illum, quo nihil configendum ſtatuit, niſi penitiſſime per ipſosmet judices fuerit pervaſum. Atque utinam Cenſores ſupremi omnes non auriti tantum, ſed oculati eſſe poſſent! Verum in tanta negotiorum mole, & immoderata rerum agendarum copia, ne apud iſtos quidem deeſſe infortunium illud poteſt, quod omnem poteſtatem fere ſemper comitatur. Caput nempe brachiis indiget: laudanda vero capitis con- ſilia nonnunquam fruſtrantur, aut prodit brachiorum infirmitas; ita & reges, & Eccleſiæ Principes miniſtris indigent, quorum quidem vitio, & ſocordia fieri poteſt, ut illi auctoritate ſua abutantur, & caſtiſſimis legibus deſint. Ne quæſo hic parum prudens ſupercilium contrahat, aut ceu tetricus Sigalion ſublato digito me reſpiciat: non meis, ſed viri ſapientiſſimi Pritanii verbis ea queror, quibus ille ſe prudentum aures minime timebat offenſurum. (5) Jam vero quid in iſto rerum ſtatu faciant Eccleſiaſtici judices, eum alienis Oculis, aliena fide, atque prudentia in tot rebus, & negotiis nequeant non uti? Duo ſane ad rem noſtram documenta inde decerpere non abs re erit: alterum, quanta fide, religione, induſtria, periculoſum privati etiam cenſoris munus ſubeundum ſit: alterum, ut, ſiquis hoc jure, hac poteſtate, contra jus, fasque utatur, ne Romanæ Sedis, ne Epiſcoporum, ne denique utiliſſimi cenſorii inſtituti ea putetur culpa, ſed ſolum illorum, qui optimisetiam legibus abutuntur in calamitatem ſcriptorum, ſeque damnant, dum alios injuſte affligunt, atque condemnant, de quibus jam olim S. Proſper conqueſtus eſt, ſeilicet nonnullos eti- (a) Homil. 42. in Matth. (5⁵) L. II. de Iug. moderat. c. 5. e (114) N. Efiam Sancti Auguſtini de correptione, & gratia opus legiſſe, ut ſolum menſit- was ſenſuum, pondera locutionum, numeros Efllabarum inſidiofi ſerutatores eventilarent, magnumque Je aliquid conficere præſumerent, ſi catholico Prædicatori notam errerit afi- gerent. (a) Ac contra tales quidem, ſi fabulæ ingenioſæ hic locus eſſe poteſt, fortaſſis recte quispiam, & nemine vetante, innovatas cuperet leges illas, quas in Satyra ſua Menippæa Lipfius promulgavit. GQuæ enim in hac Cicero, Sallufſtrus, Ovidius, aliique Auctores contra Pſeude-Criticos protuliſtie fingun- tur: eadem profecto Viri clarifſimi adverſus iniquiores privatorum quorun- dam cenſuras queri poſſunt. Et quoniam ridiculum acri fortius, & melius ma- Enas plerumque ſecat rei, lubet hic quasdam earum legum a Pſeudo-criticis ad injurios cenſores traducere, iisdemque capiti finem imponere. Hæœc ergo e Senatus conſulto inter alia recitata lego: Correkores, Cenſores, hoc dificillimo rei litterariæ tempore, utibiles, neceſariosque eſſe. Won eos famen promiſcuos: non indodtos, rupices, pe- trones, ſed qui conſilio, requeapſe juxare Scriptores - — poſſint. - - - ltem- que, quoniam duplew morbus correſtores, cenſores p.eros teneat, litigium & pru- rigo: utrique rei Senatum proſpettum, præcautumque velle. De litigato- ribus, uti, quicunque poſt hune diem cum altero velitari, Mæliari, ver- bis. ſeriptisæve aiuſus fuerit: eum, eos-ue in ludi gladium damnari; uti pro- xwimo munere, colligati inter ſe, pugnent ſine miſſione. De truriginoſis, quos manum, ſtilumgque abſtinere a nullo loco, nullo libro audiant, ſano, ſive inſano: uti Cornelius Celſus Aedilis diſpiciat, qui ex iis anari poſſint, gquique non poſint. Qui poſſe videbuntur, eos deponi in templo Aeſculapii, quod in inſula eſt, ibique ellebori bibere, quantum ſatis érit. Qui non poſ- fint, eos in exilium ad Gmmerios deportari, ubi lucem non videant, & li- bros non legant. Si quis ambiguæ valetudinis erit, eum ad tempus rele- gari in Atlantidem inſulam, ubi memorantur ſomnia non videri. Quoniam- que multi ex hoc ordine pulſatos, acceptosque indigne ſe a corretoribus, a pri- atis cenſoribus, querantur: placere univerſis conſeriptis, eam injuriam, con- tumeliamæve impunem non eſſe, in viæis, mortuisque. In Vivis, placere, uti L. Cuſſius PBrætor de cauſa eorum cognoſcat; quosque noxz ejus compererit, eos melle, &; ſeſamo oblitos, diem unum deſtitui ad caldum ſolum ſtilis veſparum, & muſcarum. In mortuis, uti Menippus Philoſophus, qui vium noit, 4 inferos proficiſcatur, ut cum Aeaco de pœnis éorum agat. (b) Utinam nune riſu ſolvantur tabulæ, & ego miſſus abeam! at nos, amote ludo, ſeria quæramus. Privatus cenſor ſibi haſce leges ſeriptas putet, & ſe- cundum eas modeſtia, & humanitate temperet cenſuram: aut potius omne iſtud errorum in religionis cauſis caſtigandorum negotium, in quo ſibi pauca li- cent, adsuperiorum, legitimorumque tribunalium cenſoriam referat auctoritatẽ. (4) E. contre Collator. c. I. (b) Lips. Oper. Tom. I. a pag. 714. nenſt. im, i⸗ A. dotekt, 5, uas lcero, ingun⸗ COruIn. ma- leis ad o e ibe, en ⸗ Ven- Siru⸗ ulo Ur. ihro⸗ s o, CMint, pii o⸗ jele⸗ nium. It. Con⸗ il. ,t0) ull, mots & le⸗ oimne Uc l⸗ itite, (i15) . CAPVT II. IVRE CENSORIO ACADEMIARVM. A privato cenſore, a ſingulari viro docto, ad Theologorum univer- ſitatem, ad cœtum litteratorum progredinur, de quorum in cenſura ferenda jure, & auctoritate nihil certi ſtatui poteſt, niſi in ejusdem juris originem, atque adeo in ipſos Academiarum na- tales prius inquiratur; hinc igitur ſermons initium capeſſendum. De primis Academiarum initiis. SRe 3 A 6& B omni antiquitatis, & quantum mens noſtra refſpicere poteſt, S Præteritorum temporum memoria celebre fuit Academiarunz B OWW& nomen, quo nobis indicantur, tum publicæ, certisque legibus conſtitutæ ad informandam litteris juventutem ſehole: tum cœtus virorum ſcientia illuſtrium, qui unanimi velut conſenſu ſtudia honefta promovent, mutuis ſubſidiis in veritatem inquirunt, & de ſingulorum elucubrationibus ſua depromunt judicia, & cenſuras. (a) Quanquam enim hæc omnia diſtincta ſint, & in ſingulis etiam ſeparata conſiſtere poſſint: hodie tamen, & non raro etiam antiquitus, uno Academiæ nomine veniunt intelligenda. Ac vetus quidem illa Platonis Academia, unde ceteris nomen impoſitum, mhil aliud W erat, quam ludus litterarius, in quo de rebus Phifoſophicis diſceptabatur, eoque quærendi, ambigendi, & contracicendi uſu res deducta eſt, ut, quo- niam ſectæ hujus Philoſophi omnia revocarent in dubium, & veritate certa excluſa, ſolum probabilia faterentur, etiam Academici appellatio hominem, qui omnia ſolum opinionibus contineri affirmat, denotaret. (5?) Romanorum temporibus Cicero quoque in ſuo Tufculano duo conſtituerat eruditionis comparandæ loca, quorum alterum Lyceum, alterum Academiam nomina- bat: uterque a cœtibus Philoſophorum, & Romanæ eloquentiæ Principum erat celeber, quemadmodum Tullius ipſe commemorat. (c) Sed & ante Ci- cCeronis ætatem ceteris Academiis illuſtrior, & cen medernarum Univerſita- P 2 tum (a) Nen ignoro diſerimen Acaädemiæ ab Univerftate avo noſtro ußtatum, ſed pro linguæ latinæ ufu vocem Academiæ promiſcue deincepr adbibebo. (b) lege Ciceron in OO. Academic. & S. Augiſtin. de eod. argum. (c) L. E de divinat. & (116) . Soter Ægyptiorum Monarcha eruditorum omnium bater erexit. In celebri quippe Alexandriæ loco, Bruchion dicto, viri quique doctiſſimi congregaban- tur, & de rebus phyſicis, aliisque bonarum artium ſtudiis ſolliciti, perfectam, quam ammo conceperant, eruditionis ideam, & adſequi, & explicare ſata- gebant. Inclitæ huio ſocietati Præſes, & Director a rege conſtitutus erat, Primusque præclare hoc munere functus eſt Demetrius Phalereus: tandem ad- juncti ſunt illuſtri huic cœtui publici litterarum Profeſſores, ut non inanis eſt Juvenellii conjectura, atque ita Alexandrinum hoc muſæum ſchola evaſit, e qua, ceu olim ex equo Trojano heroes, innumeri omnis litteraturæ peritiſſimi pro- dierunt, uti & Plutarchus, & Strabo teſtantur. (a) Atque hæc Alexandrinæ eruditionis gloria ſæculis etiam Chriſtianis non intercidit, ſed ex profana in Sacram, ex ſuperſtitioſa gentilium in veram Chriſtianorum ſapientiam muta- ta eſt. Ibidem namque Præcipui ſacrarum litterarum floruerunt interpretes, & pPræſtantes Sanctioris fidei Magiſtri; nota quippe hodieque, & celebria ſunt nomina Potamonis, Pantæni, Clementis Alexandrini, Ammonii, Origenis, Herachæ, Dionyſii, Pierii aliorumque, qui Scholæ ſeu academiæ Alexandrinæ maximo religionis Chriſtianæ fructu præfuerunt; (“) quibus non immerito addendus oculatiſſimus ille cœcus Didymus Alexandrinus, qui etſi quadrimus lumen oculorum amiſiſſet, Grammaticam tamen, Dialecticam, Arithmeticam, Muſicam, Geometriam, Philoſophiam Platonis, & Ariſtotelis, Theologiam demum, & Sacras litteras didicit, & docuit ita, ut alios quibus oculi eſſent perſpicaciſſimi, longe excelleret, omnibusque eſſet admirationi; quemadmo- dum de eo teſtes integerrimi ſcribunt Theodoretus, Sozomenus, Socrates, & Hieronymus. («) Audiendus autem eſt Euſebius hiſtoricus longe accura- tiſſimus, qui de eadem Alexandrina Schola ita ſeribit: per idem tempus fideli- im Scholæ præerat vir doctrinæ cauſa celeberrimur Pantænus; quippe jam inde a pri- ſcir temporibur Sacrarum litterarum ſchola in ea civitate fuerat inſtituta, quæ quidem noſßtra adbuc ætate perſeverat. (d) Proſequitur eadem & alibi Euſebius, & de clariſſimis hujus ſcholæ Profeſſoribus agit: ubi & iſtud animadvertendum, Eccleſiaſticam inprimis, & Clericalem eam fuiſſe Academiam, nec catechumenos tantum, & ceteros fideles, ſed clericos etiam in ea pro ſuo quemque modo inſtitutos; quin & hujus Scholæ gradibus ad beneficia, ad eccleſias parochi- ales, ad ipſam Alexandriæ Epiſcopalem ſedem fuiſſe conſcenſum. Affinis, etſi non omnino par, Alexandrinæ huic Academiæ erat Schola Edeſſena, quam, ut memorat Theodoretus, (e) Protogenes vir admirabilis aperuerat, eandemque pariter fuiſſe celeberrimam vel ex ipſa ejus ruina conjici poteſt. Ait enim Theodoretus, eam Perſidis Academiam appellatam fuiſſe, & in ejus ex- (a) Hutarch, in Moral. Strabo L. 17. Geogr. apud Juvenel de Carlencas in Hiſt. Ariium PF. Il. e. 23. edit. Lips. I1749. (b) Recenſet Euſebiui L. V. & VI. Hiſtoriæ. (æ«) Theodoret. L. IV. c. 19. Sozom. L. 3. c. I4. Socr. L. W. c. 25. & §. Hier. Ep. 33. &. alibi. (4) L. V. Hſt. c. IO. & II. (e) L. IV. H. c. 16. tum exemplar, prædicari debet Academia Alexandrina, quam Ptolomæus excich ille in gue e lum, colun Prate Oblar aArtiu ſebio cellir tille matu loſop yerlio Nerm IAit. cerit omnie Ommni e s pre teſt, redte quan Vero ſertit Atrie quam 0Pp ſie t move Nia I Omels celehri Baban. dan 3 ſata- erat, e ad. nis eſt equ, pro- Cnt Ana in Muta- retes, funt eni, Crine erito rimus lcam, giam ellent mo⸗ ates, cura- . ri- lidem & de um. 5 enos 100 Ochi⸗ Enis, lena, lerat teſt. ejs hric. MMer. 10. eN (1IIZ) W excidium Zenonem Imperatorem conſpiraſſe, in eademque humanioribus fu- iſſe imbutum litteris Euſebium Emeſſenium Epiſcopum teſtatur Socrates, at- que etiam Sozomenus. (4) Ne quis vero exiſtimet in Scholis iſtis levia ſo- lum, ac prima fidei rudimenta explicata fuiſſe; quandoquidem & eam, quam commemoravimus Academiam, catecheſeon ſcholam Euſebius appellat. Nam præterquam quod hæc ipſa catechetica fidelium inſtitutio ſolum unum, ac ſin- gulare celebris illius Academiæ munus, & officium eſſet, quod uti ceterarum artium doctrinam, ita & profeſſionem minime excludebat, ut ex eodem Eu- ſebio, ubi Origenis egregios conatus enumerat, liquet: (?*) ilud etiam ne- ceſſario obſervandum, ejusmodi catechumenorum doctorem, virum eſſe opor- tuiſſe omnigena eruditione conſpicuum; cum eodem ævo adulti, & multi etiam matura ætate baptizarentur, & inter Catechumenos locum haberent viri Phi- loſophi, & ſæculari litteratura inſtructiſſimi. Eſt hæc Cl. Thomaſſini animad- verſio, («) eaque magis etiam confirmatur ex præœclaro S. Auguſtini libro, quem de catechizendie rudibus ad Deogratias Diaconum Carthaginenſem exa- ravit. (d) In eo quippe libro vult S. Pater catechumenos compendiarie edo- ceri totam veteris & novi teſtamenti hiſtoriam, vult retegi, & explicari, quam omnia Chriſti myſteriis ſint fœta, omnia Chriſtum ſpirent, & ſignificent, omnia æternorum caritatem aſpirent, & unam omnium virtutum, noſtrorum- que in Deum officiorum medullam. At vero hoc modo ſcripturas tenere, is profecto eruditionis theologicæ cumulus eſt, nec id quisquam præſtare po- teſt, niſi qui & Eccleſiæ traditionis, & Patrum doctrinæ eſt peritiſſimus, ut recte infert, & exemplis comprobat Thomaſſinus. Conſtat autem ex eo quam præſtantes viri in ſacris illis Academiis fuerint congregati. Quanquam vero publicæ ejusmodi, & ſeparatæ diſeiplinarum officinæ, ac ſanctioris præ- ſertim doctrinæ, non ubique ſequioribus præſertim ſæculis, ubi barbaries Africam, Hiſpaniam, Italiam, ceterasque regiones occupavit, proſtarent: nun- quam tamen defuerunt cœtus virorum illuſtrium, qui enatis erroribus ſe ſe opponerent, ſuasque in hominum improborum monimenta cenſuras ferrent. FKII. De Academiis ſub Epiſcoporum auſpiciis. A8 tales quidem cœtus in ipſis Epiſcoporum palatiis, aut celebrium Pres- byterorum domibus invenire erat. Quum enim a primis usque Eccle- ſiæ temporibus inter ea, quæ a Sacris ordinibus ſuſcipiendis homines re- movent, impedimenta ſemper numerata fuerit ignorantia, ut erudite per om- nia nominis chriſtiani ſæcula ad usque Tridentini Concilii ætatem oſtendit P 3 lau- (a) L. III. Hi. c. y. (?“) L. VI. Hik. c. I19. (c) Ii V. & N. Eolefæ diſci- Pplina Part. II. L. I. c. 92. (d) De catechizand. rud. c. 3. 9. &c. — eN (118) Wo laudatus Thomaſſinus: (a) ad ſemovendam hanc irregularitatem fervenfes Epiſcopi omnem induſtriam, operamque contulerunt. Non ergo infimum in ipſa Epiſcopali æde locum ſchola occupabat, in qua Presbyteti, Diaconi, minoresque Clerici ſub Epiſcopi, aut alterius delecti viri magiſterio littera- rum ſacrarum, & virtutum vel tiroginia ponerent, vel ad culmina ipſa evo- larent. Quod non obſcure, ſi de CGallia ſermo ſit, Concilium Turonenſe II. & S. Gregorius Turonenſis innuunt. (5) Si de Hiſpania agatur, id conſtat ex Concilio Toletano IV., in quo Clerici puberes, aut adoleſcentes deputari jubentur probatiſſimo Seniori, quem & Magiſtrum diſciplinæ, & teſtem vitæ habeant. (c) In Italia Urbs Romana tota inſtar mirandæ cujusdam ſcholæ erat, & doctiſſimis cujusque ſortis, & ætatis frequentiſſima; præfertim ſtudio Gregorii M. Pontificis Sanctiſſimi, juxta ac Sapientiſſimi in ipſo Pontificis palatio non modo Theologia, ſed artes omnes, quas liberales vocant, effloruerunt, uti Clare aſſerit Joannes Diaconus in vita S. Gregorii: Nullus, inquit ille, Pontifici famu- lantium barbarum quidlibet in ſermone, vel habitu præferebat: ſed togata Quiritium nwre, ſeu trabeata latinitas ſuum latium in ipſo latiali palatio ſingulariter obtinebat. Refio- ruerant ibi diverſarum artium ſtudia. (4) Et vero quam eruditi, ac eruditionis cupidi fuerint Romani, conſtat ex ea, quæ de lecto Aratoris Eccleſiæ Ro- manæ Subdiaconi poemate refertur, hiſtoria; «litterati quippe omnes doc- tiſſimique, uat babetur in codice Vaticano, Vigilium Pontificem rogarunt, uft s idem carmen juberet publice recitari. Quod, cum fieri præcepiſiet Ponti- v fex religioſorum turba convenit, afque eodem Aratore recitante, diſtinctis ambo illius poematis libri ſeptem vicibus ſunt auditi; cum unius medietas „libri tantum legeretur propter repetitiones afliduas, quas cum favore mul- tiplici poſtulabant. Ce) Verum tamen eſt, primum Agapetum Papam hor- tatu Caſiiodori Senatoris, ut ipſe Caſſiodorus teſtatur, de publica Romæ Sa- erarum litterarum ſehola erigenda cogitaſſe. (E) Guam illuſtres fuerint An- gliæ, & Hiberniæ ſcholæ, ſatis ſuperque, exemplis etiam meliuſcule ſuis, quam verbis expreffit vir doctiffimus Venerabilis Beda. Sane de Theodoro Cantuarienſi Archi-Epiſcopo, ejusque ſocio Adriano Abbate ait: „quia lit- „teris ſimul eccleſiaſticis, & ſæcularibus, ut diximus, abundanter ambo erant „ inſtructi, congregata diſcipulorum caterva, ſeientiæ ſalutaris quotidie flumi- „hna in rigandis eorum cordibus emanabant: ita ut etiam metricæ artis, Aſtro- „ꝰnomiæ, Arithmeticæ Ecclefiaſticæ diſciplinam, inter ſacrorum apicum vo- „lumina ſuis Auditoribus contraderent. « (g) Quo in egregio teſtimonio il- lud (a«) Oper. cit. Part. H. L. I. a. cap. 89. fore usqut all ſimn. libri. (5). Conc. Turon II. can. 12. & 14. In Tom. III. Concil. p. 355. & &. Gregor. L. VI., Hiſt- c. 36.. in Biblioth. Patr. Tom. XI. («) Conc. Tolet. IW. cun. 24. Extat Tom III. Concil. p. 596. (d) hi Vit. §. Gregor. L. II. c. 13. Extat Tom. W. Open. edit. nov. (e) Refert Bellarmin. de So. Eccl. & opus Aratoris extat Tom. X.. Bibliothecæ maximæ P P. (f) In PFraſat. de diuin. Biltit. (g) L. I. Hiſt. Angl. & 12. loc et fuille Plofia hegy mane ſterii maſi Eoil Viyh, ſfran nril Fi N V, 4 hte run tio P itan lin Pluri inlup excel VulN litate utie forun mon! dol,, a Prc a Fu 4uO tion ilis Venir dion dliu dura Tioor Piure . . Ventes ſimum gconi, ttterz- eyo⸗ nte II. conttat eputari In vitæe ſhole ſtadio⸗ Pahtio nt, wti 1 famu- nnwre, Raſo⸗ itionis * Ro⸗ 8 doc⸗ 1t, ut bonti⸗ Encis Cietas mul- nhor- ue Sa⸗ 1t An- ſuis, odoro Nia l- erant Humi⸗ Altro⸗ I Vo- nioil- lud Turon U in. 1. iud etiam obſervari velim, in eorum temporum ſcholis ſemper præcipuam fuiſſe habitam rationem ſanctioris doctrinæ, & ſacrarum litterarum, ita tamen, ut profanæ ſcientiæ minime negligerentur, quibus aliquando earum alumni velut Aegyptiorum ſpoliis cœleſtem Hieroſolymam locupletarent; nec proprie hu- manæ aut terrenæ appellari poſſunt diſciplinæ, quæ in Epiſcopi, vel mona- ſterü æde hauſtæ, ad uſus deinde cœleſtes retorquentur, ut recte judicat Tho- maſſinus. Denique & in Germania Beatus Bonifacius Moguntinus Archi- Epiſcopus easdem diſciplinas, & artes inſtituit, quæ in Angla vigebant: Viegbertur, in una ſuarum epiſtolarum ſeribit, & Magimborus Diaconus regulam veßram vohis inſmuent, - - - & Mapiſtri ſint infantium, & præditent verbum Dei ſratribus. (a) At enim gloria litterarum, qua Gallia, & Germania a ſæculo VIII. effloruit, præcipue adſeribenda eſt Carolo Imp. virtute, & Sapientia Magno, qui ubique & latinarum, & græcarum diſciplinarum ſtudia inſtaura- vit, ut faciliu, & rectius, quemadmodum ille loquitur, divinarum ſeripturarum myſteria valerent penetrare. Quatuor autem eo tempore obſervati ſunt ſchola- rum Ordines; nam præter Epiſcopales, & Abbatiales, erant & aliæ in pala- tio Principum, & in ædibus Parochorum, de quibus poſtremis præſertim agitur in celebri Concilio Moguntino. (?) Quam autem ſplendida fuerit ſcho- la in palatio Principis, teſtis eſt locupletiſſimus, & coævus Alcuinus, qui eam plurimum præfert Athenis, quod non ſolum Platonie erudita eſſet diſciplinir, ſed inſuper ſeptiformi Sancti Spiritus plenitudine dirata, omnem ſæcularis ſapientiæ excelleret dignitatem. Et monachus S. Germani in epiſtola ad Carolum Cal- vum de eadem Palatina Schola adhuc tum florente ita pronunciat: merito vo- citatur ſchola palatium, cujus apex non minus ſcholaribus, quam militaribus conſueſcit quotidie diſcipliniv. (c) Demum nec Græci in ea temporum barbarie ſuis doc- cCorum collegiis erant deſtituti, uti ex Anſelmi Epiſcopi Havelbergenſis teſti- monio conſtat, qui de Imperatorio cœtu duodecim doctorum Canſtantino- poli, quorum dux, & caput erat Mechites Archi-Epiſcopus, ita ſcribit: a Præcipuus inter duodecim didaſealos, qui juxta morem Sapientum Græco- „Orum, & liberalium artium, & divinarum ſeripturarum ſtudia regunt, ad quos omnes quæſtiones difficillimæ referuntur, & ab eis ſolutæ ſine retracta- „tione tenentur, &c. (d) Quemadmodum ergo in Græcia: ita & in ceteris iſtis ſcientiarum emporiis procul dubio cœtum virorum Sapientum erat in- venire, qui alios erudirent, quibusque merite de aliorum lucubrationibus ju- dicandi provincia eſſet attributa. Et vero perſtitit hic uſus tam diu, quam diu inſtituta viteæ communis ſocietas in plerisque eccleſiis Epiſcopalibus per- duravit. Sed ruente Caroli Magni ſtirpe, & Imperio, dilapſa ſunt hæc Cle- ricorum, & vitæ communis collegia, atque ita, & Opibus Eccleſiæœæ in com- Plures beneficiarios ſcifſis, altiſſimæ ignorantiæ tenebre jamjam imminebant, niſi (a) Epiſt. . (b) Can. 45. Tom. U. Conc. pag. 1007. Celebratum ſuit anno 913. e agar bac vetuka monimenta Thomaſinur l. c. (d) Apud Dachber. Sicih. 6 %0 3² eε& (I20) & niſi calamitati huic per publicas Academias, & Univerſitates fuiſſet obviatum, ut egregie prorſus inter alia advertit doctiſſimus Morinus. (ax § III. De Cnſuris Academiarum, quas conjiundtim cum Epiſcopis tulerunt. A que ab hoc tempore, quo publicæ iſtæ, quales nunc videmus, cœpe- IA runt Academiæ: rariores jam fuerunt in monaſteriis ſublimiorum ſcien- tiarum ſcholæ, & nihil amplius mandatum reperitur Epiſcopis, de artibus litterariis ſua in Eccleſia edocendis, ut proinde & tum demum ſcholæ illæ Epiſcopales evanuerint, ſeu potius Univerſitates ab iis manaverint ſcholis, quæ in Eccleſiis Cathedralibus antea effulſerant. Nihiloſecius in perennem anti- quiſſimi moris memoriam dignitas Canonici Scholaſtici, cui lectionis, & doctri- næ munus annexum erat, in Eccleſiis Cathedralibus conſervata eſt, ad quam etiam deinceps nullum promovendum eſſe, niſi, qui per ſe id munus explere poſir, graviſſime ſanxit Concilium Tridentinum Seſ. XXIII., (5) ubi & de novis, Epiſcoporum ſcholis ſeu Seminaris erigendis quam plurima utiliſſima conſtituuntur. Sed & in plerisque eccleſiis cathedralibus, munus Scholaſtici, nunc per Academicos Doctores expletur, ſolumque nomen Canonicorum di- gnitati relictum eſt. Conſiderata ergo hac Academiarum ex Epiſcoporum Palatiis origine, nemini mirum eſſe debet, principio ſemper Univerfitates Epiſcopis fuiſſe conjunctiſſimas, & non raro ſub eorum etiam præſidio con- ſtitutas, uti de Univerſitate Pariſienſi obſervat Petrus Aurelius. (e) Et vero, quoniam Epiſcopi, ut infra dicemus, poſt Romanum Pontificem jure Divino Eccleſiæ ſunt Doctores, & Theologiæ totius Chriſtianæ Magiſtri, cumque & ipſi a Conciliis deſignati, excitatique fuerint ad erigendas in ædibus Epiſco- palibus ſcholas, & ad Theologos, Magiſtrosque deſignandos: non potuerunt, niſi aut privilegiis Romanorum Pontificum, aut Epiſcoporum auſpiciis freti, ulli præterea alii Doctores Cathedras ſibi erigere, & eccleſiaſticas publice profiteri diſciplinas. Primævæ igitur originis Univerſitatum memor Nico- laus IV., quum anno 1299. Monpeſſulanam excitaret Academiam, in eaque conſtitueret facultates Juris Canonici, & Civilis, Medicinæ, & artium, ſan- git, ut Epiſcopus pileo Doctores ornaret. (4) Anno ſequente idem Pontifex erexit Univerſitatem Ulyſſiponenſem cum eadem in ipſam Epiſcopi auctoritate. Pariſiis etiamnum, ut ſeribit Aurelius, Candidati præcipuarum facultatum ad aulam Archi-Epiſeopalem deducuntur, ubi a communi Eccleſiæ Pariſienſis, & Academixæ Cancellario Magiſterii laurea donantur. In noſtris quoque re- gionibus Pragenſis Univerſitatis Cancellarius Perpetuus eſt Archi-Epiſohus. (a) De Sacris ordinat. art. 3. Exercit. 13. c. I. &. ſeq. (b5) Seſ-. cit. c. 18. (e) Apud Thomaſin. l. cit, c. 101. (d) Vid., Raynald, ad Ann. cit. n. 5 I. 53. . Ex u facumn relolre runden li m te jus ſcopo⸗ cxem Plure Ile, fhiemma iterur⸗ dem Vocat tim Anno⸗ aliarun Darii atib tibus: cerhto eitraf center ſeopn cenlun ſeher- Acerr. eaque 1oa mO fonun Dus DP ſent: Dun minan Uatit dris Tiſtent dodͦe Hyij onſtin ) tum nt. cEepe⸗ lr. rtibus Ulæ 8, gale 1 anti- loctri. quam Axßlire E de ifſima lalhci, um di- orum ſitates d con⸗ vero, DiVIno que & pilo⸗ erunt, freti, ublice Nio⸗ eague , ſan⸗ ntikex ritate, umn a lopſis, uee 1e⸗ 1opus, & (T2I) Weg Ex qua quidem Epiſcoporum, & Academiarum neceſſitudine, ac conjunctione factum eſt, ut in cauſis Eccleſiaſticis, fideique etiam, ac morum quæſtionibus reſolvendis Epiſcopi uſi fuerint conſilio Doctorum Academicorum, & de eo- rundem ſuffragio ſententias, cenſurasque pronunciaverint. Atque ita demum, niſi me omnia fallunt, quaſi luculenter oſtendi, qua via, quave ratione Cenſu- Træ jus in ipſas etiam Academias, Romanorum Pontificum, Conciliorum, Epi- ſcoporum, fotiusque orbis aſſenſu fuerit derivatum. Ut vero rem etiam exemplis oſtendam: Anno 1I217. Stephanus I. Pariſienſis Epiſeopus in com- plures hæreticas Propoſitiones damnationis anathemqa intorſit, ſed, ut habet ille, de confilio Magiſtrorum Theologie. Anno 1I240. Vilhelmus Epiſceopus ana- themate ecos conſtrinxit, qui propoſitiones quasdam periculoſas tuerentur, iterum convocato confilio omnium Magiſtrorum tunc Parifiis regentium; quem eun- dem fuiſſe opinor, de quo teſtatur Thomas Cantipratenlis, illum feciſſe con- vocationem omnium Magiſtrorum, ut excuteret doctrinam tam anxie vexa- tam de pluralitate beneficiorum. Stephanus II. pariter Lutetiæ Epiſcopus Anno 1220. alias damnavit propoſitiones, tan Doctorum Sacræ Theologiæ, quam aliorum communicato conſilio. Idem moleſte ferens diſſenſionem in Umverſitate Pariſina ortam: aliis Sancti Thomæ Aquinatis doctrinam nimio æſtu Ppropug- nantibus: alis, duce & auſpice Henrico Gandavenſi, importune oppugnan- tibus: doctores omnes congregavit, & de eorum alſenſu Pronunciavit, de- cerptos ex Beati Thomæ operibus articulos impune defendi poſſe, & etiam citra fidei periculum impugnari; quin ipſum Angelicum Doctorem ſæpius di- centem ſe audiviſſe teſtatus eſt Joannes Peſchanz O. S. F., poſtea Archi-Epi- ſcopus Cantuarienſis: ſe Pariſienſis Epiſcopi, & Theologorum judicio, & cenſuræ totum illud dogma ſuum de unitate ſormæ in compofto, quod idem Pe- ſcham ardentiori animo tuitus fuerat, ſubjicere. Kurſus cum Anno 1293. acerrima ferveret Pariſiis controverſia de nonnullis monachorum Privilegiis, eaque de cauſa Archi-Epiſcopi quatuor, & Epiſcopi viginti congregati eſſent, rogavit Epiſcopus miverſtatem, ut eis in hoc caſu aſſiſtere dignaretur. Bien- nio poſt Honorius R. P. Pariſios remiſit Aegidium Romanum, ut Ppropoſi- tionum quarundam caneret palinodiam, quas tum demum confixerit Epiſco- pus Parilienſis Stephanus, cum eas Cancellarius, & Doctores prius excuſſiſ- ſent: dliqua dixit, ſcribit Pontifex de eodem Aegidio ad Ranulphum Epiſco- pum Pariſinum, quæ bonæ memoriaz Stephanus Pariſienſii Epiſcopus per ſe ipſum exa- minanr, & per Cancellarium Pariſienſem éjus temporir, & per alior Theologicæ Jacul- tatis magiſtros examinari facient, cenſuit revocanda. (a) Denique & auctor cele- bris tractatus, quem pro defendendo Academiæ jure facultas Theologica Pa- riſienſis Joanni Monteſonio O. P. oppoſuit, non diſſimulat, plerumque adhuc doctores comjunctim cum Epiſcopo erröneas propoſitiones damnare ſolitos: Epiſcopi Pariſienſer, ait, & Theologiæ Doctores conjuntctim, & communicato invicem conſlio pro majori veritativ confinmatione, & roboris firmitate ſolent errores (4) Epiſt. 1602 con- Be (122) We. genemmare; (a) quæ & plura alia luculenta teſtimonia legere eſt apud Egaſſium Bulæum in erudita UVniverſitatit Pariſtenſis hiſtoria, Argentræum in colleétione judiciorum de novie erroribue, atque etiam Thomaiſinum, e quibus eadem fſumus mutuati. Nec aliter res geſta in ceteris Europæœregionibus. Certe in Anglia anno 1368. Archi-Epiſcopus Cantuarienſis multas propoſitiones proferipſit, de Congre- gato conſilio Dolctorum Sacræ Paginæg. Et Viclefi heæreſis damnata eſt anno 13982. Londini a 1O. Epiſcopis, & I7. Docteribus in Theolegia, & 16. Doctoribus juris, & pluribus aliis Baccalaureis, tam Theologiæ, quaimn etiam juris. Eadem cenſura Archi - Epiſeopus Pragenſis Sbinko cum Magiſtris, & Doctoribus Academizæ Pragenæ & Viclefi; & Huſſi errores perſtrinxit, ut infra, ubi de Cenſorio Epilcoporum jure, plenius, & opportunius ediſſeremus. Ab his er- 0 initiis, firmisque fundamentis cœpit Academiarum auctoritas, quæ ſen- ſim ad illud culmen provecta eſt, ut non jam precario, & alieno Epiſeopo- rum, ſed pro ſuo ipia ſplendore eſſet ſpectatifſima. Finitimum autem vere ſuſpicatur Thomaſſinus, præſertim Theologicæ facultatis Pariſinæ cenſuras ſejunctim etiam ab Epiſcopo, fuifle frequentiores ab eo tempore, quo ex oc- caſione Schismatis Avenionenſis Univerſitas ipſa per ſe ſe frequentiſſime cœ- Pit congregari. De cenſorio Academiarum jure ab Epiſcoporum auktoritate ſejunkto. A Le ſi quis rationes recte ſubduxerit, & ea omnia, quæ divine, & hu- A mano jure ad publicos Sacrarum litterarum Profeſſores, ad doctrinæ Theolegicæ, & Eccleſiaſticæ inſtitutores pertinent, expenderit accuratius profeéto inveniet iſtam cenſuræ auctoritatem ab Academiarum docteribus non eſſe alienam. Nam, ut recte animadvertiſſe videftur Petrus de Alliaco, in ſe- eundo Doctorum Feccleſiæ ordine veniunt illi, qui publicis illis cœtibus ag- gregati, Sacræ doctrinæ Magiſtri appellantur, ejusque docendi publicam ob⸗ tinent facultatem; quandoquidem & ab Apoſtolis, & Prophetis, Doctores diſtingit Gentium Apoſtolus. (?) Nec alios intellexiſſe videntur ſummi Pon- tifices Innocentius III. & Gregorius IX., dum Doctorum erdinem, quaß praæ- ciypuum in Eccleſia nominaverunt; ex hoc enim antecedente, qued orde Doc- toruim ſit quaſi præcipuus, prona conſecutione inferebant Pontifices, non de- bere quempiam indifferenter prædicationis officium uſurpare juxta illud Apo- . ſto- (a) Convenit jam inter Kruditos; Auctorem bunc eſe Petrum de Alliaco; quod igno- rahat Hier. Vielmius O. P. Vide illiu L. TJ. de Dotctrina & ſeriptis Sanbti Thom. Aquin. cum notis in Eund. n. 3. 4. & 5. edit. Vienn. 1763. (b) l laudate Zrattatu, quem integrum exhibet Argentreus cum cenſorio judicio contra Monte- ſonium Tom. I. Collectionie & c. ad annum 1387. a pag. m. 6I. usque ad 15 I= in Part. polter. 7 ſtoh: catori Kript Agtius gend contrt lacert ſalem ipls Ethe eisde ralier Prim mix Muni Mcad Utar, Mer ald aDe E Uuc que uar lulhe Plar de na a, kod exa xiin cent Paul 10. ſla, 9 Nru ütuati 19360. AMgee- Dribus dem Oribus abi de is er- e ſen. opo⸗ vere kllutas er O⸗ A- ſo. & hu- Grine Ktins: N 9& (123 ) Wg ſtoli: quomodo prædicabunt, niſi mittantur? Conſtat autem officium prædi- catoris eſſe maxime præcipuum inſtitutum Theologiæ, ſicut & expoſitionem Scripturæ facræ, Inde quippe intellectus inſtruitur, & veritatibus fidei accu- ratius Pperſpectis firmatur, ut & ipſe ſfit paratus ad rationem fidei ſuæ red- dendam omni poſcenti ſe, & ad exhortandum in- doctrina ſana, eosque, qui contradicunt, coarguendos. Munus ergo ejusmodi Doctorum eſt, ut veluti lucerna ſuper candelabrum poſiti luceant omnibus, qui in domo ſunt Eecleſiæ: ſalem terre ſe exhibere debens, ut conchant quodammodo populos, ut in ipfis etiam errantibus, hæreſis pravorunmmque affectuum putores, ut loquitur Auguſtinus, extinguant: ſollicite doctrinam ſanam ceu cœleſte depoſitum, & theſaurum cuſtodire debent, ne ex fidelium corchbus auferatur, atque ita eisdem conveniat improperium Prophetæ: canes muli non valentes latrare. (a) Horum enim canum, ait Hieronmus, latratu id eſt Doctorum, luporum rabies deterrenda eſt, id eſt hæreticorum, (5) & qui contra eos veritatem non defendunt, illam opprimere arguuntur; nam veritart eum minime deſenſatur, ob- primitur, inquit Innocentius Pontifex. (c) Atque hæc tum demum Acade- miæ meliore, quo fieri poteſt, modo præſtant, dum cenſuras ſuas in com- muni cœtu accurate diſcuſſas, pronunciant, promulgantque. Nec, ut verbis Academiæ Duacenſis in cenſura propoſitionum DD. Legrand, & Mareſchal- utar, ſine magno reipublicæ damno Collegiis Theologicis poteſtas hæc adi- „ Meretur, quæ quodammodo perpetuas agunt excubias, ut Novatorum in- «ſidias detegant, ut illos ex improviſo irruentes armis ſcholaſticis repellant, A & cenſurarum eloquio, ceu tubarum clangore ſummos Pontifices, & Epi- uſcopos de Periculis imminentibus moneaut. (d) Et vero jam ab eo, quo illuſtriores eſſe cœperunt Academiæ, tempore, iſtud illarum jus utiliſtimam- que auctoritatem, Epiſcopi, Romani Pontifices, Principes civiles agnoverunt; quandoquidem non raro dirimendas difficiliores quæſfiones, & dijudicandas ſuſpectas propoſitiones ad elusmodi cœtus academicos transmiſerunt. Exem- pla prope innumera legere eſt in fupra citata doctiſſima Collectione judiciorum de novir erroribus a Tutelenſi Epiſcopo Carolo du Pleſſis d' Argentre adorna- ta, quibus evincitur, ad ſupremæ etiam, tum eccleſiaſticæ, tum civilis pete- ſtatis Preces, arnobilioribus quibusvis Academiis cenforia jucdicia infſtituta. Atque ut nennulla commemorent: Anno 1I653. Mechlinienſis Archi- Epi- fcopus Sacrte facultati Lovanienſi transmifit quasdani propoſitiones morales examinandas, ut ſi huic nobiliſſimæ Academiæ viſum foret, earundem pra- xim in Diœceſi ſua prohiberet, quod & fubinde a piiſſimo Epiſcopo juxta cenfuram ab Acadenmia pronunciatam præſtitum eſt. Hlius ſollicitudinem: paulo poſt imitatus Epiſeopas Gandavenfis ad eandem Académiam miit litteras, rogavitque, ut propoſitiones, quas in praxi perhicioſas judicaverit, cenſura ſua, ſingulis, & junctim appoſita, notaret; cujus facti integra documenta etiam: Q& 2 le- (4) NVyaiæ c. 56. . I0. (b) Epif. 93. ad Ceean. («) c. 3. D. 83. (J) lata: eſt hæc cenſura'I22. Exſtat aed Argenireum Iom. III. Collect. Vol, 2. pag. 493, eYN (124) 2 legere eſt apud Fagnanum. (a) Anno 1588. tres illuſtriſſimi Belgicarum Eccleſiarum Antiſtites a Sacra Theologiæ facultate Duacena examen, & ſen- tentiam petiverunt ſuper notiſtimis Leſſii, & Hamelii aſſertionibus jam prius ab Univerſitate Lovanlenſi proſcriptis. Anno I619. digniſſimum Præſule Ec- cleſiaſtico conſilium ſuſeepit Sereniſſimus Elector Colonienſis, & de librorum Antonii de Dominis Apoſtatæ fide, & doctrina Univerfitatis ſuæ judicium, & cenſuram poſtulavit. Obtemperaverunt doctores Theologicæ Facultatis, ac in epiſtola cenſuræ præfixa etiam hæc de jure & offcio ſuo Præclare ſcripfe- runt: (5) Etſfi ipſa profeſtonis, & offcii noſtri ratio poſtularet, ut, nemine etiam hortante, clypeum aliquem virulentis adverſarii iſtius jaculis tempeſtive νUUjiceremus, memores pietatis, & diligentiæ a Majoribus noſtris contra Mar- „tinum Lutherum ante centum plus minus annos pro eceleſia in ſimili negotio ..Præſtitæ &c. «(5) Tandem univerſitas Pariſienſis ad Epiſcoporum poſtulata plurimas prædamnavit propoſitiones, quas ſubinde Romani Pontifices pro- ſeripſerunt. Hinc morem iſtum ſecutus Clemens VIII., dum controverſia Moliniana in Hiſpaniis ferveret, inter alia Cardinali de Quiroga Supremo fi- dei Quæſitori præcepit, ut Hiſpaniæ Academias. Epiſcopos, Theologos, quo- rum major erat eruditionis fama, hoc de argumento conſuleret. (c) Id ip- ſum in eadem cauſa vehementiore oratione eidem Pontifici commendavit Bel- larminus, ſcilicet, ut inter alia controverſiæ terminandæ media etiam Acade- miarum ſententias exquireret, aut Romam ex univerſis Academiis ſelectos vo- caret Theologos, vel iis ſaltem controverſiæ capita, & lucubrationes hinc in- de elaboratas ſcripto communicaret. Non me fugit conſilium iſtud acerrime, & fortaſſis non immerito, a Serrio reprehendi, multisque ex capitibus accu- ſari: (2) valet nihiloſecius ad ſtabiliendam Academiarum auctoritatem. Atque hanc & Principes Civiles, ut diximus, agnoverunt. Unde Rex Chriſtianithi- mus, dum lis Janſeniana ferventius agitaretur, ea, quæ in hac cauſa jamjam a diverſis Epiſcopis ſtatuta fuerant, accurate examinanda ad Academiam Pa- riſinam remiſit; quemadmodum Pariſienſium Doctorum ſententia quæſtionem de viſione beatifica voluit explicatam Philippus Galliarum Rex, dum incertis ſermonibus in Franciam perveniſſet, contrariis ſtudiis Romanum Pontificem Ioannem XXII. diſtineri. Ita & Franciſcus I. Franciæ Rex articulos duode- cim Melanchtonis examini Pariſienſium Theologiæ Magiſtrorum ſubjecit, quorum judicio non modo duodecim illi articuli diſcuſſi, ſed & alii catholi- cam doctrinam exprimentes oppoſiti, ac ſubinde ejusdem Melanchtonis libri, qui fidem, aut Sacræ Scripturæ expoſitionem concernebant, cum ſingula- ribus excerptis propoſitionibus manifeſte ſcandaloſis, ac impiis, nec non hæ- reticis, & ſchismaticis proſcripti fuerunt. (e) Etvero quanti momenti, quan- tique ponderis ſint iſta cenſoria Academiarum judicia, vel ex ipfis etiam Ad- Ver- («) In Cap. Non innitarit. de Conſtitut. a num. 33 7. (b) Apud Argentræum Tom. III. Vol. 2. pag. 191. ad Ann. 1619. (c) Vid. Serry in Hiſt. Congreg. de auxil. L. I. c. 21. (d) L. II. c. 27. Hiſt. cit. (e) Vid. Argentr. Lom. I. vol. 2. p. 387. Verſar in fde celebt ſteaq omni Et ſer vero Inus ſure . Mina trin⸗ cerro alar! Aes (Datt Ubrs, lsqve ClS V repuc Hine Italie ueſt demyr Arrit tchen gue (aren derun glir ViV enlli 1 ſedp Vim ſu, P e e tum eArum Lſen⸗ Prius ebe. Druin eium, tatis, riple. emine eſtiye Mar- gotio lulata pro⸗ verlia 10 k. o. Gib⸗ tDel. Lade- o- E⸗ nime, ccu⸗ tque 1DPa- nem ertis lcemn loge⸗ ecit, hoh⸗ libri, gula ha- lan⸗ A er- Tmt. uxi 1 eN (125) N verſariorum factis, & documentis colligere eſt. Nihil enim magis khomines in fidei, aut morum doctrina aberrantes expetiverunt, quam ut dogmata ſua celebrioris cujusdam Academiæ ſuffragio probarentur. Sane Lutherus, po- ſteaquam Lovanienſis, & Colonienſis Academiæ teſſeris eſſet condemnatus, omni ſollicitudine in id unum incubuit, ut Pariſienſium judicio abſolveretur. Et ſera quidem facultatis hujus prodiit adverſus Hæreſiarcham cenſura: at vero eo magis accurata, eo magis ponderoſa, quemadmodum etiam Eras- mus fatetur: (a) Hoc plus, inquiens, habet ponderis apud omnes Pariſienſium cen- ſura, quod ſera prodierit. Sollicitius nempe, ſunt verba decreti in deter- minatione Ttheologicæ facultatig, per nos examinata, ac maturius univerſa doc- ctrina Lutheriano adſeripta nomini, & ad plenum diſcuſſa execrandis illam erroribus ſcatere certo deprehendimus, & judicavimus. - - = Ut autem id cClarius cunctis innoteſcat, aliquot ex Præfatis ſcriptis excerptas Ppropoſitio- «nes ordine quodam digeflimus, & noſtram cuique adjecimus cenſuram, Patrum noſtrorum morem imitati. Atque tum ſingillitim non modo ex libris, ſed & peculiaribus librorum titulis delectæ explicantur materiæ, ſingu- lisque propoſitionibus definitæ ſubjiciuntur cenſuræ. (b) Pari ratione Henri- cus VHI. Angliæ Rex, cum ei fixum, ratumque eſſet, legitimam conjugem repudiare, auſum ſuum Academiarum auctoritate exiſtimavit protegendum. Hinc & ad Oxonienſem, Cantabrigienſem, Pariſienſem, aliasque Galliæ, & Italiæ Univerſitates ſuas direxit litteras, & illarum calculis dirimendam petivit quæſtionem: An naturali, & divino jure ſit prohibitum, ne frater uxorem fratril demortui ducat in uxorem? Ac prima quidem in Oxonienſi Academia facultas Artiſtarum, doctorumque Theologiæ regis cupiditati obſtitit, donec & Ca- tabrigienſium, & nonnullorum etiam Pariſienſium exemplo, & metu, minis- que terribilibus regis fracti, voluntati regiæ contra fas omne ſe ſe accommo- darent, ceteræ vero pleræque Univerſitates nequaquam regis deſiderio reſpon- derunt, ſed invicti pro veritate decertarunt. Ita & prius Henricus VI. An- gliæ Rex, ſub quo celeberrima puella Aurelianenſis Joanna Dartia Rhotomagi Viva in foro exuſta fuit, adverſus eandem puellam ab Univerſitate Pariſi- enſi iniquiſſimam extorſit cenſuram, de qua tamen poſtea eadem Univerſitas ſe apud Pontificem, Cardinales, & Imperatorem graviſſimis litteris purgavit, vimque manifeſtam Henrici Regis, & Petri Cauchonii Epiſcopi Bellovacen- ſis, Plenius expoſuit. (c) Utut vero iſta ſe habuerint, nobis ſatis eſt, Vel ex eo etiam patere, quale jus, quantumque auctoritatis Academiarum ſententiis tum fuerit attributum. ”ÿ” G 3 § V. (a) L. XVTI. 5p. 19. (5) Extat Tom. I. Collelt. Argentr. Vol. 2. fol. 366. () Lege Graveſon. Hſt. Ecch. Sec. EV. Colloqg. I. & allegator ab Eodem. Cenſura Acudemiarum non eſt, niſi doltrinalis. Uoniam autem ex his ipfis, quæ memoravimus, hiſtoricis actis conſtat, celebres etiam nonnullas academias in errorem fuiſſe prolapſas: res ipſa veluti per ſe ſe clamat, nobisque indicat, hœc Academiarum judicia non eſſe irre- formabilia, & omnes iſtas earum cenſuras nonniſi tales eſſe, quas doctrinales vocant. Scio quidem a Gerſone quemvis theologicæ facultatis Licentiatum, aut Doctorem, partim doctrinalem, partim authenticum conſtitui doctrinarum examinatorem; quod præcipue oftendere nititur ex forma verborum, qui- bus licentia docendi, auctoritate Apoſtolica conceditur, quæve ita habent: Ego aubloritute Apoſtolica do tibi licentiam legendi, regendi, diſputandi, in ſacra⸗ Theo- logiæ facultate hic, & ubique terrarum, in nomine Patris & c. (a) Sed refutat hanc Wri clariſſimi ſententiam communier eruditorum ſenſus, qui authenticæ cen- ſuræ jus ad ſolos Eccleſiæ paſtores ablegat. Hinc Raynaudus ea formukæ verba melius interpretatus eſt, dum ait, isdem ad ſummum authenticum de idonea doctoris ſeientia teſtimonium contineri. Nec ab ea explicatione alibi ipſe Gerſon alienus videtur. Et vero fuit hæc ſemper, hodieque eſt docto- rum ejusmodi hominum in unam ſocietatem, cœtumque coaleicentium mo- deſtia, ut nec majorem, quam eis competat, ſibi arrogaverint auctoritatem. Facultas Duacenſis, in cenſura Anno 1722. lata, leéctorem ita præmonet Sacra Facultas vult omnibus notum, ſe huic cenſuræ non tribuere vim con- demnationis, ſeu ſententiæ judiciariæ, qualem habent deciſiones tribunalium jurisdictione proprie dicta gaudentium, ſed vim duntaxat judicii ſchohaſtici, ſeu doctrinali, qualis competit cenſuris omnium facultatum theologicarum- «Collegium conſtituentium, quæ ex conſuetudine immemoriali, a- ſummis Pontifiecibus, & legibus probata, jus habent ferendi judicia, & vulgandi re- E4 2 ◻ . . 14 . „ponſa. „ () Nec aliam eſſe mentem, ſententiamque nobiliſſimæ Univerſi- tatis Parifienſis non modo verbis, ſed egregio etiam facto, & exemplo de- claravit, dum proſeripfit epiſtolam dedicatoriam F. Joannis Febvre. Hic quippe theſes ſuas, ſollemni Sorbonæ conſuetudine Palam diſputandas, de- dicaverat Gabrieli de Beauvau Epiſeopo Nannetenfi, & epiſtolæ, quam Mæ- cenati inſcriptam theſibus præfixerat, ſequentem quoque immiſcuit Ppropoſi- tionem: Tbeologicæ facultatit - - = oracila non minus divina, quam Pontiſicia: &u certa, ut ita dixerim, ſemper fuerunt, ac illa, qua in conciliis pronunciari ſolent 3 quippe cadem eſt doctrina, idem ſenſur. Habitis ergo-in aula. collegii Sorbonæ comitiis, cenſuit illico facultas theôlogica, epiſtolam totam eile fupprimen- dam, non alia de cauſa, quam, quod ir ea Academiæ oracula, divinis, & Pontificiis eſſent æquiparata. («) Neque ea, quæ alias in cenſüris ferendis fuit. fre- (a.) Tralt. de Exam. Doctr. confderat. Ar. Oper. Tom. l, ( b) loco ſupra: cife. (). Collect. Argentr. Tom. III. Vol. I. ad Ann. 1639.. freqo ſenlun oluit tione, (Po 6 ſaere „vtant aloe gere Parli lucken emie ſa d rum4 ESde ditat Gamet mi p ſes, alnge aPol Merltte aer a ault Arin B c Ut, 6 cfuünt edlii, (warl. E in Guen üse Ge Widir Unire ſuris mane nin Pretil 7 uſtat, es iſa ringler Atum, nAruI ,(li⸗ ent: .Teo⸗ thanc Ecen- mule m de alibi octo⸗ 1o⸗ em. onet? con- nlium laſtici, arum mmis re⸗ Verſ⸗ 10 de⸗ PDic , ge⸗ Mæ- poſi⸗ . l len; bonc imen⸗ 8, & fuit frequentiſſima, Academia Lovanienfis, alium de jndiciorum ſuorum pondere ſenfum imbibit, nec ultra juſtæ probabilitatis limites ſententias ſuas unquam voluit extenſas. Finc in juſtificatione cenſurz contra quasdam de prædeſtina- tione, & gratia Chriſti propoſitiones editæ ita loquitur: „cenſuræ illi quidem «nomen dedimus, non quaſi damnationis auctoritatem nobis ſumentes, quam .ſacroſanctæ apoſtolicæ Sedi propriam eſſe non ignoramus, ſed ſcholaſticum tantum ferentes judicium, ſententiamque noſtram dicentes, aut; ut verius cloquamur, non aliud, quam fraternam interponentes correctionem; « ut le. gere eſt apud Archdekinium. (a) Nemo autem miretur trium præcipue. Pariſinæ videlicet, Lovanienſis, & Duacenæ academiarum teſtimoniis nos hactenus fuiſſe uſes; nec enim clariora ſuppetebant argumenta, nec alias aca- demias reperi, quarum judicia cenſoria frequentiora fuiſſent, majorique plau- ſu ab univerſo efudito orbe excepta. Quodſi ergo, & dictarum academia- rum cenſuræ ſolum Probabiles ſunt, nec judicii defenitivi vim obtinent, faci- Hs de ceteris erit conjectura, quin propterea ſingularum aut decori, aut anti- quitati quidpiam detrahatur. Unde & iälle minime rigidus probabilium fun- damentorum cenſor ſolam ex academiarum, & univerſitatum cenſuris deſu- mi poſſe probabilitatem judicavit: putarem, inquit, Doctores Salmanticen- „ſes, Complutenſes, Sorbonicos, Lowanienſes, Duacenſes, Colonienſes, c Ingelſtadienſes, Moguntinos, Herbipolenſes, Viennenſes, Pragenſes, - - = Pofle addere Pprobabilitatem. (5) Quam tamen ſententiam ſuam non im- merito tribus præcipue conditionibus circumſeripſit, nempe: « ſi & in obe- dientia Summl Pontifcis permaneant, nec opiniones ab Eccleſia damnatas cauſu temerario revocent, & fi demum ejusmodi Doctorum ccœtus ſit illu- :ð ſtris, ſeu academia clara, & nota. Sunt enim hodie multæ, proſequitur älle, in Europa ignobiles, & vix nomine cognitæ, ad quas confugiunt imperiti, cut, qui inter doctos locum habere non potuerunt, ſaltem ibi præcellant, ubi nulli cſunt docti. Atque hic demum in iud delapſi ſumus argumentum, quod edii, & invidiæ plenum eſt, nec facile poteſt ad elaram usque veritatem eli- quari. Nihiloſecius pauca de eodem diſſerenda ſunt, & veri ratione habita, & invidiæ caufis, quantum fieri poteſt, declinatis. Scilicet indagandum eſt, quænam demum ſint ille academiæ, quarum cenſuris afſurgendum, quidque in iisdem Doctorum cœtibus deſideretur, ut cenſoria judicia ſana, ac proin- e cum ſubmiſſione, & promta animi modeſtia ſuſpicienda poſſint reputari. Vidimus nempe ſæpius Academiarum judicia ſibi adverſantia: nennullæ ab univerſitatibus latæ ſunt ſententiæ,quas ceteri viri docti impugnarunt: cen- ſuris aliquando proſcripti ſunt libri, & propoſitiones, quas ipfſas cenſuras Ro- mana ſedes, aut communior eruditorum calculus damnawit. Unde multa om- nino in Academiarum cenfſuris animadvertenda, ut legitimum illis ſtatuatur Pretium, ſuamque doctrinalis judici retineant aucétoritatem. § VI. («) FP. III. Tr. 3. pp. praétic. 23. () Theoh. ſund. L. I. Tund. VII. num 331. Ne (128) W* 5FF vVvI. Quorundam Acad'micorum Doctorum judieium nec cenſuræ academicæ vim babet, nec toti Academiæ imputandum eſt. AC primum quidem ex uſu, con ſuetudine, ipſaque ratione conſtat, ad hoc, ut cenſura Academiæ, ſeu, de qua nobis ſolum ſermo eſt, Theologice Fa- czultatis vocari poſſit, neceſſarium eſſe, ut ad eam ferendam omnes, aut ple- rique, qui poſſunt, ejusdem facultatis Doctores juramento inſerti convocen- tur. Ita nempe mos obtinet Pariſiis, ita Lovanii, & in ceteris celebrioribus hujusmodi litterariis emporiis, idque ipſum ratio luculenta ſuadet. Nam quæ- cunque demum Academiis competat poteſtas, non a fingularibus illa Docto- ribus, ſed ab univerſo, & congregato eorum cœtu deſumitur, verumque fit hac in cauſa ſuo ſenſu illud Lirinenſis, conſenſionem omnium, vel certe væane om- nium, (a) eſſe veritatis argumentum; & uti Tertullianus ait, quod apud mul- tos unum invenitur, non eſt erratum. (b) Quandoquidem de illuſtri adeo viro- rum eruditorum conſenſu communis propemodum ceterorum naſeitur opi- nio; quod autem omnibus ita videtur, id ita eſe dicimus, & qui hanc fidem velit tollere, nihilo ipſe credibiliora dicet, ut jam olim Ariſtoteles obſervavit: (c) quod ipſum Quintilianus expreſſit: pro certie, inquiens, babemus ca, in quec communi opinione conſenfſum eſt. (d) Unde & Grotius de ſcholaſticis doctoribus concedit, eos, ubi in re morum conſentiunt, vix errare; quippe perſpicaces admodum ad ea videnda, quæ in aliorum dictis reprebendi poſſmnt. (e) Atque hinc planum eſt, & apertum, graviſſime hallucinari eos, qui unius, alteriusve doctoris Academici effata, ceu univerſæ Academiæ ſententias non ſine publi- ca earundem infamia celebrant, traducuntque. Ita fucum faceret auditori- bus, ſi quis toti Sorbonæ affingeret ſcriptionem, Innocentio X. a quinque Pariſinæ hujus facultatis doctoribus oblatam, ut librum Ianſenii a cenſura ſub- ducerent: aut ea, quæ pro defendenda Janſeniana cauſa magno conatu, ſtu- dioque improbo exaraverunt Ludovicus de Saintamour, Antonius Arnaud, aliique nobiliſimæ hujus Academiæ Doctores, quorum tamen doctrinam, ceu filiorum derenerum Pariſienſis illa Mater non modo non probavit, ſed —° editis etiam cenſuris perſtrinxit; quin & Arnaldum cum nonnullis pertinacius obſiſtentem ſuo e gremio ejecit, qua ſententia & poſtea in Quesnellianæ fac- tionis anteſignanos animadvertit. Ita ex eadem Academia, quæ alias Tho- miſticam de gratia divina doctrinam ſibi propriam fecit, nonnulli tamen ex- titerunt magiſtri, qui cum Molinæ placitis concordiam qua voce, qua ſcrip- to iniverunt, qualem inter nonnullos Gamachæum, Hallerium, & Iamber- tum a Serrio numeratos lego; quin propterea Molinianum ſyſtema, ceu Pa- (a) Commonit. c. 2. (b) De Præſcript. c. 29. (c) Apud Grotium de Jure B- & P. L. I. c. 1. J. 12. in not. (d) L. V. Iuſtit. Orat. c. 10. licet exemplum de Diiz a Quintiliano allegatum non valeat. (e) Op. cit. in Proleg. n. 52. Pariüi Roſi Valius Hudat Fenere niis in tionn, num ſolum⸗ ſition⸗ E ecc Anucc 2c ite mentti cON polit 4Pppro —,— Ita ie lhoe, e Nu. t Pple- ocen- ribus uck⸗ oo⸗ ne ſit 64 - 1mul. Viro- opi. elit lc edos act Dine nore dubli. tori- nge⸗ ſüb⸗ ſtu⸗ zuc, un, ſed eius ſae⸗ ho⸗ rex⸗ ip⸗ ber⸗ ceu a⸗ . un . N& (129) W* Pariſinæ Academiæ judicio probatum cenſeri poſſit; quod dum olim Antonius Roſa Sylvanectenſis Epiſcopus Romæ aſſeruiſſet, gravi epiſtola refutavit Du- vallius regius in Sorbona Profeſſor, quam ex commentariis Pegnæ recitat laudatus Serrius. (a) Ita denique nec academiæ Juliomontanæ, quam cum veneratione ſuſpicio, cenſura putari debet, quæ octodecim fere abhinc an- nis in delectas quasdam propoſitiones a theologo noſtrate publicæ diſputa- tioni, ut moris eſt, expoſitas lata, euleata, atque adeo ſub animadverſio- num nomine ad ſummorum Principum tribunal transmiſſa fuit. Duo quippe ſolum, aut tres ejusdem Univerſitatis Doctores erant, quibus dictæ ropo- ſitiones diſplicebant. At illarum integritatem plures alii pietate, eruditione & eccleſiaſticis etiam dignitatibus clariſſimi tuiti ſunt, ac inter eos quispiam amicorum multis ex titulis vere Candidus, & ſincerus ſcripto etiam ſemel, ac iterum pro iisdem aſſertionibus depugnavit. Demum benevolentia Cle- mentiſſimæ Principis Auguſtæ Imperatricis, & Apoſtolicæ Reginæ noſtræ controverſia penitus ſopita conquievit; præſertim, poſtquam deſignatæ pro- poſitiones Romanorum etiam cenſorum ſane præſtantium ſuffragiis fuiſſent approbatæ, quorum quidem nomina grati animi cauſa mihi hic liceat recitare. CENSVYVRAE ROMANAE COPIA. PRoboftione; ſupra ſcriptas ex ſpectato contextu minime eſſe hereticas; nullam earum includi in propoſitionibus Janſenii damnatis; poſſe de his diſputari libere in ſcholis catholicis, ita ſentimus, & teſtamur: E. Vincentius Fager Minerw. ſtudiorum Regens. Ita eſſe affrmo, ut ſupra, F. Hiacynthus Aaria Gaſtaldi Ord. Præd. Collegii Minervitani Bacealaureus Ordinar. Ita ſentio D. Gabriel Maria de Blafſi Frior Caſinenſis ſacræ Theologiæ Lelftor, & Congregationis Jacrorum rituum Conſultor. Ita & ego ſentio F. Auguſtinus Antonius Georgi Augiuſtinianus, publicus in Komano Tits aegen⸗ , Sacræ P'ofeſor, & J. R. Conſultor. Ita ego quoque ſentio Franciſcus Maria Cavalli Qeric. Regul. Minor. . Theologiæ Lelhtor Jubilatus in Collegio Divi Thomæ Aquinatis Komano. Eadem pariter mea eſt opinio, ac ſententia, Jacobus Le Maitre Sacræ Theologiæ Lector in Domo Romans Congregationis Miſionis. Wec (à) L. II. Hiſt. Congreg. c. 26. e (130) W gS Mec ab aliis el minimum diſentio Dominicus Galli & Theologie Ls Ror in Domo Romana Congregationis Miſionis. Ita &, ego ſentio Bartholomæus Foſcarini Qeric. Kegul. Minor. & Theo- logiæ Lector actualis in Collegio . Thomæ Aquinatis, nec non in Komano Archigymnaſio Profeſoris moralis Philoſophiæ ſubſtitutus. Eidem calculo probatiſſimo in omnibus ſe ſubſeribit D. Ludovicus Galbhiati in Collegio . Euſebi de urbe Monachorum Ceæleſtinorum àllualis S. TJYhbeologiæ Leltor Ordinis &. Beneditti. NMWec aliter judicat alter Collegii &. Euſebii de Urbe Actualiz F. Theologiæ Lettor D. Petrus Capuzzimadi Congregationis Celeſtinæ Aonachus Benedibtinus . . UMWem & ego affirmo D. IIrbanus Ulghi in Monaſterio S§. Pudentianæ de Urbe J. Theologiæ Lettor Ord. S&. Bernardi Aonachus Sacerdos. IUem y ego ſentio D. Antonius Montanari, §. Bernardi de Urbe J§. Theologiæ Lector Ord. J. Bernardi AMonachus. UWem & ego adfirmo E Angelus a OEſu Maria Romanus Carmelita ex- calceatus §. Theologiæz Lector attualis in Collegio theologico &1 AMa- riæ de Viſttoria de Urbe. = “ Idem & ego afirmo F. Cherubinus a Noves Cupuc. indignus Definitor Generalis Ordinis, W. Congregat. Indulgentiar., Sacf. Reliquiarum, Ey Indicis Conſultor, nec non Santti Oficii Qualificator. V His &ᷓ ego aſſentior F. Philippus de Carboneano Ord. Min. Reg. Obſerv. Pe k, Jubilatus, & in Cenobio Aracælitano tud. Præfeltus, Ju- premæ, & Univerſalis Inquißtionis Qualificator, Sacr. Congr. In- dicis Conſultor, & in Collegio de propaganda fide Philoſophbiæ PFrofeſſor. IN NOMINE DOMINI AMEN. Reæſenti publico Inſtrumento cunctis pateat evidenter, & ſit no- tum, quod Anno a ſalutifera Domini Noſtri JEſu Chriſti Na- tivitate milleſimo, ſeptingenteſimo quinquageſimo quarto, Indic- tione ſecunda, die vero ſexta Martii, Pontificatus autem 88, D. N. Benedicti XIV. Anno Ejus XIV. in mei &c. Teſtiumque &c. per- ſonaliter conſtituti Admodum RR. PP. Joannes Franciſcus de No- bilibus Lector S. Theologiæ in V. Collegio Nazareno de Urbe, & Paulus Baptiſta Curlius Lector S. Theologiæ in Collegio Novo Ur- bis, ambo Ordinis Scholarum Piarum mihi cogniti pecialiter- ac 4 alias ſupt⸗ ge poßt nam 60, pra: tum rem icͤe iſce dice ſüpr N Pra⸗ eſſe dis judt ſigen toli 3 bgie Theo. in 18. lbigti Nis S gie chus Urbe he S. 1 e. Me. Initor ruin, erd. ,IA. fir. tno⸗ Ne ndie⸗ D.N. per⸗ , & U⸗ 1, 40 Ui⸗ 9N (131) MeN alias omnibus, tactis pectoribus recognoverunt, & recognoſcunt ſupradictos characteres ſupradictorum: F. Vincentii Fager &c. de quorum omnium prout characteribus, & bleribrior ibu ap- poſitis, in calce repræſentatarum Aſſertionum Theologicarum ple- nam notitiam, & cognitionem habere dixerunt, & aſſeruerunt, eo, quia ipſos ſubſeribere viderunt, & ita tactis pectoribus, ut ſu- pra, jurarunt. Super quibus omnibus, & ſingulis præmiſffſis peti- tum fuit a me Notario publico infra ſcripto, ut publicum confice- rem documentum, requiſitus &c. Actum Romæ in Officio Vicar. ibidem præſentibus DD. Antonio Rota fll. D. Joannis, & Fran- ciſco Camilli D. Hieronymi, ambobus Romanis, teſtibus ad præ- dicta omnia, & ſingula præœmiſſa habitis, vocatis, ſpecialiter, ut ſupra, rogatis. Ita eſt Bernardinus Gcconius Cuus. Cur. Eminent. & Rewerendifſ. D. aimæ Ilrbis Cardinalis Vicarii Notarius in fidem. Nao ad præſens Cameræ Almæ Urbis, Inclitique Populi Romani Conſervatores univerſis notum facimus, atque teſtamur, ſu- pradictum D. Bernardinum Cicconi de præmiſſis rogatum fuiſſe, & eſſe Curiæ Civilis, Eminentiſſimi, & Reverendiſſimi D. almæ Ur- bis Cardinalis Vicarii, Notarium publicum, legalem, authenticum, ac fide dignum, ſcripturisque ſuis tam publicis, quam privatis in judiciis, & extra, indubiam ſemper adhibitam fuiſſe, & adhiberi fidem. In quorum &c. Datum Romæ ex „Ædibus noſtris Capi- tolinis die 6. Martii 1754. Pro D. Secretario Wob. Cll. CCOι Wot. oſepb Cecconi. Pfaſentem Copiam cum ſuo mihi exhibito Originali a me colla- tam, eidemque de verbo ad verbum conſonam eſſe hiſce teſtor. Actum Viennæ die 6. Aprilis 1754. L. I. de Cw qui & OG R. Al. Conßliarius, Secretarius Aulieo-intimus, & Regiſtrator Incliti Diretlorii in P. & C. K 2 Sed . Sed revertendum eſt ad argumenti noſtri ſeriem; quanquam nec ab-eo digreſſi ſimus, dum clarum adeo noſtræ ætatis documentum, manitfeſte oſten- dit, quorundam Academicorum Doctorum ſententiam non eſſe totius Acade- mniæ nomine, & auctoritate incruſtandam. Neceſſarium eſt ergo, ut omnia, aut pleraque ſaltem theologicæ facultatis membra poſt maturum, & rigoro- ſum examen in eandem conſpirent ſententiam ad hoc, ut ea ipſa demum Propria Academiæ cenſura vocari poſſit. § VII. Reliqua exponuntur, quæ in cenſuris Academiarum obſervanda ſunt. Ec vero, qui accuratius de judiciis Academiarum cenſent, huic etiam numero, & unanimi conſenſui acquieſcunt, ſed & illud præterea obſer- vandum monent, ut diverſorum Ordinum, variique ſtatus, & inſtituti ſfint Doctores illi, e quibus corpus Academicum conflatur; quandoquidem uni- us, ejusdemque vitæ rationi addicti homines longe facilius, ſeu privati hono- ris cauſa, ſeu Propriæ tuendæ gloriæ ſtudio, ſeu factionis ſuæ amore, alias- que ob rationes, in approbandis aliorum propoſitionibus a veritate in trans- verſum aguntur, aut ſaltem ſiniſtre de ſua cenſura judicandi non leve præbent fundamentum. Nihil enim proclivius eſt, quam ut amor, aut odium, quo corpus erga aliud corpus, vel unum ex eo erga aliquem flagrat, a cenſore eidem conſerto, ad librum auctoris adamati, vel exoſi transferatur. Toti- dem verbis hoc monuit perdoctus S. I. ſcriptor Raynaudus, illudque illuſtra- vit ſimilitudine ex Suida de Bizantinis turribus deſumta, in quarum primam ſi inclames, omnes reſonant; quod idem facile de quibusvis ad eundem cœ- tum ſpecçtantibus valet: omnes facile iisdem flagrant odiis, & iisdem il- laqueantur amoribus; præſertim, ſi agi communis cauſa, & cœtus honor pe- riclitari exiſtimetur. (a) Eadem jam ante Raynaudum inculcavit Major: religioſt, inquiens, jusdem Ordinis, quantumvis wmulti, non habentur idonei ad conciliandam Jententiæ probabilitatem; quia ob affettum, & communis bonoris cauſam fæderantur, nec habentur, ut plurei. () Qua quidem prudenti doctrina præclare adverſus Molinianos uſus eſt Cl. Lemos, & ex illo Serry contra eam, quæ a ſeptem Ger- immaniæ Academiis ſyſtemati Molinæ petebatur, auctoritatem. Luce enim me- ridiana clarius oſtendit, vel propterea non magni facienda fuiſſe hæc judicia, quod dictæ Academiæ aut ſolis, aut maximam partem Molinianis conſtarent Doctoribus, aut ad eorum nutum, & imperium ſuffragiorum urna verſare- tur, de quo plura legere eſt in hiſtoria Congregationum de auxiliis, & in defen- ſione adverſus querelam Metzenii; neque enim crambem inſipidam ad Elevthe- rianam invidiam concitandam recoquere velim, licet & ex eodem capite cau- Iæ noſtræ ſingulare pariter accedat Ppræſidium. Tandem, ut cenſuris Acade- mi⸗ («) PEertir. I. Erot. 3. n. 493. (b) I II. D. I. 4. 4. wieis e q0 enudit entick, lepett Acade kbor⸗ Darut demi el 44 Theo Qnos jeun 4 dem iterun 108, luſkra 4ppel ſis U neis t,1 un tione Wos 6 gua Nes in tnS (do .Dhil 4 Gra Pere tmie Memah ile Cellr. 1gnar tiorit Silru e& (133) WN 1eed micis ſuum ſit pondus, ex communi pariter ſenſu neceſſarium eſt, ut cœtus, Olten. e quo Prodeunt, illuſtris ſit, atque nobilis. Quæ quidem nobilitas a conſtante lende. eruditionis fama, a nota claraque doctorum, qui academiam conſtituunt, ſci- Munn, entiæ, & doctrinæ præſtantia, non a ſtemmate ſolum, aut longo ſanguine eſt goro. repetenda; ad quod ſuapte ſponte conſequitur neceſſarium eſſe, ut honores emum Academicos, & dactorum laureas in eisdem nemo conſequatur, niſi, qui & laboris ſui, ingenii, limati judicii, & exquiſitæ non mediocris rerum huma- narum, & divinarum peritiæ, ſeria, & exacta ſpecimina, quæ e legum Aca- demicarum præſeripto requiruntur, ediderit. Dupinius accurate perſecutus eſt Academiæ ſuæ Pariſinæ conſuetudinem, & leges, quibus ad Doctoris t. Theologi honorem aſcenditur. (a) Scilicet promovendus triennio Profeſſores n duos audire debet, tum examen duplex, Philoſophicum alterum, alterum Theolo- etlam gicum ſubire: actum poſtea habet, ut vocant, tentativum: tum ante licentiam rur- obler. fus duo examina inſtituuntur, & intra biennium, quo licentia durat, ter ei- ti ſint dem diſputandum: finitis his duobus annis, ſi a decem cenſoribus probetur, nuni- iterum bis diſputat, atque ita tiaram doctoralem conſequitur; per ſex vero an- 1ono- nos, quibus iterato exercitatur, nullum in facultatis Congregationibus fert Alas ſuffragium, quod ei demum quinto anno poſt diſputationem, quæ actus reſumtus trans. appellatur, conceditur. Aemula ſunt, quæ Lovanienſis, Duacena, & Viennen- ebent ſis Univerſitas ſuis ſanxit alumnis, nec dubito parem ceteris Europæ Athe- „uO næis eſſe curam, ut ſui Doctores non ſint tantum e pulvere, & arena vocati, nlore aut, ut Mathematici ajunt, e primo puncto, & radio excitati. Nam, an etiam- Toi- — num hodie in hac litterarum luce uperſint tales, quales pro ſui temporis ra- uſtra⸗ tione, non ſine illarum ignominia, nonnullas Univerſitates deſeripfit Cara- muel, nolo inveſtigare: „Sunt, inquiebat ille, in Europa Academiæ nonnullæ, quæ, quoscunque obvios promovent, ut vel ſic frequententur, quas om- nes delere expediret, ne mundus falſo doctrinæ nomine deciperetur. Video . in adagium tranſiviſſe: maneat ejus argentum apud nos, aſinusque laurea- imam nec⸗ nl i- 1 e⸗ iſ „tus revertatur ad Patriam. - - Scio celeberrimam univerſitatem, quæ inter lm . doctiſſimos viros duos Theologiæ tolerat licentiatos, qui non audiverunt nur, Philoſophiam, & tamen vocantur Profeſſores, & conſuluntur ſæpe, & caſus erlas graves intrepide dextrorſum, ſiniſtrorſum reſolvunt. Ita ille. (5) Magno- Ger⸗ pere ergo curandum eſt viris Academiarum Præſidibus, ne merito hæc in- famia cœtui ſuo inuri valeat, & ne ea, quæ nuper de magno Doctoratus Sacra- nme⸗ dicit, mento per ludibrium typis excuſa ſunt, vera eſſe inveniantur. Sane jam magnus arent ille Pariſienſis Academiæ Cancellarius Gerſon inter cauſas, cur munus Can- rlare⸗ cellarii dimittere vellet, eam non omiſit, quod pro abuſu inolito cogeretur lin. ignaros ſcientia, & pernicioſos moribus promovere, & quandoque ſuffioien- Fthe⸗ tioribus præponere: vulgataque fuit Joannis Majoris ſententia: non omnem ma- can. giſtrum eſſe doctum; quo & referri debent eruditi duo tractatus Cardinalis Ca- .ade⸗ K 3 me- “ (a) De method. ſtudii Theol. c., 25. ubi, ſicut & c. 4. wulta egrnegie de jure cen- eorio Academ. pertractat. (?) Tom. I. Theol. Fund. n. 380. N (134) meracenſis Petri de Alliaco adverſus Cancellarium Pariſienſem, ne videlicet ro gradu licentiæ pecuniam exigeret. (a) Quodſi igitur contra ſe res haberet, & tumultuarie ad urnam Academicam quivis admitterentur: mirum non foret, teſſeras etiam in Ariſtidis caput conjici, & juſtiſſimos quosque capitis dam- nari, ſeu, quod pari cum vita paſſu ambulat, viros eruditos de famæ, & ho- noris ſubſellio dejici, eorum monimenta atro notari carbone, immeritaque cenſura proſceribi. Tum enimvero minime quoque mirandum, ſi adverſus ejusmodi proletaria judicia clament docti, & litterati, ſi flocci fiant cenſuræ Academiarum, in quibus non triduo, ut de cauſarum patronis ajebat Tullius, ſed uno mane Doctores Theologi fabricantur: vera tunc erunt, quæ contra multitudinis inconditæ judicia quivis ſapientes ſeripſerunt; quum ea, quo nu- meroſior eſt, eo facilius in factiones ſeindatur, & de dogmatibus, aut libris, non ex judicio, ſed ex affectu, aut ad gratiam per nundinatitia capita pro- nunciet. Conceſſerim tamen non invitus cum laudato Caramuele, nihil ob- eſſe decori, famæque Univerſitatis, etſi aliquando doctoris laurea mediocri- ter ſolum erudito concedatur, nec propterea eandem venerando cenſuræ doc- trinalis jure excidiſſe, arbitrabor. Poſtremo demum & iſtud de Academica cenſura obſervandum, eadem nempe longe arctius adſtringi illos, qui, ceu Magiſtri, & Doctores Academiæ inſerti ſunt, quam alios quosvis eruditos. Oſtendit id variis ex capitibus de Alliaco, & hanc ſuam propoſitionem ſta- bilivit: ad dictam Theologiæ facultatem quandoque pertinet contra ſingulares «Magiſtros, & Baccalaureos ejusdem facuſtatis juratos non ſolum doctrinaliter, O ſed etiam aliquomodo judicialiter aſſertiones hæreticas, aut erroneas condem- „nare. (5) Nempe & hæc poteſtas Univerſitati Pariſienſi, de qua ille age- bat, privilegiis ummorum Pontiſcum Innocentii IV., & Alexandri IV. attri- buta fuit, & antiqua etiam conſuetudine roborata, qua, ſi veritati ſuffragetur, nihil firmius eſſe retinendum jurisperiti docent; quin & jurisjurandi ab ejus- modi doctoribus præſtari ſoliti religio, & communis etiam ſocietatis ratio po- ſtulat, ut illi Academiæ ſuæ ſtatutis pareant, ſententias ab eadem proſeriptas non propugnent, & ſi ſecus egerint, ejusdem Academiæ judicio corrigantur, & ad propoſitiones revocandas legitima auctoritate compellantur. Atque hinc facultas Theologica Pariſina non ſemel alios e doctoribus ſuis munere docen- di exuit: alios Pertinaces e gremio ſuo excluſit: alios ad retractandas propo- ſitiones ſollemni judicio compulit; quod in alüs quoque litterariis ejusnmrodi emporiis factitatum fuiſſe Riſtorica oſtendunt documenta. Ut proinde, habita talium perſonarum ratione, eadem Academiæ cenſura judicialir, ut ajunt, & audtoritativa vocari poſſit, quam ex ſe ſe non niſi doctrinalem eſſe, ſupra oſtendi- mus. Quoniam vero omnis iſta Academicæ cenſuræ poteſtas potiſſimum ex Epi- ſeoporum pal tiis derivata eſt, ut pariter ſupra obſervavimus: res ipſa, & nexus ille mutuus admonet, ut jam de Epiſcoporum etiam auctoritate, qua judicia in Religionis negotiis exercent, ſingulatim diſſeramus. (a) Extant ad calcem Tom, l, Oper, Gerſon. (5ö) Le Tract. contra Monteſon. ſæpe citato: De deleet et, & ſoret, Gatn- A ho⸗ taque Verlus nſurge ullius, Ontra 10 nu⸗ lbbris, pro⸗ mob⸗ loeri⸗ doe⸗ mica ceu lclitos, 1 ſta⸗ Ulares Ulier, dem⸗ ge⸗ Attrl⸗ etur, (ls⸗ po⸗ Uptas tul, ehine Ocen⸗ 050- modi habita ht, enli- Epr- nexus cin in itoie CAPVT II. DE IVRE, GGVO EPISCOPI CENSVRAM FERVNT. De jure cenſorio Epiſcoporum acturus, ſingulari animum meum ſo⸗ latio, & voluptate perfundi ſentio; quandoquidem inſignem Epiſcopalis dignitatis excellentiam peculiari cultu ſuſpicien- dam, eidemque ampliſſimam concedendam eſſe poteſtatem ſem- per exiſtimavi: neque in alia ſum ſententia, dum de auctori- tate illorum in ferenda librorum, ac propoſitionum cenſura pertractare aggredior: quam proinde auctoritatem legitimam illis, & ſingularem competere, tum ex officii titulis: tum Scrip- turæ, & ſanctorum Patrum doctrina: tum vetuſtioribus exem- plis, & perpetuo Eccleſiæ uſu, paucis evincam. §I. Epiſcopis competit cenſuræ auctoritas ex ipſa muneris Jui dignitate. Gendum eft ergo de illis populi fidelis Principibus, quos Spiri- . tus Sanctus poſuit regere Eccleſiam Dei, in quibus, ut cum B. SEK Ambroſfſio olim profitebatur Hincmarus, omnes ordines ſunt, quis Epiſcopus primus ſacerdos eſt, boc eſt princeps ſacerdotum, & Propheta, S&S Evan- geliſta, & ceterorum miniſtrorum in ſe oficia continene ad implenda ca in miniſterio Sidelium. (a) Atque ex iſta poteſtatis excellentia factum eſt, ut omnes prope- modum honorum, officiorumque Eccleſiaſticorum tituli Epiſcopis fuerint attri- buti. Nam, ut erudite perſequitur Mabillonius, & Summi Poniificer, & Regel. & Principer fuerunt appellati, & ex iis titulis omnibus, qui nunc Romano Pontifici tribuuntur, nullus eſt exceptus, qui Epiſcopis non fuerit conceſſus. () Hinc, advertente eodem Mabillonio, & Domni, & Domini Sancti, & Beatiſimi, ac Sanétiſimi, Reverentiſimi, Apoſtolici, Vicarii Cbriſti, & dice- an- («) Hincm. Tom. II. Oper. pag. 195. Ex comment, in Ep. ad Eph. c. 4. Quo- rum commentarior. non Ambros. ſed S. Hilarium eſſe aulétorem contendunt eru- diti Critici. (?5) L. II. de re diplomat. c. 2. & (136) M. N bantur, e quorum poſtremis alterum primum circa ſæculum XIII., alterum vero ineunte ſœæculo VI., ut contendit Launoius, (a) aut ſæculo XI., ut vult Barboſa, (b) ad ſolum Romanum Pontificem fuit reſtricum. Denique ob eminentem ſolliciti Paſtoris curam, quæ illis propria eſſe debet, complures etiam appellationes egregie congefſit laudatus Barboſa, ſuisque ſtabilivit argu- mentis. Scilicet etiam Legatus Chriſti, Præco, oculus univerſi, ſal terræ, angelus, dux, medicus, miles armatus, agricola, cuſtos legum, ſermonum interpres, immortalis viteæ doctor, audit Epiſcopus; quæ ſingula tum ex ſanctorum Patrum, Baſili præſertim,„S& Nazianzeni, ſententiis, tum ex Juris Pontificii oraculis deſumta ſatis evincunt, quam ſublimis ſit Epiſcoporum di- gnitas, quantaque eis auctoritas tribuenda. (c) Emphaticum in primis eſt, ac Hluſtre auctoris libri de vita altiva & contemplativa, Sancto Proſpero adſeripti, teſti- monium, quod tacitus præterire non poſſum: Epiſcopi, ait ille, per Dei gratiam fiunt divinæ voluntatis Indices, Eccleſiarum Chriſti poſt Apoſtolos fundatores, fidelis populi duces, veritatis aſſertores, pravæ doctrinæ hoſtes; — - — ipſi ſunt Eccleſiæ decus, - - - ipſi columnæ firmiſſimæ, quibus in Chriſto fundatis innititur omnis multitudo credentium.« (4) Atque hæc in- ter glorioſa nomina, licet fortaſſe plus ſplendoris contineant nonnulla, eum tamen titulum ſemper ceteris anteponendum arbitrati ſunt ſeriptores Eccle- ſiaſtici, quem ex veneranda in locum Apoſtolorum ſucceſſione ſunt conſecuti, quo videlicet & Apoſtoli, & Apoſtolici, & Apoſtolorum ſucceſores non inani no- minis umbra ſed ſecundum ipſa veritatis jura nuncupantur. Hinc S. Hiero- nymus Montaniſtas ſuggillat, quod novellas duas ſomniarent dignitates, & infra eas in tertium denique locum dejicerent Epiſcopos, qui primas in uni- verſa tenent Chriſti Eccleſia, ceu Apoſtolorum ſucceſſores: Apud nos, ait, Apoſtolorum locum Epiſcopi tenent: apud eos Epiſcopus tertius eſt. Habent enim pri- mor de Pepuza Phrygiæ Patriarchas: ſecundos, quos appellant Cenones: atque ita in gertium, id eſt, pæne ultimum locum Epiſcepi devolvumur; quaß ex inde ambitioſior religio fat, quod apud nos primum eſt, apud illos noviſimum ſit. (e) Et in epi- ſtola ad Evagrium diſerte omnes Epiſcopos Apoſtolorum ſucceſiores eſſe af- firmat. (†) Eadem de cauſa & prius S. Cyprianus Diaconos adverſus Epi- ſcopum ſeſe erigentes objurgaverat: meminiſſe, inquiens, debent Diaconi, quo- niam Apoſtolor, id eſt, Epiſcopos & Prapoſitor Dominus elegit? Diaconos autem Apo- foli ſibi conſtituerunt Epiſcopatus ſui, & Eecclefiæ miniſtros. (g) Nec alia fuit ſanc- torum Leonis, Gregorit M. & aliorum ſententia, quorum ille Epiſcoporum (a) Tom. V. Oper. P. 2. ep. 13. (5) Jurir Eccles. L. I. c. 9. n. 34. ex decret. Synod. §. Gregorii VII. (c) Vid. Barboſam loc. cit. & de Ofic. & poteſt. Epi- Ncopi P. I. Tit. I. c. 2. (d) L. II. c. 2. Genuinum Auctorem eſſe Julianum Pomerium Rhetor. Arelatens. multis evincit Noriſiur H. P. L. II. c. 4. Extat Tym. VIII. Bibl. PP. inter Opera §. Proſperi. (e) Eyiſt. 54. ad Marcell. C ) Epik. 85. ad Evagrium. (g) L. III. e. 9. i edit, Pamelii 65. Gigni . appel cenl celit chicum ere cedua onen nofN nen ſuccet dine, cent. teſtin Deree dlion⸗ n et ceſſon (Ror cLeru e 4 n. Giat „Nei llos deh divin ſul B 8. l. Card ben guat ment intra Rn C a 0 lterum Ut vult Ie Ob plures Arg⸗ terræ, nOnum kum ex Xuris um di elt, ae i teſti⸗ er Dei oſtolos hoſtes; us in nrein- eum Lecle- Neeuti, ni no- Tiero- les, & in ui⸗ 1, ait, in jyi. its in Milir. n epi⸗ Hek. Epi- 1 A. tſine- orum c⸗ duret. . Hi⸗ Nianum Extat locel⸗ 8 WS (137) Be E dignitatem, divinitus datam: (a) hic in Eccleſia Apoſtolorum locum tenenreme appellavit. (?) Unde ex omnibus prærogativis hanc unam commemorandam cenſuit Sacro-Sancta Tridentina Synodus, dum declarat, Præter ceteros Ec- cleſiaſticos gradus, Epiſcopos, qui in Apoſtolorum locum ſacceſerunt, ad hunc hierar- chicum ordinem pracipue pertinere, & poſitos, ſicut Apoſtolur ait, a Spiritu Sanbto re- gere Eoclefiam Dei. (c) Ex qua quidem apoſtolica ſucceſſione non ſpernenda deducitur ratio pro illorum ſententia ſtabilienda, quæ Epiſcoporum jurisdicti- onem non tantum quoad primævam originem, & inſtitutionem, ſed & collationev, non a Summo Pontifice, ſed a Chriſto ipſo immediate deſcendere affrmat; quandoquidem id ſatis perſpicuum eſt ex ipſa ſucceſſionis natura & indole, ſucceſſori eandem vindicandam eſſe poteſtatem, quæ fuit ejus, cui & juſto or- dine, & legitima ratione ſucceſſerat, niſi quis mutationem factam diſerte do- ceat. Conſtat autem ſatis aperto ſacrarum litterarum, ſanctorumque Patrum teſtimonio, Apoſtolos ſuam & ordinis, & jurisdictionis poteſtatem non a Petro, ſed a Chriſto immediate accepiſſe, licet Paludani, Turrecremata, & aliorum ſingularis contraria quondam fuerit opinio: parem proinde ex divi- na etiam inſtitutione poteſtatem Epiſcopis, ceu legitimis Apoſtolorum ſuce- ceſſoribus, competere, non videtur eſſe dubitandum. Quid? ain Pontificis „Romani Primatum divinæ inſtitutionis eſſe? energice bie argumentatur Rieg- gerus, ais enimvero; ſucceſſor enim Petri eſt. At tu negas Epiſcopos Apo- s ſtolorum ſucceſſores? ego vero, inquis, contendo etiam. Atenim ſi ita eſt, « quid cauſæ putem, cur inſtitutionem Epiſcoporum divinam, etiam imme- diate divinam eſſe perneges? Sed invaſit neſcio quæ omnia in diſceptatio- nem vocandi libido hominum animos, & ita invaſit, ut viros ſatis quidem illos eruditos, nonnunquam tamen in maxima devia rapuerit.« () Sane de hac ipſa quæſtione acriter in Concilio Tridentino diſputatum fuit, & pro divina Epiſcoporum poteſtate præſertim Barthol. de Martyribus Archi-Præ- ſul Braccarenſis, & Petrus Soto O. P. ſtetit, dum contra Didacus Lainius S. I. prolixa oratione contrarium oſtendere adniſus eſt, donec tandem, agente Cardinali Lotharingico, controverſia omnis ſepoſita conquievit. (e) Quan- quam ſi ea, quæ de re inſtituenda eſt diſputatio, a logomachia prohe diſtin- guatur, facilior erit diſceptantium concordia, nec in quæſtione, magni mo- menti diſerimen invenietur, ut Concina advwertit. Quodſi vero hæc omnia intra opinionum fines adhuc continentur: fatis mirari non poſſum Cardina- lem Albitium ſeribentem: ſi qnis in lucem daret librum, in quo doceret „ Ccum approbatione Ordinarii, jurisdictionem Epiſcoporum eſſie de jure divi- „nO: Procul dubio, cum extra regnum Galliæ opiniones iſtæ --- ſint temerariæ, 64 6=- (a) Ey. 10. ad Vienn. Prov. Epiſc. (b) Homil. 26. in Evangel. («) Seſ-. XXIII. c. 4. (d) Li Prolegom. ad Jus Eoccler., c. V. de Hierarch. Ercler. Bi- lius iſte ſapient, gloria clariſimi Patrie ſui, vel ideo etiam hbie mihi celebrandus videtur, quod Cl. Muratorii deſiderium in diſert. de Jurit prudentiæ nævis g. 19. declaratum expleverit. (e) Pallavicinus L. XVIII. H. C. L. c. 15. N& (138) W. gS e Erroneæ, hæreßt proximæ, & fortaſſe formaliter hæreticæ, poterunt Ordinarii Italiæ esin diæceſibus hujusmodi libros Prohibere.. («) Acerba profecto, ne dicam, ini- duior cenſura, niſi temporum ratio eam excuſaret. At eam nunc vivimus ætatem, in qua ſententia de divina illa Epiſcoporum auctoritate Auſtriacis in terris evaſit communior, paucioresque ſint, qui in Academiis Lainii, Bellar- m'ni, Fagnani & ., opinionem ſuſcipiant propugnandam. Neque vero prop- terea quidpiam detractum volumus, de majeſtate, ſplendore, & dignitate pri- matus Romani Pontificis divina quoque auctoritate conſtituti, ſed plane no- ſtra facimus M. Leonis verba: quoniam, inquit, & inter Beatiſſimos Apo- Dſtolos in ſimilitudine honoris fuit quædam diſcretio Poteſtatis, & cum om- hium par eſſet electio, uni tamen datum eſt, ut ceteris præemineret. De qua forma Epiſcoporum quoque orta eſt diſtinctio, & magna ordinatione .Proviſum, ne omnes ſibi omnia vindicarent, ſed eſſent in ſingulis pro- s Vinciis ſinguli, quorum inter fratres prima haberetur ſententia, & rurſus Quidam in majoribus urbibus conſtituti ſollicitudinem ſuſeiperent ampliorem, e*. Per quos ad unam Petri ſedem univerſalis Eccleſiæ cura conflueret „& ni- hil usquam a ſuo capite diſſideret.. (b) Ita nempe & divina Epiſcoporum Poteſtas, & ſuprema RR. PP. ſtat auctoritas. Hanc ipſam duplicem delegatio- nem, utramque autem immediatam a Chriſto profitemur, hanc exprimit S. Hiero- nymus: at dicis, cum goviniano abjicit, ſuper Petro fundatur eccleſia? licet e*c id ipſum alio in loco ſuper omnes Apoſtolos fiat, & cuncti claves regni „Cœlorum accipiant, & ex æquo ſuper eos Eccleſiæ fortitudo ſolidetur: ta- mMen propterea inter duodecim unus eligitur, ut, capite conſtituto, ſchis- ::« matis tollatur occaſio.« (c) Vix quidquam præclarius dici poterat ad deri- vandam ab uno Chriſto totam Apoſtolorum, Succeſſorumque æque, ac Pe- tri poteſtatem. (1) Hæc itaque, quoniam ad amplificandam, tuendamque Epi- ſcoporum auctoritatem plurimum faciunt, lubens rata, firmaque habeo, at- que inde ad plenum illud, & auctoritativum, ut vocant, jus, quod Epiſcopis in cenſura librorum, propoſitionum, ſimiliumque Religionis negotiorum con- venit, plana veluti conſecutione deſcendo. Neque enim extra oleas, ut ajunt, cuiquam erraſſe videar, dum nonnulla de Epiſcoporum munere, & de eo- rum titulis, de divina eorundem in gregem ſuum jurisdictione delibavi, quæ a præſtantiſſimis, & Theologis, & Juris Ecoleſiaſtici interpretibus magnis voluminibus pertractata non ignoro; principia ſiquidem iſta conſtituere opor- tebat, ut ne præcipitaſſe me argumentum quisquam poſſet aſſeverare. Jam vero nemo non videt Epiſcopo, ſi a Spiritu Sancto poſitus eſt ad regendam Eccleſiam, ſi divino jure Paſtor eſt fidelis populi, & Apoſtolorum ſucceſſor, nihil magis accurandum eſſe, quam ne Eccleſia ſua omni vento doctrinæ circumfera- tur, ne ſalutari ſanioris inſtitutionis pabulo relicto, grex fidelis populi ad no. xvia & peſtisera venenatorum librorum paſcua declinet, ne ab ea, quam Chrilus do- (4) De laconftans. in fide e. 30. n. 175. () Epiſt. 12. c. II. (c) L. I. contra Jovin. c. I4. (d) Vid. Clariſ. D. Jaſephi Schroth. Inſtit. Canon. P. L.a J. 84 % Cocui nealo⸗ mend lus, Privet (enſo⸗ ure cer A. fuS er m udiei Meere exerci rum! nut, lond ficeiY tilex Lee⸗ tieos in us potel Ge ſi⸗ Gehit ler, in tuti i, er gane voch Italiæ Amn,ini. lvimus acis in Pellr. Drop- epri. ne no- Apo. m om⸗- „Der natione 6 pro. turſus iorem, & ni⸗ TÜUIII gatio⸗ Hiero⸗ 9 lieet reoni 1r: te⸗ ſchüs⸗ deri⸗ e Pe- ne pi⸗ e20, 4t⸗ Keopis con⸗ tqjunt, de eo⸗ an nagnls 0por⸗ Jam endanm nkere⸗ 10 10⸗ hriſtus do⸗ ontra 6847, N& (139) Je docuit, & Apoſtoli tradiderunt, fide deficientes, aut intendant fabulis, & ge- nealogüs interminatis, aut doctrinis deæmoniorum in hypocriſi loquentium mendacium, aut profanis, non vocum tantum, ſed & ſyſtematum novitati- bus, & oppoſitionibus falſi nominis ſcientiæ. () Curabit autem iſta, non ceu privatus cenſor, ſed ut publicus judex, & ſanctioris depoſiti cuſtos; unde cenſoria ejus facultas, non privata, ſed publica putanda, ejusque judicia non pure doctrinalia, ſed legalia, ut ajunt, & auctoritativa erunt, cui ſubditi parere, & ceu oves paſtorem ſequi adſtringantur. FII. Jus authenticæ cenſinæ Epiſcopis ex ſacrarum litterarum, & Patrum teſtimonio, veterique conſuetudine vindicatur. A u hoc ipſum eſt, quod Dominus in veteri teſtamento per Ezechielem Prophetam præcipit: baæc dicit Dominur Deur:. - - - Sacerdoter & Levitæ Flii Sadoc - — — populum meum docebunt, quid ſit inter ſancétum & pollutum, & in- ter mundum & immundum oſtendent eit -= - = & cum Juerit controverſia, ſtabunt in judiciis meis, & judicabunt. (b) Et iterum: lex veritatis Juit in ore euss labia Sacerdotir cuſtodient ſeientiam, & legem requirent ex ore ejus; guia Angelus Domini exercituum eſt. (c) Hoc eſt, de quo Apoſtolus Timotheum, & Titum, alte- rum Epheſiorum, alterum Cretenſium Epiſcopum ſuis in epiſtolis commo- nuit, quæ jam alibi fuimus perſecuti. Hoc denique eſt, quod Juris Canonici ſanctiones, & Patrum effata manifeſte indicant, dum Epiſcopis judiciariam in fidei cauſis, & adverſus hæreticos attribuunt poteſtatem. Ita Lucius III. Pon- tifex non dubitat vinculo perpetui anathematis innodare eos, quos Romana Eccleſia, vel Enguli Epiſcopi per diœceſes ſuas cum conſilio Clericorum hære- ticos judicaverint. (2) Ita Innocentius III. cum concilio generali Præcipuam in judicio de hæreticis, aut de falſa doctrina ſuſpectis, Epiſcoporum vult eſſe poteſtatem; quin & iis canonicam minatur ultionem, ſi ſuper expurgando de ſua diœceſi hæreticæ pravitatis fermento fuerint negligentiores. (e) Ita Gelaſius II. cauſarum Eccleſiaſticarum judices profitetur eſſe Epiſcopos: liten- ter, inquiens, acquieſcimur fratrum noſtrorum judicio, qui a Deo ſunt judices conſti- tuti in Ecclefa; (F) quod clarius etiam ad fidei controverſiam retulit Alexan- der III. dum Villelmo Sennonenſi Archi- Epifeopo Præcipit, ut cum Suffra- aneis ſuis in deſignatum Petri Lombardi errorem inquireret, Pravamque octrinam penitus ſtuderet abrogare. (4) Jus denique iſtud, & cenſuræ dog- 2 ma- («) Ur monet Apoſtolus in epiſtolis ſuis ; confer præſertim eas, quas ad Timotheum, & Titum dedir. (b) Ezech. c. 44. v. 23. & H24. (c) Malach. ca2. v. 6. & 7. (2) c. 9. de Hæret. (e) e. 13. de Heret. (JF) In Epiſt. ad Gallos. Extat Tom. VI. Concil. P. U. num. I. ( g) l Epsft. ad Eund. Extat Tom. VI. Concil. P. II. Iiter acta Concilii Lateran. III. o&ε& (140) W maticæ auctoritatem clariſſime S. Bernardus in ea, quam contra errores Aba- elardi ad Innocentium II. Pontificem dedit, epiſtola, profeſſus eſt: dicebam, Inquiens, ſicſicere ſeripta ejus ad accuſandum eum, nec mea referre, ſod Epiſcoporum, uor um eſſet miniſterii de dogmatibur judicare. (a) Atque eam ipſam paſtoralem Curam etiam B. Auguſtinus ex litterali nominis Epiſcopi etymologia deduxit. Nomen quippe Epiſcopi græcum eſt, atque inde ductum vocabulum, quod ille, qui præficitur, eis, quibus præficitur, ſuperintendit, curam eorum ſcili- cet gerens; Proinde Epiſcopus Superintendentem populo ſuospeculatorem, ocu- latumque fidei cuſtodem adſignificat. (?) Et vero, quam diligentes ſemper fuerint boni Paſtores in hac muneris ſui parte adimplenda, quamque ſollicite cenforiis judiciis noxia doctrinæ paſcua gregibus ſuis oſtenderint, omnis Ec- cleſiæ hiſtoria jam inde a primæva Epiſcopalis officii inſtitutione loquitur, & Juarumvis hæreſum accuratiores deſeriptiones commemorant. Vix enim no- Xia ſpargi ſemina errorum ab homine inimico cœperunt, illico vigilantes iſti agricolæ, Epiſcopi inquam, eadem præfocare adniſi ſunt: vix hæretica mo- nimenta, ceu tartarei partus, primam aſpexerunt lucem, natalitiis rurſus ea tradere tenebris Epiſcoporum auctoritas conata eſt: vix denique peſtilens li- ber, aut nefaria propoſitio in diœceſibus evulgari cœpit, ſtatim Epiſcopi eam diſpicere, Varios illius ſenſus exponere, pravam ſententiam profcribere, ver- bo authenticum, & legale cenſuræ judicium exercere. Singulas hic hæreſes, aut errores enatos percurrere neceſſum foret; at ne in infinitum abeam, ſe- lectiora ſolum quædam exempla commemorare non erit injucundum, e qui- bus & Eccleſiæ conſuetudo, & propria Epiſcoporum in cenſuræ negotio po- teſtas comprobatur. Quum per Orientem, omnesque fere ejus plagas Ori- genis commentaria evulgata fuiſſent, ac non ſine ſanioris doctrinæ detrimen- to, fabulæ ex illis, & errores in Monachorum præſertim aſceteris ſemina- rentur: illico Theophilus Epiſcopus, & Patriarcha Alexandrinus, ſynodo etiam cohvocata, Dairorls Origenis libros proſeripſit. Eandem a populo ſuo per- niciem amoliri volens S. Epiphanius Salaminæ in Cypro Epiſcopus ſtatim aſ-- ſenſus eſt epiſtolæ Theophili, &, convocato Epiſcoporum concilio, lectionem librorum Origenis damnavit, ut Sozomenus, Socrates, & Sulpitius referunt. () Non me latet, jam tum plurimos extitiſſe Origenis defenſores, ac Præ- ſertim in ſynodo Alexandrina multorum eam fuiſſe ſententiam, non propter illa, quæ in reprehenſionem merito vocarentur, etiam reliqua eſſe damnanda: nec me fugit, ea, quæ ex laudatis hiſtoricis adducuntur, a nonnullis tanquam dubiæ, & ſuſpectæ fidei improbari, nec tam libros, quam errores, qui Ori- genis dicebantur, ab Epiphanio, ceterisque proſeriptos aſſeri. Verum quod ad pri- mum attinet, non immerito fortaſſis adverſum ea obſtinatius renitentes non- nullos, pro poteſtate ſua Epiſcopi coegerunt (verba ſunt Sulpitii) recta etiam niverſa cuni pravit, & cum ipſo auctore damnare; quia ſatir ſuperque Rctrer en i- (4) Epiſt. 199. u. 4. (5) L. XIX. de civit. e. 19. (c.) Sozom. L. 8. c. 14. Socr. L. 6. c. 9. Sulpit. L. I. c. 2. libri, ture trum Nlam aude cOgi ant, men Xan Cockt lam verſa Plur cenſ ſeci⸗ (5) la civ plior dem ejecke alios, mor⸗ cder⸗ /, ſeeu! An Vatl elabo capite niten korio Cybr. IS ſehis Mm CbK ſores ſinoe lergt VAtas (e Aba. liehen . Oorumn, Dralem eduxit, guocd nſeilli⸗ I,Ocu- ſemper Ollcite nis Ke- dur, N im no- tes ilti a mo⸗ rlus en ens I. i eam ,Vel⸗ teles, n, ſe⸗ egui⸗ lo po⸗ Or- imen⸗ Tina⸗ etiam oper- jonem runt. Pre⸗ opter nda: quarm Ot⸗ Apri- ol⸗ Aim lerent ⸗ 14 (141) M 9 libri, quor Eccleſia recepiſet, & reſpuendam penitus eſe lectionem, quæ plas eſet nöci- tura inſpientibus, quam profutura ſapientibut. Quam ſingularem antiquorum Pa- trum ſententiam attenta meditatione expendendam commendare debeo; quo- niam ad quam plurima utiliſſima conſectaria poteſt aceommodari. Ut vero laudatos hiſtoricos falſa pro veris Pprodidiſſe aſſeramus, nullo ſatis probabili cogimur argumento, qua de re lege Gretſerum. (a) Ut ut vero iſta ſe habe- ant, præclarum eſt exemplum exerciti illius juris, quo Epiſcopi noxia moni- menta prohibere valent. Eodem jure, antiquiori etiam ætate, in ea ipſa Ale- zandrina ſede uſus eſt Alexander Patriarcha, dum non modo peſtilentem Arü doctrinam anathemate perculit, ſed & blasphemum illius opus, quod Tha- liam inſcripſerat, omnium e manibus eripere conatus eſt, dum de per- verſo dogmate & populum ſuum, & ceteros orbis Chriſtiani Epiſ-opos com- pluribus encyclicis erudivit, de quibus jam alias, & quas inter nobiliſſima cenſeri poteſt, quam Alexandro Conſtantinopolitano, & ceteris majorum ſedium Epiſcopis transmiſit, quamque fuſe, & erudite expendit Bencinus; () quin veritati cedere detrectantes non modo ex Eccleſia ejecit, ſed & to- ta civitate proſcripſit, ut narrat S. Epiphanius. (c) Ex quibus verbis am- plior etiam, quam cenſoria veterum Epiſcoporum poteſtas eſt colligenda, qua nempe rebelles & contumaces, quicunque eſſent, ab eccleſiis ſuis in exilium ejectos ſolum vertere compellebaänt; quemadmodum & hic Alexandrum, alibi alios, ac poſtea etiam Joannem Jeroſolymitanum cum Monachis Antropo- morphitis egiſſe compertum eſt; licet de iniquiore poſtremi hujus facto recte queratur S. Hieronymus: Monachus, exclamans, prob dolor, monachis minatur, & imperat exilium. (d) In eodem cenſuræ genere illuſtris fuit, & ad omnem ſæculorum memoriam propagata magni Carthaginenſium Epiſcopi S. Cypri- ani ſollicitudo, zelus, & conſtantia, quibus & in propulſandis a grege ſuo No- vati erroribus, & repudiandis Pſeudo-Pontificis Novatiani encyclicis libellis elaboravit. Quum enim duo illa ſchismaticorum, ac ſubinde hæreticorum capita nihil non agerent, ut ſanctiorem, circa lapios in perſecutione ad pœ- nitentiam recipiendos, nuper in concilio Carthaginenſi ſancitam decreto perem- rorio diſciplinam everterent, & aucto factionis numero de viris ſanctiſſimis Cypriano, & Cornelio, & ſimul de catholica doctrina triumpharent: Cypria- nus pariter nihil intentatum reliquit, quo & populum ſuum ab errore ac ſchismate ſervaret immunem, adverſantium dogmata proſcriberet, & ſacram Romani Pontificis Cornelii auctoritatem tueretur. Unde ceu murus aheneus Obſtitit invidioſis conviciis, & clamoribus turbulentis, quibus Legati ſeu cur- ſores Novatiani flagitabant, ut in eccleſiis Africæ recitarentur acta pſeudo- ſynodi Romanæ. Repulſam paſſi a Cypriano, & prohibiti, ne Carthagine ſeripta illa propudioſa evulgarent, per alias provinciæ urbes diſcurrere, pri- vatas fidelium domos pervagari, & quotquot poſlent, ad ſeditionem pertra- 8 he- 3 (a) L. I. de Jure & more prob. libr. c. 1I. (b) de litt. enepcl. diſert. I c. ult. J. 3. (*) Hares. 69. n. 3. (4d) Epif. 62., ad Theoph. eN (142) WNE here. Sed nec hic eos diu ſœævire permiſit apoſtolicus Cypriani zelus, quo eos reprimere, & gregem ſuum a lectione nefariæ Novatianæ epiſtolæ cohi- bere conatus eſt, ut in ſuis id exprimit litteris: quibur, inquit, ſemel reſponſa dedimur, nec mandare deſiſtimus, ut perniciaſa diſſenfione, & concertatione depoeſita, impieta- tem eſſe ſciant, matrem deſerere. (a Quin pro munere Primatis Africanarum Ecele- ſiarum, ad eas omnes eneyclicas ſeripſit, ac tandem nationalem ſynodum malo ſopiendo neceſſariam coegit. Quo uno in negotio quanta non continentur Epi- ſcopalis judigii in religionis negotio, & ſcriptionum cauſis documenta? Cy- prianus nempe Epiſcopus rationem, modumque præſeribit, quo lapſi in per- ſecutione ad Eccleſiam redeuntes ſecundum triplicem eorum claſſem, libellati- cos nempe, thurificatot, & apoſtatas ſint recipiendi: decretum ſuum adverſus Fortunatum & Feliciſſimum, ceterosque ſchismaticos acerrime vindicat: No- vatianos curſores cum impiis ſuis ſeriptis rejicit & condemnat: Novatianorum antencyclicas ne quidem legi ſuſtinet: denique ceu verus Apoſtolorum ſuc- ceſſor non modo gregis ſibi commiſſi, ſed & aliorum fidelium curam gerit, coram quibus Romæ, ut ſua legeretur epiſtola, majorem in modum Corne- lium Papam rogat, quo videlicet, s quod illic contagium venenati ſermonie, & pe- ſtiferæ ſeminationis irrephiſet, id omne de fratrum auribus, & pectoribus exuatur, && bonorum integra, ac ſincera dilectio ab omnibus hæreticæ deſtrultionis ſordibus repur- getur. (?) Quid nunc adhuc commemorem clariſſima Eccleſiæ lumina, for- tiſſimosque fidei athletas & Epiſcopos, Cyrillum Alexandrinum, qui ſuis ana- thematismis Neſtorianam proſtravit impietatem? Flavianum Conſtantinopoli- tanum, qui ſynodo ſua Eutychianum proſeripſit dogma? Valerium Cartha- ginenſem, & Auguſtinum Hipponenſem, quorum auctoritate, ſtudio, ope- ra Pelagi, & Cœleſtü venenum in Africa ſublatum eſt? Guid de Cæſario Arelatenſi, aliisque Gallicanæ Eccleſiæ Præſulibus dicam, quorum induſtria & poteſtate Semi-Pelagianum virus, quod in cauda Pelagianæ ſectæ reman- ſerat, reſtinctum fuit? Quid de Sophronio Jeroſolymitano, qui Monotheli- tas etiam ante ſuo e populo expulit, quam generalis concilii decreto ſanctæ duarum in Chriſto voluntatum, & operationum voces fuiſſent conſecratæ? Quid de Germano Patriarcha Conſtantinopolitano, qui Iconoclaſtas damnavit, proſer ipſit? Obſtrepere vero fortaſſis quispiam audebit, in exemplis adhuc memoratis minus accurate ſingularium Epiſcoporum cauſam agi, nec ſatis eorum in judiciis Eccleſiaſticis poteſtatem commendari; quandoquidem in il- Es necefſſaria, aut diœceſanæ aut provincialis ſynodi fit mentio, ut adeo non tam Epiſeopo, quam congregato cœtui omnis iſta, quam adſtruimus, auctori- tas ſit tribuenda. Verum qui ita argutaret, næ ſe priſci moris, laudabilisque diſciplinæ ignarum, aut inlmemolhn oſtenderet. Dum enim exercendam eſſe in noxia dogmata & monimenta cenſuram ab Epiſcopo contendimus, id profecto alia ratione non eſſe faciendum facile quivis intelligit, quam & rei graviſſimæ ratio, & ſtabilita juxta leges prudentiæ Eccleſiæ conſuetudo exi- gat, («) Epik. 41. cdit, Bamel- ſeu Le le epiſt. II. (5⁵) lege Epiſt. 55. ſou T. I. piſt. 3. mine Gnul lie n Naru te ¹0 ducit do i orci habi tia d run ipſi cinn ſilio firm id eu ſeien ulum I n rante mMata loco bus cenſu Ape run noru Koe tudin vocat Plena Naden relig 3, gud e cohi. ſvnſ mpieta- e 1 malo r pi⸗ Cy. n per⸗ helati⸗ verlus :No⸗ norum n fue⸗ gerit, Corne- hr. 7, G Fepur⸗ ibo 1s An⸗ opoli⸗ Atha⸗ Ope⸗ Eſari. luſtria eman- theli- ne rate? navit, dhuc ſatis in i⸗ 9 10 Ctori⸗ gue ndarmn , id N rel ell⸗ t, i 30 e5 ( 143) A., % gat, & præſcribat. Nam quis non intelligit, neque ab Epiſcopo feſtine, & dquaſi ex tripode, in cauſis fidei ſententiam eſſe ferendam? quis non videt, & hic non niſi matura deliberatione, audito ſapientum conſilio, attentis perſo- narum, temporum, & locorum adjunctis eſſe pronunciandum? Ut enim rec- te advertit Bencinus, ea etiam eſt ratio, qua univerſam Eccleſiam regit, & ducit Spiritus S., ut humana media non auferat, nec eam phanaticorum mo- do impulſum ſuum experiri velit. (4) Hinc jam inde a naſcentis Eccleſiæ ex- ordio Presbyteris, qui ſapientia & doctrina ceteros antecellebant, is honor eſt habitus, ut ab Epiſcopo in gravioribus negotiis illorum conſilium, & ſenten- tia depoſceretur, uti exemplo Antiochenæ Eccleſiæ, de qua in Actis Apoſto- lorum, epiſtolis S. Ignatii, viſione Hermetis, illuſtribus S. Cypriani factis, & ipſius etiam Eccleſiæ Romanæ conſuetudine erudite demonſtravit idem Ben- cinus. Stat igitur illæſa, atque integra Epiſcoporum auctoritas, etſi eam con- ſilio Presbyterii, aut Provincialium Epiſcoporum adhibito exeruerint: ſtat con- firmatum eorum jus de cauſis religionis, fideique doctrina pronunciandi, etſi id cum induſtria humana præſtiterint, quæ tantum abeſt, ut quidpiam eorum ſeientiæ, & poteſtati detrahat, ut potius prudentem, & moderatum illius uſum magis etiam confirmet. § III. IUem cenſuræ Epiſcopalis jus recentioribus exemplis ſtabilitur. ILlnſridns itaque antiquitatis exemplis excitati ſuperiorum, quæ proxime anteceſſerunt, ſæculorum antiſtites, pro poteſtate ſibi divinitus attributa er- rantes in grege ſuo corrigere, noxia ſpargentes ſemina prohibere, prava dog- mata cenfſuris perſtringere minime neglexerunt. Nonnulla ſolum ſpeciminis loco adferam teſtimonia, ne præfixos diſſertationi limites excedam; nam ne- minem latet, ſponte ſua hic tantam occurrere rerum copiam, quæ volumini- bus implendis ſufficiat; quodſi nempe omnes catholici orbis Epiſcoporum cenſuras, edicta, & mandata adverſus nefariæ doctrinæ auctores, paſtorales ad populum in vera religione confirmandum epiſtolas, & ſimilia eccleſiaſtieo- rum judiciorum documenta lubitum eſſet enumerare. Atque ut ab Anglica- norum Præſulum ſollicitudine ordiar: illuſtre præbuit exemplum cenſuræ Epi= ſcopalis S. Thomas Cantuarienſis Archi-Epiſcopus, qui ſeriptum, non conſue- tudines, ut ille loquitur, ſed pravitates continene, ipfiurque ſeripti aubtoritatem, in- vocata Sanéti Spiritur gratia, publice condemnavit & caſſavit, in epiſtola zelo apoſtolico plena ad Londonienſem, omnesque ſibi ſubditos Angliæ Epiſcopos data. (5) Fadem auctoritate uſi ſunt alii regni hujus, quum catholica in eo adhuc floreret religio, Præſules: quos inter eminuerunt, qui Vicleffi doctrinam proſeripfſe- . runt (a) Diſ. I. de litt. Enœcl. J. 5. () Extat Tom. VI. Concil. P. II. pag. 1388. inter epiſt. Alexandri III. N (144) NNX in urbe Salmanticenſi Profeſſor virulentum evulgaverat librum, in quo inter alios errores etiam divinam ſacramentalis confeſſionis inſtitutionem impugna- bat: illico Alphonſus Carillus Archi-Epiſcopus habito Theologorum apud Complutum conventu, & accurato inſtituto examine nefariam doctrinam con- demnavit, lata ſententia, quam paulo poſt Sixtus IV. P. M. edita Romæ Anno 1479. conſtit. confirmavit; qua de re & ſimilibus agit Cardinalis de Aguirre in ſua inſigni collectione Conciliorum Hiſpaniæ. (a) In Callis utramque faciunt paginam judicia cenſoria, quibus nobiliſſimi regni hujus Antiſtites errores con- demnarunt, eorundem Auctores aut palinodiam canere coegerunt, aut exe- crati ſunt. Sæculi XVII. initio Edmundus Richerius, doctor Theologus & ſacræ facultatis Pariſinæ Syndicus, male feriatum evulgavit librum, de eccleſi- aſtica & politica poteſtate, in quo nimium quantum Romani Pontificis, & Eccleſiæ aucétoritatem depreſſit. Sed illico inſignis ſapientiæ, & pietatis Cardinalis, & Me- tropolita Senonenſis Perronius ad natalitias tenebras ablegandum eſſe librum ſua in ſynodo, quam Parifiis celebravit, edixit; quod idem ſubinde Paulus Aquenſis Archi-Epiſcopus in Synodo Aquenſi præſtitit, tandemque effec- tum eſt, ut Richerius, & regia auctoritate, & Sacræ facultatis decreto, Syndici officio amoveretur, & facti pœnitens declarationem orthodoxam Cardinali Richelio conſignaret. (5) Non multo poſt Joannes Vergier a ſpiritu nequam ſeductus credidit eccleſiam penitus eſſe corruptam, & fidei myſteria ſola ra- tione naturali diſcutienda; quam doctrinam diſſeminaturus librum de Theolo- ia familiari, & brevi myſteriorum fdei explicatione edidit. («c) Atenim anguis in Perba detectus eſt a ſanctiſſimo Presbytero Vincentio a Paulo, ut in ejus vita legere eſt, eaque de re edoctus Franciſcus Archi-Epiſcopus Pariſinus illico opus prohibuit, & ne in diœceſi aut legeretur, aut a librariis venderetur, gra- viſſime edixit. Hæc inter celebrior facta eſt cauſa Janſenii, in qua ſolſiciti Epiſcopi ſuo minime defuerunt officio, dum iteratis decretis, & paſtoralibus epiſtolis omnem perniciem a grege ſuo amoliri conati ſunt, quos inter ſingu- lari eluxit exemplo laudatus Franciſcus Gondi Archi-Epiſcopus Pariſinus, qui Auguſtinum Janſenii mandato, clero, populoque ſuo interdixit. Non minori zelo Hieronymus Grimaldi Archi-Epiſcopus Aquenſis, & Telerius Archi- Epiſeopus Rhemenſs condemnaverunt libellum Gerberonii, qui incautius er- rores Janſenii innovare omni ſtudio adniſus fuerat. Quibus autem verbis præ- dicabo eorundem Præſulum ardorem, quo neanda Molinoſii commenta diſ- Pellere, & fideles a peftilente illa ſceleratæ doctrinæ contagione immunes fervare conati ſunt? Vix in Galliam irrepſerant propudioſa hujus ſectæ my⸗ (4) Tom. III. p. 692. apud Graveſon Sæc XV. Colloq. 3. (b) Extas ged S gentreum Tom. II. Collect. Vol. 2. ad Ann. 1620. & fabulas in hac re refutat etiam Tom. J. in ladice p. 43. (c) Hic eſt fjamoſus Abbas San - Ciranus, qiei Janſenio Auguſt ni compilandi primarius Autor fuit. Habatur illius plurer ad eundem Janſenium epiſtolæ. . runt, ut jam alias meminimus. In Hiſpania vix Petrus de Oſina Theologiæ myſte Birhe tes, v in Fee juris zver tenſis 90915 enun Alepe ſucli mmagi, rum nume gde mani u P finitit theca (onta prelo an⸗ tieos tur, Tdee &ec Hrun nbus 10 corr tores nem Dros pere erucd 6⸗ Con tus, extir Nus! dlogie inter ugna⸗ 4pulld ncon. omæ dclunt 5cO- t exe⸗ gus & Eccleſ⸗ cleſiæ Me- lbrumm Panlus eſtee. ndici dinali guann la ra- heolo- nis in 1 VIt illco Yro⸗ ſeiti Alibus ungo⸗ 5, gun inori ehi⸗ us el⸗ nunes ſelle ny⸗ k- ſuc 6 14d e N (145) W myſteria, & Montaniſticæ extaſes, cum illico ſollicitus Paſtor Franciſeus de Harlay une eademque cenſura perculit tres libros Molinoſii errorihus faven- tes, ut legere eſt in decreto Anno 1694. edito. Id ipfum præſtitit Harl-i in Fccleſia Pariſina Succeſtor Ludovicus Ant. de Noailles Cardinalis, & Publici juris fecit inſtitutionem paſtoralem de perfectione Cbriſtiana, & vita interiore adverſus ſpuriorum myſticorum errores, quem æmulatus eſt Paulus Carno- tenſis Epiſcopus, qui & ipſe edidit inſtitutiones Paſtorales contra novæ myſta- gogiæ illuſſones. Quæ & fimilia plura Gallicanorum Epiſcoporum decreta enumerat Argentræus, Natalis, Graveſon, & alii. Ex Italiæ Paſtoribus unum allegaſſe ſatis ſit, qui, ceu Phœbus inter ſidera, fidei, & diſciplinæ ſanctioris ſtudio, conſummataque virtute eminuit, Carolum Borromeùm, qui factis etiam magis, quam verbis luxuriantium ingeniorum evertit commenta, hæretico- rum profligavit doctrinam, Synodorum decretis audaces liberiorum homi- num opiniones condemnavit. Quin in illud omnem ſuam induſtriam, omnes- que cenſoriæ epiſeopalis auctoritatis vires contulit, ut nefarii libri e populi ſui manibus eriperentur, ne quis aditus peſtiferis hæreticorum monimentis in ſu- am pateret Inſubriam. Hinc ut perionlum mali omnis, quod Præcipue ex finitimis Alpibus metuebatur, excluderet, illico viſitatores miſit, qui biblio- thecas excuterent, viderentque, an inter librarias merces vetitum aliquid, aut contagioſum lateret. Cautum præterea ab Eodem, ne typographi quidquam Pprelo committerent inconſultis cenſoribus ad eam curam delectis, diræque, & anathemata iis indicta, qui ſuſpectæ religionis homines, aut Palam hære- ticos ſilentio ſuo impune graſſari permitterent. Quæ ut apprime ſervaren- tur, Congregationem, quam ſancti offcii appellavit, inſtituit, adſeriptis in eam Theologis, ac Juris utriusque Doctoribus, qui in ejusmocdh cauſis ſententias & conſilia in commune conferrent. His in urbe conſtitutis, oppidorum, vil- larumque Vicarios, ac Curatores admonuit, ut exterorum ex ſuſpectis regio- nibus lucri cauſa venicntium verba, & mores ſedulo explorarent: minutos ve- ro quosdam mercatores penſilem apothecam collo geſtantes ex improviſo corriperent, viſuri ſcilicet, an inter eas peregrini operis nugas, quibus em- tores captant, dubiæ doctrinæ libellos, ac cantiunculas circumferrent, parvas nempe feintillas, ex quarum contemtu funeſta quandoque incendia oriuntur. Promulgata denique a Præſule Sanctifſimo lex, ut, qui docendi munus ſuſci- Pere vellent, catholicæ fidei capita profiterentur, neve libros adhiberent, qui eruditionis obtentu teneras puerorum mentes inficerent. Ita hæc, ceu ſin- ularia cenſoriæ poteſtatis teſtimonia, perſequitur, & narrat Barthol. Rubeus Gongregat. Obla oruint Sacerdos. (a) Imo, nec officio ſuo ſatis ſe feciſſe ra- tus, dum ſollicitam hanc cavendæ pravæ doctrinæ, noxiorumque librorum extirpandorum curam aliis demandavit: ipſe ejusmodi fidei Quæſitoris mu- nus ſe obiifle in litteris ad Ormanetum ſeribit, addens, tum maximum in ſe T con- (a) De vita & rebus geſtie §. Caroli Borrom. L. II. c. 6. er lal. Joann. Petr. (146) . conflatum fuiſſe invidiæ incendium ex eo, quod ex improviſo die quadanm brarias tabernas omnes ſollicite excuſſiſſet, licet œære ſuo catholicos Pro hæ- reticis libris ſubſtituendos curaſtet; quod poſtremum Albiatus de Foreriis teſtatum relquit. (a) Tandem numerum prope excedunt cenſuræ Epiſcopo- um, quibus laxiores mollium Theologorum ſententias confixerunt. Modum Opinandi ab Evangelica ſimplicitate alienum, omnemque morum corruptelam ſuis e diœceſibus volentes eliminare, alii ſelecta ex hujusmodi libertinis aucto- ribus commenta, & rationis humanæ ludibria Proſeripſerunt. (b) Ali paſto- ralibus monitis rectam ſalutis viam, arktam nempe & anguſtam Populis oſten- derunt, ut a ſpatioſa illa & lata, quæ ducit ad Perditionem, & qua complu- res ejusmodi Caſuiſtarum, ut vocant, libri digito velut intento ducebant, ſci- rent cavere. (c) Alii ſelectas pernicioſas opiniones ad Summum Pontiſicem, ad Eceleſiam Romanam retulerunt proſcribendas. (d) Ali denique moralis corruptelæ caput, & fontem, Probabiliemum, graviſſimis edictis vetuerunt, quo in genere illuſtre mihi ad manum eſt documentum Epiſeopi Tridentini, quo theſes publioæ diſputationi Cleri ſui Aviſienſis expoſitas proſcripfit, rejecit, & ſub pœnis canonicis Prohibuit, ne populus curæ ſuæ concreditus nimia opinandi licentia a recta ſalutis ſemita deduceretur. Hoc autem ordine at- que ſtilo præfatæ theſes expreſiæ erant: P R OO P OS I T L O N E §& pro diſputat. die 10. Junii A. 1760. in zdibus. Canonic. Aiſii. I. Probabilismus noſter verſatur circa hec tria: licet ſequi proba- biliorem pro libertate, relicta minus probabili pro lege. Licet ſequi æque probabilem pro libertate, relicta æque probabili pro lege. Licet ſequi minus probabilem pro libertate, relicta probabiliori pro lege. . E (a) Vid. Olrrocch. in notir ad idem c. 6. ad calcem Tomi Secundi Operum S. Caroli edit. Auguſtan. 1758. Cujus quidem editionir ſane elegantis mihi copiam ſecit, atque adeo eam liberali munere donavit Illuſtriſ. ac Reveren Iiſſ. D. D. FRANCISGVS PHILIPPVS Comes ab INZAGHI, Inſign. Colleg. Eccler. Nicoleburgi Præpoſitus Inuſulatus & c. &. quod grati animi cuuſa hic notatum vlui; quidni enim Mkæ- cenates perenni memoria veneremur? (b) lege decreta Mechlinienſia, Ganda- Yenfa, Cleri Gallicani Anno 1700. & imilia, quæ paſim V. P. Coneina in Theol. Cbriſt. allegat. () lege Inſt. Theol. Genetti, qui plura bujurmoedi paßſtoralia documenta citat. Id) lege epiſt. Spiritu Cbriſtiano pienanm Antiſtitum Hiſpamæ ad Clement, XI. qua 334. laxas Propoſitiones denunciant. VI. VII VI N., XI. o ſ Hadatn 0 hæ. dreriis opo⸗ Odum tehm aucko⸗ Paſto mplu- nt, Kl. licem, noralis t, quo i guo ejecit, nilnia de dt. . 1. Oba⸗ Licet babili elicta agu 60S Apgitut , Me- Gunde- Herits one Ex iis deducuntur ſequentia paradoxa: II. Uſus Probabilismi maxime tutus. Uſus Probabiliorismi maxime periculoſus. III. Ufus genuini Probabilismi minime in laxitatem degenerare oteſt. IV. Probabilioriſtas qua tales, qui ex conſilio probabiliora ſequun- tur, laudabiliſſime operari affirmamus. V. Probabilioriſtis ſtricte talibus, qui ex præcepto, quod nunquam clare probant, ſe ipſos & alios ad probabiliora impellunt, me- rito Rigoriſtarum nomen imponimus. VI. Qui nullatenus ad chriſtianam perfectionem tendere poſſunt, niſi ſequendo probabiliſſima. . VII. Abuſus probabiliorismi ſtricte talis non ſolum non licentiæ freenum, ſed licentiæ calcar eſt, quod Gallorum teſtimonio comprobamus. VIII. Genuinus itaque noſter Probabilismus, qui nec morum cor- ruptelam inducit, nec a Sacra Sede unquam male fuit notatus, origine ſua Thomiſticus, progreſiu ætatis Jeſuiticus, utpote a quo arctatus, emendatus, & contra Janſenianos furores pro- pugnatus fuit. IX. Qui ergo habitat in adjutorio fundatiſſimi Probabilismi, ſub protectione plurimorum ex omnibus Orbis Chriſtiani nationi- bus præſtantiſſimorum Theologorum commorabitur. Ey biſtoria Critica. X. Hinc ſine u'la laxismi nota Benigniſſimum etiam vocamus: ſed legitimum, quem ſuadent utraque lex Cæſarea & Pontificia; ſed Dominicanum, quem illuſtris Dominicanorum ordo, jam a primis temporibus eſt amplexus; ſed Pium, qui chriſtianam pietatem fovet; ſed Thomiſticum, quem S. Thomas in amo- ribus habuit, qui ducentas & plures opiniones libertati faven- tes in ſuis ſententiarum libris docet, ſed Chriſtianum, qui Chriſto Domino ſumme familiaris fuit. Fro coronide- Probabilismus noſter ſtans pro libertate, eſt notabiliter probabilior ipſo probabiliorismo ſtante pro lege. T 2 CLui BeYE (148) Beg Cui doctrinæ ſane damnabili ſequentem oppoſuit cenſuram & prohibitionem Princeps & Epiſcopus Illuſtrifimus. Noveritis, alloquitur ſie diæzcſis Parochor, «à nobis articulos iſtos acervatim ſumtos omnino rejici, improbarique, prout ha- Trum litterarum tenore rejicimus, atque improbamus, prohil cc Pœnis canonicis, ac aliis arbitrio noſtro iidem articuli acervatim ſumti in di- : ſceptationem ufumque deducantur. Officii porro veſtri partes in eo eſſe «„debent, ut populum cum ex ſacro ſuggeſtu, tum in pœnitentiæ tribunali c dexterrime eo inducatis, ut ea ſequatur dogmata, quibus tum ratio ſolidior, «tum gravior auctoritas ſuffragatur. (a) Documentum iſtud müſl. olim Ro- ma transmiſerat Vir doctrinæ purioris ſtudioſifſimus Guido Nicht ab Angelis Ordinis noſtri Afliſtens Generalis ex Provincia Bohemiæ: nunc vero etiam typis impreſſum compendio Theologiæ Concinianæ cum opportunis animad- verſionibus adjectum invenio. (?) Porro *ι quann fuiſſe ſententiam piiſſimi Epiſceopi Tridentini Summus Pontifex Clemens XIII. aaditis Sacræ Generalium Inquifitorum Congregationis ſuffragiis declaravit, dum ſuo etiam oraculo eandem male natam ſcriptiunculam condemnavit, tanquam continentem propoſi- tiones, quarum aliquæ ſint reſpective falſæ, temerariæ & piarum aurium oßfenſivz: illam vero excerptam a numero X. nempe: Probabilirmam qui CObr’ſto Domino Jumme familiaris fuit; uti erroneam & heæroſ proxi nam proleripfit. («) Deni- que argumento huic coronidem imponat illuſtre Epiſcopalis zeli, & cenſuræ exemplum, cujus per tranſennam ſupra meminimus, quodque naſcentis Huſ- ſiticæ hæreſis initio poſteritati reliquit Archi-Epiſcopus Pragenſis Sbinko. Hic quippe primum paterno amore Joannem Huff nova meditantem, & im- pia Vieleffi dogmata propugnantem, ut ab auſu temerario deſiſteret, commo- nuit; in memoriam revocavit, quam paucos ante annos cum ceteris Acade- nuæ Pragenæ Doctoribus errores Vicleffi damnaverit, qua de re egregium teſtimomium protulit Joannes Przibram Behemus in hbro, quem Anno 1428. edidit ſub titulo: de profeſtone idei cathalicæ & errorum revocatione; ubi ita ſeri- bit: item proſiteor veraciter, quin ante annos viginti Magiſten Joannes Huß cum ma- giſtris dobtoribus nationis Bobemicæ ex pleno confilio ſuo, & conſenſu unanimi reproba- runt, - - — vefutarunt & publice probibuerunt omnibus & maniſeſte iſtor articulos Jo- annis Vicleſt. At cum ſurdus ad piam monitionem eſſet Huſſ: Sbinko ea qua pol- lebat Epiſcopali auctoritate utendum eſſe cenſuit, & gliſcenti malo occurren- dum. Hinc Synodo coacta, non modo ſub eccleſiaſticis cenſuris Joanni Huſſ concionandi munus interdixit, ſed etiam impios Vicleffi libros publice juſſit concremari. Utinam vero Albicus, qui Sbinkonis in locum ſuffectus eſt, zeli hujus & conſtantiæ fuiflet imitator, fortaſſis ſeintilla extincta, grande in- cendium non fuiſſet excitatum, quo poſtea univerſa Bohemia conflagravit. At quoniam & Albicus fadiſimum erat, ut eum vocat Aecneas Sylyius, (4) avaritiæ monſtrum & idoneus Pontifex, qui naſcenti hæreſi fomentum præberet, S& (a) Ira in Edict. dat. Trident. 176I. die 3. Jan. (?) Edit. Bononien 1766. in 4. () Decrer. edit. 176 I. feria V. die 26. Eebruar. (d) Hiſt. Bohem. c. 26. bentes, ne ſub &P hom onic⸗ ertor. (eter. biunt tate, P 1 ipla nati⸗s leolt Nita C mun elle ont ban tem con il, ſi⸗ Multt exan pern tis, tencd ſaere tas I Klni den dent he BeY* (149) We onem & piger ille Wenceslaus imperil habenas teneret: mirum non eſt, ab uno en, homine Academiam Pragenſem, poſtquam ab ea Saxonica, Baverica, & Po- utu⸗ lonica natio receffiſſet, & inde totius regni Bohemici populum turpiſſimis e lub erroribus fuiſſe contaminatum. (a) Verum non æmuhti ſunt ſocordiam Albici d. — ceteri ſucceſſores, dum contra in hodiernum usque diem graviſſime præci- elke piunt, ut in quosvis libros accurate inquiratur, neque plebi ullus, niſi facul- unall tate, & ſubſeriptione Eccleſiaſtici Paſtoris munitus, permittatur. idior, nho. . gtar Cenſorio Epiſcoporum Juri Romani Pontifices non adverſantur. ned. iſlimi P c ergo eſt & priſcorum, & noſtrorum temporum doctrina, qua judi- Alum ciaria Epiſcoporum in religioſis cenſuris poteſtas ſtabilitur, quamque & dcuo ipſfa Oecumenica Coneiha agnoverunt, dum in illis, & etiam extra illa termi- tangl. natis fidei controverſiis, Epiſcopos ea formula ſubſeribere voluerunt, quæ ue! legitimam definientium, judicantium, indicat auctoritatem. Unde recta eſt es mins Natalis Alexandri animadverſio, qua refellendum cenſet Jacobum Naclantum Denl. Clugienſem Epiſcopum, Proſperum Fagnanum, virum ceteroquin doctiſſi- lüre mum, & alios anonymos aſſerentes: Epiſcopos in fidei controverſiis meros Huf- eſſe conſultores, non judices, ſolamque judicandi poteſtatem ad Romanum inlo. Pontificem ſpectare. (?) Enimvero tantum abeſt ut Romani Pontifices eam, Cinn. quam vindicavimus, Epiſcoporum e paſtorali munere dimanantem auctorita- nino. tem voluerint reſtrictam, ut potius eandem ceu ratam & firmam magis etiam eide⸗ conſueverint ſtabilire. Qujus rei complura nobis exhibent documenta regulæ gium illæ, queæ librorum prohibitorum indici præfiguntur, utpote in quarum fere 119. ſingulis Epiſcoporum fit mentio. In ſecunda enim Epiſcoporum curæ com- leri⸗ mittitur, ut hæreticorum libri, qui de Religione non tractant, eorum juſſu 1 nu. examinentur, & approbentur, ut ita juxta regulæ facultatem, tum demum “ permitti poſſint. In tertia judicio Epiſcopi relinquitur, quibusnam viris doc- . tis, & piis librorum V. T. verſiones, a damnatis auctoribus factæ, permit- h tendæ ſint. In regula quarta judicio Epiſcopi ſtandum eſle declaratur, cuinam rren⸗ ſacrorum bibliorum in vulgari lingua lectio ſit concedenda. Eadem auctori- anni tas Epiſcopi in regula quinta, ſexta & ſoeptima requiritur. In decima vero, in blee qua de librorum impreſſione agitur, neceſſariam eſſe facultatem Epiſcopi de- gelt, finitur ad hoc, ut cujuslibet demum generis ſeriptura typis evulgetur. Tan- ir. dem liberum quoque eſle aſſeritur Epiſcopis ſecundum facultatem, quam ha- tart. bent, eorum etiam libros, qui præfatis regulis permitti videntur, Pprohibere, 64) ſi hoc in ſuis regnis aut provinciis, vel diœceſibus expedire judicaverint. ee⸗ Quæ 4 (4) Vid. Cochlæum L. I. Hiſt. Hifft. && Graveſon. Saæc. XV. colloq. 3. ( b) Diſert. 1 XII. in Sac. XIV. n. 16. non en m omne judicium, ſed judicium finitivum ad ſedenm Apoſtolicam ſpebtat, ut infra dicetur. eO& (150) o 6 Gazx & plura fimilia ad paſtorale Epiſcoporum officium relata etiam in in- fKüructione Clementis VIII. R. P. regulis indicis adjecta confirmantur. Recte autem animadvertit Cardinalis Albitius in verbis regulæz decimæ indicis allatis non tribui novam facultatem Epiſcopis prohibendi Hbros, ſed excitari juris- dicdionem, quam jam habent, ut etiam permiſſos prohibere poffint; (a) quemadmodum generali conſectario doctrinam hanc Juris Canenici interpre- tes ex C. licet. de Offc. judic. ordin. deducunt: neinpe minime conſtitui delega- tum judicem, ſi contingat aliquando etiam Apoſtolicis reſeriptis ea injungi, & commendari, quæ alioquin ad ordinariam judicis convenientis pertineant poteſtatem. Hinc & idem purpuratus doctor ſtrenue depugnavit pro Epiſco- porum jure, libros quosvis ſuæ diœceſi pernicioſos prohibendi, quod non- nullorum ea eflet ſententia, Epiſcopos Italiæ poteſtate hac efle deſtitutos; oſtendit, inquam, etiam in hac celeberrima Europæ regione, ubi præcipua omnino Romanorum tribunalium, ipſiusque Romani Pontificis ceu Italiæ Pri- matis eſt auctoritas, ſalvum & integrum eſſe jus Epiſcoporum, in ea, de qua agimus, cauſa, recteque, & pro jure ſuo egiſſe Archi- Epiſecopum Neapo- litanum, dum peculiari edicto libros nonnullos prohibuit; cujus quidem edicti cauſa, juris peritifſimi Cardinalis votum Innocentius X. R. P. deſide- raverat. (?) Neque vero huic Epiſcoporum poteſtati quidquam præjudicat, quod variis in regionibus peculiaria adverſus hæreticam pravitatem inquiſi- tionis tribunalia erecta ſint. Nam, ut a ſingularibus privilegiis, & peculiari judiciorum horum ordine præſcindam, Epiſcoporum etiam jura inquiſitores tueri debent, & cum illis ad unitatem fidei conſervandam invigilare. Obſer- wat id Cardinalis de Luca, aitque ſingularium dioceſium, vel provinciarum miniſtris inferioribus, ac ſubordinatis Inquiſitoris nomen dari cœptum, ut cumulative cum Epiſcopis, qui ſemper fuerunt, ac ſunt ſuarum dicceſium narivi inquiſitores, & catholicæ fidei defenſores, & conſervatores, idem mu- nus exercerent. («c) In eandem ſententiam loquitur & diſſerit Eſpenius, qui & ipſe Epiſcopos ait eſle naturaler fdei inquißtorer, ſive ipſis jure quodam- modo naturali ex Epiſcopali, & paſtorali cura profluere, & competere jus inquirendi in hæreticos, aut de hæreſi ſuſpectos. (4) Et vero Eccleſiaſticæ antiquitatis non ignaris compertum eſt, per duodecim fere ſæcula nullos in Eceleſia fuiſſe fidei inquiſitores præter Fpiſcopos, & Paſtores, nec ullum inno- tuifie inquiſitionis tribunal, aut officium præter Epiſcopale, ſed pari cura ea- demque auctoritate iſti Eccleſiarum Præſides invigilabant, & procedebant con- tra hœæreſim, ficut contra alia non minus ſubinde perniciofa vitia, nec non contra hæreticos, atque alios homines ſceleratos. Unde nec mirum, primos illos fidei inquiſitores, quos ad extirpandam Albigenſium hæreſim ſæculi XIII. initio Innocentius III. in Toloſanam, finitimasque Galliæ provincias de- (a) De Iaconſtant. in FEid. c. 30. n. 1698. ( b) Iuſeruit hoc ſunm votum cit. c. 30. a. n. 148. urque ad 197. («) Li Relat. Curiæ Rom. diſcurt. I4. u. 5. (4) D. I. I. E. 11t. XXII. C: 3 M. T=. deleg fuille Præl⸗ recel. bueri nes rigor ergo aucke gente Litute gu0 que! tiort⸗ Non ratot/ Cenſil aſt in kant aC0I abitin E AGed Eem Dara Pille Hine teſon DParik tendi leſe itte lunn Guor Viden aut e ru — Nug, tineant non- totos; Eeipa le Dri- de qua Neapo⸗ nidem eſide- Mdicat, if⸗ Cüliari ſtores Obler⸗ iarum m, ut geſium n Ihu- 5, qul odam- ere jis laſtieee los in 1inno- Ura es⸗ nt con⸗ ee non ſeeuli incias e⸗ (. 90. n 5e N (151) BoNE delegavit, non ſine tergiverſatione, & moleſtia ab Epiſcopis earum regionum fuiſſe receptos; quanquam illorum operam, ſeu ad ſupplendam quorundam Præſu um offici immemorum negligentiam, ſeu ad excitandum fervorem, neceſſariam fuiſſe nemo facile negaverit, qui hiſtoriam eorum temporum ha- buerit perſpectam. Hinc & poſtea eosdem inquiſitores Toloſa ejectos Joan- nes Archi-Epiſcopus Viennenſis reſtituit, munus ſuum exercere juſſit, & ut rigorem odioſum grata manſuetudine temperarent, commonuit. («) Nihil ergo officio hoc Inquiſitionis, ſeu ejus originem, ſeu progreſlum ſpectes, auctoritati Epiſcoporum poterat derogari, niſi in quantum tempore proce- dente, aut mutuis conventionibus, aut Sedis Apoſtolicæ judicio aliter fuit con- ſtitutum; quæ proinde de Epiſcopis aflerimus, ea, ratione ſervata, de ſacro quoque Inquiſitionis officio intelligenda. In noſtra autem Germania, Gallia- que magis etiam integrum, & illimitatum eſt Epiſcoporum jus in cauſis ſanc- tioribus, utpote ubi diſtincta ab Epiſcoporum curiis Inquiſitorum tribunalia non ſunt introducta, Atque ideo vir doctiſſimus Harlæus ſubſtitutus Procu- ratoris Regii Pariſiis acerzime tuitus eſt Epiſcoporum jus in ferendis librorum cenſuris, quum de eodem ad ſacraln facultatem Pariſinam ſermonem haberet: ſi impediantur, ait, Epiſcopi impendere auctoritatem ſui characteris ad cu- Hrandum ſuum populum a venenoſis dogmatibus, impune permittendæ eſſent „conciones contra maximas Evangeli; - - — non eſſent amplius defenſores le- „ gitimi, qui poſſent ſe opponere effectibus pernicioſis novorum dogmatum. „& ſtabilirentur impune in cathedra veritatis omnes abominationes ad illam „ deſtruendam. (5) Cujus veſtigia ſubinde preſſit Franciſcus de Fleury iti- dem advocatus Regius in diſcurſu ſuo coram ſuprema Regni curia, quam Parlamentum vocant, habito, in quo Epiſcopos ab ipſo Chriſto JEſu acce- piſſe poteſtatem de dogmatibus judicandi, libere, & intrepide affirmavit. ( 4) Hinc denique in eadem Gallia jam olim non audita fuit F. Joannis de Mon- teſono proteſtatio, qui, ut ſupra meminimus, perculſus cenſura Univerſitatis Pariſienſis, Præſide ejusdem urbis Epiſcopo lata, ad Papam appellavit, con- tenditque eſſe contra jura Romani Pontificis, quod aliquis inferior Epiſcopus ſeſe immiſceat damnationi alicujus doctrinæ, falcem in alienam meſſem im- mittens, eo quod damnatio doctrinæ ſit una de majoribus caufßt, quæ ad ſo- lum ſummum Pontificem pro examinatione, & deciſione deferri debent. Quoniam nihiloſecius hæc Monteſonii doctrina aliquo ſenſu vera eſſe poteſt, videndum jam, quousque jus iſtud Epiſcoporum, propoſitiones, librosque, aut cenſura notandi, aut prohibendi porrigatur, quamque late omnis iſta eo- rum facultas pateat. (a) Vid. Sondan. ad An. 1234. . 3. (5) Peroravit vecaßone Bulle Alexandri VII. edit. A. 1665. contra cenſurain Parviſnams in libros Vernantii Guimenii. (e) Peroravit ocaſione Brev. Clem. I. contra ſeripta Epiſcopi S. Pontii 1710. § V. Cuæ ſit cenſuræ Epiſconorum aultoritas, clarius exponitur. NErſon præcipuus ille jurium Epiſcopalium defenſor, in ſuo de examinatione G dodtrinarum tractatu pariter ſtatuit, examinatorem juridicum, & ordinari- um doctrinarum eſſe Prælatum in ſua jurisdictione, quo nomine præcipue venire Epiſcopum, neminem latet: tum hanc ſuam aſflertionem ſtabilit, & ex ratione officii paſtoralis, & ex ordine hierarchico figurato in confilio dato Moyſi per Jethro ſocerum ſuum: denique duplicem adhuc notandam adjun- git veritatem: prima eſt, ſunt verba Gerſonir, quod nullus Epiſcopus inferi- „ Or poteſt condere articulum fidei catholicæ, qui videlicet ad totam Eccle- ſiam ſe extendat; non enim poteſt in eos obligationem ferre, quos non ha- «bet in jurisdictione ſubjetos. -- -— Pro quo ſit ſecunda veritas, diſtinctione „ Præmilſa: quod aliquæ ſunt doctrinæ palam hæreticales apud omnes: aliæ „dubiæ ſimplicibus, ſed manifeſtæ ſapientibus & peritis: tertiæ veluti neu- „træ, habentes pro ſe doctores cum rationibus ad utramque partem proba- „ bilibus. --- Eſt ergo veritas, quod in primis, & ſecundis auctoritas infe- riorum Prælatorum ſe extendit, & ad ſuos tantummodo: in tertiis vero ne- a quaquam; quoniam merito dicuntur fidei majores cauſæ; - - - ideo ſunt ad ſedem Eccleſiæ, vel ad ſedentem in ea Summum Pontificem referendæ.“ () Similia fere tradit in traétatu de propoſitionibur ab Epiſcopo bæreticandit. Ex quibus omnibus manifeſtum eſt, Gerſonem agnoſcere poteſtatem in Epiſcopis reſpectu ſuæ Diœceſis, ut poſſint de rebus ſaltem inter doctos apertis, ac perſpicuis fidei articulos condere. Sed ne lis ſit de nomine, ea Gerſonis ſententia clariore, diſtinctoque ſenſu eſt intelligenda. Nam ſi quis velit Epi- ſcopum poſſe cudere infallibilem fidei definitionem in dictis materiis, atque adeo ſi ſenſas ſit, Epiſcopo librum configente, ratione ſententiæ, quam dam- net hæreſeos, cenſuram hanc eſie fide certam, de qua tamen Fccleſia uni- verſalis nihil adhuc decreverit: omnino, quod Gerſon dicit, eſſet rejiciendum; tum quod cauſa fidei & hæreſeos, cum ſit toti Eccleſiæ communis, & in una- quaque Ecclefia eadem debeat eſſe fides, non pofſſit per unius Eccleſiæ Parti- cularis caput decidi, ut præclare argumentatur Alphonſus a Caſtro: ( b) tum quod nulli particulari Epiſcopo poteſtas competat irreformabili judicio defi- niendi de iis, quæ ſunt fidei, aut configendi ea, quæ fidei adverſantia videntur. Contra vero ſi Gerſonis doctrina eo in ſenſu exponatur, quod Epiſcopi ha- beant poteſtatem proponendi ea ſuis ſubditis, quæ tanquam de fide ab uni- yerſa Eccleſia fuerint definita, eosque in conſcientia obligandi, ut eis credant, tanquam definitis, verum erit, quod Gerſon profitetur, nihilque a munere paſtorum alienum; quæ doctrina peculiari libello ab auctore anonymo contra . . ſu- (a) Tr. cit. confder. 3. (b5) L. II. contra bareſ, c. 8. ſupri irreka cein, nutio Epiſ ſere bitius nen n tempa minds rog ſeopi trinæ Nata deſßn ea re (nec due 44 Prul cem den albe firirn tur: N me tur, tom⸗ deden doce⸗ eri⸗ tudine 40 , Zentig Preſt tio vemi judir Atione cibe ex Gato dun. nkeri. ecle⸗ n ha- Cione . Alie neu⸗ roba⸗ e . tone⸗ nt 20 . kX kopis 8, rlonis tEpi- Atque dam⸗ a Wl- Cem; nuna- Patti tum aef. entur. pi Hi- b uni⸗ eant, unere cOVtA ſu⸗ 2& (153) ſupra memoratum Monteſonium fuit ſtabilita. (a) Nempe quamvis ultima, & irreformabilis rerum fidei deciſio ad Eccleſiam, ſummumque ſpectet Pontifi- cem, cujus eo in negotio primas eſſe partes omnis catholica, etiam (zallorum natio profitetur: tamen judicium de doctrina ſana, quale adhuc concefſimus Epiſcopis, in eorum poteſtate includitur, eſtque omnino admittendum. Ita fere Gerſonium explicat, & conciliat Raynaudus. (5) Cui interpretationi Al- bitius quoque ſubſeribit: poterit erge, inquiens, prohibere Epiſcopus libros continen- tes propoſitioner ab Eccleſia damnatar, & obligare ſubditos ſub pœni Piritualibus, & temporalibus, ut illis æeant tanquam definitis per Eccleſiæ eaput. (c) Sed nec his ter- minis coarctata eſt Epiſcoporum austoritas: ukerius etiam Raynaudus hic progreditur, & præter expoſitam facultatem, agnoſcendam quoque in Epi- ſcopis ait aliam, qua fubditos ſuos obligare valeant, & adſtringere, ne doc- trinæ periculoſæ aflenſum præbeant, eo quod tametſi illa necdum aperte dam- nata ſit ab Eccleſia: tamen Epiſcopo videatur eandem non cohærere cum definitionibus Eccleſiæ, aut ad errores damnatos accedere. Non falli autem in ea re Raynaudum exiſtimo; quandoquidem, ut idem proſequitur, choc ipſum «neceſſarium eſt, ut munus paſcendarum Chriſti ovium Epiſcopus rite exe- „Qquatur; & quamvis Epiſcopus in hujusmodi propoſitione falli poſſit, --- „ Prudenter nihilominus plebs conſtituti ſibi ab Eccleſia immediati paſtoris vo- Cem audiet, nec ejus ductum ſequendo peccabit, tandemque divina provi- « dentia per mediatos, ac præſertim per ſupremum paſtorem, aut quibus « ubebit viis, dedocebit errorem.. Non igitur judiciaria fidei cauſarum de- finitio Epiſcopis eſt vetita, ſed ſola fmitiva ſententia Sedi Apoſtolicæ reſerva- tur: non primum quæſtionum fidei judicium Epiſcopis interdiétum eſt, ſed ut majlores cauſæ poſt epiſcopalem ſententiam ad Sedem Romanam referan- tur, præceptum. Hoc eſt, quod ſcribit Innocentius I. ad Victricium Rho- tomagenſem: ſi autem, inquiens, majores cauſæ in medium Jusrint devolutæ, ad Sedem Apoſtolicam, ut Snodur ſtatuit, poſt Epiſcopale judicium referantur. (d) Hoc docet S. Gregorius M. f quam vero contentionem - — - de ſidei cauſa evenire con- tigerit, aut antgotium emerſerit, cujus vehemeni ſit fortaſſe dubietat, & pro ſui magni- tudine judicio Sedis Apoſtolicæ indigeat: examinata diligentiur veritate, relatione ſua ad noſtram ſtudeat perducere notionem, quatenus a nobit valeat congrua ſine dubio ſen- tentia terminari. (e) Hanc demum majorum cauſarum notionem clariſſime ex- preſſit Joannes VIII. Si quæ vero, ſcribit ad Epiſcopum Arelatenſem, inquiſ- rio de ſde - - - emerſerit, quæ diſcerni diſtoilius poſſit, colleétir duodecim Epiſcopis ventiletur, atque decidstur; ſn autem decidi nequiverit, diſeuſa veritate ad noſtrum judicium referatur. (f) Quæ copiolus, & erudite confirmata legere eſt apud (4) a ſere Raynaud. Partit. III. erot. 2. Jed æum, quem anonyenum Pputat, zſe Petr. de Alliaco, nunc omnes cenſent eruditi. (b) Loco mox laudato. (c) C. 30. cit. num. 161. (4) Epiſft. 2. ad Vikctricium capit. 3. Extat. Tom. I. Concil. J. 1000. (e) L. V. epif. 54. cdit. nov. (f) Epit. 93. ad Arclat. Epiſc. Extat. Tom, VI. Conc. P. Il. num. 35. S (154 ) N Natalem Alexandrum, e quibus etiam explicari poteft difficilis, & intricata Parentheſis, quæ in Clementina conſtitutione de Summa Trinitate, & Eide Ca- tholica inſerta eſt. Ita nempe in laudata decretali oquitur Clemens V. R. P. «« Nos ad tam præclarum teſtimonium, ac 8S. Patrum, & Doctorum com- munem ſententiam apoſtolicæ conſiderationis (ad quam dumtaxst hæc declanare Pentinet) aciem convertentes &c. «quam quidem interjectam ſententiam non in ſenſu, ut ajunt, excluſivo intelligendam volunt: aut certe de ſolo finitivo ju- dieio accipiendam: intruſam vero, atque ſuppoſitam conjiciunt alii ex iis, quæ& de Clementinis conſtitut. gloſſa Joann. Andreæ, & auctor vitæ Clementis V. ſeribunt; qua in re vadimonium ſubire non poſium. (a) Diſerimen tandem eruitur, quod maximum majores cauſas perſonarum inter, & rerum, quales ſunt fidei, intercedere perdocte animadvertit Petrus Aurelius auctor proba- tifſimus: Scilicet appellationes perſonarum gratia conſtitutæ ſunt, ut Eccle- ſiaſticorum præſertim hominum fama in rerum fantarum periculis ſit tutior: nec periculoſam eſt, noxium Honatem Paulo ſerius damnari, aut plecti; «hinc recte Epiſeopis vetitum, ne poſt intérjectam in majeribus perſonarum „Cauſis appellationem quidquam decernant. At fidei cauſa raro ſine periculo «differtur, & quævis mora perniciem multis minatur; præcipue cum prava Hdocrina ſbargi cœpta eſt in vulgus: ideoque quam primum reſecari, & .„Palam damnari debet ſermo nocivus, ne utf cancer ſerpat, ad quod ante „Omnia neceſfarium eſt Epiſeoporum judicium: incolumi tamen ſuprema „Summi Pontificis ad eorum ſententias tum confirmandas, tum ſolvendas, auctoritate.« Quæ omnia ſolidis omnine, & evidentibus argumentis evin- cit laudatus Aurelius. (?) Atque hæc quidem, ut diximus, præcipue intelli- genda ſunt, ſi de quo ſuſpedo, & periculoſo in rebus fidei capite agatur: quodfi autem ſermo ſit de libris lectionis improbatæ, quorum videlicet lectio poteſt pervertere mores, & Eceleſiaſticam diſciplnnam, ampliorem etiam Epi- copis poteſtatem communis auctorum ſententia concedit. Nam myſteria fſidei quidem, quæ ad contemplationem referuntur, adeo ſupra hominum in- genium, captumque ſunt poſita, ut conſectaria eorum remotiora etiam docti, & periti non ſemper ſatis accurate internoſcant, & ipſos inter Epiſeopos ceu de rebus obſcuris, & perplexis vacillet judicium, nec de iis propter ancipi- tem diſceptationem facile certi quidpiam definiendum: contra vero corrupte- læ morum clarius patent: an ea, quæ agenda ſunt, ad Evangelii regulam, & Primorum Eccleſiæ doctorum ſenſum exponantur, facilius quivis iielligit, cui mmens non læwa, nec præjudiciis carnis, & ſanguinis imbuta: fervens de- nique, & ſalutis ſtudioſus animarum paſtor doctrinam ſalutarem a nociva, a perverlſa, a laxiore facillime valet diſtinguere, atque adeo hac reprobata, gre- gem ſuum ad paſcua ſalutis traducere, quin, ut recte obſervat piiſſimus mo- (a) Vid. Natal. Alexandr. H. E. Diſertat. XII. in Seæc. XIV. (b) libr. cui titu- Ius: In olto cauſas Spongiæ præaenbulas, pro Sacra Facidt. Paris. pag. 270. apud Natal, loc. cit. cata C. .D. omm. Fare non Ju N. dem lales obe- cle⸗ tior: eci; rum aV ,& Ante eina das, in. teli⸗ tur: ectio Epi. keria n⸗ oki cell ii⸗ pte⸗ 1, &£ igtt, de⸗ 74, 4 gle⸗ IIS o⸗ fi⸗ 9 morum inſtitutor Ven. P. Concina, eo fere ordine hactenus ad laxiores doctrinas damnandas deventum eſt, ut primum eas ſaniores Theologi exagitaverint? deinde academiarum conſenſuas cenſura notaverit: poſtea Epiſcoporum aucto- ritas proſcripſerit: tandem celebriores fſynodi provinciales, aut diœceſanæ condemnaverint, quibus permota Sedes Apoſtolica, tot ſententiis & ſtatutis demum inviolabilis firmitatis robur ſuo anathemate adjecerit. (a) Quod vero ad Eccleſiarum diſciplinam attinet, ea nulli omnino melius, quam cujusvis diœceſis Antiſtititi nota, & perſpecéta eſſe poteſt, eſtque ſubinde in nonnullis eapitibus tam varia, & diverſa, ut, quod in una provincia, aut diœceſi tuto ſeribi, dici, agique poteſt, illud in altera eitra temeritatis & ſcandali notam fieri non poſſit. Magnam enim vim in animis hominum habet conſuetudo, atque inde a Majoribus tracta rerum agendarum ratio, a qua, ſi quis receſ- ſerit, fruſtra fe alterius patriæ uſu, & inſtitutis defenderit. Hinc neque Ro- mani Pontifices laudabilibus ſingularium locorum ſtatutis, & moribus volue- runt per ſanctiones ſuas derogatum; quemadmodum celebri fua decretali in jus Canonicum relata pronunciavit Bonifacius VIII.: licet, inquiens, Romanus Pontifex, qui jura omnia in ſcrinio pedtorir ſui cenſetur habere, conſtitationem condendo poſteriorem, priorem, quamvis de ipſa mentionem non ſaciat, revocare noſcatur quia tamen tocorum ſpecialium, & perſonaram ſngularium conſuerudiner, & ſtatuta, cum ſint facti, & in fabto confikant » boteß brobabiliter ignorare: ipſir, Zum tamen lunt rationabilia, Per conſtitutionem a ſe noviter editam, nif expreſe caveatur in ipſa, non intelligitur in aliquo derogare. (?) Accedit, & temporum & aliarum rerum adjuncta in iis, quæ ad difciplinam ſpectant, neceſſario obſervanda eſſe, quæ poſtea non raro di- verſas etiam Epiſcoporum ſententias poſtulent. Atque hinc fieri poteſt, ut citra omnem auctorum injuriam nonnullæ eorum propoſitiones, aut libri, uno in- loco, vel diocefi ab Epiſcopo ſeverius prohibeantur, quos tamen alibi im- pune non modo tolerari, ſed & ſuſcipi empertum eſt. Ea queque quæſtio, quæ aliquando magnam Innocentio X. D. difficultatem movit, ſoluta manet: an Epiſcopus in ſua diœceſi poſſit ibrum prohibere, impreſſum in dicœceſi alie- na cum approbatione Ordinarii, vel Inquiſitoris, aut etiam licentia Sacri Pa=- latii Magiſtri, aut a Sacra Indicis Congregatione permiſſum? patet quippe vel ex ipſa decima indicis æegula, ſupra citata, Epiſcopo fas elle Prohibendi lHibros etiam a facra Indicis Congregatione permiſſes, ſi ita in ſua diœceſi ex- pedire judicaverit: ex quo prona conſecutione infertur, multo magis Epi- ſcopum poſſe interdicere libros, ab uno vel altero Epiſéopo aut probatos, aut permiſſos; cum eorum approbatio, ſi rigorem juris ſpectemus, ultra dicce- ſim approbantis non extendatur, quod & Rota ſua deciſione firmalle fertur. (e) Pluribus doctrinam hanc exempl's illuſtravit Cardinalis Albitius, e quibus duo ſolum retuliſſe ſuſſiciat: «Fingamus, ait ille, hodiernis temporibus, qui- „bus Regem Galliarum inter, & Hiſpaniæ atrex fervebat belluum, Lutetiæ . U2 Pa.- (4) Vid. Hur apparat. ad Theol. Chriſtiunam Tom I. (b) Ce I. de Conſtit. in VI. C) Decir. 165. apud Card. Abitiums (156) A. „ Pariſiorum impreſſum eſſe librum cum Ordinarii approbatione adverſus 4 *.Regem Hiſpaniæ, e quo ſubditi incitentur ad ſeditionem: procul dubio eun- n „dem prohibere licebit Toletano Ordinario; ſicut contra, ſi liber cudatur . 4. 4. Madriti, qui deroget Regi Chriſtianiſſimo, ſitque aptus ciere turbas in Gal- 460 c lia: utique ab Ordinariis Galliæ poterit prohiberi. Quod vero ad diſeipli- aPe „ham morum ſpectat, non dubito, quin liber P. Zachariæ Pasqualigi, cui ti- 1c⸗ tulus: Praxit jejunii, etiam cum approbatione P. Mazzarini Magiſtri S. Palatii ſis⸗ a impreſſus poſſit prohiberi ab Ordinariis ſtatus Eceleſiaſtici propterea, quod do- Aut ccCet in vigiliis de præcepto licitum eſſe uſum ovorum & lacticiniorum, non ob- «„ſtante contraria conſuetudine, utpote non animo ſe obligandi, ſed ex de- Votione inducta; quæ quidem Opinio in ſtatu Eccleſiaſtico ſcandaloſa eſt, & .cdiſciplinam Eceleſiaſticam relaxat, licet in Gallia, Germania, & Hiſpania . «Paſſim prævaleat. Ingenioſus erat, qui ſtabilitis hactenus Pprincipis duo ob- liciebat, quorum alterum deſumtum eſt a damno, & injurlis, quæ tali Epi- 4 ſcopi prohibitione tum auctori, tum bibliopolis inferuntur: alterum ex juris civilis formula petitur, qua filius per ſententiam legitimus judicatus, ubique Let locorum talis cenſeri debet; cum ſententia juſte lata jus faciat quoad omnes. e (⁴) Sed prius illud jam ſupra occupavimus; quum enim Epiſeopus ſuis de- do beat proſpicere ſubditis, ne aut pervertantur, aut damnum ſubeant: ſane dum dat de ſolo bono ſubditorum agitur, non attenduntur damna, quæ indirecte, ut ture ajunt, emergere poſſunt auctori, aut bibliopolis, ut bene advertit, & argu- keg mentatur Cardinalis de Lugo. (?) Poſterius vero ex oppoſita juris ratione lbr⸗ confutatur. Tum enim ſolum ſententia lata in cauſa ſtatus jus facit quoad ſuus omnes, ſi & omnes citati ſint, de quorum commodo, aut damno primario Sa agitur, quod cum minime in approbatione libri cujuspiam factum fuerit, ſi ſub-. hpri ditos alienæ diœceſis ſpectes, dicta approbatio etiam illis non Præjudicat, Cl eſtque præterea in arbitrio Epiſcopi ceu Superioris, de ſententia lata inveſti- mn gare, ritene ac recte, ſi ſuam diœceſim conſiderat, omnia ſint acta, atque Ruit ſi contrarium expedire invenerit, etiam judicatum cetera legitimum poteſt nes repudiare. Licet nonnunquam, nec ſolum ſubditorum commodum, aut no- tenn cumentum, ſed aliæ etiam quædam, probatæ tamen & commendabiles, quas in ſtatus, & politiæ vocant, rationes, ad librum quempiam prohibendum, Epiſco- yr Pos movere poſſint, quemadmodum & Principes, cenſoresque alios eadem iſe argumenta inducunt. Satis mea opinione id expreſſit Caramuel, dum ad gen quæſtionem: an Epiſcopi libros, & propoſitiones poſſint interdicere, cen- des ſurare, damnare? de Dianæ libris in Belgio a quodam Epiſcopo prohibitis ine . ita reſpondet: interdicere libros, & illos condemnare diſtinguo; libri enim ſenn s-ſunt merces, ſunt nocivi, ſunt mali. Interdicuntur libri optimi, ut merces, co «Ut noſtris typographis, & bibliopolis conſulatur. --- Interdicuntur etiam ..libri optimi, ut nocivi; quando experientia conſtat, efle aliquos, qui eis n cabutuntur, ut ſacra biblia in lingua vulgari. --- Porro ſi Dianæ npros Epi- ſco- (a) L. I. F. de liber. agnoſe. (?) De fidd Diſp. 2I. Sect. 2. n. 26. erſus eun⸗ datur 1Gal. dil. Ultl⸗ ſati Cdo. nob. X Ge. & ania 0b. Epi- juris dige nes, de. dum 2, Ut lg lone 60ad nario ſub. jeat, eſti- tane dteſt as ſco⸗ dem n 4d cen⸗ ditis itn ces, iatn eis Hi ⸗ e (157) eNE cſcopus ille interdixit ut merces, viderint conſules, & reipublicæ Patres, ad «quem pertineat interdicere merces. -- Si eosdem interdixit ut nocivos per Haccidens, nullam injuriam Dianæ intulit, & ſuo fuit uſus jure; nemo enim domi ſuæ tenetur tolerare librum etiam bonum, qui fuis ſit pernicioſus cPer accidens. (a) Quibus pro exemplo librorum damnatorum; quia mali, addam: libri Dianæ, Caramuelis, pluriumque Caſuiſtarum Uliſſippone, Pari- ſiis, & alibi exuſti & damnati ſunt; quia mali, & propoſitionum erronearum, aut laxiſſimarum pleni viſi fuerunt. § VI. PFrudens moderatio ab Epiſcopis in judicio cenſorio non eſt negligenda. T vero, ne quid diſſimulem, ut liber ab aliis viris graviſſimis jamjam pro- batus, prohibeatur, aut condemnetur, ſumma cura, prudentia, mode- ratio ab Epiſcopis cenſoribus minime eſt negligenda. Nam ſi in approbatio- ne librorum Epiſcopum uti oportet opera virorum ſpectatæ puritatis, & doctrinæ, de quorum fide, & integritate ſibi polliceri poſſit, nihil eos gratiæ daturos, nihil odio, ſed omni humano affectu poſthabito, Dei gloriam ſpecta- turos, & fidelis populi utilitatem, ut in inſtructione Clementis VIII. auctoritate Regulis Indicis adjecta diſponitur: (5) profecto, dum agitur de prohibendo libro, præſertim approbato, in illius examine, ut ſingulari prudentia, pietatis ſtudio, Pravisque affectibus remotis, procedatur, magis etiam eſt neceſſarium. Sane non modo ea omnia, ſi pauca excipias, accurate obſervanda ſunt, quæ privatis etiam cenſoribus præclari quique ſeriptores, hac de re agentes, in- culcaverunt, ſed etiam ea aſſidue præ oculis habenda eſſent, quæ ſapientiſſi- mus Pontifex Benedictus XIV. in conſtitutionibus Synodalibus cavenda mo- nuit, quæ inter & præcipuum, & hujus loci eſt, ne Epiſcopus facile quæſtio- nes decidat inter catholicos Doctores controverſas, & a Sede Apoſtolica hac- tenus non definitas; quod & Fagnanus compendio expreſſit: in rebus dubiir, inquiens, & de jure controverſir, non facile definitiones fiant; præſertim ubi grave aliquod præjudicium parari poteſt, velut in materiaSacramentorum enodanda, aut explicandis caſibus uſurarum, & aliorum vitiorum, uibits timoratæ conſcientiæ irretiri poſſunt. (c) Quam generalem doctrinam memoratuùs Pontifex more ſuo profunda eruditione, pluri- busque exemplis mirum in modum explicavit, illuſtravitque. (2) Nec pro- inde licebit Epiſcopo controverſas ejusmodi opiniones pro privato ſuo animi ſenſu configere, aut libros auctorum, qui easdem pertractant, pro arbitrio condemnare: minus vero eidem conceſſum erit, doctrinarum coônſectariis, quæ ſibi ex argumentandi ratione ſunt evidentia: aut ſcholarum ſyſtematis, quæ Pontificia auctoritate in tuto collocata ſunt, notam hæreſeos inutere, quod U u0 (a) Tom. I. Theolog. Fund. n. 324. 3 b“) De Impreſſ. libror. J. 5. (c) ILa e Kicut. de Accuſat. num. 92. (d) De Snodo Diæces. a libro VII. ucque ad XIII. eo (158) W& ſuo judicio a damnatis erroribus non differre, aut certe ad eosdem accedere videantur. Atque ex horum quidem monitorum neglectu non raro factum eſt, ut auctores integerrimi de injuria fibi ab Epiſcoporum vel Inquiſitorum cenſuris illata non immerito queſti fuerint, ad ipſamque adeo Sedem Apoſtoli- cam perfugium quærentes appellaverint. Hinc factum eſt, ut citra cauſam, rationemque ſuſficientem de uno eodemque libro contraria Epiſcoporum de- cereta emanaverint, quod quantum dignitati Epiſcoporum detrahat, quamque ſerio propterea evitandum ſit, pluribus ſupervacaneum eſt demonſtrare. Res eſt invidiæ plena, nec velim hæc ulcera tangere: pro inſtituti tamen ratione duo perſequar exempla alioqui orbi erudito notifma, quorum alterum cele- berrimus Cardinalis Noriſius: alterum Theologus doctifſimus Laurentius Berti ſuo exhibuerunt experimento. Ediderat Henricus Noriſius Veronenſis Augu- ſtinenſium auctor non gregariur, ſed litterarum ſui temporit facile princepe, & ſolo litteraturæ eccleſiaſtick, & profanæ meritv ſacro Cardinalium collegio poſtea adſcriptut, ut de eo loquitur Benedictus XIV. (a) hic, inquam, ediderat inter alia hi- ſtoriam Pelagianam, & difſertationem ſuper V. Synodo Oecumenica, eaque opera non modo Theologerum extraneorum ſuffragio, ſed & reviſorum in Urbe Romana deputatorum calculis fuerant probata; quin, cum de eodem inter purpuratos Patres adlegendo ageretur, providus Pontifex Innocentius XII. octo deputavit Theologos, qui in Noriſii opera ſeverius animadverterent. Theologi mandatis ſtrenue morem gefſerunt, ipſorumque ſententiæ in Con- regatione fupremæ Inquiſitionis, ſuffragantibus etiam Cardinalibus eidem adſcriptis, Perbenke ſunt, cumque nihil anathemate vel cenſura dignum in dictis operibus fuerit adinventum, Pontifex Innocentius Theologorum & Cardinalium ſenſus facto comprobavit; Confultorum quippe Inquiſitionis col- legio Noriſium adſeripfit, quod utique non feciſſet, ſi de ejus ſana doctrina vel minimam habuiſſet ſuſpicionem, ut recte comjicit idem Benedictus XIV. Denique omnes Bajanismi, aut Janſenismi ſcrupulos, qui nonnullos adhuc vexabant, penitus exemit idem vir doctiffimus, dum, juſſu Innocentii XII. quinque eruditas elucubravit diſſertationes; atque tum, jam Prius plaudenti- bus omnibus, ut victor Cardinalium numero adſeriptus, inter Qardinales quoque ſupremæ Romanæ Inquiſitioni Præſidentes relatus eſt, & in ea, ſicut & in aliis Congregationibus, quibus adlectus fuit, usque ad obitum ſtrenuam, & maxime utilem operam navavit. Talis tahtusque erat Noriſius, totque præſidiis ejus opera fuerunt communita: cum ecce in Hiſpania „ ſub bonæ memoriæ Epiſcopo Terulienſi Inquiſitore Generali, indiei librorum prohibi- torum a generali horum regnorum Inquiſitione Madriti anno 1747. edito in- ferta fuit laudati Em. Cardinalis hiſtoria Pelagiana, & Aiſſertatio ſuper quinta ſnodoi Quantis vero hæc ipfa inconfulta proſeriptio turbis, litibus, & diſſenſionibus non præbuit eriginem 2 Tragoœdias, ſcandala, ſiniſtra judicia ea de cauſa W ex- (a) In erudita epiſtola, quam in forma Brevis A.. 1748. 31. Julii ad Inquiſit. General. edere Atum Orum oſtol⸗ am nde. Indue⸗ Res tione cele. berti Agl . ſo etu, ia hi⸗ ue in dem ntins rent. Con. demn n in m & 8eol. Arina IV. hu XII. enti⸗ lales ſcut nam, tque⸗ vonc hibi⸗ din⸗ leor ibus ula⸗ 1⸗ (159) N* excitata, non ſine gravi animi dolore poſtea commemoravit, atque deſcripſit Emmanuel Bonifaz Archi- Epiſcopus Pharſaliæ itidem Hiſpaniæ Inquiſitor Generalis in ſuo edicto, quo proſcriptionem factam irritavit, laudataque ope- ra ex catalogo expurgatorio tolli, & expungi juſſit; (a) de quo præſtan- do jam decem ante anmnos videlicet Anno 1749. Epiſcopum Terulien- ſem Inquiſitorem erudita epiſtola graviſſime admonuerat Benedictus XKIV.. cujus ea in re auctoritatem imploraverat P. Gioia Ord. S. Auguſtini Genera- lis, nedum, ut vulneri ſuæ religioni inflicto mederetur, ſed ut etiam immi- nentia mala, & perturbationes in Hiſpania propediem excitandas averteret. (“) Iluſtre ſane documentum, quam nociva, reique chriſtianz, & bono communi inimica ſit proſeriptio librorum ,qui legitimis ſuffragiis, commu- nique plauſu fuere probati. Sed nec inferiora ſunt ea, quæ in cauſa libro- rum doctiſſimi viri, & de re theologica, atque hiſtorica præclare meriti Lau- rentii Berti, contigerunt. Vix enim Cl. Viri libri de theologicis diſc plinis in Gallia wulgati ſunt: illico adverſus eos inſurrexerunt duo Epiſcopi Ruthenus alter, poſtea Viennenſis D. de Saleon: Senonenſis alter Joſephus de Lanquef. Ac ſuſtineri potuiſſet utriusque conatus, ſi intra terminos ſcholaſticæ litis ſte- tiſſet; verum, quum invidioſam illam, & malignam Bajanismi, & Janſenismi redivivi notam doctori catholico, ejusque magiſtro Fulgentio Bellelli inurere non ſint veriti, recte omnino eruditiſſima apologia ſunt repreſli. GQuod au- tem hujus loci præcipuum eſt: Ruthenus Epiſcopus, & a comitiis Cleri Gal- licani anno 1748. & ab Univerſitate Viennenſi in Auſtria, a quibus operum, & excerptarum propoſitionum Bertianarum cenſuram petiverat, repulſam paſſus, funeſto zelo opera Bertiana anno 1750. paſtorali epiſtola in ſua dicceſi Proſcripſit. Proſcripſit sadem etiam Lanquetius, judicium tamen meliore conſilio domi ſuæ ſuppreſſit, nec illud niſi Epiſcopo mortuo, lucem aſpexit, erudita expoſtulatione a Bertio mox refutatum. Enimvero iniquas haſce ope- rum apprime catholicorum damnationes ægerrime hodieque ferunt viri litte- rati, recteque fentientes, nec duorum Epiſcoporum cenſura unquam potuit Prævalere doctiſſimis ſuffragiis Beſſutii Cardinalis, Bremontii Geneéralis O. P. aliorumque Romanorum cenſorum, quibus a Benedicto XIV. Bertiani operis exam inandi, probandique cura fuerat commiſſa, («) Atque ex his & ſimili- bus pravi omnino exempli factis duo graviſſima ſponte ſua conſectaria flunt: vi- delicet, cuivis ſubdito obtemperandum quidem eſte, audiendamque vocem pa- ſtoris, proprii Epiſcopi, dum aut nonnullas propoſttiones vetat, aut libros Publico, privatoque uſu interdicit, quamdiu manifeſta & evidentia non ad- funt erroris argumenta, ut ſupra oſtendimus: licere tamen cuicunque ita pro- ſeripto auctori, etſi e numero fubditorum eſſet, modeſta appellatione cauſam ſu- (a) Madriti Anno 1758. die 29. Jan. Integrum lege ſi in Ty. de Gratia Cl. B. Schmalſuſſ. O. §. Aug. diſ. W. J. 165. in net. (5) Ut commemorat Bened. XIV. in laudat. epiſt. (c) Conſer, quæ ea de re babet P. Schmalfuß. Tr. de Gratia Diſ. IV. H. 127. ε (160) 39 fnam æquius dijudieandam ad ſuperius tribunal avocare, atque adeo, quod alterum eſt, Epiſcoporum in ſimilibus cauſis judicium non eſſe irreformabile. Hinc nota eſt complurium ſapientiſſimorum Præſulum moderatio, qui ani- mum ab omni præcipiti judicio cohibentes non illico in auctores errorum, aut ſuſpectarum propoſitionaum ſumma ſua, qua potuiſſent, uſi ſunt poteſtate, ſed ſatis officio ſuo ſe feciſſe putarunt, ſi partus deformes & noxios, ſi pe- riculoſas opiniones Sedis Apoſtolicæ conſpectui ſiſterent, atque a Petri cathe- dra ſententiam juſtam efflagitarent. Fecerunt id in cauſa fidei, dum de pro- poſitionibus Janſenianis damnandis agendum eſſet, celeberrimi 85. Galliarum Epiſcopi: fecerunt id in cauſa morum ferventes Hiſpaniæ Antiſtites, dum 334. Propoſitiones ex operibus P. Torrecilla excerptas, ceu totidem morum corruptelas Clementi XI. indicarunt: fecerunt id in aliis caufis & libris alia- rum Eccleſiarum Præſules, quemadmodum in ſequenti capite pluribus oſten- detur. Salvam ergo & integram tuemur Epiſcoporum in cenſuris, judiciis- que Religionis poteſtatem: ſed moderatione chriſtiana, prudentique: œco- nomia, exercendam eſſe arbitramur. Atque hæc de ceniſorio Epiſcoporum jure fufficiant: ad plenam Epiſcopi Epiſcoporum, ut loquitur Tertul- lianus, (a) id eft Romani Pontificis auctori- . tatem transeundum. (2) L. de Pudicit. e. I. Licet Montani hareſ jam infectur Lontifcir Maximi edie- tum de remittendis crarnir Aelictis reprobety ac perperam exclamet: o zdiätum, cui aædſeribi non poterit: onum faltum. quod nabile, i ani. tum, Uate, Upe. cathe. Pro⸗ arum dum Orum Alia⸗ ſten⸗ lieiis. ecO⸗ Drum di- , N (161) 9 CAPVT IV. D E SVYPREMA ROMANI PONTIFICIS INIVDICIIS, E I CENSVRIS RELIGIONIS AVCTORITATE. Nemo Catholicorum ambigit, irreformabile fidei, & morum judi- cium ad univerſam Eccleſiam, & præcipue ad Eccleſiam docen- tem, paſtores, & antiſtites pertinere; ſive per orbem diſperſi unam, eandemque profiteantur ſententiam, ſive in Oecumenica ſynodo congregati de re controverſa pronuncient. Ex quo prona, uti opinor, conſecutione, legitimisque argumentis in- ferunt viri eruditi, Eccleſiam ſumma quoque, & falli neſcia gaudere auctoritate, in ferenda de quibusvis Auctorum propo- ſitionibus, & librorum ſenſu cenſura; licet non deſint, qui in fatctis hujusmodi dogmaticis contrarium adſtruere nitantur, quo- rum longam ſeriem texit Cl. in Univerſitate Viennenſi Theologiæ nuper Profeſſor Gervaſio. Copioſe autem iſta adeo, & enu- cleate apud preæſtantes quosque Theologos, & juris pontificii interpretes explicata invenire eſt, ut iisdem diutius non eſſe immorandum cenſeam; præſertim, quum ſaltem ſupremum hoc cenſorium jus Eccleſiæ, & ſynodo Oecumenicæ competere, ne- mo poſſit in dubium revocare; quæ autem hic adhuc contro- verſa, vel clarius exponenda forent, in idem fere recidant cum illis, quæ de Romani Pontificis poteſtate diſceptantur, de qua ſola proinde breviter diſſerendum eſſe duxi. FI. Jus cenſorium Romano Pontifici ex ſuprema illius dignitate, de qua generatim diſſeritur, derivandum ℳ S D E ſuprema Romani Pontificis poteſtate, quantum ad præſens in- ſtitutum attinet, acturus, perlubenter ordiar illis S. Bernardi ver- bis, quæ conſiderationi diſeipuli ſui ad ſummi Pontificatus ho- norum evecti, nempe Eugenii III. Proporit: Age, inquiens, indagemur adhbuc di- eN& (162) Be diligentiut, quifie? quam geras videlicet pro tempore perſonam in Eccleſa Dei. Quis es? Sacerdos Magnus, Summur Pontifex. Tu Princeps Epiſcoporum, Iu bares Apoſtolo- rum, tu Primatu Abel, gubernatu Noe, Patriarchatu Abraham, Ordine Melchiſodech, dignitate Aaron, auctoritate Moyſes, judicatu Samuel, poteſtate Petrus, Unétione Cbriſtut. Tu es, cui claves traditæ, cui oves creditæ ſunt; - - - imo non modo ovium, ſod & Paſtorum, tu unus omnium Paſtor. - -— - Alii in partem ſollicitudinis, tu in plenitudi- nem poteſtatis vocatus et. - - - Quisque ceterorum habet ſuam, tibi uni commiſſa eſt grandiſima navis facta ex omnibut, ipſa univerſaliz Eccleſa toto orbe diftuſa. (a) Magnifica omnino prædicatio & infſignis encomiorum omnium complexus, quibus & Romani Pontificis dignitas celebrari, & ſuprema in Eccleſia Dei poteſtas veteris æque, ac novi teſtamenti cxemplis illuſtrata commendari poteſt. Enimvero hic eſt ille Chriſti in terris Vicarius, ac Petri Succeſſor, cujus aucloritutem, utpote Apoſtolorum omnium Principit, omnis catholica Eccleſia, && univerſales ſnodi fideliten ampiectentes in cunctis ſecutæ ſunt, uti magna animi confi- dentia in epiſtola ad Imperatorem pro convocatione VI. Synodi ſcribebat Aga- tho R. P. (?) Hic eſt totius Eccleſiæ caput, & omnium Chriſtianorum Pa- ter, & Doctor, cui in B. Petro paſcendi, regendi, gubernandi Eccleſiam univerſar lem a Chriſto plena poteſtas tradita eſt; quemadmodum etiam in geſtis Oecumenicorum Conciliorum, & in S&S. Canonibus continetur; quod definiunt, utriusque Eccleſiæ Græcæ, Latinæque conſenſu, Concilii Florentini Patres. («) Hic denique Ec- cleſiæ illius eſt Antiſtes, quæ per B. Petrum Apoſtolorum Principem tenet ſupra om- ner totiur mundi Eccloſas principatum, (d) ut ajunt Gallicani Epiſcopi ad S. Leonem ſcribentes. De qua ſententia cum perfſuaſus eſſet celeberrimus Fer- randus, Severum Scholiaſtem Conſtantinopolitanum, ſi quid veritatis cuperet au- dire, ad interrogandum principaliter Romanæ ſedis Antiſtitem ablegabat, cujus, ut pProſequitur, ſana doctrina conſtat judicio veritatir, & fulcitur muniminc aubioritatis. (e) Rata hœæc, ut opinor, firmaque ſunt iis omnibus, qui vocem Paſtoris audiunt, quique in ovili Chriſti ſancta Eccleſia, ceu oves genuinæ verſantur. Non quidem me latet ex præclaris iſtis, quibus Oecumenica Concilia, & 88. Patres Romanum ornant BPontificem, titulis aliter non nihil, atque aliter non- nullos exponi, præſertim eos, quibus univerſalis Eccleſæ Paſtor nominatur, de qua voce, ceu opinionibus ſuis minus favente, a Galſicanis Epiſcopis, & Ora- toribus in Concilio Tridentino acerrimam excitatam fuiſſe contentionem Car- dinalis Pallavicinus commemorat, (J) ſuoque effeciſſe diſſidio, ut, annuente eétiam pacis non minus, quam auctoritatis tuendæ ſtudioſiſſimo Papa Pio IV., canon prorſus omitteretur, qui de Pontificia poteſtate paratus erat; licet po- ſtea, quod ſane mirandum, a Cardinali Lotharingo Gallorum Principe, Pa- . . . trI- (a) L. II. de Conſderat. c. 9. u. I5. & 16. (5b) Extaz, Tom. IW. Concil. & recizata eſt Concil. VI. Akt. W. (c) ILe decret. Union. Extat Tom. IX. Concil. P. II. Conc. Flor. Collar,. 22. (d) Epiſ. 65. c. 2. inter epiſt. S. Leonir. Iz dit. Ouesnell poſt 49. (e) In epiſt. ad eundem. Extat Tom. IX, Bibl. P. pag. 509. (f) L. XIX. Hik. c, I4. & I5. triden ſer gori gno⸗ tiſten ret, guil⸗ Pro Taro ſtrib ſls (al geke men tion quo dumj ſubji dor rent ma! caul Wrn Eeoa ſpor de . lent naſ reli in clt ran DS me lirer? ſoh. lderß, Prifur. ſa & nitudi. nſa erus, Dei ndari eſlor, 4, G ronſi n Pa- rſe ru leſie Ec- on- d§. Fer. t au- „ut tutie. loris ſtur. 100, non- de Dr⸗ Ca⸗ entte IW., ho⸗ be jG nei. b 69. tribus omnibus unanimi voce acclamantibus, Pius IV. univerſaliz Eceleſæ Ponti- fex fuerit nominatus. (a) Nec immerito fortaſſis iſtam Gallicanorum Theolo- gorum animadverſionem inter heterodoxos recentiores minime vulgaris ma- gnopere admiratus eſt: quod univerfs, inquiens, Ave Lnguliz Eccleftis praeſe Pon- tiſieem dicunt, non univerſæ Ecrclefiæ, id mibi tam ſcitum videtur, ac ſiqui aſerma- ret, membra quidem a capite regi, non vero, quod ex membrir, corput;, aut urbes quidem omner, villas, & præia ſubeſſe Regi, non vero, qlc bis continetur, ipſanr provinciam. (b) Quamquam, ut ingenue animi mei ſenſa pandam, eſſe non raro vis aliqua, & energia polſlit in collectione, quæ minime in membris di- ſtributis inveniatur; ut propterea non ſine ratione adverſus eundem univer- ſalis Eccleſiæ Epiſcopi titulum, & poſt finem Concilii Tridentini Ferrierius Galliarum Orator fuerit proteſtatus, (c) & iisdem de cauſis Auctor celebris defenſionis Gallicar æ non raro ſenſus diſtributivi, & collectivi hac in cauſa diſeri- men ingeſſerit. (4) Nec ignarus ſum eorum, quæ clariſhimos viros circa lec- tionem textus ex Concilio Plorentino allati in diverſas diſtraxerunt opimiones, quorum alii citati a Natali Alexandro ita legunt, ut ſênſus ſit: juzxta eum mo- dum, qno & in geſtis &c. atque adeo poteſtas Pontificia canonibus Conciliorum ſubjiciatur. («) Alii contra eum, quem attulimus, ajunt genuinum eſſe ver- borum ſenſum, & cum textu græco, & ipfſis etiam Conciliorum geſtis cohæ- rentem, qua de re videre licet diſſerentem Cardinalem Orſium cum P. Tho- ma Mamachio, atque etiam Ballerinium. (F) Ut ut vero iſta ſe habeant litigia, cauſæ præcipuæ, meoque inſtituto nihil officiunt,; quandoquidem & Prima- tum Petri, & RR. PP. Petri ſucceſſorum juris eſſe divini omnes Catholici, & Eccleſia Gallicana maxime profitetur, ut Abbati de Lockum Cl. Boſſuetus re- ſpondit, addens: id Alliacenfe, Gerſon, aliique Pariſienſes ad unum omnes: id Ec- cleſiæ Gallicanæ, atque Univerſitatit Pariſenſi omnia alta teſtantur. - - Quod autem de Romani Pontificis primatu minus plene, ac perſpicue ſeripfit Elias Du Pin (cui recte ex ſententia doctiſſimi Patris Gazzaniga addi poteſt etiam Launojus. (g) nec noſtri probant, & ipſe fve exponit, ſve emendat. (b) Eccleſiæ item Gallicanæ, reſpondente Natal Alexandro, ad univerſalis Eccleſiæ diſciplinam pertinere Profitentur, ut majores Eccleſiæ cauſæ ad ſedem Apoſtolicam referantur: ut in fidei, ac dubiæ diſciplinæ caufis conſulatur illud chriſtianæ religionis ora- culum, &c. (2) Ex adverſæ autem partis doctoribus nemo, niſi intempe- rante zelo limites excedere velit, nemo inquam facile negaverit, Pontificis in paſcenda, regenda, & gubernanda univerſali Chriſti Eceleſia debere adhibere modum contentum in Sacris Canonibus, quos ſequendos eſſe, vel ipfſi de ſe X 2 Pon- (a) In ſine Concil. inter Acclam. (b) Moshemius in Aiſſert. ad Hiſt. Ecclet. Tem. I. pag. 612. edit. Altonav. 1733. («) Apud Pallavic. L. XXIV. H. c. 10. (4) Vide defens. L. X. c. IO. & II. (e) Diſſert. VIII. in Sec. XV. n. 12 (F) De Poteſt. Eccles. &S. Pontif, c. 4. J. J. not. 4. (g£) Gazzeniga Diſert. III. de Eid. in prom. (b) Tom. I. Oper. poſthum. p. 223. apud cundem Cl. Gazzaniga. (i) Diſert. VIII. in sec, . & XVI. & (164) N 9 Pontifices ſæpius profeſſi ſunt, licet ea vis, quam directivam vocant, non tam ex virtute canonum, quam ſuperiori, naturali nempe, & divino jure ſine Præjudicio ſupremæ auctoritatis obligante juxta eosdem dimanet; quemad- modum civiles etiam Principes dignam cenſuerunt vocem majeſtate regnan- tis, legibus alligatum ſe Principem profiteri. (a) Concedunt pariter omnes, fupremam hanc Romanorum Pontificum poteſtatem quam longiſſimæ alienam eiſe a Monarchico arbitrario, & effræni Jourinatn, quem per calumniam atf- fingit Febronius: ſed, ut ait Bernardus, ſummam quidem eſſe, at non ſolam, nec aliter exerendam, niſi ſecundum ſtabilitas communionis Eccleſiaſticæ regulas, de quibus eleganter non minus, quam folide diſſeruit vir doctiſſi- mus Martinus Gerbertus O. S. B., () facileque omnes conſentiunt Gerſoni ſcribenti: „hnec tamen plenitudo poteſtatis Papalis ſic intelligenda eſt imme- cdiate ſuper omnes Chriſtianos, quod pro libitu poſſit immediate jurisdictio- heni in omnes per ſe, vel alios extraordinarios paſſim exercere; ſic enim præ- judicaret Ordinariis, qui jus habent immediatius, imo immediatiſſimum ſu- «Per plebes ſibi commiſſas, actus hierarchicos excendi: (c) quod quidem Ordinariorum jus plurimum ſtabilivit Tridentina Synodus. Eſt proinde hæc monarchica Romani Pontificis auctoritas regimine ariſtocratico multum tem- perata, quemadmodum longe meliore ſenſu, quam Febronius, Ballerinius, aliique acerrimi Pontificiæ poteſtatis defenſores contendunt. Hine & S. Ber- nardus a nulla re magis, quam arbitraria dominandi libidine Eugenium ſuum revocabat, identidem eum ad leges ſanctiores, rectamque rattonem in uſu poteſtatis ſuæ reducens: probatir vos, ait, habere plenitudinem poteſtatis, ſed ju- Kitiæ forte non ita: facitis hboc, quia poteſtis, ſed utrum debeatis, quæſtio eſt, At quo- modo non indecens tibi voluntate pro lege uti, & quia non eſt, ad quem appelleris, poteſtatem exercere, negligere rationem. (d) Diſtinguenda nempe poteſtas ab uſu, nec ex abuſibus, qui poteſtati tribuendi non ſunt, ſed ex vitio abutentium dima- nant, ipſa poteſtas neganda. Hinc vel in ipſo etiam doctrinarum examine, de quo agimus, nemo dixerit Romano Pontifici turbido, cœcoque impetu, & via a primis usque chriſtiani nominis ſæculis uſitata, eſſe procedendum, uti illuſtres duo Theologi Thomaſius, & Couſtantius explicaveruut: Spiritus a ſancti afflatui, air prior, ſucceſſit in Eccleſiæ regimine, interna, atque oc- :cCulta Spiritus ſancti aſſiſtentia, non utique in novarum veritatum ſuperna- turalium revelatione, neque in afflatu quodam, ac illapſu, aut inſpiratione :extraordinaria, ſed in ſpecialibus quibusdam internis Rarüis⸗ arduitati rerum Proportionatis conſiſtens, vi quarum intellectus non ſolum cohibetur a quo- „Vis contra fidei, ac morum doctrinam errore, ſed ad ipſam propoſitæ cu- «„Juslibet fidei, aut morum materiæ veritatem, ſuppoſita, atque adhibita, „quanta in allis magni momenti negotiis alias adhibere ſolet, debetque, . mo- C6 (a ) l. 4. C. de LL. (b) Nunc Abbas digniſimus, in opere de communione pote- ſtatis Eccleſtaſticæ inter Pontif. & Eyiſcopos. edit. Monaſt. S. Blaſii in Silva nigra A. 1761. (c) Concl. 2., apud cit. Cerbertunn, (d) P. III. de confderat. c. 8. E Vanc ſone rum (e N tamn e ſine mad. gnan- unes, enam mn 4t. lan, Aſtice ctilli. rloni nme. icio⸗ Pre- n ſu⸗ dem æc em⸗ nius, her- num ulii Aj. glo. lrit, uſu, ima- ine, etu, um, itus oc⸗ ena⸗ lone rum go⸗ ita, ne, 9⸗ e- Gr 6.9. eYX (165) WeN . morali induſtria, infallibiliter pertingit.. (4) Alter vero ita diſeurrit: No- «rant veteres illi, tametſi Petrum ſibi peculiariter adeſſe confidebant, tamen «ineundas eſſe communes vias, quibus ad veritatem pervenire nos Deus vo- «luit. Idoneos, ac domeſticos Apoſtolicæ traditionis teſtes conſulebant Pres- „byteros, Diaconosque, qui acceptæ a majoribus ſuis fidei, ac diſciplinæ in- „nutriti fuerant. Si quæ agitarentur cauſæ paullo graviores, quæ ad inſig- nem aliquam Eccleſiam, aut ad totam ſpectarent, illas ad Epiſcoporum Italiæ ſynodum referre non omittebant. Sive autem cum Clero, ſive cum Epi- ſcopis convenirent, ſolebant exterarum etiam regionum Præſules in con- „Ventum vocare, ſi quos Romæ tunc temporis verſari contingeret. () Unde ſi neglectis hiſce regulis, ſi violatis Epiſcoporum juribus, ſi omifla Ec- cleſiaſtici regiminis forma provide a majoribus conſtituta, cauſæ aliquando terminatæ ſunt: id enimvero non ex catholica de Pontificæ auctoritatis ple- nitudine doctrina, ſed ex depravatæ humanæ naturæ auſibus profectum eſt. Quaquidem de re querelæ nonnunquam extiterunt, atque inter alios Nechites Epiſeopus Nicomedienſis in Colloquio cum Anſelmo Avelsbergenſi Lothari Imp. Conſtantinopolim Legato, Milus Archi - Epiſcopus Theſſalonicenſis, Barlaam Monachus in ſua coram Concilio Florentino de Primatu Papæ di- ſputatione, aliique Græci acerrime perorarunt, falſa etiam veris permiſcentes. Memoratis igitur illis, quæ in Eccleſia Catholica de ſuprema Romani Ponti- ficis poteſtate partim fidei certæ, partim communibus auctorum ſuffragiis innituntur: facile ſpinoſam illam, multumque agitatam controverſiam, an vi- delicet Romani Pontificis auctoritas etiam univer ſali Eccleſiæ collectæ, ſeu Conciliis Generalibus ſit ſuperior? poſſumus prætermittere. Nam & ea præ- ciſa, ratum firmimque eſt, in dogmatibus definiendis, in propoſitionum, & librorum cenſura ferenda, ſi de fidei & religionis cauſis agatur, primas eſſe Romani Pontificis partes; quod & in celebri ſua declaratione Clerus Gallica- nus profitetur. () F§II. In definiendis ſidei cauſis, atque adeo & religionis cenſuris, primas eſſe partes Romani Fontificis, Patru n traditione oſtenditur. T vero ab omni antiquitatis chriſtianæ memoria conſtabat genuinis veræ — Eccleſiæ Romano-Catholicæ filiis, ad fidem, ſalutem, pacemque conſer- vandam neceſſariam eſſe cum Romano Pontifice, ceu unitatis centro cohæ- ſionem, arctifſimamque neceſſitudinem: non ignorabant inter magiſtros magi- Rrum, ut Romanum bontificem vocat Caſſianus, ficut fdei, ita & ſacerdotii: X 3 ac (⁴) Spicil. Theol. de Eccleſa Chriſti Diſert. VI. n. 16. (5) Iu Præfat. ad epi- Nolas Summ. Pontificunt. (c) Propoſir. ſeu artic. IV. edit. in Convent. Cler. Gallic. 1082. Ne& (166) ae viciſim uti ſacerdotii, ite fdei habere primatum, (a) & a Romana ſede in re- bus perplexis, litibusque ſemper ſtetiſſe veritatem: denique illuſtribus exem- Pplis, experientiaque didicerant, periculoſum ſemper, atque adeo exitioſum fuiſſe, ſi quis in religionis cauſis Romani Pontificis judicio non acquie viſſet, aut ſi ab ejusdem Apoſtolicæ ſedis doctrina alienus nova procudiſſet inventa. Hinc luſtr. Boſſuetus diſerte affirmat: certum eſt Romanum Pontificem „4à Deo eſſe poſitum, qui catholicæ ſocietatis, communionisque efſſet vincu- lum. Stat ſemper invictum illud Optati de Romano Pontiſice: cum quo „nobis totus orbis unitatis in ſocietate concordat; & illud Hieronymi ad Da- „Mmaſum: qui tecum non colligit, ſpargit; & illud Cypriani, illud omnium, ut cum Epiſcopo Romano, id eſt cum Eccleſia catholica communicemus. es (5) Et quidem, quæ auctor adulationis minime ſuſpectus indicat antiquorum Patrum teſtimonia adeo luculenta ſunt, ut primas illas in definitionibus Pro- mendis, & profligandis per cenſuram erroribus Romani Pontificis partes, quaſi ſole meridiano clarius oſtendant. Optatus nempe Milevitanus Per om- nia unam Petri cathedram ceteris prælatam extollit, ac Donatiſtas acerrime inſectatur, vel propterea, quod nullam in urbe Romana partem habeant, quod a Romano Epiſcopo eſſent condemnati, cum quo nobiſcum, ut ait, totus orhbis commercio ſormatarum in una communionit ſocietate concordat. (c) Nec dog- matis hujus ignari erant Donatiſtæ; unde, ut bene in præfatum Optati loovum obſervat Albaſpinæus quod ſeirent ſine Pontificis Romani communione Ec- „Cleſiam ſe habere, & in ea eſſe non poſſe, atque ab Ejus communione, ut „hæretici ſeparati eſſent: ideo Epiſcopum ex ſuis Romam mittebant, ut poſ- «ſent dicere, ſe Romæ habere Epiſcopum, & cum Epiſcopo Romano ſe „Communionem habere. (4) Hieronymi autem integra ea fſunt verba in epiſtola ad Damaſum: ego nullum primum, niſi Cbriſtum ſoquens Beatitudini tuæ; 1d eſt, cathedræ Eetri, communione conſocior. Quicunque extra banc domum agnum comederit, profanus eſt. Non novi V- italem, Meletium reſpuo, ignoro Paulinum: qui- cunczue tecum non colligit, ſpargit: hoc eſt, qui Chriſti non eſt, antichriſti eſt. (e) Et de Innocentio I. ad Demetriadem præferibit: at ſancéti hinocentii, qui Apoſtolicæ cathedræ ſucceſſor eſt, tenear fidem, nec Peregrinam, quamvis tibi prudent, callidaque videarit, doétrinam recipia. (f) S. Cyprianus increpando interrogat: qui cathe- dram Petri, ſupra quem fſundata eſt Eccleſa, deſerit, in Eccleſia eſſe conf⸗dit? ( 9) quem locum, etſi gloſſema inſertum nonnulli putaverint, genuinum agnoſcit, & laudat Clerus Callicanus ita ſeribens: ſdenter cum B. Opriano pronunciamur, eum, qui cathedram Petri, ſuper quam fundata eſt Eccleſia, deſerit, in Eccleſia non TWe. (?) GQuanquam de mente S. Patris nulla poſſit eſſe controverſia, quam plu- (a) Caltan. L. I. de Licarnat. c. I. (b) L. XIV. Defent. c. 32. (c) L. VII. contra LParmen. c. 3. (d) L. II. c. 4. not. 42. (e) Epiſt. 5. ad Damar. Epiß. 8. ad Demetr. (g) L. de Unit. Ecclet. Oper. Tom. II. pag. m. 150. (⁵) In litt., ad Archi - Epiſe. Epiſe. &c. anno 1692. Vide Ballerin. de Vi, ac ratione Prim. R. L. c. 13. J. Je Plun uI! alurn npit id §. tus, in hart nil/ tur t bat, nem in Bind (eſk Roin corm adxe haben toris tiflce tan d (1 Ut dt a ne atit e e:int (get Ece aPer (Ee⸗ ante Pria thee corm Hne ſtach (e in ke. vem⸗ lofum illet, Venta, ficem jineu⸗ n quo Da. hium, Ns. Oru pro⸗ Altes, r0m. rrime eant, totur dog- OeuIm e ke- e, t tpol- no ſe ba in i te, Ngmmmn lti⸗ tr Dolie Aague cathe⸗ 0 nolelt, iemul; ſ nn quam l⸗ Fll. Demsl⸗ . 150.: , “ Be yt (167) W, 7 pluribus in locis adeo diſerte expreſſit, apertiſſimeque in epiſtola ad Corneli- um Pontificem prodit, dum non aliunde ortas eſe haæreſes, aut nata ſohizmata affirmat, quam inde quod Sacerdoti Dei non obtemperatur, nec unuy in Eccleſia ad tempus ſacerdos, & ad tempurs judex vice Cbriſi cogitatur. (4) Scilicet didicerat id S. Cyprianus etiam ab illo, quem Magiſtri nomine compellare fuerat ſoli- tus, nempe Tertulliano, qui & ipſe pluribus commendat Romanæ FEecleſiæ in Africa auctoritatem; & ejusdem doctrina laudata in libro de præſoriptione hareticorum, ſubjungit: videamus, quid didicerit, quid docuerit, quid cum Africa- nie quoque Eccleſtis conteſerarit? (5) Quæ quidem conteſſeratio ad eam refer- tur teſſeram, ſeu fidei libellum, quem ab hoſpitibus Romana Eccleſia exige- bat, ut illos poſt unius, ejusdemque fidei profeſſionem in S. Petri communio- nem reciperet. Quæ conſuetudo aperte colligitur ex Concilio Generali VIII., in quo hœc habentur: mos eſt in Romana Eccleſia ab omni bhoſpite libellum fdei exi- gendi, & ita permitti hunc in Sanbtum Petrum intrare. («) Hac autem teſſera deſtitutus, in ſana fidei doctrina cum Eccleſia catholica non communicans, Romani Pontificis judicio condemnabatur: condemnatus univerſæ Eccleſiæ communione deſtitutus erat. Laudat tandem Boſſuetus S. Ambroſium, qui adverſus Novatianos exclamat: non habent Petri hæreditatem, qui Vetri fdem non habent, quam impia diviſione diſcerpunt. (d) Addam his energicam Angel. Doc- toris pericopen, qua propoſitionem ſuam de fidei ſymbolo a Summo Pon- tifice ordinando probat. Nova editio ſymboli, ait e, neceſſaria eſt ad vi- tandos inſurgentes errores. Ad illius ergo auctoritatem pertinet editio ſym- «boli, ad cujus auctoritatem pertinet finaliter determinare ea, quæ ſunt fidei, ut ab omnibus inconcuſſa fide teneantur. Hoc autem pertinet ad auctori- tatem ſummi Pontificis, ad quem majores, & difficiliores Eccleſiæ quæſtio- „nes referuntur. -- - Unde & Dominus Petro dixit, quem Summum Pon- tificem conſtituit: ego pro te rogavi Petre &c. & hujus ratio eſt; quia una „ides debet eſſe totius Eccleſiæ ſecundum illud: idipfum dicatis omnes, & non :ſint in vobis ſchitmata. Quod ſervari non poſſet, niſi quæſtio fidei exorta „Gdeterminetur per eum, qui toti Eccleſiæ præeſt, ut ſic ejus ſententia a tota .: Eccleſia firmiter teneatur;: & ideo ad ſolam auctoritatem ſummi Pontificis „Pertinet nova editio ſymboli, ſicut & omnia alia, quæ pertinent ad totam Eccleſiam. (?) Quæ, & ſimilia pro ſtabilienda ſuprema illa non honoris tantum, & ordinis, ſed veræ jurisdictionis poteſtate Romano Pontifici pro- Pria collecta legere eſt apud auctores, quos complectitur præclara illa Biblio- theca maxima Pontificia, quæ in tomos viginti diſtributa opera, & ſtudio in- comparabilis viri Thomæ de Roccaberti O. P. Archi-Epiſcopi Valentini cum fine ſæœculi ſuperioris Romæ prodiit; quanquam ab hoc tempore in eodem ſtadio nobiliſſimi quique ſeriptores tanto decurrerint numero, ut non parvæ mo- (a) Eyift. 55. ad Cornel. (5) L. de Præſeript. c. 36. (c) Concil. VIII. alt. 4. Extat Tom. V. Concil. p. 816. (J) L. l. de Peænit, c. 6. Extat Tom. Il. Oper, edit. antig. (e) 2. 2. 4. I. a. 10, e& (168) ℳ molis volumen ex illorum lucubrationibus facile eſſet conficiendum. Conſtat autem ex his omnibus & Primatum Eccleſiæ ſoli Romano Pontifici divinitus eſſe traditum, & ſupremum jus in cauſis dogmaticis definiendis eidem con- venire: e quibus pariter præcipua illa poteſtas in propoſitionibus, librisque ſanctiori doctrinæ adverſis proſcribendis, meritaque cenſura afficiendis, legi- tima omnino argumentandi ratione deducitur. Nec enim ad jura hæc ſtabi- lienda decretalibus Iſidorianis, quas ſuppoſititias eſſe conceſſerim, opus eſt, nec aliis apocryphis, ac ſubleſtæ fidei monimentis indigemus, ut falſo ſibi perſuaſerat Febronius, ſuique vindices, (a) ac præcipue, qui ea de re acer- bius etiam ſeripſit, famoſus Hiſtoriæz Pragmaticæ de Bulla cænæ (b) auctor, & liberrimi ingenii, ac mordacis ſtili ſcriptor. Oppugnat is Bullam cœnæ, eam- que, ceu Regum, & Principum juribus infeſtam eliminandam, & ſupprimen- dam efſle conatur oſtendere. Qua occaſione Sanctos Gregor. VII. Pium V. aliosque Pontifices, præſertim Clem. XlI. acriter perſtringit. Nec Bened. XIV. parcit. Scriptum famoſum Italicum de moribus Em. Cardinalium ad- huc viventium ſermone teutonico exprimit: adverſus Religioſos veteres que- relas congerit; præſertim vero Soc. Jes. fata, hujus inprimis ſæculi, ac mo- limina perſequitur: hiſtoriam electionis moderni Summi Pontificis texit, ubi pariter multa, omnino tacenda, ſi tamen vera ſunt, revelat. De prohibitione librorum & jure cenſuræ ad Magiſtratus politicos ſpectante, de Placito regio &c. agit, & omnia ad ſuum de Bulla cœnæ ſyſtema detorquet. Non inficior multa quoque ab eodem vera fuiſſe prolata: quis enim omnes Romanorum Pontificum nævos, & errores, aut ſiniſtra quædam Romanæ Curiæ facta un- quam negaverit? Sed ſunt nonnulla, quæ meliore ſenſu facile exponi poſſunt, ſi mens non ſit læva, aut furore concitata: alia, ſi uti civilium, ita & ſacro- rum Principum honoris auctor fuiſſet ſtudioſus, æterno duxiſſet premenda ſilentio, nec ſanctiſſimos Pontifices, nec purpuratos etiamnum viventes Ec- cleſiæ Præſules ludibrio expoſuiſſet: alia demum pro tuendo principum ju- re, quod & ipſe ſartum tectum eſſe velim, ſine ſannis, cavillis, mordacique aceto potuiſſent pertractari. Unde laudatiſſima eſt Regiorum Viennæ Cenſo- rum cura, qua hujus auctoris librum ita prohibuerunt, ut ejus emendi, le- gendique facultatem nonniſi viris probis, doctisque ſingulari cum delectu im- pertiantur. Qua de re, occaſione ita ferente, amicum lectorem monendum duxi, he ejusmodi librorum fama commotus, iisdem ſtatim plenam ſine ma- turo judicio fidem habeat; & ſacerdotii auctoritate, quaſi bello perpetuo, Principum jura impeti, & violari ſibi falſo perſuadeat. (a) Auktorer libelli, cui titulus: Vindicie Febronianæ, ſeu refutationes nonnullo- rum opuſculorum & c. & continent Appendic. 2. 3. & 4. edit. Tigurinæ, 1765. fronti ſides habenda. (b) Iz 4. Partes diviſa prodiit lingua teutonica A. 1769. & 1770. nec edit, loco, nec Auctoris nomine appeſito. gun uni tigo 4t ſig⸗ l eſ vi non ſeee col Eel de n0 0 NW m. dr⸗ ſeh Pr⸗ dit ſer cin zl in onlt initus 1con⸗ tisqe lgi. ſtahi. s eſt, lo ſibi Aer⸗ r, & eam⸗ imen- im V. ened. m ad. que⸗ mo⸗ NiH tione &. ncior oruin aA un⸗ ſtunt, ſero⸗ lend Ee- n ju⸗ eique d ⸗ aim⸗ dum ma⸗ ta0, . ulu⸗ hh. 169. 5t (169) * § II. Eadem cenſuræ Romanorum Pontificum audktoritas antiguitatis . ewemplis confirmatur. Q Preun ergo in cauſis religionis auctoritate uſi ſant Romani Pontifices, Q quoties id Eccleſiæ bonum, & publica tranquillitas poſtulabat: ac tanta quidem confidentia uſi ſunt, ut vel ex hac ipſa planum ſit, & perſpicuum, univerſam Eccleſiam de eadem poteſtate fuiſſe perſuaſam. Controverſia an- tiquiſſima de die Paſchali celebrando nobis inſigne ſuppeditat momentum, atque adeo ea ipſa, e qua nonnulli ad deprimendam Pontificiam in rebus re- ligionis definiendis auétoritatem multa ſibi conſurgere argumenta arbitrantur. Itaque, quum FEleutherius R. P. condemnaſſet novum Paſchalis ſollemnitatis feſtum, novumque cyclum a Montano, & Pepuſianis inductum, utpote qui violata pace, & communione, quæ olim Anicetum R. P., & S. Polycarpum, non obſtante utriusque diverſa conſuetudine, conjunxerat, (a) ab Eccleſia ſeceſſerant, & latenter legalia cum Evangelio conjungere meditabantur, ut colligere eſt ex Tertulliano, (?) eademque rurſum Mar celcerent jurgia ita, ut œconomia omnis, & tolerantia intempeſtiva jam, imo noxia videretur: Victor Eleutherii in Romana ſede ſucceſſor, & Eccleſiarum caput, omnem ſuam in id contulit curam, ac ſollicitudinem, ut ſchismate ſublato, unitas diſciplinæ non minus, quam fidei ubique terrarum conſervaretur. Unde & moribus Romanæ Eccleſiæ accurate expenſis, & Theophili Cæſarienſis Palæſtinarum Eccleſiarum eo tempore Primatis audito ſuffragio, auctoritate ſua Paſcha pri- mo quidem menſe, ſed Dominica die lunam decimam quartam ſequente cele- Prandum Eccleſiis indixit, ut ita omnes toto orbe diſperſæ in eo præcipuo feſto convenirent. Sanctioni adeo prudenti, & utili cum alis Aſianis obſtitit ræcipue Polycrates Exarcha Epheſinus, & quod maxime advertendum, ita diſputarunt, velut inter dogmata, & cerfam fidei regulam totum iſtud meræ diſeiplinæ caput eſſet referendum; quod inprimis liquet ex iis, quæ apud Eu- ſebium loco citato habentur, ubi Aſiani illi ajunt, ſe cum aliis diem Paſchæ de- cima quarta luna juxta Evangelium obſervare, nihil omnino variantes, ſed re- gulam fidei conſtanter ſequentes; quæ quidem phraſeologia, ut notat Bencinus, non tam diſciplinæ obſervantiam, quam poſßtivum, & Evangelicum præceptum inſinuat. Hinc & in Concilio Epheſino Quartodecimanorum ſub nomine hæ- reſis fit mentio, ubi palinodia hujusmodi ſectariorum talibus eſt concepta verbis: Cognoſcens veram, orthodoxamque Kdem, - — Sanctiſimæ, catholicæque Eccle- fæ me adjunxi, omnemque hæreſim, α V Vee Quartodecimanorum, in qua ante 61= (4) Ur ſeribit Euſebiut L. V. Hiſt. c. 24. e* epiſtola §. Fenæi ad Vüctor, Pap. (5) L. de Præſcript. c. 53. nißi velis juxta codicem Agobardi hbung Tertulle libr. in o. 45. kniri, aliumque eſe ſupplementi auéctorem. W (170) Weg errabam, anathematizo. (a) Accedit, quod hac Aſianorum pervicacia, & Ponti- ficis, & totius orbis judicium ludibrio fuerit habitum: perinde, acſi adverſus ſidei negotium errarent omnes: & Montaniſticæ factioni non levis præbita anſa Pro libito, & arbitrio ſacrorum rituum pervertendorum; etſi non diffi- teor, quod Natalis Alexander obſervat, bæreſis nomen aliquando latius ſumi, nec omnes Eccleſiæ Epheſinæ ritum ſequentes, fidei regulam ea in re conſti- tuiſſe. Neceſſarium ergo erat, controverſiam dirimere, & pertinacem obſti- natorum errorem condemnare. Enimvero hic libera Romani Pontificis po- teſtas effulſit: ille ſolus ſaniorem ſententiam univerſo orbi præſeribit: ejus judicium ſecutum eſt Eccleſiæ univerſalis ſuffragium: ejus denique auctoritate, libera omnino & ſuprema, anathema in refractarios paratum. Victor, ſeribit Euſebius, Romanæ Urbie Epiſcopus ilico omnes Aſæ, vieinarumque provinciaruns Eccleſtas, tanquam contraria rectæ dei ſentientes a communione abſeindere conatur datitquæ litterit, uniz erſocs; qui illic erant, fratres proſeribit, & ab univerfitate Eccleſiæ pror- Nus alienos eſe pronunciut. Licet vero fortaffis proſeriptio hæc, hortatu alio- rum Præfſulum, ac præſertim S. Irenæi, intermiſſa fuerit, ut Natalis Alexan- der, akique contendunt: nihil propterea Romani Pontificis auctoritati dero- gatum; quin ſaniora etiam illius, melioraque fuiſſe conſilia, eventus docuit, ubi tandem, ebullientibus magis, ac magis quotidie diſcordiis, juſtum eſt agnitum, probatumque fulmen, quod contra rebelles Victor erat vibraturus. (?) Non minori auctoritate Macedonianorum audaciam repreſſit Romanus Pontifex, & quum potentia, ac crudelitate in oriente ſævirent, & ſimulata etiam vitæ ſanctitate, & eloquentia non vulgari, indoleque ad perſuadendum apfa, quibus duobus vulgus maxime capitur, florerent, teſte Sozomeno: (c) ac propterea eisdem non exigua populi multitudo tum Conſtantinopoli, tum in Bithynia, Thracia, & Helleſponto, tum denique in aliis orientis nationibus adhæreret: nihil his omnibus territus eſt S. Damaſus R. P., ſed in utraque, dquam Komæ celebravit, ſynodo hæreſim cum auctore ſuo condemnavit. Anathematizamus, ſcribit in epiſtola ad Paulinum Antiochenum Epiſcopum, dquam refert Theodoretus, (4) Macedonianos, qui de Arii ſtirpe venienter, non perfidiam mutaverint, ſed nomen. - - = Si quis non dixerit Patrem, & Eilium, & dpyiritum Sanctum nmäm divinitatem - anathema ſi. Et vero quanta reverentia deczetum Pontificium toto in oriente fuerit exceptum, ſatis ſuperque liquere exiſtimo ex iis, quæ de eadem contentione Sozomenus ſcripta reliquit: Epiſcopus Romanus, ai, de ea contentione certior factus, ſcripſit ad Ecele- Gias Orientis litteras, ut una cum Sacerdotibus occidentis Trinitatem, & conſubſtantialem eſſe, & gloria æqualem exiſtimarent. Quo facto ſinguli „Tebus ab Eccleſia Romana ſemel judicatis acquieverunt, & controverſia e fi⸗ (⁴) Conc. Epher. Act. VI. Extat Tom. I. Concil. p. 1518. In eundem fere ſenſum Dbidem plures eorum, qui decepti ſuerant, ſulſeripſerant. (b) lege Bencinum Diſſ. II. de lixt. Encycl. c. V. Et Nat. Alex. Ii dc. II. Dif. V. (c) I. IV. WIi. c., 26. (d) L. V. Hiſt. 6. II. ſin e gem le Aug gud cent vit lio 1 in vent ii lige mi nc⸗ Aus , lati lore Dar fran gue Gat Pr. Cn 1t. lian Wo 00 Ee I Donti lyerſig reebitz n Giſh. ſumi, cdati⸗ Obſti. s po. eus rltate, ſeribit liafis vatur: epyor- 1 Alio⸗ lexan-⸗ dero⸗ Nlit, in ett Urus. lanus mlata dom. tum nibus gue, aVIt. um, „mn NtIa nere luit: ccle⸗ Vul . n W. finem habere vViia eſt. (a) Pari ratione Pelagi, Cœleſtiique doctrina tum demum ceu hæretica ab omnibus rejecta, & proſcripta eſt, poſteaquam Apo=- kolico mucrons, ut loquitur 8. Proſper, confixa fuit; imo quanti ponderxis apud M. Auguſtinum Apoſtolicæ Romani Pontificis litteræ fuerint, vel ex eo patet, quod acceptis ſolius ſedis hujus refcriptis, audita condemnatoria R. P. Inno- centii I. ſententia, cauſam finitam eſſe, palam ſit profeſſus: duo concilia, in- Qquit, &c. (5) & rurſus: litteris beatæ memoriæ Papæ Inocentii de hac re dubita- tio tota ſublara eſt. («c) Et vero plena Apoſtolico ſpiritu ea eſt ſententia, quam in epiſtola ad Milevitaneos ita expreſſit: Ouare Pelagium, CGrleſtiumqut, id eſt in- ventores vocum nouarum, quæ ſicut dixit Apoſtolus, zdiicationir nibilum, JRod muagis vaniſzmas conſueverunt parere quæſtioners, eccleßaſticz conwnunione privari, Apoſtolici vigoris aubtoritate cenſemus. - — Simul autem præcipimus, ut guicunque id pertinacia ſmili defenſare nituntur, par eos vindibta conſtringat. (d) Et iterum allatis iis, quæ ad Concilium Carthaginenſe idem Pontifex contra Pelagium ſeripferat, Auguſtinus exelamat: quid iſta Apoſtolicæ Sedis ſententia clarius, atqur maniſeſtius? (e) ut proinde malevola ſit Erasini cenſura inquientis, Innocentium in præ- fatis litteris ſuo modo ſævum potius, quam eruditum apparere, quain cen- furam Vofſhus ſine reprehenſione recitat; at egregie confutavit Noriſius. () Pari deinde auctoritate etiam Zoſimus R. P. (g) ab Africæ Patribus elarius fraudes Coœleſtii edocdtus hæreticos Pelagium, & Coœleſtium damnavit, eorum-⸗ que doctrinam orthodoxo dogmati contrariam lata ſententia Pronunciavit, ac datis ad univerſos orbis Epiſcopos litteris, inſfamem hæreſim ubique gentium proſeripſit, cujus decreti meminit Auguſtinus: jam, inquiens, de hac cauſa duo Concilia miſſa ſunt ad Sedem Apoſtolicam, inde etiam reſeripta venerunt, cauſa fnita eſt. (H) Et: quid adhuc quænis examen, quod apud Apoſtolicam Sedem jam ſaltunm eſt 2 quod denique jam factum eſt in Epiſcopali judicio Palæſtino? - Ergo, hüreſis ah; Epiſeopis non adbuc examinanda, ſoed coercenda eſt poteſtatibus chriſtianis. (1) Et S. Proſper: Papa Zoſinut ſententiæ ſiæ robur adnexuit, & ad impiorum detruncationem gladio Petri dextras omnium armavit Antkiſtitum. (K) Eadem demum poteſtate Ju- lianum jactantiſſlimum Pelagiani erroris aſſertorem, qui ſuperbia tumidus de- ſperatis ſuorum rebus opitulaturus in unum Auguſfinum furibundus infre- muit, veluti deſtitutam veritatem tuiturus, pugnasque omnium diremturug contentione ſua, eum, inquam, Sixtus III. R. P. proſtravit. Non minor ef- fulſit poteſtas Siricii I., qua hæreſim Joviniani, ejusque impia ſcripta con- demnavit: qui incentorer novæ hæreſir, ſeribit de Joviniano, Auxentio, & ſimi- libus ad Eccleſiam Mediolanenſenmn, & blasphemiæ inventi ſunt, divina ſententia, & noſtro judicio in perpetuum damnati extra Eecleſam nemancant. - - - Et ſupra: 2 ac- (a) L. VI. Hiſt. c. 22. (b) Serm. 2. de V. A. o. 10. ſeu Senm. I3 I. ce. II. ad Boniſ. &. 3. (d) Vide Ep. 93: inter Auguſt. Extat etiam Tom. I. Concil. y. 1028. int. capit. Immoc. I. num. 25. (e) L. II ad Bomif. c. 4. ( f) H. Pelag. L. l, c. II. (g.) Eyiſt. 9l. inten Anguſtin. (hb) loco' ſupra. litt, b. 6. (i) L. II. Oper. imp. contra Jul. n. 103. ( K) Li contra Collator. fadto ergo Precbyterio conſtitit Joviniani ſeriprionem doctrinæ noſtræ, id eſt, chriſtianæ epgi eſſe contrariam. (a) Quid autem de damnata Neſtorianorum blasphemia commemorem? Qua in cauſa luculenta prorſus, & illuſtris apparuit Roma- norum Pontificum poteſtas. Sola præterire non poſſum S. Cœleſtini I. ver- ba, quibus impiam eam novitatem proſeribit: aperte, inquit ad Neſtorium, hanc noſtram eſſe ſcias ſententiam, ut niſi de Chriſto Deo noſtro ea præ- dices, quæ Romana, & Alexandrina; & univerſalis Eccleſia catholica tenet c= - - & hanc perditam novitatem, quæ hoc, quod venerabilis ſeriptura con- jungit, nititur ſeparare, intra decimum diem a primo innoteſcentis tibi hu- Jus conventionis die numerandam aperta, & ſcripta confeſſione damnaveris, ab univerſalis te Eccleſiæ catholicæ communione dejectum ſcias. (b) En quam libere, & ſevere ſupremo in hæreticum utitur jure, fulmenque inten- tat, quod poſtea hunc imperatoriæ Urbis Præſulem, tot Principum, & Epi- ſcoporum patrociniis ſuftultum, eloquentia clariſſmum proſtravit, contrivit. Denique & in ea, quam Sanctiſſimus Pontifex Gregorius M. ad Athanaſium Presbyterum de Iſauria dedit, epiſtola illuſtria continentur documenta, ſive de libris hæreticorum prohibendis, ſive de cenſoria Romani Pontificis pote- ſtate ſermo inſtituatur. Fuerat Presbyter ille Conſtantinopoli indigne habi- tus, atque adeo verberibus multatus inter cujus facti cauſas, & accuſationis capita Joannes Patriarcha, cui inſolens a cibis abſtinentia Jejunatoris cogno- men fecit, etiam hoc retulit, quod apud Athanaſium codex fuiſſet inventus, in quo plurima hæretica continebantur. Qua quidem de re Sanctus Papa & Eccleſiæ Doctor ita ſcribit: Innotuit, codicem apud te fuiſſe inventum, in cquo plurima continebantur hæretica, & ob hoc ſe adverſus Dilectionem tuam fuiſſe commotum. Quem quia ad nos ſtuduit pro ſatisfactione transmittere, „Priores ejus partes ſollicita lectione percurrimus; & quoniam manifeſta in eo c hæreticæ pravitatis venena reperimus, ne denuo debuiſſet legi, vetuimus. „Sed quia hunc te ſimpliciter teſtatus es legiſſe, & ad amputandam ambiguæ ſuſpicionis materiam libellum nobis manu tua porrexiſti pericriptum, in quo fidem tuam exponens, omnes generaliter hæreſes, vel quidquid adverſus ron „cCatholicæ fidei vel profeſſionis integritatem eſt, apertiſſime condemnaſti: & ᷑ͤ᷑tm A Cuncta, quæ ſanctæ quatuor univerſales ſynodi recipiunt, te ſemper recepiſſe, Don ac recipere, & quæ condemnant, condemnaſſe, condemnareque profeſſus es: «« eam quoque ſynodum., quæ Juſtiniani Imperatoris temporibus de tribus ca- Pitulis facta eſt, & ſuſcipere, & cuſtodire promiſiſti: & prohibitus a nobis cCodicem ipſum legere, in quo peſtiferæ fraudis virus innexum eſt, libentiſſi- . me conſenſiſti, reprobans etiam, atque condemnans ea omnia, quæ contra „Catholicæ fidei integritatem in eo dicta, vel latenter inſerta ſunt, nec eum te legere denuo promiſiſti: hac ratione permoti, poſtquam etiam ex probati te libelli pagina, fides tua nobis catholica, Deo cuſtodiente perclaruit, ab Om- (a) Epiſt. II. ad Eccl. Mediolan Extat Tom. I. Concil. pag. 892. (5⁵) Lez cpiſt, ad Neſtorium, quæ extat Tom. I. Concil. p. 1299. Part, I. Conc. Ephet. c. 8. L riligne Phemia Roma. l. ver. Nri,, 4 Dre- Rtenet tacon- lbihu⸗ AWeris, ) En inten- Epi. trivit. aſium ſiye ote- lubi⸗ koms vno⸗ ntus, a & d, in tuam tere, in e0 mus, . i .& iſte, es: a⸗ obis iſi⸗ ntra eum bati 4b 5 Be ( 173) Omni te hæreticæ perverſitatis macula juxta profeſſionem tuam liberum eſſe «decernimus, atque catholicum, & ſinceræ fidei in omnibus profeſſorem atque ſequacem, Chriſti Eſu Salvatoris gratia claruiſſe pronuntiamus. (a) Jam adverte, quæſo, amice lector, atque intellige, S. Gregorii tempore vetitam omnino, ſevereque interdictam fuiſſe librorum hæreticorum lectionem, ſi- miliaque monimenta adeo fuiſſe judicata pernicioſa, ut is, apud quem inve- nirentur, hæretici notam vix effugeret. Collige præterea, neceſſarium fuiſſe. ut is, cujus fides in fuſpicionem adducta fuerat, libello fidei perſeripto ſe ſe apud Romanum Pontificem purgaret, ejusque rei legitimum documentum ad Eundem transmitteret. Tandem manifeſtam vide ſupremam cenſoriam RR. PP. in libris prohibendis, ſimilibusque religionis negotiüs terminandis auctoritatem; quod & Maurini Editores hoc loco adnotarunt: agnoſce, « inquiunt, antiquam in RR. PP. libros aliquos prohibendi poteſtatem, & con- ſuetudinem, cui parere tenebantur etiam orientalis eccleſiæ alumni, Conſtan- «tinop. Patriarchæ, aut alteri alioqui ſubditi. (5) Erat nempe & Presbyter Athanaſius ex monaſterio S. Mile, cui eſt vocabulum Tamnaco, quod in Liycaonia ſt provincia conſtitutum, ut ait idem S. Gregorius; Lycaonia autem juxta Conc. Chalcedonenſis canones Conſtantinop. Patriarchæ parebat. («c) Quæ quidem animadverſio magis etiam pontificiam commendat auctoritatem. Atque ita demum in ceteris omnibus fidei, ac morum controverſiis ad noſtram usque ætatem factitatum: Romanus Pontifex damnavit hæreticas ſententias, erro- neas, noxiasque proſcripſit propoſitiones, pernicioſos condemnavit libhros, cenſurasque eo modo tulit, quo fas erat, & oportebat Apoſtolicæ ſedis An- tiſtitem. Unde præclarum illud monitum S. Petri Chryſologi: «in omnibus «te hortamur, ſeribit ad Eutychen, ut his, quæ a Beato Papa Romanæ Civi- «tatis ſcripta ſunt, obedienter attendas. Quoniam Beatus Petrus, qui in pro- «„Pria ſede & vivit, & præſidet, præſtat quærentibus fidei veritatem: nos enim pro ſtudio pacis, & fidei extra conſenſum Romanæ Civitatis Epiſcopi .Cauſas fidei audire non poſſumus. (₰) Ita S. Præſul, quem Eutyches de er- ronea ſua doctrina ſubdole conſuluerat, omnem hanc cauſam, in qua de ſum- ma fidei, & religionis agebatur, a ſe prudenter amolitur, & ad Romanum Pontificem finitivo judicio terminandam transmittit. —V 3 §K I. (⁴) Libr. VI. epif. 66. Tom. II. Oper. nov. edit. (b) in not. ad epift. cit. ſub litt. e. Excuſz paulo diligentius citatum §. Gregorii locum; atque bac, & pro- lxiore eiiam ratione exponenda eſſent Patrum teſtimonia; quod notatum volui, uat, dum ea fere ubique jejune, & ſine animadverſionibus accuratioribus allego, id non laboris tædio, negligentia, aut argumentorum imnopia ſed ſtudioſa voluntate, qua brevis eſe compellor, feri conſtet. (c) Vid. Conc. Ghulcsd. can. 9. 17. & 28. (4) Extat P. I. Con. Cbalced. Tom. II. Concil. p. 22. Et inter Epiſt. §. Leoni edit. Ouenel. poſt 23. eN (174) M § IV. . Supremam eſe Romani Pontificis in caußs religionis cenſoriam poteſtatem, confirmarlint Epiſcopi, dum ad eundem fidei ne- gotia retulerunt. . A die hine novum confurgit ſupremi pontificii juris in cauſis religionis Nargumentum. Nempe ut priori capite inſinuavimus, vel ipſorum etiam Epiſcoporum ſemper ea fuit ſollicitudo, ut ſua doctrina, ſuaque decreta cum Romani Pontiſicis ſententia conſentirent. Unde ethi non parva eorum eſſet poteſtas, quam ſupra vindicavimus, ſcirentque ſe divino etiam jure ad con- ſervandam fidei integritatem, & errores a ſuo grege excludendos eſſe conſti-⸗ tutos: non raro tamen ſatius judicarunt, naſcentes hereſes, & imminentia ex pravis opinionibus pericula Romanæ ſedis Antiſtiti indicare, ejus efflagitare judicium, in dubiis requirere conſilum, illius ſanctionibus obtemperare. Ad ipſa Apoſtolorum tempora rei hujus initium refert Theodoretus in epiſtola ad S. Leonem, ejusque primum exemplum profert ex Apoſtolo Paulo, qui- lcet eſlet præco veritatis, & tuba Spiritus ſancti, in prima tamen illa de le- gahbus controverſia ad Magnum Petrum ſe contulit, ut iis, qui Antiochiæ de ſegali converſatione ambigebant, explicationem ab ipſo referret. («a) Et imi- tati ſunt omnino poſteri præclarum iſtud gentium Apoſtoli documentum. Vel nomina eorum indicaſſe ſufficiat, qui nihil, niſi Sedis Apoſtolicæ explo- rata ſöhtentia, circa diverſa capita ad fidem, mores, & diſciplinam ſpectan- tia ſtatuere voluerunt. Dionyſius Alexandrinus in quæſtione difficillima ad- Xiſtum, Paulinus Antiochenus ad Damaſum, Himmerius Tarraconenſis ad Siricium, Joannes Hieroſolymitanus ad Anaſtaſium, Victricius Rhotomagenſis ad Innocentium, ad Eundem ſummis S. Hieronymi laudibus celebratus Exu- perius Toloſanus, Poſſeſſor Epiſ opus Africanus ad Hormisdam: alii aliis- temporibus ad Romanos Pontifices dubia ſua, & controverſas fidei opiniones retulerunt. (?) cEx quibus videas, ut mea faciam verba Baronii, doctrina, & „ſancétitate ſpectatos ubique Epiſcopos, quantumlibet ipſi ad informandam „eccleſiaſticis inſtitutis plebem fidelem fatis fibi eſſe videri Poſſent, ex fonte „tamen ſolitos originario haurire aquas, quod firmioris ſcirent eſſe roboris, a Majorique ſuſcipi reverentia, quod ab Apoſtolica Sede conſtaret eſſe peti- „tum; - - -= ut plane perſpicias, quales habendi ſint, qui ejus’ ſedis refugiunt diſciplinam, ac poteſtatem divinitus in Petro a Chriſto impertitam contem- „ nunt. (c) Singulari autem commendatione præſertim dignum eſt exem- plum S. Auguſtini, qui cum validiſſime, ceu omnium hæreticorum malleus, perverſa impeteret, contereretque dogmata, & pro Epiſeopali munere quæ- vis impia ſcripta refutare poſſet, & proſeribere: nihil tamen in hæreſi Pela- (a) Tater. Epiſtolur S. Eeonir in edit. Quenell. ante 49. Epiſt. cap. L. (b) Vide Baron. ad ann. 4O4. (c) Apud Spondanum in Epitom. ad An cit. n. 19. tur. giane herten mitte Fince nualis tt de elorl „Vel alhr altt⸗ lbe V0 rorib hroli Nelte Alüͦf Gogn ſerun tur it⸗ lak Po auri Ret 771 id el n Prerl tiqun hune cadd am.: uti,, trore Aen, gion Etiaim cu eſſet (OU- Oulſti⸗ tia ex gitare⸗ Alare, qui E le⸗ e de imi⸗ tum. blo⸗ Ctan⸗ 1 1s ad enlis Exu-. Aliss Ones 1, & damm Oute ris, peti⸗ iunte tem- em⸗ leus, guc⸗ Peh⸗ Hids . . α& (175) BWe . giana comprimenda majori egit ſtudio, & conatu, quam, ut Profanum, & hæreticum Pelagii librum inveniret, inventumque ad ſedem Apoſtolicam trans- mitteret, quo & indubitatum hæreſeos extaret teſtimonium, & injurioſum di- vinæ gratiæ ſcriptum per ſummæ Sedis Antiſtitem condemnaretur. Cardi- nalis Noriſius in erudita ſua hiſtoria Pelagiana rem ita perſequitur: jam in- de ab initio hæreſis, cum adhuc Pelagius Romæ moraretur, aliqua illius cſcripta Auguſtinus legere deſiderabat, ſed tamdiu irrita ejus vota per ju- venes Timaſium, & Jacebum, quos a Pelagio ſeductos ad rectam ſalutis, „& fidei ſemitam Auguſtinus reduxerat, impleta fſunt, qui ſecretum Pelagi clibrum ad Auguſtinum miſerunt, eundemque ille cum prolixis de fidei cauſa es litteris Innocentio I. exhibuit. Ne vero Pontifici tot curis occupato multum slaboris injiceret, aſteriſes capitales ejusdem errores notavit, addito etiam Volumine de natura, & gratia, quo librum hæreſiarchæ confutaverat. (⁴) IIIuſtre ſane factum, quo hodiernus etiam mos librum ſuſpectum de er- roribus apud Apoſtolicam ſedem denunciandi mirum in modum comproba- tur. Et vero, quod Auguſtinus libro Pelagii: illud ſanctiſſimus ejus Magiſter Am. broſius doctrinæ, ſeriptisque Joviniani, hoc Hieronymus Ruffino, hoc Cyrillus Neſtorio, hoc Flavianus Eutycheti, hoc per ſingula chriſtiani nominis ſæcula alii ferventes Epiſcepi ſuperbis hæreticis oppoſuerunt, eorum videlicet prava dogmata, eorum peſtiferos libros ad Sedem Romanam examinandos transmi- ſerunt, ut is, cui ſuprema ovilis Chriſti cem a commiſſa eſt, quique, ut loqui- tur S. Ambroſius cum ſuæ provinciæ Epiſcopis, ideo lupoy facile deprebendit, & occurrit quaſi providus paſtor, ne iſti moribus perfidiæ ſuæ, feralique ululatu dominicum ovile diſpergant, (?b) ut Romanus Pontifex inquam ſua auctoritate venena indicaret, & Chriſtiani nominis peſtes eliminaret. Hoc uno ſcuto tuetur ſe S. Hieronymus: quirquis es, ſeribit ad Pammachium contra errores Origenis ab Aneſtaſio Pentifice damnatos, aſerzor novorum dogmatum, qusſo te, ut parcas Romanis, auribus, parcar Fidei, quc Apoſtolica vocé laudata eſt. Cur profers in mediuzi, quod Petruf & Paulus edere noluerunt. (c) Et Ruffino ſcribit: jubjeci exemplum cjus, id eſt Epiſtolæ Anaſtaſii R. P. ad Joann. Jeroſolym. contra Origenem, ur ſi non vis aitdire ſratrem monentem, audias Epiſcopum econdemnantem. (d) Et verco Præſtabat id Hieronymus eo confidentius, quod non ſolum ex tota retro an- tiquitate, ſed propria experientia, & oculorum teſtimonio didiciffet, morem hunc eſſe univerſalis Eccleſiæ, ut ad Sedem Romanam confugerent, & in caulis præſertim fidei conſultarent, ut ipfe teſtatur in Epiſtola ad Ageruchi- am: cum in chartis Ecclefaſticie juvarzm Damaſusn Romanæz Urhit Lyiſcopum, & ori- entii, occidentitque conſultationibur reſponderem &c. (e) Hinc & poſtea ipſe, cum con- troverſia de poſtaſeon uſu ferveret, iine cunctatione Romanani fidem conſulturus, ad (a) Vid. H. P. L. I. c. 6. & 10. () Ex Concil. Mediolanent. ad Siricium Papam. FExtat Tom. I. Concil. inter Epiſtolas Siricii. pag. 853. Erf inter epiſtolas & Ambros. L. I. cp. J. Tom. V. Oper. edit. antigq. (c) Epift. 65. ad Pamm. & Occan. c. 3. (4) Apslog. contra Rufin. L. II. c. 4. (c) Epiſt. II. ad Ageruch. viguam. o (176) B ad Damaſum Pontificem per epiſtolam recurrit. (F†) Denique & Mennas Conſtantinopolitanus Patriarcha Juſtiniani Imp. libello, quo tria capitula pro- ſeribebantur, ea ſolum conditione ſubſeripſit, ut ſi hoc Romano Epiſcopo non probaretur, ſuum ſibi chirographum reſtitueretur, quod & ſub jurisjurandi ſide illi promiſſum eſt; quin & ipſe Juſtinianus ex his clare intellexit, nihil in hoc negotio tentari utiliter poſſe ſine ſententia Romani Pontificis, qua de cauſa etiam Vigilium Papam Roma evocavit, ut in erudita ſua de decreto Vi- gilii Papæ diſſertatione narrat IIluſtr. Petrus de Marca. (?) Atque tam præ- claris Patrum noſtrorum veſtigiis etiam ſuperiori ævo inſtiterunt Gallicanæ Eccleſiæ Præſules, illius inquam Eccleſiæ, cujus alias libertate, propriisque opinionibus Romani Pontifieis auctoritati detractum videtur, quidquid inte- gra fide demi potuit: hi, inquam, Præſules non ad alium Doctorem, non ad alium Judicem, quam Romanum Pontificem librum Cornelii Janſenii er- roribus ex ſuffragio ſacræ facultatis Pariſinæ ſcatentem remiſerunt, & quin- que ſelectas denunciarunt propoſitiones, etiam, atque etiam obteſtantes, ut perſpicuam, & certam de unaquaque ſentent iam ferret R. P. Linocentius X. & Is demum talia correctarus, & ad viam veriratis Janbtiſſimo moderamine redubturus bri- mus in bominibus arbiter occurreret, quem Deus in ſode Apoſtolica collocare dignatus eſt. («) Hinc & lætabundi poſtea in epiſtola gratulatoria ad laudatum Pontificem data ita exultant, ſeque veſtigia veterum preſſiſſe gloriantur: cquo in nego- tio, ſeribunt, illud obſervatione dignum accidit, ut quemadmodum ad Epi- coporum Africæ relationem Innocentius I. Pelagianam hæreſim damnavit „Olim: ſic ad Gallicanorum Epiſeoporum conſultationem hæreſim ex adverſo „Pelagianæ oppoſitam Innocentius X. auctoritate ſua proſeripfſerit. (4) Quod idem poſtea cum Quesnelli reflexionibus moralibus in N. T. ab iisdem Præſulibus factum, delatæque ſunt ſuſpectæ ejusdem libri propoſitiones ad Clementem XI. R. P., ut periculoſa adeo zizania ſuprema ſua Patris familias poteſtate eradicaret. Qua in re omnino ſecuti ſunt, ut diximus, ipſique te- ſtantur, & totius antiquitatis exemplum, & præſertim popularium ſuorum doctrinam, e quibus, ut alios præteream, Hinemarus Rhemenſis, qui certe nunquam Romanæ ſedi adulatus eſt, nec juribus illius pluſeulum indulſit, ve- ritate cogente, ita profeſſus eſt: de omnibus dubiir, vel obſcurir, quæ ad rectæ EFdei tenorem, vel pietatiz dogmata pertinent, Sanéta Romana Eoccleſia, ut omnium Ec- cleſarum Mater, & magiſtra, nutrix, ac doctrix eſt conſulenda, & cqjus ſalubria mo- nita ſunt tenenda. (e) S. Bernardus autem Abbas Clarævallenſis, qui & ipſe legitimos pontificiæ poteſtatis terminos non ſemel explicavit, in ſimili al 4 (a) Vid. Ep. 57. & 59. ad Damat. (b) Vid. cit. diſ. in Append. L. de Concordia Sac. & Imp. (c) hz Epiſt. An. 1650. manu Haberti Vabrens. Epiſcopi exa- rata, cui 85. vel 88. ſubſcripſerant Epiſcopi: aliir II. contra nitentibuss. (d) Ie Epiſt. data 1653. die 15. Julii, poſtquam a Nuncio Apoſtolico 3. Julii exhibita fuiſet Conſt. Linoc. X. qua Janſenii propoſitioner damnantaur. (e) la Praſat. Opuſe, de divort, Lotbar. & Teutberge. 41 numn⸗ An 00 1 culo & ope Pro cort. tela cin ein⸗ , gic⸗ lennas 4 Pro⸗ 10 non Urandi ihilin ua de to Vi. Præ⸗ lieane isgne linte. nn nii er. quin- intes, 1 ri-⸗ 8 . ſicem gego⸗ Epi. navit Verlo 09) Sdein es ad milias e te⸗ Drum erte vVe⸗ relke yE- ⸗ ipſe l 1 Grdit eru- Surt. li 1 RN (177) We ad Innocentium II. ſoripſit: oportet ad veſtrum referri Apeſßolatum pericala guæquie & ſcandala emergentia in regno Dei, ea præſertim quæ d Nde contingunt. Dignum namque arbitror, ibi potiſſimum reſarciri damma fidei ubi non poteſt ISdes ſentire de- ſebtum;, hac quippe hujus prærogativa ſedit. (4) Sane ad lum en meridianum cœcntire oportet, qui non videat, quantum Romanæ cathedræ judicis, ab omni ſæ- culorum memoria ſemper fuerit delatum. Oportuit nempe unam aliquam, & ſingularem Eceleſiam a Deo conſtitutam eſſe, quæ præeſſet aliis, cujus ope, atque auctoritate per orbem terrarum omnem innoteſcerent, quæ in Pprovinciis peculiaribus detegantur hæreticorum flagitia, errores, doli, quæ- que his malis remedia ſint adhibenda, ut una, eademque omnium perſtaret in- corrupta fides, neque communionis, aut pacis vincula ſolverentur. Quos quidem relationum ad Romanam Sedem factarum fines acute ex Innocentii I. ad Con- cilium Milevitanum litteris deduxit P. Couſtantius. Licet proinde & hic de ejusdem Sedis Romanæ poteſtate cum Gelaſio I. Pontifice concludere: Kcut id, quod prima sedes non piyobaverat, cenſtare non potuit: ſc, quod illa cenſauit Ju- dicandum, Eccleſia tota ſuſcepit. (b) § V. IUdem cenſuræ jus agnoverunt aultores, & catholici, & beæretici, qui ſua monimenta Romanorum Fontiſicum judicio probari voluerunt. QGE quidem ipſa etiam ratio fuit, quod Eccleſiaſticorum voluminum auc- tores tantopere fuerint ſolliciti, ut prius eadem a Romano Pontifice probarentur; ſola hac ſe tuebantur cenſura: hoc obtento calculo volumen li- berum iterum in orbem absque ulla hærefis, aut impietatis nota ſibi certiſſi- me perſuadebant. Uſus erat, inquit ex Baronio Spondanur, quem pluribus exemplis confirmatum vidimus, ut tam ex oriente, quam ex occidente, ad „RR. PP. ſoripta de fide mitterentur, ut, quæ eſſent catholica, cognoſcerent, Cognitaque probarent, quippe quod & ſcientiæ clavem apud eam eſſe Ec- .Cleſiam majores omnes orthodoxi miellgerent. . (e) Enumerat poſtea quam plurima rei hujus exempla, qualia ex eodem Raynaudus perſequitur, nosque etiam ſaltem nonnulla paucis perſtringere debemus, ut ſuprema Romani Pon- tificis in cenſura librorum poteſtas illuſtrior appareat. Agmen ducat Præcla- riſſimus Eccleſiæ Doctor Auguſtinus, qui de ſua ſcriptorum orthodoxia ſatis ſibi cautum non putavit, niſi Romani Pontificis auctoritate probaretur. Unde epiſtolam, quam cum ſuo, & Pelagil libro, & cum conciliis Africanis ad In- (a) Epiſf. 190. ſeu in Præfat. ad Tractatum contra quadam capit. errorum Abae- lardi. Ertat Tom. II. Oper. ex edit. Mabill. (5ö) LEpiſt. ad Eyiſc. Dardan. Juaæ habetur Lom. II. Concile inter Epiſtola Gelafßi F. n. 7. p. 909. ubi exemplis etiam bac veritat abilitur. (c) Ad Ann. 490. in Epit. n. 6 NeYX& (178) WE Innocentium I. miſerat, ta concludit: utrum etiam noſter rivulur, licet exiguus ex eodem, quo etiam tuus abundans, emanet capite fuentorum, hor a te probari volumur. tuisque reſcriptis de communi participatione unius gratiæ conſolari. (a) Opus quoque ſuum, quod contra duas epiſtolas Pelagianorum ſcripfit, Bonifacio Papæ tan- quam præeminenti celſtore faſtigio ſpeculæ paſtoralis examinandum, emendandumque commiſit: Non tam diſcenda, inquit, quam evaminanda, & ubi forſiran aliquid di- ſplicuerit, emendanda. (b) Idem exemplo ſuo, & ratione optima ita eſle auc- t oribus faciendum confirmat S. Anſelmus: «quoniam divina providentia, c* alloquitur Urbanum II. E. veſtram elegit ſanctitatem, cui & vitam, & fidem «„Chriſtianam cuſtodiendam, & Eccleſiam ſuam regendam committeret: ad „nullum alium rectius refertur, ſi quid contra fidem catholicam oritur in Eccleſia, ut ejus auctoritate corrigatur. Nec ulli tutius, ſi quid contra er- «„Torem reſpondetur, oſtenditur, ut ejus prudentia examinetur. Quapropter « ſicut nulli libentius præſentem epiſtolam, quam veſtræ deſtino ſapientiæ, .quatenus, ſi quid in ea corrigendum eſt, veſtra cenſura caſtigetur: & quod „Tegulam veritatis tenet, veſtra auctoritate roboretur. (e) Magis adhuc ma- gnifica ſunt, quæ in eundem prope ſenſum Anaſtaſius Bibliothecarius ad Ni- colaum I. P. ſeribit, aitque „fas non eſie, ut absque Vicario Dei, absque cclavigero cœli, absque curru, & auriga ſpiritualis Iſrael, absque univerſi- tatis Pontifice, absque unico Papa, absque ſingulari Paſtore, absque ſpeciali Patre, absque eo omnium arbitro aliquid conſummetur, aut divulgetur. „Tu enim, proſequitur, tenes claves David, tu accepiſti claves ſcientiæ; in carca quippe pectoris tui tabulæ teſtamenti, & manna cœleſtis ſaporis requie- «ſcunt. Tu enim quod ligas, nemo ſolvit, quod ſolvis, nemio ligat: qui aperis, & nemo claudit, claudis, & nemo aperit, vicem namque in terris Poflides Dei. (4) Extant quoque Poſſeſſoris Epiſcopi Africani litteræ ad Hormisdam Papam, atque is non modo judicium Pontificis, de Fauſti Re- gienſis libris poſtulavit, ſed & ſuum explanationum codicem in B. Pauli epiſtolas eidem transmiſit cognoſcendum. (e) lisdem fere encomiis Romanum Pon- tificem exornavit Godefridus Viterbienſis, dum conſeriptam a ſe hiſtoriam Apoſtolico Urbani III. examini ſubjecit. Ita autem in præfatione hiſtoriæ ar- gumentatur: dum ſacroſanctæ Matris noſtræ Romanæ Eccleſiæ culmen in- c picio, & ejus eminentiæ conſidero majeſtatem: illud ante omnia necefla- „TrIum eſſe intueor, ut ſicut ipſa omnibus noſcitur præeſſe Principibus: ita «Omnes Reges, & Principes, & univerſæ orbis Eccleſiæ doctrinæ ejus regi- „mine adornentur, & ab ea tanquam a fonte juſtitiæ ſapientiæ regulis inſti- „ tu- (a) Eidem Epiſtolæ ſubſcripſerunt Alipiur Tagaſtenſie, Evodius Uzalens. & Poßidius Calamenſis Epiſcoput, & Aurelius Primas Africæ. Vid. H. P. Norir. L. I. c. 10. Eſt autem epiſtoia fæc inter Auguſtin. 95. edit. antiq. (b) In exord. L. I. contra duat Epiſt. Pelagianorum c. I. (e) L. de Iucarn. c. I. (d) li Præfat. ad vit. S. Zeyann. Eleemoſyn. quæ extat Tom. II. Bolland. Act. S§S. ſol. 499. (e) Habentur Tom. II. Concil. p. 1037. inter dareta Hormirdæ P, ſub. num. X. u ex lumut. uoque e tan. UInque nid di. e auc⸗ lentia, fidem t: ad tur in ra er- Opter entiæ, quod ma- ¶N. ue yerſi⸗ eciali etur. , in guie. qui erris e ad Re⸗ olar don⸗ an ar⸗ nin. ellr- ita egi⸗ ti⸗ 1⸗ Hiur ReN (17)) NN tuantur; quia nullum ſcripturarum elogium noſcitur eſſe authenticum, niſi ab ejus ſapientiæ fluminibus fitientibus propinetur. Quare ſi quod hiſtoria- rum opus nova per aliquem inſtitutione conficitur, ratio ſuggerit, ut, an- tedquam in publicum deveniat, Apoſtolico examini præſentetur; quatenus . ſi acceptione dignum eſſe perpenditur, ejus mandato, & judicio approbe- «tur, & ab eo vires, auctoritatemque recipiat, cui terrena, & ccœleſtia di- .vinitus ſunt commimiſia.« (a) Idem de ſuo opere, ſcihcet vita S. Gregorii M. fecit Joannes Liaconvs, direxitque illud ad Joannem Pontificem, tanquam ad eum, uti profßtetur, cujus ſit ſexipta qzcunque probare, aut cxplodere. (h) At Gelaſium etiam R. P., quem usulai Perſpicacia aliorum ſeripta tractaſſe, ſatis ſuperque cenſura ejus de libris authenticis, & apocryphis declarat, ad eum, inquam, etiam miſſam fuiſſe ab Joanne Orthodoxo Epiſcopo Alexandrino Apologiam adverſus Pelagianos, auctor eſt Photius. Et eundem ſapientifſſi- mum Pontificem reſ ripto ſuo S. Honorati Maſſilienſis Epiſcopi eloquentiſ- ſimi ſinceriffima ſcripta, ac fidei integritatem probaſſe ſeribit Gennadius. («) Guem ſanctum Epiſcopum ſuum etiam imitatus eſt Gennadius ipſe Pres- byter Maſſilienſis, & librum de fide, ab ſe ſcriptum ad Gelaſium quoque Pon- tificem transmiſit, ut Apoſtolico judicio probaretur; quemadmodum ſuas re- cenſens lucubrationes teſtatur. (4) Sed nullo documento conſtat, opus a Pon- tifice fuiſſe probatum, fortaſſe non ſatis a Pelagianis erroribus purum; quan- doquidem Gennadium plane ex iis Gallicanis fuiſſe Presbyteris, de quibus 8S. Proſper, & Hilarius apud Coœleſtinum Papam graviſſime queſti ſunt, Baronius, aliique affirmant; licet Maſſilienſem poſtea Epiſcopum creatum ad frugem redüfle idem Baronius concedat: ab omni autem erroris labe non modo Voſſius, ſed & Noriſius, aliique vindicent. (æ) Denique Romani Pon- tificis eſſe approbare, atque adeo etiam reprobare, quoscunque libros diſerte Profitetur Marinus I. in ea, quam ad Carolum Calvum Imp. dedit epiſtola: relatum eſt, ſeribit, Apoſtolatui noſtro, quod opus Dionyſii de divinis no- „minibus, & de cœleſtibus ordinibus quidam vir Joannes natione Scotus nu- „Per transtulit in latinum, quod juxta morem Eccleſiæ nobis mitti, & noſtro „Judicio debuit approbari; Ppræſertim cum idem Joannes licet multæ ſcien- 2ctiæ eile prædicetur, olim non ſane fapere in quibusdam frequenti ſermone 4, dicatur. « (J) Nec vivorum tantum, ſed & mortuorum apud Apoſtolicam ſedem tutiſſimum eſt praſidium. Licet enim pro humanæ ignorantiæ condi- tione in quorundam auctornum operibus errores, nefariæque lententiæ fuerint detectæ: ſi tamen üdem monimenta ſua Sedis Apoſtolicæ judicio, antequam ex hac vita migrarent, ſubmiſerunt, & eorum perſonis parcitur, & a nota hæreſis vindicantur. Ita proteſtatur Innocentius III. cum Concilio Generali 2 2 de (a) I; Præfat. Hiſt. apud Raynaud. Part. III. Erot. 3. n. 479. () Prolog. ad vir. §. Greg. M. (c) De script. Eccler. c. 39. (d) De Script. Eccl. c. 100. (e) Vid. Baron. ad Ann. 496. Et Noriſium H. P. IIl. c. 16. ( F) Exhibet zam epiſtolam Veſtmonaſterienſis ad Ann. 983. ee (180) M., de Joachimo Abbate, cujus libellus fuerat damnatus: in nullo, ſant verba de- *& cretalis, Propter hoc Florenti monaſterio, cujus ipſe Joachim extiterit inſti- c.tutor, volumus derogari, -- - maxime cum ipſe Joachim omnia ſceripta ſua nobis aſſiguari mandaverit, Apoſtolicæ ſedis judicio approbanda, ſeu etiam „Corrigenda, dictans epiſtolam, quam propria manu ſubſeripfſit, in qua fir- miter confitetur, ſe illam fidem tenere, quam Romana tenet Eccleſia, quæ « diſponente Domino, cunétorum fidelium mater eſt, & magiſtra. (a) Idem in tuto collocavit Janſenium, quod ſupremis tabulis, ut pium, & catholicum virum decet, totum ſuum opus Apoſtolicæ ſedi his verbis humiliter ſubmi- ſerit: ſi tamen Romana Sedes aliquid mutari velit, ſum obediens filius, & illi Eccleſiæ, in qua ſemper vixi, usque ad hunc lectum mortis obediens ſum. Ita mea poſtrema voluntas eſt.. () Sed quid rem adeo luculentam Pluribus illuſtrare pergo? Non catholicos tantum dostores, ſed vel ipſos hæ- reticos, & veritafis hoſtes hac in re legimus conſentientes. Nam & iſtorum ſingularis eluxit ſollicitudo, ut ſi qua fieri potuiſſet ratione Romani Pontificis calculum, ſuorumque ſcriptorum approbationem extorquerent. Nulli hic la- bori, nulli dolo, nullis fraudibus parcitum, ut aut ſuam in ſententiam perira- herent Romanæ Sedis Antiſtitem, aut ab eodem ſaltem communionis ltteras, quibus ſe ubique terrarum tuerentur, impetrarent. Ignoraverit hoc ſolum ille, qui ne a limine quidem hiſtoriam Eccleſiaſticam ſalutavit. Quem enim latere poſſunt Arianorum conatus, Superos, inferos, ut Poetæ loquuntur, atque adeo Acheronta moventes, ut Liberium R. P. ſuas in partes pertrahe- rent? GQuam diverſas non excogitaverunt fidei formulas? Quas non moliti ſunt technas? quas minas ceu arietes non admoverunt, ut quavis demum ra- tione de Romani Pontificis adſenſu gloriari poſſent? Qua de re oculatum, auritumque teſtem habemus S. Athanaſium in epiſtola ad Solitarios. (c) Cui ignotum eſt peculiare illud ſtudium, quo Pelagius, & Ceœleſtius adniſi, ut RR. PP. Innocentii, & Zoſimi proſeriptionem ſubterfugerent? damnatus nem- pe ab Innocentio Pelagius illico ad eum litteras dedit, quibus ſe injuſte ab Erofte, & Lazaro Gallicanis Epiſcopis diffamari acerbiſſime queſtus eſt, & inter alia etiam hæc Ppræclare, utinam mente ſincera, ſcripſit: „hæc eſt fides, „Pater Beatiſſime, quam in Eccleſia Catholica didicimus, - - -— in qua ſi mi- H hus perite, aut Parum caute aliquid forte poſitum eſt, emendari cupimus a Te, qui Petri fidem, & ſedem tenes. Sin autem heœc noſtra confeſſio Apoſtolatus tui judicio comprobatur, quicunque me culpare voluerit, ſe Aimperitum, vel malevolum, vel etiam non catholicum, non me hæreticum «Comprobabit., (A) Simul ergo & fidei ſuæ libellum transmiſit, in quo hane R- (a) C. 2. de Summa Trinit. Quo & refer exemplum de Petro Abaclardo, de quo Iiſtus dgit Benedibtus. XIV. L. II. de Canoniz. c. 33. Vid. de eodem Natal. Alex. Diſſent. VII. in Sæc. XI. & XII. (?5) Vid. P. Gazzaniga Ir. de gratis Diſert. IV. c. 5. (c) Socratei L. 2. c. 3I. numerat usque ad A. 361I. novem Arianorum ſidei formulas. Recenſet Ih. HeuryL I4. n. 33. (d) Extat Tom, X. Oper.. Aug. InAppend. pag. 97. Ai: E t inti. Pta ſua etiam i ſir H quæ dem Ncutn übmi. 165, & diens tattt Shæ- Orum tificis ic h. rira⸗ eras, Olum imn ur, che. oliti 1r⸗ um, Cui ,ut em. a ,& les, mi⸗ nus ſio um ey (181) WX fidem ſuam ab unitate Trinitatis usque ad reſurrefctionem carnis late dedu- it: ea vero, quæ prœæcipue petebantur, paucis verbis incluſit, iisque ambi- guis, ut refert S. Auguſtinus. (a) Tandem callidius adhuc hæreſim catholi- cæ doctrinæ fucis obduxit in litteris ad LZoſimum datis. Quis autem facile explicabit, quam omnibus Pelagianorum dolis fartus, & conſutus Cœleſtius ſe tribunali Zoſimi in Baſilica S. Clementis ſtiterit? quanta ſimulatione ad eam Pontificis interrogationem: illa omnia damnas, quæ jactata ſunt de nomine tuo? reſponderit: damno ſecundum ſententiam beatæ memoriæ Praceſoris tui Iunocen- rii; ut iterum teſtatur Auguſtinus. (?) Quorſum autem hæc omnia, niſi ut fidei probatæ viderentur Romano Pontifici? ut eas ad Africanos Præſules obtinerent commendatitias litteras, quibus poſtea tantopere triumpharunt. (c) Quid de Neſtoriè? jam audiverat Magni Cyrilli anathematismos, jam orientem, & oceidentem adverſus ſe pugnare intellexerat: at in ſolius Ro- mani Pontificis ſententia ſuum quærebat præſidium, huic miſit ſua ſeripta, eademque poſtulavit examinari, prout affirmat S. Cyrillus, Neſtorii curam, ejusque eventum his verbis Joanni Antiocheno perſcribens: miſit Neſtorius quosdam ſuarum exegeſeon quaterniones Romam, quas cum piiſſimi Epi- „ſcopi legiſſent, multisque conſeſſibus, & conſultationibus habitis examinaſ- ſent, illorum auétorem non absque indignatione exſibilarunt, palam aſſeren- tes novam illum, eamque pernicioſſimam, & a nullo veterum hæreticorum antea unquam excogitatam hæreſim moliri.« () Denique perverſiſſimi heæretici Valentinus, Marcion, Cerdon, aliique, Romani Pontificis auctorita- tem verentes eandem ſibi, ſin minus propitiam, faventemque reddere po- tuiſſent, ſaltem ne adverſaretur, omni opera, ſtudioque contenderunt. Sic &⁊ noſtrorum temporum Sectarii initio diſputationis auctoritatem Papæ con- feſſi ſunt, ut loquitur quidam Anonymus, nec eam in dubium revocarunt, niſi cum contra ipſos definivit; perinde ac ſi judex deſinat eſſe judex, cum adverſus aliquam partem ſententiam pronunciat, ac ſi veritas cum incommo- da eſſe incipit, veritas amplius non ſit. (e?) Quæ omnia quid aliud evincunt, quam unanimem illam, animisque alte defixam perſuaſionem, ſummum in religionis negotiis jus, & ſupremam cenſuræ auctoritatem Romano Pontifici convenire. Quod ipſum Pelagii quidem verbis, ſed ſinceriori, deliberatoque conſilio proteſtata eſt Univerſitas Pariſina coram Clemente VII. GCallis legiti- mo Pontifice: «hæc eſt, perorat Petrus de Alliaco univerſitatie, & Collegti Navar- rici nomine, heec eſt fides -- in qua, ſi quid minus perite, aut parum caute aliquid forte poſitum eſt, emendari petimus a Te. Non enim ignoramus, ſed firmiſſime tenemus, & nullatenus dubitamus, quod ſancta ſedes Apo- 27 ( ſto⸗= 1 J₰ (a) L. de Gratia Chriſti. c. 32. (5) L. II. ad Bonifac. c. 4. (c) lege H. E. Noris. L. I. c. 12. (d) Epiſtola, ad Joann. Antioch. Libelloruns Neſtorii ad §. Cæleſtinum J. Romam miſorum etiam fit expreſa mentio in Concil. Ephcſin. Act. I. Extat Tom. II. Concil. P. II. Concil. Epher. p. 1355. (c) En tract. de Auctor. Papæ L. L. c. 3. 2. Z. pag. 92. apud Ballerin. c ſtolica eſt illa cathedra Petri, ſupra quam fundata Eccleſia, - --= de qua Sede in perſona Petri Apoſtoli in ea ſedentis dictum: Petre rogavi pro te, ut non deficiat fides tua. Hæœc eſt igitur, ad quam determinatio fidei, & ap- aA Probatio vVeritatis catholicæ, & hæreticæ impietatis deteſtatio maxime per- „tinet. (a) At vero dicet fortaſſis nonnemo, poſt latam a Romano Pon- tifice ſententiam frequenter latins etiam errores fuiſle propagatos, homines- que refractarios ejusdem jndicio, & cenſuræ minime acquieviſſe, quod & in controverſia de die Paſchali, & in cauſis Neſtorii, Eutychetis, Lutheri, alio- rumque eſt manifeſtum. Enimvero nec illud inficiabor, nec moleſte ea de re contendam, quandoquidem & ex Auguſtino novimus, licet cauſæ Romani Pontificis reſcriptis finiteæ ſint, minime tamen errores ſemper finiri. At ſi quis ex eo argumenti genere præcipiti argumentationi Romanorum Pontifi- cum poteſtatem infirmare velit: næ is & Conciliorum Generalium, totiusque Eccleſiæ, & civilium etiam Principum auctoritatem veſanus infringit. Nam & poſt illorum decreta, & horum ſeveras ſanctiones hæreſes adhuc late graſ- ſantur, & malevolorum hominum audacia non eſt ſuppreſla. Quis enim ne- ſcit, etiam poſt Nicænam Synodum, ingentes tumultus ab Euſebianis, & Me- letianis excitatos? poſt Chalcedonenſem, quas turbas Eccleſiæ Acephali, & Severiani non dederunt? ita & Noriſius recentem Origen' defenſorem re- tundit, (?) propterea quintam ſynodum rejlicientem, vit perantemque, quod pro pace bellun importaverit, &, ut ſeribit BErronius, (c) Poſt cam inteſtina diſcordia magis ſævierit, orthodoxis inter ſe altercantibur. Scilicet aliud eſt pro poteſtate in cauſis fidei, & religionis ſententiam dicere, aut pro communi bono lſanctifli- mas leges ferre: & aliud eſt liberam hominum voluntatem ad recte ſentien- dum, ad obediendum fidei, ad obtemperandum legibus inclinare, movere, compellere; quorum prius ad auctoritatem Eccleſiæ, & Romani Pontificis ſpectat: alterum aliquando vires omnes humanas, ipiarumque etiam peœna- rum vim eludit. § VI. In cenſura ferenda æpe utiliſſima eſt prudens œconomia, qua &G Romanos Pontifices ujſos fuiſſe, nonnullis , etmplis oſtenditur. * Que quidem loco opportunum eſt & illud addere: Romanos Pontifices, dum ipfis errores, & effrænis quorundam opinandi licentia denunciare- tur, ad tempus prudentiſſima diſſimulatione, & œcοämäia uti fuiſſe ſolitos, quin propterea ſumæ eorum auctoritati in hiſce cauſis quidquam decederet. Diverſa quippe ſunt, decernere poſſe, aut definire, & reipia ſententia lata pronunciare; quo- (a) Apud Egaſſ. Buleum Tom. I. Hiſt. Univ. Parir. ad An. 1397. (b.) L Diſert. de SGnod. V. c. 9. J. I. («) Ad Aun. 553. gvor. ſemmp⸗ d ee ſpectt Viri6 guam etli e bus: Pro ment E br rend malo ut 0 Mia in m nean bant ces, runt vent nacl led Ne⸗ n0s uba klun term mil ceat it Wo rur Ed Wr⸗ el 1n dede te, ut & a. le per. d bon. Mines. Kin i alo. de re OIan- At ſi htil⸗ lnsque Nam egral n ne⸗ 2Me- li, & m re⸗ uod ordin te in Ntiſſi Ntien- Vere, tifieſs Nent⸗ jees, jare⸗- guin rerſa jare; 0- ſert. quorum prius ſi deſit, poteſtatem exulare recte arguimus: alterum ſi minus ſemper fiat, nihil de jure detractum eſt; imo vero ex moderato juris uſu, & ad leges prudentiæ attemperato plurimum unitati fidei in Eccleſia fuit pro- ſpectum; quemadmodum hodierna etiamnum docemur experientia. Hinc viri quique ſapientiflimi in hoc præſertim negotio nihil magis deſiderant, quam, ut pontificia poteſtas canonicos non excedat limites, ut ſummum jus, etſi eidem locus eile deberet, pro ſcandalo frænando, malisque imminenti- bus avertendis, æquitate, & benevolentia reſtringat, ut pœnas, & cenſuram pro temporum, locorum, perſonarum, & errorum ratione circumſpecta cle- mentia moderetur. Quanto enim difficilius ſupremorum Eeccleſiæ Præſulum, & Principum ſententiæ corriguntur: tanto majori deliberatione ad easdem fe- rendas eſt procedendum, ne poſtea magno aliquando reipublicæ Chriſtianæ malo inſanabile vulnus enſe ſit præœcidendum. Et quoniam de propoſitionis, aut libri cenſura inprimis hic agitur: fortaſſis illuſtrem auctorem facile foret 3 ad obedientiam, ad errorem agnoſcendum, ad veritatem revecare œcono- mia quadam, paternisque mon'tis, qui fulmine velut ſideratus evadit aſperior, in malo obduratur, & potentiorum Patrocinio adjutus longe, lateque erro- neam doctrinam ſpärgit; quod & veteris, & recentioris ævi triſtia compro- bant documenta. Atque his malis, ut occurrerent ſolliciti Romani Pontifi- ces, Paſtoris etiam, Patris inquam, non judicis, erga errantes oves cenſue- runt partes prius eſſe ſuſtinendas. Ea de cauſa Anicetus Papa Eccleſiæ Smyr- nenſis judaicum celebrandi Paſchatis tempus toleravit, & Polycarpum perti- nacius ſuæ ſententiæ inhærentem non modo a communione non removit, ſed pacis oſculo complexus eſt. (a) Non minore manſuetudine, & patientia Stephanus R. P. uſus eſt erga S. Cyprianum, aliosque rebaptizantium patro- nos: ſine acrimonia, & anathematis fulmine ſolum nibhil eſſe innovandum, niſi quod traditum eſt, reſeripfit, & licet excommunicandos etiam cenfſuerit contra- rium facientes, uti ſeribit S. Auguſtinus, (?) nunquam tamen eam ſeverita- tem induit, nunquam communem pacem, etfſi acerbiſſimis Cypriani, & Fir- miliani litteris exagitaretur, judicavit eſſe violandam. («) Atque ut alios ta- ceam, S. Gregorius M. ſingularia prorſus hujus, ut ajunt, condeſcendentiæ edi- dit ſpecimina in cauſa damnandorum celebrium trium capitulorum, & ſynodi V. recipiendæ. Conſtabat ei, quanta pertinacia ſuam Synodo V. adverſam opi- nionem tuerentur Epiſcopi Iſtriæ: non ignorabat perverſum Longobardico- rum Præſulum cum Regina ſua Theodelinda ea in re zelum: aliam quoque eſſe Africanorum, & plurium Hiſpaniæ Antiſtitum ſententiam intelligebat. Edebantur injurioſa etiam ſeripta, & toto orbe celebrabantur eloquentiſſimi libri Facundi Hermianenſis in Africa Epiſcopi, quos pro trium capitulorum defenſione, ceu mordaci perfuios aceto evulgaverat. (4) Nulla vero in his om- ni- (a) Apud Euſeb. L. V. Hiſ. c. 24. (5) L. Unic. de Bapt. c. 14. () Vid. Nat. Alex. In Sæc. II. Diſert. V. art. 5. (d) Hi libri XII. extant Tom. X. Biblioth. Patr. W* (1984) M* nibus a Pontifice vibrata ſunt anathemata, nullæ proſcriptiones factæ, miti Nui animo error ad tempus difſimulatus, argumentis contrariis, epiſtolis pruden- capit tia, & eruditione plenis certatum, hac enaſne ſua œæconomia, & benevolen- Veece tia de plerisque triumphavit: Imo, quum a Conſtantio Mediolanenſium Præ- gui ſule intellexifſet, ex litteris, quas pro laude & defenſione V. Synodi ad Theo- & c delindam dederat, eandem polſſie offendi, alias illico exaravit, nihil de illa ſy⸗ gue nodo interlocutus. Eodem Synodi V. ſilentio etiam Brixienſibus in errore obfir- eiſſer matis eiſe reſpondendum Conſtantium monet. Pari diſſimulatione cum Bruni- 1dlen childa Sigeberti Francorum Regis conjuge egit, ut ſchismaticos, qui in Galliis de- ex gebant, ad Eccleſiam revocaret. Denique & ad Epiſcopos Hiberniæ ea manſue- dem uiſſima ſeripfſit, quæ in ejus libro II. Epiſtolarum leguntur: ut de tribus capitulis MNui „animis veſtris ablata dubietate poſſit ſatisfactio abundanter infundi, librum, fenti „quem ex hac re ſanctæ memoriæ Deceſſor meus Pelagius P. ſcripſerat, vobis oeh, autile judicavi transmittere; quem ſi depoſito voluntariæ defenſionis ſtudio, pu- aen W ro, vigilantique corde, ſa pius volueritis relegere, eum vos per omnia ſecutu- üun ..?rOs, & ad unitatem noſtram nihilominus reverſuros eſſe confido. Porro autem mei * ſi poſt hujus libri lectionem in ea, qua eſtis, volueritis deliberatione perſiſtere, mu ſine dubio non rationi operam, ſed obſtinationi vos dare monſtratis. (a) tii Cum autem hæc ad Hibernos feripta ajo, Baronii, Papebrochii, & aliorum ſen- ar tentiam exprimo, licet plane demonſtraſſe videatur Doctiſſ. Noriſius, epiſto- Fi lam eam Epiſcopis Iſtriæ, non Hiberniæ, nec Iberiæ fuiſſe inſcriptam. (5) n Ut ut vero iſta ſe habeant: præclarum eſt caritatis, & benignitatis Gregoria- e næ exemplum, qui non vi, non ſacris armis, ſed argumentis, ſed eruditio- 1 ne, ſed libris errorem illum eliminatum cupiebat, quem ex prætenſa ſynodi 5 Chalcedonenſis veneratione, actorum ſynodi V. ignorantia, imprudentiqdque de zZelo apud plurimos altas egiſſe radices noverat, & obſtinatiores corrigi, non a frangi cupiebat, quod etiam non ſine ingenti animi folatio apud quam pluri- mos conſecutus eſt, ut ex ejus epiſtolis, & vita a Joanne Diacono ſeèripta manifeſtum eſt. Didicerunt autem hanc diſpenſatoriam agendi rationem Ro- te mani Pontifices vel ex ipfis etiam Conciliis Generalibus, & Veterum Patrum .. monimentis. Quis enim neſcit, quanta moderatione ſynodus Epheſina uſa cn ſit erga Theodorum Mopfſveſtenum, & dum hæreticam quidem ejus impie- tatem damnavit, nullam tamen viri memoriam fecit diſpenſative, ut loquitur 1 S. Cyrillus, nec ipſum nominatim anathemati ſubjecit propter diſpenſationem; 2 — diſpenſatio vero in his optima res eſt, & ſapienz; concludit idem Patriarcha (“) quoniam videlicet magnum erat Theodori nomen, & ingens orientali- um dillidium eodem damnato tum temporis timebatur. Ita & in ſynodo Chalcedonenſi tria capitula transmiſſa ſunt, & pia diſpenſatione, merentes 1 licet, non damnati, ubi nullo modo catholica veritas periclitabatur. §. Atha- . naſius in uſu profitendarum aut unius, aut trium ypeſtaſcon; Baſilius, & Na- (4) L. II. Epiſt. 36., uunc in edit. Maur. epiſt. 5 1. (5) li Diſſert. Hiſt. de Snod, Ve c. 9. F. 5. («“) le Hpiſt., ad Proclum Conſt. e, Miti ruüden. eyolen⸗ m Dræ. Theo- ila ſy. 0bhr⸗ Brum- lisde. unſue. Pituliss tbrum, „VObis 10,u. ſecutu. Autem UWere, (⸗) mſen⸗ Piſto⸗ (5) Coria- ditio⸗ Fnoh tique ,n09 Plun⸗ ripts nRo- trum 4 uls npie⸗ uitur Nefn rcha; ntal⸗ nodo entes Atha⸗ 3, & r. d. N (185) Wg Nazianzenus in expreſſa Deitatis voce de ſpiritu ſancto Prædicanda; alii aliis in capitibus eadem condeſcenderunt œconomia, uti accurate oſtendit Joannes Veccus Patriarcha Conſtantinopolitanus, (a) & cum eo IIluſtr. de Marca, qui pluribus etiam eundem prudentis diſpenſationis uſum, quo rigor legum, & canonum temperatur, in Eccleſiaſticæ diſciplinæ exemplis oſtendit, fuſius- que executurus fuiſſet, ſi quam meditabatur ad Philippum Labbeum Perfe- ciſſet ſeriptionem de Honorio R. P., in qua explicaſtet morem veterum, in tolerandis quibusdam vocibus in fidei controverſtis, ne diſſidium, aut ſchisma ex nimia ſeveritate in Eccleſiam inveheretur, uti notat Baluzius in vita ejus- dem Archi-Epiſcopi Pariſini. (5) Scilicet ut egregie monet S. Gregorius Nazianzenus: quædam ne quærenda omnino ſunt, quædam mediocriter, quædam con- tentioſe hominibus concedenda, & relinquenda, quoquomodo ſe habeant, utpote nullunz doctrinæ noſtræ detrimentum aferentia. (c) Nec vero etiam noſtræ ætatis deſunt exempla, quibus ſuum prudentis œconomiæ, utiliſſimæque benevolentiæ ſtu- dium teſtati ſunt Romani Pontifices, quorum nonnulla a Benedicto XIV. com- memorata allegaſſe ſufficiat: Tempore, ſeribit ille, fel. rec. Clementis XI. exa- Kminanda, & proſcribenda delata ſunt celebris Ludovici Sebaſtiani Tillemon- tii opera: accuſatores multa ex eis depromſerunt cenſura digna: Pontifex « autem filentium impoſuit, ratus multa mala ex proſeriptione emerſura. ..Simili æconomia uſus eſt, cum ſupremæ Romanæ inquiſitioni exhibitæ fue- .Tunt ab accuſatoribus vitæ ſanctorum excerptæ, a Bollando, & deinde a « Papebrochio, aliisque S. I. Patribus continuatæ, etſi multa, & bene multa ſagaces accuſatores excerpfiſſent, quæ theologicam cenſuram merebantur. „.Evulgatum fuit opus, quod etſi nomine auctoris careat, omnes tamen pro- „be ſciunt eſſe Boſſueti Epiſcopi Meldenſis, quod ipſe, dum viveret, com- Poſuerat, ita jubente Gallorum Rege Ludovico XIV., ſed manuſcriptum in ..nonnullis Bibliothecis reliquerat. Totum opus verſatur in aſſerendis pro- Poſitionibus a Clero Gallicano firmatis in conventu Anni 1692. difficile pro- fecto eſt aliud opus reperire, quod &ε ue adverſetur doctrinæ de Summi c Pontificis ex cathedra loquentis infallibilitate, de ejus excellentia ſupra quod- „Ccunque œcumenicum Concilium, de ejus jure indirecto, ſi potiſſimum re- „ligionis, & Eccleſiæ commodum exigat, ſuper juribus temporalibus ſupre- „morum Principum. De hoc igitur opere ſub Clemente XII. proſeribendo ſerio actum, tandemque concluſum fuit , ut a proſcripfione abſtineretur, ne „dum ob memoriam auctoris ex tot aliis capitibus de engione bene meriti, s ſed & ob juſtum novorum diſſidiorum timorem. Notum enique eſt nomen * Ludovici Antonii Muratorii, multorum librorum communi plauſu recepto- "rum editoris. O quam multa in eis reperiuntur cenſura digna! quot hu- juſce furfuris nos ipſi eos legentes, offendimus! quot nobis ab æmulis, & accuſatoribus oblata ſunt! & nos usdue adhuc abſtinuimus, & abſtinebimus 2 ab (a) Orat. L. de Union. Eccles. Extat Tom. I. Græc. Orthod, (5) Num. 71. ig, L. III. de Concord, c. 13. («) e Orat, 3. de Paee, eε& (186) Be N «ab operum condemnatione, noſtrorum Prædeceſſorum exemplis edocti, qui bantur, ceſiarunt, quando videlicet cenſuerunt plus mali, quam boni ex proſcriptione eſſe derivandum. (a) Hæc ſapientiſſimi Pontificis de inſtituti noſtri argumento doctrina omnino præclariſſima, hoc illuſtre economiæ ab Eodem quoque adhibitæz exemplum. Ne cui vero ſtomachum moveam, pro- fiteor me ea, quæ de Muratorio laudatus Pontifex ad Inquiſitorem Genera- lem Hiſpaniæ ſeripſit, non allaturum fuiſſe, niſi alioqui publicis evulgata ty- Pis proſtarent. Unde ne quis forte piiſſimo, & apprime catholico auctori violatæ fidei, aut religionis, ſeu etiam eccleſiaſticæ diſciplinæ querelam ex ci- tatis Pontificis verbis intentet: adjiciam & alia, quibus de eodem negotio Benedictus XIV. mentem ſuam clariſſime aperuit, Muratorii honorem vindi- cavit, ac nova etiam rei, de qua agimus, argumenta ſuggeſſit: Summa eo- „Trum, ſcribit ad Muratorium res cenſura dignas fibi indicari poſtulantem, quæ hic loci in operibus tuis diſplicuerunt, & quæ ne ipſe quidem placitura, tibi blan- diri poteras, ſpectat ad jurisdictionem temporalem Romani Pontificis in ſta- «tibus ſuis, qua in re diverſis inſiſtis principiis, & negas quorundam ſuppo- „ſitorum veritatem, ac nonnulla etiam facta. Ceterum tibi velim perſuadeas, quodſi res illæ ab alio ſeriptis inſertæ fuiſſent, procul dubio a ſacra Congrega- «tione proſeriptæ fuiſſent, id quod tamen factum non eſt: tum quod explo- „Tata ſit omnibus benevolentia, qua te complectimur: tum quod nota ſit ενſtimatio, quam jure merito una cum reliquo mundo tuæ virtuti tribuimus: tum denique, quod nunquam cenſuerimus expedire, ut tibi moleſtiam af- feramus propter diſerepantiam opinionum in materiis ad dogmata, aut di- ſciplinam non ſpectantibus, licet ceteroqui quodlibet gubernium aubtoritate, Jua c Pollet, proſcribere poſſit opera, quibus continentur aliqua, quæ ipſi diſplicent, vel quæ c iphius ſententiis non ſunt confor, ia. (b) Dicam igitur, & maxima voce ſem- per dicam Muratorium eſſe Virum & doctiſſimum, & cenſorem prudentiſſi- mum, & catholicum, ut Græci ajunt, Catholicotaton: vel ipſa tamen ejus cauſa, ceu Pontificiæ œconomiæ egregium monumentum non poteſt non com- memorari. Quoniam vero auream mediocritatem in omnibus conſectari o-⸗ portet, ſane magnopere cavendum eſt, ne œconomia in ſocordiam, im pru- dentemque negligentiam degeneret, quod non ſine magno, perpetuoque ſui nominis dedecore expertus eſt Honorius R. P., cui male omnino hujus œco- nomiæ uſus ceſſit. Licet enim de Honorii cauſa Theologi, & hiſtorici cer- tent, & adhuc ſub judice lis ſit: eorum tamen probabiliorem liceat ſuppo- nere ſententiam, qui illum revera a Synodo VI. fuiſſe damnatum ajunt, non quod monothelismum docuerit, ſed quod imprudenti conniventia, & ſilen- tio eidem pondus, ac robur addiderit, quod ipſum & ex tota ejus agendi ratione, & hæreſi Monothelitarum dilatata conſtat. Scilicet & a Concilio E- (a) Iu Epiſt. ad Iiquißtt. Hiſpan. ſupra citat. c. 3. J. 5. (5) In Epiſt. ad Murator. 1748. die 25. Septembr. data, qiuz incipit: Factum eſt bujusmodi &c. — „Pacis, & concordiæ amore a proſcribendis iis, quæ proſcriptionem mere- Gene non,1 6). on 4 ſius §. Le gli ule⸗ ar1 1 gue tabit Cilla Det ubi endu mmu⸗ les legat Pont tifie Wr eſſer Dler anin Aca ſS 10, nat , gui mere. oni ex hſtituti nie 20 1. Pte 0⸗ enera- Ata⸗ ty. uctori excl. gotio Vindi 1 eo⸗ huc lblan- iuſta. lo. Gens, rege lo⸗ ta t mus: mn 4l. , 4 qus ſem. tiſſi⸗ ejus rom. 10⸗ u⸗ rco⸗ cer⸗ o⸗ 101 len⸗ encli cilo . A (197) 9 Generali VI., & a Leone II. Pontifice judicatum eſt: fammam hæretici dogmatir non, ut decuit Apoſtolicam Auctoritatem, incipientem extiuxit, ſed negligendo conſovit. (a) Una autem eademque culpa eſt eorum, qui aut diſimulando conniventiam, aut non damnando favorem noxium præſtiterint, ut reſcribunt Honorius, & Theodo- ſius Impp. ad Aurelium Epiſcopum Carthaginenſem. (5) Confirmat idem S. Leo, dum ait: inferiorum culyæ ad nullos magis referendæ ſunt, quam ad deſidet, negligentetque rectorer, qui multam ſæpe nutriunt peſtilentiam, dum neceſariam diſſi- mulant adbibere medicinam. (c) Nec ergo ſegnior quisquam debet eſſe, quam par ſit, nec ferventior: multa ex loco, multa ex tempore, multa ex perſo- nis differentius fiunt. Rector Eccleſiæ nunquam aut diſſimulabit, aut faciet, quæ accuſat. Cum viderit malum ſchismatis imminere, canonum ſcita mu- tabit: debet ceſſare cenſura, cum diſſolvitur unitas, caritas læditur, pax va- cillat, uti ſcribit Hildebertus Cenomanenſis Epiſcopus in epiſtola edita a Luca Dacherio, & ad finem vetuſti codicis a Baluzio emendata. (4) Contra vero, ubi aperte ſe prodit impietas: tum juxta monitum S. Gregorii Nazianz: faci- endum eſt, ut adverſus ignem, & ferrum, & tempora, & Principes, & adverſa omnia cominus ſeramur:- (e) tum demum ſuprema utendum auctoritate, erro- res proſcribendi: libri perverſi damnandi, partusque tenebroſi ad orcum re- legandi; quod ſingulari zelo, toto Chriſtiano orbe applaudente, a Romanis Pontificibus ſemper factum fuiſſe, ſatis, opinor, ſuperque oſtendimus, De aubltoritate, éy fide, quæ Pontifciæ cenſuræ tribuenda eſt. Ed jam, ipſo rerum ordine exigente, quæret fortaſſis nonnemo, quænam demum fides cenſuris, & ſententiis iſtis in cauſa religionis a Romanis Pon- tificibus prolatis ſit habenda? An irreformabile eorum judicium, priusquam univerſæ Eccleſiæ conſenſus accedat? Hic enimvero cum Poeta canendum eſſet: obe jam ſatis eſt, ohe libelle! ad intricatam, nodoque gordio magis im- plexain deventum eſt quæſtionem, in qua ſine periculo, & invidia intimum animi ſenſum vix licet aperire. Nam ſi ajo: Gallorum exercitus conſurgunt, Academia celebris contra decernit, ingenia acutiſſima triarios omnes adver- ſus me educunt, vexillum præferentibus illuſtriſſimis viris Gerſone, Boſſue- to, Dupinio, Natali Alexandro &c. Si nego: Italia tota, Hiſpania, aliæque nationes commoventur, velites, haſtatos, ſagum, & togam, omnis ge- a 2 „Ue- (a) I Epiſt. ad Epiſcopos Hiſpaniæ. Extat Tom. III. Concil. inter Epiſtolar Leonit. II. num. 2. pag. 1729 licet eaum Buroniur ad A. 693. ceu Puriam rejiciat. (b) Ie Reſeripto Inpp. ad dict. Epiſcopum. Ne quir ſe adverſur Belapianor ſegniter gereret. Citat. Marca, & ex eo Baluzius in vita num. 71. ( F ygz. 14. ad Janna- rium Aquilej. () Vid. Dacher. Tom. W. Syicil. Pag. 250. Et Baluz. in notis ad Marc. L. Z. c. I3. n. II. (e) Lz I. Orat. de pace. ,ö, - N (19898) N Heris homines irrito, Clariſſimis Doctoribus, Turrecremata, Bellarmino, Al- bitio, Lucino, Orſio, Ballerinio, aliisque innumeris in Principiis fidei vacil- lans „ ſuſpectus de hæreſi, tantum non hæreticus videbor. Sed bona verba! erigo animum, & reſpiro. Tutiſſimum ſupereſt refugium omni aſylo ſecu- rius, ubi non modo induciæ, ſed cum celeberrimis utriusque partis ſtrategis Pax Perpetua ſperari poteſt. Nempe inſtituti noſtri ratio minime poſtulat, ut alterutri parti aſſentiamur. Quodſi enim „ utar verbis Doctiſſ. P. Gazza- niga, de heterodoxis ſermo eſt, quascunque cenſuras, quæcunque illis pro- ponimus dogmata, tam Pontificis, quam totius Eccleſiæ conſenſu firinata ſunt, ut proinde nullum de iis dubium ſuboriri poſſit. (a) Si vero de Ca- tholicis agatur, oporteret fortaſſis totam eam infallibilitatis Romani Pontificis à conſeniu Eccleſiæ disjuncti quæſtionem inter ſpeculativas, omittendasque ſcholæ controverſias haberi, & æterno ſepeliri ſilentio; quod & votum erat illuſtrium doctorum, fuſiusque, & ſolide perſequitur Gerbertus. (b) Nam «Kea eſt inter ſummos Eccleſiæ Principes poteſtatis Eccleſiaſticæ communio, : ut primæ ſedis auctoritas ſeparata, & disjuncta haud debeat conſiderari, „ſed cum Eccleſia catholica tanquam centro unitatis implicita, & commiſſa, 4. quo ipſo nihil a cathedra illa emanat abſonum ab Eccleſiæ credulitate.« Satis 1Ite, min re Prœſenti, eam eſſe catholicorum omnium ex vi Primatus Pontifieii de- ductam ſententiam, ut cenſeant quibusvis Romani Pontificis dogmaticis judi- ciis debita cum reverentia eſſe obtemperandum, nec ſine temeritatis nota quemvis ſupremo capiti poſſe reluctari in iis cauſis, quæ fidem, mores, & religionis ſpectant utilitatem. QGuæſtio quidem memorata libere, Præſertim s hac noſtra ætate, in utramque diſceptatur partem, nec quidquam moliuntur «. Pontifices, ut ex ſe infallibiles credantur: nihiloſecius, offerente ſe ſe occa- e ſione, ſtrenue quod muneris ſui eſt, in communione poteſtatis eceleſiaſticæ * Exequuntur, effectuque ipſo obtinent, ut judicio ſuo accedant etiam illi, qui 4«Romanum arbitrium irretractabile eſſe alias non exiſtimant.. Non meus, ſed laudati Gerberti Theologi doctiſſimi ſermo hic eſt, (c) quem tamen me- Wum facere non vereor. Ita nempe & paci, dignitatique eccleſiaſticarum po- teſtatum forte conſultum eſſe & omnein ſchismatis occaſionem penitus ſub- latam, multi arbitrantur, cujus cauſa aliquando totus occidens inter ſe com- miſſus, & longo tempore Eccleſia vexata fuit, dum quæſtio olim a Chriſto repulſà, videlicet, quienam eorum videretur eſe maior? agitari ferventius, & al- tera de infallibilitatis prærogativa ſubtilius pertractari cœpit. Sed inſtabit quis- lam moleſtius: quidnam de cenſura Pontificis propoſitionem auctoris, vel ejus ſeripta, tanquam hæreſim, ac errores continentia proſcribente ſit ſenti- endum? Sane in novum labyrinthum me conjectum invenio! quum nec ad iſta ( tanta eſt humani ingenii imbecillitas!) certi quidpiam, & ad puram us- dque veritatem eliquati, aut ſaltem a ſummis difficultatibus expediti adhuc re- (a) li Append. ad Diſert. II. de FEid. c. 4. n. 126. (5) De Comm, Poteſt. Ercles, c. 4. J. 3. (&) loc. cit. Vid, otiam c. I7. J. 0. leſpo non 40 q ſüper cutm! ſüra u0 Lare clari nihil Dont cont rurn verl. bs ſtie, ſolun Videl anl ten c hu en. en AN N eE c lel the a Ea aab ce in 4 l a ll ll N (189) Wo˖ reſpondere potucrint viri eruditiſſimi. Pugnari utrinque video ſine palma, à nonnulks triumphum agi, ſed ante victoriam: in omnibus denique viis, quas ad quæſtionem hanc ſolvendam tentarunt Theologorum Principes, rupes in- ſuperabiles, & devia conſpicio. Agendum autem eſt hic de Pontifice etiam cum Eccleſia, cum totius orbis chriſtiani ſuffragiis conjuncto, an videlicet cen- ſura illius in propoſitionem, in librum auctoris lata, an ſententia de facto, quod ajunt, dognuatico⸗, infallibilis ſit auctoritatis? Et quidem etiam in his er- rare poſſc Pontificem opinio eſt ſcriptorum ſanctimonia, dignitate, & litteris clariſſimorum præſidio munita, de qua & Clemens IX. R. P. declaravit, eam nibil de Apoſtolicæ Sedir auétoritate decerpere, ut narrat Eminentiſſimus Roſpiglioſi Pontificis Nepos in relatione de rebus circa Janſenismum. («) At vero etiam contrarium ſuſtinent viri quique eruditione, & pietate præſtantiſſimi, in quo- rum ſententiam eo libentius inclino, quod eam non improbari legam ab Uni- verſitatis Viennenſis Profeſſore Gervaſio, cujus doctrina Auguſtæ decreto no- bis etiam ceu norma propoſita eſt. (?) Non patiuntur dillertationis angu- ſtiæ, ut firma, & ſatis valida propoſitionis hujus perſequar argumenta: unum ſolum cum eodem Cl. Theologo adverſariis in memoriam revocaſſe juverit, videlicet poſita ſententiæ eorum veritate omnem fere aditum præcludi ad os Janſeniſtarum obſtruendum. IIli etenim, exſcribo citati auctoris verba, Profi- «tentur quinque famoſas propoſitiones ſenſum habere poſſe hæreticum; at cc hunc ſenſum fuiſſe intentum a Janſenio, id eſt, quod illi præfraéte negant: c. nos iis opponimus judicium Eccleſiæ, a qua ſollemniter definitum eſt, Jan- ſenium, cum eas propoſitiones ſcriberet, pravum ſenſum habuiſſe in mente. . Ad hæc Janſeniani clamant, Eccleſiam in hujusmodi factis errare poſſe, & „Poſſe quemvis tuta conſcientia a tali decreto recedere. Huc demum noſtra Cum Janſeniſtis deducta lis eſt; quamobrem ex ſuperiorum ſeriptorum ſen- «„tentia ita proficere ii poſſent: Per vos ſcripta Honorii (de bujus enim mono- theliemo inquirit) etſi ſerio expenſa ab Eccleſia univerſa in Concilio VI., ab « eaque damnata ut hæretica in ſenſu Honorii, impune tamen licet Honorium ccab hæreſi purum aſſerere, & judicio univerſalis Eccleſiæ derogare, quod iſta «in ejusmodi factis infallibilitatis privilegio non gaudeat. Ergo per nos, «Qquamvis Janſenii propoſitiones tanquam hæreticas damnavit Eccleſia in ſenſu „Janſenii, pari jure vobiſcum uti licet, & Janſenium immunem fuiſſe, alie- „Dumque ab heæreſi defendere. Porro Janſenii factum Honoriano ſimillimum a eſſe, facile fuerit, inito utriusque parallelismo, Janſeniſtis oſtendere. Provoco „hic Bellarminum, Baronium, aliosque, ut, ſuppoſita ipſorum doctrina, hoc argumentum Janſeniſtarum reſolvant, Hoc opus, hic labor eſt. Ita ille. At noverunt nihiloſecius forte Viri eruditi, quid ad arietem hunc repellendun valeat, ut videre eſt apud Muratorium, qui luculentum Honorianos inter & A a 32 Jan- (a) u. I62. apud Vitaſe, & apud Argentraum in Append. Theolog. Pag. 90. (?*) L. I. de Incarn. c. I4. n. 81. & Gazzaniga de Gratia diſ. 3. c. 5. Vid Tournel. Ir. de Eccles. Q. V. d. 3. . (190) B, Janſenianos defenſores diſerimen oſtendit. Scilicet Concilii Generalis VI. X ſententiam, ait ille, de perſona & ſeriptis Honorii certe ſuſeipiendam, ſed non omnino certam cenſemus, quod & quam plurimi ante nos cenſuere, a«dſeriptisque prodidere, plaudentibus eruditis, & eccleſia, atque Apoſtolica Sede poſt tot annos nequaquam improbante illorum conſilium. -- - Vene- .randa ſemper ſunt Apoſtolicæ Sedis & Eccleſiæ de his rebus judicia; atta- „men tolerare interdum Eccleſia ſolet ac poteſt, ut damnatis auctoribus, li- .brisque proſcriptis modeſta, & humilis defenſio præſtetur. -- Verum poſt- quam Eccleſia nulli diligentiæ pepercit, & patronos nihil ſolidi afferentes, imo cavillationibus tantum cauſam agentes, filere jufſit novis decretis, hu- «millime parendum eſt, & non divina quidem, ſed pia fides, & non oris tantum, ſed & animi reverentia eſt his adhibenda judicis. - - Ferendi ergo : non ſunt ii Janſenii Epiſcopi olim Iprenſis aſſeclæ &c.. Hæc Muratorius. (a) Unde per me liceat ſive huic, ſive alteri ſententiæ calculum addere: in eo, de quo agimus, judicio, ſatis magnifice de Romani Pontificis auctoritate qui- vis ſtatuerit, ſi, quod catholicorum eſt, in ſimilibus cauſis idem præſtiterit, quod in cauſa Janſeniana Romani Pontifices exegerunt. Debita nempe reve- rentia Sedi Apoſtolicæ obtemperet, pure, & integre non vero externo ſolum ſilentio, ejus decretis adhæreat, & illud verum elſſe, illud rectum, quod ab hac ſede definitur, agnoſcat. Docet id ipſum in ſuis Jurisprudentiæ inſtitutioni- bus Cl. Riegger: „Quum novus, inquient, in eccleſia error cervicem erigit, «aut novum in fide dubium animos fidelium ſuſpenſos tenet, epiſcoporum ejus provinciæ, in qua is primum naſcitur, ea cura eſt, ut auctoritatem ſu- am ingruenti malo objiciant. Huic ſuo officio ſi deſint, aut ſi ſola eorun- «dem auctoritas ad id minime ſuffectura videatur, tum vero Sanctæ Sedis „Pondus adjiciendum eſt, ut malum comprimatur, & quod occupavit fide- « les, dubium ex animis evellatur. Quas Apoſtolicæ Sedis definitiones, præ- «Cipue, quum ceterarum acceſſit conſenſus, firmiſſima fide tenendas eſſe ab AOmni dubitandi ratione remotum eſt. Quin etſi demus, alias irretractabile « non eſſe Pontificis Romani, & ultimum in fide judicium: ad pacem tamen, « & tranquillitatem eccleſiæ, religionisque integritatem, in qua omnis ſita eſt ſalus, pertinet, ut obſequium ei ſaltem interea, & reverentia ab omnibus ex- „hibeatur. (5) Non igitur ex eo, quod Pontifex non ſit infallibilis, decre- tis ejus refragari licebit, ſed iisdem omnino ſtandum erit, quin ſine maxima temeritate, plus dico cum Cl. P. Gregorio Zallvein, ſine ſuſpicione erroris, & hæreſeos ea in cauſis, de quibus agimus, reſpuere, & contemnere liceat. (c) Etſi enim non ſimus certi, an Pontifex ſit infallibilis, certi tamen ſumus ex fide ſupernaturali, quod Deus non ſit defuturus Eccleſiæ ſuæ in neceſſariis; quippe quam usque in ævum perduraturam ex revelatione ſcimus. Sic & non (4) L. I. de Iugen. moderat. c. 20. (5) Iuſtit. P. I. c. 6. J. 394. & 395. in- tellige autem obſequium non orir tantum, ſed & cordir. (c) Tom. I. Princip. Jur. ERecles. Q 4. f. 2. H. 40 non tigue CanO ſol ita pe . Mat ekutr carun ci ſen . run les Ig . .009 ccelt Tane cibst dnex adh le nee næ reve qu0 dient efin mod Juæ Giſce Bene neip Gr ſatis uIO ſchimn lis l. n, ſedd dere ſtoliez Vene. Atta- us, l. npolt. entes, 8, hu- n oris i ege 8. (4) in eo, te qui. iterit, reve. ſolum b hac ntioni- ergit, orumm em ſu⸗ eorun⸗ Fellis t fide- Pre⸗ elle ab ckabile tawen, ita eſt S ex⸗ geere⸗ axime roris, liceat. ſumus aris; die E non 9 9, in⸗ Hinciy. e& (r91) * non ſumus certi certitudine omnimoda, & ſupernaturali, an omnes, vel ple- rique Patres in Concilio congregati fuerint veri Epiſcopi, & tamen illorum canonibus tanquam regulis fidei eſt aſſurgendum, ut pluribus perſequitur, & ſolidis ratiociniis expendit Lamindus Pritanius. Ac adverſus Janſenianos ita perorat: Nimirum diſciplina præcipit, ut his etiam judiciis (Ade fabto dog- matico) rite peractis animum pie, fideliterque ſubmittamus. Cordi nobis cc futura eſt præ omnibus catholica doctrina: ergo abominandi, qui illam cor- crumpunt voce, ſcriptis: ergo damnanda ſeripta & ſenſa, quibus ex eccleſiæ „ſententia continetur maleſana doctrina. Cujusnam vero eſt, niſi Epiſcopo- rum, & præcipue Romani Pontificis, juridice decernere, qui ſint iſti aucto- „res nobis execrandi, quive libri, verba, & phraſes veneno infectæ? Recta igitur ratio docet, hos præ aliis Auctores, librosque eſſe nobis damnandos, « quos eccleſia per juridicam, & ſollemnem ſententiam damnavit, & damnan- „dos mandavit. Itaque huic damnationi quisque fidelis corde & ore ſubji- ccere ſe debet, & inanem, ne erret in obſequendo, timorem deponere. Tandem, allatis veteris etiam eccleſiæ exemplis, concludit: uno verbo hu- Kjusmodi factis a Deo quidem non revelatis, ſed tamen cum dogmate con- «nexis ſi evidentiam præferant, demens ſit, & nonnunquam reputetur hære- «ticns, qui credere & obtemperare nolit: ſin ambigua & dubia appareant, adhuc præſtat, eccleſiæ ſententiam ferenti, utpote judici divinitus ad nos „Tegendos conſtituto, quam infirmo noſtro ingenio piam adjungere fidem, ne ob timorem incerti, & minime periculoſi erroris in crimen certum in- Curramus, quale profecto eſt in tanto diſcrimine aut corrumpendæ doctri- : næ, auf ſcindendæ unitatis, obedientiam Præpoſitis noſtris, rationem pro „nobis Deo reddituris, pervicaciter denegare. (a) Quodſi ergo ſimilia non revelata, ſed ſolum naturali, vel morali evidentia certa minime impediunt, quo minus Conciliis, & traditioni firmiſſimum præſtemus aſſenſum: nec obe- dientiam, & obſequium negare licebit Romanorum Pontificum cenſuris, & definitionibus præſertim ab Eccleſia univerſa receptis; ſive deinde, factis ejus- modi dogmaticis fide divina, ſive fide pure bumana, ſive denique fide Eccleſßaſtica, quæ inter utramque mediet, adhærendum eſſe quis arbitretur, de quo libera diſceptandi facultas cuique relicta eſt. (?) Hinc & Sapientiſſimus Pontifex Benedictus XIV. in encyclica ad Epiſcopos Galliæ celebrem conſtitutionem incipientem: Unigenitus, qua Quesnelli propoſitiones variis cenſuris in globo, & veſpective perſtringuntur, minime ceu repulam fdei recipiendam docet, ſed ſatis omnino eſſe ait, ſi a debita erga illam ſubjectione nemo ſo ſihducat, nec eidem ullo modo refragetur, quod quidem neminem fidelium abique ſaluti æternæ di- ſerinune, facere Poſſe af rmat. (c) Quin poſtea nullo ſigno improbavit, cum Lu- (a) L. I. cit. c. 20. Vid. etiam c. I9. & 19. (5) Vid. P. G'azzaniga loc. cit. Diſert. 4. n. 68. & in not. 2. Uti & Diſſert. II. de Fid. n. 304. (c) Data 1756. 16. Oltobr. Extat Tom. 19. Bullar. n. 60. quam etiam probavit Clem. XIII. in Epiſt. ad Praſid. Comit. Gallican. data 1760. 5. Martii. 8 NeN& (192) W g* Ludovicus XV. Galliarum Rex ſemel, ac iterum vetuit prædictam conſtitu- tionem: Unigenitus, fdei negulam appellari. Unde promerito ſuo egregie va- pulavit non minus imperitus, quam audax cenſor, qui infami epiſtola ad Car- dinales, & Theologos Præneſte congregatos memoratam Benedicti XIV. en- cyclicam, vel propterea etiam arrodere auſus eſt, quod a confitenda fidei re- gula, quæ citata conſtitutione contineatur, abſtinuerit. Falſum id quippe, ut vel ex ipſa conſtitutione patet, & peſſima aliorum fraude voces illas: quamque nos uti ejurdem ſidei regulam agnoſcimur, actis Concilii Romani ſub Benedicto XIII. celebrati, (a) fuiſſe aſſutas: & Formaliari in diario Concilii, & Pelelli, in Con- cilii biſtoria, & doctifſimus tenebrionis Præneſtini cenſor Vincentius Patuzzi O. P. in litteris ſuis ſub nomine Euſebii Eraniſtie in publicum editis palam fece- runt. (?) Non ergo omnibus iſtis ſedis Apoſtolicæ decretis fides divina de- betur: quum nec cenſuræ omnes, quibus vetantur, damnanturque propoſi- tiones ad unam hæreſis notam, cui legitime oppoſitum de fide eſt, referan- tur. Quod vel maxime locum habet, ſi plures propoſitiones variis cenſuris in globo, ut ajunt, & reſpective proſcribantur, quarum conditio, & natura eſſe ſolet, ut non omnes falſitatem, aut hæreſim, ſed vel ſcandalum, vel pia- rum aurium offenſionem, vel temeritatem, aut ſimilia vitia indicent, nec om- nes propoſitionibus ſingulis, verum aliqua ſolum huic, vel illi conveniat, ut toto in complexu nulla omnino ſit, quæ ſaltem uni ex malignis ejusmodi no- tis non eſſet obnoxia, ut perdocte explicat Canus, & ex duabus etiam Cle- mentis XI. Conſtitutionibus colligere eſt, in quarum priore de damnatis Quesnelli propoſitionibus ait: cenſuris variis, quas reſpective, ut ajunt, hoc eſt ſn- Suli articuli carum ſaltem aliq uum merebantur, inuſtos, uſitato more proſcripfimus. («) In poſteriore vero idem clarius adhuc exponens inquit: conſtitutionem pro-= mulgavimul, in qua plurei noxios articulos ex eodem libro arrrα cenſuris variis3 quar reſpective, ut ajunt, hoc eſt ſinguli aliquam ſaltem earum meruere, notatos pro- miſcue pro lujuſce ſanctæ ſedis more proſeripſimus. (4) Quin & communem eam, quam de Pontificis non minus, quam Generalium Conciliorum ſanctionibus, earumque fide, & auctoritate Theologi tradunt, doctrinam hic expendere non eſt incongruum. Expreſſit eam Cardinalis Sfondrati ſequentibus: cum Pontifices, & Concilia aliquid definiunt, adduntque veritatem ſic definitam Lad fidem pertinere, - -— aut qui ita, ut definitum eſt, non credunt, hæ- " reticos pronunciant, aut volunt ea firmiter a fidelibus credi: --- certum eſt non tantum quæ magis probabilia, ſed quæ omnino certa, & explorata ſunt, proponi; cum fides ſit de certo veris, hereſis de certo falſis, omni ,„Probabilitate excluſa,.-- = Quæ autem in Conciliis, vel Pontificum dec etis 40 9- (a) Anno 1725. (b) Ii Elucid. Eneycl. epiſt. 4. Vide etiam Eraniſtir Epiſtol. Apologet. in 2. edit. 1761. Er Auäétor. Pragmat. bhiſt. de Bulla cænæ P. I. page 52. & P. IV. p. 213. (c) Anno 1716. die 20. Nov. apud Ballerin. In Append. de Iifallib. R. P. c. I5. J. IO. (d) Eodem Anno. Tbidem. Conſtit. incipit Paſtoralis oficii. S bus tiſice Vean nune nes, P tata un, de 4 ſed tur, latis ſure atte con An Iba Nn ha nan⸗ tem ten I nſtitn. gie va. ICar. V. en. leire⸗ pe, ut Angue XIII. 1 (on- atuzzi fece⸗ ni e. opoſi feran- nſuris natura 1pie. dom⸗ 1t, ut ino⸗ 1Ce- nnatis . nus. Npr⸗ Ari; , jro⸗ eam, nibus, ngere cum arm „e- rtum lorata omni cretis 1d. g. eut. geipit . ε& (193) NeNE adducuntur explicandi tantum cauſa, vel ad objecta reſpondendo, vel ratio- „nes aliquas afferendo, vel incidenter ſolum, & præter cauſam principalem: hæc ad fidem non pertinent, ſed tantum ad majorem, minoremve Ponti- „ficum doctrinam;, cum ſolius Dei, & ſacræ ſoripturæ privilegium fit, ne apice quidem in veritatem offendere: conciliis vero, ſummisque Pontifi- Cibus ea tantummodo certitudo donata eſt, quæ inſtruendæ Eccleſiæ neceſ- „ſaria fuit. Si vero ſummi Pontifices ſententiam aliquam, non quidem ana- „themate feriant, nec hæreſis notent, eam tamen doceri, exercerive ſub „ Dœna excommunicationis prohibeant: ea omnem continuo amittet probabi- litatem practicam, hoc eſt tuto, liciteque exerceri, & ſine peccato non po- terit, quantumvis hæretica non ſit. Exempla habemus in c. ad abolendum. c«de hbareticiv., c. Gaudemuts., de divortii, & in propoſitionibus ab Alexandro «VII. & Innocentio XI. damnatis. (A) Atque hæc præcipue in iis obſer- vanda ſunt cenſuris, quæ ad morum integritatem referuntur, quibus oves chriſtianæ a ſpatioſa, & lata via, per quam itur ad perditionem, pro paſto- rali Romanorum Pontificum ſollicftudine in rectam ſemitam revocantur, qui- bus denique noxia doctrinarum paſcua ab innoxiis ſegregantur, ut laudati Pon- tifices Alexander VII. & Innocentius XI. proteſtati ſunt. Nec vero quem mo- veant voces illæ: interca, quæ extat in conſtitutione Alexandri VII., & pro nunc, quæ habetur in altera Innocentii XI., quaſi his ſignificarentur mutatio- nes, quæ decurſu temporis poſſent accidere, atque adeo fieri, ut ſcandaloſæ, ac pernicioſæ eſſe deſinant aliquæ ex illis doctrinis, quæ cenſuris fuerant no- tatæ, ut ſuſpicatus eſt Hurtado. (?) Nam genuina, & ſincera earundem vo=⸗ cum interpretatio eſt, quam perſequitur in ſorutinio doctrinarum Antonius de Panormo, () illas vi lelicet minime referri ad Prohibitionis limitationem, ſed a l ſolam propoſitionum illarunmm reſrittionen, quæ determinate prohiben- tur, ſaſpenſo pro nunc, & interea judicio ſuper aliis æque ad Apoſtolicam ſedem de- latis, aut deferendis. Proptera tamen non inficiamur in propoſitionum cen- ſura potiſſimum mentem eſle ſpectandam, accurateque proſcriptionis modum atte idendum, an nempe ſententia damnetur tanquam juri divino, aut naturali contraria? An ratione circumſtantiarum, ob quas in perniciem animæ cedat? An in ordine ad hoc, vel illud determinatum tempus? Ex his enim, & ſimi- libus, ſi maturius conſiderentur, facile colligi poterit, ut prudenter monet de Panormo, quandoque unam, eandemque propoſitionem nunc cenſura dignam haberi, nunc a prava nota immunem; quod præſertim evenire poteſt in pro- Poſitionibus æquivocis, aut non tam ob internam malitiam, quam exter- nam ex auctorum mente, & intentione derivatam, proſeriptis; imprimis au- tem in prohibitione librorum, quæ aliquando magis etiam a perſonarum, temporum, & locorum adjunctis, quam prava librorum doctrina dependet. Et in hac ipia, ſiquidem a Romano Pontifice fiat, exacte etiam diverſa Pon- B b ti- (a) z Regali Sacerdot. L. 3. F. 9. n. 15. (5) e Theol. Reform. diſ. preæm. q. 5. (c) C. Il. art. I3. num. I5. Be (194) . tificis dignitas eſt conſideranda. Suſtinet enim, ut vulgo notum, non modo univerſalis Eccleſiæ paſtoris, ſed & Patriarchæ occidentis, Epiſcopi Romani, Primatis Italiæ, atque etiam Principis Politici perſonam. E quorum quidem munerum diſcrimine fit, ut aliquando in libri proſcriptione non doctrinam ſidei, non univerſalis Eccleſiæ bonum, ſed aut Italiæ dignitatem, aut jura ci- vilia præ oculis habeat; quemadmodum ex ſupra laudato Benedicti XIV. de Muratorii libris reſponſo manifeſtum eſt. His proinde omnibus animadver- ſis, facilius tandem in factis ſingularibus ſtatui poterit, quæ fides cenſuræ Pon- tificiæ ſit tribuenda, quave reverentia, & ſabmiſſione eidem parendum. Illam nihiloſecius inter cetera, præſertim ſi de regulis morum agatur, fugiendam arbitror explicationem, qua molliores nonnulli Theologi decreta Pontificia etiam maxime ſevera a præcepti auctoritate ad vim moniti ſolum detrudere, & inter regulas arbitrarias, aut pura putaque conſilia referre conſueverunt. Ita Diana graviſſimum Clementis VIII. adverſus confeſſionem epiſtolarem de- cretum eludit, aitque illud non eſſe latum a Pontifice permodam præcepti irri- tantis confeſſionem alier fattam, ſed permedum regule, & confilii. Conſurgit ad- verſus eundem amiciifimus alias Caramuel, & in hanc interpretandi rationem ita invehitur: „an non, ſi ſic incipiamus exponere decreta Pontificum, pau- Ciſſima præcepta remanebunt? Et ſi hoc decretum ſic exponitur, cur non «Poterunt eodem omnino modo Pontificum univerſa decreta? Anne dialecti- c. caretur male, qui diceret, ſtante hac Dianæ doctrina, ne unum quidem Pon- tificium decretum fore præceptivum? Vellem videre diſparitatem, quam cdifficulter aſſignandam video. (4) Cui argumentationi, laxioris licet Pro- babiliſteæ, hic tamen recte ſentientis, ſubſeribendum arbitror; quoniam & le- gitima eſt, & ſiquidem in theſi, ut ajunt, loquamur, vi ſua, & pondere non Eeſt deſtituta. § VIII. De conditionibus legitimæ Tontificiæ cenſuræ. Ui in judicio litigant, ita animo comparati eſſe ſolent, ut non modo &ι quam a judice ſententiam expectent, ſed & legitimum judicii ordinem ſervari velint, alias continuo cum tragico Poeta inclamaturi, judicem, ſi parte inaudita altera, aut meritis cauſæ non expenſis, aut die nefaſto jus dixerit, haud æquum fore. Atque ſi hæc quidem legibus etiam innixa opinio valet in iis cauſis, in quibus de ſeſtertiis, & latifundiis, de pauperie duadrupeda- ria, aut ſervo noxæ dando, de aqua pluvia arcenda, vel tigno removendo, Kimilibusque diſceptatur: perſpectum jam cuivis erit, longe magis judicii Ec- cleſiaſtici ordinem, & regulas deſiderari, ubi de fide ſarta teéta conſervanda, de proſcribendis auctorum propoſitionibus, & libris, de cenſura T heologica 5. (⁴) Tom, I. Thelog. ſund. Fund. 13. kerene tholi⸗ lod aut e ſendl nog lobori 1 ſer nia,1 cenli enimn ianwr deſin Gvoch Tom Usqun per Apol latum Atqn riS ſimp Pr Ppere ſelkt anto nino (Iuc. Ri Prol cita ne in⸗ i ite Rot le de .g NN (195) 9 modo ferenda agendum eſt. Novimus ſane non modo hæreticos, ſed etiam Ca- ommani, tholicos ſeriptores ex eo capite adverſus Sedis Apoſtolicæ judicia aſſurrexiſſe, uicem quod ea non legitime, nec ordine canonico exercita, aut ſibi perſuaſerint, rinam aut egregie fuerint calumniati. Ne qua igitur hominibus improbis talia que- ura ci. rendi detur occaſio, confuevit Apoſtolica auctoritas nonniſi maturo, diutur- IV. de noque examine, exquiſito conſilio, & judicio eorum, quos ſibi in partem 4drer. laboris adſcivit, fuſis etiam ad opem Divini Spiritus implorandam precibds, e Don- ad ſententiam in ejusmodi religionis cauſis dicendam devenire. Ac ante om. Im nia, ſi de cenfura Proprie tali quæſtio inſtituatur, nemo dubitaverit, id, quod endarm cenſuræ ſubliciendum eſſet, ab aliquo aut aſſeri, aut defendi debuiſte; nec ifieig enim bruta fulmina Romanus Pontifex vibrare ſolet, & gravitatem judicis dere, innumeris fidelium controverſiis occupati dedecet, inſtituto ſollemni judicio erunt, definire, quod a nemine in dubium vocatur, aut condemnare anathemate, mde. quod nemo docuerit. Conſtat quippe eandem eſſe fidem noſtram, quæ Pa- z pri. trum antiquorum, eadem credendorum eſt ratio, & numerus, qui a primæva t ad. usque fidei origine obtinuit, ſi eorundem, ut ajunt, ſubſtantiam ſpectes, ſed lenk pPer temporum ſucceſſionem quædam magis explicite cognita ſunt, quo ſenſu dicebat N. Apoſtolus: aliis generationibus non eßt agnitum (myſterium Cbriſtt) ſieut nunc reve- r non latum eſt &S. Apoſtolis Hus, & Prophetis, uti clariſſime exponit S. Thomas. (a) leai. Atque hinc, & in nova gratiæ lege, nec dogmata fidei dechrare, nec contra- Pon- rios errores proſcribere ſolita eſt Sancta Romana Eccleſia, niſi cum fidelium Aum ſimplicitas a Pſevdo-Prophetis ſeduci, fides parvulorum fluctuare, & impiæ bro. Privatorum opiniones pertinacius defendi, ac in comimunem perniciem erum- Ae. Pere cœperunt. Quin & illud ſemper viris eruditis perſuaſum fuit, ad ma- Jeſtatem Eccleſiæ attinere, ut quam pauciſſima velut certa fidei capita defini= antur, & quæ ſub altercantium opinionibus tuto permitti poſſint, ea om- nino intacta relinquantur. Sollicitudo hæc quam maxime etiam in poſtrema Tridentina ſynodo eluzit, dum in fingulis fere capitibus, quæ determinare, & infallibili declaratione rurſus communire fidelium ſalus, & hæreticorum im- Probitas Poſtulabat, ea ſtudioſiſſime ſecreta ſunt, quæ ad libera ſcholæ pla- cita ſpectabant, phraſes decretorum ſollemnium ſumma cura expenſæ, ut HW ne quod præjudicium diverſis Theologorum ſententüs inferretur; imo voces “ ſingulares ita diſpoſitæ, ut non niſi per contentioſos a fidei dogmatis abſtractæ uute in privati ſenſus patrocinium poffint detorqueri; recte proinde contrariam rt. hac in re Pauli Sarpii narrationem, ſeu verius calumniam reprehendit, refel- net litque Pallavicinus. () Expreſſit hanc noſtram doctrinam etiam Erasmus ece⸗ Roterodamus: mea, Jeribit ad Joannem öchlechtam Bobemum, ſententia complu- i⸗ ..Fes Populos illud conciliaret Eccleſiæ Romanæ, - -- ſi non paſſim quæli- le⸗ bet ſic definiantur, ut velimus ad fidei negotium pertinere, ſed ea duntaxat, i, cQquæ evidenter expreſſa ſunt in ſacris litteris, aut ſine quibus non conſtat ſeen .X Fratio ſalutis noſtræ. Ad hæc pauca ſufficiunt, & pauca citius perſuadentur . (a] 2. 2. Q. I. art., Z., (⁵) L. XII. Hiſ., c, Ie n. 4. & F. . (196) Je „Pluribus, = --= neque pudeat nos ad quædam reſpondere, Deus novit, quo- c. Modo id fiat, mihi ſatis eſt, quod credo fieri. () Et iterum ad Dorpium: aMadiunt veſtiganda quædam, ſunt & decernenda quædam. Non abnuo; ſed ce diverſo permulta ſunt, quæ melius ſit omittere, quam inquirere. Et ſci- „entiæ Pars eſt, quædam neſcire, permulta, de quibus ſalubrius eſt ambi- „gere, quam ſtatuere. (b) Sunt forte nonnula in his Erasmi epiſtolis re- prehendenda, forte etiam animo non ſatis ſincero, & de Eccleſiæ Romanæ dignitate ſollicito eadem ſeripſit: a ſcopo tamen noſtro non funt aliena; præ- ſertim cum & eadem Ludovicus Vives affirmet ad Hadrianum VI. P. de fu- turo Concilio ita ſeribens: in eo concilio magna cum placiditate animi, ac «cimoditate, quemadmodum eſtfe faciendum probe noſti, de iis ſolis in: A quiratur, & ſtatuatur rebus, quæ ad ſummam pietatis ſpectent, ad ſancos Mmores. Alia, quæ in utramque partem diſputata contentionem poſlent cEſcholis ſuppeditare, nec ullam facit, quomodocunque definiantur, vel re- ligio jacturam, vel bonorum moruin inſtitutio: in gymnaſia, & diſputan- tium circulos, liberasque opiniones, & ſectarum placita referantur, ne dum cOInia mordicus apprehendimus, non tam dicta videamur damnare, quam «dicentem, & quum aliquid fortaſſe dubium pro certo, atque explorato, c aut indifferens pro neceſſario fradimus, feneſtram pravis, & verſutis homi- Nibus, ſiniſtreque omnia interpretantibus aperiamus ſuſpicandi, pleraque «„Omnia efie talia, nosque incomperta pro certis affirmare.« (c) Sed, ut quod res eſt, fatear, licet in ſtatuendo fidei dogmate ſingularis iſta temperan- tia, & moderatio exigatur, non idem prorſus requiritur, ubi de cenfuris fe- rendis, aut libris proſcribendis ſermo eſt. Diſcrimen hoc opportune aſſignat laudatus Pallavicinus, dum adverſus Suavem ita diſcurrit: ut aliquis articu- « lus tanquam fidei dogma ſtatuatur, & ſumma neceſſitas urgeat, oportet, & Exactiflima trutina examinetur; cum hujusmodi declaratio imperet hominum mentibus rem maxime omnium, quam chriſtiana lex habet, arduam, id eſt, „ut res obſcuras citra omnem dubitationem credamus. QGuaprepter Eccle- .„fia, quantum licuit, ab eo ſemper abſtinuit. Jam vero quia multæ doctri- næ homines inclinant in hæreſim, aliaque infligunt incommoda, par eſt, eas e linguis, ac paginis relegare, atque ad id neceſſe non eſt, ut illæ certo „Dei verbis repugnent, ſatis eit, ſi aut gravia extent indicia hujus repugnantiæ, ceo quod adverſentur ſeu communi ſcholæ conſenſui, ſeu veteribus Eccleſiæ uſibus, ſeu ſanctorum Patrum auctoritati: aut deprehendantur ut ſemina „Operum, quæ Officiant chriſtienæ reipublicæ, ac proinde mereantur aliquam cex cehſüris, quæcunque tandem ea fit. Similiter, ut ab dliquo oppido ex- «Chudatur advena, non ſemper eſt opus, ut peſte correptus, aut perduellis cin aperto ſit: ſuſſicit peſtilentiæ, aut perduellionis ſuſpicio.« (4) Suppoſito ergo errore, aut libro pernicioſo, & illud Sedes Apoſtolica conliderar- von- ue- (4) L. XIV. Epiſt. 21. (b) L. XXXI. Eyif. 42. (c) Iz Epiſt. ad Hadrian. VI. de Concil. cogendo. (d) L. L. c. 2I. n. 4. ſverit Porn ſtudio Porul (qus e blicæ pone ſit n Otuel Notni ne d cenli rent 10 6 prop le gligua geli lone mal iree tas Lium Polt rurm eo 0 gray exo ſumn in re bent Düm etian ſtite & c tis , uo. Plum: 0; led Etſei. aubi. ls re⸗ manc PDre. de fn⸗ ni, A i in: nctos Ollent el te⸗ Mtan- Gurm Tant lato, Momi- age . ,Ut erar⸗ lisfe⸗ nonat 5 tier⸗ et & inum 1 ell NN (197) M ſuevit, an error ſit ejusmodi, ut in plurium vergat perniciem, an non op- pPortunis jam remediis emendatus, quæ auctoris pertinacia, aut defenſionis ſtudium, quæ illius fama, ac pietatis, & eruditionis gloria, quæ denique tem- porum, & locorum adjunfcta? Jam fi quidem deliteſeit adhuc virus, Privata- que correctione ſupprimi poteſt, ſi Epiſcoporum cura malum ſopiatur, ſi auctor ipſe propoſitionem aſlertam damnet, aut male natam ſcriptiunculam luci pu- blicæ eripiat: profecto nec ſumma illa Sedis Apoſtolicæ auctoritas ſe inter Ponet, nec cenſura erroneam doctrinam perſtringet, niſi etiamnum periculum ſit metuendum, aut juſtæ inferiorum Antiſtitum preces Apoſtolicum exigant oraculum. Quo & referri poteſt prudens illa, quam ſupra expoſuimus, œco- nomia, quave non raro Romanos Pontifices præclare in reipublicæ Chriſtia- næ bonum uſos fuiſle oſtendimus, dum aut error non exitialis viſus eſt, ut cenſuræ antidoto illico occurendum foret, aut tumultus etiam majores time- rentur, quam pacis, & boni publici ſpes ex damnatione affulgeret. Non ra- ro ejusmodi cauſæ ſaltem condemnationis modum temperarunt. Ita Bajanæ propoſitiones Prohibitæ ſunt nulla facta auctoris mentione: Bullæ etiam voces illæ peculiaris moderationis indices inſertæ: quod nonnullæ earum propoßtionum aliquo pacto ſiſtineri poſent; licet hoc ipſum ob neglecta, ut inſinuat S. Congre- gatio, (a) exemplaria Romæ excuſa famoſæ controverſiæ de commate Occa- ſionem dederit. Ita etiam libro Janſenii in prima illius prohibitione nulla malignior nota inuſta eſt, niſi quod Decretis Pontificum de nullis operibus circa materiam auxiliorum edendis adverſetur, & propoſitiones alias damne- tas contineat. (5) At vero ſi demum & erroris malitia, & doctrinæ in plu- rium perniciem graflantis perverſitas publicam cenſuram, prohibitionemve Poſtulet, ſi nulla adſit diſſimulandi cauſa, ſi legitima Epiſcoporum, aut alio- rum accuſantium vota apertam Romani Pontificis ſententiam efflagitent: tum eo ordine, eo examine, iis gibus ad cenſuram ferendam proceditur, quas graviſſimum religionis negotium, & res maximi momenti jure quodam ſuo expoſcit. Etſi enim Chriſtus Eccleſiæ ſuæ Spiritum Sanctum usque ad con- ſummationem ſæculi adfuturum promiſerit: nihilominus induſtriam humanam in religionis rebus decernendis requirit, & negotia fidei eo modo tractari de- bent, quomodo alia ſummi momenti tractari conſueverunt, in quibus homi- num diligentia nihil intermittere ſolet eorum, quæ ſibi ad rem caute, pro- vide, accurate, & utiliter gerendam videntur eſſe neceſſaria. Atque id ipſum etiam Concilia Generalia, uti ex ſingulis eorum actis liquet, ad amuſſim præ- ſtiterunt, alias, atque alias ſequentia regulas, ſecundum quas fidei, morum, & diſciplinæ canones conſtituerunt, de quibus egregie diflerit Zallveinius. (c) Fandem ſe adhibuiſie curam fatentur quoque Romani Pontifices in decre- tis ſuis, editisque conſtitutionibus, quos mendacii accuſare, hominis omnino eſſet & temerarii, & petulantifſime irreverentis. Sic Leonem X. non prius B b 3 dam- (a) Declarat. edit. die 5. Decemb. 1644. (b5) Vid. Bull. Urbani VIII. incip. Iin Eminenti. edit. 1641. (c) Tom. I. O. 3. c. 3. NN (198) N9* damnaſſe Lutheri ſcripta, ut perniciofſa, & fidei, unitatique Eccleſiæ contra- ria, niſi accedente Cardinalium conſilio, & aſſenſu, habita Epiſcoporum, Prælatorum, Doctorum, & Magiſtrorum matura deliberatione, teſtatur Ca- rolus V. Imp. in ſuo edicto, (a) & in ſua etiam Bulla Leo X. expreſſit. 15⁵) S. Pius V. in ea, qua Bajanas propoſitiones condemnat, conſtitutione afſerit ſe eas non aliter proſeripfiſſe, quam ſtricto coram ſe examine ponderætas. (W) Et Apologiæ Baji reſpondens ait, Bullam ſuam non ſine matura deliberatione editam fuiſe; quemadmodum & ipſius cauſe gravitat, & hopiinum de Sanéta Sede bene meritorum conditio poſtulabat. Hinc & ipſe Bajus publico inſtrumento faſſus eſt, earum omnium ſententiarum damnationem, atque prohibitionem jure meri- toque, ac non niſi maturo judicio, & diligentiſima diſcuſſione præmiſis factam, & decretam eſſe. (4) Quam mature, lenteque deventum ſit ad propoſitionum Janſenii cenſuras, vel ipſorummet adverſariorum diaria, coævorum relatio- nes, aliique teſtes fide digniſſimi exponunt, & in ſua pariter Bulla affirmat Innocentius X.; (e) ut non immerito Innocentii Succeſſor Alexander VII. aſ- ſerere potuerit, cauſam hanc ea diligentia diſcuſſam fuiſſe, qua major dcfßde- rari non poterat. Scilicet per duos annos integros controverſia agitata, Car- dinales fide, probitate, & eruditione præſtantes, Roma, Spada, Ginettus, Secchinus, & Pamphilius examini cum Secretario Albitio præfecti, Conſual- tores Theologi tredecim, ex religioſis familis doctiores deſignati, Janſenii defenſores auditi, triginta & ſex Congregationes celebratæ, a Pontifice In- nocentio non modo Conſultorum ſingula ſuffragia mature expenſa, ſed & ipſi in undecim Seſſionibus, ſingulis in tres, quatuorve horas productis, diſſeren- tes ab eodem auditi, ut proinde recte Gallicani Præſules Innocentianam Con- ſtitutionem, divini Nisminis inſtinétu conditam, & ordine canonico latam fuiſſe in ſuis ad Eundem Pontificem epiſtolis ſeripſerint. () Vana ergo Janſeniano- rum effugia, improbæ de accelerato judicio, partium ſtudio, Pontificis im- eritia criminationes. Teneo & hic lupum auribus: patet ſeilicet Auctorem Piftoris Pragmaticæ de Bulla cœnæ inſignem eſſe Janſenianorum fautorem, utpote qui confracta eorum tam diligenter colligit arma, aitque Janſenianam hæreſim eſſe purum inventum Jeſuiticum, Augauſtinum Janſenii eſie damna- tum, priusquam legeretur, arte & conatibus Cardinalis Richelieu libri Janſe- niani damnationem ab Urbano VIII. impetratam. (ꝗg) An enim non hæcom- nino ea ipſa ſunt, quæ celebriores Janſenii Patroni jam olim pro elevanda Pontificiæ cenſuræ auctoritate attulerunt, ſed & pridem funditus everſa, ac confutata ſunt, ut apud fuſiores quosvis Theologos videre eſt. () Gravius vero eſt illud, quod idem auctor ſe neſcire aſerat, quomodo etiam maxime debilis Piritus concoquere poſit, Papæ, ſi in libro quidpiam contineri dicat, quod in eo . re- (a) Edito Vormatiis in Comit. 1520. (b) Quæ incip. Exurge. edita Anno 1520. Ce) Elit. An. 1567, (d) Ann 1590. die 20. Martii. (e) Edita 1653. (V) Anno I1653. die I5. Julii. Er Amo 1654. die 29. Mart. (g) P. III. Pag 146. (⁴) Vide iuter alios Tournely. Tr., de Grat, O. 3. 2a Pag. m., 159. ſ. riuf Cogn cuin ſenii pere Vter fes tom cete &1 6600 leſti Ans Ohtta. rum, r Ca. reſſit. tione Talat, atione bene elt, neri⸗ n, & num atio⸗ rmat L. al. cr. Car- tus, nſal. lenii In⸗ ipli ren⸗ on- e in ano⸗ im⸗ remm em, nam na⸗ Nle⸗ om⸗ nda Fius Hili⸗ 1 ℳ ⸗ 20, 3. 4 revera non ſit, eredendum oſzz. Nempe & hic primum contra id, quod in facét's dogmaticis ſupponitur, graviſſime hallucinatur, & deinde manifeſto ſe vel cum primis Janſenianorum ſtrategis ſentire indicat, damnatas videlicet Jan- ſenii propoſitiones in ejusdem Auguſtino minime contineri. Doleo magno- pPere virum multæ lectionis, & in hiſtoria noſtri ſæculi verſatiſſimum ita le- viter Pontificiæ inſultare auctoritati, & occaſionem præbere, ut juxta melio- res Logico-criticæ regulas de aliarum etiam rerum ab ſe allatarum fide mul- tum omnino detrahatur. (a) Sed nos ad noſtra. Ex allatis igitur exemplis. ceterisque Pontificum Bullis, quibus errores damnartur, aut propoſitiones, & libri proſcribuntur, ſatis evidens eſt, quam Romani Pontifices in ejusmodi negotüs nullam quoque humanam omittant induſtriam, ut adeo non niſi lente feſtinare, & velut cunctando rem religionis reſtituere dicendi ſint. Reliqua, quæ in Pontificiis cenſuris obſervanda ſunt, compendis õ Mä A Cita quidem rem gerendam eſſe nullus dubito, ſi de propoſitionis, aut . libri cenſura agatur: ſit ne vero univerſim ad quamvis Romani Pontifi- cis ſollemnem fidei definitionem, & legitimum, quod ex cathedra vocant, judicium, ea examinis, confultationum, & precum ratio ita neceſſaria, ut ſine illis nec legitima, nec infallibilis Romani Pontificis eſſe pofit auctoritas: nolim in præſenti accuratius examinare, utpote, qui jam ſupra de tota illa pontificiæ infallibilitatis quæſtione ſententiam non duxi interponendam. Commemoraſſe ſufficiat Cl. Theologum Serrium affirmantem opinionem ſpe- ciali etiam diſſertatione contra Doctiff. Aloyſium Mariam Lucini ſtrenue fuiſſe tuitum. (⁵) Egit adverſus ea etiam Eminentiſſimus Orſius O. P., (c) licet ea, quæ ex Sueſſionenſis Epiſcopi monito Paſtorali tranſcripſit, Serrianæ cauſæ Pparum obeſſe videantur; tum quod aliud ſit Epiſcopum ſine Presby- terio arcanæ pœnitentiæ præeſſe, prædicare populo, in epiſtolis, & reſpon- ſis quæſtiones fidei tractare: & aliud fidei controverſiam ſollemni judicio de- finire, aut adverſus hæreſim, & errorem legitimam ferre cenſuram; quod Poſterius ſine conſultatione Presbyterii, alisque mediis humanis vix unquam ab Epiſcopis præſtitum fuerit; tum quod longe diſpar Romani Pontificis, & Epi- coporum hac in cauſa ſit ratio; quoniam hi ſingillatim accepti nunquam ſunt crediti infallibiles, quocunque demum modo ad quæſtiones fidei reſpondiſſent: illlus vero ſuprema ſit poteſtas, & ex Serrii etiam mente de eo hic potiſſimum 7 quæ- () Vago rumore auctor hbic beterodoxus eſſe dicitur; at nihil certi ea de re afir- marée poſſum; ſane quam maxime orthodoxus videri cupit. (b) Diſert. Apolopet. de Rom. Pontißcis Mfallib. Et dif. IL. de Rom. Pontiſ. c. I. (c) L. IV. de Rom. Pontif. a Pag. 481. N (200) WE quæritur, quandonam privilegium infallibilitatis, quod convenire ſupponit, eidem Romano Pontifici ſit attribuendum. Utramvis autem ſententiam am- plectare, de eo apud omnes fere convenit, a fidelibus minime eſſe inquiren- dum, an neceſſaria omnia ſententiam Romani Pontificis præceſſerint. Ad ean- dem enim divinam providentiam ſpectat, ſive Eccleſiam, ſive ejus caput di- rigere, & ſimul præſtare, quæ ad legitimum judicium, ſeu rectæ rationis dictamine, ſeu divino præcepto, ſeu eccleſiaſtica conſuetudine requiruntur, ut proinde qui de iſtis anceps, & dubius moroſius inveſtigare vellet, de ipfio fidei, aut morum capite definito dubitare videretur. „Deus nempe, inquit Canus, diſponit ſuaviter omnia, ſimulque proſpicit & finem, & media ad finem neceſſaria; - = - itaque præſtat ſemper Pontifex quod in ſe eſt: Præſtatque Concilium, cum de fide pronunciat, caditque cauſa, ſi quis e no- . ſtris aliter exiſtimat. (a) Tandem in ſollemnibus ejusmodiRomanorumbPon- tiſicum cenſuris, & judiciis doctrina ipſa, ſeu cenſuræ ſubſtantia, a formulis non- nullis, & ſtilo Romanæ Curiæ uſitato, ſecernenda eſt. Etſi enim formulæ hæ fortaſſis ad quarumvis regionum jura non ſatis ſint accommodatæ, aut legi- timis locorum conſuetudinibus adverſentur: ſalva nihilominus, & integra eſt cenſuræ auctoritas. Ita Gallicani Præſules non dubitaverunt ſumma venera- tione, & aſſenſu excipere Bullas Pontificias, quibus errores Baji, Janſenii, Molinoſi, Fenelonii, aliorum que proſeripti ſunt, licet in isdem formulæ non- nulle Gallicanæ libertati non congruentes invenirentur. Ita in Generalibus totius Cleri comitiis neglecta, & poſtpoſita forma, qua decreta Innocentii XI., Alexandri VII. & VIII. concepta erant, propoſitiones ipſas a prædictis Pontificibus condemnatas, ſuis quoque cenſuris confixerunt. (à) Plura etiam documenta exhibet Tournelius. («) Denique in plerisque regionibus etiam conſenſus Principis civilis, ſeu Placitum regium eſt neceſlarium ad hoc, ut con- ſtitutioni, & cenſuræ pontificiæ publica Per promulgationem obägandi vis, & auctoritas tribuatur. Qua de re pro ditionibus Auſtriacis clara ſunt cæſa- rea reſcripta Ferdinandi III. & Leopoldi I. glor. mem. Imperatorum, quo- rum prius ad Philipum Fridericum Epiſcopum Viennenſem datum: (ℳ) alte- rum PEpiſcopi Viennenſis Officiali inſcriptum eſt, in eoque placitum illud, & antiquæ obſêrvationi, & perenni temporis, quod homlinum memoriam ex- cedit, conſuetudini innixum efſe aſſeritur; in eodem tamen ſuprema Excelſi Auſtriæ regiminis curia profitetur, tantum abeſſe, ut piiſſimus Imperator in materia pure eccleſiaſtica ſacram poteſtatem impedire, ut potiuas illius aucto- ritatem tueri, atque promovere velit. («) De uſu autem Placiti hujus lubet adſeribere verba celeberrimi quondam Pragæ Profeftoris Neumanni de Pu- choltz: quamvis Princeps, ajebar ille, omnes declarationes Pontificias in ma- teria articulorum fidei, item in materia morum, nec non leges poſitivas . . c Ec- (a) L. V. de locis. c. 5. (b) Ii Cenſura Ann. 1709. («) Tr. de grat. ſupra cit. pag. 130. (4) A. 1641. die 21. Novembr. (e) A. 168 1. die 2. Eebr. Vid. Riegg. Corpus L. E. A. pag. 107. & 108. eel nes mOd & re mon de n Penn rine in elſe, a miis tis, 4 ſuetn Rom uio fuiſe Pella ſerit noſ G ab unuulli creti gand ad7 cn te ſur Cui gula ponit, imam. huiren. dein. lt di- tionis umnr, et, de empe, medie le eſt: 8e n0. nbon- Snon- rmule tlegi⸗ ta elt nere-⸗ lenii, non⸗ alibus centii Gichis etiam etiam tcol⸗ li vis, quo⸗ Ate- , & en⸗ Iceli rator cko⸗ jubet e Pu- 1ma-⸗ ltiyas ee⸗ ſ⸗ lehr. * (201) We . eccleſiaſticas circa ritus miniſterü ſpiritualis, & ea, quæ ſunt mere ſpiritu- alia recipere teneatur: tamen conſtitutiones poſitivas mere eccleſiaſticas cir- „Ca ea, quæ incurrunt ad materiam temporalem, licet in illis decentia aliqua ad finem ſpiritualem ſubſit, recipere non teneretur, ſi ejusmodi conſtitutio- nes in grave detrimentum finis temporalis vergant, & ad obtinendum fi- nem ſpiritualem beatitudinis æternæ non ſint necefſſariæ. (a) GQuæ non modo vera eſſe non ambigo, ſed & magna cum moderatione prolata; quo & referri, atque expendi velim ea, quæ vir doctiſſimus Zallveinius hac de re monuit; præſertim, ſi cui legendus obtingat Tractatus Van-Eſpenii, quem de Promulgatione legum eccleſtaſticurum inſcripſit, quemque merito Clariflimus Viennenſium Profeſſor Rieggerus ardentiſimum appellavit. (5) Ex hiſce autem principiis ſponte conſequitur, ſollemnem illam conſtitutionis Pontificiæ pro- mulgationem non Romæ tantum, ſed in ſingulis etiam dicœceſibus faciendam eſſe, ut vim legis ad ſui obſervationem adſtringentis obtineat; quæ quidem ipſa jam communior eſt noſtrarum regionum ſententia, & in publicis acade- miis recepta. Nec vero inſirmis, ut ego quidem arbitror, probata argumen- tis, ſed recta ratione, antiquitatis uſu, & communi aliorum legislatorum con- ſfuetudine confirmata. Nam ſtilum curiæ, vi cujus leges Pontificiæ affiguntur Romæ in locis præfſcriptis, atque ita per orbem publicatæ cenſentur, anti- quiori Eccleſiæ prorſus incognitum, & noviſſimis temporibus introductum fuiſſe, plures omnino affirmant; atque Cl. Riegger opinionem novitiam ap- pellat, qua ſollemnem illam Romæ fieri ſolitam Promulgationem ſufficere aſ- ſeritur ad inducendam in univerſum obligationem. Neque vero ex communi noſtrorum Scriptorum ſententia alia ex caufa plures conſtitutiones Romanæ in Germania neminem adſtringunt, niſi quod debite hic non Promulgatæ, & ab Epiſcopis, ac Principibus acceptatæ non fuerint. (c) Non me latet a non- nullis Theologis leges Pontificias, quæ diſciplinam ſpectent, diſcerni hic a de- cretis fidei, & morum, a cenſuris in libros, aut Propoſitiones legitime latis, & priores quidem in ſingulis provinciis: minime vero poſteriora promul- ganda eſſe contendunt, ut videre eſt apud La Croix, (d) & in addit. nov. ad Theolog. moral. P. Reiffenſtuel. (e) At nullius momenti, ſi præſens cauſa conſideretur, allata eſt diverſitas, & licet veritas naturali, & divino jure mu- nita fulgeat, meritumque ſibi, quacunque ratione innoteſcat, Poſtulet aſſen- ſum: id tamen vi cenſuræ pontificiæ fieri non poteſt, niſi conſueta ratione, modoque debito eadem cenſura etiam in negotiis religionis promulgetur. Cui enim, amabo, docto etiam, & erudito decreta Romana, quibus in ſin- gulos annos complura monimenta vetantur, in noſtris hiſce terris innoteſcent, Cc ni- (a) le annot. ad Sehved. Jus publ. c. 5. J. 14. apud Riegg. (5) Riegg. P I. Juriiprud. Eccler. c. 8. in not. ad g. 447. Vid. Zallvein Princ. I. E. Tom. I. O. J. c. J. J. 4. reflex. 6. & alibi. («) Piuribur id probat laud. Zallvein Tom. I. O. I. . 2. J. J. Eßen. Tom. VI. in Tractat. de promulgat. &c. de Marca L. I. c. 15. (4d) L. I. Theolog. moral, a num. 229. (c) Quaſt, II. num. 14. N (202) We niſi publica Epiſcoporum, & patriorum Cenſorum promulgatione patefiant? Anne brirate illa notitia, quæ aliquando homini littera to obvenit, ſatis eſſe po- teſt, ut legem obligante efficiat? Ac ſi quidem de libro hæretici auctoris ag atur in negotio religionis, vel ipſa hæreſeos nota ſanctioris fidei cultorem terret, & merito terrere debet: notæ ſunt Tridentini Indicis regulæ, nota Piorum conſuetudo: at ſi de novo catholici auctoris ſcripto agatur, quis pu- taverit ſibi illud interdici, niſi Romana conſtitutio ab immediato, ut ajunt, Paſtore, ab Epiſcopo intimetur? Illud potius facile conceſſerim, Epiſcopos, iosdus eccleſiarum Præſules ſuo deeſie officio, ſi ratione omni, cauſaque legitima deſtituti decreta Pontificia non promulgent, ſi leger ſacratiſſimar, quæ conſt, ingunt hominum vitas, ab omnibus intelligi (a) non faciant. Nec vero dixe- ris, Multos canones, decreta plura pontificia apud nos vigere, licet de ſol- lemni eorum promulgatione nemo teſtari valeat. Ajo quippe, quod e Juris- peritorum formulis notum eſt, ad legem obligantem non expreſſam requiri, ſed tacitam etiam, & quam virtualem, aut zquivalentem vocant, ſufficere pro- Immulgationem; quod nempe ſenſim in uſum, m noresque populorum conſti⸗ tutionum pontificiarum obſervantia transeat, ſi a Doctoribus univerſis pro- vinciæ allegentur, ſi in publicis academiis, & Epiſcoporum curiis traditæ iis- dem innitantur ſententiæ: ſatis ſuperque promulgatæ, atque ab omnibus re- ceptæ cenſeri debent; eadem fere ratione, qua in Plerisque regionibus, vel ipſa communia Juris Canonici decreta recepta ſunt, & & approbata. Hæc ergo, & ſimilia probe conſideranda erunt, ut ſuprema „ & adſtringens Cenſuræ Pontificiæ aucétoritas ſuſpiciatur; quanquam poſteriora illa, quæ ad librorum Pproſcriptionem attinent, decreta rarius a ſummo Pontifice: frequentius autem ſacrarum Congregationum nomine emanent, de quarum proinde tribunalibus, quatenus ad cenſuræ, & judicii dogmatici cauſas referuntur, nonnulla etiam explicanda ſunt. Ad comm endandam igitur, meritisque la udibus celebrandam Summorum Pontificum in propoſitionum, ac præſertim librorum cenſura cu- ram, vigilantemque Tollicitudinem, caput finiam præclaro teſtimonio Sapien- tiſſimi Papæ Benedicti XIV. Quæ ad Catholicæ Religionis puritatem, ſeri- „bit ille, integerrimné tuendam, & caſtos mores a contagione caute ſervan- dos maxime Pertinent, cum ſemper ab Apoſtolica hac ſancta Sede provide, lapienterque cuſtodita ſint; tum illud in primis laudabili Romanorum Pon- tificum prædeceſſiorum noſtrorum zelo ac vigilantia proviſum, & cautum «fuit, ne ullum propter pravos exitioſosque libros, quibus fides & pietas c labefacteri plerumque ſolent, Chriſti fidelium animabus præjudicium ac „detrimentuin irrogaretur. (5 ) 4* (a) l. 9. Cod. de Li. (5) la Pul. incip. Ouæ ad. dat. A. 1757. die 23. Derembr. Præſixa Idici libr. probibit. Hus juſſu rragniro, atque edito. Fo⸗ ſem leri, mun Apo Cara hum aut AWr tron Teri⸗ abe 44 ⸗ 460 rum Vert NI n Ca mo um eſſe bo. uctoris Ultorem e, nota luis pu⸗ t unt, leopos, Aulaqe tat, al 1 ixe- de ſol. e Juris⸗ requiri, re pro. conſti⸗ 5pro- bus ke⸗ 5, vel ergo, enaree rorum Autem alibue, etiam ndam ra el⸗ Apien⸗ ,Pr wide Pon⸗ utI Pietes Um . nbe⸗ IVRE CENSVRAE, GVOD SACRIS CONGREGATIO- NIBVSROMANIS COMPETIT.„ FlI. De audtoritate cenſuræ a ſacris Congregationibus latæ. Pe ReWer E D E primæva Eminentiſſimorum S. R. E. Cardinalum origine, de 1 maxima nobiliſſimi hujus ſacri Senatus, jam initio ſœæculi IX. in SRFB*S tres ordines diſtincti, dignitate, de Propagata poſtea magisque ſemper aucta illius amplitudine, inter alos præclare diſſerit Thomaſſinus in ve- zeri, & nova Eccleſßæ diſciplina, (a) & erudite oſtendit, a graviſſimis Scriptoribus, muneris hujus Cardinalitii exordia ad ipſam Chriſti inſtitutionem & tempora Apoſtolica eſſe referenda. Status ſummi, inquit Gerſon, ac ſacri Collegii DD. Cardinalium fundatut eſt in ecclefßaſtica hierarchia ſubexleſti immediate a Cbriſto, nec bumana inſtitutione, ſeu præſumtione poteſt deſtrui. (!) Plautinum autem peniculum, aut Terentianum Gnathonem Curiæ Romanæ fuiſie Gerſonem, quis audeat affirmare? Petrus quoque de Alliaco, priusquam horum Purpuratorum Pa- trum numero adſcriberetur, tempore Concilii Conſtantienſis in tractatu de auc- toritate Eccletæ ita ſeribit: licet nomina Papatus, & Cardinalatus tempore «Petri, & aliorum Apoſtolorum non fuerint in Eccleſiæ uſu, tamen eccleſi- ."Naſticæ poteſtates his nominibus deſignatæ ex tunc in Apoſtolis præfullerunt, vi- „delicet Papalis dignitas in Petro, & in ſingulis Apoſtolis Cardinalatus auc- „toritas. „ Atque hinc infert Apoſtolos prius Cardinalium, quam Epiſcopo- rum exercuiſſe officium, ceu Petri Aſſeſſores, Conſiliarii, & in regimine uni- verſalis Eccleſiæ cooperatores. His affinia ſunt, quæ Eugenius IV. ſuam in Bullam inſeruit, dum per eandem gravem, de præcedendi, & ſedendi ho- nore controverſiam Archi-Epiſcopum Cantuarienſem inter, & Eboracenſem Cardinalium Collegio adſcriptum dirimeret. («) Quin & ex noſtræ Patriæ monimentis idem licet confirmare. Pragenſis nempe Academiæ Doctores jam ab A. I413. hanc propoſitionem inter alias complures ſcriptis mandarunt, adverſus errores Joannis Huſſi ab omnibus ſubſcribendam: quod credit, ficut Cc 2 Ro- (a) P. I. L. II. a. Cap. 113. (5⁵) allegat Thomaſin. ex Tom. I. Oper. Gerſon pag. 188. Sed alia, quam Antverp. edit. uſus ſuerit; in hac quippe pag. cit. fru- ſra quaſßiverir. (c) Vide Spondan. ad A. 1440. 2 BeY (204) YN Romana Eeccleſa, eujus caput eſt Papa, corpus vero Collegium Cardinalium, maniſeſti, ar veri Succeſores Petri Principir Apoſtolorum, & Colegii aliorum Apoſtolorum CObriſti. (4) Quanta autem jam inde a Supremi Pontificatus temporibus fuerit Ro- mani Cleri auctoritas, quantaque ejus dignitas: ex hiſtoriæ eccleſiaſticæ mo- nimentis eſt manifeſtum. Semper enim latus ſtipabat Pontificis, ejus aderat actis, & conſilüs, conficiebat, aut ſubſeribebat encyclicas, quibus fidei, & morum capita per univerſum orbem firmabantur, examinabat Epiſcoporum litteras, ad eorum conſulta reſpondebat, Synodos denique cum Romano Pon- tifice conſtituebat. Celebria ſunt, quæ ad eundem Clerum direxit S. Cypria- nus in cauſa lapſorum, clarumque dignitatis, auctoritatisque Romani Oleri indicium. GQuum enim tunc temporis Romana Sedes ſuo eſſet viduata Paſto- re, & factione Feliciſſimi, aliorumque Africa turbaretur: fiduciarium ſuum de- cretum cum tomo tredecim epiſtolarum in eadem cauſa conſcriptarum S. Afri- canæ Eccleſiæ Primas ad Clerum illum Romanum transmiſit, ab eodem exa- minandum, approbandumque, ut hujus calculo vera firmaretur ſententia, & ſingulare robur eidem accederet. (a) Præſtitit & iſtud Clerus Romanus ſin- gulari epiſtola, quam exaravit Novatianus tunc Archi-Diaconus zelo, & elo- quentia Cyprianicas æmulante, Clerusque univerſus ſubſcripſit, e qua illius Poteſtatis, lanæ fidei, & chriſtianæ prudentiæ inſignia licet deſumere documenta. (5) Quanti vero S. Cyprianus eas Cleri Romani litteras fecerit, vel ex eo patet, quod non ſolum ab omnibus Africæ, ſed peregrinis etiam Epiſcopis, Pres- byteris, & Diaconibus legi, imo & tranſeribi deſideraverit. Vos curate, ccſcribit ad ſuos Preibyteros, & Diaconos, quantum poteſtis pro diligentia veſtra, ut ſcripta noſtra, & illorum (ſeilicer Cleri Romani, & Confeſſorum) reſcripta « Fratribus noſtris innoteſcant. Sed & ſi qui de peregrinis Epiſcopis collegæ c. mei, vel Presbyteri, vel Diaconi præſentes fuerint, vel ſupervenerint, hæc «OInia de vobis audiant, et ſi exempla epiſtolarum tranſcribere, & ad ſuos „Perferre voluerint, facultatem tranicriptionis accipiant: -=— ut in eccleſia- Tum ſtatu quoquo modo interim componendo ſervetur ab omnibus una fidei cConſenſio. « («) Eandem denique Cleri Romani auctoritatem confirmat S. Papa Cornelius, qui, cum de pœnitentibus e ſecta Novatianorum converſis agendum eſſet, nihil ſtatuendum cenſuit, nifß Preibyterio ſuo, id eſt Clero Ro- mano, contraäéto, (e) ut proinde Cleri hujus in quibuscunque controverſiis apud Sedem Apoſtolicam terminandis ſemper primæ fuerint partes, ac non mediocris in cenſuris ad religionis negotia ſpectantibus poteſtas, quæ ſubinde auc- («) Vide Raynald. ad Ann. 1413. (5) Vide Epif. I5. S. Cypr. & 23. ad Cler. Rom. edit. Venet. A. 1756. quam, uti & edit. Venet. 1748. Operum S. Leonis M. nunc primum Bibliothecæ Collegii noſtri Nicolsburgens. donavit jam ſupra in not. ad F. 3. C. III. Diſ. I. laudatus Illuſtriſimus Mæcenar. (c) Vide epiſtolas Cleri Rom. ad §&. Oprian. inter Oyprian. 30. &S 31. (4d) Epif. 32. ad Cle- rum ſuum. (e) Epift. 46. inter Oprian. Plura de PFreibyterio convocato egregie pertractat Bencinus de litt. enoycl. Diſert. I. H. F. rel alte tit Ro. & mo⸗ Aderat dei, & porum 1o Pon- Vptig. Cleri peſto. n de⸗ .Afri. mexa- tia, & us ſin⸗ E eho⸗ Uilius nenta, patet, Pres⸗ Urate, eſtra, Eripte lege ‚hæc ſoos cleſia- fidei nat 5. erlis Ro- erſiis non binde c⸗ Cer. enis FA n Sotn ⸗ gi 6 eos collaterales, & coadjutorer Papæ vocat, Y&α& (205) aucta fuit, & ſingulares etiam additæ prærogativæę. Completat omnia Cleri hujus decora Thomaſſini verbis. Quis ambiget, inquit ille, hunc Presbyte- «EOrum, Diaconorumque cœtum adoptatum fuiſſe in ſocietatem gloriæ & cc auctoritatis Apoſtolicæ Sedis, qui jam inde a jactis per B. Petrum Eocleſiæ „Romanæ fundamentis, Eccleſiam eandem Romanam, imo & univerſalem toto orbe ſparſam adminiſtraverat, & cum Succeſſore Petri adminiſtrare per- cgebat: qui adminiſtrabat etiam ſolus vacante Sede, & perſæœæpe diu vacante: qui præerat electionibus Summorum Pontificum, qui plerumque eum ex üO gremio deligebat, qui ordinarium erat Papæ Presbyterium, ſeu juge, & perpetuum concilium, quo maxima quæque explicabantur negotia, ſeu ad fidem, ſeu ad mores ſpectantia. c (a) Hinc etiam erat, quod temporibus S. Bernardi ægerrime tulerint hi Purpurati Romanæ Curiæ Patres ſententiam Callicanorum Præſulum adverſus errores Gilberti Porretani, & fidei formu- lam, quam horum nomine Pontifici, & Cardinalibus obtulerat dictus S. Abbas, & Scriptor mellifluus, rejiciendam cenſuerint: Certe, inquiunr, ſi in oriente „K- - -coram omnibus Patriarchis hujusmodi tractaretur negotium, nihil fir- ina ſtabilitate ſolidum ſine noſtra finiri valeret auctoritate: quin imo juxta antiquorum Patrum ſtatuta, vel exempla Romano ſervaretur examini termi- „nandum: volumus igitur huic tam temerariæ novitati celeriter aſſurgas, ip- „ſorumque contumaciam punire non differas (b) Ita alloquuntur Pontifi- cum Eugenium III. acerbiflima pleni indignarione, quam graphice depingit Otto Friſingenſis: nec absque ratione adverſus Epiſcopos Gallicanos expo- ſtulaſſe Cardinales, fatetur Natalis Alexander. (c) Nec prius placati ſunt quam dum S. Bernardus ſemel ac iterum conteſtatus fuit, illud fuiſſe ſolum Epiſco- Porum ſuſfragium, non judicium, animi ſententiam, non definitionem, nec conſcrip- tam fidei formulam, ſeu Symbolum ab ſe univeriæ Eccleſiæ fuiſſe propoſi- tum, neque de controverſis capitulis quidquam definitum. Hinc idem S. Pater de cenſoria Cardinalium poteſtate minime ambigebat; quin in cauſa Abaelardi ita ad eosdem ſeripſit: nulli dubium eſt, quin ad vos ſpectet, tollere ſcan- dula de regno Dei, ſurgenter ſuccidere ſpinas, ſedare querelas: - -— — agire pro loco, quem tenetis, pro dignitate, qua polletie; pro porteſtate, quam accepiſtis. (d) Et alibi . *) & vult de toto orbe eligendor, ceu orbem judicaturoi. Ut vero aucta negotiorum diverſitate, & multitudine, om- nia felicius, faciliusque expedirentur, viſum eſt poſtea Romanis Pontificibus, ex illuſtri hoc Romani Cleri, & Cardinalium collegio diverſos inſtituere cœ- tus, variis ad Religionis, & reipublicæ chriſtianæz commodum officiis exe- quendis deſtinatos. E quibus Congregationibus duæ præcipuæ ſunt, quibus religionis integritas, hæreſum, & errorum extirpandorum cura incumbit: altera videlicet, quæ a Sacra in hæreticam pravitatem inquiſitione, alrera, quæ a conficiendo librorum prohibitorum indice nomen habet. Priorem illam , Cc 3 Pau- (a) L. cit. c. I15. n. 13. () Orto Friſng. L. I. de geſtir Frider. Imp. c. 577. (e) Scc. XII. Diſert. VIII. n. 2. (d) Epif. 189. (e) L. IV. de conſiderat. c. 4. eY (206) xios libros inquirendi, & quibus emendatio, quibus proſcriptio debeatur, co- gnoſcendi injunxit, ut memorat Benedictus XIV. (a) confirmavit demum, & facultatibus auxit Sixtus V. Alteram priori adjunxit quaſi vicariam S. Pius V. quam ſubſequentes deinde Pontifices Gregorius XIII. Sixtus V. Clemens VIII. ſtabiliverunt; utrique regulas præclariſſimas, prudentiſſimasque præſeripfit Be- nedictus X1¹UII. Adhæc ergo tribunalia cauſæ fidei, violatæque religionis, monſtra erronearum opinionum, libri denique ſuſpecti de prava doctrina referuntur: hic exaten inſtituitur a delectis, quos Conſultorer, relatores, Oualificatores vocant, viris, nempe, ut eos deſcribit Benedictus XIV. vitæ integris, probatæ doftrinæ, maturo judicio, incorrupto affectu, ab omni partium ſtudio, perſonarumque acceptione alienis, quive æquitatem, libertatemque judicandi cum prudentia, & veritatis zelo conjungant. (5) Hic lata ab illis judicia per conſtitutos S. R. E. Cardinales, quorum alii S. Theologiæ, alii Juris Canonici doctrina, alii Ec- cleſiaſticarum rerum peritia, munerumque Romanæ Curiæ exercitatione, pru- dentiæ demum ac probitatis laude conſpicui ſunt, (c) mature expenduntur, ac ſua demum ſententia in propoſitionem, ac librum cenſuram ferunt. Licet vero arbitrio Ssummi Pontificis tota quodammodo cauſa terminetur, quin & aliquando definitiva illius ſententia abiolvatur, ſi rei de qua agitur, gravitas, auctoris meritum, aliæque id ſuadeant circumſtantiæ: communius tamen, & ſi quod res eſt, fateri volumus, earundem Congregationum decreta non tam Romano Pontifici, quam his ipſis Congregationibus ſunt adſeribenda, & præ- cipue eorum, quorum examini cauſa commiſſa fuerat, judicio, & relatis inni- tuntur. Verum enim eſt, quod ſcribit Van-Eſpen: (4) Congregationi S. Officii, quæ feria III. & IV. haberi ſolet, ne quidem Pontifex intervenit, ſed earum ſolum acta ab Aſleſſore ad Pontificem referuntur: illi vero, quæ feria V. celebratur, adeſſe conſuevit Summus Pontifex, ſed & communius ex Car- dinalium votis negotia terminantur. Ex alterius vero, quæ indicis dicitur, Congregationis actis, & decretis, nihil omnino ad Summum Pontificem ſpec- tat, quam, quod facta per Congregationis Secretarium actorum omnium re- latione, decretum editum probet, & promulgari præcipiat. Atque hic de- mum liberioris ingenii hominum triumphus! ſemota enim tantisper Romani Pontificis auctoritate, quæ fortaſſis linguam, ſtilumque intemperantiorem nonnihil coercuiſſet, fractis veluti repagulis adverſus decreta illa Romana de- bacchari, eadem ſub & obreptionis, injuſtitiæ, injuriæ illatæ accuſare, va- rios denique titulos effingere, ut iisdem omne robur, viresque omnes adi- mantur. FI. ſa) Li Proæmio Conſtit. Sollicia. (b) Conſtit. cit. J. 23. («) TWid. JH. 3. (4) De Promulg. leg. Eccles. P. IV. c. I. Tom. VI. Oper. Paufus III. inſtituit, approbavit Paulus IV. eidemque onus in pravos, & no- R 1 bitro⸗ ean guer a u (e el Vel abre er unnve entia, R.E. lüi ke. , Pru- untur, Lit nin & Ayitas, en, & n tam Pra- Inni- Oni 8. t, ſed feria Car- itor, ſpec⸗ mre⸗ . mmari Drem de⸗ Va- Adi- Nyt (207) N N . F II. Refelluntun ea, quæ ilgo adverſus cenſuras, &s librorum pro- vibitioneém a Sacris Congregationibus Romanis faltam, objiciuntur. Ræcipua accuſationis capita collegit nonnemo, ut ſuam de regio placito ententiam ſtabiliret. Guem quidem ſeopum minime vituperandum ar- bitror, ſed placiti hujus auctoritatem aliis innixam præſidiis judico, quam ut eam ex Romanorum decretorum contemtu ſtabilire fuerit neceſſum. Summa querelarum hujusmodi, quas Benedictus XIV. injuſtas (a) Vcat, eo fere redit, „Qquod primum judicia hæc cenſoria tota quanta ex judicio Conſultorum, & . Qualificatorum pendeant. Qui autem hi homines? quam frequenter non „Zelo agunt indiſcereto, timentes periculum ubi non eſt? quam ſœpe pertina- cius ſiarum ſcholarum inhærent ſententiis, quibus innutriuntur, hæreſim c. Vel erroris inſtar habentes, quidquid ſectæ ſuæ principia non redolet. Quid 2² „quod & interveniant partium ſtudia, æmulationes, magnatum preces, ſi «Propoſitio, aut liber juribus ſuis, & ut vocant, prætenſionibus non faveat, ..denique ambitioſorum, qui claro adverſarü nomine perſtringuntur, impor- „„ tunitas, contra quæ omnia immotos ſervari Romanos Theologos, & Cen- ſores, nemo non videt eſſe longe difficillimum. Alterum querelæ caput, mo- „dum in librorum prohibitione ex ſtilo Curiæ Romanæ ſervari ſolitum ſpec- ctat. Scilicet libri ſimpliciter prohibentur nullo expreſſo errore, ex quo ſæ- Pe graviſſima oriuntur difſidia; & quis etiam neſcit propter rationem, quam HcNſatus vocant, in aula Romana militantem, eos præſertim libros duriorem EXperiri ſortem, qui auctoritati Pontificis, Eccleſiæ jurisdictioni, & immu- « hifati non aſſentantur, qui ſtrenue privilegia Epiſcoporum, & Principum ju- Tra Propugnant. „Acerbius hoc etiam, & plus quam fſatyrice expreſſit Pe- trus a Valle clauſa: c„hulla, inquit, eſſet in hac parte difficultas, ſi conſtaret .quid damnarent cenſores in libris, quibus notam inurunt. Appareret enim Dut plurimum, Auctorum intecitiam non e le, cui cenſura rependitur, ſed cen- „ſorum averſum animum, vel non ſatis ill iſtratum intellectum. Nunc autem „uia in regno fratrum (Cyriacorum) cenſura librorum eſt negotium per- ambulans in tenebris, ita ut damnetur quidem liber, ſed quid in eo im- c. Probetur, arcanum ſit, & ſupra eleuſinia myſteria prematur, timentibus ſibi ..Cenſoribus a juſta cenſura, ac ſollicite præcaventibus, ne impegiſſeé damnan- „do deprehendantur; non eſt ita facile ignorantiæ notam amoliri ab eo, cujus .liber Proſcribitur, ut fuerit Lutetiæ, Salmanticæ, & ubivis alibi, ubi aperte „exponitur, quid in libro improbetur, idque conſentanee ad jus naturæ, & *„gentium, ne a Pilato quidem violatum, qui Chriſtum patibulo addicens, cCau- J . . («) Conſtit. cit. J. 2. NN& (208) N8 Cauſam addicendi non tacuit. (a) Ita ille cenſuris Romanis irritatus. Poſtremo denique ajunt, decretis iſtis pœnas, cenſuras, & clauſulas ſæpe addi, „quæ moribus, & pPrivilegiis Provinciarum adverſantur: poſſe eſſe librum «Pernicioſum, in hac, vel illa regione, quin alibi vel minimum ſalutis peri- cculum animabus immineat: nec ſine Publicis turbis, aut clariſſmorum viro- «rum infamia romanas ejusmodi proſcriptiones locum ubique ſibi Pofle vin- .dicare. Hic eſt adverſariorum ſermo, in quo nihil difſimulavimus; talia autem continet momenta, quæ ſi omnia, & communius vera forent, ſacrarum Congregationum decretis, & cenſuris vim fere omnem detraherent. Sed ve-= reor magnopere, ne fortaſſis bile juſto magis commota, & mente a præju- diciis, aut vindiéctæ cupiditate non penitus libera hæc a nonnullis effutiantur. Ac primum quidem illud tale eſt omnino, ut in homines, quales SS. Con- gregationum membra, earum Aſſeſſores, & Præſides ſunt, cadere Poſſit. At quoniam res facti eſt, non ſine graviſſima evidentique demonſtratione eſt admittendum. Nam & Summi Eccleſiarum Principis Romani Pontificis ſa- pientia, prudentiſſimaque cautione, qua ejusmodi viros deligit & ſumma hi- ſce tribunalibus attributa auctoritas, eam fundat *qui, & recti opinionem, quæ tam diu rata, & firma cuivis eſſe debet, donec fortioribus eam elidat ar- gumentis; quandoquidem & in cauſis levioribus ea vulgata eſt juris regula: tamdiu quemvir præſumi bonum, donec malus comprobetur. (?) Et ſi iſta quidem illorum argumentandi ratio in hac cauſa valeret, quod Magiſtratuum tribunal, quis regiorum judiciorum conſeſſus, quæ ſupremarum poteſtatum curia, tuta erit, & ſecura? an non his omnibus perpetuo pravarum affectionum, inimicitia- rum, præjudiciorum, ſimiliumque ſuſpicionum commenta opponi poterunt? Sententiæ omnes etiam Principum, & Regum, qui & ipſi ſuorum Procerum con- Gliis, examini, judicio, perſæpe acquieſcunt, ceu injurioſæ, an non poterunt tra- duci? Huc ſcilicet ejusmodi ſciolorum evadit oratio, & in ea Ppræcipitia non Præviſa incauti deferuntur. Et vero largiamur etiam, nonnulla aliquando in hiſce Congregationibus definita fuiſſe, quæ poſtea aut revocari oportuerit, aut quæ aliorum fraude, & malitia fuerint impetrata, minimeque ad juſtitiæ leges exacta, quod fortaſſis juſtis nonnullorum Auctorum querelis, paucisque veris exemplis oſtendi poſſet: quid hic amabo accidiſſe dicemus, quod cum aliorum tribunalium actis non eſſet commune? An propterea in dedecus, in contemtum 88. horum tribunalium iſta vertere, hæc ſola commemorare opor- teat? nihil profecto per quædam iniquiora hujusmodi facta de fide, de aucto- ritate SS. tribunalium detractum eſt; quemadmodum & Civilium Magiſtratu- um integra manet reverentia, & poteſtas, licet aliquando errore iniquorum accuſatorum decepti non æquam in cauſa tulerint ſententiam, aut injuria ho- minem innocentem condemnaverint. Quidquid vero de hoc ſit ſtatuendum: ego cum Cl. P. Gervaſio etiam hic profiteor, me animum gerere erga c4 4- (a) Diatrib. IX. J. 156. Diatribæ bæ proſeriptæ ſunt decret. §. Congreg. 1662. 5⁵) c. fin. de Præſumt. 7 7* greg r. beſt Pur rur lun arel .g Univ Volu ſtrine guc Non ſed⸗ perta qualt lim, ſpec triban cllle, inyet Tatio Were fon u) At hibn elt, At odi Chea, V aEU m he aſr u ler Prol ud rrititne, de ddi, librum peri. n vro. le vin. 8; talla crarum Led ve. Preju. tiantur, ,Con. Polfit. one eſt leis ſi⸗ ma hi- Dnem, at a⸗ egal: Videm bonal, 6, tuta hiciti⸗ runt? ncoN= nt trd- ia non dd in werit, nſtitic⸗ que C , in opor⸗ ucto⸗ ratu⸗ Orum a ho⸗ dum: ere ſy 1962. . ſacra hœc tribunalia magis devotum, eorumque judicia valde revereri, qui pro- « be ſciam eorum præſidem eſſe Sacerdotem maximum, eui aſſidere ſolent ex „Purpuratorum Senatu Sapientiſfſimi, quique explorztis pridem graviſſimo-= „rum Theologorum ſententiis judicium ſuum ferunt; proinde audaces quo- „Tundam voces repfehenſione dignas cenſentes, injuſtas eorum querelas, Teſponſionesque aliquando iirdem innixas rejicimus, repudiamus, contemni⸗ . mMus. (4) Ruoniam vero hæc eſt ſententia, hæc verba publici nuper in Univerſitate Viennenfi Profeftoris: facile ex ſummorum etiam Imperantium Vvoluntate affirmavero, hunc debere eſſe de Sacris illis Congregationibus Au- ſtriacarum regionum ſenſum, & opinionem, nec ſine periculo iniquiora illa, quæ expoſuimus, dicteria a nobis poſſe confirmari. Ad alterum quod attinet: Non eſt iſte ſingularis SS. Congregationum ſtilus, proſeribendique modus ſed aliis etiam cenſoriis tribunalibus communis. Ita nempe Academiæ, ita Perſæpe Epiſcopi, ita Summi Principes, fi librum, præſertim nulla cenſuræ qualificatæ ota inuſtum, fimpliciter prohibeant, nullam ſuæ prohibitionis cau- ſam, nullum libri errorem aflignare ſolent. Neque enim ad privatorum jura . „. . . . . ſpectat, ut ab Imperantibus Majoribus decretorum rationes exigant: nec id tribunalium majeſtati ſemper eſt conveniens. Sufficit quippe, ſubditis Patefe- ciſſe, ubi venena lateant, etſi venenorum ſpecies non indicetur: ſatis eſt ibrum inventum eſie noxium, atque apud legitimam poteſtatem cauſam eſſe dictam, rationes examinatas, errores etiam notatos, ob quos liber omnino prohiberi mereatur, licet hæc omnia in apricum minime proferantur; qua quidem ra- tione magis etiam aliquando auctoris honori, & famæ proſpicitur, utpote cu- jus partus damnatur, quin propterea in illum definita hæretici, temerarii, aut alteri crimini obnoxii ignominia derivetur; quum plures ejusmodi pro- hibitionis cauſæ eſfſe poſſint. Ac ſi quidem etiam hic aliquid diſpliceret, quid eſt, quod communis agendi ratio ſolis ſacris Congregationibus vitio verti, aut exprebrari debeat? Hinc niſi me omnia fallunt, certe non ex veritate, ſed odio, præcipiti ira, fuſum eſſe illud autumo, quod ſeribit Auctor dialogorum Gleandrum inter & Eudoxum: cur aliquis liber in indicem reponatur, Roma „Vulgo non explicat. Sæpe aliud vitii nihil eſt, quam quod in eo typis ex- „cudendo peccatum quidpiam contra leges typographis latas, jurisque for- „Mulas fit. Interdum id accidit propter nonnulla principia parum conſenta- „ hea placitis quibusdam DD. in Italia, quos inter & Gallicanos Doctores non „ſemper convenit.« (?) Nam licet & illud prius ad prohibitionem Hbri in quavis republica ſufficere poſſit, ſi nimirum in edendo eo leges latæ non ob- ſerventur: ſæpe tamen, atque hanc ſolam præcipuam cauſam Romanarum Pprohibitionum eſſe, id omnino pernegandum. Guod ad peſteriuz attinet, quodque etiam ſupra de ratione ſtatus allatum fuit: neſcio an non pura ea,» D d pu- (a) De Sacrament, L. L. c. 19. in num. 146. pag. m. 251. (5) Dial. V. n. 9. Hi dialogi de Provineialibur litreris Cleandrum inter & Eudoxum BP, Daniclis §. L. proſeripti ſunt Decret. S. Congreg. 1703. . 210 eN Non enim adulationes iſtas, aſlentationesque deſiderat, minus exigit Sedes Apoſtolica: nec fictis, ementitisque privilegiis cupit decorari, cui vera, & genuina non deſunt ornamenta. Hinc, qui Pontificem inferiorem ajunt Con- cilio, qui eidem infallibilitatis jura denegant, qui divinam immediatam Epi- ſeopalis jurisdictionis originem, & primæva eorundem jura, qui Principum Majleſtatem, & explicatum ſano ſeniu Sacrorum jus defendunt, tantum abeſt, ut cenſura Romæ notentur, ut potius eorum libri, vel in ipſa urbe virorum doctorum manibus diurna, nocturnaque induſtria terantur. At vero ſi quis in harum rerum uſu moderationem exoedat, fiquis oppoſitas Gallicanæ ſen- tentiæ opiniones erroris, aut hæreſis accuſet, ſi Epiſcopos Romano Pontifici *ειuet, IIlius etiam in Epiſcopos auctoritatem a Concilio Tridentino ſtabilitam, certisque explicatam capitibus peſſumdet, ſi Civili poteſtati cum regione pro- Priam etiam faciat religionem, arisque ipſis contra fas omne admoveat: tum enimvero digna eſſe cenſura, digna condemnatione, ſeripta ſimilia digna fam- mis, quis Catholicorum inficiabitur? Conſtat autem, & hodie deploranda diſcimus experientia, quam raro a fervidis, & erga Caput Eccleſiæ male af- fectis Scriptoribus in ſimili argumentorum tractatione, Præſcripti modeſtiæ, & Chriſtianæ moderationis limites, & leges obſerventur: quid ergo mirum, ſi poſtea hiſce libris ſtigma nuratur? quid mirum, ſi corrigi talia mandentur, & expurgari opera? An non idem a Regibus, ſæcularique Magiſtratu contin- git, ſi majeſtatis jura violentur, ſi ſana reipublicæ gubernandæ principia im- petantur? Quanquam etiam fatebor, aliquando ſtatus rationem Romana libro- rum proſcriptione haberi; quoniam nempe & Politici Principis jura Romano Pentifici competunt: quæ civili illius poteſtati adverſa ſunt, quæ jura terra- rum Romanæ Sedi ſubjectarum impugnant, quæ Perſonam Chriſti Vicarii lædunt, cur enim vero ſua in ditione illa patiatur? Nihil autem hic occur- rere, quod cuivis Laico Principi non eſſet conceſſum, facile quivis ſuapte ſponte intelligit, & in ſua etiam ad Cl. Muratorium epiſtola Benedictus XIV. P. inſinuavit. (a) Quanquam ex hoc ipſo fortalſis capite facile concedi poſſit, C quod tertio loco oppoſitum erat. Conceſſerim enim non invitus, decreta hujusmodi non ſemper omnibus locis, & provinciis eſte idonea; unde & pla- cito regio, & Epiſooporum prudentia conſtituetur, quid ſimili in caufa a fi- delibus remotarum ab urbe provinciarum ſit obſervandum. Juverit hic loci animadverſiones Clar. P. Zallvein, (?) inſerere. Monet nempe is pri- mum, decreta, de quibus agimus, non eſie mox recipienda permodum dog- matis, cum hæc neque ſit intentio Pontificis, talia decreta fimpliciter appro- bantis; neque -Cardinalibus, aut Qualificatoribus ullibi concefla legatur infal- libilis affiſtentia Spiritus S., aut condendi dogmata poteſtas. At ſecundo: Ea- dem nihilominus cum debita reverentia eſie acceptanda nec fimpliciter reji- ci- (a) Supra cit. reſpont. ad Eund. Murator. dat. 174 8. die 25. Septemb. (b) Princip. Ie E. Zom. l. O. IV. c. 2. J. 5. p. 376. edit. Auguſt. 1763. putidaque ſit calumnia, aut e ſiniſtra omnino interpretatione profectum. ciend Vatiis jun 6 In P 0090 44 genil Cltat Gin Ind c. artl e& (211) e. . . eckum. cienda ſub prætextu, quod cauſa non fuerit diſeuſſa, ordo debitus non obſer- deles vatus, prohibitio ob vel ſubreptitie fuerit obtenta. Quod utrumque etiam 2d, C. jam olim a laxioris Ethicæ Patronis fuit comprobatum. Ita Caramuel docuit, tCon. in propoſitione probabilitatem ademtam, cui SS. Congregationum decreta n Epi. oppoſita ſint. (a) Minam pari zelo, & ſuas opiniones ad hæc decreta: imo cipum 88. PP., & ſacræ ſcripturæ oracula exegillet: profecto vir acutiſſimi in- delt, genii non tot paradoxa, & monſtra in moralem doctrinam invexiſſet. De rorum citato autem argumento ita diſcurrit: „Eminentiflimorum DD. S. R. E. Car- ſiquis „ dinalium, & Rotæ Romanæ deciſiones, etiam quando nihil præcipiunt, E ſen. maximæ auctoritatis ſunt, nec temere relici pollunt. Nolumus eas cum ntifiei articulis fidei orthodoxæ componere, nolumus infra privatas auctorum opi- litam, niones deprimere; & ideo conſiderando Eminentiſſimos DD. eſſe quidem epro. „doctifſimos, & pientiſſimos, homines tamen: reſolvimus, auctoritatem eo- tum Trum eſſe maximam; humanam tamen; unde illis non adulabimur, aut de- fam- trahemus, ſi dixerimus, ſpeculativas eorundem opiniones elſe probabilio- randa Tes Ccontrariis. . Sane hæc ultra rigorem probabiliſticum: fuo tamen ſenſu le al. probanda, licet, quod ibi de Copernicano Syſtemate fuſius proſequitur exem- Kir, plum, nec firmo conſiſtat talo, nec recte explicetur, nec opportune adferatur. irum, Alddit tandem tertio Zallveinius: attendendum tum ad praxim virorum pro- tut, borum, & doctorum, quomodo nempe talia decreta ſuſcipiant, & an tales ntin- libros legere ſibi ducant conſcientiæ: tum ad conſuetudinem diœceſium, & Aim. Provinciarum, an & quomodo illa recipi, an promulgatio per Epiſcopos fa- jbro⸗ cienda expectari ſoleat, &c. Denique quarto, communem commemorat no- mnano ſtrorum Theologorum ſententiam, in Germania ne quidem indicem librorum erra⸗ Prohibitorum quoad omnia capita eſſe receptum. Ac confirmant id omnino icarii Germaniæ noſtræ Theologi plerique omnes, ut propterea res minime in du- elt⸗ bium vocanda videatur; præſertim quum plurima catholicorum opera om- upte nium manibus verſentur, etfi eadem in librorum prohibitorum catalogum N.. aliquando fuerint relata. GQuanquam in nonnullis etiam ſola correctio fuerit lit, deſiderata, quæ, dum in poſterioribus editionibus ſecuta eſt, etiam Romanæ Iei Prohibitionis decretis jamjam exemta cenſeri debent: aut certe continuo pro- Do⸗ vinciarum uſu ejusmodi decretis fuit derogatum; quemadmodum aliis etiam ſ. legibus legitima conſuetudo contraria robur adimit, quod hic inprimis locum lie habet, ſi notati librorum quorundam errores in perenne ſalutis diſpendium n. minime vergant. Hinc ſine ſcrupulo paſſim ab omnibus legitur Theologia W Juenini, Ethica amoris Henrici a S. Ignatio, Concordia Sacerdotii, & Imperii d. Petri de Marca, Van-FEſpenii opera omnia, & plura alia, nec quisquam ſol- il. licitus eſt, quod ejusmodi opera etiam in librorum Prohibitorum indice Be- Ee. nedicti XIV. juſſu edito contineantur. Ex qua quidem generali conſuetudine, eſ & piorum uſu ſatis firmam conſcientiæ formandæ regulam deſumi poſſe opi- . nor, quin propterea in laxiores Pobabilsn fines egrediar. Quid? ocd 2 ar- (a) Tom. I. Theol. Fund. n. 255. Neyt (212) Be Cardinalis Quirini fateatur, plures libros in Pauli IV. indice proſcriptos mi- hime comparere in Pii IV. indice: ſicut & rurſus nonnulli in Benedicti XIV. « indice non ponuntur, nec ullam dubitandi rationem eſſe, quin in eodem « indice levioribus mutationibus etiam in Poſterum locus patere valeat. (a) Dum hec igitur tanta moderatione dijudicanda, ſuſcipiendaque cenſeo, nihil Propterea ſanctioribus illis tribunalibus velim derogatum. § III. Hudens, ac circumſpetta moderatio, qua cenſuræ a Sacris Congre- gutionibus feruntur, expenditur, & quid in isdem cenſimis præterea obſervandum, explicatur. D Pprudenti eorundem tribunalium, ſapientiſſimaque agendi ratione ſatis ſuperque affirmant, quotquot de SS. Congregationum, & Curiæ Roma- næ officiis plenius ſcripferunt, Cardinales intelligo de Luca, de Laurza, Albi- tium, P. Thomam del Bene, Bordonium „aliosque, e querum lucubrationi- bus evidenter conſtat, quanta cura, ſollicitudine, maturaque deliberatione cauſæ omnes in ſacris hiſce cœtibus pertractentur. Sed eorum omnium in- ſtar autumo eſſe ſapientiſſimum Pontificem Benedictum XIV., qui priusquam univerſæ Eccleſiæ ſupremus Paſtor præficeretur, magna ipſe harum Congre- gationum pars fuit, omnia intimius perſpexit ipſe, ac proinde tam dignum oculatumque teſtem a nemine ſine temeritate puto eſſe rejiciendum. Nam etiam ex juris formula jam olim lepide non minus, quam vere dicebat Comi- Cus: plurir oſt oculatus teſtie unur, guam ausiti decem; qui audiunt, audita dicunt: qui vi- Aent, plane ſciunt. (?) Magnus ergo ille Pontifex, quum regulas nonnullas examini librorum, judicioque præſeripturus eſſet, diſerte teſtatur affirmari Poſſe, id ipſum jam pridem vel eadem prorſus ratione, vel alia æ*W quivalenti conſtanter in illis Congregationibus fuiſſe actum. Quæret vero fortaſſis nonnemo, quidnam il- lud? in gratiam eorum, quibus præclara memorati Pontificis conſtitutio ad Manum non eſſet, etiam hoc inſerendum arbitror,ut methodo, ordine „ Ili- duſtria, qua in utraque Congregatione negotia tractantur, auditis, homines ineſieieß, & irreverentes, ut eos vocat Cl. P. Gervaſio, obmuteſcant. Itaque & ex antiquo more, & novo Pontificis juſſu judicium in ſacra Rom. & uni- verſalis Inquiſitionis Congregatione, ſi ad eam liber proſcrigtione dignus de- feratur, neque ad Indicis Congregationem, ut fieri plerumque ſolet, remittatur, iac ratione, & methodo inſtituitur: Primo nimirum, verba ſunt Benediöti XII., „Uni ex Qualificatoribus, ant Confultoribus a Congregatione deſignando, li- „ ber tradatur, quem is attento animo legat, ac diigenter expendat, tum Cenſuram ſuam ſeripto conſignet, locis indicatis, & Paginis, in quibus no- «fati errores continentur. Mox liber cum anima verſionibus Reviſoris ad 40 ſin- (a) In injuſta Seceg. &c. edit. Rom. 1750. p. 198. (⁵) PHaut. in Trucul. Ul c le 4C ce (2 c ſi aI 4404 V e⸗ a 7 6 dtos mi. iXIV. eodem (4) 0, Ullull le ſatis Roma- Abbi. tionl⸗ tone nmn in. uann ngre⸗ Onum Na Comi. uiti⸗ atnini un n ils m i- i0 40 il⸗ es igne 8 de. Atur, MM., , li⸗ tumm 10- d ⸗ † , WO (213) WNX ſingulos Conſultores mittatur, qui in Congregatione pro more habenda ſin- c& gulis feriis ſecundis in ædibus ſancti Officii de libro, & cenſura ſententiam . dicant: ipſa deinde cenſura cum libro, & Conſultorum ſuffragis ad Cardi- c hales transmittatur, ut hi in Congregatione, quæ feria IV. haberi ſolet in c Fratrum Prædicatorum cœnobio Sanctæ Mariæ ſupra Minervam nuncupato, « de tota re definitive pronuncient. Poſt ab Aſſeſſore ſancti Officii acta om- «nia ad Pontificem referantur, cujus arbitrio judicium omne abſolvetur. „Cum autem ſit veteri inſtitutione receptum, ut auctoris Catholici liber non unius tantum relatoris perſpecta cenſura illico proſcribatur; ad normam præ- cfati decreti menſis Juli 1750. volumus eam conſuetudinem omnino ſervari: cita ut ſi primus cenſor librum proſcribendum eſſe judicet, quamvis Conſul- ctores in eandem ſententiam conveniant, nihilominus alteri reviſori ab eadem c Congregatione electo liber, & cenſura tradantur, ſuppreſſo primi Cenſoris „nomine, quo alter ſuum judicium liberius exponat. Si autem ſecundus re- cviſor primo aſſentiatur, tunc utriusque animadverſiones ad Cardinales mit- ctantur, ut iis expenſis de libro decernant; at ſi ſecundus reviſor a primo diſſentiat, ac librum dimittendum exiſtimet, tertius eligatur Cenſor, cui ſuppreſſo priorum nomine utraque cenſura communicetur. Hujus autem c. relatio, ſi a priore Conſultorum ſententia non abludat, Cardinalibus imme- „diate communicetur, ut ipſi, quod opportunum fuerit, decernant. Sin mi- «nus, iterum Conſultores perſpecta tertia cenſura ſuffragium ferant, idque „unacum omnibus præfatis relationibus, Cardinalibus exhibeatur, qui re ita mature perpenſa, de controverſia denique pronunciare debebunt. „ (a) De altera vero, Indicis nempe Congregatione, hæc proſequitur Pontifex: «Cum „Congregatio Indicis ad librorum cenſuram unice, ut dictum eſt, inſtituta, *c non ita crebro convocari ſoleat, ut altera S. Officii Congregatio, quæ ob Caufarum, & negotiorum multitudinem ſingulis hebdomadis ter haberi con- cſuevit; illius propfterea Secretario peculiare munus, & officium recipiendi eclibrorum denunciationes, ut fieri jam ante conſuevit, committimus, & de- « mandamus. Is autem a libri delatore percunctabitur diligenter, quas ob «.Cauſas illum prohiberi poſtulet, tum librum ipſum haud perfunctorie per- c: volvet, ut de propoſitæ accuſationis ſubſiſtentia cognoſeat; duobus etiam in «ealn rem adhibitis Conſultoribus, ab ipſo prœævia ſammi Pontificis, aut Car- «Qinalis Præfecti, vel ejus, qui Præfecti vices ſupplet, approbatione eligen- cdis: quorum collato conſilio ſi liber cenſüra, & nota dignus videatur, unus „aliquis relator ad ferendum de eo judicium idoneus, illius nempe facultatis, de qua in libro agitur, peritus, eadem, qua nuper innuimus, ratione eligen- ..dus erit, qui ſcripto referat animadverſienes ſuas, adnotatis paginis, quibus «: ſingula ab ipſo reprehenſa continentur. Sed antequam ejus cenſura ad Car- „dinalium Congregationem feratur, haberi volumus privatam Conſultorum „Congregationem, quam olim parvam dixerunt, nos autem præparatoriam D d3 VO- (a) Seæpe cit. Conſtit. Sollicita G. 4. & 5. NWA (214) dere judicium fiat. Hujusmodi Congregatio ſemel omnino ſingulis menſi- «bus, aut etiam ſæpius ſi oportuerit, ab ipſo Congregationis Secreterio con- vocanda erit, Vel in ſuis cubiculis, vel opportuniore, ut ipfi videbitur, lo- . Co, intra prædiéti Cœnobii ædes, ubi is commoratur: eique ſemper inter- „ erit Magiſter ſacri Palatii pro tempore exiſtens, una cum ſex alis e nume- .ro Conſultorum, ſingulis vicibus pro qualitate argumenti, & materiæ, de «qua diſputandum erit, ut ſupra de primis duobus Conſultoribus, & de re- . latore conſtitutum eſt, a Secretario eligendis; præter Secretarium ipſum, . cujus Partes erunt in tabulas referre Conſultorum ſententias, quas deinde „ ad Congregationem Cardinalium mittet, cum relatoris cenſura. In gene- rali demum Congregatione omnia illa ſervari debebunt, quæ ſuperius ſta- tuta ſunt pro Congregatione Sancti Officii circa librorum examen. Ac quem- cadmodum ad Afleſſorem S. Officii pertinet de actis in Congregatione Sum- „mum Pontificem certum facere; ita ad Secretarium Congregationis Indicis .ſpectabit, quoties hæc librum aliquem proſcribendum, aut emendandum «cenſuerit, ejusdem Pontificis aſſenſum, prævia diligenti actorum omnium «relatione, exquirere. (a) Denique regulis etiam ſapientiſſimis, quas Revi- ſores, & Conſultores obſervare debeant, allatis, concludit, hæc omnia a ſe pro- poſßta, &οσ conſtituta Prædeceſorum decretis plane conſona „ & Congregationum etiam le- gibus, Q conſuetudinibut eſſe comprobata. (?) Quis jam amabo hæc legens, hæc apud animum ſuum accuratius expendens in SS. horum tribunalium reveren- tiam non excitetur? quis prudentiſſimam illam, & quam tam gravis momenti negotium poſtulat, maxime circumſpectam definiendi rationem non admire- tur, & ſuipiciat? quis denique decreta ex illis emanantia frivolas ob cauſas illico rejicere, cum ludibrio contemnere non vereatur? Non adeo quidem præcipitis ſum judicii, ut ſatis, atque iterum me dixifſe memini, ut noſtras etiam regiones ſine ulteriori, aut Principum, aut Epiſcoporum judicio, maximo in rigore, ſummaque ſeveritate ſententiis eorundem tribunalium ſubjectas velim; quandoquidem rationes peculiares occurrere poſſe nemo inficiabitur, quæ a rigoroſa proſeriptionum Romæ factarum ôbſervantia eximere valeant. At enim id nequaquam ſemper proletariorum hominum, aut privatorum quo- rumvis Theologorum calculo ſtatuendum arbitror, ſed ad ſublimiorem id totum referendum poteſtatem, cujus intereſt & boni publici curam ſupremam gerere, & quid temporibus, locisque conveniat, diſcernere. Nam ſi contin- geret, licet id rarius omnino, aut nunquam forte uſuvenire ſoleat, Romana hbrorum proſcriptione jura Principum, & Provinciarum infirmari, privilegia Nationum tolli; quemadmodum timet, & ex Belgii, Galliæ, Hiſpaniæque hiſtoria nonnullis exemplis confirmat Eſpenius: (c) ſane neque Romana cu- ria prudenti arbitrio exigere poterit, ut ſuis cenſuris, & prohibitionibus pa- reatur; quandoquidem & Apoſtoli, & Eccleſiæ ea perpetua fuit doctrina, Sum- («) Lid., g. 8. (5) Leid. J. 25. (c) De Promulg. LL. Eoclei. P. IV. C. I. J. 2. vocamus, ut relatoris animadverſionibus ad librum collatis, de earum pon- R Swim jus h corui Perti falenn libet 69 ut in Vetur. noce ldir Tidos epit d 4 0 lünt uer Batt Vrti II P † kect⸗ trov ma n pon- 10 (O- kur, lo. ter. nutne- de re. llim, deinde gene⸗ lug ſta⸗ uem. edum⸗ Indicis ndumm nninm Revi- am b- hec eren- eltas itur, unt. wo⸗ . d mam ntin⸗ mana legta Eque⸗ 4el⸗ pe. ina, I-⸗ 1. 2, N (215) We N Summis Imperantibus debitum exhibendum eſſe obſequium, & reverentiam, jus Eccleſialticum commune fſalvas, & integras vult laudabiles quorumvis lo- corum conſuetudines: Romani Pontifices, uti nuperrime Clemens XIV. in prima ſua ad Epiſcopos catholici orbis epiſtola, nihil magis inculcant, quam ut debitum amorem, obedientiam, & officia omnia ſubditi ducibus ſuis, ac Re- gibus animo promto, & ſincero deferant. Si quid igitur in ſimilibus etiam cenſura Romana peccatum eſſet: omnino iniquis accuſaterum fraudibus, & facti erroribus eſſet adſeribendum, nec eadem mutare, revocare, emendare tergiverſabitur Roma, ſi legitimis de dolo, aut errore conſtiterit documentis. FIæc ipſorummet etiam Romanorum Pontificum eſt ſententia, hæc voluntas. Norunt quippe verum eſſe S. Cypriani effatum: non vincimur, inquit, quando nobis offeruntur meliora, ſod inſtruimur, maxime in hie, quæ ad Eccleſiæ unitatem pertinent, & ſpei ac fidei noſtræ veritatem. (a) Hinc & S. Gregorius M. ad Na- talem ſcribebat: abſßt boc a me, ut ſtatuta majorum Conſacerdotibus meis, in qua- libet Eccleſta infringam; quia mihi injuriam facio, ſi fratrum meorum jura perturbo. (*) Et Innocentius II. Manaſſi Meldenii Epiſcopo fatetur, ſibi incumbere, ut in Ecclqſiaſzicis diſpoſitionibur, - -— — unicuique ſuum jus, & propria dignitas conſer- vetur. (c) E quibus, ſimilibusque oraculis conflata eſt ea juris regula, quam In- nocentius III. decretali ſuæ epiſtolæ inſerere non dubitavit: Sententia Romanæ Sedis, ſeribit, non negatur poſſe in melius commutari, cum aut ſurreptum aliquid fue- rit, aut ipfa pro conſideratione ætatum & temporum, ſeu gravium neceſitatum, di- Npenſative quidquam ordinure decrevit. (d) Atque hoc eſt quod ſtrenue, & plu- ribus agunt Epiſcopi, & Clerus Eccleſiæ Battavæ in ſua ad Clementem XIII. epiſtola; quum liber, quo acta ſynodi ſuæ evulgata fuerant, una cum Syno- do Romæ fuiſſet proſcriptus. (e) Sit ne vero illorum cauſa etiam talis, quæ aà Sede Apoſtolica retractari debeat, tempus docebit. Interea ſuſpiciendæ ſunt tot Romanorum Pontificum adverſus eundem Clerum latæ ſententiæ, quæ jam ex eo tempore, ex quo Coddeo Sebaſteno Archi-Epiſcopo, apud Battavos Apoſtolicæ Sedis Vicario, & pernicioſi libri Janſenii Iprenſis non ſine pertinacia, ut ſcribit Argentræus, (f) fautori omni officio interdictum fuit, in publicum prodierunt, donec & has ob vel ſubreptitias, aut alio vitio in- fectas fuiſſe eadem Romana auctoritas declaret; aut aliis de cauſis celebrem con- troverfiam benigne definiat. Illud enim vero in ſimilibus dverſariorum objectis magnopere cavendum, ne fortaſlis Pſeudo-Pohtici iis toti quanti cooperti ſint Vvi- (a) Epiſt. 71. ad Ouint. (h) L. II. epiſt. 52. ad Natal. (c) Li Epiſt. ad Eund. Similia habet in epiſt. ad Alberon. Hamburg. Archi - Epiſcopum, ad Nicoluum Da- norum Regem &c. quæ extant inter epiſtolas Innocentii II. Tomo VI. Concil. P. II. (4) Relata in Jure Canon. c. 5. de reſtit. in integr. (e) Erudita & elegans om- nino eadem eſt epiſtola data 10. Octobr. 1766. Subſoriptus in en Petrus Meindarts Archi -— Epiſcopus Ultrajectenſir. Joannes Epiſcopur Harlemenſit, Joaunn. Epus Daventrienfis & alii 14. ex Clero Batavo. ( f) lui collelt. Judic. in indice niim. LIV. eN (216) M N Vitäis, quæ in ſacrarum Congregationum Proceribus tantopere ſuggillant, ne vi- delicet adulandi, placendi, propriæ gloriæ ſtudio, occulto livore, & odio, quo in eccleſiaſticam feruntur poteſtatem, pericula, & neſcio quæ præjudicia bono publico metuenda fingant, ſub ſpecioſis rationibus ante oculos Princi- pum ſuorum ponant, atque ita non tam decretis Romanis æquifſimis juxta, ac innocentiſſimis, quam ipſi veritati, & ſacratiori Religioni inſultent, cujus rei plura exempla in bhiſtoria Pragmatica de Bulla Cænæ deprehendere eſt. Quod ſi denique ex pari errore facti, aut malevolorum importunitate impetrata ſit Romana condemnatio libri in diœceſi fortaſſe utilis, & proficui, diut us bo- norum omnium calculo probati, & nihil niſi forte leviora quædam errat a conti- nentis, aut temporalibus Romanæ Curiæ juribus præjudicioſa, ut ſemel ac ite- rum de Muratorii libris afferuimus: ſane ſolliciti, & vigilantis paſtoris, ac Epi- ſcopi erit, obſcuriora explanare, & malo multo graviori, quod ex libro præclari alias ſcriptoris ſubducto oriri poſſet, prudenti œconomia occurrere. Plane quippe Van-Eſpenio hic aſſentior dicenti, expreſſiones aliquas poſſe eſſe nocivas apud populum minus in fide Catholica inſtructum, aut hæreticis permixtum, quæ Populum melius inſtructum nequaquam offenderent, adeoque& librum in priore, non in altero loco prohibendum, quod ipfam & de diverſa temporum ra- tione affrmandum non inficior. (a) Ita & nonnullorum auctorum libri eam ſibi aliquando auctoritatem, uſumque communem, & apud plebem, & apud ſpectatæ ſapientiæ, & pietatis viros vindicarunt, ut ſine ſcandalo, ſine tu- multu ex omnium manibus nequeant extorqueri. Hæc ergo & ſimilia, quo- niam Sacras Congregationes fortaſſis latere poſſunt, nemo non videt, prohi- bitionem poſtea ab ilsdem factam, in talibus, quæ commemoravimus, tem- porum, locorum, & perſonarum adjunctis tuto minime, & juxta prudentiæ leges promulgari. Licebit etiam in eo rerum ſtatu Catholico Audori cau- ſam ſuam agere, cum omni modeſtia errorem, qui intervenit, detegere, alindque, & aliud judicium efflagitare. Qua quidem ipſa de cauſa ſapientiſſi- mam legem Benedictus XIV. R. P. in ſæœpe citata ſua Bulla innovavit, ut non niſi conſueta claufula: donec corrigaur, aliisque maturis conditionibus ad illius libri proſeriptionem deveniatur, cujus auctor ſit famæ integræ, clarique no- minis: auctor ipſe caulam ſuam tueri volens audiatur, aut unus ex Conſuſto- ribus deſignetur, qui ex officio operis patrocinium, defenſionemque ſuſcipiat. Sed placet totam hanc æquifſimam legem audire: Quotieſcunque agatur de c libro auétoris Cathol ci, qui ſit integræ famæ, & clari nominis, vel ob ali- „Os editos libros, vel forte ob eum ipſum, qui in examen adducitur, & hunc quidem profcribi oporteat; præ oculis habeatur uſu jam diu recepta con- ſuetudo prohibendi librum, adjecta clauſula: donec corrigatur, ſeu donec expurgetur, ſi locum habere poſſit, nec grave quidpiam obſtet, quo minus in caſu, de quo agitur, adhiberi valeat. Hac autem conditione proſcrip- „ tioni adjeéta, non ſtatim edatur decretum, ſed ſuſpenlſa illius publicatione res («) Eb, cit. E W. C. I. F. 3. res 4 munn (dicet e0 4 tioli ccali . i ceni ell mill 1.00 duct aut arel tur. uon mui, dS Aut ſor n a Ol⸗ i⸗ Pr⸗ a te 409 nihi die . † ſ 11 t nun 4 V tor ipl d P 1 , Re Vl⸗ Lodio, Ejudicig Princi. juta, l, cujius „Quod trata ſit t us bo⸗ aconti- ge ike⸗ 1e Epi- recheri guppe 1apud n guc oriore, Im r2. ri eam apud ne tu⸗ ,go⸗ Prohi⸗ tem⸗ gentiæ Ii can⸗ egere, ntill⸗ ht non Hillus e 1o⸗ (Ao⸗ ipint ur de b dl⸗ hunc con⸗ lonec ninus len⸗ tione 15 N (217) . N „res antea cum auctore, vel quovis altero pro eo agente, & rogante, com- „municetur, atque ei, quid delendum, mutandum, corrigendumve fuerit, in- „dicetur. Quod ſi nemo auctoris nomine compareat, vel ipfe, aut alter pro .. cO agens, injunctam correctionem libri detrectet, congruo definito tempo- re decretum edatur. Si vero idem auctor, ejusve Pprocurator, Congrega- «tionis juſſa fecerit, hoc eſt novam inſtituerit libri editionem cum opportunis Caſtigationibus, ac mutationibus; tunc ſupprimatur proſcriptionis decretum: . niſi forte prioris editionis exemplaria magno numero diſtracta fuerint; tunc enim ita decretum publicandum erit, ut omnes intelligant, primæ editio- nis exemplaria duntaxat interdicta fore, ſecundæ vero jam emendatæ per- c Miſſa. Conqueſtos ſcimus aliquando nennullos, quod librorum judicia, & «Profcriptiones, inauditis auczoribus, fiant, nullo ipſis loco ad defenſionem „Conceflo. Huic autem querelæ reſponſum fuiſſe novimus, nihil opus eſſe auctores in judicium vocare, ubi non quidem de eorum perſonis notandis, aut condemnandis agitur, ſed de conſulendo Fidelium indemnitati, atque avertende ab ipſis periculo, quod 'ex nocua librorum lectione facile incurri- tur; ſi qua vero ignominiæ labe auctoris nomen ex eo aſpergi contingat, id . hon directe, ſed oblique ex libri damnatione conſequi. Gua ſane ratione „minime improbandas cenſemus hujusmodi librorum prohibitiones, inaudi- tis auctoribus factas; quum præſertim credendum fſit, quidquid pro ſe ipſo, «aut Pro doctrinæ ſuæ defenſione potuiſſet auctor afferre, id minime a Cen- «.ſoribus, atque judicibus ignoratum, neglectum ve fuiſſe. Nihilo tamen mi- N nus, quod ſèepe alias, ſumma æquitatis & prudentiæ ratione, ab eadem Con- „gregatione factum fuiſſe conſtat, hoc etiam impoſterum ab ea ſervari ma- cghopezre optamus, ut quando res ſit de auctore Catholico, aliqua nomi- . his & meritorum fama illuſtri, ejusque opus, demptis demendis, in publcum « Prodire, & prodefſe poſſe dignoſcatur, vel auctorem ipſum ſuam cauſam « tueri volentem audiat, vel unum ex Conſfſultoribus deſignet, qui ex ofzcie ..Operis patrocinium, defenlionemque ſuſeipiat.« (4) Nihil omnino æquius, nihil benignius! Atque id ipſum conſilium ſingulari prudentia ſuggeſſerat Car- dinalis Quirinus, doctiſſimus Orſi, alique 8. Congregationis Conſultores. Et Cardinalis Quirini ad Nicolaum Feretum ſeribens fatetur etiam, quod re- nunciatus Congregationis Indicis Præfectus brevem conſcripſerit methodum, ad indemnes ſervandos, quoad fieri poteſt, Catholicorum auctorum labores, ac proinde ad tuendam Apoſtolicarum Sanctionum in proſcribendis libris auc- toritatem. (5⁵) Quo etiam referri poteſt monitum Cardinalis de Luca qui de ipſamet Sacra Indicis Congregatione loquens ait: id apud omnes commen- „dabile reputatur, ut quo magis fieri poteſt, parce, ac circumſpecte in hac . Prohibitione procedatur, ne facilitas, vel frequentia vilipendium cauſet, alia- 4. que producat inconvenientia, eo modo, quo in eccleſiaſticis cenſuris cano- Le nes (à) Conſtit. cit. J. 9. & 10. (5) Tom. III. Epiſt. 4. N R (218) 9* 2 hes, afque concilia docent, ac monent. c (4) Sit ne vero aliquando hæc diligentia omiſſa, an ab adeo prudenti benignitate, quod Raynaudus de inau- diti damnatione, & alii queruntur, ſit receſſum, & auctore nec vocato, nec au- dito, nec defenſo, ſola æmulorum factione ad libri condemnationem deven- tum: non eſt meum inquirere, aut affirmare; quoniam & authenticis deſti- tuor documentis, & nihil in re tam gravi ex vulgi rumore aſſerendum puto; nam didici ex Quintiliano, illud accidere parum cautir, ut cimen augeant, quod Probandum eſt: - — = pro efectis relinquant vix dum inchoata, de homine dicere, quam de cauſa malint, hominum vitam rebus aſgnent, ut ſi quis decemviratum accuſet, non Ap, ium. (?) Malim proinde & hic, quod Auguſtinus monet, dubitare de occultis, quam litigare de incertis; nec puſillus ego velim tantæ audaciæ ſubire Periculum, & regulas ſummis tribunalibus præſeriptas inculcare, aut de ſin- gularibus factorum delictis fine populi fſuffragio, ſine provocatione, aut ſine mandato ſententiam pronunciare; quin potius juxta Poetæ monitionem de- ſiſto, nec ultra Jollicitam in vaſtas puppim dimitto procellas, & dum vicena pericula ſurgunt undique, vela contraho, Er famæ diſerimen, aut animæ agere nolo, quod ſcite Satyricus vetuit. («) Ne quam tamen difficultatem diſſimulare videar, audiam adhuc improperantes, ab Romanis Congregationibus etiam falcem in profanam meſſem mitti, & non ſolum libros de fidei, morum, & eccle- ſiaſticæ diſciplinæ doctrina tractantes, ſed & alios, de quibus arbritrium ad Rempublicam, & Magiſtratus Civiles ſpectet, in iisdem Romanis tribunali- bus condemnari. Non inficior cenſorium Reipublicæ profanæ, & Princi- Pum Laicorum jus, de quo ſequenti capite agam, nec proinde negavero & iſtis, de profanis ejusmodi ſeriptionibus ſuum licere interponere arbitri- um, quin propterea conſequatur eodem jure juxta leges ſupra expoſitas Romanos Judices excidiſſe. Sed opportunius objectiunculam verba ſupra cifati juris peritiſſimi Cardinalis de Luca diſſolvent: error eſt, inquit ille, :ignari, ſive iniqui vulgi, quod cenſet prohibitionem librorum ad eos folos, .Qui fidei dogmata contineant, pertinere, & reſtringendam eſſe, quaſi ea „quæ mores, vel pietatem, fſive eccleſiaſticam poteſtatem, ſeu libertatem .. Concernunt, ad fidem non pertineant.. Atque tum addit: „prorſüs erro- « nea eſt hæc opinio, quæ ignorantiæ, vel malitiæ filia dicti meretur; quoniam siſtæ ſunt hæreſum vel ſchismatum ſemina, vel radices, aut præparationes; sideo prudentis medici partes ſunt præſervative magis, ne morbus naſcatur, «„Vel creſcat, incumbere, atque ita futuro malo occurrere, quam expectare morbi jam excreti, ac dominantis curationem, quæ non ſemper, vel non cadeo de facile ſequi poteſt. (4) FHæc eſt prudentifſima illa regula, quam in proſcribendis etiam hiſtoricis, philologicis, philoſophicis, aliisque profanis ſcriptionibus præ oculis habent, & ſequuntur Sacræ Congregationes, nihil vetantes, quominus ſecundum eandem alia quoque cenſoria orbis chriſtiani tri- (a) Relat. Cur. Romanæ Diſc. XIX. u. 15. 1[5) L. V. Piſtit. Crat. c. 13: (æ) leg. Juvenal. Satyr. VI. (4ä) Diſcurſ. cit. n. 74. tribun toritat Adhuc ubique lum ce cuud Largi At e ſupe judie Gere tur, Aye ami Colo/ aer creé dr. t hrc 4e inan- hec au- deren. geſti. 1 puto; t, guod , guan uanſt, itoxe de fubire de ſin. ut ſine em de. eriunla qvod idear, lcem eccle- Um 2 nal- rinei⸗ arero rbitri⸗ oſitas ſupra it ile, lolos, aſi ea taten erto⸗ Mienn nes; atur, Care non lanls ſtiant .l⸗ l51 Wg (219) tribunalia, ſve Epifcoporum, & Præſulum, five Regum, & Principum auc- toritate ſuffulta procedere, ſuasque cenſaras adornare valeant. Sed, inquis adhuc, ne ullus ſuperfit ſcrupulus, decreta, de quibus agimus, reipſa non ubique recipiuntur, multi ajunt, Congregationes in reliquo orbe catholico ſo- lum cœtum quendam Doctorum exhiberé, non tribunalia judicum, quanta- cunque Romæ, aut in Vatieanæ obedientiæ regionibus auctoritate polleant. Largiar enimvero iſtud, nec quo jure, quibusque de cauſis opiniones iſtæ, aut enatæ, aut receptæ ſint, moleſtius inquiram; quin & conceſſerim, ut ſuperius inſinuavi, etiam juſtis de cauſis & Majorum voluntate cenſuras, & judicia ejusmodi non eſſe ſemper recipienda: illud faltem rectifſime conten- dere mihi videor, ut ne libere furori, & calumniandi libidini habenæ laxen- tur, qua rabidi nonnulli auctores, ſuorum ſcriptorum prohibitione inflammati, adverſus Romam infaniunt. § IV. Reprimenda eſt quorimdam ſcriptorum audacia, qui Jdacras R Congregationes conviciis laceſunt. QR* enim non reprehendat temerariam illam Janſeniſtarum vocem, quæ Publicis typis in cauſa Montenſis edita eſt, non raro videlicet inde per- Wici librum quempiam integram, ac ſanam continere doctrinam, quod Romana cenſu- ra fuerit notatut. (a) Quis non vulgare illud ſcomma nonnullis uſitatum exe- cretur: damnatus eſt liber Romæ: ergo legetur? Quaſi caput Eccleſiarum, fidei Apoſtolicæ Sedes, cum profana omnium gentium erroribus ſerviente Roma eſſet comparandum, libereque in quibusvis caufſis cum Perſio dicendum: Non, Ai giud turbida Rome elevet, accedas, examenve improbum in illa caſtiges trutina: () ac non potius, ſi profana placent, Claudiani verſus extollendus: Diſeite veſanæ Romam non temnere genter. (c) Innovavit calumniam non multis abhinc annis auctor, qui aſſumto Sorbonici Doctoris nomine evulgavit epiſtolam ad amicum Belgam, qua decretum Romanum Bibliothecam Janſenianam Patris de Colonia Proſeribens laceſſivit, in qua & hæc habet: notabitur Romæ? legetur ergo; atque id in NN. cauſa eo majore cum veritate dicemus. &c. „ Sed crevit audacia. Paulo poſt enim & alia prodiit Epiſtola ſub hoc titulo: Doctoris Sorbonici ad R. Ricchinium gratiarum atltio, quod epiſtolam Sorbonici nomine §&. Con- gregationis proſeribendo egregie confirmavit. Ex hedera vinum, ſeu virus cogno- ſce; nam in ipſa epiſtola ita proſequitur: quapropter gratias tibi ago maxi- „mas, quod epiſtolam in dicto argumento confirmaveris, palamque feceris, quod jure optimo Germania, Polonia, Hungaria, Gallia, Hiſpania, Luſitania, „Italia fere omnis decreta hæc veſtra ſive inquiſitionis, ſive indicis, ſive Ee2 „ Ma- (a) lu libello inſcripto: litteræ ad quendam conftliarium &c. (5) Satyr. I. à v. 5. (c) L. IV. de laud, Stilic. ſeu de bello Getico. eeoe (220) W. N „Magiſtri S. Palati nomen præficiatis, in iis præcipue, quæ factiones veſtras „«tangunt, non Apoſtolica, ſed Dominicana decreta & vocent, & reipfſa exi- .ſtiment. O hominem convicioſiſſimum! qui ſævus quælibet in quenwis oppro- bria neſſet Engere! Paſtorit duri eſt bic filius, ille bubulci, ajebat Satyricus. (a) Mentitur, ne quid gravius dicam, dum ſuum, & male feriatorum hominum judicium univerſis nationibus, regnisque præclariſſimis affingt. Alia ſane cor- datis viris de inclito Prædicatorum Ordine: alia de Sacrarum Congregatio- num decretis eſt ſententia, & exiſtimatio. Antiquæ nempe, & pridem pro- tritæ ſunt calumniæ, quas recoquere, & eructare in tanta litterarum luce ſane erubeſcere deberent homines improbi, ſi qua tamen illis frons, & verecundia. Novimus, hæc ex illis conviciorum plauſtris decerpta, quibus jam ante ſæcu- lum auctor diatribarum de immunitate Oriacorum a senſura, in eosdem invectus fuit: „Vel ipſi Cyriaci, furore plenus occlamat, ferunt cenſuram, ut facit pro pote- ſtate intra diſtrictum Urbis Romæ Magiſter Sacri Palatii: vel curant cenſu- ramn ſive in tribunali Sancti officii commiliarius Cyriacus, & Collega item Cyriacus: ſive in Congregatione Indicis Secretarius, qui item eſt Cyriacus, .Cuüjus eſt referre libros damnandos, & Cenſores proponere. Et cum ipſe c Secretarius ſæpe ſit rudis bonarum litterarum, - -= ⸗ quid ſperari poteſt a ccJudicio per talem Arcadicum Opilionem intentato, cui adſunt Qualificato- . res Palpones, quidvis audere, ac præſtare ad ejus nutum parati, velifican- «„tes ei per omnia, ut apud Pontificem, quem ratione muneris frequenter adit, commendationem reportent, quæ illis via ſit ad infulas, aliamve pin- „guem ſortem. Inde plerumque indigna librorum optimorum profſcriptio, «tantum, ut Frater Cyriacus exſaturet ſua, vel ordinis erga auctorem odia. Ita ille. (?) Sed neque his contentus, paſſim Cyriacos poſtea canes, harpyias, cuculos, deliros, rabioſos &c. ceu Archilochico armatus iambo compellat. Nec mitiores ſunt plures alii, quos nominare cauſæ vetant. Sane & priora vel ſolum commemoraſſe pudet: neceſſario tamen delibantur, ne quid novi aà publicis ejusmodi cavillatoribus dictum quis arbitretur. Nugæ funt, gerræ germanæ ſunt, calumniæ ſunt, quæcunque objieiunt, ut ſemel ac iterum viri quique doctiffimi patefecerunt, nec pilæ iſtæ, ac homines fœnei amplius ad rritandum valere debent, mibus danda eſt ellebori multo pars maxima. Rectius omnino, laudabiliusque agerent ü, quod conſilium aliis præſertim Cardenæ, Reüchlino, ac ſimilibus pariter ob lbrorum ſuorum condemnatio- nem irritatis, Raynaudus ſuggefſit, (c) ambabus quod ajunt ulnis fuiſſent amplexati: videlicet primum pro poteſtate legitima, a qua operis facta eſt confixio, de juſtitia ſtare præſumtionem, & quemvis de rebus ſuis non pofſe legitime pronunciare; quod ex amore noſtri immoderato eſſe ad veritatem dicta frequentiſfime videantur, quæ, deferveſcente æſtu affectus in propriam Partem, apparent quod fſunt, id eſt falſa, & improbanda. Nimirum idem omne 2 al- (a) leg. Horat. L. I. epiſt. I5. Et Juvenal. Satyr. II. (b) Diatrib. II. g. 25. in fine diatribes. («) h Erotem. clauſula n. 575. &. 576. Aul ul ſum t kins il tholie tores Pient aV dis ſane gre⸗ cxoS us Lutea, or Po. 1 4 copie tante tur, dante one Del Veſtrag Ppla exi. i/ Spro- s. 4) minum Anecor. regatio. npro- ee ſane cundia. ſeel. uskuit: pote- cenſu- 4 item riacus, n ile Gteſt4 Heato- ifican- denter epin- 1ptio, Hdia Pyin, elat. Nriore nOVi enn AVi 8 40 Uma. ertim gtio⸗ lent 4 eſt volle tem tiam nef fallimur, neque eſt gquispiam, quem non in aliqua re videre Sufſenum poſſis? ſuus eui- gue attributur eſ error, ſed non videmui manticæ, quod in tergo et, monebat Var- rum Catullus. (a) Deinde, eodem Theophilo ſuadente, proſpiciendum pe- tius illis fuerat, ne improbanda ſeriberent. Ex quo autem Chriſtianis, & Ca- tholicis incongruenter vulgarunt aliqua, perverſe efferantur in ſacros excubi- tores invigilantes communi bono. Hæc ſane probanda, hæc a quovis Sa- biente utroque pollice ut ſubſcribantur quam dign'ſſima! atque ſi cuivis etiam a civili Principe conſtituto cenſorio tribunali cum reverentia eſt aſſurgendum: quis Parem honorem ſacris illis tribunalibus jure denegare audeat? Crederen ſane grande nefas, & non levi pœna piandum, ſi quis hic Patres Purpuratos, & grandævos litterariis, piisque pugnis in republica Chriſtiana viros, qui ſa- cros illos cœtus conſtituunt, convicio laceſſeret. Reverentior erat Sacri hu- jus tribunalis homo Philoſophus doctifſimus Gaſſendus in Epiſtola ad Petrum Putean. data, ubi poſtquam plura pro terræ motu argumenta attuliſſet, ni- hilominus intra limites hypotheſis meræ ſe continuit, & ſic concluſit: in e⸗ Proinde ſum, ut placitum illud reverear, quo Cardinales aliquot approbaſſe terræ quic- tem dicuntur. (?) Fruſtra enimvero nimia in judiciis iſtis acceleratio, fruſtra copioſa nimis, ac frequens librorum proſcriptio objicitur; quandoquidem ex tanta librorum multitudine vix milleſtma pars ad ſacrum illud examen defer- tur, ut adeo plures ſemper e tanta librorum colluvione in dies magis exun- dante, proſeribendi ſuperſint. Nam, ut de Launoji operibus agens Card. Bona recte reſcripſit Lucæ Dacherio, non omnes libri in manus cenſorum .Perveniunt, nec omnes accuſantur apud S. Congregationem, ſicut non om- « nes fures ſuſpenduntur, ut fert vulgaris parœmia; quia multi lictorum ma- hus effugiunt. « (c) Relinquuntur nempe quam plurima Epiſcoporum vigi- lantiæ, & Cenſorum regiorum curæ, nec in noſtris hiſce regionibus tant- opere Earum SS. Congregationum decretis fatigamur, ut quisquam merito queri poſſit, & ipfa etiam librorum, qui proſeribuntur, notitia accuratior nos fugit. Ne vero quis fortaſſis mala conſecutione ea, quæ de cenſura, & pro- hibitione in Sacris illis tribunalibus facta ediſſerui, ad libri etiam approbatio- nem deducat, in memoriam revocari velim, quod virorum doctorum teſti- monio, & experientia conſtat, longe accuratius, & exactius agi omnia, ubi de libro aut propoſitione proſeribenda agitur, quam ſi de facultate ad librum edendum neceflaria ſermo ſit, licet enim & in hac nullam conſtitutis Præſidi- bus, Cenſoribus, ac Romæ præſertim S. Palatii Magiſtro dicam ſeribere ve- lim: vera tamen non raro arbitror eſſe ea, quæ occaſione Ejusdem S. Palatii Magiſtri non rigidus auctor ſeripta reliquit: „Adnotari oportet, ait, duas hic conſequentias: opinio eſt impreſſa Romæ cum licentia Magiſtri S. Palatü: 9 eſt probabilis: opinio deleta eſt Romæ auctoritate Magiſtri S. Palatii, ergo eſt improbabilis: non videntur hæ conſequentiæ æque fortes, & æ que ſecuræ. Aliter enim Ppreceditur cum liber imprimitur, aliter cum corrigitur. Pe 3 *Ut N 3. 3 (a) carm. 19. (b) dara eſt 1640. p. 2. () inter Epiſt. Bonæ bw. ReY (222) BN „*.Ut inprimatur, Cenſori ordinario committiur, qui interdum nimium aucto- .. ri deferens, aut non legit totum, aut non attente, & Magiſter S. Palatii, „viſa Cenſoris approbatione illum edi permittit. At vero ut liber corriga- «stur, aut interdicatur, aliter omnino proceditur: res conſideratur mature, Conſuluntur DD., cauſa proponitur Sanctiſſimo: ſi auctor replicat, auditur, & tandem Pontificis conſcientia, & conſenſu ad inhibitionem aut correctionem .: devenitur. (a) GQuæ Caramuelis obſervatio conſentit cum ea, quam addu- cit Caſalas in Candore lilii. (?) Ita nempe loquuntur illi de Magiſtro S. Palatii, cujus hodie munus præcipue conſiſtere videtur, ut ait Cardinalis de Luca, in reviſione operum ſeu librorum, in urbe, ejusque diſtrictu imprimendorum, aut ſi alibi impreſſi ſint, in danda facultate eosdem intra Romanæ urbis am- bitum legendi, divendendique. Quanquam & ille magna SS. Congregatio- num pars merito vocari poſſit, utpote qui in facra Indicis Congregatione per- petuus eſt Aſſtens, atque ob præclara S. Dominici, fundatique ab eo Ordinis, in S. Inquiſitionis officio aliisque Eccleſiæ muneribus merita, perpetuo quo- que unus ex ejusdem S. Patris alumnis, e quibus plurimi toti orbi litterato ob præclariſſima ingenii monimenta non ſunt incogniti. Proinde etiam hu- jus arbitrüs ea, quæ convenit, reverentia eſt exhibenda, neque & hic impro- borum conviciis adhærendum. Quanquam prohibitionem aut cenſuram ab eodem ſolo latam ultra ditionis Romanæ limites non extendi facile conceſſe- rim; præſertim poſtquam ab eo ſingularis illa auctoritas ablata, & majori etiam cum poteſtate in memoratas 88. Congregationes translata eſt, qua ante easdem erectas uſu antiquiori, præſertim S. Raymundi de Pennafort temporibus, pollebat. Atque hæc de Romanis cenſuræ religioſæ tribunali- bus; quæ priusquam deſeram, iterum, atque iterum rogandos cenſeo Supre- mos in republica Chriſtiana Cenſores, ut memores eſtſe velint veteris adagii: a Prineipe nempe qui calumniatores non caſtigat, irritari eosdem: ne in ſum- mos viros impune graſſari permittant pernicioſam illam Deam, quam Home- rus Aten nominat, Lipſius calumniam interpretatur, quæve terram non tangit, incedit autem per capita virorum, & Jovem ipfum læſit (c) Noverit per latus miniſtrorum ſemper ſuiſſie ſolitos homines ſeditioſos, & perduelles tela gaculari in ipſos Principes; proinde ut recte advertit V. P. Concina, actum, conclamatumque fore de ſupremis poteſtatibus, ſi Principum, Regum, Im- Peratorum, Pontificum decreta a Miniſtrorum nomine æſtimanda, atque adeo contemnenda fuerint. (4) Conſtat quippe iſtum judicandi, & calumniandi morem forte ex nigerrima Calvini offcina prodiiffe, qui ſimili ratione vel ip- ſis Oecumenicis Conciliis inſultat: „veſtrum eſt axioma, alloquitur Catholicot c hæreſtarcha, qualiscunque ſit cœtus, cui nomen univerſalis concilii imponitis, ccillic Spi itum S. præfidere; - - interea famelicos, & venalis linguæ mona- „Chos Præficitis, quos Spiritus iſte veſter, quem fingitis, auſcultet. - = = J .. Cur (a) Tom. I. Ih. fund. 321. (b) refex. I. N. 2. (c) Lipt., in orat. de calumn. J (d) L. Il. de Saeram. Pænit. Diſ. IIl. c 2. F. 9. ne 980 (or e (uc le, uat hom AWion di, c Cone judie ſis, a S SS. Leg in aado. Pahti, corrigz. Mature, itur & tionemn n addu. Dalati, Lueg, in dorum, tbig atn. tegatio⸗ one pet⸗ Ordinis, 1 quo⸗ ltterato iam hu- impro⸗ Uram d Oncelle⸗ majori 0a Ante Anatort ebunal. Supre⸗ Gagii: infumm- Home- tungit it per les tell acam, n, Im- je adeo nniandi Velio- tholiant onitis, Wohe⸗ Cur N. e ( 223) Be „Cur non aperte fatentur, quod res eſt? monachos 10. aut 20., quoruin con- « ductas habent operas, decreta conſarcinare, Papam cenſorio ſtilo confode- cTre, ſi quid non arridet, cetera comprobare: nihil aliud concilio reliquum, „quam onus promulgandi. (ℳ) Guis jam non videt Calvini, & hujusmodi hominum, qui in Sacras Congregationes bilem evomunt, fere ſimillima eſſe axiomata, ſimillima convicia? Pari ergo ratione a Suprema poteſtate coercen- di, caſtigandi ſunt: nobis calamum ad confutationem non acuunt, ut laudati Concinæ verbis finiam, ſed animum ad lugendum, & mentem ad tremenda Judicia Dei ſerio meditanda invitant, atque impellunt. (?) Hinc, iſtis omaſ- ſis, ad cenſoria civilium etiam Principum jura inveſtiganda progrediamur. ò CAPVT VI. DE IVRE CENSORIO PRINCIPVM, ET MAGISTRATVVM CIVILIVM IN RELIGIONIS NEGOTIIS. Legum eccleſiaſticarum peritiſſimus Fagnanus inter alia, quæ in par- ticularibus ſynodis non ſint definienda, etiam numerat mate- riam jurisdictionis eccleſiaſticæ, & ſæcularis, in eaque conſul- tius eiſe ait nihil ſtatuere, quam ut appareat, ex juribus Ec- cleſiæ aliquid eſſe imminutum, aut uſurpatum. (c) Guod qui- dem prudentiſſimum monitum æque, ac ſapienter adjectam admonitionem ſuo aſſenſu probat Benedictus XIV. R. P.; quan- doquidem aliud eſt jus controverſum ſibi aſſerere, a quo om- nino abſtinendum: aliud jus ſibi competens tueri, & ab injuſto uſurpatore vindicare, quod Sacerdotali fortitudine præſtan- dum. (2) Ne igitur in hoc difficili, & arduo negotio quis- quam;, præſertim Epiſcopus erret, & nimio atque indiſcreto zelo abreptus, graves inter ſacerdotium, & imperium diſtor⸗ (a) Ii Præfat. ad Antidot. Concilii Trid. (b) lor. cit. n. 4. (c) l C. feut, ag Ac-uſat. n. 86. (d) L. II. de Wmnod. Dioc. c. . R (224) AE dias imprudenter excitet: ex mente ejusdem Pontificis, prius- quam in hac materia faciendum quidquam aggrediatur, tem- porum, & locorum cireumſtantias, & potiſſimum rerum, cauſa- rumque naturam diligenter conſideret, oportet Sapientem hanc doctrinam ſequi conabimur, & ſpectata fidei, ac religio- nis cauſa, ita de jure Magiſtratuum Civilium in ejusmodi nego- tiis diſſeremus, ut nec ſacram Eccleſiæ poteſtatem læſiſſe, nec legitimæ Supremorum Principum auctoritati quidquam detra- xiſſe videamur; præſertim cum cauſam fidei & Religionis agenti, ea ſolum perſequi animus ſit, quæ aut certo vera, & explorata, aut vero quam ſimillima communi utriusque poteſtatis aſſenſu inter Catholicos, ſaltem in regionibus Auſtriacis, recepta ſunt; iis prœætermiſſis, quæ partium ſtudio, & auctorum diſſenſione perplexa nimis, & controverſa judicantur. FI. De Sacerdofii, & Imperii diſerimine generatim quædam exponuntur, ceu judicii cenſorii principia. 63 2 82 %* 63 69 ₰½ 1 6 lrmamentum cœli hoc eſt univerſalis Ecclehæ, ſecit Deus duo magna lu- 23 SSwοvb, minaria, id eſt duas inſtituit dignitater, quæ ſunt Pontificalis audtoritas, & Regalis poreſtas, inquit Innocentius III. in celebri ſua ad Im- eratorem Orientis Alexium Angelum epiſtola. (a) Non ſolum autem vera Feo docttina, ſed eleganti etiam ſimilitudine expreſſa mihi ſemper viſa eſt, ut diverſis tantum interpretum ſtudiis, & affectibus, maloque conſecutionum nexu factum arbitrer, ut & comparatio illa ceu invidioſa, & tota decretalis ceu juribus Principum derogans pluribus diſplicuerit, atque etiam in theſibus Joannes Jourdini in Aurelianenſi Academia expoſita ab auguſto Galliarum Se- natu damnata fuerit. (5) Enimvero comparatio illa, ut recte notat Petrus de Marca, non ab Innocentio Papa primum inventa eſt, ſed ea jam in Concilio generali VIII. uſus eſt Metrophanes Smyrnenſis Metropolita, cum Baſilium Imperatorem coram Concilio alloqueretur. («) Eandem ſeptingentis abhinc V an- (4) Extat in EL. Decret. Gregor. IX. t. 6. de Major. & Obed. (5) Ur notarz Baluz:ius ad LE. II. c. J. de Concordia &c. imo nec proprie damnatam probat. (e) Ie Conc. VIII. Act. VI.in principio. Ibm. V. Concil. p. 824. quanquam eam ad 5. pvatriarchalia capita referat: vocat tamen etiam ibidem Imperatorem maximum Orientii luminare, quo priora lucidiora monſtrantur. Anbis ,nior 4 Emp 4) N ante 4 tor d an A ilil agell 44 45 7 id 44 Pott anc, il aatll ero dacran tuti, Ut pal duo! ins: T1 in s 6 Gdede ecele aVer ceUltt alate 44 Ch ubtri cind Pel cN 12 prius. „tem. Algio. nego. e, nee detra. genti, Nrata, flenſu ſünt; aſione ut k. yritat, 4 In- 1Vera nelt, onum retalis eſibos me- rus de ncilio filium bhine an⸗ notu! rhhet 1ali u cc Curſibus. (4) Idem tribus, ut ajunt, verbis complexus eſt Leo IV. R. P. annis prudenter explicavit Berengoſius Abbas: quoniam nempe duabus his „Perſonis, Principe, & Pontifice ordine, & dignitate nulla poteſt eſſe ſubli- .mior; quemadmodum e placitis veterum Aſtrologorum Ptolemæi & Sexti «Empirici, ſol, & luna ut ceterorum ſiderum Principes imperium exercent. « (a) Neque aliud & Innocentius hic expreſſum voluit, quam quod odto fere ante eum ſæculis Gelaſius Anaſtaſio Imperatori ſcripſit. Qduo ſunt, Impera- „tor Auguſte, quibus principaliter mundus hic regitur: auctoritas Sacra Pon- . tiſicum, & regalis poteſtas. In quibus tanto gravius eſt pondus Sacerdotum, „quanto etiam pro ipſis regibus hominum in divino reddituri ſunt examine «rationem. Noſti enim, fili clementiſſime, quod licet præſideas humano cgeneri dignitate, rerum tamen Præſulibus divinarum devotus colla ſubmit- tis, ab eis cauſas tuæ ſalutis expetis, & in ſumendis cœleſtibus Sacramentis, eisque, ut competit, diſponendis, ſubdi te debere cognoſcis religionis ordine .„.Potius, quam præeſſe. Si-quantum ad ordinem pertinet publicæ diſcipli- „æ, cognoſcentes imperium Tibi ſuperna diſpoſitione collatum, legibus Tuis « ipſi quoque parent Religionis Antiſtites, ne vel in mundanis excluſæ vide- santur obviare ſententiæ: quo, rogo, Te decet affectu iis obedire, qui pro erogandis venerabilibus ſunt attributi myſteriis? ſen in cauſis religionis & Sacramentorum. (?5) Hi nempe ſunt fines utriusque poteſtatis a Deo conſti- tuti, & antiquitatis teſtimonio probati: hæc poteſtatis utriusque excellentia, ut par ſit utraque in imperandi jure, ſed impar in mandatorum dignitate: duo ſint diſtincta imperia, ſed nobilitate imparia, quia imperio vitæ tranquil- litas: Sacerdotio animarum ſalus commiſſa eſt, neutrius autem libertas ab alte- ra infringenda. Verba hæc quidem ſunt laudati Petri de Marca, ſed ſententia illis ſubjecta nec profanæ, de quo nullum fuerit dubium, nec ſacræ poteſtati debet eſſe ſuſpecta. (c) Fandem quippe clare expreſſit acerrimus ille jurium eccleſiaſticorum Vindex Nicolaus I. P. in epiſtola ad Michaelem Imp. Cum ad .Verum ventum eſt, ait, eundem Regem atque Pontificem, ſeilicet Chriſtum, cc Ultra ſibi nec Imperator jura Pontificatus arripuit, nec Pontifex nomen Impe- «Tatorium uſurpavit. Quoniam idem mediator Dei, & hominum homo «Chriſtus JEſus ſic actibus propriis, & dignitatibus diſtinctis officia Poteſtatis utriusque diſcrevit, ut & Chriſtiani Imperatores pro æterna vita Pontificibus «indigerent, & Pontifices pro curſu temporalium tantummodo rerum im- ..Perialibus legibus uterentur; quatenus ſpiritalis actio carnalibus diſtaret in- 1— (a) Ii ſermone de myſter. ligni Domini Extaz Tom. XII. Piblioth. PP. & in 3. EL. diviſus eſt. (?5) Tom. II. Concil. inter epiſt. Gelat. num. 4. pag. 993 Ixa habet genuina Geluſßi epiſtola; nam in ea, quam Gratianus aſzignat, ſolum Prima verba ſunt Gelaſii: non vero cetera iis ſuperſtrubta, ut & correbtores Ro- mani unimadverterunt. Can. 10. D. 96. («) De Concord., Sacerd. & Ump. L. Il. C. I. n. 5. (d) Can. 6. D. 96. e (226) ,9 Rcut Reger, inquiens, præſunt in cauſir ſæculi: ita Sacerdotet in caußer Dei. (a) Socie- tate igitur, & mutuo obſequio duæ illæ connectuntur poteſtates, non alterius in alteram efferri debet ambitio, ſed ad ſubſidium Eccleſiæ præſtandum æ- quali fœdere obſtringuntur. Unde viri docti parum caute egilſſe cenſent illos, qui depreſſo nimis imperio Pontificiam in temporalia Regum jura poteſtatem ultra fas, & æquum extenderunt, & facile eorum argumentis, quibus ceu lunam a Solis: ita mutuatitia, aut ſaltem obnoxia luce Principum fulgere dia- dema evincere conati ſunt, cum Jurisconſulto, quem Baluzius allegat, eſſet ſubſeribendum, ridiculan eſe probationem. (?5) Quamvis enim, ut ille proſequi- tur, luna recipiat lumen à ſole, non tamen motum, & influentiam: ita quam- vis temporales Domini per lunam deſignati recipere debeant lumen doctrinæ a Papa, & ſuo Clero: non tamen eis ex hoc dominari conceſſum eſt. Nec vero aliam fuiſſie mentem Innocentii III., ſaltem in citata decretali (nam quid in aliis expreſſerit, aut quid de indirecta, quam multi adſtruunt, Pontificis in Regum temporalia poteſtate ſentiendum ſit, non eſt meum hic definire.) ex cadem patet, in qua hic ſingularis modeſtiæ Pontifex profitetur, ſe exal- Zationem ſuam in humilitate vonere, & bumilitatem exaltationem maximam reputare. Nullum fibi in temporalia Regum jus arrogat, ſed lubens proteſtatur, ſe non negare, quin præcellat Inperator in temporalibu. Denique non dominium, & imperium, ſed correctionem paternam, qua ad Eccleſiæ tantum utilitatem Promovendam, & terræ Hieroſolymitanæ ſubſidium Imperatorem Orientis excitat, ſibi vindicat. Quanquam nihil mirum eſſet, ſi majore zelo exarſiſſet adverſus eum, qui propoſitis etiam argumentis, & male explicatis Apoſtoli verbis, dignitate, imperio Sacerdotium poſtponere conatus fuerat, cui uni- verſus Catholicorum, Regum etiam & Principum, cœtus repugnat. Atque hinc contra ea nefarii Principum adulatores toto cœlo aberrarunt, dum Pon- tificum, & Cleri dignitatem divina voluntate conſtitutam evertentes omnia ſacræ poteſtatis jura ad Civilem Magiſtratum retulerunt, totisque viribus, & ingentium voluminum mole evincere adniſi ſunt, veram circa ſacra poteſtatem cum laico & politico Principatu eſſe conjunctam, & ſacram Eccleſiæ hierar- chiam recte ſigmentum Papiſticum, & monſtrum politieum appellari, quod regimina pervertat, & imperium in partes ſectum peflumdet. Primus apertius id au- ſus eſt Lutherus, ut ſententia vel ex putido fonte, & fœculenta ſeaturigine eſſet turbida: ſtabilire argumentis, eruditione conati ſunt Grotius, Goldaſtus, Conringius, Puffendorffius, Strykius, Pfafſius, & ali, quorum hoc commu- ne effatum: quilibet Princeps in ſuo territorio eſt Papa; & regula univerſalis: cujus eſt regio, illius & religio. Verum commentum Anti-Euangelicum explo- ſerunt, ſolideque refutarunt Catholici Doctores innumeri, quos inter ſæculo noſtro merito ſibi primas vindicat V. P. Concina, (c) qui breviter quidem, J at (a) Can. Nos. II. 4. 7. Ita allegatur a Marca. At verba ea non Leonir, ſed potius Gratiani eſe videntur. (b) Iz notis ad Marc. («) Tom. VI. L. L. Diſert. W. (. 3. 1t ſoli ſive ex ration gue eſt Nequ poteſt ordinis cit de re, tias, üisque tes P doctr ligion Or nam 8 A e inur Eten Drin gito claye Eecl Chr Gei, clel ed alin Ep 400 1 d & ſe ¹) SOcie. Aterins ldum æ. ent ilos, tetkaten idus cen ere dig. roſequi. 4 quam. ctrinee 1. Nee m quid Ontikieis finire.) ſe eral. Sulare. ſe don um, & litatem Mrientis arlillet poltoi i uni Atque n Don- Ommni bus, & ſtaten hlerar- inina id au- tigine laltus, mmn- rlalis: Aplo⸗ veulo dem, 4t tius en Nt (227) Wy? at ſolide & perdocte præcipua adverſariorum argumenta five ex SS. litteris, ſive ex Sanctis Patribus, ſive a ratione naturali petita elevavit, cujus veſtigia pro ratione Scholælegit Cl. Theologus Gervaſio. («) Ratum ergo demonſtratum- que eſt Catholicis, poteſtatem ſœcularem verum jus circa ſacra nullum habere, Ne qua vero hallucinandi ſuppetat occaſio, ante oculos perpetuo habenda genuina poteſtatis ſacræ notio, quæ poteſtas juxta eundem catholicorum ſenſum vel ordinis eſt, vel jurirdictionis, atque hujus vel internæ, vel externa. Prima reſpi- cit Sacramentorum adminiſtrationem, ut ordines tradere, euchariſtiam offer- re, & miniſtrare, oleum benedicere &c. Ad alteram ſpectat ſolvere conſcien- tias, & ligare. Denique tertia controverſias fidei dirimit, concilia convocat, iisque præſidet, beneficia confert, Eccleſiæ miniſtros inſtituit „in delinquen- tes Pœnis ſpiritualibus animadvertit. In præſenti de ſola fidei, morumque doctrina, & quæ ad eam refertur, librorum, & propoſitionum, quibus re- ligionis capita exponuntur, cenſura, agendum, & quid in ea Principum lai- corum auctoritati permiſſum ſit, quidve negatum, accuratius inquirendum; nam de ceteris hic diſſerere, non eſt noſtri inſtituti. FII. Ad dirimendas fidei controwerſias, cenſurasque proprie tales ferendas in fidei caufis nulla Principi politico competit poteſtas. OOnſentiontem invenio Catholicorum ſenſum, a Politico Magiſtratu, a Principibus ſæculi, controverſias fidei minime poſſe dirimi: non ſpectat ad eorum auctoritatem, ſententiæ ab Eceleſia non definitæ notam cenſoriam inurere, aut quæ opinio vera, & fidei conformis ſit, per ſe ſe definire. Etenim divina illis perpetuo refragatur ſcriptura, in qua non Regibus, & Principibus, ſed Prophetis, Apoſtolis, Paſtoribus munus docendi traditum le- gitur ad conſummationem Sanctorum, in ædificationem Corporis Chriſti, & claves regni cœlorum, qua phraſi etiam ex veteris teſtamenti ſuſfragio (?) Eccleſiæ poteſtas deſignatur, Petro & Succeſſoribus traditæ, iisdemque oves Chriſti, oves ad ſalutem æternam, & cœleſte ovile deducendæ, oves ſana fi- dei, & morum doctrina paſcendæ ſunt commiſſæ. («) Reſiſtit primitivæ Ec- cleſiæ praxvis, in qua non Imperatores, non Reges, non Civilis Magiſtratus, ſed Apoſtoli, ſed Epiſcopi, ſed Clerus fidei explicavit doctrinam Judæis & Gentibus, diremit controverſias religionis, Euangelium promulgavit. Nec alius fuit Eccleſiæ propagatæ ſenſus & uſus. Celeberrimus ille Cordubenſis Epiſcopus Oſius ſic allocutus eit Conſtant num Imp. Tibi Deus imperium OCommiſit, nobis, quæ Eccleſiæ ſunt, concredidit. Et quemadmodum, qui tuum imperium malignis oculis carpit, contradicit ordinationi divinæ: ita & tu cave, ne quæ ſunt Eccleſiæ ad te trahens magno crimini obnoxius fias. 12 At- (4) L. L. De Legibur e, 19. (5) Taiæ c. 22,. 22, (c) Math. 19. Luc. 22. Joann. 20., NX (228) WeE Atque his relatis S. Athanaſius in epiſtola ad Solitarios ſubjicit: quando a con- dito æoο auditum eſt, quod judicium Eceleſtæ auétoritatem ſuam ab Imperatore accepit? aut quando unquam bhboc pro judicio agnitum eſt? (a) Magnanimus ille, & invictus Antiſtes Ambroſius, eadem inculcavit Valentiniano Juniori: Ita ergo, Sacer- *. Aotali loquitur conſtantiag, curvamur, ut juris Sacerdotalis ſimus immemores? .-- - Si docendus eſt Epiſcopus a Laico, quid ſequetur? Laicus ergo di- « ſputet, & Epiſcopus audiat? - - - Si conferendum de fide, Sacerdotum debet « eſſe iſta collatio: ſicut factum eſt ſub Conſtantino bonæ memoriæ Principe. (?) De eodem Leonem Iſaurum Imp. Gregorius II. R. P. admonet. Scis, inquit, Inp. ſantétæ Eccleſiæ dogmata non Inperatorum eſe, ſed Pontiſicum, quæ tuto debent prædicari. (c) Sed neceſſarium non eſt ad fabulas adverſariorum labe- factandas hæc velut domeſtica e penu deſumere: copioſa ipſorummet piorum Principum ſuppetunt teſtimonia, qui faſſi ſunt veritatem. Neæfar eſt, ſeribebat Theodoſius ad Synodum Epheſinam, qui Sanctiſimorum catalogo inſertus non eſt, illum e&ccleſiaſticis negotiis & conſultationibur ſeſe immiſcere; quæ Ppræcipue ad fidei quæſtiones reſtrinxit, dum prius ab ſe Candidianum ad S. Synodum miſſum fuiſſe ait, ſed ea lege, & conditione, ut cum quaæſtionibus, & controverſtis, quæ circa fidei dogmata incidunt, nihil quidquam commune babeat. (d) Ruffinus Valen- tinianum ſeniorem de fidei controverſiis dirimendis ita loquentem inducit: Mihi, qui unus de numero laicorum ſum, non licet ejusmodi negotiir me interponere. Sacerdoter, & Epiſcopi, quibus hæc curæ ſunt, ubicunque ipfir liberum fuerit, conve- niant, ſeilicet ad Concilium. (e) Honorius Imperator ad Arcadium Fratrem ſu- um ita ſcribebat: /i quid de cauſa religionir ageretur, Epiſcopale oportuit eſſe judici- um; ad illos enim divinarum rerum interpretatio: ad nos Religionir ſpectat obſequium. (F) Denique piüifſimus ille Synodi Chalcedonenſis promotor, & cuſtos Mar- cianus Imperator, cui ceu Sacerdoti, ceu fidei Doctori PP. Concilii acclama- verant, illico profeſſus eſt, ſe non ad potentiam aliquam exercendam, Synodo, ubi de fide explicanda, confirmandaque agebatur, intereſſe voluiſe. Eandein in Sa- cra poteſtatem ſoli Sacerdotio Juſtinianus, Baſilius, Carolus M., Ludovicus Pius, aliique attribuerunt. (g) Neque vero & noſtræ ætatis, ac ſœæculorum, dquæ proxime elapſa ſunt, Præclara deſunt documenta. Etſi enim & Roma- næ Sedis annutu, & ſuprema etiam, quam religioni debent, cura, & ſollici- tu-⸗ (a) Extat Tom. I. Oper. pag. 39 I. edit. antig. (5) Epiſt. 12. L. II. Tom. IlV. op. edit. veét. (c) li Epiſt. I. quæ extat ante Conc. VII. abta. ITem. IV. Concil. licet eam cum ſequente, Gregorii III. L. eſe, putet P. Labbeut. (d) Extat ynod. Epber. P. I. c. 20. Zom. I. Concd. bp. 1346. (e) L. I. Hit. c. II. Er Sozomen. L. VI. Hiſt. c. 7. Ouæ etiam extat Tom. VII. Bibl. PP. (f) L epiſtola de cauſa S. Chryſoſt. (g) OQuorum ſacta, & verba ſincere allegat Petrus de Marca L. II. de Concord. Sacerd. c. I. 6. 7. & alibi, nibil de veritate diſi- mulans, licet & ipſe jura Principum ſtrenue fuerit tuitus, meliore ſcilicet ratione, quam Auctor pragmaticæ Hiſtoriæ de Bulla cenæ. Vide etiam IThomaſſinum Diſert. XII. de Synod. Chalced. ad calcem Tom. III. Theolog. Dogm. a n. 38. tocin Verin el u Cicart remo Profe Gecla tere⸗ de c ſupp Uinci nin ſin crr emz Cit efli⸗ (4) vece ue ne, eunl dum tern imm a Con- utepit Unylctus , Sagr. mores? 19o di. n debet Nei e. 1t t. Hin, Ie tut, n lhbe⸗ piorum ribebat Noni , d ſieil niſfum , As r. ducit: ouere. onde- m Iu. judiei. uiußn. Mar⸗ Jlama- nodo, in Sa⸗ iels rum, Ona⸗ Olici⸗ tu⸗ 1. W. Conci, Lxtat . II1. ) l Murul tine, ert. WeYX& (229) Wg* tudine, ut infra explicabimus, plura aliquando in negotiis eccleſiaſticis trata- verint Reges, ac Principes: ubi tamen de diſcernenda fidei doctrina actum eſt, ubi de conſtituendo dogmate inquiſitum, nullas ſibi partes ſæcularia vin- dicarunt tribunalia, quin ab hoc divinorum negotiorum genere ſe eſſe quam remotiſſimos ingenue magiſtratus omnes ſanctioris fidei principiis imbuti ſunt profeſſi. Ita Anno I657. quum ſuprema Brabantiæ in Belgio Curia irritam declaraſſet promulgationem Romani decreti libros nonnullos prohibentis, prop- terea, quod ex more recepto non expetitum fuiſſet placitum regium, eaque de cauſa Nuncius S. Sedis ſe ad Archiducem Leopoldum Belgii moderatorem ſupplex convertiſſet, quaſi hac ratione propoſitiones futuræ eſſent una in pro- vincia de fide, non in altera, nec eadem maneret fides Catholica, quam om- nino unam, & indiviſam eſſe oportet: illico inter cetera ſupremum illud Con- ſilium clariſſime reſpondit: ſibi minime in Bullarum Pontificiarum examine arrogare notitiam, deciſionemque articulorum fidei; ſe non prætendere in cmateria dogmatica judicium approbans, vel reprobans, auctoritatem faci- cendi, & deſtruendi definitiones fidei: nihil, ajunt, Conſilium ſimile præten- cc dit, factumque abſurdum eſſe id prætendere, reſpectu cujus rei dictum Con- ſilium non magis, quam ipſa Majeſtas ullam prætendunt poſſeſſionem. («) Rurſum A. 1663. Pariſiis theſes nonnullas a Gabriele de Drouet de Villeneu- ve defendendas ſuprema regni Curia (Parlamentum vocant) edicto vetuit, illud- que inter acta ſacræ facultatis inſeri præcepit. At ſacra facultas deliberatio- ne, conſilio inito, theſim præfati Magiſtri Drouet ceu minime approbatam ſupprimi quidem juſſit; edictum vero curiæ, priusquam actis inſereretur, ad- eundum eile Auguſtiſſimum Senatum cenſuit, debitoque cum honore peten- dum, ut mentem ſuam exponat non fuiſſe, ut ſibi judicium doctrinale in ma- teria fidei, & Eccleſiæ dogmatibus adſcribat, aut etiam jura facultatis lædat, imminuatque. Ac Princeps Senatus poſtulatis acquieſcens inter cetera affir- mavit: Senatum nihil de dogmate aut voluiſſe aut potuiſſe declarare, ſolum « Tegiam interpoſuiſſe auctoritatem ad prohibendas politice propoſitiones, quæ illo ſenſu, ad quem extendi poſſent, contrariæ forent exteriori Eccleſiæ ad- . Miniſtrationi, ſeu politiæ, quæ politiæ generalis regni præcipua quædam por- tio eſt. Quo audito & Sacra Sorbonæ facultas acquievit, & tabulis facultatis edictum inſeribendum eſſe cenſuit. (?) Tandem ſæculi hujus initio, dum occa- ſione duorum Brevium Clementis XI. in Galliam transmiſſorum, coram ſupre- mo Senatu peroraret advocatus, obſervatum voluit, per eam, quæ Bullis præ- dictis opponebatur, interceſſionem, minime datum iri occaſionem novatori- bus, quod eo tempore præcipue timendum erat, ut Senatus edictum reſpi- ciant, ceu ex quo ſequatur probatio monimentorum proſeriptorum, aut tan- quam ad ſe ſubtrahendum obedientiæ, quam debent conſtitutionibus in re- gno adverſus Janſenianos receptis: nec per hoc Senatum intendere, ut ejus F f 3 ju-⸗ ( Reſponi. ſeu Conſulta ad Archi Dur. 1657. 17. Decemb. data. (b) Anno lflupra cit. N (230) NE judicium ſuſpiciatur tanquam doctrinale, aut tanquam abſolutio perſonæ Epi- ſcopi S. Pontii, cujus fcripta a Pontifice fuerant condemnata. (a) Denique Præterire non poſſum antiquiorem illam celeberrimam controverſiam, quæ in comitiis trium Galliæ ordinum maximo conatu, & animorum æſtu Anno 16 5. fuit agitata, quam graphice non minus, quam eleganter in ſua Galliæ hiſto- ria deicripfit Gramondus, (h) ex qua ſequentia ad præſens inſtitutum ſpec- tantia excerpere lubet: Agebatur nempe de Summi Pontificis in temporalia «e Regum poteſtate, atque ab ea deliberatione excludendum ajebat Clerus ter- „tium Ordinem, qui magiſtratibus ſubalternis, & minore populo conſtabat: diſerte Archi-Epiſcopo Aquenſi, & Epiſcopo Monpeſſulano perorantibus, „quod ordo tertius expers Theologiæ falcem improbe mittebat in meſſem calienam: non poſſe redigi a populo in acta Theſim pro articulo fidei valituram: ſutorum extra crepidam judicium eſſe: niſi poſt conſultum Cleri oraculum, „Narrari a populo de fide fabulas: COleri unius eſſe de fide reſponſa. Atque c tum tertius ordo vehementi, & docta oratione, quam habuit Marmieſſæus „Capitolinus Toloſæ, vir eloquens, & in omnes ſcientias expeditus, inter- Ceſſit, non eam aſſerens tertio Ordini mentem eſſe, ut fidei præcepta di- ſtribuat: Cleri prædicationem Euangelii, quo fides continetur: tertii ordi- c Nis Partes eſſe, nulla cauſæ cognitione, ut credat. Arcam Dei nusquam aniſi puris manibus permiſſam, dejectos exanimes, qui olim tangere auſi: « aſt plura fidei ineſſe quaſi parerga in dignitatem ipfſius extrinſecam acdin- „Venta, quorum ſit capax quilibet: --- fidem primum eſſe lapidem, in quo *fKirmatur Eccleſia per totum propagata orbem: id agnoſcere tertium Ordi- nem, præcepta ipfius profiteri, & adorare, ut Dei ſunt. Ceterum ſi quæ sita hærebunt firmitus fidei, ut avelli ea incorrupta nequeant, daturos ope- Tam ſe, idque ſedulo, ne quid ipfi in deterius fiat. Et quum poſtea rela- tis articulis, de quibus agebatur, plura repoſuiſſet Cardinalis Perronius Eccle- Hiaſtici ordinis nomine: contra delegati a tertio Ordine reſponderunt, atque rurfus falli ſunt, Magiſtratuum eſſe de politici doctrinam; Clerus ſibi vindicet Theo- logica. Ex quibus ſatis opinor liquet, quæ illius etiam Regni, quod ferven- tis ingenii viris minus recte de auctoritate Eccleſiaſtica ſentire viſum eſt, de Principum poteſtate in Sacra ſit fententia, recta videlicet, & Catholica. Concludam denique, ut & noſtrarum regionum conſtet fides, effatis celeber- rimi Juris Canonici Profeſſoris Rieggeri, quæ in principiis de juribus ſum- morum Imperantium Civilium circa Sacra paucis complexus eſt. IIlud in- dubitatum eſt, ait, Sacram illam Eccleſiæ poteſtatem, quæ nobis revelatione innotuit, naturæ viribus multo ſuperiorem, Prin ipibus regnorum nequa- « quam eſſe attribuendam. - - -= Et dogmata quidem, quum ſohus Dei nitan- ctur auctoritate, --=- dubia quoque, ſi quæ ſuſpenſos tenent fidelium animos, sJolius neſciæ falli Eccleſiæ judicio determinanda, atque evellenda citra omnem . Prin- (a) Ii diſcurſu, quem babuit 1710. 19. Jan. apud Van - Eſpen l. aliar. e. (5) Al dun. 16154 in Hiſt. Gallie. L. I. 4 DPyin 10 10 Mni nir 0 Athle wuor d ape Chor ſenken turi, Juper G 10tl tum Ortho ſuetu ficati ſumn Ciri, Poſte tilide pote Cone 100d geret Obju hoc . ung e Bpi. Penigne Juin 0101 . e hiſto- n ſec. Poralia Us ter⸗ flabat: Ntibus, neſſem uram: evlum, Atqve eſfſens inter- ta di⸗ ordi⸗ quam e Auſt: adin- 0 u Ordi- goe ope- rel⸗ Lecle⸗ Atque Theu- ryel- 1, de hca. eber⸗ ſum⸗ d in⸗ tione eqae⸗ nitan⸗ mos, i in- 6. » N (231) Wy XPrincipum auökoritatem vim habent, & ex integro ſubſiſtunt. (a) Quod ſi ve- ro nonnemo mihi cum S. Maximo plane aflerenti. Sacerdotum eſe quærere, ac definire, de ſalutaribus Eccleſæ Catholicæz dogmatibus, replicaret: Erge non eſt om- nis Chriſtianus Inperator etiam Sacerdos? quemadmodum olim fortiſſimum fidei Athletam S. Maximum urgebant palpones Imperatorii, quorum opinio in ſe- quioris ſæculi Græculos, licet aliqua ſui parte imminuta manavit, utpote qui & do- cendi officium fœda, & demiſſia humilitate, ut eam recte Petrus de Marca appellat, etiam Principibus ſuis communicant, ut ex Balſamone, & Demetrio Chomateno conſtat. Enimvero hic noſtrum eſt, breviſſima, demonſtrataque ſententia cum eodem S. Maximo reſpondere: Non et. Neque enim adſtat al- tari, - - =- neque Chrirmatis confeltionem patrat, - - - neque indicia Sacerdotii ſert, Superbumerale ſcilicct, & Euangelium; quemadmodum imperii coronam, & purpuram. (⁵) Quorſum vero ſpecioſus ille Summi Pontificis titulus, quem in Chriſtia- norum etiam Imperatorum epigraphe legimus? Quorſum Marciano acclama- tum: Sacerdoti, Imperatori, multos annos. Eccleſias tu erexiſti, hoſtium Viétor, Dobtor fdei; (c) & in Concilio Conſtantinopolitano ſub Flaviano de Theodoſio: Orthodoxo, Pio Inperatori, Pontifici Inperatori! (d) At enim Gentilium con- ſuetudine, & ampliori, quam Pontificis, & Sacerdotis voces patiuntur, ſigni- ficatione titulus iſte adſcribendus. Primi quippe Romani Imperatores, quum ſummam eſſe religionis vim non ignorarent, eaque populum plurimum vin- ciri, etiam Coronæ Imperatoriæ Pontificis Maximi munus adjunxerunt; quod poſtea nomen Chriſtiani etiam Imperatores aliquamdiu retinuerunt, ut gen- tilibus, quorum ſuperſtitio necdum penitus eliminari poterat, majori cum poteſtate, ſecundum ſuperſtitioſam eorum opinionem præeſſent. Atvero Coneilia Oecumenica, & Eccleſia idem illis nomen aliquando tribuit, ut Cu- ſtoder, & Defenſores dei, ut Eceleſßaſticæ Aiſciplinæ exterioris ſe Epiſcopos, quemad- modum Conſtantinus ajebat, (e) eſſe meminiſſent; prout totum illud exag- gerat, & explicat ſuperbo Leoni Iconomacho Gregorius II. R. P. Scripfſti, objurgat, Pnperator ſum, & Sacerdot. Enimvero, Jui aute te ſuerunt Imperatorers, boc opere, & ſermone demonſtrarunt, qui condiderunt, & curam geſſeruni Eccloſtarum una cum Tontificibus &c. (7) Aut ſi etiam recentioris Græci Simeonis Theſſa- . lo- (a) Part. I. Laſtit. Jurisprud. Eccl. C. VIII. a F. 423. (b) In Collat. cum Princip. Anno 655. quam edidit P. Sirmondus inter Collectanea Anaſtaſti. Et inter opera S. Maximi, a Combefiſio edita. Nonnulla habentur Tom. XII. Biblioth. PP. Ce) Conc. Chalcedon. Abt. VI. Tom. II. Concil. Part. II. Concil. Chalced. p. 490. (4) Con-. Conſtantinopolitani ſub Paviano contra Eutyebetem Ast. VII. quæ ſubinde 3 6itata ſunt Act. I. Cone. Chalcedon. Extant Tom. II. Conc. P. II. Conc Chalced. Act. I. a pag. I10. (e) Apud Euſeb. D. IV. de vit. Conſtantini c. 24. licer Jorte, ut de Marca advertit, alia græcæ phraſi ſubfit ſignificatio. Ita & Augu- Rtiſima Regina, & Imperatrix noſtra in ediéto 1968. 10. Oétobr. pro Lombard. Auſtr. edito eccleſiaſticas leger circa bonum civile ſubditorum a ſuo conſenſu, & ſuprema boteſtate dependere proſitetur. (f) Epift. II. ante acta Snodi VII. Tom. IV Concil. S, NoN& (232) BeN lonicenſis Archi-Epiſcopi placet opinio: Lnperator, ait, quæ ſunt Sacerdotii, non habet, neque Apoſtolorum, Prophetarum, aut doétorum dona: ſolum renunciatur Pon- tiſex unctione Chrismatit. (a) Hoc ergo temperamento, & Chalcedonenſium, & Conſtantinopolitanorum PP. acclamatio, & quorundam Imperatorum ea ex occaſione turgeſcens faſtus, & palponum infinita quædam inſania eſt mi- tiganda; quemadmodum pluribus oſtendit Thomaſhinus. (?) Ergone nihil prorſus in doctrinæ negotio, in dogmatica librorum, & propoſitionum cen- ſura Principi concedendum? Itane Summorum Principum in cauſis eccleſi- aſticis edicta, regiorum cenſorum notas, & prohibitiones aſpernaberis? Audi cenſor immoderate, & obmuteſce. F§ III. Judicia, & cenſuras Eccleſiæ Principes Phlitici, ceu Eccleſiæ E&y fidei defenſores ſuis etiam edittis confirmare debent. ο iiendl primum erat Catholica veritas, & quid omnium fidelium con- ſenſu in religionis, & fidei negotis Civili Magiſtratui, Summisque Impe- rantibus negatum ſit, oſtendendum; ex quo nunc facilius diſpicitur, neque obtorta conſecutione inferri poteſt, quid in ejusdem doctrinæ cauſis ab iisdem Principibus ſit præſtandum. Etenim, ut paulo ante vidimus, Pontificis, & Sacerdotis nomen Regibus, & Impp. attributum non inane erat, ſed tutoris, ac defenſoris Eccleſiæ, ſanctiorum fidei dogmatum cuſtodis munus com- plectebatur, quod ad eosdem Summos Imperatores ſpectare, & hanc divinæ gloriæ curam præcipue ad Principes referendam eſſe, non modo naturalis ra- tio, ſed & S. Scripturæ, SS. Patrum, totiusque antiquitatis conſenſus perſua- dent. Nam ſi Paganos Principes huic olim officio maxime deditos fuiſſe fa- temur, quod cives in officio ſuo erga ſe, & erga Imperantem Religionis cultu adſtringantur, ut de Romanis obſervavit Auguſtinus: («) quanto magis Prin- cipibus Chriſtianis veræ Religionis promovendæ, tuendæque curam incum- bere dicemus, non ex eo tantum capite, quod illa ad felicitatem imperii, & tranquillam civium vitam conducat, ſed ex eo etiam, quod nomen ſuum Chriſto dederint, eique caput, & ipſam etiam imperatoriam, regiamque di- gnitatem devoverint. Hinc ſine ulla dubitatione S. Leo ita alloquitur Impe- ratorem: c. debes incunctanter advertere, regiam poteſtatem Tibi non ſoum ad mundi regimen, ſed etiam maxime ad Eccleſiæ præſidium eſſe collatam, ut auſus nefarios comprimendo, & quæ bene ſunt ſtatuta, defendas, & ve- Tram pacem his, quæ ſunt turbata, reſtituas. « () Noverat nempe res reli- (à) L. de Sacris Ordin. c. 7. () Diſert. XII. cit. a num. 429. (c) L. IV. de Civit. c. 32. Vide etiam notat Coquæi, & Viver in eum S. Aug. locum. (4) Epiſt. 125. ad Leonem I. Augiſtum. Similia inculcat cidem Epiſt. 132. Gions goe Fam! cit, 4 gdi 66 dem ſent 8 dono Chrit teri. en j cONa ſanc crate rurme tlam ſiituti dyno Mph ſtadil atian cUt u⸗ Junie Ynn Cone Aade⸗ Tum Piti ltar tro hoc Gti, Wn Gtur Dyy. tenſium, Drum e eſt mi. ge Nihil um cen. eecleſt. 6 Audi m con⸗ Impe⸗ Deque iisdem gcis, & tutoris, 8 com⸗ dixvine Falis ra- perlia⸗ niſſe fa⸗ 8 cultu Prin- neumm⸗ n, & ſaum gue i⸗ Impe⸗ ſolum latam, & Ve⸗ es kel⸗ 1. IWd Mum 9 (233) gionis aliter tutas eſſe non poſſe, niſi & regia, & Sacerdotalis auctoritas, ea, quæ ad divinam confeſſionem pertinent, defendat, uti exprimit allbi. (a) Eam ipſam muneris rationem, & ex Apoſtokhcis, & Propheticis verbis dedu- cit, adſtruitque M. Auguſtinus in ea, quam contra Donatiſtas egit, cauſa, qui de latis adverſum fe Impp. legibus querebantur, uti legere eſt apud eun- dem S. Patrem. (?) Et alio in loco ita rem urget: Inperatores ſi in errore ef- ſent, quod abſit, pro enrone ſuo contra teritatem leges darent; Sicut juſſerat Nabucho- donoſor, ut aurea ſtatua aderaretur, - - - ut Nerones, Domitiani, ceterique Chriſtianorum perſecutores, atque ex Chriſtianis ipfis Conſtans, Julianus, ce- teri. - - Duando autem Imperaioret eritatem tenent, pro ipſa veritate contra erro- rem jubent. (c) Et agnoverunt has muneris ſui partes, ſtudioſeque explere conati ſunt religioſi quique, piiſſimique Principes, dum fidei dogmata, & ſanctioris diſciplinæ canones & teneri ab omnibus, & executioni mandari ac- curate ſingulis in provinciis legibus latis ſtatuerunt, dum hæreticorum, alio- rumque rebellium pertinaciam pœnis præſcriptis fregerunt, eorumque licen- tiam auctoritate publica coercuerunt, dum Sacerdotum decreta ſuis etiam con- ſtitutionibus confirmarunt. Ita Conſtantinus anathema in Arium a Nicæna Synodo vibratum, infamiæ pœna auxit: Arianos in feeleris deteſtationem Porphyriunos vocari prœcepit. (2) Theodoſius Synodum Conſtantinopolitanam ſtabilivit, quemadmodum petierant Patres: Rogamus, ajunt, tuam Clemen- stiam, ut per litteras quoque tuæ pietatis confirmetur Concilii decretum, s Ut ſicut litteris, quibus nos convocaſti, Eccleſiam honore proſecutus es, ita „etiam finem eorum, quæ decreta ſunt, obſignes. (e) Idem Theodoſius Junior præſtitit Concilio Epheſino, ut petitis Patrum annueret, qui Actione V. inquiunt: „Jubeatis, ut ea, quæ conſtituta ſunt ab Oecumenica, & Sancta 4* Synodo, ad pietatis confirmationem contra Neſtorium, & ejus impium do- gma, ſuum robur obtineant aſſenſu veſtræ Pietatis ſtabilita.. () Marcianus Concilii Chalcedonenſis decreta ſuis edictis, Ppœnis etiam in Clericos & laicos adjectis, confirmavit. (g) Juſtinianus, qui ſtudio religionis, rerumque ſacra- rum legibus etiam firmandarum ceteros fere Imperatores ſuperavit, & Aga- Piti Pontificis, & Synodi Conſtantinopolitanæ ſententiam adverſus Anthimum latam ſua roboravit conſtitutione, jubens per Mennam Patriarcham ad Me- tropolitas transmitti, quæ Sacerdotio viſa ſunt, & ab imperio confirmata. (-) Quin hoc ſui muneris eſſe Palam profeſſus eſt: „Si civiles leges, ait, quarum H G g * PO- (a) Epiſt. 52. ad Theodor. Auguſtum. (5) L. III. contra Creſcon. .51. . yff. 164. ad Emerit. Donat. («) Epiſt. 166. ad Donatiſftat. (d) Socrater L. I. c. 6. rationem nominis hujus exponit Baronius ad Aun. 325. Et Gretſenus L. I. de Jure &c. c. 6. (e) In Epiſt. Synod. Concilii Cplni I. ad Theodos. Extat Tom. I. Concil., pag, 807. (JF) Conc. Epher. Act. V. Extat Tom. I. Concil. V. 1507. & ex verſione Peltani paulo aliter. (g) Conc. Chalced. Act. VI. Et Pplura babentur P. III. Conc. Chalc. Tom. II. Concil. (5) Novell. Conſtit. 42. Collat. IW. Tit. 21. D Bes (234) .N . 8 6 „. . . . . . .» Poteſtatem nobis Deus pro ſua in homines benignitate credidit, firmas ab om- æ nibus cuſtodiri ad obedientium ſecuritatem ſtudemus: quanto Pplus ſtudii ad- hibere debemus circa SS. Canonum, & divinarum legum cuſtodiam, quæ ſuper ſalute animarum noſtrarum definitæ ſunt. (4) Denique & horumbrin- cipum veſtigiis inſiſtens Conſtantinus Pogonatus definitionem VI. Synodi ad- verſus Monothelitas ab ſe fuiſſe confirmatam ſeribit Leoni II. P., qui ea de cauſa exultabundus Imperatoris curam probavit, & ſollicitudinem, ac tum de- mum velut de errore iubacéto triumphat: Synodali igitur ſententia, ſeribit, & imperialis edikéti cenſura, tanquam ancipiti ſpiritur gladio cum Priſcis hæreſibus etiam odæ pravitatis error expunttus eſt. (?) Non minor Occidentis etiam Imperato- rum erat religionis promovendæ, & adverſus homines contumaces prote- gendæ cura. Erat nempe horum omnium ea mens, & ſententia, quam præ- clare expreſſit Ludovicus VII, Galliarum Rex: Digna vox eſt, ſeribit ille in *catueſa Epiſcopi Anicienſis adverſus Vice - Comitem Podomniacenſom defendendi, maje- «„ſtate regnantis, Dei ſervum, & Eceleſiæ defenſorem ſe Principem profiteri, «adeo de divinæ promiſſionis, & clementiæ culmine noſtra pendet auctori- «tas, ut ad honorem, laudem, & gloriam ipſius, & opera noſtra, & ipſo- «rum intentionem operum referamus. Inde eſt, quod commiſſum a DEO hobis gladium, & in defenſionem Eccleſiarum, & in oppreſſionem debe- cmhus, ac volumus exerere tyrannorum., (c) Nota ſunt quæ B. Carolus M. ſüis in capitularibus, aliisque legibus ſancivit, ut Eccleſiæ ſtatuta rata, cano- nesque firmi eſſent apud omnes. Nota ſunt quæ adverſus naſcentes in Ger- mania hæreſes egerit Carolus V. armis non minus, quam pietate inſignis, nec ſine animi ſolatio quis perlegerit ſevera illa edicta, quibus Lutherum ejusque factionem, errores a Leone X. P. jam damnatos, libros, & cetera pravæ doc- trinæ adjumenta proſeripſerit; quanquam nec ſola, licet præcipua, hæc fue- rit Imperatoris cura, ſed & primaria Germaniæ Nobilitas, & Procerum Se- natus, ex ea gloria ſibi nonnihil decerpat; quandoque unanimi conſenſu, ſi fœcem plebis, jamque corruptos nonnullos e clariori ſanguine exceperis, pri- mum illud edictum latum, promulgatumque fuit in comitiis Vormatiæ cele- bratis Anno 1520. cujus formulam placere omnibur, communi omnium nomi- Septemvir Brandeburgicus reſpondit, ut legere eſt apud Card. Pallavicinum. (d) QRuin religioſas haſice Cæſaris partes magis etiam explicant diſerta illa, qui- bus edictum inchoatur, verba: Ad veri Romanorum Imperatoris officium „«Pertinet, non modo fines Sacri Imperii ad orthodoxam viam, adductis vel „Expulſis infidelibus, propagare: verum etiam, ne qua hæreſeos labes, aut fu- cpicio in jam ſibi ſubditis nationibus ſacroſanctam religionem commaculet, «ſummo ſtudio providere, ac ſi qua jam oriri cœperit, eam omni ope, om- „ ique cura juxta normam a S. Romana Eccleſia hactenus obſervatam delere c. Pe- (4) NWovell. 137. Collat. IX. Tit. 20. (5) Ii Epiſt. ad Conſtantin. qua extat Tym. III. Concil. poſt Att. XVIII. Conc. Gener. VI. pag. 1470. («) Recitat Baluz. in notir ad. L. II. de Marc. c. 12. J. 8. (d) L. I. Hit. c. 29. n. G. allel ben erat lee (Ale⸗ 03 u atle r con ſtus im tnce ſexen 46 qu 2 n. aſtitt aPin tusg E I ins eO kent rito a M „ſia e. N aanm geti⸗ Ci ſtori tores cipe conl om Xur kunt ſem abom. adiiad. n, q imbrin. odi ad. ͦ es de tum de bit, O us etian pereto- prote⸗ mn præ- it ile in ,maje- toftteri, uckori⸗ DEO n debe⸗ Clus M. ,Can- in Cer⸗ Nis, nee jusqve e Coc⸗ Ec fue⸗ um e⸗ enll, l iis, pr⸗ ie cele⸗ otni- n. (4) 4, gul⸗ icium Ciss vel autfu⸗ nelet, e, on- delere 4 Pe- 4 ertut 1 NS (235) e „Penitus, & extinguere, « Cui quidem muneri ſatisfacere volens püſſimus Im- perator mandat graviffime «nequis Martini Lutheri ſeripta a Summo Ponti- ſice auctoritate ſua Apoſtolica damnata, aut alia quæcunque tam latino, quam „Allemanico, ſeu alio quovis idiomate ab eo hactenus compoſita componen- „da utpote mala, ſuſpecta, & a notorio, & pervicaciſſimo hæretico prove- c hientia emere, vendere, tenere, legere, defcribere, imprimere, aut deſcri- bi, Vel imprimi facere, aſſerere, ſuſtentare, defendere præſumat, Item ne „quis famofos libros, ſeu quascunque alias ſchedas, ſcripturas, imagines con- «tra Orthodoxam fidem, bonos mores, & id quod Sancta Romana Eccleſia „hactenus obſervavit, atque etiam invectivas, criminationes, & ignominias „Contra ſummum Pontificem, Sedem Apoſtolicam, Principes, Univerſitates ſtudiorum, & eorum facultates, honeſtasque perſonas componere, ſeribere, imprimere, depingere, emere, vendere, tenere, habere audeat. Jubentur tandem hæc omnia igni comburi, & Calcographis, & librorum Impreſſoribus ſevere interdicitur ne quis libros ullos, ſeu aliam quamcunque ſeripturam, in „Qquibus de Sacris litteris, aut fide Catholica aliquid vel minimum tractatur; hnon habito prius conſenſu, & voluntate Ordinarii loci, aut ejus ad hoc ſub- c ſtituti, & deputati, cum auctoritate etiam facultatis Theologicæ ahcujus pro- „Pinquæ Univerſitatis imprimat. „ (4) Hac fuit judicium Nobilitatis, Sena- tusque Germaniæ, hæc ſententia Magni Imperatoris, cui firmiſſimo Auſtria- cæ Domus columini poſtea innixi ſunt, quotquot cum ampliſſima familiæ hu- jus poteſtate Imperü coronam junzxerunt, ac præſertim in id omne ſuum converterunt ſtudium, ut SS. Tridentinæ Synodi leges ab omnibus obſerva- rentur. Unde memoratus Eminentiſſimus hiſtoriæ Scriptor eos non imme- rito hac laude decoravit: „Certum eſt, inquient, Ferdinandi, (cui potifſſi- „mum acceptam referendam docet immenſam utilitatem, quam attulit Eccle- .ſiæ Synodus Tridentina) Poſteros fuiſle quaſi Joſueos, ac Gedeones populo „Dei in Septemtrione, & Concilio Tridentino Ppræcipue tum in ipſorum pro- ..vinciis, tum in aliis Catholicis regionibus Germaniæ non ſolum reverenti- am fuiſſe exhibitam tanquam cœleſti oraculo, quod ſpectat ad dogmata, ſed „etiam fuiſſe illud ſollemniter acceptatum plurima ex parte, quod ſpectat ad s diſciplinam. (5) Cujus quidem rei, quam ex aliorum munciis affirmat hi- ſtoricus, nos oculati teſtes non ſine peculiari animorum voluptate, & ſpecta- tores ſfumus. Atque huc referendæ ſunt laudatiſſimæ ille Auſtriacorum Prin- cipum, & Impp. Fercdinandi II. Ferdinandi III. Leopoldi I., graviſſimæque conſtitutiones, quibus non modo in terris noſtris Catholica Religio, ſectariis omnibus excluſis, ſtabilita eſt, ſed etiam blasphemiæ, maledicta, niagiæ, lu- xuria, uſuræ, & ſimilia abominanda ſeelera ſub pœnis feveris prohibita fue- runt, quas eorundem Principum ſucceſſores ad noſtra usque tempora ratas ſemper voluerunt eſſe, & firmas, ſuisque etiam legibus cuivis notis confir- ⸗. Gg. 2 ma- (a) Recitant hoc edictum plerique rerum germanicarum Scriptores: Pallatios item in vita Caroli V. & Pallavicinus loc, cit. (5) L. XXIV, Hiſt. c, 12. eſſe defenſores Religionis, & eos jam inde a Chriſtianæ Religionis ſplendore has muneris ſui partes præclare impleviſſe: ſimul vero conſtare arbitror, qua- nam id ratione præſtiterint, ac proinde quænam eorum in cenſuris, & nego- tiis fidei ſit auctoritas. KöIV. Ex pofitis hadtenus principiis jus Regiæ in negotiis religionis cenſuræ deducitir, &; ewplicatur. Cilicet, ut conceptis verbis Auditores ſuos Cl. Rieggerus inſtruit, (b5) tuentur Principes religionis dogmata, & Eccleſiæ decreta: Primum ſua auc- toritate eadem firmando; quod aſlequuntur, dum per Epiſcopos ea, quæ ad fidei ſinceritatem, moresque componendos pertinent, Populis curant denun- clari: ſi res in hoc genere ab Eccleſia decretas ſuis legibus ſanciant, & ne vis aliqua regulis conſtitutis fiat, ſedulo invigilent. Hinc nempe naſcitur arctiſ- ſimum illud vinculum, quod Sacerdotium cum Imperio conjungit: hinc pro- bata eſt aurea illa Juris eccleſiaſtici parœmia, videlicet: ſicut leger non dedignan- tur Sacros canones imitari; ita & Sacrorum ſtatuta canonum Principum conſtitutioni- bus adjuvantur. (c) Hinc ea naſeitur canonicarum legum vis, utpote ſupremis in Eccleſia auctoritatibus Pontificia, & Regia fultarum, ut ex Cwvili, ait Juſti- nianus, & Sacerdotali virtute bæc perpetuo cuſtodiantur (d) ita, ut ea convelli non poſſint, quæ & Sacerdotali eccleſiaſtica præceptione, & regia fulciantur. Guam vim adimunt, quod vinculum tollunt illi, qui depreſſo Imperio ſoli Sacerdotio: aut hoc deſpecto, Regali tantum acquiefeunt Majeſtati. Quo in loco & de Juſtiniano diverſas notaſſe juverit Auctorum ſententias: alii ejus leges circa Sacra laudant: alii vituperant. Mihi autem videtur (loquor cum Petro de Marca) Eum ſuo jure fuiſſe uſum; utpote qui legibus latis canones non condidit, ſed conditos fovit, induxit, amplificavit; quod tuitionis ecele- ſiaſticæ Principibus Chriſtianis a Deo commiſiæ jus exigit. Ita intellige & S. Stephani Hungarorum Regis, Succeſſorum, aliorumque Principum in cauſis ecel ſiaſticis ſtatuta, & a Sententia Caroli Molinæi, atque etiam Cl. Kollarii oppor- (a) Vide dictor. Inipp. Ediéta nonnulla in Corp. Juris Ecclet. Academ. Auſtr. && Bohem. nuper a CI. Rieggero evulgato. edit. Vienn. 1770. Notiones claras conſti- tutionum eccleſiaſticarum, & regiæ circa illas poteſtatis etiam exhibuit Cl. Schroth Mnſtit. Canon. P. I. ad tit. 2. de conſtitut. a J. 107. urqus ad J. 124. (5) Supra cit. P. I. Jurinuprud. Eccl. c. 8. Et etiam in Corpore Jurir. Eccles. Auſtr. & Bohemici poſt Præfat. (c) C. I. de. N. 0. N. (d) Novell. 59. Collat. V. TLit. XIII. maverunt. (2) Patet jam igitur Summos in Civili Republica Imperantes, & opper Chril helel ſegnit tepub ſi in t e Fel 1 Vir lere e⸗ Gluntt tiofur. caſa hine! Mare line juri in Pibis ſeribit ſan de inficio COK triti i tate. Aüm tuque Genen es gotio⸗ 3 err Eltord Ciſicke 1 . 7 e) intes, Se lendore or, qug. . nego. t, ) ſua aue- ue ad Genun- ne dis arckiſ⸗ de pro⸗ ſtutiont⸗ premis t uſti- onwvelli eiantur. rio ſoli Qo in li eus Nr cum ones eccle⸗ e &S. caulis (Olarii c6* W0. Eliott . 124. Ecckt. A50. opportuna, & neceſſaria moderatione recedes. (a) Quoniam vero vis, quæ Chriſtianæ fidei, & religioni inferri poteſt, ad duo ſumma genera revocatur, heæreſim & ſchisma: Alterum deinde officium Chriſtiani Principis eſt, ut pro- ſequitur Cl. Riegger, dare operam, non modo, ut orta ſemel hæc mala e republica tollantur, ſed &, ut ne oriantur præcavere. Prius illud efficitur, ſi in territorio non tolerentur homines, qui contra Patrum ſtatuta veterem, ac veram religionem, qua voce, qua ſeriptis impugnant, bonisque mor us, ac virtuti bellum indicunt, bellum minime ferendum, ceu ſanguineis quibusve magis noxium, & omni barbarorum truculentia crudelius: ſi tandem in ſce- lere contumaces, & rempublicam turbare pergentes conſtitutis Pœnis perſe- quantur; quandoquidem hoc Eccleſiam defendendi jus in Principe minime o- tioſum, & imbelle eſſe oportet, ne contra Apoſtoli monitum gladium ſine cauſa, ſed in iram eorum, qui malum agunt, portare videatur. (5) Atque hinc natæ illæ ſeveriores Conſtantini, Gratiani, Valentiniani, Theodoſiorum, Marciani, Anaſtaſii, Juſtiniani aliorumque Orientis Impp. ſanctiones: ( ) hinc juſta eorundem heterodoxorum ex variis regionibus exterminatio: huic juri inſiſtunt graviſſimæ leges adverſus ſectariorum ejusmodi turbas a Princi- Pibus Auſtriæ promulgatæ, quas ſupra indicavimus. Nam & multis proſuit, ſeribit Auguſtinus, prius timore, vel dolore cogi, ut poſſint poſtea doceri, aut quod jam verbir didicerunt, opere ſectari. (q) Quanquam cum laudato Rieggero non inficior, tum præcipue virgas, & ſecures expediendas, dum peſtes illæ in rei- publicæ Chriſtianæ ingens detrimentum ſunt erupturæ; atque in hoc ſenſu conſilium Thuani, & Barclaii admittendum cenſeo, ſälva ſemper, & integra triti illus moniti, principiis eſſe obſtandum, ne ſero medicina paretur, veri- tate. («) Hinc & ſehisma omne, & heæreſim ſuis e regnis exulare non ſine animi ſolatio ſpectabit Princeps, ſi prima erroris ſemina omni ſtudie, cona- tuque ſuffocaverit, ſi dum rei controverſæ a Summo Pontifice, aut Concilio Generali, quod pluribus omnino obnoxium eſt difficultatibus, definiendæ nulla ſpes affulget, gentis ſuæ Epiſcopos convocari curet, qui collatis conſiliis, ne- gotioque omni ad SS. litterarum, divinæque traditionis regulas exacto verum ab erroneo diſcernant, ſuaque definitione adſerant veritatem: ſi virorum eru- ditorum congreſſus, & colloquium inſtitui faciat, quibus gliſcentia religionis diſſidia, mature componantur, & inter diſſidentes concordia, antequam animi (a) Lege de Marc. L. II. c. II. Miror CI. Kollarium, in ſuo libello de originibur & iuſu perpetuo poteſtatiy legirlatoriæ circa ſacra &. edit. Vienn. Ann. 1764. ade confidenter uſum fuiſſe deſinitionibur, principiis de jure Sacrorum, quæ Ono-⸗ tius attulit; quum eruditorum Catholicorum omnium adſenſu conſtet, opuſculum Grotii de imperio ſummarum poteſtatum circa ſacra non modo bereticum eſſen ſed & Grotiano ingenio indignum a pleritque judicatum. (b) Ad Roman. c. 13. 9. 4 (Wι) Extant pleræque in Codic. Juſtin. Tit. de Summa Trinit. & c. (d) Epiſt. 50. ad Bonifac. Comit. in qua moderatam hæreticorum coercitionem pluribus comendat. (e) Vide Riegg. loc: cit. in notis ad 9. 434. in odium abeant, reducatur: ſi ferventibus Theologorum diſputationibus, quæ turbis in republica occaſionem Præbeant, ſilentio vel utrique, vel alter- utri litigantium parti indicto, modum, finemque imponat, donec a ſuprema facra legitimaque poteſtate, quid catholice ſentiendum, tenendumque ſit, ſta- tuatur. (a) Quam vero in his omnibus neceſſaria ſit Civilis Imperantis auc- toritas, quivis præjudicio, aut ſuperſtitione non excœcatus diſpiciet. Neque enim ſingularium Epiſcoporum hic ſufficit poteſtas, non ea anathematum eſt vis, ut homines a præconceptis, quas ſemel imbiberunt, opinionibus aut er- roribus valeant avocare: non ea ſunt ſacræ auctoritati vires, ut homines con- tumaces in ordinem redigat, aut ad officium compelat. Unde ad iſta Reli- gionis pericula aut tollenda, aut præ cavenda ſolliciti animarum Paſtores, & ſupremi etiam Pontifices Regum, & Imperatorum epem implorarunt; quem- admodum jam inde a Conſtantini M. temporibus, qui peznis ſtatutis Dona- tiſtas, & Arianos coercuit, ad noſtram usque ætatem factum fuiſſe Eccleſi- aſticæ hiſtoriæ, & litterarum Pontificiarum periti non ignorant. Tandem uti religioni nihil eſſe pernicioſius, quam libros pravos, ſuperius ſatis oſtendi- mus: ita nemo ambiget præcipuam demum, & hanc Principum debere eſſe curam, ut qui a ſacra poteſtate condemnati ſunt libri, aut propoſitiones, fi- dei, morumque argumenta complectentes, ſua etiam lege proſeribant. Ita jam alibi, quod tamen hujus loci eſt proprium, oſtendimus a Conſtantino M. ſub pœna capitis vetitos; imo igne comburi juſſos Arii libros. (H) De codi- cibus Eunomianis hæc eſt Theodoſii M. ſanctio: codices eorum ſeelerum s Omnium doctrinam, ac materiam continentes ſumma ſagacitate mox quæri, sE àc Prodi exerta auctoritate mandamus, ſub aſpectibus judicantium mox cre- „Mandos.« (g) Valentinianus, & Marcianus Impp. præceperunt, ut omnes chartæ, ac hibri, qui funeſtum Eutychetis, & Apollinaris complecterentur dogma, incendio concremarentur, ut facinoroſæ perverſitatis veſtigia flam- mis combuſta deperirent. (2) Plurima ſunt Juſtiniani Imp. decreta, quibus Severi, Anthimi, Petri Apamienſis, Theodoreti pro Neſtorio, aliorumque hæreticorum ſeripta ſub manus amputandæ, aliisque pœnis deſeribentibus in- ſtigendis ſevere omnino interdixit. (e«) Idem a minoribus etiam regionum Principibus, & Regibus factitatum. Sic Manichæorum libros flammis tradi mandavit Cabades Perſarum Rex, ut Zonaras, & Theophanes tradunt. (f) Piüſſimus Gothorum Rex Reccaredus omnes libros ſectæ Arianæ apud Tole- tum uno in loco adunari præcipiens igne cremavit, & Gothos ad veræ fidei unitatem adduxit; quod ſeribit Aimonius. (g) Quo & ea, quæ ſupra de Lu- theri libris a Carolo V. prohibitis, & alibi ſparſim attulimus, referenda ſunt re- («) Hec ipſa laudati Cl. Rieggeri ſunt verba, (b.) Sozom. L. L. c. 20. Socrates L. I. e. 6. ubi plures Conſtantini epiſtole contra Arianos recitantur. («) Cod. Theodos, E. 16. () l. quicunque C. de Hæret. (e) Novell. 42. Vid. tit. Cod. de Heret. (fF) Zon.: in Juſtino Thrace, & Tbheoph. in Chronico. (g) L 3,. . 77 rengie tatein. is eol zdmo ſtiane guam lenden mmOA kamot in xl nimen torerd væ Gue 1 Quis ManA cxeo Ortut ei d Iuc! petuo intern tor, ſores Prope mats etian Agne trari⸗ conet d S uve ejusn Wicin in tuo e intere ſine Ut 2 ( Ktionibag . Vel Alter. füpremg e ſit, ſte. Andis auc. Neque hatum eſt Us zut er⸗ ines con. iſta Reli ores, & 1, quem⸗ 8 Dom- Eecleſi- ndem uti oſtendi⸗ bere eſſe nes, ſi⸗ Ant, Ita ntino M. De codi- Celerum gueri, 101 cre⸗ t omnes kerentur fam⸗ (quibus rumgne gbas in⸗ gionun g trali nt. (5) Tol- ſicei delu⸗ da ſünt re⸗ Geraler 9) Cl. Hil. nir. 2 6 W (239) WX religioſorum Principum exempla. Imo & hoc ad eorundem ſpectat auctori- tatem, & religionis zelum, ne patiantur a Sectarum fautoribus ſcriptis eriſti- cis conviciorum, & calumniarum plenis auctores Catholicos proſcindi; quem- admodum etiam iſtis injungere valent, ut ſtilo temperato, & ad leges chri- ſtianæ modeſtiæ exacfto utantur, nec contumeliis, quæ ad alienandos magis, quam conciliandos diſſidentium animos valent, ſed argumentis veritatem de- fendendam ſuſcipiant. Quo in negotio non modo Caroli V. ut ſupra me- moravimus, verſabatur cura, ſed & Carolus VI. prudentiſſima conſtitutione famoſos ejusmodi, & contumelioſos libellos interdixit, cui gemina ſunt, quæ in cæſarea capitulatione Franciſci I. leguntur. (a) Quid autem dicam de mo- nimentis libertinorum noſtri ſæculi, qui mille fraudibus, (?) imperitum lec- torem decipiunt, & a ſincero Dei cultu, a proficua, maximeque neceſſaria di- rvinæ providentiæ, animæ immortalis, æternorum inferni ſuppliciorum, fotius- que religionis revelatæ cognitione abſtractum in vitæ licentiam impellunt? Quis negaverit fœtus monſtroſos, quorum principia pridem non modo Ro- mana Eccleſia, ſed ipſa naturæ ratio, & ſapientium Philoſophorum conſenſus execratus eſt, præcipue civilium Imperantium ſuprema auctoritate vel in ipſo ortu eſſe ſupprimendos, condemnandosque? Scilicet in his omnibus nullum fi- dei dogma ſtatuunt Principes Politici, novi nihil in Eccleſia moliuntur, ſed quæ pluribus pridem canonibus ſancita ſunt, quæ Eccleſia & Pontifices per- petuo clamant, quæ ſanctior religio jubet, quæ naturæ præcepta urgent, & internum illud rationis lumen, quod impii homines fruſtra extinguere nitun- tur, oſtendit, hæc inquam ſolum exequuntur, ſeque veros Religionis Defen- ſores, & Eceleſiæ Advocatos opere ipſo probant. Aliud quippe eſt recenti propoſitioni notam hæreſeos, aut impietatis inurere, quod ſine prævio dog- matis judicio fieri non poteſt: aliud eſt damnatam ab Eccleſia ſententiam lege etiam civili proſcribere; aliud eſt librum de hæreſis, aut erroris ſuſpicione arguere: aliud ob cognitas pernicioſas, fideique, aut moribus manifeſte con- trarias ſententias ad tenebras ablegare; quorum priora Principi civili non conceduntür: poſteriora vero ad ejus officium, ad Eccleſiæ advocati munus. ad Summi Chriſtiani Principis pietatem, ſupremamque reipublicæ curam ſpece- tant. Ut proinde mirum videatur, nonnullos ea in re tricari potuiſſe, me- tuque inani fuiſſe agitatos, ne, dum cenſoriis Principum tribunalibus libros ejusmodi prohibendi conceditur poteſtas, facile etiam ad eos ſacrificia, & victimæ, quod in Ozia Judæorum Rege Deus vindicavit, aut thymiamata, & thura, quod Conſtantino negat Oſius, deferantur. GQuin & illud perpe- tuo expendendum diſerimen, quod librum inter damnatum, & prohibitum intercedit. Prius quippe illud, quoniam de fidei, religionis doctrina agimus, ſine examine, & judicio in cauſa fidei exercendo, in diſpiciendo religionis, ut ajunt, jure fieri non poteſt: alterum vero, etſfi de libro ſacra tractante 2 . 32- (a) Apud Riegg. P. I. L. E. n. 438. in notix. (5) De quibus vide Antonin. Val- lecchium in præclaro opere de fundamentis religionis &c. & ſupra diſſert. I. c. 2. Be (240) B N agatur, pluribus etiam de cauſis, quæ ad ſolam politicæ ſcientiam, ſtatusve regnorum rationem pertinent, fieri poſte, atque reipſa fieri, nemo vel me- diocriter in curiis Principum verſatus inficiabitur. Atque hine, ſi de eauſis fidei necdum ab Eccleſia agitatis tractetur, ſi nulla poteſtatis ſacræ ſententia Præceſſit: in Principis civilis decreto, quo propolſitio ejusmodi vetatur, aut liber vendi diſtrahique prohibetur: non fidei, aut religionis, non ſacræ ma- teriæ extra forum civile poſitæ, ſed aut publicæ ſolum tranquillitatis, tumul- tus exorituri, aut aliarum cauſarum profanarum, quasque ſtatus vocant, habi- tam fuiſſe rationem, ſano prudentique judicio eſt cogitandum. Exempla rei hujus frequentia nobis ſuppeditant geſta in Auguſto Pariſienſi Senatu, dum de libro Sanctarelli, de propoſitionibus Drouetii, de ſcripto famoſe in Cyri- acos Petri a Valle clauſa, de doctrina Janſenii, Quesnelli, & ſimilibus agere- tur. In Hiſpania celebris de auxiliis gratiæ divinæ controverſia pluribus e tri- bunali regio decretis occaſionem dedit. Veneta Respubica Auguſti Senatus interdicto monimenta Aventrotii, Picinini, Berruverii, & plura alia quæ lon- gum eſſet recenſere, vetuit, (a) quod & alii Civiles Magiſtratus, & Prin- cipes, hac noſtra præſertim ætate, publicis fere ubique tum e profano, tum ſanctiore conſilio conſtitutis Cenſoribus egregie præſliterunt, quin iis prop- terea violatæ religionis, aut orthodoxiæ quæſtio moveri, aut uſurpati juris ſacri temeritas objici poſſit. Compertum nempe eſt omnibus, dum liber pro- hibetur, eas ſubeſſe cauſas, quæ profanam non excedant poteſtatem. Quan- quam & nihil officiat, quominus in controverſis aut morum, aut jurium ec- cleſiaſticorum opinionibus ſanam ſapientiorum Theologorum ſententiam, con- traria rejecta, Princeps recipere, & edicto ſuo tueri poſſit, ac vel propte- rea libros decreto ejusmodi contrarios ſuis in terris minime cogatur tolerare. Duplici noſtrorum regnorum exemplo dicta illuſtrabimus. Regiorum Cen- ſorum auctoritate prohiberi videmus libros, qui aut nimiam in Regum tem- poralia prædieant Pontificiam poteſtatem, aut eim, quæ Clero in cauſis tem- poralibus ab onere forenſi, tributoque communi aſſeritur immunitas, ultra fas prope, & æquum extollunt, jura divina, nullo in controverſia facto diſeri- mine, continuo inclamant, corruptelas adverſus ecclefiaſticas ſanctiones vel fingunt, vel acriore, quam decorum ferat, ſtilo inſectantur, & ſi quid veri latét, certis a veriſimihbus, ſacris ab eccleſiaſticis non ſeparatis, adverſus ip- vero ſe præclare meritos fuiſſe de commumi bono rati, ſi Principi ſubditum, ſi reipublicæ civem, ſi communi bono membrum ſubduxerint. Jam quidquid de hac cauſa probabile, & intra opinionis limites dici poſſet: quoniam tamen hac noſtra ætate controverſia iſta & odioſa eſt, & in Principum injuriam, rei- que publicæ detrimentum diſputaretur: recte & ab ea abſtinendum, & libros aſperius iſta perſequentes prohibendos cenſuerunt Principes, ne forte ignarum (a) Vide Petri Franceſchi Secret. Venet. Expoftt. de libr. prohibit. allegat. ab Aubtor. II. L. de B. C. L. WI. a pag. 155. ſos Principes veteris, & novæ legis textibus pro ero depugnant: tum enim- ſi ſinan cago udi⸗ UMe c Opin⸗ 1b runt, caula neri, (ouſt ſuſtr⸗ berri Græ con laud kenm exyu abolen prol Pre laxur tentia ken auli Weo e nun illis tet 71¹ Dere Cem . flatusye vel me. Gde eauſie lententig tur, aut ere me. 8 tumul. Int, habi⸗ Impla rei ,dum de in Cyri. Sagere. busetri⸗ Lenatus gue lon- Drin- o, tumm PrDD. ti jur er pro-⸗ um er⸗ Iin, co- Propte. olerare. m Cen⸗ mn tem= ſis tem⸗ ltrakas llen⸗ nes vel veri lis ip⸗ enim⸗ Gitum, Hidqvid tamen n, kei⸗ . libros erun Vul. lr. e (241) Be vulgus, & incautæ, ſimplicesque animæ, quibus rerum, & temporum ad- juncta, & ſententiarum ejusmodi clarior notio non perſpecta eſt, in errorem, in ſæcularis poteſtatis contemtum, in ſeditionem concitentur. Alſterum ſpe- cimen nobis ſuppeditat laudabile illud, diuque a bonis omnibus deſideratum Probahiliemi decrementum. Prohibetur nempe Regia etiam Auctoritate de- formis iſte laxiorum ingeniorum partus, neque pagellæ opinionem iſtam in nullo prope veræ probabihktatis gradu ſtatutam defendentes prelo ſubjici, aut diſtrahi permittuntur. Scilicet conſtituti a Majeſtate Cenſores pro ſingulari ſua prudentia & pietate facile ſibi perſuaſerunt, opinionem hanc ex ſaniorum Theologorum mente fuiſſe commentorum noxiorum velut ſementem fertiliſ- ſimam, ex ea ceu fonte turbido emanaſſe morum quam plurimas corruptelas, eaque velut circæo poculo ſubtilia, & magna alioqui ingenia ad ineptias, & Iudicras legis divinæ, & canonicæ, Sanctorumque Patrum interpretationes fu- iſſe converſa. Etſi ergo nulla aperta, & conceptis verbis prolata de eadem opinione Romani Pontificis, aut Eccleſiæ prodierit ſententia: non multum ab ejus condemnatione univerſi Chriſtiani orbis abeſſe judicium intellexe- runt, ut proinde hæc ipfa ſatis viſa ſint ad aſſerendam cenſori judicii in hac cauſa auctoritatem. Atque ita ego quidem arbitror; ſin vero fallar, admo- neri, ceu emendare paratus, flagito. Gaudeo quippe magnopere in ea nos conſtitui luce, qua a negotio in tenebris perambulante tandem publico etiam ſuffragio liberamur: gaudeo triſtes eos evanuiſſe dies, in quibus olim cele- berrimum Piſanum Hiſtoricum, & ſi vis, Philoſophum, Polyhiſtorem, & Græcarum litterarum inter Europæos eruditos facile Principem ab impactis contumeliis, & conviciis vindicare, prope fuerat exitioſum; quemadmodum laudaſſe Petrum Thraſæam, & Priſcum Helvidium Aruleno Ruſtico, & He- rennio Senecioni capitale fuiſſe Tacitus commemorat, & ut idem proſequitur, expulſit ita Sapientiæ Proſeſſoribus, libertatem Senatus, & conſcientiam generis bumani aboleri hominet improbi arbitrati ſunt. (a) Gaudeo & civilis poteſtatis judicio eam probari legem, quam iterato non multis abhinc annis Summus Ordinis noſtri Præpoſitus nobis ſanxit, ut videlicet probabiliores ſententias ſemper amplectamur, laxasque evitemur, & in rebus etiam, quaæ ad fidem non pertinent, a communi ſen- tentia Patrum, Theologorum, & Romanæ Eccleſæ, ne diſcedamur. () Qui critico ſemper turgent ſupercilio, fortaſſis & hic opiniones præjudicatas, adulationes aulicas, fraudes opponent, pro affectu & Principum nutu a cenſoribus regiis libros vetari dicent, errores non exponi, & prohibitionis cauſam non prodi querentur. Sed quoniam hæc ea ipfa ſunt, quæ & Sacrarum Congregatio- num, & Epiſcoporum, & Romani Pontificis cenſuris objiciuntur, idem etiam illis, quod ſupra dedimus, eſto reſponſum; nam ſi arma antiqua, manur, den- terque, unguerque ſint, ut canit Lucretius, quid vetat, & arma antiqua oppo- nere. Verum etſi ea etiam conceſſerim: an propterea juri Principum, & cenſuræ Regiæ quidquam detkactum pl ² An non hæc ſunt talia, quæ quamdiu HWM («) i Vita Agricolæ c. I. (⁵) hi Eyiſt. Encyck. Anno 1763. die I4. Novembr. Bog’ (242) E homines erunt judices, & fieri, & objlici poterunt? an non & in aliis cauſis iniquæ aliquando e tribunalibus ſententiæ prodierunt? Si quis læſus eſt, legiti- mis id oſtendat documentis, & querela audietur: facti hæc ſunt, & a quo allegantur, probanda, & ad juris dubium minime trahenda, ut vel quivis non modo legum peritus, ſed rationis ſolum, & communis ſenſus compos intel- ligit. Unde miſios moroſos adeo adverſarios faciamus, & ad noſtra reverta- mur. Tantum ergo abeſt, ut in hae propoſitionum, & librorum cenſura, àa Principe Politico lata, ſi ea, quæ expoſuimus, diſcrimina obſerventur, ſa- eræ poteſtatis jura infringantur, ut potius per eam Imperantium civilium auétoritatem fides integra, rel gio illibata, morum doctrina non corrupta, espublica tuta, & tranquilla conſervetur; quoniam hae ratione, ut de Mar- ciano Facundus Hermianentſis profitetur, canonum executores, non conditores, fi- dei advocati, non judicey conſtituuntur. (a) De jure cenſorio Frincipum in negotiis religionis heterodoxkxk diſſeritur. [X ſupremo, de quo adhuc diſſeruimus, Priucipum jure & civitatem, & fidem tuendi, illud conſequitur, ut ſi quando malum graviſſimum, & alias inevitabile a fidehbus ceteris, a republica averti non poſſit, quam tole- rando etiam ſectarios, & a vera religione diſſentientes: his ipfis liberum, aut certis Pactis, & conditionibus limitatum ſacrorum ſuorum exercitium poſſit Princeps permittere, & hujus tolerantiz normam, & modum determinare. Neque enim etiam Principibus Catholicis jus quodpiam reformandi ad hetero- doxæ religionis negotia reélatum negari debet, modo recto, ſanoque ſenſu ex- Plicetur, de quo tanto animorum æſtu & in Pace Religioſa, & in Veſtphalica diſputatum fuit, hodieque etiam Doctores Catholicos inter & Proteſtantes di- ſcepftatur; qua de re pluribus egit illuſtris de Barthel, (?) & poſt eum ſiepe laudatus Cl. Zallvein, qui accurate jus reformandi antiquum, & novum, Jus &ccleßtaſticum, & politicum, & utriusque officia diſtinxit, ac ſenſu catholico rem intricatam clare explicavit. (c) Ex quibus infertur juris dicundi poteſtatem in cauſis religionis heterodoxæ ad eum pertinere, qui territorio ſumma cum aucroritate præeſt. Nam jus quidem Sacrorum Doctores Proteſtantici omnes adſeribunt, & vindicant Principi territorii, lcet eo cum diſerimine, ut multi ad jura majeſtatica ceu ſaeræ pofeſtatis originem recurrant: plerique recentio- res ſyſtema collegiale adopftent, & ex liberis ecgleſiæ ſuæ Pactis, ex tacita, vel expreſfa plebis voluntate, jus iſtud in Principem translatum affirment. Hæc frequentior eorum doctrina, & , ut Calvin, Hobbeſii, Thomaſii aliorumque Va- (a) L. XII. c. 3. (b) Opuſc, 2. & 3. de jure reformandi antigq. & nov. () Prine. I. E. Ibm. III. L. II. c. 5. J. 0. 6 veria tboque nndsl Peclei civilen Geret ſos ] ſtrin⸗ Co Prie cujus elle, Auct cto! Ut a teros Imp. ſiers fice! e e⸗ er & N buod ſtant dedl volit elt an tium fuiſe Atqu ſatet here licei Um dus tltd las Alti 8 canſis lepiti. Gvo vis non 8 intel. reverta⸗ enſura, tur, ia. eivilium rrupta, e Mar- Mel, ſ⸗ n, & m, & 1 tole- Im, Aut polit ninare. leter⸗ lu ex⸗ Dhali tes i 1ſepe 1, us Te em in cum nes molti entio⸗ t,, vel INüe VI⸗ „ , 10. oN (243) g varia, & innumera figmenta præteream, nunc inter illos plurimum recepfa, ſi quidem & de Principe fidei ſuæ adhærente agatur: aliter ſentiunt, mul- tisque contendunt, ſi territorii Princeps ſit Catholicus. At quum illi legiti-= mos Eccleſiæ Paſtores non audiant, cum cenſuras Pontificias execrentur, cunt Eccleſiam Catholicam judicem non agnoſcant: facile Patet, etiam Principem civilem Catholicum obſtrictum efle, ut ejusmodi ſubditorum religionem mo- deretur, caveatque, ne in communem reipublicæ felhicitatem delinquat; abu- ſus pernicioſos tollet, libertatem Pactis, & aſlenſu legitimo non firmatam re- ſtringet, libros etiam, ut diximus, eriſticos calumniis, & contumeliis plenos condemnabit. Neque vero propterea jurisdictio hæc, quam exercebit, pro- prie eceleſaſtica, aut epiſcopalie cenſeri poteſt, utpote, qui nec religionem, de cujus cauſis judicat, veramm: nec in ea vere talem jurisdictionem eccleſiaſticam eſſe, ex principiis fidei ſuæ perſuaſum habere debet. Sacra ergo omnis hæc aucétoritas ſolum improprie, & analogice talis appellanda eſt, quum nec ex ſa- cro fonte profluat, nec in Sacris Dei voluntate legitimis verſetur, ſed regula, ut ajunt, territoriali utatur, & ex ſupremo territorii jure ſecundum ipia he- terodoxorum principia emanet. Atque hinc piiſſimi Auſtriaci Principis, & Imp. Caroli V. formula religionis Iaterim dicta excuſäri, & ceu non violato ſacræ poteſtatis jure edita defendi ſolet. Non equidem ignoro eam a Ponti- fice Paulo III. illico improbatam: nec inſeius ſum eorum, quæ Pallavicinus de eadem conſtitutione ſeribit, videlicet ſtatim atque prodiit, & ab hæreticis pPer commentaria in lucem edita libellum eum acriter fuiſſe confutatum, (2) & hinc a nonnullis inter religionem, ab aliis interitum religionis appellari: a qui- busdam demum cum Zenonis Henotico, Heraclii Ectheſi, & Typo Con- ſtantis comparari, ut apud Graveſonium, aliosque hiſtoricos legere eſt. (5) Sed de avita inclitz hujus Cæſareæ ſtirpis pietate, de illuſtri Caroli V. virtute velim paulo mitius rerum Germanicarum ſentire Scriptores. Conſiderandum eſt ante omnia afflictiſſimum eo tempore in Germania, & hæreticarum par- tium factionibus, libertate, & decretis Principum reluctandi audacia turbatum fuiſſe ſtatum, ut vix exterior quædam ſpecies religionis animadverteretur, atque hæc ipfa nonniſi per vim a victoriis, edictisque cæſareis inducta, uti fatetur Pallavicinus, & auctor coævus in biſftorica relatione de ortu, & progreſſis hæreſum in Germania ab Anno I5 10. iqzue ad Annum 1533. graphice, barbaro licet ſtilo, deſeripfit, & teſtatum reliquit. («) Animi ergo erant ut cum ma- xime hæretici, ſacra ſine auditoribus celebrabantur, & vix erat qui facultates, quas ad Cæſaris petita omnino ampliſſimas Paulus III. ad perditorum mul titudinem in ovile Chriſti alliciendam, a Sedis Apoſtolicæ Nunciis conceden- das elargitus fuerat, vix inquam erat qui illas peteret, aut prout mos eſt, ſaltim blandius exciperet. Hinc & Nuncius Pontificis Pighinus Ferrentina- HhzZ ten- («) L. X. Hiſt. c. I7. n. 7. (5b) Graveſon in Sac. XVI. Colloqu. I. Nat. Alex H. E. Næc. XVI. c. I0, a, 4. (c) Habetur in princ, Tom. 33. Hiſt, Eccl. Meury latin., edit- Wo* (244) tenſis Epiſcopus iter per Germaniam proſecutus, facile intellexit, omnem Operam præter eam, quam ferrum impenderet, irritam caſuram. Guid enim- vero religioſus Princeps in tam perdita Eccleſiæ cauſa ſibi agendum non ar- bitretur? Qua ratione religionem peſſumdatam erigat, aut labaicentem ſuſten- tet, dum nihii hic prodeſſe Pontificis a plerisque aut contemti, aut neglecti decreta: nihil univerſalis Concilii molimina, quod tum triſtiſſimo eventu Tri- dento Bononiam translatum, ac velut ſuſpenſum quieſcebat: nihil denique Germaniæ Epiſcoporum, & ſacrorum Antiſtitum conatus, intelligit? quin vel ab ipſo turbati, interruptique Concilii exordio omnia in pejus ruere oculis ſpectat? ſane hic extrema quævis tentanda pro conſcientiæ religione fibi per- ſuaſit, unde malis medela afferri, aut ſpes concordiæ emicare valeret. Nec vero Prœæceps nimis in eo, quod advocati, & defenſoris Sacræ fidei munus poſtu- lare videbatur, edicto promulgando egit, nec ſine conſilio, maturaque Sacer- dotum, & Eccleſiæ Præſulum deliberatione. Oblatus ei fuerat libellus, interim Poſtea nuncupatus, quique præcipua capita per recentes controverſias agitata 26. articulis complectebatur, a Principibus nonnullis vehementi pacis cupidi- tate flagrantibus, putantibusque fieri poſſe, ut Catholici cum hæreticis in una eademque doctrina tandem conſpirarent. Libellum illico recognoſcendum dedit Imp. tribus viris Sacrarum litterarum ſcientia inſignibus: Julio-Flugio, Naumburgenſis Eccleſiæ Antiſtiti, Michaeli Sidonio Moguntini Suffraganeo, Catholicis, & Joanni Agricolæ Septemviri Brandenburgenſis ſacro Oratori, hæretico quidem, ſed pacis etiam cupidiſſimo. Diſtribuit eundem poſtea con- gregatis in comitüs Principibus, ut eorum ſententia exploraretur. Traditus etiam Sfondrato Legato Pontificio, ut examinatus auctoritate Pontificis firma- retur. Miſſus denique & Romam, & ad Concilium, ubi Legati, Catharino Præſertim, ac Seripando, in eo libello diſcutiendo uſi ſunt. Quod vero rei ſumma & caput eſt, nihil in hoc ſcripto ab Imperatore propoſitum ea mente, ut Catholicis fidei normam præſeriberet, aut ii ſuis e ritibus removerentur, ſed ſolam ut palam fieret, ad quas tandem conditiones laici Septemviri, & alii Principes proteſtantes devenirent; quemadmodum clare coram ipſo Ponti- fice Carolus per oratorem ſuum fuerat profeſſus. Quin, ut ex initio libelli conſtat, hortari ſe ajebat Piiſſimus Princeps Catholicos omnes, ut fuis in ri- tibus perſeverarent: eos vero, qui nova dogmata ſecuti fuerant, ut commu- nem ipfi pariter religionem complecterentur, aut certe illius libelli tenorem ſervarent. Quis tandem libelli tenor? Omnia, modo ſana interpretatione exponantur, probe catholica, ac potiſſimum in iis, quæ de Sacramentis age- bant, Proteſtantium erroribus adverſantia, exceptis duobus tantum diſciphi- næ capitibus, ſeilicet ut interim communio Herun: qui ea uti adſueviſſent, ſub utraque ſpecie permitteretur, & conjugatis Sacerdotibus in conjugio Perſiſtere fas eſſet; quæ tamen duo minime tanquam licita probabantur, ſed toleranda eſſe decernebatur usque ad Concilii definitionem; quod quidem ipium malorum Præſentium dira neceſſitas, & aliqua pacis ac concordiæ ſpes exigebat. Erant er- tson ocortui ridetur. .lsl roſe Piore etiatm. Preeig Hine? ſolum mam ſenſim 10 ff tillim () i mente judicio ſed eti tor fue ſicis ee dium! gato d Cathol lepe Doſſon venure exerci 10 fls Herae Henot tioren thena ſe en Preſe ditati tam Verba Adiam illo matie 4) 6 7 7 ommnemn id enm. non ar- n ſüſten. neolecti UAta Tri- Geninue gbin vel re Oelis ſlbi per. ec Ver 6 poſtu. e Sacer⸗ ,interin gitat cupicl. ticls I endumm Fugio, ganeo, rator!, ez con- Taditus firma⸗ charino ero rei mente, entur, &ali Pont- lbelli n⸗ mIu⸗ norem atione age. ſeipl. t, ,0 re us lele orum Eraut el⸗ N (245) , g ergo heæc talia, ut non modo ſanctiori fidei non adverſa, ſed temporum, & locorum adjunctis neceſſario opportuna viderentur. Quod ipſum agnoviſſe videtur Paulus III. P., dum edem libello ſibi oblato Cæſari renunciari juſſit: «his legibus obligandos non eſſe veræ, & antiquæ religionis aſſertores, novæ . pProfeſſionis auctores admitti poſſe, ut tanto nimirum veritati, ſalutique pro- „Piores, ab omni denique errore facilius traduci poſſent. (à) Quod unum etiam intendebat Carolus, utpote & in iis ſolum provinciis edictum valere præcipiens, quas a novitatis ſtudio ad Catholicam fidem revocare conabatur. Hinc & Præſules Concilii Bononiæ ingenue affirmaverunt, libellum eſſe eo ſolum ex fine confectum, ut a Proteſtantibus exciperetur. Iſtis autem for- mam quandam religionis præſcribere, quæ & turbis aditum præcludat, & ſenſim ad veritatem diſponat, non eſſe a poteſtate Principis alienum, omni- no affirmandum videtur. Hac igitur rerum geſtarum ſerie, quam verbis po- tiſſimum laudati accuratiſſimi Concilii Tridentini hiſtorici Card. Pallavicini (b) inhærentes retulimus, hac Præſulum eo tempore viventium ſententia, hac mente Imperatoris accuratius conſiderata, admiratio etiam animum ſubit, qus judiciorum præcipitatione evenerit, ut propterea tot non modo inſultibus, ſed etiam conviciis Cæiareum hoc edictum proſciſſum, atque ipſe Impera- tor fuerit impetitus. Sane, ſi acceleratam, obtento necdum expreſſo Ponti- ſicis conſenſu, promulgationem fortaſſis exceperis, quam tamen ipſam & ſtu- dium ſingulare concordiæ, firma, quam præſertim Bucerus Cæſari, & Le- gato Pontificio faciebat, partium diſſidentium componendarum ſpes, recta catholicæ religionis confirmandæ intentio, & bona fnides, aliæque cauſæ per- ſæpe poſtea ab Imperatore apud Romanum Pontificem allegatæ plurimum poſſunt excuſare; in ceteris nihil omnino a religioſiſſimo Principe geſtum in- venire eſt, quod non pietatem ſaperet, religionis fervorem oſtenderet, & exercitam ſolliciti de fide ſervanda animi curam commendaret. Quantum ve- ro factum iſtud Caroli a conſtitutionibus Græcorum Imperatorum Leonis, Heracli, & Conſtantis diſtet, facile etiam accuratius omnia expendenti patet. Henoticum quippe Zenonis, etſi non Baronii, (c) ſed Natalis Alexandri mi- tiorem de ejusdem Imperatoris fide amplectar ſententiam, (4) diſerte ana- themate damnat ſanctam Synodum Chalcedonenſem, expontæ in ediéto fdei eſſet contraria. Quæ ipſa conditio, licet ab hæreſi Zenonem purgare valeat, præſertim ceteris etiam edicti verbis ſpectatis: manifeſtam tamen indicat du- bitationem de Oecumenici Concilii infallibih auctoritate. Silet præterea aper- tam hujus Concilii definitionem, ſilet celeberrimam S. Leonis epiſtolam, ſilet verba: ex duabur, & in duabur naturig, quæ tamen contra Eutychianam per- fidiam tum erant ſingularis catholicæ doctrinæ teſſera; adeoque in Henotico illo & hæreſis manifeſte fovetur, & Sacri Oecumenici Concilii ſententia dog- matica anathemati conditionato hominis profani, cui in ſimilibus parendi Hh 3 ne- (aà) Reſert. Maſeniur in Hiſt. Caroli V. L. VII. num. 44. & plures etiam teſtes citat. (5) L. X. a. C. I7. (–) Adann. 4982. (d) Nat. H. E. Sæc. V. c. Z. «. I5. J. 4. necefſitas, non auctoritas imperandi, minus ſacra fulmina vibrandi incumbe- bat, auſu temerario ſubjicitur. Quid autem Heraclius Imperator? palam is aſſeruerat Monothelitarum hæreſim: in Ecétheſi ſua cavet, ne quis unam, aut duas in Cbriſto confiteatur operationes: tandem unicam in Chriſto voluntatem in ſenſu hæretico diſerte aditruit, & Sanctor Patres ſe in hoc ſequi effutit imperi- tus Princeps, ſeu potius Sergius Conſtantinopolitanus Patriarcha Monotheli- tarum dux, qui Ectheſis auctor fuit, eamque Heraclii nomine inſeripſit, ac vulgavit, majorem ut ipfſi conciliaret apud Palatinos, Clericos, & populos auctoritatem. Unde & eam poſtea ſuam eſſe negavit Heraclius data ad Joan- nem IV. R. P. epiſtola. Denique eadem fere in typo Conſtantis ſunt animad- vertenda. Auctor enim ejus Paulus Monothelita Conſtantinopohtanus Patri- archa: in eo ſacrarum vocum: dusrum operationum, & duplicis in Cbriſto volun- tatis mandatur ſilentium: dogma reticetur toto jam orbe celebratum, & clara RR. PP. ac Epiſcoporum ſententia aſſertum. (a) Hæc inter, & Caroli V. & ratio, & nil fuerit unquam ſic impar ſibi. Ubi enim Carolus bæreſim com- mendat? ubi novæ doctrinæ præceptum imponit? ubi Catholicum dogma, quod maxime profitendum eſſet, ſubdole, & maligne reticet? Et licet ali- quando formulæ adhibeantur ambiguæ, an univerſis Regnorum ſuorum Qa- tholicis, uti illi Orientis Impp., ac non potius ſolis diſſientientibus eandem formam præſeribit, ſeu potins ad tempus tolerandam, ſi quis ſiniſtre ſuam in partem omnia traheret, inſinuat? Quod quidem & Carolus teſtatus eſt, & Legati etiam Pontificii agnoverunt. Nec ergo edictum Caroli nefarium, nec cum Typo, Ectheſi, aut Henotico conferendum videtur. At enim cur po- ſtea Romæ improbatum? Cur tot querelas Pontifices effuderunt? Et Clemens renſia decreta, & poſtea Innocentius X. pacem Veſtphalicam reprobarunt, & ad Imperatores litteras paternis monitis, aliquando etiam minis plenas de- prema, & libera Eccleſiæ voluntate quidquam ex iis confirmari, quæ ſolum Inevitabilis mali neceſſitate adacti & eccleſiaſtici, & Sæculares catholici Prin- cipes permiſerant, nec ſi quæ forte periculoſa, & prava ex illis Eccleſiæ ho- ſtes deducerent conſectaria, id indulgentiæ, aut etiam auctoritati Eccleſiæ ad- ſeriberent: ut denique ſarta tecta pro futuris temporibus Apoſtolicæ Sedis jura eſſent. Nam illuſtres Juris Eccleſiaſtici Germanici interpretes Pacem Veſt- Phalicam ceu lcitzm, & validam defendunt: & ſimul proteſtationem Ponti-= ſiciam juſtam, æquiſſimamque agnoſcunt, nec ſuis et am effectibus deſtitutam. . Nihilomtinus, ſoribit de pontificiis hiſce proteſtationibus Vir clariſimur Joſephus Schrothk . Jurir Ectlefaſtici PFrage Proſeſor, hæ proteſtationes notam omnimodæ meßzcaciæ, „& multo magis temeritatiz a Proteſtantibus imputatam effugiunt ex ea ra- tione, ne Proteſtantes in certis materiis Pacis Religioſæ, & Veſtphalicæ, uti eſt? di- (a) Nat. Alexander H. E. Sat. VII. c. 2, a, I. H. Z. edictum quantum non intercedit diſerimen? Scilicet longe diſcrepat Mir & vox, VII. infauſtam religionis pacem in Conventu Ratisbonenſi, & Paulus III. Spi- ,„ 2 E derunt. Nempe ut pro muneris ratione teſtarentur, nec ſuo aſſenſu, nec ſu- 44 uin 4ʃ Pote akelg tvert Perille egreg ſe op trinæ cAlNi leſto ricam je pol Jurion Qrum tlori contig plcan quons guonie Poblie jeltati Ut tionen lolo; & K AA m prohi nikuil jure n keligi „15 tidian aut e⸗ linumbe. 2 Palamn is ham, qust intatem in it inperi⸗ lonothe. eripſit, ae X populos 1 0d ſoan. ltanimad- Nus Patri- io volin- 1, & clara Caroli V. .. 4,,„ 1C 101, ſim com- dooma, licet d- rum Ca- eandem tre ſuamn 1s eſt, ium, dec cur po⸗ Clemens III. Spi⸗ Obarunt, enus Ce- nec ſü- ſolum Drn- ſie ho- elie ac- Gis jura mn Veſt⸗ n DPonti- itutam. brot ſteuit, x es Ia⸗ Utl A: diverſitar religionir, ſuſpenfio jurisdibétioniz eccleſtaſticæ, eN ( 247) 2S ipfi Sedi Apoſtolicæ titu- . lum expreſſz conceſionir, aut ſaltem præſeriptionis opponeré valeant, cum tamen . poteſtas Sæcularis tantummodo uſum falcti, Poſſeſſionem extrinſecam in cauſis ccreligionem, & jura eceleſiaſtica concernentibus jam antea acquiſitam, mul- « lum vero uſum jurir in foro interno Proteſtantibus relinquere voluerit, & Po- tuerit. (a) Qua de re inter alia prœcipue legendum eruditum opuſculum Perilluſtris viri Ickſtatii, qui Bullam Innocentianam a conviciis, & injurüs egregie vindicavit. (5) Hinc ſimilibus etiam de cauſis conſtitutioni interim ſe ſe oppoſuerunt Romani Pontifices, ne qua forte macula ſuo ex ſilentio doc- trinæ fidei inureretur, quin tamen propterea permiſſiones Principum, juſto calamitatum impendentium metu, aut certo præſentium periculo factæ, mani- feſto potuerint diſplicere. Atque hæc ſunt, quæ Carolinum illud edictum, & hiſto- ricam de eodem Pallavicini narrationem accuratius meditanti in mentem veni- re poſſunt; nec dubito quin eadem, ac plura etiam præclare perſecutus ſit Jurium peritiſſimus Pichler, in ea quam edicti hujus contra Natalem Alexan- drum, & Raynaldum adornavit, apologia & hiſtoriæ Auguſtæ quinque Ca- rolorum a Cl. Rieggero indicatæ inſeruit, (c) quam tamen legere mihi non contigit. Nec vero ea, quæ attuli, inutilia ratus ſum ad clarius etiam ex- plicandum, quid Principibus in religionis cauſis ſalva fide adſeribi poſſit, & quousque eorum de libris, ſeriptisque arbitrandi judicium porrigatur. Verum quoniam Princeps non ſolum eſt advocatus, tutorque Religionis, ſed & pacis publicæ cuſtos, ſuique populi defenſor, facile patet, ex hoc ipſo ſummo Ma- jeſtatis jure, civiumque omnium communi ſollicitudine ad eundem pertinere, ut quoscunque non heterodoxorum modo, ſed & orthodoxorum libros ſedi- tionem concitare valentes, profanos omnes, ſolisque naturæ, hiſtoriæ, Phi- loſophiæ, & profanarum artium principiis innixos excuti, & examinari faciat, & ſi quovis modo aut ſtatum reipublicæ turbent, aut Majeſtati detrahant, aut morali virtuti, naturalique juri adverſentur, ut eosdem auétoritate ſua prohibeat, & condemnet. Nihil enim hic eſt, quod ejus poteſtatem excedat, nihil terminis ſanctioribus vallatum, quod eum repellat, nihil quod Majeſtatis jure non concludatur. Sed his quoniam nec cum Præſente inſtituto, ubi de religionis negotiis agimus, nexu, ut ajunt, immediato conjuncta ſunt, & quo- tidianis comprobantur exemplis, ſupervacaneum foret diutius aut immorari, aut eadem plenius, fuſiusque pertractare. SVI. («) Liſtit. Canon. P. J. J. 61. (b) Opyuſculo kitulus eſt: de juſta, & eſicaci Summi Pontifcciy proteſtatione contra pacem Religioſam, & Veſtphalicam, obliga⸗ tionem ejursdem intrinſecam, & pactitiam inter compaciſcenter haud infringente. Extat Tom. II. opuſeul. Jurid. pag. 320. Vid. etian: Cl. P. Zallvein Print. I. E. Tom. III. O. 2. 6. 6. J. J. (c) P. I. E. in nof. ad R. 437: R9 (248) g S§ VI. Dihertationis Epilogus. I cui igitur in religionis negotiis judicium, & cenfſuræ arbitrium nulla ratio, nec priſcæ conſuetudinis uſus, nec ſacræ leges, nec Imperantium volun- tas permittunt: i8 ſacra hæc profanis, ut ajunt, illotisque manibus, non at- tingat, vereaturque magnopere, ne aufu temerario irrumpens in ſancta ab eorum gloria opprimatur. GQuod ſi vero aut Majorum juſſu, aut pro erudi- torum more de alieno opere judicium ceu privatus cenſor, arbitriumque ſu- um interponit: næ eidem magnopere optandum eſt Alpheonſi Arragonum Regis conſilium, de quo ab Antonio Panormitano memoriæ proditum eſt, ſe, ſi Romanis temporibus vixiſſet, Jovi Poſitorio ad curiam templum fuiſſe extructurum, quo ſententiam dicturis, odii, invidiæ, & cujusvis inconditi af- fectus depoſitio exoraretur. (a) Et vero id ipfum ætate Quiritum innuebat Auguſtus præcipiens, Suetonio referente, ut Senatores de quapiam re pro- nunciaturi, non prius ad ferendam ſententiam ſe accingerent, quam a Deo ſacræ ædis, in qua Senatus congregabatur, opem ad turbidos quosvis affec- tus exuendos poſtulaſſent. (?) Tranquillo ſcilicet animo, & mente optimis cen- ſuræ regulis imbuta cenſorio munere defungatur. Guisquis demum legitima cenſuræ poteſtate pollet: is primum fines Juris ſui accurate diſpiciat, poſi- tosque cancellos excedere non audens intra ſtadii terminos ſe contineat: tum vero juſtitiam æquitate temperatam perſequatur, & ingeniorum licentiam cohibeat, Propoſitionibus meritam inurat notam, libros religioni, bonis mo- ribus, dogmatibus, & ſanctæ Eccleſiæ diſciplinæ nocivos prohibeat, condem- net, & quam a natura, a legibus, ab imperio, ab Eccleſia ſibi collatam habet, cenfuræ auctoritatem tueatur, memor & eum bonis nocere, qui malis, præ- fertim libris, parcit, perſuaſumque habeat, non eſſe ferendas eorum lucubra- tiones, quibus, conculcata veteri, & avita religione, ſanétaque morum doc- trina, & hæreſes, & errorum portenta, & inſolens vitæ licentia in ſummam ſacræ Pariter ac profanæ reipublicæ perniciem contagioſa veluti lue propaga- tur; quas proinde cura paſtorali & medicinali damnari neceſſe eſt, priusquam Per incautum vulgus ſerpant dira contagia; præſertim ſi & certa ac obſtinata fit emendare nolentis pertinacia; quod ipſum S. Auguſtinus de Vincentio Ro- gatiſta hiſce expreſſit: „Si admonitus, ſeribit ad eundem, pia humilitate, & „catholica pace correxeris, errores fuiſſe judicabuntur --- emendare potius, quam in eis remanere cupientis. Si autem pro eis tibi etiam contentionem, uod abſit, (maligniſſimus ſpiritus) perſuaſerit pervicacem, jam tanquam L heretica dogmata cum ſuo neceſſe erit auctore damnari; cura ſcilicet paſto- rali, & medicinali, priusquam per incautum vulgus ſerpant dira contagia. () . Un- (4) E. MI. de fact. & diäct. Alphonſi. o. 2., ( 5⁵⁶) Saston. in Auguſto, (c) L. II. Age Anima c, 20. E. Dode demia ris pe runt. ſcopot tisque, politi Wüpa RR. minat itt, 4. in gu 6 hoo bonmar quod uam ſeript deſtin ejus prem Reig 2u lgit turpe d. ſunt, tioni ran la ntio, n volun- non at- ſancta a 0 erudi- nque ſu⸗ Tonum tum eit, im fuille nditi ak. inmwebat re pro⸗ 14 Deo is atec⸗ mis cen⸗ legitima 5 t, boſi ntinet: centiam mis mo⸗ ondem- n habet, , pre⸗ jeubra⸗ I coc⸗ Ima3. g- 1a ſtinatta tio Ro⸗ te, & potis, tlonem, Inqoen Palo⸗ , Uo-⸗ li Il. RY& (249) M & Unde non poſſum non meritis exornare encomiis celeberrimas Europæ Aca- demias, quæ quam plurimas & fidei, & morum doctrinæ pernicioſas cenſu- ris perſtrinxerunt ſententias, ſuisque ſuffragiis Eecleſiarum Paſtores excita- runt. Prædicanda, ſummisque extollenda eſt plauſibus vigilantiſhmorum Fpi- ſcoporum, atque ſummorum etiam Pontificum cura, qui ſuis edictis decre- tisque mercenariorum detexerunt fraudes, venenoſa indicarunt paſeua, pro- Ppoſitiones pravas, & libros noxios ſuis e dicceſibus, ex orbe Catholico eli- minarunt. Nunquam inanis erit, nec ſua carebit laude SS. Congregationum RR. ſollicitudo „qua delatos ad ſe libros in ſtatera Sanctuarii ponderant, exa- minaht, periculoſa notant dogmata, & nociva monimenta proſeribunt, atque ita, quid conſtitutis quorumvis regnorum cenſoriis tribunalibus agendum fſit, in quæ ſeripta & horum induſtriam oporteat eſſe intentam, luculentis exem- plis demonſtrant. Demum ad immortalis gloriæ ſuæ decora veluti cumulum & hoc addiderunt Auguſtiſſimi Principes noſtri, quos Eccleſiæ præſidio, & bonarum artium incremento Deus annare faciat, & perennare feliciſſime, quod pro regia majeſtate, pro jure defenſionis, & tutelæ, quam Eccleſiæ, quam fidei, quam intaminatis debent moribus, decretis ſuis cenſoriis pro- ſcripfſerint, exterminaverint libertinorum nefaria monimenta, & delegata deſtinatis cenſoribus auctoritate ſacram æque, ac profanam rempublicam ab ejusmodi peſte perpetuo voluerint immunem, & liberatam. Dum igitur ſu- Premi iſti Cenſores jure ſuo utuntur, & officio ac munere Eccleſiæ, veræque Rehigioni maxime utili defunguntur: isdem ut obtemperetur ab omnibus, æquum eſt, & neceſſarium: & quemadmodum glorioſum eſt, & laudabile legitimorum cenſorum jus, & poteſtatem agnoſcere: ita profecto non modo turpe, ſed etiam exitioſum foret, ejusdem juris, & poteſtatis, præſertim ſi ea ſit Eccleſiæ, ſumma juſſa: atque cenſuras negligere, aut aſpernari. Vera enim ſunt, quæ de iſtis Magnus Auguſtinus ſeribit, cujusque verbis finem diſſerta- tioni imponere lubet: Qui in Eccleſia CGhbriſti, ait S. Pater, morbidum aliquid, Pravumque Japiunt, ſi correpti, ut verum, relctumque ſapiant, reſſtunt contumaciter, ſuaque peſtifera, & mortifera dogmata emendare nolunt, ſed defenſare erſiſtunt: baretici fiunt, & ſoras exeunter habentur in exercentibus inimicis. (a) 11 DIS. (a) L. XVIII de C. D. c. 5I. DISSERTATIO TERTIA . DE OBIECTO, MODO. ET CGRADIBVS CENSVRAE. QCopulos felicibus auſpiciis prætervecti plenis jam velis ad portum contendimus. Ad poſtremam enim no- ſtrarum diſſertationum partem delati, ea hic offendimus ar- gumenta, quæ ſæpius & copioſius, atque, priora, a clariſſimis Aſcriptoribus egregie pertractata ſunt, ut proinde ſolum illo- rum laboribus nos frui, aut ſummum poſt copioſam adeo meſſem ſpicilegium facere oporteat. Ac integro quidem Hibro Antonius de Panormo omnes cenſurarum gradus, & formulas expoſuit: Raynaudus de ſingulis libris, qui a cen- ſoria poteſtate proſcribendi eſſent, copioſe & erudite egit: Canus, Suarezius, de Laurea, de Lugo, Boſſuetus, "Tournelius, alique Theologi non pauca de ipſis, quæ Theologica cenſura afficiendæ ſunt, propoſitionibus, va- Tiaque earum explicatione commentati ſunt; ut proinde ab harum rerum tractatione hic fortaſſis eſſet penitus ab- ſtinendum. Verum ut præcipua, quæ de cenſorio judicio dici poſſimt, copulata ſint, & ſub uno veluti conſpectu exponantur: etiam ſumma capita de objecto, modo, & gradibus cenſuræ quam breviſſime perſtringam. 8 3 B ig, Deni Jedtur Rrtre , Pite E ſin uoch guocl nobis ſmp guer nvells 1Sl- Wis o. ladeo nidenmn dus,& Acen⸗ lucite Uetus, qur N-⸗ Oince 1s ab⸗ dicio hecku, , quæve fuum de quopiam doctrinæ capite ju G ( 25r e OBIECIOCENSVRAE. §l. De Cnſuræ objecto in genere diſeritur. Ex ea, quam principio attulimus, cenfuræ definitione Hquef, quodnam illius objectum ſtatui debeat. Neque enim ad ſolam eam cenſuram, quæ Theologica propoſitionum eſt, certisque formulis exprimitur, cenſorium reſtringimus judicium, ſed ea appellatione univerſum de propoſitioni- bus, dogmatibus, libris, examen, & legitimorum cenſorum ſententiam com- plexi fumus. Unde cum illud ex communi Philoſophorum conſenſu rei ob- jectum cenſeri debeat, circa quod eadem res ſeu facultas verſatur, & de quo Ppertractat: conſequitur ad cenſorii judieii objectum referri quamvis doctri- nam, propoſitionem, & librum, in quibus de quopiam religionis, ac fidei ca- pite diſſeritur, Nam quæ ſubtilius Scholaſtici de ſormali, materiali, attributionit, & ſimilibus objectorum ſpeciebus exponunt, ea libenter miſſa facimus: tum quod de ſingulari ſcientia, cuius ea funt propria, nobis non ſit ſermo: tum quod illorum cognitio, nihil omnino ad hanc faciat inſtitutionem. Eſt ergo nobis objectum cenfuræ omne illud, quod religionis doctrinam ſpectat, ſive ſimplex ſit ſententia ab auctore aſſerta, ſive propoſitio, quam modalem vocant, icium exprimit: fſive ſit liber I i2 in⸗ eAYE (252) WYJg integer, qui aut ex toto ſuo argumenti genere quoddam religionis myſterium impugnet, aut bonis mala & perverſa admixta contineat, aut præter ſcriben- tis etiam mentem nonnulla cum vera fide minime cohærentia complectatur; Atque hæc omnia huius ſunt loci, ſeu definita cenſuræ nota e. g. Propoſitio- nis hæreticæ, blasphemæ, ſimilisque inuratur, ſeu ſententiæ, vel libri totius prohibitio intercedat. Hæc quippe omnia cenſoriam exigunt poteſtatem, hæc ad cenſorium judicium ceu determinata illius materia & objectum referuntür. Ac primum quidem nemini dubium eſſe poteſt, quum propoſitio vo- cibus ſuis, ac ut logici amant lequi, terminis conſtet, ante omnia horum vim accurate eſſe expendendam, antequam de ſententiæ totius, & propofi- tionis ſenſu judicium feratur. Unde & verba hæc ipſa non poſtremam ob- jecti cenſorii partem conſtituunt. Sane jam Apoſtoli ea erat ſollicitudo, ut vocum quoque ſingularm, ac verborum rationem haberent diſcipuli, quos per impoſitionem manuum celebrium diœceſium Epiſcopos conſecraverat. Hinc ad Timotheum ſeribebat: depoſitum cuſtodi, devitans profanat vocum novitates. Et iterum: formam habe ſanorum verborum. (a) Tito pariter commendat, ut Præbeat exemplum in verbo ſano, & irreprehbenfbili, ſtultas quæſtiones, & pu- gnas legis, quæ præcipue in vocabulorum explicatione ſitæ erant, ceu inuti- les & vanas devitet. () Ac idipſum conſtanti Eccleſiæ uſu, & traditione eſt confirmatum; quemadmodum enim, ut ex communi ſententia S. Hierony- mus teſtabatur, ex verbir inordinate prolatis incurritur bæreſis: (c) ita delectis verborum formulis ad verſus ſectariorum fraudes non ſemel præcipua fidei no- ſtræ myſteria ſunt conſecrata. Integri, & quod excurrit, ſœculi ſpatio cele- berrima agitata fuit controverſia de voce bomoufior, & quum eadem poſt Con- cilii Nicæni decreta, & magni Conſtantini leges omnes Arianorum frandes de- tectæ peremtæque judicarentur, de ipſa confſubſtantiali Filii divinitate vix recte ſentire putabantur, qui nollent dogma iſtud præfata voce exprimere & con- fiteri. Erant quidem nonnulli, qui alios ſanam doctrinam, rectamque fidem profitentes non aſpernabantur, licet vocem homoufſios non adhiberent, ut nempe aut felicius pacis vinculum cuſtodirent, aut pertinaciores ſenſim vin- cerent. (4) At communior aliorum Præſulum fſenſus is erat, ut qui aperte manifeſteque homouſion non probaret, ceu Trinitatis hoſtis anathema judi- caretur. Pari ratione & tota illa Eunomii verſutia unica voce, imo unica littera ex græco vocabulo, quo Spiritus S. ingenitus ſignificatur, detracta, tegebatur, e qua poſtea ſeriem ſophismatum contexens imperitis illudebat, pluresque etiam fortaſſis decepti fuiſſent, niſi ſtrenui catholicæ veritatis vindices Baſilius, Gregorius Nyſſ., Cyrillus Alexandr., aliique fraude manifeſtata voces impias catholica ceniura condemnaſſent. (e«) Quid autem de Neſtoriana & Eutychia- na hæreſi dicam? Nonne & ipſæ ex vocibus male explicatis, & perperam . ad- (a) I. Timoth. 6. & II. Timoth. I. (b) Ad Tit. c. 2. & 3. (c) epifſ. 125. ad Damar. (d) Vid. Thomaſin. Diſſert. V. a num. II. (e) Vid. Berti de Tbeolog. diſcipl. L. VII. c. 16. & c. aliique Theologi. ð zbibitg rus un nunciat demon 1ius: niont matfen Cyril turæ, bit ( Titäten cketis homit tatis, Cahul ulu re aut de Vocad tur, nec ( Dütatis Pre 4 pogt icion exem ſterie My¹ tanche Tod ſibſte Perlſa cen (rn ( 0 re a Per Kn0 tem tres — Flteriumn ſeriben. edtatur; Ppolitio. ll totins emn, hec eruntür. ltio vo. horum pPropoli- lam ob⸗ Udo, ut 1, quos raverat. hituter. dat, ut & pu. indt⸗ one elt eronp. Helechis deino⸗ 0 cele⸗ ſt Con- des de⸗ Wrrecke & con⸗ fidem Nt, Ut V. perte lttera batur, resque Aſilios, impits ehia- Peran d⸗ . leh gti de We (253) B adhibitis totam ſuam ſumſerunt originem? Nonne & hæ omne ſuum v- rus unico ſæpe vocabulo exprimebant, quin & voce aliter atque aliter pro- nuncianda vel ſeribenda univerſam hæreſeos peſtem occulere ſatagebant aut demonſtrare? Matrem Dei Virginem ſanctiſſimam Theodocon fatebatur Neſto- rius: at Theotocon dicere nolebat: poſterius nempe myſterium hypoſtaticæ unionis complectebatur: prius illud Dei ſuſceptricem, non autem Dei incarnati matrem ſignificabat. Ita & Eutyches Apoſtolico exinanitionis verbo, & Phraſi Cyrilliana de una natura verbi incarnata turpiſſime abutebatur, & quum ſe ſcrip. turæ, & Patrum vocibus uti gloriaretur, grandem in fide errorem contege- bat. (a) Neceſſarium proinde fuit, ut ad reprimendam hæreticorum teme- ritatem, ac fraudes eorum omnes declinandas, quasdam etiam voces uſu, de- cretisque ſuis ſanciret Eccleſia ceu veræ fidei ſymbola & teſſeras, a quibus homini catholico non liceat recedere. Ita iavaluerunt conſubſtantialis, Trini- tatis, Dei Genitricir, Tranſuhſtantiationig, gratiæ ex opere operato & ſimilia vo- cabula, ut jam alias meminimus, quæ ſi quis privatus immutare, aut ab earum uſu recedere, aut penitus condemnare audeat; næ is a Patrum fide alienus, aut de hæreſi plurimum ſuſpectus videbitur. Eſt vero præterea in ipſo etiam vocabulorum nexu multus cenſuræ locus, ne videlicet mutuo de ſe affirmen- tur, negenturve, quæ copulare, aut dividere non ſolet Eccleſiæ conſuetudo, nec communior Theologorum ſententia. Id quod præcipue in ſublimi Tri- nitatis, atque etiam incarnationis Dominicæ myſterio locum habet. Unde præ ocuhs habendæ ſunt tritæ illæ accuratæque a Patribus, & doctoribus ex- poſitæ regulæ, ſecundum quas & de myſterio Trinitatis loquendum, & de idiomatum communicztione in Chriſto pronunciandum eſt. Ita licet, ut vel exemplo res Pateat, Trinitas fortaſſe & triplicitas ſynonyma videantur: de my- ſterio tamen divinarum Perſonarum non æque poſſunt & catholice affirmari. Non enim in eo, ut argumentatur Auguſtinus, quoniam eſt Trinitat, triplex pu- tandus eſt; alioquin minor erit Pater ſolus, aut EFilius ſolus, quam ſimul Pater & Eilius; qJuod enim triplex eſt, majus eſt co, quod eſt duplex aut ſimpiex. (ö) Sic & voce illa Juhſtantia libere aliquando bPatres ad deſignandas tres unius divinæ eſſentiæ Perſonas utebantur, quemadmodum ex eodem Auguſtino difcimus: cum «enim, inquit ille, conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum ſenſus, quod in ſecretario mentis pro captu tenet de Domino Deo creatore ſuo: - -- timuit dicere tres eſſentias, ne intelligeretur diverſitas. Rurſus « non eſſe tria quædam, non potuit dicere, quod Sabellius quia dixit, in hæ- « reſim lapfus eſt. - - - Quæſivit quid tria diceret, & dixit ſubſtantias ſeu .. Perſonas, quibus nominibus non diverſitatem intelligi voluit, ſed ſingularitatem «noluit. (c) Aſt, ut paulo poſt S. Pater fatetur, recepta a Synodi Nicænæ temporibus conſuetudine, non audemus dicere neque tres eſſentias, neque tres ſubſtantias, ſed perſonæ atque etiam hypoſtalis vocabula uſu Eccleſiæ H 11 3 con- (a) Vid. Idem Berti. L. XXVI. a cap. I3. (5) L. VIL. de Trinit. c. 6. (c) L. VII. de Trinit. c. 4. Confer Raynaud. Minutalia Sacra Tom. EI. Oper, (254) B N confecrata ſunt, de quo poſteriore controverſiam dirimendamad Damaſi P. R. arbitrium retulit S. Hieronymus: mihi epiſtolis tuir, ſcribit ad eundem, ſwve ta- sendarum, fve dicendarum hypoſtaſeon detur auctoritas. (a) Sic denique, licet re- ipſa natura humana & divina mirabili illa, noſtræque menti impervia unione in Verbo copulentur, minime tamen pro arbitrio ea omnia, quæ alias de natu- ris iſtis præœdicantur, de Filio Dei & Chriſto Servatore noſtro affirmari poſ- ſunt, ſed trita illa regula, & qui ex ea conſequuntur canones diligenter obſer- vandi, ſcilicet communicationem idiomatum ſolum in concretis eſſe facien- dam. Qua quidem cura neglecta orta eſt ea controverſia, quæ Felicem & Elipandum in celebri Germaniæ noſtræ Concilio Francofordienſi & dignitate privavit, & anathemati ſubjecit, quod Chriſtum Filium Dei adoptivum dice- rent. Ac hcet illi cum Neſtorio fortaſſe, ut probabilior contra Vasquez habet Criticorum ſententia, gravius etiam errarent: multa tamen probabilitate nixa eſt opinio aflerens, abſolute & quovis ſenſu dictam ſententiam a clariſſimis noſtris Præſulibus, Magno præſertim Akuino pro veritate decertante, fuiſſe condemnatam. () Scilicet ut recte canonem ſtatuit Auguſtinus: liberis verbis loquuntur Philoſophi, nec in rebus ad intelligendum difzcillimis offenſonem religioſarum aurium pertimeſeunt. Nobis autem ad certam regulam loqui fas eſt, ne verborum li- centis etiam de rebur, quæ bir ſignifßcantur, impiam gignat opinionem. ( c) Non ergo dubium eſt, quin voces etiam & ſingularia vocabula cenſuræ objectum velut ſecundarium cenſeri debeant, & eorum uſum aliquando removeri, non raro caute diſtingui, ſæpe etiam ſtabiliri cenſorum oporteat auctoritate. At vero illud extra omnem controverſiam poſitum eſt: primo & per ſe, ut ajunt, pro- poſitionis ſenſum & totam doctrinam verborum ambitu expreſlam in cenſura Theologica ſpectari. Atque ita intelligenda ſunt Patrum effata, quibus ſcru- puloſi vocum captatores reprehenduntur, quibusque ſententia aſſertorum im- Pprimis conſideranda præcipitur. Ita intelligendus S. Ambrofius, dum ait: littera errorem non habet, apicer ſine crimine ſunt, ſenſus in crimine. (Ad) Ita loqui- tur S. Hilarius: intelligentiæ dictorum ex caufe eſt aſſumenda dicendi. (e) Ita uſu Sacræ Inquiſitionis, & longe antea ex praxi Concilii Conſtantienſis receptum eſt, ait Lorca. (5) Nec cenſura Theologica quidquam damnat, niſi doctri- nas, & in falſitate, quam ſupponit, notat documentum doctrinæ ad pieta- tem pertinentis, quod & Ripalda, & de Panormo & alii de cenſuris agentes alfleverant. Unde ex diverio, quem propoſitiones exhibere poſſunt, ſenſu is potiſſimum hic eligitur, cenſorioque ſubjicitur judicio, qui ad Eccleſiæ doc- trinam, ad fidei veritatem accedit, aut a ſanctioribus hiſee regulis devius ad errorem, ad hærefim, aut ſimile vitium declinat. Atque hinc non raro eve- nit, ut non tantum nuda terminorum fignificatio, aut eorum ad propofitio- nem ordo examinari debeat, ſed ad totius etiam rei tractatæ ſeriem, ad ea («) Epiſt. S&7. ad Damar. (5) Vid. Natal. Alexandr. H. E. Sac. VIII. c. 2. a. 3. & diſertat. 5. (6) L. X. de C. D. e. 23. (d), Ledefde. (e) L. W. de cthe vert, it l Ina nere⸗ Plenn Uiqui ,let co Eju calii mal rum terc VIS Jue Cllen verte ejust nere nor relig Gtn! ill, Kin Inn cun Ethi End Zan rum fib. N. ſe la⸗ let re. none in te mtu. Iri pol⸗ er⸗ faclen. icem & ianitate n dice- 2 habet tte nixa riſſimis mfiſſe gerlit iſaran rum li⸗ n ergo n velut n raro t vero t,pro- cenfura 8 ſeru- im im⸗ mn ait: lodui⸗ Ita uſi eptwm odti- lieta⸗ genltes ,ſenſi E doe⸗ ins ad 0 eye⸗ oſitio⸗ d b4 guck . 2, . N.& WN (255 ) oE quæ præcedunt, quæve ſequuntur, ad temporum & locorum adjuncta, ad ipſas demum auctorusn perionas attenta cenſorum cogitatio ſit dirigenda, ut his omnibus mature conſideratis, is tandem propoſitionis ſenſus innoteſcat, qui cenſuræ theologicæ objectum materiamque conſtituat. Demum nec ſin- gulares tantum propoſitiones, ſed integra etiam volumina ad cenſorium ob- jectum pertinent. Licet enim aliquando nefarüs impiorum dogmatum aue- toribus ſtatutum fuerit, nihil omnino ſcriptis conſignare, ut liberius, & ſine legitimi judicii metu perverſam diſſeminare poſſent doctrinam, ut alibi ad- vertimus, eaque de cauſa Lutherus etiam, ſi tamen ſerio, magnopere opta- werit, omnes ſuos libellos concrematos: alia tamen plurium hæreticorum Fuit ſententia, qui impia ſua ſcripta ubique propagare, & malos libros maxi- ma copia ſpargere adniſi ſunt. Sic & Ethnici olim, ut Chriſtianam fidem te- neræ ſtatim exoſam redderent juventuti, librum blasphemiis in Chriſtum plenum longe lateque evulgare conabantur; quod nobis Euſebius teſtatum re- liquit ita ribens: „Pilati & Servatoris noſtri rerum geſtarum tanquam com- aimentarios quosdam omni blasphemia, & convicio contra Chriſtum refertos «Confinxerunt, quos de ſententia Imp. Maximini in totum regnum, quod „Ejus ditioni parebat, mittunt, perque litteras jubent, ut in quibusque locis, «agris & civitatibus hi palam omnibus exponerentur, & Ludimagiſtri pro c allis diſciplinis pueros in hiſce ſedulo exercerent, hosque illis memoriæ „mandandos traderent. (4) Qualia quidem exempla & noſtrorum ſæculo- rum vidit ætas, novitque heterodoxorum ſtudium, quo & plura millia Mon- tenſium Bibliorum corruptorum, & dolia libris plena, quæ Ferdinandus Par- Vvus in Hiſpaniam devexit, & alia impia monimenta per Europam, remotas- que in regiones diſtraxerunt. (?) Pagellæ igitur etiam integræ, tractatus, diſſertationes, ac quævis volumina cenſorii judicii materiam conſtituunt, quo Vera a falſis, utilia a pernicioſis ſecernantur. Ac in plures quidem claſies ejusmodi libri tribui poſſunt, quas infra ex Raynaudo perſequar: nunc in ge- mere arbitror ſecernendos eſſe primum eos, ques atheorum turba, & hodier- norum libertinorum ſecta adverſus Deum, Providentiam Excelſi, revelatam religionem, animarum noſtrarum immortalitatem, æternas inferni pœnas, & ſimilia religionis tum naturalis, tum revelatæ capita elucubrarunt. Sequuntur illi, quos hæreticorum ingenia in ſuæ ſectæ præſidium, adverſus religionis catholicæ myſteria, continuo velut impetu profundunt, in quibus & ea præ- ſertim ſcripta vigili cenſorum induſtriæ commendata ſns oportet, quæ com- munes nobiſcum fidei articulos explicant, hiſtoriæ eccleſiaſticæ rationes ſubdu- cunt, adverſus Libertinorum inſaniam depugnant, aut juris naturæ, primæque Ethicæ principia illuſtrant, ne videlicet ſub veritatis cortice peſtiferi lateant fructus, ne verorum dogmatum tritico, ut fieri ſolet, longe copioſiora zi- zZania permiſceantur, ne ſub antiquitatis, hiſtoricæ notitiæ, aut Philoſophica- rum diſciplinaram melle virus hæreticum maxime contagioſum occulatur, & in a) H. E. L. IX. c. 4. (?) Vid. Greif. Le 2. 6. 13. in lectorum incautorum perniciem per ejusmodi lhibros longe lateque propa- getur. Tandem & Catholicorum huc referendæ ſunt lucubrationes, quibus religionis noſtræ doctrina exponitur; quo in genere duo præcipue ordines ſpectandi ſunt: primus doctiorum eſt, in quibus præter catholicorum dogma- tum ſinceram inſtitutionem & illud animadvertendum, ne aut laxioribus mo- rum regulis, quas eliminatas dudum cupiunt & ſacri & profani principes, locus relinquatur, aut nimis aculeata, aſperaque ſeribendi ratione honeſtorum virorum Proſeindatur fama, vernilia eructentur convicia, & modeſtia & charitas Chiſtiana violetur. Alter imperitorum eſt, in quibus videndum, ne ſimplici creduli- tate copioſas miraculorum, apparitionum fabulas plebi obtrudant, ne incautis loquendi formulis ſanam doctrinam peſlumdent, aut ſectariorum exponant ludibrio; quemadmodum prudentes cenſores ſemel ac iterum adnotarunt. Nec enim indiget religio fictis & falſis miraculis, argumentisque, cui vera copioſa non deſunt, nec commentis, & ſuſpectis narratiunculis confirmanda eſt doctrina, quam ſacræ litteræ N. & V. T. abunde confirmant, Sanctorum Patrum, & probatorum Eccleſiaſticæ hiſtoriæ Scriptorum documenta teſtan- tur. Hæc igitur omnia ſive deinde deſignatis formulis condemnentur: ſive ceu manifeſte prava, falla, & noxia univerſim proſeribantur: ſeu ſalubri diſci- plinæ lege vetentur ſolum & prohibeantur, cenſorii judicii objectum conſti- tuunt. Sed nonnulla ex his, quæ hic generatim deſcripſimus, exactius etiam, & velut per partes ſingulas diſcutienda. FKI. . .. 5 „° % ». . De wario ſenſu propoſitionum, quæ cenſuræ ſubjiciuntur. 1, 7 Y, TRi⸗ ſunt potiſſimum, e quibus genuinus vocum non minus, quam propo- L ſitionum ſenſus deducitur: primum videlicet conſtans, & univerſalis uſus, ex quo libera vocum ſignificatio reſtringitur, ampliatur, & determinatur. Accedit ſecundo mutua antecedentium, & conſequentium connexio; nam ex vinculo iſto, ut recte notat Tournely, vocabula ſingula præter nativam ſuam vim & ſignificationem, varias imbibunt notiones, & diverſos exhibent ſenſus, e quibus demum ille præcipue iisdem vocibus proprius efficitur, quem præ- cedentium & ſubſequentium locutionum adjuncta ſuo quodam jure ſibi depo- ſeunt. Poſtremo tandem ad notam perſpectamque utentis ſeu auctoris men- tem ſenſum quoque verborum referre neceſſum eſt; nam ſiquidem natura ſua vox aut propoſitio indicet diverſa: procul dubio liberæ aucétoris voluntati relctum eſt, eam, quam voluerit, determinare ſignificationem. Unde fit, ut tradit S. Ambroſius, quod ſermonem dubium menr non dubia obumbret & de- fendat a lapfu. (a) Ac verba quidem intelligenda eſſe non ſecundum quod ſo- nant, ſed ſecundum mentem proferentis, juris etiam Eccleſiaſtici regulæ Præ- («) Epiſt. 49. apud Tournely.. prelet Prio er lic uticgl tatee? Irihrin rumn Wwr V termp cellir Aut cl Verſa d g Toure cai autinn ſition autin usa male crimen io ue, et e tem, cenli ſara auten temm repel Verit NIS Den obje ul⸗ rer ex Pro prope. „ quidus orcines dogma. dus mo⸗ eS, Oels Vrrorum Chiſtinna credul.. incautis MDonant otarunt. Cul vert irmand nctorum teſtan⸗ 1re Hye ri Citei. conſti⸗ etiam, propo⸗ lis ulus, ninator. Ham ex m Lum ſenlus, D⸗ depo⸗ is men- naturd Oluntat e ſit, god ſo⸗ regule pre⸗ (257) We. E Ppræſcribunt, de quo mox Pecu eri nobis erit diſſerendi locus: nunc de pro- prio & naturali propoſitionum ſenfu nonnulla inveſtiganda. Sequitur autem ex dictis duplicem potiſſimum cujuslibet propoſitionis ſenſum diſtingui: Gram- maticalis ſeu rigeroſus vocatur alter, abſolutu item, & quem voces in ſe ſpec- tatæ atque ab omni alio ordine ſeu reipectu alienæ exhibent; alter contra broprius dicitur & naturalis, relativus & obvius, quem non modo vis termino- rum communi uſu recepta, ſed tota ſeriptionis ſeries declarat. Judicatur igi- tur verborum ac propoſitionum proprius & naturalis ſenſus ex adjunctis loci, temporis, cauſæ, antecedentium, & coniequentium, ſcopo ſeribentis, & ne- ceſſaria cum circumſtantiis iſtis connexione, atque ſecundum hæc propoſitio aut clare vera, nulloque vitio intrinſeco affecta eſt: aut manifeſte prava, per- verſa, falſa, & religioni quoquo modo inimica: aut denique obſeura, dubia & æquivoca; de quibus hæc fere eſt auctorum, præſertim de Panormo, & Tournelii theoria. Si ſententia in proprio, & naturali ſenſu vera ſit, cenſent eam nunquam damnationi eſle ſubjiciendam, etſi iisdem homines imperitos aut improbos & novatores aliquando abuti contingat, ſed ſalva integraque propo- ſitionis veritate, & inviolato recto illius uſu, ſolam male utentium temeritatem, aut imperitiam eſſe redarguendam, manifeſtandamque. Expreſſit hoc Auguſti- nus adverſum Manichæos ita ſceribens: manifeſtum eſt, non rem ullam, cum ea guitque male utitur, ſed ipfum male utentem eſſe redarguendum. (a) Et alibi: dementia eſt, crimen male utentium in res ipfas traniferre. (5) Ita Patres omnes ſingulari obſe- quio & honore veritatem proſecuti ſunt, etſi ab hæreticis traditam, & quæ ab illis cum veritate ac laude dicta fuerint, non eſſe projicienda, negligenda- que, ſed tanquam ab injuſtis poſſeſſoribus vindicanda monuerunt, ut videli- cet cogitemus, intelligamusque, Domini noſtri eſſe, ubicunque invenerienus verita- tem, ut iterum ait Auguſtinus. («) Atque id ipfum ex tota etiam theologicæ cenſuræ natura, fine, & objecto quam facillime evincitur. Nunquid enim cen- ſura notam infligit doctrinæ malæ, quæ aliquomodo fidei nociva ſit? conſtat autem, ut nulla veritas veritati opponitur: ita nec fidei divinæ ullam verita- tem poſſe eſſe nocivam. Nonne & finis cenſuræ eſt, ut veritas defendatur, repellantur hoſtes, qui depoſito fidei inſidiantur, verbo, error vincatur, & veritas triumphet? Igitur propoſitio ſenſu legitimo & proprio vera nullate- nus cenſura perſtringi poteſt, quin ſimul veritati nocumentum inferatur. Denique veritatem notari, damnari extra omnes terminos cenſuræ, ejusque objecta eſt poſitum; conceſſerim tamen aliquando fieri poſſe, ut graviores cauſæ ſuadeant veritatem ad tempus diſſimalare, ac reticere; in quo quidem rerum ſtatu propoſitio etiam in ſenfu proprio vera prohiberi poterit. At ex hoc ipſo confirmatur, eandem nullatenus damnari poſſe; quandoquidem, ut de Panormo advertit, hæc eſt præcipua diſcriminis damnationem inter, & prohibitionem ratio, quod illa falltarem doctrinæ ſupponat, non vero iſta, K k & (a) E. II. de lib. ebitr. c. 16. (b) Serm. 50. aliaz I5. de diverr. (e) L. II. de dobtr. Cbriſt. c., 18. e (258) W & res etiam optimæ aliquando vetari valeant, & prohiberi. Ex quo quidem conſequitur, propoſitionem legitime condemnatam, & quavis demum cen- ſura notatam, veram eſſe non poſſe. Hinc & Boſſuetus recte affirmat, vel ipſas temerariæ, maleſonantis, piarum aurium offenſivæ, ſimilesque notas cum veritate non conſiſtere; quia ſcilicet vera pietas cum veritate ſenſus con- juncta eſt, ac proinde procul abeſt ſcandali, aut offenſæ pietatis ſuſpicio ab ea doctrina, quæ vera eſt, & traditioni conformis. (a) Non quidem me latet paulo aliter ſenſifſe viſos Gerſonium, Canum, Vasquez, aliosque; at ſi eorum ſententiæ accuratiori examine expendantur, explicenturque, nullam omnino eos inter & nos ſupereſſe diſſenſionem patebit. Nam Vasquez quidem lo- quit ur de propoſitione acerbius contrariam damnante, quæ quidem cenſura, cum propoſitionem ingrediatur, & ad illius ſenſum pertineat, eam inter fal- ſas recenſere cogit, legitimumque præbet notæ theologicæ fundamentum. Cujus rei exemplum merito ille allegat quintam Janſenii propoſitionem. Ger- ſonius & alii loquuntur de propoſitione vera ſolum in ſenſu grammaticali, ut ajunt, & rigoroſo, quæ tamen in ſenſu proprio, & ſpectata auctorum mente juxta rationem ſuperius explicatam omnino falſa cenſeri debet, ut iterum li- quet ex ea, quam citant, Vicleffi propoſitione: Eccleſia una eſt, ſicut unur eſs prædeſtinatorum cætur; hæc quippe vera eſt, ſi ſoli termini conſiderentur, qui nonniſi ſimilitudinem, & comparationem exprimunt: aſt habita ratione auc- toris prorſus eſt hæretica, cum Eceleſiam ex ſolis prædeſtinatis conſtare velit. Denique Canus de ſcandaloſis agit aſſertionibus, putatque quasdam propo- ſitiones in ſe veras poſſe ſcandalum parere: ipſa veritas, inquit, affert ſeandalum idiotis & infirmir. (?) Verum ex eo non conſequitur, nec id Canus affirmat, ſimilem veritatem judicio cenſorio condemnari poſſe. Veritas ergo ſit inte- gra & illæſa; at ſi idiotis & ſimplicibus ruinæ anſam præbet, imprudentia ean- dem veritatem non congrue, durius, aut loco non opportuno exprimentis legitime caſtigabitur, & ipſa etiam vera propoſitio rejicietur, non ratione ſui, ſed ratione modi, quo prolata eſt, & in quo noxia interne, ac vitioſa cen- ſeri poterit. Audiatur hic Auguſtinus, qui in libro de dono perſeverantiæ plu- ribus circa divinam prædeftinationem ſententiis rejectis hane tandem exponit doctrinam: /ſi qui obeditir, ſi præſciti eſtis rejiciendi, ebedire ceſabitir. Tum ſubdit: nempe bhoc veriſimum eſte ita ſane, ſed improbiſimum, incongruentiſimum, non falſo eloquio, ſed non ſalubriter valstudini infirmitatis bumanæ appoſito. (c) Præmiſerat nihiloſecius: dicatur ergo verum, maxime, ubi aliqua quaſtio, ut dicatur, impellit, 66 capiant, qui poſint; ne forte, cum tacetur propter eos, qui capere non poſſunt, non Jolum fraudentur, verum etiam falſitate capiantur, qui verum capere, quo cavetur fal- Ritas, poſint. (d) Hinc & generali doctrina Auctor ſerutinii ſtatuit, cenſuram ſcandali proprie & per ſe non competere, niſi propoſitionibus ſpiritualem pro- Ximorum ruinam active promoventibus: fatetur tamen & alias paſſive ſolum («) P. I. defeni. Cler. Gall. L. 3. c. 13. (?) L. XII. de Loc. c. IO0. (c) L. de dono preſeverant. c. 22. (d) Lid, e. 16. 5 b bita en dem a tentian, polle . Porls Pofidi mod tus in Dali p ſabilir un ſn Polit⸗ cenlur is no proin Prard reclpi⸗ colli nonn ſice ee ſerent dus e Kirma dorme Euty Cone i m Ppret Vicle ſu fal gradh ugt Getm dati eagr IS Adit deſſe 0 guidem hum cen. Emat, vel Aue notas llus cO. picio i me lhtet tſieorum mommnino idem lo. cenſüra, UUter fal. mentum. . Ser⸗ tical, ut m mente etumm k. mnuj dtur, qui one auc- Ale velit, Propo- ondolum Allirmat, ſit inte⸗ ntia ean- timentis lone fui, ola cen. btie Ph- xponlit ſabcit: non ſl⸗ Miſerat inpelit, mm, on tur ſal⸗ enſuramm em pro⸗ e ſolum )L. e (259) M 9* & per accidens ſcandaloſas quandoque interdici poſſe, modo id fiat eum de- bita circumſpectione; (4) quam doctrinam & ſuam fecit Tournely, & pri- dem ante tradiderat Boſſuetus, ut proinde indubitatum judicari debeat, fen- tentiam in ſenſu proprio & naturali exacte veram nulla omnino cenſura notari poſſe, licet ad tempus prohiberi, aut eidem docendæ limitata loci, & tem- poris ratio præſeribi valeat. Atque ex his facili conſecutione deducitur pro- poſitionem in eodem ſuo naturali proprioque ſenſu falſam ac perverſam non modo cenſura configi, ſed abſolute quoque nulla diverſi ſenſus, quem priva- tus quispiam tueri ac diſcernere in eadem valeret, habita ratione condem- nari poſſe. Eſt hæc aſſertio ejusmodi, quam fere iis omnibus argumentis ſtabilire liceret, quæ Natalis Alexander attulit ad firmandum ſuum cenlſori- um ſuffragium de propoſitione, quæ Univerſitatis Pariſinæ judicio fuerat ex- poſita. Sed pluca & obſervanda, & explicanda forent, priusquam viri docti cenſuræ in ea, de qua agebatur, propoſitione conſentirem. His igitur omilſ- ſis nobis ſolum hic ſermo eſt de ſententia, quæ certo ex proprio, ſuo ſenſu, proinde & ſeriptionis ſerie, & loci, temporis, ac perſonæ adjunctis expenſis, prava eſt atque perverſa, nec facili negotio, ut fortaſſis illa Natalis, benignam recipit interpretationem. Ac talem quidem aſſertionem abſoluta cenſura recte conſigi, omnibus & antiquitatis, & recentioris ævi exemplis conſtat, qualia nonnulla ex eodem Alexandro deſumere lubet. (?) Ita videlicet totius Eccle- ſiæ conſenſu damnata eſt propoſitio Florini Eccleſiæ Romanæ Presbyteri aſ- ſerentis, Deum eſſe auctorem malorum, eandemque S. Irenæus præclaris dua- bus epiſtolis oppugnavit, quarum meminit Euſebius, eaque de re etiam af- firmant Theodoretus & S. Auguſtinus. (c) Sententia Arianorum Filium Patri homouſion negans ſine expoſitione confixa eſt a Patribus Nicænis: Aſſertio Eutychianorum de una Verbi incarnati natura ſine ulla ulteriori explicatione Concilii Chalcedonenſis auctoritate proſcripta fuit: tria capitula, neglecta om- ni molliore interpretatione condemnavit Synodus generalis V.: ac ut cetera Ppræteream, quæ ſingulorum ſæculorum controverſiæ exhibent, ſpecimina: Vicleffi, Huſſi, atque etiam Janſenii & Quesnelli effata, quæ proprio ſuo ſen- ſu falſa, & religioni adverſantia comperta fuerant, ſuis notata ſunt cenſuræ gradibus, etſi hominibus in animarum perniciem ingenioſis non deeſſent ef- fugia quam plurima, quibus alium aliumque catholicorum etiam ſenſum iis- dem propoſitionibus affingerent, & comminiſcerentur, de quo rurſum infra. Satis nempe viſum æquis cenſoribus, quod ejusmodi ſententiæ ex eo ſenſu, eaque ſignificatione, quam vocum vis, antecedentium & conſequentium ne- xXus clare exprimebat, pravæ eſſent, & religioni inimicæ; proinde & Eccleſiæ arbitrio relinquendum eſt, ſapientumque judicum prudentiæ, quandonam ne- ceſſarium judicent, ſenſum a ſenſu diſtinguere, ſuaque etiam cenſura direr- K Kk 2 1- (a) Serutin. c. G. a, 2. no b. (b) Vid. Nat. Alexandr. H. E. Sæc. XIV. poſt diſert. 12. (c) Euſeb. L. 5. H. E. c, 20., Theodoret. L. L. Haret. fabul, c, 23. S. Augigſtin, L. de haret. Ty (260) N g ſitatem indicare. Quodſi demum his omnibus mature probeque conſideratis dubium omnino ſuperfſit, quonam ſenſu intelligenda ſit auctoris cujuspiam aſ- ſertio, atque adeo proprie æquivoca remaneat: tum enimvero illi erit regu- læ inſiſtendum, quam hac in re ſolide ac erudite expoſuit Auctor ſerutinii, (a) nempe ſubjecti inprimis ſeu perſonæ proferentis ratio habenda eſt, at- que ex ejus dotibus, fide, religione, pietate ceterisque adjunctis mens illius atque adeo & proprius ſententiæ, de qua quæſtio eſt, ſenſus dijudicandus. Si igitur auctor de nullo ſit errore ſuſpectus, fides illibata, ſcientia egregia: is æquivocæ illius propoſitioni procul dubio ſenſus tribuendus erit, qui reli- gionis principiis congruat, qui errorem excludat, & omnem declinet cenſu- ræ& notam. Verum contra ſi auctor alias periculoſas ſub diverſis verborum involucris expreſſit opiniones, ſi ſectariorum partibus multum indulgeat, ſi fides illius variis ex capitibus vacillet, aut ſaltem in ſuſpicionem merito adduci poſſit: facilius etiam adverſus eundem pronunciandum, ac ſenſus ambiguæ & & quivocæ propoſitioni ſiniſter cenſuræque obnoxius tribuendus eſt. Recte enim & hic homines improbi quaſi talionis pœnam luunt: quandoquidem & ipſi quamvis litteram catholicarum ſententiarum male explicare, in pravum intorquere ſenſum, atque ſuum in patrocinium rapere ſolent, ut S. Leo ad Proterium Epiſcopum Alexandrinum ſcribit: admonceo, ut quia inimici cru- cie Chriſti omnibus & verbis noſtris infidiantur, & ſyllabis, nullam illie vel tenuem oc- aſtionem demus, qua nos Weſtoriano ſenſui congruere mentiantur. (5) Sed ſunt & alia circa mentem auctoris explorandam obſervanda, de quibus pariter infra agemus. Commune hic adhuc aliorum monitum inculcaſſe juverit, ſcilicet Propoſitiones æquivocas, ubi de fidei & religionis myſteriis agitur, nunquam eſſe ſine legitima interpretatione enunciandas, præſertim coram rudibus, ne iſti unico tantum ſenſu, eoque pravo illas ſumendo graviſſime deciplantur. Atque id eo magis accurandum eſt, quum, ſi quis ſecus faxit, difficilius no- Va expoſitione malo remedium paretur, quod tamen, niſi quis ſcandali reus elie velit, omnino adhibendum eſt. Quam doctrinam diſerte confirmat Doc- tor Angelicus: „Si doceat veram doctrinam, inquit de doctore, poteſt ex ea „ſequi detrimentum ſpirituale in auditoribus dupliciter: uno modo ex defectu «ipfius, qui docet: ſive quia doctrinam ſubtilem & altam proponeret rudi- bus, qui non eſſent illius doctrinæ capaces, & ex hoc detrimentum falutis «cincurrerent: ſive quia confuſe & inordinate proponit, & in his caſibus te- netur doctor, ex cujus doctrina damnum ſpirituale accidit, contra hoc dam- cnum remedium apponere, quantum poteſt, exponendo ſaltem doctrinam «ſuam. Ita Angelicus. («) Quæ quidem majeri jure etiam in eo ſibi locum vindicant, qui propoſitionibus uſus eſt natura ſua ambiguis & æquivocis: nec minus ad ſcribentem, quam prædicantem & ore docentem ſunt referenda. FIII. (a) C. I. a. 6. n. 3. (5“) Epiſt. 103. ad Proter. («c) Ouvdlib. V. q7. 12. a. I., D gmmatl, riuntun ſuncto⸗ haben nato⸗ 60 ct hol K .. cit n Juor cte ſi oiIn tls 4 labis theolo rores danto⸗ kenti terod don ſicaru impre derip cleſta enim 10 ke ſielt tur Cert Ppirit Porte ue theſa dunit nliderti SPiamn al- kit regn. ſrutini, el, ai. ens Ülus kicandus ehregig: Jui reli. t cenſu⸗ rborum geat, i 0 adduci unbigue Recke lidem & prawum Leo i cru- em oK- ſunt & er infra ſeilicet nquam bus, ne piantor. lius no- Ali reus at Doc- ex es Gelecti t rudi- alutis bus te⸗ e dam- Trinam locum 8: ee nda Z 4⸗ 1, III. Propoſitiones Sacrarum litterarum aukoritute, & conſentiente Putrum uſu probatæ non ſunt cenſura proſceribendæ, elſi nonnulli iisdem abutantur. Dn in propoſitionibus, quæ cenſuræ objectum conſtituunt, examinandis W progreditur oratio, neceſſario in plures offendit, quæ in pravorum do- gmatum auctoribus aut ſano aut ſæpius perverſo etiam ſenſu uſurpatæ repe- riuntur, licet alias iisdem, aut ſimilibus quaſi verbis tum in ſacris litteris, tum in ſanctorum Patrum monimentis ſint expreſſæ. Ita profecto hæœc in ſacris litteris habentur oracula: Pater major me eſt. -- Chriſtus ex Maria natus eſt -— Incli- nato capite emiſit Spiritum —- exinanivit ſemet ipſum -— habitu inventus eſt ut homo - - non accepiſtis Spiritum ſervitutis iterum in timore -= non de- c dit nobis Deus Spiritum timoris - ubi Spiritus Domini, ibi libertas -beati, c quorum remiſſæ ſunt iniquitates, & quorum tecta ſunt peccata. Fides tua « te ſalvam fecit- per hunc vobis remiſſio peccatorum annunciatur - in hoc Omnis, qui credit, juſtificatur -- crede tantum, & ſalva eris -- non adde- «tis ad verbum, quod vobis loquor --= non facies tibi ſculptile &c. non ado- «Tabis ea, neque coles. Quis autem ſanctioris doctrinæ peritus, & in re theologica tantiſper verſatus non didicit, his ipſis ſcripturæ ſacræ verbis er- rores capitales & hæreſes nefarias fuiſſe aſſertas & ſtabilitas? Nonne ita loque- bantur Ariani, Neſtoriani, Eutychiani, Iconomachi? Nunquid Apoſtolicis ſen- tentiis totum ſuum de hominis impii juſtificatione ſyſtema recentioris æ vi he- terodoxi expreſſerunt? Nonne ſolam fidem in Chriſtum juſtificantem, opera bona ad ſalutem aut non neceſſaria, aut inutilia phraſi Doctoris gentium ſigni- ficarunt? Eritne ergo & conſequens, ut ſicut hæreſes & erroneas hominum improborum interpretationes rejecit & condemnavit Fecleſia: ita & præfatas Scripturæ locutiones proſcribat, cenſuraque caſtiget? abſit enimvero ab Ec- cleſia Dei, eiusque Doctoribus hæc temeritas & blasphema audacia: Eloquia enim Dei, ſermones Dei, omnis ſcriptura divinitus inſpirita, ſumma omni- no reverentia excipienda eſt, & verbum Dei non ut verbum hominum, ſed, ſicut vere eſt, verbum Dei, accipiendum, de quo Theſſalonicenſibus gratula- tur Apoſtolus, ac propterea ſe ait ſine intermiſſione Deo gratias agere. (4) Certe voluntate humana non allata eſt aliquando Prophetia, iſed Spiritu S. inſpirati locuti ſunt Sancti Dei homines, quibus tanquam calamis uſus eſt Spiritus Sanctus. Profunda animi modeſtia & ſubmiſſione deoſculari nos o- Pportet illam omnipotentis Dei ad homines epiſtolam, in qua neque ſyllaba, ne- que apiculus eſt, ut ait S. Chryſoſtomus, in cujus profundo non lateat grandis theſaurus, (?) & in qua ſinguli ſermones, monente S. Hieronymo, ſpllabæ & puntlta plena ſunt ſenfibur, («c) omnia certiſſima veritate conſtant; quoniam inter K k 3₰ ea, (a) I. Theſal. 2. (b) Homil. 22. in Genet. (c) lx c. 3. epiſt. ad Epher, Y (262) e9 ea, quæ omnipotens non poteſt, etiam hoc eſt, quod non pofſt mentiri, ut arguit adverſus gentiles Auguſtinus. (4) Quodſi autem ut ſupra oſtendimus, ſententia etiam humana, ſi cum veritate exacte conſentiat, in ſenſu proprio & naturali nulla cenſura legitime notari poteſt, quid non de immutabili, æter- naque Dei veritate in Sacris litteris aſſerta, ac in ſingulis earum ſententiis ex- preſſa erit ſentiendum? Extra dubium proinde poſitum eſt propoſitionem ad verbum e ſeripturis allatam minime eſie proſcribendam, ſed ſi quis venena- tam ex ea colligat doctrinam, ſi pravo ſenſu ſermonem divinum interprete- tur, ſi ſacrilego auſu in præſidium falſitatis teſtimonio æternæ veritatis abu- tatur: hæc hominis impii indicetur, & puniatur temeritas, pernicioſa con- demnetur doctrina, ſenſus extortus, pravusque cenſura perſtringatur: at ver- ba Dei afflatu ſacrata illæſa maneant. Iſtud nihiloſecius recte Eccleſiæ uſu & diſciplina receptum eſt, ut ſi quando Sacrarum litterarum Phraſi heterodoxi in perniciem imperitorum abutantur, ad omne periculum avertendum, etiam ſacrarum ejusmodi locutionum uſus, niſi manifeſte idonea adjungatur expli- catio, interdicatur, donec diſcrimen ceſſet, & peſtifera hæreticorum fraus om- nibus ſit comperta. Qua fere ratione vel ipſam univerſæ Scripturæ lectio- nem non omnibus promiſcue ſermone in vernaculo Eccleſia permittit, cujus decreti æquitatem, ſanctitatemque viri quique doctiſſimi ſæœpius vindicarunt. Guid? quod & olim Hebræi, niſi quis ætatem Sacerdotalis miniſterii id eſt triginta annorum impleviſſet, a lectione Canticorum Salomonis, & quarun- dam aliarum Scripturæ partium prohiberentur, ut ſcribit S. Hieronymus. (⁵) Atque ita & S. Hilarius fervente Arianorum heæreſi nolebat uſurpari ſeriptu- ræ verba, quibus humana Chriſti natura ſignifieatur, niſi ſimul adderentur & iſta: in principio erat Verbum. Sic nempe loquitur in libro de ſynodis: nemo itaque a nobis unam ſubſtantiam negari putet, cujus idcirco ratio oſtenditur, ne negetur. -- Non enim audio: Chriſtus ex Maria natus eſt, niſi audiam: in principio erat Verbum. - - - Non audiam, ſitivit, niſi audiam: qui biberit « de aqua, quam dedero ei, non ſitiet in æternum - -- non audiam, Chriſtus „mortuus eſt, niſi audiam: reſurrexit. Nihil ſolitarium ex divinis Sacramen- tis ad ſuſpicionem audientium, & ad occaſionem blasphemantium profera- amus, -- - non eſt una Patris & Fili neganda ſubſtantia, ſed nec irrationa- biliter prædicanda., (c) Ita & Magno Athanaſio, ut alibi jam meminimus, diſplicebat illa ſententia: Pater major me eſt, dum eam legeret in Arianorum libris: at ipſam per ſe ſe non damnabat, ſed e Scripturis recitatam, aut ca- tholicorum monimentis inſertam ſuſpiciebat, & ceu divinam venerabatur. Ita demum & contra Græcorum errorem Eceleſiæ diſplicuit ſententia, qua Spiritus veritatis a Patre procedere aſſeritur: at minime eandem cenſura no- tavit, bene vero addita explicatione, & voce Eilioque in ſymbolo eandem con- ſecravit. Pari igitur ratione etiam deinceps curandum, ut verba Scripturæ, & (a) L. XXII. de C. D. é. 15. (b) h Præſat. in Ezecbiel, ſen epiſt. 119. («) L. de Snod. n. 70. Eſent ah⸗ inſigue ſaeris mitii e tre⸗ in pr. gultin lisdenn nalius 6 Plee dri guo . gun Ude tres ( rurm nes P. T4 Dat Patrun ſertim radior pxten D, 8 tum, nus, ſuo e aſori n adie e ter Rei G lenli nec ümn invel Ardid Etate hom nentiri ut endimns, k Proprio il Eter. tentis ex- ionemn ad 8 Venena- terprete⸗ tatis abu⸗ lola con⸗ F.: at ver- ix uſu & terodoxi m, etiam ur expl⸗ rausom- & chio- tit, cojus Gicarunt, rii id eſtt Gbarun- 1ns. () ſeriptu tentur & 1a nem kenditur, Aucdiam: übiberit Chriſtus cramen- Profera⸗ ationa⸗ linimus, anorum Aut (d⸗ rabatut. tia, qua ſura n0 . em con⸗ Ppturc, S 1 119. B,9 (26;) Br 3 & ſententiæ ab omni maligna cenſuræ nota ſint immunes: ſolus vero ſiniſter, & ab auctoribus interpretibus effictus ſenſus, aut prava deducta conſectaria inſinuentur, ac cenſorio judicio proſcribantur. Porro minor quidem, quam ſacris litteris, non tamen poſtrema reverentia etiam uſitatis SS. Patrum ter- minis & propoſitionibus eſt deferenda, quas ceu fidei teſſeras, ceu veneran- deæ traditionis teſtimonia ad nos usque transmiferunt. Docuit hoc Eccleſia in propoſitionum Nicænæ, & Chalcedonenſis ſynodi, in Hieronymi & Au- guſtini ſententiarum uſu, quas ab omni ſemper nota exemit, licet aliquando lisdem heterodoxi perperam uterentur. Atque id ipſum prædicat S. Atha- naſius: hi dicunt, inquit, vocabula ex ſubſtantia, & conſubſtantiale ſibi non Placere, & illas voces multos conturbaſſe: -- = deſinite contra Patres gru- cs nire; alioqui reſtat, ut etiam cruci Domini obmurmuretis; quoniam ea Ju- „dæis ſcandalum eſt. --= - Ceterum quemadmodum crux mala non eſt: ita cquoque Patrum verba mala non ſunt, ſed utilia iis, qui legitime ea perle- gunt, vimque in ſe continent omnis hæreſis extinguendæ, etiamſi Ariani a. inde rumpantur. (a) Similia habet & S. Hilarius, nec aliter loquuntur Pa- tres Concilii Toletani. (?) Sed quoniam nimia hic animadverſa eſt hæretico- rum audacia, qui aſſumtis Patrum verbis, ſenſu autem mutato, propoſitio- nes Patrum eftfatis in ſpeciem ſimillimas protulerunt: neceſſarium fuit, ne ve- ra Patrum doctrina penitus amitteretur, ut Eccleſia propoſitiones nonnullas Patrum effatis, ſi verba ſpectes, prorſus æquivalentes damnaret, quod præ- ſertim in Baji, Janſenii, & Quesnelli ſententiis evenit. Recte proinde accu- ratiores Theologi nonnullas præſcripſerunt regulas & conditiones, e quibus pateat, an recentioris Scriptoris aſſertio ita ſit conſentanea 8S. Patrum ver- bis, & doctrinæ, ut conformitas hæc certum haberi poſſit veritatis argumen- tum, atque adeo ab omni cenſura propoſitio vindicari. Perſequitur eas Ca- nus, & compendio etiam Tournelius; hic ſufficit ea attuliſſe, quæ in aureo ſuo commonitorio paucis complexus eſt Lirinenſis: eorum duntaxat Patrum, c ſeribit, ſententiæ conferendæ ſunt, qui in fide, & communione catholica -- „mori -== feliciter meruerunt. Quibus tamen hac lege credendum eſt, ut c quidquid vel plures, vel omnes, uno eodemque ſenſu manifeſte, frequen- „ter, perſeveranter, velut quodam ſibi conſentiente magiſtrorum conſilio, accipiendo, tenendo, tradendo firmaverint; id pro indubitato, certo, rato- que habeatur. « (c«) Unde conſtat conſenſum propoſitionis cum verbis aut ſenſu unius alteriusve Patris non ſemper ſufficere ad declinandam cenſuram, nec etiam ſatis eſſe, ſi id quidem plures, at non conſtanter tradiderunt, aut ſi mutata temporum ratione alia vocibus eſt attributa ſignificatio, alius inva- invaluit ſententiarum ſenſus, aut communi receptus eſt more; quem penes arbitrium eſt, & jus, & norma loquendi; quod quidem non ſequiori tantum ætate, ſed vel ipſo Patrum ævo frequenter evenit, ut in illis: Chriſtus aſſumſit hominem, eſt homo Deifer, Dominicus, & fſimilibus accidiſſe nemini Theo- (a) L. de Synod. p. 909. (5) In Conc. Tulet. XV. (c) Commenit. g. 28. WJ (264) M, Theologorum ignotum eſt; quanquam pro illa, qua Chriſtus dicitur aſſum- ſiſſe hominem, ſententia egregie depugnaverit Cl. Faſſonius Theologus no- ſter. (a) His autem rerum adhjunctis ſeparatis, & omiſſia hominum impro- borum iniquitate, quæ ſenſum optimarum propoſitionum mutat, verum eſt, propoſitionem verbis S. Scripturæ aut SS. Patrum expreſſam ex ſe ſe nulla eſſe cenſuræ nota inurendam. . FIV. De Cnſura Cenſuræ, ſeu propoſitionum, quas modales de cenfura vocant. ES & alud genus propoſitionum, quæ niſi me omnia fallunt, noſtra ætate ſingulare cenſuræ objectum conſtituunt, & in eas, ut principio ſtatim Diſſertationis II. loco opportuno monui, cenſorio judicio animadvertendum eſt, ſuntque illæ, quas modales de cenſura vocant. Nonnulla enim faſtuoſa mor- talium ingenia reperiuntur, quæ, etii magno reipublicæ litterariæ bono nul- lum inter legitimos cenſores locum obtineant, aliorum tamen opera, aliorum ſententias audacter non minus, quam temerarie conviciis, & notis malignis Pperſtringunt, ac prout iis lubet, bæreticar, ſcandaloſas, periculoſas in käe &c. compellant; quæ proinde illorum dictatoria ſententia, & propoſitiones;, ut vocant, modales, accurate a cenſoribus examinandæ ſunt & judicandæ. Ex communi enim logicorum & Theolegorum doctrina duo in ejusmodi pro- Poſitionibus diſtingui & expendi debent, quorum alterum dictun, alterum modus vocatur. Dictum ſignificat ſententiam, de qua modus ſeu cenſura affr- matur: modus vero cenſoriam notam ſententiæ inuſtam deſignat, ut in hac Jan- ſenii propoſitione videre eſt: Semipelagianum eſt dicere: Chriſtum pro om- mibus omnino hominibus mortuum eſſe, aut ſanguinem fudiſſe. Ex quo li- quet, etiam propoſitionem, quæ de ſe vera ac innocua foret, ob modum ſeu cenfuram adnexam, falſlam evadere, notæque cenſoriæ obnoxiam. Totum id clariſſime Eximius Suarezius paucis expoſuit, confirmavit que, cenſuram mereri non ſolum ſimplices propoſitiones, ſi theologice falſæ ſint ac vitioſæ, ſed etiam modales, quæ liberas aliorum opiniones cenſoria nota inſectantur: . & ratio eſt manifeſta, inquit ille, quia etiam illa propoſitio modalis habet „ſuam propriam veritatem, vel falſitatem pertinentem ad ſacram & theo- logicam doctrinam, & ideo aſſertione vel attributione talis cenſuræ poteſt eſſe non minor exceſſus, quam in ſimplici propoſitione; imo tales cenſiræ ſine diſeretione prolatæ ſcandalum generant, & injurioſæ ſunt; quia & in- "famiam inurunt, & interdum inducunt alia incommoda & detrimenta, & ideo prudens Theologus ac timoratus diligentiſſime obſervare debet, ut has „Ccenſuras ſine magno judicio non efficiat. (5) Quod ipfum & alibi gra- Vif- («) I epere de Piorum &c. é, 4, a n. 560 (5) Dibut, 19. de Ridee Sect. I. . 2 I. Vilmme mate *. affeiet, a elt gie C. ale ſi ſois 4 . alceri cenlet, alebuu Ale in 4 Hob kons difen . orati aprote c0, abræſ Cant, Verte legenti 4 hud ejusm Gemmne nocent kinenti⸗ Angeli ſuper Ver! Vero! Etatis Oinio nIR denn ſenimn alſeri Theo dutre tur aſſumm. ogus no. m impro. erum eſt, ſ e ſe nule — tra Etate i0 ſtatim rtendum lola mor⸗ 0n0 nul⸗ „Aorum melignis e Ke. ones, ut dæ. Ex lodi pro. Aterum ſura afft- hac ſan- Pro om- 1 qv ⸗ dumn ſeu Totum enluramn Gantur: ls habet & theo⸗ cenlurc ia & enta, t ut hi libi gla⸗ Fil⸗ l. 31,. HDH AMY. (265) Ne A R viſſime inculcat: exiſtimo, inquient, & moneo, poſſe peccari graviter in hae Materia axaggerando proprias opiniones, & contrarias cenſuris ſine delectu afficiendo; -- & ideo in hoc negotio magna moderatio & prudentia ſervan- . da eſt. . (a) Deſeripſit iſtos modalium propoſitionum auctores etiam ener- gice Ochamus: deteſtanda, ait, eſt aliquorum modernorum præſumtio, qui ſe ſupra ſe extollentes, cupientes ſoli vocari Rabbi, omnem opinionem a :„ſuis dogmatibus diſſentientem agitati invidia damnantes; quia per rationem «neſciunt improbare, tanquam periculoſam & heæreticam caninis latratibus c lacerant inceſſanter. (⁵) Quin tales Auctor ſcrutinii inter eos numerandos cenſet, de quibus Canus ſapientiflime ita diſſerit: « quomodo omnibus in « Tebus afleverandi temeritas, pronunciandique audacia turpis eſt quidem, „ſed in his, quæ ad Eccleſiæ doctrinam attinent, eſt periculoſa vel maxime. „Habet enim contemtionem ſuperbam Eccleſiaſticæ regul?, quam contem- tionem niſi fidei judices coerceant & comprimant, dici non poteſt, quantum diferiminis omnis Eccleſiæ doctrina ſit habitura. Quæ igitur non inconſulta „Oratione modo, ſed, ut verbis utar gravioribus, confidenti audacia, inſolentia * Proterva, exultatione impudenti, jactatione ſuperba, non contra fidem di- CO, ſed contra Eccleſiaſtieæ modeſtiæ regulam aſſeruntur: ea Theologi in a Præſenti temeraria cenſent, atque inter errorum gradus conſtituunt, & lo- „Cant, qui quoniam hæreſum appendices ſunt, a fidei judicibus ſunt animad- cc Vertendi. (c) Alia omnino eſt Cani mens, alioque ejus ſpectat ſermo, ut legenti patet: recte tamen præſenti materiæ doctifſimi Theologi verba fuiſſe a laudato ſcrutinii Auctore accommodata plane aſſevero. (4) Nec immerito ejusmodi hominum audacia, quam omnis retro antiquitas deteſtata eſt, con- demnatur. Sane S. Auguſtinus de eodem argumento ita ſcribebat: multum nocent talia, quæ ad pietatis doctrinam non ſpectant, vel aſſerere, vel negare quaſi ver- tinentia ad ſacram doctrinam. (e) Quam celebrem ſententiam etiam ſuam fecit Angelicus Eccleſiæ Doctor S. Thomas, qui & ipfſe nihil magis cavit, ut jam ſuperius cum Benedicto XIV. P. teſtati fuimus, quam, utne opinionem ullam adverſariorum, quæ probabilis eſſet, acerbiori cenſura caſtigaret. Quid enim- vero Doctor modeſtiſſimus dicturus fuiſſet, ſi legiſſet quorundam ſequioris &tatis ſcriptorum de rebus prorſus incertis, aut multum controverſis, de opinionibus, liberisque ſententiis cenſuras graviſſimas, & adnexos propoſitio- nibus innocuis hoſèe modos: hkæreßr eſt, hareſßi proximum eſt, cum Pelagio ſentit, Semipelagianum eſt, ad hareſim Janſenii pertiner, propoſitio, ut jacet, baretica, Jan- ſeniana eſt, nibil differt ab errore Calvini, ad Calvini Suſtema accedit proxime, ex- cuſari non poteſt a damnatione propoſitionum Baji, cum QOuesnello ſentit &. QGui Theologorum volverunt ſcripta, qui ſæculi ſuperioris, & noſtri non ignorant controverſias, qui partium ſtudia, impetus odii, molimina invidiæ nove- L I runt, (a) Nid. Sect. 6. n. 6. (5) Tract. de Corp. Cbriſti c. 36. (c) L. XII. de Loc. c. 10. (d) Vid, Scrutin. c. J. 4, 6. (e) L. V. Confeſ. & L. I. ſuper Genes, ad litter. 9 (266) g runt, iis formulæ allateæ non modo cognitæ erunt, & perſpectæ, ſed & tri- ſtium exemplorum non ſine animi dolore recordabuntur. At pariter non la- tebit eos, quibus ſummorum Pontificum decretis, quam feveris ſacrorum tribunalium ſententiis, iniquiſſimæ ejusmodi modales propoſitiones proſerip- tæ fuerint, & condemnatæ. Unico, quod jam extra invidiæ & odii cauſas poſitum eſſe arbitror, rem hanc exemplo illuſtrare liceat, quod nobis ſugge- rit propoſitio Bajana 22., quæ hanc modalem exhibet: cum Pelagio ſentiunt, qui textuin Apoſtoli Rom. c. 2. v. 14. gentes, quaæ legem non habent, naturaliter ea, quaæ legir ſunt, faciunt: intelligunt de gentibus fidei gratiam non habentibus. Patres, & poſt eos Theologi, ac ſeripturæ interpretes in diverſas abierunt ſententias, de quibusnam gentibus ea Apoſtolica vox fit intelligenda. Ali ajunt Apoſto- lum loqui de gentibus, quibus ſcriptæ legis lux minime affulſit, quæve ſecundum conſeientiæ fuæ lumina bona opera moralia exequuntur ſine alia qualibet lege præter eam, quæ naturæ communis eſt. Atque ita ſenſerunt Chryſoſtomus, Theodoretus, Hieronymus, alique, ut apud Calmetum legere eſt. Alii contra gentium nomine intellexerunt fideles Chriſtianos e gentibus converſos, qui natu- raliter, id eſt non ex lege Moſaica, ſed natura per gratiam Chriſti ſanata & robo- rata legem implent. Atque ita præcipue exponit S. Auguſtinus, Proſper, Ful- gentius, Anſelmus, aliique plures. Conſtat proinde utramque interpretatio- nem piam eſſe & catholicam, pro arbitrio utramvis ehgi poſie, altera omiſſa, neglectaque. Cum igitur ita ſe res habet, facile patet, neutri expoſitioni no- tam cenſoriam eſſe inurendam, ac propoſitionem, quæ contrarium exprime- ret, jure optimo proſeribi. Unde & allata Bali propoſitio minime damnata cenſeri debet propterea, quod per eam prior textus Apoſtolici explicatio re- jecta, & poſterior præpoſita fuerit; quod quidem pro arbitrio cum aliis Ca- tholicis & Bajani facere potuiſſent: ſed meritam ſibi accerſivit condemnatio- nem, quod Chryſoſtomi, Theodoreti, & ceterorum interpretationem rejecerit ſub acri illa cenſura, quæ per priores particulas modum propoſitionis conſtituentes: cum Pelagio ſentiunt, Pelagianismi infamiam licitæ & liberæ opinioni adſperſit. 4 Sunt & nonnullæ aliæ ejusdem Baji ſententiæ, quas illuſtriores Theologi ob ſolam 8 latam aſperiorem cenſuram, modumque adjectum proſeriptas volunt, dquas hie perſequi, & accuratius examinare non vacat: ſolum meminiſie juverit, non in omnibus illis modum duntaxat cenſuræ fuiſſe ſubjectum; unde ad di- ſerimen iſtud inſtituendum perſpicaci opus eſt induſtria, diligenterque earum propoſitionum doctrina, ſenſus, aliorum ſeriptorum de propoſitione abſoluta mens, & ſimilia caute expendenda. Si quis antiquiora damnatarum ejusmo- di propoſitionum modelium ſpecimina deſiderat, concilium Conſtantienſe ade- at, Oportet, in quo legimus, Hieronymum de Praga a Patribus coactum fu⸗ iſſe abjurare, & revocere cenſuram, ceu Catholicæ religioni ſummopere no- xiam, qua is propolitionem quandam probabilem ex tractatu de univerſalibus, de quibus logici eo tempotre agebant, tanquam fidei inimicam traduxerat; quanquam illud forte nec conceptis verbis afbrmaverit, ſed neceſſaria ſolum COh- conlee zackute tor, 6. bet inb ilo. gui 40 dem ſertio tetiei di arg ue t n ſe, rua ttarlun Anot caunti juri, tandi Pont Galibr punie Adan non „tar 100 lr and eber a Veit afui alic e, pol Wtie Ae tiæ fun iſte Ver ſec & tri. er non k- lacrorum Drolerip. ddii eanlis, dis ſugge. , ſentnut, iteren, t itres, & ententias, 1tApolto⸗ ſecundum libet lege loltomns, Alicontra ,uinatu⸗ 1& tobe⸗ Der, ul. rpretatio- omiſli, tioni no- eprime- damnate icatlo re⸗ Ais CA- eimnatio⸗ rejerent lituentes: ſperit. O ſolam It, (ds juwertt, led ⸗ e earum Afoluta ejusinb. nle al⸗ Kunn fü⸗ ere 10: ſalteu, Zuxeret ſolum col⸗ e (267) . conſecutione déduceretur, (a) eo quod ſuam opinionem ceu Scutum fidei jactaret. Adeo nempe Eccleſia cavit, ne malignis cenfuris ea opprimeren- tur, de quibus illa ſuum non interpoſuiſſet judicium, & ne in ſententias cuili- bet liberas atque permiſſas medalia hæc convicia graſſarentur. Sane ex hoc ipſo Concilii Univerſalis exemplo liquet, quam cautos eos. etiam eſſe oporteat, qui adverſantem ſibi opinionem cenſura quidem aperta non notant, ſed ean- dem cenſuram ex ſuis ratiocimiis legitime inferri arbitrantur; aut propriam aſ- ſertionem ceu fidei dogma ita proclamant, ut neceſſario oppoſitam eſſe hæ- reticam conſequatur. Nolim ego quidem contra torrentem niti, & ejusmo- di argumentandi rationem prorſus abominari; præſertim dum conſtat, ita lo= que tes non de fide formali agere, ut explicat de Lugo, ſed de objecto ut eſt in ſe, ſitque eorum modalis ad ſolam probabilitatem reſtricta, qua ſignificetur probabiliter hoc vel illud objectum eſſe a Deo revelatum, ac proinde ejus con- trarium probabiliter divinæ revelationi repugnare; quemadmodum jam ſupra adnotavi: (b) iterum tamen, atque iterum loco hoc opportuno aſſerere debeo, cautionem, moderationemque eſſe adhibendam, ne fines huic Theologorum juri, qualequale illud ſit, laxati in audacem temeritatem quidhibet cenſura no- tandi proferantur. IIuſtrioris modeſtiæ ſpecimen nobis exhibuerunt Romani Pontifices, qui frequentius graviſſime ſanxerunt, ne Catholici Doctores mo- dalibus hiſce propoſitionibus uterentur. Nota eſt Conſtitutio Sixti IV., qua puniendos decrevit, qui Scotiſticæ opinioni de Incarnatione Verbi futura, Adamo etiam non peccante, plus æquo inhærentes verſiculos illos: peccatores non abhorres, ſine quibus nunquam ſores, tanto digna Filio, vilipendere, & exagi- tare non formidabant: „cum duplex, ait Pentiſex in ſuis litteris Apoſtolicit, ſit „ opinio Catholicorum Doctorum circa cauſas Præcipuas Incarnationis Verbi .: divini: altera, quod ſi Adam non peccaſſet, Dei Filius humanam carnem s non aſſumſiſſet: altera, quod etiamſi non fuiſſet humana natura in primo Parente lapſa, adhuc Dei Filus carnem aſſumſiſſet; & opinio utraque Pie- c tati, fidei, auctoritatibus, & rationibus ſubſiſtat, cumque priori opinioni „Verſus illi innitantur, dicimus, quidquid contra dictos verſus attentatum fuit, temerarium, præſumtuoſum, & pæͤna dignum fuiſſe, tanquam contra opi- *nionem a Doctoribus catholicis poſitam. «(«) Hæc modeſtiſſime Pontifex ile, qui cum Minorum S. Franciſci profeſſus eſſet inſtitutum, procul dubio Poſteioren ſententiam ceu ſibi probabiliorem tuebatur. Notæ ſunt prohi- ditiones Pontificiæ in cauſa ſententiarum de Conceptione B. M. V., alibi jam allegavimus Sedis Romanæ decreta pro Auguſtiniano, & Thomiſtico de gra- tiæ efficacia ſyſtemate, ne cum damnatis Calvini, aut Janfenii erroribus con- funderetur, ut proinde dubium eſſe nullum poſſit, etiam deinceps modales iſtas de cenſura propoſitiones, ſi absque legitima auctoritate audacter, afle- veranterque prolatæ fuerint, cenſorio judicio eſſe ſubjiciendas. illud nunc forte 1.1 2 ad- (a) li Seſ. XIX. Concil. Vid. Serutin. c. 3. 4., 20. n. 7. (5) Diſert. II. e. I. H. 4. (e) Recitat de Panormo Scrutin. c. Z. a. 0. 1, Se o (268) N adhuc quispiam inquiret, quo cenſuræ gradu iniquiores ejusmodi cenſuræ no- tandæ videantur? Doctiſſimis Cenſoribus nolim ego hic regulas præfigere: à variis autem rerum, & perionarum adjunctis cauſam omnem removendo ſuſtinenda videtur ſententia de Panormo, qui modales ejusmodi propoſitio- nes in cenſum præſumtueſarum refert, quatenus nempe præſumtionis nota a contumelia & temeritate diverſa eſt, & gradus inter cenſuras ſingularis. Ac id quidem ex nominis etiam etymo patet; quum hoc in ſenſu præſumere idem ſignificet, ac ante, vel anticipato aliquid ſumere, ut propterea recte Ppræſumtuofſus dicatur, ejusque propoſitio præſumtuoſa, qui non expectato legitimorum Superiorum judicio absque debita facultate audacter cenſoriam ſibi vindicat poteſtatem. Quod quidem ejus crimen eo gravius evadet, & ſeveriori etiam cenſuræ erit obnoxium, ſi vetantibus Majorum decretis per- tinacius adverſetur, ſi quod ab Apoſtolica Sede permiſſum, cenſurisque exem- tum eſt, acerbius perſtringat. Et quoniam contrariorum eadem eſt ratio, ut philoſophicum habet axioma: illorum quoque falſa pietas, & nociva benevo- lentia vituperanda eſt, qui, quod ſanctior auctoritas cenſura notavit, ab ea- dem liberare, aut, ut nonnullis mos eſt, futili explicatione damnationem le- gitimam extenuare adnituntur. In quo an non plures re ipſa peccaverint, qui damnatas in materia morum propoſitiones interpretari aggreſſi, ſimul varia laxiora commenta notis & cenſuris Pontificiis ſubtrahere conati ſunt, aliorum eſto judicium. Sane multorum ſtateræ hic ſuſpectæ eſſe debent, multæ in- ventæ ſunt doloſæ, & plurium trutinæ accuratiori trutina ſunt examinandæ; qua in re egregiam operam locaſſe mihi ſemper viſus eſt V. P. Concina. Atque hæc de propoſitionibus modalibus cenſuram exprimentibus, quoniam pPræcipue ad hoc argumentum ſpectant, rurſus commemoraſſe non pigeat. FV. Qua ratione ad obiettum cenſuræ theologicæ referendæ ſint proroſitiones ex PFhiſoſophia, biſtoria, aliisque profanis diſciplinis AdLeſumtæ, eowplicatur. FE tra Cenſuræ theologicæ fines & materiam videntur collocata, quæ ad di- verſa Philoſophiæ, hiſtoriæ & antiquitatis profanæ, legum civilium, ſimili- umve diſeiplinarum capita referuntur. Ac ſiquidem in iſtis nullo prorſus nexu, nullave ratione, ſeu ut ajunt, nec directe, nec indirecte, ſanctiora penetralia ſubean- tur, ſi nihil de fide, & religione periculoſum inſpergatur, ſi ad profanæ eruditionis ſummam referantur omnia, nihil quoque erit, quod auctoritas ſacra ſeſe interpo- nat, nihil hic Theologis metetur. At quoniam ſeientiarum & artium plerarumque intima eſt conjunctio, ut una ſaltim ſine plurium aliarum adminiculo pertractari induſtrie atque conſummate nequeat: facillime quoque evenire conſuevit, ut multa omnino etiam in profanis iſtis ſibi Theologi inveniſſe viſi fuerint, ubi aut AW lu impet mocun opolte ſeriptea rationn r O ſdem Aimne Veteru. ſi, L. ſicis ſicka Ita & pom litur, Eeclen ſincti torita mi in Putten ellen elen enla 10 al ſparg Sunt Eentte latio impe Mur⸗ rümm inre labi in u nord ſäri fallt fal⸗ & Pler reno. refigere: movendo ſopoſttio⸗ ls nota 4 aris, Ae reſumere eres recte expeckato enſorum Nadet, retis per. ve exem. ratio, ut Lbeneryo- t, 4b er. onem le- Eint, gui nul paria dliorvum llltee in- inande; Concina. gvoniam igezt⸗ joles e 20 C⸗ ſimil. 1s nexd, ſubean⸗ Citionis nterpo⸗ umgue tractan Vit, ut t, ubi aut N N& (269) W aut falx in meſſem ſuam immiſſa, aut religionis myſteria velut per cuniculos impetita, aut SS. litterarum ſenſus corruptus, violatusque fuerit. Quemad- modum autem ſerupulis indulgere, aut nimis meticuloſum neminem hic eſſe oportet: ita contra temeraria & projecta audacia cavenda eſt, qua nonnulli ſcriptores ſibi licere putaverunt omnia, quod in argumento profano, & intra rationis naturalis limites concluſo verſarentur. Nam & in iſtis profanæ ſcho- læ opinionibus multæ occurrere poſſunt, quæ Chriſti doctrinam, & Eccleſiæ fidem feriunt; quales de moribus, de natura divina, de creatione mundi, de anima hominis, aliisque rebus bene multis in Epicuri, Ariſtotelis, aliorumque veterum ſectis, & in nuperis atheorum, & Libertinorum Spinozæ, Hobbe- ſii, Lokii, Rouſoji, Voltæri, ſimiliumque ſcriptis habentur. Ita in metaphy- ſicis ſæpe principia, quæ naturæ, aut univerſalia axiomata appellantur, con- ficta ſunt, e quibus abſurda in religione conſectaria profluere eſt neceſſum. Ita & in profanis hiſtoriis ſæpe ea cum dedecore, at non ſine audacia, & ſtulto hominum impiorum riſu, proferuntur, quibus vera miraculorum natura tol- litur, prodigia Sanctorum precibus impetrata rudium ludibrio exponuntur, Eccleſiæ auctoritati illuditur, Cleri fraudibus piæ fidelium conſuetudines, ac ſanctiora etiam myſteria adſcribuntur, ad evertendam Romani Pontificis auc- toritatem nefanda quævis congeruntur, & æterno ſilentio involvenda ad Cha- mi imitatioenem revelantur, ut non ſine animi indignatione in celebrata illa Puffendorfü hiſtoria legi. (a) Quis autem negaverit iſta ad ſanctius tribunal eſſe referenda? Quis meritam cenſuram propudioſis ejusmodi ſcriptis non eſſe inurendam affirmabit?? Sunt hæc ſane, etſi profanis argumentis inſperſa, cenſorii judicii materia, ac tanto quidem accuratiori examine caſtiganda, quan- to alias in plurium perniciem ſub profanarum ſcientiarum tegumento ſecurius ſparguntur, ut jam ſemel ac iterum, loco tamen conveniente, oſtendimus. Sunt & alia, quæ ſuapte quidem natura & aperta fronte nihil adverſari vi- dentur ſalutari Chriſtianæ religionis doctrinæ: clam tamen, mutuo nexu, re- lationis cauſa, atque indirecte, ut ſupra diximus, certiſſimam fidei veritatem impetunt, & ad eam labefactandam ſunt comparata. Exemplum rei-hujus Muratorius affert in pervulgata illa Arminii, Epiſcopii, & nonnullorum alio- rum ſententia, qui affirmare aufi ſunt, ſacros divinarum litterarum ſeriptores in rebus levibus, & nihil ad ſalutem attinentibus aut memoria, aut ignorantia labi non modo potuiſſe, ſed & revera fuiſſe lapſos. Ac ſunt omnino multa in utriusque teſtamenti paginis, quæ referri poſſunt ad Phyſicam, ad Aſtro- nomiam, ad Chronologiam &c., atque iſta ad ſalutem certe non ſunt neceſ- ſaria, & in ſe conſiderata minime ad fidem ſpectant; ſed quia a Scriptoribus falli neiciis, & divino Spiritu aſfatis conſignata fuere, in quibus errorem ſeu fallaciam ſuſpicari nefas eſt: idcirco ejusmodi etiam documenta credenda ſunt, & relationis cauſa procul dubio fidei ſubſunt. Nam ut totum hoc paucis com- plexus eſt Doctor Angelicus, ad fidem aliquid pertinet dupliciter, uno mode . L 1 3 di- («) Hiſt. c. 12., de Aula Rom. Ziredte principaliter, ſicut articuli fidei: alio modo indiredte & ſecundario, ſicut ea, ex quibus negatis ſequitur corruptio alicujus articuli. Et circa utraque ooteſt eſſe hæreſis eo modo, quo & fides. (a) In his igitur dubitandum non eſt, ut laudati Muratorii verbis finiam, quin ingenis Eccleſia frenum impo- nere poſſit, ac debeat; quum nefas ſit in omnibus artibus ſeu diſeiplinis ali- ter ſentire, quam veritatis oracula clament. (?) At ſi ſalva ſit fides, illæſa ſcripturæ auctoritas, ſi nihil religioni revelatæ adverſetur: tum licebit ſentire & docere, quod magis lubet, & verum, aut vero videatur ſimilius, nee pro- fance ejusmodi, & philoſophicæ opiniones ad ſacri juris tribunalia ſunt refe- rendæ. Nam ut recke loquitur Ephremius Antiochenus, inquiſitio illa, quæ „Ge rebus fidei ſuſcipitur, ſi aberret a veritate, ingens animæ naufragium af- „fert: - =- at vero diſputatio illa, quæ de quæſtionibus habetur ad fidem *Minime ſpectantibus, recte quidem ſe habeat, ſi optatum finem veritatis aſ- ſequatur: ſin autem ab eo excidat, id quidem non bene ſucceſſerit, non ta- „men in exitium animæ vergit. (c) Atque inter ceteras talis erat Mathema- tica de ſyſtemate Copernicano quæſtio, quæ tantis animorum motibus ſæœæpe & diu fuit agitata, cum alii eam ſacris adverſari litteris: alit iisdem non re- pugnare, ſed in illis potius fundari ſtrenue contenderent. Ac licet olim doc- trinæ hujus cauſa aſperius etiam caſtigatus fuerit Galliæus, & nonnulla ad- verſus idem ſyſtema Romanarum Congregationum prodierint decreta, quo- rum ſingulares etiam cauſæ extitiſſe poterant, ut plenius exponunt hypothe- ſis hujus patroni: nunc demum altercantium ſtudis, & conſiderato accuratius vario ſeriptaræ ſenſu eo controverſia perducta eſt, ut hypotheſis illa ab om- ni cenſura libera evaſerit, recteque fateatur Doctiſl. Berti ſententiam (zallilæi de motu terræ olim damnatam nunc propugnari ab iis ipſis, qui præœcipui quon- dam damnationis auctores extiterunt. (4) Quod autem de quæſtionibus ad Tſacram Scripturam ſenſu quopiam relatis: id ipſum procul dubio de profanis SS. Patrum opinionibus ſentiendum. Nam religionis quidem hi ſunt, veræ ſidei, & ſanctæ traditionis cuſtodes: at in humanis artibus, ac ſcientiis talem Præſtare nequeunt auctoritatem, tantumque eorum dicta in profanis hiſce cau- ſis valere debent, quantum rationibus & argumentis non fallacibus innituntur. Nec enim Chriſtus Eccleſiæ ſuæ infallibilem ad profanas artes tradendas dedit Spiritum: non legitur in Euangelio Doninum dixiſe: mitto vobir Paraclitum, qui vos doceat de curſu ſolis & lunæ; Cbriſtianos enim facere volebat, non mathematicor, in- quit Auguſtinus. («) Ac in fimilibus Patres Per ehe Athenas, Academiam, non porticum Salomonis: non Chriſtum, ſed Ariſtotelem, aliosque Philoſo- phos errori obnoxios, aut ſuum etiam intellektam in hiſce rebus fallacem ſe- cuti ſunt, ut non modo laudatus Muratorius affirmat, ſed & pluribus exem- Plis Baronius, Bellarminus, aliique Theologi, & Critici oſtenderunt. (J) Qui er- (a) 2. 2. 47. I1. 2. 2. (?) L. Le. 2I. (c) apud Phot. Cod. 229. (d) Breviar. H. E. Sac. XVII. (e) L. I. de altir eum Pelice Manichæo c. 10. (J) Vide Murat. l. c. Auctor. contr., Scoph. Juvav. 111— etgoi & Un tentie trince reſpon 1e in eſe darm Sunl tipo de Verat 77. A. Ni jusmn Auctor bentin confin aecotm egreg rein Ppræci Opini⸗ deria Jura! in kee Re C nodi ris cenſt Nula tuit ratio i, ſeeut Utraque N unmn non , Uleſi it ſentire hee⸗ Pro- Unt rete⸗ Ule, guce gintm af. d ſdem kitatis al- ,Nonn ta- lathema- s ſepe non re⸗- am oe- nula ad ta, quo⸗ pothe⸗ euratius 1b om- Galilei iqgoon. ibus 0 profinis . t, verce 8 talem lce cau⸗ ttuntur. 1s Cedit gui M jaht, M⸗ emiam, Philolo⸗ emn ſe⸗ ENenl. ) Gni er⸗ . Hide 94e ( 271) M ergo in phyſicis, aſtronomicis, chronologicis, Auguſtimi, Thomæ, Bonaventuræ, & ſimilia magna nomina in præſidium vocat: nullam ex hoc ſolum capite ſen- tentiæ oppoſitæ inurere notam, nec ceu opinionem Sanétorum Patrum doc- trinæ conrariam traducere poteſt. Atque in hoc ſenfu vera eſt illa Keppleri reſponſio: cad placita Sanctorum de his naturalibus une verbo reſpondeo, in Theologia quidem auctoritatem, in Philoſophia vero rationum momenta c eſſe ponderanda. Sanctus igitur Lactantius, qui terram negavit eſſe rotun- c dam: S. Auguſtinus, qui rotunditate concefſa negavit tamen antipodas: cSanctum officium hodiernorum, qui exilitate terræ conceſſa, negant tamen «ejus motum: at magis mihi ſancta veritas, qui terram & rotundam, & an- tipodibus circumhabitatam, & contemtiſſimæ parvitatis eſſe, & denique per ſydera ferri, ſalvo doctorum reſpectu ex Philoſophia demonſtro. (a) Ne- verat quippe & Ricciolum, cum in ſuo Almageſto hypotheſim Copernicanam 77. argumentis oppugnaſſet, in tabulis deinde aſtronomicis condendis veniam petüſle, ſi motum telluris & ipſe ſupponere debeat. Reprimenda eſt ergo ejusmodi zelantium, ſed fine ſcientia, ſollicitudo, qua nihil non agunt, ut auctores novarum opinionum, licet nihil cum ſancta religione commune ha- bentium, carpant, dilacerent, & ſupremis Eccleſiæ tribunalibus configendos exhibeant. Deplorandum eſſe ejusmodi hominum metum & pericula ubique confingentium errorem merito affirmat Pritanius, qui & Penerales cauſæ noſtræ accommodatas ſtatuit regulas, illas pluribus explicat, & totum hoc argumentum egregie veriat in præœclaris de ingeniorum moderatione libris, ad quos lecto- rem remitto. Dilſcet ſane ex illis, ſacra profanis non commiſcere, diſcet Præcox & fervens judicium tantiſper ſuſpendere, nec quamvis philoſophicam opinionem, aut hiſtoricam criſim violatæ religionis temere accuſare: diſcet denique nec omnem opinandi libertatem ita adimendam eſſe, ut ingeniorum jura lædantur: nec vero etiam eam ingeniis tribuendam eſſe licentiam, quæ in Eccleſiæ, & veritatis perniciem valeat declinare, () § VI. Recenſentur variæ claſſes librorum, qui objettum cenſuræ conſtituunt. S Perelt. ut jam de integris voluminibus & libris, qui non poſtremum cen- ſorii judicii caput conſtituunt, paucis adhuc diſſeramus. Ac plurimum nobis hac in re otii fecit induſtria Theophili Raynaudi, qui prima ſtatim ope- ris ſui de bonis ac malis libris Partitione fuſe non minus, quam erudite iſtud cenſuræ objectum expendit, cujus proinde ſolum epitomen hic dabimus, non- nulla ſparſim & ipfi commentaturi. Raynaudus itaque quadruplicem conſti- tuit ſeriem librorum, de quorum ſingulis inquirit, an, qua de cauſa, quave ratione, cenſorio judicio ſubjiciendi videantur. Ac (a) In Iutroduct. ad comment. Martit.! (b) Lege integrum cap. 2I. L. I. de Iagenior & c. Be92 (272) Be Ac in prima quidem claſe eos collocat, qui mali omnino, ſi ex ſeſe & ar- gumenti ratione habita ſpectentur, dici debent, ſimulque certiſſimum lectori- bus inferunt nocumentum, etſi aliqua etiam bona continerent; quandoquidem liber nullus adeo malus eſt, ut non aliqua ſui parte prodeſſe poſſt, ut ex Plinio ſenio- re recitat Secundus, (a) atque etiam Varro affr maverat: in bona Negete, in- quiens, neque nullum eſt ſpicum nequam, neque in mala non aliquod bonum. (b) Ac reipſa de maxima malorum librorum parte ſtatui poterit, quod de ſuis car- minibus ſeribebat Martialis: ſunt bona, ſunt quædam mediocria, ſunt mala plura, quaæ legis hic: aliter non fit, Avite, liber. (c) Non tam ergo ex ſingularum ſen- tentiarum complexu univerſa libri malitia æſtimanda eſt, quam Præcipuo illi- us argumento, factoque ad lectorem ordine & reſpectu. In ejusmodi vero librorum malorum & nocivorum cenſu primum veniunt libri hæreticorum, quibus ſuæ ſectæ dogmata pertractant, Scripturam finiſtre explanant, aut quibus demum, etſi profani eſſent, virus ſuæ hæreſeos permiſcent. His ad- denda impia atheorum, naturaliſtarum, materialiſtarum, libertinorum, ſimi- liumque hominum fſcripta, quibus divina, religionem revelatam, naturalis re- ligionis principia, aut impugnant, aut non ſine palmaribus erroribus explicant: de quibus jam ſemel ac iterum tractatum eſt. Accedunt tertio quælibet dia- bolicæ magiæ nefanda myſteria litteris conſignata, ad quæ celebrem ex actis Apoſtolorum hiſtoriant applicavimus. Affines atque adeo comites, ex S. Gre- gorii Nazianz, ſententia () ſunt libri aſtrologorum, quibus fatalis rerum ne- ceſſitas ex aſtrorum doctrina ſtabilitur, vanitas genethliaca, Necromantia, Chiromantia, & quælibet alia nefaria divinationum genera docentur, defen- duntur. Quales pariter jam olim & Ethnici irriſerunt, & eorum auctores non ſemel expulerunt ex urbibus, & Chriſtiani Impp. Honorius ac Theodoſius publice & in Epiſcopi præſentia comburendos ecdlixerunt. (e) Regula autem nona indicis Tridentini ita præcipit: libri omnes & ſcripta geomantiæ, hy- adromantiæ, aeromantiæ, pyromantiæ, onomantiæ, chiromantiæ, necroman- „ tiæ, ſive in quibus continentur ſortilegia, veneficia, auguria, auſpicia, incan- tationes artis magicæ prorſus rejiciuntur. Epiſcopi vero diligenten provi- „deant, ne aſtrologiæ judiciariæ libri, tractatus, indices legantur vel/habean- tur.. &c. Hos excipiunt mollium Poetarum laſciva carmina, & libri ob- ſcoœni omnes, quibus frons atteritur, verecundia perditur, caſti mores elimi- nantur, libido efferveſcit, & renata baptismate membra cupidinis tenebroſi mancipia efficiuntur. Libros hoſce natura vetat, Ethnicorum edicta repudi- ant, cChriſtianæ leges cineribus & rogo deputant, ſanctior religio univerſos con- demnat. Appage enimvero ex juvenum inprimis manibus Mileſias ejusmodi Jabular, & Sotadem onædum, quem nec a ſe legi Martialis, licet ipſe impurus ſeriptor, affirmavit. Vanæ autem ſunt excuſationes ab utilitate argumenti, a lepore & venuſtate dictionis, a copioſa eruditione petitæ; nec enim iſta re- (a) L. 3. epiſt. 5. (?) L. VI. de lingua latin. (c) L. I. Epigramm. 16. (4) Orat. 3. de Juliani Imp. ſtudiis afiaticit. (e) U in Diſert. l. e. I. & 2. tenfum. kecenti . quorun argume Iundam Dris utl 0 cen rum m. unn cn ageni CàS & tomian nos inl Venere Lhrn miqait mmalig theztr & apn Contu menid tumel Cerone decei guine Men] teori fect tir di⸗ indie⸗ ſtiang 4 leſe & ar. n ledor,. loq uidem lo lenio. Ggete, in. (5) X ſuis car. nale ure, rum ſen. ipuo ill⸗ odi vero ticorum, lant, aut His ad. in, ſimi. uralis re⸗ plcant: lbetci- ex actis 18 Gre- rum ne⸗ mantia, „defen- oresnon 0coſius 4 Auten tie, hy- roman- ,imean⸗ Proyvi- abean- bri ob⸗ ebmi⸗ nebroſi repudi- os con⸗ umuli npurus nenti, im ile re⸗ a 10, lnſum Re (273) Be g recentioribus voluptatis magiſtris patrocinari poſſunt, quum id ſolum in anti- quorum Ethnicorum ſcriptis particulares ob rationes toleretur: nec Goldaſtiana argumenta, nec Scaligeri cauſæ viro honeſto arridere poſſunt, nec eorum vitupe- randam arbitror induſtriam, qui e veterum, aut recentiorum Scriptorum li- bris utilia & honeſta, obſeœnis reſectis, truncatisque, conſervarunt. Recte er- go cenſoria Tridentini indicis regula ita præcipit: „libri, qui res laſcivas ſeu „ Obicoœnas ex profeſſo tractant, narrant, aut docent, cum non ſolum fidei, ſed cc& morum, qui hujusmodi librorum lectione facile corrumpi ſolent, ratio ha- « benda ſit, omnino prohibentur, & qui eos habuerint ſevere ab Epiſcopis Puniantur. Antiqui vero ab Ethnicis conſeripti propter ſermonis elegantiam * & proprietatem, permittuntur: nulla tamen ratione pueris prælegendi erunt. Atque idem & Supremus Ordinis noſtri moderator graviſſima lege juventu- tis magiſtris inculcatum voluit, ne videlicet in gymnaſiis humaniorum litte- rarum libri adhibeantur, - - - qui ex minima etiam parte modeſtiam offen- dant, quamvis excellentium ſint auctorum; præſtat enim adoleſcentes eſſe mi- nus eruditos, quam minus innocentes. Item Lectores ſublimiorum ſcientia- rum monet, ut cauti ſint in legendis libris heereticorum doctorum, per quos una cum licentia opinandi manavit ad catholicos nimia licentia credendi, & agendi. Quare aut omittant omnino, aut leviter attingant quæſtiones lubri- cas & periculoſas, atque in ea Phyſicæ parte, quæ ad humani corporis ana- tomiam ſpectat, quidquid eſt immodeſtum, prætermittant. (a) Huic decreto nos inhærere, & cenſoriam in hos præſertim libros auctoritatem ſuſpicere & venerari oportet. Sequuntur tandem libri vere famoſi, & vulnifica perſonarum Jeripta, ut vocat Rutilius; quo quidem nomine illi intelligendi funt, quibus iniquiſſimo auſu honeſtorum hominum fama læœditur, vita carpitur, mores maligno dente arroduntur: quibus Eccleſiæ Præſulum nonnulla vitia ceu in theatro ſpectanda exhibentur, non ſine totius Eccleſiaftici ordinis dedecore, & apud plebeculam contemtu: quibus religioſæ familiæ ceu conviciorum & contumeliarum plauſtris tantum non obruuntnr. Sane auctores iſti, ſi Epi- menidis tempore vixiſfent, facile cum Athenienſibus fuiſſent inducti, ut con- tumeliæ & impudentiæ fanum excitarent. Sed & audire oportet eos ex Ci- cerone, hoc maxime eſſe vitiolum, quum non vitia, ſed virtutes conſecrare deceat, (?) Ad hos proxime accedunt libri mordaces, qui licet proprio ar- gumenti genere ad aliorum famam denigrandam contferipti non ſint, plus ta- men juſto tinguntur felle lycambeo, & genuinum licentius perſonis etiam in- tegris, aut Barum nocuis ex ira, odio, & vindictæ cupiditate infigunt. Pro- fecto non admodum rara ſunt ejusmodi ſcripta, in quibus Auctores haud doc- tis dicétis certantes, ſed maledicétir videre eſt, quod jam Ennius apud Gellium indigniſſime ferebat. («c) Modum in defendendis opinionibus ſuis, & Chri- ſtianam in ſeribendo modeſtiam ſervare nolunt, facetiis & dicteriis in perniciem M m fa- 1[4) Lz Encyclica data 29. Nosembr. 1760. (5) L. Il. de Legg. (c. L. 20. Noct. Att, c. 9. . Be J. (274) W= famæ aliene rem omnem agunt, Archilochico jambo, & Hyponacteis ſannis Perpetuo armati ſunt, & quum ſententiam ſuam ament, non quia vera eſt, ſod quia ſua eſt, ut ajebat Auguſtinus, (a) aliorum opiniones non modo illiberali- ter notant, fſed quas arguendo evertere non poſſunt, puerilibus contumeliis aſperſas, riſui & ludibrio exponunt. Verum ex ejusmodi ſeriptorum nume- ro procul dubio eximendas eſſe quivis intelligit honeſtas adverſus vitia, & mo- rum corruptelam ſatyras, moderatam, ubi argumenti ratio exigit, acrimoni- am, ac præſertim adverſus ſectarios, morum corruptores, cenſores iniquos, ſimilesque aſperiorem nonnihil ſcriptionis ſtilum, modo juſtis argumentis, cau- ſisque legitimis temperetur. Qua in re illuſtria ſunt & Patrum & piorum etiam virorum exempla: Hieronymum intelligo, Nazianzenum, Baſilium, Nyſſenum, Epiphanium, Hilarium, Bernardum, aliosque, quorum in con- tumaces hæreticos, aut etiam in errantes, aut prava docentes catholicos ju- ſtam ſtili acerbitatem nemo condemnavit unquam, niſi forte Erasmus Rote- rodamus, qui tamen ipſe ſine moderatione & caritate quosvis momordit. (5) Non raro enim e ſententia Tertulliani ſeribere licet, qui in eo, quem ad- verſus Valentinianos inſcripfit, libro: congruit, inquit, & veritati ridere, quia Taætans; de æmulis ſuis ludere, quia ſecura eſt. (c) Ac præcipue, ubi de veritate moralis doctrinæ adverſus laxiores Theologos defendenda agitur, acri potius & vehemente, quam pacato & leni ſtilo utendum eſſe plane mihi perſuadent ea, quæ pro hac ſeêntentia ſtabilienda, tum ex ſacris litteris, tum Patrum ve- terum, & poſtremæ etiam ætatis Sanctorum, piorumque Doctorum exemplis, tum rationum argumentis attulit V. P. Concina. (4) Caute tamen & hic agen- dum, curandumque magnopere, ut potius veritas pondere argumentorum vincat, non opprimat ira, mordacitate & furore dictorum, ut monet Prita- nius, pluribusque ſapientiſſimis documentis hoc ipſum commendat. (e) Unde ſi quis animi ſenſa apertius exquirat, lene potius & temperatum, quam acer- bum & aculeatum dicendi genus Scriptori uſurpandum efſſe judico, nec per veritatis ſtudium & ſanæ doctrinz zelum, Chriſtianam caritatem & Evange- licam manſuetudinem, qua ſe Catholici auctores mutuo excipere debent, ſup- Peditandam eſſe arbitror. Quid? quod & gravis, ſimulque mitis confutatio ad adverſarium revincendum plus valeat, cum animum ejus nequaquam a veri- tate auſcultanda avertat: ubi contra mordaci oratione exaſperatus vindictam Potius, quam emendationem cogitabit. Verum dum ita plane cum Muratorio, Allisqne clariſſimis viris ſentio: nolim tamen quemvis ita eſſe delicatum, ut i ſales omnes & acumina, ceu mortifera tela refugiat. Nec cibur ipſe juvat, recte I 2 . 2 nit Martialis, morſu fraudatus aceti. Nec grata eſt facies, cui gelaßinus abeſt. fanti melimela dabo, ſatuasqne mariſcas; Nam mibi, qua novit pungere, Chia ſapit. (V) Excepta ergo hac ſermonis elegantia, & ſermonis ornatu, ſi cetera mordax, & in catholicum integræ famæ virum aſperior ſit liber, recte is cenſuræ ſubieitur. II- 1 6 .12. Confeſſ. c. 25. 2. 34. (b) Vid. Raynaud. Parf. I. Eror. 3. (c) C. 6. à „ 2 E (à) e Præfat. ad Iheol. Chriſtianam. (e) L. II. cap. 3. (f) L. VII. Epigramm. 22. Unde aUrck! Chri . ctiamn 1 AIuII autian rum — tuis bleli atlb ere It naudn non ta tom 1 tus 4 ſenten docri Vinis & ſim Pofuit torum 1 polſſi tam Rca i tatum Verge no! eis conde tegnt ſunt dorm tuls! Eſt in pé not Jde de he (⸗ teis ſannig illiberali. Dntumeliis im mume- ia, E mo⸗ Acrimoni⸗ iniquos, entis, eau piorum Palllium, N in con- Olicos u. us Rote⸗ lomorcit, Iemn 20. kere, qui eritate i potis etſuadent rum Fe-⸗ Nemplis, hic agen. enntoruun jet Prita⸗ 2) Unde Ann acel⸗ nec per Exaoge⸗ ent, ub- ltatio 12 veri- ndictam ratorio, tum, ut t, recte ut o. mordax, Un-⸗ 4)c. 6. m, 22 — Re Nτ ( 275 ) N Unde ea de re hæc præcepit Clemens VIII. Quæ famæ proximorum, & Præſertim Eccleſiaſticorum, & Principum detrahunt, bonisque moribus & .„ Chriſtianæ diſciplinæ ſunt contraria, expungantur. „ Et iterum: facetiæ etiamn aut dicteria in perniciem aut præjudicium famæ, & exiſtimationis alio- rrum jactata repudientur. „ (ℳ) Quibus prolatis ſubjungit Benedictus AIV. utinam vero in afpectum lucemque hominum libri ejusmodi in hac tempo- rum licentia & pravitate non efferrentur, in quibus diſſidentes auctores mu- „tuis ſe jurgiis, conviciisque proſcindunt: aliorum opiniones nondum ab Ec- . Cleſia damnatas cenſura perſtringunt, adverſarios eorumque Scholas ac cœ- tus ſüggillant, & pro ridiculis ducunt, magno equidem bonorum ſcandalo, hæreticorum vero contemtu, qui digladiantibus inter ſe catholicis, ſeque „mutuo lacerantibus, plane triumphant. (b) Finem denique hic facit Ray- naudus in libris ſuppoſititis. At clarum eſt, niſi ahunde vitium libro inſit, non tam ad cenſores Eccleſiaſticos, quam ad Criticos eruditos hoc argumen- tum ſpedtare, quorum poſteriorum eſt, ſinceros & genuinos auctorum foœ- tus a ſpuriis & Apocryphis ſecernere. Tunc ergo ſolum liber ſuppolitus, aut ſententia alteri afficta, cenſuræ materia eſt, ſi in perniciem religionis & ſanctæ doctrinæ vergat; quemadmodum olim veteramentaria hæreticorum fraus di- vinis ſeriptoribus, atque adeo Deo ipfi varia Evangelia, Actus Apoſtolorum & ſimilia erroribus, aut certe fabulis plena afhnxit: ſanctis Patribus partus ſup- poſuit, lacinias alfuit, male natis ſeriptiunculis celeberrimorum Eccleſiæ Doc- torum nomina præfikit; qualia innumera prope exempla eruditis nota ſunt, ac multa omnino hoc in loco Raynaudus congeſſit. Tacitus præterire non- poſſum, quod inter plura refert & obſervat Gretſerus, Vergerium Apoſta- tam ſub nomino Fregoſii, viri per Italiam magnæ auctoritatis, latina & ita- lica lingua evulgaſſe præfationem Lutheri in epiſtolam ad Romanos, & Trac- tatum hæreticum de Juſtificatione, fide, & operibus, ſub qua larva, ut ipſe Vergerius ſcribit, & hofpitio liber exceptus, & magna aviditate lectus fuit. Sed non ſuſtinuit diu divina providentia malignam fraudem: agnovit ſacra Indi- cis Congregatio, & partum deformem ſub nomine Fregoſii, uti prodierat, condemnavit. («) Sane in ſimilibus cenſorum opus judicio, ut religionis in- tegritas conſervetur. Cetera quæ hic accumulat Raynaudus, extra præſens ſunt inſtitutum. IIlud ſolum, quod de plagiis litterariis hic monet, inſeren- dum puto: ſcilicet hac in re minime eſie ſuſpicionibus indulgendum, quaſi tuis floribus nulli ſimiles in alieno etiam fundo, & ſolo excreſcere poſſent. Eſt & alis ingenium, quo easdem rationes excogitare valeant, eſt & ſtudium in pervolvendis Patrum & doctorum hbris, poſiuntque eadem loca, quæ tibi adnotaveras, non ex tuo opere, ſed ex ipſis etiam fontibus haurire. Sic multa, quæ de libris conſcripſerat Raynaudus, eadem ſe poſtea in Gretſeri opere de hoc ipſo argumento legiſſe memorat. (4) Sic Faſſonius Theologus noſter M m⸗Z con- (2) aſtruct. G. 2. (5) Conſtit. Sollicita. J. 22. (e) Vid. Gretſer. L. II. de Jure & c. c, 5. (d) Vid. Patit. I. Eror. 3. Royt (276) Bogs confitetur, ſe adulto jam, longeque provecto opere de piorum in ſinu Abra- hæ beatitudine plurima, quæ cum labore collegerat, Patrum teſtimonia in Theſauro catholico Jodoci Coccii inveniſſe. (a) Ita & magna laboris parte ne levandum fuiſſe ſenſi, ſi Raynaudi & Gretſeri opuſcula, quibus deinceps uſus ſum, ante in manus meas perveniſſent, quam caput de cenſuræ antiqui- tate perfectum jam fuiſſet & abſolutum. Qui ergo hac in re nimis ſunt ri- gidi, & ſtatim ubique plagium litterarium inclamant, ubi quandam ſententia- rum ſimilitudinem ſibi deprehendiſſe videntur: illis merito reſponderi po- terit, quod fere in ſimili cauſa Erasmo Roterodamo Budæus reſeripſit: ante te Paræmiologon id jus fuiſſe ſcimus, ut antiquorum inventis ſtudioſifſimo cCique ita uti frui liceret, ut ne in alienam quidem poſſeſſionem invaſiſſe vi- deretur, ſed veluti floribus decerptis, uti in agro publico enatis & occupa- cturo expoſitis: nunc poſt volumina illa pareæmiarum tuarum edita iis tan- „tum uti licebit credo, quæ tu concenturiaſti, & veluti in numeros legitimos ccFedegiſti. Quaſi vero ſi quis compaſcuum agrum maceria concluſerit, ut „Viciniæ interſepiat, id ſe uſu cepifſe jure contendere poſſit, ac fuum pro- cc Priumque feciſſe.« (b) At ſi quæ vera ſunt plagia litteraria, recte ad verſus ea viri eruditi conſurgunt, & corniculæ plumas allenas detrahunt. Neque enim Scriptoribus ea eſt indulgenda licentia, quam S. Auguſtinus ſolum ſacris ora- toribus, ſi modo honeſte ad evangeli regulam viverent, integram voluit: .„Sunt fane quidam, inquit, qui bene pronunciare poſſunt, quid autem pro- nuncient, excogitare non poſſunt. GQuodſi ab aliis ſumant eloquenter, ſapi- enterque conſeriptum, memoriæque commendent, atque ad populum pro- „ferant, fi eam perſonam gerunt, non improbe faciunt. Sic enim, quod „cProfecto utile eſt, multi prædicatores veritatis fiunt, nec multi magiſtri, ſi «.. uhius veri magiſtri id ipſum dicant omnes, & non ſint in eis Schismata. „Nec deterrendi ſunt iſti voce Hieremiæ Prophetæ, per quem Deus arguit ce 0Ss, gui ſurantur verba ejus, unusquitqus a proximo. &c. . (c) Sit igitur hæe venia, hæc poteſtas verbi divini prædicatoribus, qui aut neceſſariis negotiis obruti, aut ingenio deſtituti orationes ſacras elucubrare nequeunt: verum ni- nil hæe ad eos, qui ex alienis laboribus nomini ſuo plauſum quærunt, & illo- rum, per quos pProfecerunt, gloriam maligna fraude in editis monimentis ſibi vindicant. Sed jam ad ſecundam librorum ſeriem transeundum, in qua Raynaudus eos collocat, quos in ſe quidem malor, non tamen nocivos agnoſcit. Primum hic locum obtinent libri gentilum, plurium Deorum doctrina, vanis narrationi- bus, & mendaciis etiam pleni. Sed attriti ſunt plurimum, & adeo antiquati ejusmodi errores, ut vix ullum religioſis lectoribus periculum inferant, quin potius vel tanquam aperta inſania ridentur, vel ex iisdem etiam nonnulla pro ritibus noſtris, pro antiqua Eccleſiæ diſciplina, pro fide ipſa confirmanda, te- (aà) C. VII. not. 19 (*) L. II. epiſt. Eratmi n. 51 (c) L. II. de doctrin. criſt. c. 29. f . 1 1ð teſtin & pn tus, ee omne ſubne Vocen illoru ſunt, cum fabuli thetun ſaamm ob 4 in ind Iis Lann ceſſi ici, cond rimn les & in Cer juem Perat Ulſtico um rend Diam ſendin Iin 4 Pgtr⸗ Onæ. omm eve Ote le n Abrz. nonia in Us pärte eincep Atiqi⸗ ſünt ti. ententia Gderi po⸗ t: ante ioſiſſimo⸗ aſiſle ni⸗ derupe⸗ UIIs tan- gitimos lerit, ut m pro- erlus es ne enitn ris oru⸗ Voluit: m pro⸗ er, lapi⸗ um pro⸗ t, guodl ſri, i hnismata. 8 algwit tur hec hegotis tum ni⸗ &Ao. thentis eudus num hic ntiquetl t, Gn la pro mnada, te⸗ Sachfinn teſtimonia deſumuntur, ut inter alia videre eſt in cœnoſo Eunapfi ſoco, e que & profeſſio monaſtica, & veſtis religioſa pulla, honor S. Martyribus exhibi- tus, cultus reliquiarum, & interceſſio Sanctorum deducitur. (a) Unde hi fere omnes, ut jam alias meminimus, cenſuræ & prohibitioni ſubducti ſunt. His ſubnectuntur libri Sarracenorum & Turcarum, qui licet aliquando hæretici vocentur, rectius ad Ethnicos referuntur. Ac philoſophici quidem & medici illorum libri, quales Avicenna, Averroes, aliique elucubrarunt, jam rariores ſunt, & minime vetantur. At dogmatici ilorum, e quibus principem ſibi lo- cum vindicat Mahumetis Alcoranus, non tam ſui, quum manifeſtis deliriis & fabulis ſcateant, quam ſcholiorum & adnotationum ratione prohibentur. Lu- therus quippe, Melanchton, Beza, aliique hæretici in Alcorano illuſtrando ſuam poſuerunt operam, maximeque nocivum reddiderunt librum, qui alias ob apertam ſuam falfitatem vix ulli foret periculoſus. Atque hinc de eodem in indice librorum prohibitorum ita ſtatuitur: „Mahumetis Alcoranus editio- « nis Baſileæ A. 1543. 1550. & aliarum editionum in quibus impia ſcholia & «annotationes habentur. In vulgari autem lingua non habeatur, niſi ex con- „ceſſione Inquiſitorum. Non longe a fabulis ejusmodi alieni ſunt Thalmu- Hici, Cabaliſtici, & ſimiles Hebræorum libri, quos licet aliquando certis ſub conditionibus permiſerint RR. PP.; præſertim quum illorum lectores ut plu- rimum eſſe non poſſint, niſi eruditi: poſtea tamen Clemens VIII. eosdem om- nes damnavit, prohibuitque, atque ſuam ea de re Conſtitutionem perpetuo & inviolabiliter obſervari præcepit. (?) Quam quidem obſervationem juſſu Clementis VIII. editam minime cognitam habuiſſe videtur Raynaudus, qui e- jusmodi libros ſecundum primævam Ejusdem Pontificis conſtitutionem, tem- Peramento quodam adhibito permiſſos eſſe ſeripſit. Si tamen de libro caba- liſtico agatur, ſeparandæ hic ſunt genuinæ ſacrarum litterarum expoſitiones, anti- quæ Rabbinorum traditiones, nec a textus littera, nec a veritate alienæ: ſeparan- dæ item ludicræ in litteris & numeris Arithrmeticis Cabalæ, & ſimilia ingenioſa ænigmata, a quibus ſi fides & divinatoriæ fraudes abſint, nihil ad cenſuræ judici- um attinent, ſed inter minime nocivos otioſorum ingeniorum partus ſunt refe- renda; quale mirum eſt encomium Bohemis hæreticis ſæculo ſuperiore a quo- piam concinnatum, in quo ſi commata mutes, & a fine ad principium recurras, ſenſum effcies contrarium, quod legere eſt apud Raynaudum, & plura ſimi- lia apud Petrarcham. (c) Tandem ultimo hic commemorandi libri veterum Patrum erroribus nonnullis infecti, quales ſunt Tertulliani, Origenis, Caſſiani quædam ſcripta, nonnullæ S. Cypriani epiſtolæ &c. de quibus jam alias actum, omniumque conſenſu receptum eſt, nulla eos cenſura prohiberi. Quod & de veterum quorundam hæreticorum ſeriptiomibus ſentiendum; quoniam anti- dota pridem parata ſunt, & nulli etiam cenſentur incoge n. Mm3 Ter- (a) Vid. integrum apud Raynaud. Part. I. Erot. 11. (b) Vid. Obſervat. in Iudice LL. prohbibitor. (c) Vid. Raynaud. Part. 1. Erotemat. 13. MoN (278) BNX Tertiam claſſem conſtituunt libri, qui quidem in ſe mali non ſunt, nocivi ta- men reputantur, vel ob lectoris imbecillitatem, vel noxium reipublicæ clvilis uſum, aut temporis in eorum lectione ſine fructu conſumendi jacturam. At- que hos ut plurimum nullo generali cenſuræ judicio condemnatos conſtat, niſi eosdem ipiſa naturæ lex certis perſonis interdicat, aut politici principes judicent e republica amovendos. In horum numero venire poſſunt ipſæ Sa- cræ litteræ, allique libri optimi, quos lectorum imperitia non capit, & ex mentis imbecillitate ſenſu perverſo intelligere, atque inde ſibi ruinæ occaſio- nem accerſere nonnulli poſſunt. Non injuria & hic recenſendi libri chymici; licet enim chymiæ ſtudium ſit laudatiſſimum, & præclarum recentioris phy- ſicæ præſidium, dum in diſſolvendis corporibus, ac detegendis eorum elementis, Proprietatibus, & vario partium nexu verſatur: at ſi ad celebrem illam chryſo- Pœiam præcipitetur, jure interdicitur, omnesque libri ea de re tractantes a Magi- ſtratibus ad furnulos, & ignem relegandi eſſent, ut in caput mortuum verteren- tur, nec fortunarum & ſæpe etiam ſalutis certifſimam inferrent jacturam. Libri demum, quos inanes vocant, ſeu de ludicris argumentis magno ingenio, magnaque induſtria conſcripti, quos hic exponit Raynaudus, minime per ſe ſubſtant judicio cenſorio, nec eos autumo condemnandos. Legat illos, cui vacat tempus terere aut fallere: ſeribendi fortaſſe non fuiſſent a viris doctifſi- mis, qui in argumentis longe utilioribus operam ſuam, ingeniumque exercu- iſſent, niſi & hic eos finis ſublimior, ſtupenda Dei potentia in rebus etiam minimis, utiliſſima documenta veluti per jocum inculcanda, tædium fallendum, ac ſimilia excuſent. Ita olim longis operibus celebrarunt Phavorinus febrim quartanam: podagram & furditatem adoleſcens apud Philoſtratum, Pfſainas apud Plinium urticam, Chryſippus apud eundem braſſicam, Lucianus muſcam, Syneſius calvitiem, & recentiori ævo Erasmus moriam ſive ſtultitiam, Picus Mirandula barbariem, Agrippa aſinum, ali cimicem, pulicem &c. Qualia addenſat Leo Allatius in libro de Pfellis. Quo & viri docti referendas cen- ſent inutiles Scholaſticorum Theologorum tricas, quarum ſemel ac iterum meminit Melchior Canus, vehementerque curioſas illorum, & ſophiſticas di- ſputationes improbavit, quarumve nullus in Theologia fructus ſit; quin do- let magnopere nugas ejusmodi tum potifſimum invaluiſſe, quum ſcholæ Theo- logos optimis adverſus hæreſes armis inſtructos eile oportebat. (a) Quarta denique Raynaudi claſſis libros anepigraphos, pſeudepigraphos, doctrinam novam, aut tractari vetitam continentes exhibet. Ac vetat qui- dem Conc. Tridentin. libros ſacros fine auctoris nomine imprimere vel im- primi facere. (?5) Prohibet item inſtructio Clementis VIII. ne quis liber im- poſterum excudatur, qui non in fronte nomen, cognomen, & patriam præ- ferat auctoris. N holerius & hæc moderatio illico adnexa eſt, ſeilicet Epi- ſcopi vel Inquiſitoris mo- (a) Vid. de Locis Theol. L. VIII. & IX. c. I. (5) eſ. IV. in decreto de editions & uſu S, Librorum. . judicio, tacito etiam auctoris nomine, librum edi poſſe, 111—W — r—r— / mod 7)) furtin nees t) ſtetrie Gdi i oann nin, Poſte melii re eſ eaden dine Unt a canl⸗ anti Presb rum nom poſlun moco dros mus. unes u brati Sanck Provi am bem, ſeyeri ſoret, Sanct Paulo Jor. Imns. ſi 1 60. „ lver ejosn Janp . weidi 14. e clyili⸗ m. At. nſtat, Unnelpes iple e. „L er Oecaſio⸗ nymici; ris Phy⸗ mentis, chryſo⸗ Magi. erteren⸗ cturam. ingenio, per ſe s, Ci Gockiſfi. exercl- s etiain lendum, P ky. lehrim Dfainggs nulcam, ny Lieus Qualia das cen⸗ iterum ſticas i⸗ lin 00⸗ eTheo⸗ gruphos, tat ul⸗ Vel im- ber im m průa cet Ep - mo⸗ NE e N (279) M. . modo ſaltem illius, qui librum examinavit, & approbavit, nomen adicribatur. (a) Magni ego faciendum judieo ſapientifimum hoc mandatum, quo fypis furtivis, & peiſimorum librorum editioni frœnum injicitur. Utinam illud om- nes typographi ſibi haberent commendatum, nec ſua opera manum velut ob- ſtetricantem fœtibus immaturis & monſtroſis porrigerent! Utinam præſtantes, qui inter primos artis hujus magiſtros cenſentur, viros Aldum Manutium, & Joannem Frobenium imitarentur, de quorum priore relatum legimus, eum nihil, quod pietati vel bonis moribus adverſaretur, characteribus ſuis excudiſſe: poſterior autem fertur nullum ſcriptum litteris ſuis expreſlifſe, quod contu- melüs & calumniis ſcateret. At de his viderit respublica, cui typographia cu- ræ eſt. Quod ad laudata Tridentini, & Indicis decreta attinet, non inficior, eadem ſummo in rigore non eſle recepta, aut plurimum contraria conſuetu- dine iisdem derogatum. Nam plurimi cujusque fere ſcientiæ in lucem prode- unt anonymi, doctrinam ſanam continent, nomen occulere aliquando graves cauſæ ſuadent, ſæpe & modeſtiæ, demiſſique animi eſt indicium. Quod & antiquiores nonnulli Patres fecere, & egregie ea de re ſe purgat Salvianus Presbyter Malfilienſis. (?5) Nec hodie liber aliquis, ut ait Concina, ſuperio- rum licentia typis editus proſeriptus eſt ob id præciſe, quod absque auctoris nomine in lucem prodierit. Pſeudepigraphi etiam legitimam aliquando habere poſſunt excuſationem, qua Vigilium Tapſenſem aliosque veteres purgamus, modo (alutarem contineant doctrinam; alioqui ſi partus nocivus eſſet, ad li- bros ſuppoſititios referendus foret, & de eo ſentiendum, quod ſupra indicavi- mus. QGuanquam ejusmodi fraudes, licet fine non malo excogitatas, raro im- unes Eccleſia tulerit. Expertus id eſt ante plura ſæcula Theodiſcus Hiſpalenſis Epiſcopus, & Hiſpaniæ Primas, qui forte inanis gloriolæ cupidus nonnullas lucu- brationes ſuas catholicas Sancto Iſidoro ejusdem Urbis Epiſcopo impoſuit, dum Sancti hujus Præſulis opera in Arabicam linguam converteret. Epiſcopi namque Provinciales in ſynodo Theodiſcum propterea Eccleſia ſua ejecerunt, & ad æter- nam probri memoriam Sedem Metropolitanam ab Hiſpalenſi ad Toletanam ur- bem, in qua & hodie ſita eſt, tranſtulerunt. («) Iſthæc Hiſpanorum Antiſtitum ſeveritas modum excefſiſie videretur, ſubdit Natalis Argonenſis, niſi compertum foret, nullam ab Eceleſia fraudem tolerari, eamque ob cauſam depolitum fuiſſe a Sancto Joanne Evangeliſta Presbyterum Aſiaticum, qui opera quædam Sancto Paulo ſuppoſuerat. (d) De novæ doctrinæ argumentis, quo ſenſu admittenda, quove repudianda ſint, jam principio Diſſertationis II. ſatis ſuperque explicavi- mus. Denique ſi indictum ab Eccleſia & legitimis cenſoribus ſilentium violetur, ſi leges edendis libris præſcriptæ non ſerventur, ſi libere, ac ut fieri amat, non ſine 5 adverſæ partis contemtu, & cenſura defendantur opiniones tractari vetitæ, recte ejusmodi etiam libri prohibentur. («) Sed de his prohibitionis & cenſuræ modis jam peculiari capite agendum eſt. (a) De lInpreſ!. Libror. J. I. (5) Ii epift. ad Salon. (c) Refert. Genebrardaut ad Ann. 655. (A) S. Hier. de viris illuſir. & I7. (e) Vid. Natal. Argonenſem, Jeu Anonymum de methodo legendorum Eccleſiæ Patrum L. II. c. 15. 7 M9 (280) W N CAPVT II. D E MODO CENSVRAE. F1. De ſimplici propoſitionis, aus libri probibitione. B Be Be 6. M: S Odus cenſuræ nobis rationem ſententiæ exprimit, quæ adverſus g Propoſitiones & libros in cauſis religionis fertur. Poſteaquam enim legitimo examine compertum eſt, aut religionis principiis pro- Poſitionem vel librum adverſari, aut adverſus Eccleſiæ regulas fuiſſe evulga- tum, aut aliqua ſui parte nocivum, vel periculoſum eſte: ſententia contra illum Pronunciatur. Scilicet vel nuda & ſimplici prohibitione interdicitur, ac ſilen- tium etiam auctoribus imponitur, aut prorſus ceu pernicioſus condemnatur, aut denique expreffis cenſurarum formulis proſcribitur. Poſtremum hoc du- plici iterum modo fieri conſuevit: vel in globo, ut ajunt, plures cenſuræ ex- Primuntur: vel deſignatis, ſelectisque ſententiis, ſua quoque nota maligna ſin- gularis & diſtincta inuritur. De iſta igitur cenſuræ methodo, diverſisque ejus rationibus nunc paucis diſſerendum, ac in præſenti quidem de ſimplici prohi- bitione. Magnum diſcrimen Theologicam cenſuram inter, & prohibentia ejus- moci edicta intercedere, rerum theologicarum non imperiti noverunt. Prior nempe ad dogmatica judicia: poſteriora ad diſciplinam Eccleſiæ referuntur, atque adeo tanto inter ſe diſtant intervallo, quanto & dogmata & diſciplina Eccleſiæ differunt. Quis autem neteit, dogma eſſe regalam veritates creden- das & errores proſcribendos proponentem, eſſe, ceu unam fidem, immutabile ac irreformabile, ad omnes ſemper & ubique ſpectare, eodem malum ſen- Iſum & pravam doctrinam condemnari, denique omnem illius veritatem non aliunde, quam ex Scripturæ & traditionis legibus vindicari? At contra diſci- plina doctrinam ex ſe ſe non perſtringit, ſed aut ſilentium duntaxat imperat, aut vocum & terminorum uſum removet, illa pro temporum & perſonarum & locorum adjunctis variatur, non omnes obligat, denique ratione circum- ſtantiarum, regionum moribus, & recepta conſuetudine ſeſe tuetur. Hi ex Theologorum ſententia præcipui ſunt dogmatici judicii, & legis diſciplinæ characteres. (a) E quibus conſtat meram uſus propoſitionum, aut librorum prohibitionem ad innoxias perinde, fi in ſe conſiderentur, ac vitioſas extencdi len- (à) Confer. Tburnely de locin, Card, Gotti Theolog. Tom. l. O. l. dub. 4. ſente⸗ huſus aut in ut P Prece rieulo oblig ca glon ſorunn Matu Auten Eccle pot falle⸗ Pecle Lee mogi diſon ca C nem cleſia, tori uanm bus i tentis Vante Placi dent, tur, Verit, niis ſine tet, deat Vitio tren lwior nlkect ſente Quon- ſe) dverfus im enim is pro- erulga⸗ FA Hum 2e ſilen⸗ mmnetur, Red IiOe du-⸗ lurzæex- gue eus 1probi- tin eins⸗ t. Drior runtur, lſeipline creden- nutabile im ſen⸗ emn nON ra Giſci. imperat, ſonaruin cireum⸗ Hi er Heiplnæ lbroruum exten Woys (281) Wegs ſententias, quatenus utrisque nonnulli abuti poſſunt; conſtat item vi ſimplicis hujus prohibitionis ad fidem internam neminem adſtringi, ſed ſolo non uſu, aut imperato filentio eidem ſatisfieri; quin & non raro nudam eſſe politiæ, aut Eccleſiaſticæ Oeconomiæ legem, qua imminentes motus, & diſſenſiones Præcaventur, atque adeo ceſſante abuſu, ſedatis motibus, animis pacatis, pe- riculo ſublato poſſe deſinere, nec quemquam amplius ad ſui obſervationem obligare. Unde leviores etiam cauſæ ad hanc prohibitionem, quam ad no- tam cenſuræ inurendam ſufficiunt; quum iſtud non examinatis accurate reli- gionis, & cenſurarum notionibus fieri non poſfit: illud vero ex prudenti cen- ſorum arbitrio, habita periculorum & turbarum imminentium ratione, deſu- matur; quemadmodum in ſingularibus facile cuivis erit perſpicere. Ad tria autem ſumma capita revocari poſſe arbitror ſententias omnes & libros, quos Eceleſiaſtici cenſores vetare & nude prohibere conſueverunt. Aut enim pro- Poſitiones & ſententiæ periculoſæ videntur, quas proinde licet nondum aperte fallæ, aut fidei doctrinæ oppoſitæ appareant, tanquam veras tradi & evulgari Eccleſiaſtici judices merito & prudenter vetant, eaque de cauſa & libros ejus- modi propoſitionibus plenos ab uſu communi removent. Aut ex immodico diſputantium æſtu de rebus etiam utrinque probabilibus tumultus in republi- ca Chriſtiana timentur, ſcandala ex privatorum odiis metuuntur, moderatio- nem in defendendo ignita ingenia vix ſervare valent, atque tum pariter Ec- cleſia, re ipſa in medio relicta, accuſatoribus ſilentium indicit, donec accura- iori trutina cauſa penſetur, prohibetque, ne ejusmodi argumentum a quo- quam tractetur, aut ſaltem, ne pendente judicio cenſoria nota exagitatis opinioni- bus impingatur. Aut denique receptæ regionum conſuetudines, & patriæ ſen- tentiæ negliguntur, leges ad diſceptandum, aut libros edendos latæ non obſer- vantur, juribus aliorum quæſitis quodpiam præjudicium ex diverſis auctorum Placitis infertur, quæ ſane impune a quovis, & ubique nec dici, nec ſeribi de- bent, meritoque proinde affertiones ejusmodi, & libri illis pleni interdicun- tur, etſi & veritatem annunciarent. Licet enim, ut in quærenda ac diſcenda veritate: ita & in proferenda, prodendaque ampliſſimum ſit humanis inge- niis jus: nihiloſecius & hic illuſtris Muratorius tres alias depoſcit virtutes, ſine quibus veritas recte non annunciatur: a juſtitia videlicet procedat opor- tet, caritatem Chriſtianam ceu ducem ſequatur, & prudentiam comitem ha- beat adjunctam. (a4) His ergo præœtermiſſis & ipſa vileſeit, ipſa ex hominum vitio nocet, ac proinde ejus prædicatio recte cohibetur. Lubeat nonmullis exemplis generalia hæc documenta illuſtrare. Ac primæ quidem claſſi inſi- gne perhibent teſtimonium vetiti ab Epiſcopis & Præſulibus libri complurium laxiorum Theologorum. Licet enim in illis non ſemper revelatæ doctrinæ ma- nifeſte contraria ponantur, ſtudium etiam ſanctitatis commendent, & multas ſententias audaciora ingenia cum aliqua probabilitatis ſpecie defendere poſſint: quoniam tamen laxæ opiniones, probabilismi fœtus, periculi plenæ ſunt, recte e U ma- (a) Vid. L. II. e. 3. oey (282) W manibus fidelium erepti, & prohibiti fuerunt, uti ſupra noſtrorum etiam tri- bunalium ulu „ & cenſorum Regiorum decretis conſtare aſſeruimus. Ad ſe- cundam claſſem revocari poſſunt RR. PP. decreta, quibus acrius diſeeptanti- bus de auxiliorum gratiæ divinæ natura, partitione, eficacia ſilentium indi- Xerunt, vetueruntque libros omnes ex profeſſo vel incidenter, aut prætextu commentandi S. Thomam, vel quemlibet alium doctorem, aut alia quavis oc- caſione tractantes de iisdem, ſi nulla a Sancti Officii Congregatione licentia ſit obtenta. (a) At mutatis rerum, & temporum adjunctis nemini dubium eſt, decretis hiſce jamjam eſſe derogatum, nec contrariam auctorum conſue- tudinem RR. PP. hactenus improbarunt. Idem ſilentium indictum fuit, ac ſingularibus etiam decretis prohibiti ſunt libri omnes, conciones, diſputatio- nes, tractatus impreſli poſt A. 16 17. in quibus aſſeritur B. V. M. cum origi- nali beccato conceptam efſſe, vel in quibus affirmatur, opinantes B. V. fuiſſe in originali peccato conceptam, eſſe hæreticos, vel impios, vel peccare mor- taliter. In quibus vetantibus decretis illud Præcipue obſervandum, nihil de ipſarum ſententiarum Pprobabilitate detrahi, nec etiam contrariis opinionibus certum robur addi. Hinc & in ea, quam ſupra attulimus, Bajana aſſertione iſtud cum Suarezio optime advertit de Panormo, non propterea approbatam fuiſfe eam de gentibus fidei gratiam non habentibus expoſitionem: attamen il- lam ab omni ſuſpicione erroris Pelagiani liberam, & immunem eſſe redditam, ut proinde merito caſtigari, & corrigi debeat opinio eruditi alias S. Thomæ commentatoris, qui poſt eam Pontificiam defenſionem auſus eſt dicere, diétam Ihtergretationem nullum ex antiquis Patribus habere præſidium, quam ex Caſ- ſiano in Collat. XIII. QGuis enim ex hoc non colligit, omnem interpretationis ulus originem ex Pelagiana, aut Semipelagiana ofhicina derivari? Illud autem ſi verum foret, næ explicationi hujusmod non parvam conciliaret invidiam, & erroris ſuſpicionem. () Similis denique prohibitio etiam intervenit, dum celebris Epiſcopum Chalcedonenſem inter, & Angliæ Regulares exorta eſt controverſia, de qua pluribus agit Graveſon; (c) atque hinc libri omnes de eadem controverſia & ſinguli tractatus impreſli, ſive manuſeripti, & omnia alia, quæ ad eandem directe vel indirecte ſpectabant, vetita fuerunt. At in Sacræ Congregationis decreto opportuna, & ad præſens argumentum no- ſtrum firmandum accommodata reperitur hæc formula: per boc autem decretum nibil intendit S. Congregatio ſtatuere de meritis cauſæ, vel ulli auétori aut operi ignominiam aliquam vel notam malæ doctrinæ inferre. (d) Atque id ipſum etiam P. Plazza, teitis minime ſuſpectus, in ſua cauſæ Conceptionis concluſione fatetur, nem- pe ex Pontificia prohibitione non colligi, definiri tanquam de fide, quod con- traria ſententia ſit probabilis, aut damnari, quod ſit improbabilis. (2) Quam quidem doctrinam etiam benignus Theologus jam olim libenter ſuam fecit, at- (4) Lz Decretis de Lihrit probhibitii g. 2. (b) Vid. de Panormoc. Z. art. 20. n. 9. («) H. E. Sec. XVII. Colloq. 3. (d) er decretis generalibui de LL. probib. J. 2.,. 4. (e) P. l. J. 4. . 72 Nque clmpr 4 lel 6 Plici e intelh rum ekene 1n i tur, al eſt, un trariun Volunt ribus ut Zu Vere, Ita & aut ine fallbil Opinio non fo fumm dentib annalin Pollide falkimne Gram Nlin ruIn ſheckat & han guueme hrorn H le) o (2983) * etlam tri⸗ atque ita ſtatuit: „quando liber vel ſententia interdicitur, non aſſeritur eſſe .Ad ſe. . improbabilis, ſed neque eſſe probahilis, ſed juſſa manere in gradu probabi- Ceptant. . litatis, in quo antea erat, ob bonum Ppublicum vel privatum, nec dictari lum indi. nec defendi præcipitur. Aliqua enim non ſolum dubia aut probabilia, ſed PrEtertil etiam interdum certa utiliter ignorantur.. (a) Quæ quidem omnia de ſim- naris oe⸗ plici ejusmodi prohibitione, quæ damnationem proprie dictam non involvit l Hentis intelligenda ſunt. Denique & noſtrarum regionum uſu, & cenſorum regio- Gubium rum auctoritate fieri videmus, ut propoſitiones nonnullæ publice exponi, ac n conlüe- defendi non valeant, iisdemque, ſi forte cenſuræ ſubjiciantur, inducatur litu- nfiit, «] ra, quin propterea ejusmodi aſſertionum interna, ut ajunt, probabilitas nege- lputatio⸗ tur, aut doctrinæ ipfi nota cenſoria inuratur. Conſuetudine enim receptum um origi eſt, ut qu edam propriæ ſint nationum, & populorum doctrinæ, quibus con- V. kullle trarium aſterere minime toleratur, eſtque etiam in Summorum Imperantium aemorr. voluntate, ut ſupra vidimus, e probabilibus opinionem deligere, quæ ceu ju⸗ Hnihril de ribus regnorum, Provinciæ moribus, atque adeo veritati ſaltem reſpeckivæ, . inionibus ut ajunt, conformior appareat, contrariamque e publico uſu omnino remo- Mertione vere. Atque ex his demum multa etiam tertiæ claffis ſpecimina efficiunt. robatam Ita & olim in ditione Pontificia non ſunt toleratæ ſententiæ, quibus directa, tamen . 1aut indirecta R. P. in Regum temporalia poteſtas negatur, aut Pontificia in- eccitam, fallibilitas acrius impugnatur: at contra alibi eædem libere aſſertæ, & ſi qua Thon- opinio contraria intemperantius propugnata fuiſſet, fortaſſe a prohibitione e,diea non fuiſſet immunis. fta Bellarmini liber, quem in Barclajum de poteſtate mexr C- ſummi Pontificis ſeripſerat, plurium Principum decretis, ne quidquam interce- retationis dentibus Romanæ Sedis nuntiis, fuit prohibitus. Ita & Card. Baronii Tomus d autemm annalium XKl., in quo Hiſpaniæ Regibus negabat ea in Siciliam jura, qualia inwidiem, poſſidebant, Regis edicto A. 1610. Pproſcriptus fuit, aulosque ipſe non milto poſt eit, dumn fabtione Hiſpana a prima ſede excluſui, ad quam virtute & ſisſfragiir vocabatur, inquit Porta elt Gramondus, additque: adeo lubricum eſt ſeribere de Regum poteſtate, de Imperio, innes de & ditione ipſorum, ut regnunt, ut jure vel injuria poſident. (5) QRuæ ſane om- Komm nino non allunde prohibitionis ſuæ cauſam repetunt, quam quod avitis regno- 4Atin rum juribus, conſuetudini, moribusque receptis adverſentur, licet in ſeſe tum do⸗ ſpectata fortaſſis e numero probabilium necdum excludi valeant. Nemo ergo Nencuon & hanc Eccleſiæ, aut aliorum cenſorum diſciplinam vituperare poteſt, ſed mitin gquemadmodum juſta damnatio, ita & ſimplex ac nucda Propoſitionum, aut Ie, brorum prohibitio ad legitimam cenſorii judicü attinet auctoritatem, Ur, emn- )Quan in kerit, 2, 6 (a) Theol. Eundam. a. 259. Tom, h. fundam. S. (5) Hif. Gallic. L. L. ad . Ann,. 1610, pag. 10. N (284) , De propoſitiomun, ac librorum damnatione. Paohibitio ſimplex, ut vidimus, ad doctrinam etiam in ſe innocuam ſpec- tare poteſt: at ubi explicita, vel tacita damnatio intervenit, manifeſte com- Pertum eſt, propoſitionem aliquo ſuo ſenſu, aut librum quodam ex capite eſſe nocivum, aut certe illius auctorem ex eorum eſſe numero, quos Eccleſia, aut alia legitima poteſtas condemnavit. Propoſitio enim ex omni parte vera, ac ex ſenſu ſuo Proprio & naturali, qui & ex adjunctis rerum, & perſonæ ſeri- bentis deſumitur, ut ſupra diximus, minime falſa condemnari nequit; uti & liber ſana doctrina inſtructus proſeribi non poteſt, niſi auctor ipſe aut verita- tis, aut legitimæ poteſtatis declaratus hoſtis, ejusmodi pœnam mereatur, ut nulla omnino erudita etiam, & ſana ejus elucubratio legentium manibus tera- tur, & ad poſterorum transmittatur memoriam. Uncde cogitandum eſt eos libros, quos hodie Sacra Indicis, aut Inquiſitionis Congregatio proſcribit, & in ſuis decretis expreſſa voce pro damnatis habet, condemnatque, aut perverſam Ccontinere doctrinam, aut regulas Eccleſiæ in illis edendis fuiſſe violatas, aut ſuſpecta & periculoſa ratione etiam verum exprimere, aut denique aucto- rem eſſe ſimili condemnatione puniendum; quum uti paulo ante advertimus, & veritas nec ab omni, nec a quovis, nec ubivis locorum ſemper legitime Proferatur. Atque ita quidem ſentiendum, ſi absque ulla Theologicæ cenſu- r& nota propoſitionem, aut librum condemnari contingat. Eſt autem etiam in hac re ea cenſorum Mι quitas, & clementia, ut ſi quando in libris præſer- tim auctoris Probi & catholici nonnulla errata, minimeque toleranda reperi- antur, iidem libri non Penitus, & abſolute, ſed conſueta formula: donec corrigantur, Proſeribi ſoleant. Cui quidem æquiſſimo judicio ſi auctor pareat, ſi illi, qui novam ejusmodi ſeriptorum editionem evulgandam ſuſecipiunt, lituram nota- tis erroribus inducant, excerptum pravæ doctrinæ caput omittant: liber cen- ſura abſolvitur, ac liberæ cujusvis lectioni permiſſus cenſetur. Unde non exiguus eſt ejusmodi monimentorum numerus, qui in librorum Prohibitorum indice cum allegata clauſula hodieque reperiuntur, in quibus quoniam Præ- Cepta correctio facta eſt, nullum habet locum prohibitio, nullum lectoribus ſupereſt diſerimen. Unde non modo ad ejusmodi auctorum nomina & ſerip- ta, ſed & ad ipſum editionis annum reſpiciendum eſt, ut damnatum a per- miſſo, vetitum a licito diſtinguatur. Hinc & eorum qui novas ejusmodi edi- tiones curant, eſt muneris, ut loco opportuno lectores de facta commoneant emendatione, ne poſtea de illata auctoribus injuria querantur, ſi quis eorum ſententias & doctrinas allegat ex operibus primo editis, quas in ſequentibus ob interpoſitam correctionem, mutationemque minime eſt invenire. (4) Ita con- ſtat, quam injuſtam ea de cauia dicam nonnulli ſcripſerint V. P. Concinæ, ve- (a) Vid. Vindic, Gobatianæ Pars. I. obſerv. 7. caula (ber alis, aſcer (4) appel gue e lo . eorun fun otni⸗ ſEcuh Hic Dlure nata: faren menti hoden mias clos Cna d Kinti Allimo (e) 54 4 n ſer. tecom- capite Lecleſia, te vera, r ſeri⸗ z uti & Verita⸗ Atur, ut us tera⸗ eit eos lbit, & Ferlam 25, 4ut aucko⸗ ttimus, gline cenſu⸗ netiam breler⸗ reperi- unut, l, qul n nota⸗ er cen⸗ de non torunn n pra⸗ oribus ſerip⸗ 4 per- cliedi⸗ oneaft eorum entbus ta con⸗ neine, ve⸗ (285) A 54 veluti Suarezi propoſitiones & doctrinam haud bona fide allegaſſet. Non aliud doctiffſimo in Juliomontana Univerſitate publico Theologiæ Profeſſori Reidingero O. P. ob locum ex Tamburino in ſua de circumſtantiis aggravan- tibus dillertatione citatum evenit. At præclare fidem ſuam & veritatem tui- tus eſt Concina: (a) ſtrenue quoque ſcripti ſui integritatem, fidelitatemque Reidingerus vindicavit. (?5) Uitatus tandem eſt & alter judicii cenſorii mo- dus, quo plures notæ malignæ coacervantur, & aut libro, aut pluribus delectis propoſitionibus velut in cumulo, ac in globo, ut ajunt, affiguntur. Atque hæc eſt illa cenſuræ ratio, quam in Leonis X. R. P. adverſus Lutherum con- ſtitutione ſuggillat perſonatus Suavis: articulos, inquient, in diplomate pro- «Poſitos minus recte ſub incerta verborum clauſula fuiſſe damnatos, adeoque „ex ipſo diplomate controverſum fuiſſe, quænam eflet eorum ſingulis aſſi- „gnanda cenſura. («) Tum vero & in ipſum diplomatis ſtilum, quem fo- renſem, perplexum, & obſeurum ait, inſurgit. Eundem cenſuræ modum cauſæ Bajanæ defenſores multis exagitarunt: qui modus, inquiunt, valde im- Perfectus eſt, plenus obſcuritatis, & confuſionis, fidelibus non modo inuti- clis, ſed plurimum noxius, ex quo nihil lucis menti affulget, ut poſſit di- ſcerni, quæ propoſitio hæretica, vel falſa, vel temeraria &c. dicenda ſit. (4) Guin & Lutherus in ſua cum Eckio diſceptatione Lipſiæ habita iniquam appellat viam plures dictiones acervatim reprehendendi, non aſſignata cujus- que effati nota. (e) Eadem de cauſa Apoſtata Spalatenſis cenſuram a Conci- ho Conſtantienſi in articulos Joannis Huſſ latam reprehendit, quia, inquiens, eorum ſingulorum examen non apparet. (†) Hi nempe ſunt duces & anteli- Faan eorum, quibus generales & non diſtinctæ cenſuræ diſplicent. Verum oinines iſti heſterni videntur, & malevole ignari. Non enim iſtis primum ſæculis, ſed in ipſa prope antiquitate rei hujus exempla extant, & documenta. Hac ratione damnati ſunt Origenis libri ceu hæretici, erronei, periculoſi, & plura illius doctrinæ capita proſcripta, quin ſingulis propoſitionibus determi- nata annecteretur cenſura. Ita S. Auguſtinus variis in locis propoſitionum faventium hæreſi, impiarum, blasphemarum, falſarum, & temerariarum, facit mentionem, quæ notæ nonnunquam uni, eidemque libro tribuebantur. (4) Eodem cenſuræ modo Alexander IV. quadamtenus uſus eſt adverſus (uiliel- mi a S. Amore quosdam articulos. (H) Ita & Joannes XXII. quinque arti- culos Joannis de Poliaco reprobavit in genere tanquam falſos, erroneos, & a . . ◻. . . — . . ſana doctrina devios: & adverſus Magiſtri Ekardi octo & viginti articulos con- ſtitutionem edidit, in qua hæc leguntur quindecim primot articulot, & duos alios ultimos tanquam baæreticot: & alios undecim tanquam maleſonantes, temerarios & N n 3 ſu- (a) De Sacram. Peænit. L. II. Aiſert. III. c. 2. (5) Le appendicula Editorir vitæ P. Concinæ a Laurent. Rubeo conſeriptæea. (c) L. I. Hiſt. Conc. Trid. Pallavic. c. 2 I. (4) Apud Tournel) Tr. de Gratia. O. III. (e) Anno. 1519. ( J) L. T. de Republ. c. 12. (g) Plures textus §. Patris citat Cl. Mamachiur L. L. c. 2. H. 3. de animabus Juſtorum in ſinu c. (-5) Apud Raynaldum ad Ann. 1256. (286) B ſiſpedlo⸗ de baærei, - -= = damnamus & reprobamur. (a) Id quod ab alis etiam ante fuiſſe factum credendum eſt, quorum exemplum hi Pontifices fuerint imitati, ut recte conjicit Doctiſſ. Mamachius. (?) Quanquam catholico ho- mini ſola univerſalis Concilii Conſtantienſis auctoritas ſumſicere debet; cum ne- fas ſit ſuſpicari viro orthodoxo, Eccleſiam eum cenſuræ modum amplexatam fuiſſe, qui fidelibus non tantum inutilis, ſed & noxius futurus eſſet. Conſtat autem ab hoc Concilio 45. articulos Joannis Viclef, & 30. articulos Joannis Huſſ damnatos eſſe in globo, ac generatim, nulla ſingulatim propoſitionibus ſingulis inuſta cenſuræ nota. (c) Suffragatur denique luculenta ratio, quam egregie adverſus Suavem Pallavicinus urſit. (4) Quis enim negaverit a con- ſtitutis Sacrorum Præſidibus ſententiam manifeſte periculoſam & noxiam e re- pPublica Chriſtiana eliminandam eſie, etſi ob diverſas & ancipites Theologo- rum explicationes deſignata cenſuræ nota eidem attribui nequeat? Quis autem eo in caſu pariter non videt, recte plures in genere conglobari cenſuras, qua- rum ſingulis expoſitæ periculoſæ propoſitiones ſint obnoxiæ, etſi definito non conſtet judicio, quænam cenſurarum cuilibet exacte reſpondeat propoſitioni, modo nulla ex iis omnibus ſit, quæ ſaltem non alicui malignæ notæ ſubjaceat. Ita nempe & integritati fidei proſpicitur, periculum omne & diſcrimen a fide- libus removetur, ac omnis adveriariorum de cenſuræ gradibus inanis diſcep- 2 8 tatio tollitur. Sunt quippe innumeræ ſententiæ, quæ communi conſenſione a Theologis rejectæ ſunt; at ignoratur nihiloſecius adhuc, quanam ſpeciali nota ſint configendæ, cum alii hæreticas exiſtiment, alii erroneas, ahi ſolum temerarias &c. quod ex diverſa notarum ejusmodi explicatione, ut infra vi- debimus, & ex vario propoſitionum ſenſu dimanat. Non igitur & ea eſt Summorum Pontificum mens, ut omnem decretis ſuis hac in re dubitationem tollant, ſed eo conſilio diverſos congerunt cenſuræ gradus: tum ut omnibus certum ſit & indubitatum, propoſitiones ita damnatas pernicioſas eſſe, ſi tra- dantur, ut loquitur laudatus Pallavicinus: tum ut conſtet, nullam illarum eſſe, quæ cenſura non foret configenda. Atque id ipſum deſignatur ea, quæ in decretis ejusmodi inſerta reperitur, voce: reſpective, ut paucis explicat To- urnelius: „particula: reſpective, inquienzs, duo ſignificat: primum nullam eſ- aſe notam ex aflfignatis, quæ non alicui ſaltem competat propoſitioni: eſt „enim Spiritus, qui dogmaticis Eccleſiæ judiciis præeſt, eſt inquam Spiritus, „& prudentiæ, quæ pœnam non infligit vanam & inanem: & juſtitiæ, quæ ««modum pœnæ nec minuere, nec excedere debet. Secundum, nullam eſſe ex . Propoſitionibus, quæ aliquam non mereatur notam; quia idem Spiritus ve- „ritatem tuetur, nee immunem ab omni labe propoſitionem cum reis, foœdis, „c& pernicioſis miſeere poteſt, aut ſinit. Hæc duo definit Eccleſia tali decreto: „ Tertium autem, nempe quæ nota ſingulis competat propoſitionibus, obſcu- Tum eſt, ſed nec abſolute requiſitum, ut ſana ſervetur doctrina, perverſaque .. Vi- (a) Apud Eun lem ad Ann. 1329. (b) lLoco ſupra citato. (&) Conc. Conſtantieni. Soah. VIil. & XW. (4d) L. L. Biſt. c. 2110 . 44 Vſet canl In mentis id ᷣ Man rueihere goitäte mage mend ſillt,B nütur ſitione ut Ou nod erigtt. P ci⸗ ne dinl dupley 4 charior⸗ dockon inatu quibos animis nee lib Hiac Ut Jan Ildbri is le Contr⸗ nice ſe tis eli⸗ Ee nuc kelite dille e 5 etiam fuerint lco ho. cunn pe. Mexatam Conſtat Jonnnis tionibis „ Quam t con- me re- logo⸗ sabtem 48, qua- nito non ſitioni, bjaceat, nahce⸗ dliſcep⸗ leoſione ſpeciali i ſolom nfra Vi⸗ e eſt Ntionem mnibus ,ſi tra⸗ un elle, uæ in cat To⸗ lam el⸗ mi: eſt Piritus, e, quce elle er ritus e- 8 ſelli⸗ eereto: obſeu⸗ erlagoe 44 r. unimni e (2987) Wo˖. „vitetur.. (a) Eandem doctrinam pluribus etiam exponunt Præſules Galli- cani in celebri ſua ad Regem epiſtola, hunc cenſuræ modum laudant, argu- mentis ſtabiliunt, & tandem hoc egregio Auguſtini teſtimonie confirmant: quid contra iſta ſentiat Eccleſta Catholica, - - - ſuperflue quæritur, cum propter boc ſeire lußiciat, Eccleſiam contra iſta ſentire, nec aliquid horum in fidem quemquam debere recipere; - - multum adjuvat cor ſidele, noſſe, quid eredendum non r. (5) Et anti- quitate igitur, & Conciliorum, & Pontificum uſu, & evidente ratione, maxi- maque fidelium utilitate hæc damnationis ratio, hæc cenſuræ diſciplina com- mendatur. Poſtremus demum propoſitionum damnandarum modus in eo con- ſiſtit, ut propoſitiones ſingillatim referantur, & ſingulis debita quoque appo- natur cenſura: qua quidem ratione ſuperiori ævo famoſæ 5. Janſenii propo- ſitiones ſunt confixæ. Atque hæc cenſuræ ratio clara omnino & aperta eſt, ſed. ut ainis facile perſpicit, graviſſimis obnoxia difficultatibus, & operoſum non modo periculoſæ ſententiæ, ſed & gradus cenſuræ, quem mereatur, examen exigit. Et de hac infra nonnulla perſequemur. § III. De damnatione propoſtionum in ſonſu ab aultoribus intento. TIdem, quam ſupra dedimus, nunc exſolvamus oportet, ut explicatis præ- cipuis damnandarum propoſitionum modis, de ea quoque cenſuræ ratio- ne diſieramus, qua ſententia in ſenſu ab auctore intento configitur. Scilicet duplex hic Propoſitionum ſenſus diſcernitur: alter, qui ordinem & reſpectum dicit ad objectum, alter, qui vim ſuam præcipue ad ſubjeétum refert, & ex eo clariorem, neceſſariamque conſequitur explicationem. Prius illud ita explicant doctores, ut cenſura ferri dicatur in ordine ad objectum, dum propoſitio exa- minatur, conſideraturque ſecundum ſenſum ſuum obvium, quem voces, ex quibus conſurgit, ſecundum uſitatam loquentium conſuetudinem audientium animis ingenerant, nulla loquentis, ſeribentisve habita ratione, & ſæpe etiam nec librorum, unde propolitiones excerptæ fuerint, nominibus deſignatis. Hinc & examen tale, ac conſequens inde cenſura propoſitionis in abſtracto, ut ajunt, conſideratæ vocari conſuevit; quoniam videlicet ab auctoris perſona, a libri themate, & argumento penitus præſcinditur, & ceteris etiam adiunc- tis ſeparatis nuda & ſimplex propoſitionis ſententia expenditur, ſpectaturque. Contra ſenſus ad ſubjelctum relatus ille eſt, qui ex verbis ſimul, & tota doctri- næ ſerie, auctoris conſilio, inſtituto, ſimilibusque manifeſtis perſonæ adjunc- tis elicitur. Dicitur autem & ipſe ſenſus proprius ac naturalis, non prout in ſe nude verba intelliguntur, utpote quorum ſenſus æquivocus eſſe poteſt, ſed relate ad mentem, & ſenſum libri & auctoris, ad quem Eccleſia ſemper atten- dille cenſetur, dum cenſura ſua librum vel auctorem deſignat. Nolim vero quis (4.) De Locir. P. III. a. 4. () L.., de bæres. c. 88. NN& (288) & quis adeo craſſo & rudi ſit ingenio, ut dum de mente auctorum, de ſenſu ab is intento, ſermonem audit, exiſtimet Eccleſiam in cogitationes hominum, & latentia cordis arcana jus ſibi & auctoritatem arrogare. Non enim decer- nit Eccleſia, auctoris animo talem reipſa latentem inſediſſe ſenſum, qualem ver- ba, quibus utitur, præſeferunt, ac cetera etiam adjuncta probant. Nam licet id merito cogitari & præſumi debeat, niſi velis auctorem, aut ignorantem, aut adeo malignum eſte, ut receptam verborum ſignificationem vel neſeiat, vel alio inflectat: non tamen cenſura Eccleſiæ, quæ de occultis non judicat, nec cogitationibus pœnam infligit, illud unquam definit, atque decernit. Unde immerito Facundus Hermianenſis cauſam trium capitulorum male tui- turus generali Concilio V. ita inſultat: verum demut & conſtituamus, quod proba- tum fuerit Iynodo, illa Theodori eſſe capitula; unde certum baberet, qua fuerint inten- tione prolata? (a) Is igitur hic ſenſus ab auctore intentus dicitur, quem tota propoſitio, ac libri ſeries, aliave perſonæ & ſcriptionis adjuncta manifeſto indi- cant. Hinc neque neceſſarium eſt, ut propoſitiones hac ratione proſcriptæ toti- dem verbis vel ſyllabis in aliquo auctoris libro contineantur, ſed ſatis eſt hunc eſſe propoſitionum vel libri ſenſum proprium, quatenus ſcilicet ex verbis & toto libri contextu deprehendi poteſt. Ita & S. Auguſtinus non difftetur, nonnulla Cœ- leſtü capitula magis ſecundum ſenſum, quam ſecundum verba Pelagio fuiſſe objecta. (b) Fuit autem ſemper, hodieque eſt iſta complurium ſectariorum, & ne- fariorum hominum conſuetudo, quod alias oſtendimus, ut ſenſus etiam pe- ſtiferos, alio & alio verborum ornatu incruſtent; atque hinc & cenſoria judi- cia in eo potiſſimum Verſari oportuit, ut fallaciam ejusmodi detegerent, & ſententiam non in obvio, quo forte cum veritate optime congruat, ſed in ſen- ſn a verſipelli auctore intento proſeriberent. Ita jam ſupra meminimus, etiam apertas ſacrarum litterarum, & SS. Patrum aſſertiones in ſenſum reprobum & heterodoxum, a callidis hominibus auſu temerario fuiſſe intortas, in quibus rofecto non ſimplicem vocum ſignificationem, ſed eam, quam impii homi- nes tributam volebant, cenſores attendere, atque iſtam, non illam condemnare debuerunt. Fraudes ejusmodi & Patrum eloquia, & priſcæ ac noſtræ etiam ætatis exempla clamant. Quibus enim ſententis non abuſi ſunt Pelagiani? Quam rectis divinorum auxiliorum vocabulis, atque adeo ipſa gratiæz voce plu- rimis non illuſerunt? Sane Magnus ille Auguſtinus, quum Pelagii epiſtolam ad Demetriadem Virginem ſeriptam legiſſet: mibi, inquiebat, pæne perſuaſerat, hanc illum gratiam, de qua quaæſtio eſt, confiteri. Et paulo infra: ſub ambigua ge- neralitate, quid ſentiret, abſcondens, gratiæ vocabulo frangens invidiam, offenfkonemque declinanc. (c) Tanta nimirum arte ad fraudem litteræ illæ erant compoſitæ. Ita idem Pelagius aperte dicebat anathema, gratiam Dei per ſingulos actus noſtros non eſſe neceſſariam dicentibus: ad quæ Auguſtinus ita reſpondet: quitquit haæc audit, & ſenſum ejus ignorat, quem in librir ſuis ſatis evidenter expreſit - = = omnino eum putat hoc ſentire, quod veritas babet: quirquis autem, quid 172 (a) L. I0, c. 4. (5) L. de geſte Pelag. c. 13. () L. de gratia Cbrifi. c. 87. . in eir / exeimp hinc V fitate e⸗ Herel ſubcun tentun Preci rati 1d, 0 cuncdhi (4) E qvod fenli Veracit dictu ills fu ipſe rator .deen .APol Ma tins, quid un! , & 11, . or 8 nnS, dent, Verlal tenti⸗ easce dem Vin dyno ſenſi ad Ominum, in decet. — Aem ver. Nem licet Drantem, Lneſet, judicat, decernit, male tu. d re. rint inten- Gem tota eſto indi⸗ ptæ toti⸗ hunceſſe toto libri nulka Cœ⸗ Objecka, n, & ne⸗ tiamn pe- dria judi. erent, G ed in ſel. uS, etiam robum & in guibus Dii homi- demnare ræ etiam Algiani? ſoce lu⸗ epiltoham Aſuaere, nhigua 6 ouehega mpotte. los Adas cvidenter em, il in in eis apertiur dicat, advertit, debet etiam iſta verba habere ſuſpebta. (a) Plura etiam exempla ſub unum conſpectum dedit V. Beda, & confutavit. (5) Agnovit & hanc verſutiam Innocentius I. R. P. & callidas Pelagii artes ita deſcripfſit: sbjeéte ille partim vitando ſuppreſit, partim multa in ſe verba retorquendo tota obſcu- ritate confudit, aliqua magis falſis argumentis, quam vera ratione purgavit, negando alia, alia falſa interpretatione vertendo. («) Atque hine nemini mirum videri debet, Heæreſiarcham Patrum bPalæſtinorum judicio fuiſſe abſolutum, & omni cenſuræ ſubduétum. Erat ſane opus magna ſolertia ſenſum a fraudulento homine in- tentum, a ſimplici & nuda ſententiarum ſignificatione diſcernere: gratiam ille Prædicabat, ſed non talem, quam Apoſtolus ex nominis etymo explicavit: gratiæ neceſſitatem adſtruebat, ſed non eam, quam Patres, quam Auguſrti- nus, quam Eccleſia ſtatuerat, ſcilicet non ex levi ſono verborum, ut iterum verbis Fa- cundi meliore jure utar, ſed ex intentione dicentis æſtimanda ſunt, quæ dicuntur. (4) Ex quo eodem argumento etiam Hypponenſis Præſul arguebat Julianum, quod catholicis verbis atque ſententiis prava mente & intentione, ac ſiniſtro ſenſu fuerit uſus: quæ veraciter, & catholice dicta ſunt, ait, imo in divinis litteris veraciter ſcripta, non ab illo catholice dicta ſunt; quia non intentione cathohkici vectoris dicta ſunt. (e«) A bPelagianis ſejungendus non eſt Neſtorius, cujus una cum illis fu it calliditas, quique tempore & exitu fere iisdem copulatus. „Nam & cipfſe ad tegendam impoſturam, verba ſunt Epheſinæ ſynodi in relatione ad Inpe- ratorem, usque adeo callidus fuit, ut quidam quoque ſanctiſſimi Epiſcopi Occultato errore ab eo decepti ſint, eique fe ſe adjunxerint; - -- qui tamen „ Poſteaquam dilucide, quid ſentiret, eſſent percontati, illumque ſuas blasphe- mias retegentem comperiſſent, ab eo deſeiverunt.. (J) Et vero quid ſanc- tius, quam B. V. dici Chriſtiparam? quid verius, quam eſſe Deiparam? quid magis catholicum, ſi verba ſpectes, quam hoc Neſtorüi effatum: etiam nunc evidentiore ſermone, ſumma voce proclamo, quoniam ſancta Virgo & Dei genitrix eſt, & hbominis, & iterum: Cbriſtus ſecundum quod eſt Cbriſtus, indiviſus eſt, & fili- us, ſecundum quod eſt filiur, indiviſur eſt, non enim habemur duos Chriſtos, vel duos Flios &c. (g) At alius hic latebat Hæreſiarchæ ſenſus: deprebenſus et, ait S. Cœleſti- nus, quod wultiloquio labebarir, dum vera involvis obſcurit: rurſus utraque confun- dent, vel confiteris negata, vel niteris negare conſeſſa. (H) Atque ideo dum uni- verſale Concilium Epheſinum impia Neſtorii dogmata anathematizat, & ſen- tentias ejus a fide Nicæna, a fide catholica alienas eſſe judicat, procul dubio easdem in ſenſu ab auctore intento proſeribit. Quem htent famoſæ per or- bem univerſum propoſitiones: una eſt in Chbriſto natura incarnata: & unus de Trinitate paſſus eſt carne? Quarum illam ſcriptis ſuis S. Cyrillus, atque adeo & Synodus Ephefina conſecravit: hanc Joannes II. R. P. & etiam Concilium ES 2 . ge⸗ (a) Lidem c. 2. (5) Vid. Maffeius in prafat. hiſt. Theol. n. 11. ( 43 Epiſt. 69. int. Auguſtin. & L. de pecc. origin. c. J. (d) L. 10. c. 5. (e) P. II. de nupt. & concupiſc. c. 4. (f) Epbes. Conc. Act. Vl. (g) Sermon. 2. & 13. () L E. Conc. Epher. e. 19. DNe Z (290) Be W generale V. probavit, commendavitque. Nempe obvio ſuo ſenſu prior unam indicat naturam divinam, quæ humanam non excludat; quandoquidem ſola divinitas carnem aſſlumſit: poſterior vero recte intellecta, & ſecundum huma- nam Chriſti veri æterni Patris fili naturam expoſita plane uſurpari debet. At non ita Eutychiani, non hic eorum ſenſus, qui illa ipſa S. Cyrilli ſenten- tia confuſionem naturarum in Chriſto confirmabant. Non ita Severiani unum de Trinitate paſſum prædicabant, quum humanam in Chriſto naturam cum divina in unam coaluiſſe aſſererent, aut quovis demum hæretico ſenſu com- mixtam explicarent. Hinc ſiniſtra hæc expoſitio, hæc Pprava nefariorum ho- minum intelligentia, & ab Hormisda Papa configebatur. Quamquam pro- Poſitio de uno ex Trinitate paſſo ceu erronea ab Hormisda reipſa non ſit no- tata, ſed ceu intempeſtiva cohibita, & im petuoſus monachorum zeilus repreſſus, ut pluribus exponit Em. Noriſius in erudita ſua de eadem re diſſertatione. («) Unde cum poſtea Joannes II. edoctus fuiſſet, græcos ſenſu catholico eam adhibere locutionis formam, ſuo etiam calculo illam probavit. Sed præfixa brevitas me cogit laudatiſſimæ antiquitatis ſacraria, in quibus diutius verſari ſane volupe eſt, deſerere: neque mirabitur quispiam eadem exempla ſemel ac iterum allegari; quandoquidem adeo fœcunda ſunt, ut accuratius meditanti diverſo ſub aſpectu, variis etiam argumentis nova ſemper exhibeant teſtimonia, novasque illuſtrationes. In Concilio Conſtantienſi hic adhuc tantiſper hæren- dum eſt. In eo condemnatam legimus Vicleffi propoſitionem: accidentia pa- nis & vini non remanent ine ſubjecto in ecodenz Sacramento, ſcilicet altaris: anne di- cemus ſollemni hac Eccleſiæ definitione proſeriptam eſſe celebrem Philoſo- phorum opinionem, qua tota accidentis natura in eo reponitur, ut ſubjecto inſit, atque adeo ſi non inexiſtat alteri, neque ſit accidens? Abſit, ut hiſce opinantium altercationibus ſe ſe immiſceat Eccleſiæ auctoritas: ſublimior eſt fides, quam ut probabilibus diſputantium ſententiis innitatur, ut proinde me- rito Auguſtiſlima Pallas noſtra ſtatuerit, ne quis dictam Philoſophicam pro- poſitionem criminari atque rejicere audeat ea de cauſa, quaſi cum eadem Eu- chariſtici myſterii fides non poſſet integra conſiſtere. (?) In ſenſu ergo alio, ſcilicet ab hæreſiarcha intento condemnatus eſt articulus. Vicleffus enim ſub- jecti nomine priorem panis & vini ſubſtantiam intelligebat, atque adeo veræ Tranſubſtantiationis dogma inficiabatur, & hic innuebat ſubdole, quod in priori articulo aperte, manifeſteque enunciaverat, ut equidem evidens eſle arbitror, & plena etiam in luce collocavit Cl. Amort, (c) aliique recentiores. Ita in eodem generali Concilio proſeriptam novimus hanc Hufſi ſententiam: duæ naturæ, divinitas & humanitas, ſunt unur Chriſtur. At quid mali hæc aſſertio præ- ſefert? an non potius duos noſtræ fidei articulos compendio exprimere vide- tur: nempe unam in Chriſto Perſonam contra Neſtorium, & duplicis in eo naturæ diſerimen contra Eutychianos? Verum non hic erat ſenſus ab auctore in- (a) Extat Tom. I. Oper. edit. Veronens. A. 1729. (b) Le decreto pro reformat, Studiorum edit. 1752. H. 5. n. 3. (&) Tract, de Sacram. Euch. Diſput 3. 4. 3. intentu ſummtal tusChr Ut ald alle de primmun teret conge bureſi, ereing tils X ſeripſea Bii id iptt igitur cireut unt n huabere ſe) N elle pe It Pon Propo na eſt Ielout obyio, Prarun Junce Janler tiones rent, l pr⸗ Uuctor tarunt ſitiorn guibn Pori unti Verſa iot nun idem ſoh im huma. Ari debet. . ſenten. ni undm ram cutn nlu com. Drumn ho- Gam pro. n ſit no⸗ repreflue, ertatione. Olico eem prefaa 18 Verlati l lenel meditanti ſtimonia, 1 Meren- lanlis h⸗ nne di⸗ PDhiloto⸗ ſubjeco ut hiſee mior eſt inde me- un pro⸗ dem Eu- rgo lo, mn Hüb⸗ 60 verc in priori Arbitror, lta in m: dué rtioprc⸗ fe rige⸗ es in eo bauctofe in⸗ hirmat, 49. 4,. eN (291) N intentus. Is quippe volebat unam quamque in Chriſto naturam fingillatim ſumtam eſſe & integrum Chriſtum, ita ut recte dici poſſit: humanitas eſt to- tus Chriſtus, divinitas eſt totus Chriſtus; quemadmodum Huſſii magiſter Vicleff, ut Valdenſis obſervat, etiam in hac re contra regulam catholicam partem a toto elle denominandam docuerat. Ita ejusdem hæreſiarchæ articulus 21. relate ad primum ſenſu auctoris maligno intelligendus: ita alii, in quibus proprium heæreticorum attendit ſenſum Concilium, & in eodem aſſertas propoſitiones condemnavit: ut iterum verum habeatur S. Hilarü effatum: de intelligentia bereſis, non de ſeriptura eſt, & ſenſur, non ſermo, ſit crimen. (a) Illuſtria hæc exempla ſecuti ſunt RR. PP. Ita Bajanas S. Pius V., ita Janſenianas Innocen- tius X., ita Clemens XI. Quesnelli propoſitiones ad ſenſum auctorum pro- ſeripſerunt. Quis enim adeo in Theologia hoſpes eſt, ut neſeiat, nonnullas Baji ſententias in ſenſu quodam recte intelligi, recte explicari poſſe? Fatetur id ipſum S. Pontifex Pius, nonnullat nempe aliquo paéto ſuſtineri poſſe; in rigore igitur & proprio verborum ſenſu ab auctoribus intento reſpective damnantur, circumſeribuntur, & abolentur. (?) Quod idem de ceteris dicendum. Poſ- ſunt nempe damnari propoſitiones multæ, ut olim fatebatur Gerſon, licet habere gloflas aliquas, vel expoſitiones, vel ſenſus logicales veros poſſint. (Cc) Numquid autem & in ſententiis Janſenianis varius & multiplex fenſus eſſe poteſt? Ac plures etiam ſignificationes ab earum patronis effictæ ſunt, ut Pontificiæ damnationi ſubducerentur. Sic, ut Berti illuſtrat, hæc Janſenii propoſitio: interiori gratiæ in ſtatu naturæ lapfæ nunuam reſiſtitur, vera eſt, ſa- na eſt, catholica eſt, ſi de gratia efficaci intelligatur, quæ a nullo duro corde reſpuitur, ut ait S. Auguſtinus; attamen cum indefinite prolata ſit, in ſenſu obvio, & quem intendit auctor, communi & amplo gratiæ vocabulo uſus, Ppravum & hæreticum exhibet ſenſum, quod nulla detur gratia ab effectu dis- Juncta, & cui liberum reluctetur arbitrium; ac propterea jure, meritoque hoc Janſenii ſenſu eſt damnata. (d, Ita denique & complures Quesnelli propoſi- tiones veræ, Sancti Auguſtini doctrinæ conformes, atque adeo catholicæ fo- rent, niſi ſenſum iisdem prorſum hereticum, & ſyſtemati Janſeniano de nul- la præterquam efficaci neceſſitatem inferente gratia admittenda innixum auétor attribuiſſet, ut in earundem propoſitionum declaratione pridem adno- tarunt doctores catholici. («) Maxime igitur necefſaria eſt cenſura propo- ſitionum in ſenſu ab auctoribus intento, atque hic præcipue ſenſus ab aliis quibusvis caute & ſollicite diſcernendus; quoniam eædem voces, ut ait S. Gre- gorius Nazianz., ſi recte intelligantur, oum pietate conjunctæ ſunte f perperam expo- nantur, impietate non carent. () Hunc autem & non alium, pravum & per- verſum ab auctoribus fuiſſe ſenſum intentum, facile ille perſpexerit, qui & O0 2 auc- (a) L. II. de Trinit. n. 3. (b) Vide Berti de Theol. diſcipl. L. 17. c. 2. (c) In Viagio Reg. Rom. Extat Tom. II. Oper. p. 277. (4) Berti loc. cit. Ce) Vid. Conſt. Unigen. theologice propugnat. Eem appendicem in P. Reifenſtugl. (V.) Eyif. 2. ad Cedon. & ( 292) auctoris adjuncta, ſcriptionis totius ſeriem, & præcipuum dogfskrinæ cujusdam ſyſtema, ex quo plurima fere ſemper fluunt conſectaria, accurato & maturo examine expenderit. Quæ privatis cenſoribus ea in re cavenda ſint, qua mo- deratione & caritate de ſenſu ab aliis intento judicare debeant, jam multis alias monuimus. Hic ſolum illud addendum exiſtimo, ne malæ, ſuſpectæ- que fidei cenſeantur Auctores, ubi nec certa, nec legitima iſtud conſtat ra- tione; atque ita malo ex principio ſiniſtræ, obtortæque interpretationes ſen- tentiis apprime catholicis adnectantur: aut ea, quæ plana, & aperta ſunt, quæ nemini prudenti & ſincero dubia, vel doloſa videri poſſunt, peſſima om- nino arte, ceu erroribus ac hæreſi faventia traducantur. Inſigni exemplo do- cuit illud poſteros Anonymus Auctor PBrevium obſervationum ſuper 12. articulos, uorum approbatio a Sede Apoſtolica poſtulabatur. (a) Is nempe aut erronee, aut Potius malevole ſuſpicatus, articulos illos a Quesnellianarum, Janſeniana- rumque partium hominibus proponi, omni virium contentione adhibita, (Vl- labis, & vocum apicibus diſeuiſis, ſenſum ubique Bajo, Janſenio, ac GQues- nello faventem extorſit, ubique latere fraudem, ſubeſſe perniciem intrepide non minus, quam imperite adfirmavit. Scilicet, Qſi cum Catholicis ſanæ «fidei ageretur, inquit in proxnio, mitior in plerisque interpretatio adhiben- «„da eilet. Nunc vero cum a ſuſpectæ fidei hominibus hi articuli proficiſcan- tur, ſuſpicari merito de fraude poſſumus, & diligentiſſima circumſpectione Opus eſt. - - Porro in ſenſu horum articulorum explorando reſpeximus ſem- „Per ad Auctorum mentem, & ad finem, quem ſibi præfixerunt, explican- *„di per eos Bullam: Unigenitut. « At non erant ſuſpectæ fidei homines: Ca- tholici erant, ſtrenui erant vindices doctrinæ SS. Auguſtini & Thomæ, præ- cipui hoſtes & expugnatores Quesnellianæ factionis erant, qui dictos articu- los, ad controverſias circa Gratiam eliminandas Benedicto XIII. Pontifici Maximo propoſuerant. Licet vero de iisdem articulis, peculiari etiam Con- gregatione inſtituta, & Theologorum præmiſſa conſultatione, nihil ſit defi- nitum: Pontifex tamen ab illis probandis non penitus erat alienus, quæ Ro- mani Pontificis propenſa voluntas ſane evertit ſiniſtram illam, maleque con- ſarcinatam Anonymi explicationem. Unde potius ea in re ſubſeribendum cen- ſeo judicio integerrimi Hiſtorici, & Clariſſimi Theologi Laur. Berti: „Bene- cdictus XIII. - ⸗- ſeribit ille, nec alienus erat a probandis XII. articulis, qui- „bus receptis pPax fortaſſis univerſæ Eccleſiæ illuxiſſet. Sed, oportet, ut in- « quit Apoſtolus, hareſer eſſe, ut appareat fides credentium, & ſanior doctrina. (6) Guæ vero in ſenſu propoſitionum ad mentem auctoris inveſtigando pu- blici Cenſores obſervent, pluribus explicat Auctor Scrutinii. (c) Horum auc- toritas privato cuivis ſuſpicienda eſt, & ſi quidem condemnetur ſententia ad mentem auctoris, eandem in ſenſu pravo atque perverſo, qui damnationem mereatur, omnino eſſe intelligendam, quivis ratum habere debet, fixumque. Gra- (4) Obſervationes iſtæ pagellis 42, continentur. (b) Li Breviario H. E. Sæc. XVIII. Cap. I. ubi & in notiz celebrer 12. articulos reſert. (c) C. I. art. 5. 0. % 7 Nͤ Grawi ebiam ula ſ. horum no ine cleſtach PrOO inde ſenlut Pls 0 Quam ltati rio jul nodus Es Der late, 0 lorum batur. tionibn ſus, ſe clefſi mendici ſpari. le uanto J mendie conſtat & part Priman Chricr dille, anlern Cell in declar Veis lute P debet Venire lrand e) eljngdam X Whaturo qua mo⸗ n multis lhecke. Mnlſtat ta- nes ſe. ta ſunt, Emaom- nplo do. articulon, nee, Aut nleniana- biti,l. e Oues. ntrepide Cis ſanc chiden⸗ ſieiſean⸗ bettione nusſem⸗ Yplican- ges: Ca- E, pre- 8 altich⸗ Pontifien mn Con⸗ ſit efi⸗ e⸗ Ro⸗ e (on⸗ n cen- ,bene. i8, gul , ut in⸗ rina. 4 um auc⸗ eptia 4 tionem Cumque. Cra- „Vlll. 6.,6 7. ndo pu. Be (293) N 9. Graviſſimis enim rationibus Eccleſiaſtici cenſores ducti ſunt, ut propoſitiones etiam ſenſu auctorum generatim configerent, nulla explicatione uſurpata, nulla ſenſuum exphicite facta diſtinctione. Iniquitas enim, ac pervicax ſuper- borum hominum animus alioqui nulli explicationi acquieſceret, neque ani- mo indocili unquam defuturæ eſſent novæ ambages, novi ſenſus, quibus Ec- cleſiaſticam eluderent cenſuram. Quid? quod & ad falſitatem ſatis ſt, ſi Ppropoſitio in aliqua ſignificatione probari nequeat; quod maxime evenit, ſi indefinite, atque adeo ſenſu æquivoco pronuncietur, etiamſi in quo alio ſenſu foret probabilis; ut per ſingula Chriſtiani nominis ſæcula præclaris exem- plis oſtendit Natalis Alexander in ſuo ſupra laudato cenſorio ſuffragio. (a) Quamquam, ne quid diſſimulem, non deſint exempla, in quibus bono & uti- litati fidelium expedire judicaverunt ſacræ cenſuræ Præſides, ſi ſuo in cenſo-⸗ rio judicio varium propoſitionis ſenſum exprimerent; quod præcipue V. Sy- nodus Oecumenica præſtitit, & ſenſum Neſtorianum æque ac catholicum vo- cis Deiparæ, & qua intelligentia una dici debeat natura Verbi incarnati, accu- rate, diſtincteque explicavit; quoniam id & fraudes hæreticorum, & nonnul- lorum etiam catholicorum diſceptatio, aliorumque ignorantia poſtulare vide- batur. Atque ejusmodi expoſitiones maxime invaluiſſe legimus in propoſi- tionibus, quas complexar vocant, & in quibus non varios atque diverſos ſen- ſus, ſed partes omnino duas, diſtinctasque oportebat exponere. Ita 24. Vi- cleffi artieulus: fratrer tenentur per labores manuum victum acquirere, &οσ non per men dicitatem, duas continebat partes æquali quidem jure damnandas, ſed di- ſpari cenſuræ nota; unde & diſcrimen ſervavit Concilium, & ſenſum utrius- que aperuit: prima pari, ait Concilium, eſt ſcandaloſa, & præſumtuoſe aſerta, pre quanto ſie generaliter & indiſtincte loquitur; & ſecunda erronea, pro quanto aſſerit mendicitatem fratribur non licere. Idem factum in articulo 41., ubi plures etiam ſenſus, ſed omnes, & quavis ex parte erronei explicantur. Idem denique conſtat ex damnatione V. propoſitionis Janſenii, quæ pariter complexa eſt, & partes diverſa prorſus cenſura notandas continet. Hinc Pontifex partem primam, quæ velut Semipelagianum dogma traducit ſententiam aflerentem, Chriſtum pro omnibus omnino hominibus mortuum efſe, aut ſanguinem fu- diſſe, falſam, temerariam, ſcandaloſam eſſe declarat: alteram vero partem, qua Janſenius docet, Chriſtum pro ſalute duntaxat prædeſtinatorum mortuum eſſe, ceu impiam, blauphemam, contumelioſam, divinæ pietati derogantem, & bareticam declarat, & damnat. Quæ quidem cum in propoſitionibus ambiguis & *Wπα qui- vocis ſemper neceſſaria non ſint, ſatis eſt eas ad mentem auctorum, aut etiam abſo⸗ lute proſcribi, ſatisque ex ipſa illarum damnatione cuilibet orthodoxo patere debet, easdem aliquo ſenſu certe pravas eſſe & periculoſas, & illis has con- venire cenſuras, quibus configuntur. Supereft, ut paucis expendamus, an & quando pravarum opinionum auctores indicare oporteat. 0 3 FIV. (a) Parte. II. Husdem. . oON& (294) M9 §H IV. De Audtoribus in cenſura propoſitionum indicandis diſſeritur. gF Enſuræ, in qua nulla auctorum, aut librorum fit explicita mentio, exem- pla nobis exhibent Conſtitutiones Alexandri VII. Innocentii XI. Alexan- dri VIII. & Benedicti XIV. in quibus complures damnantur propoſitiones, neque auctorum, qui eas docuiſſent, neque librorum, e quibus forent ex- cerptæ, nomina exprimuntur. Atque hujus quidem cenſoriæ conſuetudinis rationes nonnullas egregie explicat dodiſſimus Auctor Scrutinii. (a) Primum nempe, aliquando id provenit ex eo, quod ad ſacra cenſorum tribunalia de- lati non fuerint auctores, aut libri, ſed ſolum propoſitiones in abſtracto, ut ajunt, quæ aliquando ex nullo certi auctoris ſcripto excerptæ eſſe poſſunt, ſed tantum ab aliquibus recentioribus ore in academiis, ſcholis, aut thefibus dic- tatis tradite. Unde ſatis eſt, easdem a Sede Apoſtolica etiam in abſtracto tantum, uti fuerunt denunciatæ, condemnari; præſertim cum hac ratione re- medium ſatis efficax paretur, ne ſerpant amplius, & per catholicum fidelium coœtum diffundantur. Deinde præcipua cauſa cenfuræ hujus ex eo etiam repe- titur, quod propoſitiones proſcribendæ non in uno, alterove libro aut opere, ſed in pluribus omnino reperiantur, quæ vel propterea ob auctam diffuſam- que auctorum, & defenſorum copiam damnare non expedit, ne ſi unus ſo- lum, alterve auctor exprimatur, malevolis præbeatur occaſio fingendi, eas- dem alſſertiones non fuiſſe confixas eo ſenſu, quao in aliis doctorum libris in- veniuntur. Ita quippe acutioribus ingeniis ſtatim varii ſenſus, & varia effu- gia in promtu erunt, ut ſententias damnatas, illuſis, declinatisque cenſuris, fuſtinere, & cum fidelium ſcandalo, ac detrimento propugnare valeant. Quod quidem præſertim in laxioris Ethicæ commentis a S. Sede eliminatis locum habuit, utpote quæ non in uno, ſed in plurimis auctorum libris con- tinebantur; unde ad malum omne cum radice tollendum, & fraudulentas callidorum hominum interpretationes præcidendas neceſſarium fuit, ut peri- euloſæ, ſcandaloſæque ejusmodi ſententiæ abiolute, nec earum auctoribus, nec libris, unde excerptæ eſſent, nominatis, proſcriberentur. Tertia ratio, eaque pariter non contemnenda a libri utilitate, & dignitate deſumitur. Non raro enim opus aliquod, ex quo delecta prava ſententia cenſorio judicio ſiſti- tur, in ceteris omnibus ſanam, & Eccleſiæ utiliſſimam continet doctrinam, ut propterea ex prudentiæ, & æquitatis regulis recte cenſores arbitrentur, nec expedire, nec conveniens eſſe, ut propter unam periculoſam, aut noxiam aflertionem opus integrum damnationi ſubjiciatur. Unde co, & auctoris no- mine prætermiſſo, ſola propoſitio pariter in abſtracto meritis cenſuris notatur. Qua eadem fere ratione & veterum auctorum, & Sanctoruùm etiam Patrum monimenta permittuntur, licet in eadem nonnulli nævi irrepſerint; maxime (4) C I. a. 5. 4, Eum. II. Vncen cun 4 duntan Plien rutn p ſorum Prerbe tio p men! ſuris cocto⸗ ex ea E eſt Pacie lari, Verge ciolos Minus nomin ſia ern Unde tror, fuckt, ſtria diolos coleg modl Pericn amabo tores Auctor rium 1 goorun tatlone inelare ex h Meu . Adrerk non I „ 7. 0, exem⸗ Alexan- ſtiones, ent ex- Betucdinis Himumn nalia de- 10, ut lüunt, ſed dus die⸗ bſtracto⸗ tione re- fidelium. m repe⸗ topere, lffuſam. lnus ſo⸗ di, eas⸗ lbris in. rig effu⸗ enſuris, Veleant. lminatis ris con⸗ dulentas ut petit. ribus, 4 ratio, . Non cio ſiſti⸗ rinam, trentur, oxiam oris no⸗ notatun. Patrumm maxime cuin N N (295) Be N cum eorundem lectio non ſit propria ſingulorum fidelium, ſed perifiorum duntaxat, qui pretioſum a vili ſeligere didicerunt. Guanquam ut ſupra ex- plicavimus, etiam plures hie ſuffragentur rationes, quæ in recentiorum erro- rum patrocinium vocari non poſſunt. Quartam denique cauſam ſuggerit ip- ſorummet auctorum præſtantia & dignitas, quæ & ipfſa cenſoribus idoneum præbet argumentum, ut ejusmo li clarorum virorum nomina cenſeant filen- tio premenda, etſi pravam illorum doctrinam condemnent. Hinc & Baji no- men in conſtitutione Piana fuit omiſſum, & aliorum etiam honori in aliis cen- ſuris parcitum; ubi tamen accurata inprimis famam & excellentiam privati doctoris inter, & ejus doctrinæ malitiam, reipublicæ Chriſtianæ detrimenta ex ea conſequentia, & ſeducendi populi fidelis pericula eomparatio inſtituen- da eſt, ut juſta de auctore vel nominando, vel reticendo ſententia feratur. Facile igitur liquet, ſi hæ, ſimilesque cauſæ non obſiſtant, ſi auctores ſint ne- farii, pertinaces, aut alioqui libro evulgato noti, ſi libri ipſi in plurimorum vergant perniciem: tum enimvero & fontes virulentos, & auctores perni- cioſos, ut ſibi quivis cavere poſſit, indicare opportunum & neceſſarium. Minus vero ſcriptoribus catholicis vitio verti poterit, fi libros & auctores nominent, in quibus aut ſanctioris doctrinæ pericula, aut damnati ab Eccle- ſia errores, aliæque opiniones ad eosdem proxime accedentes contineantur. Unde & fruſtra piiſſimo Theologiæ Chriſtianæz Auctori ſcriptam hic dicam arbi- tror, quod eos, qui libris ſuis damnatas aut laxiores propoſitiones inſerue- runt, diligenter ſuis nominibus appellaverit. Imo vero non modo hac indu- ſtria ſua immortalem meritus eſt gloriam apud omnes purioris doctrinæ ſtu- dioſos, ſed & multas ejus caritati debemus gratias, quod periculoſas nobis collegerit, ac ſub uno velut aſpectu poſuerit opiniones; præcipue quum ejus- modi auctorum libri quotidiana prope a multis verſentur induſtria, atque adeo periculum legem Chriſtianam relawandi latius, & tutius graſſetur. (a) Et quid amabo in ſimilibus fit aliud, quam quod olim & Patres & Eccleſiaſtici Doc- tores præſtiterunt? Anne unquam vitio datum eſt majoribus, quod libros & auctores indicaverint, quorum opiniones accuſabant? Sane vel ideo neceſſa- rium id quisque putaverit, ne forſan, quod Ariſtoteli exprobratum eſt, ma- gnorum virorum errores & lapſus quis fingere videretur, ut ex eorum refu- tatione eo majorem conſequeretur nominis gloriam, & Heroum inimicitiis inclareſceret; quandoquidem ita comparati ſumus, ut victoriæ magnitudinem ex hoſtium viribus, & adverſariorum præſtantia metiamur. Profecto ſine metu, ſine contumelia Athanaſius nominavit Euſebium Cæſarienſem, dum adverſus eum ſeriberet: Hieronymus non tacuit Joannem Hieroſolymitanum, non filuit Rufinum, aliosque: quis Proſperum vituperavit, quod Caſſianum, Vincentium nominans confutaverit? Scilicet, concludit Dinellur, indicandi ſunt li- («) Vide etiam illius Elenchos damnatarum & laxarum propp. ſngulit Tractat. Theolog. præſixos ſane utiliſzmos; licet non in omnibus Viro Clariſimo ſubſeribam, ſed nonnullas ſententias e laxas um propoßitionum numero eximendas putem. N (296) WN* „Hbri, quibus errores eontineantur, ne qui legunt, cum nihil tale ſuſpicentur, ſe ſe circumveniri & capi ſinant. Indicatis autem libris, ut una eorum auc- „tores non indicentur, vix fieri poteſt. Et vero, qui etiam oſcitans, neque animadvertens errorem confirmat, publicatque, repellendus eſt pubhce, ne, „cum uni amoris & honoris ſervandi cauſa ignoſcimus, ceteris detrimento ac damno ſimus. Ac ridiculus ſane eſſet is, qui inſidias alicubi cuiquam . inſtructas ſciens, ne quid contra legem caritatis ageret, illi, qui in vitæ pe- riculum vocetur, quid inſidiæ ſint, quotque genera inſidiarum, explicaret, „ locum autem, ubi nunc præſentes lateant, ſubticeret. Imo vero violaret is Præcepta, quæ de caritate a Chriſto lata ſunt, ſi locum reticens, ne inſi- .: diantes noſcantur, circumveniri incautum pateretur. Ita inſignis ille Apo- logiſtes. (a) Nec vero in lectores ſolum, ſed & in ipſos indicatos auctores hic aliquod caritatis genus exercetur, ſiquidem Muratorii judicium ſuſpicis. „Nam illi ſi viverent, de veteribus Patribus loquitur, libros ſuos lubentiſſime emendarent. Cum ergo id amplius ipſi non poſſint, amant tamen fibi a «poſteris eam medicinam adhiberi, quæ ſi purgare penitus libros ſuos, at „ certe a ſuis lectoribus arcere morbum qualemcunque valeat. Reliqui vero dum vivunt, erroris moniti, ſicuti honeſtatis & veritatis amantes putandi «funt: ita gaudere credendi, quod tum ſe, tum lectores, auditoresque ſuos „ Ope noſtra ab errore ſentiant revocatos. (9) Nolim tamen & ceteras ca- ritatis leges a Viro Clariſſimo hic præſcriptas negligi, ſed plane cum eodem ſentio, parcendum eſſe perſonis, dum errori ac vitio non parcitur, & ſi fimul ſtare queunt, reipublicæ Chriſtianæ utilitas, & neceſſaria medicina, ac pri- vatæ quietis & exiſtimationis conſer vatio . ambo utique eſſe procuranda. His ergo rationibus expenſis, & hoc chriſtianæ caritatis, & religioſi zeli tem- peramento non neglecto, facile ſtatui poterit, quam merito Eccleſiaſtici cenſores alias & libros & auctores pravarum opinionum indicaverint: alias vero voluerint hæc nomina caute & ſtudioſe occultata. (a) Epif, 3. paf. 22. 1⁵) E. II. de ligen. &c. c. 2. G ſupra Goctri tation ſignis Verſa nihi: 18, 8 eratun ire Adi fices ſtanti .uib abur baid abian ſente . tien 4 thio .cMo Eleme tt dud ds (297) B e CAPVT III. 8, heque hlee, ne, . D E trimento cinean GRADIBVS, ET FORMVLIS e CENSVRARVM. Ppliearet, Violaret ne inſ⸗ § I. le Apo. 1 B . . l De gradibus, & formulis cenſurarum in genere. ſulpicis. ntiffime §H ., en ſbi a . D no, § Fszitata damnandarum propoſitionum ratio eſt, ut pravus earum ni § § ſenſus certis quibusdam notis, & loquendi formulis indicetur, letadl Dn OMο & his ceu atro ſtigmate inuſtæ propoſitiones proſeribantur, ut S ſupra meminimus. Conati ſunt autem Theologi, quos ea in re ceu ſanioris in doctrinæ interpretes, & vindices adhibere contuevit Eccleſia, profunda medi- eoce Amel tatione iſtos errorum, & malitiæ gradus perveſtigare, & ſuis etiam vocum KAm ſignis aceuratius diſtinguere. At plerique licet alia, & alia protulerint, & di- 1 Ur verſany vocabulis iisdem affinxerint notionem: re ipſa nihil aliud moliti ſunt, eend nihil aliud depromſerunt, quam quod Conciliorum, præſertim Conſtantien- ſis, & ſubſequentium ſummorum Pontificum uſu, & auctoritate fuit conſe- leliattie cratum. Hinc recte de Panormo docet, eos, licet adniſi fuerint novas inve- It: mnire cenſuras, nihilominus ſolum aut genera in ſpecies diſtinxiſſe, aut novas aalinveniſſe voces, quæ easdem cenſuras ſignificent, quas Concilia, & Ponti- fices tradidere. Præcipuos ergo cenſurarum gradus expreſſit Conc. Con- ſtantienſe, dum enumeratis Vicleffi articulis hanc ſubnectit damnationem: .quibus articulis examinatis fuit repertum, prout in veritate eſt, aliquos & uæuplures ex ipfſis fuiſſe, & eſſe notorie haæreticas, & a §S. Patribus dudum repro- aua batos: alios non catholicos, ſed erroneos: alios ſcandaloſos, & blatphemor: quosdam a Piarum aurium offenfvor: nonnullos eorum temerarios & ſeditioſos. (a) Et in ſfententia contra Joannem Huſſ prolata ita habetur: Sacro=Sancta Conſtan- etienſis Synodus declarat, & definit articulos infra ſeriptos - - - non eſſe ca- tholicos, nec tanquam tales eſſe dogmatizandos, ſed ex eis plures eſſe erro- e neos, alios ſcandaloſos, aliquos piarum aurium offenfiuos, pluresque eorum eſſe ætemerarios, & ſeditioſog, & nonnullos eorundem eſſe notorie hæreticor, & jam dudum a ſanctis Patribus, & generalibus Conciliis reprobatos, & damnatos. (b) P Ex (æs) Tem. IX. Concil. p. 302. Seſ-. VIII. Conc. Cenſtant. (b) Lid Seſ. XV. p. 409. 1 S& (298) 3 Ex quibus Concilüi ſententüs ſeptem diverſæ cenſuræ a Theologis colli- guntur: alia nempe eſt propoſitionis bareticæ, & alia erroneæ, ſcandaloſæ, blar- Vhbemæ, piarum aurium offenſfvæ, temerariæ, & ſeditioſæg. His ex conſtitutione S. Pii V. adverſus Bajanas propoſitiones addenda eſt nota ſuſpecteæ, uti & ex Bulla Urbani VIII. in eadem cauſa, cenſura periculoſæ. Prioris mentionem jam olim fecerat Alexander IV. in ſua decretali, in qua pariter cenſura ſapientis hæreſim invenitur, quo facile, & altera, quæ proxima hareß dicitur, revocari poteſt. (4) Tandem ex condemnatione propoſitionum Janſenii patet, damnatas quo- que ſententias appellari impiaz, contumelioſas, pietati divinæ derogantel. Pròôpo- ſitiones Michaelis de Molinos Innocentius XI. inter alias cenſuras jam indica- tas etlam vocat Chriſtianæ diſciplinæ relaxativas, & everſvar. Innocentius XII. ſententias ex libro Fenelonii excerptas male ſonantes, & in praxi perniciofat ap- Pellat. Denique Clemens XI. relatas cenſuræ nmotas omnes inurit propoſitio- mibus Quesnelk, zc præterea ceu fa ſas, captioſar, Ecclefa, & eius praxi iniu- rioſus, ſehitmaticai, & ſchimnati faventes: ejusdemque auctoris librum, cen azeem- modarui Jeducendin innocentium cordibus ſub falfa piæ inſtitntionis imagine, Proſeribit. ( ) Plures etiam ex antiquorum Patrum, & facultatum Theologicarum uſu viri docti collegerunt, quæ tamen ad priores illas ut plurimam revocari poſ- ſunt, aut certe de novis earundem appellationibus litigatur. Tantus ergo ejusmodi cenſurarum numerus doctorum ftudio, & ſententiarum diverſitate excrevit, ut ex Auctore Scrutinii fere 69. diverſa earum nomina colligi que- ant, quæ ordine alphabetico recenſuit Tournely. («) Sed in iis explicandis variæ ſunt, ut diximus, The logorum opiniones, & nec in ipſa hæreſeos no- ta, quæ præcipua eſt, definienda concors eſt eorundem ſententia. Conſtat quidem apud omnes, certumque eſt catholicis, eum fore hæreticum, qui Pertinaci animo propoſitionem revelatam, & ab Fccleſia ad credendum pro- poſitam inficiaretur; proinde de rei ſumma nulla hic eſt controverſia, nulla dubitatio. Volebam hoc principio exponere, ut occurrerem hominis hære- tici malignæ fraudi, qui ex gregalium ſuorum opinione non ita pridem con- fidenter aſſeruit, de multis fidei capitibus, atque adeo religionis principiis nos inter perpetuum etiamnum eſſe diſfidium. Exemplum ille de ſupremo conttoverſiarum fidei judice proponit, & quodnam ſit ſacrum illud tribunal, e quo infallibilia oracula exeant, hodieque nos inter non convenire ait. Ahi, proſequitur, in Pontifice uno eſſe illud dicunt: alii in Concilio: alii de- Snum in Pontifice, & Concilio ſimnl junctis; atque hinc infert, quæſtionem de tribnnali hoc falli neicio ſane gravifſimam nondum eſſe determinatam, Gnitamque, & ut huic ſuo argumento reſpondeatur, Sorbonam totam, imo Ec- cleſiam ipſiam Romanam, quanta quanta eſt laceſſit. (4 ) Hæc ſunt hominum Ppræ- (2) C. accuſatut, de Hæret. in 6. (d) Vide bat Conſtit. in Append. ad P. Reiffen- ſtuel. Theol. moral. & plerosque Theologos. (c) De Locis P. 3. sJ. 2. (d) V- Preni examine Theſis Abb. de Prades, edit. Amſtelod. 1753. Apud Valſecch. De 3. T, 3. . 2. -- —— ro ut ſe in i 4t cit u Agit Centy 1 is colt. ſe, MMar. tione 8. er Bulle amnolim beraſn ipotelt. tas quo⸗ DPrôpo. lindlea. ius XII. gar ap- poſttio⸗ 1s ergo erſitate Nicanckis eos no⸗ Conſtat n, gui im pro- 3, nula hære- (OI⸗ reincipiis premnmo Ure ait. li d. ſtionem inatam, mo Ee⸗ minum Pre- 1) Giſich. Huiſer — 11 g* — (299) T & Præ judicia. At nec Sorbona, nec Eccleſa fota opus eſt, ut recte reſpondet Val- ſerchius, ſed in Theologia novitius, imo fidelis quisque religionis ſuæ peri- tes, IOphisma diflolvet, dicetque, ſacrum tribunal, in quo infallibilitas reſidet, & aà quo oracula accipimus, eile Eccleſiam, quo nomine Paſtorum omnium cum ſno capite, quod eit Romanus Pontifex, idem ſentientium cœtus intelli- gitur. Hæc eſt una omnium catholicorum vox, hæc indubitata fides, ac Proinde, primis duobus prætermiſſis, tertium non eſt opinio controveria, ut ſe credere heæreticus ſimulat, ſed vulgata omnium fidelium ſententia. Sane in fimilibus adverſarii aut imperitiam ſuam produnt, aut malam fidem. Ita- que & in præſenti veram fidei, & hæreſis notionem nemo noſtrum ignorat: at circa voces nonnullas fidei, aut hærefis definitioni addendas vel demendas, & fixam earundem ſignificatienem lis inter Theologos hodieque fervet, & agitatur. Compendie igitur wonnulla de eadem heæreſeos nota, ceterisque Ceninrarum gradibus [ant explicantla- SS , 6, 1 / ,. „ 24 ura propoſitionum hæreticartm. De Oidam ad propoſitionem hæreticam requirunt, non modo ut fidei oppe- A. natur, fſed & opponatur cum pertinacia; Proinde ſi ſine hac, ſi bona i ie, aut ex ignorantia Proferztur ſententia fidei cppoſita, minime ajunt eſſe hæreticam. PHæc erzt Caletani opimio, gandemque argumentis ſtabihre,-& ab Objectis Plenins vindicare conaths eſt dactiil Canus. («) Non is ego qui- dein ſum, qui eruditorum hhamimum!!tes daimere waleacl, quem ex Tullii ſententia, etiamſi quid certi haberem, tentorumn virorum didlentio addubitane : afbitror nih lotezius hanc ſfententiam cum aliis facile concfliari, 1„ Qaoidl res eit, dicatuir., Canirin ad ſulizltun Potifimum, deu hom nem propo- ſit enis austorem: alie onem propoſitionis hæreticæ re- tuhile. Hinc & omnes llius loquendi formulæ infinuant, eum de perfecta, & conſummata, ac formal, at ajunt, hæreſi loqui, a qua hæretici ſecundum, frequentcin, & proprium hujus vocabuli uſum denominantur; quo ſenſu per- tinaeiam mentis omnmiro reguii, nemo eft, qui dubitet. At ſi contra pro- Politio in ſe, & ex ſuo objecto 1oectetur, ſane etiam hæreſeos nota eam absque ullo ad proferentem erdine aſſicere poteſt, valetque ſupremum & proprium ſine ert'nacia habere gradum, quo fidei opponatur, ut conſtat ex damnatis iis propo- ſitiouibus, quarum auétores ermalet hereficinon fuerunt. Verbo: fortaſſis hære- ſim inter, & propoſitionem hæreticam eſt diſtinguendum. cAcheæreſis quidem, a ut Amicus S. I. Theologus explicat, ultra judicium oppoſitum fidei includit pertina- cciam perſiſtere volentis in eo judicio contra cognitam Eccleſiæ definitionem; «quæ pertinacia ſi abſit, erit quidem judicium hæreticum in repræſentando, ſicut P pZ 8E O 28 20 obiebtum, (4) L. 12, de loc. c. J. & 38. N1 (300) B 9 e. & vocalis propoſitio in ſignificando: non autem erit hæreſis. Quo fit, ut «KPropoſitio hæretica a quocunque proferatur, ſemper ſit hœretica, ſicut pro- . Poſitio falſa, a quocunque enuncietur, ſemper eſt falſa: non tamen hæc ea- s dem hæreticæ propoſitionis enunciatio in quocunque ſubjecto eſt hæreſis. () Alü, quod mediatam, & immediatam ad fidem oppoſitionem oppor- tune non diſcernant, pariter definitiones mancas, & imperfectas attulerunt. Aluü verbum Dei revelatum ſeorſim, ſeorſim item Eccleſiam definientem ſpec- tarunt, atque ita variam hæreſis originem fruſtra, ac forte ſine ratione di- ſtin erunt. Placet ergo communior illa theologica propoſitionis hæreticæ ex- Plicatio, qua dicitur ea eſſe, quæ dirette, & immediate, ut ajunt, adverſatur doc- trinæ a Deo revelate, & per Eccleſam propoſig. Tres nempe conditiones ad pro- Poſitionem hæreticam requiruntur, quarum prima eſt, ut directe, & immediate adverſetur veritati revelatz. Hæc enim veritas fidem noſtram exigit, prima bac veritas, ut ait S. Doctor, formale eſt fidei ohiettum, ſecundum quod manifeſtatur in ſcripturis ſacris, & dobtrina Eccleſiæ. (b) Hæc illa ſperandarum ſubſtantia rerum, ut definit Apoſtolus: hic illud argumentum, con victio, & firma perſuaſio rerum on apparentium conquieſeit. («) A Deo enim, fatente S. Hilario, diſcendum erat, guid Ae Deo intelligendum ſit; quia nonniß ſe auctore cognoſcitur. (d) Et Clemens Alexandr. laudat celebre Platonis in Timæo effatum, ſcilicet veriatem om- nem uno duntaxat modo addiſei poſſe, ſi eam vel ab ipſo Deo, vel ab iis, qui a Deo ſunt orti, doceamur. (e&) Hoc ipſum innuit Apoſtolorum Prin- ceps divinam in ſacris litteris revelationem nobis exponens: omnis propbetia ſeripturæ „Inquit, propria interyretatione non fit; non enim voluntate bumana allata Aſ aliquando prophetia, ſed Spiritu S. inſpirati locuti ſunt ſancti Dei hbomines. (F) Quod totum more ſuo breviter, & clare expreſſit Doctor Angelicus: Iuniti- tur inquiens, ides noſtra revelationi Apoſtolir, & Prophetis falctæ, qui canonicos li- bros ſeripſerunt; (g) Scilicet, quia, ur egregie colligit Lactantiut, fieri non po- «tuit, ut homini per ſe ipſum ratio divina innoteſceret, non eſt paſſus ho- minem Deus lumen ſapientiæ requirentem diutius oberrare. -- = Aperuit „Oculos ejus aliquando, & notionem veritatis munus ſuum fecit, ut & hu- c. Manam ſapientiam nullameſſe monſtraret, & erranti ac vago viam conſe- quendæ immortalitatis oſtenderet.« (6) Dogmatibus igitur hiſce revelatis, ſive ſcripto, ſive tradito Dei verbo contineantur, quæcunque adverſatur ſen- tentia, procul dubio eſt hæretica. Neceſſarium eſt autem ut adverſetur, op- Ponaturque directe, & immediate; nam ea, quæ ex argumentationum nexu, & momentorum ſerie veluf repugnantia colliguntur, & inferuntur, non hereſes. a) EHran. Amicus S. I. Tom. I. Diſp. 16. u. 32. () 2. 2. 94. 5. a. 3. («) Hebr. II. v. I. (“) L. V. de Trinit. (e) L. VI. ſtromat. (J) II. Petri. I. v. 2 I. (g) P. I. g. I. a. 8. ad. 2. (6) L. I. Inſtit. c. I. Juod de veri cognitione, & religione, & ſapientia inſeribitur. Biblioth. Patr. Tom. III. Rinam ad manum eſſet nova editio Bibliothecæ Patrum Cl. Viri Andreæ Galland Oratorii Venet. Congreg. Preibyt. 17üͤK[5Dw as auns ,s Rem 1 ter cet Panort . nO thol ani 1,8 quan kia aher mtrac & exp uſitiot gvo nOV Eeribe chabit leurſ Kunt aag Keurt d cr Titun COnt d ile )1 doome ropo ee d cleſiæ⸗ gnare Augun ſſtere tor A ſec et ) 1 ſt, ut Pro⸗ hæc e⸗ reſis . Oppor- tulerunt. em ſhec⸗ tione di. etiec ex⸗ ſaurdhe⸗ Sadpro- nmeinte rima het temnrin 4 rerum, 10 rerumn lum erat, Clemens em om- ) ab üs. im brin- ro letia ua Alota imer. () 8: Mliti- nicot H- non po⸗ allus ho⸗ Aperuit 1 E hu⸗ conle⸗ evelatis, ltur en⸗ tor, 0p⸗ nexl, E Creleos, ſed 43 I. Mri. A de uen UWind 4 rutorii eNτ& (301) A ſed alterius cenſuræ nota afficienda ſunt, fierique ſolet in iis erforibus, quos theologicæ, ut ajunt concluſioni oppoſitos agnoſeunt ſcriptores, in cujus quidem rei explicatione tot etiam ſententias, quot capita facile inveneris. Rem implexam, & diſſidentium argumentis obſcuriorem effectam clarius in- ter ceteros, multa diſtinctione adhibita, exponit Tournelius, & ante eum de Panormo, qui de directa illa, & immediata oppoſitione ita diſſerit: cſicut „non omnis propoſitio vera etiam in materia religionis ſpectat ad fidem Ca- tholicam: ita non omnis falſa eſt hæretica, etiamſi fuerit in materia religio- " nis, & morum. Hinc iſta propoſitio: CObriſtus non eſt rißbilir, eſt omnino fal-= «ſa, & in materia religionis, & tamen hæretica non eſt, ſed erronea; quia « quamvis aliquam mediatam, & indirectam habeat oppoſitionem cum mate- . Fia fidei catholicæ; quia tamen non eſt immediata, atque directa, non eſt . hæretica.« (a) Alrera hæreticæ propoſitionis conditio eſt, ut veritas, eui contradicit, in ſe directe quoque, ac immediate ſit revelata; quod rurſus ita probat⸗ & exponit, laudatus Auctor: „propoſitionem hæreticam conſtitui per oppo- ſitionem immediatam propoſitionibus immediate revelatis, inde conſtat, c quod cum Eccleſia non habeat auctoritatem condendi novos fidei articulos, hovaque dogmata, ea ſolum poteſt ut talia declarare, & conſequenter pro- ſcribere ut hæretica ipſis oppoſita, de quibus revelatio divina immediate eſt *chabita. - - - Et quamvis in definitionibus Eccleſiæ præcedant Theologici di= ſcurſus, & diſputationes diligentiſſimæ, quæ per conſequentias, & illationes fiunt: ſicut Apoſtoli Act. I5. ad definiendum, legalia non eſſe obſervanda, magnam conquiſtionem fecerunt; cum tamen venitur ad definiendum, di- ſcurſus ipſe, & diſputatio more humano habita, non ſunt ratio definiendi, . & credendi, nec ponuntur in decreto definitionis, ſed quia viſum eſt Spi- a ritui Sancto, qui illam veritatem primo dixit, & poſtea aperuit immediate .Contineri in ſeriptura, vel traditione, non per novam revelationem, ſed per « novam manifeſtationem immediatæ revelationis antea factæ, & dein Eccle- :ſiæ ipſi, ut toti Dominico gregi intfallibiliter proponeret, communicatæ. (*) Denique conditionem tertiam efficit infallibilis Eccleſiæ auctoritas, a qua dogma ceu fide divina credendum proponi debet, atque ita demum veritati propoſitæ contraria aſſertio non poteſt non eſſe hæretica. Innumera ſunt, quæ pro hujus Eccleſiæ neceſſaria auctoritate ſcripſerunt Patres, tantaque vel ideo erga homines errantes uſi ſunt moderatione, ut niſi contra agnitum Ec- cleſiæ judicium, contra veritatem ab hoc ſanctiſſimo tribunali definitam pu- gnarent, necdum in numerum heæreticorum venire paterentur. Mum, ſeribit Auguſtinus, nondum hæreticum dico, niſi, manifeſtata fbi doctrina, catholicæ dei re- ſiſtere maluerit, & illud, quod tenebat, elegerit. (c) Atque hinc eſt, quod Doc- tor Angelicus objectum fidei ſtatuens non ad ſolam illius in Scripturis ſacris, ſed etiam in doctrina Eccleſiæ manifeſtationem recurrerit. Eſt videlicet . Pp 3 Ppro- (a) li Scrurin. C. 2. a. I. n. 9. (5) C. 3. a. F. n. 21. 22. (c) L. IV. de Bapt. c. 16. A (302) Me propofſitio & declaratio Eccleſiæ, ut Patrum & Theologorum ſuffragio re- ceptum eſt, medium illud a Deo inſtitutum, quo nobis certo patere voluit, quænam & revelata, & a fidelibus credenda ſint. Hinc & S. Irenæus ait: non oportet quærere apud alios veritatem, quam facile eſt ab Eccleſßia ſumere; cum: Apo- Roli quaſi in depoſitorium dives pleniſſime in eam contulerint omnia, uæ ſunt veritatit. (a) Et Tertullianus omnes hæreticorum machinas everſurus ad ſolum hoc Eccleſiæ teſtimonium provocat, & quid Apoſtoli prædicaverint, id eſt, quid illis Cbhriſtus revelaverit, non aliter probari debere affirmat, niſi per eardem Eeccleſias, quas ipfi Apoſtoli condiderunt. (?) Ne quis vero hic fortafiis tricari va- leat, & ad quævis etiam clariſſime in ſacris litteris expreſſa myſteria novam & diſtinctam Eccleſiæ vel Conciliorum definitionem poſtulare, lubet exfcri- bere verba Cardinalis de Lugo, qui rem ita occupat: „ſi conſtat ſufſicienter de revelatione Dei in ſcriptura contenta, conſtat etiam ſufficienter de propo- ſitione Eccleſiæ, atque adeo non poteſt excuſari digenſus ab hæreſi ex de- «. fectu ſolum propoſitionis ſeu applicationis ab Eccleiia faciend-æ. - - - Nam . Eccleſia clare & manifeſte proponit credendam Seripturam, & omnia & fin- „ gula in ea contenta. Si ergo mnanifeſte conſtat aliquid in Scriptura contineri, "* ue manifeſte conſtare debet, id ab Eccleſia nobis credendum proponi. (c) Atque id ipſum etiam declarat de evidente divina traditione intelligen- dum, utpote quæ cum ſacris litteris, ut loquitur S. Baſilius, parem vim huabrt ddl pietatem; (4) quod e recentioribus egregie oſtendit docgtifl. Mamachius in ſao de animabus juſtorum in ſinu Abraba ante Chriſti mortem expertibus beate vißanie Dei opere. (e) Contra vero ſi negata veritas nec clare, nec aperte in hiſee prin- cipiis contineatur, ſed implicite ſolum, aut obſcure, ſine Eccleſiæ deſinitione Veritatem illam eſſe revelatam certo non conſtabit, nec propeſitionem Proprie hæreticam enunciabit ille, qui bona fide rem ejusmodt obpicuram infiziabitur. Atque hinc forte diſcrimen eluceſcit, quod accuratiores ſcriptores ſidem theo- logicam inter, & catholicam ſtatuerunt, ut ſcilieet, ſi Suarezium audimus, fi- des wei doctrina catholica contineat ea, quæ tofi Eccleſiæ univerſali credenda Proponuntur: zheslogica vero, Qquidquid a Deo revelatum eſt, etſi ad commu- nem Ecclefſiæ doctrinam non pertineat. Et ita nonnullis aliqua de fide eile poſſunt, quæ in ſcriptura contineri Hlis manifeſtum eft, licet eadem diftincta & ſpecialis expreſſa fides non adſtringat alios, qui id adeo aperte non adver- tunt, ut vult Cardinalis de Lugo. Sed de iſta mediata revelatione & impli- cita, ut jam meminimus, adeo diverſi ſunt Theelogorum ſenſus, ut eos qui- dem hic examinare longum foret. Unde celebri hac controverſia, quam Ca- nus, Suarez, de Lugo, de Laurea, de Panormo, Tournely, aliique Theo- logi egregie verſant, prætermiſſa, ſolum ajo eam mihi arridere ſententiam, quæ concluſionem, ut ajunt, vere, proprie & formaliter theologicam etiam ob ſupervenientem Eccleſiæ definitionem non evadere fidei placitum defendit; 6 .D Qquan- (4) L. IUII. contr. hærer. c. 4. (5) De Præſer. c. 21. (c) Diſput. 20. As virtut. F.l. SJect. 2. (4) L. de Wirit. S. c. 7. (c) P. I. . 2. a Pas. 114. 7 gvand Git, ut runt, Niſeri un de frmat eune reterat D herel tis, 4 nulkat to nol ſimilin in Cor guosll demnnat rite & litter⸗ Aant i cutholi nutorie ſeriptn Proine Proba b. Thi IiS 1 boſit Püni 1S tentis rori c: lulpe Pie 20 in logien —s (303) *ℛ quandoquidem Eccleſia, quæ ratio mihi convincens eſt, nihil facit eſſe de fide, quod in ſe & quoad ſe tale antea non fuerit, nec novos fidei articulos con- dit, ut ex S. Thoma jam obfſervavimus, ſed quæcunque poſteriores credide- runt, comprehendebantur in fide præcedentium Patrum; & licet in Ecœliſßa non deſuerint prophetiæ ſpiriètum habenter, id tamien facétum eſt, non ad novam fidei dottrir n h. nam depiomendam, ſed a humanorum aëtuum direétionem, ut idem S. Doctor af- elt, duid ürmat. (a) Nec proinde nova in Eccleſia revelatio admittitur, a qua ſane ſin- euden galaris ila Hecleiiæ Promiliia Spiritus S. affiſtentia diverſa eſt, ut proinde ob larl va eandem vera quidem ſit omnis Eceleſiæ definitio, non autem omnis ad fidem Anöran referatur. Ac hujus generis, hujusque loci præcipue ſunt judicia illa dogma- telei. tica, quibus veritates fide inferiores Eccleſia determinat, aut errores infra Pcienter hæreſim proferibit. Cenſuris igitur in propoſitiones & Hhibros ab Eccleſia la- ePropo- tis, quivis interno animi aſſenſu parere, certoque perſuaſum habere debet, . ſerd. nullam efle ex cenſuris relatis notam, quæ in proſcriptas propoſitiones meri- . Emn to non cadat, etii non hœæreticæ tantum, ſed erroneæ, temerariæ, ſcandaloſæ, ia Eſn. ſimiliunque notarum in deereto fiat mentio. Hinc eadem ratione damnatis ontiner,, in Concilio Conſtantienſi Viclefhi, & Huſſ articulis, jubet Pontifex Martinus V. oponi quoslibet fideles de his articulis ſuſpectos interrogari: urum credant, quod con- teligen⸗ demnazienet horumce articulorum per Sacrum generale Conſtantienſe Concilium ſuerint iera 1 rite &' juſte fabtæ, & a quolibet Catholico pro talibus tenendæ, ac firmiter aſerendæ! Sind Litteratos autem & eruditos præcipit idem Pontifex interrogari: urum cre- ſnir Dei dant ſententiam Sacri Concilii Conſtantienfis ſuper dictie articulit latam eſſe veram α e pin. catholicam, ſcilicet, quod ſupradicécti articuli non ſunt catholici, ſed quidam ex ei Jint ſintone notorie haretici, quidam erronei, alii temerarii & . (à)] Et vero illuſtria teſtimonia progke ſcripturæ, quibus Eccleſia falli neſcia aſſeritur, abſoluta ſunt, ac generalia: jeiabitun. proinde & d ea Eccleſiæ decreta extendi debent, quibus doctrina fidelibus re- m theo⸗ probanda proponitur ſub aliis, quam hæreſeos notis. Hinc ita concludit O. inns f. D. Theologus Bannez: error eſt aſſerere, quod Eccleſia in ejusmodi cenſu- relend; „ris poſſit errare, - -= & ſi quis condemnaretur, ut revocaret aliquam pro- commn. „ Poſitionem male ſonantem, aut ſapientem hæreſim, & ille nollet retractare, ſide elle „Punitetur ut hæreticus. («) Ex quo patet nec in hoc convenire Docto- Giſtcna res, quam notam mereatur propoſitio, quæ Eccleſiæ infallibilitatem in ſen- alre tentiis cenſura notandis negaret. Alii enim hæreticam, alii erroneam, alii er- & inp. rori proximam, alii alio nomine compellant: certe pertinaciorem auctorem à eOs ſuſpicione heereſis non fore immunem facile omnes largiuntur. Atque hæc Gam (1. . ad intelligendam hæretieæ propofitionis notam ſufſiciant; neque enim Theo- e Theo- logicum ea de re Tradatum hic exarare animus eſt. tentian, mn etian Gekenit; ſenrtut. (4) 2. 2. 4. 174. 4 0. ad 3. (?5) Seſ. XLV. Conc. Conſt. Tom. VIHII. p. 9 14. (c) E 2. 2. J. I I. a. I. 1 N (304) 9 § III. De Cenſura propoſitionis erroneæ. Jbereſt „ut reliqua præcipuarum cenſurarum nomina breviter explicemus. At in altum rurſus pelagus, qui littus jamjam anhelo, abriperer, ſi varias diſſentientium auctorum opiniones hic recenſere, probare alias, alias refellere conciliare alias vellem. Præſtiterunt id pridem viri quique doctiſſimi, ac præ- cipue, ut ſupra innuimus, Antonius de Panormo, qui merito hic ſibi primas vindicat, tum quod magna Romanarum Congregationum, ubi cenſuræ fe- runtur, pars olim fuerit: tum quod data opera argumentum hoc fuſe, ſolide- que tractaverit, quem poſtea & Tournelius, & alii ſecuti ſunt. IIlius itaque veſtigiis etiam hic inſiſtere lubet. Expendit autem laudatus auctor poſt pro- oſitionem hæreticam primum eam, quæ nota propoſitionis erroneæ dicitur. Conſtat nomen erroris varie ſumi; & ſi lato & amplo ſenſu ſpectetur, indi- cat quamvis aſſertionem falſam in qualibet materia, ut exponit S. Auguſtinus: errare, inquiens, nihil aliud eſt, quam verum putare, quod falſum eſt, ſalſumque, quod ve- rum eſt &c. (a) Quodſi vero erroris ſignificatio ad fidei & religionis argumenta referatur, tum & hæreticam, aliasque, quæ condemnandæ ſunt, complectitur pro- poſitiones; quo ſenſu de Lutheri articulis ſane plerisque hæreticis, ait Leo X. ræſatos omnes articulos ſeu errores damnamus. (5) Tandem preſſius & theologi- ce ſumtus error notam adſignificat hæreſi inferiorem, ab eadem tamen non longe remotam, atque ita propoſitionem erroneam conſideratam ajunt eſie Ullam, quæ opponitur veritati theologicæ. Unde ſicut hæreſis fidei: ita error proprie & theologice ſumtus concluſioni theologicæ directe & immedlate ad- Verſatur. Quænam vero tandem proprie, ac vere concluſio theologica? Et an non illa etiam de fide? ſemel jam ac iterum velut in ſcopulum in difficilli- mam hanc, intricatamque quæſtionem ex argumenti neceſſaria ſerie, mutuo- que rerum nexu offendo; nunquamne reponam aliquid? dicam quam breviſſi- me, quæ mihi cum doctiſſimis viris probabiliora videantur. Primum Varii eneris concluſiones theologicæ diſtinquendæ ſunt: aliæ quippe ex duabus pro- Poſitionibus, quarum utraque de fide eſt, inferuntur, ut illa de anima Chriſti iymmortali conſequitur ex eo, quod & omnis homo animam habeat immortalem, & Chriſtus ſt verur homo. Aliæ eruuntur ex uno fidei placito, & altero naturali evidentia cognito, certoque, qualis eſt vulgata illa de Chriſte riſibili. Aliæ rur- ſus immediate quidem, ſed obſcure & confuſe revelatæ ſunt, vel quod vo- cibus æquivalentibus in Sacris literis, aut divina traditione exprimantur: vel quod in univerſalibus effatis revelatis formaliter, ut ajunt, includantur; atque has non tam concluſiones theologicas, quam meras expoſitiones, declaratio- nesque propoſitionum immediate ac diſtincte revelatarum eſſe, recte quidem cenſent eruditi. Aliæ re ipſa nec clare, nec obſcure immediata revelatione In= (2) Rnctir. e. 17. (5) la Bulla: Exurge edit. A. 1520. 44444ͤ üzʒ innott upte tionun Pler 6 Denic nec Prior ſe il Nul.o Paulo obleu laude ltis el nant, Ala r malit, toto er, in pri conch quam ſhecte tota reye ſtolat tra ce imme mera in pr reyel ſidei canib kidei ferat. Prop de cexti de g ſumm. Hae que Uten cemns. 1 Varias rekellere depræ⸗ Primas Urg fe⸗ ‚ſolide. itague ſt pro⸗ dioltur. r, indi. uſtinus: uud vl- Wumenta tur pro- LeoX. leologi⸗ en non unt elte ta error liate ad⸗ ica? Nt Cifheili⸗ mutuo⸗ brerill⸗ Im warii sro⸗ 4 Chriſi Aem, . Daturdi liæ rut. nod . tur: vel ; ne claratio⸗ gbien D Ie⸗ innoteſcunt. Advertendum præterea quamlibet theologicam concluſionem duplici ratione conſiderari poſſe, ſcilicet, ut ex certa prœmiſſarum propoſi- tionum, & terminorum connexione deducitur, ſeu formaliter: & quatemas ſim- plex eſt ſententia, ſine nexu, vinculo, & ad ceteras ordine, ſeu materialiter. Denique & diverſi revelationis modi accurate diſcernendi ſunt, & expendendi, nec formalis explicita, formalis implicite & obſcura, & virtualis confundenda. Prior enim Theologis illa eſt, per quam immediate clare, & diſtincte res in ſe ipſa revelatur. Altera ea dicitur, per quam res immediate quoque, id eſt nullo alio principio intercedente, ſed obſcure & quaſi implicite revelatur, ut paulo ante dicebamus. Tertia tandem cenſetur illa, qua res nec clare, nec obſcure immediate revelata eſt: bene vero mediate, & in radice, ut ſæpe laudata propoſitio: Cbriſtur eſt riſcbilis, aliæque quam plurimæ, quæ in reve- latis continentur ceu concluſiones in principiis, proprietates in eſſentia, e qua ema- nant, ut Philoſophorum axiomate compertum eſt. Contineri vero propoſitio in alia revelata Poteſt vel identice, ut in Deo intellectus, & voluntas: vel for- maliter, ut definitum in definitione, pars quælibet eſſentialis, aut ſubjectiva in toto ſeu actuali, ſeu potentiali: vel tandem virtualiter, cauſaliter, & æquivalen- ter, quod verum eſt de effectu in cauſis, proprietate in eſſentia, concluſione in Pprincipiis. Jam hiſce vocibus & intellectis, & diſcretis hæc de theologica concluſione controverſia fortaſſe facilius eſt dirimenda. Ajo quippe primum, quamyis concluſionem theologicam, ſi ſenſu, quem formalem vocavimus, ſpectetur, nunquam inter fidei placita eſſe referendam; nam in fide quidem tota aſlentiendi ratio eſt ipſa per eceleſiam propoſita revelatio: hic contra cum revelatione connexio, rationis uſu, ratiocinii ordine manifeſtata aſſenſum po- ſtulat; quæ quantum inter ſe diverſa ſint, nemo non intelligit. At vero con- tra coneluſio theologica materialiter ſumta ad fidei objectum ſpectat: ſwe in ſe immediate ſit revelata, licet ex alis fidei capitibus legitime deducatur: ſor mera ſit articulorum revelatorum expoſitio: ſwe obſcure, immediate tamen, in principiis fidei contineatur: ve denique ex duabus præmiſſis immediate revelatis ſit deducta. Ita nempe reſurrectionem mortuorum & alia dogmata fidei eſſe nemo inficiatur, etſi a Chriſto, ab Apoſtolis, aliisque Evangeli Præ- Conibus ex variis Scripturæ Sacræ ſententiis illata fuerint, & confirmata. Ita fidei dogma eſt, ſi quis ex eo, quod Cbriſtur ſit unus in natura ctum Patre, in- ferat: ergo eſt Patri conſubſtantialir. Ita & de fide eſt ea, quam ſupra attulimus, Propoſitio de anima Chriſti immortali. Ita demum & plures aliæ particulares aſſertiones a graviſſimis Doctoribus inter fidei placita recenſentur, ſi quidem certitudine morali, quæ cum evidentia conjuncta ſit, conſtet, individuum, de quo agitur, ſub propoſitione univerſali a Deo revelata fuiſſe comprehen- ſum. Quæ quidem certitudo cum in iſtis non habeatur propoſitionibus: Hac boſtia rite eſt conſecrata. Hic infans vere baptizatus eſt, &ö juſtißcatus &c. ne- que eas ad fidem attinere, communior eſt Theologorum ſententia. Quodſi autem ejusmodi ſingularis propoſitio re ipia vera ſit, licet evidenter non 9 con- conſtet, eam contineri in propoſitione univerſali, erit de fide ſaltim objective, & ratione ſui, e. c. Cbriſtum ſuh tali hbeſtia realiter præſentem adeſſe, etſi de fide non ſit formaliter, & ratione aſſenſus, qui Poſtulat certitudinem quoque for- malem, quæ non ſolum actu omnem dubitationem excludat, ſed & omnem Imoralem facultatem dubitandi. Monet nihiloſecius recte Em. de Lugo, fim- pliciter, & abſolute Euchariſtiam eſſe adorandam, licet de fide non ſit Chri- ſtum realiter præſentem eſſe ſub tali numero hoſtia, quoniam ad hanc cuſktus ſpeciem ſatis eſt certitudo moralis etiam absque evidentia, quod hoſtia rite ſit conſecrata, ſatisque eſt, ſidem credentis, & adorantis referri ad verum corpus Chriſti, ut etiam exponit Doctor Angelicus, pluribusque explicat Sylvius. (4) At, ut ingenue fatear, de fide complurium propoſitianum ſin- gularium, & factorum particularium, quæ in propoſitionibus univerfſalibus imnmmediate revelatis, ceu partes in toto continentur, multa adhuc inter acuta ingenia ſupereſt lis, fervet adhuc controverſia; quum aliter Turrecremata, Cajetanus, Bannez: aliter de Laurea, Gravina, ceteri: aliter de Panormo: aliter tandem Canus, Suarez, de Lugo, Tournely ſentiant. Priores nempe negant ejusmodi aflerta ſingularia eſſe de fide divina, quod ut plurimuma te- ſtimoniis humanis, ex multis occultis circumſtantüs pendeant, e. c. an hic ho- mo Summus Pantiſex ſit baptizatur, ſit rite ordinatur & c. quæ ſine nusquam a Deo immediate revelta ſunt. Secundi Giſtinguunt propoſitiones univerſales, iisque aliæ ſunt revelatæ propter particulares, ut cum revelatur, quod omnir bomo ſit 4 Deo redemtus: talis revelatio eſt propter has ſingulares: Petrus redemtus ſki, Paulus vedemtus eſt. Aliæ vero non cenſentur propter ſingularia revelatæ, ut hæc: omnis inſans rite baptizatur eſt a peccato originali immunit, non eſt revelata, ut credamus hunc numero infantem eſie immunem a peccato originali, ſed ut Baptismi virtus & peccati originalis veritas confirmetur. Tertius cum aliis Peculiari utitur explicatione, aitque, quasdam ſingulares eſſe talis naturæ, ut absque reſpectu ad has vel illas extrinſecas circumſtantias certo cognoſcantur contineri fub univerſalibus revelatis, ut hæc: Deur vult Petrum ſalvum fieni, in ordine ad univerſalem: Deur vult omnes homines ſalvos fieri; atque ſimiles ſingulares ad fidem ſpectare volunt. Contra ſunt & aliæ ſingulares, quas in univerfali contineri non conſtat, niſi expendendo varias extrinſecas & contin- gentes circumſtantias, ut de inſante baptizato diximus, quæ proinde ad fidem referri non poſſint. Tandem de Panormo & eas diſcernit, quæ ad univer- ſalem eccleſiam dirigendam plurimum conferunt, ab illis, quæ in materia fi- dei ad eundem finem minime conducunt. (5) Poſteriores demum Auctores ſimpliciter, nulloque diſcrimine allato afürmant, voluntque omne objectum ſingulare in univerſali propoſitione contentum, modo id certo conſtet, ad fi- dem pertinere, quod revelatio univerſalis immediate, etſi confuſe, cadat in ea omnia, quæ ſub univerſali continentur. Audiſtin tot fere ſententias, quot capita? Quis enim vero fantas poterit componere lites? Præterna vigabo nane (a) In 2. 2. 4. I. 4. 3. (5) Vid. Sorutin. doctrinar. totum cap. 3. 111ẽð ——ęJẽW-Wete 1õ Unan ſidei Ge 8 funt, cano tentie refreg OIn ſi hæx trove faäkra An Vi trept dunt mo! Melkiye, de ſide de ſor- Omnemn 0, fim. t Chri. Ultus tin rite 1 duta ortno: nempe hie ho- la Deo iisque lom ſt tur ſt, Gtee, ut eyelats, led ut m alis Urx, Ut ſcautur ſinnles qllas In contin⸗ ſidem univer- teria f⸗ ctores Zettun “ dat in 6, guot Mwigabo⸗ hane “ . eA (307) hanc (yrtem, & quæ denique concluſio theologica errori directe & immediate, non autem hæreſi, opponatur, edicam: videlicet illa, quzæ ex una fdei propof- tione, & altera lumine naturali nota, certo & evidenter deducitur. Qua in re & graviſſimorum Theologorum Bannez, de Lugo, Suarez, de Panormo, Tour- nely, fortaſſis & CGotti, aliorumque ſuffragiis, & ea etiam ratione confirmor, quod hæc concluſionis theologicæ explicatio clarum hæreſim inter & erro- rem ſtatuat diſcrimen, & præ aliorum expoſitionibus planior ſit, facilior, mi- nusque involuta. Fria igitur ſunt, quæ erroneam conſtituunt crobolitio⸗ nem: ſcilicet oppoſitio ad veritatem mediate revelatam, certa & indubitata ve- ritatis hujus mediatæ revelatio, ac tandem certiſſima quoque & explorata op- poſitio; quod poſtremum præcipue obſervandum eſt. Hinc ſapientiſſimus Card. de Laurea in ea, quam de perſonis & doctrinis hæreſeoi ſuſpectir inſcripfit, diſputatione, generalis regulæ inſtar ſtatuit, illam doctrinam tantum dici er- roneam, quæ contradicit concluſioni theologicæ ex una de fide, & alia natu- raliter nota neceſtfario illate, neque ſufficere, ſi ſolum probabiliter inferatur. Atque ut hujus rectæ conſecutionis, mutuique nexus certa habeatur notitia, conſtetque elariſſime ſententiam, de qua agitur, directe adverſari & opponi, quam dicimus mediate revelatam: primum attendendum eſt ad nativum rectæ rationis, & luminis, quo mens noſtra divina bonitate illuſtratur, criterium, e quo evidens cum veritate convenientia, aut pugna deſumitur. Sic clare perceptis terminorum notionibus, ſtatim intelligimus, eftatum hoc: Cbriſßur non eſt riſibilir, directe opponi alteri mediate revelatæ, adeoque erroneæ cenhſura notan- dum eſſe. Deinde concors ſpectandus Theologorum ſenfus, qui hiſce in re- bus non exigui eſt ponderis & momenti, adeo, ut de Panormo affrmare non dubitet, Deum non permiſſurum, ut in cenſura propoſitionum, quas fideles ſeu amplecti, ſeu rejicere debent, a Theologis decipiantur, modo hi omnes unanimes fſint in propoſitione quapiam ſeu aſſerenda tanquam de fide, aut ſidei proxima, ſeu relicienda tanquam hæretica vel erroneag. Quin vel de Scholaſticorum etiam Doctorum conſenſu, quos nonnulli acerbius inſectati funt, Melchior Canus, qui & ipſe illorum vitia non tacuit, duos hoſce ſtatuit canones, quorum prior ita habet: Ex omnium Scholaſticorum communi ſen- tentia in re quidem gravi usque adeo probabilia ſumuntur argumenta, ut illis refragari temerarium ſit. Poſterior vero his conceptus eſt verbis: concordi omnium Theologorum ſcholæ de fide, aut moribus ſententiæ contradicere, ſi hæreſis non eſt, at bæreßi proximum eſt. (a) Erit ergo extra omnem con- troverſiam ponendum, ſententiam eſſe erroneeam, quam talem conſentiente fuffragio Theologi pronunciant. Accurate tamen & hic advertendum eſt, an videlicet Theologi revera unanimes ſint ac concordes, an loquantur cum trepidatione & formidine, ac proinde opinantes potius ſint, quam docentes? Sunt enim quædam ingenia, ut non ſemel recte animadverſum eſt a doctiſſi- mo Mamachio, qui præjudicatæ opinioni indulgentes, utcumque ejus ſibi d 2 Pa- () L. VIII. de Loc. Thesl. 9 4* 1 e& (308) B Y patrocinium inveniſſe videntur, ſi vel voculam ſuæ ſententiæ faventem in aue- toribus inveniant, aut exſculpant, poſt ſtatim ſecum ſentire clamant, aut quod illi obſceure vel titubantes dixeruut, ceu clariſſime, certiſſimeque traditum aſ- ſeverant, ut ita ſecum ſentientium numerum augeant, ut ſuam opinionem communiorem eſſe Theologorum ſententiam affirmare valeant. Poſtremo de- mum, ſi qua extet Eccleſiæ definitio, ea accurate conſideranda eſt. Atque ex hiſce principiis erroneæ propoſitionis cenſura, recte quidem, & methodo theologica deducetur. Univerſam autem doctrinam hanc, ſi quis exemplis confirmatam cupit, Card. Brancati de Laurea eruditam adeat diſputationem, quam ſupra allegavimus. (a) De reliquis propoſitionum cenſuris. Xplicata erroneæ propoſitionis notione duas cenſurarum claſſes ſubnectit Auctor Scrutinii: altera eas continet, quibus propoſitiones pleræque fidei adverſantes notari ſolent; altera eas ſpecies complectitur, quibus ſententiæ rectis morum regulis univerſalius repugnantes inuri conſueverunt. Ac ad Primam uidam refert cenſuras propoſitionis hæreſi proximæ, hæreſim ſa- pientis, de hæreſi ſuſpectæ; item periculoſæ in fide, blasphemæ, impiæ, ſuperſtitioſæ, ſeditioſæ, rebellis, illuſoriæ jurisdictioni Eccleſiaſticæ, ſubſan- nativæ, decolorativæ candoris Eccleſiæ, ſeu denigrativæ puritatis fidei, & averſivæ a vera religione ſuſcipienda, aut diverſivæ a ſuſcepta. In poſteriori claſſe explicat notas propoſitionis everſivæ regnorum, ſcandaloſæ, pernicioſæ, male ſonantis, piarum aurium offenſivæ, injurioſæ, temerariæ &c. quarum quidem cognitio Theologo neceſſaria, & ad non mediocrem ecele ſiaſticam eruditionem plurimum confert. Sed, ut Canus ajebat, Amalthæam non edi- mus, & bibliothecam rebus univerſis inſtructam; ac pleraque ex hiſce nomi- nibus adeo perſpicua ſunt, ut nihil attineat eas pluribus definire; de nonnul- lis igitur ſolum quædam exponende. . Nota propoſitionis bære proximæ aliis ea eſt, qua inuritur aſſertio, quæ ex communi fere omnium Theologorum ſenſu directe, & immediate doctri- næ revelatæ contraria cenſetur, licet pauci, atque ex levi fundamento adver- ſentur. Alii eam ajunt propoſitionem hæreſi proximam, quæ jam decla- randa eſt hæretica, & dum conditiones concurrunt, quæ requiruntur, ut pro- poſitio hæretica valeat declarari; ut ſi eandem Patres omnino omnes, atque Theologi hæreticam affirment, licet necdum definiente Eccleſiæ judicio id conſtet. Atque hanc notæ iſtius explicandæ rationem tutiorem ait de Panormo: . quia (a) Dedimus hic Verhbir Scholæ compendium dobtrinæ Tournelianeg. Vid. Tournel. Tom. I. Part. II. a pag. m. 363. Et Scrutin. doctrinar. totum cap. 5. Eorſan & Sententia Gani, Juenini, & alierum cum bir conciliari poteſt. cbot 11 I e⸗ a„. ę ſeiß ut 6 tero tra tils: l (eo eainor nn adixe (cdivi Athun lyn, ſenſu eoden intelli ttn in tian, Ut el. retio, de ha nota hetere Kiciens Ge au (309) B 5* nauc quia per eam prœcluditur ſcopulus, in quem poſſent privati doctores incide- utquod re, pro communi habentes opinionem efſe hæreticam, quæ communis reve- tum All. ra non fſit, & leve judicantes motivum putantium hæreticam non eſſe, quod nionem. fortaſſis ſit grave. Subdit tandem modeſtus auctor: an autem revera hal præ enoce. alia abſolute ineunda ſit via, æqui, doctique lectores determinent; quod & noſtrum Atque eſto judicium. () dethoo. Propoſitionem, quæ bereſim fapiat, aliter definit Gerſon, Turrecremata, Nempls & ex iis Boſſuetus: aliter Suarezius: aliter de Lugo: aliter tandem Auctor tonen, noſter, cui propoſitio hæreſim ſapiens ea eſt, quæ utriusque ſenſus ſani & pravi proprie capax eſt, attamen ſenſum pravum, ſive ratione ſui, ſive ra- tione adjunctorum loci, temporis, perſonarum prævalentem involvit, vi cu- jus eadem aſſertio gravem de hæreſi ingerat ſuſpicionem; „quod quidem ip- „ſum, ut monet Canus, non tam finitione, & argumentatione ſpeculatricis di- ſeiplinæ, quam ſenſu quodam, guſtuque prudentiæ judicatur. --- Atque Lut idem vinum ex vaſe uno ſapit picem, ex altero non ſapit: -- - ſic una bneckit . & eadem oratio ex uno corde & ore odorem ſpirat jucundiſſimum, ex al- gveſicei tero teterrimum. - --= Quocirca quæ propoſitio hæreſim ſapiat, quæ con- eltenttig⸗ tra non ſapiat, non Theologi quivis, ſed prudentes ſolum atque experientes Ac ad « Poterunt judicare.« (b) Quam doctiſſimi Theologi explicationem eo luben- eſim ſa⸗ tius amplector, quod ex doctrina Angelici Doctoris deſumtam intelligam. inbie, Ita quippe & Iſte de propoſitione: Cbriſtur eſt minor Patre, diſſerit: reſpon- (oblan⸗ « deo dicendum, quod ſicut Hieronymus dicit ex verbis inordinate prolatis ſdei, & incurritur hæreſis; unde cum hæreticis nec nomina debemus habere com- oſtet oi „ munia, ne eorum errori faveré videamur. Ariani autem hæretici Chriſtum micioſle, «„2nJxerunt eſſe minorem Patre non ſolum ratione naturæ humanæ, ſed etiam quaruin divinæ perſonæ. Recte izitur propoſitio illa ab Arianis prolata etiam S. laſfia Athanaſio hæreſim ſapiebat. (c) Sic & propoſitio: cujus eſt regio, illius &re- ton eldl. ligio, ab homine heterodoxo prolata, ſane hæreſim exhibet; quoniam hoc enomi- ſenſu a Sectariis accipitur, ut utramque Poteſtatem ſacram & politicam in uno Honnul- eodemque Imperante civili ex natura, & indole ſummi imperii conſociatam intelligant; quo in ſenſu & nos ſupra pag. 226. eandem allegavimus. At con- o,üe tra in ore, & libro Catholici rectam, & orthodoxam exprimere valet ſenten- doan. tiam, qua veræ fidei tutela etiam Principi politico demandata adſignificatur, adver⸗ ut cl. Viri Zallvein, & Riegger exponunt. n gechr⸗ Tandem propoſitionis de hareſi ſuſpebtæ explicandæ ea optima videtur eſſe ithro⸗ ratio, quæ Suarezium inter & Antonium Saura eſt media, ſcilicet propoſitio , Aqde de hæreſi ſuſpecta non ſpecifice, ut ajunt, ſed per gradus a priori cenſuræ dicio id nota diſtinguitur, eſt que ea quæ pariter ex ſe ſe ſenſus tum catholici, tum normno heterodoxi capax eſt, attamen live ratione ſui, ſive ratione adjunctorum ſuf- da ficiens prœbet fundamentum, non quidem ad probabile ferendum judicium Qde auctore hæretico, ſed ſolum ad ſuſpicionem, & timorem quendam absque Tuurd, te- Hyrſik G 3 5 ⸗ (4) C. 60. a. IL. n. I9. (b) L. 12. de loe. c. 10. (c) P. Z. 9. I. a. 8. — femeritate de eodem concipiendum; ex quo & propoſitio illius de hærefi Videatur fuſpecta. Cenſura propoſitionis male ſonantis, & piarum aurium oßenfuæ a non- nullis cum ea, quæ hæreſim ſapit, confunditur; atque ita & ſenſit Illuſtr. Boſ- ſuetus: male ſonans in fide, inquit, quantum capio, haud facile ſecernas ab eo, quod ſapit hæreſim, ſive errorem. Sed ut id quod ſapit errorem ad „guſtum quendam, ita id quod male ſonat, magis refertur ad aures; quod scum ſubtiliter apud te penſitaveris, in idem recidere facile comperies. (4) Ali a eeteris quidem cenſuris diſtinguunt, ſed a ſe ſe invicem non diſcernunt, & hoc ſenſu quisque varias illarum definitiones adfert. Alii tandem ceu no- tas cenſuræ ſua ſpecie diverſas, diſtinctasque conſiderant, ut illa quidem male Jonantis generalior ſit, & ad propoſitionem in quavis fidei aut morum mate- ria ſpectet: hæc vero ſpecialius in ordine ad pietatem & religionem, quam offendere videtur, referatur. Singulatim enim aures ferit, quidquid indecens ac indignum in religionis cauſa profertur. Ceterum in ſe ſpectatæ ſenſum indicant hæreticum non plane prævalentem, ſed quapiam infra hæreſim ma- litia infegétum. Quod præcipue hic notandum eſt, illud Canus, & Boſfuetus exprellerunt. Ac prior quidem monet, non eſſe habendam rationem vulgi promi- ſeui, imbecillis, perturbati, impudentis; ſed prudentis, finceri, pii, incor- Tupti. Nec Theologia medo requirenda eſt, ſed pietas & prudentia, ſine „Qua nullæ aures poſſint conſentaneos ſonos, abhorrentesque diſcernere. (⁵) Alter vero ita ſeribit: „vVera pietas non cœco affectu, ſed majorum auc- atoritate, ac traditionis regula ducitur, quæ ab his aberrant finibus, ſine mo- „re modoque creſcunt, veramque pietatem falſis, & alienis ex arbitraria pie- tate ſuperſtrucétis obſcurant & obfuſcant. (c) Nota cenfſoria propoſitionis temerariæ latiſſime patet, & quibusvis ſen- tentiis cenſura aliqua notatis applicari poteſt; ſiquidem in ſe ipſis conſideren- tur, licet forte tales dici nequeant, ſi ad bonam fidem, & ignorantiam pro- ferentis attendatur. At ceu peculiaris cenſorii judicii nota definiri ſolet ea, quæ in materia theologica ſine ſufſicienti fundamento, vel auctoritatis, vel rationis aſſeritur: ſive ut alii malunt, quæ communi SS. Patrum doctrinæ, aut conſtanti Theologorum ſententiæ contradicit absque gravi rationis, vel auctoritatis fundamento. Ac priori quidem deſeriptione indicatur ea, quæ privative temeraria vocari poteſt, dum ſcilicet ex ſolo proprio judicio, nulla auctoritate vel ratione cogente propoſitio excogitata eſt: poſterior vero de- finitio eam deſignat, quæ poſtive, ut ajunt, & contrarie temeraria ppelatur. Præter ordinem ad objectum, perſonamque proferentis etiam modus enun- ciandi in illa ſpectari conſuevit; quovis vero modo conſideretur, conſtat eam ſemper eſſe vitioſam, utpote nove, inſolenter, & ſine uſitato fundamento, quod vel ratio, vel auctoritas eſt, prolata: nihiloſecius aliquando tatione dibti “ (a) L. l Deſent. L. 2. c. 15. (⁵) loc. ſupra cit, (e«) P I. Defens. L. 3. c. 13. lolin⸗ ub⸗ abar . dac ten cel tuali Sumn Ange tuale talis, ccal prio⸗ pole ſcern Verit de e⸗ Ia 4 Rom letio (catho noni dem conſt Drope ſeinde altici⸗ fum: ret, 1 næc! dieiti ninl afini⸗ tuit, 17 herteſt 4 non- r. Bol. Inas ab temn ad quoc ce (2) erhunt, Cel no. n male 1 mate⸗ quaimn decens ſenlum im mæ- ſtuetus Promi⸗ ,ineol⸗ la, ſine there. umn t. rig pie⸗ vis ſen⸗ ſideren- Aun pro. Olet en, tis, vel rine, Dis, Tel ea, gock 0, Dula ſero e⸗ pelatar. D Us enuna- ſtat eEam MeNI0, one α. ſo⸗ 1 37 1 130 RN (311) e ſolius, & ſi id ſeparatim ab enunciandi modo expendatur, vera eſſe poterit: quod familiari exemplo ita exponit S. Antoninus: «„temerarium eſt, inquit, aflerere tanquam certum illud, quod non poteſt ratione vel auctoritate pro- „bari efficaciter; ſicut aſſerere, quod mundus terminetur poſt centum vel ducentos annos. Quamvis enim hoc pofit eſſe verum, tamen hoc aſſerere tanquam certum, eſt temerarium; quia ad hoc nec auctoritas, nec ratio .efficax habetur. («) Propoſitio ſcandaloeſa, ut vis nominis inſinuat, ea eſt, quæ ruinæ ſpiri- tuali præbet occaſionem, ſive ad peccatum inclinet, ſive a virtute abducat. Summopere autem duplex illius diviſio hic notanda, quam ſuggerit Doctor Angelicus: alia nempe eſt per ſe active ſcandaloſa, quæ ex ſui natura in ſpiri- tualem ruinam proximum præcipitem agit, Alia eſt per accidens & paſſive talis, ex qua proximus ob propriam fragllitatem ruinæ ſuæ deſumere poteſt occaſionem. Jam fatendum, cenſuram ſcandali proprie non cadere niſi in priorem: nihilominus eas, quæ ſunt ſecundi generis, ſententias prohuberi poſſe, ac interdici certum eſt, ſi modo neceſſaria id fiat moderatione. Di- ſcernendum denique in propoſitione ſcandaloſa dictum inter, & modum, cujus veritatis exemplum ex S, Auguſtino ſupra attulimus. Sebiematicæ propoſitiones ab ipſo ſchismate probe ſunt ſecernendæ, licet de earum natura ex ordine & reſpecru ad ſchisma ſit definiendum. Ac ſchis- ma quidem, ſeu ut ait S. Doctor, voluntaria ab Eccleſiæ unitate & obedientia Romano Pontifici debita ſeparatio conſiſtere poteſt absque hæreſi, ut de Me- letio S. Epiphanius ſcribit: non eſt immutata fides ipfius in aliqlo tempore a Sanéta Catholica Eccleſia, (h!) quem tamen ſchismaticum fuiſſe eſt exploratum. At non ita facile ſcihsmaticæ Propoſitionis ab hæretica eſt diſerimen; quandoqui- dem & Romano Ponti en 39 omnibus Chriſtianis deberi obedientiam fide conſtat. Optima ergo videtur eſſe Auctoris Serutinii explicatio, qui ait, tum propoſitionem ſchismaticam & ab heærefi diſtinctam dici, dum viam parat ad ſeindendam Eccleſiæ unitatem; & fideles ab obedientia Superioribus Eccleſi- aſticis, ac præcipue R. P. debita retrahit, licet nullatenus auctoritatem illo- rum aà Chriſto conceſſam inficietur; quodſi auten & hoc poſterius pernega- ret, jam non ſolum ſchismatica, ſed ſimul & hæretica deberet nominari. agdem fere de propoſitione, quam ſeditiofam vocant, aſſerendea, niſi quod hæc Reipublicæ & Magiſtratui Civili ſolum infeſta cenſeatur, atque hinc ea eſſe dicitur, quæ ab obedientia Principi Civili debita retrahit, auft ad tumultus in republica excitandos conducit. Quo & cenſura propolitionis rebelliz ſpectat, niſ quod hæc non tam diſcordiam Civium, quam inprimis negatam Principi obedientiam promovet, ac pro fine, atque, ut ajunt, motivo primario reſpicit. Blaiphema convicium in Deum, Sanctos, & Tes ſacras exprimit. Cui affinis eſt propoſitio impia, quæ quatenus proprium cenſuræ gradum conſti- tuit, opera pietatis & religionis deprimit: ſcilicet vel aufert, vel imminuit cul- (a) P. 2. tit. 12. c. J. (b) Hæres. 68. .* Be y (312) 9* eultum Deo, ut ſupremo Patri omnium debitum, vel tollit honorem parenti- bus & conſanguineis: vel obſequia Superioribus, aliisque, quibus gratum & reverentem debemus animum, praæſtanda vilipendit, contemnit & evertit. Quæ clara omnino ſunt atque perſpicua. Solum hic animadvertendum impiæ in- ter & non piæ aſſertionis rationem ſingulare, maximumque diſcrimen intercedere. Hæc enim poſterior ex communi ſenſu ſolum iis adverſatur opinionibus, quæ minime revelatæ ſunt, nec ex theologicis argumentis certo illatæ, nec abſo- lute & ſine ulla formidine a Catholicis doctoribus aſſertæ, licet quodam pie- tatis affectu putentur veræ, atque ideo pie ereditæ vocentur. His ergo pro- poſitionibus oppoſitæ dici quodammodo non piæ ſolent: at nullam impietatem invo vunt cenſura dignam, nihil fidei & religioni nocent, impune ac libere pro- pugnari poſſunt. Denique & nota ſalfßtatis pro diverſa illius defin tione, aut generica eſt omnibus, quibus aliqua inuritur cenſura, propoſitionibus communis, ut ſu- pra oſtendimus: aut pecilie⸗ eſt, qua juxta Auctorem Scrutinii illa deſignatur propoſitio, quæ neceſſarium nexum, proximam affinitatem cum ſententiis ex- plicite qualibet demum cenſura damnatis, involvit. Alii eandem cum impro- babili confundunt, ac e numero cenſurarum proprie talium excludunt. Hic notanda erit laudati auctoris animadverſio, qui ſcilicet fiat, quod Pontifices, dum propoſitiones damnant, quæ aliquando ſunt æque fallæ, non de omni- bus æque falſitatem exprimant: quanquam vero, ait, falla declarari queat aaliqua propoſitio, non inde ſequitur, quod ſemper illa denominatio ſit ei tribuenda, quoties ejusdem propoſitio eſt capax. Cum enim finis prima- c rius Apoſtolicæ Sedis in proſcribendis pravis aſſertionibus ſit, earundem pra- vitatem ſumcienter pateéfacere, ad ipfius aſſecutionem minime neceſſarium eſt omnes formalitates ejusdem pravitatis expendere ac exponere; ſed quan- D doque una aſſignatur, quandoque plures ob aliquod rationabile tunc vigens s motivum, vi cujus tamen inferri non valeat, fallam non eſſe habendam pro- .poſitionem, quæ falſa non definitur. (a) Atque hanc ſuam doctrinam, im- bibitamque in omnibus cenſuris falſitatis notam pluribus etiam Poſtea expo- nit, firmat, & Præclare illuſtrat in erudito opere „quod ſorutinium doctrina- rum inſcripſit. e quo iſta compendio retuliſſe ſufficiat. Nam de plerisque ce- teris ceniurarum nominibus vera videtur eſſe Lorcæ ſententia, quam paſſim Theologi allegant: „ſi recte attendantur, inquit, Potius continent notam cri- „minis circa mores, quam notam erroris Ccirca veritatem, & propterea ſe- „cundum ſe non videntur ad judicium & cenſuram fidei pertinere. Sed ut- „ cunque ſit, illud eſt-certum, nunquam has notas conſiderari ſeparatas a prœ- „Cedentibus, quæ ad qualitatem falſitatis ſpectant; ſemper enim aſſertio, quæ " aliqua ex his cenſuris digna eſt, aliam ſimul habet ex parte erroris, & iſtæ „ſunt quaſi circumſtantiæ aggravantes. (5) §V. C«) C. VII. Vid. art. 10. s. num. 14. (⁵) Diſput. 40., in 2. 2. 7. II. a. 12, U nont nemn de - gu Veh n0 a Pt Ver rum. Tentu etiam ſancki uer ile, (lty lo⸗ aut e & hie lia ne EFechel guier nomin DPiulut oblen tone, NI 4 immt⸗ na cre Dekiart fhent (e) ) arenti. tum & vertit, bie in⸗ edere, 8, que dblo. n pie. o pro- etatem epro⸗ lea elt vt lu⸗ gnetur tüses⸗ impro⸗ . i⸗ tifices, Omni- qeat o ſit ei prima- emprea⸗ Garium quan- Vigens Ppro⸗ II⸗ expo⸗ Nrint. ue ce⸗ kin amn cri⸗ eren le⸗ ged ut⸗ apr⸗ g,gu ilte V. I. 4. 12, Elencbus propoſitionum quarundam gllæ immerito graviore cenfüura a nonnullis nolatæ fuerunt. S magis etiam pateat, quam in affigendis malignis cenſurarum, præſer- tim hæreſeos, notis cautum quemlibet privatum cenſorem eſie oporteat, nonnullis exemplis idem argumentum illuſtraſſe juverit. Non ignoro cano- nem unanimi Scriptorum conſenſu receptum, quem Magnus Anguſtinus, ecum de Deo oculis corporeis non videndo ageret, hiſce verbis exprefſit: „Neque «„quorumkbet diſputationes, quamvis Catholicorum & laudatorum hominum, velut Scripturas canonicas habere debemus, ut nobis non liceat ſalva ho- «„ horificentia, quæ eruditis debetur hominibus, aliquid in eorum ſcriptis im- Probare atque reſpuere, ſi forte invenerimus, quod aliter ſenſerint, quam „Veritas habet, divino adjutorio vel ab aliis intellecta, vel a nobis. (a) Ve- rum fuerunt nonnulli, qui jure hoc abuſi, non ut veritatem, ſed ut ſuam tue- rentur opinionem, & aliorum doctrinam refutarunt iniquius, & acerbioribus etiam, quam ratio poſtularet, cenſuris perſtrinxerunt. Ac vix ullum quidem ſanctioris doctrinæ caput eſt, in quo diverſæ auctorum non eſſent opiniones, dquarum nonnullas ad impietatem, ad temeritatem, atque etiam ad hæreſim ablegare nimium familiare quibusdam contrariarum ſententiarum Patronis fu- iſſe, hodieque legimus. Certe vel in is quæſtionibus, quæ de 88. Eccleſiæ Sacramentis agunt, præclare verſatus eſt æternæ memoriæ Pontifex Bene- dictus XIV., & allatis illuſtrioribus exemplis graviflime Epiſcopis perſuaſit, uf ne vel in ipſa diœceſana Synodo faciles nimis & promti eflent ad unam aliquam earum opinionum definiendam, quæ utrinque ſine cenſuræ emore, aut certe absque Ræreſis nota apud catholicos ſcriptores difceptantur. Pauca & hic primum ex eodem ſanctiſſimorum myſteriorum capite perſequamur. Ita nemo eſt, qui ambigat, Servatorem noſtrum I. C. Deum - hominem & Eécleſiæ caput Sacramentorum M. L. eſſe auctorem & inſtitutorem; quando- Juidem Apoſtoli ſe nonniſi miniſtros Chriſti, & diſpenfatores myſteriorum Dei nominarunt, & Paulus de ſe aperte ſcribit: quid igitur eſt Apollo? quid vero Paulut? Miniſtri Eus, cui eredidiſtis. (b) Et ſi qua in Sacris litteris ea in re eſſet obſcuritas, certe ſublata fuit authentica Ecclefiæ in Conc. Tridentino defſini- tione, qua anathema dicitur illis, qui dixerint Sacramenta N. L. non fuiſſe om- nia a I. C. D. N. inſtituta. (c) At ſubtilior etiamnum hie difficultas ſupereſt, immediata ne, ut Theologi ajunt, an vero mediata ſolum inſtitutio fide divi- na credenda præcipiatur. Ac prius illud quidem adeo confidenter aſſeruerunt Bellarminus, Becanus, Vasquez, Gonetus, aliique, ut nullum iis dubium fuerit, de fide eſſe Chriſtum omnia omnino Sacramenta immediate inſtituiſſe, Rr . & (a«) Epiſt. III. ad Fortunatianum Epiſc. Siccenſem. (5) I. Corinth. 3. & 4. («) Seſ VII. can. I. e (314) e & & contrarium ſine hæreſeos labe minime poſſe propugnari; quod argumentis ex eo Tridentini canone ſibi evidenter deduxiſſe videbantur. Ac veram qui- dem ego arbitror ſententiam, quæ hanc ipſam immediatam inſtitutionem defendit: fortaſſis & nunc, quum univerſim apud omnes Theologos obtinuit, citra temeritatis notam, ut Jueninius, Billuart, aliique cenſent, contraria ſu- ſtineri amplius non poterit. At eam hæreticam fore, priorem certo eſſe de fide, eſſe in Concilio definitam: illud enimvero eſt, quod conſtanter graviſſi- mi Theologi pernegarunt. Nec enim ad hanc cenſuram ferendam, & fidei dogma ſtatuemlum ſatis eſt, quod illud plana quadam conſecutione, & theo- logica raciocinatione ex Concilio Poſſit inferri, nec eam fuiſie definientis Con- cllin mentem, ſatis ſuperque teſtantur Eximii Theologi Lovanienſes, Jodocus Raveſtein, & Ruardus Taperus, qui Concilio interfuerunt. Quandoquidem, ut ſæpe etiam animadverſum reliquit in hiſtoria Concilii Em. Pallavicinus, nihil magis ſynodus Trid. cavit, quam utne veterum Scholaſticorum opinio- nes cenſura vel anathemate perſtringeret, aut in damnandos ſêctariorum er- rores involveret. Quis autem neſcit Magiſtrum Sententiarum, Alenſem, S. Bonaventuram in eca fuiſſe opinione, non omnia Sacramenta a Chriſto im- mediate eſſe inſtituta? Definivit ergo Synodus, Sacramenta omnia N. L. in Eocleſia divina retineri auctoritate, & licet fortaſſis nonnulla ab Apoſtolis in- ſtituta fuiſſent, id tamen non ex ſolo eorum arbitrio, ſed divino inſtinctu, & data a Chriſto poteſtate deſcenſurum fuiſſet; proinde omnia heæc divine my- ſteria non eſſe otiosas ſuperſtitiones, non eſſe deliramenta hominum, non eſſe commenta diabolica, uti heæretici aſſeruerant, quorum blasphema aſlertio ana- themate condemnatur. Ita Eſtius, Soto, (fotti, Tournely, Berti & alii Cla- riflimi Doctores conceptis verbis profitentur, & propugnant. Acerbior ergo cenſura foret, ſi quis ſententiam hoc modo expoſitam cum hæreticorum er- roribus confunderet, atque ad hæreſim etiamnum ablegeret. (4) Sed forte qui fidei dogma hic fubefſle tuiti ſunt, non tam ex cenſorio ju licio, quam argui- tive, ut ajunt, locuti fuerunt: apertius ejusmodi notæ malignæ immerito in- uſtæ ſpecimen nobis præbet celeberrima de attritione in Sacramento Pœni- tentiæ controverfia. Franciſco enim Victoria, Dominico Soto, ac præcipue Melchiore Cano auctoribus, communior poſt Conc. Tridentinum evalit opi- nio, attritionem mere ſervilem, ſeu ex metu gehennæ conceptam ſufficere ad peccatorum remiſſionem virtute clavium aſſequendam. Ac timide iſti qui- dem, & cum exprelſla de ſententiæ ſuæ veritate formidine loquebantur: mo- deratione ſingulari uſus Suarezius, Gamachæus, Comitolus: utinam res fal- tem inter modeſtæ opimionis limites contenta fuiſſet; at pofferiores doctoret, ut loquitur Benedictus XV., ob auctum ſibi conſentientium numerum animoſiores faéli, non ſolum abique ulla dubitatione, & limitatione eam aſeruerunt, ſed contrariam ſententiam, r & ärentem in pœnitente aliquem caritatis amorem ſaltem initialem, carpere & cenſuræ aſzcere non duhitarunt. (5) Qua autem cenſura? alii periculoſam, Tridentini menti con- (a) Vide Berti de Theolog. diſcipl. L. 30. c. 8. (F) L. VII. de Snad. c. 13. Conk cre VII Libe initl que Ulla Rot me Præ Nau chis veli nihi ua cont tem que ri eyal fece Gai dAut cran ſri ſimn ſam PN tent gelie em 6 I4 zit, paul rum Pror expe VIIrO. Aon tentti forn mentis m gui. onem btinuit, Ariaſu⸗ eſle de raviſti fidei theo⸗ 1 Con- odocus idem, leinus, Opinio um er⸗ eulem, iſto im⸗ 1. L. in olis in⸗ nctu, & or ergo tum er- orte gi rito in⸗ o Doem-- ine lit opi⸗ luſhcere iſti ui. N& (315 ) B. contrariam alii, implicite & virtudliten proſeriptam alii dictitarunt, & eousque in- crevit diſceptantium æſtus, & cenſurarum mutuarum numerus, ut Alexandro VII. P. neceſſarium viſum fuerit, eos impetus excommunicationis pœna co- hibere. Ac convincunt me quidem argumenta V. P. Concinæ pro ſententia initialis charitatis heçeſſitatem defendente allata, nec rationes Francolini, ne- que moderatio Fraſſenii me quidquam permovent, ut adeo probabiliorem illam, & in praxi ſequendam, quod & clari adverſantes Doctores, & rituale Rom. Pauli V. & communior nunc noſtrarum regionum ſenſfus ſuadent, exiſti- mem. Qua in re etiam magis confirmor, quod hanc vetuſtorum Auſtriæ Præſulum inveniam eſſe opinionem, utpote quam celeberrimus Fredericus Nauſea Epiſcopus Vindobonenſis ex Conc. Tridentino redux ſuum in Cate- chismum inſeruit. Quæ commemoro, non quod cenſura quapiam notare velim alteram attritionis ſervilis opinionem, de qua cum Doctiſſ. Berti fateor, nihil eſſe a Sede Apoſtolica definitum, adeoque libertatem cuique datam, quam ex Præfatis ſententiis maluerit, eligendi, docendique: ſed ut apertius 2 conſtet, immerita cenſura perſtrictam fuiſſe ſententiam pro charitate Ppugnan- tem tanto rationum & teſtimoniorum pondere ſuffultam, & facile in aliis quo- que evenire poſſe, quæ hic accidiſſe novimus, ut quæ communior erat Alexan- dri VII. tempore, ea nunc prope neglecta ſit, & altera jam jam communior evaſerit; communem autem Theologorum ſententiam cenſura notare, pro-- feο & inſolentis eſt audaciæ ac temeritatis, & pariter cenſura caſtigandum. Quid jam de Paſchate a Chriſto Domino ante diem paſſionis ſuæ celebrato, aut omiſſo: quid de forma Euchariſticæ conſecrationis: quid de Miniſtro Sa- eramenti Matrimonü: quid de ipſa ad Sacramenti veritatem neceſſaria Mini- ſtri intentione commemorabo? Et hic opiniones invenio auctorum oppoſitas: ſimul autem malignas cenfurarum notas minime neglectas lego, quibus cau- ſam ſuam tueri ferventia ingenia adniſa ſunt. Ac Chriſtum quidem legale Paſcha anno, quo mortuus eſt, celebraſſe, communis eſt Theologorum ſen- tentia, eademque ab Eccleſia, & in Tridentino, & in hymno Doctoris An- gelici: Lauda Sion &c. non obſcure doceri aſſerit Benedictus XIV., & auda- zem eſſe contrariam opinionem affirmat. (a) At hic non ſtitit Suarezii zelus, qui de Paſchate hoc a Chriſto celebrato rem eſſe in Euangeliſtis tam apertam ait, ut mirum ſit non defuiſſe hoc tempore bhareticos, qui eam negarent, ac paulo poſt conceptis verbis pronunciat: hæc ſententia eſt plane haæretica. (⁵) Ve- rum idem argumentum verſantes Serrius, & Gottus recte monent, priusquam propoſitioni cuipiam hæreſeos notam impingamus, judicium Eccleſiæ eſſe expectan lum. Forte & nunc Suarezius a cenſura ſibi temperaret, ſi egeret viros apprime catholicos, Bernardum Lamy, Tourneminium, Calmetum, longa argumentationum ſerie, illi, quam adeo rotunde hæreticam vocaverat, ſen- tentiæ ſuffragari. Sic & pervulgata eſt, omniumque calculo probata ſententia, formam Euchariſticam ſolis Chriſti verbis perfici, non autem precibus illis, Rr⸗2 quæ (4) De Eiſti D. N. l. C. E. L a J. 132. (b5) L 3. P. 4. 50. 4. 6., N. Y (316) BeYE quæ apud Latinos præcedunt, apud Græcos ſequuntur, eandemque omnino certam eſſe mihi perſuadeo. At nego ferendos illos, qui abſolute conten- dunt, illud in Florentino Concilio deſnitum, contrariam ſententiam eſſe con- fixam, atque adeo cum fide male congruere, ut ajebat Bougeantius. Nolim enim hanc notam prope communiori Græcorum, atque etiam virorum ſumme ca- tholicorum, Chriſtophori a Capitefontium, Catharini, & Brunii ſententiæ inurere, ſed nihil ea de re in Florentini Concilii pro unione Armenorum de- creto aperte deciſum eſſe cum Tournelio, aliisque arbitror, atque adeo a cen- Goria nota abſtinendum. (a) Tandem acrius etiam Bellarminus in Canum Theologum preæſtantiſſimum inſurrexit, ſententiam illius de Parocho Sacra- menti Matrimonii Miniſtro novam & fingularem vocavit: alii compellarunt an- 1izuatam. Sed eſt & argumentorum numero, & plurium doctorum ſuſtfragiis communita. Abſit ergo, ut vel umbram ſuſpectæ novitatis eidem affingamus, ſed uti pervetuſta eſt, antiquarum ſynodorum conſtitutionibus innixa, a Gui- Helmo Pariſienſi diſerte tradita, & a Simone Vigorio multis in Concilio Tri- dentino expoſita: ita hodie a clariſſimis quibusque Theologis in publicis no- ſtrarum regionum Academiis Ppropugnatur. Nec tamen etiam propterea al- teram, quæ pro contrahentibus ſtat, everſam velim, ſed plane cum Benedicto XIV. P. libenter fateor, utramque eſ'e opinionem probabilem. (?) Luculentiora ſunt, quæ maximo ingentorum impetu circa neceſſariam Sacramentorum Mi- niſtri intentionem diſputata ſunt. Quis enim neſeit, & hic Bellarminum fuiſſe liberaliorem in judicio cenſorio exercendo? Scilicet ſententiam, quæ ad ve- ritatem Sacramenti ſufficere ait eaam, quam externam dicimus, Miniſtri inten- tionem diſerte pronunciavit bæreticam, atque etiam Card. de Lugo ab errore danmmato non multum differre aſſeruit, & Sylvius concluſionem eidem oppoſitam ad fidem pertinere ait; quin & Card. Pallavicinus, licet ſtrenue Catharinum tu- eatur, neque per canones Tridentinos illius ſententiam diſerte damnatam fa- teatur, falſam tamen eſſe exiſtimat. Hæc ſi vera forent, non modo de ſen- tentiæ illius probabilitate actum eſſet, ſed ab ore & mente viri catholici ean- dem procul oporteret eſſe eliminatam. At cenſura Bellarmini, ceterorumque mmnino erat acerbior, nullaque ratione opinionem eam cum damnato hœre- ticorum errore coincidere etiam illi evincere conati ſunt, qui eidem probabi- litatem adimere contenderunt. Noſtra denique ætate vetuſta hæc Petri Can- toris, Roberti Cardinalis Pulli, Paludani, Silveſtri „Catharini, & Salmeronis ſententia argumentis Contenſonii, Serri, Jueninii, & aliorum eo provecta eſt, ut non modo a Privatarum Scholarum magiſtris, ſed publicis etiam in Univerſitate Viennenſi, Pragena, & Juliomontana Doctoribus palam defenda- ftur, qui & vulnus illud ſanare conantur, quod eidem grave ab Alexandro VIII. P. per damnatam ab Eodem propoſitionem 29. anno 1690. inflictum fuiſſe, Benedictus XIV. affirmat. («) Nulla ergo usque adhuc de eadem con- (a) Vid. Tournely Tr. de Euchar. P. I. c. 2, a. 6. (⁵) L. VIII. de Synod. c. 13. (c) L. VUII. de Snod. c. 4. 2. 7. d . . cont rore rE I 1e 0 Anni in ſin eſt, cuin ekiam ade t neefn 6. S Palle ln ſtare Adem & S ſupen ommn Antilo in eo ſtici Uitate olhitt Thee lint, xyer. () libri: Gram Culas Uns 0 ipt — mnino Oflten. lecon. nenim ne en. tentiæ umde. cen⸗ Anum daeka⸗ raglis umnds, 4Cui. 0Tri- s no⸗ ten d. eclicto Ntiora mn Mi⸗ laiſle d re⸗ inten⸗ errore ſitam Imto⸗ m k⸗ eſen⸗ 1 ean- mqe nere- Can⸗ 100i ect ndr dum zdem 0n⸗ — Be (317) E controverſia emanavit expreſla Apoſtolicæ Sedis definitio: nec igitur ad er- rores damnatos referri, nec proſcripta, minus hæretica dici, aut alia cenſu- ræ nota configi debet. Verum nee extra Sacramentorum materiam innume- ræ deſunt ejusmodi quæſtiones, iniquioribus cenſuris a nonnullis diremtæ. Annis proxime elapſis agitata eſt, hodieque agitatur controverſia de Patrum in ſinu Abrahæ beatitudine, & mutuo certantium ſtudio ac diligentia effectum eſt, ut pateat utramvis ſententiam inter fines probabilitatis contineri, nec lo-⸗ cum habere cenſuras, quibas a privatis caſtigaretur opinio, vindicans Patribus etiam in Limbo conſtitutis intuitivam Dei viſionem. Suarezius tradidit, certa ide tenendum eſſe ante Chriſti mortem nullam animam eflentialem beatiftudi- nem accepiſſe. Graveſonius apertius etiam, id etle fdei dogma expreſſe in §. Scriptura, & Patrum traditione contentum, edixit. At hcet Viri illuſtres Faffonius, & Mamachius ita hanc ſtabiliverint ſententiam, ut ego quidem ſo- lam ſeqdendam efſle judicem, atque etiam controverſiam ad fidem ſpectare isdem concedendum putem: nihil tamen abſolute de ide ſe certum, nec con- ſtare rectane, an oblique tantum (aut forte nullatenus) adverſariorum opinio fidem impetat, cum P. Mamachio lubens profiteor: neque omnia Cl. Cadonici, & Symmiſtarum argumenta ita profligata ſunt, ut dubium omnino nullum ſuperſit, an priorum doctrina in fidei articulo de Chriſti ad inferos deſcenſu omnino contineatur; quamquam nec Cl. Cadonico conceſſerim, eas veras eſſe antilogias, quas in opere Faſſoniano ſibi viſus eſt deprehendiſſe; minus vero in eodem ſæpe veritatis amorem, ſæpius modeſtiam deſiderari. (a) Inter ſchola- ſtici igitur certaminis limites contineantur ingenia, & donec ſumma aucto- ritate cauſa definiatur, cenſuræ, notæ iniquiores, acerbæ locutiones, ſatyræ omittantur. Qua in re an fortaſflis Florianus Dalham, & Angelus Feltri Theologi noſtri majorem in adverſario ſuo moderationem merito optare poſ- ſint, aliorum, qui opus de animabus juſtorum in ſinu Abrabæ ante Obriſi mortem expertibus beatæ viſonir Dei, notasque eidem additas legerunt, eſto judicium. () Ego ſane vehementer horreo cenſores illos, ac criticos, qui, dum in libri argumento, doctrina, & ordine nihil inveniunt ſuggillandum, ad infima Grammaticorum fſubſellia ſe ſe præcipitant, ſtilum Scriptoris vituperant, vo- culas anxie excutiunt, apices litterarum eventilant, & fi quid a Theologo mi- nus ornate, aut minus latine dictum invenerint, quaſi de grandi delicto tri- umphant, (c) Neque mea ſolum, neque recens hæc eſt ſententia, ſed ex Kr3 il- (a) Vid. poſt epus Cadonici de S. Auguſtin. Sententia & c. Animadverſiones in libruns . Eaſſoni. edit. Venet. 1765. (b) Lege ſir Operis præſertim L. I. o. I. aum notie, & deinde L. II. c. 6. J. 2. (c) Idem ſere nuper advertit Adauétus Voigt a. S. Germano S. P. in præfat. n. I4. eleguntir, & eruditæ doſer iptionit monetarum Bohemiæ, quam ut feliciter ad finem perducat, non poſſum non deſt- derare, precari. Eorte frontem zoilus corrugat, aut in riſum ineptum Jolsitur, & ut eſt paræmiologos, mulum a mulo fricari, muſſitat? Anne vero, quod exteri pro- bant, laudant, domeſtici contemnent, vituperabunt? abſit hæc a catu noſtro in- vidia. Juvsrit & hoc quosdam monuiſe. oe (318) 39 illis S. Juſtini Martyris verbis expreſſa: Si quit, inquiebat, ſexcenta præclare dicat, unum autem, quamlibet minimum, vobis non placeat, aut minur accuratum ſit, de plu- rimis præclare diätir parum laboratis, verbulum autem arripitif, illudque in biaculi ac ſecleris loco ſtatuere conamini. (a) Sed ad exemplorum ſeriem redeamus; & quo- niam de Sanctorum præmio egimus, etiam quidpiam de impiorum pœna expendamus. Sunt nempe hic etiam variæ auctorum ſententiæ, eſt & ſua ſeriptoribus libertas, modo indubitata Catholicorum fides de earundem pox- narum æternitate teneatur. Quæritur nempe & hic præterea, an ignis ille inferni, cujus toties ſeriptura meminit, materialis omnino & corporeus ſit ap- pPellandus? Ac communis omnino ſententia eſt, quæ affirmat, eſtque conſen- tanea litterali Scripturæ verbo; quin & celebre notum eſt Auguſtini effatum: cur enim non dicamur, quamvir mirit, attamen veris modis etiam ſpiritus incorporeos poſſe pœna corporalit ignir affigi? (?) Anne vero propterea oppoſita opinio, ut nonnemo voluit, hæretica erit ſententia? Abſfit; ſenſus enim Scriptoræ eſt multiplex, nihil ea de re in Conc. Florentino definitum, licet Græei oppor- tunam præberent occaſionem, dum ignem Purgatorii materialem eſe negarent: denique & S. Ambroſius id negaſſe perhibetur, & Catharinus apertius docuit. Falſa ergo, & fi vis, temeraria ſit hæc opinio: at hæreticam negavero. Sed ex inferis ad Eccleſiam miktantem reverſi, quid de Summo illius capite Ro- mano Pontifice doctores catholici doceant, videamus. Anne & hic opinioni- bus locus, quas nonnulli cenſuris nofare non ſunt veriti? Enimvero quis ne- ſciat, quam acriter in cele errimam Gallicanorum Præſulum declarationem circa ejusdem Pontificiæ poteſtatis auctoritatem a multis non ſit animadver- ſum? Propoſitiones enim illas, quibus certa R. P. etiam ante Eccleſiæ con- ſenſum in fidei, & morum dog mate infallibilitas, ſuprema ſupra Concilium aucto- ritas, & quævis in temporalia Regum poteſtas negatur, alii temerarias & erro- near, alii in ſide periculoſas, alii hærefß proximat, alii etiam ſormaliter baretica con- fidenti animo pronunciarunt. Regionum ratio, temporum adjuncta, aliæ- que cauſæ priſcos auctores forte excuſare poſſunt: at certum eſt, ſententias illas ejusmodi notis a privatis ſcriptoribus minime fuiſſe configendas. Sane ſi quis hodie intempeftivo ejusmodi zelo abriperetur, næ is non tantum lu- dibrio ſapientum ſe exponeret, ſed temeritatis etiam non levis accuſaretur. Rationum enim pondere, teſtimoniorum ſuffragiis, & auctorum numero eæ- dem opiniones nunc ita confirmatæ funt, ut vera iisdem probabilitas non va- leat denegari, minus vero aliqua cenſuræ nota eædem poſſint configi, niſi ſimul & illuſtrium catholicorum nationes, & viros omni Chriſtiana docrina excultiſfſimos injuria quis velit afficere. (c) Sed ne in immenſum Prorclur, 1 (a) Le dialog. cum Tryphonen. 115. (5) L. XXI. de C. D. c. 10. lege & c. 9. ac notas CGoquæi in itlud, ubi etiam S. Ambroſti ſententiam ex L. VII. in Luc. e. I4. exponit. (c) De articulo I. Declarat. Gallie. vide luculentam diſertatio- nem Cl. Bertii, in qua utriutque partir momenta & reſponfionet clare exponit, & quæ certo ab utritque probanda ſint, corollario tandem flatuit, in quo fere eadim eſt doctrina, quam nos ſupra Diſert. Il. c. 6. J. I. exhibuimur. t fum han trac Ver⸗ end Ppre Pl lt 4. ſtr rechen, d z. igculi ge & quo. n peena em po⸗ nis ile ſitap. conſen. fhatum: Nporeot nio, ut Ure elt Opbo⸗ garent: Gocnit. ro. Jed ite Ro- Dinioni- bis ne⸗ tonem ladyey- e C0- raucto⸗ & err⸗- ur co- 1, dliæ- tentias dane tumn N- Laretor. 10 ek⸗- 1on Ta⸗ Gni Orina Vehar 1 ſi Gceh⸗ zu Lul. ertatig⸗ vyenit, 1o ſer & ſa (319) W ſi plurima Theologiæ reconditioris capita hic diſpicerem: coronidis loco quinta adhuc Janſenii propoſttio damnata tantiſper expendenda proponatur. Conſtat illam duabus conſtare partibus: duo enim circa illam quærebantur, ut gjebat dJobtiß. Hallerius, (a) primo, quid de ea ſentiendum, quatenus notam hæreſis affingit communi catholicorum Theologorum ſententiæ, quæ aſlerit Chri- ſtum pro omnibus omnino mortuum elſe; & hanc partem Eccleſia declarat eſie falſam, temerariam & ſcandaloſam. Secundo quatenus ex mente Janſenii .Chriſtus non pro omnibus, ſed pro prædeſtinatorum ſalute tantum mortuus eſt, ita ut omnibus reprobis negata ſint auxilia ſuffcientia quibus poſſint ſalvari? cEt hanc partem intellectam eo ſenſu, ut Chriſtus pro ſalute duntaxat præ- deſtinatorum mortuus ſit, Eccleſia declarat impiam, blasphemam, contu- melioſam, divinæ pietati derogantem, & hæreticam. Jam ex hac damna- tione nonnulli conſequi voluerunt, de fide pariter eſſe, atque definitum in- telligi, Chriſtum proprie pro omnibus omnino hominibus mortuum eſſe eo ſenſu, ut auxilia ſufficientia nulli omnino, quantumvis obdurato, excœcato, in- fideli, aut in utero matris ante baptismum mortuo denegentur, & qui id inficiaretur, ſententiam ejus, ut jacet, fore hæreticim. Ne vero quis & in me cenſoriam hic ſtringat virgulam, palam profiteor, & conteſtor, non eſſe Se- mipelagianam, ſed piam & catholicorum Doctorum ſententiam aſſerentem, Chriſtum pro omnibus omnino hominibus eſſe mortuum, & ſiquidem coram plebe, coram parvulis loquendum, qui ſenſus ſublimioris, & diſceptationis Theologicæ non ſunt capaces, ita diſſerendum plane inculco; quandoquidem vere dici poteſt, & debet aliquo ſenſu Cbriſtum mortuum eſe pro ommibus bominibut. At frequentem Theologorum opinionem negantem Chriſtum proprie pro omnibus omnino hominibus eſſe mortuum, ut omnibus concedantur auxilia ſufficientia ad ſalutem, nullis prorſus, nec excœcatis & obduratis peccatoribus, nec infidelibus negative, nec infantibus ſine baptismo decedentibus exceptis, hanc inquam opinionem negantem eſie hæreticam, in Janſenii propoſitione damnatam, illud eſt quod pernego, acerbiogcin eſſe hanc hæreſeos cenſuram affirmo. Et vero quis adeo in re logica, & theologica tiro eſt, aut hoſpes, ut ignoret, dum Eccleſia propoſitionem quampiam damnat ut hæreticam, tum ſolum illius contradictoriam eſle de fide; conſtat autem propoſitionem hanc: Chriſtus mortuus eſt pro omnibus omnino hominibus, non eſſe con- tradictoriam propoſitionis Janſenianæ damnatæ, neque ex illa inferri. Nec vero mea opus eſt ratiocinatione; diſerte enim id laudatus Hallerius Pariſi- enſis Doctor, & in cauſa Janſeniana delegatus expoſuit. Declarato nempe propoſitionis damnatæ ſenfu, ut ſupra vidimus, addit: hoc ſenſu examinata « Propoſitione intactæ relinquuntur difficultates, quæ occurrunt circa infantes line baptismo decedentes, aut infideles, aut obduratos. Nam qui dicit Chri- c ſtum non pro ſolis prædeſtinatis eſſe mortuum non dicit conſequenter, pro „Nquolibet reprobo in particulari mortuum eſſe, ſed ſufficit, quod pro aliquibus (a) Ii Diario & Scripto ſuo ea in cauſaæ oblate. c6 N (320) B faltem mortuus fit.Atque hanc explicationem etiam tradiderunt, probaverunt- que clariſſimi quique Theologi, Goudinum intelligo, Habertum, Tournelium, Bertium, Gazzaniga &c. ut proinde opinioni huic hæreſeos, aut alkterius cen- ſuræ notam inurere nemo debeat. Quid? quod & inter XII. articulos, qui Benedicto XIII. P., ut definirentur, propoſiti fuerunt, ut fupra retulimus, quinto loco hic habeatur expreſſus: Cæcis, & obduratir omnem gratiam interio- rem aliquando ſubtrubi in pænam præcedentium peccatorum, multi & celebrer Theologi Kne erroris periculo propugnant. Qui autem omni gratia deſtituti gravia peccata con- srahunt, coram Deo reos non eſſe, nemo dicere audeat. Juſta indignatione com- movebitur, quis quis legerit iniquiſſimas Auctoris Anonymi in hunc articu- lum notas, & cenſuras; quanquam nec minus errarunt illi, quos allegat, ſci- licet Medina, qui ſententiam eo in articulo expoſitam bæreticam: Vasquez, qui 4 plerisque erroris nota inuſtam: Ruiz, qui temerariam & periculoſam vocaſſe fer- tur; nam an ita ſe res habeat, an non alia ratione horum Doctorum ſermo ſit intelligendus, mihi nunc non vacat exquirere. Illud certe manifeſto a ve- ritate eft alienum, quod S. Thomas Aquinas eandem erroneam apellaverit, uti adeo confidenter pronunciat Anonymus. (a) Explicata autem, quæ pro- feruntur, Doctoris Angelici verba, & argumentum de pœnitentia ſemper poflibili confutatum lege ſis apud quosvis laudati articuli defenſores; præſer- tim apud Cl. Bertium, qui omnem hanc controverſiam pleno in lumine col- locavit, & egregie articuli doctrinam propugnavit. (?5) Qui vero compen- dium deſiderat, adeat Eruditiſſimi Theologi Petri Gazzaniga Pralectionum Tom. I., ubi & de voluntate Dei falvandi homines, & de Chriſti morte pro hominum ſalute præclare diſſerit, fidemque Eccleſiæ, ac SS. Auguſtini, & Thomæ ſenſum optima interpretatur ratione, cujus ego doctrinæ utroque, ut ajunt, pollice ſubſcribo. (c) Ex illuſtribus igitur hiſce xemplis facile con- ſtat, quam lente & mature procedendum fit, priusquam a privatis maligna, præſertim hæreſis, cenſura opinioni cuipiam inuratur, de qua legitima publi- torum cenſorum auctoritate nihil conſtat eſſe definitum., § VI. Diſertationis, & totius opuſculi Epilogus. Piaem jlam diſſerendi faciam, nec tua, amice lector, patientia abutar, præ- ſertim quam ſatis ſuperque me oſtendiſſe, ac non levibus argumentis, te- nui licet ſermone, demonſtraſſe putem, quæ legitimis cenſoribus attributa fit poteſtas, quam laudabilis illorum cura, & religionis conſervandæ ſtudium, quam denique diligenter cavendum privatis hominibus, ne modeſtiæ & cari- tatis limites prætergreſſi pro arbitrio aliena carpant, illuſtria auctorum nomina ve- (a) Brev. Obſervat. pag. I5. (5) De Theolog. Aiſcipl. L. XVIII. c. 9. Et in Singuleri de Gratia ſuſſtciente epuſculo. (c) PFralelct. Tom, h. Diſſert. Vl. c. I. 2. O. 3. J erunt⸗ Alum, ceſ, 0s, ui liunns, interio- beahgyi Ita n- con. artieu⸗ t, ſi. , i le ker⸗ ſerino 0 ve⸗ Werit, e pro⸗ emper reſer- ne e0l. npen⸗ ionun te Pro i, & oque, econ⸗ Publ Pr- tis, te⸗ tribut dium, cari. otnine 7e. ngule O. 31 DeA (221) We= 0 velut columnæ infami affigant, & cum perenni famæ ac honoris jactura notis malignis traducant. Profecto pluribus iſtorum ſanctior elle deberet illa Pl tonis lex: o adoleſcenz, monet & Præcipit ille, juvenie es etiam, & Jequens atas ficiet, ut multa, quæ nune ſentir, in adverſa commutes: difer in id tempus judex de rebus maximit eſe. (a) Velim igitur, qui præœcipuus ſeriptionis ſcopus erat, ut cenſorium judicium ſuprema ſeu ſacrorum, ſeu civilium Principum aucto- ritate fuffultum merita & juſta omnes ſuſpiciant veneratione: privati autem, odio, Hvore, ceterisque affectibus, & præjudiciis ſepoſitis litterarias aliorum ne ſüggillent, nec cenſuris inurant lucubrationes. Ita nempe erxruditorum in- duſtria fiorens & vivida ad utriusque reipublicæ emolumentum conſervabitur, & Proſcriptis alienis a fide, a ratione, ab honeſtate commentis & ſententiis, religionis integritati proſpicietur. Atque hinc etiam facili jam conſecutione deducitur, quidnam auctori cogitandum, agendumve fit, in cujus aſſertio- nem, vel librum cenforia lata eſt ſententia. Quodſi enim a legifimis cenſo- ribus juſtum judicatum eſt judicium, fi propoſitio, religioni, fidei, moribus, reipublicæ adverſa condemnata, liber reipſa pravus, aut ſaltem aliqua ſui parte nocivus proſeriptus eſt: auctori erit parendum, tacendum, ferendum. Suæ levitati aut malitiæ, ſuorum adulationi, inconſultæ facilitati, novandi ſtudio ſua adicribat fata. Nec deſunt ei illuſtria hic exempla, quæ imitetur. In Ba- jum reſpiciat, qui, an latæ in libellos ſuos cenſuræ acquieſceret, a Franciſceo Toleto Pontificio delegato interrogatus, reſpondit; malle ſe porcos paſcere, quam cujuscunque per Eccleſiam delecsti judicio de ſeriptionibus füis pervica- eiter obluctari. (?) IIuſtriſimum Principbem & Archi - Epiſcopum Camera- cenſem Fenelonium intueatur, ut ſe ſe Pontificiæ cenſurz ſubjecerit, ut Pa- ſtorali encyclica eandem ipſe per ſuam promulgaverit diæceſim, ut librum ſuum a Sancta Sede condemnatum proſeripferit & ipie, ac gregem ſuum ceu a paſcuis noxiis, verbis, quibus poterat, eſhcaciffimis revocaverit. (c) Deni- que ſi recentiora poſtulat, virum perdoctum ac humilem Benedictum Ober- hauſer SS. Canonum Profeſſorem æmuletur, qui theſes & prælectiones ſuas ex jure canonico, quum a Sacræ Inquiſitionis officio condemnatæ eſſent, illi- co retractavit, juſtam cenſuram agnovit. Unde & in ſacræ Indicis Congre- gationis decreto hæc ejus infignis animi modeſtia comprobata, & publico elogio exornata eſt: Juas theſes, ita legitur in decreto, & prælectioner ſuar de- creto S. Oſicii 16. Februarii proſcriptar auétor ipſe, errore agnita, laudabiliter & ſol- lenmiter retralétavit, reprobavitque, (Ad) Verum iniqua, inquies, eſt cenſura, acerbior eſt, male intellecta propoſitio, æmulorum invidia, inimicorum frau- dibus legitimi cenſores circumyventi ſunt. At fingis fortaſſe doloſas excuſa- tiones? cave, ne hac in re Sufftenus videaris, ne amore in rem tuam lenoci- nante, turpifſimum in prole tua monſtrum deoſculeris. Tuo te metiaris 8 1 mo- (a) L. X. de legg. (b) Vid. Aubert. Miraum in E ogiis Belgicin, & Gerberon. in Præfat. ad Opera Baji 1696. edit. (c) Vid. Ejur Paſtoralis 1699. data. (4) In. decrete S§. Congreg. idie, edit. 1765. ſeria ſecunda. die J. Januarii. modulo, ne tua magni facias, ne palponibus credas. Quodſi nihiloſecius malis artibus, & invidorum impetu in caput innocens excuſſum eſt fulmen, ſi manifeſte, quod rarius eveniet, a publicis etiam & legitimis cenſoribus ini- quius de tua opella judicatum eſt, ſi immerito confizxa: eja, macte eſto ani- mis, fortem & tenacem conſtantis animi virum te oſtende, quem ſi fractus illabatur orbis, impavidum feriant ruinæ, quem nulla cenſ(orum tela exani- ment. QGuin & vetuſtum malorum lenimen non hic negligatur, dies videli- cet, anni, & tempora ſpectentur, in quibus maligne negata, aut erepta glo- ria auctori & operi cum fœnore refundetur. Veritatem enim dies aperiet, & in apricum proferet ætas; quibus gentilium proverbiis teſtibus, ut ait, Tertullianus, omnia revelari a tempore conſtat. (a) Sperandum proinde fo- re, ut & gloria in averſo, & ubi invidia receſſerit, quo ſerior, eo ſit major, ut ex umbræ fſimilitudine Seneca docuit. (?) Minore autem ſollicitudine quemvis de privatorum hominum, quibus jus nullum & fas eſt ad cenſuram, judiciis angi oportet. Nam iſti quidem, ſi merito opus editum carpant, ſi verum errorem modeſte indicent, næ ceu fratres & ſinceri amici ſuſpiciendi ſunt, ut jam alias commendavimus: eorum induſtriæ & benevolentiæ grates rependendæ, quod & auctorem, & rempublicam a malo ſervaverint, vulnus detexerint, ut tempori medicina poſſit ſanari, virus removendum oſtende- rint, antequam per incautum vulgus dira ſerpant contagia. Quodſi vero & hic ſeriptori inferatur injuria, ſi inique laceretur, ſi non tam fraterna correc- tio, quam amarulentæ Satyræ, contumeliæ, convicia, in vulgus proferantur Potiſſimum ab iis, ut fieri amat, qui nihil facere ipfi, ſed judicave tantum de aliis noverunt: (c) hæc ſane injuſta cenſura calcanda & deſpuenda eſt, ac ſiqui- dem acerbior foret, aut ſilentio contemnenda, aut ſi perſonæ, loci, & tem- poris ratio id ſuaferit, ſtulto juxta ſtultitiam ſuam reſpondendum. Qua tamen in re, ut ſupra obſervavimus, maxime cavendum, ne maledicta maledictis vindicentur, ſed modeſte & tranquille refutetur adverſarius, elegans & tem- pPerata miſceatur acrimonia, pus vero & venenum, contumeliæ etiam Philo- ſopho ex Tullii ſententia indignæ, diſſimulentur. Hieronymum, Auguſtinum, Gregorium M. aliosque viros clariſſimos per labia iniqua, linguam doloſam fuiſſe arroſos meminerit auctor, eorum labores, & plena ſapientiæ & pietatis ſcripta fuiſſe allatrata: nihil tamen ceu lunam ſplendoris & veritatis amiſſe. () Atque hæc ſunt documenta, amice lector, quibus & animum meum præmuni- vi: utinam vero ſaltem tibi, qui non ex operis titulo judicaſti, ſed magna cum patientia diſſertationes iſtas ordine legiſti, conatus meus atque voluntas bene de cenſorio judicio, bene de religione merendi non diſpliceret. Imper- fecta quidem plurima, inculta non pauca, multa minus erudita notaveris. Ac optaveram ipſe hæc omnia, ſi non annum in nonum usque, ut volebat „ — . Ho- (4) Apologer. c. J. (b) Epiſt. 79. (c) §. Hieronym. Præfat. in Ersdram, ſeu cpiſt. 109. ad Donn. (d) Vid. Raynaud. in Erotem. clauſula, ubi fuſiut hoc ar gumentum pertrabtat. ff( Ho ſalt gal u ſed tent ſine er! ſd hone Pher fero (lata le, ſunt ſcius men, 8ini⸗ 9ani. ACtus Nani- ſidel. gl erlet, t ait, le fo⸗ nzor, dine Uram, nt, l ciendi grates fulnus e⸗ de. ero rrec⸗ Ar alir ſqui tem⸗ tamen eictis Ltem- Philo- kinum, lolim ietatis (4) munl⸗ magg Dluntes mper- averls. olebat Ho- , * ie Horatius, quod, judice Ludovico Vives, in hac vitæ brevitate nimium foret, ſaltem aliquo adhuc tempore domi premere, & ad unguem perfectum caſti- gare. (a) Sed dum rationes quæ ad ſeribendum impulerunt, aliæque urgent, ut opus in publicum propellam: cum Gellio obteſtor: ut ea non docendi magis, Juam admonendi gratia ſeripta exiſtiment, & quaſi demonſtratione veſtigiorum contenti perſequantur ea poſt, i libebit, vel libris repertis, vel magiſtrit. (?) Ceterum licet de cenſura ſcribens clariſſimorum Cenſorum judicia non modo expetiverim, ſed & ſecundum ea nonnullis lituram induxerim: lubens tamen rurfus eundem tenuis ingenii mei laborem Eccleſiæ, ac quorumvis etiam ſapientum cenſuræ ſincero animo ſubjicio, emendaturus errores, ſi quis indicaverit. Didici quippe ex præclarifſimo Eccleſiæ Doctore Auguſtino, turpe quidem eſe mutare ſententiam, ſed veram & rebtam: laudabile autem eſſe & ſalutare, ſtultam & noxiam Ccorrigere. („) Privatis autem hominibus, qui cum tabulis non ſumunt animum cenſoris honeſti, in aurem quidem dicere poſſem paræmiam, quæ eſt apud Ariſto- Phanem in Coronopeſta, ulusque eadem eſt A. Gellius. At nolim nunc primum ferox videri, & cen cornu petere: ſolum illis iterum, atque iterum commen- datam cupio ſententiam, quam ex Iſidoro Gratianus recitat: Sciendum, ſcribit ille, quod pleraque capitula ex cauſa, ex perſona, ex loco, ex tempore conkderanda Junt, quorum modi quia medullitut non indagantur, in erroris labyrinthum nonnulli intricando impinguntur; cum ante judicant, quam intelligant: ante inculpant, quam iterando lelcta perquirant. (d) A. M. P. I. (4) Vid. Viver L. V. de tradend. diſciplin. in fine. (?) Noct. Attic. L. 20. s. 11. (e) Eyiſt., 210. ad Celerem. (d) Can. I. D. XXIX. I N D E X Præfatio ad Lectorem . ⸗ pag. I. Audores, qui nonnulla de cenſorio judicio ſcripſerunt . = XII. DISSERTATIO I. De Antiquitate, Weceſftate, & Aequitate cenſorii judicii in 2 S religionis nogotiis. C A PD V T I. De Antiquitate & perpetuo uſu cenſuræ. S. I. Nonnulla de nomine, & diviſione cenſuræ præmittuntur. ⸗ pag. 3. §. II. Cenſura in religionis negotiis etiam a Barbaris non fuit neglecta. 6. S. III. Cenſuram in cauſis religionis exercuerunt Græci. - . 7. §. IV. Idem cenſuræ uſus fuit apud Romanos. - 2 — 9. §F. V. Judæis in V. T. ſummæ curæ fuit cenſura in religionis negotiis. II. J. VI. Cenſura in N. I., naſcentis Eccleſiæ exordio fuit adhibita. —= 1323. §. VII. Idem in Eccleſia dilatata & ſlorente fuit obſervatum. - 15. §. VIII. Aucta librorum copia accuratius etiam judicia cenſoria ad noſtram usque ætatem ſunt interpoſita. - - —20. C A PD V T II. De Neæceſitate, æquitate, atque utilitate judicii cenſorii. 1 S§. I. Necefſitas, & & quitas cenſuræ ex Chriſti, & Eccleſiæ imperio, per- Petuoque illius uſu, ac aliis etiam rationibus evincitur. - 26. §. II. Cenſuram noſtro ævo poſtulant fraudes, quibus pravi auctores noxia ſua commenta in libris involvunt, ut elegantia ſermonis patrii, profana eruditione &c. - - = 32. §. III. Cenſuram exigit Libertinorum hujus æœtatis copia, quique corruptæ rationi, revelata religione, & auctoritate ſpreta, nimium indulgent. 36. §. IV. Cenſuræ necefſitas, & Wιαquitas commendatur ex virorum pletate, & ſapientia præſtantium lapſu, & erronea doctrina. - - 40. §. V. Cenſuræ neceſſitas, & &α quitas ex ipſorummet hæreticorum factis, & exemplis evincitur. - 45. S§. VI. Cenſuræ neceſſitas & æquitas celebri, quod in Actis Apoſtolorum re- fertur, exemplo commendatur. — = = 477⸗ CA- D- — — = C Aà P V 1I II. In quo argumenta ,„quæ adverſarii cenſuræ opphonuzit reſelluntur. I. De iis, qui præcipue cenſuræ adverſantur, diſſeritur. II. Satis fit argumentis ex Sacra Scriptura petitis. - — 54. III. Nonnulla Veterum Patrum facta, & dicta ab adverſariis prolata expli- cantur. 57. NW. Sophismata ex rationibus contexta diſſolvuntur. . 6 54. V. Epilogus diſſertationis. - 2 2. DISSERTATIO HI. De Judice cenſorio, ſeu jure êy audtoritate ferendi cenſuram. 75. C A PD V T I. De Privatorum in cenſura ſerenda jure. — I. Qui, & quales privatorum cenſorum nomine in religionis negotiis in- telligantur. - - - II. Ufus privatæ cenſuræ profanis & ſacris exemplis commendatur. 8. III. De poteſtate privati cenſoris, & quid ei in religionis negotiis liceat. 84. IV. Qu cenſuræ privatis a Sede Apoſtolica ſint vetitæ? 2 — — 90. V. Privato cenſori pravi affectus exuendi, & præjudicia removenda ſunt. 90. VI. In cenſura ferenda lente feſtinandum eſt. - 93. VII. Privatus cenſor in dijudicandis aliorum ſcriptis prudenti humanitate utatur. — - - = - VIII. Regulæ Pritanianæ, æquitatis plenæ, privato cenſori commendan- tür. . - - - ⸗ - 100. IX. Contimuatur idem argumentum, magisque etiam illuſtratur. 103. X. Judicium Cenſorium non eſt ſerendum, niſi integra Auctoris ſeriptione & perlecta, & mature expenſa. . = 106. XI. Scopus, ac præcipuus finis auctoris conſiderandus, priusquam de ejus opere cenſura feratur. - - 09. XII. Opportuna admonitione argumentum de privato cenſore termina- VITO tur. = = — — 1IS. C A P V T II. De Jure Cenſorio Academiarum. * § § § §. §. § * Oα ** . J. De primis Academiarum initiis. — ⸗= I1I5. 4 i De Academüs ſib Epiſcoporum aufſpiciis. - - 117. I. De cenſuris Academiarum, quas con junetinn cum Epiſcopis tulerunt. 120. § O § § § § 5§ 5 5§ 5§ §. §. §. §. IV. De cenſorio Academiarum jure ab Epiſcoporum aucétoritate ſejuncto. 122. V. Cenſura Academiarum non eſt niſi doctrinalis. - —- 126. VI. Quorundam Academicorum Doctorum judicium nec cenſuræ Acade- micæ vim habet, nec toti Academiæ imputandum eſt. - 128. VII. Reliqua exponuntur, quæ in cenfuris Academiarum obſervanda C A P V. T II. De Jure, quo Epiſcopi cenſuram ſerunt. . I. Epiſcopis competit cenſuræ auctoritas ex ipſa muneris ſui dignitate. 135. . II. Jus authenticæ cenſuræ Epiſcopis ex Sacrarum litterarum, & Patrum teſtimonio, veterique conſuetudine vindicatur. - - = 139. ,. III. Idem cenſuræ Epiſcopalis jus recentioribus exemplis ſtabilitur. 143. .IV. Cenfſorio Epiſcoporum juri Romani Pontifices non adverſantur. 140. . V. Quæ ſit cenſuræ Epiſcoporum auctoritas, clarius exponitur. 152. .„ VI. Prudens moderatio ab Epiſcopis in judicio cenſorio non eſt negli- genda. - - - - 157. C A P V T: IV. De Suprema Romani Pontificie in judiciis, & cenſuriz religioni auctoritate. ,I. Jus cenſorium Romano Pontifici ex ſuprema illius dignitate, de qua ge- neratim diſſeritur, derivandum eſt. - - — — Ir. . II. In definiendis fidei cauſis, atque adeo & religionis cenſuris, primas eſſe partes Romani Pontificis, Patrum traditione oſtenditur. 165. ‚ III. Eadem cenſuræ Romanorum Pontificum auctoritas antiquitatis exem- plis confirmatur. 3 - - 8 169. . IV. Supremam eſſe Romani Pontificis in cauſis religionis cenſoriam pote- ſtatem, confirmarunt Epiſcopi, dum ad Eundem fidei negotia retule- runt. — = — — 194. §. V. Idem cenſuræ jus agnoverunt auctores & catholici, & hæretici, qui ſua §H. VI. In cenſura ferenda ſæpe utiliſſima eſt prudens œconomia, qua & Ro- monimenta Romanorum Pontificum judicio probari voluerunt. 177. manos Pontifices uſos fuiſſe, nonnullis exemplis oſtenditur. 192. §. VII. De auctoritate & fide, quæ Pontificiæ cenſuræ tribuenda eſt. 1987. §. VIII. De conditionibus legitimæ Pontificiæ cenſuræ. — - 194. S§. IX. Reliqua, quæ in Pontificiis cenſuris obſervanda ſunt, compendio ex- ponuntur. „ = = 199. CA- = E⸗ — — — . C A PYVT V. 126. 1,. De jure cenſuræ, quod Sacrii Conpregationibus Romanie competit. tne §. I. De auctoritate cenſuræ a Sacris Congregationibus latæ. Pag. 203. 132. §. II. Refelluntur ea, quæ vulgo adverſus cenſuras, & librorum prohibitio- nem a Sacris Congregationibus Romanis factam, objiciuntur. 207. S. III. Prudens, ac circumſpecta moderatio, qua cenſuræ a Sacris Congrega- tionibus feruntur, expenditur, & quid in iisdem cenſuris præterea ob- ſervandum, explicatur. — - - 212. §. IV. Reprimenda eſt quorundam Scriptorum audacia, qui Sacras Congre- gationes conviciis laceſſunt. ⸗ - ⸗ 2109. um — CG AP V T VI. 143. De Jure cenſorio Principum, & Magiſtratuum Civilium in religionis negotiis. 223. 4 §S. f. De Sacerdotii & Imperä diſcrimine generatim quædam exponuntur, . ceu judicii cenſorii principia. = - = 224. el §. II. Ad dirimendas fidei controverſias, cenſurasque proprie tales ferendas 1ol in fidei caufis nulla Principi politico competit poteſtas. 297. S. III. Judicia, & cenſuras Eccleſiæ Principes politici, ceu Eccleſiæ & fidei detenſores, ſuis etiam edictis confirmare debent. - 231. §. IV. Ex poſitis hactenus principiis jus Regiæ in negotiis religionis cenſuræ deducitur & explicatur. - - = 236. §. V. De jure cenſorio Principum in negotiis religionis heterodoxæ diſleri- tur. - - - ððM - 242. ge. §S. VI. Diſſertationis epilogus. = = 248. 151. mmas . DISS E R T A TI O III. em⸗ G . 169, De Obhjiecto, Modo, 6z Gradibus cenfurz. 250. ote. . tle. C A P V T I. R De Obiecto cenſuræ. I. S. I. De cenſuræ objecto in genere diſſeritur. . - 251. Ro- §. II. De vario ſenſu propoſitionum, quæ cenſuræ ſubjiciuntur. — 255. 192,. §. III. Propoſitiones Sacrarum litterarum auctoritate, & conſentiente Patrum 107 uſu probatæ non ſunt cenſura proſcribendæ, etſi nonnulli iisdem abu- 19,. tantur. - 2—-— 1 . . 261. de. S. IV. De Cenſura cenſuræ, ſeu propoſitionum, quas modales de cenſura 199. vocant. — — — 264. ⸗ §. V. V. Qua ratione ad objeétum cenſuræ theologicæ referendæ ſint propoſ- tiones ex Philoſophia, hiſtoria, aliisque Profanis diſciplinis deſumtæ, explicatur. - . . 269. §. VI. Recenſentur variæ elaſies librorum, qui objectum cenſuræ conſtitu- unt. - - ⸗ 271. C AP V T. II. De modo Cenſuræ. F. I. De ſimplici propoſitionis, aut libri prohibitione. * 290. S§. II. De propoſitionum, ac librorum damnatione. 294. §. III. De damnatione propoſitionum in ſenſu ab Aucptoribus intento. 297. §. IV. De Auctoribus in cenſura Propoſitionum indicandis,; diſſeritur. 204. C A P V T III. De gradibus, & formulis Cenfurarum. §. I. De gradibus, & formulis cenſurarum in genere. - — 297. §. II. De cenſura propoſitionum hæreticarum. . 2 299. S§. III. De cenſura propoſitionis erroneæ. . — 304. S. IV. De reliquis propoſitionum cenſuris. - = 308. S§. V. Elenchus propoſi tionumd, quæ immerito graviore cenfura a nonnullis notatæ fuerunt. - — 313 S. VI. Diſſertationis, & totius opuſeuli epilogus. - 320. Pag. linae errata. corrige. Pag. lin. errata. corrige. 11 23. Domiung -— = Dominut. 109 10. Congregationem-Congrega- 12 13. eorundum ⸗ eocrundem. tionum. 75 22. Vincencio -⸗ ⸗ Vincentio. II8 3. Presbyteti Presbyteri. 31 22. mounerent - monuerunt. I121 16. 1220. — = 1270. 50 35. Zevinglianus Zvinglianus. I75 12. aſteriſes - aſteriſeis. 51 9. meditationi. meditatione. 177 24. iterum -– = iturum. 16. ingenia. - - ingenia. 192 1I2. argumentationi argumenta- 53 2. Ifralitarʒum - Hfraelitarum. tione. 54 5. aſlerbat. — = alerebat. 198 T9. ite, m in - „ item in. 96 23. &mulandum - ad æmulandum. 205 21. Pontificom - Pontificem. 91 6. calentida - -= calenti, da. 218 32. dicti — — — dici. 95 28. periculorum - periculoſum. 161 25. inſpirita - - inſpirata. 101 24. Theologus Theologos. ſæpe - f - ⸗ ⸗ fl. Cetera benevolus lector emendet. 290, 294. 297. orege⸗ lonum. Pyteri. 1270, eriteis. turum. mmente⸗ tione⸗ itemin. tificemn. gici. lpirete. . 4 ———— õůõ [20 an T U0 V X S W VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset R 19 IN ONIS NEGOTIIS TTATIONES QVAS A BO RA V T E'SCH A S. CATHARINA SENENST L. SCHOLARVM PIARVM IN ANO COLLEGIO NICOLSBVR GI ONVM PROFESSOK.B 17 O SBalance Q 18 16 Focus 1. K J H BATIONE CENSORV M. G. õ eeρoονodoνvveονο Qan COLSBVRGI, P VIDVAE NEVMANNIANAE, FACTORE LER. ANNO M. DCC. LXXI. D — — „5d„ Z12 . G — — — — — — 4. Copyright 4/1999 r GmboH wwWW.yXVmaster. com