Gh848_qt

Gh848_qt_3 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Bina sanctarvm Elisabetharvm Liebknecht, Johann Georg andFabricius, Johann Philipp N E ii B Es s b m s* : hs pl — LE x i i m A A s t -a iE - p h ial st KR T st -t M - Mp R 86 . x af ^ de s. Ya a ^ 5 - ! 1 T € C b $ y M i. F ; Ló $^ u A a * W L " » 2 *T A U X d E L $. 3 Ls " 1 * . : J * i * * F i« * 9 - E - - p: » F E T 4 E - t E! d k z« i v - Nl * & T ?e DA " odl - d AC " b P A^ ä e E a 24 2 k: s L. P * ". 3 * w - 3 A u &« a d P Ed À um | N12«511722110 021 DELTLTELIELLUTEU A UB Tübingen Buchbinderei Von: .O. Hartter. Latis BINA . Al SANCTARVM n lVg W ELISABEITHARVM ( VELVTI /c ILLVSTRISSIMARVM SEC. XII zr XIII " TESTIVM VERITATIS EVANGELICAE IN HASSIA ïä ij At MEMORIA Q PRAECLARIS RERVM MONVMENTIS Z AC NVMMIS DECLARATA DI$9ERZATIONIS LOCO PRAESIDE IO. GEORGIO LIEBKNILCHT SS. THEOL. DOCT. EIVSDEM VE ET MATHEM. PROF. D. ORDIN. STIPEND. PRINCIPALIVM EPHORO NEC NON H. T. FACVLT. THEOL DECANO PRAECEPTORE SPO ATQFE PATRONO OMNI PIET.ATE COLENDO IN CATHEDRA THEOLOGICA AD DIEM VH APRILIS cIoIoccxxix PVBLICO ERVDITORVM EXAMINI PROPOSITA æ* LO. PLHL IACOBO FABRICIO GODDELAVIO-DARMSTADINO GIESSAE AERE MVLLERIANO P ] * | -VIRIS. J*VMME REFERENDI$ AMPLISSIMIS AZ'Q,VE GRAVISS$1MIS DOMINO IOH PHILIPPO BINDEWA LD SERENISSIMI HASSO- DARMSTADINI LANDGRAVII AC PRINCIPIS CONCIONATORI AVLICO PRIMARIO SACRI SENATVS CONSILIARIO GRAVISSIMO ET THEOLOGO BENE MERITISSIMO OVI ET DOMINO WOLFG IACOBO PRAVN ECCLESIAE QVAE DARMSTADII COLLIGITVR PASTORI PRIMARIO DIGNISSIMO NEC NON DEFINITORII IBIDEM CONCILII ASSESSORI. GRAVISSIMO PATRONIS SPIS ATOFE FAPVTORIBFS IMO ET PATRINIS OJANI HONOKIS ET AMORIS OBSEQ/IO SPSPICIENDIS NEC NON DOMINO ERNESTO HERMANNO FABRICIO ECCLES, GODDELAViAE ET ERFELDIAE PASTORI FIDELISSIMO PARENTI $VO CHARISSIMO OMNI A4MORIS FILLALA OEBSE QWJO AETERNPM PROSEQFENDO PRIMITI AS HASCE ACADEMICAS BINAM TESTIVM VERITATIS EVANGELICAE MEMORIAM BENEFICIORVM h PER TOTAM VITAM IN SE COLLATORVM | 1 MEMOR OMNIGENAM PROSPERITATEM IN VOTO HABENS 3 TANQVAM GRATI ANIMI TESTIMONIVM PECTORE DEVOTISSIMO -"OFFERT DEDICAT LIBAT ET VT FRONTE SERENA SVSCIPIATVR PETIT ROGAT ODSECRAT — 42 * « OBSERVANTISSIMVS IOH. PHIL. IAC. FABRICIVS lc EM Ed ET m « CYÀ i WE UE UM SNS Z QUl T. B Àj t Z^ TM w s R, ; 7 (/ A À NGS " i fä*?ä ä O gT ' ; d Y JdUN ss Ymxni at UA MA d CEUCS ANOes w u) CL i Secd N &€ S hr ä E 4 TE Sy —6 p ) ^ov, : TXQ m 3r- ;;5 'I; j E gl A('æl ? NN AT : N t lm SPXTITVE EEX . 2 OL v — g N N Bo d A "a A | H p m iab Y B ip " X p ^ ;&Ij 5 (s ÉG g HQ x Lom.] - $-2 M D) AR (85) S PESI X A-I II ää?ää A [ f L n o SCSSSSSSES a at /554 BC L o & t cntf s P 59 :. m oN " i & z V, A » EL x ,r" ï/*'v' d- f /Q" ] [ lz. ? um at r rf "b* V — ä 1 QUEÉA X U EEE E o )l2 — v *c a 1 5 l... w V zi ] R nf P E /& N A d « m & D L SEEET æ ï—u L ESS N þel B "a — — c-nn9 Ej r--( p P. ':( d !-ï FeSSNSSSS "- E e " C^N j — m // * & L25 s E / 0?.. — " ( , * P je MUv — dÀ . SESIAZA SSPIDO 66 EE a Ea -XHJ 42 l [vS d ! w & rà s d E x-x «5 ) d & !isi : ex^ 15 - - j31. $ &ts j 2exS $ s x 35e, $t VDTS 9- Y RR ol so I) E. L RA 3 5 i Éd L. EO as Tv g ;ä $ *fä ä $ j $95 :3 U. ? 3 $ Db TE ? b N À ^ , e ELISAB THARVM VELVTI ILLVSTRISSIMARVM TESTIVM VERITATIS EVANGELICAE IN HASSIA MEMORIA LARIS RERVM MONVMENTIS ; PRAEC.. - AC NVMMIS DECLARATA. & k Nclstum fexus fequioris nomen y2U^*7N fiue ELI- — SABETH, 4aronis, primi facerdotis, uxori olim da- tum * , pariter fub finem facerdotii. ZacZariae, opti- mae facerdotis coniugi attributum ** legimus. Vbi nec graecam fcriptionem Exoi2, nec latinàm illam rimamur E/ifa£etb f. Eizabet: quam idem fignificare, alii dudum monfítrarunt. k Sit igitur idem verborum no- et; minumue valor, ac in nummis, ceu prouerbium hab A fit * Exod. Vl,23. Conf. B. HILLERVS z» Ozomaflico fac. p. m. /'o4 & 80t. CF* Luc,I. Vbi Syrus eadem ratione fcribit vnxomen, quam fcri- tum in V. T.legimus. W** Conf. DRV / SIVS in Comment, vocum giäracarum N.T. p. m. 3. P «5 )* ( $& fit etíam , radicem y2V? nunc iuramenti, nunc quictis, nunc faturitatis fignificatum habere, indeque haud con- temnendos vfus et lufus * poffe deduci: res ipfa omnino et nobiliffimarum matronarum par optimam nominis ra» tionem dat.. DEVS enim quodcunque olim iuràuit et in primo Aaronis facerdetio firmauit gratiae foedus £ de hoc ipfo per Zachariam Luc. L, 72, 7 3 ad faturitatem nune fub Meffiae promifli et inftantis, noui foederis domini, ad- uentu admonemur. — Habuiffe etiam uxorem cius fpiri- tum plane propheticum, exinde cognofcimus, quod, cum vellent recens nato filio imponere nomen pattis, refpon- dit illa: nequaquam, fed vocabitur Ioannes. Nam an- tea nulli, excepto Zacharia, id nomen, in tempio reuela- tum, conftabat, nec tale vlli ab optimo fene indicatum. legimus. Vnde bene ORIGENES ** hanc reuclationem Spiritui fancto attribuit, et poftea AMBROSIVS, *** ''HEOPHILACTVS et alii Eundem Spiritum S. de- clarat Elifabethae alloquium , vzZe, inquientis, £ec »si2i ? vt veniat mater Domini mei ad me: quia nullibi legitur a Maria tale quid indicatum, quod foli Spiritui fancto adícribendum. Huius itaque folo afflatu, nullo aliunde accedente internuncio, CHR ISTI matrem praeíentem fuiffe fcivit ELISABETHA , fciendo fufcepit , fufcipiendo publice teftata eft. — En tibi optimum in bino Elifabetha- rum nomine inclyto antiquae ac recens conceflae gratiae diuinae teftimonium! $. TT, * Miramur omnino tales in antiquiffimo quodath feculi XlII MSTo membranaceo, quod penes nos eft, & vitam S.ELISABETHAE inter alia exponit. ** Homilia IX in Lucam. *** Qui expreffe dicit vdooc per prophetiam Ebfabeth didicit, Libr. II in Luc. cap. IV. «eS)*(te $. IT. Inclytum ideo hoc nomen in magno femper apud Chriftianos honore et veneratione fuit. Et quia huc - vsque de veritatis euangelicae in Haffia, ante reformatio- nem LVTHERT, quae demum feculo XVI diuinitus con- ceffa eft, teftibus ac confefforibus differuimus, eosque di- uerfimode ex obícurioris aeui monumentis, maximam partem incoghitis, eruimus: eadem nunc opera fuadet, vt eandem Elifabethici nominis, in Haffia celebratiffimi, et publica autoritate, ceu infra conftabit, firmati, memoriam recolamus. Etid quidem tanto libentius facimus, quo - certius ac certiffimum eíL, nominis iftius iam olim non in — -Hafforum, nec Germanorum , nec adeo tetrarum finibus haefiffe; fed tranfiiffe quoque maria, et in his, vbicunque chriftianum nomen viget, gloriam retinuiffe, Oportet , itaque eandem in praefentia obferuare, quod tanta infuper nomina inter praenominata euangelicae veritatis teftimo- nia referenda fint. Quia vero haec bina Klifabetha- rum nomihna faepius inuicem confunduntur, nec ex teno- re diuino acítimantur ab aliis, nec alibi ita ex dignitate vtriusque habemus expofita: ideo neceffe eft, vt fingula heic exponamus penitius. ifabetharum Neque tamen vitas integras libet dare, quas forte alibi dafas habemus, r , fed ita tantum exhibere, vt certum exinde euangelicae veritatis teftimonium cognofcamus. i $. III. uemadmodum vero in praecedentibus differtatio- nibus ordinem chronologicum obferuauimus: ita eun- dem nunc retinemus, — Et fic quidem ante , quam ad illam, in toto orbe celebratiffimam S. ELISABETHAM deucniamus, adhuc aliam , minus in do&oxum Ícriptis, A 2 inque 49)"($9 4 inque noftra priori differtatione generali, ob caufam mox indicandam , cognitam , ex feculo XlIproducimus. Fuit autem haec Virgo germanica, vt apud alios vulgo * audit Scónaugienfis, quae circa annum CI2CL vixit. 5 uo ipfo ad oras noftras floruit ZILDEGARDIS, etiam tempore ELISABETHAE noftrae familiaris, eiusdemque ordinis, i nempe &. Bezedicii, "* tete MABILLONIO et MERS- SAEOO s ui autor l. c. viterius addit: his tempoti- bus fuit illa S. Elifabeth a Schónaugia, virgo fancta, cor- pore ct fpiritu. . Haec ob miram animi fui puritatem fae- Egit Abba- pius ab angelis eft vifitata, "*** ac confolxata. tiffam * .DifquiGt.huagic. lib. IV. c. I. quaeft. Ii, a SERRARIO rerum Mogunt. lib. H. cap. : : alleg. 3* In À&.San&orum Otdinis Bened. -3]ek In Annalib. Archiepifc. Treuirenf. p. m. 27 3. ao Eftinter raríora MSta;quae poffidemus;antiqu ius aïiquöd,ex ifthoc coenobio Virgin. S. Bened. Schónaugienfi, cui haec prae- fcripta leguntur: &if 95oic) boirt i Dag 9éunfferm«G (oifter 4u Cobonautoe x. in cuius fine fequens legitur canticum, fol.:303. b. quod integrum addere, ob praeíentem circum- ftantiam forte illuftrandam, non piget: 1. Cf t6a8 eon fbene Spunffraute ebel Die v03 fic tooif g'oane/ 1 eonen fbonen Gartten tvolte fo fpaceren gane/ ? n eonen fcbonen Gartten/ ^ barna ftonpe pr Goeband/. .. $f2a manicoer Dam Ü » Sarber/ na Sogelpn Goefand. — 2. Mnb bo fo i ben G artten quam/ba 1002 fo freubemid) / " MW omen an gegtert meifterticb / €» fag vie f bonen S5í -bilif 5eb/full eidj $ne fbnutoen/bas$ mpn -Dert begert/ *Syanct toilíe id nm fagen/er ift ber Cren toert. - . 2u berfefben Cotunbe per Cyüngefpn quaim / f. ? Slíoay ev aruffet (9 mot 3u i ten/fo fag on m tesrefen an] piti g) ait oícb aclaffen al itt berr GSartter mon / &v fo99 fo bart 6eftoffan/ Du muift bebenoe fon. 08 $ «$)*(S» tiffam fororum coenobii Schonaugienfis, Ordinis S. Bene- dictiin finibus dioecefis Treuirenfis. Fuit an. c152cr v1, vti expreffe addit. Nec ideo incognita vixit tunc virgo, fed.in fumma vitae et officii celebritate conftituta, nobis eius fcripta, referente nomen reliquit. Quandb[quidgn.l GAV- N 3 4. CfDaé ber Giartfen opn beffon?n/baä adte id) gar cfepn/ 9llfe C5toffe ftene mpr uffe n/ barjo bie bartten Gotepn / S$«n Gleffe mag míd) beff ieffen/Tepn Cotepn ift mpr $o bart / 9t mpnen Ffogen Sonften byn. id) pn alle $o. ftarc. $. 9 Ga8 gebenctftu ebef 9runffer alfe irr opme Joeren bont/ 9lfe uber bie fdbonen 95 fomen/bie alle mptr engen qpn ? & fprady/ biftu ber 98f emen 9edber unb be? mpn Derfs begert? — Syand toille icb bir fagen/ bu bift ber Gren voert. €, Gyantt tville d bir fugen alfe tiber bie SS(uemefyn/ . - Sfeu fage iiv fieber JDer/ toie ift ber SYeame bynt/ Cibefus ber Q5temen SO?edoer affo bpn idb genant / tinb affe bie ftbenen S5temen font mpr mooif befant. ! d b toepf od fiboner QSomen man fpnb npt pren alicb/ lj : 8 fid) bíe €ngel froutven in mpns Q3aber$ Spdpc. Ser 9yungelítsg Debe fid) Feren/ er macbt fidb uff oie Gart/ Z eynem Saunfier Gloifter/bas nà babt [ag. $, Syaruber fo apng er breben/$e macdben $Sloefon / Sie Srünffer oag npt trege/ fp nfet 0m bafoe na / Slle $ov a$ Cyunffer G loifter/tia p toas ov jad/ 5 f vor bag Cloifter quam/ fp clopte gax baloe ait. " s. 9r Glage/bíetva8 gav aroif / 99r boit one ingefaffen/oen íd) gefobt bapn / Cicb toplle »n foieber Bapn/er i& mpn einger Sorei. $yie Cjunffern i oem Gloifter fpracben sornectid : 10. C'Ba$ ift on Clage?. u rebeft epnem «Doren gtid/ Vinfer Gloifter ift befloffen/Teon 9tan en bar barin gebn/ -Saiftu emanb cerforn/ben Cdjaben moiftu bapr/ ub feg yne mit mpnen 2(ugen alle-gu bxr 3orten ingane. prà y lïor 6 45)*($o GAVLARTIO * Parifiis cum praefatione Fabri , opufcu- Jis Hermis, Hildegardis, fratris Roberti, et Mechtildis funt impreffa. Dicuntur etiam Eli/aZctbae &cónaugienftr reue- lationes duobus libris expofitae aROGERLIO, Ciftertienfi Anglo,vito docto et pio. * — Vt igitur de iftius tempore, ordine, quem cum Hilde gatde fecuta eft, deque aliisgnpl- lum fit dubium. '5- ïVc Numerabatur videlicet octogenus tertius pracfut Treuitenfis Meginbern: , patria et natione Leodienfis, qui ab ineunte aetate in ecclefia Treuirana óptime inftructus, fuis virtutibus omnibus fuit confpicuus. Cumque vit mitis ac ingenuus quorundam clericorum lafciuiam zelo iuftitiae corrigere vellet, mox iftorum morfus et odia ex- penus eft..— Quare, vt CRATEPOLIVS l.c. hab et, vir bonus ii äþïäd) bie Syunffer: ib fag yn fecberficben alle gu ber forten if : gane. Sya ba$ bie runffer borten/ bafi e8 von Giobe ma87 €«B niam fp alle aroi& C'Gonber/toie pr Goemuebe a8 / G5ie fpracben/ uni$ Clloifter ift befloffen/ Feon 9D2an i barff barín gane. & 2, Cjbefus ber fiebe -Der/ber toen£ bie C'Gabrbrit tvoif / COfGie toienich t Eennen/ fpradb fíd) Syunffer fon / €yit bem Sjvamen pr pn nennen ben [rebíten Deren mon/- Sben bopn topr alle gefobt bie in Deffen G.loifter fpnt. & 3. $50 ud) teille idb bfpyuen bif an ba$ nbe myn/ G rutve toille id) pm bafoen/ pie ib m gefobt bapnz.— €c Q3on fpner (tebigen £iebben tvill íd) mpt abe fane/ ". befu$ ber fueffe SSlomenzSOtedber / efff uns/0a8 toir in fpnerziebben ffetà auc) furben roerbert.Dimtert. ** In Catalog. Teft. lib. XV.fol. m. 1493. / *** Vti autor vocat et infimul acerbius inuehi foletinBALAEVM .. Angl. qui ciusniodi clogiis nulluim voluit locum date, , - - a5)*($e — 7 bonus pohtiücäs Vopem implorauit , ipfe Romam profe;- Qus; at vero in itinere a quodam , quem excommu- nicauerat, mifere proditus, captus, luminibus priuatus, ex ingenti cruciatu vitam morte mutauit an. c13cxxx , et ab epifcopo eius loci Parmae fepultus eft.— Vndenon potett hon tempus triftiffigum .cognofci, Er quanquam vlte- riora nort proftent ; nolui tamen ex eadem caufa difti- chon hoc, exemplari meo caractere antiquiori adfcriptum, omittere fequens, alioquin ob eundem nefandae interne- cionis annum, notatu dignum : Neraci fefto templares igne molefto €12C ?erque decem Íuftinuere necem, Duobus annis poft fuffectus eft 4delZerur, vir prudens e£ exacti iudicii , qui in dioecefi Tullenfi ex nobilibus paren- tibus ortus, . Kt quia ante hunc quidam Brzno, canoni- cus Treuirenfis, D. Berzardo,tum Treuiris erat;admodum familiaris, electus erat, qui tamen cum gratiarum actione Adelbero lampadem tradidit ; ideo nemo non lamenta- bilem ecclefiae faciem inde colliget. Interéa nouus epi- Ícopus vrbem magnificis ftructuris ornauit , inque mona- fteria fatis moleftus & iniquus fuit: quare et male audire coepit.. Hunc tamen viuendo fuperauit Elifabeth, atque cius in archiepifcopatu fuccefforem vidit Ze/izu» , aliis Hilium et Hilinum, virum prudentem et literatum; qui eommuni cleri populique confenfu an. c12cr111 electus fuit. Videturtamen non minus in monafteria moleftus, ccu infra patebit, quam anteceffor, forte. quod prouinciam pluribus aedificiispariter exornauit, iisque multum operae et íumptuum impendit. * Arcem enim Zfbren£reitffein vnicum, vti tunc vocatur propugnaculum totius regionis cel- * "iclic praclaudato autore p. m.275. - $ -esh)"'*(ävk celfifimum * confttuxit, et cifternam in rupe excidit, ** EKt ficuti ab Imp. Friderico ecclefiae (uae nonnulla obti- nuit priuilegia: ita maiores femper impendit fumtus, ex- firuendo mox in maiori aede cryptam , quam tamen morte pfacuc ntus an. )c IÀ CLXX, perficere non potuit. " g. V. In ifthaec igitur moleftiffima tempora legitur feruata ä &lifabet ba a Schónaugia. Quae ideo in epiftola,numero quarta ita Zfelinum epiícopum notanter alloquitur: Redde rationem, quia defr udafli mibi margaritas eleHlas, Óv gemmaa pretiofas, quae tibi miffae fuerant de magna smaieflatis potentia, INonnue proiecifli poft. tevgum tuum , et noluifli obedire wibi, tu fcis,quia dixi, abfcondifHi £aec a fapientibus et pmdmtiäw, et reuelafli ea puerulis — Accipe et reuolue volumen , et inue- nier quae dixi , et quae fatía funt. . Quibus indignationum verbis procul dubio moleftiae illae et iniquitates, ab 44e/- &ero antea monafteriis illatae, et infimul ob tantos fum- aud ptus, quos aediüciis adhibuit Mj/inu» , continuatae , h ob- ta quidem autor vocat arcfm , quam tamen latine alias Eb- .*I Delineationem eius venberti faxum vocant f. Hermanflein. elegantiffimam olim, nullo addito nomine, dedit DANIEL SPECKLEVS in Architedt. part. fI cap. V. num.2 fol. m. 87. Cuius ideo verba addere liber : Syif ift ein getvaftig Gürfif. ien flieffenben - - C'Safiam gelegen/ Jauf/an steepen sufarim auf einem oetvaltigen GSel fen i feiner recbten JDàbe/ nicbt affo überfoteenaficben bodb/. auf eitier Goriten/ ba fic b ber SSelfen anbebt/ aeblingen I H bod/ba mané suríngs t nirgeno 8 befcbiefe íam fat/ panmn an ei tiem £yrt/ ba fid) ber Gseffen unb Girot algee imad finab fàlt / ba ift ber Gelfen Durdbaefibroten/ tvie en Gsraben/ a e8 beun feinen Q'Gall unb CIGebren baf/ aud) - - ** (*$ bat einen guten Gsdbépfrorunnen / bett. ganéen Gelfen binab gebauben. — Vnde nunc de ftru&turae fumptib n | facilius potetit iudicare. X 4 «e5)*($5.- 9 obfbtlre indicantur. Sunt tamen grauiora, quae de Ro- . mana fede, eiusque tunc vitiis, noftra refert, fedes apoffalica , inquiens, o£feffa eff fuperbia, et colitur auaritia. Quae (ane verba notatu digniffima, nec minus tempori illi, et fedis apoftolicae fceleribus aptiffima funt! fequenti commina- tionis pondere aucta :- quod ff mon indicabis eis, videlicetin " fede ifta exiftentibus, qwae tii funt reuclata,et ipff in pecca- tis füis marientur, et tu iudicium portabis, — Vnde faltem, fi : mitius loquamur, non aeque tales heic intelliguntur mo- leftiae , ab Zli/ino illatae, fed aliae, aliaue totius fedis apo- L ftolicae fcelera: quae pariter huic archiepifcopo fuerunt d 1euelata, ficque magis reprehenfione digna. — Habet etiaxi x if fubinde hanc phrafin in ore: /eder apeffolica cePfeffa eft fa- perbia, et colitur auaritia, if Quam fi cum tempore * ifto ae m reliquis Romanae fedis circumftantiis conferimus,* * omni- 7 no in fe nonfolum, quoad notatam heic fuperbiam, verif- m- fima fünt, *** (ed vere etiam prophetica adparent. Nam- ud que iftius throni fplendor quantuscunque exiftit, fola de- inceps h ** Sunt enim,qui monialibus ordinis $. Benedicti iam anno c15 c xc s adícriptam volunt EZfabetbam. conf. Lexic. Baíil. - Vnde et ea,quae de 74. £ Q^ - eo melius cohaerent. ginbere, et Adelbero archiepifcopis di&ta func, gok llwo uas in prima differr. $. XVIII feq q. ex parte videbis. cgnf. SPANHEMIVS et alii. " L " I *** "Tacemus innumera fuperbiae exempla , alibi ab aliis relata, W u " et id folum h. l. notamus, parum fuiffe Romano id cemporis pontifici, ab hominibus pro apoftolo haberi,nifi aemulum ec- tf ! v iam fe oftenderet Apoftoli,imo ipfiusIefu Chrifti.. Hic enim, 1 M dicunt Romani, vti apoftolos inftituit, iisque thronos, in qui- bus feffuri duodecim Iftaelis tribus iudicent, promifit ; ita et vf in&itqti huius aemulus papa «peffelicwm. collegiuen i nfticuit , d Apse- qui Io «e5$)*($9 inceps et inexpleb lj " ii habendi cüpid;nc cultus, et excul- tus * legitur. ft $. VI. * t Ex his Elifaletbae verbis infimul veritatis affectus fl patet, et fpiritus, quem omnino propheticum vocant alii, / qua(i haec fingula a Deo dicta, et reuelata fint, . Etenim in inter alia Praelatos fic Deus, referente aagelo, per os eius q alloquitur:** caput eccleffae clamat , et membra ejus mortua bi funt : quoniam. fédes. apoffolica obfeffa efl fuaperbia,et. colitur anaritia , et repleta eff iniquitate et impietate , et feandalizant ft 9ues. speas,et errare as facimnt, quas c*u/fadï(e' et regert deéues ) runt etc, - Quae fane emphatica vox eft, paulo poft ita dit 'acla- in prophetia refonans : 6aec;- dicit Dominus magnis Pr. » [2 4 " Apoüolorum loco craciitox Cardinahbx—.xs.. Hos MONFRE- et DVS in tra&tatu de Cardiual. cap. VI. apoftolorum vocat an- 4 teceffores, qui circa thronum papae fedentes orbis terrarum cum eo coniudices forent. Nonne fuperbia haec ex nuda fm tunc fedis apoffolicae adpellatione adparet? nonne hanc toties $ UY ab Elifabetha repetítam, infimul reprehenfam fuiffe tibi per- faadeas? Interea rem vt coloribus fuis adornent, dicunt S. fl Il ApoftolosCardinalatüs munere functos fuiffe. HincPETR. " de ALLIACO Cardinalis ipfe in tract. de Ecclef. et Cardinalium dic autoritate, ia inter alia dicit:: 2dpoffoli Perro, tanquam papale efficium gerenti, tanquam Cardinalatus minzflerium exercentes ; g 1 u sle quorum. Cardinalatn fpiritnaliter intelligi po[fit illud praphe- ticum: Domini [uut. Cardines terrae, et pofuit. [nper eor orbem. 1Sam.11,8. En tibi adplicationem verbi diuini egregiam! * Cuius veritatis irfinita, ab aliis adducta, leguntur exempla. dun Conf£. modo Le Paffe-par tout de I Eglife Romaine pat ANTOI- NE GAVIN , cuius tomus I ct IIdus fuperiori demum anno Tiün rodtit. ia * Ita'dicgnte (:äAVI.ARTIO lib. XV, fol. m. 1493- e5)*(5e Yk ti; eccleftae ; recordamini , quam vationem reddituri. effis in trémendo iudicio smo de onibus meir , quas fufcepiffis vegere , et euftodire, qi:mzsfa appreciati eflis dona jpiritualia populi mei pre- N Et porto : ego delebo memoriam ve- tio infelicitatir etc. " flram deterra viuentium, . Hi tales funt illi cardines ($. V. in not.), fuper quosa Dominofcilicet,orbis dicitur pofitus: ! d quia de inferioris fortis hominibus fermo effe nequit, fed da magnis Praclatis vt vocat , et quos vlterius hisce ver- u bisaccufat : Zzec dicit Dominus , ecce, ego snitto angelum 74 gueum,vt aununciat vibis, qui in fublimi poieffate irritatoree lt effis. Dico autem wvobis, quod iniquitates terrae, quas abfcon- ü ditis propter aurum et argentum,a[cendant. coram ime, féeut fu- d nus de igne, — Nanquid non animae funt plus, quam aurum et lif argentum, quas [uffocatis im ignem aeternum propter auaritiam qe[fram ? ldeirca accufat "wos religio weflra coram me, — Ecce E enim foetere feciftis fanttificationem meam in. con[peélu populi, ille et verfa efl in abominationem mibi, Occupaflis principatum um di fantlorum meortum, et nefciui. Maculaflis fPratum sneum et fflui. Ouid mibi,et vobis, exa[peratores smanfaetudinis smeae $— Fn. jes Yefe de afcendiflis turbare ouile meum,et aggrauare cor meum frper 2 filios meos, quos gentui in amaritudine animae sneae in die labo- IR ris et angufliarum mearum ?. Et adiecit iterum loqui ad wpe, m dicens: monne paflores mei quafí in graui fünsno obdurati [ant ? W et quomudo euigilare eos faciam : g feper —gr:ge: mtos , qui difher- guntur * etc. ,*;be $. Vil Wl« am! Quae cuncta heic pofita, tempus illud abominan- pl dum et.moleftum, a PAVLO apoftolo toties praedictum, D l- nunc adeffe nonfolum verbis grauiffimis notant, fed quale 4nno etiam certo futurum fit, vna cum poenis certiffimis indi- cant., &2 $)*'(S. cant. Deum enim teftantur de iniquis praefu'l-u-m fadlis, undecunque conípicuis, nec minus veritatem nobis ac veros vaticiniorum exitus dicunt, notatu dignilfimos. Ne- mo igitur non lamentabilem id temporis ecclefiae faciem exinde fibi concipiet, ab ciusmodi períona ob oculos po- : fitam,quam ipfi apoftolicae fedis ac confeffionis doctores tanti aeftimarunt, vt ob eiusmodi vàticinia et praeclara facta inter fanckos retulerint , et hodienum ($. II.) referre non erubeícant. * Praefertira fi tot vifiones S, Klifabe- thae adfcriptas, et ab autoribus fupra dictis allegatas, vnde monafterium Schonaugienfe mox tantam acquifiuit cele- britatem, refpicimus,*" Has igitur aut falfas vocare opor- tet,aut hisce praedictis (8. V. VL.) effatis certam attribuere vim: id fane vtrumque nemo iftorum fibi impune prae- fumer. Praefertim vbi tot confentientes habent teftes qui eandem feculi faciem miferrimam infallibili *** cer- titudine deícribunt. €&. VIIL u Kiiinita boc ipfi m feculum non immerito nobis W'afdenfé audit. Quod vti pluribus alibi defcripfimus: ita mirus etiam in illo veritatis aeque ac mendacii conflictus adparet. Imo íunt, qui ex vero &oZoamiticum vocant : À quia * Quanto autem fplendore,quantaue hodienum talis fanctorum declaratio in. ecclefia Romana inftituatur , . in. recentiffimo Fiyacintbae Mare[cotá exemnplo an.c12 10 cc xxvr vidimus. Ce- remonias ipfas lege .301. þ faperioris annà colle&t. rerum theol. ) 3* Íta enim monafterium hoc vnice ex vi'(ionibus S. Elifabethae Schonaugienfis, et quidem celebratum refext Pecilluftcis VAL, FRIDER. de GVDENVS in do&iffim ia p:aefaïieng , quam Syllog. I. Diplomat. praemifit, p. 3o. *** Quam uno fere ore fcriptores nobis exponunt. f a5)*(5e quia vndique aggfävabatur iugum tyrannorum in ecclefia, fecuridum typun, ab Hildebrando f. Gregorio V ILini priori feculo delineatum. Vnde etiam complurium aperie- bantur oculi , et a multis infuper iugum feruitutis mole- füiffimum excutiebatur. Et quamuis cum nonnemine fateri oporteat, eos inter, qui repugnarunt ecclefiae domi- nanti, non omnes feciffe officium fuum ; quia inftrumenta irae potius et vindictae diuinae fuiffe plurimos,quam gra- : tiae et mifericordiae , conftat. uo forte quis cum le Klifabetha ipfum Hilinum referat, aut potius nobiscum gratiae diuinae relinquendum ftatuat. uandoquidem u non eít, vt in ifthoc; vel in Elifabetha, vel aliis opus Dei *» It cum naeuis et defeCibus hominüm confundamus $ K aut dubitemus, quin ex diuina. intentione ac prouiden- n tia papifmo, iam regnanti et afcendenti hactenus, validi e ictus fuerint illati, variaque inflita vulnera, . Ex quibus nunquam penitus reconualefcere potuit; imo quod larua a quampluritnis ipfi feliciffime fuerit detecta, vsque adeo, bis vt pofthac cerufla nulla, nullus fucus deformitatem mani- j feftam ex voto tegere et reparare potuerit ad noftra vs- Tus que tempora. Vnde porro laudatus vir vouet: vt int* nam Romana, inquiens, ecclefta, qnuod diuinum et legitimum in j buiuimodi matibus et cenfiris fuit , ad neceffariam emendatio- yrud nem bumiliter et candide adpifgfet ! — Vtinam cenfuris buius fimo ecclefiae ex "vero fémper et puro iluminationis principio errores Ce Min:s atque ah?þw aggrefJj, intra terminos vixae legitimat con- LhcoL tra spairam. [uap adulterantem fubflitiffent ! 3 $. IX. ethae 'vALI quäm * puta maxin& Venerab, WEISMANN. ih Memorabil. H E. fec; XIl, p 782 14 -e)*(s-f $. IX. Klifabetham ità q uod attinet , dubium -;mn eft, TY quin nacuis fuis agitata, fubinde humani quid paffa fuerit, imo etiam defectibus forte fequioris fexus, aut certius fe- culi moleftiffimi genio nimium adhaeferit. Huic enim, vt taceamus reliqua, * in vulgus nota illa de 17eoo virgini- lus hiftoriola vulgo adícribitur, quafi iftam primitus inue- uantumuis vero eiusmodi hiftoriolae talem neri t. ** habere videantur finem, quem, ob perpetuam fecuritatis contagem praefumtionisque in hominibus malum , quis optimum vocitet, vtiftos videlicet a vitiorum externo- rum exercitio reuocent, excitent: non tamen ideo admit- tendae funt, quod fide carent, inque tandem aduerfario- rum animis veritatis-omnis rifum mouent. Valet enim, fi vnquam, heic maxime PAVLIapoftoliregulaRom.XIV, 23,cunctum id,quod non ex fide,peccatum effe. Interca fi praedicta aeque, ac reliquas in Klifabetha refpiciamus cir- cumftantias, certum eft, hanc maiori iure veritatis confeffo- tibus adnumerandam effe. Hinc eodem etiam iure me- moriam eius retinerc decet, et neceífitas fuadet: vtutin Breuiario Ciftercienfi , *** quod patronum alias noftrae S. Besediclum ($. IV ), itemque £utgardin , et alias eius- £ vt dem ordinis virgines xcfgrt, non .ingcniatur, perind. Eli- * Sic enim pluta poffent colligi ex fcriptis allegatis,imo plutima, vnde affettum hocce confirmetur. ** Id quod ex preffe in Lexico Baf. recens edito,in voce EJfabethy indicatur. Et rem totam effe fabulam non difficulter ex ipfis aFratre TACOBO Ianuenfi de Otrdine Piae- Legendis Sanétor. dicatorum colle&tis, cognofcitur. Dicitur collectio Zombar- dicae vulgo biffariae,quae imprelf. an.ci» cccc zxxxviurfol.206, 3** Darifüs an. c12 12c Lxxv1It autoritate publica edito. eS5)*(se 1$ Klifabethae familiaris Il&läqgardi:(ä. IIT) ibidem minime in- uenitur. Caufam facile hariolari licet, fi ea modo con- fideramus, quae de vtriusque veritatis confeffione tanms clare et aperte huc vsque cognouimus, quam in fe certiffima funt, quae de papali tyrannide, de praefumto fplendore, auaritia, aliisque Clericorum vitiis, nobis reli« querunt, eaque grauiffime notarunt ac viuidis quafi colo- ribus depinxerunt; vnde omnis omnino pofteritas infalli- bile veritatis teftimonium colligere poteft. gm 'X- Hisce porro veritatis teftimoniis tanto maiorem de- bemus fidem, quo antiquiores proftant, et quidem eius- dem aeui, teftes. Sic enim diueríae orationes Elifabethi- cas, epiftolas et tractatus reliquos, non folum praedicto modo conferuatos, habemus, fed vitam quoque ex eodem tempore defcripfit frater eius germanus, nempe Zg£ertus £, Echebertus, Fuit autem hic monachus S. Benedicli, Arae Vbiorum, feu Bonnae degens, mox abbas S. F/orini in dioecefi Treuirenfi fec. XIL et quidem tem rum Conradi III et Friderici Barbaroffae factus, * pore imperato- Vnde ex hac parte nemo non hunc ipfum veritatis, diuinitus in forore excitae, participem faciet Egbertum; nifi forfan ex altera obftent orationes XIII, ** quas Waldenfibus tunc oppofuit, eosque ca?Zaror, antiquo illo haereticorum no- !qine "** excepit, — Quare, tanto firmior in eruditorum ) me- * Conf. intcr antiquiores FRITHEMIVS in Scriptor. Eccl. Mar- tyrol.ad18 Ian.itemque BELLARMIN.Ze Seriptor.Eccl. PHIL, !j BERGAMENS. ad an. cio c zvir.. VOSSIVS de Hiffor. Lar. 3ok lib.2,c. $3. COCCIVS de Seriptor. Eccl. CAVE et alii. iuas in Bibliotheca Patrum videbis, T "** Videlicet Nosatiagorym fcc.11I , tefte EVSEBIO, EPIPHA- NIO, 16 e$)*(se memoria haerebit Klifabethae, virginis XXXVI annorum, demortuae an. CIOCLXvV, nomen ac tefítimonium'! vna cum fcriptis ciusdem , quae praeter editionem Parifinam zuríus an. c12 0C x&viit Coloniae lucem viderunt, et doOiit- fimorum virorum iudicia experta fubt varie, * $. XI. uod Schónauiae locum ac ütdm attinet, faten- dum cít, tria praefertim effe iftius nominis coenobia no- tatu digna, neque ideo inter fe permifcenda, vti bene mo- net Perilluftris vir de GVDENVS, praefertim cum, vti antea l. c. monuit, orthographia mirum quantum in ejus- modi antiquis negotiis varia fit et minus accurata,nec ad grammaticorum regulas fcribendique normam directa. Liceat itaque illi coenobio, quod Perilluftris vir ac fautor optimus tertio loco ponit, et ex hocce egregium ftatim ab initio operis pandit antiquitatis thefaurum, heic primum adfignare locum. . Eftque Schónaugienfe monafterium vno miliari Zeideléerga diftans,et pro alumnis Ordinis Ci- fterc. a Buggone epifcopo Wormat, exftructum, in fua dioc- cefi anno poft Chriftum nat. cio cxr11, et tam huius fui . benefa- fundatoris, quam aï?guox Co*ntxitum Palatin. Rhen ctorum, NIO, THEODORETO, ob iacitatam fg,undiriem; hitic ób eandem praetenfam , certa poft reformationis tempus Ana- bapiiftatum fecta Catharorum nomine venic. Conf. BECH- MANN.haerefiogr. p. 202. * Conf, praeter laudat. TRITHEMIVM 1. c. BARONIVS i Martyrol.. de VISCH :» Bibliotb. Clflerc. p. 296. CRVM- BACH :» Pr[ula vindicata lib. 111, cap. 23. VOSSIVS 1. c. cap.g0 et $3. DV PIN zz Bibl. nouu, Tom. 1X. etc. ** L.c. praed. praefationis p. 23. / 40 )*(5e r9 1 Ctorum, tefte TRITHEMIO, * fepulchris fuit pe'rceiebre, i fuisque hodie fatis relictum. AlterumSchonaugienfe mo- i nafterium fitum eft in epifcopatu Herbipolenfi , ad Salam j fluuium, qui ad Gem ündam Moeno mifcetur , a quo op- Conditorem . habuiffe pido itinere vnius horae diftat. ferunt fub an. ciocx c Zeffonem a Z büzgen, in vico Mop- d. pen,"* poftquam hünc, a rebellibus rufticis vacuefactum, Q a Gotbardo comite de Rieneck aete praefenti coemit. Tra- 10 ditumque ab eo fuit Godefzido epifcopo Wirtzburgenft, qui illud virginibus Cifterc. Ord. addixit, *'* — Eo vero iniu- Yi Uj ria temporum deftructo, locum ipfum cum ruderibus cel- fiffimus praful /e, PAilippur an.c12 12 cic liberaliter con- d da cellit Fratribus Minoritis; a quibus coenobiolum , veteti quondam ifti furrogatum, et templo non plane incleganti Itot adauctum hodierna die cernitur. Prout vero de hisce T duobus monafteriis nobis fermo non eft: ita nunc tet- um um tium, quod vocamus, reftat, illud Schónaugienfe in dioe- cefi Treuirenfi an.c12 c xxvi fundatum ab Hildelino, viro i^ us £inrichi, ledecim contra Va loguplgtc, in fuo praedio tract $ C : Bingam, ( ut a ;l* I Chron. Hirf. T.I. p.40, TOLNERO Hift. Palat. c. t $ , et E. (nin aliis. ** Ouid vero fibi velint, quae Chron. MSt. W'urzburg. rariffi- aum , quod poffidemus, habet fol.14.b: Ao. 10c0 fitib ittt àc ob Gtff t enSur&burgE angefangen tvorben u bauen bie (Srauette Àni G.(étter/ Jimmefoforten/ C5dbónaoo/ S5ulfyFen/ SSircfenfefo / Grauentbal/ Goelgentbal/ Gnapentbal/ £idbtenftern 1c.ignoro. CH *** Dehocnegotio predi&um chronicon MStum ad Schonavv fol.28 ità: An.cio rxxxix bat $Sifcboff Gottfricb bas €fo^ [V5 i fter Codonate. aufgericbt . iE eer ein. SDerff getoefen / unb M Vsl(' 9oppen. gebeiffen. Syefes. Sifcboffé Gotein ftebet- binter oper neben Dem *prebigftubl 2c.. cuius autor infcriptionem , et alia notatu digna contra Trithemium refert. Fo- )"(se Jingam, millibus paffuum, * pro viris facris familiae D. Be- l nedicti, perfectumque a Aaperto, comite Naffouio in Zas- k ren&urg, Qui id ipfum an. cio exxxii1 beato Martino con- H tradidit , et ecclefiae Moguntinae in perpetuam pofï'eiï O* nem delegauit, ** diuo Florino martyri , cuius factis in- p fignitum eft cineribus, dicatum. Quemadmodum vero imosile varie inualuit, vt virorum monafteriis ordinis vnius alia fexui fequiori deftinarentur viciniora : ita ab- d bas Aildelinur ad teli iactum tale coenobium facris virgi- l nibus conftituit. Atque huic forte peramoenus loci fitus, f ceu fupra $. III allegatum canticum indicat , occafio- tl mem dedit, ficuti diuinae, quas vocant, B. E//faet£ae l (e£ónaugienfís reuclationes infuper ac v1üones eidem ma- K gnam conceflerunt celebritatem. l g' XII. 4 Ínterea illud virorum monafterium an. cio 10 cc xxtti Y Nou. flamma vorax,ex incauto ictu bonibardae, in te- ?ll Clum ftramineum vicinae cafulae dlfp;ofac, in buftum con- iecit: et hoc virginum pridem iam exinanitum in fcripto- ribus allegatis legitur. Cur autem ad Haffiacas regiones, atque Elifabetham heic ad Haffiacos veritatis teftes refe- ramus? non eft, vt dubium quis fibi formet. Sic enim monafterium in finibus dioccefis Treuirenfis fitum ($.HI) indi- * ]ta notante Viro Perilluftri, antea citato, et quidem ex BRO- VVERO ec TRITHEMIO, qui etiam a. 70guzti4 quatuor, etab oppido Zaccharacb iuxta Rhenum vno, milliaribus di- ftare dicit. ** Cuius Diploma; luci pubhcae concedendum;Perilluftris prae- ä laud. de GVDENVS ].c. promifit. *** Proucin eadem regione inferioris Cattimelibocenfis comi- tatus. monafterium Grazas. nomen acceprfe legitur apud YVINCRKELM. pat. 1I; fol; 126. 49 )*($o 19 j indicauimus,atque hanc alibi per Hafliae regiones difper- u commonfítrauimus. Nihilominus. locus fam fuiffe, ipfe, qui Schonaugienfe hoe mohnafterium continuit, Cat- ** inferiori adnumeratus, pro- timelibocenfium comitatui l »e Grunavv fitus eft. De quo B. VVINCKELMAN- u fterii Granan dictum fuiffe NVS, vltimum abbatem mona li Jlobannem BSebvvalbach von Limpurg , qui illud reliquerit, *** b et abbas factus fit in Schónau , atque alia refert. 2 Et quia in fuper comitatum hunc , propriis olim domi- " nis celebrati ffimum,dudum regionibus Hafliacis incorpora- W tum Ícimus, moxque an. C1212, poftfatalem obitum J/- j Pelmi iunioris Haffiae Landgrauii, null os relinquentis hae- ld redes variis litibus, quas Illuítriffima Naffovicorum domus atum, demum an. c12 I2 Lxxvii certis páctis mouebat, turb ac legibus paca tum; mirum inde non eft, ampliffimum $i huncce comitatum pari ter ex vicinis locis, et Treuiren- lefiaftica bona varie fuiffe te fium praefertim vi quoad ecc K* ! commotum. C 2 $. XIIT. 0 fcrimus ex merito notabile illud de capella S. Paseratii, 16:5, * ngrre t oppidi noftri Gyeffez documentum in. Diplomat. Haífiaco, p uod folerciffimus rerum Haffiacarum indagator , Dn. IO. PHIL. KVCHENBECKER, aicus cer tiffimus, recens dedit n ydi in Colletlione I,utm. XX XII, p. 134.5 cüi adhuc alia potuiffemus addere, (i modo differtationis limites admififfent. u ** Id quod LEVCKFELDIVS fequertibus probat : Gbéónau yof, ben/ obntoeit Gerebrba ufen uno (ieaet im Goatenellenbogift $u unterfibeioen von bert sdi« vent Cfofter Grunau / unb ift tvol ebemabttgen G'iftertienfer ^ G.Tofter b efen Seabmeng. obutoeíó - Antiquit. Bursfelden[. p. 1 34- eibelberg 3c. in [9) fol. 1 26. ** In Top er. Haff. part. IT, cap- 3; mation t 9f 39 Conf. 3 tebttt áfiige Infor: b SRotbieenbiger 336 apud ribt) w benen im 5vaffane Gyebifd) « uno Qi(lenhursg;tägäg - 260 o -6)*(Se XIII. $. Eiusmodi igitur rudera nuda nobis antiquae celebri- tatis reftant. Quae, fi vlteriüs rimamur, non nifi vltri- cem Dei manum, quam tunc deuotiílima virgo immanif- l fimis malisimminentem praeuidit,omnitandem pofteritati fl monftratam praebent. Adíunt enim teftimonia, quae, 1 fi cum reliquis conferantur circumflantiis, iftarumque cet- tis euentibus, non poffunt non de vtroque nos certiores reddere. Et ne pluribus rem, in fe claram et teftatam | accumulare videamur, libet adhuc vnicum adducere ex fe- ia culo XVIto teftem, puta M. MARVLVM Spalar., * qui inter alia ita teftatur : E///aetba de Sconaugia, vt Sige- bertus fcribit, tote corpore vceribus contabefacio iacens, nun- ä quam ab boc aliquam animi triflitiam vultu praetulit , multas anterim futurorum reuelationes accepit , acceptasque prodidit , vt facile dixerim , et ideo fantlam fuiffe , quiia patiens erat , et ideo patientem, quia anéta. dc enim clara virgo cum lan- gnuente corporé fémota in leclulo decubaret, vaentis octulis cerne- £at, quae procul in eccleffa agerentur,et ea deinceps reuerfis ad fé faroribns magna cum omnium admiratione referebat, Quuae fane verba notatu digniffima praefentem nobis infimul monafterii ftatum triftiffimum, veluti in mente olim fan- €tac virgirnis depictum, fat diftincte monftrant. $. XIV. anben aelegenen Gieift. Gyüttern / Cotifftern ub G (éffern 2c. gebr.1628. lt.in ber Gernern 2lbfertigung 2c. Darinten von pem Goangelifiben C'Befen insgemeitr ausfübrtich bin unb toiee fer gebanbeft/gebr. $u -Derborn 1642,in fpecie vero de praedi- &is locis quoad Treuirenfium quoque motus paffim agit. * Vixit autor füb init. fec. XVI. et tra&tatum de re/rgzofe viuend: snfeitutioue cdidit, qui varie translatus et impreffus eft. 2tY 29 )* (5 5, XIV. bri Sed ad altetam pe rgimus ELISABETHAM , magis ltr notam, et per omnem chriftiani nominis orbem longe ce- n2 6t itif lebratiffia m. Fuit haec Zfsdreae, e&is Hurigariae, et vxo- itatt ris Gertrudis, filia,* genere idco nobilis, fed fide ac genere I i u- M nobilíor, ftirpem tam nobilem nobilitauit exemplis, il n ftrauit miraculis, et decorauit gratia fanctitatis, quam au- OftS tor naturae fupra naturam quodammodo extulit.. Quae tam ipfa funt verba MSti membranacei,elegantioris norae,quod (fe ex ifthoc feculo XIII poffidemus, et inter alia S. ELISA- BETHAE vitam continet. Cui MSto licet nomen auto- qui li ce ris praefixum non fit ; funt tamen eadem relatae vitae 5!. al verba et res,quas fuqra($. IX) allegatus Fratee ILACOBVS Tanuenfis ** in legendisfuishabet. —Vbi autor ad fanciae la ii Elifaletbae (S$.T) nomen alludens, quafi Dei feptima fuerit, Q vel quia feptem operibus mifericordiae fe exercucrit, vel n C propter À * Nimirum res Hungarica, ut magis päteanr, ex chronico Hung. nonnulla praenotamus, vbi cap. 62 legitur anno 1198 r al Ut flarb BelaHi Rex Vngariae, bem fei 505n Gumerid) a«fote 9et 8 Cjabr-fang/ an. 1202 nabm -Der&eg -Demid) mit bem mul S5art/ st C ebfeften/ su 9Sveflau/ $u £tegttifs 20 068 Boleslai Alti fin Q15 1 u Mera- Gobn gur Gbe/Srau -Debroig/ JDer&og 95ertbofo v uia, Stárnten unb Iítria Grocbter/ S. Elifabethae Sftutter IV. Gdtveffer/ eíne berlige fromme (Sürflin. — An. 1207 ffaib &mridy/ $tónig in 1ngarn/ bem nur & SDtonatb (uccedirt La- dislaus, Deffen fucceffor tvàr Andreas 11, Regis Emerici frater, et dicti Belae HHI filius. J Hic regnauit an. 3 1,et cognominatus f0l fuit Hierofolymitanus, eo quod expeditione in terram S. cum Friderico 11 libp. aliisque chriftianis principibus, vi&o in acie W jdi Sultano ,. triumphum glöi*iofum confecutus eft ,. referente DRESSERO Zdillen. VIto p.s.7577. - ** Epifco i dicit. pus Ordinis Praedicatorum,qui al?bi fe de VORAGINE 21 es)*(s5e Ü propter /eptem ffatur, in quibus extiterit. S:'cq—ue pfimus qirginitatis ftatus, in quo fuit, fecandus coningalir , tertius p2 vidualis, quartus aifiuus, quintus contemplatiunr, lextus veli- giofus, et nunc feptimus gleriofzs, Et feptem hi ftatus ma- nifefto continentur in legenda hac, et figillatim defcribun- tur. Eftque notatu digna ifthorum omnium quoad ver- - ITl - ba etiam cum MSto noftro perantiquo conuen ntia; vt ï de nemo facile ea, quae in praedictis legendis referuntur, aut falfitatis incufabit, aut certo nouitatis. An autem l Tk eiusmodi conuenientia in reliquis ibidem defcriptis re- bus obferuetur ? a]ï vlteriori omnino labore , et quidem aliorum, dignum cenfemus. * Interea complures fuerunt dH m inter antiquiores, qui vitam et res d. E/ifabetbae dederunt, i ceu quidem ex libello illo 2uatzor ancilarum, et ex litteris b Magiftri Conradi 4e Martpzrg , quas de vita et morte et miraculis eius ad papam Gregotium IX dedit, videre eft. u Maxime vero in egregio Bafilienfium lexico reali celebra- L tur IO. MONTANVS, ** ec THEODERICVS , natione u Thuringus,qui omnium optime vitam noftraed. Z///a£etbae [ defcripfit, Equidem hanc lat. typis impreffam non habui- 3oK ï mus, fed MStam ex archiuo Darmftadino gratiofe D H conceffam, quam fequimur, itemque germanicam editio- la nem, getbrüud't uub vollenbet i ber lobl &tabt Grfforbt purd) L * Multa enim et.varia heic continentur; et quamuis in vita S. Elifabethae nihil deficiat, defunt tamen in elegantiffimo MSto nonnullae paginae,.id quod dolemus. ** Quis nam hic fuerit, vrumue hunc fecutus fuerit CANISIVS tom. V. antiq. led. ecSVRIVS ad diem XIX Nouembr. vti ET lexicographi l. c. putant? non aeque difquirimus. *** Tractationi praemiff. proftant verfus : Jnuocet Elizabeth , ft quis cum crimine tabet , Et plangens cor habet , ab eo critaen cito /a&m 1 -ag'*)-*(gao 1 u$ ourd SRattbed 9taleer ]. toobnbafftigt 3um ftvarbas n Syorn bot oct &rametoSBrücfen clo ecccexx, in 4to," cum Ji figuris, vndique incifura ligaorum ornatis , cui titulus : d Cronica Sant Elifabet 3 SDeutfd) befagen. ive bepliae i giben j uno toíe fic i& Sürinaer Qanb ift Cumen mit 3 viefen tounberliben. Gotfico 9Bitefung £m ireut Qeben l unb nad item Zobe acfjeu/ aué vielanberu Siflocien üf, Gronicten auf baé Cut&fte aegegen/ üer. [uftberfid) unb j &urfstveiligE su[efett, In praefatione fatetur Theodericus, non efle;additis caufis ** alibi, affectui fuo fatisfactum, imo [5 2 alios memorat, videlicet fermonem OTTONIS F. de or- t dine Praedicatorum doctiffimi et deuotiffimi viri, qui fic n incipit: seulierem fortem , et cuiusdam alterius fermonem 8 incipientem : 4d decus et £onorem etc. verum in hisce omni- bus ideo acquiefcere noluit. Hinc inter alia addit : reffexi Cl etiam cronica fcripta diuerfarum , cupicns inuenire quod que- )tu relam. — lgitur cum non inuenirem , vbi acquiefceret pes affe- us mmei, vifitaui monacborum et monialium monafleria, ini ad yt dit ciuitates, caflraque et oppida, intevrogaui per[onas antiquiff/mas t et veraces. Direxi literas bifforie buius. integritatem in. bis omnibus inuefliganr. Jinno nunc incarnatiomis dominicae lt ft snilleffmo ducentelinzo ocfogefimo nono, a tranfitu beste Éliza- Ti £et b quingentefimo none, ad. laudem eorundem fcribere cupiens N i /fai , [ed et incipf'e(zf pauciffima de biis fcriptur, que babni , depo Incom- j j : * Hanc verfionem ipfe B. LVTHERVS in Poftill. Eccl..fubinde s fecutus eft, eiusdemque vetba ipfiffima allegat STIFFLERVS in logic. Theol. hiftor. impreff. Ienae c1o 15 c 1xviri 4to, h vt SCRIVERVS paffim, et alii. * Quas tamen in verfione praedicta minus obferuabis ad ver- bum expreffas ; vtut et. librorum et capitum fere idem fit tenor. 24 «$)*(5e i mcamüof ta et [parfa cam;mfm , inordinata ordimaui , ind: /fmä?a f dz/lmx: et ordinaui , prout potai , zmþa/;ïa multa interpofui et li appofui , et ficut cangruere cvedidi , smaterie aptaui , per[onarum th nomina , dignuitates et officia !acavam vocabnla et tempora ex- primenda, quedam ffcut in fcriptis repperi,de verbo ad veréum j [ f pofui , et monnulla etiam variaui , vniuerfa et di inerfa in unum :ï Ti colligenr , boc 0,9;;/(11/'4772 compilasi, Zeflificor etiam coram Deo et eletlis angelis eius , me nibil in boc libello pofiffe , nift quod ex fcriptis prväxbmm bábere potui, et nifí ea,que a reli- giofir perfonir et multum veracibus intellexi. Notantet ti p etiam ob genium illius aeui, nimis credulum, maximeque ideo dubium porro addit quaedam praeclara sniracula au- t diui, que propter dubios velatores. [cribere formidaui. Dignif- [ femum quoque duxi et feci, aliqua de pietate iluflriffizmi prin- cipis Ludouici Landgrauii, eiusdemque beate Elizabeth mariti, i qui omnis bonitatis eius promotor ,et cooperator jïfle!z "maiss ex- vt zitit, annotare, quoniam boc Difforie neceffftas et. profecutio ex- n Ti pofcebat , ad/ortantióus itaque qui&usdam boneflis. perfonis et D deuctis, ego THEODERICVS, facerdos frater ordinis Pre- dicatorum minimus et indignus, natione T huringus, * cvm K plur quam fexaginta aetatis et' quadraginta duos. im ordine lp comp/m-grfm 4nno* , preferz.r apu/wlz&m inchboani , pertratfani Qu auitm W u * Conftat aliunde hunc eenus duxiffe a nobih familia Zzeedozaz- norum Wt hodienum inclutorum aereditariorum-olim Erfur- Ita naique STEILL in Ephem.Do- tenfium , de Appoldia. min.ad r Maii, citance Perilluftri Domino de GVDENVS in Syllog.I Dxplomamu r. p. 1 $6, referc: F. THEODERICVS de Apoldia, vir ingenio praeffaus, fermome purus,et bene erudi- t , feripfit iuffa Gener ali ./V/Iagz/?rz erdinis Fratris Munionzs legendam B. Donainici,legendam quoque Elifabethae, filiae Hun- 7AY /4€, €CC, 45* C 3j fi autem mente mea , felus omnia con[cribens , euendandaque ve- ifui at feribens , plurima, fepe cg[igantiäu; oculis , mea mantu. |.Sed TA haec de ícriptoribus antiquiffimis; vnde vità S. Elifabe- Id & thae cognofcitur, et forte ex circumftantiis aliis. Quae,vt erum penitius aliquando colligantur et conferantur, optamus ; Ui nec dubium eft, quin Ienenfe MST. membrandceum cum (trm noftro hoc Darmftadino conueniat, XV. a 5. a rtlie Libet itaque praecipua , ícopum noftrum illuftran- antet tia, delibare; qui eft, vt principia fidei Chriftianaé 'éQue ac vitae colligamus, Chrifti euangelio maxime conuenien- ]i M tia,ficquea Romanenfium dodtrinisquantum quidem illius liif- temporis ratio permifit,admodum remota. Erat autem temporisratio, fiue humanum fiue diuinum refpicias cul« i[rit murili, tum,omnino triftiffima ; nec ideo digna haec nobis videtur, TT vt aliunde notam pluribus delineemus. Et fic quidem t t4 inter Germaniae principes illuftris Zermanzu;, Landgrauius n Thuringiorum, tunc valde eminebat, vir, dicente THEO- sPre- DERICO **, vtique ftrenuus, et acer in hoftes, Odocari, *om regis Bohemiae, confobrinus. ' Qui, dum eo tempore Phi- yditt lippus, Sueuorum dux, frater Henrici imperatoris, et Otto, ii " 7 quondam Henrici, Bauariae et Saxoniae ducis filius,a prin- um cipibus contentiofe electi, non iftum, nec illum promo- uens ac prouocans, alternatim exacerbauit, et contra fe in ' occafione factum, vt no- E tur praelium excitauit. — Qua forte D bilis n Do $n * Non animus eft, recentiores, quorum multi funt, et complures: i iU ^V tales, qui aliud agendo, mentionem rei fubinde faciunt, recen- fere. Conferantur tamen praeteriftos ANDR. BRVNNERVS (l5 libr. HI,ec CHRISTIAN. MASSAEVS lib. XV1I Chéon. it. H MATTH.RADERVS inBauar.S. Volum.L p.143. etalii mulg, ** MST. Darmtt. lib. I,c. 1, feqq. D 26 (* (s bllfquidaiti iC R abitans in partibus Vngariae, et'im terra , quae feptem Caftra, eitbenbütgen/ vocatur , vir philofophus, literis et ftudiis fecularibus optime imbutus, regis negromantiae, vt autor dicit, et aftronormiae fcientiis nihi- fant lominus eruditus, Magifter Klingiffor dictus, ad diiudican- etia das praedictorum caufationes in T huringiam per volun- (üfta tatem et beneplacitum principum ductus. rdbi Qui ante- uam ad Zermannum Landgtauium introiffet, nocte qua- Ti£C | dam in Ifenache fedens in ianua. hofpitii fui, inter aftra diligen- tiusintuitus. Tunc rogatus ab iis,quiadera nt, vt,fi quae fatm fecreta perfpexiffet, ediceret, refpondit: » oueritis, quod in fie, &ac nucte nafcitur vegy Hungarie filia, quae Elifabeth nuncn- aljt palitur, et. evit fancta, tradeturque buius principis filio in uxo- t rem. — De cuius. (anilitatis preconio exultabit et exultalitur alia emnis terra..— De. vaticinio ifthoc qualecunque iudicium loq; valeat, ipfe diiudicet Theodoretus, dicens : Ezce, per Ba- Cati laam annum incarnationis fue prenunciauit miflerium ipfe per ip bunc preeleite famule fue Elifaleth Lenedixit nomen e L erium quo Id quod fane non aliter, ac diuinum tunc effatum adípe- plin Clabant miferi , et illi etiam , qui in Land graui! palatio et tori familia erant viri milites , natalitis non infimi; ingenio excellentes, honeftate morum virtuofi, cantilenarum con- any dtt fectores ( SReiflet.Gefenge :pdter] qualis ipfe R[Qüfiöt fon dicitur) fummi, fua certatim ftudia o fferentes. Nata igi- Yita tur an. Domini c15 cc vr1 filia, nec multo poft Herman- Wt ni principis primogenito Ludouico, optimae indolis puero, ia dicente MSto, cap. L electa adhuc fugens vbera, nata Dei fen defponíata, et anno a natiuitate IVto per folennes nun- €ios ac nobiles vtriusque fexus fummo fplendore,et vere regali pofnpa in Ih.uriþgjam addudaa eft. & XVI. «eS)*($0 27 &R S. XVI. ^ VE Et fic quidem non. minori cura tenerrima haec Utus, regis filia educata fuit ; nifi quod conftet, Deum heic ia filhi« fanctis mirabilem, et fan&um in omnibus fuis operibus, ican etiam obfcuriffimo hoc aeuo, fuam ab ipfis Elifabethae olun cunabulis declarare voluiffe gratiam, et operationem mi- Antt rabilem. Adhuc enim infantula, nondum doli capax, QUa nec matris, vix inde a tertio eueöhoms anno crudeliter g interfectae , infortunio * fracta, nec ratione vtens, et iam quit féturae. in fe perfetlionis **, Ícilicet in caducis hisce concef- kd i a€ , ttapinem prefärew, ante altare prouolam ; paumento ore AMncg adberen: , gem:/ïeähane; multiplicans , complicatis amanibus et L erettis oculis coeleflibus , prout poterat , intendcbat. Solent il alias ac poffunt liberorum animi parentum, et qui iftoruns Cium loco funt, velut obftetricum manibus fingi, certa et in fe- 2 cuturam aetatem manfura imagine. Semina maxime, et ft pt ipía fundamenta virtutum, hisce tenerioribus animis anti- dU quo praealtoque affectu infinuantur : (olcnt alibi difci- dpe plina, inter ludentes quafi vel affiduis fermonibus, de ho- fio et noris ac virtutis faftigio imbui, vt omnino ignorent natura gen an praeceptis acceperint? Sed in noftra haecomnia defi- | Coft derantur, quae nec parentes fecum habuit, nec amicam Yot focrum, nec pari ludo ludentes, fed omnes fexus fui, quoad igi« vitam et mores, imo et animos, prorfus diffimiles. Hinc matt potius virtutis radios proprios mifit, vix aliunde excitos, atro, ficque ardentius flagrantes : hinc ludens cum paribus, apei femper adpropinquare folebat , quoties intrare non 2 licuit, nut yee * Quod praeter alleg. fcriptores Chronicon Carionis brcuiter , fed neruofe refert lib. V, p. m. 10. ** Theoder. lib.1, cap.III. cenf. noítrum antiquum MSt, mena- Yi bran. ftatim ab initio. T x$8: e9)*($e anii hcuit;ad loca facra,liinina. faltem iftorum et þari&tes corif:in—- ftm endo , ofculis honorabat;et fignisaliis. . In quibus pueri- do : tiae ludis, nec lucrandi fpem habebat, nec de lucro fuo ite . uid retinebat, fed pauperibusid omne concedebat. Quae ii et fimilia non nifi optimae indolis indicia erant ac prae- M ludia;quibus nonum aetatis annum, quo praelaudatus Aer- $h spannur,Íponfi parens, defundtus eft ** attingebat. Equi- diu dem funt, qui cum TOPPIO, hiftoriae Ifenacenfis fcripto- en re ***, putant fequentes vitae chriftianae regulas iam fuiffe TO traditas Elifabethae , et quidem a M.Conzrado Mar£urgenf : teni L. Contemptum in ffontanea paupertate patienter ferto.. M. Zfa- u suilitatem tibi cordi e(fe (fnito, — M. Miffum fac bumanum fo- latium,et carnis voluptater. — YV. Effo miféricory erga proxi- mum. W. demper Deu in petlore tuo-babeto, et. eius me- lat seento. VI. Gratias Deo agito , quod morte fua te ab inferir Quà et aeierna morte redemit, - N TL Quuia Dens multa pro te paf- tat fes £. ettu crucem patienter ferto. — N VT. Zotam te corpus qi et animam tuam Deo confecrato. IX. 74 anirium faepe reuo- fibi cato, te manuum Dei opus effe , ac propterea operam dato, vt in f aeternuim cum Deo effe poffis. — X.. Quicquid volueris, vt pro- 110t ximur tibi condonet ac remittat , idem tu il , et uicquid vo- j !FU lueris,ut. faciant,et tu eiv facito, XI. eyaper doleto de pecca- » tis tuis, Deumque vogato , "vt illa tibi remittat. — Et fane f verum fateamur , funt haec fingula a fuperftitione, quae tunc maxime inualuit, omnino aliena, inque Elifabethae actionibus omnibus maxime confpicua, Nec etiam eius- ti eius modi virtutum praxes videntur primitus fentien animo * L.autot lib. l,cap.[il, ; *** conf. Happelius in diua Elifabetha xïïagniüce comhäta conc.x, p.m. 23. ; E ** A Dn. Iunckero recens edio. 29 ntn ahinjoiniihüatäe a Conradoift hoc,fed Deum portius auto- nabulis ad praedictum mo- Yuett rem arguunt, a primis inde cu 0 [uo do annum commonftratae, Quþandoquidem Conradus ie, demum per P apam Gregorium ex r ogatu Land- Quie vt hanc Dei verbum doceat, tefte prat rauii miffus legitur, M. IO. BALTH. HAPPELIO, or dinis Teutonici paftore 37 Vtut etiam a d pietatis tam acre. ftu- Equi Sehlheimenfi *. dium acerbum matris C afum,et materterae Hedvvigis ex- ipto füiffe cum MELANCH- fuiffe emplum plurimum deinceps pro TONE ** non dubitemus : vix famen ob eandem tunc of teneritudinem Elifabethae id cunctum innot uiQe credi- v muse nf 5. XV Iï. o Succreuit in eiusmodi virtutibus, quae primam ae- ! Q tatem decent vl tra aetatis rationem, inque deuotione fua, J m omni pietatis ftudio coluit, et cordis fimp lici- qua Deu ( pf tate. Prae (ertim dies fabbathi et alios feftiuos diesitZtrans- OTPW egit, vt praeter morem femper aliquid de ornatu corporis f fibi (ubtraheret, Íciens, quod, mirareris puellulam! non in yim nitore veftium , fed in humi litate mentium diuinitas ho- r noraretur, [deo his tempori bus ante meridiem pro Dei epne ] w reuerentia nec chirothecas induit nec manicas , f TAT [eyb. Saut(den ober Er/meln/ nät) fcx)n ge,&;uret & uoti- n f uat m cit., edit. ci» nc xrv Mar- hat * In Diua fua Eli(abctha, n purgi ; conc. II; p. 23. lbe r M. Conradi 9(nFunfft / toelcbe £U ibr $fapft Gregorius. auf ib reg -Serrmn S5egebren quaefcbictt / e1U$ Cfforf $u un terricten/ unb bíe 9. Goobrifft $u fic in. 05-:0tteo tuttiü erFláren/ habe fie ficb bert icb gefreuet /: bert lieben G3-Dtt vor biefe Coenbung berálidy gebancet/unb bif in ibren Gob gerne gebéret/ utib ibai geebref 2t. quae mitem ettra &abilem eius ge- od nium docent. *** In Chronicor. lib.V,vbi iþüx'nul matriscafum de fcribit,p-.mr. 10. 30 «$)*($oe qutidie etiamquicquam fibi fubtrahendo ftuduit, et (uam toni iregit voluntatem. 'Sic etiam ludos pueti | €s aut cho- Cutr rcas non aeque trifti faftidioomultoque minus í nconuenien- yiut tiori fupercilio auerfatam fuifle conftat, dicente aucto- adol re *: an Éecgnen $a 6 gpng fie me/ tvan eimmabl uinte den ite/ unb fpradj/ ciné utiibaegangen pet OBerlt 3u Gren/ — prat ift genugt/ bie atberm burd) 69té 95 il len aelaffen] ift p Da8 beft. « Prout vero in eiusmodi aetat € lepida, folique infà infpicientium voluptati relidta Deum fem per in oculis ha- ln buit: ita quead adultiorem , vires alibi fu ^ as magis cogno- « Ícentem, facile indicare licebit, quid.de reliquis actionibus tife dicendum fit? Crefcebanr ni mirum et nutriebantur fimul 4tgnes, foror fponfi, puella fpeciofa, et Elifabe Mg( uota, cultuque fimilr ornabantur ** th virgo de- feX Cumque decenter fit compofitae, auro ct gemmis coronatae ad ecclefiam pro- àdi cefliflent, mox noftra coronam deponens, et iuxta fe col- p locans, ad caput non repofuit, nifi diuinis officiis confum- ol matis. Enigitur puellulam a pietate celebrem ! Et dum Ietu fuper hoc admirans focrus, loqueretur, quia ipía et fponfi foror faftus fecularis affectae honoribu lem $ ibidem dicuntur, fy eidem refpondit: ' $86 feí nídté | baé id) fonobe itbis t f&e Greatüt iu betm 9fmgeficbt meít 16 Cdbopperé] bet vor mid) cine Sornen Gronein fat actragen/ i metact apt« Grtbebunae pin tnít 6 Ts elbe acfrónet. erfcoepne. Talia qu. varie proftant pietatis teftimonia, quibus noftram tunc potentes in aula fecretarii, undique amaris verboruni in- iurüis afficiebant , et proteruis infulta tiohibus cum ipfa focro illius teneritudinem perturbaban t. Vnde infimul patientiae et hux.'njlitatis fragrantiam omnibus monftrabat con- - eS)*(59 - j1 füm confidentius: dum femper, cum pauperibus maluit eifc, dio. cum ancillis, pediffequis, quam cum magnis in aula tunc Tleft« viuentibus. Transactis * etiam pueritiae annis,cum iám üclo. adolefcentiae confinia coepiffet attingere, augebatuf qui- u dem intrinfecus per fpiritum mentis deuotio, et virtutum Frttl praedictarum radices adolefcebant, quas ipfa iam tudicio Wi amabat, non impetu puerili, non incondito motu, fed et lique infurrexit extrinfecus per feculi malitiam valida tribulatio. h- Nam cum nubilis facta effet, a cognatis proximis, vafallis, gI0o- et confiliariis fponfi fui, qui eam diligere tenebantur , ma- tibus nifeftas perfecutiones perpeffa eft Saluatoris exemplo. ul Machinabantur fruftra, vt repudiata penitus, regi patri ) de« mitteretur ideo, quod minus, quam deceret, dotis accepe- iE rit ** afferentes, dotem pinguiorem et potiora fubfidia et [io- adiutoria illum potuiffe per filiam' cuiuspiam vicinioris co« x principis obtinere. Ipfa focrusSophia fatagebat ope- [umi- rofe, vtin aliquo religiofo coenobio fanctimonialium iunge- dum retur collegio. Vnde dubium .non eft, Elifabetham, exu- nf lem a domo patris,et huius mundi peregrinam; contemni Ituf, fe praeomnibus perpendentem,medullitusque ingemifcen- tlu tem,confugiffe vnice ad Dominum, tribulationemque fuam Nt ante ipfum pronunciaffe , et bonitati diuinae difpenfatio- fttf nis per omnia fe fubiecifle, Ktiam ancillarum et pediffe- lia quarum, quarum ex more gaudebat coníortio, et coope- unc rabatut, If * Cap.VI. äp(a ** Vtut soz ratayzec vifa talia boua,et tam pulchra, pretio[aqne ac mul multa in Thurisgia dicantur. antea lib. L, c. 2.. qualia trans- jbat anifit regina cum filia, et aliquando ampZora promifit zrazi - enitteuda. gt P* Merito cum hisce copferenda funt, quac Z/zedericus lib. 11I, cap. 11, fe3q. in commendatione Zadosici Landgrauii recitat *eluribus, 27 e$)*($e - rabatur, dicente manufcripto * , fobfequic',-, in tantüdr vt^ füta focrus indignans i diceret: mon iv principum dominantium, (ia Y fed in. ferurum famulantium , numero debuerat Élifabeth de- exu Tanta fuerunt opprobria, quibus obnoxium fuit fuit putwta. exulis reginae cor, quod omnium deftitutum auxiliis ma- (). nob triscafu triftiffimo affectum,et fuperborum defpectionibus, late quafi continuo rifui datum, non aliter, quam occulta in- fpiratione, refici potuit. Praefertim cum eo procederent Vii tüt) malignorum confilia, vt nuptias noftrae cum fponío Land- grauio optimo declinauerint, nifi nonnull i nobiles in Thu- ten ringia viri i ufti machinationibus obftiterint. - Quos inter con maxime laudandus F/Falderus de Farila,miles et vir bonus, V qui fponfum accedens rogauit, quid de filia regis facere [ decreuerit, vtrum eam ducere vxorem velit, an in patriam p ps demonftrato magno remittere ? cui optimus prince n ibidem monte, quem prae oculis habebat , dixit: ** mo Vert , fí bic mons, quem vides, a radice vque ad [(ammum an- I Junc ego facilius omnino potiusque contemnerem, fet reur effet , uam vt Elifabethae coniugium refutarem, Sane principale opc verbum hoc fuit! quod, vt Eli(abethae denunciaretur, non ft; folum mandauit princeps, fed pro figno etiam fpeculo, | j | quodam : imaginem crucifixi in parte altera praeferente, lu imo etiam ipfas nuptias anno obfirmandum putauit , Q Mcexxt cum virgine cafta, regis Hungariae filia, nobili et j T *gok eximia in charitate Domini, celebrauit. Qt 5. XVIIL . - € Haec prima Elifabethae indoles ! Quae non aliter, — " —— tat ac humano ingeneratoque pondere compreffa, in lepida v ftatim aetate per omnium fpem ita emota legitur, vt tot defti- intct adueríitates humánas omni fuorum auxilio tuta tal * LibLcap.6. "** librlcap.7. *** Libr.L cag. g. a )*($e 33 um vt tuta omnes mox naturae vires fuperaffe, inque Dei fidu- Hfum, cia vnice radicata, commune illud humanitatis pondus ij d exuifle vifa fit. Et quia nec Mag. Conradus tunc ad- 1 tuit $ frà fuit ($. XVII), nec alius quispiam talia pictatis principia ($. XVD, quae feculi obícuritas ignorabat, ob praedictam nibus, nobilium et fuperiorum inuidiam, heic recenfitam , inftil- tain lare aufus eft lerent omnino non nifi diuina fuit gratia, quae Elifabetham ; ceu lucem iriter iftas aeui tenebras, tot vir« L'and. tutis radios fpargentem , veluti certiffimam veritatis ae« Tlu ternae teftem conftituit. In qua a teneris adeo firmata, later contemptum Ípontaneae paupertatis patienter ferre po- Qru$, tuit; humilitatem vnice curauit, humanumque folatium aCC et carnis voluptates, vna cum mundanis honoribus, longe trram pofi fe reliquit ; mifericors erga pauperes fuit, Deum fem- !Z-gHO per in pectore tenens, eiusdemque gratiam , paflionem et mortem, qua ab inferis redempta, vnice cclebramt, fuffe- n rendo patienter crucem, corpusque et animam Deo con- V, fecrando, faepe cogitans, fe manuum Dei opus effe: vnde ial operam dare oporteat, vt in aeternum cum Deo effe pof- ttoft fit, ficque condonet et faciat proximo quaecunque velit, culo, vt ipfi Deus velit condonare; nunquam non de peccatis &t fuis dolens, Deum rogauit, vt haec talia ipfi remittat etc. inno Quae fingula eo facilius, fine omni fuperftitione, aut alia Jl et humanae fictionis fpecie praeftare potuit noftra, quo ab omni hominum auxilio remotior vixit, adeo, vt primam eius vitam non aliter, ac natiuum obedientiae ac fimplici- htefy tatis chriftianae fpeculum, diuinitus tunc hominibus ad- pida pofitum, intuearis, neceffe fit. ttot $. XIX. jeit Quod coniugium attinet, id quidem videtur hono- tut4 d rabile , nec ex ardore libidinis, fed in coniugalis caftitatis fanöh— 34 «s )*(se non ocn Qn&imoniam inftitutum ; id quod ex pluribus virtutam ac orationum exercitiis, ibidem lon ia gius confignatis, con- flat. . Quemadmodum vero omnis rectitudo diuerfis ar- us vt gumentis, in fe plus, quam cum media virtute, i. e. nrimitus [ inflituta matrimonit ratione, oppugnatur, quorum vnum in exceffu, alterum in defe&tu peccat: ita mirum non eft, (ibii Cuta noftram infuper ex tanto pietatis zelo, et quia tempori- tiatm bu s illis ordo praedicatorum et minorum per vniuerfum mun- dum cognofci coepit *, iftorum quoque regulis fuiffe exci- f0f COf tam. Praefertim Conradus de Marburch, nomine fatis ho- 3 neftus et religiofus, Papae innotuit, et tunc ex eodem minorum ordine matronae noftrae familiaris fuit; in id. tene etiam a Landgrauio ($. XVI) rogatus , vt coniugem dein- pio tim ceps, referente chronico, aZ diam falutis quotidie anismaret, Hinc tantus ad vigilandum in oratione aeftus; quem ipfe fatt maritus, ve fe affligeret indifcrete, mitigabat **: hinc cafti- &t gatio nimia,qua p/agis spultis, et duris verberibus, tempore p etiam quieti deftinato, Jaceradaut carnem;atque diebus qua- D 1] dragefimae fextisque-feriis aliis : hinc difciplinas alias ac- hili diri cipiebat, inque his laetam fe coram omnibus oftendens, poft conualefcens et proficiens in gratia , deferto dile&ti t thoro furgens, fecit fe in fecreto cubiculo per ancillarun iní Qtc manus grauiter faepiffime verberari, ad lectum veró ma- riti reuerfa hilarem fe exhibuit et iucundam. — Neque in tol| imiunr tau menía PrinCipis , lateri contra piorcrp aliarum fubl foemi- ly * Teftxantc Chronico Senonienfi äp.LVCAM d'ACHERY Tohv. III Spicilegii lib. IV, c.31 , p. 399, vbi dicitur , sowam tusc fiiffe ifforum plantationem, etc.. ** THEODERICVS lib. II, c.r. Imo ipfum Cosradum hisce exercitiis diuinitus exercuiffe $. Elifabetham,expreffe MStum nofitum membran. do;e.u — e6)*(te 351 — Utatn foeminarum adfiftens, magiflri Conradi, cui de.confentuma- COf* riti obedientiae voto fe conftrinxeratmandatum;ne de qui- [is at« buslibet bonis, nifi iufte quaefitis, vefceretur, fequebatur, fmitus vt taceamus alia. Et quia iam dufn faepius dixit: ag* "um iuuante Deo flatuna meum cito aliter ordinabo;ideo de bonis, n eft, fibi in dote fpecialiter affignatis,fe et fuam familiam pro- H !pori« curabat ** , nec dubium eft; quin tantam mox abftinen- fUf* tiam , liberalitatemque in fuos vfus conuertere ftuduerint eXCl* tomani corrafores et parafiti. Et quo magis ifti amorem sho- coniugalem -optimi Principis, Elifabethae indolis optimae yden ($.XVLD) exhibitum cognofcebäm;, eo facilius vtriusque n tenerrimos animos ad anxiae et fuperftitiofae pietatis fupe deite plicium initiantes, in fuum cenfum rapiebant, Praefer- atl tim cum aliquando accideret *^*, vt in quadam folenni- tate pretiofiflimis veftibus, monilibus, gemmisque ornata, Yiple caftie et dyademate aureo coronata Elifabeth de caftro Wart- 1pote rg defcendens cum facro, alioque multo comitatu ec- clefiam quandam fubiacentis oppidi introiffet. Eleuans Sg'«lü' s a enim oculos, quos femper in introitu ecclefiae ad crucem dens, dirigere folebat, refpexit, imaginem cruciaffixi confiderans nudum et fpinis coronatum, clauis confixum, compuncta Tfeddi arutt in fe rediens, meditari coepit. Hac compreflione affecta uo vifo adftantes turbati ceam ) Ia* cecidit, inanimis facta. t i tollebant, et ad oftium ecclefiae propter refrigerium pors tauerunt, faciem eius aqua benedicta, quae aderat, con- miurt EuE Vnde petuie fperferunt : | quae verba funt Theoderici. — E 2 pro- "Tom, * L.c.lib.IL c. 3- x g t ** Multa ac varia effen t dócumenta , quae in vtroque MSto * continentur, heic recenfenda, fi tempus et locus permitterete ; lisce tuta 3** Dib.II c.4.feqq. o le. I!, c. IV, et V. 26 «98 )* ( $& propofuit , omnem dcinceps'omatum poftponere , ac co- fit 0 ! |o loratis peplis,fuftatisque capitis velaminibus, manicis val- at de ftriclis, crinalibus fericis zonis, pro ornatu capitis im- plicitis,longis veftibus, aliisque fuperfluitatibus vanis non by ter amplius , fed'laneis, vel cilitio frequenter vtebatur. An "iV autem ifthaec femper Landgrauio; et aliis arriferint? exin- deb de vix affirmare libet, quod in verfione et alibi faepius le- futi gatur : titib ob (ie tvel ibren Spere unb Sreuube 3u f« ten 4u 3citen mit obergülten uab Qpurpuren Glepbern tia auétoenbtd) tvaé bebecft oc. tu | Hinc fancta mulier per ide omnia Ícilicet viro placens , egredientem Dominum per multa frequenter temporum ípatia fequi non poterat, pa pm ornatum veflium ipfo abfente mox depofait, capitis velamen *» & immutauit, habitum humilem adfumfit tanquam vidua ; cognofcens autem, quod rediret, ormare decenter,et regaliter [* "h € confutuit. Infuper dotauit Deus Elifabetham íobole nobiliffima: peperit enim filium Zlerszanzum , qui fuccef- lal for patris Langrauii Thuringiae, filiam quoque habebat, fici faf quam duxit in coniugem dux Brabantiae, itemque aliam filiam, quae in virginitate manere debuit, magiftra fancti- fhi ngulare exiftens. * l moqialiqm ob votum fi XX. vil $. Licet vero multa et magna fint pietatis ; humilita- ü tis , liberalitatis **, mifericordiae, deuotionis ac omnige- nae patientiae documenta , quoad circumftantias deícri- pta, quas auctoribus aeque, ac lectorum iudicio relinqui- mus: hnihilominus Elifabetham S. cum laudato HAP- PELIO l. c. pretiofae cuidam margarithae quoad praero- gatiuam, propagationem, et confortationis virtutem me- ' ritg * Videlicet in vtero fa&um, lib. IV;,c.I. **» Lib. II cap. VIL, IX, X, feqq. 37 $)*(5S$e —— aC Cö. rito cbm paramus, nec non cum B. MELANCHTHONE 15 val- lscs /ilï,am vócamu s celeberrimatn.a pietate feeminam. et cum maegno ecclefiae noftrae Haffiacae theo logo D. IO. STEV* tl i 5 non BERO * dilaudare non defiftimus. Praefertim. cum in« quibus refplendebat, fingu- - Àn ter caetera gratiarum munera, E lari vndique euangelicae paupextatis defiderio flagrare vi- us le- debatur,** Et quamuis principatus dignitate ct magno: rum obfequiis honorata, polleret di uitiis, et circumfluen- 1 intus non nifi fpiri- dv tia temporalium redundaret exterius, tu pauper mendicitat em affectabat. Vnde etiam ex de- tper do cum ancilis fuis in palatio de n pet fiderio. cordis aliquan coram. hisce in palatio, vili 'ent, paupertate frequenter tractans, u um cooperiens Amtn pallio induta, defpectoque panno caput fi , tanquam pracíago corde , fui futuri ftatus idua ; et procedens prophetiffa a d iftas dicebat: fc incedam ,cum pro Deo mto ulltt Vtut vero defiderium hocce, vna cum jbolt miferias fu]lineba. cceh tali vitae ftatu, toties exoptato, longe alienum fit a Roma- nenfium tunc animis, non nifi diuitias nobilium , impe- elat, rantiumque praefertim bona fitientibus ***: in ifthoc ta- fiam Qdl men Elifabethae , principis , tot bonis , diuitiis, et circum- fluentia tcmporaliumabundantis,dcüdcrio, itemque in tot vifionibus illius, et toties iactitatis miraculis omnino,com- modiffimam inueniebant occafionem, qua fua bona di- Ilitze tare et monafteria augere potcerant. lg cti« E-; | Sc XXIO Qqui» ïA P' * In Dedicatione;eleganti tra G. de con[cientia etc. pfa&.mi(ïa.queäl Cf0* Illaítciff. Poncip 1 GEORGIO Haffise Landgr. adfcri- ne tum fcimus. iac Dn. riio *** Lib. 1. c. VIIT, ** Lib. IT c. 1 fequ. vbi mira recen liaïuf;? f?lltgtwsc?-&itatis €t a ? | vittutum exempla. 13 e5)*(s$e $^ XXL t í degot Imo cérto certius eft , ordinem Praedicatorum et poiï f Minorum recens inftitutum ($. XIX ), exinde, et ex toties mqur dilaudatis ibidem in Elifabetha miraculis magna cepiffe princ« augmenta; praefertim cum Landgrauius , ipe pius, et que 1 omnium bentficiorum ilius dulcis fautor , fidelis exbortator, et u efficax coadintor extiterit. : Qui cum adWefcens effet, adeo tum caftus extitiffe, et pudicus ibidem, et in fequentibus dici- tur, vti plerique. eun matrimonio reputaueriat irzbæäï/em! ve- sentes quod , ipfo mortuo , fine baerede principatus et dominium ts p vyemaueret, Deinceps verba eius fideliffima et vera erant, teq quibus,tanquam iuramento firmatis,ab ómnibus credeba: qmm tur. Ecclefiarum Dei et coenobiorum ipfe fidelis prote- W Gor fuit, quinon patiebatur eorumiura infringi, feu priuile- quà gia irritari, vel aliquam eis iniuriam aut moleftiam irro« ferti ari.* — Fuit infuper eius pulchritudo, actionumque ma- a gnificentia inque omni eius familia difciplina in omnium fpia admiratione, Et fane notatu digniffima funt, quae autot digt addit: eramt tunc nibiles veraces , et. pacifict suilites , reliqui Tnan de populo bumiles et quieti , erat binc pax et veritas et bonos tum rum omnium babundantia : erat tunc fublimis et famofa Tbu- fler. ringiae prouinciae gens j' acceptabilis et deunta tantí principis » Eadem momine ïn/t('gnita,- $. Elifabet bae mieritix nominata., quoque pietatis, mifericordiae, et omnis humanitatis docu- * menta vndique edidiffe conftat optimum principem, vel non impediuiffe Elifabetham,talia caritatis opera abundan- L. ter adeo edentem,vt multieam prodi [s] calitatis vitii incufaüe- rint. Id quod praefertim ex illis mifericotdiae operibus co- gnofcimus, quae anno c12ccxxv,quo Landgrauius in Ita- fignata liam ad i—tþperat. FridericumII proficifceretur, con legun- —FOGRIV. FFb LV. — : )*( se 29 leguntur *; vbi difpenfatores et oeconomi Landgrauzum, "uf et poft multos menfes redeuntem accedunt,deque nimia elee- totieg mofynarum profüfione et largitione conqueruntur ; quibus cepife princeps pius refpondit: Jfmite eam Genefacere , et qustcum- US, €t ut vult Deo dare, Warburg: tantum et Nuvvenbure cafira gltr, tl speae ditioni feruate, Vnde et in hisce talibus beneplaci- , àdto tum fuum vndique declarauit. ** ls dici $. XXIL 9 ts uibus igirurS.Elifabethae actionibus et. beneplaci- Hnum tis probe confideratis, cumque illa clericorum intentio- &iant, ne, quam id temporis concipiebant, vt principum ditiones edebi omnes in fuam redigerent "** poteftatem, inuicem colla- protte tis, nemo non optimam hanc fuiffe occafionem videbit ; viuile "qua bona fua clerici et poteftatem augere valuerint. Prae- 1 Iff0* fertim cum Landgrauius ipfe feculi fimpliciffimi more illud C ma» anxiae pietatis fupercilium in M. Conrado "*** vnice fu- if fpiceret, iftiusque fuperftitiofiffimis doctrinis veluti pro- autot digiorum infolentia cxterreretur. Imo clarum ;//ud Ale- cligui manniae frdur, vt putabatur *****, ab ipfo Papa conftitu- bt« tum ($. V), in tantis aeui tenebris praefulgens princeps no- 7 fter zanto &onore ca/wt et exercuit,dicente Z beoderico, wt.eidem trmpt: 0""110 adert * |bid.cap. VII. docue *** Conf. lib. HII, c. X,vbi et in no&ro MSto membranaceo plura mi notatu digna; huc facientia, occurrunt. ndat ** -Vide Differt. noftram 1I, de Euang veritatis confefforibus in Haffia. ufadte us CO *** Érac enim aufterus, iniuftus, et multac ambitionis homo, if It ordinisque fui rigidiffimus cultor; ceu ex plunbus id come- monftrari po(Tet documentis. xgnm VFF* I enim expreffe vocatur J. c. vtur in cit. chtonicoSeno- egut nienfi infuper frarer. de ordine frarrum minorum fars bene- n et relisiofus aüdiat. 49)*'(5&' 46 ii omnia äemflcia, quorum patranätw inr ad ipfum þäräineäat,- Neque cundaa ifthaec fufficiebant ) committeret. conferenda. D harpagi. Cognita enim iam antea Elifabethae (8. XX ), P et nunc mariti optimi ( $.. XXI ) indole, eo proceflit ordi- nis Fratrum minorum-patronus-ifte Conradus, vt votum t f poftulare, huic ordini praeftandum auderet; — Corfe»fit * fià quoque ille, Theodereto tefte , quod Domina Ehfabeth, uxor « ffia , ad manus dicli Conradi vetum obediencie emitteret , iure et matrimánio [i&i faluo.. .. Hinc parum abeffé videtur, quin | ipfum ;voto Landgrauium adítrinxerit. homo aftutus, imo quale illi matrimonium, et quantum matrimonii ius f & delitiumue relictum fuerit , alii iudicent. Vtrumque ta- men, vtclarius coríftet, accidit aliquando ^*, vt vxor L S. Elifabeth vocata a Magifiro:ad predicacionem , mon veniret, 0t tu prapedita per Marchioniffam viri [ui vxorem,que f'nperuenerat. Y Vbi mox sandauit ei dvcuec ifte, quod propter banc inobe- dienciam tits deinceps gerere nollet curam fui. 4t ila ex ea po qu meto i/acDpioxeiss principio , féguenti die venit fefliua , ve- uod dum renueret vir fIre« fi cipi fe in graciam poftulauit, nuur, adpeder bumiliter eins fé profivauit filia regir, veniam x impctmuit,anciü.u vero. eius: duris verberibus cafligatit, . Ita- ue duobus aunis "viuente marito obedienciam exbibhit , pofl gmortem "vero eins multa ampliora, uis non anxiae pieta- tis zelum fibi concipiat? ecquisaugmenta ordinis minorum Fratrum, nuper inftituti, exinde non colligat? imo quid vlterius in animo habuerint harpages, nemo non praefu- met, nec difficulter concipiet, qui factum fit *^*, vt circa ifthaec * Sic eniin inverfione: r gutnbpe uno gejtat audy/ Dap feim Liebe - . J)auffrau 2c.. ** Conf. Theoder. Ec. lib..III, E Xbitemque MSt. no&ruä Lc. 1 *** Sunt enim multi, qui mirantur, et uafi reprehendunt prin- 1 cipum, ime ipíius hacin re S. Elifabethae,clementiam nimiam. ET ht i ifthaec temkpcra', regnantibus hisce piis principibus , t t ipía S. Elifabetha, tot oues Chrifti infontes folo haerefcos X nomine notatae, deinceps mactatae, et combuftae fuerint? tdi« Praefertim cum tanta pietatis fpecie incedens homo aftu- m tus et iniuftus, fua occulta vi adeo feliciter egerit; vnde j' mirum non eftt illum dein , maiori autoritate papali or- UA natum, inftar lupi ferocis, illuftres etiam familä,as adoriri nt coepiffe £. crtius, ac ferocius." $. XXIIL quin U$, Tantaigitur hominum audacia erat! -quae opfimani L 1U$ non folum Elifabetham, rigidiffimo obedientiae voto ad- C ftridtam , tenuit, fed eodem etiam , vt conftringercetur ficque tandem, vt VXot Ludouicus princeps valde pius ; nnrt, omnis in oues Chrifti poteftas, poffelionumque humanas Vrb rum dignitas, diuinitus conceffa, obtineretur ac raperetur, ult- voluit, ftuduit! Prius quidem iam obtinuit feliciter ; X €0 pofterius vero retinuerunt adhuc tot familiae illuftres, in- L ue his tot »obiles veraces,et pacifici militer,ita a Theode- rico vocati ($. XXI) : quos cunctos tamen debilitare, .fu- fre cere *** ntam fpg&os reddere **, quid? quod tandem interfi la cpnatu; M i Conf. de hisce omnibus, et quo tandem modo interierit Con- NeLa* t radus, Differc. noftra prior de Exangelicae veritatis tefhibus an- yrum te veform. Luth. in. Haffia $. XX, XXl, feqq..— Quibus adde P rodremum Obferuationum , yitam Conradi illuftrantium , qu*d viri con raCf 5 faliff. D. JO. GEORG.ESTOR , collegae aeüimaycif- fimi , in Anale&. Haff. fafc. I p. 1 f4, (eqq. qra Vhaet ** Conf. Prior differtat. e Canfe["m*bw in Haffia pafm ad h. féc. ni " M* Sic enim e.g. in Germania circa an. cl» cc xxx magnum numerum flammis dederunt, conf. IAC. ECHARD Tom. I. |c ! fcriptor. ordinisPraedicat. fol. 1 f 5. Quales autem in ?ialïin [ pfin' iam es antea igni traditi Gnt. conf. Differr. cit, jjart u ] 42 conatus eft fuperbus ;,ilhlevinqüi*fi'tor Conradus. Hic licet bus votum obedientiae a. Landgrauio , ordini fuo. praeftan- ex ho dum , quodantea feueriffime: intendit ,. vix obtineri pof- T0/ fe praeuidit : maiori tamen vi ;^magisque'occulta, in id bin deinceps incubuit, vt faltem coniugii principalis, tam fua uiter-defcripti, vinculum: penitus rumperetur, aeque prae- bar füa uidens commoda, et fibi forte , et viciniorum t&»nc cleri- ( corum poteftati futura. *'. Equidem - /am tepe/£ere. coepe» It vunt praedicatores. Hierofalymitani, Ícribente abbate V rfper- dl enfi ** , :proptér mortem [nmocentii HIE papae ; « nibilominus epifcopus Halberfladienfis,et magifler'Cokradus de Marpurg - fl adbuc-infiflebant buic negarie. Tale igitur iter,feu gererale PTO ia péffagium, vecens. adnunciatum fuit, et an.cloccx xvr1 ad lu terram fanctam inftitutam, quod infimul. Zridericeos Rom; glih imperatot fufcepit.. Mox etiam Landgrauius, habito cum Hildesheimenfium 'epifcopo confilio, cruce fignatur; atta- " [/ men latere cupiens, ne turbaretur Elifabeth. ^ Quo autem ftupore haec contriftata deinceps fuerit, vifo nempe cru- It cis figno , Z/eodericus refett *** , nec ipfe videtur; verba ne/ "ii fát digna habuiffe ; quibus triftitias; acetbiffimum:fiefum; et lacrymas Elifabethae, nobilium, et flg-n'atorum, et alio- (l tum, militum, fubditorum , et omnis terrae Thuringico- li rum proferre et exprimere voluit; vtut. ti- X propriis fump us 111 ES 13 i * | Conf. DiH. :I:.:de.(::o : ;gfroribusEu:;,ng; vg;ir. m äHz;—flïi'a.. ** Norabilé exemplum: epiftolae cuiusdany exárátae;; qua ab eiusmodi praedicateribus medio aeuo ad talia. . itinera, feculo pude&das;: excitati t décepti fuerunt- hominés tni- feri, videbis in ZMzetdótzs ameze,Germamiam fatram et " Prvfnmm iaMflrantibus, Tóin. Ljn 2, ptopediem cdendis. - ) ** Dbr IV,9.152. 25)*(te 43 Md C licef bus * profectus fit princeps,Nam hi omneä iam antea x fs experti erant tot tmala**, et denuo imminentia; abíente hoc principe, fuosque omnes, veluti oues fine paftore, t pof- dnü non nifi rapaciffimis lupis relictos , et. palantes praeuide- ** P] "ETO bant. - Abiit nihilominus Landgrauius cum comitibus baronibus, nobilibus,et militibus, et Smalcaldiam oppidum p cltri fuae ditionis veniens, omnibus qui aderant, valedixit "***, ,' Wfþl' cum merore cormifít fratribus fuir , natur cum vxore, ma- tremque deofculans filiali more , vix eam alloquitur cordis pre dolore. — Mluc smota vifcera , corda tremuerunt, dum alter alte- fmim p vius colla tenuerunt , expetentes ofeula, que "vix exceperunt eitril propter snolefliarum multitudines, que eos cmþreje'runt. Ma- "a ter tenens fillium , vvxorque maritum , in diuer[a pertrabunt et 'Kotni tenent inuitum, fratres cum tmilitibus velut. compeditum firin- 9 cum gunt,nec difcedere finunt expeditum. — Erat in exercitu maxi- mus tumultus,cum carorum cernerent alternari vultus, Jïeäant "at autcm eones pariter, fenes et adaltus, turbe cum militibur, cultus et — * a. dncultus, — Eya quis mon plangeret, cum videret flentes tot bo- neftos nobiler, tam diuer[as gentes, cum Z buringis Saxanes illuc vabi Zimico lustamine ïfäuma eenientes , vt "viderent Qo: ab[cedente». t a,no cuntli certauere ; quis cum diucins po[fet vetinere quidam col- uf , nec poterat cuidam re- 7ing'ic'0- lo, brachiis , qaidam ifzbeþre vd(iä 2 [pon- umpti * Miferum id erat folatium ; quod ideo non debuiffet tantis | bus laudibus extolli ab autore, veluti magnum beneficium, fubdi- — tis exhibitum etc. 3 r in vicimo conuent'u Cruze- ** Haec ipfe princeps ominabatu burgenfi, lib. IV;cap. IT, icemque in vltimo fuo vale Reyaers« qit )b bornenfi, c. T1I. d iMineras X** Trbus fcil. comitibu s, fex nobilibus , et quinque facerdori- jnis iti- - bus; ipfo hi die Iohanni baptiítae facro, Smalkaldia deceffe- Wf!mïlïl rant. conf. HAPDEL.]. c. i *** Cap.IV. Quisnon fübridentes monachos, t fcriptorem heic ipfe defleat ? 44 a$)*($o P sss defun ypan,d'erf.f Vaudim [e de manibns excutiens furtm magnata- rum , ficius peregrinorum fallus eft , admixtus turbe cruct ynat UE fgnatorum , non vifurus amplius terram Z buringorum. H fui i erat votum maleuolorum vnicum! zffcendenz itaque fuper — equum princeps pacis cum multis baronibus, nobilibus militibus, Ka fet armigeris,aliisque Chrifi fidelibtr plurimis, valedicentes terre, et populo resmeaturi circa finem menfés d]unii peregre profecli funt xerit, àn nowine Domini, Sic igitur, quod Deus coniunxit, fide- met.: dime liffimum coniugum par! fic tot coniugia, quae homo con- tra Dei exprefíam voluntatem foluere nequit , iam foluta 10b0! Do videmus in miferis diuortiis ! . haec feculo pudenda:itexo- & ctt Soyevcios, OCCUlta. vis eft!. haec anxiae et fuperflitiofae pie- mplum iftius triftiffimum * ordr tatis. yiokntia., et exe $s XXIV. grau - Abit princeps, relinquens principem Vicïüam, graui- inho dam; principale orphanorum par, imo viduas complures,. et infinitos orphanos, in terra fua relinquens, abit, Et,. quod infuper miraberis, prolem, in vtero- conceptam, part * voto conftrinxit, v£ ff puer mafculus nafceretur, in. Ramers- dorff, f pucla,in Aldenbura premonffratenfée ordinie fab vegu- la D. Auguflini locaretur. ** Sed quorfum haec cuncla? , Adiir. princeps beatorum fedes.ante, quam Ierofolymam. attingeret Hydrunti II id. Sept.. fieque Deum ncc heic,. nec Ierofolymis ideo adorandum effe, Io. IV2 1,fuo exem- plo docuit* Interea fummo moerore affecia vidua, ma- ioribus ftatim acrumnis afficitur, ac mors ipfi a Sophia ***, defuncti * Digná fünt notatu, quae in inconfolabili S. Elifabetha rore confignauit autor cap. V. Ve/ Imnoee ** Libr.IV, r. conf. $. XIX füpra. MP* Quam nune demum monachus ob fingularem prudentiam €. V1l dilaudat ; id quod mcrirro prudentiores mirantur.. * 45 —— e6)*(te Mgnm,; defundli matre, fuit denunciata. (liiac*cüää»ä"quidcm, t CHf yna cum caufis aerumnarum *, et fecutae eiectionis, hinc Hoc inde allegatis, autoribus ** fuis relinquimus. — Tanta ideo t fupte fuit miferia, vt nobilis et religiofa foemina, abbatiffa de litiluj, Kizingen, B. Elifabethae fecundum carnem matertera, mi- r lttrt, ferata paüpertatis eius ad Babinbergenfem epifcopum eue- i funt xerit, qui auunculus ipfam benigne fufcepit. n his ta- t,fide- men fingulis infortuniis, vel etiam lenioris fortunae blan- 0 COft- dimentis *"*, et patientiae, et caftitatis, et cuiusuis virtutis oluts robor, non nifi heroico. animo; ibidem *'**. probauit. àne Poft haec epifcopus. cum . nobilióus. de recuperanda eius dote., Ts gïe- et. copmoditate , et procuratione eius condigna, et honeftate ordinanda tractauit. *** — Et quia Awdolphus de Farila grauiter allocutus eft Henricum principem, quafi in ifthoc graui» inhoneflas et impietas fit inuenta , recepta fuit mife- j Ut $ ra H ? pat * Lib.1V,c.9, ro, 1. aumu s ** Sic enim inter alia MSti noflri membran. autor fcribit: . ewz ] reg d enors viri [ii per toram fuiffet Thuringiam dinulgata, ipfa tau- quam diffipatrix', et prodiga a quibusdam va[nllis viri fui tur- anda? piter et totaliter eff eictla etc,. Vnde nunc clericorum fcopus, ymam qualis hac in re non folum ab initio fuerit ?. fed et vafallo- "hCCf rum, et fübditorum omnium mens conftabit facile. Eiecit: exeit autem Elifabetham, vna cum liberis , vel ita potius eiici per- mifit Hezricus, defuncti frater ;; vtut hic. M. Conrado /farze 2 a u ln etiam fueditus et. deuotus fuerit.. MSt. Darmft. lib. VII, c.. M** Cogitabat enim epifcopus illam alterius principis matrimo- fondi nio copulare, lib. V, c. 1 ; Noftra tamen nafum fuum propriis £ mote 3nanibus trüncate maluir, quam tale quid admittere. : conf.. MSt. nofttum.. W** Praefertim vbi offa diledti matiti, tunc reducta,ibidem in- tueretur. e. IV. entim url Trbok D. cap. Vs 46 hedcidnn «e5)*($o Vet TT fpondens** : caffva, :iz)i;;:?feJ; et 0pp:da, et. térras , quibus implicari et difirabi opartet , molo . verum pro dier fiofi bis , quae iure mibi debentur , vefpéilu dotis peto extiberi , de iil gratia vatris mei. ^" Vndique interea hóneftein aula habita fuit ;^ nihilominus fubduxit fe, eligens inter popularescom- l feit putari , quàm deliciis principalibus intereffe. "Hinc nobi- quid les et magnates eam; in paupertate degentem; defpexerunt, adeo nec videre, nec alloqui dignabantur, veluti ínfanam Quat ii et fatuam, vel ideo, quod diuitias abiiceret, vel oblita mor- p tis mariti gauderet, cum potius lugendum foret, procla- mantes. Fuerunt tamen et alii pietatis amatores, qui Ü d noftram amabant; imo papa Gregoriuy 1X illam apoftoli- burg cis fcriptis paterne hortabatur, et Conrado diligentercom- p t defenforem., *** per mcndans , illius inftitui Mar Elifabetha igitur, nunc fui iuris effecta, tanto /?am- pua ve Deo con[lrinxit;vt-nec-mandatorum eius-vnsm-iota-auderet preterire, et Conradus ideo matronae familiaris fait, vt chroni- con Senonienfe l. c. habet. Sunt etiam, qui nimiam hanc »dok famjih"aritätem etiam tunc temporis re prehendebant. Ve- * cap. X. ** Cam tamen peramate illum amiferit, nec ideo matrimonium ^Romanenfium more vilipenderit, ita cenfente B. Scriuero in - thefaur. parc II conc. XIV, $. 26, pag. 13 16. 3 uem fcilicetiam antea ex rogatu Ludouici mariti habue- ^rat*(S. XVI) do&otem , et cui nec ipfe frater Hesricis fuit - conttarius, fed fabdicus, diceate MSto Darinft. lib VII, c. r. L. s* r 'enim. MSr libr. VI, c-IV. de fufpicione hac refert Ru- dolphum de Varila ber Godbendfe illam allocutum fuiffe : cu- £m habeo;Domina taea, de bono nomine, quod pro faniilia. ritate, quam cum M. Conrado habet vuleus, ftultum; et iono- * bile opinatür peruerfe , et loquitur-verecunde. -llig r&'[Pon- T ei)*(5m. m Verum id potius ex illis blar—xd.»itiisx ($. XIX) advotum .oBä;- dientiae à Conrado intentatum erat, quod non poterant lfj pra m,dt non et mater Landgrauii, et nobiles, et fubditi trifti animo |habita intueri. . Vt nihil dicamus de maleuolorum opprobriis., esCOme ($. XXIII) et calumniis, quas hilari fronte noftra femper C tobi- fcrebat, folique Deo placere, et adhaerere; ftudens, adeo XCfünIt, quidem , vt mendicitatem: publicam. in animo-haberet ,. et nfanam quae ad vitam neceffaria peteret e[liatirm "; id quod tamen vi- td tflof« detur Conradus retraxife, valens tantum, vt de bir, quae.ta; procla tione dotis [jabere poterat,et miariti debita foluerentur, et eg.eni: eleemofyna largirenturs. -Secuta:eft Conradum inde in Mar- 55, QUi polloi burg**,etheic minus tutam fe fentiens.ad quandam villam, « Con CiBebr ditam, conceffit ; vbi in exigua cafula degit, mox perfuadente Conrado *** domicilium et xenodochium Marburgi inftaurare coepit,affumens habitum humilem,ita ris purz fiam- Prac*fcriptum,; vt Deo s'et. iniirmis;'c—hrri&i memb ul gando, chroni dit;in cOeh;.r'x;fz;fpiciens : [ænediä'm- per: ominia Dominus Dens n hanc Jefus Chriffns , qui boo.neunu[culum a. we vecipere diguatus eff, l Ll ego nobilitatem generzi mei; abuegaus pro amore eins, apcillam ee fibi tvibui, mundi diuitias contemnens , paupereulam une fécts Ye — - me antem uos, Dn.pincerna,aliquo [u]picionzs fcrupulo labo- — retis , offendens pudica. foemina. conflanti viro mudas. [capulas jmonium Juas, vie btatigen unb blofer 9tbfefn/ dicens: pae ift bíe £iebe/ riuero i bie ber D. 9riefter/ unb Soiener G:Ofte$ u mir tràgf/. ober barburd 4u fídb siebet etc. i hllbue- * Libr; VI, c. 1. in qgo,;,-et (um libus. deüderiis, Conradu-m, Íecuta vici ht 'dicitur. ** - tyer fanbaraff Henr icustmabtt ibr Seibgebieng gen SDDarburg/ llcr Amit alfem 3ugebór/ nebett 300 (purat MSt: $00). 99jar iz fert u- jlfe : ci- beré /. 409 alfo mit qroen abelicben: Grauen /. (quarum .vna fuit ) fgmllla' 77 Güta,altera Y(entrudis;)tunb. berm 9Beicbtentfer Conrad babitt. : HAPP.l.c.p. 21.. THEOD.lib. VI;c. jttigne Waf o jidpot- 39** Lib. VI, Qiü?,,feqq.. 38 Á 49 a;)*($e gando, fub'leüah'dö, fatiando, aliisque infinitis -mvi(elricdr;iiac [77 et charitatis operibus fuccurrendo, expeditius fubferuiret. y, qu Multa fane effent opera praeclara omnis pietatis, heic re- Wanc c vinarul ceníenda, in quibus non nifi ancillis aequiparari voluit; nenfiui cum his cooperari, coquere, lanam trahere, nere, et quáe fingula habebat reliquajinter pauperes diftribuere ; atquein X fiae th eiusmodi rebus, fummam paupertatem amans, a patre fuo reuocata fequi noluit *, potius hisce pietatis exercitiis ** tum,à Nf immori exoptauit. sl [ i | Ex his igitur, et infinite aliis pietatis ac mifericordiae Omydt exercitiis non poteft non, fi i3sc95«0«dac, illo tempore in- Quidc ualeícentis, vitia remoueas , optimus Elifabethae genius poz (8$. XIX), imo et ingenuum vetitatis euangelicae teftimo- dicari quiij nium cognofci. Id autem, vt praeter indicata clarius conftet , neutiquam legimus, 'noftram inde a cunabulis hs forte fanctorum auxilia imploraffe ***, fed potius in Chrifti tidt, vulneribus, et eius merito vnice quieuiffe, dicente SCRI- ( ttií vhdel VERO *** vbiad fpeculum ($. XVD), a fponfoacceptum, recte dicit: $»af fie fic über alle maffeu freuete [ tvobl Md fónte Sinft wi/fïmbe/ pafi iþx/ alé cínec 95taut Cbrifti / feiné boto feliqu p RAD * Conf. MSt. nö&rum membran, vbi cetti legati dicuntur hïifïï, " drgxm fed fruftra. E W d ferentia oppidi WM'arburg **- Quando e. g; edi&to iuffit de circum 12 milliarium circumquaque multitudinem paupetum con- tj uocati etc.. MSr. Darmft. l. VIl, cap.I. Necideo mirum, fi ** dicatur Marburgum exinde vnice celebritatem primitus, ev L totaà forte Haffia notabilem benedictionem accepi(ï'e. *** Nifi quod in prima aetare Iohannem baptiftam valde itauerit. conf. MSt. Darmft. l. 1.- /efHa-; *s **f* Tom. I, part. IJ, conc. IX, $. 3 1, p. m. 712. —— ec)*5$o9 49 COtdiae vortomimen/ al Gbrifti 9Sifo] unb Ftetigeö Qïebäcbtnufj "tüitet, X. quem ita vita fua deinceps exprimere adnifa fuit. heit fe« Hanc quoque crucis Chrifti contemplatricem nullibi di- voluit, uinarum ordinationum,quo matrimonium fpectat, Roma- etquát nenfium more, contemtricem fuiffe conftat, Id ipfe DRE- Itquein XELIVS* etiam, cum SCRIVERO, et aliis noftrae eccle- itrefuo fiae theologis, recte ex flebili obtutu offium matiti reducto- citis ^* rum, demonftrat, Dicebat enim : $yt tveifit/mein 69tt] bag id) feine O egentetttafcit beaerte alleseit] umb mit bie [tebte über alle biefe QBerIt Gbre/ &ut/ Srepbe] unb at Opolluft/belt in mit bepne Góttlicpe &nabe aefaffen 1c.** yore - Quid de operibus fuis,quae alii tamen ob feculiignorantiam ! gcnius pro miraculis meris habebant, ipfa fenferit, et de hisce iu- ellimo- dicari voluerit? cognofcimus, fi quando cuidam dicenti: clarius quid ef Elifabetb . quid operaris vegis. filia ? cur inquinaris nabulis bisce. foetidiz ? etc. *** . vefnondet : Qettounbete bíc Chrift nicot/ S entbu nicpt bíe Oieracfe burc) míco/ füsbet SCN- ín mír tf 9Birgd'eu uno Z6un bie &nabe 6Oté .f eptum, vnde Deum folum praedicari exoptauit, addens: Cf fan ('evfí beradbtet bec QSerite qpallaft / nnb fuüde beà Sonnelé $ (ontt S9tafie . Et quia fic omnia fere dederat pauperibus, n reliquum vero non fufficere confiderans tandem CON. —— RADVS, simiam ei effuffonem ipfe interdixit, eamque pra« yr xf digam vocauit "***, imo et verbera, et alapas ei dedit, fit Salfi» Marbarg vigct Datte Stra&'uzyge/ ub Seäb/ fo vaff et ibr jm con Sctwljo rim, 4 * Tom. ILopufc. VIII, part. I,c. VIL,$. 2, p.m. 872. jtus, & ** Lib. V,c. vlt. MSt. Darmft, ** Dici enim non poteft, quanta cura adfuerit hominibus, etíam foediffimo forfan morbo laborantibus, adeo, vt Conradus ipfe d d fuam indignationem indicaffe dicatur. l.c, *eer q o IT $9 «e$)*(S$e asss fum . €xblegen an ibr Deiligeà 9Intfí& offt barum gab 3t. fcq UI;I Haec cuncta patienter,laetoque animo in memoriam Do- lus CO minicae paflionis fuftinuit, et ad loca, quantumcunque di- admaiti ftantia, a Cozrado vocata, fine mora venit. De fanctis, iftorumque reliquiis, et imagunculis quid fenferit, et quam fuperi alis & optimam veritatis divinae confeflionem dederit? ipfe T heo- dericus non celauit, referens:* Cyn eínet 2eif quatn (ie 3u efslicoen gepfilicben 9Brübern / bie ba9trinat gclobt batten 3u Dalten/ fabe ia (ter Sorden cólicbe gefdiupte 3ddi, ten $Bilbe/ Eoftficóen übergufet/ bep XXIV. (ie (praco 5t ftium ben] bie babep tvaren/ baé Gelo ic Patan acíeot bat/ g Pettet it nüglicber au etver Subunge bemanb/ anb $Icoo bunge/) fvan bie SBarbept bcr 9Bilee (ft nütlicoer ptti Sereu getragen/ unb barin acfiorieben / ban mit fol «ber Gofibarfept bíeber geftalt/ toan cé nicbt alcubfic ?aé in aufben. ober fepben &lepbunge / Derrfidber Soft nb mepdoen Qeget epníg Sepfge bae etoig &ben bab & ertvorben, — Cum autem quidam coram ea de quadam pulchra imagine, vtpote ei competente, mentionem face« ret, exprefle refpondit : $Det Scifier enbar(f (b nicbt] bic eSilbuage ttage i i mepnem Seróen. — Eccur ve- 10, ob tale euangelicae veritatis teftimonium, rigidiffimus fuperftitionum Romanenfium inquifitor, et Sanctae Elifa- bethae. defenfor Conradus ipfi non minatur alapas ? cur toties id teftanti, non dat ? forte quod éo tempore ita teftata eft veritatem noftra, quo fuas adhuc diuitias ha- buit: cum eo, quo non amplius habuit, intet doctrina- funm * L. VII, c. IX. Quem locum quoqueB. LVTHERVS in poftill. eccl. allegat, itemque VVITTERVS in poftill. fanebr. et IO. STIFLERVS, fupesioxis Hungariae theologus, l. c. c, IV;n. 29» P. 922 'JS)'(SD $t rfum clHilarum tantas tenebras patienter oporteret ob- ub x m Do- fequi. Sed talia heic fufficiant veritatis teftimonia , qui- que d bus conftet,illam adhuc viuam, omnes indifcrete noluiffe finds, admittere fuperftitiones: multoque fic minus anxiae, et tquam fuperftitiofae pietatis cultum , fuis aliquando exuuiis, et eTheo« aliis exhibitum, mortuam potuiffe impedire, * i f $. XXVII. . Debuiffent adhuc praeclara pietatis monumenta alia gt d addi, quae praefertim in liberis fuis declarata, et hodie- d ju num confípicua ^*, reliquit Landgrauia, Baeuwxi vips , v bot) 2 Iac. * Sic enim , inftante morte, rogaifchöonradüm dicitixr-, Vt 0724 v lTEU fa. diffribueret preter vilem tunicam ($. XXV) , in qua voluit fepeliri. MSc. Darmfít. VIII, z. Nihilominus cap. V legitur, vtit ol quomodo mozachi Ciffercien[es cum aliis ad exequias venerint, TU pilos capitis, alii digitorum vngues, quidam auriculas, et mamil- : fl larum capita , fie [ummitates , alii paumorum partim(d/: pre[ci- m bb derint , pro fantinario referuantes etc. ** Sic enim e. g. Sophia, noftrae filia,vndique liberalitatem fuam quadam m x in Haffia probauit, quam fequenti diplomate inter alia firma- ( al mus: SOPHIA, filia beatae Elifabetb, Duciffa quondam Bra- bantiae , et tpfrus filins H. Dei gratia Landgrauius , et Dominus Ccut Y terrae Haffiae, umuerfis has literas vifurts rei geflae declaratam diffimus aotitiam cum [alutatione, — INouerit vuiuerfetas noffra, qui uos ae Ellee propter Deum, et ia vemiffionem noftram peccaminum , Ecclefiae 42 Q Jantlimonialium in Caldern fuper omnibus bonts , quae tempore forarzs Gertrudis, Z4bbatiffae ibidem, in eadem villa, vel citra, port t jtis h et in Brungershaufen, erga proprios bomines uoffros comparaue- vrant, perpetuam tradimus libertatemy, vemittentes eisdem Eccle- jodrita Jfiae omnia [eruitia, que ab 1pfis hominibus noftris habere con- füt 9- —Ó fueuimis , qui bona eadem in preditlis duabus villis antea poffi- debant. — In cuius ves tefHmonium damus praeditlis Abbariffae, n PO&)H et (antHimonialibus, praefentes literas figillorum noffrorum mu- j O nimine roboratas. — Datum. Marpurgh, fería tertia poff Domi- »N;n' 29, sicam Inecauit, amuo Da. M otcfavo, L zg.æm ducentefimo [eptuagefimo ( ap[;cnf. y 32 eb)'(5e Iac.II,v.S ,obferuatrix regia. Debuiffet mortis eiusdein,/tof fabulis *perturbatae, tempus"* adhuc receníeri, idemque omt coll locus ***emortualis, exequiarumque ratio: ct quia varia flatim poft mortem, et deinceps recenfentur miracula , eun tiutm quae more fuo collegit, vna cum abbate Eberfpacenfi et Teüt aliis, examinaffe dicitur Mag. Cosradus, eaque Papae Greg. fplendi- hi IX transmififfe,vnde fecuta eft cammf;tia, itemque diffima &U5 quo idto ** Pudet rales ex duobus etiah; MSt. eadem chotdaloberranziþus, àlt adponere. K ** Sic F. MERSAEVS z fioti Amzäl. "Archiepifz. Colonien[f. p. m. 8 t Tin fepulram effe 1230 Marpürgi dicit: quia vero haec acciden- ter dicit; ideo minus illi fidere decet. Red&ius tamen ABR. Inot BVCHOLZERVS in indice chronolog. p. m. 343 , vna cum 1005 Faflis Mariani, Antvverpiae editis, p.782, annum et diem pan fepulturae indicant d. 19 Nou. anno MCCXXXI ; vtur MSr, Iot Darmft. L. VI11, c. VI huic quartum diem migrato ; hthi Nouemb. attribuat. ni; menfis Qum - 3Ph* Ita enim,et quidem longe aliter HAPDP. l. c. conc. L, p.29: fecul 96 Gsieitm 9yabr 122 gu ibver rau SSafe nadcber $Bamberg verrcifet/ ift G5ie alba ín eitie Gxibroadbeit geratben/ unb d. 19 Ci21 Nouemb. pafeib(t in. &brifto ibrem Gr[ofer feclig unter Dat Giebeth entfcblaffen /. íbre 9lfter& 25 Syabr/ bataffo ibram r ben fanbgraffen nadbgelebt 5 Syabr/ uno 18 CIGecben. Culy $5ep ibvem SSegrábni£/ teelcbes bernacbmabfs. beni x ag €tep qu Starpurg befibeben vabin fie gefübret toorben/ fepnb Veti getoefetn Sigisfridus, Der CrfSSifcboff su SOtapm/ Theodoricus, per Cri Pifibeff gu &rier/ unb ber SSifibeff su -Difbesbeim / [ famt groffeitt Comitat, unb víefen SOtenfiben. — Vbi allegatur MASSAEVS l. c. pag. 236. Verfio Theoder. lib. VIIL, cap. 4 zefert mortuam an.cI2 cc xxx1 d. 4 Nouernbris, et; paucis in- teriectis, illam eodem an. VI, Kal. Iunii, inter fan&tos fuiffe relatam ; quae, fi vera, canonizatio praeceffiffet prulturaæn, imo diem mortis. «5)*(Sse $3 — h, tot diffima cor'pb'fis eleustio, anno M CC XXXVI*: haec Adeft enim ad manus MSta mue omnia potuiffemus addere. Vatia collectio ifthaec miraculorum, cum migrationibus, vnde- cula, cunque huc confiuentium miferorum , et auxilia peten- nf et tium. Quoniam porro circa annum MCCXXXIII ordo Greg, Teütonicus heic locorum inualuit, ac duobus annis poft lendi- Klifabethicum, ita dictum, templum a Cosrado Landgrauio, ilima eiusdem mariti fratre , fplendidiffime aedificari coepit ; — quod, hoc demortuo, finitum demum eft MCCLXXXIII: ideo multa effent adducenda. — Quae fingula, curm aliis Ytbus, ad tempus ysque reformationis Lutheri circa Elifab. hi- ftoriam occurrentibus, itemque diplomatibus , et docu- m.o, mentis variis ad aliam occafionem referuamus. Vnicum xiden- | ADR. modo nobis fümfimus h.l. confiderandum : videlicet num- j cufi mos,quos hinc inde collegimus, et quia Noftrae faciem , t.diem plane, vt deícripta eft,ferenam et hilarem, cum praeclaris itMt, monumentis rcferunt: merito in hisce oris vocantur E/fa. menlis &etbici, Glifabetbensqpfeaninge/ Syellez 2€..— Praefertim cum alibi a nobis facta fit mentio nummorum ex ifthoc 92 gj feculo obícuro, puta Braifeaterum Hffiacorum, WHelmftadii )019 c12 12 ccxvi1 imprefforum. XXVIII. n 5. drat Extitiffe autem nummos illo tempore, heic locorum W. cufos, exinde dubio caret, quia paffim Coenienftum nomine 180 ! L u j vmiüht,quos S. Elifabetha pauperibus, et peregrinis eroga- Oticu, j qit.. ii * MERIAN in Topogr. Haff. fol. m. 192. haber an..cla.cc XXXV, legacur fed forte canonizationem intelligit. — Nos prius fentimus cum aMj (s it- HAPP.1. c. p. :6, et quidem factum die, qui Philippo et Iaco- ; fuifle bo facratus, in praefentia Friderici l1 Imp. qui S. Elifabethae caput mortuum corona tUral, Conf.1. cit. ornauit,llber 450 lebgütben fibtoer. * j4 e$)*"(S$5e uit.* Anautem noftra illos cudere iufferit , referente Yxo id ex RADERO forte l.c. HAPPELIO ** €ie qab fA, fonfteu alleseit ben 9(cimen einen &xcoilling um 69ttcé dici tvilleu/ tveil íbt abet folc)ed offt vertoiefen/ umb nur etm Turr fpfennting íDr erfaubt worben /- Dat fie nadjfolgenbé affin qpfenninge/ fo cíue& &cbillinaó twert6] fc:bfageu laff H effe: vix paupertas S. Elifabethae, et mundani fplendoris a s M Qus, quem illi longe pofiponebat, admittit. Probibita qua etiam, dicente MSt. Darmft., se p/ur , quam denarium , vni dm paperi dari,, fígillatim tribuat ; quod ffmul largiri non licuit, pris nummorum largicio interdicitur, panum vero conceditur,verum totie lubetur fícut in nummis ,. fíc obedinit in panibus erogandis. ob tandem,ne panes integros tribuat. Quotquot igitur habui- quà mus nummos libet afferre, non dubitantes, quin ab aliis qua forte,et circaiftos certiora poffint proferri; complures enim Xttal proftare dubio omni caret : modo id cunctum modefiiori iltos animo, et ftilo proferant, quamSchlegeliano, in me, nempe primum Hafliacorum Bracteatorum vindicem, olim ftri- 'Tab. No. I. Qo. Sit igitur primus , fedentem heic inter turres quafi perfonam exhibens, liliis, et in margine literis fat diftin- tf Cctis, ornatam. uam Landgrauio, vtraque manu fce- adit ptrum tenenti, SCHLEGELII coniecturae ***, attribuunt. enim Sed longe aliter CILSEELANDER fentit ****, qui num- mum Elifabethae adícribit: quod filia eius fepaía co- *( dem capitis integumento in maiori figillo , equo infi- dens, compareat, itemque 21e»efía, Henrici, DucisSaxoniae, YXOf, *s * L. VIL c. VIIL, itemque c. II, III, ecIV. conf. nofttum MSt. ** ]. c.conc. II, p. 24. *** In nummis Ifoacenf. p. 103. i ee o oünfsC»baf tittler Seiten von o« JDeffifdben Bras &eatetl fol. 2. ET ET UMRU U E E EEE E $5$ efénte vkor,quae monafterium Wienhufanum, ad fluuium 44/e- t q ram, inftituiffe,eundemque habitum, lapidi incifa, referre Dtttó dicitur. Quare et Schlegelium taxat , quafi originalem üt t nummum ?* minus redte exprefferit, imo et coronam capiti j affinxerit, — Nobis quidem ornatus capitis illud videtur d u effe velum, quo caput fuum tegit, teftantibus praedictis 54 | l ( abibila MSt. Elifabetha, et quod /igeum fuit, et magnum ; vnde ali- quando ab illa in partes profciffum , vt pauperis cuius- 9n, u dam corpus inuolueret fepeliendum, legitur; idque pro- Jiehil, priis manibus terfit, et immutatum egenorum neceffitati v at toties conceffit: id quod ideo in reliqui$ nummis vndique obferuamus. Imo etiam expreffe ///iuu vocatur ** Noftra : habu quare cum liliis forfan fedentem, et in fella inter capellas, jb al quarum vnam Marpurgi ($. II), et alteram olim extru- s etitt xerat prope Wartberg *** , nummus exhibet , iuxta verfus lefliori iftos in eius capella occurrentes , nempe Elifabeth ceZa prius hic, poft facta cape/Za, m fiti Hinc abiit a /eZa carnis, mundique proceZa, j qxnïx Dans egris »eZa, faciat , procul effe /ZageZo. difin- et ficillum,fi vnquam, fane ad canonizationis officii per- nu a acti tempus cufum, et diftributum fuiffe, cenfemus. Hoc buutil. enim die frater Conradus circiter trecentor ad prandium in- | num m'ïaþ jj, &* * Quales in Gäzephylacio Caffellano Princip. itemque Reueren- Jo jnitr dif[Dn.CHRISTOPH. BGHMER Lnunc Abbatis Loccumen- xotiats " fis,Patroni optirui, Hannouerae;et Confultiff. Confilia fuicenfis Dn. SCHMIDII inueniatur. yii Brun- yxol; ** MSt. Darmtt. L.I, c. V,et alibi, vocatur Elifabetha veluti ab- " fimilis moribus inter ludentes, tunc ét deinceps alios homines confpicua, ** M$t Darmft, lib.I1I, c. VII, in qua infirmos ac debiles, plu- g rimosque , qui generalem cleemofynam exfpe&are non pote- xant , collocauit. $6 4e9)*(S$e uita[fe multis coenobiis, aliquantifper diflantibus, panem, et vi- e 1 eum , et. leilicinia miniflraffe , infuper multis pauperi£us , et egrotit - - panem, et vinum, et carner cum denariis fab ti- ht tulo domus eutdnicae largiffime tribuiffe , dicitur. Ob eun- bt aute iNo. 1. dem capitis ornatum, et nimbum alterum referimus num- mum, qui perfonam foemininam , eleganter cum literis Ve tuüm vtrinque S. A. tefert, quibus S. /fgnefía indicatur , vti Ke- uerendiífimus Dominus Abbas CHRISTOPHORVS Loc- gor cumenfis explicat, et pro amuleto habet", non aliter, ac aula piis hodienum Komanenfes talia in corporibus fuis ferunt; quale recentiflimus num. IHLexhibet, illuftrationis cauía ad- pubi No, ITI. gti ditus. Quia vero nummum ILinterillos olim relatum,etin- fium uentum, tempore licet diuerfo, accepimus, quos alibi Fran- GLO coberga dedit, et quales iam cuni aliis adhuc ibidem inuen- du tis, nec a Cl. fcAlegelio aut Seelandro vnquam vifis, ad con- fitito tinuationem tractatus cit. paratos habeo; ideo putarem, Princ non aeque amuletum effe , fed forte S. Menefíam qualem- Xetua cunque, aut etiam Zf/Zeiden, Ducis Alberti Brunfuicenfis filiam, cum noftra in codem loco ($. XXIX ) fepultam, T0 p Vnde bie aucb in SBunbertverctungen 6Dté naben fdaucti bt ifi ** denotare. putpa: $. XXIX. gehtoi itg Reliquos nummos recentiori tempore cufos fuiffe , No,IV. extra dubium eft. Sic enim quartus in capite coronam N hm .XXVILD), et velum praedictum cum nimbo refert; vbi inoy( SANCTA ELISABET, inque dextra templum Elifabethi- cum cum ttibus turribus, et in finiftra auxiliatrice charita- !ipi bitfed tis officia confpiciuntur. De quo $eelander exhibet N La etüd *( * [n Epiftola quadam; fuperiori anno ad me data. Y 3-k Theod. verfio cap. vltim. Con£. de miraculis libr. MSt. Darm- ftad. cit. "1 ——X "UTS 37 [ qi- ötigæ if i neuen 3 citen von bünnem Feïiam Gílbet hd geprágt/ etclleicot oor btejenigen/ fo fid) bie $. lifabetfy ii per cine ebut» Seiliaiu ertoebfet] unb al8 ein 9faaee Q* benae cinfacu/ um fofdeé bep fid) u ttagen, — Valde uf autem conuenit Elifabethae fimulachrum cum nummo literis V et VI, imo quoad capitis ornatum. Quia igitur mul- tiNe tum deinceps gloriati funt, et merito quidem gloriantur SLot- gloriofiffimae familiae Haffiacae principes de tanta matre, ( auia ctc. ita quidem , vt nomen ipfius vsque adeo pro- enünt; priis immifcuerint titulis, feque, filias, nepotes, et neptes ylaad* publice profeffi fint * ? . inde mirum non eft, fi Z]belmus t gloriofifimus, Princeps Haffiae Landgrauíus, dictus »ediur, iFrae nummum VI anno MDIX dedit cum circumfcriptione : No, YX jnuet GLORIA REIPVBLICAE. "Vtut enim hoc ipfo anno d. 11 Iunii hic obierit diem fupremum; conítat tamen ex d cone ytateitiy finito bello Palatino , et ex nato an. MDIV memorabili 1ualcm- Principe PZilippo, quem merito smagnanir;um deinceps di- uicentis xerunt, Haffiam multum eflloruiffe, et iam dum fub opti- )u[tam , mo principe terram fuiffe à bellorum turbis tranquillam, T Vnnde et vnica ipfi cura fuiffe dicitur,.vias a praedonibus N, , purgare, commercia ftabilire , totamqueHafliam auro ar- gentoque fignato ditare. Is etiam defiderauit, i& pa- ionem, de ve nummaria füperioribus annis a quatuar. eleilori- y fuifes orotam £us Renanis confetlam, recipi."* Vndeet complures potuif- | femus nummulos addere,quae fcuta dictorum electorum fert; ol | monítrant. Vetrum Wilhelmo, fatir funcio, cum ide PAi- jibel , churtà lippi filii, vTetba, funt Cl.IOHAN NIS, et baerediz nomine pe- H uct,Dif ' - £erentt $ & * Canf. Sylloge I cit. Illuftris VAL.FRID. deGVDEN. P.645. / vbi praeter noftrum exem plum, $. XXVII addu&um, plura videbis. Ms[.DAfm. ** Tefte Celeb. IOANNE ia Reb. Mogunt. tom. I, £ol. 820. eo5)*($e $8 x terent La'n—dg?;z)ia.tui qdkzini/i?htäru ; qui ibidem nominan- tur, iftorum tandem precibus locum dederunt quatuor cle&ores. An autem Philippo demum dederint locum r!oüm4 y (itCaC a. MDIX, lunae poft Michaelis, fub certis conditionibus, 3 li vti celeberr. IOH. ADOLH. HARTMANNVS, Hift. et T efe eu *I eloq. Prof. Marp. amicus fingularis* cenfet? id eius pace ] 04 admittere non poffumus, quia expreffe in noftro nummo um « argenteo WILHELMI nomen in vna parte, et in altera raedicla fcuta cruce intermedia cum circumfer. MO- ] DI g AN, NET. NOVA RHENENSIS 1510 legitut. . Interca fue- sunt conditiones : Jegibus flet ac capitibus , de re vronctaría talis M uentu confcriptis. Florenos , quos. cudevit, ftc SPERS in ntpero cón MAN ffgnet, vt in pr iori facie exbibeant fcutum maioris formae, cum infigni &us Ha[fiacis, idque quatuor £lc Gorum, Renenftum par- einphi suulis cintclum,circa vtra Latc verba: MONETA AVREA faciem tnde RHENENSIS. Jna cup anno , quo corflati , cifris ffue nu- »peris ex[cvipto : in pofleriori vepraefentent. Hafff Patronum firmita MSIO l zutelarem , infra ad pedes illius infignia ; circa, vero, nomen 7 Landgmuii,titulumque. Prout igitur ad conditiones facile acceflere moderatores : ita fane magna gloria eft domui tlluy " li qux Haffiacae, inter Electores, et quidem integris infignibus, No.yII, Comparere. Vnde de minoribus nummulis tanto minus &Hfgeii dubium eft, iftosa praelaudato J"UZelmo smedio fuiffe factos ; Ciales, | Hi qui a Elifabetha femper literam W a tergo ibidem habet. mifabcti minores dicuntur vu lgo Glifabetben.p fennindes quo ta- i iter No. VÍII. men referendi non funt illi, quos adiecimus num. V III, X, 'TDgax'm haud vulgaris eru- 3b du X.XL XI, prout quidam ante aliquot annos | ditionis vir in epiftola quadam putabat, et etrorem ex ipfo VL ( iftorum obtutu cuu(lgabat.þ— $.XXX. * Cij * In-Hift. Haffiaca, fuperiori anno edita; p. 223* d —— e8)"(8$e $9 mnan $. XXX. Uatuor uoniam denique IX aureus elegantiffimus et pre- No,IX. locum tiofiffimus eft *,eundem ornatum cum gloria reipublicae oftlbus, circa caputElifabethae elegantiffime expreflum,et templum Hfl, et Klifabethicum integrum habet;ideo conftat,auctorem iftius us pact effe eundem laudatiffimum Wilhelmum. Putat quidem dummo CI. $cZ/egelius, nummum talem a iudaeo impoftore confi- 1 altera Cum efle , cum inícriptione : ELISABETHA , FILIA , MO ANDReae REGis X/NGARrae, OBIIT MARPur- t2 fU gi AN. clb CC XXXI; altera vero pars ecclefiam hofpi- n ana talis Marburg. cum perigraphe ex Píal. CXII habet: DI- t (c SPERSIT DEDIT PAV Peribus. IVSTitia EIVS m um MANET IN SECVLum SECVLI.- Sed noftrum ex u pir emplar omnino genuinum videtur, elegans, et rarum; vbi WREA faciem non aeque ex omni parte heic expreffam miramur, rrMN etinde ominamur, fuiffe elegantiffimam. |Neque enim de Dahrinim formitatem, vel rugas multas ex fletu conuertiffe dicitur in ( , MU MSto noftro, quia S. Eüfabetha dicere folebat de £iis, qu£ ys facit vultum in fletu deformabant videri quaf£ £ Dominum deterrere, f domut veddant Domino , quod babent , cum incunditate , et bilaritate. Id quod et reddidifle heic fufficiat ; vtaüt concedamus 1f1gmbusy dcLlegelio, extare etiam Wil helmx,HaH' iae Landgrauii, un- to mittus H.C f&äos , ciales, femiunciales, ac ducatos vulgo dictos, in quxbus habet, Hl Elifabetha, Marburgenfe hofpitale manu tenens, vifitur, vo t* his literis : MONETa NOVa CASSELenfi , a dextra Vngatico , a finiftra manu Thuringico fcuto confpicua, ;X laris eU* ab aduerfo vero infignia Haffiaca, cum verbis circumfcr.: moamp VIL (Wilhelmus) SenIOR. LanTGR Auius, t forte alios.- H a SIC $u Av ** Cuius grauitas f tD £ G'ronert/et pretium 17 Qiufoen/ 7.9((b 4 3Dfenning rE 60 e5)*(Sse Sic tandem cum laudato HAPPELIO finem fläcimus, di- centes: tvit folfeu voir aeftalt fepu/ bitfer Deifigen 9ta» tronen Derríid)e Gaerce uicot yu tübmen/. - unb ire &xtaunbbafftiatcit 3 [oben ! Nos praefertim, qui prae- fenti anno cIo Io ccxxix, quafi memoriali, viuimus, quo ex S. ELISABETHA, vtpote illo regio, et pertenui furculo; veluti optima veritatis euangelicae confeffore , tunc an. cIo cc xx1x omnem in Haffia benedictionem ad $. XXV optime inter maximas tenebras efllorefcentem vidimus: hanc quoque fuccrefcentem in nepotibus Elifabethae, ab- nepotibus, et tandem optimo principe PHILIPPO , vere magnanimo, an.clo loxx1x,vna cum vetitatis euangelicae iubare , anno eodem puriffime exorto , vidimus: imo ! eandem in noftris hisce oris ad praefens an.cIoIo ccx x1x tempus feruatum , ficque in vnico hoc regio furculo per ccccc annos Illuftriffimam familiam optime feruatam, con- feruatam , et hoc praefertim luftro, non nifi regio fplen- dore, ex omni plaga terrarum mirifice refplendentem, vi- demus! Haec Dei gratia eft, et benedictio! Faxit Deus! vt idem,po?c eflluxa toties luftra, tefti- IDN monium veritatis euangelicae non interruptae in principi- bus Haffiacis aeque , ac fubditis optimi videant omnes! eandemque ideo Dei gratiam femper ] T - depraedicent! 'ENN IIn Aj M Jo: 4 bl * - Mag —— GÀ —— v m TR — - m - ? " W ^. p i " "^s L^ 8 9. u * li Ts i Ea £ 1 m $4 k T i b AO " N 3 E a. » i - 1. Ó N ^ d X » FM&.» - u a E n « $ e "n iX * g w J e5 d^. z jl Y v E n 3- K d $- v P " » 3X N s d (&R s j F N Aä »x Es E L " 4 ^* . d € " «j ?s E t / p a E3 V d E. A ^ B 4 1 ) r Sew J: Lj * ^o k w) d D À E s r d x Ma Y O A Mk P ». d- - " i 6 us d --nii V - VAE i n R u E Ts 3 x r us um um u s. u- uH EUA D E : Ed z m 8 E Cadiy ieiupi gtl ileekeie La ts FP at r — ——— —— — a — — MR v — — u us M — m 20 [ nl BINA E OT ARVM Ed FarbSelector Standard* - Euroskala Offset 2 15 E E LHARVM VELVTI O Balancee Q Eo ARVM SEC. XII zr XIII E RITATIS EVANGELICAE Focus N HASSIA N MORIA M 13 RERVM MONVMENTIS /MMIS DECLARATA 10 12 RZ471ONI$ LOCO - PRAESIDE 10 IO LIEBKNECHT VSDEMQVE ET MATHEM. PROF. P. ID. PRINCIPALIVM EPHORO H. T. FACVLT. THECOL. DECANO E NEHEN. E SPVO ATQFE PATRONO PIET.ATE COLENDO LDRA THEOLOGICA VII APRILIS cIolIoccxxix /DITORVM EXAMINI PROPOSITA CO?BO FABRICIO AVIO-DARMSTADINO. [2 Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com GIESSAE r & [E M/VL'LER.IANOQ - *