Gh848_qt_3
author: Liebknecht, Johann Georg andFabricius, Johann Philipp

N

E

ii

B

Es

s

b

m

s*

:

hs

pl

—

LE

x

i

i

m

A

A

s

t

-a

iE

-

p

h

ial

st

KR

T

st

-t

M

-

Mp

R

86

.

x

af

^

de

s.

Ya

a

^

5

-

!

1

T

€

C

b

$

y

M

i.

F

;

Ló

$^

u

A

a

*

W

L

"

»

2

*T

A

U

X d

E

L

$.

3

Ls

"

1

*

.

:

J

*

i

*

*

F

i«

*

9

-

E

-

-

p:

»

F

E

T

4

E -

t

E!

d

k

z«

i

v

-

Nl

*

&

T

?e

DA

"

odl

-

d

AC

"

b

P

A^

ä

e

E

a

24

2

k:

s

L.

P

*

".

3

*

w

-

3

A

u

&«

a

d

P

Ed

À

um

|

N12«511722110 021

DELTLTELIELLUTEU

A

UB Tübingen

Buchbinderei Von:

.O. Hartter.

Latis

BINA .

Al

SANCTARVM

n

lVg

W

ELISABEITHARVM

(

VELVTI

/c

ILLVSTRISSIMARVM SEC. XII zr XIII

"

TESTIVM VERITATIS EVANGELICAE

IN HASSIA

ïä

ij

At

MEMORIA

Q

PRAECLARIS RERVM MONVMENTIS

Z

AC NVMMIS DECLARATA

DI$9ERZATIONIS LOCO

PRAESIDE

IO. GEORGIO LIEBKNILCHT

SS. THEOL. DOCT. EIVSDEM VE ET MATHEM. PROF. D.

ORDIN. STIPEND. PRINCIPALIVM EPHORO

NEC NON H. T. FACVLT. THEOL

DECANO

PRAECEPTORE SPO ATQFE PATRONO

OMNI PIET.ATE COLENDO

IN CATHEDRA THEOLOGICA

AD DIEM VH APRILIS cIoIoccxxix

PVBLICO ERVDITORVM EXAMINI

PROPOSITA

æ*

LO. PLHL

IACOBO FABRICIO

GODDELAVIO-DARMSTADINO

GIESSAE

AERE MVLLERIANO

P ]

*

|

-VIRIS.

J*VMME REFERENDI$ AMPLISSIMIS

AZ'Q,VE GRAVISS$1MIS

DOMINO

IOH PHILIPPO BINDEWA LD

SERENISSIMI HASSO- DARMSTADINI LANDGRAVII

AC PRINCIPIS CONCIONATORI AVLICO PRIMARIO

SACRI SENATVS CONSILIARIO GRAVISSIMO

ET THEOLOGO BENE MERITISSIMO

OVI

ET

DOMINO

WOLFG IACOBO PRAVN

ECCLESIAE QVAE DARMSTADII COLLIGITVR PASTORI

PRIMARIO DIGNISSIMO NEC NON DEFINITORII

IBIDEM CONCILII ASSESSORI.

GRAVISSIMO

PATRONIS SPIS ATOFE FAPVTORIBFS IMO ET PATRINIS

OJANI HONOKIS ET AMORIS OBSEQ/IO

SPSPICIENDIS

NEC NON

DOMINO

ERNESTO HERMANNO

FABRICIO

ECCLES, GODDELAViAE ET ERFELDIAE PASTORI

FIDELISSIMO

PARENTI $VO CHARISSIMO OMNI A4MORIS FILLALA

OEBSE QWJO AETERNPM PROSEQFENDO

PRIMITI AS HASCE ACADEMICAS

BINAM

TESTIVM VERITATIS EVANGELICAE

MEMORIAM

BENEFICIORVM

h

PER TOTAM VITAM IN SE COLLATORVM

|

1

MEMOR

OMNIGENAM PROSPERITATEM

IN VOTO HABENS

3

TANQVAM GRATI ANIMI TESTIMONIVM

PECTORE DEVOTISSIMO

-"OFFERT DEDICAT LIBAT

ET VT

FRONTE SERENA

SVSCIPIATVR

PETIT ROGAT ODSECRAT

— 42 * «

OBSERVANTISSIMVS

IOH. PHIL. IAC. FABRICIVS

lc

EM Ed

ET

m

«

CYÀ

i

WE

UE

UM

SNS

Z QUl T. B

Àj

t

Z^

TM w

s

R,

;

7

(/

A

À

NGS

"

i fä*?ä

ä

O

gT '

;

d

Y

JdUN

ss

Ymxni

at

UA

MA

d

CEUCS

ANOes

w

u)

CL

i Secd

N

&€

S hr

ä

E

4

TE

Sy

—6

p

)

^ov,

:

TXQ

m

3r-

;;5

'I;

j

E

gl

A('æl ?

NN

AT

:

N

t lm

SPXTITVE

EEX

. 2

OL

v

—

g

N

N

Bo

d

A

"a

A

|

H p

m

iab Y

B ip

"

X

p

^

;&Ij

5

(s

ÉG

g

HQ

x

Lom.]

-

$-2

M

D)

AR

(85)

S

PESI X

A-I II

ää?ää

A

[

f

L n

o

SCSSSSSSES

a

at

/554

BC

L

o

&

t

cntf s

P

59

:.

m

oN

"

i

&

z

V,

A

»

EL

x ,r"

ï/*'v' d-

f /Q"

]

[

lz.

?

um at r rf

"b*

V

—

ä

1

QUEÉA X

U

EEE

E

o )l2

—

v

*c

a

1

5

l...

w

V zi

]

R

nf

P

E

/&

N

A

d «

m

&

D

L

SEEET

æ ï—u

L ESS

N

þel

B

"a

—

—

c-nn9

Ej

r--(

p P.

':(

d

!-ï

FeSSNSSSS

"-

E

e

"

C^N

j

—

m // *

&

L25 s

E

/

0?.. —

"

(

,

*

P

je

MUv —

dÀ

.

SESIAZA

SSPIDO 66

EE

a Ea

-XHJ

42

l

[vS

d

!

w

&

rà

s

d

E

x-x

«5 )

d

&

!isi

:

ex^

15

-

-

j31.

$

&ts

j

2exS

$

s

x

35e,

$t

VDTS

9-

Y

RR

ol so

I)

E.

L

RA

3

5

i

Éd

L.

EO

as

Tv

g

;ä

$

*fä

ä

$

j

$95

:3 U.

?

3

$

Db

TE

?

b

N

À

^ ,

e

ELISAB

THARVM

VELVTI

ILLVSTRISSIMARVM TESTIVM

VERITATIS EVANGELICAE

IN HASSIA

MEMORIA

LARIS RERVM MONVMENTIS

; PRAEC..

-

AC NVMMIS DECLARATA.

& k

Nclstum fexus fequioris nomen y2U^*7N fiue ELI-

— SABETH, 4aronis, primi facerdotis, uxori olim da-

tum * , pariter fub finem facerdotii. ZacZariae, opti-

mae facerdotis coniugi attributum ** legimus. Vbi

nec graecam fcriptionem Exoi2, nec latinàm illam

rimamur E/ifa£etb f. Eizabet: quam idem fignificare, alii

dudum monfítrarunt.

k

Sit igitur idem verborum no-

et;

minumue valor, ac in nummis, ceu prouerbium hab

A

fit

* Exod. Vl,23. Conf. B. HILLERVS z» Ozomaflico fac. p. m.

/'o4 & 80t.

CF* Luc,I. Vbi Syrus eadem ratione

fcribit vnxomen, quam fcri-

tum in V. T.legimus.

W** Conf. DRV

/

SIVS in Comment, vocum giäracarum N.T. p.

m. 3.

P

«5 )* ( $&

fit etíam , radicem y2V? nunc iuramenti, nunc quictis,

nunc faturitatis fignificatum habere, indeque haud con-

temnendos vfus et lufus * poffe deduci: res ipfa omnino

et nobiliffimarum matronarum par optimam nominis ra»

tionem dat.. DEVS enim quodcunque olim iuràuit et

in primo Aaronis facerdetio firmauit gratiae foedus £ de

hoc ipfo per Zachariam Luc. L, 72, 7 3 ad faturitatem nune

fub Meffiae promifli et inftantis, noui foederis domini, ad-

uentu admonemur. — Habuiffe etiam uxorem cius fpiri-

tum plane propheticum, exinde cognofcimus, quod, cum

vellent recens nato filio imponere nomen pattis, refpon-

dit illa: nequaquam, fed vocabitur Ioannes.

Nam an-

tea nulli, excepto Zacharia, id nomen, in tempio reuela-

tum, conftabat, nec tale vlli ab optimo fene indicatum.

legimus.

Vnde bene ORIGENES ** hanc reuclationem

Spiritui fancto attribuit, et poftea AMBROSIVS, ***

''HEOPHILACTVS et alii

Eundem Spiritum S. de-

clarat Elifabethae alloquium , vzZe, inquientis, £ec »si2i ?

vt veniat mater Domini mei ad me: quia nullibi legitur

a Maria tale quid indicatum, quod foli Spiritui fancto

adícribendum.

Huius itaque folo afflatu, nullo aliunde

accedente internuncio, CHR ISTI matrem praeíentem

fuiffe fcivit ELISABETHA , fciendo fufcepit , fufcipiendo

publice teftata eft. — En tibi optimum in bino Elifabetha-

rum nomine inclyto antiquae ac recens conceflae gratiae

diuinae teftimonium!

$. TT,

* Miramur omnino tales in antiquiffimo quodath feculi

XlII MSTo membranaceo, quod penes nos eft, & vitam

S.ELISABETHAE inter alia exponit.

** Homilia IX in Lucam.

*** Qui expreffe dicit vdooc per prophetiam Ebfabeth didicit, Libr.

II in Luc. cap. IV.

«eS)*(te

$.

IT.

Inclytum ideo hoc nomen in magno femper apud

Chriftianos honore et veneratione fuit.

Et quia huc

- vsque de veritatis euangelicae in Haffia, ante reformatio-

nem LVTHERT, quae demum feculo XVI diuinitus con-

ceffa eft, teftibus ac confefforibus differuimus, eosque di-

uerfimode ex obícurioris aeui monumentis, maximam

partem incoghitis, eruimus: eadem nunc opera fuadet,

vt eandem Elifabethici nominis, in Haffia celebratiffimi, et

publica autoritate, ceu infra conftabit, firmati, memoriam

recolamus. Etid quidem tanto libentius facimus, quo

- certius ac certiffimum eíL, nominis iftius iam olim non in

— -Hafforum, nec Germanorum , nec adeo tetrarum finibus

haefiffe; fed tranfiiffe quoque maria, et in his, vbicunque

chriftianum nomen viget, gloriam retinuiffe,

Oportet

, itaque eandem in praefentia obferuare, quod tanta infuper

nomina inter praenominata euangelicae veritatis teftimo-

nia referenda fint.

Quia vero haec bina Klifabetha-

rum nomihna faepius inuicem confunduntur, nec ex teno-

re diuino acítimantur ab aliis, nec alibi ita ex dignitate

vtriusque habemus expofita: ideo neceffe eft, vt fingula

heic exponamus penitius.

ifabetharum

Neque tamen

vitas integras libet dare, quas forte alibi dafas habemus,

r

, fed ita tantum exhibere, vt certum exinde euangelicae

veritatis teftimonium cognofcamus.

i

$.

III.

uemadmodum vero in praecedentibus differtatio-

nibus ordinem chronologicum obferuauimus: ita eun-

dem nunc retinemus, — Et fic quidem ante , quam ad

illam, in toto orbe celebratiffimam S. ELISABETHAM

deucniamus, adhuc aliam , minus in do&oxum Ícriptis,

A 2

inque

49)"($9

4

inque noftra priori differtatione generali, ob caufam mox

indicandam , cognitam , ex feculo XlIproducimus. Fuit

autem haec Virgo germanica, vt apud alios vulgo * audit

Scónaugienfis, quae circa annum CI2CL vixit.

5

uo ipfo

ad oras noftras floruit ZILDEGARDIS,

etiam tempore

ELISABETHAE noftrae familiaris, eiusdemque ordinis,

i

nempe &. Bezedicii, "* tete MABILLONIO et MERS-

SAEOO s

ui autor l. c. viterius addit: his tempoti-

bus fuit illa S. Elifabeth a Schónaugia, virgo fancta, cor-

pore ct fpiritu. . Haec ob miram animi fui

puritatem fae-

Egit Abba-

pius ab angelis eft vifitata, "*** ac confolxata.

tiffam

* .DifquiGt.huagic. lib. IV. c. I. quaeft. Ii, a SERRARIO rerum

Mogunt. lib. H. cap. : : alleg.

3* In À&.San&orum Otdinis Bened.

-3]ek In Annalib. Archiepifc. Treuirenf. p. m. 27 3.

ao Eftinter raríora MSta;quae poffidemus;antiqu

ius aïiquöd,ex

ifthoc coenobio Virgin. S. Bened. Schónaugienfi, cui haec prae-

fcripta leguntur: &if 95oic) boirt i Dag 9éunfferm«G (oifter

4u Cobonautoe x. in cuius fine fequens legitur canticum,

fol.:303. b. quod integrum addere, ob praeíentem circum-

ftantiam forte illuftrandam, non piget:

1. Cf

t6a8 eon fbene Spunffraute ebel Die v03 fic tooif g'oane/

1 eonen fbonen Gartten

tvolte fo fpaceren gane/

?

n

eonen fcbonen

Gartten/

^

barna ftonpe pr Goeband/. ..

$f2a manicoer Dam

Ü

» Sarber/ na Sogelpn Goefand.

—

2. Mnb bo fo i ben G

artten quam/ba 1002 fo freubemid) /

"

MW

omen an gegtert meifterticb /

€» fag vie f

bonen S5í

-bilif 5eb/full

eidj $ne fbnutoen/bas$ mpn -Dert begert/

*Syanct toilíe id nm fagen/er ift ber Cren toert.

-

. 2u berfefben Cotunbe per Cyüngefpn quaim /

f.

?

Slíoay ev aruffet (9 mot 3u

i

ten/fo fag on m

tesrefen an]

piti g)

ait oícb aclaffen al itt berr GSartter mon /

&v fo99

fo bart 6eftoffan/ Du muift bebenoe fon.

08

$

«$)*(S»

tiffam fororum coenobii Schonaugienfis, Ordinis S. Bene-

dictiin finibus dioecefis Treuirenfis.

Fuit an. c152cr v1,

vti expreffe addit.

Nec ideo incognita vixit tunc virgo,

fed.in fumma vitae et officii celebritate conftituta, nobis

eius fcripta, referente

nomen reliquit. Quandb[quidgn.l

GAV-

N

3

4. CfDaé ber Giartfen opn beffon?n/baä adte id) gar cfepn/

9llfe C5toffe ftene mpr uffe

n/ barjo bie bartten Gotepn /

S$«n Gleffe mag míd) beff

ieffen/Tepn Cotepn ift mpr $o bart /

9t mpnen Ffogen Sonften byn. id) pn alle $o. ftarc.

$. 9 Ga8 gebenctftu ebef 9runffer alfe irr opme Joeren bont/

9lfe uber bie fdbonen 95

fomen/bie alle mptr engen qpn ?

& fprady/ biftu ber 98f

emen 9edber unb be? mpn Derfs begert?

— Syand toille icb bir fagen/ bu bift ber Gren voert.

€, Gyantt tville d bir fugen alfe tiber bie SS(uemefyn/ . -

Sfeu fage iiv fieber JDer/ toie ift ber SYeame bynt/

Cibefus ber Q5temen SO?edoer affo bpn idb genant /

tinb affe bie ftbenen S5temen font mpr mooif befant.

!

d

b toepf od fiboner QSomen man fpnb npt pren alicb/

lj

:

8 fid) bíe €ngel froutven in mpns Q3aber$ Spdpc.

Ser 9yungelítsg Debe fid) Feren/ er macbt fidb uff oie Gart/

Z eynem Saunfier Gloifter/bas nà babt [ag.

$, Syaruber fo apng er breben/$e macdben $Sloefon /

Sie Srünffer oag npt trege/ fp nfet 0m bafoe na /

Slle $ov a$ Cyunffer G loifter/tia p toas ov jad/

5 f vor bag Cloifter quam/ fp clopte gax baloe ait.

" s. 9r Glage/bíetva8 gav aroif /

99r boit one ingefaffen/oen íd) gefobt bapn /

Cicb toplle »n foieber Bapn/er i& mpn einger Sorei.

$yie Cjunffern i oem Gloifter fpracben sornectid :

10. C'Ba$ ift on Clage?. u rebeft epnem «Doren gtid/

Vinfer Gloifter ift befloffen/Teon 9tan en bar barin gebn/

-Saiftu emanb cerforn/ben Cdjaben moiftu bapr/

ub feg yne mit mpnen 2(ugen alle-gu bxr 3orten ingane.

prà

y

lïor

6

45)*($o

GAVLARTIO * Parifiis cum praefatione Fabri , opufcu-

Jis Hermis, Hildegardis, fratris Roberti, et Mechtildis funt

impreffa. Dicuntur etiam Eli/aZctbae &cónaugienftr reue-

lationes duobus libris expofitae aROGERLIO, Ciftertienfi

Anglo,vito docto et pio. * — Vt igitur de iftius tempore,

ordine, quem cum Hilde

gatde fecuta eft, deque aliisgnpl-

lum fit dubium.

'5- ïVc

Numerabatur videlicet octogenus tertius pracfut

Treuitenfis Meginbern: , patria et natione Leodienfis, qui

ab ineunte aetate in ecclefia Treuirana óptime inftructus,

fuis virtutibus omnibus fuit confpicuus.

Cumque vit

mitis ac ingenuus quorundam clericorum lafciuiam zelo

iuftitiae corrigere vellet, mox iftorum morfus et odia ex-

penus eft..— Quare, vt CRATEPOLIVS l.c. hab

et, vir

bonus

ii äþïäd) bie Syunffer: ib fag yn fecberficben alle gu ber forten if

: gane.

Sya ba$ bie runffer borten/ bafi e8 von Giobe ma87

€«B niam fp alle aroi& C'Gonber/toie pr Goemuebe a8 /

G5ie fpracben/ uni$ Clloifter ift befloffen/ Feon 9D2an i barff barín

gane.

& 2, Cjbefus ber fiebe -Der/ber toen£ bie C'Gabrbrit tvoif /

COfGie toienich t Eennen/ fpradb fíd) Syunffer fon /

€yit bem Sjvamen pr pn nennen ben [rebíten Deren mon/-

Sben bopn topr alle gefobt bie in Deffen G.loifter fpnt.

& 3. $50 ud) teille idb bfpyuen bif an ba$ nbe myn/

G rutve toille id) pm bafoen/ pie ib m gefobt bapnz.—

€c

Q3on fpner (tebigen £iebben tvill íd) mpt abe fane/

".

befu$ ber fueffe SSlomenzSOtedber /

efff uns/0a8 toir in fpnerziebben ffetà auc) furben roerbert.Dimtert.

** In Catalog. Teft. lib. XV.fol. m. 1493.

/

*** Vti autor vocat et infimul acerbius inuehi foletinBALAEVM

.. Angl. qui ciusniodi clogiis nulluim voluit locum date,

,

-

-

a5)*($e —

7

bonus pohtiücäs Vopem implorauit , ipfe Romam profe;-

Qus; at vero in itinere a quodam , quem excommu-

nicauerat, mifere proditus, captus, luminibus priuatus, ex

ingenti cruciatu vitam morte mutauit an. c13cxxx , et ab

epifcopo eius loci Parmae fepultus eft.— Vndenon potett

hon tempus triftiffigum .cognofci, Er quanquam vlte-

riora nort proftent ;

nolui tamen ex eadem caufa difti-

chon hoc, exemplari meo caractere antiquiori adfcriptum,

omittere fequens, alioquin ob eundem nefandae interne-

cionis annum, notatu dignum :

Neraci fefto templares igne molefto

€12C ?erque decem Íuftinuere necem,

Duobus annis poft fuffectus eft 4delZerur, vir prudens e£

exacti iudicii , qui in dioecefi Tullenfi ex nobilibus paren-

tibus ortus, . Kt quia ante hunc quidam Brzno, canoni-

cus Treuirenfis, D. Berzardo,tum Treuiris erat;admodum

familiaris, electus erat, qui tamen cum gratiarum actione

Adelbero lampadem tradidit ; ideo nemo non lamenta-

bilem ecclefiae faciem inde colliget. Interéa nouus epi-

Ícopus vrbem magnificis ftructuris ornauit , inque mona-

fteria fatis moleftus & iniquus fuit: quare et male audire

coepit.. Hunc tamen viuendo fuperauit Elifabeth, atque

cius in archiepifcopatu fuccefforem vidit Ze/izu» , aliis

Hilium et Hilinum, virum prudentem et literatum; qui

eommuni cleri populique confenfu an. c12cr111 electus

fuit. Videturtamen non minus in monafteria moleftus,

ccu infra patebit, quam anteceffor, forte. quod prouinciam

pluribus aedificiispariter exornauit, iisque multum operae

et íumptuum impendit. * Arcem enim Zfbren£reitffein

vnicum, vti tunc vocatur propugnaculum totius regionis

cel-

* "iclic praclaudato autore p. m.275.

-

$

-esh)"'*(ävk

celfifimum * confttuxit, et cifternam in rupe excidit, **

EKt ficuti ab Imp. Friderico ecclefiae (uae nonnulla obti-

nuit priuilegia: ita maiores femper impendit fumtus, ex-

firuendo mox in maiori aede cryptam , quam tamen

morte pfacuc ntus an. )c IÀ

CLXX, perficere non potuit.

"

g.

V.

In ifthaec igitur moleftiffima tempora legitur feruata

ä

&lifabet ba a Schónaugia.

Quae ideo in epiftola,numero

quarta ita Zfelinum epiícopum notanter alloquitur: Redde

rationem, quia defr udafli mibi margaritas eleHlas, Óv gemmaa

pretiofas, quae tibi miffae fuerant de magna smaieflatis potentia,

INonnue

proiecifli poft. tevgum tuum , et noluifli obedire wibi,

tu fcis,quia dixi, abfcondifHi £aec a fapientibus et pmdmtiäw,

et reuelafli ea puerulis — Accipe et reuolue volumen , et inue-

nier quae dixi , et quae fatía funt. . Quibus indignationum

verbis procul dubio moleftiae illae et iniquitates, ab 44e/-

&ero antea monafteriis illatae, et infimul ob tantos fum-

aud

ptus, quos aediüciis adhibuit Mj/inu» , continuatae , h

ob-

ta quidem autor vocat arcfm , quam tamen latine alias Eb-

.*I

Delineationem eius

venberti faxum vocant f. Hermanflein.

elegantiffimam olim, nullo addito nomine, dedit DANIEL

SPECKLEVS in Architedt. part. fI cap. V. num.2 fol. m. 87.

Cuius ideo verba addere liber : Syif ift ein getvaftig Gürfif.

ien flieffenben - - C'Safiam gelegen/

Jauf/an steepen sufarim

auf einem oetvaltigen GSel

fen i feiner recbten JDàbe/ nicbt affo

überfoteenaficben bodb/. auf eitier Goriten/ ba fic

b ber SSelfen

anbebt/ aeblingen I

H

bod/ba mané suríngs t nirgeno

8 befcbiefe

íam

fat/ panmn an ei

tiem £yrt/ ba fid) ber Gseffen unb Girot algee

imad

finab fàlt / ba ift ber Gelfen Durdbaefibroten/ tvie en

Gsraben/ a e8 beun feinen Q'Gall unb CIGebren baf/ aud) - -

** (*$ bat einen guten Gsdbépfrorunnen / bett. ganéen Gelfen

binab gebauben. — Vnde nunc de ftru&turae fumptib

n

|

facilius potetit iudicare.

X

4

«e5)*($5.-

9

obfbtlre indicantur. Sunt tamen grauiora, quae de Ro-

.

mana fede, eiusque tunc vitiis, noftra refert, fedes apoffalica ,

inquiens, o£feffa eff fuperbia, et colitur auaritia.

Quae (ane

verba notatu digniffima, nec minus tempori illi, et fedis

apoftolicae fceleribus aptiffima funt! fequenti commina-

tionis pondere aucta :- quod ff mon indicabis eis, videlicetin

"

fede ifta exiftentibus, qwae tii funt reuclata,et ipff in pecca-

tis füis marientur, et tu iudicium portabis, — Vnde faltem, fi

:

mitius loquamur, non aeque tales heic intelliguntur mo-

leftiae , ab Zli/ino illatae, fed aliae, aliaue totius fedis apo-

L

ftolicae fcelera: quae pariter huic archiepifcopo fuerunt

d

1euelata, ficque magis reprehenfione digna. — Habet etiaxi

x

if

fubinde hanc phrafin in ore: /eder apeffolica cePfeffa eft fa-

perbia, et colitur auaritia,

if

Quam fi cum tempore * ifto ae

m

reliquis Romanae fedis circumftantiis conferimus,* * omni-

7

no in fe nonfolum, quoad notatam heic fuperbiam, verif-

m-

fima fünt, *** (ed vere etiam prophetica adparent. Nam-

ud

que iftius throni fplendor quantuscunque exiftit, fola de-

inceps

h

** Sunt enim,qui monialibus ordinis $. Benedicti iam anno c15 c xc

s

adícriptam volunt EZfabetbam. conf. Lexic. Baíil. - Vnde et

ea,quae de 74.

£

Q^

- eo melius cohaerent.

ginbere, et Adelbero archiepifcopis di&ta func,

gok

llwo

uas in prima differr. $. XVIII feq

q. ex parte videbis. cgnf.

SPANHEMIVS et alii.

"

L

"

I

*** "Tacemus innumera fuperbiae exempla , alibi ab aliis relata,

W

u

"

et id folum h. l. notamus, parum fuiffe Romano id cemporis

pontifici, ab hominibus pro apoftolo haberi,nifi aemulum ec-

tf

!

v

iam fe oftenderet Apoftoli,imo ipfiusIefu Chrifti.. Hic enim,

1

M

dicunt Romani, vti apoftolos inftituit, iisque thronos, in qui-

bus feffuri duodecim Iftaelis tribus iudicent, promifit ; ita et

vf

in&itqti huius aemulus papa «peffelicwm. collegiuen i

nfticuit ,

d

Apse-

qui

Io

«e5$)*($9

inceps et inexpleb

lj

"

ii habendi cüpid;nc cultus, et excul-

tus * legitur.

ft

$. VI.

*

t

Ex his Elifaletbae verbis infimul veritatis affectus

fl

patet, et fpiritus, quem omnino propheticum vocant alii,

/

qua(i haec fingula a Deo dicta, et reuelata fint, . Etenim

in

inter alia Praelatos fic Deus, referente aagelo, per os eius

q

alloquitur:** caput eccleffae clamat , et membra ejus mortua

bi

funt : quoniam. fédes. apoffolica obfeffa efl fuaperbia,et. colitur

anaritia , et repleta eff iniquitate et impietate , et feandalizant

ft

9ues. speas,et errare as facimnt, quas c*u/fadï(e' et regert deéues

)

runt etc, - Quae fane emphatica vox eft, paulo poft ita

dit

'acla-

in prophetia refonans : 6aec;- dicit Dominus magnis Pr.

»

[2

4

"

Apoüolorum loco craciitox Cardinahbx—.xs.. Hos MONFRE-

et

DVS in tra&tatu de Cardiual. cap. VI. apoftolorum vocat an-

4

teceffores, qui circa thronum papae fedentes orbis terrarum

cum eo coniudices forent. Nonne fuperbia haec ex nuda

fm

tunc fedis apoffolicae adpellatione adparet? nonne hanc toties

$

UY

ab Elifabetha repetítam, infimul reprehenfam fuiffe tibi per-

faadeas? Interea rem vt coloribus fuis adornent, dicunt S.

fl

Il

ApoftolosCardinalatüs munere functos fuiffe.

HincPETR.

"

de ALLIACO Cardinalis ipfe in tract. de Ecclef. et Cardinalium

dic

autoritate, ia inter alia dicit:: 2dpoffoli Perro, tanquam papale

efficium gerenti, tanquam Cardinalatus minzflerium exercentes ;

g 1

u

sle quorum. Cardinalatn fpiritnaliter intelligi po[fit illud praphe-

ticum: Domini [uut. Cardines terrae, et pofuit. [nper eor orbem.

1Sam.11,8. En tibi adplicationem verbi diuini egregiam!

* Cuius veritatis irfinita, ab aliis adducta, leguntur exempla.

dun

Conf£. modo Le Paffe-par tout de I Eglife Romaine pat ANTOI-

NE GAVIN , cuius tomus I ct IIdus fuperiori demum anno

Tiün

rodtit.

ia

* Ita'dicgnte (:äAVI.ARTIO lib. XV, fol. m. 1493-

e5)*(5e

Yk

ti; eccleftae ; recordamini , quam vationem reddituri. effis in

trémendo iudicio smo de onibus meir , quas fufcepiffis vegere , et

euftodire, qi:mzsfa appreciati eflis dona jpiritualia populi mei pre-

N

Et porto : ego delebo memoriam ve-

tio infelicitatir etc.

"

flram deterra viuentium, . Hi tales funt illi cardines ($. V.

in not.), fuper quosa Dominofcilicet,orbis dicitur pofitus:

!

d

quia de inferioris fortis hominibus fermo effe nequit, fed da

magnis Praclatis vt vocat , et quos vlterius hisce ver-

u

bisaccufat : Zzec dicit Dominus , ecce, ego snitto angelum

74

gueum,vt aununciat vibis, qui in fublimi poieffate irritatoree

lt

effis.

Dico autem wvobis, quod iniquitates terrae, quas abfcon-

ü

ditis propter aurum et argentum,a[cendant. coram ime, féeut fu-

d

nus de igne, — Nanquid non animae funt plus, quam aurum et

lif

argentum, quas [uffocatis im ignem aeternum propter auaritiam

qe[fram ? ldeirca accufat "wos religio weflra coram me, — Ecce

E

enim foetere feciftis fanttificationem meam in. con[peélu populi,

ille

et verfa efl in abominationem mibi, Occupaflis principatum

um

di

fantlorum meortum, et nefciui. Maculaflis fPratum sneum et fflui.

Ouid mibi,et vobis, exa[peratores smanfaetudinis smeae $— Fn.

jes

Yefe

de afcendiflis turbare ouile meum,et aggrauare cor meum frper

2

filios meos, quos gentui in amaritudine animae sneae in die labo-

IR

ris et angufliarum mearum ?. Et adiecit iterum loqui ad wpe,

m

dicens: monne paflores mei quafí in graui fünsno obdurati [ant ?

W

et quomudo euigilare eos faciam

:

g

feper —gr:ge: mtos , qui difher-

guntur * etc.

,*;be

$. Vil

Wl«

am!

Quae cuncta heic pofita, tempus illud abominan-

pl

dum et.moleftum, a PAVLO apoftolo toties praedictum,

D

l-

nunc adeffe nonfolum verbis grauiffimis notant, fed quale

4nno

etiam certo futurum fit, vna cum poenis certiffimis indi-

cant.,

&2

$)*'(S.

cant. Deum enim teftantur de iniquis praefu'l-u-m fadlis,

undecunque conípicuis, nec minus veritatem nobis ac

veros vaticiniorum exitus dicunt, notatu dignilfimos. Ne-

mo igitur non lamentabilem id temporis ecclefiae faciem

exinde fibi concipiet, ab ciusmodi períona ob oculos po-

:

fitam,quam ipfi apoftolicae fedis ac confeffionis doctores

tanti aeftimarunt, vt ob eiusmodi vàticinia et praeclara

facta inter fanckos retulerint , et hodienum ($. II.) referre

non erubeícant. *

Praefertira fi tot vifiones S, Klifabe-

thae adfcriptas, et ab autoribus fupra dictis allegatas, vnde

monafterium Schonaugienfe mox tantam acquifiuit cele-

britatem, refpicimus,*" Has igitur aut falfas vocare opor-

tet,aut hisce praedictis (8. V. VL.) effatis certam attribuere

vim: id fane vtrumque nemo iftorum fibi impune prae-

fumer.

Praefertim vbi tot confentientes habent teftes

qui eandem feculi faciem miferrimam infallibili *** cer-

titudine deícribunt.

€&. VIIL

u

Kiiinita boc ipfi

m feculum non immerito nobis

W'afdenfé audit. Quod vti pluribus alibi defcripfimus: ita

mirus etiam in illo veritatis aeque ac mendacii conflictus

adparet. Imo íunt, qui ex vero &oZoamiticum vocant :

À

quia

* Quanto autem fplendore,quantaue hodienum talis fanctorum

declaratio in. ecclefia Romana inftituatur , . in. recentiffimo

Fiyacintbae Mare[cotá exemnplo an.c12 10 cc xxvr vidimus. Ce-

remonias ipfas lege

.301.

þ faperioris annà colle&t. rerum theol.

)

3* Íta enim monafterium

hoc vnice ex vi'(ionibus S. Elifabethae

Schonaugienfis, et quidem celebratum refext Pecilluftcis VAL,

FRIDER. de GVDENVS in do&iffim

ia p:aefaïieng , quam

Syllog. I. Diplomat. praemifit, p. 3o.

*** Quam uno fere ore fcriptores nobis exponunt.

f

a5)*(5e

quia vndique aggfävabatur iugum tyrannorum in ecclefia,

fecuridum typun, ab Hildebrando f. Gregorio V ILini priori

feculo delineatum.

Vnde etiam complurium aperie-

bantur oculi , et a multis infuper iugum feruitutis mole-

füiffimum excutiebatur.

Et quamuis cum nonnemine

fateri oporteat, eos inter, qui repugnarunt ecclefiae domi-

nanti, non omnes feciffe officium fuum ; quia inftrumenta

irae potius et vindictae diuinae fuiffe plurimos,quam gra-

:

tiae et mifericordiae , conftat.

uo forte quis cum

le

Klifabetha ipfum Hilinum referat, aut potius nobiscum

gratiae diuinae relinquendum ftatuat.

uandoquidem

u

non eít, vt in ifthoc; vel in Elifabetha, vel aliis opus Dei

*»

It

cum naeuis et defeCibus hominüm confundamus

$

K

aut dubitemus, quin ex diuina. intentione ac prouiden-

n

tia papifmo, iam regnanti et afcendenti hactenus, validi

e

ictus fuerint illati, variaque inflita vulnera, . Ex quibus

nunquam penitus reconualefcere potuit; imo quod larua

a quampluritnis ipfi feliciffime fuerit detecta, vsque adeo,

bis

vt pofthac cerufla nulla, nullus fucus deformitatem mani-

j

feftam ex voto tegere et reparare potuerit ad noftra vs-

Tus

que tempora. Vnde porro laudatus vir vouet: vt

int*

nam Romana, inquiens, ecclefta, qnuod diuinum et legitimum in

j

buiuimodi matibus et cenfiris fuit , ad neceffariam emendatio-

yrud

nem bumiliter et candide adpifgfet ! — Vtinam cenfuris buius

fimo

ecclefiae ex "vero fémper et puro iluminationis principio errores

Ce

Min:s atque ah?þw aggrefJj, intra terminos vixae legitimat con-

LhcoL

tra spairam. [uap adulterantem fubflitiffent !

3

$. IX.

ethae

'vALI

quäm

* puta maxin& Venerab, WEISMANN. ih Memorabil. H E.

fec; XIl, p 782

14

-e)*(s-f

$.

IX.

Klifabetham ità q

uod attinet , dubium

-;mn eft,

TY

quin nacuis fuis agitata, fubinde humani quid paffa fuerit,

imo etiam defectibus forte fequioris fexus, aut certius fe-

culi moleftiffimi genio nimium adhaeferit. Huic enim,

vt taceamus reliqua, * in vulgus nota illa de 17eoo virgini-

lus hiftoriola vulgo adícribitur, quafi iftam primitus inue-

uantumuis vero eiusmodi hiftoriolae talem

neri

t. **

habere videantur finem, quem, ob perpetuam fecuritatis

contagem praefumtionisque in hominibus malum , quis

optimum vocitet, vtiftos videlicet a vitiorum externo-

rum exercitio reuocent, excitent: non tamen ideo admit-

tendae funt, quod fide carent, inque tandem aduerfario-

rum animis veritatis-omnis rifum mouent.

Valet enim,

fi vnquam, heic maxime PAVLIapoftoliregulaRom.XIV,

23,cunctum id,quod non ex fide,peccatum effe. Interca fi

praedicta aeque, ac reliquas in Klifabetha refpiciamus cir-

cumftantias, certum eft, hanc maiori iure veritatis confeffo-

tibus adnumerandam effe.

Hinc eodem etiam iure me-

moriam eius retinerc decet, et neceífitas fuadet: vtutin

Breuiario Ciftercienfi , *** quod patronum alias noftrae

S. Besediclum ($. IV ), itemque £utgardin , et alias eius-

£

vt

dem ordinis virgines xcfgrt, non .ingcniatur, perind.

Eli-

* Sic enim pluta poffent colligi ex fcriptis allegatis,imo plutima,

vnde affettum hocce confirmetur.

** Id quod ex

preffe in Lexico Baf. recens edito,in voce EJfabethy

indicatur.

Et rem totam effe fabulam non difficulter ex ipfis

aFratre TACOBO Ianuenfi de Otrdine Piae-

Legendis Sanétor.

dicatorum colle&tis, cognofcitur. Dicitur collectio Zombar-

dicae vulgo biffariae,quae imprelf. an.ci» cccc zxxxviurfol.206,

3** Darifüs an. c12 12c Lxxv1It autoritate publica edito.

eS5)*(se

1$

Klifabethae familiaris Il&läqgardi:(ä. IIT) ibidem minime in-

uenitur.

Caufam facile hariolari licet, fi ea modo con-

fideramus, quae de vtriusque veritatis confeffione tanms

clare et aperte huc vsque cognouimus, quam in fe

certiffima funt, quae de papali tyrannide, de praefumto

fplendore, auaritia, aliisque Clericorum vitiis, nobis reli«

querunt, eaque grauiffime notarunt ac viuidis quafi colo-

ribus depinxerunt; vnde omnis omnino pofteritas infalli-

bile veritatis teftimonium colligere poteft.

gm 'X-

Hisce porro veritatis teftimoniis tanto maiorem de-

bemus fidem, quo antiquiores proftant, et quidem eius-

dem aeui, teftes.

Sic enim diueríae orationes Elifabethi-

cas, epiftolas et tractatus reliquos, non folum praedicto

modo conferuatos, habemus, fed vitam quoque ex eodem

tempore defcripfit frater eius germanus, nempe Zg£ertus

£, Echebertus, Fuit autem hic monachus S. Benedicli,

Arae Vbiorum, feu Bonnae degens, mox abbas S. F/orini in

dioecefi Treuirenfi fec. XIL et quidem tem

rum Conradi III et Friderici Barbaroffae factus, *

pore imperato-

Vnde

ex hac parte nemo non hunc ipfum veritatis, diuinitus in

forore excitae, participem faciet Egbertum; nifi forfan ex

altera obftent orationes XIII, ** quas Waldenfibus tunc

oppofuit, eosque ca?Zaror, antiquo illo haereticorum no-

!qine "** excepit, — Quare, tanto firmior in eruditorum

)

me-

* Conf. intcr antiquiores FRITHEMIVS in Scriptor. Eccl. Mar-

tyrol.ad18 Ian.itemque BELLARMIN.Ze Seriptor.Eccl. PHIL,

!j

BERGAMENS. ad an. cio c zvir.. VOSSIVS de Hiffor. Lar.

3ok

lib.2,c. $3. COCCIVS de Seriptor. Eccl. CAVE et alii.

iuas in Bibliotheca Patrum videbis,

T

"** Videlicet Nosatiagorym fcc.11I , tefte EVSEBIO, EPIPHA-

NIO,

16

e$)*(se

memoria haerebit Klifabethae, virginis XXXVI annorum,

demortuae an. CIOCLXvV, nomen ac tefítimonium'! vna

cum fcriptis ciusdem , quae praeter editionem Parifinam

zuríus an. c12 0C x&viit Coloniae lucem viderunt, et doOiit-

fimorum virorum iudicia experta fubt varie, *

$.

XI.

uod Schónauiae locum ac ütdm attinet, faten-

dum cít, tria praefertim effe iftius nominis coenobia no-

tatu digna, neque ideo inter fe permifcenda, vti bene mo-

net Perilluftris vir de GVDENVS, praefertim cum, vti

antea l. c. monuit, orthographia mirum quantum in ejus-

modi antiquis negotiis varia fit et minus accurata,nec ad

grammaticorum regulas fcribendique normam directa.

Liceat itaque illi coenobio, quod Perilluftris vir ac fautor

optimus tertio loco ponit, et ex hocce egregium ftatim ab

initio operis pandit antiquitatis thefaurum, heic primum

adfignare locum. . Eftque Schónaugienfe monafterium

vno miliari Zeideléerga diftans,et pro alumnis Ordinis Ci-

fterc. a Buggone epifcopo Wormat, exftructum, in fua dioc-

cefi anno poft Chriftum nat. cio cxr11, et tam huius fui

. benefa-

fundatoris, quam aï?guox Co*ntxitum Palatin. Rhen

ctorum,

NIO, THEODORETO, ob iacitatam fg,undiriem; hitic ób

eandem praetenfam , certa poft reformationis tempus Ana-

bapiiftatum fecta Catharorum nomine venic. Conf. BECH-

MANN.haerefiogr. p. 202.

* Conf, praeter laudat. TRITHEMIVM 1. c. BARONIVS i

Martyrol.. de VISCH :» Bibliotb. Clflerc. p. 296. CRVM-

BACH :» Pr[ula vindicata lib. 111, cap. 23. VOSSIVS 1. c.

cap.g0 et $3. DV PIN zz Bibl. nouu, Tom. 1X. etc.

** L.c. praed. praefationis p. 23.

/

40 )*(5e

r9

1

Ctorum, tefte TRITHEMIO, * fepulchris fuit pe'rceiebre,

i

fuisque hodie fatis relictum.

AlterumSchonaugienfe mo-

i

nafterium fitum eft in epifcopatu Herbipolenfi , ad Salam

j

fluuium, qui ad Gem

ündam Moeno mifcetur , a quo op-

Conditorem . habuiffe

pido itinere vnius horae diftat.

ferunt fub an. ciocx c Zeffonem a Z büzgen, in vico Mop-

d.

pen,"* poftquam hünc, a rebellibus rufticis vacuefactum,

Q

a Gotbardo comite de Rieneck aete praefenti coemit. Tra-

10

ditumque ab eo fuit Godefzido epifcopo Wirtzburgenft, qui

illud virginibus Cifterc. Ord. addixit, *'* — Eo vero iniu-

Yi

Uj

ria temporum deftructo, locum ipfum cum ruderibus cel-

fiffimus praful /e, PAilippur an.c12 12 cic liberaliter con-

d

da

cellit Fratribus Minoritis; a quibus coenobiolum , veteti

quondam ifti furrogatum, et templo non plane incleganti

Itot

adauctum hodierna die cernitur.

Prout vero de hisce

T

duobus monafteriis nobis fermo non eft: ita nunc tet-

um

um

tium, quod vocamus, reftat, illud Schónaugienfe in dioe-

cefi Treuirenfi an.c12 c xxvi fundatum ab Hildelino, viro

i^

us £inrichi, ledecim contra

Va

loguplgtc, in fuo praedio tract

$

C

: Bingam,

(

ut

a

;l* I Chron. Hirf. T.I. p.40, TOLNERO Hift. Palat. c. t $ , et

E.

(nin

aliis.

** Ouid vero fibi velint, quae Chron. MSt. W'urzburg. rariffi-

aum , quod poffidemus, habet fol.14.b: Ao. 10c0 fitib ittt

àc ob

Gtff t enSur&burgE angefangen tvorben u bauen bie (Srauette

Àni

G.(étter/ Jimmefoforten/ C5dbónaoo/ S5ulfyFen/ SSircfenfefo /

Grauentbal/ Goelgentbal/ Gnapentbal/ £idbtenftern 1c.ignoro.

CH

*** Dehocnegotio predi&um chronicon MStum ad Schonavv

fol.28 ità: An.cio rxxxix bat $Sifcboff Gottfricb bas €fo^

[V5 i

fter Codonate. aufgericbt . iE eer ein. SDerff getoefen / unb

M

Vsl('

9oppen. gebeiffen.

Syefes. Sifcboffé Gotein ftebet- binter

oper neben Dem *prebigftubl 2c.. cuius autor infcriptionem , et

alia notatu digna contra Trithemium refert.

Fo-

)"(se

Jingam, millibus paffuum, * pro viris facris familiae D. Be-

l

nedicti, perfectumque a Aaperto, comite Naffouio in Zas-

k

ren&urg, Qui id ipfum an. cio exxxii1 beato Martino con-

H

tradidit , et ecclefiae Moguntinae in perpetuam pofï'eiï O*

nem delegauit, ** diuo Florino martyri , cuius factis in-

p

fignitum eft cineribus, dicatum.

Quemadmodum vero

imosile varie inualuit, vt virorum monafteriis ordinis

vnius alia fexui fequiori deftinarentur viciniora :

ita ab-

d

bas Aildelinur ad teli iactum tale coenobium facris virgi-

l

nibus conftituit. Atque huic forte peramoenus loci fitus,

f

ceu fupra $. III allegatum canticum indicat , occafio-

tl

mem dedit, ficuti diuinae, quas vocant, B. E//faet£ae

l

(e£ónaugienfís reuclationes infuper ac v1üones eidem ma-

K

gnam conceflerunt celebritatem.

l

g'

XII.

4

Ínterea illud virorum monafterium an. cio 10 cc xxtti

Y

Nou. flamma vorax,ex incauto ictu bonibardae, in te-

?ll

Clum ftramineum vicinae cafulae dlfp;ofac, in buftum con-

iecit: et hoc virginum pridem iam exinanitum in fcripto-

ribus allegatis legitur.

Cur autem ad Haffiacas regiones,

atque Elifabetham heic ad Haffiacos veritatis teftes refe-

ramus? non eft, vt dubium quis fibi formet.

Sic enim

monafterium in finibus dioccefis Treuirenfis fitum ($.HI)

indi-

* ]ta notante Viro Perilluftri, antea citato, et quidem ex BRO-

VVERO ec TRITHEMIO, qui etiam a. 70guzti4 quatuor,

etab oppido Zaccharacb iuxta Rhenum vno, milliaribus di-

ftare dicit.

** Cuius Diploma; luci pubhcae concedendum;Perilluftris prae-

ä

laud. de GVDENVS ].c. promifit.

*** Proucin eadem regione inferioris Cattimelibocenfis comi-

tatus. monafterium Grazas. nomen acceprfe legitur apud

YVINCRKELM. pat. 1I; fol; 126.

49 )*($o

19

j

indicauimus,atque hanc alibi per Hafliae regiones difper-

u

commonfítrauimus.

Nihilominus. locus

fam fuiffe,

ipfe, qui Schonaugienfe

hoe mohnafterium continuit, Cat-

** inferiori adnumeratus, pro-

timelibocenfium comitatui

l

»e Grunavv fitus eft.

De

quo B. VVINCKELMAN-

u

fterii Granan dictum fuiffe

NVS, vltimum abbatem mona

li

Jlobannem

BSebvvalbach von Limpurg , qui illud reliquerit,

***

b

et abbas factus fit in Schónau , atque alia refert.

2

Et quia in

fuper comitatum hunc , propriis olim domi-

"

nis celebrati

ffimum,dudum regionibus Hafliacis incorpora-

W

tum Ícimus, moxque an. C1212,

poftfatalem obitum J/-

j

Pelmi iunioris Haffiae Landgrauii, null

os relinquentis hae-

ld

redes variis litibus, quas Illuítriffima Naffovicorum domus

atum, demum an. c12 I2 Lxxvii certis páctis

mouebat, turb

ac legibus paca

tum; mirum inde non eft, ampliffimum

$i

huncce comitatum pari

ter ex vicinis locis, et Treuiren-

lefiaftica bona varie fuiffe

te

fium praefertim vi quoad ecc

K*

!

commotum.

C 2

$. XIIT.

0

fcrimus ex merito notabile illud de capella S. Paseratii,

16:5,

* ngrre

t

oppidi

noftri Gyeffez documentum in. Diplomat. Haífiaco,

p

uod folerciffimus

rerum Haffiacarum indagator , Dn. IO.

PHIL. KVCHENBECKER, aicus cer

tiffimus, recens dedit

n

ydi

in Colletlione I,utm. XX XII, p. 134.5 cüi adhuc alia potuiffemus

addere, (i modo differtationis limites admififfent.

u

** Id quod LEVCKFELDIVS fequertibus probat :

Gbéónau

yof,

ben/ obntoeit Gerebrba

ufen uno

(ieaet im Goatenellenbogift

$u unterfibeioen von bert

sdi«

vent Cfofter Grunau / unb ift tvol

ebemabttgen

G'iftertienfer ^ G.Tofter b

efen Seabmeng. obutoeíó

-

Antiquit. Bursfelden[. p. 1 34-

eibelberg 3c. in

[9)

fol. 1 26.

** In Top

er. Haff. part. IT, cap- 3;

mation t

9f

39 Conf.

3

tebttt

áfiige Infor:

b SRotbieenbiger 336

apud

ribt) w benen im 5vaffane

Gyebifd) « uno Qi(lenhursg;tägäg

-

260

o -6)*(Se

XIII.

$.

Eiusmodi igitur rudera nuda nobis antiquae celebri-

tatis reftant.

Quae, fi vlteriüs rimamur, non nifi vltri-

cem Dei manum, quam tunc deuotiílima virgo immanif-

l

fimis malisimminentem praeuidit,omnitandem pofteritati

fl

monftratam praebent.

Adíunt enim teftimonia, quae,

1

fi cum reliquis conferantur circumflantiis, iftarumque cet-

tis euentibus, non poffunt non de vtroque nos certiores

reddere.

Et ne pluribus rem, in fe claram et teftatam

|

accumulare videamur, libet adhuc vnicum adducere ex fe-

ia

culo XVIto teftem, puta M. MARVLVM Spalar., * qui

inter alia ita teftatur : E///aetba de Sconaugia, vt Sige-

bertus fcribit, tote corpore vceribus contabefacio iacens, nun-

ä

quam ab boc aliquam animi triflitiam vultu praetulit , multas

anterim futurorum reuelationes accepit , acceptasque prodidit ,

vt facile dixerim , et ideo fantlam fuiffe , quiia patiens erat , et

ideo patientem, quia anéta.

dc enim clara virgo cum lan-

gnuente corporé fémota in leclulo decubaret, vaentis octulis cerne-

£at, quae procul in eccleffa agerentur,et ea deinceps reuerfis ad

fé faroribns magna cum omnium admiratione referebat, Quuae

fane verba notatu digniffima praefentem nobis infimul

monafterii ftatum triftiffimum, veluti in mente olim fan-

€tac virgirnis depictum, fat diftincte monftrant.

$. XIV.

anben aelegenen Gieift. Gyüttern / Cotifftern ub G (éffern 2c.

gebr.1628. lt.in ber Gernern 2lbfertigung 2c. Darinten von

pem Goangelifiben C'Befen insgemeitr ausfübrtich bin unb toiee

fer gebanbeft/gebr. $u -Derborn 1642,in fpecie vero de praedi-

&is locis quoad Treuirenfium quoque motus paffim agit.

* Vixit autor füb init. fec. XVI. et tra&tatum de re/rgzofe viuend:

snfeitutioue cdidit, qui varie translatus et impreffus eft.

2tY

29 )* (5

5,

XIV.

bri

Sed ad altetam pe

rgimus ELISABETHAM , magis

ltr

notam, et per omnem chriftiani nominis orbem longe ce-

n2

6t

itif

lebratiffia

m. Fuit haec Zfsdreae, e&is Hurigariae, et vxo-

itatt

ris Gertrudis, filia,* genere idco nobilis, fed fide ac genere

I

i

u-

M

nobilíor, ftirpem tam nobilem nobilitauit exemplis, il

n

ftrauit miraculis, et decorauit gratia fanctitatis, quam au-

OftS

tor naturae fupra naturam quodammodo extulit.. Quae

tam

ipfa funt verba MSti membranacei,elegantioris norae,quod

(fe

ex ifthoc feculo XIII poffidemus, et inter alia S. ELISA-

BETHAE vitam continet.

Cui MSto licet nomen auto-

qui

li

ce

ris praefixum non fit ; funt tamen eadem relatae vitae

5!.

al

verba et res,quas fuqra($. IX) allegatus Fratee ILACOBVS

Tanuenfis ** in legendisfuishabet. —Vbi autor ad fanciae

la

ii

Elifaletbae (S$.T) nomen alludens, quafi Dei feptima fuerit,

Q

vel quia feptem operibus mifericordiae fe exercucrit, vel

n

C

propter

À

* Nimirum res Hungarica, ut magis päteanr, ex chronico Hung.

nonnulla praenotamus, vbi cap. 62 legitur

anno 1198

r al

Ut

flarb BelaHi Rex Vngariae, bem fei 505n Gumerid) a«fote

9et 8 Cjabr-fang/ an. 1202 nabm -Der&eg -Demid) mit bem

mul

S5art/ st C ebfeften/ su 9Sveflau/ $u £tegttifs 20 068 Boleslai Alti

fin

Q15 1

u Mera-

Gobn gur Gbe/Srau -Debroig/ JDer&og 95ertbofo

v

uia, Stárnten unb Iítria Grocbter/ S. Elifabethae Sftutter

IV.

Gdtveffer/ eíne berlige fromme (Sürflin. — An. 1207 ffaib

&mridy/ $tónig in 1ngarn/ bem nur & SDtonatb (uccedirt La-

dislaus, Deffen fucceffor tvàr Andreas 11, Regis Emerici frater,

et dicti Belae HHI filius.

J

Hic regnauit an. 3 1,et cognominatus

f0l

fuit Hierofolymitanus, eo quod expeditione in terram S. cum

Friderico 11 libp. aliisque chriftianis principibus, vi&o in acie

W

jdi

Sultano ,. triumphum glöi*iofum confecutus eft ,. referente

DRESSERO Zdillen. VIto p.s.7577. -

** Epifco

i

dicit.

pus Ordinis Praedicatorum,qui al?bi fe de VORAGINE

21

es)*(s5e

Ü

propter /eptem ffatur, in quibus extiterit. S:'cq—ue pfimus

qirginitatis ftatus, in quo fuit, fecandus coningalir , tertius

p2

vidualis, quartus aifiuus, quintus contemplatiunr, lextus veli-

giofus, et nunc feptimus gleriofzs, Et feptem hi ftatus ma-

nifefto continentur in legenda hac, et figillatim defcribun-

tur.

Eftque notatu digna ifthorum omnium quoad ver-

-

ITl

-

ba etiam cum MSto noftro perantiquo conuen

ntia; vt

ï

de nemo facile ea, quae in praedictis legendis referuntur,

aut falfitatis incufabit, aut certo nouitatis.

An autem

l

Tk

eiusmodi conuenientia in reliquis ibidem defcriptis re-

bus obferuetur ?

a]ï

vlteriori omnino labore , et quidem

aliorum, dignum cenfemus. *

Interea complures fuerunt

dH

m

inter antiquiores, qui vitam et res d. E/ifabetbae dederunt,

i

ceu quidem ex libello illo 2uatzor ancilarum, et ex litteris

b

Magiftri Conradi 4e Martpzrg , quas de vita et morte et

miraculis eius ad papam Gregotium IX dedit, videre eft.

u

Maxime vero in egregio Bafilienfium lexico reali celebra-

L

tur IO. MONTANVS, ** ec THEODERICVS , natione

u

Thuringus,qui omnium optime vitam noftraed. Z///a£etbae

[

defcripfit, Equidem hanc lat. typis impreffam non habui-

3oK

ï

mus, fed MStam ex archiuo Darmftadino

gratiofe

D

H

conceffam, quam fequimur, itemque germanicam editio-

la

nem, getbrüud't uub vollenbet i ber

lobl &tabt Grfforbt

purd)

L

* Multa enim et.varia heic continentur; et quamuis in vita S.

Elifabethae nihil deficiat, defunt tamen in elegantiffimo MSto

nonnullae paginae,.id quod dolemus.

** Quis nam hic fuerit, vrumue hunc fecutus fuerit CANISIVS

tom. V. antiq. led. ecSVRIVS ad diem XIX Nouembr. vti

ET

lexicographi l. c. putant? non aeque difquirimus.

*** Tractationi praemiff. proftant verfus :

Jnuocet Elizabeth , ft quis cum crimine tabet ,

Et plangens cor habet , ab eo critaen cito /a&m

1

-ag'*)-*(gao

1

u$

ourd SRattbed 9taleer ]. toobnbafftigt 3um ftvarbas

n

Syorn bot oct &rametoSBrücfen clo ecccexx, in 4to," cum

Ji

figuris, vndique incifura ligaorum ornatis , cui titulus :

d

Cronica Sant Elifabet 3 SDeutfd) befagen. ive bepliae

i

giben j uno toíe fic i& Sürinaer Qanb ift Cumen mit

3

viefen tounberliben. Gotfico 9Bitefung £m ireut Qeben

l

unb nad item Zobe acfjeu/ aué vielanberu Siflocien

üf,

Gronicten auf baé Cut&fte aegegen/ üer. [uftberfid) unb

j

&urfstveiligE su[efett, In praefatione fatetur Theodericus,

non efle;additis caufis ** alibi, affectui fuo fatisfactum, imo

[5

2

alios memorat, videlicet fermonem OTTONIS F. de or-

t

dine Praedicatorum doctiffimi et deuotiffimi viri, qui fic

n

incipit: seulierem fortem , et cuiusdam alterius fermonem

8

incipientem : 4d decus et £onorem etc. verum in hisce omni-

bus ideo acquiefcere noluit.

Hinc inter alia addit : reffexi

Cl

etiam cronica fcripta diuerfarum , cupicns inuenire quod que-

)tu

relam. — lgitur cum non inuenirem , vbi acquiefceret pes affe-

us mmei, vifitaui monacborum et monialium monafleria, ini ad

yt

dit

ciuitates, caflraque et oppida, intevrogaui per[onas antiquiff/mas

t

et veraces.

Direxi literas bifforie buius. integritatem in. bis

omnibus inuefliganr.

Jinno nunc incarnatiomis dominicae

lt

ft

snilleffmo ducentelinzo ocfogefimo nono, a tranfitu beste Éliza-

Ti

£et b quingentefimo none, ad. laudem eorundem fcribere cupiens

N

i

/fai , [ed

et incipf'e(zf pauciffima de biis fcriptur, que babni , depo

Incom-

j

j

:

* Hanc verfionem ipfe B. LVTHERVS in Poftill. Eccl..fubinde

s

fecutus eft, eiusdemque vetba ipfiffima allegat STIFFLERVS

in logic. Theol. hiftor. impreff. Ienae c1o 15 c 1xviri 4to,

h vt

SCRIVERVS paffim, et alii.

* Quas tamen in verfione praedicta minus obferuabis ad ver-

bum expreffas ; vtut et. librorum et capitum fere idem fit

tenor.

24

«$)*(5e

i

mcamüof ta et [parfa cam;mfm , inordinata ordimaui , ind: /fmä?a

f

dz/lmx: et ordinaui , prout potai , zmþa/;ïa multa interpofui et

li

appofui , et ficut cangruere cvedidi , smaterie aptaui , per[onarum

th

nomina , dignuitates et officia !acavam vocabnla et tempora ex-

primenda, quedam ffcut in fcriptis repperi,de verbo ad veréum

j

[

f

pofui , et monnulla etiam variaui , vniuerfa et di inerfa in unum

:ï

Ti

colligenr , boc 0,9;;/(11/'4772 compilasi,

Zeflificor etiam coram

Deo et eletlis angelis eius , me nibil in boc libello pofiffe , nift

quod ex fcriptis prväxbmm bábere potui, et nifí ea,que a reli-

giofir perfonir et multum veracibus intellexi.

Notantet

ti

p

etiam ob genium illius aeui, nimis credulum, maximeque

ideo dubium porro addit

quaedam praeclara sniracula au-

t

diui, que propter dubios velatores. [cribere formidaui.

Dignif-

[

femum quoque duxi et feci, aliqua de pietate iluflriffizmi prin-

cipis Ludouici Landgrauii, eiusdemque beate Elizabeth mariti,

i

qui omnis bonitatis eius promotor ,et cooperator jïfle!z "maiss ex-

vt

zitit, annotare, quoniam boc Difforie neceffftas et. profecutio ex-

n

Ti

pofcebat , ad/ortantióus itaque qui&usdam boneflis. perfonis et

D

deuctis, ego THEODERICVS, facerdos frater ordinis Pre-

dicatorum minimus et indignus, natione T huringus, * cvm

K

plur quam fexaginta aetatis et' quadraginta duos. im ordine

lp

comp/m-grfm 4nno* , preferz.r apu/wlz&m inchboani , pertratfani

Qu

auitm

W

u

* Conftat aliunde hunc eenus duxiffe a nobih familia Zzeedozaz-

norum

Wt

hodienum inclutorum

aereditariorum-olim Erfur-

Ita naique STEILL in Ephem.Do-

tenfium , de Appoldia.

min.ad r Maii, citance Perilluftri Domino de GVDENVS in

Syllog.I Dxplomamu r. p. 1 $6, referc: F. THEODERICVS

de Apoldia, vir ingenio praeffaus, fermome purus,et bene erudi-

t , feripfit iuffa Gener ali ./V/Iagz/?rz erdinis Fratris Munionzs

legendam B. Donainici,legendam quoque Elifabethae, filiae Hun-

7AY /4€, €CC,

45* C

3j

fi

autem mente mea , felus omnia con[cribens , euendandaque ve-

ifui at

feribens , plurima, fepe cg[igantiäu; oculis , mea mantu. |.Sed

TA

haec de ícriptoribus antiquiffimis; vnde vità S. Elifabe-

Id &

thae cognofcitur, et forte ex circumftantiis aliis. Quae,vt

erum

penitius aliquando colligantur et conferantur, optamus ;

Ui

nec dubium eft, quin Ienenfe MST. membrandceum cum

(trm

noftro hoc Darmftadino conueniat,

XV.

a

5.

a rtlie

Libet itaque praecipua , ícopum noftrum illuftran-

antet

tia, delibare; qui eft, vt principia fidei Chriftianaé

'éQue

ac vitae colligamus, Chrifti euangelio maxime conuenien-

]i M

tia,ficquea Romanenfium dodtrinisquantum quidem illius

liif-

temporis ratio permifit,admodum remota. Erat autem

temporisratio, fiue humanum fiue diuinum refpicias cul«

i[rit

murili,

tum,omnino triftiffima ; nec ideo digna haec nobis videtur,

TT

vt aliunde notam pluribus delineemus.

Et fic quidem

t t4

inter Germaniae principes illuftris Zermanzu;, Landgrauius

n

Thuringiorum, tunc valde eminebat, vir, dicente THEO-

sPre-

DERICO **, vtique ftrenuus, et acer in hoftes, Odocari,

*om

regis Bohemiae, confobrinus. ' Qui, dum eo tempore Phi-

yditt

lippus, Sueuorum dux, frater Henrici imperatoris, et Otto,

ii

"

7

quondam Henrici, Bauariae et Saxoniae ducis filius,a prin-

um

cipibus contentiofe electi, non iftum, nec illum promo-

uens ac prouocans, alternatim exacerbauit, et contra fe in

'

occafione factum, vt no-

E

tur

praelium excitauit. — Qua forte

D

bilis

n

Do

$n

* Non animus eft, recentiores, quorum multi funt, et complures:

i

iU

^V

tales, qui aliud agendo, mentionem rei fubinde faciunt, recen-

fere. Conferantur tamen praeteriftos ANDR. BRVNNERVS

(l5

libr. HI,ec CHRISTIAN. MASSAEVS lib. XV1I Chéon. it.

H

MATTH.RADERVS inBauar.S. Volum.L p.143. etalii mulg,

** MST. Darmtt. lib. I,c. 1, feqq.

D

26

(* (s

bllfquidaiti iC R

abitans in partibus Vngariae, et'im

terra , quae feptem Caftra, eitbenbütgen/ vocatur , vir

philofophus, literis et ftudiis fecularibus optime imbutus,

regis

negromantiae, vt autor dicit, et aftronormiae fcientiis nihi-

fant

lominus eruditus, Magifter Klingiffor dictus, ad diiudican-

etia

das praedictorum caufationes in T huringiam per volun-

(üfta

tatem et beneplacitum principum ductus.

rdbi

Qui ante-

uam ad Zermannum Landgtauium introiffet,

nocte qua-

Ti£C |

dam in Ifenache fedens in ianua. hofpitii fui,

inter

aftra diligen-

tiusintuitus. Tunc rogatus ab iis,quiadera

nt, vt,fi quae

fatm

fecreta perfpexiffet, ediceret, refpondit: »

oueritis, quod in

fie,

&ac nucte nafcitur vegy Hungarie filia, quae Elifabeth nuncn-

aljt

palitur, et. evit fancta, tradeturque buius principis filio in uxo-

t

rem. — De cuius. (anilitatis preconio exultabit et exultalitur

alia

emnis terra..— De. vaticinio ifthoc qualecunque iudicium

loq;

valeat, ipfe diiudicet Theodoretus, dicens : Ezce, per Ba-

Cati

laam annum incarnationis fue prenunciauit miflerium

ipfe per

ip

bunc preeleite famule fue Elifaleth Lenedixit nomen e

L erium

quo

Id quod fane non aliter, ac diuinum tunc effatum adípe-

plin

Clabant miferi , et illi etiam , qui in Land

graui! palatio et

tori

familia erant viri milites , natalitis non infimi; ingenio

excellentes, honeftate morum virtuofi, cantilenarum con-

any

dtt

fectores ( SReiflet.Gefenge :pdter]

qualis ipfe R[Qüfiöt

fon

dicitur) fummi, fua certatim ftudia o

fferentes.

Nata igi-

Yita

tur an. Domini c15 cc vr1 filia, nec multo poft Herman-

Wt

ni principis primogenito Ludouico, optimae indolis puero,

ia

dicente MSto, cap. L electa adhuc fugens vbera, nata Dei

fen

defponíata, et anno a natiuitate IVto per folennes nun-

€ios ac nobiles vtriusque fexus fummo fplendore,et vere

regali pofnpa in Ih.uriþgjam addudaa eft.

& XVI.

«eS)*($0

27

&R

S.

XVI.

^ VE

Et fic quidem non. minori cura tenerrima haec

Utus,

regis filia educata fuit ; nifi quod conftet, Deum heic ia

filhi«

fanctis mirabilem, et fan&um in omnibus fuis operibus,

ican

etiam obfcuriffimo hoc aeuo, fuam ab ipfis Elifabethae

olun

cunabulis declarare voluiffe gratiam, et operationem mi-

Antt

rabilem.

Adhuc enim infantula, nondum doli capax,

QUa

nec matris, vix inde a tertio eueöhoms anno crudeliter

g

interfectae , infortunio * fracta, nec ratione vtens, et iam

quit

féturae. in fe perfetlionis **, Ícilicet in caducis hisce concef-

kd i

a€ , ttapinem prefärew, ante altare prouolam ; paumento ore

AMncg

adberen: , gem:/ïeähane; multiplicans , complicatis amanibus et

L

erettis oculis coeleflibus , prout poterat , intendcbat.

Solent

il

alias ac poffunt liberorum animi parentum, et qui iftoruns

Cium

loco funt, velut obftetricum manibus fingi, certa et in fe-

2

cuturam aetatem manfura imagine.

Semina maxime, et

ft pt

ipía fundamenta virtutum, hisce tenerioribus animis anti-

dU

quo praealtoque affectu infinuantur :

(olcnt alibi difci-

dpe

plina, inter ludentes quafi vel affiduis fermonibus, de ho-

fio et

noris ac virtutis faftigio imbui, vt omnino ignorent natura

gen

an praeceptis acceperint? Sed in noftra haecomnia defi-

| Coft

derantur, quae nec parentes fecum habuit, nec amicam

Yot

focrum, nec pari ludo ludentes, fed omnes fexus fui, quoad

igi«

vitam et mores, imo et animos, prorfus diffimiles.

Hinc

matt

potius virtutis radios proprios mifit, vix aliunde excitos,

atro,

ficque ardentius flagrantes :

hinc ludens cum paribus,

apei

femper adpropinquare folebat ,

quoties intrare non

2

licuit,

nut

yee

* Quod praeter alleg. fcriptores Chronicon Carionis brcuiter ,

fed neruofe refert lib. V, p. m. 10.

** Theoder. lib.1, cap.III. cenf. noítrum antiquum MSt, mena-

Yi

bran. ftatim ab initio.

T

x$8:

e9)*($e

anii

hcuit;ad loca facra,liinina. faltem iftorum et þari&tes corif:in—-

ftm

endo , ofculis honorabat;et fignisaliis. . In quibus pueri-

do :

tiae ludis, nec lucrandi fpem habebat, nec de lucro fuo

ite .

uid retinebat, fed pauperibusid omne concedebat. Quae

ii

et fimilia non nifi optimae indolis indicia erant ac prae-

M

ludia;quibus nonum aetatis annum, quo praelaudatus Aer-

$h

spannur,Íponfi parens, defundtus eft ** attingebat. Equi-

diu

dem funt, qui cum TOPPIO, hiftoriae Ifenacenfis fcripto-

en

re ***, putant fequentes vitae chriftianae regulas iam fuiffe

TO

traditas Elifabethae , et quidem a M.Conzrado Mar£urgenf :

teni

L. Contemptum in ffontanea paupertate patienter ferto.. M. Zfa-

u

suilitatem tibi cordi e(fe (fnito, — M. Miffum fac bumanum fo-

latium,et carnis voluptater. — YV. Effo miféricory erga proxi-

mum. W. demper Deu in petlore tuo-babeto, et. eius me-

lat

seento.

VI. Gratias Deo agito , quod morte fua te ab inferir

Quà

et aeierna morte redemit, - N TL Quuia Dens multa pro te paf-

tat

fes £.

ettu crucem patienter ferto. — N VT. Zotam te corpus

qi

et animam tuam Deo confecrato.

IX. 74 anirium faepe reuo-

fibi

cato, te manuum Dei opus effe , ac propterea operam dato, vt in

f

aeternuim cum Deo effe poffis. — X.. Quicquid volueris, vt pro-

110t

ximur tibi condonet ac remittat , idem tu il , et

uicquid vo-

j

!FU

lueris,ut. faciant,et tu eiv facito, XI. eyaper doleto de pecca-

»

tis tuis, Deumque vogato , "vt illa tibi remittat. — Et fane f

verum fateamur , funt haec fingula a fuperftitione, quae

tunc maxime inualuit, omnino aliena, inque Elifabethae

actionibus omnibus maxime confpicua, Nec etiam eius-

ti eius

modi virtutum praxes videntur primitus fentien

animo

* L.autot lib. l,cap.[il, ;

*** conf. Happelius in diua

Elifabetha xïïagniüce comhäta conc.x,

p.m. 23.

;

E

** A Dn. Iunckero recens edio.

29

ntn

ahinjoiniihüatäe a Conradoift

hoc,fed Deum portius auto-

nabulis ad praedictum mo-

Yuett

rem arguunt, a primis inde cu

0 [uo

do annum commonftratae,

Quþandoquidem Conradus

ie, demum per P

apam Gregorium ex r

ogatu Land-

Quie

vt hanc Dei verbum doceat, tefte

prat

rauii miffus legitur,

M. IO. BALTH. HAPPELIO, or

dinis Teutonici paftore

37

Vtut etiam a

d pietatis tam acre. ftu-

Equi

Sehlheimenfi *.

dium acerbum matris C

afum,et materterae Hedvvigis ex-

ipto

füiffe cum MELANCH-

fuiffe

emplum plurimum deinceps pro

TONE ** non dubitemus : vix

famen ob eandem tunc

of

teneritudinem Elifabethae id cunctum innot

uiQe credi-

v

muse

nf

5. XV Iï.

o

Succreuit in eiusmodi virtutibus, quae primam ae-

! Q

tatem decent vl

tra aetatis rationem, inque deuotione fua,

J

m omni pietatis ftudio coluit, et cordis fimp

lici-

qua Deu

( pf

tate. Prae

(ertim dies fabbathi et alios feftiuos diesitZtrans-

OTPW

egit,

vt praeter morem

femper aliquid de ornatu corporis

f

fibi (ubtraheret,

Íciens, quod, mirareris puellulam! non in

yim

nitore veftium , fed in humi

litate mentium diuinitas ho-

r

noraretur, [deo his tempori

bus ante meridiem pro Dei

epne

] w

reuerentia nec chirothecas induit nec manicas , f

TAT

[eyb.

Saut(den ober Er/meln/ nät) fcx)n ge,&;uret &

uoti-

n f

uat

m cit., edit. ci» nc xrv Mar-

hat

* In Diua fua Eli(abctha, n

purgi ; conc. II; p. 23. lbe

r M. Conradi 9(nFunfft / toelcbe

£U

ibr $fapft Gregorius. auf ib

reg

-Serrmn S5egebren quaefcbictt /

e1U$

Cfforf $u un

terricten/ unb bíe 9. Goobrifft $u

fic in. 05-:0tteo

tuttiü

erFláren/ habe fie ficb bert

icb gefreuet /: bert lieben G3-Dtt vor

biefe Coenbung berálidy gebancet/unb bif in

ibren Gob gerne

gebéret/ utib ibai geebref 2t. quae mitem ettra

&abilem eius ge-

od

nium docent.

*** In Chronicor. lib.V,vbi iþüx'nul matriscafum de

fcribit,p-.mr. 10.

30

«$)*($oe

qutidie etiamquicquam fibi fubtrahendo ftuduit, et (uam

toni

iregit voluntatem. 'Sic etiam ludos

pueti

|

€s aut cho-

Cutr

rcas non aeque trifti faftidioomultoque minus í

nconuenien-

yiut

tiori fupercilio auerfatam

fuifle conftat, dicente aucto-

adol

re *: an Éecgnen $a

6 gpng fie me/ tvan eimmabl uinte

den

ite/ unb fpradj/ ciné

utiibaegangen pet

OBerlt 3u Gren/

—

prat

ift genugt/ bie atberm burd) 69té 95

il

len aelaffen] ift

p

Da8 beft. « Prout vero in eiusmodi aetat

€ lepida, folique

infà

infpicientium voluptati relidta Deum fem

per in oculis ha-

ln

buit: ita quead adultiorem , vires alibi fu

^

as magis cogno-

«

Ícentem, facile indicare licebit,

quid.de reliquis actionibus

tife

dicendum fit? Crefcebanr ni

mirum et nutriebantur fimul

4tgnes, foror fponfi, puella fpeciofa, et Elifabe

Mg(

uota, cultuque fimilr ornabantur **

th virgo de-

feX

Cumque decenter

fit

compofitae,

auro ct gemmis coronatae ad ecclefiam pro-

àdi

cefliflent, mox noftra coronam deponens, et iuxta fe col-

p

locans, ad caput non repofuit, nifi diuinis officiis confum-

ol

matis. Enigitur puellulam a pietate celebrem ! Et dum

Ietu

fuper hoc admirans focrus, loqueretur,

quia ipía et fponfi

foror faftus fecularis affectae honoribu

lem

$ ibidem dicuntur,

fy

eidem refpondit: ' $86 feí nídté |

baé id) fonobe itbis

t

f&e Greatüt iu betm 9fmgeficbt meít

16 Cdbopperé] bet

vor mid) cine Sornen

Gronein fat actragen/ i metact

apt«

Grtbebunae pin tnít 6

Ts

elbe acfrónet. erfcoepne.

Talia

qu.

varie proftant pietatis teftimonia, quibus noftram tunc

potentes in aula fecretarii, undique amaris verboruni in-

iurüis afficiebant , et proteruis infulta

tiohibus cum ipfa

focro illius teneritudinem perturbaban

t.

Vnde infimul

patientiae et hux.'njlitatis fragrantiam omnibus monftrabat

con-

-

eS)*(59 -

j1

füm

confidentius: dum femper, cum pauperibus maluit eifc,

dio.

cum ancillis, pediffequis, quam cum magnis in aula tunc

Tleft«

viuentibus. Transactis * etiam pueritiae annis,cum iám

üclo.

adolefcentiae confinia coepiffet attingere, augebatuf qui-

u

dem intrinfecus per fpiritum mentis deuotio, et virtutum

Frttl

praedictarum radices adolefcebant, quas ipfa iam tudicio

Wi

amabat, non impetu puerili, non incondito motu, fed et

lique

infurrexit extrinfecus per feculi malitiam valida tribulatio.

h-

Nam cum nubilis facta effet, a cognatis proximis, vafallis,

gI0o-

et confiliariis fponfi fui, qui eam diligere tenebantur , ma-

tibus

nifeftas perfecutiones perpeffa eft Saluatoris exemplo.

ul

Machinabantur fruftra, vt repudiata penitus, regi patri

) de«

mitteretur ideo, quod minus, quam deceret, dotis accepe-

iE

rit ** afferentes, dotem pinguiorem et potiora fubfidia et

[io-

adiutoria illum potuiffe per filiam' cuiuspiam vicinioris

co«

x

principis obtinere.

Ipfa focrusSophia fatagebat ope-

[umi-

rofe, vtin aliquo religiofo coenobio fanctimonialium iunge-

dum

retur collegio.

Vnde dubium .non eft, Elifabetham, exu-

nf

lem a domo patris,et huius mundi peregrinam; contemni

Ituf,

fe praeomnibus perpendentem,medullitusque ingemifcen-

tlu

tem,confugiffe vnice ad Dominum, tribulationemque fuam

Nt

ante ipfum pronunciaffe , et bonitati diuinae difpenfatio-

fttf

nis per omnia fe fubiecifle, Ktiam ancillarum et pediffe-

lia

quarum, quarum ex more gaudebat coníortio, et coope-

unc

rabatut,

If

* Cap.VI.

äp(a

** Vtut soz ratayzec vifa talia boua,et tam pulchra, pretio[aqne ac

mul

multa in Thurisgia dicantur. antea lib. L, c. 2.. qualia trans-

jbat

anifit regina cum filia, et aliquando ampZora promifit zrazi -

enitteuda.

gt

P* Merito cum hisce copferenda funt, quac Z/zedericus lib. 11I,

cap. 11, fe3q. in commendatione Zadosici Landgrauii recitat

*eluribus,

27

e$)*($e -

rabatur, dicente manufcripto * , fobfequic',-, in tantüdr vt^

füta

focrus indignans i diceret: mon iv principum dominantium,

(ia Y

fed in. ferurum famulantium , numero debuerat Élifabeth de-

exu

Tanta fuerunt opprobria, quibus obnoxium fuit

fuit

putwta.

exulis reginae cor, quod omnium deftitutum auxiliis ma-

().

nob

triscafu triftiffimo affectum,et fuperborum defpectionibus,

late

quafi continuo rifui datum, non aliter, quam occulta in-

fpiratione, refici potuit. Praefertim cum eo procederent

Vii

tüt)

malignorum confilia, vt nuptias noftrae cum fponío Land-

grauio optimo declinauerint, nifi nonnull

i nobiles in Thu-

ten

ringia viri i

ufti machinationibus obftiterint. - Quos inter

con

maxime laudandus F/Falderus de Farila,miles et vir bonus,

V

qui fponfum accedens rogauit, quid de filia regis facere

[

decreuerit, vtrum eam ducere vxorem velit, an in patriam

p

ps demonftrato magno

remittere ? cui optimus prince

n

ibidem monte, quem prae oculis habebat , dixit: **

mo

Vert , fí bic mons, quem vides, a radice vque ad [(ammum an-

I

Junc ego facilius omnino potiusque contemnerem,

fet

reur effet ,

uam vt Elifabethae coniugium refutarem,

Sane principale

opc

verbum hoc fuit! quod, vt Eli(abethae denunciaretur, non

ft;

folum mandauit princeps, fed pro figno etiam fpeculo,

|

j |

quodam :

imaginem crucifixi in parte altera praeferente,

lu

imo etiam ipfas nuptias anno

obfirmandum putauit ,

Q

Mcexxt cum virgine cafta, regis Hungariae filia, nobili et

j

T

*gok

eximia in charitate Domini, celebrauit.

Qt

5.

XVIIL .

-

€

Haec prima Elifabethae indoles ! Quae non aliter,

— "

——

tat

ac humano ingeneratoque pondere compreffa, in lepida

v

ftatim aetate per omnium fpem ita emota legitur, vt tot

defti-

intct adueríitates humánas omni fuorum auxilio

tuta

tal

* LibLcap.6. "** librlcap.7. *** Libr.L cag. g.

a

)*($e

33

um vt

tuta omnes mox naturae vires fuperaffe, inque Dei fidu-

Hfum,

cia vnice radicata, commune illud humanitatis pondus

ij d

exuifle vifa fit.

Et quia nec Mag. Conradus tunc ad-

1 tuit

$ frà

fuit ($. XVII), nec alius quispiam talia pictatis principia

($. XVD, quae feculi obícuritas ignorabat, ob praedictam

nibus,

nobilium et fuperiorum inuidiam, heic recenfitam , inftil-

tain

lare aufus eft

lerent

omnino non nifi diuina fuit gratia, quae

Elifabetham ; ceu lucem iriter iftas aeui tenebras, tot vir«

L'and.

tutis radios fpargentem , veluti certiffimam veritatis ae«

Tlu

ternae teftem conftituit.

In qua a teneris adeo firmata,

later

contemptum Ípontaneae paupertatis patienter ferre po-

Qru$,

tuit; humilitatem vnice curauit, humanumque folatium

aCC

et carnis voluptates, vna cum mundanis honoribus, longe

trram

pofi fe reliquit ; mifericors erga pauperes fuit, Deum fem-

!Z-gHO

per in pectore tenens, eiusdemque gratiam , paflionem et

mortem, qua ab inferis redempta, vnice cclebramt, fuffe-

n

rendo patienter crucem, corpusque et animam Deo con-

V,

fecrando, faepe cogitans, fe manuum Dei opus effe: vnde

ial

operam dare oporteat, vt in aeternum cum Deo effe pof-

ttoft

fit, ficque condonet et faciat proximo quaecunque velit,

culo,

vt ipfi Deus velit condonare; nunquam non de peccatis

&t

fuis dolens, Deum rogauit, vt haec talia ipfi remittat etc.

inno

Quae fingula eo facilius, fine omni fuperftitione, aut alia

Jl et

humanae fictionis fpecie praeftare potuit noftra, quo ab

omni hominum auxilio remotior vixit, adeo, vt primam

eius vitam non aliter, ac natiuum obedientiae ac fimplici-

htefy

tatis chriftianae fpeculum, diuinitus tunc hominibus ad-

pida

pofitum, intuearis, neceffe fit.

ttot

$. XIX.

jeit

Quod coniugium attinet, id quidem videtur hono-

tut4

d

rabile , nec ex ardore libidinis, fed in coniugalis caftitatis

fanöh—

34

«s )*(se

non

ocn

Qn&imoniam inftitutum ; id quod ex pluribus virtutam

ac orationum exercitiis, ibidem lon

ia

gius confignatis, con-

flat. . Quemadmodum vero omnis rectitudo diuerfis ar-

us

vt

gumentis, in fe plus, quam cum media virtute, i. e. nrimitus

[

inflituta matrimonit ratione, oppugnatur, quorum vnum

in exceffu, alterum in defe&tu peccat: ita mirum non eft,

(ibii

Cuta

noftram infuper ex tanto pietatis zelo, et quia tempori-

tiatm

bu s illis ordo praedicatorum et minorum per vniuerfum mun-

dum cognofci coepit *, iftorum quoque regulis fuiffe exci-

f0f

COf

tam. Praefertim Conradus de Marburch, nomine fatis ho-

3

neftus et religiofus, Papae innotuit, et tunc ex eodem

minorum ordine matronae noftrae familiaris fuit; in id.

tene

etiam a Landgrauio ($. XVI) rogatus , vt coniugem dein-

pio

tim

ceps, referente chronico, aZ diam falutis quotidie anismaret,

Hinc tantus ad vigilandum in oratione aeftus; quem ipfe

fatt

maritus, ve fe affligeret indifcrete, mitigabat **: hinc cafti-

&t

gatio nimia,qua p/agis spultis, et duris verberibus, tempore

p

etiam quieti deftinato, Jaceradaut carnem;atque diebus qua-

D

1]

dragefimae fextisque-feriis aliis : hinc difciplinas alias ac-

hili

diri

cipiebat, inque his laetam fe coram omnibus oftendens,

poft conualefcens et proficiens in gratia , deferto dile&ti

t

thoro furgens, fecit fe in fecreto cubiculo per ancillarun

iní

Qtc

manus grauiter faepiffime verberari, ad lectum veró ma-

riti reuerfa hilarem fe exhibuit et iucundam. — Neque in

tol|

imiunr

tau

menía PrinCipis , lateri contra piorcrp aliarum fubl

foemi-

ly

* Teftxantc Chronico Senonienfi äp.LVCAM d'ACHERY Tohv.

III Spicilegii lib. IV, c.31 , p. 399, vbi dicitur , sowam tusc

fiiffe ifforum plantationem, etc..

** THEODERICVS lib. II, c.r. Imo ipfum Cosradum hisce

exercitiis diuinitus exercuiffe $. Elifabetham,expreffe MStum

nofitum membran. do;e.u

—

e6)*(te

351

—

Utatn

foeminarum adfiftens, magiflri Conradi, cui de.confentuma-

COf*

riti obedientiae voto fe conftrinxeratmandatum;ne de qui-

[is at«

buslibet bonis, nifi iufte quaefitis, vefceretur, fequebatur,

fmitus

vt taceamus alia.

Et quia iam dufn faepius dixit: ag*

"um

iuuante Deo flatuna meum cito aliter ordinabo;ideo de bonis,

n eft,

fibi in dote fpecialiter affignatis,fe et fuam familiam pro-

H

!pori«

curabat **

,

nec dubium eft; quin tantam mox abftinen-

fUf*

tiam , liberalitatemque in fuos vfus conuertere ftuduerint

eXCl*

tomani corrafores et parafiti.

Et quo magis ifti amorem

sho-

coniugalem -optimi Principis, Elifabethae indolis optimae

yden

($.XVLD) exhibitum cognofcebäm;, eo facilius vtriusque

n

tenerrimos animos ad anxiae et fuperftitiofae pietatis fupe

deite

plicium initiantes, in fuum cenfum rapiebant, Praefer-

atl

tim cum aliquando accideret *^*, vt in quadam folenni-

tate pretiofiflimis veftibus, monilibus, gemmisque ornata,

Yiple

caftie

et dyademate aureo coronata Elifabeth de caftro Wart-

1pote

rg defcendens cum facro, alioque multo comitatu ec-

clefiam quandam fubiacentis oppidi introiffet. Eleuans

Sg'«lü'

s a

enim oculos, quos femper in introitu ecclefiae ad crucem

dens,

dirigere folebat, refpexit, imaginem cruciaffixi confiderans

nudum et fpinis coronatum, clauis confixum, compuncta

Tfeddi

arutt

in fe rediens, meditari coepit.

Hac compreflione affecta

uo vifo adftantes turbati ceam

) Ia*

cecidit, inanimis facta.

t i

tollebant, et ad oftium ecclefiae propter refrigerium pors

tauerunt, faciem eius aqua benedicta, quae aderat, con-

miurt

EuE

Vnde

petuie

fperferunt : | quae verba funt Theoderici.

—

E 2

pro-

"Tom,

* L.c.lib.IL c. 3-

x

g t

** Multa ac varia effen

t dócumenta , quae in vtroque MSto

* continentur, heic recenfenda, fi tempus et locus permitterete

; lisce

tuta

3** Dib.II c.4.feqq.

o le. I!, c. IV, et V.

26

«98 )* ( $&

propofuit , omnem dcinceps'omatum poftponere , ac co-

fit

0 !

|o

loratis peplis,fuftatisque capitis velaminibus, manicis val-

at

de ftriclis, crinalibus fericis zonis, pro ornatu capitis im-

plicitis,longis veftibus, aliisque fuperfluitatibus vanis non

by

ter

amplius , fed'laneis, vel cilitio frequenter vtebatur.

An

"iV

autem ifthaec femper Landgrauio; et aliis arriferint? exin-

deb

de vix affirmare libet, quod in verfione et alibi faepius le-

futi

gatur : titib ob (ie tvel ibren Spere unb Sreuube 3u f«

ten 4u 3citen mit obergülten uab Qpurpuren Glepbern

tia

auétoenbtd) tvaé bebecft oc.

tu |

Hinc fancta mulier per

ide

omnia Ícilicet viro placens , egredientem Dominum per

multa frequenter temporum ípatia fequi non poterat,

pa

pm

ornatum veflium ipfo abfente mox depofait, capitis velamen

*»

&

immutauit, habitum humilem adfumfit tanquam vidua ;

cognofcens autem, quod rediret, ormare decenter,et regaliter

[*

"h

€ confutuit.

Infuper dotauit Deus Elifabetham íobole

nobiliffima: peperit enim filium Zlerszanzum , qui fuccef-

lal

for patris Langrauii Thuringiae, filiam quoque habebat,

fici

faf

quam duxit in coniugem dux Brabantiae, itemque aliam

filiam, quae in virginitate manere debuit, magiftra fancti-

fhi

ngulare exiftens. *

l

moqialiqm ob votum fi

XX.

vil

$.

Licet vero multa et magna fint pietatis ; humilita-

ü

tis , liberalitatis **, mifericordiae, deuotionis ac omnige-

nae patientiae documenta , quoad circumftantias deícri-

pta, quas auctoribus aeque, ac lectorum iudicio relinqui-

mus: hnihilominus Elifabetham S. cum laudato HAP-

PELIO l. c. pretiofae cuidam margarithae quoad praero-

gatiuam, propagationem, et confortationis virtutem me-

' ritg

* Videlicet in vtero fa&um, lib. IV;,c.I.

**» Lib. II cap. VIL, IX, X, feqq.

37

$)*(5S$e

——

aC Cö.

rito cbm paramus,

nec non cum B. MELANCHTHONE

15 val-

lscs /ilï,am vócamu

s celeberrimatn.a pietate

feeminam. et cum

maegno ecclefiae noftrae Haffiacae theo

logo D. IO. STEV*

tl i

5 non

BERO * dilaudare non defiftimus. Praefertim. cum in«

quibus refplendebat, fingu-

- Àn

ter caetera gratiarum munera,

E

lari vndique euangelicae paupextatis

defiderio flagrare vi-

us le-

debatur,** Et quamuis principatus dignitate ct magno:

rum obfequiis honorata, polleret di

uitiis, et circumfluen-

1

intus non nifi fpiri-

dv

tia temporalium redundaret exterius,

tu pauper mendicitat

em affectabat.

Vnde etiam ex de-

tper

do cum ancilis fuis in palatio de

n pet

fiderio. cordis aliquan

coram. hisce in palatio, vili

'ent,

paupertate frequenter tractans,

u

um cooperiens

Amtn

pallio induta, defpectoque panno caput fi

, tanquam pracíago corde ,

fui futuri ftatus

idua ;

et procedens

prophetiffa a

d iftas dicebat: fc incedam ,cum pro Deo mto

ulltt

Vtut vero defiderium hocce, vna cum

jbolt

miferias fu]lineba.

cceh

tali vitae ftatu, toties exoptato,

longe alienum fit a Roma-

nenfium tunc animis, non nifi diuitias nobilium , impe-

elat,

rantiumque praefertim bona fitientibus ***: in ifthoc ta-

fiam

Qdl

men Elifabethae , principis , tot bonis , diuitiis, et circum-

fluentia tcmporaliumabundantis,dcüdcrio, itemque in tot

vifionibus illius, et toties iactitatis miraculis omnino,com-

modiffimam inueniebant occafionem, qua fua bona di-

Ilitze

tare et monafteria augere potcerant.

lg

cti«

E-;

| Sc XXIO

Qqui»

ïA P'

* In Dedicatione;eleganti tra

G. de con[cientia etc. pfa&.mi(ïa.queäl

Cf0*

Illaítciff. Poncip

1

GEORGIO Haffise Landgr. adfcri-

ne

tum fcimus.

iac Dn.

riio

*** Lib. 1. c. VIIT,

** Lib. IT c. 1 fequ. vbi mira recen

liaïuf;?

f?lltgtwsc?-&itatis €t a

?

| vittutum exempla.

13

e5)*(s$e

$^ XXL

t

í

degot

Imo cérto certius eft , ordinem Praedicatorum et

poiï f

Minorum recens inftitutum ($. XIX ), exinde, et ex toties

mqur

dilaudatis ibidem in Elifabetha miraculis magna cepiffe

princ«

augmenta; praefertim cum Landgrauius , ipe pius, et

que 1

omnium bentficiorum ilius dulcis fautor , fidelis exbortator, et

u

efficax coadintor extiterit. : Qui cum adWefcens effet, adeo

tum

caftus extitiffe, et pudicus ibidem, et in fequentibus dici-

tur, vti plerique. eun matrimonio reputaueriat irzbæäï/em! ve-

sentes quod , ipfo mortuo , fine baerede principatus et dominium

ts p

vyemaueret,

Deinceps verba eius fideliffima et vera erant,

teq

quibus,tanquam iuramento firmatis,ab ómnibus credeba:

qmm

tur.

Ecclefiarum Dei et coenobiorum ipfe fidelis prote-

W

Gor fuit, quinon patiebatur eorumiura infringi, feu priuile-

quà

gia irritari, vel aliquam eis iniuriam aut moleftiam irro«

ferti

ari.* — Fuit infuper eius pulchritudo, actionumque ma-

a

gnificentia inque omni eius familia difciplina in omnium

fpia

admiratione, Et fane notatu digniffima funt, quae autot

digt

addit: eramt tunc nibiles veraces , et. pacifict suilites , reliqui

Tnan

de populo bumiles et quieti , erat binc pax et veritas et bonos

tum

rum omnium babundantia : erat tunc fublimis et famofa Tbu-

fler.

ringiae prouinciae gens j' acceptabilis et deunta tantí principis

»

Eadem

momine ïn/t('gnita,- $. Elifabet bae mieritix nominata.,

quoque pietatis, mifericordiae, et omnis humanitatis docu-

*

menta vndique edidiffe conftat optimum principem, vel

non impediuiffe Elifabetham,talia caritatis opera abundan-

L.

ter adeo edentem,vt multieam prodi

[s]

calitatis vitii incufaüe-

rint. Id quod praefertim ex illis mifericotdiae operibus co-

gnofcimus, quae anno c12ccxxv,quo Landgrauius in Ita-

fignata

liam ad i—tþperat. FridericumII proficifceretur, con

legun-

—FOGRIV. FFb LV.

—

:

)*( se

29

leguntur *; vbi difpenfatores et oeconomi Landgrauzum,

"uf et

poft multos menfes redeuntem accedunt,deque nimia elee-

totieg

mofynarum profüfione et largitione conqueruntur ; quibus

cepife

princeps pius refpondit: Jfmite eam Genefacere , et qustcum-

US, €t

ut vult Deo dare, Warburg: tantum et Nuvvenbure cafira

gltr, tl

speae ditioni feruate,

Vnde et in hisce talibus beneplaci-

, àdto

tum fuum vndique declarauit. **

ls dici

$.

XXIL

9 ts

uibus igirurS.Elifabethae actionibus et. beneplaci-

Hnum

tis probe confideratis, cumque illa clericorum intentio-

&iant,

ne, quam id temporis concipiebant, vt principum ditiones

edebi

omnes in fuam redigerent "** poteftatem, inuicem colla-

protte

tis, nemo non optimam hanc fuiffe occafionem videbit ;

viuile

"qua bona fua clerici et poteftatem augere valuerint. Prae-

1 Iff0*

fertim cum Landgrauius ipfe feculi fimpliciffimi more illud

C ma»

anxiae pietatis fupercilium in M. Conrado "*** vnice fu-

if

fpiceret, iftiusque fuperftitiofiffimis doctrinis veluti pro-

autot

digiorum infolentia cxterreretur.

Imo clarum ;//ud Ale-

cligui

manniae frdur, vt putabatur *****, ab ipfo Papa conftitu-

bt«

tum ($. V), in tantis aeui tenebris praefulgens princeps no-

7

fter zanto &onore ca/wt et exercuit,dicente Z beoderico, wt.eidem

trmpt:

0""110

adert

* |bid.cap. VII.

docue

*** Conf. lib. HII, c. X,vbi et in no&ro MSto membranaceo plura

mi

notatu digna; huc facientia, occurrunt.

ndat

** -Vide Differt. noftram 1I, de Euang veritatis confefforibus in

Haffia.

ufadte

us CO

*** Érac enim aufterus, iniuftus, et multac ambitionis homo,

if It

ordinisque fui rigidiffimus cultor; ceu ex plunbus id come-

monftrari po(Tet documentis.

xgnm

VFF* I enim expreffe vocatur J. c. vtur in cit. chtonicoSeno-

egut

nienfi infuper frarer. de ordine frarrum minorum fars bene-

n et relisiofus aüdiat.

49)*'(5&'

46

ii

omnia äemflcia, quorum patranätw inr ad ipfum þäräineäat,-

Neque cundaa ifthaec fufficiebant

)

committeret. conferenda.

D

harpagi. Cognita enim iam antea Elifabethae (8. XX ),

P

et nunc mariti optimi ( $.. XXI ) indole, eo proceflit ordi-

nis Fratrum minorum-patronus-ifte Conradus, vt votum

t

f

poftulare, huic ordini praeftandum auderet; — Corfe»fit *

fià

quoque ille, Theodereto tefte , quod Domina Ehfabeth, uxor

«

ffia , ad manus dicli Conradi vetum obediencie emitteret , iure

et matrimánio [i&i faluo.. .. Hinc parum abeffé videtur, quin

|

ipfum ;voto Landgrauium adítrinxerit. homo aftutus,

imo quale illi matrimonium, et quantum matrimonii ius

f

&

delitiumue relictum fuerit , alii iudicent.

Vtrumque ta-

men, vtclarius coríftet, accidit aliquando ^*, vt vxor

L

S. Elifabeth vocata a Magifiro:ad predicacionem , mon veniret,

0t

tu

prapedita per Marchioniffam viri [ui vxorem,que f'nperuenerat.

Y

Vbi mox sandauit ei dvcuec ifte, quod propter banc inobe-

dienciam tits deinceps gerere nollet curam fui.

4t ila ex ea

po

qu

meto i/acDpioxeiss principio , féguenti die venit fefliua , ve-

uod dum renueret vir fIre«

fi

cipi fe in graciam poftulauit,

nuur, adpeder bumiliter eins fé profivauit filia regir, veniam

x

impctmuit,anciü.u vero. eius: duris verberibus cafligatit, . Ita-

ue duobus aunis "viuente marito obedienciam exbibhit , pofl

gmortem "vero eins multa ampliora,

uis non anxiae pieta-

tis zelum fibi concipiat? ecquisaugmenta ordinis minorum

Fratrum, nuper inftituti, exinde non colligat? imo quid

vlterius in animo habuerint harpages, nemo non praefu-

met, nec difficulter concipiet, qui factum fit *^*, vt circa

ifthaec

* Sic eniin inverfione: r gutnbpe uno gejtat audy/ Dap feim Liebe

- . J)auffrau 2c..

** Conf. Theoder.

Ec. lib..III, E Xbitemque MSt. no&ruä Lc.

1

*** Sunt enim multi, qui mirantur, et

uafi reprehendunt prin-

1

cipum, ime ipíius hacin re S. Elifabethae,clementiam nimiam.

ET

ht i

ifthaec temkpcra', regnantibus hisce piis principibus , t

t

ipía S. Elifabetha, tot oues Chrifti infontes folo haerefcos

X

nomine notatae, deinceps mactatae, et combuftae fuerint?

tdi«

Praefertim cum tanta pietatis fpecie incedens homo aftu-

m

tus et iniuftus, fua occulta vi adeo feliciter egerit; vnde

j'

mirum non eftt illum dein , maiori autoritate papali or-

UA

natum, inftar lupi ferocis, illuftres etiam familä,as adoriri

nt

coepiffe £. crtius, ac ferocius."

$. XXIIL

quin

U$,

Tantaigitur hominum audacia erat!

-quae opfimani

L 1U$

non folum Elifabetham, rigidiffimo obedientiae voto ad-

C

ftridtam , tenuit, fed eodem etiam , vt conftringercetur

ficque tandem, vt

VXot

Ludouicus princeps valde pius ;

nnrt,

omnis in oues Chrifti poteftas, poffelionumque humanas

Vrb

rum dignitas, diuinitus conceffa, obtineretur ac raperetur,

ult-

voluit, ftuduit! Prius quidem iam obtinuit feliciter ;

X €0

pofterius vero retinuerunt adhuc tot familiae illuftres, in-

L

ue his tot »obiles veraces,et pacifici militer,ita a Theode-

rico vocati ($. XXI) : quos cunctos tamen debilitare, .fu-

fre

cere ***

ntam

fpg&os reddere **, quid? quod tandem interfi

la

cpnatu;

M

i Conf. de hisce omnibus, et quo tandem modo interierit Con-

NeLa*

t

radus, Differc. noftra prior de Exangelicae veritatis tefhibus an-

yrum

te veform. Luth. in. Haffia $. XX, XXl, feqq..— Quibus adde

P

rodremum Obferuationum , yitam Conradi illuftrantium ,

qu*d

viri con

raCf 5

faliff. D. JO. GEORG.ESTOR , collegae aeüimaycif-

fimi , in Anale&. Haff. fafc. I p. 1 f4, (eqq.

qra

Vhaet

** Conf. Prior differtat. e Canfe["m*bw in Haffia pafm ad h.

féc.

ni

"

M* Sic enim e.g. in Germania circa an. cl» cc xxx magnum

numerum flammis dederunt, conf. IAC. ECHARD Tom. I.

|c

! fcriptor. ordinisPraedicat. fol. 1 f 5. Quales autem in ?ialïin

[ pfin'

iam es antea igni traditi Gnt. conf. Differr. cit,

jjart

u

]

42

conatus eft fuperbus ;,ilhlevinqüi*fi'tor Conradus. Hic licet

bus

votum obedientiae a. Landgrauio , ordini fuo. praeftan-

ex

ho

dum , quodantea feueriffime: intendit ,. vix obtineri pof-

T0/

fe praeuidit : maiori tamen vi ;^magisque'occulta, in id

bin

deinceps incubuit, vt faltem coniugii principalis, tam fua

uiter-defcripti, vinculum: penitus rumperetur, aeque prae-

bar

füa

uidens commoda, et fibi forte , et viciniorum t&»nc cleri-

(

corum poteftati futura. *'. Equidem - /am tepe/£ere. coepe»

It

vunt praedicatores. Hierofalymitani, Ícribente abbate V rfper-

dl

enfi ** , :proptér mortem [nmocentii HIE papae ; « nibilominus

epifcopus Halberfladienfis,et magifler'Cokradus de Marpurg -

fl

adbuc-infiflebant buic negarie.

Tale igitur iter,feu gererale

PTO

ia

péffagium, vecens. adnunciatum fuit, et an.cloccx xvr1 ad

lu

terram fanctam inftitutam, quod infimul. Zridericeos Rom;

glih

imperatot fufcepit.. Mox etiam Landgrauius, habito cum

Hildesheimenfium 'epifcopo confilio, cruce fignatur; atta-

"

[/

men latere cupiens, ne turbaretur Elifabeth. ^ Quo autem

ftupore haec contriftata deinceps fuerit, vifo nempe cru-

It

cis figno , Z/eodericus refett *** , nec ipfe videtur; verba

ne/

"ii

fát digna habuiffe ; quibus triftitias; acetbiffimum:fiefum;

et lacrymas Elifabethae, nobilium, et flg-n'atorum, et alio-

(l

tum, militum, fubditorum , et omnis terrae Thuringico-

li

rum proferre et exprimere voluit; vtut.

ti-

X

propriis fump

us

111

ES

13

i

* | Conf. DiH. :I:.:de.(::o

:

;gfroribusEu:;,ng; vg;ir. m äHz;—flïi'a..

** Norabilé exemplum: epiftolae cuiusdany exárátae;; qua ab

eiusmodi praedicateribus medio aeuo ad talia. . itinera,

feculo pude&das;: excitati t décepti fuerunt- hominés tni-

feri, videbis in ZMzetdótzs ameze,Germamiam fatram et

"

Prvfnmm

iaMflrantibus, Tóin. Ljn 2, ptopediem cdendis. -

)

** Dbr IV,9.152.

25)*(te

43

Md

C licef

bus * profectus fit princeps,Nam hi omneä iam antea

x

fs

experti erant tot tmala**, et denuo imminentia; abíente

hoc principe, fuosque omnes, veluti oues fine paftore,

t pof-

dnü

non nifi rapaciffimis lupis relictos , et. palantes praeuide-

**

P]

"ETO

bant. - Abiit nihilominus Landgrauius cum comitibus

baronibus, nobilibus,et militibus, et Smalcaldiam oppidum

p

cltri

fuae ditionis veniens, omnibus qui aderant, valedixit "***,

,' Wfþl'

cum merore cormifít fratribus fuir , natur cum vxore, ma-

tremque deofculans filiali more , vix eam alloquitur cordis pre

dolore. — Mluc smota vifcera , corda tremuerunt, dum alter alte-

fmim

p

vius colla tenuerunt , expetentes ofeula, que "vix exceperunt

eitril

propter snolefliarum multitudines, que eos cmþreje'runt. Ma-

"a

ter tenens fillium , vvxorque maritum , in diuer[a pertrabunt et

'Kotni

tenent inuitum, fratres cum tmilitibus velut. compeditum firin-

9 cum

gunt,nec difcedere finunt expeditum. — Erat in exercitu maxi-

mus tumultus,cum carorum cernerent alternari vultus, Jïeäant

"at

autcm

eones pariter, fenes et adaltus, turbe cum militibur, cultus et

—

* a.

dncultus, — Eya quis mon plangeret, cum videret flentes tot bo-

neftos nobiler, tam diuer[as gentes, cum Z buringis Saxanes illuc

vabi

Zimico lustamine

ïfäuma

eenientes , vt "viderent Qo: ab[cedente».

t a,no

cuntli certauere ; quis cum diucins po[fet vetinere quidam col-

uf , nec poterat cuidam re-

7ing'ic'0-

lo, brachiis , qaidam ifzbeþre vd(iä

2

[pon-

umpti

* Miferum id erat folatium ; quod ideo non debuiffet tantis

| bus

laudibus extolli ab autore, veluti magnum beneficium, fubdi-

—

tis exhibitum etc.

3

r in vicimo conuent'u Cruze-

** Haec ipfe princeps ominabatu

burgenfi, lib. IV;cap. IT, icemque in vltimo fuo vale Reyaers«

qit )b

bornenfi, c. T1I.

d

iMineras

X** Trbus fcil. comitibu

s, fex nobilibus , et quinque facerdori-

jnis iti-

- bus; ipfo hi die Iohanni baptiítae facro, Smalkaldia deceffe-

Wf!mïlïl

rant. conf. HAPDEL.]. c.

i

*** Cap.IV. Quisnon fübridentes monachos,

t fcriptorem

heic ipfe defleat ?

44

a$)*($o

P sss

defun

ypan,d'erf.f Vaudim [e de manibns excutiens furtm magnata-

rum , ficius peregrinorum fallus eft , admixtus turbe cruct

ynat

UE

fgnatorum , non vifurus amplius terram Z buringorum. H

fui i

erat votum maleuolorum vnicum! zffcendenz itaque fuper —

equum princeps pacis cum multis baronibus, nobilibus militibus,

Ka

fet

armigeris,aliisque Chrifi fidelibtr plurimis, valedicentes terre,

et populo resmeaturi circa finem menfés d]unii peregre profecli funt

xerit,

àn nowine Domini,

Sic igitur, quod Deus coniunxit, fide-

met.:

dime

liffimum coniugum par! fic tot coniugia, quae homo con-

tra Dei exprefíam voluntatem foluere nequit , iam foluta

10b0!

Do

videmus in miferis diuortiis ! . haec feculo pudenda:itexo-

& ctt

Soyevcios, OCCUlta. vis eft!. haec anxiae et fuperflitiofae pie-

mplum iftius triftiffimum *

ordr

tatis. yiokntia., et exe

$s XXIV.

grau

- Abit princeps, relinquens principem Vicïüam, graui-

inho

dam; principale orphanorum par, imo viduas complures,.

et infinitos orphanos, in terra fua relinquens, abit, Et,.

quod infuper miraberis, prolem, in vtero- conceptam, part

*

voto conftrinxit, v£ ff puer mafculus nafceretur, in. Ramers-

dorff, f pucla,in Aldenbura premonffratenfée ordinie fab vegu-

la D. Auguflini locaretur. **

Sed quorfum haec cuncla? ,

Adiir. princeps beatorum fedes.ante, quam Ierofolymam.

attingeret Hydrunti II id. Sept.. fieque Deum ncc heic,.

nec Ierofolymis ideo adorandum effe, Io. IV2 1,fuo exem-

plo docuit* Interea fummo moerore affecia vidua, ma-

ioribus ftatim acrumnis afficitur, ac mors ipfi a Sophia ***,

defuncti

* Digná fünt notatu, quae in inconfolabili S. Elifabetha

rore confignauit autor cap. V.

Ve/ Imnoee

** Libr.IV, r. conf. $. XIX füpra.

MP* Quam nune demum monachus ob fingularem prudentiam

€. V1l dilaudat ; id quod mcrirro prudentiores mirantur..

*

45

——

e6)*(te

Mgnm,;

defundli matre, fuit denunciata. (liiac*cüää»ä"quidcm,

t CHf

yna cum caufis aerumnarum *, et fecutae eiectionis, hinc

Hoc

inde allegatis, autoribus ** fuis relinquimus. — Tanta ideo

t fupte

fuit miferia, vt nobilis et religiofa foemina, abbatiffa de

litiluj,

Kizingen, B. Elifabethae fecundum carnem matertera, mi-

r lttrt,

ferata paüpertatis eius ad Babinbergenfem epifcopum eue-

i funt

xerit, qui auunculus ipfam benigne fufcepit. n his ta-

t,fide-

men fingulis infortuniis, vel etiam lenioris fortunae blan-

0 COft-

dimentis *"*, et patientiae, et caftitatis, et cuiusuis virtutis

oluts

robor, non nifi heroico. animo; ibidem *'**. probauit.

àne

Poft haec epifcopus. cum . nobilióus. de recuperanda eius dote.,

Ts gïe-

et. copmoditate , et procuratione eius condigna, et honeftate

ordinanda tractauit. *** — Et quia Awdolphus de Farila

grauiter allocutus eft Henricum principem, quafi in ifthoc

graui»

inhoneflas et impietas fit inuenta , recepta fuit mife-

j

Ut

$

ra

H

? pat

* Lib.1V,c.9, ro, 1.

aumu s

** Sic enim inter alia MSti noflri membran. autor fcribit: . ewz

] reg d

enors viri [ii per toram fuiffet Thuringiam dinulgata, ipfa tau-

quam diffipatrix', et prodiga a quibusdam va[nllis viri fui tur-

anda?

piter et totaliter eff eictla etc,. Vnde nunc clericorum fcopus,

ymam

qualis hac in re non folum ab initio fuerit ?. fed et vafallo-

"hCCf

rum, et fübditorum omnium mens conftabit facile.

Eiecit:

exeit

autem Elifabetham, vna cum liberis , vel ita potius eiici per-

mifit Hezricus, defuncti frater ;; vtut hic. M. Conrado /farze

2 a

u

ln

etiam fueditus et. deuotus fuerit.. MSt. Darmft. lib. VII, c..

M** Cogitabat enim epifcopus illam alterius principis matrimo-

fondi

nio copulare, lib. V, c. 1 ; Noftra tamen nafum fuum propriis

£ mote

3nanibus trüncate maluir, quam tale quid admittere. : conf..

MSt. nofttum..

W** Praefertim vbi offa diledti matiti, tunc reducta,ibidem in-

tueretur. e. IV.

entim

url

Trbok D. cap. Vs

46

hedcidnn

«e5)*($o

Vet

TT

fpondens** : caffva, :iz)i;;:?feJ; et 0pp:da, et.

térras , quibus implicari et difirabi opartet , molo . verum pro

dier

fiofi

bis , quae iure mibi debentur , vefpéilu dotis peto extiberi , de

iil

gratia vatris mei. ^" Vndique interea hóneftein aula habita

fuit ;^ nihilominus fubduxit fe, eligens inter popularescom-

l

feit

putari , quàm deliciis principalibus intereffe. "Hinc nobi-

quid

les et magnates eam; in paupertate degentem; defpexerunt,

adeo nec videre, nec alloqui dignabantur, veluti ínfanam

Quat

ii

et fatuam, vel ideo, quod diuitias abiiceret, vel oblita mor-

p

tis mariti gauderet, cum potius lugendum foret, procla-

mantes.

Fuerunt tamen et alii pietatis amatores, qui

Ü

d

noftram amabant; imo papa Gregoriuy 1X illam apoftoli-

burg

cis fcriptis paterne hortabatur, et Conrado diligentercom-

p

t defenforem., ***

per

mcndans , illius inftitui

Mar

Elifabetha igitur, nunc fui iuris effecta, tanto /?am-

pua

ve Deo con[lrinxit;vt-nec-mandatorum eius-vnsm-iota-auderet

preterire, et Conradus ideo matronae familiaris fait, vt chroni-

con Senonienfe l. c. habet.

Sunt etiam, qui nimiam hanc

»dok

famjih"aritätem etiam tunc temporis re prehendebant.

Ve-

* cap. X.

** Cam tamen peramate illum amiferit, nec ideo matrimonium

^Romanenfium more vilipenderit, ita cenfente B. Scriuero in

-

thefaur. parc II conc. XIV, $. 26, pag. 13 16.

3

uem fcilicetiam antea ex rogatu Ludouici mariti habue-

^rat*(S. XVI) do&otem , et cui nec ipfe frater Hesricis fuit

- conttarius, fed fabdicus, diceate MSto Darinft. lib VII, c. r.

L.

s* r 'enim. MSr libr. VI, c-IV. de fufpicione hac refert Ru-

dolphum de Varila ber Godbendfe illam allocutum fuiffe : cu-

£m habeo;Domina taea, de bono nomine, quod pro faniilia.

ritate, quam cum M. Conrado habet vuleus, ftultum; et iono-

*

bile opinatür peruerfe , et loquitur-verecunde. -llig r&'[Pon-

T

ei)*(5m.

m

Verum id potius ex illis blar—xd.»itiisx ($. XIX) advotum .oBä;-

dientiae à Conrado intentatum erat, quod non poterant

lfj pra

m,dt

non et mater Landgrauii, et nobiles, et fubditi trifti animo

|habita

intueri. . Vt nihil dicamus de maleuolorum opprobriis.,

esCOme

($. XXIII) et calumniis, quas hilari fronte noftra femper

C tobi-

fcrebat, folique Deo placere, et adhaerere; ftudens, adeo

XCfünIt,

quidem , vt mendicitatem: publicam. in animo-haberet ,. et

nfanam

quae ad vitam neceffaria peteret e[liatirm "; id quod tamen vi-

td tflof«

detur Conradus retraxife, valens tantum, vt de bir, quae.ta;

procla

tione dotis [jabere poterat,et miariti debita foluerentur, et eg.eni:

eleemofyna largirenturs.

-Secuta:eft Conradum inde in Mar-

55, QUi

polloi

burg**,etheic minus tutam fe fentiens.ad quandam villam,

« Con

CiBebr ditam, conceffit ; vbi in exigua cafula degit, mox

perfuadente Conrado *** domicilium et xenodochium

Marburgi inftaurare coepit,affumens habitum humilem,ita

ris purz

fiam-

Prac*fcriptum,; vt Deo s'et. iniirmis;'c—hrri&i memb

ul

gando,

chroni

dit;in cOeh;.r'x;fz;fpiciens : [ænediä'm- per: ominia Dominus Dens

n hanc

Jefus Chriffns , qui boo.neunu[culum a. we vecipere diguatus eff,

l

Ll

ego nobilitatem generzi mei; abuegaus pro amore eins, apcillam

ee fibi tvibui, mundi diuitias contemnens , paupereulam une fécts

Ye

— - me antem uos, Dn.pincerna,aliquo [u]picionzs fcrupulo labo-

—

retis , offendens pudica. foemina. conflanti viro mudas. [capulas

jmonium

Juas, vie btatigen unb blofer 9tbfefn/ dicens: pae ift bíe £iebe/

riuero i

bie ber D. 9riefter/ unb Soiener G:Ofte$ u mir tràgf/. ober

barburd 4u fídb siebet etc.

i hllbue-

* Libr; VI, c. 1. in qgo,;,-et (um

libus. deüderiis, Conradu-m, Íecuta

vici ht

'dicitur.

** - tyer fanbaraff Henr

icustmabtt ibr Seibgebieng gen SDDarburg/

llcr

Amit alfem 3ugebór/ nebett 300 (purat MSt: $00). 99jar

iz

fert u-

jlfe : ci-

beré /. 409 alfo mit qroen abelicben: Grauen /. (quarum .vna fuit

) fgmllla'

77 Güta,altera Y(entrudis;)tunb. berm 9Beicbtentfer Conrad babitt.

:

HAPP.l.c.p. 21.. THEOD.lib. VI;c.

jttigne

Waf o

jidpot-

39** Lib. VI, Qiü?,,feqq.. 38

Á

49

a;)*($e

gando, fub'leüah'dö, fatiando, aliisque infinitis -mvi(elricdr;iiac

[77

et charitatis operibus fuccurrendo, expeditius fubferuiret.

y, qu

Multa fane effent opera praeclara omnis pietatis, heic re-

Wanc c

vinarul

ceníenda, in quibus non nifi ancillis aequiparari voluit;

nenfiui

cum his cooperari, coquere, lanam trahere, nere, et quáe

fingula habebat reliquajinter pauperes diftribuere ; atquein

X

fiae th

eiusmodi rebus, fummam paupertatem amans, a patre fuo

reuocata fequi noluit *, potius hisce pietatis exercitiis **

tum,à

Nf

immori exoptauit.

sl

[

i

|

Ex his igitur, et infinite aliis pietatis ac mifericordiae

Omydt

exercitiis non poteft non, fi i3sc95«0«dac, illo tempore in-

Quidc

ualeícentis, vitia remoueas , optimus Elifabethae genius

poz

(8$. XIX), imo et ingenuum vetitatis euangelicae teftimo-

dicari

quiij

nium cognofci. Id autem, vt praeter indicata clarius

conftet , neutiquam legimus, 'noftram inde a cunabulis

hs

forte fanctorum auxilia imploraffe ***, fed potius in Chrifti

tidt,

vulneribus, et eius merito vnice quieuiffe, dicente SCRI-

( ttií

vhdel

VERO *** vbiad fpeculum ($. XVD), a fponfoacceptum,

recte dicit: $»af fie fic über alle maffeu freuete [ tvobl

Md

fónte

Sinft

wi/fïmbe/ pafi iþx/ alé cínec 95taut Cbrifti / feiné

boto

feliqu

p

RAD

* Conf. MSt. nö&rum membran, vbi cetti legati dicuntur hïifïï,

"

drgxm

fed fruftra.

E

W

d

ferentia oppidi WM'arburg

**- Quando e. g; edi&to iuffit de circum

12 milliarium circumquaque multitudinem paupetum con-

tj

uocati etc.. MSr. Darmft. l. VIl, cap.I. Necideo mirum, fi

**

dicatur Marburgum exinde vnice celebritatem primitus, ev

L

totaà forte Haffia notabilem benedictionem accepi(ï'e.

*** Nifi quod in prima aetare Iohannem baptiftam valde

itauerit. conf. MSt. Darmft. l. 1.-

/efHa-;

*s

**f* Tom. I, part. IJ, conc. IX, $. 3 1, p. m. 712.

——

ec)*5$o9

49

COtdiae

vortomimen/ al Gbrifti 9Sifo] unb Ftetigeö Qïebäcbtnufj

"tüitet,

X. quem ita vita fua deinceps exprimere adnifa fuit.

heit fe«

Hanc quoque crucis Chrifti contemplatricem nullibi di-

voluit,

uinarum ordinationum,quo matrimonium fpectat, Roma-

etquát

nenfium more, contemtricem fuiffe conftat, Id ipfe DRE-

Itquein

XELIVS* etiam, cum SCRIVERO, et aliis noftrae eccle-

itrefuo

fiae theologis, recte ex flebili obtutu offium matiti reducto-

citis ^*

rum, demonftrat, Dicebat enim : $yt tveifit/mein 69tt]

bag id) feine O egentetttafcit beaerte alleseit] umb mit

bie [tebte über alle biefe QBerIt Gbre/ &ut/ Srepbe] unb

at

Opolluft/belt in mit bepne Góttlicpe &nabe aefaffen 1c.**

yore -

Quid de operibus fuis,quae alii tamen ob feculiignorantiam

! gcnius

pro miraculis meris habebant, ipfa fenferit, et de hisce iu-

ellimo-

dicari voluerit? cognofcimus, fi quando cuidam dicenti:

clarius

quid ef Elifabetb . quid operaris vegis. filia ? cur inquinaris

nabulis

bisce. foetidiz ? etc. *** . vefnondet : Qettounbete bíc

Chrift

nicot/ S entbu nicpt bíe Oieracfe burc) míco/ füsbet

SCN-

ín mír tf 9Birgd'eu uno Z6un bie &nabe 6Oté .f

eptum,

vnde Deum folum praedicari exoptauit, addens: Cf fan

('evfí

beradbtet bec QSerite qpallaft / nnb fuüde beà Sonnelé

$ (ontt

S9tafie . Et quia fic omnia fere dederat pauperibus,

n

reliquum vero non fufficere confiderans tandem CON.

——

RADVS, simiam ei effuffonem ipfe interdixit, eamque pra«

yr xf

digam vocauit "***, imo et verbera, et alapas ei dedit, fit

Salfi»

Marbarg

vigct Datte Stra&'uzyge/ ub Seäb/ fo vaff et ibr

jm con

Sctwljo

rim, 4

* Tom. ILopufc. VIII, part. I,c. VIL,$. 2, p.m. 872.

jtus, &

** Lib. V,c. vlt. MSt. Darmft,

** Dici enim non poteft, quanta cura adfuerit hominibus, etíam

foediffimo forfan morbo laborantibus, adeo, vt Conradus ipfe

d d

fuam indignationem indicaffe dicatur. l.c,

*eer q o IT

$9

«e$)*(S$e

asss

fum .

€xblegen an ibr Deiligeà 9Intfí& offt barum gab 3t.

fcq UI;I

Haec cuncta patienter,laetoque animo in memoriam Do-

lus CO

minicae paflionis fuftinuit, et ad loca, quantumcunque di-

admaiti

ftantia, a Cozrado vocata, fine mora venit.

De fanctis,

iftorumque reliquiis, et imagunculis quid fenferit, et quam

fuperi

alis &

optimam veritatis divinae confeflionem dederit? ipfe T heo-

dericus non celauit, referens:* Cyn eínet 2eif quatn (ie

3u efslicoen gepfilicben 9Brübern / bie ba9trinat gclobt

batten 3u Dalten/ fabe ia (ter Sorden cólicbe gefdiupte

3ddi,

ten $Bilbe/ Eoftficóen übergufet/ bep XXIV. (ie (praco 5t

ftium

ben] bie babep tvaren/ baé Gelo ic Patan acíeot bat/

g

Pettet it nüglicber au etver Subunge bemanb/ anb $Icoo

bunge/) fvan bie SBarbept bcr 9Bilee (ft nütlicoer ptti

Sereu getragen/ unb barin acfiorieben / ban mit fol

«ber Gofibarfept bíeber geftalt/ toan cé nicbt alcubfic

?aé in aufben. ober fepben &lepbunge / Derrfidber Soft

nb mepdoen Qeget epníg Sepfge bae etoig &ben bab

&

ertvorben, — Cum autem quidam coram ea de quadam

pulchra imagine, vtpote ei competente, mentionem face«

ret, exprefle refpondit : $Det Scifier enbar(f (b nicbt]

bic eSilbuage ttage i i mepnem Seróen. — Eccur ve-

10, ob tale euangelicae veritatis teftimonium, rigidiffimus

fuperftitionum Romanenfium inquifitor, et Sanctae Elifa-

bethae. defenfor Conradus ipfi non minatur alapas ? cur

toties id teftanti, non dat ?

forte quod éo tempore ita

teftata eft veritatem noftra, quo fuas adhuc diuitias ha-

buit: cum eo, quo non amplius habuit, intet doctrina-

funm

* L. VII, c. IX. Quem locum quoqueB. LVTHERVS in poftill.

eccl. allegat, itemque VVITTERVS in poftill. fanebr. et IO.

STIFLERVS, fupesioxis Hungariae theologus, l. c. c, IV;n. 29»

P. 922

'JS)'(SD

$t

rfum clHilarum tantas tenebras patienter oporteret ob-

ub x

m Do-

fequi. Sed talia heic fufficiant veritatis teftimonia , qui-

que d

bus conftet,illam adhuc viuam, omnes indifcrete noluiffe

finds,

admittere fuperftitiones: multoque fic minus anxiae, et

tquam

fuperftitiofae pietatis cultum , fuis aliquando exuuiis, et

eTheo«

aliis exhibitum, mortuam potuiffe impedire, *

i f

$.

XXVII.

. Debuiffent adhuc praeclara pietatis monumenta alia

gt

d

addi, quae praefertim in liberis fuis declarata, et hodie-

d ju

num confípicua ^*, reliquit Landgrauia, Baeuwxi vips ,

v bot)

2

Iac.

* Sic enim , inftante morte, rogaifchöonradüm dicitixr-, Vt 0724

v

lTEU

fa. diffribueret preter vilem tunicam ($. XXV) , in qua voluit

fepeliri. MSc. Darmfít. VIII, z. Nihilominus cap. V legitur,

vtit ol

quomodo mozachi Ciffercien[es cum aliis ad exequias venerint,

TU

pilos capitis, alii digitorum vngues, quidam auriculas, et mamil-

: fl

larum capita , fie [ummitates , alii paumorum

partim(d/: pre[ci-

m bb

derint , pro fantinario referuantes etc.

** Sic enim e. g. Sophia, noftrae filia,vndique liberalitatem fuam

quadam

m x

in Haffia probauit, quam fequenti diplomate inter alia firma-

( al

mus: SOPHIA, filia beatae Elifabetb, Duciffa quondam Bra-

bantiae , et tpfrus filins H. Dei gratia Landgrauius , et Dominus

Ccut Y

terrae Haffiae, umuerfis has literas vifurts rei geflae declaratam

diffimus

aotitiam cum [alutatione, — INouerit vuiuerfetas noffra, qui uos

ae Ellee

propter Deum, et ia vemiffionem noftram peccaminum , Ecclefiae

42 Q

Jantlimonialium in Caldern fuper omnibus bonts , quae tempore

forarzs Gertrudis, Z4bbatiffae ibidem, in eadem villa, vel citra,

port t

jtis h

et in Brungershaufen, erga proprios bomines uoffros comparaue-

vrant, perpetuam tradimus libertatemy, vemittentes eisdem Eccle-

jodrita

Jfiae omnia [eruitia, que ab 1pfis hominibus noftris habere con-

füt

9-

—Ó

fueuimis , qui bona eadem in preditlis duabus villis antea poffi-

debant. — In cuius ves tefHmonium damus praeditlis Abbariffae,

n PO&)H

et (antHimonialibus, praefentes literas figillorum noffrorum mu-

j O

nimine roboratas. — Datum. Marpurgh, fería tertia poff Domi-

»N;n' 29,

sicam Inecauit, amuo Da. M

otcfavo,

L

zg.æm ducentefimo [eptuagefimo

(

ap[;cnf. y

32

eb)'(5e

Iac.II,v.S ,obferuatrix regia. Debuiffet mortis eiusdein,/tof

fabulis *perturbatae, tempus"* adhuc receníeri, idemque

omt

coll

locus ***emortualis, exequiarumque ratio: ct quia varia

flatim poft mortem, et deinceps recenfentur miracula ,

eun

tiutm

quae more fuo collegit, vna cum abbate Eberfpacenfi et

Teüt

aliis, examinaffe dicitur Mag. Cosradus, eaque Papae Greg.

fplendi-

hi

IX transmififfe,vnde fecuta eft cammf;tia, itemque

diffima

&U5

quo

idto

** Pudet rales ex duobus etiah; MSt. eadem chotdaloberranziþus,

àlt

adponere.

K

** Sic F. MERSAEVS z

fioti

Amzäl. "Archiepifz. Colonien[f. p. m. 8 t

Tin

fepulram effe 1230 Marpürgi dicit: quia vero haec acciden-

ter dicit; ideo minus illi fidere decet.

Red&ius tamen ABR.

Inot

BVCHOLZERVS in indice chronolog. p. m. 343 , vna cum

1005

Faflis Mariani, Antvverpiae editis, p.782, annum et diem

pan

fepulturae indicant d. 19 Nou. anno MCCXXXI ; vtur MSr,

Iot

Darmft. L. VI11, c. VI huic quartum diem migrato

;

hthi

Nouemb. attribuat.

ni; menfis

Qum

- 3Ph* Ita enim,et quidem longe aliter HAPDP. l. c. conc. L, p.29:

fecul

96 Gsieitm 9yabr 122 gu ibver rau SSafe nadcber $Bamberg

verrcifet/ ift G5ie alba ín eitie Gxibroadbeit geratben/ unb d. 19

Ci21

Nouemb. pafeib(t in. &brifto ibrem Gr[ofer feclig unter Dat

Giebeth entfcblaffen /. íbre 9lfter& 25 Syabr/ bataffo ibram

r ben fanbgraffen nadbgelebt 5 Syabr/ uno 18 CIGecben.

Culy

$5ep ibvem SSegrábni£/ teelcbes bernacbmabfs. beni x ag

€tep qu Starpurg befibeben vabin fie gefübret toorben/ fepnb

Veti

getoefetn Sigisfridus, Der CrfSSifcboff su SOtapm/ Theodoricus,

per Cri Pifibeff gu &rier/ unb ber SSifibeff su -Difbesbeim /

[

famt groffeitt Comitat, unb víefen SOtenfiben. — Vbi allegatur

MASSAEVS l. c. pag. 236.

Verfio Theoder. lib. VIIL, cap. 4

zefert mortuam an.cI2 cc xxx1 d. 4 Nouernbris, et; paucis in-

teriectis, illam eodem an. VI, Kal. Iunii, inter fan&tos fuiffe

relatam ; quae, fi vera, canonizatio praeceffiffet prulturaæn,

imo diem mortis.

«5)*(Sse

$3

—

h, tot

diffima cor'pb'fis eleustio, anno M CC XXXVI*: haec

Adeft enim ad manus MSta

mue

omnia potuiffemus addere.

Vatia

collectio ifthaec miraculorum, cum migrationibus, vnde-

cula,

cunque huc confiuentium miferorum , et auxilia peten-

nf et

tium. Quoniam porro circa annum MCCXXXIII ordo

Greg,

Teütonicus heic locorum inualuit, ac duobus annis poft

lendi-

Klifabethicum, ita dictum, templum a Cosrado Landgrauio,

ilima

eiusdem mariti fratre , fplendidiffime aedificari coepit ;

—

quod, hoc demortuo, finitum demum eft MCCLXXXIII:

ideo multa effent adducenda. — Quae fingula, curm aliis

Ytbus,

ad tempus ysque reformationis Lutheri circa Elifab. hi-

ftoriam occurrentibus, itemque diplomatibus , et docu-

m.o,

mentis variis ad aliam occafionem referuamus.

Vnicum

xiden-

| ADR.

modo nobis fümfimus h.l. confiderandum : videlicet num-

j cufi

mos,quos hinc inde collegimus, et quia Noftrae faciem ,

t.diem

plane, vt deícripta eft,ferenam et hilarem, cum praeclaris

itMt,

monumentis rcferunt: merito in hisce oris vocantur E/fa.

menlis

&etbici, Glifabetbensqpfeaninge/ Syellez 2€..— Praefertim

cum alibi a nobis facta fit mentio nummorum ex ifthoc

92

gj

feculo obícuro, puta Braifeaterum Hffiacorum, WHelmftadii

)019

c12 12 ccxvi1 imprefforum.

XXVIII.

n

5.

drat

Extitiffe autem nummos illo tempore, heic locorum

W.

cufos, exinde dubio caret, quia paffim Coenienftum nomine

180

!

L

u

j

vmiüht,quos S. Elifabetha pauperibus, et peregrinis eroga-

Oticu,

j

qit..

ii

* MERIAN in Topogr. Haff. fol. m. 192. haber an..cla.cc XXXV,

legacur

fed forte canonizationem intelligit. — Nos prius fentimus cum

aMj

(s it-

HAPP.1. c. p. :6, et quidem factum die, qui Philippo et Iaco-

; fuifle

bo facratus, in praefentia Friderici l1 Imp. qui S. Elifabethae

caput mortuum corona

tUral,

Conf.1. cit.

ornauit,llber 450 lebgütben fibtoer.

*

j4

e$)*"(S$5e

uit.* Anautem noftra illos cudere iufferit , referente

Yxo

id ex RADERO forte l.c. HAPPELIO **

€ie qab

fA,

fonfteu alleseit ben 9(cimen einen &xcoilling um 69ttcé

dici

tvilleu/ tveil íbt abet folc)ed offt vertoiefen/ umb nur etm

Turr

fpfennting íDr erfaubt worben /- Dat fie nadjfolgenbé

affin

qpfenninge/ fo cíue& &cbillinaó twert6] fc:bfageu laff

H

effe:

vix paupertas S. Elifabethae, et mundani fplendoris a

s

M

Qus, quem illi longe pofiponebat, admittit.

Probibita

qua

etiam, dicente MSt. Darmft., se p/ur , quam denarium , vni

dm

paperi dari,, fígillatim tribuat ; quod ffmul largiri non licuit,

pris

nummorum largicio interdicitur, panum vero conceditur,verum

totie

lubetur

fícut in nummis ,. fíc obedinit in panibus erogandis.

ob

tandem,ne panes integros tribuat.

Quotquot igitur habui-

quà

mus nummos libet afferre, non dubitantes, quin ab aliis

qua

forte,et circaiftos certiora poffint proferri; complures enim

Xttal

proftare dubio omni caret : modo id cunctum modefiiori

iltos

animo, et ftilo proferant, quamSchlegeliano, in me, nempe

primum Hafliacorum Bracteatorum vindicem, olim ftri-

'Tab. No. I.

Qo. Sit igitur primus , fedentem heic inter turres quafi

perfonam exhibens, liliis, et in margine literis fat diftin-

tf

Cctis, ornatam.

uam Landgrauio, vtraque manu fce-

adit

ptrum tenenti, SCHLEGELII coniecturae ***, attribuunt.

enim

Sed longe aliter CILSEELANDER fentit ****, qui num-

mum Elifabethae adícribit: quod filia eius fepaía co-

*(

dem capitis integumento in maiori figillo , equo infi-

dens, compareat, itemque 21e»efía, Henrici, DucisSaxoniae,

YXOf,

*s

* L. VIL c. VIIL, itemque c. II, III, ecIV. conf. nofttum MSt.

** ]. c.conc. II, p. 24.

*** In nummis Ifoacenf. p. 103.

i

ee o oünfsC»baf tittler Seiten von o« JDeffifdben Bras

&eatetl fol. 2.

ET

ET UMRU U E E EEE

E

$5$

efénte

vkor,quae monafterium Wienhufanum, ad fluuium 44/e-

t q

ram, inftituiffe,eundemque habitum, lapidi incifa, referre

Dtttó

dicitur. Quare et Schlegelium taxat , quafi originalem

üt t

nummum ?* minus redte exprefferit, imo et coronam capiti

j

affinxerit, — Nobis quidem ornatus capitis illud videtur

d

u

effe velum, quo caput fuum tegit, teftantibus praedictis

54

|

l

(

abibila

MSt. Elifabetha, et quod /igeum fuit, et magnum ; vnde ali-

quando ab illa in partes profciffum , vt pauperis cuius-

9n, u

dam corpus inuolueret fepeliendum, legitur; idque pro-

Jiehil,

priis manibus terfit, et immutatum egenorum neceffitati

v

at

toties conceffit: id quod ideo in reliqui$ nummis vndique

obferuamus. Imo etiam expreffe ///iuu vocatur ** Noftra :

habu

quare cum liliis forfan fedentem, et in fella inter capellas,

jb al

quarum vnam Marpurgi ($. II), et alteram olim extru-

s etitt

xerat prope Wartberg *** , nummus exhibet , iuxta verfus

lefliori

iftos in eius capella occurrentes ,

nempe

Elifabeth ceZa prius hic, poft facta cape/Za,

m fiti

Hinc abiit a /eZa carnis, mundique proceZa,

j qxnïx

Dans egris »eZa, faciat , procul effe /ZageZo.

difin-

et ficillum,fi vnquam, fane ad canonizationis officii per-

nu a

acti tempus cufum, et diftributum fuiffe, cenfemus. Hoc

buutil.

enim die frater Conradus circiter trecentor ad prandium in-

| num

m'ïaþ

jj, &*

* Quales in Gäzephylacio Caffellano Princip. itemque Reueren-

Jo jnitr

dif[Dn.CHRISTOPH. BGHMER Lnunc Abbatis Loccumen-

xotiats

" fis,Patroni optirui, Hannouerae;et Confultiff. Confilia

fuicenfis Dn. SCHMIDII inueniatur.

yii Brun-

yxol;

** MSt. Darmtt. L.I, c. V,et alibi, vocatur Elifabetha veluti ab-

"

fimilis moribus inter ludentes, tunc ét deinceps alios homines

confpicua,

** M$t Darmft, lib.I1I, c. VII, in qua infirmos ac debiles, plu-

g

rimosque , qui generalem cleemofynam exfpe&are non pote-

xant , collocauit.

$6

4e9)*(S$e

uita[fe multis coenobiis, aliquantifper diflantibus, panem, et vi-

e

1

eum , et. leilicinia miniflraffe , infuper multis pauperi£us , et

egrotit - - panem,

et vinum, et carner cum denariis fab ti-

ht

tulo domus eutdnicae largiffime tribuiffe , dicitur.

Ob eun-

bt

aute

iNo. 1.

dem capitis ornatum, et nimbum alterum referimus num-

mum, qui perfonam foemininam , eleganter cum literis

Ve

tuüm

vtrinque

S. A. tefert, quibus S. /fgnefía indicatur , vti Ke-

uerendiífimus Dominus Abbas CHRISTOPHORVS Loc-

gor

cumenfis explicat, et pro amuleto habet", non aliter, ac

aula

piis

hodienum Komanenfes talia in corporibus fuis ferunt;

quale recentiflimus num. IHLexhibet, illuftrationis cauía ad-

pubi

No, ITI.

gti

ditus. Quia vero nummum ILinterillos olim relatum,etin-

fium

uentum, tempore licet diuerfo, accepimus, quos alibi Fran-

GLO

coberga dedit, et quales iam cuni aliis adhuc ibidem inuen-

du

tis, nec a Cl. fcAlegelio aut Seelandro vnquam vifis, ad con-

fitito

tinuationem tractatus cit. paratos habeo; ideo putarem,

Princ

non aeque amuletum effe , fed forte S. Menefíam qualem-

Xetua

cunque, aut etiam Zf/Zeiden, Ducis Alberti Brunfuicenfis

filiam, cum noftra in codem loco ($. XXIX ) fepultam,

T0 p

Vnde

bie aucb in SBunbertverctungen 6Dté naben fdaucti

bt ifi ** denotare.

putpa:

$. XXIX.

gehtoi

itg

Reliquos nummos recentiori tempore cufos fuiffe ,

No,IV.

extra dubium eft. Sic enim quartus in capite coronam

N

hm

.XXVILD), et velum praedictum cum nimbo refert; vbi

inoy(

SANCTA ELISABET, inque dextra templum Elifabethi-

cum cum ttibus turribus, et in finiftra auxiliatrice charita-

!ipi

bitfed

tis officia confpiciuntur. De quo $eelander exhibet

N La

etüd

*(

* [n Epiftola quadam; fuperiori anno ad me data.

Y

3-k Theod. verfio cap. vltim. Con£. de miraculis libr. MSt. Darm-

ftad. cit.

"1

——X

"UTS

37

[ qi-

ötigæ if i neuen 3

citen von bünnem Feïiam Gílbet

hd

geprágt/ etclleicot oor btejenigen/ fo fid) bie $. lifabetfy

ii

per cine ebut» Seiliaiu ertoebfet] unb al8 ein 9faaee

Q*

benae cinfacu/ um fofdeé bep fid) u ttagen, — Valde

uf

autem conuenit Elifabethae fimulachrum cum nummo

literis

V et VI, imo quoad capitis ornatum. Quia igitur mul-

tiNe

tum deinceps gloriati funt, et merito quidem gloriantur

SLot-

gloriofiffimae familiae Haffiacae principes de tanta matre,

(

auia ctc. ita quidem , vt nomen ipfius vsque adeo pro-

enünt;

priis immifcuerint titulis, feque, filias, nepotes, et neptes

ylaad*

publice profeffi fint *

?

.

inde mirum non eft, fi Z]belmus

t

gloriofifimus, Princeps Haffiae Landgrauíus, dictus »ediur,

iFrae

nummum VI anno MDIX dedit cum circumfcriptione :

No, YX

jnuet

GLORIA REIPVBLICAE. "Vtut enim hoc ipfo anno

d. 11 Iunii hic obierit diem fupremum; conítat tamen ex

d cone

ytateitiy

finito bello Palatino , et ex nato an. MDIV memorabili

1ualcm-

Principe PZilippo, quem merito smagnanir;um deinceps di-

uicentis

xerunt, Haffiam multum eflloruiffe, et iam dum fub opti-

)u[tam ,

mo principe terram fuiffe à bellorum turbis tranquillam,

T

Vnnde et vnica ipfi cura fuiffe dicitur,.vias a praedonibus

N, ,

purgare, commercia ftabilire , totamqueHafliam auro ar-

gentoque fignato ditare.

Is etiam defiderauit, i& pa-

ionem, de ve nummaria füperioribus annis a quatuar. eleilori-

y fuifes

orotam

£us Renanis confetlam, recipi."* Vndeet complures potuif-

| femus nummulos addere,quae fcuta dictorum electorum

fert; ol

| monítrant.

Vetrum Wilhelmo, fatir funcio, cum ide PAi-

jibel

, churtà

lippi filii, vTetba, funt Cl.IOHAN

NIS, et baerediz nomine pe-

H

uct,Dif '

- £erentt

$

&

* Canf. Sylloge I cit. Illuftris VAL.FRID. deGVDEN. P.645.

/

vbi praeter noftrum exem

plum, $. XXVII addu&um, plura

videbis.

Ms[.DAfm.

** Tefte Celeb. IOANNE ia Reb. Mogunt. tom. I, £ol. 820.

eo5)*($e

$8

x

terent La'n—dg?;z)ia.tui qdkzini/i?htäru ; qui ibidem nominan-

tur, iftorum tandem precibus locum dederunt quatuor

cle&ores. An autem Philippo demum dederint locum

r!oüm4

y

(itCaC

a. MDIX, lunae poft Michaelis, fub certis conditionibus,

3 li

vti celeberr. IOH. ADOLH. HARTMANNVS, Hift. et

T efe eu

*I

eloq. Prof. Marp. amicus fingularis* cenfet? id eius pace

] 04

admittere non poffumus, quia expreffe in noftro nummo

um «

argenteo WILHELMI nomen in vna parte, et in altera

raedicla fcuta cruce intermedia cum circumfer. MO-

] DI

g AN,

NET. NOVA RHENENSIS 1510 legitut. . Interca fue-

sunt conditiones : Jegibus flet ac capitibus , de re vronctaría

talis M

uentu confcriptis.

Florenos , quos. cudevit, ftc

SPERS

in ntpero cón

MAN

ffgnet, vt in pr

iori facie exbibeant fcutum maioris formae, cum

infigni

&us Ha[fiacis, idque quatuor £lc

Gorum, Renenftum par-

einphi

suulis cintclum,circa vtra

Latc verba: MONETA AVREA

faciem

tnde

RHENENSIS. Jna cup anno , quo corflati , cifris ffue nu-

»peris ex[cvipto : in pofleriori vepraefentent. Hafff Patronum

firmita

MSIO l

zutelarem , infra ad pedes illius infignia ; circa, vero, nomen

7

Landgmuii,titulumque.

Prout igitur ad conditiones facile

acceflere moderatores :

ita fane magna gloria eft domui

tlluy

"

li qux

Haffiacae, inter Electores, et quidem integris infignibus,

No.yII, Comparere.

Vnde de minoribus nummulis tanto minus

&Hfgeii

dubium eft,

iftosa praelaudato J"UZelmo smedio fuiffe factos ;

Ciales, |

Hi

qui

a Elifabetha femper literam W a tergo ibidem habet.

mifabcti

minores dicuntur vu

lgo Glifabetben.p

fennindes quo ta-

i iter

No. VÍII. men referendi non

funt illi, quos adiecimus num. V III,

X,

'TDgax'm

haud vulgaris eru-

3b du

X.XL XI, prout quidam ante aliquot annos |

ditionis vir in epiftola quadam putabat, et etrorem ex ipfo

VL (

iftorum obtutu cuu(lgabat.þ—

$.XXX.

* Cij

* In-Hift. Haffiaca, fuperiori anno edita; p. 223*

d

——

e8)"(8$e

$9

mnan

$.

XXX.

Uatuor

uoniam denique IX aureus elegantiffimus et pre-

No,IX.

locum

tiofiffimus eft *,eundem ornatum cum gloria reipublicae

oftlbus,

circa caputElifabethae elegantiffime expreflum,et templum

Hfl, et

Klifabethicum integrum habet;ideo conftat,auctorem iftius

us pact

effe eundem laudatiffimum Wilhelmum.

Putat quidem

dummo

CI. $cZ/egelius, nummum talem a iudaeo impoftore confi-

1 altera

Cum efle , cum inícriptione :

ELISABETHA , FILIA

, MO

ANDReae REGis X/NGARrae, OBIIT MARPur-

t2 fU

gi AN. clb CC XXXI; altera vero pars ecclefiam hofpi-

n ana

talis Marburg.

cum perigraphe ex Píal. CXII habet: DI-

t (c

SPERSIT

DEDIT

PAV Peribus.

IVSTitia EIVS

m um

MANET IN SECVLum SECVLI.-

Sed noftrum ex

u pir

emplar omnino genuinum videtur, elegans, et rarum; vbi

WREA

faciem non aeque ex omni parte heic expreffam miramur,

rrMN

etinde ominamur, fuiffe elegantiffimam. |Neque enim de

Dahrinim

formitatem, vel rugas multas ex fletu conuertiffe dicitur in

( , MU

MSto noftro, quia S. Eüfabetha dicere folebat de £iis, qu£

ys facit

vultum in fletu deformabant videri quaf£ £ Dominum deterrere,

f domut

veddant Domino , quod babent , cum incunditate , et bilaritate.

Id quod et reddidifle heic fufficiat ; vtaüt concedamus

1f1gmbusy

dcLlegelio, extare etiam Wil helmx,HaH' iae Landgrauii, un-

to mittus

H.C f&äos ,

ciales, femiunciales, ac ducatos vulgo dictos, in quxbus

habet, Hl

Elifabetha, Marburgenfe hofpitale manu tenens, vifitur,

vo t*

his literis :

MONETa NOVa CASSELenfi , a dextra

Vngatico , a finiftra manu Thuringico fcuto confpicua,

;X

laris eU*

ab aduerfo vero infignia Haffiaca, cum verbis circumfcr.:

moamp

VIL (Wilhelmus) SenIOR. LanTGR Auius, t forte alios.-

H a

SIC

$u

Av

** Cuius grauitas f tD £ G'ronert/et pretium 17 Qiufoen/ 7.9((b

4 3Dfenning

rE

60

e5)*(Sse

Sic tandem cum laudato HAPPELIO finem fläcimus, di-

centes: tvit folfeu voir aeftalt fepu/ bitfer Deifigen 9ta»

tronen Derríid)e Gaerce uicot yu tübmen/. - unb ire

&xtaunbbafftiatcit 3 [oben ! Nos praefertim, qui prae-

fenti anno cIo Io ccxxix, quafi memoriali, viuimus, quo

ex S. ELISABETHA, vtpote illo regio, et pertenui furculo;

veluti optima veritatis euangelicae confeffore , tunc an.

cIo cc xx1x omnem in Haffia benedictionem ad $. XXV

optime inter maximas tenebras efllorefcentem vidimus:

hanc quoque fuccrefcentem in nepotibus Elifabethae, ab-

nepotibus, et tandem optimo principe PHILIPPO , vere

magnanimo, an.clo loxx1x,vna cum vetitatis euangelicae

iubare , anno eodem puriffime exorto , vidimus: imo

!

eandem in noftris hisce oris ad praefens an.cIoIo ccx x1x

tempus feruatum , ficque in vnico hoc regio furculo per

ccccc annos Illuftriffimam familiam optime feruatam, con-

feruatam , et hoc praefertim luftro, non nifi regio fplen-

dore, ex omni plaga terrarum mirifice refplendentem, vi-

demus! Haec Dei gratia eft, et benedictio!

Faxit Deus! vt idem,po?c eflluxa toties luftra, tefti-

IDN

monium veritatis euangelicae non interruptae in principi-

bus Haffiacis aeque , ac fubditis optimi videant omnes!

eandemque ideo Dei gratiam femper

] T

- depraedicent!

'ENN

IIn Aj

M Jo:

4

bl

*

-

Mag

—— GÀ

——

v

m TR

—

-

m

-

?

" W

^.

p

i

"

"^s

L^

8 9.

u

*

li

Ts

i

Ea

£

1

m

$4

k

T

i

b

AO

"

N

3

E

a.

»

i

-

1.

Ó

N

^ d

X

»

FM&.»

-

u

a

E

n

«

$

e

"n

iX

*

g

w

J

e5

d^.

z

jl

Y

v

E

n

3-

K d

$-

v

P

"

»

3X

N

s

d

(&R

s j

F

N

Aä

»x

Es

E

L

"

4

^*

. d

€

"

«j

?s

E

t

/

p

a

E3

V

d

E.

A

^

B

4 1

)

r

Sew

J:

Lj

*

^o

k

w)

d

D

À

E

s

r d

x

Ma

Y

O

A

Mk

P

».

d- -

"

i 6

us

d

--nii

V

-

VAE

i

n

R

u

E

Ts

3

x

r

us

um

um

u

s.

u-

uH

EUA

D

E

:

Ed

z

m

8

E

Cadiy

ieiupi gtl

ileekeie La ts FP at r

—

———

——

—

a

—

—

MR

v

— —

u

us

M

—

m

20

[ nl

BINA

E

OT ARVM

Ed

FarbSelector Standard* - Euroskala Offset

2

15

E

E LHARVM

VELVTI

O Balancee Q

Eo

ARVM SEC. XII zr XIII

E

RITATIS EVANGELICAE

Focus

N HASSIA

N

MORIA

M

13

RERVM MONVMENTIS

/MMIS DECLARATA

10

12

RZ471ONI$ LOCO

-

PRAESIDE

10

IO LIEBKNECHT

VSDEMQVE ET MATHEM. PROF. P.

ID. PRINCIPALIVM EPHORO

H. T. FACVLT. THECOL.

DECANO

E NEHEN.

E SPVO ATQFE PATRONO

PIET.ATE COLENDO

LDRA THEOLOGICA

VII APRILIS cIolIoccxxix

/DITORVM EXAMINI

PROPOSITA

CO?BO FABRICIO

AVIO-DARMSTADINO.

[2

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

GIESSAE

r

& [E M/VL'LER.IANOQ

-

*