Gg551-8_1 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Continens Tractatus De Iure Reali, De Causis Iuris Realis, De Iure Personali, De Damno Per Iniuriam Illato, De Restitutione, Denique Tractatum De Iuramento, Et Voto, 8 - ETE z - n E Iorie s DalPices As ub a y4 Bs E RRR . qrhe 3A 2 : d — E E TNSESMRINTSC I Ts A r e * * * .w * j* .w * 5 T 3 w * 7 E Li d m C g N x d : s E a f.. A i . " x w., D W d * 9^ a A i £t a A * " * A** [j x ** R ^s * $. : w i -- :j a* * E M x 2X s & $. n ( W " t A E 5f " r: d2 E * M—,. w« s at : : JRALA W EE 3 * ^ A i i $ x m f u * : "n u 2 * Ws * á E ) ^" * a u sl qw a* Ya s r X v A * " x a : d * E y E [ H Mu ^ ** u Y fs. A^ hs : E d d *s - s ^ m p & X M $p* v $ * * : 5 Ya ? * n - L: uw m " m. i Bs r É 5 $. H L , n 4 y * EI N $ t D ex T N h df n-xh« 2 T fs "m El . " & AE * p vr . E x At x W& 35 m & P Y r $.. ) E ab $- mn * * E * d D A D N- H n $* L X * v s nl s s p RUE u p 3 Q . » p5 nr AE du z i As * Pyd x i p v " f i g s 25 e BX —— Es 59 . - D. i E 4 . - E NG n 4 2 $: z ERY i d n E pX x $ J Eu T u 3 a 9 53 n EM ET A A AE Ea n 3 2 N- At veRde 2 P R ETA r cS x s d E. s 5 RA - z um : m zee — d - z n T Aa r t R. E " A d p W» : H dX - i a ia LE AUE z E L - UMT Wt res RINEPT aE um - uT *s EEE t — wmrx. ,H. 2 - - -s - ASiere d d u r as z E. - p EE DES. VE Em jes- A: T Emi : ; ERE "RE p ET — k E E z us A m x m "g. u aE T : CH ——X Á — at —— ly E &b N C^ - aïæ H d :2 $At at 24 us D n —X " N d : - P.V-F. HERCVLANI OBERRAVCH QSORDIN. FRATRVM MINOR: REFORMATOR, THEOLOGIA | MORALIS. .,T(T)MUS dCTAVUS. | CONTINENS TRACTATUS DE IURE REALI, DE CAUSIS IURIS REALIS, DE IURE PERSO- NALI, DE DAMNO PER INIURIAM ILLATO, DE RESTITUTIONE, DENIQUE TRACTA- TUM DE IURAMENTO, ET VOTO. bAAIBERG/E ET NORIMB "Rgffi, MDCCXCVIII. d — W— — 00 9 — ( tES ce— TC e« A.H.H & * ! ,.i"PRC)/iJOQUII.?M. Á Aid—oz.ünes fex tractatus, qui füperfüunt quique de iure privato.fere folo agunt,; unica monitione praeloqui iuvat. Quod quidem negotium, cum per eandem fe- riem decurrere deberet, a theologis mo- ralibus in diverfos adeo tractatus, quales funtde furto, de iure & iuftitia, de con- tractibus, de reftitutione, & nefcio quot alii, difcerptum fuit: ut adeo doctrina de iuflitia ex omnibus quae in re mo- rali oþccurrun-t, difficillima evaferit. Hanc porro caufam , amplam adeo, non ex iure naturae, quo fidem datam fervare fimpliciter iubemur, fed ex legi- bus humanis defuper latis, maxime vero exiis, quas Romani pro fua civitate con- diderunt, fecundum ordinem legitimum explicare neceffe eft. — Et quidem leges 2 ro- ( IV) * römanas graecae fapjeniiae fobolem, Ro- manorum prudentia educatam , & ex- ! cultam recte dixeris: quibus infuper ex d- plerarumque gentium, qui ha: leges a optarunt, confenfu ingens auctoritas, & lä ab ipfa Ecclefia, quae easdem innumé- I ris vicibus fecuta eft, pene aliqua fancti- tas accrevit. i t Aft iurisprudentiam romanam ex his tü omni exceptione maiorem minime arbi- treris: habet enim naevos fuos extantes Q admodum, & vel ex eo eft maxime ac- V cufanda, quod innumerarum legum mole civitatem obruat, & dum totidem Prin- cipum definitionibus controverfias com- ponere, & quasvis ambiguitates vult re- fecare, infinitas inducat. 0 pl uia vero leges iftae fere ubique in- valuerunt, eas perdiscendi neceffitas no- ( Contra ius alias peccatu- N bis imponitur. ri effemus, fi adverfus leges, quae circa N ( jus publice receptae funt, aliquid ftatua- inus. Equidem plures fupremi Princi- t f pes, quibus legum romanarum infinitas merito erat exofa, fpeciales codices, ex quibus privatorum iura definiri deberent, con- condiderunt, JCti tamen, quorum 'oþ*era in hóc negotio ufi fünt , in formandis Y k novis leeibus per omnia leges romanas fequebantur, ac proinde earum notitiam etam deinceps neceffariam effe relique- É runt. Sic differentiam inter ius reale 4c perfonalex, ac proin modos adquirendi dominii, diverfitatem item inter proprie- tatem, & inter dominium utile, et fervi- li tutes, praeterea indolem contractuum Ü €. g. mutui, commodati , locationis, emtionis, aliaque innumera , ac genera- li i tim fundamenta, & initia iuris ubique retincnt. iuri romano totum inaedifican- ! tes )! Quis iam, fileges romanas ignoret, ex tali codice fententiam tuto dicet ? I Quis neceffarias confecutiones etiam in Obvia , ac certa caufa fine.iure romano [ pe'vicebit, quamdiu ius hoc tanquam fun- li damentum integrae compagi praeftruitur ? D Sitotum immutaflent, & leges ex integto [k] novas, vel dntiquas illas e. g. Lonzobar- li dorum, aut veterum Saxonum ftatuifï'ent, d tunc demum legibus rominis carere pof- 1j femus: quarum tamen fcientia eousque manetsneceífaria , quamdiu mera ftatuta 2t l ri romano. deroga- mqnicipalia ; quibus ;u tur- 3 ( Wib tur tantum, & finis neutiquam imponi- Praeterea, fi non de tur , induxerunt. fpecialibus ftatutis, aut de caufis fingu- laribus, fed detota conftructione novi- ter ordienda agatur, mea quidem opinio- ne, ftupendum ingenium, & immenfo in- fuper rerüm ufu perpolitum requireretur ad procudendum tale opus, quod cultifli- marum gentium, &tot faeculorum fapien- tiam fuperare queat. Aliqui autem eo. prolapfi funt, ut cir- ca iura privatorum, imo circa quaevis fere negotia omnem legem humanam abeffe, etíolo nos iure naturali uti velint. Et fiquidem fides, ac pietas naturalis omni- bus hominibus integra conftaret, feu fi omnes effent perfecti, recteque fentirent, in hac feliciffima conditione poffemus ci- vitate, imo etiam privatis conventionibus, & eo, quod ex his conventionibus nafci- tur, iure carere, fola naturali pietate to- m MP EE tum definiente. Sed tale quid fingere , non exfpectare licet: & facilius rempubli- cam platonicam, quam talem hominum focietatem conftitues. Aeque facile ne- ceffitatem moriendi, quam confuetudi- nem ( viz ) nem libere peccandi inter homines abole. 1 bis. Seilicet norma, ac regula vivendi pro humano genere nón ex eo, quod effe " deberet, fed ex illo ,. quod femper effe I) folet, accipienda eft. Parcitatem in con- li dendis legibus ego quoque, & omnes, i quileges fervare mtendunt, modis omni- jl bus praedicamus: omnes vero lege: hu- ea manas ceffare, nemo nifi qui aut infipiens, aut iniquus eft, velle poteft, Summam libertatem , quam tantopere laudant, in u infimam fervitutem, & ad excidium gene- ris humani vergere & antiquae, & recen- (l f tiffimae hiftoriae , ri fallor, abunde de- monftrant. Intelligimus verba horum ho- j minum; omnem humanam poteftatem ab- lls l olere, & folo iure naturali gloriari geftiunt, non quod ius naturae integerrime fervare; 7! h fed quod illud per omnia capita impune perfringere defiderent. Ad iuftitiam J Ji omnes omnino actus componere iam lege naturali tenemur , & lege humana mhxl Jl & praecipi potefb, quod non iam praevie iu- ftitiae illi. confentaneum eft: quale iàm ] In onus per. iuftas leges recens tibi imponi- tur, ad quod ferendum non iam ante le- [* 1 gem tenebaris? Modus ac circumftantiae A4 pet C 5varr per legem humanam, non item rés ipfa variaripoteft, addito infigni emolumento, quod omnibus ad idem obligatis, & pon- dere in plurimorum vires divifo, finguli levius exinde onerentur, & rerum omnium integra perturbatio avertatur. ]Jam ad intellizendum ius 'romanum,, accommodata ad genuinam eiusdem indo- lem fequens conítructio ftatuenda eft. I. lus inprimis in reale, ac per[onale dividendum eft. Licet enim hanc divifio- nem leges romanae minus, quam ius cano- nicum, exprimant, reapfe tamen eandem per omnia fequuntur: prout diligenter confideranti patebit. II. Circa ius reale confideranda eft eius divifio, et modi illi, quo adquiritur. - IIl. Iusreale, tanquam inlegitimas fpe- f cies füas, dividitur ip dominium , fervitu- tem, & pz'g'ïms. ä IV. S«d etiam dominium aliquahdo eft ( plenum , cum fcilicet quis habet proprie- lütem & utilitatem rei alicuius ; vel eft minus plenum, cum quis in re quampiam vel "— UA IN ) d vel folam proprietatem, vel folam utilita- ) tem obtinet. Porro dominii minus pleni l- celebres fp ecies fünt Emp Y dum, & fuperficies. Iaytbei/.ïs, feu- n ,V. In fervitzitibus, prout huc fpe&ahg, femper quidem fervit res aliqua: quia ve- h ro res eiusmodi nunc quidem fervit alteri rei, alia vice perfonae cuipiam, fervitutes in reales, ac perfonales dividuntur. Exem- pla fervitutum realium funt Zlltius tollendi, J profpecius , pafcendi )- , aquaeducius , alige- que plurimae. )e j VI. Servitutes- perfonales funt ufus- fructus, ufus babitario. i Íe ViI. Sed etiam jus pignoris, non item poffeffio, eít de genere iurium realium. Ü VIII. Exinde iam de caufis iuris realis, Ü feu de modis adquirendi dominii prout vo- l cant, agendum eft. vid. $. Il. Hi iam vel exiure naturali, velex civili defcendere dicuntur. Priores funt veloriginarii, vel , ] deri vativi. i [ Modus adquirendi dominii oriei- j ccupatio rei , quae 3 marius. praecipuu€ eft ,0 5 Gu N " "'( xv Ls a m domino caret. Huic aHinesvef funt, vel a iure finguntur foetura, alluvio, vis flu- minis, dein acce[fio, confufto, & commix- tio, denique fatio, implantatio. X. Iam modus (.adquirändi dominii derivativus eft traditio. Et hi quidem d e, iure naturali obtincrg dicuntur. XI. Succedunt iam ii, qui ex iure civili vim obtinent. lnter hos eft uítima volun- tas vel univer[alis prout in! 1 aereditate, vel j Jfingularis prout in legatis, & fdeicpæmïf- | i5 Particu!aribus.; XII. Modi adquirend! dominil ex iür'e; & fru- civili orti funt infuper prae[criptio, Guum perceptio bona fide facta- F fic ea, quae de iure reali habentur, finiun- tur. XIII. Nunc iam ea, quae funt iuris per- fonalis tr a&anda veniunt. vid. $. 4. Circa quod merae eiusdem caufae , ex quibus Et haefunt nafcitur, confiderandae funt. * conventio, & dammnuim per i m'urz'aþz illa- tum. XII. ( xt ) ! " XIV. Hic iam explicanda, qua,egene- u | vatim omni conventioni, tim funt propria. -vel variis jþf?cia- XV. Praeter ea',* quae de z'urä naturc;e- If ac omne pactum requiruntur, quaedam de ( ture civili vel ratione aetatis, vel vitae con- ditionis, vel fexus funt neceffaria. Ratio- ne aetatis diverfa fünt iura infantum, im- J l puberum, minorenuium ,. & maiorennium. /! Quantum ad vitae eonditionem filii f amilias l & quantum ad fexum mulieres diverfo iure, j quantum ad ineunda pacta, utuntur. XVI. Iam quöad ea, quae diverfis pa- ll &is funt fpecialia, pa&tum dividitur in pa- "r ! Cum nudum, & in proprii nominis contra- j Cum, qui fpeciale nomen li , aut caufam ha- XVII. Contra&us -dividitur- in nomi- npatum, & imnominatum. " a XVIII. Nominatus rurfus vel eft ex. ul li p eff t, feu vere tali.q? vel eft .tqc*itus, fea quafi contracius. E [ XIX. Contractus expreffus in ?ea/em; literalem, verbalem, conjenfualem abit : pio- ut d. C * ut fcilicetvel ?raditionem rei, vel /Erfpz*u—— ram, autcertam verborum formulam, vel denique folum duorum confenfum requi- rit. * " . XX. . De genere realium funt contra- &us mutui, commodati, depofiti, pignoris. XX*. Contra&us verbales, inter quos eft flipulatio, & literales fere exoleve- i ] runt. XXII. Contra&us confen[uales funt emtio. venditio , locatio cOnduöïiq, mandatum, [o- cietas. XXIII Denique fequuntur qua/z' contra- Gus, Fide$. XF.. Inter hos funt negotio- rum geflio, tutela, bereditatis aditio, [olu- tio indebiiio, & reliqui in iure defignati. XXIV. Stuccedunt iam damna per iniu- riam data. Pide $ XLI. Et haec dicuntur vel /ucrofa, vel non lucrofa... Et inter lus crofa frequentifimum eft furtum. 4E o£56voam . La — m -- A. . gdüR. ?]Qons o — 12 — g. franiftte XXV. Damnanonlucrofa fiunt vel ef- ficiendo, vel non impediendo. — Culpa vero, — —2 qua talia inferuntur yel eft 2beolog icd, vel (ti- ( XIII ) "T äz&ïïdz'cd tahtum: ajme dein aiej&:ibuä in la- 'l zum, levem, ac leviffimam dividitur.. Circa ] has iam varia iura obtinent. Sicut, prout fuperius iam dictum eft, contractus in ve- a TOS, & exprefTos contractus, fic in prae- fenti delicta noxia in delicia.ve ra, & inquafi h delicta a iure dividuntur. .Et quidem dif- ferentia inter delicta, & quafi delictain iu- j re fere eadem efL, quae inter culpamtheo- äogicarp, & -iuxiij(?icanl a thveia:qlko;gixg.Qacuit.ur.v hj . Etfic qui:devm conftru&io iuris romiani finitur: neque de reftitutione fpeciatim hae legestractant. Et id quidem re&e faciunt: nam talis generatim eft obligatio reftituen- di, feu refarciendi, quale eftius, quod violatum fuit. Theologi tamen integrum tractatum de reftitutione nobis fcribunt, neque otiofe id faciunt: nam varia hic oc- currunt, quae per leges civileg minus de- J finita, & ficadius naturae revocanda funt. u Cum enim ad damnum inferendum varii, & |4 diverfo ordine non raro concurrant, cum- que toties fere is, qui primo loco obligatus €ft, vel non poffit, *el non velit damnum refarcire, ad rationes confcientiae pluri- j mum facit, qualis cuique obligatio dictan- da C XIV ) da ft: ut plurima alia, quae huc perti- nent, omittam. / Neque öþus effe cenfeo, ut tfa&atum, quem de reftitutione fcribo, in fpecialem ordinem redigam: fàcile enim legenti abs ullo perturbationis periculo patebit. lllud folum moneo, ut fyftema iuris romani hic defcriptum quisque intellgere, & memo-* riae mandare fatagat : huius enim operae eum fructum feret, ut totum intelligat, et datc quovis cafu nefciat, ubiregulam huc facientem invenire debeat. Omnium de- nique caufarum, ac debendi tituloruin na- türam, genus, ac differentiam ex certis re- gulis difcet. Neque, prout aliqui opira- u funt, poft hanc doctrinam probe imbi- bitam multade iure dubia fupererunt: nam dubia fa& nulla regula, nulla difciplina comprehendi poffunt.. TRA- ( | TRACTATUS XXV. x DE "IURE REALI, d ORAT | CAPUT L De Divifione duris prz'vabi. | i $. 2703. Quia Fefe contra indo civili, & iuftitia privata T lem Theologiae de iufe tur, heologi tra&tare cogun- . 2704. Adexem E phum veterum JCtorum legitimamj tam vafte doctrinae conftru&ionem tentare, 1 2705. Et primo quidem omne ius in veale & perfona- l € dividere iuvat. Licet vero g .2706. Etiam [us reale Perfon J reapfe homines obftringat ; is incumbat, omnesq*ge 2707. Ad do&trinam tam u en ius reale rebus inhaerere, & cum iisde ngitur, m ad diverfos poiï'effores tranfire apte S. 2708. Quare intelligit uür Imo ; quod rem iure reali ti- bi obroxiam a quov is etiam optimae fidei potfeffo. re vindicare queas. $. 2709. Item Ido, quod re&iffime aff. (ones per/onales, & reales exinde inventae fint. 2710. Nos amiffo iudiciorum ftre pitu, id folum affe- rimus, quod fi utra que pars fat iuffa foret, ompi ludicio carere poffi e mus: ut proinde $. 2711. Iudicia ad folam ini quitatem in allt,erutraw-par- te compefcendaim fervian t. | $. 2703. L! 16 "Tvaciatus XXV. | [ $. 2705. szde!z'tas, feu -qüod nobis perpetüb- idem eiï'; officium iuftitiae in defe&tum pietatis a natura Pos MA EM — UI Bs od nf o inventum $. 253 6 et feq. quantum ex iure mum eít. Sed exinde tum naturali fimplicifl neceffitate cogente, tum ex arbitrio humani formas induit: maxime generisdiverfiflimas vero in publicum, , & privatum divifum fuit, dlibet vel ad communem prout fcilicet ius quo plurimorum, vel ad pri vatam fingulorum uti- fuit. De iure publico Ó litatem confticutum ü vere nihil nifi vim , & efficaciam legum a $* delibavi: nunc vero l 4605 et feq. & deinceps ! deiure privato non nihi ! diligentius agere iu- !Atum * prout hic de eo vat, lus itaque pr?v tractatür, pullam in com munitatem pietatem fed. ad fingulorum utilitatem ex ^ua involvit; conditione comparatum e ft. Non tamen prop- illud fidei datae E terea eft merum , & limplex vinculum, quod a $^ 25715 & feq. defcripfi; fimplici, quam alia ex paeto fed naturali, ac haberet, brevitate, aC p erfpicuitate exutum., maxim e vero Romanorum atque per diverfas, leges mutationibus & acceffionibus innunieris m doéctrinae molem ex- auctum , in immen!a crevit. Atque hic 'The ologis moralibus gra- ac denique fere ve, parumque iucundum, ut de iuris- peregrinum officium im ponitur H raeci pua capita, atque prudentia romana p aliquod iuftitiae pe r tot leges immutatae facro lNam in fyftema 'clocere cogantur. tribu- * Caput l. 17 t£ribunali frequentiffime, et apud periculofe decumbentes mox, & fine mora confultandi, ! ] de iure refpondere coguntur, cum civilem iu. Ü risprudentiam edifcere facerdoti pene nulli de- lv tur, & ea, quae de profano, & privato iure in iurisprudentia facra continentur, ad tam ji gmplam doc?ü'inam. minime fufliciant. N $. 27094. i J Ut vero-vaftam. hanc, ad confufam iurium lh congeriem in iuftum aliquod corpus conftrue- j rent, fumma ingenia, & ICti, a chriftianis fa- 51 cris alieni, tribus primis a Criflo nato faecu- u lis, iam infignem operam navarunt; licet et- Ij iam ifti,' in divería abeuntes, do&rinam defu- Q per confentientem, ac certam minime tradi- « derint*. Et quidem Romanam fapientiam in J condendis legibus plerique copiofe laudant, ! ita tamen, uteorundem inlegibus cumulandis i providentiam fere palam accufent. )ü, ** Celebris J0 eft ea CAII, quam per TRIBONIANUM IUSTIN IANUS fuam fecit, quamque etiam noftra [l aetate in iuris civilis inftitutionibus i Per eam do&trinam us Privatum in ius fequimur, PFerfoua- rj vum. Kerum, 2C lIudiciorum dividitur. Quia ta- À men fub iure. Per/onarum intelligitur illa poteftas, quam Paterfamilias in filios, & Domini in fervos Ü u obtinent, qui Filii, etfervi ad Patres, & Deminos confiderati non perfonae, fed merae res funt, du- j bitare liceat, an hae divifionis partes fat aequae Y fint: cum primum divifionis membrum fcilicet Fi- Y lifamilias, & fervi de genere rerum fint, & fic tanquam pars aliqua ad fecundum membrug, id Tom, Flil B £ft I8 Tratlatus XXV. eft, ad ius rerum fpe&enit. Eftque .haec divifio fimilisilli, qua quis animal in Titium 4 &mpreni- i um, hominem & brutum divideret. S. 276$. ä iis divifionibus confuetani 1 Quare omiflis al illam, plerisque pro batam, atque ad explican- V fufficientem ftatuere iu- l dum negotium omnino vat, qua ius 2n veales & perfonale tribuimus". € Et quidem iusrealedefinitur, quod [f its com- ekens alicui in rem quemdam, itas Ut baec eidem eí adftri&la evadat: contra vero iuris perfonalis Q1 ftatuunt fequentem definitionem: Zus perjona- p am quampiam, * le eftius competens alicui in per fon hi ita, Ut baec eidem ud aliquid. dam dums vel fact- 1 ] endum obligetf. qh rumques fcilicét Yc x Atque divifionem hané probat ut dem 1. 3. ff. de facrum & civile ius. Et hoc qui M obligation. , €? attion, dicit: Okbligationum (puta h perfonalium) /ubftautia non dn eo confiflit , ut. ali vum. utj[eru ituterm moftram ; aci- 0i quod corpus noft at alium nobis ob- | at ; (prout fit per ius rea le) fed j ringat ad dandum aliqui d, vel facienduim. . Dein hanc divifionem etiam IMPERATOR fequitur in inflitutionibus alibro fecundo usque a d dimidium dem divifionem ha* libri quarti. Tus facrum ean betc. 9. de praebend, in G. Á i lr $ 5706. Int Dum vero 7tis reale in rein aliquam definere Q I dicimus, id quidem ad explicandum hoc nego- lts s, tanquam W tium apte fingimus; reapfe enim iu vinculum morale, in rem quatmpia m imateria- QU ft, Qua- n tgrfl & g. in pallium cadere non pote prop- —— Capiit h 19 j propter ius dari non poteft, nifi ad hominem íeu mentem liberam; & etiam ex iure reali obligantur non nifi homines, iique omnes, non quidem ad aliquid faciendum, fed ad ab- fünendum ab ufü, & contre&atione illius Fejs in qua nos ius reale habere dicimur. Ex iure vero perfonali aliquis, aut aliqui duntaxat, Y led non tantum ad abftinendum, fed'etiam ad aliquid agendum tenentur Unde ius reale eft negans, fed univerfale; ius vero perfonale j li eft aens , fed non nifl ad allquos reftrictum, : Quare optima, & ad rationes philofophicas nv T. 1f proxime accommodata delinitio 1 ofet fequens : at us reale ejt obbsatio affiiens omner bomines , quo tenentur vem el'quam mobis inta&am velin- quere. Quam quidem abftinentiam in prima j rerum divifione mutuo fpopondimus, tacito l nl con:enfu, atque perenni u fu.firmavimus, & lii hucusquetenemus. Definitio vero iuris per- vt fonális $. 2705. data, etiam ad rationcs philo- $u fophicas concepta eft, Dor i j 50 2707. j | s Quantum vero.ad ufum retinereiuvatcon- fuetam, & fi&am licet, iuris realis definitio- nem. Nam fine haclibri, & leges ipfaeaegre- intellipunur: & ea definitio, dum fingit ius ali- u quod rei inhaerere, opportune explicat, quod 1g0 ré$ ad quemcunque poffeffoi ^cx 9 m pervenerit, 1 nobis femper obnoxia, & devinéta maneat; n .quodque nos eandem a quovis libere vindica- r€ pofümus. : ] pa . $. 2708. 20 Tratiatus 'XX F. $. 2708. Ex qua iüris realis explicatione -pi*imo appáa- ret, quod rem tibi furto ablatam, &a 7itio, fraudis, ac iniquitatis prorfus início emptam libere poflis exigere; quodque non tenearis pretium a 7itio, pro ea re expenfum, eidem compenfare; licet Z75/us a fure, utpote e. & fuga elapfo, fuos numos recuperare nequeat., dem in iure perfonali;aliter fe habet : Quod qui ll fienim Ztius palliu mtibi promiferit, vel et- commuta- jam proalia re, fors iam accepta, il re fpoponderit , et exin illud ipfum pallium, Caio venditum, eidem tradiderit; 'Tu a Ca:0 Nam aü- I illam veftem non poteris vindicare. j nullum, fed tan- te traditionem palliiius in re miffionis acqüifi- M tum in perfonam 77f ; vl pro Y fi ditium de perfidia vifti; unde etiam non ni Verum Q r. ii þpoftulare tibi datu $. 2709. q pr Ex eadem 'iuris realis & perfonalis definitio- ime accommodate q ne fluit fecundo: leges max Hl dua: potiffiimum a&rones * p rodidiffe actionem afferente id 4 Ye realem Ícilicet, & per[onaiem , Aionum h 2s ff. de obligationibus, Rbl a&'z'on.- dicitur vindi- h genera duo funt ; in REM, quae di&io appet- f catio: & in PERSOIN AM, quae con latur. In vem cGto efl per qua n rem no[tram; lg 1 quae ab alio po[fidet: uY s ^ petimus ; H & femper ad- verfus eum eft, qui . yem pá[Jide i : in perfonam J uj obligatus eff ) ao efl, qua cum eo agimus , q ïïïm ngis ad faciendum aliquid ve! dandum. : &io P 2t Caput I." * 4Aä'io prout hic confideratur, e/] legitima facultas d fus fuum profequendi im iudicio: id eft au&oritate iudicis obtinendi id, quod etfi debitum nobis, il pr'ae&a.rc renuit alter. h) J $. 2710. Wi Ü Porropraeter has innumerae aliae a&tiones, z & ac&ionum divifiones in iure proditae funt, t de quibus, prout etiam de toto iudiciorum E! iure & apparatu, agere non vacat. Id folum, ( & proxime ad confcientiam facit, quod falva iuftitia iudicio contendere non liceat, ita, ut *'lms, [ pars utraque in bona fide,quod aiunt, & ab. iniquo affe&u libera exiítat. Seu aliter: in- f a! ter eos, quorum tüterque iuftitiam perfe&te ! ?i colit, non eftlocusiudicio; neque inter eius- modi homines lis unquam exiftet. . Et haec. j quidem affertio nova, & temeraria videbitur, rite tamen intellecta non adeo difplicebit, fi enim duae partes folius iuftitiae, et veritatis, if prout ius naturae praecipit, ftudiofae fint, Jl H aequitatem caufae mutuo,. ac fincéro confilio D inveftigare tenentur. Quod fi ipfaemet ad veritatem indagandam, vel iudicandam non ii fl fufficiant, adhibeant alios rerum peritos, & ii iuftitiae amantes, ut aliorüm auctoritate, & N fagacitate in alterutram partem praevalens ra- 1 tio inveniatur, vel aliunde inventa aeftime- jl tur; & ficcontroverfia finem accipiat. Quod j fi nec aliorum induftria & iudicio alterutra i caufa probabilior evadat, fed femper aequalis m ne- manea*t; tunc pars negans, fe-u quae cu i gänte " d n 22 Tra&atüs X XV. gante femper incidit, pars Pofüdens vincere debet. j gv 27 l.:q.IQ Nam etfi caufam in iudicium äefemnt, ne- que Iudex aliter poterit facere, quam ut pro- babiliori, &in pari cauía poffidend , feu ne- ganti rem adiudicet. Quod fi vero iudicem prae quovis arbitro doctum, & aequum effe putent, debebunt pacifice, & absque iudicia- 1 lilite eiusdem arbitrium, feu opinionem fe- f qui. Quare fi uterque litigans vere, fincere- que iuf tus fit, omnis iudiciorum ftrepitus con- ticefcet, & intemeratum veritatis, & iuftitiae- Tu- ftudium omnes controverfias componet. diciaenim, & fententiae cauíam quamcunque non poflunt meliorem reddere ; & reapfenon ad inveniendam veritatem , fed ad alterutri- us partis compefcendam iniquitatem a natura & civitate conftitutae funt: quibus locus non eifet, fi merus veritatis, & iuftitiae amor utri- usque litigantis animum occuparet. * * Idipfum ,ni fallor, clariffime habet APOSTO- LUS l. ad Corinth, G.. 4udet aliquis vefirum ha- bens negotium iudicari - - - ad verecundiam ve[firam dico ; fic uon eft inter vos fapie ns quisquam , qui fratrem. [n wum? Sed frater B o[fit iudicare intev lam qui dem omnino t cum featre dudicio contendit. del:lum efl in. vobis, quod iudicia habetis intev vos. Q ware non magis iuriam accipilis ? - - Sed. vos imiuriam facitis €9c. En omnia privato arbitrio tranfigi vult Maximus Do&or gentium! a füb- & exeo deli&um iam arguit ; quod'iudici eant: / K 23 Cuþut II. at eant: cumex eius opinione aliunde iuffacaufa vin- cere deberet, Nolim tamen eam partem accufare quae veritati, & iuflitiae deferre parata, & alios fenfus in parte adverfa deprehendens , tandem auctoritate legum & iudiciorum fibi confulere fta- u.u, p(,üqu'»m ad omnia veritatis inveniendaeau- y lia privata fmcmc fe obtulit ; vel certe.parata eft. J ls C APALFTP II T Mv i De diverfis. zzms vealis [peciebus , & fpeczatzm ! de Domino. i $. 2712.' Tus reale dividitur in dominium, Jervitutemy pignus, €9 haereditatem. Et quidem 'On $. 2713. Dominium dæfz'.vutw atque ex eius hac de- nitione t $: 2714. Eruitur prümo, quod Dommus rem fuam lt a quocunque vindicare, & X ^ - 2715. fecundo, quod rem i i es959 infam atque fru&us eius j ( in poteftate habeat. l $. 2716. Item fertio, quo pupilli, minorennes verum Quf fuarum veri fint Domini, etfi libera adminiftratio lege eisdem fit interdicta, f Idem de veuditore, qui per conventionem ab arbitrario rex fuae ufu im- u pedltm 4 g 2l Et de herede, cui circa Ieaata teftatoris V0- ïuntas Obftat, dicendum eft. ts h $..2718. Ex defnitione dominii fzxta confecutio eft, T quod illud in gleium, & minas plewwm re&e di- ini viaatur Et dominium minus plenum eft vel di- [] reClum. vel uitie. lam | ( & av 2719. Dominii utilis. exempla. funt Fmphytmfs, j feudum, Juperfictes- Quae dominia utilia a fervi- iil ii tutibus vere differunt: mm ].« $. 2720. Dominus utilis jrz UL adhuc gendentes iam a fuos habet; is vero, cui mwtue Competit, eos if primum,ope perc ytmmsfwsflczt. [' )4 $. 2712. If 24 Jvatiatus X XV. |.$. 2712. Ius Yeale duo iam -tractanda de fe offert; di- verfas fcilicet fpzcies, quas continet, & eos modos, feu caufas, qubus acquiritur. Speci- es iuris realis referuntur quatuor: ícilicet do- winium., feroitus, pignus, & baereditas , de qua tamen prouthuc fpectat, non iuvat agere. ïï $.. 2713. t IDominium nobis definitur, quod fit ?us »t il ye, quo de veipfa d:fponere licet, quousquetd nec dll lex , nec convenrtio, nec teflatoris voluntas pro- f bibet. Quam definitionem ex ipfis legibus, ( feilicet ]. 21. C. Maudat. deprompferunt. & Cum iam dominium fit 2us'ft rc $. 2714. t Sequitur primo, quod ubique, & a quo- f cunque etiam optimae fidei poffeffore vindi- ü cari res in dominio conftituta queat $. 2708. i Infertur porro fecundo, cum vi huius iuris de veipfa difpsnere liceat, quod nontantum in re aliquid facere, vel ex ea aliquid accipere, ac fuum facere poflit, fed rem ipfam, & fruc- tus adhuc pendentes in iure, & poteftatc fua iam habeat. Quae quidem aliter fe habent in fervitutibus, licet etiam iftae ad iura realia pertineant $. 46. zmftit. deverum divif. Domi- nus enim rei fructus in ea pendentes, & im- maturos iam ut fuos babet: ufu:ructuarius rei fructus pendentes nondum íuos fecit. |2$8. 2715 E 25 Cauput dl | / $. 2715 !lz Cum vero liberae iuris dipofititioni Jeres, 0i M cotventio, vel teflatoris volustas quandoque obfint, intelligitur tertio pupi//um, acminoren- ! (i nem veros ejfererum [4arum Dominos, licet fine tutoris, aut curatoris auctoritate de iis difpo- ,rel nére plerumque nequeant. Idem, quod ad eandem confecutionem pertinet, de eo, qui rem fuam alteri vendidit, aut quomodocun- n que promifit: nam etiam ifte, donec rem tra- M diderit, manet eiusdem Dominus; conven- yt tione tamen, feu pacto prohibetur, ne ean- iT dem rem nova conventione alicui promittat, J automnino tradat. Et quidem eiusmodi per- fida promiflio robore carebit; fi vero etiam traditio accedat, ifta vim obtmebxt' eoquod traditio fit modus acquirendi Domnit, feu cau- " fa iuris realis, quod ius perfonale ex priori Is aliqua promiffione alicui natum facile fupe- 0) rat * Rj j nl * Unde fi veftem 7Zitio fpopondifti & exin Cao TÜ promififti, haec promiífio erit nulla, fi vero Caiog i eandem veftem infüper tradas, tunc ifte fit Domi- füt nus veftis, quam 7itius nullatenus vindicare po, xl tuerit, cum dominium eius veftis etiam pott pacti- onem cum T/£/o ipitam penes te permanferit, & )m fic in Caiwm transferri potuerit, Quare ld*folum, J Tio erit reliquum, ut te actione perfonali con- Iffr veniat, petatque tantum,' quantum tua perfidia &i nocitum fuit. Sed de his alibi copiofius, re B $ 5 2716 [ pE 26 Traflatus. - XXV, - $. 2716. Verum per teflameutum quoque ius räala omnium rerum,' in dominio teftatoris exií- tentium , . ad haeredem devolvitur $. 2738 : quiatamen per legata, & fideicommiffa multa faepe aliis tradere tenetur; haeres etfi rerum omnium verus Dominus,' circa easdem tamen !;; n libere non poteft difponere, o5 [* nte fcilicet te[latoris vorimtate. . Quod quidem idem cum priori corollarium eft, rurfusque docet, obli- gatione rem alteri tradendi, dominium;, feu ius in re non extingui , fed tantum ligari. $ 2717 Cum vero per dominium detur facultas de ve difponendi ; difpofitio vero eiusmodi nunc amplior, nunc vero anguftior eft, ex noftra iuris realis definiione, . non quidem per folidam confecutionem , bene vero per fat aptam occafionem quarto eruitur divifio Dominiit in. Dominium plenum , G minusplenum. Aliquando enim in Domino facultas de re difponendi, eam a quocunque poffeffore vin- dicandi, omnemque ex ea utilitatem capien- di, coniuncta eft: alia vero vice diveríae hae facultates in duos Dominos divifae funt. Et fic modo dominium p/lenum ; nunc Vero minus j plenum habebitur. " $, 2718. Quare dóminium mintus plentim infuper di- fey videndum eft in dominium. propw'etatis? z- L| Coput [ dire&um, quod vocant, & in dominium u- ij ]e. v [ Illud definiri poteft facultas difponendi de j f€, ita tamen, ut quantum ad. capieudam utili- d tatem ,. feu- fructus per dominium utile, alteri li M inve bac competens, baec difpouend: facultas qm- edita maneat. TUf Hoc vero, feu dominium uti- livl le eo ipfo elt. facilis definitionis, fcilicet eff T0 lW Ws reale , quotilitas ex ve aliena proveniens CU nofira eft. Ubitamen adverte, quod utilitas, QU et fructus vi huius dominii iam fit, et non WP primum per acceptionem, proutin fervitu- w tibus fiat noftra; de quo tamgm.:nox. k $ 2719. ilt Exempla divifi eiusmodi dominii funt E " Ài pyteufis, l'uperficies, et feudum. Parum ami- H ci funt rioftrae aetatis quidam ICti huic d»- ! u Tinio utii, utpote quod non tantum legibus, d fed etiam probae latinitati parum conforme h fit. Quare Emphyteufin, füperficiem ,. et 4l feudum ad ufumfructum, et quidvis aliud potius, quam dominium utile referre malunt. j ,re Vl Alius vero in verbis facilis effe volens, de Jbl hac differentia gratis difputari, et opinionem hi cuique fuam abs iuftitiae praeiudicio liberam u relinqui poffe innuit. Verum nifi fallor, Vi- , riifti, in difciplina Iuris romani alias omni- no infipnes, circa hoc non recte fentiunt. INam eos, qui dominium etiam minus plenum, feu utile tantum poflident, /ex 12. C. defund. ! patrimon. vocat Dominos fundorum, et exiu- !eu re fuperficiei competit facultas fervitutem l um 28 Tra&atus X XV. ponendi 7. z. $. d. ff. de füperfic. 5 quae qul- dem nulli fervituti, fed foli domlmo propria funt. Contra vero, qui meram fervitutem e. g. ufumfructum habeï, non aliter fructuum Dominus efficitur, quam fi ipfe eos perce- perit. $. 36. inftit, de ver.. divif. * E 2720. Sed etiam ad ufum haec differentia facit: nam Dominus utilis fructus adhuc penden- tes fuos habet, ad haeredes transmittit, ab alio raptos a quocunque poffeffore vindicat, utpote verus Dominus fructuum etiam non- dum perceptorum , argm. |, 12..C. de fünd. patrimon, & 1. uit. C. de cenf. C cenfit. Contra vero qui ufumfructum, vel ufum tantum ha- bet, //tet maturis fru&ibus ,. nondum tamen perceptis decefferit, ad baeredes eitis mon per- tinent, fed. Domino proprietatis acquiruntur $. 56. in[i. de ver, divif. Clarius omnia in pro- ximis $is dicta comprehendi, et exponi pof- funt, fi cogitemus quod vi dominii minus ple- ni utilitas e. g. ex fundo, iure reali noftra iam fit: per ufümfructum vero, aut aliam fervitutem nobis ius reale competat duntaxat ad ahquïd inre alterius famendum, et ad fru- ctus vi perceptionis nobis primum acquiren- dos. Unde Emphyteuta fructus pendentes fuos iam habet, et ad haeredes transmittit : quod de ufüfructuario non poteft dici. * CA- Caput 11 29 CAPUT 1l i De Enmpbyteufi, feudo, & fuperficié, n * 2721. Iuvat de tribus dominii utilis generibus fpe- ciatim agere. - Etquidem 1 2722. Ex definitione Emphyteujis infertur primo, quod Emphytema habeat omnem üclitatem; & Jecundo, quod etiam faciem fundi mautare, fundum donare, & fere etiam vendere queat: i J 8 2723. Attamen izrijo idem Emphyteuta tributd, & quaecunque omera, ac quario vel maxime ip(i ) Domino dire&o annuum . Canonem pendere tenea- tur l 2724. De fendo, & Aem. u 2725. De fuperficie fola propémodura defimtxo ad. ícribituf£- fi l $ &7210 ! j Cum porro tres fere fpecies eiusmodi im- f perfectorum -dominiorum habeantur, iuvat fingulorum folas prope definitiones delibare. ) Sunt autem Eunpbyteufis 5 feudum, etius fu- " perficiei. Ex quibus trequenmüïml ufus eft f $. 2722. i Empbyteufs , quam. definiunt dommzum utile praedii , alteri in perpetuum , vel.ad tem- $us mon modzcum, jro certo annuo canone in $ aghitionem dominit dire&i praeftando ,. concef- fum. V etnaculalingua Dominum directum fo- lemus vocare ben Q*runbherrn Emphyteutam vero pen 5jrufenberen. | Et quia eft domittium tiile, 39 TTra&atus ;&'AX. V. ttile,ideo Emphyteuta primo acquirit omnem ütilitatem etiam thefaurum. Zirgm. $. 39. 2n- füit. de vtr. divoif.. Secumdo.. Poteft faciem fun- di mutare, donare, permutare, oppignora- re. L. t. C. de fatid. paivimon. $. 3. in[lit. de locat. Imo etiam vendere *, denique a quo- cunque, etiam a Domino directo yindicare. [ l. 1. $. ult, ff. locat.. conduB, * Si tamen vendere velit, debet id Domino pro- II prietatis, feu dire&o denunciare, ut, fi velit, n is primolocoemere queat. l. 3. c. de zwur. Emply- [ Leut. Quod fi Domino ignorante Emphyteuta li rem vendiderit, perdit dominium fuum utile. £, ll $. C. de iur. Emiphyt. Etaliquando ctiam ali- f quid laudemii loco, eidem Domino dire&o pendi debet, fi hoc douminium utile in aliu(m transfera- U tur. ] S.* 2725. Per eandem tamen dominii rationem Em- phyteuta debet tertio onera et tributa ferre i 1. 2. C. de Iur. Empbyteuf. . Quia vero hoc Ü jus pro anttto caioie eftconcefTum, ideo quar- q to iíteadeo exfolvendus eft, ut nulla fteri- ü litate, aut cafu /. I. C. de iure Empbyt. fedfo- lii lo totius rei interitu haec obligatio toilatur. li L. 1. C. de iur. empbyteut. * j "* Adeo autem delicata eft obligatio folvendi annu- um Canonem, ut fiquidem intra triennium (vel l omnino intra biennium, fi Écclefia fit Dominus Emphyteufis) non füerit praeftitus canon ilte, Emphyteuta iure utili cadere, illudque Domino 4 dire&o cedere cogatur /. 2.. C. de iur. Empluy- ieuí. nifi, quod ius Canonic, C. uit, de locat. € q 6£091- Coput. 1l ll goazdag&'. benigne concedit, celeri folutione moram l purgare fatagat. Sed utique ufu, & illo contra- ctu, quod ius emphyteufis inter Emphyteutam, & l t Dominum emphyteufis conftitutum eít, plurima in his mutaü folerit.þ 1 U m 2224. 7 De feudis plutima difputant, imo in iu- risprudentia fpecialis difciplina de iure feudali inftituta eft, Nobis fufüiciat folam eiüs defi- ul $i nitionem miniftrare: eft itaque feudum do- ii 2 mindum utue in ve immobili , vel quae immobi- d ] aequivalet, perpetuo , €9 liberaliter. couftitu- Jl tum . füb onere. fidelitatis , & obfequii perfona- d tis praeflandi, Et quia in plurimis feudis non T omnes definitionis particulae. obfervantur; ideo praeter alias plurimás divifiones datur etiam divifio feudi in feudum proprii nomi- uis, aC velut regulare, et in feudum impro- ;| prirnominis, ac velut extra regulam vagan- f tis. Sic afallus (ita enim vocatur, qui feu- W dum a Domino direGo accepit) debet eun- 1 dem-confilio, auxilio &c. iuvare, & ad bellum J euntem fequi, vel alium. .Domino acceptabilem h mitiere, vel dimidium reditus feudi unius anni lf fübmimiflrare pro belli expenfis lib. 2. feud. c. 55. Quae quidem raro Vafalli praeftare no- li Ítra aetate tenentur; ut proin plurima den- tur feuda irregularia, id u5 S. 2238 Mi Suþerücies, demum eft res in alieno folo aedificat; ER , vel infita: ius vero fuperficiei e[t l 0mi- 32 "ra&atus XX V. nium uUtile quo quis in folo alieno rem plai- A tatam, aedificatam, aut quocunque modo impofitam habere poteft, /. 73.f/. de ve? vin- dicat. Superficiaritis tamen, feu. is, cui hoc ius competit, Domino fuperficiei annuam aliquam penfionem folvere plerumque tene- tur, /. 74. ff. devei vindicat, | Eft autem hoc ius rariffimi apud nos ufus, CAPUT IV. j De Servitutibus. Ti N 2726. Secundum genus iuris realis, fünt eae fer« d vitules, quibus res ipfae ferviunt, ü 2727. Quae proin defimiuntur; D t 2739. Átque in reales , & per] lonales dïviduhtur. 2729. Et reales funt eae, quibus praedium prae: die fervit : ä 9730. Et in Urbamas, ac rüu[licas dividunturj Quales inter alias funt o73t. lus alt/us tollendi , vel non altius tolleudi. ius pro[peGius, aliaeque. in qua res aliqua ï 2732. Servitus gerfonalis eft, u&tus, quo perjonae fervit. Q uarum prima eft u/usfr alieri xon Domino competit facultas re a lieua frücn- di, uiendi falva tameu eius fübfiantia. Unde o733. Habetür primo, quod ufüsfru&us non fola plerumque conventione , fed quafi tra ditione üt- quiratur. 2734. Secundo, quod ce[f^t vei düteritu, & tertio quod Domino ipíi non poffit competere. $. 2725. Quartoautem ex eadem definitione induci- tut, duod üfusfru&us nemini nii Domino rei vel at. voluniate, vel zmorte ufufruétuarii cedi. - $. 2756. m Caput lPV. 33 ill $. 2736. Practer&a quinto, quod ad ufufru&uarium W omnis utilitas, fed /exto, quod etiam omnia illi- us rei onerg pertineant neque i $. 2737. Quofi eft Jeptimum , is faciem fundi mutare N poteft. Exin W S. 2738. Servitus u/us, d . 2739. Etmox fervitus Aabitationis brevi ter de-fcri- buntur, E 9. 2726. Alterag iuris realis fpecies funt ferwitutes $. 2712; non tamen illi mancipatus, quo ho- mo homini fervitutem fervit, & fi&ione iu- ris Romani Perfona effe definens res incipit i Ief. effe; qui proin, etfi natura homo fit, cóndi- tione tamen rerum ratione carentium, ,quan- tum ad iura, & leges humanas, tenetur*. fiil Hoc iam genus fervitutis in p praefenti 'c.;efp'ite minime tractamus. i J "] * (Cum itaque proprii nominis fervus, feu manci« pium fit bomo iure exutus, id contra faevam, ','Mfi,« quae apud Romanos aliquando obtinuit, fentien- di confuetudinem quoad ea iura intnlligi debet, qu quae arbitrio, & paéctis hominum obnoxia funtz jl Mü non vero de illis, quae fine praevia conditione ! fimpliciter ipfi naturae humanae debentur, & de fi quibus tanquam de materia naturalis pietatis, l R "Tractat, de pietate morali , longam tractationem di- gellimus. -His enim nemo renuntiare poteft; ifta "m debita cum ipfa natura humana perennant, utpo- Sic Romani fer- te quam pro fuo titulo habent. n vum absque delicto praevio occidendi , imo diu cruciandi facultatem ex fuo in fervum dominio j a faeve admodum, & horrefcente ipfa maturà fibi x "M quondam .arxogabant. s h Tom, VIII. í fpfa 34 Tratiatus XXV. Ipfa vero haec hominum fervitus a natura nö-n Té- probatur; eius tamen ufüs ab humanitate. & miti f aetatis noftrae fenfu dudum recefüt. Alicubi ta- men terrarum, & apud gentes quaspiam proprii f nominis fervitus haberi videtur, dum vendendis, emendisque hominibus immitem mercatum exer- Circa quod tamén cent homines alias cultiffimi. Jucri ftudium aliae gentes ita iudicant, ut ipíam. fervitutem generatim fpectatam, & iure impofitam ä minime damnent; rationem tamen, qua gentes iftae homines liberos, & innoxios in immeritaim fervitutem redigunt, vehementer acculfent, p $. 2727. i dh fs Quare in praefenti de a//a fervitute tracta- fe mus, quae defünitur, quod fit ius reale in ve K tamei aliena. con[titutum ,. quo. Dominus al- d vel non facere tenetur in ve alias [ua» "d pati, idque ad wtili tatcem alteritis. Ex quo apparet, IK d fervientem, id eft, quod hoc ius quantum a d quantum ad rem, qua e fervitut i fubiecta eft, vel in non faciendo /. Q confiftat in patiendo, Q 15..6, 1. ff. de fervit. Contra vero quan- Ia tum ad dominantem, id eft, quantum ad eum, ign cui ius fervitutis competit, hoc ius importat u facultatem in re aliena aliquid faciendi, e. g. in domo aliena habitandi, in fando alterius ij ( fructus capiendi tignum in alterius murum u immittendi &c. i $. 2728. P i R i m ho- Porro hoc fervitutis genus nunqua * f1 res N mo, feu Perfona, fed femper non ni li aliqua fervit; alias enim fpecies iuris realis effe W Caþuä TE lia j effe non poffet, Quia tamen res aliqüa modo [ " rei alteri, nunc vero Perfonae alienae, id eft, Yi non Domino fervit; ideo fervitus dividitur .ä&, ? in fervitutem realem , & perfonalem: quae proin divifio non a re ferviente, fed ab eo, cui fervitur, accepta eft. L. 1. ff. commum, ;'.ü".ïl graed. 4 x [l $. 2729. lam fervitus ve rvz;t' alis et, qua praedium fe proedi.. $. 3. mflit. de fervit. Quare etfi prae- dium ferviens ad quemcunque,. ignarum licet ( fervitutis, atque optimae fidei Dominum de- j feratur, eam fervitutem is pati tenebitur, ut- pote quam fervitutem tanquam ius reale prae- Á dioinhaerere, illudque perpetuo fequi fingitur $. 2705, & 2707. Verum hoc fervitutibus æaïe ] [ h realibus neutiquam fpeciale eft, eoquod idem | eP, dicendum í(it de fervitutibus perfonalibus ; cum etiam ifítae de. ge ere iurium realium i exiftant $. 2726. Id vero íolis fervitutibus Ut realibus proprium eft, quod nedum cum re ällm.e j ferviente, fed etiam cum praedio dominante ad quemcunque poffeflorem tranfeant, c. g. U Ti fi praedio 7it// competat facultas, in praedio. Caii aquam hauriendi , eadem fervitute uti ful poterunt omnes ad quos praedium 7: ex quocunque titulo e..g. emtione, donati- one &c. pervenerit. Servitutes vero perfo- ho nales cum perfona dominante extinguntur: Sic Petrus ufumfruüctus in praedio Paul; obti-' fa nens, illum vendere, aut ad haeredes non gah* poteft transmittere. Ü C 2 5. 2730.' 2 a 46 Traffatus AXF, $. 2730. fuper divideban- I Hae fervitutes reales in tur inurbanas, & vüfticas, prout fcilicetprae- dium erat drbanum, id eft, ad habitationem potiffimum, & voluptatem deftinatum; vel le, quod ad colligendos fruc- vufticum, feu ta tus potiffimum eft comp aratum; fivedeinfun- dus, feu domus fuerit. Hortus enim pote- rat effe praedium urbanum: cafa vero pafto- ritia, etfi habitationi fubferviens, non rare s ü erat praedium rufticum, (i $. 275t. j Servitutes urbanae funt e. g. altius tol- aï vel on altius tollendi: id eft, fi quis lendi, cum moleftia alienae do mum fuam pofhit al- tiorem facere: vel fi alter.fuam in commo- llere. Huc V dum noftrae non poflit altius to pertinet fervitus profpe&ius ; it em fervitus iu- lures. Servitutes Vero Y winaum, aliaeque comp Jfus urbanae fequentes ex a lis recenfentur. BN ftri in fundo alie- J pa[cendi pecora praedii no no: fervitutes item aquae d u&us, aquae bat- am appu jfus: & plurimae M ftus ,. pecoris ad. aqu aliae. Haec pauca vde fervitutibus realibus: 1 50 2732- » Aliae vero fervitutes fun t perfotales S " qua, fed fer- 2728, in quibus res quidem ali onge fervit: quales funt aufusfrud 9/$ $ Ujus. , quae operae er- pabitatio, operae fervorum vorum, utpote quales nu llos amplius habe- mus Capur IV. 37 mus $. 2726, nullius apud nos funt ufus, Eft M jam ufu fyu&m fervitus perfonalis , qua alteri ht non Domino competit facultas ve aliena fruendi, jal Wtendi, falva tamen eius fübflantia. 1. 1. ff. V de uf4fru&t, Ex qua definitione deducunt fe- füi quentia; inter quae eft ( 0j $. 2733 jl Primum: cum fit fervitus ,-ac proin ius inu reale, quod ufuüsfructus non acquiratur ífola conventione, fed quod requiratur quafi tra- ditio, quae quidem per ipfum ufum intelligi- tur, /. uit. ff. de fervitut. Utusfructus tamen Ü a lege, el ultima voluntate conítitutus ante qïh ufum iam obtinetur, /. tiit. ff. de fervit. leget. J al Ubi per eandem,confecutionem habetur , yu quod aeque, ac alia iura realia hoc genus fer- J vitutis aberi, ac conftitui queat ipfa lege li a iudice ** , denique privata conventione, q vel etiam pracfcuptlmc, feu 10 annorum li inter praefentes, & 20 an, inter abfentes pa- jit tientia:;; & maxime ultima voluntate, /. tf. l C. de reb, alienand l. ultm. de long. temp i praefcript. 1. 6. ff. de ufufru ] 3 * Sic per ipfam legem Jextaui C. de bon. qua« liber. n pot. ufüsfructus competit Patri in bonis Filii adventitiis $. 1435. * j ** Lex i6, ff. famil. erifcund , concedit, ut uni r: proprietas, alteri vero ufusfructus adiudicetur in caufa valde ambigua. Íd tamen in 1udiCIil5 /fs q duntaxat d1V1forus, cum uterque liugantium eft pofeffor totius rei controverfíae. G gE.'n cafu y haereditatis dmdcmae, quae ante divifioncim eft Il Llï3 A 3 Tra&atus XXV. utriusque, Verum in aliis iudiciis non idem ob- tinet ; ratione enim. in neutram partem praeva- lente Iudex debet rem in antiquo ftatu relinquere, & pro parte negante & contra afferentem, feu l qui femper idem eft, pro reo fententiam ferre, Quod vero in tribus iudiciis duplicibus-fcilicet de communi dividundo, fiwium vegundorum , familiae ercijcoundae, plures candem remntegram ibueve cenfeantur, eft mera fictio iuris romani, ad fimplicitatem, & veritatem iuris naturae parum accommodata. Poffet emm tale negotium longe fimplicius, ac verius explicari, id tamen facere ä opere pretium non ferret. hs ! z [ $. 2734. f q Quia veroeft feroitus, quä res fervit, fe- quitür fecuzde, quod hoc ius ceffet rei interi- tu * /. S. ff. quin. med. u[usfruci- INon enim deinceps fervire poteft, quod non amplius eft. Cumque per hoc ius fervitutis res ferviat alte- vi , uon D min:$ 2732. hcbetur fert/o, ufum- früctum non competere ipfirei Domino: il- lud enim ius, quo Dominus in re fua colligit Í fructus eft pars dominii , Z 4. ff ufufyua. Praeterquam quod fructus pendentes, & ante | collectionem iam fint in iure Domini: per j Ü ufumfructum autem non nifi ipfa perceptione in ius ufufructuarii tranfeant. " * Non tamen ceffat ufusfru&us , fi ita res fenfim re- * ficiatur per par tes, ut rata demum nova fiat, l. TO. quib. iod. ufufru£t. Idem dicendum de fundo penitus licet inundato, fi ex intervallo aqua recedat. ï ï 530 2735' | Caput IV. 39 10b $. 2735- : Y Servitus tamen ifta feu ufusfructus utut j h " l ius reale, eft tamen & vocatur perfonalisy quia m res quidem fed perfonae tantum fervit. : Unde Qu P infertur quarto , . quod ufufructuarius hoc ius h 'gm j nemini nifi foli Domino poflit cedere, $. 3. l! in[Lt de ufufrust. Utmorteutufructuarii hoc n WH ius extinguatur, $. 5 imjiit. de ufufvruci. & ad Id haeredes eiusdem nihil nifi fructus iam per- acm Cepti, tranfeant, /. 5. &9 /. 15. ff. quib. mod, ufufrud. Denique cum aetas 100 annorum fit longiffima: ideo conftitutum eft, ut ufus- fructus univerfitati aut cuicunque corpori, quod nunquam moritur, competens ioo an- 1(' at norum fpatio finiatur, /. S6. jf. de ufufrudt. e G q,?zemodmadwm. j iv $. 2733. p 1 [ Ex eo autem, quod ufusfructus fit facul- ] &as fruend; utendi $. 2732. infertur quimto, ufufructuarium non tantum ad neceffitatem, Jtt T fed etiam ad utilitatem, ac voluntatem, deni- que fructus ordinarios omnes percipere l. 89. il . de ufujru&. Et.. quod neceffario fubfequi- pü tur. eidem ufufructuario omnia ea in fundo roüe alieno facere licet, fine-quibus fructus perci- *pi non poffunt, /. 1. fr ufusfruct. Sed ex l lisdem particulis: FacWitas utendi, fruendi, j n iufffima, & qguarta confecutio ICtis Roma- nis placuit, ut penes eum fint onera, qui l utilitatem omnem capit, utadco- ufufructua- tius debeat omnia onera ferre, tributa, ve- j C 4 Giga- &o Tratiatus XXV. | ( ctigalia, aliaque rei fructuariae impofita prae- ftare, |. 3. de annon. €9 tribut. Ítem ut eam il i reficere, ut bonus Paterfamilias recte colere, ac proin in vicem emortuarum arborum alias fubrogáre teneatur, /. 7. C. de ufufruct. S. 38. in[lit. de rer. ,divif. $. 2737. Verum ufufructuarius ita debet re aliena uti frui, ut faiva maneat eiusdem /ubftantia, ideo deducitur feptimo, ufufructuario non lice- d o re, ut rem in aliam, licet meliorem formam redigat, 4. 13. S. penult. ff. de ufufru&. ne- d. ts — que ut metallis , & lapicidinis in rem fuam m utatur: hae enim ufu abfumuntur, /. 7. $. 15. ff. foitit. matrimon. Atque hoc genus iu- rium fat frequens eft nottris moribus; rariora funt fequentia. Et quidem $. 2738- $—RO w-P-—'agae AC ab - Alterum genus fervitutum perfonalium eft ufus S. 2732, qui definiri poteft, quod fit fervitus perfonalis, qua alteri non Domino competit facultas e aliena utendi, [alva tamen eius fubflantia, S. x. inftit. de ufu. Et quidem hoc ius per omnia fere reliqua cum ufufructu convenit, excepto hoc folo, quod exclufa facultate fruendi folum ufum miniítret, fit- que ad neceffitatem, non item ad omnem uti- litatem comparatum. Unde ufuarius fundi fru&tibus non nifi ad quotidianum ufum fami- liae, vel etiam hofpitum uti poteft, & qui- eimn P 41 Caput V, d dem quamdiu in ea villa habitare voluerit; Wif in cijvitatem enim nil nifi ex deterioris notae D fructibus quidquam deferre theiï, ] 12. h d5 de ufa. ül g' $. 2739. Denique venit babitatio, quam defïnimus, quod fit ferortus perfonalis, qua ateri non Do- ]j ymino compttit facuitas aedes alitnas "aubobitag- i Óe di, [4lva earum fübliantia S. s. iuflit de ufu. De hac facultate habitandi omnia ea obtinent, fJd quae $^ priore de iure utendi dicta fuerunt. I Jf Hoc folum habitatio praecipuum habet, quod nedum omnia cubicula inhabitare i 13 C. . de ufafru&. fed quod eadem aliis inhabitanda j locare- queat, $. 5. inflirut. de ufu. Super- ((f effent eperae fer vorum tanquam quartum fer- vitutum perfonalium. genus: quod prorfus extra ufum exiftens fruftra explicaretur, cum nos nullos veri nominis fervos habeamus, j jol CAPUT Vi j f De lure Pignoris. k QU $. 2740. Pigmzs efl ius reale i;'bfecuritatem debiti creditori vel a lege , vel ab homine conflitutum. j Ex qua definitione d .. 2741. Sequitur primo, oppignorationem effe gc- l nus alienationis, ut proin 2742. Secundo res oppignorcta a quocunque v£- i peti poffit, (i eam creditor forte amiferit. ld * 2743- Sed infuper feriio intelligitur, quod res ld guOratà, gueramque pluribus per intervalla Oïpi 9 cedat 42 Traäatus XX V cedat illi, cui grimo loco in fecuritatem crediti addicia fuit. $. 2744 ltem quarío, quod creditor pigmus ven- dere fub certis legibus queat, ita tamen $. 2743. Quinto, ut pignus ob moram folventis 108 cadat im commi[fum : $. 2746, Et ut fexto extin&o debito pignmus mox reddatur debitori. Et fiquidem folutig non poffit obtineri, . 2747. Pisnora wom mifi fub legitimis conditioni- -bus vendi debent. $ 2748. Denique /zptimo infertur, pignus vel ex- : prejjum, veltacitum effe, gn 27400 D p Pi;mus duplicem habet fignificationem ; vel h enim eft contra&us , de quo infra, vel eft & de hoc in ius ex illo contractu natum, praefenti agen dum, quod proin eft tercium lis $, 2712 cuius fequentem genus iuris rea ítatuo detfinitionem: Pz anus e[t ius reale in [e- * vel alege, vel ab bo- curitatem deb:ti. creditori f(: anine con[titutum * , 1. 30 .ff. de tiox. atlion. * Warias huius iuris divifiones ftatuunt; nam aliud eft genera le, id eft in bonis omnibus praefenti- bus, & futuris conftitutum , aliud /peciale, quo . certa duntaxat res, & ea, quae el dem accedunt Et haec- divi- oppignoratur , x. ff. de pignor. fio a. rebus opplignoratis petiturj fequens a cau- fa habetur, qua hoc ius conftituitur. ' Ft fic pig- $ illud ab ipfis pacif- nus vel eft voluniarium , centibus ftatuatur ; vel eft sece arium, fi ipfa lex,, aut ludex alicui rem de bitoris in fecuritatem de- hocius vel ex contrattu I biti addicat. Denique pignoris traditur, vel per P aBum hypothecae in- f duci poteft. Verum in haec ruri us differentia. & concernit a&us, quo ius pignoris conftituitur, e Cczþut V 43 tedii de quibus actibus alibi tractabitur; nam ius ex utrovis natum, de quo in praefenti azitur? non il eft diverfum .. 5. ff. de pignor. Eadem enim fecuritas, atque idem effectus habetur, five per gtl contra&tum pignoris, five per pactum hypothecae res aliqua creditori obligetur. F for pl $. 2741. l- Cum itaque pignus hic confideratum fit du 2Us5 veale alteri fet creditori cou[titut:m confe- quitur przmo, ut oppignorando rem aliquam eam quodammodo alienemus, 4. 7. de reb. alien, 10n al'enand — Ut proin non nifi in iis pignus conftitui queat, quibus libera rerum u fuarum gubérnatio a legibus permiffa eft; & cn infuper oppignorationes a pupillis, & mino- Qui ribus fatae non nifi accedente tutoris, vel curatoris au&toritate teneant, /|. uit?m. - C. de jii veb. alien,. mon al:en. i Omnium autem maxime corruant pignora in re aliena a debitore con- hi d l mtum, L 2. C. fi altena ïe&',þz'gnor. ) j S. 274 - z u qu Infuper us veale fatit inferre fe/cundo, ut Jll']l j res oppignorata ad quoscunque ignorantes, (u & bonae fidei poffeffores tranfiens; hoc onus p pignoris fecum ferat, /. 4. C. de eviti. Ut e. ICl g. gladiuma 7727 in fecuritatem cteditae fibi 2" i pecuniae Ca?o oppignoratum, & exin ab eo- dem Zitio Libio ignoranti venditum Caius a n j Libioiure petat, fia Zi:io folutio p Wnem debiti » n02 pollit obtinere. i 44 : drafatus XXF, $- 2743- [ Verum eadem definitionis particula 7s —X — yeale denotat tertio, quod fi pluribus in eadem fubinde re pignus fit conftitutum, & debitor non fit folvendo; tunc plerumque, & nifi lex obítet *, prior tempore, etiam potior fit iu- re, ]. 2. C. qui pottores. Etiam fuffragatur ratio naturalis: nam non poteft idem prorfus ius in eadem re duobus ex integro compete- f£So & r "tv o z 4 3 re. Cum itaque prior creditor ius reale pig« E — noris in hac re iam legitime occupaverit, con- fequens eft, ut illud ab alio capi non queat ; alias res aliqua fub eadem ratione effet duo- TUI. * Et fane dantur eiusmodi exc—eptihones, & hbypo- thecae privilegio munitae. Sic grimo prior om- nibus eft uxor ratione dotis, f. 12. €. qui goti- or. uod aliqui eo usque extendunt, uteademi H uxor iuperet omnia pignora, &hypothecas, quae etiam ante matrimonium erant conftituta. Sscun- d do: Potiores funt pupilli in ea re , quae eorum ) pecunia fuit emta /. 7. C. qui potior. Jertio, qui N habent pignus, publicum , id eft ad acta,. vel in- ftrumento publico, feu adhibitis tribus teftibus W conftitutum , /. 11. C- qui potior, Hypotheca li tamen, & pignus prius, & antiquius pofteriori- i bus generatim eít melius, firmiusque; etfi prius ( illud. fit generale, aut neceffarium, pofteriora vero fpecialia, & voluntaria exiftant, /, 2. ji A. C. qui potior. $. 2744. Ex eo autem, quod pignus ad fecuztatei erediti fit comparatum $. 2740. infertur quaf- zo, quod creditor pignus diftrahere queat; fi e. Capti V. 45 debitor ton poffit, vel non velit folvere, /. b if 7. ff. de veb. eorum, qui. Nihil enim emolu- | m menti, vel fecuritatis ex iure pignoris cape- NUt ret creditor, fi pignus perpetuo cuftodire, & IU debitor interea officio fuo libere, ac impune u deeffe poffet. Verum nediviti, & validiori plerumque creditori in bona, & res oppig- hh Yi noratas egentis debitoris impune graffari lice- i at; aliquos crudeli non raro aviditati limites, /i & ipfa natura, & legum clementia defcripfit. )Fgl Q J Kt quidem ratio naturalis [/i É Ju $ 2748. Ex definitionis particula in fecuritatem " WU €rediti facit inferri quinto, ild paé&um legis r commt[foriae, quo pro pecunia credita, & in- r('h tra certum tempus non foluta pignus totum a (i n /a in comm fJum cadat, id eft, creditoricedat, etfi i debito multum pretiofius fit, /. ult/m, C. de yr pac. pigtor. tale inquam pactum impium effe. g Sic enim pignus non ?^ fecuvitatem., (ed ad 1 I ( utilitatem, & lucrum creditoris contra fuam d naturam conftitutum effet, Quare fi plus eft lUf in pignore, quam in debito, id quod füperat, jil [D debitori eft reddendum, /. 8. f/. de diflraü, pignor.* i ** Pa&dum antichrifeos ,. quo facultas pig-nofe utene di creditori promittitur, tunc demum licet, quan- do foenus eft permiffum; de quo tamen infra, H Leges civiles fimpliciter probant, ut quis in vi- cem ufurarum pignore uti queat; 4, 14. C de ufur. Í $. 2746. 46 Tïaïfatus AXXF. S. 2746. Cum infuper extincto debito, nulla eidem fecuritas debeatur, cumque totum pignus fit ius iuri alteri principalt accedens, intelligitur fexto, debito per quamcunque rationem cef- fante, etiam ius pignoris exfpirare, & fic rem oppignoratam debitori tanquam eiusdem Do- mino reddendam effe, /. 46. ff. de, folut. Si tamen debitor per partem fatisfaciens, totum debitum non extiguat, pignus non'poteft re- g petere, /. 19. ff. de pignor. ]iï $. 2747. Ti Verum etfi debitor folvendo in mora fit*; d quemdam tamen circa vendenda pignora mo- dum leges ftatuerunt. Et quidem pignora nece[/2via, non mifi au&toritate publica, id eft, a iudice, & quidem non nifi elapfis fex menfibus, diftrahantur. 4 31. ff. de re iudi- I;:; cat. Privata vero pignora plerumque vendi ) poffunt, dummodo defuper femel fit monitus debitor, & exin creditor per biennium folu- ii tionem fruftra exfpe&averit, /. 4. C. de di- Y flra&. pign. Et nifi aliter inter utrufique con- ventum fuerit. * Si certus folutioni dies defignatus abs folutione praeterlapfüs fit, mox in mora effe incipit debi- tor, 12, C. decoutr. €? comuin. flipul. & vero de certo folutionis tempore inter contrahentes tunc mora debitoris non fuerit conventum; nulla datur, donec a creditore de folutione iu- te;f'Pcllattls fuer;t, l. 3. ff. de obligat, $. 2748. Captit du 47 - $. 2748. Y Cum demum pignus fit ?&s vel a lege, vel ab bomine coufiiiutum $. 2740. ideo legitima, W [ W & quantum ad nos feptzma confecutione ha- j betur divifio pignoris , & hypothecae in ex- ü ex fraffom, & tacitam. Priorem iud V.A-.a aut ipfi I h contrahentes palam , & verbis; 'pofteriorem leges generatim , && pro certis cafibus confti- tuunt. Quare non otiofum, fed ad ipfum | J ufum fat opportunum eritea negotia, & cau- fas recenfere, quibus legum providentia fecu- ritate pignoris confulit. Ex quibus przma eft Respublica, & quaevis univerfitas in bonis non quidem debitorum, fed tamien.in bonis m Y j adminiftratorum, utique in caufa adminiftra- Jl tionis, /. 2. C. de admmf[lrat. verum public. fl WC- fecunda: Caufa eft pupillorum, & minorum in j bonistutorum, & curatorum füorum, /. Io. i C. de admifir. tut. tevtia: Coniugum, & j maxime uxorum, 'quibus in bonis mariti ab i ipfalege competit ius pignoris pro dote, /. r., ii de vei uxor. a&. Imo pro donatione ad nup- Qu tias, J. 29. C. detuv.- dot. "Tacentur alia ra- 4 1'ioris'u.qu pignora ab ipfis legibus inveräga | ii CAT UTV t De . Poffe[fione. 1b1 ii (5 $. e749. Explicatur ufitata pof/effionis dejz'n'itia; cui mox )'rïS $. 2750. Subiungitur definitio facilior qua poffrf- li Jio dicitur det eniio véi animo m-ndem.ut 977 Jih habendi, $ 2751« h 48 Tra&atus - XXV. $. o7zr. Confecutiones ex hac definitione manatt- i tes funt i 4 equentes, & quidem prima, quod pof- Secunda quod ex ed Jl feffio 4on fit aliquid. iw: is. il tanquam cauía ml iwris naícatur. $. 2752. Tertia, Omnis rei pofleffionerm in omnem Ü u hominem rationis capacem quantum ex iure ná- Iam turali cadere. $ 2753. Confecutio. quarta eft, quod poffeffio ani- [ mo, & corpore [imul fiat: . Quinta tamen, quod Jolo animo retinert queat. $. 2753. S$exia denique quod poffeffionem etiam ger alios acquiramus: ac demum ULTIMA, quod : eandem iisdem fere rationibus amittamus, qui- bus eam adep'tïl fuimus, $. 2749. u fs P OSSESSIONEM plerumque tanquam quar- u tum iuris realis genus conftituunt, aut certe b ex eadem ius aliquod reale nafci volunt, quod [ a reliquis iuris realis generibus diftin&tum, & ld« fic quartam , aut praeter haereditatem $. 2712. omnino quintam iürium realium ali- quam claffem efficiat. Definiunt vero poffef- fionem, quod fit detentio rei corporis , animi, & iuris adminiculo fatia. Ubi per vocem cor- P? l porisintelligunt actum quemdam ipfo corpore edir U , quo fcilicet res illa aliquando occu- t patur, detinetur e. g. ingrediendo domum, fundum, accipiendo veftem, vel faltem cla- ves ad domum pertinentes. Animi admiicu- t (e lum eft, ut quis velit rem ut fuam detinere; unde alterius librum commodato accipiens n li non eft poffeffor eiusdem. Demum 7ur's a6- Qu miniculum eftin eo, ut legés talem poffeffo- nem r g í Captt V. 49 if nem non reprobent. Sic iura facra a laicis | yf r plerumque ne quidem poffideri poffunt. . Alii ?uris adminiculum explicant in eum fenfum, i llöm utquis rem iure, & non per apertum nefas nW teneat. Ego in negotio fat ambiguo cptimum effe cenfeo, fi potfeffionem ex folo iure na- li l"t no;h ul turae defcribam, per intervalla tamen adjici- ens ea capita, quae legibus humanis circa Eu poffeffionem inventa funt, Itaque quantym ex naturali notione ,U $. 2750. Poffefio eft detentio vei «mimo eandem rem ui [uam babendi — Aniure velinique ad pot- feffionem nihil refert: nam etiam iniquum de- Qu tentorem legés ipfae paffim pro potfeffore ha- ( bent, 4 6, 7, 28. S. ultim. ff. de acquiren d . $ qu vel amitt. po[f. Et ipfa notio poffeffionis [ idem habere videtur: ut adeo polleflio nihil fl ji aliud fit, quam actus iuftitiae, vel iniuftitiae. ol S. 2751. . jf ergl 'Quar& ex data mox definitione infertur primo, quantum ex iure naturae pofTeffionem m PO QQ non effe aliquid iuris. Cum enim omne ius ex conventione ,' & fic ex voluntate duorum f5 nafcatur; poffeflio vero ab unico fieri qu (anft &.LL&., ld altero iufte licet, fruftra tamen. contradicen- 'W»! te; facile apparet pofleflionem a fui conditi- j one ad quodcunque genus iuriumhaud perti- plf ( nere. Sed neque, quod /ecundo conícqui- tur, eft caufa iuris, & quantum ex iure na- J D tu- j l"ars: V]HT É TEGR., so Tra&atus XXV. turae* nullum iuris 6ffc&um , vel quodcun- Nam omne officium que officium producit. morale, velex beneficio in alium , vel ex pacto oritur: & poffefio ad neutrum perti- net, & fic nullam ad producendum quodcun- que officium efficaciam obtinet. * Licet ex iure humano poffeffio multis legum. fa- voribus beata eft. Sic primo potelt quis privata »etiam auctoritate fe in poffeffione tueri: imo fi poileffione fua vifit deieQus, poteft deiicientem (mox tamen; & abs omni intervallo) recens ar- répta poffeffione depellere, C. 12. de refltitut. fpoliat. €9 1. 17. de vi, €? vi armat, Secun- do: Dantur znterdifia , id eít fpecialia remedia amiffam poffefionem in iudicio recuperandi: imo fpoliatus ante omnia in fuam eft poffeffionem refti- tuendus £ot. titul. 'de reftitut, fpoliat. Tertio : Pot- fidens onus caufam controverfam probandi, id eít 'debitis argumentis confirmandi in alteram partem reiicit, J- 14. ff. de prob. Quarto: Pof- feffio eft inter alias conditiones, quibus ufücapio inducitur. Quinto Bonae fidei poffeffio pofliden- hT tem , quantum ad fruücus Dominüm facit, Sexto Q in pari caufa poffidens vincit in iudicio, 1og. [f. d& Reg. iur. Unde Qu f Acriter non "i*aïorv'lïtiga'tui'- iniudicio, penes quem il ftet poffeffionis beneficium. Sequens tamen regu- la aliquando ufui fors efe poterit: Zcilicet quae- ( ratür quisnam a&üs ultimo verfetur in quaeftione, " femper enim de actione aliqua difceptatur, e. g. cede fundum ; won cedam: folves mow folvam &c. Controverfia itaque ad ultimam. quaeftionem re- dacta, is reipfa erit poffidens, qui partem negan- tem íuftinet. Facile equidem conceffero hanc re- gulam non femper applicari poffe; ubi tamen- applicari poterit, litem de poffeffione, ut puto, fe- M ;iciþer dirimet, 23 caþut * 5r il ? Verum, cum hunc pofüidentis , & reapfe negan- Al Mcientiae, & (ic "tis partis favorem ad vim coi p "ad ius naturale refero; nonne contra fecundam Y " *'confecutionem hoc ipfo $0 fcriptaml poffeffioni 5 » h etiam ex iure naturae aliquem iuris effe&um "tribuo?, Verum nihilofecius dicendum effe videtur, quod /olo a&u poftidend i nemo condi- tionem fuam, quantum ex iure naturalij, melio- i i W rem reddere queat: fed in pari caufa ab omnmi ac&u ceffandum ex eo » Quod rationes aequales ml fuam mutuo vim elidant, & fic nullo velut mo- MTA u tu producto, res in antiquo ftatu manet. Ubi poffeffio, feu conditio negantis (fi res feve riffi- rgmä:. me aeftimetur) non eít caufa, fed tantum occa- n fio, ut partes negantis feliciores int, Cum enim T in pari cauía abftinendum fit ab actu; actum ve- liliV TO non edere reapfe nibil fit; haec abíünentia n ab actu ceu mer * um nihilum nullam íui cauiam .Pü hab et, " du 8.:2252. r[æ ;0 f Ex definitione poffeffionis inducitur tey- 2;0, in omnem hominem rationis capacem Sl j , I cuiuslibet rei poffeflionem cadere, id ett; quod quantum ex iure naturae* quilibet pof- fit quidlibet poflidere: eoquod quivis actum Qu To iuftum, vel deficiente iure, a&um iniquum i exercere queat, dummodo libertate praeditus il exiftat? l. 5. ff. de Reg. iur. i ; ze Iure tamen facro laici non poffunt 'poiïïder& iu- jt m : ra Ípiritualia: iure vero romano non- poffunt u poffüideri res commercio humano exemtae, quae les nedum funt res facrae, fed etiam reliziofae, D amm feu quae ex ufü Romanorum ad fepulturas per- u wnent /, 30, ff. de acquz'rmd,.u po[/e[]- "t Da $. 2753- E um 52 Tracatus - AXXXV. $. 2753- tl Quarta ex definitione noftra fluens con- fecutio eft, quod poffeffio euznc, t fimul * acquiratur, /. 8. ff. de acqeiren 4 bvf fe[. Et quae eft quinte confecutió, quod fole animo retineatur, quamdiu alius eandem rert animo poflidendi non apprehenderit, $ s. inflit. de interdi&t. Sic etiam ea poffidere cen- ä femur, quae aliquando apprehenfa, modo ( a&u corporis ( utpote e. g. abfentes ) non de- n tinemus. * Unde rerum corporalium duntaxat datur vera go[J»ffio imcorporalium vero mon wifi quafi pof- fejfio. 1. 10 ff. fi fervus vindicet.. Res autem eiusmodi incorporales funt diverfa iura e. g. ius pifcandi, ius eligendi. Acquiritur vero ifta quafi poffeffio per actum aliquem, aut faltem per plu- res àctus, quos aliquis animo eiusmodi ius fibi habendi, & tanquam fuo utendi exercet. E g fi quis in electione inter alios fuum quoque fuf- ragium ferat; talis in quafi poffeffione iuris eli- gendi effe dicitur. $. 2784- . E£x eadem femper definitione fat apte in- ferri poffe videtur/exto, per alios quoque pof- feffionem a nobis acquiri poffe, fcilicet per procuratorem vel generatim, vel etiam pro fingulari negotio conftitutum . 18. ff. de acqui- rend. po[fe[]. Item per Filiosfamilias, & fer- vos; qui cum res.noftrae ipfimet/fint, proin nihil fibi, fed omnia nobis acquirunt, /. I. $. 5 ,77 de «cquirenda po[fcff. Sed hoc caput ng? um d Caput VT. 223 ex naturali, fed ex romano iure vim fuam ob- AM tinet. UrTIMO demum commoda (altem ra- tione ex.faepius commemorata poffeflfionis fini&ioneintelligitur, poffeflionem eadem fere f) | * ratione dmitti , qua. fuit acquifita /. 8. /f. de acquirend. po[feff Puta fiquisrem vel folo ani- ret p» mo, vel.etiam folo corpore, & invitus dimit- tat, & alter rem a lsl pprehendat, /. 44. ff de 1000 acquirend. . po[fe[f. Maxime vero fi animo, & corpore fimul dimittat rem n ; 44. ff de acqui-. vend. po[fe[. t ?* Inter modos 'extraordi'narlï'os eft, fi Praetor ali- n um in poffeffionem rei tuae immittat, /j. 30. ff. uten de acquirend, po[Ji[] * . L0 T r p lj fi 4 Q e lii ;d " :PO) p€I pf() t/ f oil $ Q I - TRA- 34 TRACTATUS XXVL ä); DE CAUSIS IURIS REALIS, SEU DE MODIS 1 ACQUIRENBI DOMINII. l 0f CAPUT I. N u De . Occupatione. Qu [ Ó $. o755. Modus, feu cau/a acquirendi domimii fere coincidit cum cau/a iuris vealis. $. 2756. Eiusmodi vero modi vel iure eaturalis -vel civit obtinent. Naturales funt potiffimum originarius, & derivatwus. Ex his prior eft occupatio, quae definitur. Et quidem etiam $. 2757. Ipfa vim fuam ex patfo repetit. S. 2759. Ex cuius definitione infertur primo, quod debeat fieri corpove, & anmo fimul. Secundo fl quod res occupanda praevie debeat e//e mullius. il $.2759. Item £erlia, feras fieri primo occupantis. hi €. 2760. Feripetarum tamen conditio eft difficillima: f $. 2761. Licet eorum quoque, quibus 7ws venam i competit, cauífa non raro fit periculofiflima. Q $. 2755 118 (Q I—Iucusque de diverfis iuris fpeciebus a&tfm li eft; deinceps ex ordine, & ad fenfum iuris V romani de modis ius reale acquirendi tractan- dum Coput. I. 95 dum eft $. 2712. Ubi modumik acquireridi do- minii, a t/tulo acquirendi dominii difcernere oportet: nam prior ille eft coufa iuris vealis, potterior vero non nifi ius perfonale , feu us ad reim tribuit. Equidem ICti romani fere non nifi sodos, feu caufas dominii tantum, & non J Timpliciter catfas tur?s vealis generatim fp*&a- ? commemorant:- non tamen importune adeo easdem caufas pro acquirendis plerumque re- liquis fpeciebus iuris realis ftatuere mihi vide- or: nam pleraequae fervitutes; aliqua occu- pationis, vel traditionis fpecie obtinentur, id eít quafi occupatione, vel quafi traditione, quae confiftunt in ipfo a&u, quo quis fervi- tute utitur; & Dominus eundem ufüm pati- i t tur, J ultim. ff. de fervitut. ius vero Pignoris ex primaeva fui inftitutione veram traditio- yr 1 jmul gemxomnino requirit. I^ $. 2756. quüd Huiusmodi vero iuris realis acqüirendi ;ul!liu modos recte dividunt i eos, qui vim fuam ex J iüre paturae, G m eos, qui ex beneficio legum gt j vobur obtinent. — Priores in originarios, & de- m vivativos ; originarios rurfus in priucipales, & accdentes eleganti fane divifione difpefcunt noftri aevi iCti. — Modus acquirendi iuris rea- " lis oviginavius princi palis eft OccuPATIO, quam re&te definies , quod fit apprebenfio réi u mullius iuvi bucusque obnoxiae fatla eo utiimo, itl Ut quiseandem veltt ut faam babere, " 1f jl D 4 /$-2757. «6 "Iratiatus X.;fVI. $.. 2757- Antequam tamen legitimas ex data deHnï— ( tione doctrinas deducam ; peropportunum erit docere, quaratione vis occupationis ab l ipía natura proficifci videatur. Cum enim 1us reale obliget omnes homines $. 2706, mi- rabile fane videtur, me vi ipfius naturae om- nibus hominibus mihi alias non fubditis vin- culum morale obligationis per meam occupa- & tionem inücere potuiffe. Atque huc per- tinentea, quae de pacto illo generaliffimo in X primaeva rerum divifione inter omnes confti- [ tuto dicebam: ut adeo ipfa originaria occu- " patio ex communi illa' conventione vires Y fuas petat*. Elegans, & huc aptiffima eft Hrn- MOGENIANI fententia /. 5. ff deiu[lit. G iur. Ex bociure gentium mtrodutta bella ; d:fcretae gentes ; reena condita ; dominia diflintia, agfis zermini pofiti &c. Hl WK * |d tamen candide fatendum, quod aliud quoque vinculum occupationi fuffragetur. Si enim ante Q omnem hominum conventionem, aut rerum divi- adg fionem rem quampiam aliquis apprehendiffet , b nullam per hoc alteri iniuriam intuliffet. Quare [ alter rem a priore detentam non nifi vi potuif- fet eripere: vim autem innocuo inferre pugnat cunmni reverentia naturae debita. Aft vis eiusmo- i | di ante omne pa&um non iniqua, fed tantum im- pia futura fuiffet, Ut proin verum maneat, me- : yam poffeffionem, occupationem, detentionem ni- hil iuris inferre; fed ipfam occupatzonem non ïi M nifi primaevi illius pa&i, & antiquiffimae divi- fionis'ope modum acquirendi iuris, & gdominii ! 1 Cvaíiffe. S. 2758. welÜaput ,. * 37 $. 2758. Ill Iam ex definitione occupationis ilïfelligi- Jf tur primo oceupationem debere fieri corpore u limul, €2 eninos 1. 3. ff. de acquirend.. po[f* [J. "l Unde res primo, & prae aliis vifa e. gr. mar- Ti garita in littore maris, item fera etiam vulne- Qf« Ü rata non fit noftra, fed illorum, qui ésm pri- V mi apprehenderunt. Item, & f:ctindo rem lp occupandam debere antea nullius effe; alias l eam quidem poffidere, non tamen vi occupa- (iRU tionis noftram facere poffemus, /. 3. f de [li a'quivend.ser. dom., Effetque talis actus re- [ apfe furtum, aut omnino rapina, fi rem eius- 16 [ 11;odi iuris alieni probe conícius occuparet. il $. 2759. t j Cumqtte ferae nullius fint, utpote a ne- mine hucusque occupatae *, etfi in fundo alie- no apprehendantur, /. 3. de ocquir. rer. dom. fe- of lj a quitur. ///t:o, feras fieri primo occupantis,ut ji j adeo iure vendi, emique queant, Non tamen fit exinde inferas venationem effe iuftam, f1 al- iil r! teri cuipiam ius venandi iure fit acquifitum, tl prout in noftris partibus definita defuper iura gü:» fere ubique habentur. Talis enim alienus jil) n venator ius alterius, & quidem ius reale lae- i i dit, quod ille in eiusmodi fundo quantum ad venationem obtinet Unde non quidem pro jon | Y fera, fed pro laefo, aut potius ufurpato iure nl ! venandi ad reQ;icut*ionem tenetur, ir3 Si J Wa P 58 Tratiatus X XVI. * Si enim alVearibus; caveis, muris, fepibus, pi- fcinis &c. ferae inclufae, & fic occupatae iam fint, tunc eiusmodi abs vitio furti apprehendi non poflunt. Caeterum tria animalium oeriera le ius romanum ftatuit. Aliqua . enim fuüunt fera; n nullique fubdita , & fic a quovis occupanda, 3 Alia funt. manfüeta, ac domeftica, quae domi educantur, aluntur e, g. equi, boves, gallinae, W quorum proin nulla nifi furtiva datur occupa- tio. 'Tertii. demum generis funt manfuefada , p feu quae fua quidem indole fera, íed induftria Ti humana cicurata fuerunt, e ] o columbae, apes, ht quandoque cervi. & eiusmodi. Quae tamert fi (uam revertendi confuetudinem omittant, ad ( conditionem ferarum tranfeunt; & fic a quovis füj occupari poffunt, $, 15. inflit, de acquirend, ver, ( 9. - T $. 276'10., d Et fane difficile poenitentium genuä funt hh & feripetae. Nam venando aiienum ius inva- dunt; fe, fuamque familiam graviflimis peri- Q culis exponunt; miniítros iuftitiae vi, vulne- p pa ribus, caedeaggrediendo, .ut propulíando ini- que laedunt: rem infuper oeconomicam non raro negligunt; oflicia religionis etiam diebus feftis paflim omittunt &c. Praeterea venatio- nibus adeo perdite inhiant, ut nulla ratione ]i ab iisdem averti queant ; Sacerdoti hanccon- fuetudinem iniquam effe afferenti, fimpliciter SW non credant; vel aliquando fe ab eius ufü abftinere non poffe, candide fateantur. Qua- T re omnimodis inftandum; ne eiusmodi vena- h tionibus initium aliquod unquam faciant: & fic ab hac ven - fabunt, andi. illecebra fibi faaile tem,e- k / $. 2761. Caput. I 59 D y $. 2761. C Ht heii Equidem ex parte advería magnopere do- CIGfG lendum, fobolem ferinam alicubi adeo auge- N rij & eos, qilibus ius venandi competit, feris augendis adeo ftudere, ut resnon tantum im- mitis effe, fed fere ad crudelitatem fpe&are videatur. Ferae enim adeo copiofae, & im- ia punitatis , ac fecuritatis fuae bene co níciae, M li T magnas fegetes per unam noctem perdunt, & r iM latos fatis fundos devaftant. Doiet cOgitare, n quae certiflima fide narrantur; quod milero- quon rum agricolarum tribütis, & oneribus aliun- , fi fí de plurimum afili&torum labores ,. füudores, imo fere fuüftentationem ferae beftiae libere depafcant, tantum ut Dominus aliquis füper- j H fluis, et quibus non indiget, delectationibus, et animi remiffionibus indulgere queat. At- f ] que ut de iure hic nihil quaeramus, quam grandia, ac certa impietatis peccata h tUt aec finty 0 h patet ex $. $. ol dU l CAP U T B jl HZIU»]G De vebus inventis, & fpecz'þtz'm de Hefaufis. d $ 2762. Sed ex definitione occupationis infuper fluit fCii ef ; quario, res inventas, & in nullius unquam do- minio conftitutas fieri primo occüpantis. u 2763. Praeterea quinto, idem dicen ent .a Domino [ibere dimiffis ; ! dum dwe rebus $. 2764. Et " T Thelauris. &xio íub certis conditionïb;is. et,iäm de * n 2765. Res tamen invenfae, quarum Dominus iu- Ka indlfü:ria nofci poteft; per feptimum corolla- riulmn " T d 69 Tm&atu.f XXV L Si N rium, non poffunt ab inventore occupari. tamen Dominum refciendi poft adhibitam iuftam li operam nulla fit fpes; n $. 2766. 'Tunc recius effe videtur inventori -adiudicetur. æ eiusmodi res $. 2767. Cum enim in tali cafu Döxiiinu; rem per- L ditam fibi amplius habere non queat; $. 2768. PFer effavaür confecutionem ex $. 2756 infer- j tur, eam rem tanquam a Domino fuo reli&tam ab li inventore occupari posfe, ita $. 2769. Ut eam nteque - : tX caritate in pias caufas ero- I gare teneatur. I $. 2762. - Ti Y Cetebre occupationis genus datur circa res inventas. Et harum aliquae in nulhus uriquam dominio, aut iure fuerunt hucusque; aliae vero a quopiam u f4ae fuerunt aliquando iam d babatae De prioribus facilis, et qu:rta qui- Ui dem ex definitione noftra.habetur confecutio: ! res nunquam occupatae, et prima viceinvene h tae cedunt invenienti, e. g. lapilli, gemmae, T« margaritae in littorerepertae, $ 18. injtir. de Vil l! ver. domin. acquivend., i 4$.-2763.. Àv ( Vl Verum res, quae occupatae, & nunc re- D Ll La cens inventae fuerunt, vel a Domino volen- te, et /ibere erant; dimiffae; . vel ab 1wwito de- perditoe: de prioribus, utpote wullius turi ob- t"0x;/ae levi rurfus negotio, et qumto infertur, eiusmodi res ab :nventore iuft? occupari pof- fe Eae vero, quae :nvito fuerunt e/ap/ae, rurfus dividi petunt ig eas, quarum memoria 1208 s; Captt iL 6t 8 gnn ampliuä extat, &in eas, quartim memoria o hucusque ba^etuy. Res inventae, quarum Ó memoria non amplius extat, vocantur nobis tecfaurus, quem iex 31.6. 1. ff. de .cjuirend. Ut ver. dom, delinit , quod. fit verus. depofitio pe- cumae, cumis memorig qon omrlus extat. Ne- dnfat que rationi thefauri obeft, quod ex variis fig- hd nis, vcl etiam literis colligatur, a quanam fa- n milia fuerint res illae depofitae. Nam hoc non obftante dici poteft, quod ejüs memoria non extet, utpote quae vivo tantumteltiímo- nio, & non meris fignis propagatur. . Vid. S. 3273 ". Quare - 2f g $. 2764. j n Sat firmiter confequitur 7]to, q'üantu'm. jo i de jure naturae thefaurum cedere inventori, m utpote qu; Dominum jam non babet : 16 enim a Jit ejus , qui imvexerit , quod. s. alterrüs . fit, iL 4 31. ff. de acquiveid. ve^. dom.' J Et fane hae- nmaC, redes illius familiae thefaurum recondentis, me i voluntatem eundem fibi habendi dudum di- miferunt, aut potius nunquam habuerunt: de ré enim ignota nullum poteft dari decretum voluntatis; & nemo vult id, de quo non co- ( gitat*, Ut adeo thefaurus res dereli&ta fit. olet * Jura tamen romana circa thefauros recens in- " ventos, ita fítatuerunt, I;5 ut in fundo gro-. j grio inventus tofus cedat inventori. odo, In Yi )f loco tamen alterius foríuito inventus, i nter Do- minum . fundi, 1 PO' & invectorem aequis partibus dividendus eft. 3iio: Data opera in loco. alieno lpjf!!; inventum £oówm capit Dominus fundi 440 de- mg(la nique artibus impiis quaefitus capitur Z HNUCO, j ^ $.39. d. 62 fraïfa?u: XXVI. M $. 39. fnflit. de dcquir. vev. dom. | Recentiores Principum conftitutiones ex quolibet thefauro l l partem aliquam magnam Reipublicae, vel Prin- W diverfae funt. cipi adjudicant; quae quidem in diverfis lqcis E Ü 5- - 2765- ] f Porro ves ita inventae, ut eavum etiain- num memoria extet, habent quidem Dominum, fed qui invenienti modo cognitus efL, alia vero vice poft adhibitam etiam omnem induftriam, ignotus maonet. Si Dominus inventori cogni- tus fit, abs controverfia licet ex noftra occu- pationis definitione // Htimum corollarium fta- tuere, quod ejusmiodi res utpote a/ieno juri obnoxia non pollit ab inventore occupari, G. 47. in[lit. de ver.. divifion. Verum fi Do- minus etiam jufta induftria refciri nequeat, & tamen rem ejusmodi recens fuiffe perdi- t tam, & fic in dominio eífe viva habeatur memoria, gravis ferveeinter DocTORES con- EH I troverfia, aliis eandem rem inventori- adju- dicantibus, dum alii ad ufum religionis, vel de bil in fubfidium egenorum illam adhiberi volunt; fcilicet ut res Domino fuo ad rationes aeter- li b t nas utilis fiat, cui in praefenti vita prodelfe amplius non poteft, ^ N Utf $. 2766. li Et haec fecunda fententia prae priore nort fha tantum pia magis, fed etiam juítior videba- I tur mihi ; eoquod prior illa rationibus diver- Q fis, & non firmis adeo, ut ego putabam , a QU j Patronis fuis defenderetur. Nunc tamen in partem 3 Caþui 1. 65 J iljis] RUL partem in'ventöris magis propende/o; et opi- !! A nionem meam fequenti ratione explico, Rem i5 00 alienam inveniens debitam induítriam in in- dagando Domino adhibere debet. Induftria vero in praefenti negot io juíta, debita, ac fuffciens illa eft d ; qua impenía fp es nulla, ne of quidem minus probabilis fupere ít, quod Do- Qu Quf C minus rei perditae deinceps refi iri queat. * j n ) * In rebus exigui momenti facilis diligentid fuf- ficit, non nihil major requiritur in ,rebus mo- ( p bilibus, pretiofis tamen, praecipue fi fint fin- od gulares e. g. gemma extraordinariae formae, Diu- 11 tiflpe exipectandum in rebus immobilibus ,. fi- quidem hae aliquando a Domino' $ tf ágnorari pofüint,- quafi Perdi, & path j $. 2767. (l y Quodfi jam res ad eum cafu il m 'pervïenerit, ut prudens fpes inveniendi Dominum non d ( amplius fuppetat, J confequens eff, ut etiam Dominus omnem r ll defpondeat, ecuperandae rei fiduciam r Cumque rem acqu ifitu impofti- ) bilem nemo fibi habere velit glünfa , imo ut fuam habere ne quidem poffit, conf; s quitur, ut eam yi coactus j ; àc dolens dimittat , navicularii ad- inftar, qui res füuas pretiofas in mare ja&at, Utpote quas certo alias fluctibus ha uriendas novit. IN eque defiderium recuperandi rem fuam fufli ml cit ad profequendum domi fed requiri tur decretum: fi - d c amplam quis di m tionem forte defiderabit ; & n emo dicet, quod per ejusmodi votum u* nj fuam habcre 2 voluerit, Sed etiam navicularius nofter mer- f ,ell' ces E 64 Tratdiatus XXVI. ces fuas retinere defiderat eo ipfo tempore, quo eas projicit, & utique projiciens easdem non amplius habere vult, quia fciücet me- rüm defiderium, quod jam dixi, ad profe- quendum priorem actum non eft futliciens. ^ $. 2768. Cum jam fine omni prudenti recuperan- dae rei fuae fpe Dominus eandem fibi vero animi decteto haberene quidem poflit & proiu Ve res illa vel ab invito Domino dimiffa uullius Y 'uri obnoxia effe incipiat : ex faepiu $.jam com- V illvo fat Dot memorata definitione S. 2788., e] rem per ditam nul- apte inferri poffe videtur, m la amplius Dominu m inveniendi ífpe fuppe- pa tente, tanqua m dereli&tam fa/ve ju[Litia occu- V quantum ex oflicio juftitiae ad ar pofle: & nullam dari obligationeimn * rem, aut pretiuni Yei caufas ejusmodi in pias, quas vOCamus, I erogandi. jtin ure inventor ad hoc teneatu r? non 09 "* Quo enim j hoc enim non ad agendum, fed à ] jure veali 5 Vel fi te abfente Gh abftinendum obligat $. 2706. Dofi res tua periclitetur, an alius vi juris vealis te- vel conductis ope- COIPI netur rem eandem vendere , 'endere? aut tu in li rariis e. g. ab inundatione def eum, fi id neglexeri t, ex laefo jur e reali a&io- N bebis 2—- Sed neque ex jure per- 4mem vealem ha N TWonali rei alien ge inventor tenetur eandeém in q pauperes erogare; nam ju s perfonale non nafci- I ! tur nifi vel ex patfo, ve lex dammo inique w- Mx[( Inventor autem lato $..5. inflit. de olligat. xxür cum ignoto Domino nulium po teft habere pa- nue (lv é&um; neque eidem, quantum fcire potc ft, dam- num | 1 Coput II * 65 num hücusque intulit Certe nemo P Jf ,tenetur negotiortüm geftor effe. ex iujiifia t Aliud de eo , qui rem füito ablatam Domino ne- Ll quit reddere: hic enim ex damno inique , illato ) iuris perfonalis vinculum patitur;. teneturque (s ex iufhtia. laeja alienum . detrimentum qua de- muncunque 'ratione reparare, ut fi ipti Domino pretium reddere non queat, illud im' religionis, vel mifericordiae emolumenta converfum Domi- no fuo hac tandem via prodeffe faciat. gt 2769. qu Aft nunquid fültem ex pietate in miferum, proiü ul vel, certe ex caritate obligatus erit, rem in- ventam piis caufis impendendo Domini ne- CO j f $otium, quantum licet, utilifüme gerere? velfi ex appofito igne horreum 7irii confla- graturum effe praevideas, nonne abs praevio a u pa&o, & ante omne damnum a te illatum, vi folius caritatis ignem extinguere graviter (ir adftringeris ? Verum id quidem plerumque Ut caufaä verifümum eft; fed haec obligatio caritatis rem alienam vendendi, diftribuendi &c. tunc primum incipit, quando ea res f^fvo. iure oc- 1 ii 41 cupari non poteft: quod fi vero per oflicia i iuftitiae rem in fuam quis utilitatem vertere äbfäï& pofit, non tenetur eandem in facra alterius J commoda vertere plerumque. & vi commu- $0 qi nis caritatis Cum igitur rem inventam Do- « mino nulla ratione comparente, falva iüítitia (Ju poflit inventor capere; plerumque ne quidem g p €x pietate, aut caritate a capiendo hoc. iujio lucro impedietur *. Certe mea iura non te- y au[lm neor femper ad animae tuae commoda iinpen- cre, "u p x jii Tom. VIII, *Denique- E 66 Tratiatus XXFI. | * Denique noftrae opinioni non Obeft, $.48. ". t it. de ver. divif. res enim levandae navis cau- li fa eiectae habent Dominum, qui facile refgiri queat. CATUT UE De mdis acquirendi dominii , qui per acc 'e.j..*- q . fionem obtitient. Y Modi acquirendi dominii , 'qüi occupationi $. 2770. ll acci dunt, vel fuünt naiurales, vel induftriales, (e vel mixti ex ütrisque. Et naturales quidem $. 2771. Sunt foetura , & alluvio , vel aliquande 1l etiam vis fluminis. fur Induftriales vero funt 'äccq"üïa, $. 2772. & commixtio, D'enique I $.2773. Confujio , d $.2774. d claffe m -mixtorum . jatz'?* , -i'fä«pl-izfrzta—';io pertinent, lu ^$. 2779. aïis , feu imodo aclquï.' Explicata. caufa iuris re Qu rendi dominium originario principali, id elt oc- tiU ginarii, qui- [. cupatione, fequuntur alii modi ori fed qui funt dem, & iure naturae obtinentes, I accidentes , & per viam. acceffionis vim fuam d ffitendum exferunt. Quamquam minime di i fit, hos modos accidentes, prout m . odo ob- ure Romano traxi fTe, ij tinent, fat multa ex 1 lt prout confideranti patebit. 'Tres autem claf- bu íes eiusmodi acceffionum diftinguere ipfa ra- d .tio nos docuit. Alia enim eft tatura lis, alia xta vocatur 5 indujirialis, tertia denique m vel fola prout nempe vel vi folius naturae , d eft na- hominis induftria, vel utriusque, i turae, fecif Cg)ut. IH. | 67 | L Al turae, & induftriae fubfidio 'aliqüid rei no- Va flrae accedit, $.. 2771. Inter acceffiones naturales primus modus acquirendi dominii eft feetura, id eft, quod [ iti ex ventre animalis tui naícitur, tuum eft, ne- que ab alio poteft occupari, $. r9. iufht. de pidtt rer. divifion. . Poft hunc fequitur allwo:o, qua impetu aquarum fundo noítro fenfim, ac la- gfh'lüfül )d tenter adiecta incrementa noftra fiunt, $. 20. ii in[ht. de ver. divif. Si enim integra alieni fundi portio fimul vi flumimis noftro agro ad- liciatur, ea prioris Domini eousque manet, T donec ope radicum cum nofítro fundo coa- luerit, . 7. ff de acqu vend. rer. dou. $. 2775. Nunc iuvat acceflionis i»duffrialis pleras- y que fpecies referre. Sic in primis accefio- [ rium fequitur fuum principale generatim /, 26. j q Jf- de ecquirend. ver. dow., ut adeo gemma au- j fit ro noftro inclufa, pannus veftimento noftro fitf affutus, domus folo, & fcriptura chartae no- ndllm ftrae cedat * id eft, noftra fiat, S. 26. &$ fVf p0 in[litut. de ver. divij. - Haec tamen omnia ita xifh intelligenda fünt, ut alteri pretium gem» ae, ( panni Cc. reddi debeat. » $.26. & feq. z'rz]ïi;-. f de rer. divif. ** J * Excipitab hac regula Imperator folam p &furam: ;tllf ! indignum enim effe centet, ut àrs pretiotiffima f e. g. Zfppeilis vili cedat tabulae , go '34-. mjilt. 1 'f 4e ver. divif. H*agq E 3 Se Ne. $8 Trattatus XXVI. dX* Neque. propterea hi modi acquirendi domini? N otiofi, aut nullius efficaciae funt.. . Nam domi- fs nium gemmae vere ad nos transfertur; eandem deinceps cum eífe&u vendemus; eadem furto EUl fublata nóbis peribit; rmeque alter poterit exi- exemta fibi reddatur; M gere, ut ex auro noftro : E fed quod di&dum iam eft, folum illius pretium jure petet. Illud tamen fatendüm hunc, alios- Q [ V qu e modos acquirendi dominii, equidem inter €os, qui de juré natura é obtinent referri non po tantum a D. D., fed etiam ab ipfo TUSTINIA- Qnt NO in inflii.; fed eos parum naturales effe. dlie per coniun é&ionem enim phyficam non intelligi- tur, aut effcitur vinculum morale, qual e eít h, ius, & dominium. Unde. magis per imitatio- iV la nem, & quamdam convenientiam hi modi ac- ft qduirendi dominii, a natura reipfa Vero a legi- bus profe&i effe videntur, ( $./2773. Induftvialis acceffionis exempla funt infu- per coufüfto , -& commixtio, quarum prior & liquida , pofterior ad arida pertinet. Et qui- dem utraque rem facit communem e. g. Guo vina in"'eodem dolio mixta, fi mutua volun- tate confufio, feu mixtio fit facta, /. 7. $. 8. j * Si vero confufio de acquireud, yer. dom. / £ fa&a fit fortuito, vel alterius duntaxat VO- : luntate contigerit, res confufae fiunt confun- dentis. Contrà vero unius voluntate, aut ! mero cafu fi commixtio fit fa&a, quilibet rem E f fuam capit e. g. ex commixto grege fua peco- «l ra, ex commixtis mercibus fuas quilibet vin- | Q MU U( dicat, $. 24. inflit. de ver. div;f. *. .A con- s fufione, & commixtione non nihil differt an /pecificatio, qua noftra opera in rem alienam - nova h Capub IH 69 tnità dort « mova'forma inducitür, e.g. fi ex tuo auro At Ícyphum , ex tuis botris vinum , ex tuo ani- Bu mali mactando carnes quis faciat, Circa (l t ts quam IusTiNIANUS ita conttituit,. ut fi res prtu ad priorem formam reduci queat, forma ce- T dat materiae, feu potius Domino materiaes y i fi vero ad priorem for mam redigi non amplius m D pofüit, materia tral 1v latur a forma, id eft ce- datilli, qui formam illam immutabilem in u d Jl n alienam mater i I jam introduxit, 6. 28. znfi*t. de !l [ j Vtr. divif. **. Dominum tamen materiae dato f 0di 4 pretio debet indemnem fervar fdkündkatïï 8 u23. Jfï de g ** Speciale quld Obtinet circa commixtionem pe- cuniae, feu numorum, qui etfi alieni, veletiam furto füblat fiunt commifcentis, 1fi eos eum fuis ita commifcuit, ut difcerni nequeant; licet ib WUR prior numorum Dominus adionem perfonalem in commifcentém habeat, ne fuo innocentis, & Eg qm inviti detrimento alter ditior evad de folution. at, 1. 78. ff. P N V 9"* Et fic fcyphus manet eius, cuius erat aurum: l Carnes vero evadunt eius, qui alienum bovem Jibi malavit. Idem de vino ex alienis uvis ex- oni preffo, quod utique ad formam uvarum redu- j r ci nequit;. L. d u $. 2774. M Modi acquirendi dominii ex noftra indd- « m u ftria, & beneficio naturae mixti, & tertium aeceflionum genus funt fatio , g ä l & implatitaco, quibus arbor, & quaevis planta :fi tamen ra- l ( (ille jf ices egerit, ac folo cohaeferit) cedit Domi- no fundi, dedu&to tamen plantae pretio, jjre r $.36. inftiz. jf- ltem quod inde de yev. d ivr J COn- Tratiatus XXVI. 49 M confequitur, ut arbor in confinio «pïanï:ata, & radices in fundos diverforum Dominorum mittens, fiat utrique Domino communis, /. 8. ff. de «cquirend. vev. domin. * X Et ita quidem de iure romano obtinet: mam eorum, quae mihi adire datum eft, locorum ECREOL Ro i MA NO - tll uíu dominium arboris ex folo ftipite aeftima- tur, ita ut nedum radicum , fed etiam ramorum in alium licet fundum,-propendentium nulla ha- ; €* £5 co beatur ratio« CAPUT IV. — De "Traditiene. 9- D $.2775. Modus. acquirendi dominii-' derivativus. eft traditio ; E $. 2776. Quae definitur, quod fit módus 'acquirendi j domiaii iure natwrae obtinens, quo Dominas. vet f Juae -alienandae. facultatem , 62 animum. habens, i eandem tradendo in. accipientem transfert.. 'Unde $.2777. Sequitur [mo, hunc m « D turalis. * * od,u,m effe Zuris naf- K $.2778. lido, non nifi Dominum veij Ilitio, neuti- [ quam pupillum, & IPto neque commodanLen, (i deponeutem ,. locantem €3c. rei fuae dominium transferre. $.2779. lto vero non nifi 2n d cceptantem ; & V Ito rei corporalis vergm, rei auteém incorporalis quafi iraditionem Reri, Quae quidem quafi tra- li ditio, Confecutionem intel- [/ $.2780. Prout per PlIitimam " ligitur, ad transferendum rei incorporalis do- nitione traditionis minium omnino requiritur. Denique ex dþfi« ^ Ü &. 2781. Infertur //lHvo, qt 10d. ad eam cauja, feu. ( ttulus probabilis non fit neceffarius. l $. 2775 gt iÉ Caput. IV. | y $. 2775* ii QUW Pergimus in explicandis iis modis", feu caufï? X acquirendi dominii, & cuiusvis iuris realis, qui modi, & caufae ex iure naturae vim fuam a Et obtinuerunt, vel obtinuiffe videntur. Yoriit hucusque de originariis, id eft, de iis actum gt morut eft, per quos ius reale antea non extans re- ii i cens producitur: deinceps tra&abo de modo derivativo, qui ius reale prius iam exiftens ab uno ad alterum transfert, $. 2756. 'Qualis eft unicus, fcilicet TRAD1TIO, quam defi- miunt, quod fit- $ 2726 'UM ;11 Modus acquirendi dominii iure naturae ob- qJ:fr'iïäï tinens,. quo Dominus vem fuam alienaudi fa- i idm cultatem &2 animuwm babeus, . eandem tradendo in accipientem trausfert, G. 40. inflit. de ver. 2 j divif. Cuidefinitioni aliqui mea opinione non recte affuunt fequentem particulam: £x :4- [ fla cauía transfert ?. prout patebit ex dicen- im!!lïmt dis. Exqua definitione apparet yiti $..2099, J prIïiïg Imo hunc modum acquirendi dominii effe ai[ p iuris naturae; uibil emim tam comveniens e[t natttrali. aequitati, quam voluutatem. Domint | illtf" vcm fuam in alium transferre. volentis ratam TA ( " i bsberi, $. 40. inflit. de ver. divif. Et qui- dem, quod traditio fufficiat ad transferenda li fü dominia, facile intelligitur; an vero de iure non item certum eft, paturae fit 1?'eceiïa1'ia, E Quia " 7TraGiatus XXVI. 72 Quia vero actus corporales ad hoc meuti- quam, fed folus animus aptus eft; dicendum eft, quod voluntas alienandi fola dominium ; transferre poffet. iNudis equidem pat&is do- f miuna uon tronsfevuntur, 0.20. C. de pa&, quia fcilicet per nuda pacta non volumus alterum rei noftrae Doniinum reapfe facere, fed tan- tum promittimus, quod eundem deinceps eius rei Dominum eflicere, eamque in eius ius )u aliquando transferre velimus De iure tamen In Romano eiusmodi traditio materiata omnino 0(4 requiritur, *Verum eadem definitione d r & 22779. Habetur IId:, quod non nifi Dorhinuä poflittradere *, & quod non Domipus, tra- dendo rem non fuam, alterum non poffit fa- cere Dominum; etfi ifte vitiofae traditionis ignarus bonae fidei poffeffor evadat, ufuca- pionis initia inde faciens, /. 30 /f. de ;cquireud. yev. dom. Cum vero-tradens debeat haberve f ciltatem al en.nid:, fequitur /I// o, pupillum absque auctoritate Tutoris tradendo non pof- fe alienare. Et quod eft /ium neque illum quidquam dominii transferre, qui rem fuam apud alterum deponit, eidem oppignorat, lo- [ / catione, vel commodato committit. Eoquod talis anumum alienandi non. habeat. il li * Parum autem intereít, an per fe, vel per alium e 5 o per procuratorem rem tradendo transferat, ) l, 9. ff de acquir, ver. domin. I : & $. 2779. x Caput IV. VU« $S. 2779. um Infuper traditio debet fieri accipient?, at- UYT d que ideo 7fto difeitur, traditione nihil fieri, fi alter nolit acceptare. Nam omne ius, & Q proin etiam reale non nifiex conventione, ATU & fic utriusque voluntate nafcitur, $. rrsr. [ Praeterea ifte modus acquirendi dominii non sl nifi *radesdo perficitur ideo infertur //to res j li corporales vere, res vero incorporales, feu m mera iura quafi trad:ndas e Iï'c, L. 8. ff. de Y acquirend, p»[f. * "* Pera traditio rerum mobilium fit eas e manu in manum dando : immobiles . vero cenfentur «ere tradi, fi.novus Dominus in eas introdu- catur, l. 3. ff. de acquireud.. po[fe]]. imo fufficit, fi ex longinauo eae oftendantur novo Domino: u ( quae traditio vocatur louga manw fa&a, 1.79. n df de folution Iterum fi res iam aliunde e. g. | i ex depofito fit in manu alterius, tunc abs omni TU tradinone, & folo animo alienandi in eiüs po- t teflate relinqui, & fic Drevi, quod aiunt, ma- $»"s tradi poteft. $. 34 znIit. de rer. divif. . De- iil nique aliqua traditio /ymbolica vocatur ; . cum ht fcilicet loco ipfiüs rei fignum aliquod e. g. cla- lufi ves, vel infignia traduntur. L.z, . de acqui- vend. po[f. pof Iuf $. 2780. j J Cum vero res Wicorporalet, feu mera.iüra vere tradi non poffint, ideo harum rerum quafr pl iraditionem requiri , ex deünitione traditio-. jf nis $. 1351. non adeo inepie, & //I/[imo in- fertur.' Eiusmodi iam quafi traditio ex eo in- n telligitur, fi prior Dominus, feu cuiuscunque ttat , Ur, iux*is, realis poffeffor permi fcu patiat ut ) N —— 74 Tralatus XXVI. ut alter tali iure uti incipiat, /. uit. ff. de fer. E. g. fi per fundum alienum transeundi faciat initium , altero nog repugnante, 5 278t. Demum noftra definitio traditionis facit intelligere V IITvo , -quod ad traditionem, & ad transferendum dominium non requiratur caufa, feu ius perfonale praevium, quo quis ad transferendum alicuius ret dominium obli- gatus fit; e.g. Titius falfo:perfuafus fe Caio centum debere , atque ideo, centum ex erro- re folvens, Casum eius pecuniae tradendo eam Dominum facit. Nam praeter faculta- tem, & voluntatem nihil ad efficacem tradi- tionem requiritur $. 2776. Cum lumine na- turae certum fit, quod is, qui poteft, & vult, facere, reapfe faciat: etfi in hanc voluntatem, errore aliquo indu&us fuerit. * * Nemo fane illud matrimontum nullu m effe di- cet, quod quis inivit falfo perfuafus, fe ad hoc ex praeviis fponfalibus (reipfa non exiftentibus) obligatum . effe. Atque ius r omanum omnino . eít huius fententiae, quam qui dem multi ICti ver. donme. reprobant, Sic [.36. ff. ad. acquirend. tranfi- dicitur proprietatem ad alterum omnino je, etfi pecuniam dans donare, a ]ter vero. tan- quam & x mutuo debitam accipere velit. Certe in hoc cafu ante traditionem nu llus aderat de- | Praeterea ex iisdem .f bendi titulus, vel caufa. romanis legibusWadebttwm. , id et aes cauja le- gitna fol utum condici, feu a&ione perfonali repeti debet, tot. titul. de conditt. indebit. iam eiusmodi pecunia ex errore foluta vindicari , e m adione rcali petenda fqret, fi per tradition CX 5 Caput IV. 75 if ex errore fa&aïn dominium non fuiffet transla- ficat tum, Fid. quae de quafi. contra&. : imferius. di- fputabo., Equidem L. 31. . f. Kdeï- acquiv. ver. dom. ait; Nun- uam, wuda iraditio tvansfert. dominiun : — fed 4as fi veud/tio, aut aliqua iufla caufa. pvaecef- « fici Éu Jerit, proptr. quom traditio. [equeretur.. Nerum quia l 36. ff. eedem., & infuver totus titulus xm7 & tam 2n ff.. quam C. de cond;£l, ind»bit. pro. no- m At bis ftat: illa /. 31. facile admitrit fequentem j Q fenfum: ANVua4quam muda, id eít, a voluntate 10 l alienandi vacua traditio. qualis fit in depofito, commodato &c. transfert dominium; fad tunc (l t i folum traditione transfertur domipium, fi zufía cüM[a , (etfi reapfe non exiflat, fed appareat jendi tantüm) praece[/erit: . fine hac enim nemo cen- culte Q fetur velle rem í(uam alienare, íeu aliter: " fine iufta- caufa non cenfetur adeífe voluntas. trans- V ferendi dominium: fitamen haec voluntas, fal- J I2 fa licet opinione decepta reapíe exiftat, feipfa MU erit efficax ; neque illa caufa vere exiftente ulla- " Áv i Xenus indiget.- J l CAPUT V. j j U fl ( ij j De uliima' Voluntate decedentimh. 2789. Modi acquirendi dominii Iure civili obti- j o ^nentes, vel funt wmwverfales. vel fugulares, ] [Wr 2783. Inter univerfales confideratur /aereditas. ( 2784. Et quidem ultima decedentium voluntas pro- j ( babilius ex 2ure naturge vim habet: o ï 2785. Hoc tamen teftandi negotium a iure civili t Ü innumeris /olemmitatibus eft veftitum, quas ta- d l, men ius facrum parum probat. Quarntum vero l tj ] ad rationes conícientiae eaedem iblemnitate; , l $.2786. Ex prima fententia meutiquam; t l^ $. 2787. Ex fecunda non nifi poff fententiau Kudicis , lonim ac demum D Ü $. 2738: 76 Traclatus XXV] $. 2788. Ex tertia fententia s/0x, €? absque ullg Jententia. obftringunt Quae quidem ultima fen- tentia 2789. Ex legibus vromanis ingens robur accipits —— --— o — — $ x 2790. Ex vütione tamen grave contra fe argumen- - tum. patitur. $ 2791. Ea tamen, quae ius civile circa teftandi rationem habet, pcrfun&orla opera tra&are ne- ceffe eit. E $. 2782. g Il oft explicatos illos iuris realis acquirendi te 110dos , qui iure £aturalt obtment, fequun- [j tur ex iufto ordine alii, qui foli beneficio ie- d gum fuam in transferendo dominio efficaciam t debent $. 2756. "Unde hi modi adquirendi dominii c/vz/es dicuntur Verum etiam c/vi- les ilti dividuntur in univer(ales, & fingulares. Priores funt illi, quibus unzverfum ius unius transfertur in alium ; pofteriores vero non nifi unam, aut plures res certas, ac definitas tamen alterius dominio adiiciunt Quod à l quidem jta perficiunt, ut nulla requiratur tra- d'i?5: alias enim nihil praecipui a legibus, fed i confuetam duntaxat a mre naturae vim ha- 1 ! berent. * ( "* Sic e.g. haereditas mox eft tua, quamprlmum de ea acceptanda animum explicalti etfi ex ea- 1 dem nullam partem, literas, claves, aut e*uss modi apprehenderis l $. 2783 Inter modos acquirendi dominii iuris civi- Iis univerfales a nobis confideratur fola HAE- ï RE- ^* 4 Capyt V. M 77 i zgif-s m*:mms,ï quae generatim, -& in folo —iu're 1 naturae confiderata e/f f/ucceffio in ius defunt&b", ex buius voluntate alicut con[ltutum. Ubi in- * ipit, primis difputatur, an de iure naturae mortis lss caufa alicui quidpiam relinqui poffit: mortis hnti inquam caufa, id eft, in eum fenfum, ut res non mifi poft mortem donantis alteri cedat. J Neque huic dubio graves defünt rationes: nam durante vita donans alterum non vult facere rei Dominum, alias enim effet donatio - inter vivos, & non mwrtis caufa ; poft mor-. eni tem vero id efficere non poteít, utpote quo |üt ]e« tempore ipfusmet rei Dominus non amplius eft. Neque enim pro eo inftanti dominium Ym transferre quis poteft, quo nullum amplius x «lominium obti,net. ( "j (IS. 2784. j f0f Verum -üfu-s Gentium ui-timas m-oriehtfüm voluntates pro facrofandctis. habentium, ut yia ÜO alia omnia defint, huic teftandi negotio , .& iuri haereditatis certum robur impertire vi- M fe detur. Et infüper ex communi illo, ac ge- li nerali pacto , quo res omnes divifae fuerunt, donationes mortis caufa fat firmae exifterent. Ratio priore So allata haud obeft; nam omni tUt translationi dominii obftaret, cum in ultimo- [ 'JS« inftanti prior, non item alter &t Dominus: in primo vero momento novi dominii prior non amplius eft Dominus, & fic alterum Do- minum facere non poffet: quod uti fs que nemo prqbabit. Scilicet prior Dominus tempore y dominii. " 78 Tra&atus X XVI. ll dominii füi adhuc perdurantis vult, ut proóe« ximo, vel aliquo fubfequo inftanti ipfusmet j fo non amplius; fed alter, & novus Dominus jus rei teneat. Quare translatio dominii non te l in uno momento fit, fed duo involvit inftan- tia, fcilicet ultimum prioris, & primum novi H dominii: dum vero in ultimo dominii inftanti prior Dominus vult, ut in proximo alter fit pl 41 N Dominus , dominium transfert eo tempore, quo eft Dominus, Quae explicatio facilis h d eft, & nihil abfürdi involvit. "Atque banc facultatem ex hac vita decendentibus ex iure i f naturae afferere omnimodis oportet: ut Ícili- cet quabtum ex fenfu naturali ultimum, eum- Wt que dulcem fru&um hunc ex vita fua guftare queant, dum labore, ac folicitudine fua, & profperae, fiquam habuerint, fortis particu- lam in eos, quos maxime diligunt, derivare, & fic bonis fuis per alios etiam poft mortem n frui queant, Felicitatem enim capitis nobis f vehementer dilecti, vere noftram elle repu- tamus. [ $. 2785. N Verum fübtra&a naturali. fimplicitate, in « W hoc potiffimum negotio, fiunquam alias, fub- tilitates , ac pene fuperftitiones iuris romani Ío [ nos involverunt. Quae quidem tot, a€ tan- tae funt, ut etiam egregius ICtus non nifi ti- (Q lt mide, & vix abs periculo errandi folemne; & quod nullatenus impugnari queat , tefta- W mentum condere fciat, Unde merito etiam ex lis Gentibus, quae ius romanum caetero* quin . Caput F. 49 to quin adoptarunt, p.lures ifuis ftatutis munici- Id palibus fecuritati, ac libertati teftantium, has N folemnitates remittendo provide ,. ac fapien- Yi ter confuluerunt, Imo Pontifex C, 10, de fe- nl D flament, Ufum hárum folemnitatum tanquam 10l a divina lege, S5. Patruminfiitutis, & a gene- Yfant rali Ecclefiae confuetudine alienum penitus re- hr probat Quiatamen haec doótrina ad dogma fidel minime pertinet, & lex pontificia in ne- j hd gotio profano extra ditionem Romanae .Ec- É r clefiae vim non obtinct, "Theologi quantum u ad vastiones con[cientiae in tres partes divifi funt: puta pro illis locis, in quibus fplemni« eui tates rom-gnae receptae funt. i u $. 2786. j jj Et quidem prima claffis D. D. afferit, eius- j Ü l modi folemnitates in foro conícientiae - mini- me ftringere: leges, quibus hae folemnitates 90 u ftatuuntur , in praefumptione fraudis fundari, & proin fi fraus reipfa abfit, aullam obligatio- nem induceye. Sicque haeres teftamento mi- nus folemni inftitutus poffet haereditatem adire, & haeres ab inteftato deberet eandem , jl [ib cedere priori, etii ludex contra haeredem fcriptum , & pro fücceffore ab inteftato fen- nl t tentiam tuliffet: Si nimirum uterque probe confcius, vel probabilius perfuafus fit, nul- ht ij lam latere fraudem, fed teftatorem ferio hanec Cm k ïcltlptate-m ultimo habuilTe. t gu ]Um $. 278? $Q Tratlatus XXVI. H $. 2787. o . Alters fententia in eo eft, ut eiusmodi te- fe ftamentum minus folemne ante fententiam, Iï: & ceffante fraude efficax e[[e , per fententiom tamen Zudicis irritari, & fic fuo robore exui 1 afferat. Et proinde haeres fcriptus, usque l dum eiusmodi teftamentum refcindatur, hae- ( reditatem tuta confcientia capere poffet ; la- l ta tamen contra fe fententia totum haeredi ab d inteftato reíftituere teneretur. — Regque ex horum opinione fere fe haberet, ficut in qui- busdam pa&tis, quae iure naturae valida, dein- Ti ceps áuétoritate iudicis refcinduntur. W m L q" gn 2788' N — Verum iuris romani fenfum, ac legum te- k ftamentariarum conditionem fpectando tertia le fententia non tantum probabilior, fed certa mihi videtur; qua dicunt, teftamentum ex A u quocunque titulo vitiofum nullius effe robo- il ris, planeque idem , ac fi nullum conditum Tur fuiffet, :dque in foro cou[cientiee, & ante omnem iV fententiam iudicis. Quod quidem intelligen- dum de intentione legum civilium romana- ttm locis, in qui- " rum, & utique non nifi pro illis Yi bus eaedem vigent. ) .$. 2789. & u Atque huius fententiae certa habetur ra- tio. Succeffio enim in bona decedentium erat legibus definita apu d Romanos ; leges au- k : jdeo l tþm privatorum voluntate folvï Rcfï'unt nova "m Caput F. 8X nova lege, aut certe remedio aliquo a legi- bus probato opus erat, ut quis contra leges .h W teftari, & alium haeredem inftituere poffet. iil Cum veéro leges nullum, nifi fólemne tefta- hn mentum valere. permittant 5 facile apparet, 2 C alia teftamenta, & privatam teftantium vo- jj luntatem contra certes leges, quae de fuc- Ilin efflione haereditaria erant, nullam vim obti- nere. t Quae tamen ex mox dicendis uberiua x J clarebunt, p n 13» $. 2790- a»ï M1h1 tamen contra folemnitatum tefta- mentariarurn neceflitatem alia occurrit ratio, quae fic inítruitur: omnis lex ad utilitatem, publicam comparata effe debet $.2622, ne- MV que eft in mero arbitrio Legislatoris legem ferre, aut non ferre, ul li ii lam p!craeque hae fo- lcmmmtcs nulla utilitate; fed mero, & ma- li fü j5 xime vacuo ritu Romanae »LVltax,]S nitun- rOhO tur *; ergo plane tanta feveritate, & tanta ultimarum voluntatum praeiudicio vix pote- jk[ul ]i IMIUI runt prae B2 Praecipuc cum ultimae mo- .mtls voiunt gt! ex 1ure naturac magna ple- hlïerl' man& 3s, & quaedam velut reverentia debeatur, ut ex du.c; alium felicem reddendi officio ulti- j mum vitaefuae fenfum capere queat "t uda re capitulum decimum -de reuament ; quo eiusmodi folemnitates improbantur magnum ex iure naturali robur accipit. t Ü j * Quod facile patet ex iis ratiombus, per quas .ilae folemnitates apud romanos invedXae fue- )5 311 runt Sic unitas contextus ex €o requiritur, 1d€0 Tom. VI quo of Sepa. 82 | Traäatus XXVI quod primitus teftamenta in comitiis fierent: co:- i mitia autem . interrupta apud.eam gentem habe- 1 bantur irrita. Sic etiam fextus tefli in vicem n alicuius libripendis fucceftit : de quibus mox agetur. lam quaefo ; ! quid ifta ad noi*crgm— uti- litatem ? 5Ck Neque pietatem in agnatos, & familiam ob- quam his fua legitima per tendere poffunt, poft ft falva, Dein fiifta pie- leges recentiores iam e tas per inftitutionem haeredis aliquid patitur: baec inftitutio neque in folemni teftamento to- lerari poffet; eoquod folemnitas teftamenti ofli- ! cio pietatis nihil derogare queat. emnitàtes né quidem, quod U Sed nimiae hae fol multi opinantur , contra pericula fraudum funt ia utiles. Nam nihi | magis falfum eft, quam quod V: leges romanae has folemnitates ad amolieudos dolos invenerint , prout ex hiftoria iuris Gvi- m eft. Dein eà cautela, lis plusquam evicu donec femel profit, noxia, quae deci es nocet, J & nullaternius ma teria legis eft — Nam quousque has fuperfluas caere- unicà fraus detegatur per 51 monias, quae duo rum, trium, aut mea pace fuiffet dete&a; faltem quinque teftium ope non in quibus decem teftamenta debent corruere , & non nií certà teftatoris voluntas fubfuit, " alterve ritus omiffus eft, Certe in iis unus , -Jocis, in quibu $ naturalis teftandi rátio obtinet, h & qualecunque, hoc fraudis periculum toleratur, ]timarum: voluntatum (uo eífectu nec fexta pars u fruitratur, comparate a d'eas provincias, in qui- bus ille teftamentorum rigor obtinet. 31 $. 2791. ii Quia tamen roma na teftandi ratio apud ue cuito- lul varias gentes nimia religione hucusq ditur: perfunétoria faltem huius ne gotii do- ; aii.( buere neceffe eft, Q érina animum Sacerdotis im ut A Ceput VI. $3 &t Q ut primis lineis, ac rudi miniftrato typo, ex t h- aliorum fcriptione, vel confilio oblato ;':a(u p n s Dox r fibi cqnfuiere queat. m u CAPUTVVI. um d m p be Succe[fione in. bona decedentium, maxime dc» jl pie Romanos obtinebat ab in- ea, quae apud piit ze[lato. eo qi d $.2792. Succeffio itaque eft vel ab inteflato, vel tefla- muntaria. : ) L $. 2793. Succeffio ab inteftato apud Romanos varías vices fubiit, donec tandem luf/inianaea, tanquam m li Ea vero i qu(]l ultima robui obtinuerit. fjendot $. 2794.. Coniun&ionem perfonarum vel eaturalem, is QV vel moralenm. (pectat Et primo quidem eite $. 2795. Haereditatem facit ad l^gitimos liberos, imo , M $. 2796. Etiam ad vi fubfequentis matrimonii lepiti- jusg matos defceudeve. His v«ro deficientibus T " M $. 2797. Haereditas ad progenitores defun&i.fub cer- fii tis tamen rationibus a : jcgnotz't. In horum dgfe&u haereditas : qu ] ii Ti yn ! $.2798 Demum ad latera. fratres fcilicei,' forores- ! tl i que diwergit Deinceps. : hi lux. ::ä ui- gbil $.2799. Per coniunctionem moralem con olemxlf Aimo fifeus in bona inteftatorum fuccedunt. ) Cffh in4 $. 2792. Suctefïïo in bona defunét ge'neratim, atque etiam apud Romanos femper erat vel ab ;a- tellato, vel ce[t -mentar!a. Prior-eft illa, qua : Í aliquis, vel plures bona defuncti occupant ii i m eo ordine, quo leges,. & non iþecialis volun- . UV 2 tas 04 TriBatlls * XVI. - tzs eius, qdi nullo, vel inefficaci teftamento f q condito mortuus eft, ordinavit. Seu aliter, haeredes ab inteftato funtilli, quos non fno- f riens, fed lex inftituit. Succeflio vero te/iz- woentar?a eft, quae contra confuetum ordi- (: nem ultima morientis voluntate, feu per te- ftamentum vim obtinet. $. 2795 7 Iam apud Romanos omnis fücceffio erat ft legibus definita, ut proiüde ( legitima, id e 'emo teftamentum facere ordinarie potuerit, li atione fibi relaxari g aubsque ut legem debita r obtinuifTet. Succeflio legitima, feu ab tutt- n Nam n flato var ias apud Romarios vices fubiit. y i fuss, & agnatos arro E 7ati0-, praeter haeredes aPraetore conce (Ià bonorum polfefho, và- . riaitem SConfulta vari k os omnino füccedendi modos invexerunt, His omnibus omilflis iuvat eam folum fucceflionem com memorafe, quae i a lusTiNIANO ZVovell. 118. int rodu&ta, & proin in iure romano, utpote ultima vim Ob- In iure romano inquam, nam in di- tinet. verfis5 & etiam illis gentibus plurimum mu- . tata fuit, quae gentes cacteroqui n lus roma- num fat rel?giofe cuftodiunt. $ 2794 ir Itaque qu*cii'nia*näea fucceffio ab inteftato vel naturalem , vel moraiem coniunctionem d * ï—- i pectat, . Naturalis, a tque ex ipfo fanguine pe- tita perfonarum coniun &io primo loco tan- & mo- | ralem quam ex congenito'aff*e&u prior eft, 85 p 5 1alem illam vincit, utpote quae fere a li;bcro (f W ar5itrio orta eft. ]am naturalis coniun&io 1 facit fucceffionem in bona reli&a 1« defcen- d dere, 2ds hac deficiente afcendere ; & f ne- ALíc 1* a fubfiftat p Que ^ d , €andem cig;nuan- facit' ad laids cii*z«.jcr;geïq.l $. 2795 Tam ab eo, qui haereditatem relinquit, $od [] 7 defceadenda eandem . capiunt filii egitimi maf* Yal culi aeque ac, feminae, qui quidem, fi remo- jiti Wl fiores fint, non iti capita, fed in ftirpes fuc- Ü fv il cedunt*, Et fiquidem plura fors matrimonià " i inter parentes extiterin 5 N jj t5 quilibet defcendens füccedit füo parenti. O(fg 30. * Scilicet foli filii proxime füccedunt pgrqq;i fore- 0 liqui feu remotiores tantum repraefentant eos, n[*PP l a quibus geniti fuerunt. 'Sic fi Paterfamilias sJ habuerit tres filios, 'omnes quidem iam ior- » ( n tuos, fed ex primo unicum, ex altero duos, & ex tertio tres rlepotes adíunt. Iam ex hàeredi- j tate avi tres ultimi nepotes non plus capiunt, n quam primus folus; guia tres hi nepotes re- ii dl praefentant Patrem fuum, qui non plus, quam nn, alii f);&tr&S ex h.ae:r.edilt;gte paterna pote& egigerc. ro $. 2796. Eodem iure, & aequali portione cum le- gitimis füccedunt Jegitimati per fubftquens ma- f trimoniüm; vel etiam legitimati per vefcrip- u tm Principis, quorum tamen conditio mul- o l tum diffieilior eft, prae conditione priorum: Vid. $. 2. rm[Ht, de beeredit. ab inte[l. 1tem » j n aliqua lVowd. 89. C.9. pe'niq.u-e. ilegitini . prae- Ü jj D—-—M "a Tra&atus XX VI 86 s maternis capi'unt,l de praecipue ex boni quibus vid. alios , & maxime/. 2. ff. und. cog h. S. 2797. Haereditas ab inteftato. fi ex defe&u filio- at, ad pa- rum, & nepotum defrendere neque rentes, avos, aviasque afcend't: idque ea- xiu dem fere ratione, qua haereditatem in filios Q defcendere mox dicebam. In eo tamen hoc lj afcendentium ius ab illo defcendentium dif- fnt fert, quod fi defunétus fratres, aut. forores N ft non tantum unilaterales, fed P germanos, id e & ho- per utrum que parentem coniunctos , (4 rum liberos habeat, hi cum afcendentibus ad- db mittantur. ]tem, fi ex defun&i parentibus t alteruter tantum exiftat, is alterius lineae ( e fuperitites exclu- e.g. maternae avos fort jl det, /Vovell. 118. C 2. Sic e. g. bona Pt fine filio, & nepote defuncti capit fola Mater eiusdem, fi Pater 77t; iam obierit, etfi avus paternus illius fuperftes fit. $. 2798. Si vero etiam afcendentes omnes prae- mortui funt, tunc bacreditas ab inteftato di- vergit ad latera. Et prono quidem fratres, Si vero tales fororesque Germanae veniunt. non adfint, tunc primum unilaterales admit- tuntur*. [ure praefentationis liberi fratrum fuccedunt in ftirpes , ipfi vero defundti fra- -tfres, & forores in capita Nwel(. li$. CO $ * Hoc d -T"- Caput VL $7 * Hoc tamen potiffimum caput ufus fere ul;iaue mutavit. i, Quo obtinet, ut frater, & foror uni- lateralis fuccedat in ea bona, quae ab eo pa- rente ad defun&um pervenerunt, quem paren- habuit, tem eiusmodi frater cum defun&o communem fljt $. 2799. 0pe Et ifte quidem fucceffionis ordo ex con- r d "iun&ione perfonarum matural petitur: fe- B quens vero coniunctionem non nifi moralem n fapit. ltaque fi eiusmodi a latere cognati de- n d fint, tandem coniux intrat. qualis (i fit pau- rotá per in prima claffe, & cum defcendentibus | [el ad partem aliquam concurrit * /Vovel. 117. ho C.5. Ultimum tandem locum inter haeredes s2l ab inteftato, quantum ex iure romano tenet Yibl fifcus ex perfona totius civitatis, quae velut j coinmunis omnium parens eft, /. 1. /f. de iur. n .. * Wi fíai. * Cum Tuftinianea haec fucceffio ex INoéell. v17. i eos prae reliquis advocet, quos moriens. maxi« gl me.dilexiffe videtur;3 cumque primo loco filii, & defcendentes, ac fecundo primum . parentes, & afcendentes venire- iubeantur ; patet, quod etiam ex fententia IUSTINIANI maior amor in filios, quam. in parentes a. natura imperetur, r Cumque affinibus nullus, & coniugi poft colla- »0 dlt terales fon nifi quartus locus plerumque affig- t netur, videtur IMPERATOREM in ea opinio- ne fuiffe, quod illa unitas carnis, & coniunctio lo ex matrimonio nihil naturalis pletatis, fed me- j re arbitrariam, & ex pa&o natam connexionem é zif involvat. f dqUzscmamca s arapet !2' B CA j m jdrataus XXVL- $8 CATWUT VE De Succe[fione Romanorum te[lamentaria. $. 2900. "Teftamenta apud Romanos Jegum in[la primitus condebantur, Mox vero $. 28or. Artificiofa & ad circumveniendas leges venta venditione fiebant* | in- $. 2802. * 'Tandem ex utrag [ ue hac praecedenti tc&gndï ratione, ieríia aliqua conflata fuit. ï S. 2803. Sic iam teftamenta fiebant vel praecipiendo, vel roga:sdo , feu alicuius fidei negotium commit- I Sed etiam teftamentum imperans erat vel fm tendo, Jfolemne , vel privilegiatum. . Prius erat $. 2804.. Vel feriphum , vel nuucupativum ; utrumque. tamen legitimis folemnitatibus neceffario veftitum, j Quapum erat prima - $. 23o5. Unitas Contéxius: Secundam vego conftitue- . bant , 1 $. 2806. SSepteim, ác legitimis qualitatibus veftiti tefles. $. 2907. Tertia folemnitas eft teffandi facuitas teftari ] volenti necetlaria. Praeter has foleinnitates ve- ]ut extrinfecas datür ( $. 2809. Alia 2nirinjzcd , eftque $. 2809. Haeredis inftitutio. Haeredes veroó alii f;lmt : Y nece[farii , alii vero mon necejfarii. X- ü $. 2810. Verum etian haeredes neceffarii aliquando baeredavri poflunt. Requiruntur tamen certac, & lezibus probatae caufae, - 6. o911. Referuntur iam caufae, q ?ï : : uae ;d Fxhaeredan- dos filios ; .$. 2812. Item quae ad parentes ; ac deniquarc quae ad g fraives, exhaeredandos fuíficiunt, Ex teftameutis $. 2813. Imperantibus refertur altera claflis, ícilicet teftamenta privilegiaia. . Ac denique 1 I 5' 2814. Teftamenta injformam precum concepta, feu fideicomimiffa vecénfentut, — .. u U. 2800f * Gaput VII $9 $. 2$coG. netü apud Romanos fücceflio in bona ll Ta defun&ti fuerit legibus definita: ejusmo- xhæ»ï di tamen lex per aham legem, non tamern privata duntaxat voluntate poterat relaxari. t5 1 Cumqué poteítas ferendi le,gcs eifet penes populum, teftari volens in comitiis calatis f publice velut de nova lege debebat populum rogare, ve/mtne, iubeantquey ut e. g. extra P/m; Q ]e"u,mum ordinem 7ztius haeres fiat. Unde at iacho teftamenti minime ad privata negotia pertinere, fed iuris publici, & materiam le- i guim elle, perpetuo credewtur. titi $. 2801. mm Cumque baec teftandi ratio difficilis Vlde- retur, j Wi ]Cos ad'cit 'cumveniendas leges fem- K ff pe: mgemoi ali quum totius rei familiaris hi W venditionem inter vivos farlcndam confinxe- runt. & iam GLN"] TÉÓS prae reli qui H$ Carae, pretiofae, ouahs etiam haereditas vel maxi- jl l me erat, nonninil foletnniore venditione in- digebant; ideo ad hanc familiae, feu haere- W J dmtxo venditionem quinque tcftes, certum pondus aeris, & libripendens, qui fcilicet aes $04 ilud libra ponderaret; ac denique aliquis, qui emtoris VICCS fubiïet, requirebantur. Ubi pfOlü mgn-ït.a DOna Dpro numo CUpl'&O eme. bantur, & quidem emtone inter vivos, prout " finwebatur. mortis enim caufa füucceffio tefta- EC jl ri volenti non erat arbitr aria, (fed le;,zbus, & iudicio populi fubdita. 2802. 8300 3 5á Ts h. 90 Tra&atus X'X'V; . S. 2802. VO, « -'Tandem ufu potiffimum tertia, prodigio- te] fa fane, utpote exlege, & privata venditio- fer ne illa ridicula affabre conflata teftandi ratio f invaluit, Ut vero negotio huic plurimum im- tu pedito aliquem ordinem conciliem, & duétis [ fummis duntaxat lineis rudem Tyroni typum deícribam; iuvat ultimam voluntatem parti- Ve ij ri in 4"/veríalem, qua quis in omne ius, fci- licet in emolumenta, & fimul debita iube- tur fuccedere: & in voluntatem ultimam fin- gulorcm. Ultima voluntas univerfalis eft TE- d STAMENTUM, quod ex J. r. ff. qui teflam. fac, po[f. definiunt, quod fit voltntatis mo- tf T firaesulta fententia. de eo, quod. quis poft mortem j i fuam fier? velit. Scilicet circa univerfitatem rerum fuarum: alias non haberetur genuina. g notio teftamenti. Qu lo $. 2803. [uüs Porro voluntatem fuam quivis prodere ban Tür poteft, vel praeciprendo, vel vogando. Si prae- Q cipiendo id fiat, tunc vero teftamento infti- It tuitur haeres aliquis proxime, ac directe prout & loquimur, e g. Zitius mibi baeres eflo. Sed etiam dire&tum eiusmodi teftamentum vel fa- Iec W lemue ,. vel privilegz'atzgm eft. $. 2894. Infuper etiam folemne eiusmodi teftamen- tum vel foriptum, vel muncupativum etit, L rip- Q prout- teftator ultimam volun.tat.em fuam,fc to, Caput VIL- 91 to, vel väfbis duntaxat exprefferit. -Verum Yit .cum utrumque horum folemne fit, facile in- telligitur, quod ownes folemnitate: a iure prae- o j fcriptae illud veftire debeant, idque necef. fario, utpote fine quibus eiusmodi teftamen- mf didi tum inane, & nullius roboris futurum effet. Vid. etiem |. 23. C. de fidecommiff. . ETuius p vero folemnitates fünt vel externae, vel in- p ternae; atque inter priores eft N u $. 289$5. n Pr?Ma,"/ut teftamenta uno contextu, .iö dait eft, nullo alio negotio interiecto abfolvantur, nifi fors negotium leve e. g. ad neceflitatem f ytet naturae fpectans lit; quales neceflitates in in- fhirmis frequentes efT- folernt,/ 28. C. 4ete[lam. a fU Scilicet . teftamenta de g.nere legum funt, quae in comitiis a dominante tunc populo iomano fiebant: comitia vero interrupta nul- lius roboris, acproin ea, quae in illis gere- bantur, irrita babebantur. Ubi aequus re- i rum arbiter cenfeat, utrum ifta fat utilis ra- n tio exiftat, ut ultima morientis voluntas de [ yoll iure naturae alias efficax, auctoritate publi- ca legum ob comitia romana fuo effectu care- $l . re debeat $. 2790. Iam aq alteram folemni- *If tatem. extrinfecam. $. 2806. [ Cum dominià quiritaria, . legitima, feu .nt mae:s folemnia Romae non mere naturali, fed j . Quibusdam ritibus ve&i'ta.conventione q-feu fd man- 92 * Tyallatus XXVL - mancipatione, prout Vocabanf, transferri fo- lerent $. 2801 5 ad mancipationem vero quin- f que teftes cives romani requirerentur: ideo j M etiam,hic quinque teftes, aes, libra, libri- f pendens, & aliquis fidtus haereditatis emtor j) neceffarii erant. Scilicet ut emtor dato aeré, e. £. numo, eoque a libripende legitime lib. [ te rato, totam familiam, id eft, omnem [ub- ftantiam a teftatore emeret: quinque aliis te- d ftimonium perhibentibus. In horum iam, L fcilicet emtoris, libiipendis, & quinque te- ftium locum fuccefferunt feptem teftes illi ad if teftamentum iuxta modernam ïuris rom:m,i difpolitionem requifiti. * X Et quia comitiorum ratio hanc tcdandi ratio- ideo tefles hi tales ef- V nem continuo perfequit * fe debent, quales quondam comitiis intereffe pote- p ts yant. Unde tefles debent cfle wmo mares, ado li- beri, stio, puberes, * l. o0. f* qui teflanr. fac. At tu íanae mentis, ac proinde non ut prodigi « leclara- & auditus ufum habentes, 6fo aulla tur ti, sto Vifus, bo improbitatis fententia notati $. 6. infüt. de leftam, ordin. 7limo debe: it ípeciatim ad hoc n egotium duu effe rogati, l. 21. -. J f. qui teflam. gvo teftes nec in qui teftatoris, aut haeredis poteftate, multo munus E —— Q i.piimet haeredes efle. dehent. ut te- ii Q uod fi teftamentum fit fcriptum, opus eít, Q ftator vel ipfusmet teftamentuni icribat, vel ab ibat faltem. Sed etdiam teítes !t aliis fcripto fubtcr iubícribere, illudq ue figillis fuis munire debent, $. 2807. -- Tertia jiam ex externis teftamenti folemni- W tatibus eft, ut ipfi teítari volenti competat te- L 0... f - flamenti fa&lio, id eft, ut teftari iure non pr l- um "ii ii "a VILO 93 n lo hibeatur; Ex quibus referam paucos teftandi if facultate deftitutos. Sic inprimis teftari non m .. o EO poffunt fJifamilias, nifi de bo nis caftrenfibus, j vel quafi caftrenfibus, quae etiam ab intefta- : G to ad haeredes transmittit, proem. in sjit. bl qub. ton e[t permiff.. Secudo. furdi, & mutt 3e J fimul $. 3. l. eod. . Tertia claflis eorum, qui q iab teftari non poffunt, fünt capitis damnati, . 6, i t ff de imiuft rupt. arrit, tefl. Quartam vero ] i 1 J claffem imptberes conftituunt, $. r. znff. quib. 16 P. w son efl perm:[f. Hique praeter plures alios. qï ( c i a faciendo tcfcamento próhibeptur, "010 .$& 2808.' Q i Suctedit iam folemnitas inferna $. 2804, rX confiftens in haeredis inftitutione, quae eít | ii f ipfa teftamenti natura, qua omne ius morien- EU tisin unum, aut plures füperftites transfer- tür, eundemque morientem. cum contra na- turam vis nulla fuppetat, faltem quantum ad ] bona fortunae fato fuo füperiorem reddit, dum bonis, & laborum füorum fru&tibus, quibus, quempiam fibi prae reliquis dilectum :) i E beat, per alterius perfonam fruitur. Ut pro- inde teflamentun 'condere pro dulci officio, u d atque ultimo vitae huius folatio fit merito ha- bitum, Quare t i bal $. 2809. Haeredis inftitutio,. & quantum aä po- 2 tiffimam partem ipíum teftamentum eft defig.- 4 fiatio fucce[foris in warverfum tut quod. defunc- nE n $us tempore mortis ba d b & ilaeredes vero alii n ]i 1lungnt 94 Tra&atus XXVT. fünt neceff'rii alii mom nece[fariz. Iam fi aiiünt haeredes necetfarii, non poteft fieri teftamen- tum; velíi fia& debent eiusmodi neceffarii haeredes inftitui, faltem in legitima portione, quàe eít dimidia, vel tertia pars bonorum. Porro haeredes neceffarii ex Iure romano funt l] Ó ä 190 filii, 240 par&ntes, rio, fed. raro fratres. $. 2810. Verum ius haeredum neceffariorum non adeo fixmum elt, ut non aliquando exhaereda- Id tamen non nifi ex legitima, id ri queant t« eft ex caufa a legibus probata fieri poteft; pk q uae in teftamento etiam exprimi debet. Quia * (e vero lure romano novi ffimo foli liberi, & Iu poft hos pare ntes, ac fratres aliquando , & li forores haeredes funt neceffarii; ideo € . aufae ex iNwvell. 115. iuitae pro tri plici hac homi- Tj num claffe exhaeredanda merito hic recenfen- l tur. Et quidein conua liberos quatuordecim Itaque l] ífunt probatae ab ec«dem /Noveli, C. 3. l parentes poífunt filios exhaeredes Ícribere. lii 6. 281I. qt Imo fi Filius Patrem gravi iniuria laceffi- T telt vit. 44d» Si ei impias manus intulit: vel oim- paternae vitae infi- lür nino, quod eft //It'um, la diatus fit. Z/to Si Patre m ad iudicem defe- Qb rendo, eidem damnum intulit. Fto Si. eun- dem vel ab hofte captums vel Zto ufu ra- Yd xb VIltimo Y tionis privatum iuvare negle VIITvo Item fi Si eundeus teftari prohibuit. Th fuum ex carcere in- eundem femper parentem ter- Vi 95 | Capuf VII | aïäfm þ—terpoüta fideiuffione non libfefaVit; aut LXno dhunen. Amo omnino de capitali-crimine acculavit. pufori Si Filius maleficus, fi X/Imo invito patre mi- Wi müs, vel X7lI»so haereticus evadat. Xllitio J Si cum Patris uxore, feu noverca fua rem no/it habeat. AlIPFto Demum . fi filia feipfam pro frutes quaeftu proftituat, faltem fi Pater dote obia- ta eandem in matrimonio collocareqvoiuit. m o E 2812, yet ij Eadem vero Novella r I5. C. 4. pro exhae- ^ p redandis parentibus octo fequentes rationes probavit, quarum eft Iwa fi parentes liberos : Qz' lido Si illo- n i j de capitali crimine accufarunt, rum vitae parentes infidiati fint; vel quae eft 0 vfï as liltia ratio , ab hofte non redemerint; vel per JPtam iniuriam, fieos teftari prohibue- du gt rint. /ta Exhaeredandi ratio filiis competit, íi a parentibus in amentia neglecti fuerint. jl mque Vita Si filii uxori Pater ftuprum intulit. Viltima Si alteruter. parentum alteri vene- r num pfaebuit. VIíhvo Demum, fi alteruter parentum in laerefin inciderit. Fratres ta- ]acefïr men etiam germanos, & forores quascunque teftator libere praeterire poteít, nifi pro eis "D ? mfï turpem aliquam perfonam inftituat. Si tamen hoc faciat, debet eos fpeciatim, & non nifi d & Ob fequentes rationes exhaeredare: fcilicet fi um vel vitae, vel fortunis teftatoris infidias ftru- ]f Xxerint j vel eundem de crimine accufax?e- rint, 9 ( 7U$9.2819. 98 UTvoclatus XXVI. $. 2813. lj Recenfitae hucusque folemnitates non a 4l deo fevere praecipiebantur, ut non aliqui ab easdem adhibendi neceflitate fuerint foluti: un- | de $. 2803. teftamentum direte, feu praecipien- hit te dohaeredem inftituens in falemmne, & privilegia- ium dividebam. 'leftamenta pviouegiota, feu de minus folemnia funt Jmo militaria, id cít, a VIt ae omnibus folemnitati- Qu militibus condita, qu bus foluta funt Iíto 'Yeftamentum inter. li- pe beros a parentibus factum, dummodo ipfimet ban nomen, annum, menfem, diem, & defini- emg tas partes, in quibus quemiibet filit im con- dant füituunt, fubícribant, /Vove/l. 107. C. t. I IItio t 'l'eftamenta Principi oblata, vel ad acta pub- f lica repofita, 7 19. C. deteftam. — IVto "Lem- iX pore peítis uni tas contextus., j 8. C. de te- Q i : fiam. & ruri legiü ius numerus teftium quan- doque remittitur, l. ultim. C. de teftaim. Qui- laxationes bus utique acced unt innumerae re 3 confuetüdine, & privatis conftitutt onibus locorum inv ecta vvecG e, quibus mirabilis legum Romanarum rigor circa te (tamenta mcï:ito M .XXt haec de te ftamentis praectpren micgatur. tibus, & tenorem l egis habentibus $. 2803* alia tamen per formu la precandi concipi fo- Q.' E Eiusm lent $. 2303 di aute(m teítandi ratio gï 28 ï '4'6. ha 4 m FIDEICOMMISSUM €! ft, quo haeres vel ab inteft: 3 , um ultima volunza te inftitu- Qvb f tO, vel etk deret alicui a Szg £us TO o du ur, ut haereditatem ce lh , teita- j Caput -I.4/ 97 ife,&atore defignato, qui proin fideicommiffzntus m vocabatur. Et quia heres fideicommuffarius l [iu tantum rogabatur, ut hereditatem alteri vel- NU let reftituere, ideo fola bonitate, & fide ar- g bitraria, nulloque iuris vinculo ad heredita- p tem alteri cedendam cogebatur, donec ta- jt, i l dem leges eiusmodi teítamentariis precibus lG KH/ 1 - vim iuris tribuerint, ne fcilicet amica morien- o tium fiducia amicorum cupiditate ( veram enim i perfidiam eo quidem tempore non comimitte- bant) defraudaretur. Ne vero nullo, aut Qu exiguo lucro in heredem fiduciarum redun- ) a dante is ipfe hereditatem facilé fepudiaret, lii & fic fideicommiffum extinguéretur, ftatutum 2 pub r "i fuit, ut quartam partem hereditatis, & quam g 1 a SCto Trebelliano qu-«rtm trébelliauicm vo- ] dft( €Camus, ex hereditate fibi poffet retinere, (i 10 M - CAP U T3VIHIE 101 I T De Legatis, & fideicomm'[fis /ingu;aribus. k xïw" g $. 2815. Ultima voluntas fimgularis confiftit inilgga- nfz,« h tis, & fideicommi[fis particularibus: quae duo ne- x gotia ex recentiore iure fere funt aequalia. fl i j^ $. 2816. lam de legatis »»prim's notanda eorum indo- 14 i les, & 2do ii, poffunt. quibusr& a quibgs lcgata»rclinqui* 9. 28t7.. Tertio advertenda, quae legari poiTuht*: $. 2818. Quibus ultimo additur doctrina de j Be jalcif vel 40 dià, qua tamen j i $. 2819. Non omnes poffunt uti. Et haec de indole jv Tib legatorum. Nunc de zodo eadem relinquendi. Tom.' VIIT, G qu $. 2820. * 98 Tratlatus XXVÍ. $.28920. Poffünt autem fieri vel per teflatiientum So- B leimne, vel per códicillos: imo lI ! 'þlcvufulam " $.292r. "eftamentum minus folemne per b quam codicillarem vocamus , faepe in codicillum Yi máiegrat. ' 4 Q. 2822, Ult imo folemnitates ad codicillum vequifi Y "recenfentur, - ftae L» 281'*3. " | de I—I-aec duo iuris capifa fünt ultimae VO/ïüüg tatis, pars altera, qua non ommne ius, ie fingulares a teftatore cuidam re- n res qua*eda&n Hinquebantür $. 2802. Circa ifta iam eorum jndoles, & wodus quo fieri poffunt, explicari debent. LEGATA itaque a FIDEI COMMISSIS sINGULARIBUS plurimis capitibus differebant aliquando. Licet enim legatis aeque, acfin- gularibus fideiéommiflis non nifi res fingulares relinquerentur; legata tamen verbis praecipien- tibus, fideicemmifla vero fingularia aeque, ac fideicommiffa generalia per formulam yogatio- nis alicui relinquebantur: ut plurcs alias dif- ferentias omittam, quae tamen fere omnes fablatae fuerunt. Unde de legatis, & fidei- commiflis fingularibus füb una traótatione agendum eft, $. 3. znflit. de leg. 4l $. 2816. 3- Verum omiffis innumeris Iuris romani qui l t fübtilitatibus quantum ad indolem legatorum , inprimis notanda eorum definitio ab ipfis le- 1 | ! gibus miniftrata, Er fie legatum e]t delibatio l ; nivcr - 1(9 bereditatis, qua te[lator ex co, quod u fu. m Capue Iäll. 99 $ — — fum beredis föret, alicui quid. collatum vtilt, L. fif II6, ff. de legat. 1. 24o li, a quibus, & qui- Junt busnam legatum fiefi poflit. Priores funt om- nes, &íoli, qui teftari poffunt: ut proinde i æ illi, quibus teftamentum facere non eft per- miffum *, neque legatum relinquere queant, À. 114. ff. de legat. x. Sed etiam omnibus legari poteft, quibus ex tefítamento .des fieri permiffum eft, ** " hercf li fd . * Tales quantum ad noftros motes fere fünt fequeni« -tes. imo Filiifamilias, nifi quoad peculium caftren- It fe, & quafi cattrenfe, L. 3- C. de pecul, caffrenf. vid. - $1435. ado prodigi d eclarati, S. . zu/iit. quibnon e [ i germff. 3tio füriofl, id eft mente càpti, nifi lucida $l intervalla habeant, $. r, znfüil, quib. non efi per- hi j mi[f 4to impuberes $. l, ?nflit. eod. ste h aeretici LC dsd aeretic, item rei laefae Maieftatis , l l. 5. C..ad leg. Iul. 7Maj. denique capite damna- | I ti /. g. ff. qui teflameut, ( *C0* "Dales noftra aetate fere funt omnes, etiam com- V munitates, coile gia, pauperes, /. 9; t 3 " . C. de Epif- ll cop. €? Cler, & S. 26, €9 7. 3 it. de. Legat, li Excipiuntur tamen filii' perduelli t j 1'1. T. l. 5. C. ad lego iu'l ',WGJ':. corpora illicira, J. g. C. de htered. : o inflit, Filii ille h p ANovell. 824 càp. 11, gitimi quoad hereditatem patgrnani. jld $. ,28'17. In legatis 4570 obfervanda veniunt e3, ij quae legari poffunt. . Eiusmodi vero funt non tantum res praefentes, fed etiam futurae e. g. fructus proximo anno nafcituri, $. 7. inflit. j - de legat.. Item iura varia e. g. debita atoa , item remiflio debitorum, quibus legatarius te- 2 ftatori k xäa;v«f "s IOO Tratiatus XXVI. Ratori, efat obftri&us, $. 14 inft. .de'legat.g & $. 21. infl. eod. Praeterea legari poffunt res alienae e. g. ager vichni cuiusdam, imo €3e, quae legatarius iam aliunde ex titulo onerofo tenet e.:g. equus, quem is ipfe lega- tarius iam antea ex emtione fibi acquifivit. Ubi dein heres eiusmodi rem alienam dato pretio debet emere, & legatario tradere: vel fiid fieri nequeat, debet pretium eiusmodi rbei:l;egatario folvere, $. 4- z'njiz't. de lgg'?t. $. 25818. ue notanda eft lex falcidia, Pa QUE . - — UE a Ui E E RE E E , Ultz'mo' deriiq P—1 E vi cuius heres ab omnibus legatis falva pro- —— portione tantum poteft detrahere, ut quar- tàm partem hereditatis ab omni onere immu- M A. o A Sclebant fcilicet teftatores non nem habeat. raro tot legata re linquere, ut heredi pene ni- hil reliquum maneret: un de multae heredita- tes relitae iacebant, eoquod pro nullo, aut exiguo lucro nullus vellet macram adeo he- reditatem adife, non absque periculo etiam ä varia detriménta incurrendi. Feres enim in omne ius defun&i füuccedens omnibus legata- ris, ac denique omnibus defun&ti creditori- bus obligatus exiftebat: ubi non raro, re us fcilicet hereditariis in tot debita non fuflicien- tibus, ex fuis debebat folvere Caeterum haec quarta pars attenditur pro ea quantitate, qualis tempore mortis in patrimonio defunéti dabatur, $.2. infbit. de legat. In eam tamen impenfae funeris, & quae in füfcipienda he- tabantur. ;*ceiitate fieri debeþant, non compu S 2819. E. | Caput. VIII. ier atq S. 2819.. Ul [iU) Verum non omnibus facultas hanc qüaf- tam detrahendi competit. Sic tmo ea carent il) ipfi legatarii: fi feilicet teftator iufferit, ut is, N cui aliquid legavit, alteri, vel pluribus varia, (j 1 & multa adeo tribuat, ut eidem quarta pars legati non manearintegra. Quapropter foli «d ( haeredi, & non legatariis hoc legis beneficium eft conceffum, /. 47. ff a4 lez. falcid 24do Fal- cidiam hanc partem a legatis decerpere non poffunt, fi teftator fpeciatim prohibuit, ne quarta haec pars fübtrahatur ab herede, .Vo- , Ü vell. 1. cap. 2..9tio fi heres lubeps fpopondit, HU fe integra legata praeftiturum, 4. ult. C. 44 les. fU ' falcid. | 4to Si heres inventarium non confe- cerit, 7. 22. $. 14. C. de iur. del:ber. Sic:enim SQH f fufpe&um ífe reddidit, ne aliquid ex heredi- ü tate clam abftulerit, quae forte alias falva par- 1 te quarta ad omnia, & integra legata fuffecif- l: fet, Cur enim rerum in hereditate inventa- rum publicam rationem inire formidaffet? Re- if s n liq. Xï*id. apud alios; li $. 2820. fl ]l Et haec de indole legatorum, nunc de mo- 1ni do eadem faciendi, feu relinquendi. Poffunt autem fieri vel in teflametto fozemni, vcl per cod/cillos. "Talis autem codicillus quantum ad praefens negotium, efl utima voluntas, miaus 2! tamen [olemnis, qua teftantes, . vel inteltatt feu verbis , eu [crptis confHituunt de rebus fuis: le' ?cill. Unde?dantür co- tot titul. inflit. . de cod G 3 d!cüli 1023 Tratlatus XXVIT. dicilli non tantum fcripti, fed etiam titinctipa- iivi: item non tantum poft teftamentum ad ä heredem inftitutum, fed etiam abs teftamen- to ad heredem ab inteftato fuccedentem. Un- de poffunt fieri plures codicilli ad eundem heredem, queis fcilicet eidem diverfa, non tamen contraria imperari poffunt, $. 3. m/ïzt de codicill. Ita tamen , ut eidem heredi qual- ta illa falmdxa falva maneat. $. 5821. Imo amplius folent teitatores etiam ipfis ;ä teítamentis caufulam codicillarem, quam vo- cant, addere: ícilicet ut, f ob quemcunque t defecum ultma voluntas non poffit valere per modum teftamenti, valeat in vim codi- cilli. Idque confulto admedum factitant, cum ad folemne teftamentum tot ritus exigantur , ut etiam accuratiflime teítans de Teftamento legitime condito non poffit effe fecurus. Qua- xe in eiusmodi cafu teftamentum aliquo vitio laborans, fed claufula codicillari munitum idem eft, ac mandatum ad heredem ab inte- ftato, quo is heredi feripto per modum lega- ti omnia praeftare tenetur, quae falvis legi- bus ad legatum fpeGare poflunt- $. 2822. Solemnitates ad condendum codicillum fünt oppido paucae: nam ad eum requiruntur La folum quinque teftes; quales fufficiunt etiam A qu1 alias in teftamento non poflunt teftem ageres Caput, V. ii 3 aegere, €. g. mulieres, l. ultim, C. de codicill. " AU d Praeterea ex hac Iege mox laudata non vide- tur requiri unitas 1&us, feu ut negotium ia K 10 conficiendo codicillo non interrumpatur, At- Q que haec de Romana teftandi ratione delibat- fc fufficiat: plura enim, iuftamque aripliffimi IU if hiuims iuris tracationem ICtis relinquimus. Noitra opera ex eo contenta effe debet, ne Uþlüï- uitmam volüntatem penitus neglexitfe. vide- amurs .quae ultima voluntas inter modos ac- qmenm dommu celebris, de iure humano Obtinens, ac proinde abs omni traditione ad ] 1j n v tra isferendum ius reale fuchxens eft. Quocï Vero ufub atque fpeciales locorum conítitu- jnqu tiones circa romanum, atque tot ritibus gra- d vem teítandi modum : pluuma mutaverint , Q V plumes iam monui. * (l 4 fif, CAPUT IX. g eni Jl De Praefcriptione, 63 c:mdztzombus ad ean. Vibl vequiftis. ;ï Qd $. Y3 f,? w ^ j Praeferiptio. eft. modus acquirendi dommu 3-; ulis, & fmgularis : g S 2924. Cuh iute tamen naturae magnuam propmqm- iateni habet. Ieüxe $ * -0 2023. Praeftriptio cum ufucapione fere per IUSTI- NlAAUNI novo iure confuía $.2826. Defnitur, quod fit rmodus acquirendi . domi- nii iure humano conflitutus , quo quis bona Jïdg, iut fufficienti tiüulo, &7 per lengzmum tenvus conti- j li muata po[Je(fione ius aliquod. fibi acquirit, vel ab £odeim liberatur. Ex hác iam dcfimuoue habentur t ( plurimae coníecutiones, quaruim eft 4 $. 2827 [ aE 104 Z* atus XXVI. 2827. Prikm, qüod etiam m confcimtiäm fe vis praefcriptionis exferat: 2828. lida, quod ex iure naturae füam vim proxi- me non hauriat, 2829 lIItia , quod indigeat bona fide, [ 29030. Quae etiam in decur/a praejcriptionis eft ne- ceff^ria. 2831. Ex folo tamen creditoris filentio tempore etiam : 2 longiifimo norn completur praefcriptio. 2832 Adeo autem bomna fides praefcribenti eft ne- j ceffaria, ut huius defe&tus etiam /tered? noceat. H ä 2333. Praeterea ex definitione praefcriptionis infer- 6 tur //;0, quod ad eam requiratur ftitulus; qui * Ti proin ] s TEWS $.28934. Dividitur in vevum. & non verum: & ifte in- i fuper vel eft fiff4s, vel coloratus, vel praefumtus. T $. 2835. Qui tures non nihil p:eniuus explicantur. $. 2823. P oft teftamentum, quod eft modus abquireül Q di dominii un/ver/alis, eiusmodi itidem modus lt acquirendi dominii, 'fed. fingularis explican- li bu.- dum fe offert, eftque PauEscRIPTIO, S.2782. Ex qua utique rurfus non nifi fumma capita Vg narrare licet, ut rudi habito typo maiori in- W duitria ex aliis fcientiis circa huius iuris no- Es li titiam fe amplius quisque perü;ere queat. Ín $. 2824. " ) Quia vero praefcriptio in poffeffione rei lj dEJ alienae Domino ignorante, & per longius L "— — tempus continuata magaam partem coufiftit; eà quidem originem, ac vim fuam ad leges Ro- — manorum, ad Xll tabulas, & fic fors ad iura Graecorum, a quibus illarum tabularum leges D pc- p Coput IX. 105 n 'þetitae fuerunt, refert. Verum ex iisdem ad i g praefcriptionem requifitis conditionibus,eadem. nefcio quam propinquitatem ad ipfum ius natu- rae habere videtur. Qui enim rem fuam diu L adeo vindicare omifit, 'cum tamen nulla obíta- Ti Yet ratio, is eam vel fua voluntate, vel ob diu- turnam ignorantiam neceffitate reliquitfe vide- d tur Certe thefauros fimpliciter cedere inve- ( j Id nienti, ex alia ratione vix intelligitur, nifi ex €a, quod eius, qui thefaurum depofuit, he- j d redes rem fibi ignotam, ut fuam habere vix jf poffint. Nihil enim velle poirum'us ^ de quo J funi! non cogitamus, lam n $- 2825. Praefcriptio ab ufucapione plurimum ali- Jf quando differebat; quae duo iura exin a ] ( lusriNIANO, L. 3. C. deitifieep, transform. j f In eandem naturam conciliata füerunt, a qui- m bus praefcriptiolongiffimi temporis e. g. 30, 40, vel roo annorum in aliquibus adhuc differre j jilih fl videtur. Omnia tamen velut in quodam com- Qu pendio concludi poffe arbitror fequenti defi- h nitione, quae equidem non ex verbis, fed ex fenfü legum petita mihi, videtur; & ex qua praefcriptionem concernentia capita non adeo inconcinne inferri poffunt,; Eft autem haec ] ]'Eï 1g fü? efinitiol : [[hfw U S. 2826. jutd Praefcriptio eft modus acquirendi. domini egFS jure bumamo c07zjiitmf3, quo quis bona fide, — " u 106 Traflatus, XXVI. fufficienti titulo , & per legitimum. tempus cot- zinuata poffeffioie ius aliquod. fibi acquiwit, vel « | ab codei liberatu& — Ex qua definitione. li N 5 2827. r x Seqïuitur,lmo,f cum praefcriptio fit modus acquirendi dominii, $. witim. inflit. de ufu, qU( & bab:it. quod per egm ius vere confüituatur, adcoque etiam vim in confcientia, & ante hii omnem iudicis fententiam obtineat: ut proin- ü Q de mirum íit, aliquos de efficacia praelcrip- hus D tionis pro foro interiore dubitaffe. Nam Po- teftas legislatrix publicae utilitatis caufa poteft Áis rerum dominia transferre, de quo nemo du- Q bitat; & quantum per praefcriptionem etiam Qu voluit transferre. Cuius quidem voluntatis iM certum indicium eft, quod IwPrRATOR prae- fcriptionem inter modos, id eft, inter cau- fgsj acquirendi dominii retulerit. $. 2828. Ex eo autem, quod Zure bumano praefcrip- tio fitconjlituta $. 2826, habetur 4/to, eam proxime, & ex füti conditione nec a iure- na- turae, & gentium defcendere, faltem pro ea forma, quam a lege civili obtinet; quorfum cam etiam IumpERATOR $. Ult. ?ü[lit. de tifu, €3 bab. refert. Licet hoc negotium genera- tim multam cum iure naturae affinitatem ha- beat $. 2824. — Caput IX.. l07 It M s. 2829- l u KEx noftra definitione $. 2826, : infertur Jiitio, ad praefcriptionem requiri BONAM CIDEM. Dequa advertenda inprimis eiusdem natura, & fic ex C. ult. de praeftript., & j. mod 109 Í[f. de vtrbor. fignif. plerumque definitur, TA quod fit epinio, qua quis credit, rem e[fe fuam, Qu H ac fuiffe cti&loris .a quo eandem accepit *. No- u j ] tandum item 2de, durante dubio, id eft, ra- p tionibus in utramque partem aeque facienti- din bus, probabilius effe, quod res accipi, & mh praefcriptio inchoari nequeats fi vero dubium fuperveniat poft rem bona fide iam femel ac- poteï ) Qu ceptam, tunc in ea retinenda: & in profe- "] f quenda praeferiptione re&e qu | i gnt re "* ceníerem. Ffique. perge- * j pleü' ?* Alius quispiam bonam fidem fimpliciter definit, r av quod fit cou/cientia. a peccato. ?niuflitiae illaefa. Neque ad eam requiri putat, opinionem, qua quis rem putet effe 1uam Nam Ioo debens ex nHituo, fcit alteri 100 fe debere; nec credit fe ab obligatione effe immunem; & tamen eft in bona fide. Verum minus re&e hae dicuntur; & omni- j uhl* no prior definitio tenenda eít. Rationes aflerre g non vacat, a *** Congruit haec affertio cum ea do&rina, quam de confcientia tradidi. r o Scilicet in pari caufa, & yfn proprii nominis dubio, rem nondum acceptam non poteft exigere: dubio vero eiusmodi poft rem Á jam receptam imminente, non tenetur eam red- IHE'[" dere. Quia fcilicet propofitio negans ante exactios ib nem, vel acceptionem eft gontra dubitantem : fci- —— licet n& petas, ne capias; polt receptionem eft pro dubitante propofitio negans: fcilicet se ved- gas, Et fic dubitans accipiendo neutiquam;. fe- 9: iüel- Jo8 dratatus - . :XAVI. melvero receptum non reddendo vere eft a pec- cato immunis, & fic in bona fide, dummodo nun- quam crediderit, aut perfuafus fuerit, hanc rem certo, aut probabilius effe alienam. . Unde liaec fententia ante diverías alias, quae circa dubiae fidei praefcriptionem obtinent, eft mea : [ Ph?;i?hle multo pr obabilior. 5 2830. Verum & 5170 quidem$ bona fides hucus- que defcripta non. petitur tantum ab initio, fed etiam in decurfu praefcriptionis requiri- tur, definiente id, & iuftiflime quidem iure canonico, C. ultm. de praefcript. contra 1us civile, quod ufucapionem bona fide caeptam mala fide füperveniente interrumpi nolebat; licet fru&us exinde percipi iufte poffe prohi- bueritjM. 44. $. 2. ff. de ufucap. & 1. 48. ff- de Q« acquirend. rer. domim. Ubi tamen advertas V lim , folum proprii nominis dubium $. 80, & feq. non inducere malam fidem, fi tale du- bium poft acceptionem rei primum füperve- niat, & debita induftria a neutra parte füpe- rari queat. 3- ICti Proteftantes non tantum hanc iuflionem ec* cle(iafticam, fed etiam eorum qui illam caeca obe* dientia fecuti fuerunt, prudentiam accufant. Va- b iias, & folidas rationes pro tuenda hac fanciione l Ti canonica alii attulerunt. Mihi liceat addere meam li fequentem: quamcunque rationem pro ftatuenda i praeícriptione affignare placuerit, praefcriptio cum mala fide continuata nunquam falva iuftitia pote | valere ad transfe;cnduïn dominium: fine.publi- ca enim, & utili ratione nequidem poteftas publi- cà, aut quaecunque leges dominia mutare. poflunt. inia : jam vel praefcriptio- eft il]t)fodll&a, ne dom ma- Caput IX, 199 AT maneant incerta, & poffeffores debeant perpetuo )d - fluctuare de iure fuo: & ifte finis in malae fidei Tonc r poffeffore fruítra quaeritur, utpote qui optime, aut T faltem probabilius novit, rem non effe fuam, Vel n hat fi hic beneficio, & favore legum dignus fit, pa- Qp rum profecto aberit, ut non etiam furi, ac prae-* doni contra ius legitimi Dominii fuccurri debeat, Certo bona bona fide aliquando . quidem habita, fed deinceps abolita pro moderna conditione:ni- hucys hil a fure differre videtur ille, qui rem alienam effe gnarüus, eandem ut fuam detinere pergit. - - j Si vero praefcriptionem velis ad puniendam focor- f diam Dominorum res .fuas vindicare negligentium, m i fpe&are; lex, quae. praefcriptionis cum mala fide profecutionem. probat ,. rurfus eft iniqua. Nam in tra ) eiusmodi Domino raro adeíft culpa, fed mera ig- jept norantia: velíi adeft culpa, rariffime, aut vix un- quam erit illa Theologica, id eft, reapíe exiftens, jei Tmh fed tantum Iuridica, feu exiftimata, & praefumta tantum. Praeícriptionem vero mala fide profe- 8')&'& m quens & Theologicam, & certam culpam, & in j uv omni cafü committit. Iam quis eius legis iufti- ) tiam aeftimet, quae in poenam levis, & plerum- t l que nullius culpae dominium rei auffert vero Domino, illudque ad iudicat ilii, qui in hoc ipfo p negotio & certo, & in ommni caífu, & graviter fi d iniquus e&. $. 2831. [b Celebris hic habetur controverfia, an ob )m Obe' LU defe&um malae fidei ius perfonale per longif- du fimum tempus, quale in negotio praefcriptio- ;moj nis funt 3o, vel 40 anni, extinguatur, fi cre- ao ditor debitorem obligationis fuae bene gnarum joc per tantum tempus nunquam defuper inter- p 'ctï pellavit *. Mihi hucusque fententia negans pubh xlb praeplacuit; id eft, in eiusmodi cafu debitum J i meà opinione non extinguitur. Idque non - n de- fi r iB te) dvacatus XXVL, L dcfe&u bonae fidei tantum, fed potius, & fik proximius ex defe&u poffeflionis, feu quafi. e(t i poffeflionis. Per.talem enim praefcriptionem m Vr debitor acquireret libertatem ab obligatione *folvendi. Sed per decurfum totius tempo- dQ ris fe noluitgerere, vel habere pro homine ïl:lll ab obligatione libero: ergo hanc libertatem uili ) ne quidem. quafi pofTedit. Si enim obligatio- i nisfuae probe confcius, eam nihilofecius ha- bere, eidem deferre &c. noluerit, aperte ini- quus, & peflimae fidei debitor, extitiffet. 3* Cafus effet ilte: Zitius debet Caio 100 ex mutuo. bt J Ut Jam Cajus per 40 annos üe ufuras, multo minus ipfam iolutionem petiit, nec in aliquo Titium : Ruy fuper debito interpellavit, aut fe pro creditore b geflit, Nunc quaeritur, an lapfa 30 annorum in 1 E hoc cafuü debitum ope prae(criptionis fuerit eX- | o tin&um, 7iio obligationis iïl—acqfemper confcio. At $. 283;. QUs : W Circa bonam fidem ad pracfcriptionem a ex fi iure requifitam notandum 4to, quod mala fides defun&i aliquando noceat etiam heredi, ut- p ote qui fi&ione iuris eadem cum defundo 1 Q períona eft. Itaque fi defun&tus ab initio pot- Ti feflionis in mala fide extitit; heres etti in bo- tem na fide exiftens non nifi 3o annis praeícribit, iil vid. 1. 11. C. de acquirend. vel vetinend. po[]c[J- Q j €6 1. 1. C. de graefcript. 30 vel 40 a. Et haec b de fueceffore univerfali, qualis eft beres in omnia defunéti iura fuccedens. Verum etiam contra fuccefforem fiagularem , qui ex cau- emtione rem fin- L guia- fa, & titulo fingulari e. ï p iIi u t gülär&m aliquam oBtinet, aliquid conftitutum " eft circa bonam fidem Au&oris. Si enim quis. Yib rem immobilem, & quod infuper requiritur, gt vero rei Domino ignorante mala fide teneat, t atque eam exinde alteri donet, vendat &c, D hm tunc novus.ifte poffeffor eiusmodi rem non niü 30 annorum fÍpatio poterit praefcribe- :rtatgm * It Ie, IVovell, 119. C. 7. jis $. 2833. nl f& Ex definitione praefcriptionis $. 2826 ha- u betur //:o, quod ad eandem requiratur Tr- quint ) TULUs. Atque ut haec neceflitas tituli ple- f nius intellipatur, varia hic notari debent: edion quorum quidem primwum eft, quod. titulus xumd ! g d generaüm fit illa caufa, ex qua rem ha- bemus. 24dum, quod alius fit titulus ad trans- T ferendum dominium aptus , eftque aliquis mo- dus acquirendi dominii de quibus a $o 2755. usque huc agimus: alius vero titulus eft, qui 91 ex fua natura dominium nor conftituit, Sic * T e€. g. aliquis rem detinet tanquam primo oc- It cupatam; alter vero tanquam commodato fi- ; nu bi conéetfam. lam pofterior titulus ad prae- fcriptionem ^hon fufficit: nemo enim poteft | J rem commodatam bona fide tanquam fuam ij habere. Verum etiam de priore titulo, id eft . j ]^ €o, qui ex füi conditione ius reale n minium efficit ) ! t H $. 2834 , qi Notandum 44e4 quod is dividatur in ve- Í)) fm., & apparentem , Íeu.nem verum. - Sic fi- 1j quis« a IIZ Tra&atus AAV nemine huc- il quis rem ab alio feli&am, V usque occupatam, prima vice fibi vendicet, Hl habebitur veras titulus: fi vero occupet; Td eandem nullius iuri . obnoxiam, &. domi- Q nio vacuam ex apparentibus, fed reipfa fal- fis rationibus arbitretur;.tunc eiusmodi oc- cupatio erit titulus 25 veru:. .lam ad prae- ' f fcriptionem non requiritur verus titulus: nam jt per hunc folum, & absque praefcriptione res fit noftra, e. g. vera occupatione rei liberae: t unde haec per praefcriptionem non potelt ite- el rato fieri noftra, /. 159 /f. de Res. iur. Qua- t10] re ad praefcriptionem requiritur titulus quan- (on| tum ex fe ad transferendum dominium aptus, r fuflicit tamen, ut talis adelfe appareat, etfi : N reapfe minime adfit, /. 24. C. d» rei vindcat. ] ui Verum eiusmodi apparens titulus . quod qui- ij dem 4:o loco notandum eit) dividitur in fic- !il tum , coloratum, & exijtumatum, , feu praefum- fire tun. j f L fcrq . 2855. u Jam titulus f&us eft, quando eiusmodi Ti ftudiofa fimulatione. fingitur. Sic e. g. duo t fe gerunt, ac fi rem vendere, emere vellent; duin tamen tacite unus;alteri eandem dona- ! re cogitat, Et talis titulus: nifi alius accedat, T nec ad praefcriptionem fuflicit, tot. t:tu/.. C. (le pius v«lere ,. quod &c, "Titulus coloratus tunc datur, cum ille e. g. emtio reapfe exiftit; qui llSql tamen titulus ideo non fufficit ad transferen- lf dum dominium, quod vendens, aut tradens dominium rei non habeat; ac proin illud n c.äc in lj Caput 1X. 113 Ti in alium transferre queat. Et ifte titulus om- Mi nino ad praeícriptionem fuflicit. INam gene- [ n ratim ex quibus caufis tradente Domino, ac- ( quititur dominium, ex iisdem tradente non Ip ä I Domino incipit ufucapio, $. 5. ?njLit. per quas od perfon. "Titulus exztimatus, feu pvaefumtus du tunc habetur, cum titulus nullus equidem in- sl terceflit, talem vero interceffiffe poffeffor bo- 3X* ) na fide, licet falfo exiftimat. Kt fiquidem CX ra- [b tione probata in eiusdem errorem quis induétus (s eft,titulus ifte exiftimatus omnino ad praefcrip- tionem facere videtur ; licet in hoc non omnes j 51 coníentiant. Hanc vero noftram fententiam a egregie iuvant verba legis 1 19ae ff. pro emtor. lt, ! quod. vulgo traditum e[E, eum qui ex:[Emaot , fe Wl ! uid emi[fe, Wec emerit, non peffe pro emtore d t uf ácapere , baözgnus verum e[f? ait, fi *ullam n ullam cau[am eius ervoris emtor baheat. Eadem *l a.j»" fere habet 7. 33. /. de ufucep. Maxime vero fufficit titulus eiusmodi praefumtus in prae- fcriptionibus 350 vel 4c annor /. 4. C. deprae- M fcr:ipt. 30, vel 40. «n. Denique praefcriptio um immemorialis, quae eft omnium fortiflima , 1 titulo exiftimato niti videtur. Neque enim a pro fingulis dominiis extra praefcriptionem, j t & pro divifione omnium bonorum, & pro eo- ,cedäs rundem translatione alius habetur titulus nifi Jj ^ ille, quo. ex: jtzmamus rem aliquam e.'g fun- p dum inde a prima occupatione , aut divifione a usque ad praefentem poffeilorem femper ex f iufto titulo tranfiille i j J! Ton, V117 H CAPUT Mi Tratiatus . XX VI. 114 CAPUT X hwl WUS De reliquis Conditionibus ad pmfmpmæ 5 C0 requifitis. a Wö. '5836. 'No,tiq 'þi*aEfcvïuiät'ldnlisï, V'to loco facit inferr& Ve neceffitatém l£gztimà temporis. Quale quidem aliud Ye .in bónis szobe/bus , & Yurfus aliud àn bonis ? fer snobilibus requiritur. Infuper $. 2837. Contra iura per/oualia non nifi triginta anno- M rum praeferiptio vim obtinet, lit; Du $. 2858 Eadem femper definitio docet 7/Ito, praefcrip- tioni etiam pof/e[f/onem effe ne ceffariam. $. e849. Item J [Itimo , duplex prae fcriptionis äþ&u; - oftenditur. Et Áj L] $ 2940. Tandem //IIlvo, ea, quae prdejïriptioniad- ver/a funt, ex eadem femper definitione fat apte eruuntur, Inter quae primum eft dejeus tituli : 1 bonae fidel. &c. | aSai, Secundo aliqua praefcriptionem dormire : ogaz. Teríioalia eandem énterrülmp: faciunt. Quo- rum aliquae caufae maturates ; l 2843. Aliae vero civiles funt. Quarto CUP CUPv 2$44. Denique praefcriptio iam completa, non nuns CE: quam w:jcz-'nd:'tur.þ .5' 2836b Ex definitione þ'f'aef'*cripïtþionqis per Vtam con- fecutionem habetur, quod ad eam requiratur ä LrciriMuM TEMPUs. Quod quidem circa ius reale, ac per[enale diverfum eft. Verum €tian ius reale aliud tempus in bonis mobili- Lu;, & aliud in zmmobilibus petit. Mobilia cum fufficienti titulo $. 2833. & feq. atque cum ea fide, quae etiam in feníu legum eft tä bona $. 2829. & feq. praefcribuntur triennio, À umc. m . Caput X. 15 j. unic, C. de ufucap. transfor. — Si tamen in [ eiusmodi re ius pignoris tertio cuipiam eft t conftitutum , illud praeferipto licet dominio, heutiquam extinguitur 7. 7. C. de pignor. Res ii vero immobiles decennio inter praefentes, ii vel viginti demum annis inter abfentes * prae- o Ícribupntur. Si vero Dominus , contra quem T praefcribitur, partim abfens, partim praefens juan fit; tunc tempus abfentiae duplicari debet **. pntfïfïp' Dummodo titulus, & bona fides (prout mox de pràt íeripione rerum mobilium di&um j zj:?ü .fqit) p cribéntem iuvent, *** ii d f at ** Praefentes füunt, qui in eàdem provincia habitant; abfentes vero , qui in. diverfis provinciis domici- j tmüï lium fixerunt; puta, quantum ad fenfum iuris ro- n mani. Quantum ad ufum Germaniae noftrae prae- fentes funt, qui in territorio eidem duci , aut co- 13 1 miti fubditos velfi territorium fit nimis amplum, [j qui füb eodem Praefecto domiciïium habent. Dot ll 4* hs 3* E. g. fiquis quinque ài fit piaefén&, & per totidem abfens,.non praefcribet, nifi per decem aunos abfentiae fuam praefcriptionem profecutus fuerit, JVovell. 319. c. 9. Nará decem anni abien- T tiaé noti nifi p ro quinque annis praefentiae com. putaniur. De fequenti eatfü difceptant? Dominus 9t ginat rel, contra quem praefcribituf , tempore prae- Ícriptionis currentis in eodem cum praefcribente quo territoffle domicilium habet; fed non raro à fuo feruri domicilio abeft. Hic iam quaeritur, an durante H ul domicilio illud tempus abientiae duplicari debeat? ol Verius effe videtur, quo ad praefcriptionenf de- cennio abfolvendam- utrumque requiraturs fcili- a[(]lïe cet & domicilium, & ipfius períonae praefentia; n idque evincitur per ipfa /VoveZae 119, C. s verba: ag ibus- $i - - i quibusdam mz:zis praefens fit, in qu E E danm L Nüga 116 Tratiatus XXVI. dam vero abfeus , - - alios fuper decenmium amos adjici debent, quantos ex ip/o dec rit. D e?zmo abfens fues SÉX Alias enim non nifi fpatio 36 annorum prae« : fcriberet. Defectum enim tituli ,. & bonae fidei, quantum ad lus civile, tempus longiffimum, id eft, 30 anni fupplent. Et fiquidem fides tantüm duridice, id eft,- ex fi&ione, aut praefumtione iu- ris fit mala, theologice vero adfit bona fides; tunc talis praefcriptio etiam in foro confcientiae vim * obtinet. Quod in herede, in emtore rei immo- . bilis facile poteft contingere, prout explicavi u $. 2857. & 1 W N'erum aliter res fe habet in iure feu actio- Q ne prrfonali : haec enim fi fit yei perfecutoria, * k id eft, fi res quaedam ex iure, &.non tan- TN quam poena ex deliéto petatur, non mifi 30 annorum fpatio extinguitur, /, 3. C. de prae- U V w pt. . 30, vel 40. an. Dummodo, quod pro- babilius requiritur, debitor bona fide igno- ret, fe alteri iure perfonali obftri&um effe, & .. 2851. Imo contra Ecclefias non nifi 40 annis praefcribitur, C. 4, 6 33 8 de prae[cript. & INovell, 311. Idque, id eft 40 anni requi- runtur probabilius, etfi una Ecclefia praefcri- bat contra aliam, .C. 6. de praefagipt. Deni- Q que contra romanam Ecclefiam non currit, h nifi praefcriptio centum annor. /Vovell. g. * L ** Atque hoc privilegium Romanae, & alíarum Ec- ] clefiarum , nedum ad iura earundem perfonalia ; í fed etiam realia pertinet: imo probabilius vim ob- tinet in iure reali rerum etiam mobilium, quae Q 1 en- f tum ad hafce Eeclefias fpe—&ant. Ft fuppe,tit-argmï II* i MÉ : "um gravifïïmum, imo apertum ex l. 23. C. de SS" j Eclef. Novella 111à quoad minores Ecclefias tempus muütavit, fcilicet 40 annos ftatuens; res autem, & iurà mutavit nullatenus, imo ius anti- V j quum firmavit his verbis: /n llis-megotüs veligio- fj iäei, tf Jos contrattus memorato 40 ün. privilegio volumus r gerfrui, im qubus eis 100 an. peaerogativam £on/litutio wofira contulerat, Atqui lex 25tia mox Xor i j UP laudata ait: [n quibuscunque vebus À4OBI LIBUS, -z.iel immobilibus €9c. - -.- ad annos 100 extamiæm:f.' j V. i i en $. 2838.. Ex definitione noftra infertur /Lo, ad praeícriptionem requiri etiam PossEssIONEM eamque continuam s five dein ab una, vel plu- Qd ribus perforis fibi fuccedentibus ea poffeffio u continuetur, $. r2. infbt. de;uf'icop. in prae- n i fcriptione negativa nullam requiri poffeffió- q fl nem, nec bonam fidem tuentur multi Fgo [ utramque etiam in praeferiptionibus privati- " p vis * neceffariam elfe 'digebam $.. 203t. um m 3k Eiusmodi funt, qüando quis non ius aIteriug W fibi acquirit, fed ab eo, q " uod alter habet, kfc ope n![l 1 'praefgript,ionis liberat, // M' r g « & 2839;( q) rl ( Ex definitione praefcriptionis per ZItman pa £onfecutionem habetur infuper effedus prae- u JIt» Ícriptionis, & duplex potilimum.. Nam fr Ó agitur de jure acquirendo, praefcriptio dici- n tur pofit:sva, eoquod aliquod ius reale efficiat: fi vero negotium verfatur, de aliquo iure in for Vm [ commiodum .praefcribentis extinguendo, vo- (b n 14 catur privamiva ". lam praeferiptio non niü s. ( H5 poli- RC II$ mægm XXVI. pofitiva eft modus, feu caufa acquirendi do- P minii; nam privativa adeo non eft caufa ali- cuius iuris, ut potius ius aliquod, perfonale fcilicet, interimat, & praefcribentem a iure alieno immunem reddat. * In praefcriptione pofitiva dicitur quis ius, velren aliquam praeícribere: innegadva dicimus, quod quis iuri (alieno fcilicet) praefcribat, $. 2840. & fic per Sed per rationes contrarias, VIIIowncorollarium eadem femper praefcrip- - tionis definitio, facit intelligere ea faltem ple- fi) raque, quae praefcriptioni adverfa funt. ld- C que diverfimode contingit: nam aliqua fa- [ ciunt, fe praeícriptio po[fit incocavi: aliqua t candem Jfufbendumni feu eiusdem curfum ad / aliquod tempus (üiftunt: rurfus alia praefcriptio- nem omnino 7nfevrtmptmt: ac denique ean- dem quaedam «*fc'mdi faciunt. lam ad pri- qam claffem pertinet defe&us tituli, bonae ä fidei, vel pofTeffionis. De quibus hucusque ( actum eít: quorfum etiam pertinet qualitas rei, fcilicet ut ifta fit apta praefcriptionis ma- teria: aliquae enim res praefcribi ab ipfo ju- re prohibentur. Et tales funt res publico ufui deftinatae e. g. pons, forum, via publica &c. Homo liber vi praefcriptionis non poteft in J fervitutem redigi. Denique iura fpiritualia , ! excepto iure patronatus, a laicis non poffunt l praefcribi, C. 7. de praefcript. *- * Aliqua in iure non poffe praefcribi dicuntur in v £0 íenfu, quod tempore ordinario, & longo prae- Caput X II9 / dU pracfcnbx nequeant. Poffunt tamen fimpliciter, tempore longxfïxmo fc1hcet 30 vel pluribus an- ( l d n*s pr aefcribi. Scilicet tales funt res furtivae, j5 fon Qf a aut vi poffeffae, quae non poffunt tempore or- 4 dinario praefcribi, etfi furtum, aut vim non mo- dernus poiï'c.ü'or, fed alius commiferit, a quó poffeffor ifte res illas optima fors fide acquifivit. Velre $. 2- inflit. de,ufucap. & 1..3. C. de praefcript. [9] qu $0 vel 40 an- Hug eflam pertmenf res fiiu H cnþat. de syucap $.,/:2845. M hi , Ad fecundem claílem impedimentorum ; pc1tment: ea, quae praefcriptionem fufpef;- n ( dunt, Íeu prout aiunt, eandem dormire ta- ciunt. Scilicet tempore belli C. 10. de prae- i J ferip*., quod etiam extendunt non paum ad tempus peftis, argumento capto ex / |42) [m E Jta. f. dé leg, . Item contra Ecclefiam fuo Pa- UO ftore viduatam non currit praefcriptio, C. I5. T H de prae[eript. — Idem privilegium fortiuntur lr' pupit, L 48. ff. de acquirend. ver. domin. & TU modo etiam AM'morennes, |. uit. C in quib. M'V cauf. in integr. rejizt Rl( ) n $. .2842. u ul Tertm claffis eorum cít, quae praefcriptio- & nem penitus interrumpunt, ita ut praefcri- Mi bens opus: habeat praefcriptionem recens ita l inchoare; ut praefens, aut praeteritum huc- UJ: usque tempus nihil profit, . nec ad futuram praefcriptionem ullatenus computetur. Ea "i vero, quae praefcriptionem tantum dormire Jl n I4 faci- ( 120 Tra&atus XXVI. faciunt, cantum toïlünt tempus int&rmedium, Q K feu fufpenfionis, e g. quamdiu bellum dura- vit: fpatium vero antecedens, & bello prius i prodeife ad praefcriptionem permittunt. lam | caufae praeíctiptionem interrumpentes vel funt naturales, vel c/v les. Naturales funt omnes illae, quae aliquam ex conditionibus, Ícilicet bonam fidem, titulum, vel quod fre- quentiffimum eft, polffeffionem tollunt. tt quidem vi ex immobilis, furto autem, & ra- pina ex rei mobilis poffeffione ita deiicimur, ut prius tempus in praeícriptionem iam non etfi fententia iudicis amplius computetur, eiusdem rei poffeffio recuperetur, 7. 5. ff. de ufucsp. Ydem fit, fi rem fortuito amittamus , ]. 3. . 13. ff. de acquirend. vel amitt, po[fz]f- Praeterea per prohibitionem, fi quis in ufu rei ab altero prohibitus, ^huic prohibitioni acquievit; vel facta fuae poffeflioni, ac iure contraria ad alterius arbitrium, & non mero animo gratificandi permiferit, - praefcriptio enervatur, /. u/ty. ff. de itin. aïi pfz'p-a.t. $. 2843- Caufae &?vf'les ad interrumpendam prae- fcriptionem funt Zitis conte[latio *, imo etiam fola citatio **, & aliquando etiam proteftatio extra iudicium facta *** 5 . plerumque enim eiusmodi privata proteftatio vim interrumpen- li di praefcriptionem non habety 7 . C. depr«e- I ftr.pt- 30, vel 46 an. Scilicet fórfitan lite con- t M teffata, imo interpofita fola- ciaLone, vl qu, ais Caput X. 121 i il quandoque pri?ata protefcationeg praefcribe- Wr re volens faltem fi&ione iur c. is in mala fide ex T iftere incipit, . r e' * Litis conteffatio eft iudicii fufcepti utrinque per 8 T , petitionem adoris, & contradictionem rei, facta : füt profetfio , /, wnic. C. de lit. contefl. Scilicet quán- Yi do utraque. pars declarat, fe velle iu-dicio COil- tendere. TC i ÍA ut J* Citationem defi-niun;:', quod fit a&us lgg'itimus; i quo quis mandato iwd:ts iuris experiwidi caufa 1nius votütur: nempe ut ibi reum, non tantüm CU téftem, aut einsmodi perfonam agat. Minus alias ] i eft in citatione, quam in litis conteftatione: hiec udicl enim tunc primum fit, dum eitatus comparet, & infuber a&oris petitioni contradicens iudicium f. 4 fubire decernit, mNS J aaaaaa & W N i MP T H rq?crünt fere fequentes cafus, quorum prinmus eft, fi proteftationi tam aperta argümenta jnul addantur, ut poffeffor non poffit non in malam o fidem induci, per ura-aliuade cevta. odus Si al- ter c i roteftationi cedat, debitum agnofcat &c. Í. 7. f À. prae/cript. 3o vel 40 an. stius .Si poffeffor fugt) praefcribens in iudició conveniri nequeat ob ab- Eriptio fentiam potentiau, imo ob infantiam, vel amen- tiam (fi tunc tutorem, vel curatorem non habeat) & fiat in tali cafu denuntiatio Praefidi, vel etiam Epitcopo; tunc interrumpitur praefcriptio per £, 2. C. de annal. except. " iil | 4 g' 28440 f /Supereft, ut de quarta claffe dicämus, of quando fcilicet praefcriptio iam . completa pe f deinceps refcinditur $. 2840. Atque hic datur reftitutio in integrum etiam non amplius mi- a [ nt, norennibus, fi reipublicae cauía abfueri j aut j »pe 122, Tratlatus XXVT. aut certe domi militia occupati; item fi iufto metu, vi, aut infirmitate impediti domum re- dire non potueruat, 4 I, 3. 9. ff. ex quüb. | cauf. matoy. An maiorennes ex caufa iuftae b ignorantiae reftituantur, inter ICtos difputa- i tur, efítque negantium pars hucusque aflir- b mantibus fere fuperior; quae /. 1. C. de ufu- ie eep. tratisform. & [. ultim, C. depraef.vipt. long. h iempw., alisque iuribus utitur. lilud inter "— ————— " Ü D. D. convenit, quod etiam minorennes, id t eft. qui 25 aetatls annum nendum conple- verunt, contra praefcriptionem 50 annorum N non reftituantur, /, 3. C. de praef.ript. 30, vel fl 40 a. lor tür X C ATP U.T XI. ll,] De Fru&utm . perceptione. * 2845. Fruf&uum quoque perceptio ab IMPERATO- .RE'inter caufas, feu modos acquirendi dominii re&e recenfetur, Ut vero ifte modus vim obtineat, 3R46. Requiritur bosg fides, aptws titulus, vera Et hacc früctuum po[^ffo, & ves fingularis. ïl(, perceptio Ll" $ 2947. Poffefforem bonae fidei facit Dom?nuni fruc- iuunt exianiiun , usque dum compareat Verus N Dominus, Neque ex confumtis quidquam re fti- fUi tuere tenetur, fi cx iis ditior non fit factus; imo (l probabilius Y U 28348. Neque t1ïnc, fi. ditior faftus . fit. h i ; 2749. Kei iudicalae in foro exteriove multam; Is 2850. Nullam vero ix comjcientia vim tribuimus. qul S. 2813. l z Capür X 125 tf $. 2845. n AU Inter alia commoda, quibuä poffeffio a legi- hus " bus ornatur, eft etiam illud, quod fiquis tem (inu alienam fingularem, iufto infuper titulo, & j aff;v bona fide poflideat, non quidem ipfam rem, iujl fed omnes rei fruéttus interim, & eousque j II faciat fuos, donec Dominus rei compareat; x qai dein non tantum rem, fed etiam ipfos hu- i cusque extantes frué&tus fibi vendicat. Non ()! " " nim irrevocabile, fed temporarium dunta- mOïEï'ï xat ius in fructus fibi acquirit bonae fidei pof- jo^ leilor: quod iptum ius verum eft dominium non quidem /zre naturae, fed beneficio feu na- turae, feu legum polfeffori conceffum; ut adeo IxiPZg Acrog fructuum perceptionem in- tcr juris realis acquirendi modos re&iffime rcicrüt, $. 33« inJlue. de ('cr.kdz'vz:[.* nATt b;n*f:. | $. 2846, s j fneí Ut autem fructus fuos ;&L...vl at, requiritur Qu Iko bona fides, 4. t09. /f, de virb. fianif. 24o luftus titulus, non quidem quo reapfe domi- 7, n VTH nium in poffefforem transferatur (alias enim m foret verus Dominus) fed qui ad transferen- yy dum dominiurm fufficeret, fi occultum vitium non lateret, . 35. Injlit. de viv. divif. stio Poffeffio vere talis. 4/o denique res fingula- n ris, feu ex titulo (üngulari acquifita: nam ] quae ex titulo univerfali hereditatis etiam bo- na fide quis poüïdet,, quoad illa non eft loco M Do- N " E Vagasosih 124 Tra&atus XXVI1. Domini, unde ex iis nihil poteft fuum face- (m Te. I Scilicet leges conítituerunt, ut heredi- tas tanquam univerfitas rerum àc iurium ipfo us ].4 iure ominia incrementa, & detrimenta quafi. perfona aliqua fuftineret, /. 29. $. 3. ff. de bere« ) r : e ditat. petit. Tar] '$. 2847 k Quia vero interim duntaxat, donec Domi- Qu nus rem vindicet, bonae fidei poffeffor rei —— — — Eiris alienae loco Domini eft, vero Domino rem - ipfam, & fructus extantes debet reftituere , l 22. «. de re? vind/c.t.: non tamen reftituit fructus confümtos, íi ex iis ditior non fit, l. 4. ff. fin. veeund. Sed fi ex iis ditior fit fac- üi tus, e g.fi frumentum ex fundo alieno bo- W na fide perceptum in ufus familiae convertit, Vif & interea fuo frumento pepercit: in huius- li modi inquam, cafü acriter difceptatur, an 10j non fruétüs cum lucro confumtos debeat re- Vu Hi enim fructus multis videntu£ ftituere. üf eirtualiter, id eft, in aequali pretio extare: Qp praeterquam quod ex re aliena ditefcere j iU« lon qi naturali adverfum effe videatur. [j $. 2848. Ate H Verum fententia advería,quae fru&us con- m | fumtos fimpliciter, & non obftante lucro bo- l nae fidei poffeffori adiudicat, verior, & ut opinor, certa eft. Leges huc aperte facien- tes vide apud obvios: explicationem tamen recentiorum prae illd antiquiorum . fequere. Mihi liceat folam rauonem adQere, guae q(EIi* Á Caput XI I28 Jm f üem eft fequens: bonae fidei p.ofï'efï'or,— do- lered necappareat Dominus rei, quantum àd fruc- ii tus eft vere Dominus, utpote quos facit fuos, u A. 48. ff. de acquir. rer. domin, Unde eosdem i i confumendo, ante adventum Domiui ex fuo eft ditior faétus. Eundem fru&tuum tempo- rarium Dominum fuiffe fa&dtum, beneficium tegum fors erit: ex confumtione fru&uum, ( DOIT quos hucusque fuüos habebat Siï()i V , ditefcere iuri naturali conforme eft, i u ii an u li $. 2849. of üi, Priusquam tra&atum de modis ac'quiren; [t &t di dominii finiamus, non abs re difeutiendum m hQ nobis eft, an res ?ud:cata in foro nícientiae ll Mj j vim obtineat. Ubi notandum,. od fenten- ] hu * tia in iudicio lata per appellationem ad füpe- , ? riorem iudicem plerumque fufpendi queat, bt E Verum ne lites (int perpetuae, haec appellan- ii di facultas non eft perpetua; fed fi alata, & egtat cognita fententia intra fpatium decem dierum n non fuerit appellatum , fententia dicitur in rem Hdicatam abiye, ita ut deinceps faltem iure ordinario de hac caufa in iudicio litigare non amplius concedatur, fed potius iudicata k res eiusmodi pro veritate habeatu T.R 2,070 o Jf. de Reg. iur. * & i * Non tamen omnes fententiae intra 10 dics'in rem [mff ludicatam abeunt: nam excipiuntur caufae trimt- naàles ,. matrimoniales , quando agitur de valore, u & fic de periculo peccati, C. 7. de Jentent, 82 ve ; qm'- jud, Si fententia precio fuit emta, 4, 7. C. quan- ( . o d 126 Tratlatus. XXVI. do provocare, wonefl, Dantur etiam aliae caufag huc fpectantes. $. 2850. Verum fub obtentu inftrumentorüm ré- Eä cens inventorum poft decem a lata fententia H lapfos dies iudicium inftaurari non.permitti- Ti tur. $Si tamen etiam pars hucusque victrix ! probe advertat, ex novo inftrumento caufam adverfae fibi partis meliorem effe, non ob- ftante, quod ex defe&u gravis huius inftru- menti fententia pro fe fitlata: in hoc iam ca- fu quaeritur, an rem fibi adiudicatam victof tuta confícientia habere queat, fcilicet ex a ratione, quod res iudicata ius tribuat, Mea tamen opinione, rem ejusmodi pars victa po- 1 *IJO- teft libi repetere in foro conícientiae, nul- te in quo, prout ego reor, res iudicata J]am vim obtinet. Leges huc facientes iam alii expofuerunt, mihi rurfus fuflicit, foiam rationem in fubfidium noftrae caufae alfferre, Si itaque res iudicata contra recens invcbtam veritatem vim obtineat, deberet trausicrre ius, & dominium: nam fola fente ntia iufti- Vel m tiam cauíae victrici non conciliat. res iudiccta ius, aut dominium non traus- patu- fert, aut efficit: & quidem quod iure rae ad id non fufficiat, planum eft; fed ne- que a iure civili hanc efficaciam: obtinuit$ alias Imr£nATOR rem iudicatam aequce ac praefcriptionem, fru&tum, perceptionem, & teítamentum inter niodos acquirendi dominii referre debuiffet, * *quciu- Caput XI. 127 tl - ** Scilicet ea, quae in iudic'io,Jvel ex caufa. iudicii non ad iws conftituendum, fed ad iudicium de iure ferendum pertinent, foliqüe veritati militant, quam fi non attigerint, nullam vim, aut efficaciam habent, Unde fi tacite perfuafüs fis, cauíam ad- ip' verfae partis meliorem effe prae tua, debebis to- jjend tum eidem cedere, etfi in pluribus iudiciis, aut HH i nulla interpofita appellatione fententiam obtinue-. ULL X' ris: quia, quod iam dixi, Iudex ius non face- Qu 1 ie, fed de eo tantum ixxd?care poteft,. Yot Vi J [ jal V & t Il M T f n W^ j1 i d d J i Ü fü !l fü i fi AI Mi d Fqïl oU nv H j M i " m a 1J1 m f )U E TRA- Ms 128 zi h —— ROR p V: V TRACTATUS XXVII ä 9-2 DE IURE PERSONAFL CAPUT L - De Patis genevatim fpe&tatis. ;ï Alt( ius perfonale nil praeter eiusdem caufas k $. 2851. Circa Tür tractamus . quae funt conventiones, & damna per i DN iniw um illata. Et quidem De pa&o generatim , ac deinceps /peciatims do je $, 2852. Atque ad 1on de diverfis pactis agendum mihi erit, : quamcunque convention em ADf s. 28043. Aliaiure naturali , & alia iure romano prae- Af cipiuntur. Verum etiaimm &. 2954. Leges romanae quasd am conditiones o/mi n alias vero non nili-qu/busdam Ícribunt. W5 patto , $. 2855. U bi inprimis aetas debet confiderari: atque fed ] per lianc alii /xfantes, alii impuberes, quidamggi- & aliqui saiorennes fünt — Qf TVoYenmnes » li nulla g $. 2856. Et-quide m pacta infanturmn iuré natura h wni, aut Cer te nalla effe cenjentur. Ture autem l d( romano 24 beres quoque non nifi intercedente la tutoris auctoritate contr ahere plerumque poffunt. 6 m de mi;rzorenmbm dicendum. $— $. 2857. Quod ide & vitae conditionem libera contra- Elv $,29858 Per ius, sl (j hendi facultate deftituunt ur filifamilia itrio peculia caft renfia, & n 6. 2859. Quorum tamen arb relicta fuerunt. quafi cafirenfia demum Tio . 2360. Iniuper filiisfamilia s in peculio adventitio, - Y Q 1 leges largitae fünt. « 2862e l , 2861, Ac profettitio aliqgifi iuris b . Caput I. 129 . 2862. Qui infüper ex inutuo qficacitef convenirs non poffunt. $. 2863. Hoc tamen ex SCto Macedoniano petitum Be- neficium non nifi /ub certis conditionib $. $. 2864 Et pro tiqet : * babilius pro. Jol,o foro externo vim ob. J $. 2865. Sed etiam »mu.lz'eres; $. 2866. Et Reli o 27 of i libere pacifcendi facultatem Cete tig quibusdam iuribus .impeditgm habent, $. 2851.- Altera, & quantum ex fenfu legum roma- Viti) Rarum a iure reali diverfa iuris fpecies eft lus " PERSONALE $. 2705; cuius naturam, & in- , j dolem $ 2306. defcripfi, quod fcilicet iliud Aqut J non omnes homines, fed unum, aut aliquos tantum concernat, quodque ad aliquid prae- T ftandum ,. & non ad mere abftnendum, aut e f ad rem intactam relinquendam obliget.. Dum pult ius reale omnes homines obftringit equidem, D u fed ad id duntaxat, ne rem in iure alterius i d conftitutam e. g. equum fibi accipiant, ufur-- j pent, peffumdent &c. Itaque ius perfonale g n ita definies :* fs perfonale eft a iuris [pecies, f( ,'lvï qua aiter alteri ad preeftaudam aliquam operaw, yulib vel ad tradendam vem aliquam ad[ivinz tv lam i q circa ius perfonale nihil notandum, nifi (olde i]- lae caufae, ex quibus illud oritur; quae quidem il ' funt conventiones, feu pacta, & iamnim, feu :n- iil juriacontra ius alterius cuipam illata. Scilicet Vinculo iuris peibnalis fe ipfum induit, qui alte- , Il Jlom, Flil, rius J /i 130 Trallatis XXVIL rius ius reale, el perfonale Xv'ioïa,t * VI;i:a(iü'ö; qui fitià primo de conventione agendum eft. Ti * Atqiie ius perfonale ex damno illato matum *;otän& TiaQu eam doctrinam continet, quae eft de reítitutione, &i [eu iuris reparatione: ea enim, quae alteri ex iu- fciv re reali, aut ex conventione debentur, non tam ad reftitutionem, aut laefae iuftitiae 1atisfaétio- 1 ucusque violati nem, dQuam ád iuris nunquam I primam expletionem pertinent, " Sed; de his infe- yius. t ] ttrz - n TL 6j Wvl Equidem omne ius ex pacto, feu coxïire'iik ] V : 3 m tione nafcitur, ut adeo pactum non folius iu- a exiítat :. UE ris perfonalis, fed ctiam realis cau Sed non omne pa&um, feu contr ac&tus ius 1 i 45 i onale ex / Vl g perfonale efficit, licet omne 1us pe h pe Vi aliquo pa&to ortum ducat. Scilicet illa de- mum convento eít ceufa iuris per[onalis, qua quis alteri aliquam rem deinc eps dare; ali- quam operam impendere, paucis aliquam actionem, aut conatum promittit. Quaprop- E l ) ) le ter hie de conventione, feu de pa&to geriera- n tüü, atque dein de eodem, aut de diverfis pa&i generibus fpeciatim traétare oportet. u t»xll r jd! $. 288^. 4 1ie Ai] Q , C tx[)ïï , Atque omnibus paétis generaïtim 2 . þc'epyiti's Al l( quaedam competunt de iure naturae , alia ve: ro ex Jure romatio. Ea, quae ex r aturali u- Ínt üi re circa quodlibet pactum obtinent, a $..2576. ( Rqe l ) T & deinceps fedulo expofui: ubi etïiamkiïntellii».- taS, i I gere datur, quanta fimplicitas , brevi quam Capur. 1. 151 um quam perfpicua ratio pactorum, ac totius 1u ftitiae negotium abfolvat, quodque tantus iu- o d rum àmbitus velut contra, aut certe ultra naturae conditionem folis legibus humanis, Jterit & iis maxime, quas.ex peregrina civitate ad- If fc lá ij ! fcivimus, fuam orïginem debeat. Verum * i il $.. 2854. / ii Etiam ex Ture romano pa&is quaedam?ge- Wwerain conveniunt, dum alia diver(is pactis vi eiusdem iuris fünt /pecialig. . Quantum ad j a pacta, & quascunque conventiones de lure ) romano g foi eneratum requiritur, ut is, qui pa- ; u cifci vult, re au i inftructus :fit, ifitis per leges conditionibus àV i fusmodi autem, conditiones vel ad aetatem Ü f nae y M WL pertinent, , vel-ad ?itae, aciuris [latum M lii Itf l $. 2855. n j "uantum ex aetate in n&gotio pac&orum w d QUBU[» alii funt Zaf. £e5, alii //npuberes , rulffus alii tl p pv Puberes quidem, fed Mouoresner, alii demum funt Muorennes. 1 Juüfantia durat a nauvitate [ aG l&t 113 ortd usque e.] | feptimu annum completum ,. quo tempot1 i E 1 103no rationis ufu deftitutus ad om- nem actum inoralem, & fic etiam ad conven- fl tionem ineunda 15 * i « k»' .P-:Mh n ineptus eft, aut effe a legi- ho |/ bus e xiütmarut lupu [CET AUR funt maículi:a j If t j féptimo usque ad' decimum quartum; faemi- nae vero itidem a feptimo,. fed duntaxat us- [ ^il que ad duodecimum aetatisfuae annum. Ab Vl'ab! hac iam pubertate, id eít, a decimo quarto, 2 « vel [ qvaBatus XXVIH. 142 vel duodecimo anno usque ad vigeümi;m quil- | tum dicuntur Minzorennes: ac tandem -exmdg JMaiorennes vocantur, $. 2856. * Yam pa&a, feu qualescunque demum coii- ventiones infantum ex defectu rationis, qua tor illa'aetas uti nondum poteft,. pro irritis ha- tel bentur, quod mox di&um eit, Etfi minime CUr diffitendum, quod haec legum exiftimatio , u feu praefumtio non raro fallat, eoquod pri- : ä i ma illa aetas ufu rationis maturius illucefcen- E te, ad actum moralem, & fic etiam ad pa- a Gum apta exiftat. In foro tamen exteriore )u eiusmodi aétus nulli4 omnique robore vacui : N perpetuo iudicantur. Vertm praeter hos etiam J. impuberes fine tutoris auctoritate fe obligare cuim fuó detrimento non poffunt, eo quod eo- ruin aétus etfi naturali iure efficaces, aucto- ritate le uin (no robore priventur *. Poffunt tamen 1 " ipuberes fuo confenfu alios fibi ob- Tan ftringere, imo fi eisdem utile fit, etiam feip- st Af fos aliis obligare, etíi nullus tutoris confen- Ün fus interveniat. Generatim enim fe folis pot- ] funt fuam conditionem melioremy nunquam llj tamen deteriorem reddere, /. 44. /f. de foluts tïlþl W * Difputaht, an hoe pupillorum privilegium in fo- r TO etiam conícientiae vim ebtineat; & fiquidem ï talem vim habeat, num ea ante vel primum poft hlhd fententiam iudicis adfit. AÍít fententia multo ve- h B rior eft, quod pupillaris ifte favor & in confciea- ub tia, & ante omnem fententiam valeat; nam q!t9 W M pupillus finetuteris au&toritate fipulanti promijerä; Caput PZ— 133 Itf eud 69 fc;lvefii, ez'usfepetitiö eji,- quia m;c matura de- bet , L. 41.. ff. de condiRE, indebit. / Scilicet natura- lis obiigatio, au&gritatate]leguvm fublata eft. $. 2857. 1 CU CQu'od modo de pupillis fine auctoritate tu- N T ttoris contrahentibus dictum eft, id etiam in- j telligendum venit de minorennibus, (i absque mini curatore, fiquem habent, .pacitcantur, j 3« C. dein integv. reftitut, Denique pa&ta pro- n cel digorum, id eft, illorum, quibus ob prodiga- litatem liber bonorum fuorum ufus interdictus alj fuit, horum, inquam, pa&a ex auctoritate le- erid £gum nulla fünt, etfi iure naturae alias forent i effcacia, Vid. |. 6. $t Jf. de verb. obltga?-. & j, If Jf. de curat. furiof. * ES J J od $ 2858. J l Et hucusque 'comnïemoraiis del Ture ro» j0 mano aetas obftat, quo minus libere, ac le- f ) gitime contrahere queant. Verum alios vitae, lon d J juris cond:tio impedit $.23854; inter quos s primo loco veniunt filiifamilias, qualis eft fi- ul lius ex poteitate patria nondum emancipatus. Amplifmum, ne dicam crüdele erat apud /o/uta Romanos ius Patris in filium: ad ufus, & jl mores noftros fere nihil aliud pervenit, quam "u ilud, quod filius fibi nihil, fed omnia Pa- 0" tri acquirat. Scilicet filius ad Patrem confi- (qi deratus non eft perfona, fed res, quae proin W O' l fru&ifi;at Domino fu T3. $. 2359. gl - 134 "ratiatus XX VH. o 2859. i Verum tantus Legum romanarum lrigor fenfim non nihil remittere incipiebat, concef- W [à! fis quibusdam peculiis, in quibus filiusfami- £t lias plus, minusve iuris habere poterat. Et primum quidem inventum eft peculfum caftreu- 2n ft, quod in illis lucris confiftit, quae filius- familias per militiam acquiüvit, /. t1. ff. de Alli 3 cafivenf. pecul. Mox acceflit pectmm quafi ]o hf cafirenfe, quod idem filiusfamilias per oti- ! cium, aut munus publicum, ac denique per ? K quascunque artes liberales fibi comparavit, - Qu Atque ifta duo pe-- l. 4..C. de bon. quae iib. cüulia fibi pleno iure acquirit, L 4. ff de ca- Ita ut Pater nihiliuris in eius- ftrenf. pecu!. modi peculio habeat, imo quoad ill ud ipfus- met filius pro patrefamilias habeatur /. 2. ff ül ad SC. Macedznian. « $- 2860. Praeter pevcu]ia caftrenfia tertio loco venit peculium adentitium ,. quod filius non intuitu Patris, nec ex rebus Patris acquirit, $. 1. 7- Atque in hoc filius ha- flit. per. quas perfan., | .bet dominium; Pater vero ufumfru &um ple- n l li rumque *, & adminiftrationem, $. 1. ? ü iizjiiï:. 1 per quas per[on. (l h ** Nam aliquando etiam ufusfru&us in eiusmodi bo- Ü nis filio competit: e. g. fi hac conditione filio quid- piam concedatur, ut eidem etiam ufusfruétus ce- i dat, JVovell. 117..C. 1. Recenfent etiam alios Ca- füs: quitamen raro ad ufum faciunt, - Q $ 2861. ] p Caput L $ .,8610 i Quarti ge*xerxs pecuLum, in quo f—ïhusfa— ul ! VlMa milias aliquid iuris habet, eft profe&itium , i^ l-ü'1 q :od filio contem[ A JAG la ation e Patris, aut certe ;l H €x ebus Patris advenit $. 1. inflzt. per quas ")J"'J Ín hoc iam Pater non tantum ufum- il li v!I; " "N f & umy fed ipfum etiam dominium habet; Djj ï fhoque nihil praeterquatm fpes illo ali quandc) Nam ii potiundi competit, /. 51. /f. de donat. fi filiu emancipetur,geculium plofe&mum eo K HAH i ii ipío tanquam a Patre corceffum obtinet , -- uiL Dar ]u quod er illud data. opera non adcmcmtg ,. ; dwi JI Jï e äm"t UM lrn n j u $] Al as 2862. 1«l f j I - Circa filiosfamilias illud praeterea fpecm- t?ïl tim eft confüitutum, ut ex mutuo.e efficaciter CO:]VCJ!H nequeant. Cum enim aliquando ((IL fors etiam faepius) contigiffet, ut filius- famili $ ob., contractum aes alienum nón effet M T folvet ï), ac proin ftudio. capiendae haeredi- fj tatis vitaé paternae infidias flrueret: ideo a Y f Senatu conftitutum eft, me cui, qui ; filiofami- fl !zas niutuem pecuniam cledzj/et etiam poft mm- J m parentis ets, cuius n potefiate fuifei :fz ( »;-4$y cfzo pE LUb ioqua daretur , Ut forent, qui p ef imo exemplo. foeneravent , nullius - po[fe ]ïlwfamrlzas N b owa Mafen . exfpe&ata Patris morte fieri , 1. ltm(*d i. l/ ag S»C M'vzrgdon. Ut. adeo filufamnm. i il lïb !l[d hi ex Ym L/x,v unia mutuo accepta in ludICiO a credi- V )/ tore (.OHVCHU, perpetuam excepüonem ex 4 Sena- í 5.25 136 Jva&atus XXVII. Senatusconfulto Macedonianó habeant. Iäm VM ex verbis legis mox relat,ae 'dt)cemur-. 1 minii d. $ 2863. T«o, hoc beneficium tantum competere flof miia , id eft illi - qui ex poteftate Pa- tris nondum eft emancipatus. Unde emanci- pacus fi debitum contrahat, vel antea contra- €tum debitum poft (ui emancipationem agno- Ícit, & approbat, hac exceptione non poteft ] uti, 7. 2. C. «d *C. Macedon. & 1. 9. ff.. eodem. fiis Idem fi filiusfamilias habeat pecuniam caftren- ) | r fem. aut qua(i caftrenfem $. 2859: nam quoad Wt hanc eft fui iuris, /. 1. &9. 2. /f. de 3C. Mact- ET don [Ido, & quia de pecunza mutuo data eft | db fermo, ideo hoc SCtum in aliis mutuis non ob- SC, | tinet, e g. fiquis frumentum mutuo accepiffet; dummodo non in fraudem huius legis res alia , t ] prob fitanutuo data e. g. vinum, ut eo vendito fillo filiüsfamilias pecuniam inde redactam haberet ] ec 4 in vicem mutui, /. 3. $. 3. ff. de 5C. Mace- Qout do". Ilitie Cum vero lioc SC. pro fecurita- te vitae paternae potiffimum fit conftitutum, & non tantum in odium malorum foenerato- h rum, fed etiam proxime in commodum Patris diïfüm comparatum fit; ideo locus eidem non eft, ïllïj | Ti pecunia iuffu Patris, aut certe ex confen- Ti fu Patris fit mutuo accepta, /. 16. . de, C. Macedon. u:ï'c Idem fi ea pecunia in commodum W Patris fit impenfa, /. 17. ff. de *C. Macedn. Rurfus ceffat, fi ftadiorum,. aut alterius ne- f gotii gracig tantum pecuniae fit mutuo accep- j 1 [ tà, — Caput 1. 157 t ta, quantum Pater in .eiüsmodi ipfusmle,ti füb- miniftrare folet, /. s. C. de SC. Ma:edon.* - * Dantur etiam aliae circumftantiae, in quibus haec SC. exceptio ceffat, e. g. fi filiusfamilias fe pro m emancipato geflerit, /. x. C. de SC. JAMacedon. Item fi mutuum dans iufto errore credidit, eius- u modi mutuum petentem effe patremfamilias, aut m LOI fui iuris hominem, 4 3. ff. .d?**SC' Maced, 5-' 2864« li agn& j potefz Tllud praeterea hic notandum, quod, fi : ( filiusfamilias mutuum acceptum creditori fol- caüren: verit, eam pecuniamevi SC. Macedoniani non ] quoa: poffit repetere, 4 9. $ $, & . 10. ff. de $C. 9 Maced. Quia prout ait lex, maturatis obliga- dati tiö 'ml'.iäei'. Unde recte colligitur, quod hoc yond SC. pro foro confcientiae nullam vim obti- g neat, & filiusfamilias ad folvendum mutuum ial probabilius obligatus exiftat: fecus ac in pu- wl pillo contingit, qui folutum repetit, coquod mint nec nafva. feu naturali obligatione debéat, Mit. prout ait ]. 41. jjf'. d& condi&. indeb. cuïffz' uf $. 2865. 3€ï3ï9' Tnter eos, quibus per vitae, & iuris con- puts ditionem libere contrahendi facultas reftringi- ] u tur, funt etiam mulieres, quae pro aliis, & Yl maxime pro maritis fuis intercedere, fideiu- ,*. C! bere, obligationem in fe derivare prohiben- Qu Lur. Hoc tamen ita eft conftitutum, ut*fi j pro marito intercedant, eiusmodi interceffio Ti i 85 interceflio vero pro alio quopiam facta M h eqqi- N 138 TraGatus XXVI[M.IV equidem primitus fit efficax, fäd per e,xceptiïo;- L nemex SC. Velleiano deinceps, & in iudicio f primum fuo robore evacuanda, /. 7. & 23. ff. ad .SC. Vellejan *. Noftris moribus mulieres fere fub perpetuo curatore funt: unde non nifi fub eius auctoritate maioris nominis obli- E gationes contrahere poffunt. * Quod fi l:aacc exceptio fuerit in iudäc;io propofita, tunc obligatio etiam pto foro conicientiae exfpi- rat. — Qui enim exceptionem perpetuam habet , .fa- lutum per errorem vepetere poleft, — Sed hoc mon eft —— gerpetuum, mam fiquideW eins. cavja exceptio da- f iur, cum quo agitur, folutum repetere potef ; wub Ü accidit in SC. de iutevce[fionibus: ubi vero in ogium gius, cui debetur, exceptio datur , perperam folu- A 3,4 twn mon vepelitur ; veli VuV fi. flijusfanilias contra Macedonianum "umituam. pecuniam. acceperit. &c. l. 40. ff. de tondi&. indebit. - Ubi clara habetur f ratio, cur SC. Velleianum fortius fit cedonianüm, : quam Ma- $. 2866. Libera pacifcendi facultas in viris religio- fis voto paupertatis impedita eft, quantum j ad bona fortunae: eoquod finguli religiofi omni iuri renuntiarint, Ipfae tamen religio- íae communitates fere omnes legitimo ture, & pacifcendi facultate, gaudent, quam per praepofitos fuos, aut alios ab his conftitutos exercent. Verum hi ipfi religiofarum fami- liarum Antiftites non plena libertate gauden- tes a confenfu capituli in multis dependent,; prout iuris canonici interpretes ad titulum: de bis , quae fitint a Praclatis , copiofe expli- ïï cant, I39 Caput II G l eant. 1mo etzam Epiféopi,. aut qumunque TW faeculares Écclefiarum Rectores. neutiquam Ig p pro arbitrio, fed non nifi füb certis folemni- P Ui (f tatibus ea Ecclefiae bona alienare poffunt, opde t quae maioris momenti funt: Drout habetur T0 Ul l) titulo, de rebus. Jf.cclef alienand. ')Hl N CnxrTUT II. De Pa&o fido, & de Contratiu fpeczatzm accepto., S. 2867. Conventmnesþmützm confideratae per lege "n romanas in pa&a nuda , & contrüttus uwlduntur £t 4: 2868. Pa&a nuda nullam in iure civili a&xonmn, ex ff [ $ iure tamen m*f'm'fm, cünonico, atque ipfo u/a plenum robur; imo $. 2869. Si nuda eiusmodi pacta in fenfu legum 'ue/llan- l i & etiam perleges romanas, & in foro exterio- re aliquam actionem habent, $. 2870. Contraffus iam prout a fimplici pa&o diftin- guitur , 'eft conventio , quae /pec""fe nomeu in iu- Ilrs, ve. vel a'ajzcsze fwczall nomme jotltem caufamn Vil habet, 3 z'"i Ubl per cai ifan nihil aliud intelligitur, quam löhg iU ) alterutra. P us pactum iam 1mplwer1t4 1 tf ; $ 867 d Í ) *ä (f € )uv Q -t hucusqu ea 1Cta fuerui 1t, quae ex Iure (13 ] f)[ Jl romano omnia zeurratum paud concernunt: " 'auu verum plurima d erí ïs conventionibus ex I HGLIM eodem iure Íünt :. ä th 359 423854« Atque .: wl (LUIO fic dividuntur mox dï&ae conventiones in p n' primis in pactum i2 fpecie, & m contra&am. a. Pa- I40 T?a&'atus : .X'XVI.t Pactum in fpecie eft, quod nec nomen fpä- H | dor ciale, nec caufam in lure romano habet *, Quod dein fubdividitur in pactum mudum, & in pactum vefHitum. Pa&a nuda funt illa, quae ex legibus romanis nullam omnino actionem habent, Id eft, ille, qui ex mero, & nudo din pacto alterum fibi obligatum habet, eundem Dem in iudicio nullatenus poteft convenire, Qua | DI * Quid fit noäzen, & cau/a quantum ad praefens ne« ; DeLU gotum patebit infra ex definitione contra&us $: tuef, 29870. Pid. L 7. $. 1« C? 5, [f. de patt. n ) ag L | $. 2868. 1 i i À Non equidem romani in ea erant fenten- Ti B tia, quod datae fidei deeffe improbum non Info fit, cum utique promiffio quaecunque ab al- lu tero acceptata de iure naturae obligationem inferat: Íed romanae leges conventiones 1 Sh fed non nifl.eas in iudi- D non quascunque, cio fovebant, ac tuebantur, quae certis, & I ab ipfis legibus, feu iure definitis conditionis bus munitae erant. Quapropter exiftimabant, E luT eos pacifcentes fe mutuo obligandi volunta- D tem non habuiffe, qui conveniendi conditio. [ nes, velfolemnitates a iure probatas ftudio- lQ fe omififfent. Verum ex'Ture canonico, at- ! que ex ipfo ufu etiam faecularium tribuna- ]ium res aliter fe habet: nam C. 1, €? 2. de psOis, omnia pa&a fervari praecipit, & ex J confuetudine utriusque fori ex quocunque l S. pacto agere volens auditur. Nobis tamen Vi trit:g Capur II, I4I ab trita via ihcedendum, fcilicet 1'1t le « ges & Do- je * &Qrum Ícripta intelligantur. dum, & $. 2869. AU Tonpt Itaque pa&a nuda nullam omnino nec or- p nud dinariam, nec extraordinariam in iudicio actio- ünden nem habebant: pacta vero non nuda, feu quae veftita vocamus, equidem nullam actio- nem ordinariam, quae folis contractibus com- df vtl petunt, aliquam tamen extraordinariam tri- buebant, de qua mox agetur. " Scilicet quae- dam pacta fimplicia, & infra dignitatem con- trattus conftituta. fpeciatim vel a lege, vel ab alio contractu, cui fors adie&ta fuerint, fulciuntur, ita ut obligationem nedum natu- oD ralem, fed etiam civilem, ac proin actionem ^ n in foro externo producant. :Unde paéta non )d nuda in /egzima *, & adiecta dividuntq*r. g j um * Sic pacto donationis affiftit, l, az. C, de donat. J* Pacta dotalia fuftentat, 1 6. C de dote prom, Hy- ; pothecae nituntur, /, 17. $. 2. ff. de patt. 7** Omnia pacta vero contra&ui in continenti fuper? l j ii 40 addita, id eft, íine intervallo mox poft contra- &um inita ab eodem aliquid roboris capiunt. Li- [inta cet res in contra&ibus bonae fidei, & ítricti iuris 10 diverfimode fe habeat , quae tamen utpote ab ufu Vdio« noftro aliena referre non vacat. Vid.ífi plácet, £. at 73 $. f dg paa. iï 13. C. de patt. n gn 28701 T Conivatius, prout opponitur pa&to in fpe- T, ( Cie $. 2867. efl. comventio, . quae .babet fpeciale Woten iniure, vel certe deficienite nomrne cau- Qo "i /./'am. UER as 142 Tratiattis XX VII [am. Ubi iam neceffario exphcandum qmd in praefenti negotio fit fpeciale czusmoü 20- KC "ien, & cau[a Itaque ea conventio habet p Ípeciale nomen, cui impotitum eft nomen fert aliquod proprium, ac individuum, quod con- iam venit pluribus negotiis, feu conventionibus omnino aequalibus, & quae folo numero dif- ferunt, Sic e. g, emtio vocantur illae con- ventiones omnes, 1in quibpus merx pr pl ett fpondetur, ita ut una emtio ab altera in nul- lo fit divería, nifi quod numero fit alia. Con- tra vero donationis nomen pluribus, & tali- bus quidem negotis tribuitur a iure, quae non folo numero, fed etiam aliis raudhlbus Vr differunt. item Í iC doaamo pïogfex nupud D inter VOS & mortis caufa ifub eodem no- mine donationis vemunt, & tamen non nu- i niero, fed iam genere differunt, Unde em- ] tio dicitur fpeciale nomen habere: non item d donatio, utpote cuius nomen pluribus, & diverfis ncoot":, commune eít. IïEPEL in enim legibus eft vifum, diverfas conventiones €o- LA £e dem nomine inlignire.. Und eiusmodi no- Ht mina non fpecialia, fed communia funt dE. ] haec videtur optima eíTe ratio, qua explicari Q poteft, quid fit, nomen fpeciale in iure ha- Yi DECIC. ( &a —.(ï'l. b i Quod fi iam aliquod: negotium eiusmodi nomen.in iure non habeat, ficque ex íui con- f)ï. 1 ditione. merum pactu fü iil VaL iltat ita tamen H res non inter meros conventionis limites am- T plius Caput LL 143 quià phus contmeatur, fed ab alterutra parte iam K f0 it completa . tunc dicitur habere catifame aov Spec1ahs enim ratio exigit ut illi fides inte- DOf gerrime fervetur, qui fuam fan&e admodum d iam. folwt of * Tiius forte Càio pro tritico vinum commutare 10 d fDO'?OIluAL en merum pacmm' Sed ifre vinum UI Tilioexin mox praeftitit,. iam liabetur cauia, & nrgr Q proinde etiam contractus, n wï I CAPUT Ill Q Y t De divifione ctntratius, qnae Bibus $.2872. Couiratfus iam in wnmmætum, & inmomina- iumn ; . iter $. 2873. 10 Nominatus vero in contra&um expr e[æm, feu ere lilem, &i in zacitum, feu quafi contm&'æm q"l! dividitur. Tam $. 2874. Contadus vere tales funt vel veaíles, vel Je d ii verbales , vel literales, vsl demum confeufaales. $. O0 wOj De gonere realium funt contractus zutai, com- b, u modatt. depofiti, & gpig moris, " J Á £O $. 2872. la n Ex ipfa contractus definitione, etiam eius- u pv dem prima divifio habe tur. .Cum itaque ea »hwl conveutio fit contractus, quae vel nomen, h H vel caufam.habet, facile fequitur, quod alius contractus fit ?'Zümzhmtlmï., id eft, cui nomen habet; & alius /(10m mf-zm feu cui fola.cau- faiuppcut l.. 73 d 2. f/f dc p(iuf öCd. Ju n $. 2873. c0n li Contra&us nominatus ex di fpoütïone iü- ris novam divifionem fubiit. '"Scilicet fuunt n n Quis 144 . Jraflatus XX?II. quis confenfum verbis ,. vel fa&s fignificare, vel quod idem eft, poteft quis in pactum di- : fertis verbis, & patepntibus fignis; vel fub- Obfcure, & tacite confentire *: prior ille con- ! dem | tet fenfus facit contrattum verums pofterior vero | duj conftituit quaft contra&lum, L. 6. $. ultim ff. commun. div. | P ; Uif * Alii tamen ad quafi contractum n;:c tacitum , fed | 6 tantum exiftiinatum, vel omnino a legibus aequi- tatis caufa. confi&ttum confenfum requirunt. Ne- 4] füer * j D que id abs re faciunt, eoquod quafi.contractu etiam ignorantes ngn-raro teneantur: certum au- | | tem , ignorantem, & de negotio non cogitantem ne quidem tàcite confentire poffe. Sic qui pro * tlj ignorante, vel abfente negotium utiliter geffit, 3Eq eundem quantum íua intereít ,*ex quafi contractu W fibi obligatum habet, $« 2966. Quare obligationes h (puta quantum ex iuftitia, & non attenta pietate) ex quafi contractu a iure naturae ignorari viden- tur; eoquod omne ius ex pacto, & fic ex confen- Ífu vero naícatur. € hi ö? 28740 li TIam contra&us nominati, ac vere tales ad quatuor claffes fpectant. Aliqui enim non dantur, nec intelliguntur, nifi re tradita; alii non nifi füb certa verborum formula perfi- ciuntur;. alii infuper literas requirunt; deni- ht que aliqui folo confenfu fubfiftunt, $. wuit. im- Ü ftt. de ablization. * Unde contraétus dicuntur n Q vel reales vel verboles, aut literales. aut denique confenfuales, Quae quidem differentiae fere 5 d Y ex folo iure romanoe | deféendunt, lales t'ero Q contractus La b : S. 2875. | m E Coput IIb 145 Yif ut di« $. 2875. vel fb Varias fub fe fpecies conclu dunt. Etqui- dem contraQus reales, id eft, Üetot qui non nifi Qr vett re tradita intelliguntur , funt quatuor: Ma- ii j wum Ícilcet, Commodatum , l)epu/it'mn , & Pignus. Sic etfi ego te rog averim, & tu pro- W i miferis, quo velis r em meam gratis cuftodi- tU DT re; donec tamen rem i ys ag pfam penes te depo- m M fuerim, non dabitur c ontra&tus nominatus contidi I pignoris, fed erit mer um pactum, quia in fen- eftun d fu legum rom ogiama * anarum contraétus pignoris non intelligit E : niü re tradita. * : qui e g * Equidäü etiam contra&us innomin ati hoc p&tunt, "ofltfia ut-dari non cenfeantur, nifi re praeftita: Verum igatitt hoc omnibus pactis eft commune, ut re, vel ope- j pI ra praeftita merae conve ntiones in contractus con- jl W.(ï'fü valefcant. Sed quia id pluribus negotiis commu- | ['Omn' ne eft, ideo eiusmodi contra&us fpeciali nomine Carentes, & innominati manent: non enim pof- funt diverfi generis conventiones fu b eodem nomi- ne mifceri. /;d S. 2870. M 1jes [ f nl CAPUT IV. ! 31)1 u De Contra&n Mutui. l p"fï d . 2876.. 2Mutuum eft : (l* contraffas. realis, quo res fun- 7 l Id gibilis fa&ia tvaditione fit alierius, «ta wut aiter ali- quando tantuudem r efütueve teucatur. Ex qua iam Juntu definitione fluit an[ J $. 2877. /mio, mutuum effe contractum -rea.[em. lldo, e n non nifi in rebus fung:bilibus dari, ac 11 /tio, hunc contractum eífe Jpeciem. alienatiouis, r quidem Intuper, & » 2978. I/to, pecuniam etiam in dive rfa moneta pof- fe reddi. Atque hic neceffario d eunitur ) Jom. VUI. $. 2889* d 146 Tra&atus XXVII 6. 2879. Ufura, quod.fit lucrum proxime, €9 ex fo- lo snuiuo captum. $.28go. Unde damnum emergeus , lucrum cefJans, & perzcul,um amittendae fortis purgant labem uiurae. Verüm $. 2881. Ex definitione mutui infertur 7/to, ex mutuo . folo nultum poffe. lucrum capi. Quare $. 9882 paaam antzcbrzjms, pa&um legis commiffo- wae, 'et contractus /Mohatrae merito damuantm Cum $. 2 EHac vero ea controverfia interiicitur, an au- | d Fïmztate qublica labes uiurae ex contractu quo- [ II Et quidem 'piam deleri.queat. » $. 2884. Certum eft, quod potef'cas imperans dommla rérum publicae utilitatis caufa tnnsiexre queat | Uf Et t 2885. Infuper.probabilius eft, quod quantum ad h«d' cenjus, Germaniae id. facere etiam, voluerit. 14 lu Wtl $ 2875 ft).e QUl f MUTUUM eft contractus realis, quo res 1(a ut lït,ä fungibilis facta traditione fit alterius, alter aliquando tantundem rcfatuere tenca- tur, proem. inflit. quib. mod. ve contras. * Ü n Nam Tiy d Puta inutuüm prout contla&um fi gmhcat ahqvandc pro 1pia re, quae.mutuo datur, no- liäm ] men mm:m '1C(.1 p]tlll Sic dicunt.: ego mutuuni H nb mille florenorum dare promifi. r nrr ZOK Mutui autem dat1o in iis rebus conhfht, quae iij pondere, numero, menfura conftant: veluti. vi- lm no, oleo, frumento, pecunia nunmerata, aere, argento , auro; quas res aut numerando, aut me- ij N tmzio, aut adpendéndo in hoc damüs, ut acci- pientium fiant, proem. inftit. quib. mod. ve. Et ejusmodi res vocantur. fungibiles , eoquod aliae res natura, numero, pondere aequales priorum Y vice fungautur: & in hifce tantundem , 'prout dici- W 'Caput IIT. 147 &f dicitur, eft idem, Sic pro modio triticf, quem mutüo accepifti, & iam confuilfifti, alium triticà f d modium reddendo, eundein priorem tritici mo- 1 ul dium reddere cenferis, x Irüt $. 2877.. T Ex hac iam mutui definitione inferes Ijo, . cum mutuum fit coitra&us veális , iftum con- , tra&tum non fola promiffione ; fed ipfà tradi- u Qu tone e, g. pecuniae perfici, 7 ir, €3 rs. domol u Jf. de veb. credit. Infertur ite lldo, mü- 2 qmä» tuum non intelligi, nifi in rebus fungibilibus, proem. inftt. quio. mod. re.. Cum' vero facla tüm « tradittone Pat alterius res mutuo data, ideo fequitur I/ltio dominium . rei eiusdem ali- enari, & in alterum transferri, 4. 16. ff. de Yeb. credit. ut proin nemo mutuum dare queat, cui rem aliquam alienandi facultas non fuppe- Il 1 " titJ $ ut. anflit. quib. alienar. lic. Ya u tent $. 2878. u ^ Cum vero alter tantundem reddere ex M mutuo teneatur, ideo habetur ZI/toe, pecu- IU n n ^ niam in divería moneta reddi poffe; idque probabilius etiam tunc, quando pretium mo- puigu netarum interea mutatum fuit: modo redda- j tur id, quod coníiderato tempore contractus j " fit tantundem. Nifi fors de certa moneta red- qu denda fpeciatim conventum fit , aut ufus aliudl uc r habeat. . Ve;um -u j S. 2879. Jv Jor l[['l Mutuum dare videtur effe beneücium*,l n quod nifi ipfusmet quis velit, nemo quantum i l 2 ex 148 Tra&atus XXVIL ex iuftitia, gratis praeftare tenetur. ' Nonrie t exinde foenus aliquod fibi paciíci poterit ille, qui mutuum dat, faltem per fpecialem cone G ventionem contractui mutui adiectam ? Seu BH quod idem eft, an ufura, & omne foenus e iuri naturae, & divino adverfum eft? ltaque Qu ufura aliquando, fed rarius accipitur pro ipfa on illa conventione, qua quis lucrum ex mutue fol m 114.- fibi pacifcitur: alias fignificat illud ipfu &i crum, quod ex tali negotio obtinetur. Qua- re ufura mihi definitur, Jucrum proxime , €x folo mutuo captum. | A $. 288c. Qu lus Unde füb nomine ufürae neutiquam verte T re debent ea, quae quis fibi folvi petit ex €0, quod ex pecunia mutuo data ipfusmet potuil- Q p fet lucrari, vel aliquod detrimentum evace- UE re: item fi aliquod periculum verfetur, ne dOu pecuniam mutuo datam omnino, ac perpe- tuo perdere cogatur. Seu quod dicere fole- ^ anp mus, damnum emergens, lucrum ceffans, TO periculum amittendae fortis principalis excu Íant ab ufura. Huiusmodi enim circumítan- * tiae funt mutuo extrinfecae, & graves admo- dum: pfaecipue ultimam tot exempla, & tan- ; tus debitorum , qui non funt folvendo, nu- merus timorem de non amplius recuperanóa forte iuftum faciunt. Praeterea definitio uiu* rae dicit: proxime, 2 ex falo mutuo; nam u- :l: cra ex aliis contra&tibus e. g. emtionis, loca- E.'ï]ll tiomis, Íocietatis &c, ex efnnium con iuita p "» -Cäüz* HAEUGC ï49 : n Nure iufta funt. Circalucra vero ed, quae ex fo: gl lo mutuo, & nulla alia fuffragante ratione en at ! capiuntur, diverfi diverfe fentiunt. Quid- H nam defuper facrae Literae, quid leges fa- foemu €erae, ac civiles fentire videantur,. hoc' in- [ lag quam utpote ab aliis diligentiffime difputatum p Omittere, atque naturam negotii explicando « u foli rationi noftrae aliquid opis, íi potero, m l » m ferre liceat. Itaque y, Q i, Cum pro mutuo tantutidem reddi debeat V. 2866. ex noftra mutui definitione corife- quens effe videtur 7re, ex mutuo nullum lucrum pie, & iufte capi poffe, neque füub ob- jm t ! tentu, quod alter magnum exinde lucrum per- cipiat * aut quod mutuum dans praefente E q pecunia carere debeat ** vel quod fpecialit, n a j aut adie&to quodam paécto de foenore folven- Eu do uterque convenerit ***, Eas tamen cau- du las, quas $.2880 retuli, ad abítergendam "du Vs improbae ufurae notam omnino fufficere, ite- us Tato afürmaverim. - j o 3* Nam fi lucrum non nifi mutuo accipiens ex tali negotio poflit percipere, eft bona accipientis fors, $d ) qudam proin non licet exa&to pretio eidem velut j u li vendere: /Vem;o autem fwam commoditatem emere doan &ogitur , S. THOM, 9. 9. 77, art, 1. Alias rem noi fuam alter poffet vendere. Si vero illud lu- eranä m() W' crum alter fua pecunia ipfusmet poffet acquirere ; & tunc utique daretur lucr i um Cfiïan.s,' de quo * 9 2880. 5 I " W** Spes etenim certa habendae pecuniae tam pretio- 1 la cít) quam ipfamet pecunia, i 5 3 Imo ex aliqqp Ca- E dl ISO Tratlatti X XVIT. — T 5 Ài capite fpes, & ius per(onale ad pecuniam pinguius l eft, quam ipía pecunia: nam fi ea pecunia cafu [2 pereat, eandem mutuatarius mutuanti exfüo pa- trimonio refarcire debet, eoquod res pereat Do- tïa tnino fuo. Si vero mutuans pecuniam alteri non dediffet, ac fibi retinuiffet eius dominium; tunc eiusmodi pretium ipfi, id eftei, qui mutuum da- re detre&tavit, periiffet. Dicitur autem, fpem certam. recipiendae pecuniae, ipfi pecuniaeaequi- valere; nam periculum perdendae fortis aeftiman- dum, ac pro certo pretio/ redimendum elfe iam fupra dixi. 2 4€** Sane eiusmodi pa&um adie&um ex eo fit im- —— — probum, quod plus exigatur, quam detur: dan- tur enim 100 floreni, & recipiuntur 105. Ne- H que haec improbitas ex eo purgatur, quod alter libere cónfentiat: nam iffa eius libertas naturali- ter, non item in fenfu morali eft integra; eoquod neceffitate compulfus confenfum pracbeat. Certe füb onerofo pa&o eiusmodi lucrum alter, exigere non poteft; cum nullus ei titulus fuppetat: do- 2T nare vero alter non vult. Qu &i tum enim cunque Ü protefletur, quod donare, grati animi, vel ami- citiae caufa quinque e. g. pro centum gratuito, vel honoris caufa tribuere velit; eiusmodi tamen Vel ex- donationes nunquam fíatis funt liberae. periatur tantum , quot in fingulos annos aiter do- her [ De- naturus fit, fi mütuum gratis ha e queat. nique (quae quidem fimilitudo iutto acerbior, in aliquo tamen fenfu, & quantum ad libertatem re- &a eft) denique etiam latroni fuam quis pecuniam liberaliter donabit, fifícilicet fine tali donatione, aut fine conventione eiusmodi ulteriorem vitae ufum habere non poffit. $. 2882. Atque haec crudelitas fub variis formis fuam iniquitatem occultare folct: id eft, dan- n tur diverfae ufurae, quas palliatas vocamus. Wil Atque Caput II II pitni Atque. hic. commemorandum pa&um antzcbre- Wa d ]?:osx , pa&um legis commi[foriae **, denique con- ïm( p Wa&?us Mobatrae, prout voecare folemus. Mileke EU Jttt * Hoc eft cohvéntio inter debmorem, & creditorem IÉ ( " adie&ta contra&ui p]gnor.s, qua permittitur credi- FUUID Q tori ufus, & fructus rei. oppignoratae. Et eiusmo- "m di pactum inigüum effe dicit C. 1,65.5. de ufur. ; ae/pn item /. $4. 27 de furtis, " Denique 1pfa ratio hoc 'Hmm paCrum improbat: eiusmodi enim. €Q1t0" pecus, en au niam credltam, & miuper utilitate ^m ex bignore capit, cüm ipfe nil nifi pecumam dnd03 Nifi 0f fors ràtiones $. 2976 allatae eiusmodi lucxum i iuftum reddant, /. r1. [7 de piguor. &2 hypothec. " 0sv dce Eft rurfus pa&um contractui pignoris adlect um, jd 4 quo creditori conceditur facultas pignus retinen- JEUfAU di, fi debitum, certo tempore non expungatur, eoquo Cumque pignus plerumque prétiofius, quam de- Lcr i1 bitum exiftat,' eiusmodi pa&um. per C. 7. de pig-- euE nor. & per 1. ult.. C. de patt, gignor. tanquam ini-. w ii du * quum condemnatum fuit, WHH» zj AA z v 5 al "uv 2xel uplum contractus Mohatrae e& fequens:. u dU I?[ ]tn furarius fpeciem ufüurae, nom ipfam ufuram de- linare volens pecuniarum indigo vendit mercem j jl " o ahouam pro fummo pretio e. g. pro 64 floren. ea 1(*&, ut eadem merx fibi iterato, fed minoré pre- u in 9 y n tlorer o 56 floren. vendatur, Quos. quidem 56 filor en, pecuniarum,indigo mox exfolvit; ita ta- jf 314 r d mén, ut eundém pro priore vendmom fibi 64 florenorum debltoram habeat. Et eiusmodi con- ^ tractus tanquag) ufurarius ab INNOCENT. MZ P uU I pwpoüt. 40 condemnatus fu1t ) ni - $. 2883.. Merum an dehmente alio titulo. ad: abü:er j j fl gendam ufurae macüulam in negotio mutm lmus: fufficiat auctoritas legum humanarum, acriter . K 4 du ] Ij * 152 Tra&zztusn XXVII. difputatur: feu an legibus, & iure humänä permitti queat, ut ex mutuo aliquid ]ucri ca- piatur generatim, & nullo attento damno ten emergente, lucro ceffante &c. Quorfüm om- fof nino fpectant centus Germaniae, qui apud C exterarum nationum feriptores parum plerum- fur que probantur. Ubi inprimis notandum, va- Tito ris receffibus Imperii (funt leges communi P ImPERATORIS, .& STATUUM GERMANIE confenfu pro tota Germania conditae) lucrum 5 florenor. pro: centum florenis mutuo datis probari. Eiusmodi vero receíTus habentur ex ft: anno 1500, 1530 , 1570, 1577. lam ä $. | 2884. äl Certum eft, quoä penes fummam Potefta- tem ius fit dominia, & iura rerum publicae utilitatis gratia genoratim, & lege omnes con- cernente * transferendi: prout in praefcrip- tione, teftamentis, & plurimis aliis negotiis ab omnibus, utputo, admittitur. Saltem id a nemine negandum effe arbitror, quod haec auctoritas Principi in cafu eompetat. -puþlicae utilitatis * Onera tamén, quamdiu id fieffi poteft, debentän- ter omnes dividi, Sic non ett permiffum, ut ä Princeps aliquam familiam penitms exhauriat, at- que perdat, reliquis parum , aut nihil tribuenti- bus, Et certe leges de cenfibus Germaniae in omnes mutuum ac Fales funt: cipientés feriptae, & fic gene- privilegia odiofa neque,ego velim ul- 3 larenus pr Obare. ö- zeg*g P - Caput LT. " 153 Ti * $. 3885. Jen d Verum (ut1) ceenfus Ger poteftas lmperats quantum ad Uf qt mani ae non tentum potuit, fed fuffragante evid enti util - li itate * etiam voluit ius cenfus, id eft quinque Jerun florenorum pro cen- tum accipiendorum transferre **: un de€ Tnc- n " rito infertur, QOU quod reápfe tranftulerit, no. osque cenfus iuítos generatim reddiderit. MA AN & duenut ?f Ad negotiationes, ad familiam, & res beconomi- jo d cas inftituendas, ad fundos, qui emtoris facul- j tates praefentes füperant, coemendos, & innume- t2 alia negotia hi cenfus utiliffimi fünt, ^ Dein ipfi Pauperes pecuniis neceffariis carere, & nullius lu- Cri, aut negotii capaces effe deberent, fifub mo- derato foenore accipiendo mutuo fibi confulere non poffent. . Et licet non raro caritas, & miferi- cord tl ia mutuum gratis dare iuberet, quia tamen in hac ardoris chriftiani mediocrit ate, aut frigo- T * " 'e potius id exfpe&ari non potett 5 COl : publica pote- ftas iuftam caufam habuit, hac faltem ratione pub- u licum commodum curand I* Atque in hoc fum- mun aliquod, id eft gqu imitatur: » ipfius naturae exemplum t nam, pietate per fe fola in omnes hu- manas necefftates fufliciente, in. huius , utpote hie quae ex improbitate hominum non raro defi- CGt, fubfidium, & jl pada, & iuttitiam invenit ea- dem fapientiífima n atura, ut binis, alternatim fibi fuccedentibus auxi liis humano generi provideret, entt Neque ex eo quis vim fuam iuftitiae abrogabit, il W quod in defe&tum pietatis a natura füb ftituatur. il li a Quod autem voluerit )U».HU » Clare intelligitur, ex ip- àe l iis [Imperii conftitutionibus, ac rzc efibuss vel fi m verba legum iftarum dubia tibi vi deantur, con- fuetudo i u ; a€ publicus ufus in noftrum fenfum ea- dem legitime interpretatur, - - », Neque licet di- 5 ,,ceqrc, quod uíurae eiusmpdi fint contra ius na» j $ - ETRU - Nennk 154 v Traciatus XXV II , tuürae: contra ius vero naturae nihil valere leges, - , fcriptas, aut moribus introdu&tas, ** Nam cum, publica au&toritate iura,. & dominia transferun-. tur, ex mutuo lucerum capere non eftamplius contra ius naturae, In eiusmadi cafu praeter mu-- a tuum alius, & iure humano nixus nafcitur titulus, qui mutuo fpeciale robur addit, feré prout in praefcriptione contingit, quae iure naturae inefh- cax3 folo iure civili ad producendum ius velut M foecunda redditur. ? Illud etiam frequentef oggerunt, qiiod receffus Ilh- perii tantum in praefumtione lucri cetfantis fun- » D dentur, imo id aperte liabet receffus Spirenlis füb. RUDOLPHO II: €p piel numn biefeinnad) OU It | Dermutbung balber, baf ber Gretitot feim W m Gelo, veu folder 3cit an anlegen, unp gugelafe UET cuit p 2 H fenzv 38e(fe sum v gfteu oon- bunberf. Guibet q fünf mobl Daben móge: Ubi tota conftitutio in s praefumtione lucri ceffantis nititur, ut proin in defectu lueri ceffantis, nihil videatur vàalere;5 nam graefumtio cedit veritati Verum leges ad.iudi- * K un- j 2Q cia, & forum comparatae, fi in praefumtion 1 dentur, cedunt veritati; tales enim leges 1 7.9 non [ efficiunt, fed de iure aliunde iam exiftente tantum iudicant. Aliud obtinet in legibus conftitueuti- | j .Qï u bus, novumque ius introducentibus; quae certe a À il in communi exifítit aatione nixae, vim fuam exfe- runt, eamque minime perdunt;," etü in fingulari llx o perfona, aut cafu communis illa praefumtio fallat. D Sic fi matrimonii contractus aliquis mille teftibus T munitus fit, ita ut prorfus nullum periculum ur- Hy At geat,-ne coniuges initum a fe matrimonium ali- 1 quando inficientur: fi tamen Parochus illi matri- monio non adftiterit, id omni robore carebit; li- cct lex praefentiam Parochi requirens nitatur in folo periculo, ne uterque, vel faltem alteruter coniugum perfide aliquando neget; matrimonium N à fe contracjum fuiffe. 11I1 4 lo CAI:UT P : Copüt. F. I55 GA PU T. V lat m l & ii i gl De Cenfibus , & Cambio. ; J Gl 2886. Cenfus ad praefens negotium eft ius vi pa&i tir (t0À cou[Htutum ex re, vel perjona alierius quaedam : prott in [ingulos aunos commoda capiendi. — Ac diverfi- yue n mode dividitur, (s v $- 2897. Scilicet in cenfum refervativum, & coufignati- Vum: item in vealem, & perfonalem: demum in veüimibilem, & non vedimibilem. « fir I E JNE n 2888. Iam cenfus refervativus, & plerumque con/ig- q«ativas ceito ab omni labe ufurae immunes funt. n Item j t $. 2880. Illud quoque generatim videtur non admodum d j :S intereffe, an cenfus realis, vel per/onalis fit. 53 ( : ; ï 2890o. Denique omnem cenfum iuftüm elfe crederem, : dummodo pro iutto pretio fit emtus: ä (ituti $. 2891. Quod praecipue dneffe videtur in eo cenfu, v roul u quem. Cenfualifla pro libitu abolere poteft« — Ut KM proinde ts dl li Ilj u .28925. Ex titulo cenfus nolim noftros Germaniae J cenfus, probare. Variae demum cgnfuum condi- D tiones, 2893. Quae a pacifcentibus folent cenfibus a!djïcï, jtii iuftae fiünt, dummodo attenta cenfus, ac conditio- Ql« |4p i iun gravitate 24//w» pro tali cenfu pretium cen- ; ITH D fuario extolvatur, 34 f | $ 20 ;b Cambutza cfl pecimatatio pecuniae gro pecunia. J " L M, de cainbium vel ficcum, vel reale. Reale Il2 j g. oU UE RE Rurfus ett vel znutum, vel Jocale. — £t lu- j g* crum tam ex. cambio z4imuto, ll Ill & $. 3896. Quam ex localz redactum potett effe iuftum. n llï' ii ïPOlty 1 $. 2886. j Ài ïlr d -"quidem cenfus minime ex mutuo nafcun- d tur, fed conftituuntur potiffimum eritione, vel etiam ümpji ci permutatione, aut donatio- ne: i s 156 Tratosus XXVII. j [ ne: quia tamen aliquam ufurarum fpeciem - Tifio praebent, & fors aliquando reapfe hoc malo d infecti funt ; ideo 'Theologi morales trata- tionem de cenfibus do&trinae de mutuo fub- fum Etü vero CrENsus varia in iure no- T jiciunt minaíortiatur, quantum tamen ad praefens fca 1 ls negotium ,. definitur effe ius contrac&tu aliqua conftitutum percipiendi annuam penfionem lu k ex re, vel períona alterius. Ubi advertens dum, quandoque fub nomine cenfus ipfos" du ii fructus venire; unde dicitur, cenfum dare: rectius tamen tub nomine cenfus accipi ipfu us x Wa ius eiusmodi fru&tus percipiendi. * * * Ilum, cui eiusmodi ius competit, Cenfualiflam: ) eum vero, qui eiustnodi iure tenetur, & fru&us dare obftringitur, Cen/uariusms plerumque vocas ré folent, " $. 2887. Ius hoc feu cenfum dividunt inprimis i2 Prior eit, vefervativum, & confignativum. quando quis rem fuam pleno iure* feu legan- do, vendendo, donando in alterum transfert, refervata fibi annua penfione ex re illa fibi fil h praeftanda. |Videturque de eiusmodi cenfu agere, J. Wtim. C. de ver. permutat. Config- Al A fativis cenfüs dicitur, quando rei dominio nullatenus translato ex propria quis re, v€ N H) perfona alteri certam penfionem exigendi ius. legitimo contra&u conttituit. Qui cenfus con* W lh fignativus deinceps dividitur in realem, & ptr- fotialem, prout fcilicet fructus, & emolumen: l L taquis ex re, vel perfona alterius petere po- teit p Caput 157 f teft. Aliam quoque cenfus confignativi di- vifionem ftatuunt, vi cuius cenfus eft vel re- 10 o 65 (T004 dimibilis, velirredimibilis: id eft, poteft cen- Ito fum vendens fibi ius refervare, reddita pecu- Il nia fe in priorem libertaten vindicandi, & pfaef l fic cenfus vocatur redimibilis; vel poteft alte- riius perenne addicere, nulla fe, vel rem T enoned fuam a cenfu liberandi facultate refervata, & fic cenfus erit zrredzmibilis. Idem quantum ydrert ad emtorem cenfus poteft in pactum deduci, Ícilicet ut recepta pecunia cenfum dimittere * queat; vel non queat, fed pa&co femper fta- pid re teneatur. TTl l f * Nam dominium tam utile, quam directum fermper & f qa manet penes Cenfuarium An yero ceníus realis non fit de genere iurium realium alia eft quaeftio, qur fpecies dominii non eft, Servitutibus aegre, pig- nori minime accenferi poteft: & tamen cenfus fe- quitur rem, ad quemcunque ea provenerit, fi fcilicet cenfus fit realis, tiff: j J $. 288 ueu Atque hic gravis nafcitur controverfia: Aan i M fcilicct an omnis, vel quinam cenfus a piacu- j i lo uíurae liber . fit. Atque plena fecuritate j ao gaudet cenfus vefervatious , fi res donata, vel iij il etiam pretio (iufto tamen. vendita fit cenfu ii exinde refervato. Cenfus confisna:vous itidem g, ! 3b omni labe ufurae remotus eft, faltem )nd[ p ex jure naturae*; fi fcilicet fit 1eahs, & iu- u fto praetio emtus, praecipue fi ceníuarius u eundem redimere queat Nam huic fenten- j ae fuffragatur extravagatis. MAR1LN. V. "i , l a Tva&iztus XXFII 158 03 znt. commtun. de emtion. cum communi D. D fententia. —— A b ut Verum reliqua cenfuum genera longe magis ambigua funt. t - tenft * Cenfus enim, quem emtor, feu cenfualiíta recep- " — mod ta pecunia extinguere queat, ob vehementem fu- fpicionem u[mae a S. PIO V. in conftitut. Cun mhodi OnA$4 S$. 12. prohibitus ctt Item cenfus, quem dlr*: 1) venditor reddita pecunia non poflit redimere, 1n- Xatun terdicitur per extravagantem MARTIN. V, LUC (tt ipfo $o laudatam: item conttitut. PlI V. Cum onus, An & quoüsque hae conftitutiones recep- & tae fint, fingulorum locorum coníuetudines doce- 1 MU 4 re debent 3 "od 6. 2889. Pe mb J * Detün nC Quod fi in obfcuro negotio aliquid ex pro- rumw prxa fententia adícribere hcwt, arbitror in L primis cenfüm per fonalem * ufurae non pro- | Vr « pinquiorem effe, quam realem. Nam prae- ia terquam, quod reapfe omne ius contra perfo- C ly nam detur, etiam perfona quaevis eo ipfo in fenfu 1 1 Vj ali frugifera eft, quod quaettus iu "tnda iingulos fere dies faciat. kuld hv'xh& f*'.'[ W Läm( intereft an tibi promittam p&lCCHl eorum tf " emolumentorum, qüae ex fundo capio; vel U.u (ri eorum ahquam portionem tibi addicàm , qua Qï il i ex nego ti2 Cic tione mea ad me redeun y 1 m ** Cenfus perfonalis e í ( t, quando altéri aliqua eorum 1 "ofi lCLl AC pars pro iuftó [ O^promittitur, quae qul& fua d induftriaj' v«l forte etiad iA profpera forte lucratur, "D Cenius vero reales ex re. alterius Lagiumm & u S 09(') Ma N iorem, magis que iuftam foli XL tudinem "n G IL uis mo- In]lClL r ül-;ulblltla, qua ceníus do Caput V. 189 1. do a cenfuario, modo a cenfualiíta, modö | f ab utróque, nunc vero'a neutro redimi po- teft. . Ego tamen generatim exiftimo, omnem if r ! cenfum attento iure naturae effe iuftum, dum- Rntamm u modo iufto pretio* fit emtus. Si fcilicet eius- i ( modi pretium pro hoc genere cenfus non ye- n dimibilis lege publica, vel confuetudine fit ta- lu j Xatum, ita ut paíffüim homines in ea commu- y, ü nitate eiusmodi cenfus pro tali pretio emant, $ T5 vendantque; id eft, ut libere, lucri caufa, nes v etiam a divitibus, & denique paflim fiat. Nam venditiones illae, quae hinc inde a folis pau- peribus, adigente neceflitate, àd obtinendas pecunias, ac velut dolenter fiunt, ple- aqu rumque trucüulentae, minusve iuítae fuünt. uor J .. Si enim iuxta mores populi illius vera da- n p l retur aequalitas. inter cenfüm , & eiusmodi n n preüum, etiam divites aliquando cenfum, , ! ac ipfos fundos venderent pro iilo pretio: fi vero divites cenfüs pro . hoc pretio non vendant,. fat firmum habetur argumentum , 1 d eiismódi pretium ex more huius populi non Qu (l effe vulgare, fed folis pauperibus proprium , ) jdv qui fcilicet pecuniarum indigi pro magno; ac qA ditficili cenfu parvam pecuniam accipere, ficut pro mutuo magnam ufuram u ftate coguntur. penderg a fua ege- Iu Ü * Qua ratione iuftum pretium aliquam latitudinem etam falva iuftitia admittat: item quale pretium generatim iuftum, iniuftumve fit, explicabo dili- gentius ageudo de emtione et venditione. l j $. 289t. "u 16o Tratiatus . X XVIL. L $. 289!. Mil l : m ] Omnium autem maxime crudelis , '& for in nullo cafu iuftus eife videtur cenfus pro Bo cenf libitu. Cenfualiftae redimibilis; id eft, quando quis pro certo pretio ita emit cenfum, ut pro iUre | li. arbitrio pecuniam recipere, & ceníum alteri | fed ] remittere queat. Nam hoc idem eft, ac eous- que cenlum fibi habere, quousque cenfus Áepur utiliorj quam pecunia eít; quamprimum ve- ro pecunia magis quam cenfus prodeft, tunc C mox ius recipiendae pecumiae, & dimittendi cenfus fibi ufurpare Quod quidem aperte ä ij l( Qd nihil aliud. eft, quam cenfuarium pro omni eventu in deteriorem conditionem inducere, Obnom ut nunquam non damnum pati cogatur: in fen o qualem conditionem nifi dura neceflitate coa- — £ius nemo confentiet, fic eiusmodi pretium i& & aIm punquam vulgare, ac proinde nec iuftum erit, Neque , infuper in hac pacifcendi ratione ae- IG pl I1qu3 qualitatem pretii, & mercis, feu iuris, aut um rei emendae quis poterit intelligere: eoquod conditio ementis fetmper bona, conditio au- Dicef gT tem vendentis cenfum femper, & neceffario N qyala fit. Scilicet cenfualifta evidenter plus ufi n ( accipit, quam dat, quod ipfum conftituit pro- priam ufurae malitiam: dum exercens ufuras Qebet Y centum dat, ut centum & ultra recipiat, / $. 2892. T W Quare nolim cenfus Germaniae fimpliciter i. füb ratione cenfus probare, quafi quis datis cen- tazaï l 16t Caput V. centum perfonalem quii e florenorum '&e'n.— is, .MM fum in fingulos annos fibi' mere poffit, ita u£ ens m ! pro arbitrio fuos centum repetere, & hunc d quu cenfum extinguerequeat. Sane fpectato folo ) u iure natürae, noftrae nationis cenfüs a labe [im at ufurae, veliniuftitiae nemo facile excufabit: fed horum cenfuum iuftitia fola auctoritate DI i ye C 1e,gum, limulque vi confuetüdinis nititur. "mun te $.2809i . l, t Ti Caeterum ius cenfus ficut pacifcentium arbitrio conítituitur, ita diverfas admodum yo ( conditiones fubire, & variis plane legibus obnoxium effe folet, prout fcilicet inter con- nducc trahentes conventum fuerit. . [n ceu(u reali i id perpetuo obfervatur, ut fi res cenfui fub- yate t iecta integra, vel per partem aliquam pcrea& ' p[öffllmi Rn t etiam cenfus perire putetur. Idem fi eadem res perpetuo fterilis effe incipiat: perpetuo tiox ? inquam , nam aliquot annorum fterilitas cen- yi, f fum neutiquam extinguit. Maxime aurém EU . l neceffaria, atque a iure natürae imperata iu- | dino i f en Ih;; fti cenfus conditio eft, ut is iufto, & vulga- l ^ ri ufu recepto pretio ematur; quod quidem u j iam di&tum eít; maximopere tamen adverti u debet in iis cafibus, in quibus pauperes res j u fuas fub difficillimis non raro cond 4 itjunibus j €enfui fubjiciunt $. 2890. gb Qs9—ï-o Hic ob fufpicionem ufurae etiam agunt de CAwBIO, quod definitur, quod fit periau- j m 4 L 1 ' i jj h j tatio pecumiae pyo pecunia. Dividitur. auteni - ?07)';0 VAH Canie ( p ao 62, "vagans XXVII && reale; Siccum id eft; [ cambium in ficcuun E. ) u iufto titulo caren ft illud, quando folius f temporis habetur ratio, e. g. pecuniam cen- tum florenorum, quos camp fario. modo dat : Caip[or permutat itt e cum pecunia centutin, & decem florenorum po ít decem menfes red- dendorum. Atque eiusmo di cambium tan- quam ufur arium damnavit S. Prvs V in fua conftitutione 118va. - Cambium vero reale — —— ä eit iliud, quando non fola differentia tempo- at vel monetarum, paücis iuftus ris, fed Joti, k titulus capiendi Tucri in cam pfore habetur. Y f Caeterum autem eadem conftitutio cambiorüit Ti tijum iegitimum apgellat;. Cu V jgo 28956 u ii "Cambium veale, feu iuftum deinceps di dunt in mmütww , G Jlecale. Per cambium I antur huius fortis monetae "inutum perimut E cuim mornetis alterius fortis e. g. j C j3lidus cum T merisdenariis. Atque in eiusmodi permuta- !iquid lucrandi Yi tonibus, feu canibiis iuftus a Xitulus reperitur; debet namque campfor in rfi ge- commodum campfariorum multàs dive neris monetas,paratas habere, praeterquam Ü ora catü- V »s6d sliquod £enüis monetarum mai fori cómmoda, quam alterum non ra ro fpón- andi la- eret, & ipfe permutandi, ac numer or pretio aliquo dignus fit. * Hic difputant, an famulus pro commi fïahbi pe- U 30netas cunia alanmi fubftituere, & fic permutando n in quó J ul iucrum aliquod capere queat in eo cafu, 2lter, cui haec pecunia €x iu fíu Domini folvenda J uj erat, - 165 JCapus F. i e[f', erat, in quo, inquam, cafu alt&r huius pecuniae M jo fs ^ commodis ad aliquod lucrum nunquam. ufürus fuiffet, E. g. Titius Caio debet 100, iam hoc de- um bitum expuncturus per famulum eidem Qajo mittit 00 d Xoo 1n mloneta aürea, 'Quia vero moneta aurea CE0tU in provincia quadar vicina maius pretium obti- jf d net, quam meneta argentea, ideo famulus accep- ta moneta aurea, folvit per monetas argenteas; J quaein bac provincia pro roo valent. Monetas V Vero aureas mittet in aliam provinciam, in qua n Ti centum & decem in pretio aequant: Caius tamen a u monetas aureas fimpliciter in hac provincia, & fic absque lucro erogaturus fuiffet, Varii varie hic j ib fentiunt; mea opinione eiusmodi famulus nec he- ha u " ro fuo, nec heri creditori damnum infert: unum o tamen non intelligo, qua fceilicet ratione domi-. nium monetae aureae potuerit in fe traünsferre, cum voluntas Domini fuerit, ut ius reale huius pecuniae'cedat Cajo. fa Quare in eiusmodi eventu. mulus indigebit aliquo figno, ex quo colligere u j queat, Dominum pecuniae in id confentire: fine voluntate enint Domini de rebus eiusdem difpo- Cambt'lï»' nerc ii 1 £ o n licet. Dominum autem minime confen- tire, credere cogitur, filicentiam non audeat pe- j u tere, aut certe tunc faltem, Ífi hotreret, time- retque fibi a Domino fors hanc famuli indüftriam reíciente, u Aliud tamen dicendum, f Dominus probe noverit, quid a famulo in hoc negotio y h fat, & (fimul taceat: non raro enim malunt Do- Qf5 mini, ut fortuita lucra domeftici potius, .quam a[elqt exiranel capiant; ubi etiam non erit difücile licene jl tiam petere, & obtinere, i j 7 anih E s. 2896, Cambium iuftum aliud eft locale , ?qüando Ícilicet campíor pro pecunia hiclocie, g, Agf- ] U J 8U/lee numerata facit, ut tantundem JAomez J l [ W T d tbi numeretur. Ubi campíor omnimodis ali« j v d quod L; u S as 164 Tralatus XXVII. quod lucrum, aut potius mercedem, & quidem () nonnihil maiorem, quam in cambio minuto ä 4 te petere iufte poteft. Nam quantum ad UT ipfum effe&um pecuniam fine tuo periculo, & labore tibi Romam velutdeportat idque non fine fuo labore, & frequenti periculo, quod i campforibus ingentes non raro fummas per- dentibus imminere folet. * H * s. PIUS V in fua t18 conftititione quasdam con- ditiones pro cambiis alias iuftis praeícripfit quae [tre Wie tamen utpote iure humano inductae per'confue- E tudinem rurfus abrogatae effe dicuntur. Id tamen, f pig cum:ad fa&um pertineat, ex ünguloruxh locorunt Mul p difcendgm erit, xpf n lIQ CAPUT VI. mp tal LDe Commedato ; Depofito ; €? Pignort, DI af !5.2 897. Commodatum *f contra&tus vealis, quo vé$ Hgii non fungibilis gvatis u tenda traditür, ut finito üfá Unde difcitur *( eadem Jpecies refeituátur. $. 2898. Imo, quo d ad comnio datum £raditio requira- tur: & J/do, quod commodatum omnem &rt£- C dem excludat. W $. 2899. liliio vero, quod dominiun , &' bafus ret um remaneat. / t penes Domin d commodatum 4 pre- N $. 2900. Et 1//to tandem, quo t cavi io di [f&mt. [ i5 v'eales , 4 $. 29or. Depofitim eft. tevtius inter contratt traditur, quo à lteri ves mobilis grvat is cujïqdiemia quae mox debst veddi, quamprimum a deponente ] Unde habetur ) fwerit. petita. W $ 2962. Imo, ad depofitum iraditionem , lldo Tem mobilem , Illiio operain gratuitam : 1Pto tamen equiri $. 2903. JNeutiquam translqtionen-z doiminii t «y* 2904' Caput VI I65 e u 4 $. 2904.. Pignus tandem eft contrattus realis , quo cre- ) TDATUO ditori ves &t. quaepiam in fecuritatem debiti traditur m d Quare $- 2905. Hic contra&us Imo re tmdz'td, eaque ZIdo fen pb ?hobilt, feu immobili, Illtio tandem quadam go/- df uen: 0, QU (qüäo'les Jpecie abfolvitur, ytis p [ $. 2897. as d I—Iaec triaaeque ac mutuum duplicem inge- jpli; t rere fenfum poffunt: vel enim rem fignificant, r cu quae commodato datur, quae deponitur, eut Td t5 in pignus conceditur; velfignificare, & qui- 1 Joct dem maxime ad praefentem tractionem folent ipfum contra&tum, quo commodatum, depo- fitum &c. conftituitur. . Iam COMMODATUM in pofteriore fenfu acceptum. eít contva£fus vealis , quo ves non fungihilis* , evatis utenda fl 1 ita traditur , ut fimto u[u eadem fpecies ** vefti- ; qttü lt f iuatur . 5 2. in[lit. quää. od. ve. contrab. l U:Im / Jl * Quid .fit res mon fungibilis per rationem oppofi- il tam colligitur ex $0 2886. Aliqui fimpliciter res TU ».m 11 non fungibiles vocant eas, quae unico ufu noa confumuntur, e. g, equus, quo faepius, ac diu uti'poffumus, dum pecunia nemo uti queat ,. nifi g erogando; & pecunia a me vel femel erogata iam confumta effe quantum ad me cenfeatur. Unde pe- i 1 cunia, non item equus res fungibilis effe dicitur. ""* Ad intelligendas leges notare iuvat, id quod T i^ , Theologis, ac Philofophis jindividuum eft, id ICtis effe fpeciem , qui etiam illa, quae Philofo- 2?0",( phis fub nomine fpeciei veniunt;, iam genus no- Ji J ul minant, nullam inter genus, & individuum me- j diant fpeciem agnofcentes Unde in praefenti de- 7)0 Läl ü;litione ves eadem fpecie ctt res numero eadenr. qlh ] L 5,9»1 $.2898. 166 Tmüatus XXVIl 5- 28980 ; | Ex hac iam definitione tota commodati 4iatura facile intelligitur: & Jme quidem cum fit comivatius vealis, commodatum non dabi- Unde fi equum in cra- tur, nifi re tradita. 3 ftinam diem gratis ad ufus meos promififti, fed nondum tradidifti, nondum intelligitur commodatum , fed res inter limites pactui nu- di confifter. Cum vero res gvatít ttenda con- cedatur, fequitur JJde, ut fiquis pro ufu eius- modi mercedem aliquam fibi folvendam pacif- catur, eiusmodi nezotium de(inat cffe commo- datum, & in contra&tum locationis migret, fi pecunia pro ufü rei promittatur; vel in pa- u PpI g - T Ro H EC RELEE &um nudum, i ufum rei alienae fibi pacifcens rem aliam dare fpondeat, $. 2. zmjtit. quib. snod, ve. cotitrab. & L. . ff. de prae[cript. veyb.* Á * Honovariums tamen admittit commodatum absque, ut propterea commodati ratio, vel iudoles mute- tur: honorarium enim absque praevia-conventio- ne, fed gratis omnino, ac liberaliter datur, to- ä tumque negotium dono eiusmodi feu dato, feu - non dato robur fuum obtinet. ; $. 2899. k ql Cum infuüper ex hoc contra&u res titenda Y concedatur, habetur l/Itio, quod rei domi- nium penes dantem, prout etiam periculum rei ex cafü imminens* penes eundcm rema- 4 neat: quod quidem aliter fe in mutuo habet, in quo dominium, & omne rci periculum ad j ä accipientem tranfit, /. 8. &. 9. /j. comnmdat. Y Aliud * i 167 Gäput: VI. *ï;Al-iud ficulpa aliqua intercedat. Ubi culpa, & jus circa culpas in'contractibus commiffas non ni- hil diligentius explicandum. Culpa itaque eft dam- m num alteri contra ius illatum: quae proin culpa d a eft vel verum, & tlieologicum, feu quafi aut uri-" n d ditun: delidtum , prout fcilicet ab advertente, feu quod in hominibus frequentilfimum eft, ab aliquo. n Vrl non attendente, & fui incurio committitur, Et quidem limites, aut latitudinem culpae "Theologi- qelitu ^ cae fua cuique conicientia facile plerumque defi-- ïüt j niet. Pro culpa luridica quam vocamus, id eit imd" l pro foro exteriorc, leges tres gradus defignarunt, if u Jatur enim culpa laig, qac in contra&ibus dó- t k o comparatur, L. 1. f/. fi. mefor. eftque haec. pIl lv culpa omiffio eius induitriae, qnam homines eius Cormt Zlierà eft' conditionis omnes folent adhibere. l gxtï 1l culpa levis, id eft omiffio eius induftriae, quam ) diligentiores, magisque circumfpecti impendunt.- Ac demum datur culpa /sviffima , quae in eo eft, X o qui eam diligeutiam negligit,.qua alias omnino di- J [) ] E 1igentifü19i. inv'eiuïs.jnodi * n.ego,t/:ib. ütuntur, " / r N » Átque has tres culparum differentias plerumque no- bis defcribünt. Sed in eo aliqua diffiültas verfa- itle tur, quinam fcilicet homines cenfeantur effe dili- ( gentiffimi, diligentiores, aut communi induftria utentes. 'Cogitavi aliquandó, an culpa, & dili- " TU gentia per fequentem rationem fors recte aeftimari . non queat: diligentia maxima eft, quam in com- munitate pauciores folent adhibere; diligentia ve- ro magna, & cui culpa levi pponitur, eft illa, h quam plures impendunt; diligentia denique mi- ,Int) nima eft omnium, vt proin negligentia, feu cul- 7 ROU pa ultimae huic induflriae adverfa pro culpa lata habeatur. Huius afferti argumentum aliquod habe- iil tur ex /. 213. . ». de verb.. fignif. ubi dicitur: ul Culpa lata efl nanía megligentia , id. efl, mon in- pl téligere, quod omues mtelligumt. Praeterquam quod fic inter latam, levem, ac leviffimam culpam "i fixus quidam limes haberetur: facile enimr fciri po- "2 4 tett, " 168 Trattatus XXVI)L . teft, quid 'omnes, plures, aut pauciores in ali« ;i qua communitate facere foleant. lam in contractibus (de damno extra contra&tum dato. í alibi) culpae fequentibus regulis aeftimantur: quando contractus in utriusque commodum con- irabuntur, uterque praeftat culpam levem, fcili- 1 cet fi ex eiusmodi culpa alteri damnum emergat, l. 5. ff. commodat. Si vero folum alterutrius com- modum verfatur, hic quidem culpam etiam leviffi- imam: alter vero, ad quem ex eiusmodi negotio nihil utilitatis redundat, non nifi damnum ex la- ta fua culpà datum compenfat, per l. 5. ff. com- modat. unde.in dBüione, locatione, conduftione &c. culpa levis utrumque ftringit: in commoda- to autem cominodans non nifi latam, cemmodata- rius, id eft commodatum accipiens culpam etiam leviffimam refarcire tenetur, Hae tamen regulae patiuntur aliquas exceptiones fic tutor, etfi ex tutela omnis utilitas in pupillum Vi redundet, huic feu pupillo culpam etiam levem Ino praeftat, |. 1. de tutel. ,. €2 vat. diftrah. . 1dem j de contra&u mandati, & negotiorum geftorum di- £0]j, cendum, in quibus pars nullam utilitatem cCa- * N piens, culpam tamen levem praeftat, .L/21. niandat. Item in precario, de quo mox, accipiens EU precarium omnem folus utilitatem capit, & tamen non, nifi culpam latam praeftat, /.89. S. 3. - dé precar. Et haec de del'i&o,/vero, feu culpa Theologica; item de quafi Wélido, feu culpa iuridica: fuper- eft, ut paucis verbis ca/unms explicem . qui eft eventus, cui refifti non poteft, /. 18. /f. commo- dat. Jam cafum nemo praeftare, fed eunderm fo- lus Dominus tolerare tenetur, nifi aliter inter con- . trahentes fpeciali pacto fuerit conventum , l. 23. f de R. J. $ed demum quanta pro foro coilfcientiae eft ;)bliga- ü tio ex hucusque dictis? Scilicet verum delictum iure 169 81 d iure naturae, & in omni lece tenet delinquenvtem,- Ca- fi ex eius deli&o damnum aliquod emerferit. um d fus, nifi fpecialis conventio obfit, ferit fempes Dominum; idque rurfus vi iuris naturalis Deni- hnontu du ar que culpa mere iuridica iuxta regulas mox defcrip- tas eX legibus romanis veram inducit obligatio- , L enem nem, etífi eciusmodi culpa ex iure naturae non fit U culpa, ac proin nullam. obligationem importet, Quousque autem leges romanae fint receptae, fin- a ld j ii gulorum mores docebunt. Id in plerisque obti- nere ajung, ut pro damno, per culpam iuridicam ml u illato fponte non foleaut offerre compenfationem ; fi ea petatur forte, praecipue fi fententia defuper d feratur, quilibet fe etiam omii autumat, í vi confcientiae I'þrfi,lïgi modte qm d .$. 2900. Cum vero res commodata non nifi finito puonts gupiïïu.a u[u fit vefHituenda $. 2897, infertur Il/to, com- li Jifr j ino um a precario plurimum differe, . Nam , I prec "wm efl, quod precibus. petenti utendum J (|0yts conceditur , quamdiu 1s » qui conce[fit , patitur, u d b 1.J4f. de precar, * j ( j n * Unde ex duplici ratiore commodatum' differt à Át ( precario: 170 ad precarium praevie requiruntur preces petentis, & odo precarium ad ufum inde- W finitum conceditur, unde pro libitu revocari po- teft. Commodatum vero absque precibus, & non j ord fip nifi ad certum ufum conceditur. .Unde commo. datum ficut ultra ufum conceffum non poteft reti- yi d L)/Hf) " neri, J 54. ff- de furt. ita ufu nondum finito non n debet reddi, neque id licet repetere, ff. commodat, 1. 1?. S 3. ] cur ;4,;: N I^g | $. 2901. i Tertiu$ inter contra&tus reales efï:VDEPO- h!ga |Ut. n $1TUM, qui proin definitur, quod fit contra&us * j 3 y'æ ass 170 Tvatlatus X XVIL. ye tradita inifüs , qud us alteri vem w;oöäänq gratis cuftodiendam tradit, ut eandem in [pecie reddat, quamprimum deponens petierit, $. 3. i inflit. quib. mod. ve. conirab. 'Ex qua defini- I tione fequuntur varia, & quidem cum depo- D fitum fit contra&us re tradit T a iflttas , f mi fca- ft, Hs5 , fii * r $. .2902. o Habetur fmo, debitam notionem depofiti fec eousque non háberi, donec res cuítodi huic COf fuerit tradita; qui fi eandém cuftodire fimpli- m citer promittit, nondum depofitum, fed dun- t Cum vero taxat pactum nudum conftituit. EI'*AQ M in depofito tradatur res mobilis fequitur 4ido, circa immobilia non dari depofitum, fed man- d tem datum, 4. $. ff. & 4. de pracfeript. wer * fe IlItio, quia gratis cuftodiendum traditurs deo, fi merces pro cuftodia promittatur, depofitum mox in locationem condu&tionem *, aut alium contra&tum innominatum mutatur , /; 1. $. 8 quü] &2 9. /f. depofit. Honorarium tàmen nec itte Diti contra&us excludit, prout di&um eft de com- ( lmodato vid. 1. 2 $. 24. . de vi bot. vapt. ?.W;*I:l Ti X* Sic enim cuftos eius-modi fuam operam pro certo pretio, aut alia utilitate ad cuftodiendam rem lo- r care, & alter eandem operam fuis impenfis con- r ducere intelligitur: & hàc ratiope totum negotium It mercenarium eflicitur; depofitum vero datur in- ter amicifimos, & veteribus velut facrum erat, W t adeo ut fidem circa depofitum falleüs pro infami haberetur. - g. 2903- Caput V. j 171 [ [ $. 2903. du ü, g'l 3' Ex eo autem, quod depofitum c—uflodien- s d &um duntaxat tradatur difcitur 7/to depofita- m o rium, id eft, illum,. qui rem cuftodiendam accipit, adeo eius rei dominium non accipe- fn re, ut ne quidem eadem uti queat, $. 6, in- füt. de obligat. quae ex del. Per confenfum tamen deponentis facultatem utendi omnino poteft obtinere, id tamen depofito eft extrin- UM Dd fecum, imo illud quandoque facit mutari in li i contectum mutui, 4 24. ff. depofi. Cum finp demum totum hoc negotium in folam depo- i qui nentis utilitatem, neque ad ullum depofitarii Q v emoiumentum fit comparatum, facile intelli- y Jl gitur //te, deponentem ad culpam leviflimam; «2 depofitarium vero non nifi ad culpamlgtam " 2 f I teneri, 4 1.ff. depofit. ii , 10 oplt $. 2904. jt D Inter contra&us reales füccedit tandem l' g' S', quartus, eftque Prexvs, quod ex fui defi- nec M nitione eft eeztratius yealis,. quo creditori ves uI quacpiam in fPenritatem debiti tradituy , quam [^?; f- jj DZ ATT AT f T! VU t» debito in eadem fpscie, id eft vem i vumnevo eandeva debiravi creditori veddere tene- tür, $. 4. in inlÜr, quib. mod. ve. . Ubi tamen f lr fs t Pignus hic definitum non. tantum a re pig- gl nori data $. 2897; fed etiam a iure. pignoris, htl lr quod ex hoc contractu naícitur, quodque in- j & ter iura reilia tertiam ) mw claífem conftituit, pró- L be difcerni dfcbet,. L y 13.2905 n 172 Tratlatus X XVII. $.. 2905. frtt Ex qua definitione docetur Jmo pignus t $ ónt non nifi in re tradita, & //do, quia res mobi- al ( les, & immobiles tradi poffunt, in utrisque det, conftitui poffe. //Itio, Per pignus non domi- p iUd nium, nec ufum; fed folam quodammodo "- fi11)] 1l poffeffionem transferri, $. 4. zm inftit. quib. Tüm mod. re. & l. 11. ff. de pienor. 3 bypotb. . ]ta TCCt tamen, ut aliquod genus iuris realis ad fecu- ;! pror ritatem debiti;creditor acquira $ t: Fid. 51 2740 D eIU & feq. *- de pa( * À contra&u pignoris quantuü ex legibus fcriptis, multum, quantum ad ufum parum, aut nihil dife ferr pactum hypothecae, Pignus enim non folo confenfu, fed non nifi re tradita; & tam in rebus puy mobilibus, quam immobilibus dabatur: hypothe- iuf ca vero.per folum pacum, & non nifi in immo- bilibus conftituebatur. Ufus tamen, prout di- Cnt Ceda &u'm eft, omnem differentiam fuftulit, (uoc E CAPTPUT:.VIL lt K QUe De Contra&tu verbali , fä'gliterali. igr $. 2906. Inter contractus verbales eft flipulatio, $. 2907. Ubi fideru[fio , & mox $. 2908.. Expromi[f;o explicatur: quibus demum $ 2909.. Aliqua notio contra&us literalis fubiungltur: i a. d Isjp $. 2906.. At ac Ht Sicut aliqui cont,r—a(:"tus non nifi re tradita l[)r j rum 1m0 ( in,i;'i i'ntelliguntur, fic alii certas verbo for- p Caput V1 73 formuläs requii'tln;; verbales proptereg voca- p p ti $. 2874. Atque inter hos celebrior eft STIPULATIO, qua ad interrogationem unius T5 30 [ T alter fine intervallo congruis verbis refpon- det, fe id facturum, aut daturum, quod prior yon dr: du fua interrogatione petebat, e. g. Dabisne mibi centum ; & alter mox dicat: Dabe. Ve- hi. »;läü, ^ ] rum eiusmodi folemnitates dudum ab ufü il l recefferunt; noftris enim moribus fimplex ad f " promiffio ab altero acceptata in utroque foro gm ï i plenum robur obtinet, prout fupra agerido de pa&is nudis dicebam, s fcrip $. 2907. nihil d 101 [()Tt jnto Aliorum confuetudinem fecuturus. hiþ paucis de fideiufionibus agam. itaque fide- iuffor eft, qui alienae obligationi maioris fe- n ptol i curitatis caufa accedit, tanquam debitor fuc- cedaneus. .Unde habet beneficium Ord inis , quod vocant, id eft, prius debitor principa- lis excutiendus eft: & fiifte manifefte non fit folvendo, vel fuga elapfus inveniri ne- queat: tunc demum fideiuffor, féu adpromif- l, for, prout-quandoque vocatur, in eius vicem i folvere tenetur, /Vovell 4. C. 1. il $. 2908. Yu juc A fideiuffore differt exprömiübr, qui non alienae obligationi tanquam füccedaneus debi- tgor accedit, fed eandem in fe fufcipit, ita ut prior debitor nullatenus ; fed folus expromitf- for, & mdw i quidem primo loco conveni ri queat, in in[lit, quibus mod. tollat, imo dgbeat, $ Sf * li obiig. 174 Tra&atus XXVIL obligat. Et Iquidem paucä haec de öontra&u verbali; adhuc pauciora de contra&u /iterali , D ut doGtrinae qualiscuæue integritas gonfcet3 $. 290g. ET Scilicet aliquis contractus non tantum pi*o $ teftimonio, & argutento deinceps proferen- do indiget literis & fcriptura; fed eandem pri- mitus requirit itaj ut ne quidem perfici abs- LT que literis queat.Iam antiquitus faltem debe: Hl bat fcriptura, feu chirographus creditori extra. [ di,antequam mutuum daretur; cum ergo data p iam fcriptura pecuniae veldiu, vel omnino WK nog numerarentur, poterat eiusmodi debitor h N b contra dolofum creditorem excipere de non j h()v numerata pecunia, Verum hoc non erat per- petuum; fed hüic exceptioni IUsTINIANUS J biennium definivit, ita ut fi intra biennium debitor fuum chirographum non retra&affet, deinceps ex tali fcriptura omnino, obligaretur, Fide S.X, j at etíi nullam pecuniam accepiífet. znft $ag . de lit. oblig. & $. 2. imfl. de except. zitem LU i, 7, 8 14. C. de um numer. pec. * 3* An vero lic contra&us fit folide talis, ita üut pe- cunia etiam non numerata alter vere, & in con- W ícientia (tringatur, a multis, & merito, in dubium vocatur. Etin hac cau(à fi meam opinionem edi- D cere liceat, putarem totum praefens negotium ad tribunalia pertinere, & a debitore fi, reapfe nihil pecuniae accepit, etiam nihil deberi, etüi intra biennium poft darum chirographum cred;torem de numeranda pecunia nunquam aggreflus fuerit, nV : »-2i CA- ? s 17$ * Oa CAPUT VIL — Lt " M. j De Contra&ibus ; 'ijuz' folo c fenfu ineuttur, G tonh fpeciatim de emtione , 'vmditianc. $. 291o. Contra&ins con/en/uales (unt emitie vendi-tio, docatio conduttio, focietas , & mandatwn. lam IUr pf $. 291 . Exuiio vesiditio eft contraffus folo confeufi ini- v tus de ve pro certo pretio tradenda. — Ex qua defi- nitione eft (f t . 3912. Confecutio /ma, ommnes plerumque pofíe emes tic d re & vendere. p dde lida, neminem tamen ad emtio- nem venditionem cagi poffe, ni(i leges allud fpe- yri j ciatim permittant, ]'gO ul $. 2913. Ruríus ett 1Itia confecutio, quod nec errors, nec dolus, nec smietus emtioni obfint. Et Omii debitü $« 2914. Per Iiün confecutionem habetur, omnem de n poruitentiae locum alterà parte invita praecludi. $- 2915. Per tom ves aliqua, ac per J Itagm. res.tas wf men quaelióet plerunique apta emtionis materia eft« ld autem NIANÜ j - « 2916. Adeo verum eft, utetiam res aliena pofüit ven- di; deceptus tamen eiusmodi emtor re JJ m Domin»o repente comparenti tenetur reddere, *gæ'e'üf; $. 2917. Ktfi a venditore füo pretiím a fe expenfum » W ) ] non queat obtinere. Jl $. 2918. Quod fi vero rem a fure bona fide emtam fit« »pr zry ri eldem velit reddere, ut pretium fuum alias per- * dendum recuperare queat, tunc incipit controvet- fia gravis admodum; ad quam ego 4 [l LU ( $.2919. Refpondeo, id probabilius ab: jTufiitiae fieri non . poffe. L2 que notg in« f zlJ » $. 2920. Hic demum recententur res , qua e eni vendiä ii que mqwunt. yje j lü lh: $. zy'gmf ( [l M]h Inter cöntr&Ctus nominatos, àc vere tales $.2873. & fq. quarto loco veaiunt CODtTaCtus » quos& ) f 176 Tra&atus XXVII. t N quos confenfuales vocamus ,. quique folo con- i fenfu abfolvuntur, ita ut nec. traditionem rei, y nec folemnia verba, neque literas requirant. Horum fere quatuor funt, fcilicet emtzo ven- ditio, locatio condu&tio, forietas, & mandatum, l omiffie aliis contractibus, qui ab aliquibus feu j iure, feu vi ad contractus confenfuales per- b trahuntur. Inter hos iam contractus fua po- tiffimum frequentia eminet, ac fcitu maxime I &« neceffaria, & proin non nihil diligentius per- Du tractanda eft ew'r10 vENDITIO, Cuius qui- — —— "- * p lci dem eft feqqens definitio: d $. 291t. d A Einiio venditio efl contra&us folo confenfü ini- l 2us de ve pro certo pretio tradenda , 1. 1. ff. de contvab, eint. Ex qua definitione fere omnia It [ emtionem concernentia capita haud inepte deduci poffe arbitror. Cum itaqqe fit cofi tracius N $, 290121 Vi j (tea Infertur /mo, omnes contrahere emtionem ürim venditionemque poffe, nifi id alicui fpeciatim "tior per leges interdictum fit*. Nam haec emendi facultas ad neceflitates vitae ab ipfa natura fa?f. comparata, & communi Gentium confenfu ! lt probata fuit, /. 1; ff. de contrabend., emt. Ildo lmæ autem ex ipfo, quod contra&us, ac proin li- n ber confenfus füubfit, neminem ad emendum, Ü vendendumve plerumque ** cogi poffe, /. 11 K W C. de contrab. emt. * Nam du Caput VIIE. 177 t (o u * Nam rmo prohibentur clerici emere vendereve negotiationis, aut lucri caufa tonen C. 6..ne Clerici , vel. Monach. & TRIDENTIN. Seff. XX!I, de Téqüb Aeformat. C. 1, Qui tamen ob fuam, fuorumve u neceílitates absque negotiatione emere, aut ven- dere e. g. fua frumenta minime prohibentur. odo mandaïïf- Rcerum alienarum adminiftratores, & maxime tuto- iU res non poffunt neque per fe, neque pér alium fi- Yüga r bi emere ea, quae adminiftrare ex officio ten entur, qus f l. 34. $. ult. & l. 46, ff. de contrah., emt. Alii de- " vt j m nique generatim ab omni contrahendo pacto, fic etam ab emtione excluduntur , &nti pupili, prodigi declarati &c, ut mente capti., Cuius t *** Poffunt enim aliqui eogi ad res fuas vendendasz fic inprimis tempore communis egeftatis ad ven- denda frumenta adigi quis poteft, quousque iis- dem ad proprios ufus non indiget, [. 9. C. u£ nemini licegt. 1dem dicendunt, quando caufa pub- M lica eiusmodi emtionem exigere videtur, /, 14. IOVFJ LD - quemadmod. fervit. amitt. quo cafu tamen non j res fimpliciter eripienda, íed iuftum proó.ea pre- j r tium i'olvgndum erit, 4 13 fcamm praed, - j r $. 2913. Sed notio cotttra&us facit inferre I/Ieo nec vim iniquam* nec dolum ** ? nec errorem circa qualitàtes, nomen, aut accefliones mer- teïïlïicf:ï.j cis irrepentem *** quantum ex iure naturae i 1þeczzï.? emtionem irritam reddere 4 13. $. 4, G 5. g de aCk. emt. ( u .* Leges tamen eiusmodi emtionem a iudice reícindi C()nfelïïj imperant, /. 1. C. de vefcindend. emt. [ u a Quod fi dolus dederit caufam emtioni, id ef, fi propter rationem ab aitero malitiofe conficam g permotus fuit ad emendum, vel vendendum ; tunc in Iure romano eiusmodi emtüo habetur pro fim- )fï J *)"[L Jom. F. M plici- u . d 178 | T rquïatus : XX V 1I. pïiciterï )ïrrvi'tä, t.20ff, dé dolo.ï . Cum vero hoc non de iure,naturae obtineat, fingulorum loco- rüm mores docebunt, .quousque eiusmodi leges receptae fint, Dolum mere incidentem non obef- tat fe emtioni ipfaémet leges ftatuunt,. quae in tali qu cafu concedunt, ut petatur id, quod intereft, do- Y Iuf incidentem non fuiffe commiffum, £, 13. $. 4 m P 5. [f. de a&. emt. Tpfa autem emtio ex o]unta- M f te legum ifl eiusmodi cafu fuum -robur'* o*btin'et,þ fz***waa*m fi erretur circa maiorem partem, materiae , p aut ipfius fubffantiae in contractum. deductae 5 item feq fi errare contingat.circa perfonam ; quacum cone fj DA trahitur, tunc talis contradus elt iure. naturae & IF»IT & nullus, e. g. tu voluifti emere vinum, & alter p .errore làpfus fpopondit darc oleum: veltu vo» i D ;Fd luiflüi emere a Caio, & tamen fuüb ea Perfona "latuit Zifius. Plerumque tamen fuum confenfum 00 non àlligant perfonae definitae, fed fimpliciter f praefenti, quact :m modo agupt: alias enim fiquis o nullam aliam volu ntatem haberet, quam emendi a Caio, & fiquid en n Caius non adfit, nihíl-per I n hoc emtum foret. L. 9, €8 141 17 de contrüit; E???f.'" fiamm ! ) f. 2914. hi f "^ Db illud .inlfuper, & quidem. J//to ex no- tione contratius inferendum eft, quod con- SiLG] tra&u aliquando perfe&o poenitentiae non i V ULO amplius fit locus, etfi quis omnià, quae alte- rius intereffe poffunt, imo, duplum praeftare um velit fed quód quilibet definite ad id prae» Y ftandum teneatur, quod promifit, /. 5. C; de oblig. &9 a&ion. Puta tamen, fi alter itiftet: nam mutuo confenfu vinculum contrattus fi- bi diffolvere omnino poffunt. SE $. 2935. ^ Captt VIII, 179 v dv 50 291 50 ! um f od lr Cum vero vi huius contraétus res prä)mite don tatur, habetur 7to omnino-requiri, ut res a/ji- TEI wel d qua tanquam sterx in contraétum adducatur, ita ut fi pecunia pro pecunia promittatur, TL C OlULCe minime emtio, venditio futura fit , l. 8. pr. QUond ; Jj. de contrab. emit. Cumque res fimpliciter mäläïäüï» pro materia huius contractus ftatuatur, J/Ito fs i iequens .deducitur regula: Qmnuium verum , um d quas quis babere , vel polfidere, vel profequi po- a LcfI, venditio vette fit. Haüs vero üatura, vel u [ t v getium Tu5,. vel mores civitatis (adde ius. di- perfot vinum, vel humanum quodcunque) cornmer - mfenti C0 eXüerumt , earum nulla venditio efl, 1. 34. mplctt J de contrab. emt. Unde non tantum res j Qu iobiles, immobilesque, fed etiam ipíae fpes p ene t emi, vendique polífunt, 4. 8, ff. de contrab. 4 iif € 4 y rj [^ t. * ]|tem emi poffunt debita, feu nomina: Dam momini: venditio etiam ignorante, & invi- to eo, adverfus quem a&iones mandantur, contra- h? [olet, 1. 3. C. de bereditat. vel a&. vendit, ** ax Dv Debitori enim perinde effe debet, an huic, vel J a ]f'm As ri LADA V Íeixr at. ju Quod tamen aliter fe habet, j fi debitor creditori invito alterum pro fe de- an TT bitorem vel fuficere, feu fubrogare velit: I qu nam ab uno faepe diflicilius folutio obtinetur, 1 quani ab altero. p IC'd * Spes tamen, & fpei eventus fi lat a natura pendeant, ! & emi eas contingat, emtio nem faciunt tacitg j I conditione affe&tam : e. g. esmo-a te frullas smoder- W. u ex vinea tuad Unde fubintellizendo : $j najfean- tur fruttas. finull nafcantur , emtio eft nulla, & emtor ad nihil tenetur, : Si vero Ípei M23 even- 9!:- | 1980 [Tractatus XX I(Il. eventus pendeat à fortuna, emtio cenfetur eífe «f abíoluta, emtorque ad pendendum pretium ob- lt ligatur, licet parum, aut nihil lucri evenerit, e. g. emo a te, quod iacta alea, aut tentata forte ex lueratus fueris, /. 11. ff. de atbion. emt. Ifta au- tem intellige in eum cafum, in quo a contrahen- t0i tibus de alio fpeciatim, & data opera nom fuerit nl convéentum,. fit X* Debita autem, & nom,inak, ut emi queant , de a bent effe certa: res enim lit iofae emi a legibus 110 non permittuntur, L 2, 4. de litigiof. Dona- ri tamen eiusmodi non prohibentur. - - Hic di- hu fputant, an nomina certa poffünt minori pretio Qu emi, quam reapfe continent, e. g. an debitum Tutu mille florenorum certum quidem, nullique con- troveríjae obnoxium poffit pro nongentis florenis 1n9] (tbe emi. Quidquid iam difputent, ex principiis hu- cusque traditis dicenditis dicendum elt , quod de- &t bita certa non poffint pro minori pretio emi, Quod CR praeter ea, quae fuperius contra ufuras difputavi &t ( &. 2891. mire confirmat propofitio 41ma ab IN- f0 NOCENTIO X damnata: Cum mutmerata pecuria pretiofio . r fit numeranda, 67 wullus fit, qui mon T qmAsori s faciat pecuniam praefentem, quam fitu- j rain, pote[) creditor aliquid ulira fortem a mmiua- tario exigere, €9 eo tivulo a6 ufura excufari. - - Aliud dicendui, fi debiti etfi certi folutio , non fine periculo, vel faltem non fine diflicultate queat ebtineri: fic enim debituimn aperte eft minoris pre- üi, quam ex íui condicdione foret, J;ï UR uB — - $. 2916. Ilud mirabile, quod etiam res alienae, ac demum prout multi volunt, furtivae emi D()m queant; nam rem alienam d'[Irabere quem pof- qüan Jey tniulla dubitatio eft, 1. 28. [f de contrab. emt. Dummodo emtor ignoret, rem effe alienam, Tïi 1 ecil Tühi . Capx—ut FIH. -- 181 - vt d um d etfi venditor id probe noverit, l 24. 603 - de contv«b. emt. Unde emtor pretium , ven- venur nto d ditor vero rem alteri tradere tenentur, prout "u ex l. 34. mox addu&ta colligitur. Et vendi. Qu tor quidem acquirit accepti pretii dominium: nun f AVummus exim , qui redatius eíl ex pretio vei th L futurae, furtivus mon eft , 1. 11. $, 2 Jf. de a on. emt. Emtor tamen mercis Dominus jf ij non efflicitur: Qmuia qui veudidit, neceffe nori l C&ïï babet, rem emtoris foceve, 1. 25. ff. de contvab, yuri ^ emt. In eiusmodi tamen caífu verus rei Do- : j d minus Ifigi lu eandem ab infcio emtore evincet *, imo ip smet, fi refciat, rem eífe alienam, tf Hurfïi icipiit? debet eandem ultro cedere, cum utique rem , quod H alienam tenere nunquam ex iure naturae li- Cmi- ("i ceat, Dolofus vero ille venditor pretium, ; ii ac omnia, fiquae emerferunt, damna decep- gil to emtori reparare tenetur, y jl ge aG, emni. * ; 6. $. ï)lla:im.j'ï q;;)' lii T .":'"':' ** Evictio eff rei propriae, quam alius iufto (puta in fpeciem iufto vel qui apparet effe iuftus) titulo '[U)lhï: "h acquifitam habet, apud iudicem recuperatio. Un- yi ? u^ de emtor rei alienae, fiquidem vitium rei igndret, ex bhac emtione fere aliud. eémolumentum non ha- "us bet, quam ut fiat bonae fidei poffeffor praefcriptionem hac ratione inchoet, , atque üt $. 2917. Ti Eiusmodi tamen bonae fidei emtor rem m Domino legitimo reddere etiam tunc tenetur, ) quando pretium pro re expenfum a Domino ( P rei non poteft obtinere, imo hic pro re fua Ujeüäm? nihil tenetur illí emtori reddere Ü * M E & 3. C de Yet Tratiatus XX 711. 182 Ó yei vitidicat *. ]dem etiam, fi neque a ven- [N ditore pretium fuum recuperare queat: mam ed ;xl Dominus pro re aliunde fua nihil tenetur fol- Do vere. Denique cum re ipfa tenetur etiam frü- VC €tus adhuc extantes reddere. Vid. $. 2843. [ Ut & feq. Ti ** Nifi forte rem a fure alias obtinere non valens ^ Qu eandem levi fors pretio ab eodem € mit, aut po- tius loco Domini redemit potius: fic enim non lo 120 á ^5 iterius nezotium H fuo nmine emit, fed potius utiliter geffit, ut proin- merito ab eodem repe- que tere queat, quod in eius commodum expendit, n ^ nnq l, 2. ff. de wegot. geft. i $. 2918. Qd i emtor reim Quodi' fi deceptus eiusmod ddendo polílet iniquo venditori, feu furi re recuperare pretium fuum, quod perdere alias cogeretur, fiquidem rem ipfi Domino mox, ac proxime redderet; in hoc inquam cafu D, D. controverfum, ambiguum, atque inter be iniquitatis fieri queat- At- an id absque la fi id emtor frau- que hic inprimis certum eft, & bona fide egerit, velfi Do- dis ignarus , mini nihil interfit, an rem fibi ablatam proxi- me, vel per alium e. g. furem fecure, ac certo recipiat; in eiusmodi inquam circum- ftantiis, res poteft vendit ori potius, quam ara ratio & ipüi Domino reddi *. Id enim & ci ä confenfüus D. D. probat. 2do Ab omni culpa, reftituendi, vel damni reparandi obligatione immunis manet, fiquis rem alienam cmens ean- dem tertio cuidam bona fide donet , vendat (0r ts APc &c'ï. ** prout vo/mnes iterum confentiun quah- Caput* V.LiL 183 * laxel quando bonae fidei emtor rem alienam adhuc am detinens refcit,. eandem in dominio alterms [ etur exiftere, & fimul probe novit, quod veri ul ä i Domini plurimum interfit, ne res malae üdex venditori reddatur; tunc primum incipit con- 61 2845' - troverfia, circa quam multi, & graves og»*- MU mr ) Dantur, quod pretii recipiendi cagía res ini- quo licet vernditori réddi: queat. Nam per ,MLJ lnA m hoc, prout oumanrur, conditionem Dorii non reddit deteriorem 3 Aedu ehnqmt , facit- n g que talenr effe, omhs ante emtionem erat:; Axpefl j neque' credunt, eiüsmodi bonaé fidei emto rem- adftringendum . eïu,, ut fuo Jlfpendm condltwnem D0m1n1 menorem eddat t O* Quod ex eo uotef'c contingere ,. quod vonditor " p ipfusmet paratus fit rem "Domino rcültuele, vel ïha Ji — fifuifecutus modo, ex intervàllo cogi queat ad mMu rem illam Dommo fuo 1eddcnaam. ? u) C* E, g. thms palhum a fure bona fide emit per- etil) foluto mox: pretio, Exin idem pallium optima ) rurfus fide, & totiüs mali ignorahs vendidit Seza- gronio. Afít Caius, cul palhum furto abïatum m"' fuit, illud a Sempæ onio tanquam rem fuam evicit, j Hic iam Caiíus a Titio pror(ds nihil poteft pete- ré, etíi fors pallium a Sempronio non amplius D ) n u poffit obtinere, - -$i tamen S'vmwanzus palliuni Caío reddere coa&us fuit, tunc primum Sempro- (l -WAius pretium emtxo*us à lztzo, & ifte, fi fieri qu queat, a fure repetet, L,11, $. 1, €7 2. ff.de pd atUon. emt. p ) p $. 2919 121 Verum mea opinione, rcm infido Vundl- xnj [ ton redders, iniquum foret:i'nam rem alie- A('e M 4 L nam j 184 Trattatus XX V II. nam a furaci manu ad fidelem, & iuftitiae ftudiofum hominem tranfiiffe, bona pro Do- mino fors fuit, cafuque factum eft, ut res ad eum pervenerit, cuius aures rei ad Do- minum clamantis vocem exaudire folent. Iam Iu fi is rem. eandem ad perfidum venditorem de- , TCce ferat rurfus,utique conditionem Domini mul- to deteriorem faciet: nunc enim, id eft poft i Gipi dolum compertum, nifi alia fuppetant indi- Dret cia, dolofus venditor iuftior non evadet, fed lUre nonnifi fugae ftudiofior erit. * yolj * Neque. dicat noffer bopae fidei emtor: cönditiä Domini mea opera, id efít mea emtione eft melior Ü faca, mihi debet bonam hanc fortem: ego nom teneor hanc operam cum tanto meo difpendio ei- t Tiv dem gratis impendere; faciat me indemnem, & s rem in fida manu mea retinebo. Etiam leges íu- tuti bent, ut utili negotiorum geftori compenfetur , | fong quantum ad alterius negotium bene gerendum im- pendere debuit: /Z;d. t/t. ff. de megot, gefl. Yfta ! fnt | [2 inquam, non re&e dicuntur: nam bonae licet fidei emtor hanc rem , prout in praefenti &o ftatuitur, fui caufa, & non ex ftudio , aut bona voluntate in Dominum, rem alienam ignorans etmit, ac proin eius negotium non geffit. Idque ex mea potiffi- mum fententia, qua puto nullum, in quempiam ofücium vere expleri, nifi fua quis intentione l;j eo fiftat, eumque pro fine actionis habeat. Uru- f de ifíta emtio confiderata ad. Dominum rei non emtoris bonum officium ; fed merus cafus extitit, [ qui ex fui natura remuneratione , aut compenía- tione dignus non eft. Si tu ingentem vim frumen- rl ti tibi, prout putabas propriam, quod frumen- tum dein cafu periit, ex aliqua civitate avexifti, ita ut deinceps alii cives fua frumenta longe maio- BG SENOEaeli od m m ais 1 ri pretio potuerint vendere; an putas, quod ab hifce civibus aliquid petere queas ex eo, quo illo- " : Caput VIII. 185 Mb illerüm conditionem meliorem tuo di fpendio redf oD dideris? oU S. 2920; j at D j t Res omnes plerumque, & prout voca- mus, in regula emi poffunt: nunc breviter ea orm d mini m recenfenda fünt, quae emi, vendique non p poffunt, ac proin a communi illa regula ex- cipiuntur. Atque inprimis res vere facrae pro tant ii pretio naturali, & profano emi, vendique fadet, [ iure naturae, divino, canonico, & civili prohibentur, tot. titul. de Simon. l. 6, 22, end? 51. ff. de contrab. cmt. 2do Res publicae, /. 6, e t 62. [J. de contra. cmt. 3tio: Officia: feu mane- ego Ti ra publica, INovell. 8. C. 7. * . Praeter innu- yendio j mDCW'; mera alia, quae diverfis conftitutionibus, fta- y lts tutis fpecialibus, ac municipalibus, ac ipfa npeüïät'f" ! fors confuetudine prohibente vendi n on pof- w ( funt. il n jedl 8 Verum haec lex faluberrima ufu contzario paffim fhgui abrogata eit, non fine ingenti püblicae utilitatis Iu difpendio. Nam munera publica funt longe gra- vioris momenti, quam ut venalia effe debeant : ld jj his enim falus communis fere tota continetur , ut iure meritiffimo non nifi optimi iisdem admo- qaer veri debeant, inul j :E Candidatus eiusmodi vel erit prae iL reliquis utilifiimus, & gratis accipere debet, quod prae omnibus maxime meretur, & quo dignifíimus j m j CA[IFU eft: vel alius forec utilior, & nihil indignius eft, o quam ut privata pretia publicis difpendiis quae- f rantur. Denique ipfa munera publica ex pro- it | o ri pria fui natura non ad utilitatem eorum, qui hos J magiltratus gerere defiderant, comparata, & fic neque ab eis tanquam propria utilitas prenfanda, Ti Wm ^ quad ) muito minus emenda funt: non nifi ad alienam , qn** & publicam falucem räc;ai'tzn;, ut proinde non ho- i $ mini- 186 Tïjg,c"ta«tus XXF. H'..; minibus munera, fed muneribus homines quaeri. oporteat. Equidem haec levia, & ad contempla- — Á tienem fcholafticam pertinere videntur: reapíe au- 44 tem funt graviffima, & dimidiam partem commu- o nis falutis. continentia. Cuique enim mediocri T UW aeque ac optimo cuidam ad rempublicam aditum: Q patere tantum jntereft, quantum intere! x rempub-þ ! pron licam optime, vel nmdiäl:ritcr gubernàári. | DO Vi | U ?;( u V ) CA R ULTOB | ttl p 3321 IH L Jnp3c LE vequifao. JDe Pretio ad ndz*zmmz £ " | TUl ()» ov i TOCS H * ion u n w $. 2921:. De6nitio emtionis d praete Á Vs & quidem - «c; m Utl - Fli!mo, quod ad emtionis naturam requiratnr er- dumn pratium n? 'PLI $. 2922. Et licet pretii iuftitia ad /; U flantiam ,. effce- d : U ciamque emtionis non fit neceffaria: t h] UC de 2923. T4gologia tamen nofl a £adeti) pretii izq/ïif/ 0 tid multum d IA i ebet elï'cï folicita,. làm pretim.n-iu- 4 ftum e ít [//1 2924. Vel vulgare, ve W LE . J legï,ïle?: & hoe quidem ii nime ; ( dir, 2925 lllud autem omnino aliquam /aftuganen ada'h mittit, ln Quae. quidem falva 1uftitia lcä 2926. In diverfis negotiis diver/a effe ; 100 iW 4 2927. E n infuper ob diverfas cizcumftantias augeri LU h poteft, quae tamen circumftantiae Til J f 3 2928. Ad augenda rerum pretia 4ion femper iuflae ^ni funt. Ut W 2929. Ubi circumftantiae ad ruinuenda rerum pretia üt facientes recenfentur. IN 2930. Per Z1l[oam confecutionem: ex definitione llj, emtionis habetur, qnod ipfum rei doiiniun fola Qs emtioue mon transferatur : licet iam D Rb 2931. Absque traditione vei periculum , G commo- ke Tüy du ad emtorem jam pertineat. LU 6. 2921. . 187 4Cczjrïmt IX. Tntt qu $. 2921. Qontenjs n ln;g: Ex deünitipne emtionis '5 2911. cönfecu- 'KW; tio Litimá eft, quod debeat intercedere Pat- li TIUM", & quidem cERTUM; eoquod contra- iæ.:n lt &us ifte ineatur pro certo pretio, ut proinde fi oO lictly prorealiud, quam pretium e. [o) . frumentum pro vino promittatur, non emtio, fed permu- tatio e AXÁLL xift Ue F Imo at V. [ I. ff de contrab. em etíi 1 JrC t L s m promittatur, Ífi tamen pretium ! l2 1 nullatenus definitum, ac proin mon certum fpondea (X ts "i de emt tur, emtio non fubfiftit, $. ,I. i?ä/?ääa * * Precium eft quantitas moralis , quaeï ad aeftiman- j l, gl das quascuique res ex confenfu hominum ejt confti- iuia. Nam prout habet /. 1. ff. de contrah. emt. predi Olira non ita erat nummus s neque aliud qmerx , a- . diud pretium vocabatur, Jed wnusquisque- fecundum praii [ 9"ec 91 i2 boy LCv U tem Lemporum, ac verum uülibus inutilia permutabat. Sed quia non [emper, mec facile yid conturrébat, wi cum iu habteres, quod ego defi- ) derarem vici[im kabevem , quod w aceigere vel- IN les : ? eletfa mmaveria eft (fcilicet pecunia) qu/us pub- " licay €9 perpe LUg f2111 a(j hmatie difficultatibus permu- tatiouum aequalitaie quanlilatis. fubveniret, E£a- ;35 , ä que materia farma pubiica percuf]a ufum ,. domi- niamque non Lam ex /uüji'mz"a praebet, quim ex W tïgfif quantitate : vec ulira merx wrunique, fed alterum pretium vocatur. j P]'Cïäï "U* Quod fi partim de pretio, partim de alia re pro merce convenlatur. tunc a maiore parte pretii em- tio, vel fi res alia praevaleat, pro permutatione eiusmodi conventio habebitur, [. 6. C; de pa£&. anier emi. Si pretium, & res pares fint, res fe- re ex voluntate coatrahentium aeftimanda, & ple- T d rumque pro emtione tanquam contraétu irequen- tiore iudicanda erit, ' )O Y r $. 2922. . b 188 Trattatus XX VII $. 2922. fipor Sed an pretiüm certum, ac definitum dun- hgic ï (r, taxat, & non etiam iuftum efTe debet? non- ne definitioni noftrae addi debuifTet: Pro pre- lit u tio certo, C$ iuflo? Equidem iniquum pretium. ftatuere iniuftum eft, iuítitia tamen pretii ad - Ti TWidi. fubftantiam emtionis non adeo eft neceffaria, ut u ad fubftantiam emtionis pertineat, fed pretium minus aequum emtionem iniquam, non tamen ia —— —— &nim irritam reddit* NNam naturali ratione ad fub- ftantiam pa&i cuiuscumque fufficit mutuus. l &j fafün confenfus in idem de re poflibili,. & licita,. uf ut proin nec fraus, nec vis, aut metus na- turam pacti evertat. li [ lj Y " lu * Datur equidem a&f/o vedhibitoria, qua emtor ven» 83 ditorem adigere poteft ad rem recipiendam, red- dendumque pretium, fi res occulto, & tali vitio. Ü laboret, utad ufus émtoris vel penitus, vel mag- u D nam partem inutilis exiftat, J »3. €? . 6o. ff. de aedilit, edi&, Item actione aeffimatoria , feu Q quanti minoris poteft tantum pretii emtor a vendi-- l tore repetere, quanti vitium rei aeftimatur, l. 315. . de aed:ilit. edi&. 69 aliis Denique gereratim. laefis ultra dimidium fuccurritur, ut laedens vel b rem recipiat, vel omnem laefionem compentet, ^ h 9. C. de rejcindend. emt. Haec inquam omnia ob- tinent: fed haec remedia fünt comparata ad vere. ditionem refcindendam , non vero eandem fimpli- citer irritam declarant, prout colligi videtur ex Á d . ipfo titulo Codicis dere/ctndenda venditione : quod T enim nihil eft, refcindi non poteft, neque robore aliquo privari, fi nullum habet, l UT Va $. -2923. Q ! Quia tamen pa&a non tantum efficacia, idd fcu vim obtinentia, fed vel maxime iufta in- Ws u- $ [ Cajui LX. 189 füper oportät effe; forumïpraecipu.e 'Theo- Ym logicum de iuftitia pretii folicitum effe cogi- bet n tur, Scriptum eft enim: ANe quis fupergredia- u bur , fiequ: Circumoeniat in megotio fratrem f[uum : vindex cnim efl.Deominus in Lis omnibus.' L. ad 1 pree jprai Tbe[al. IV. S. 4UGUSTIN. lib. 13. de Tri- v mita. $. THOM. 2. 2. q. 77.4. 1.. Aliique, ut puto, omnes ita fentiunt. Jabet enim hoc jpit Qontt ipfa natura pretii $. 2921. " explicata: cum "Al neyti enim pretium fit quantitas ex confinfu. bominum &d acfimandas rc$ confütuta, utique contra con- t m fenfum communem & o , aC proin contra pactum, Tietui? & iuftitiam agit, qui aliud rei cuipiam pretium ftatuit, quam vit. quod coníenfus commünis taxa- e(ntor'.': in, * * Sileges quaedam civiles contrarium probare vi- r ( deantur, permittentes, ut fe in pretio emtionis contrahentes circumveniant, , 16. S. 4. de mi- T r &or. eae vel intelligendae funt de foro exteriore, hril æ quod nulli concedit actionem, nifi ultra dimidium fit laefus; vel certe eiusmodi aries in. eum cafum m Jl Hï' probant, in quo limites iufti pretii fervantur: nam pretium etiam iuftum nonin indivifo nuamero, quiP | fed in quadam amplitudine continetur, proutinox [ eu patebit, 4 $. 2924. Atque haec de iufto pretio do&trina perfa- cilis eft; fed ea regula obfcurior eft, quodpam j m pro qualibet merce pretium fit iuftum. Eit vero preuum pro rebus omnibus vel lege ali- qua publica, vel ufu,ac confuetudine popu- " li definitum: ac proinde idin pretium /egale, vel j i wulgare re&te dividkur. Sic e. g. modium ti- J- i2 ü- as Y 19o Trattatus XXV1 AU tici fors Magiftratus pro Horenok taxavit, vl certe populus eiusmodi modium abs praevia ^ Mpf | dtque lege folet moderno temipore pro floreno ven- du dere. Utrumque pretium eft iuftum; ut»ote lege fcripta,' feu rion fcripta, id eft confuctu- vulg puli dine definitum. In eo tamen haec duo pretia conft differunt; quod legale ad ultimum usque nu- merum definitum fit, nequeliceat illud priva- tebtt ta pacifcentium voluntate augere, vel minue- | pore j (Ici re, nifidex eiusmodi pretium taxans, manife- ] determ ch iniqua fit. * dum B $. .2925. D Pretium auten ou lgarc aliquam latitudinem (* fum- rSC admittens etiam 1a lva iuftitia poteft efie s Y mum, mediocre, & infimum. . Sic nodiun GH tritici fors plerique e. g. pro quinquagiuta "I 10 cigeris in tu a civitate vendent; licet al ACLUi ht pro fexaginta, alii etiam pro quadraginta cru- f t iam Ti cigeris eam frumenti portionem vendab in hóc.cafu fexaginta fummum, quadraginta dUt len vero cruciperi infmum, utrumque tamen 1u- il*x& ftum pretium erunt. Hl [Ad [ S. 2916. Xl Sed quanta vulgari pretio latitudo defcribi u t falva iuftitia poteft? Aliqui quartam, alii fex- tam, alii tertiam foti's pretii partem pro iufto limite admittunt. Sic quoad modium tritici P S.Ej xag nta Ya à quadraginta crucigeris usque ad fe . viginti crucigeri, ac proin terü a totius pl'e;ii ] fu pafs computantur Eso ita arbitror: in re- *Mo 2 bus frequenter emi folitis, praecipue fi fint E aequa- 8 þ'Capzïfgz IX ^ 19! u . aequales admodum, exigua datur tälafitudö; bs pnti magna vero in rebus, quae raro folent vendi, Q R atqueinter feplurimtm difpares fünt *. Ratio I i huius opinionis eft.fatis clara: nam pretium al ji V Ü) JH vulgare ex ufu populi definitur: iam ufus po- dopr puli quoad res fimiles in. eodem, tempore eft v n V conformis admodum, parumque fluctuat; in m ' r-'l*' | iil þï'y.. rebus at tem multum diverfis, & eodem tem- vdmit pore raro, &parce venum exponi folitis, iu- , ng dicium populi,. ac publicus confenfus aegre determinatur, eoquod diverfi diveríam admo- dum pacifcendi rationem teneant, * Sic e. g. domus ex innumeris cireumflantiis diffe- WUG'F' runt, & nomn adeo frequenter venduüntur: frü- mnenta fere funt aequalia, & in fingulos dies. emi, ïl v Vendique folent, m Unde domorum pretia etiam 4 V jufta multam admittint laritudinem; frumenta ve-. : jl ro exiguám ; & fiquidem mea me opinio non fal- lat, tertiam partem pretii pro iuíto fimite circa frumentum nolim ftatuere, unde computatio hoc nf UA T ipfo $o defcripta pro- exemplo, meutiquam pro ,luxu docirina zdmitti potelt, licet unus alterve aliter lentire videatur. Quae quidem de ordinario cürfu: f intellirendafunt: nam ob magnam, ac repentinam inopiam etíàm circa frumenta, & eiusmodi quo- tidianas . merces ingens non raro incrementum accipit pretium vulpare. Prout inopinara frumen- ) Gelx. ti Ccopia eius pretium rgpente magnis intervallis, (Sz falva iuttitia decreícere facit, " ii 5..29272. j I - Verum liaec pretiorum menfura five a ]e- -Bej five ab ufu ftatuta non eft adeo firma, ut propter fpeciales circumftantias non queat It m negligi: folicite vero eae notari merentur, /^ ND'G' MP iup Trattatus XXVII. 192 ,fub fpeciofiffimo titulo iuititia graviter vio- a letur. gitur pretium alias iufto maius potes fitus petere, f) deinceps a tempore contra&tus fpe- ciale,. & aliis non commune detrimentum vendendo incurras. * ' * puta, fi ad eam rem fpeciatim fis affe&us, ipfe ï folus magnam ex ea utilitatem poflis capere, fi in l ea pro emtofe deinceps comparanda fpecialem mo- leftiam dcbeas exantlare, vel in obtinenda folutio- ne periculum, aut faltem diflicultatem praevideas &CQ' Convenit tamén emtorem monere, fi fieri queat, hanc, illamve augendi pretii rationem fi- aL biadeffe, ut, fi velit, & poflit, per aliam ratio- —— —— l a i2 nem, & per confuetum pretium fibi confulere queat, Hae enim rationes funt huic venditori lur fpeciales; nam fj quivis talia fuftinere plerumque " a " deberet, tunc pretium etiam vulgare imox feipío creíceret - - Pro fola tamen, & ab omni daimnos » ac periculo remota dilatione folutionis abs no ta » » ufurae nihil poteft peii; prout colligitur ex $ 2971. & feq. ? Ic $. 2928. dé Atque has rationes ad pretia confueta au- i fa ia £ enda pene folas probaverim. Proin iniquum : ft rem ex eo carius vendere, quod emtor ea vehementer indigeat, multo in eam affectu Ie feratur, fpeciale commodum, vel lucrum ex ib eadem recipere queat *. NNeque pretium aI- fti- plius, & vulgari maius exigere permittit iu ! tia, li in re comparanda maiores, quam alii Mc tor fumtus, ac moleitias tolerare venditor debue- ( rit: fi plura, eaque finiftra fata in illa colen- VÜ da, confervanda, augendave exantlaverit: ! hr U-: ifta omnia praevie in fuum commodum , ! C Al ia,'g',;" M Caput : 1X. 19£ VItit V cri caufa, & ab emtore nondum defüper ro- l ldluö im» gatus , aut velut condu&tus egei at "* [I'&CILI I^ * Nau Iucrum, bonaíors, veliemens affectus emto- cr m Uw3 fiSs lxvc t5 ad ipfum fpectabat, unde quod fuum 1àm erat, emere non debet iuxta $.. THOMAM - 0 ] p g. .-9... Gvt, I fs 15 dicentem silimemo fuam com- gt Íi inoditatel 3 emere COeTtir, Atque .hic infignes f Mm m *ln' W;]v &O es committi folent, dum vcndïtmcs quan- * tenna fl orem LE ,-nl piam velad evadendutm dam- Ve j ad ("'ï""*w i p nui 1, Q lucrum magnopere mdx- ?*Pl £ p vmwnt, eandem non nifi uhtato maiori, gatioti * CT 1 pretio vendere itatuunt, coquod alian i Aiter i s Lf:'ii lïl 'enter toluturus effe czedatur, fci- il VL pst H p 2Q )1 conl» etíao ( üum 10"00 mmvs fubire, vel E lect (s c enü pinguiore carer lebeat, Nequc di- C&8t n [9| ei plerüu u ndem ad ï 'mc cmnonem non co- mox lu ,5 p ;. n in eiusdem utilitatem vendere non : ; LU X ;mm V ?5 (,4;&1 folvi t3 ; & volc enti-non fit iniu- ia 2 o in prae BL e : ]s 2 jn tio nihil damni, fed :ï n ii zO iM 3n aeíti 1 t atis 1 LP 5'.4 9" frum iil jur d &6 | & infigne in $5 l du um edun recte I9! ^ Isacc inquam, nom n 1 -1»-:. à dix «l profy MLA ype a haec Ortil ,,,,,, lx 4 e juam ïLIUH'l tu ei- dï,u | VeDaere non debes. m n rem tu 1 quan- fieà [ tum e Uud de J fot z,cy & naturali pie- C) laV 44 E e i; 3 [T3 t obligaris, ut i mlqllw Gï!l ii wl í [ A& to pre k iO V&ndaas, orcut uo Ü iiii I 1,: on aare Wi vel gratis da- tam 2 re Aut El ilus atgmd lucri I tiol M €o audebis, quod alter hoc mul- tuiiudc í1-0 MUt neüum [2 ï" j C" iuiu )25n Lsl 3(* Aï j « 241 aromata n* fa ili.v ( ä& 2: ï)fäxb :e ecotia- qui r'isqu o h IOU te C Al antt 1; rÍ ; prli A od ia " que un« ei il i jra e y* t & H'Li ) VE ui,xl j; d* iO A ? 1 Lv LT uti *s " i^2 .14]11 eí raü ïol" £ ;ï P j 1 Àil Yl idere c 0 t -l H 1 gt L2 r ii 1à dillià k'ï(J Dl .!;LS d 115 í in Ü 01 h ii $ TM r 7 " 1 0m. ] 11 N MEnGT 194 Trattatus X XVII. vendere queas, am eadem aromata vulgafi pre- d tio, id eft pro florenó circiter vendere teneris; arbit duobus florenis aeque ficut eiusmodi merces pro Cipie ac alii dare poffes , fi reliqui plerumque e. g. ob IQ vicinum bellum duplices fumtus ad habendas eas eviffi- quO imerces fácere cogantur; licet easdem pro ] no preüo, au& omnino dofiatas acceperis. Ratio d in utroque cafu hon nifi iuftum, ícilicet eft, quo . tate confuetuí& predum dari, id eft, in communi "& exigi oporteat, n d $ "2925-/ f10f DC Hucusque dicebam, quoties pretium vul- Tig tr gar i maius exigi queat, vel non queat; nunc m lu pauc is oftendendum, quandonam dari poflit, A t & recipi oporteat pretium, quod pretio vul- Et quidem ( db gari, & alias legitimo minus eft. | COI nt pr*i*m o id obtinet, quando quis rém non talr ] u ; tum in gratian 1 venditoris emit, fed ita emit inum aliquod; ti) l üt ex eiüsmodi emtione dan »q ns el dem immi- ipericulum, aut lucrum ceffa f C neat, fere ficut de pretio ex tali ratione qu- Si magna cópiá q zendo $. 2927. dicebam. 2do: ] l) . Quam- mercium, & pauci emtores adfnt. ag quam in eiusmodi cafu pretium cómmunes tlbl ac pro li & alias maius ex ufu vulgari minui , adere 1 ac legitimum ev | quolibet. confüetum, l mox foleat. 4tio: Res füb hafta, imminente, li qui res aut finito praelio, apud proxenetas, vendendas circumferunt, viliori pretio; quam F apud metcatores publicó$ emi folent. 440: eu l emtioni pactum de merce redimenda: prout vócant, retrovendenda a ddatur. Quami- lr u ïame quam negotium femper ambiguumf & d am m Caput LX. | I95 r p dam ufurae odore infe&um appareat, ffi in st ts fens a? arbitrium emtoris reddita merce pretium re- yutt d cipiendi, vel venditori dato pretio mercem i ipendi recuperandi facultas concedatur ex pacto, de ' u lr quo non nihil uberius agebam $, 2 891. n Mi D tf $. 2939. wj du Iam emtio venditio eft contrattus de f& Qf« denda, unde confequitur 7 IIIoo, quod per em- tionem dominiüm non transferatur, fed nl tantum de dominio aliquando, & Ope traditio- t nis transferendo fponfio ineat at b ur: alias enim, r fi ad perficiendam fübítantia m emtionis ipfa iam traditio requiretur, 'J[A i Vi emtie folo confenfu; .qu & abs traditione non per ficeretur, neque effet contratctus mere coníenfua lis, quod eft con- n qud Ua S. ultim. inflit. de obligation. Unde fi. Titius [ g Ü tibi equum vendidit, fed nondum tradidit, ex intervallo autem eundem e quum Caio per- dm lm fide vendidit, & infu us per tradidit, dominium equi ad Caium tranfiit . heque tu a Caio, aut m , Titio equum ipfüm exi gere potes, licet Titius ex iure perfonali omne damnum inde fecutum j M. tibi reparare obligetur. Si tamen Caio equug venditus tantum, & nondum trad ü t itus fuerit, tunc fecunda emtio nulla, tuque equum a 9d Titio iure petere poffes. qdl r » OA f . Illud in emtione eft mirabile, quod domi- nio rei venditae nondum translato periculum Quzz ( tamen, fructus, augmenta, & detrimenta w N2 eius- ! iYGiabus XXVII 196 isdem irej ad emtorem jam ante traditionem A2 Cum timnen 4* À i iib l. ïï"ïnbie tur, $. 3. indit. de € eat, 49 auas cafum Dommus rei fentire ac " ( "U"l in pon- C * de pignor. 0L n n*h ion res . (71 to (..4 nc nümeto, v inc Yura conl! dere iu"am * qUUu(l nume- enim antequam per men rum & fi ngula capita definiatur, determinetur, rgal Vi ]€ 5 eius , Liuad emtum tfult, (.Ch Onttu ).&1 uvtïm enta ,. cqius P'"" culuin aug mientum, '; inent k»-v. '1V€ dit oæm perti 35 - 5 Jf n - &t C trab Y L Eaborant D. D. in afä'w, nanda ratioue, ex qua em- h.iwu-us.;l- tio hoc fpeclale, & aliis contra ch:)..»» 11 [ [ s minime (..UFXO 11 eiY3 € UU:.:.H'* t, uf icét feipfa b 4071 il Vcfo rei inium i'h.,uAU' us 13 P ;.Lugu lc 101 lo H LU pto- emolumenta fox u A ; C» ab: 111 d -:p-d' per ,.i rein conferat. E :; qui ls [ n ï 1acOo Ct ; C;ïh ye Ti 44*7 'Q g *lnl : 31 [ *11 convenuconem j ntol1 4 )inia x j E""'UMJ. toó- etciam is iden ex re etü ; 2 qe e O iun ? &ev [ GE [ln)b. icra e debet, qu A i 3 * 'ï; acc fa e-w 10 E roba o lar lü 1nui Atque 'T) "l nOo aj wllr * ultáma: 1 313 PAl at 2 iU cï I i& n.,k.), € E b ï on corn- 1 pert üum Al OnwL [9) gGuam, cat i ï?;.n. e ] U ii noó naum (6' a communcni vVei "25 i üus*5. j 117X1 ii Xuue rih dum 1 H ;l b Oi ii x reoln hn [64 hl- venditai ta .:thx verus Domimnus rem [ LO -5 GoHB 11' teri IHdL "traditam no s" t IV ?d yen Ani 'i transfetr tic [2N] a V u C 1 teíftc LE w Oi O, uäüï'l i c í jf jens T . emer ; C e. ^ r»ï*l x'—n- á oO i* ï; rific U« VR a & C»h"h.l n fig f if bat velut fe4 Oüut Videtutr , («1d ka Lu ] üt Iu 1 & Lic yenu n Gd ä YC $, juOGc i 1 ie facta [97 "lq C * v 1 e AU a 1t$ vet € ]e emtio cot ï domi- bs Lic *) n 1ntetut Z " Ó 1 :: ïï!ï a p 1l ju£e TO pri 1ti0n£ LUP « 1 eat ti insicl :C. n fit ';i 1T X i exN *ïhïï' ulore nomenc -L gra eidem adha 13 V nditae 1nOX t G it n Àl Oncra, L& coimm noga I* in Caput IX 507 in emtorem tra ánsferat, ficque .ex antiqui, & re- lkf ! 'Mn centioris. moris form'x velut LOthO ia exfiftat.- Adeo etiam Grammaticis cirea xeocs nefcio Y C0 quid auctoritatis eft * H prout ettam non u.u uam Poes edï) '*9' tis aliquod fuffragandi ius in eodet negotio fup- ( i n*( d- i2ni I'w Ut, dum Caffi: Mec, & Sabin xt—slx :Bx.u.u"l, ICtiem- onen mc3- 01 L S pret , & data quacunque re fieri pof- Jl lls 1/- ex HOI wFüO li br., ^ Itad. afferue x'ït PL('* lv Cu eiusdem Poezau, eX br. 6 Iliag m : .: L:j*,- ï'"ï teit No o e 1 entibus; ubi HOMERU fl & n i il 'erveniente ;mfm fie dOLC* Y 1. l L : £01 [7/ £ni. rï?ïux m &orm 'e IU*SF :"V.ä. LO N1 * 0i a e$- (.1 '3]: i Vi , j Uïh, ?g - .na" J'al de en ;ï 5 Ui iv 611 A/! 1$ 2921 LA s " 1:.- pefiena rege tuo émi- 10 oves nondum d VAl RE«l ta8.4 XU li £ 5 ïïïO tUO IO uf thnas, X frumento totidem mo- dios ita, ut horum nih 11 admenfum nihil detem natum Ííit: in hoc cafu etiam t*ermhvm, Lm(i - - at u 9 menta, & detrimenta penes venditorem manent. Alia vice item totidem oves, urnas, & modios ex re t13 CiEc a emi, fed ifta omnia jiam definita, ad- o5 menía, vel certe.d« Vr ul. fnuïd- idm ante€ traditi0nem non quidem domiuium , ne vero peuculv m, commoda, vel dzm naad :;. itorem quoad res i* hs peut.. iu 112 nt 113* d * Quuc qu vispt Ob*ï H 7 hi V nï tor fit in mqu tradet 11 &LL Hs rem vend Lg iT TM 4 [. de gericul, COTHmot ] V. vYél UE IL/J lC 31 nifi ?mïn cvïwm levcm venditor circa Tau iCl k am venditam commiferit, /. 3» 11 Ü de per. rm' & commod. In hoc enim üti contractu ad u—].l tatoeiin triusq jug contrahentis COTQUL àdt reat O pPraefta ti mlmniü '*dtm levis. Ailt (lw eeuo VEX ontrahe eynt wARV es convent 131 iil nfue- nique ni(i aliter int« rit, DrOut C(uth 'CreL, fi venditor periculum rei in ie iu igww;yaL,L; m .,vm incrementa fibi paci fcatur ,, $..3. 2nJót. de. emt, N 3 CA- " Seic i 198 V.Tmäartüs XXVII. CAPUT X JDe lure Retrattus. hen lr . 293s. Ius vetrattus efl, quo quis; vem ab alio vendi- i tam eodem pretio fibi vetrabere ,. [eu emere poteft , prout lege, confuetudine, aut pacifcentium volunta- na te definitum fuerit. Ex quibus ia $, 5933 Eruitur Imo, retra&ui mon mifi ex contrattu al emtionis elfe locum. $« 2934. lldo, quod ertori idem pretium a retrahente C0t folvendum fit. $. 2935. llltio, hocius illis demum competere, qui- bus id a lege, a confuetudine , velex conventione addicitur, quorum quidem torij . 2936. Frequentiffimi funt cognati. Jrioy $. 2937. Denique etiam fempus. quousque hoc ius pef C durat, u potilimum defautur. Ton $. 2932. '» erüm emtio venditio non adeo firmum llud refcindi nequeat. producit vinculum, ut i vel data Quare vel per mutuum confenfum , laefione per authoritatem iudicis, aliaque re- media, fed maxime per Ius RETRACTUS €n- tioni derogatur. Quod quide m us retrattus d fit ius alicui prout puto, definiri debet, quo competens ad boc, ut vem ab alio « enditam eodom ut lege , pretio fibi vetrabere , feu emere po[jt ,. pro voluntate d cfinitum N confuetudine , aut pacifcentium fuerit. Quae quidem definitio vel ex eo bona omnia ad hoc ne- effe evincitur, quod ex ea' gotium fpe&antia legitime inferri queant. Nam ex illa fequitur $. 2923 Capu X. 199 $. 2933. P jmo, cum non nifi rem venditam retra. here quis poffit, huic iuri locum non effe, i res donata, locata, condu&ta, vel forte. ]f) Vb U n o etam permutata fit; fed tunc primum obti- D LUH net, cum res pro pretio vendita fuit. Atque ita mores fere univerfim habent; & fiqmdcm x u ïuq alicubi aliter fieri foleat, id .ex fïnoulorum corum ufu dif ci débet. a rtu Infertur. porro, $..2934 metett ^ (0if Secundo, quod retrahere volens debeat em- tori idem prorfus pretium ex'olverc quod is priori venditori numeravit *, prout rurfus jo C 1US confuetudo, imo etiam /. 3. C. de iur. L*m]),,w non obfcure conhrm*m * Idque etiam vérum e(Tc putant licet iftud pre- tium iufto maius fuerit éummodo non in odium retrahentis ftudiofe de maiore pretio convenerint if Ubi folicite: cavendum a fraude aliqua in hoc dl 1]40»4 negotio fat frequente. Ut itaque res vendita non d retrahatur, de magno pretio conveniunt, illudque 1O M jin inftrumento, feu literis emtionis annotant ta- i Ki[ | cite vero convenlunt, ut venditor jillud emtori u reddat, vel certe alia emolumenta in eundem con- jj 1 ferat Ubi iam tertius quispiam rei retraheridae ius habens eahdem non nifi pro maiori pretio eme- L re cogitur; dum tamen eandem pro eodem pretio re- traliendi ius habeat, pró quo antea fuerat vendita, Neque uusmodl venditor dicat: ,,Ego lztw fun- , dum meum pro Ioco vendidi, nemo potett , mihi prohibere, ne eidem 100 donem: unde i »» Güius agnatus eundem fundum pro 1000 retra. i^ ä », hens eodem pretio emit fundum, quo eündem 7 uddius emerat..** Nam ifta .donatio fpuria, ac prorfus fmuhs illi donationi, qua pauper ufurario 4 donsat Ag'j 200 "Tvattatus XXV. I L ro dOt IO [ ccepto mutuo, vel qua Cïenczts Patróno beneficii liberaliter ícilic jit, largirur 100 pro accipiendo - bencficio. € /'l;käx MYnid f(X ud enim in Ya eiusmodi cafu (nUhLH, TC U:;L el ïwü odi Pr rctia non um dedueur )tür, verumque donantur, fed.iin pad por onus, non gratuita hber(.ut il int x Aliud utique foret, fi e..g. in praefenti cafu vendi- Q tor fundum reipfa non nifi pro xoco vellet cuicun- ) xrim prü que vendere, & fi Titium 2l 1[111(3(; ï*nl i ia 324l um "dili- vel remitterct, ita ut M' gens eidem 100 donaret; fincerus amor in 7276 H , & non venditionis Le- In 31 * gotium ad hanc donationen il ynnuïux. L ven dito. £ Sic enim haberetur : renud veri nom 1l- rem. ct)(. Wt nis donatio,. liberalitas : & finceti us amor 5 htiü' ? H ]. te qui in diledo ZX !'3 inm c peret & bnem n« amoret viiu- haberet, quam -nm n "ï"L 14 ftitiàe. & re TT ii u( "us 11 l') (x e P*ïh,l G " iV iiü l'li' MT .k fundum redi Akik éreé, feu ret i$6í C Q IOIS ítatult m [ $. 2935. Up 70('5 J Cum vero ius retraétus ex e, confüettdi- jv 328937 Aiione orti 1111 ïï [ LU-L (Lnï *t, Vvel etiam ex co ...i Aq (—r fuam trahat ideo intelli gum [[11:0, mzwus« 11] "t 7 " 9311 TT )etat. W[wih» & : 7H [5 ? hoc i &i 5 L dv'x 3413 fj ^— lc 1 up Yi nl is fi d I'mp phy twt'& m,,,,. ! x-m' n »Uxï' 1 (ä T r'*xA Tu ^ lii no- vendere, debet 31 ius D onm Ht TA 1 z x le í^ retio j nere, C;C ue em ; "'UL: n JTO co VuV m 2 a emendam olfterr 29 quod ali L $ ic ] dare 4| qïï:.w ; b gï um L prDODdIt« * Zl/lf,i? C. (174 £ ipiyt. Idem MH de feudis ex communi fente a cetur, vid 5,' $. 1206, C 'C'!) Iefl 2uo ex d D ;E eb. ex auib ;!' im fub ha- T uid. po[a. (,wd tores bona d fta vendita iure retrah unt.,xita ut ille': rehqu þr* ï'.. i praeferatur, cui plus debetur. lam 34io - (o Qu $. 295 ER Co HL .zy. 201 d M I A q $ 9 26 s z 2 n ii ä 1 n Tus retraQus £ i C m e co Kþeüt COX — 1^ a ..». ï $ P ati MA L» con —-x 1"i g'i ; . N utr coní "GUI neus X Y : , pofüt retrahe :., Tï .ï. Ctïï :. CÓ n ]z an nguineus Y )*t!i JCO Venuïh L5 L t Je [ [ 7 eb. auG. 1ud. iO0C V€ro ius inter rere JatOs t 2$ iE 4 OD £a g t. Wt cedat; 11 u D :ä rimo )roxumior remotiores bpra e I | iher! e 9) VCMUHF' l iUi1 m : ículi, & fo ellae, 7 ; r -; ï ]. de vwerb. fron 1. J no en ;Cäx e3 j]?*amüu ?i / J L ïl tamt ; imnae l * ga. C d2 714 $U ; 20€T. Poft :;x 'eros veni- * " g unt conf: an i ) Buine al þ-—; [* IX - .TOBa ti- B ta gradus pra "] T* ; odem gradu L.ovizfcm : ;; & fi pluresin ?: -T elint ut rem C s funul, fi admittu ntur, iC am veli iV ]ï e 1 Z: vcl ut communem 18 T$ 4-; H ! UI OfnmbLt H 0: AA ] ere g ueant, " $x Jant ür. eti am A]j iibus hoc iu$ competit, Sic TCS COmmumnl s pluribus, fi ab aliquo quoad fu portion 101 r i'ï ven ïïgfl, p(,s unt re iqui focii eius "'f'l t Jïï onem alter venditan inds 1!* re etra&us fibt TP C Cre, 1 ime fiquis fuam ex hereditate [ Jal- te I2. de £. Incolis quoqueter- ?^ 1 vend mu, ! A^ rtoriires ab extero,emtas retraliendi inu ltatem W ci ix)llCL i' JdF£^ L 1. C. non licere habitat | ! S s* 2 'i'ï 7. hh D (H*a "**ïm C t C ) »d 711 - $ ahe d ius adan- qv 's *; nul H Aj .lï) A [ ATEY CC Hllii VMIT í itione comn itan- lum mori '1, E e 123 1 i t ? um gent urn refi crictum TU jl 22 ít ï€ lü jler m It 11 - e oíft 3'. ie etiam id recepum 11.,, u 1 Bw ^ ££C11 AXl l ii rA if L.() nomin É z qum G; PC atque ) ) Pa n ?n! nf proprium c iil )LLL& in 1 i ci a Le iNam hvoz ) rel l*l'] ifte DETIOI 'lc €. -5?' ob coní l*VïLlln tatem, ^£ l! Com:i "r 11 ki V ior iv m bonorum &c. comeiïus ett, quae cum in lis non dentur, hoc iure frui non N3S U j 202 Trattatus XXVIIT. non debent: licet etiam hic non raraä 6' ifrau.des intercedere foleant. f ag CAPUT XI De Locatione, & Cosmduttione. $. 2958. Lcatio conductio eft contra&tus confenfualis, quo pro uf vel pro opera praeftanda. cerium pre- Inte tum gromittitur. Ex quibus tit, $. 2939. Infertur 17io, hunc contractum folo confenfu iniri: 4Ido, quemlibet alias contrahendi capacem Qu —— - etiam locare conducere pofie. tf 2940. liltio Tamen hoc contra&tu dosuiaium haud Mi $. ivansfervi. funi $. 2941. Omnes ves, quae vendi poffunt, eriam rede ln locantur. /Sub variis tamen obligationibus Et rnprimis fta $. 2042. Hic contracus confttuitur. locator debet facere , ut conductor re uti queat: ib unde P lu . 2943. Debet 2do rem con fbrvare, reparare &c, sli0 tad Onera, & tributa ferre: * 2944. In cafu fatali, quae eft 4talocatoris obl gatio, min. "- Q0nd debet pretium vel integrum, vel per parten ali- quam remittere. füur tutum t&upus rem hon 2945. Praeterea 5fo ante fta COf poteft revocare. Attamen etiam Wm ; 0946, Condu&oris obligationes recenfentur. fi 29:,7. Ex definitione locationis infertur Ito, Qüi Y opera a licui locato promiffa fit, eandem fideliter, AOfür fed pro ?wflo pretio praeftandam , & damna levi R [id) culpa condu&ori illata refarcienda effe: 2948. Idque, prout locorum ufus hatet, [/ »uoad £uan- : 29io. Tam quoad ipfam operam, quam 4 i us candem opcram praeftandi $ eoso. Preiium pro ho c contractu ijsdem fere regu- r lis utitur, quas pro emtiorne fupra defig navi. De- bet vero pretium hoc exfolvi 2951. Etfi locator abs fua culpa n« n potuerit prae- f; $. ftire operam. promiffamt Sc 2952. "-- Caput X. 203 o d $. 2952. Secus fi impedimentum fe ex. parte locatoris tenuerit. Verum definitio locationis $. 2953. Facit inte ] * ligere //io, ad hunc contra cnqþ » pretium effe neceffarium- J (S 2958. vvf p u 1 Inter contra&us, qui folo confenüi ineun- j0 Qf tur, aler eft Locarro, ET CONDUCTIO, " quae emtioni efl proxima, tisdemque iuris vegulis confiftit, 1. 2. ff. locat. condu&t. Quam quidem ginal locationem conductionem definiunt ex com- muni fententia, atque ex toto titulo n inffit. " etuat 1005 de location. & ex titulo fj. locati condu&ti , quod t u fit contra&tus. con[enfualis , id efl, fole confenfu uD initus, quo pro ufu , *oel pro opera praeftanda cer- ium pretium promittitur. Unde ex hoc con- j tractu ipfi contrahentes varia fortiuntur no- mina, Et quidem generatim, qui dat pretium conduttor*, qui vero ufum rei, vel laborem fuum praeftat locator vocatur: fpeciatim vero conductor aedium inquilinus ; ille, qui praedi- um rufticum, feu agrum conduücit, colonus ; j ï P qui vectigalia, Publicamis; ac demum , qui totum aliquod opus perficiendum conducit, o " Redemtor in iure, & ex ufü vocantur. 3 Quando tamen iutegrum aliquod opus e. g. totam 1l j domum extruendam pro certo prctio in fe quis fufcipit, tunc mutatis vicibus ille, qui pretium g dat locator, & qui eiusmodi generalem operam lhlp' À promittit conductor vocatur, /, 16. ff. locat con- Jl duti. ex]'* 4 M $. 2939. í ia 204 Trattatus XXXXVIL ; $. 2939 yoim ei " 1 nf E € ww 4 n i itione n V LL 'a iam Imo infertur, (q n ^ *cuux 1) jcatio-C onducto fit cont actu Z/crlfü düci c certa verba, nec W Jolo initus, qLoä ad eam ne litet ^0 nec traditi rei ucwfdrïa fit, quod- &t auc 5 TYA1] t Alitelet 10 confnn fu. abfoluta. effe cenfeatur, que 7) P ,7 lotat. Lmü in hunc ]i5 quod. quilibe £1171 ä. ä e3 ge contrac;tum confi vii tire « jueat, qui i$, - OE [9] 106 T^ f*1^ 1 igix&u 1131973 OL otl- ne€ & dX itim co liLi ahcnm 1.uc rtatem 1n ï'! (gi-h) net, J. 43. $..1. fj. de procurat G Ll uu locat. " Jl h3 CQI]J RI N F1 ieter eos tamer , r ( di n £ t 11 a Y U ii Iail. gt ; l ür ontrahere p! (x' ip x.h'u:.. e $ pu ii jan um & 240 *( :: rccnes 1 ümor AulV 11 ad locationem cot ndi iC !((H](* In a.c« OXTtr 19 25 iU G (i 1 M nda IOC'! i tur milites , ;16*(1 leu " q15^ LUI'U H CCITC, " a H ; ü [:1720T [27 2147 1 L']! TEUM J £- 17 Á ( 4414 5703 Q X fire fe conferan )9(' 28 X e QU€S Hb 2 ^ /:;7 ("F Z(T2 'al. Qu C li 7;171151 v?5 (»/v- sl 3 COHO C m 7b . : fere wz*"w 'ent £ ia- i I C Ad fg iani clà la $, ideft, curiaé deftin gm ; &.obfiri r xer L. 80. la UI ; eod. Lmifru:t 1ido tan Sï fu his ählld QDUn 3—.13 * ï Gnac h Lx (jd]k pian n habl.f 200 LACTICI 4 Qu ; Sc &ïfd/ (,a'ïl' nàs poffeffiones 13vux, non nece lecü ducere proh jibentur (9. 10 718 C/r vel AMo nacli. wrï 31685 Va 21«1 J Tutores, e curatores, quamdi n :A vectigalia,. & praedia fifcalia conducere ub poena Y falfi prohibentur, /, unic. G, ne imm, vel fhl'( for p $. 29 uf Cum vero h O1 -,- Y j a tus$ Ineatur 'LG / ^ V ) d À ïä" Z U ! Yei $. 2958, habetu thd locat UL non 4* £ ii J ten LK!L on0ntil ir domini ium rei ti ansfe prout iu 111.,, [ mtione f'(:d 1.3.[1 & RU ViAlii Y eiusdem rei . uium con- uT M i i ( cedere; cumque multae res e. g. pecunia, VI- i H W nuin, frumentum unico ufu abfumantur, ac UR , proin äfr) P WA X* Y Caput 268 3 proin fine dominio non profint, patet, quod 201 n j d iíta nou*zquam fed tantum res pofli COn» Tu duci, qu av »! £1i :ï. ati um :V 1 pcrcnmm5 aut faltem it« x'u n aedium | W J(n ufum praeítant c. Qumüb, equus, T ;H ls V &c. 1. 31. ff. locat. cwza: d. Y. n " :] I, " $..29 a (m m eyve ii& v 07/!?2 a/r'/' 12 P ULTF A A rerum, quas quis '(ï -/I : ^ Ü ! teft q)bl 'äf);yl»uu-' O. O LP? Oj L 3 :L]undïïu, Fgcheo Jf (!LJ : ij — '1 l. 1. ff locat. conduti. n jïi o ] Ew e Ol HH nes locari, condu wulwï poterunt, €o oquod minus in loca- » tion as iMl Et (leälTl in vel ; ou fit. hor"gie- TUX ,&,]!(ï n deo v Clüïü eit 2 *, utetiam res ak locari C O.- S R OC j,, locat. Si vero eius di i ioca ï:;. r ('"m rem alienam alteri IOWL, in ,1.. qua nec dominium utile, nec ufumfrut CL um, 6* -10 ex nc uit lm , ]:-».C 1 N o praevia conductione £ * £X iD 1 b T,. g;wj locat. loca ti POR S A a lwvl dé vim V T2 Q LU &; Jet. debet tan jen i()-.,(ï tor dec 1 i'd COnD- : » i Or] n t i j A ] lOC V ^A me d- - YTY AkAÍ (7 (LJ;C &fOLS uc ationis, & om Ífecu ce ï ï li e )x-ïuxliüg rel Uïï ervenie ns &nuc '*v .ulC&ï" , q.Jl: bj ./a . 720X CO l)b 207 :.'EL t.ac * Quae vero locari non p P"m., ere fun o vC a, quae x ' hi per leges vendi non poffe dicebam f 17) d ) 942 7! 1 tl 1v Ver iT n lo Mdb t ?^rerum va n ï;ïiiipe?* : ia J obbs ation j iïli.' L.Vv t qu tU I 'J *»iuuc i "Ya €ai01 t5 ? ï; e vero 60 U li À V umbun E i LU." LUg $^ y36n1 ^ftiir u.LL:.-Lut/L ïï CX 1!1j LO t 11 7)0 1 at- l dem q teïl vt b()x;,.-..l».& æ* i 1C. UE sl GVU QÓ m à- n n - iii»azu - A n(l f ro adiici foliuis xqu.wz.,, jui wvis.i f) r ii 206 * Tmäatm AAVII. x ESS erfiffimas form as, & obhgthoncs quandoque conciliant) locator prae primis tenetur face- re, ut conduGor re illa libere frui queat, id- COnd que adillud asque tempus, de quo inter uütrum em que fuit conventum *, dem * Sed quid,fi locator rem teri locatam nondum fi Tutt nito contra&dustempore vengdat, nulla facta excepe lpeci tione, vel commemoratione de praevia illa loca- 19. tione ? Jam emtor tanquam rei novus Dominus ) l 1b condüctorem e. g. inquilinum ex domo conducta | difíi; volet expellere Atque id facere iure. poterit LL eoquod conductori per contractum iftum nullum dommlum, aut ius reale accreverit, fed merum ïä'u! perífonale inlocatorem, í 3 Q(äïlïoäj- 11 locat, lus enim ex conauwc» ie natutn non eft de ls genele iCTVltU'[UFn, nec eft plUHUS, omnium vero W minime eftdominium $9. 2940. Equidem deceptus, N & eiectus conductor a fuo Iocatoxe pretium loca- tionis pro ea parte temporis quo citius rei illius & dt ufum cedere coactus fuit, noníolvet, aut fi 1am i folvet, repetet, prout etiam alia detrimenta: ab emtore tamen praeviae locationis infcio nunquam ]u f aliquid poterit exigere 1t i f $- 2943 it Praeterea, & /eécundo tenetur locator re- Tu a ac confervare rem locatam fuis expen- fu fis: & 11quldem conductor in rem locatam o fumtus impenderit, debet locator neceflarios X fumtus omnes, utiles vero, fi non fu erint «l immodici, h cidem compenfare l. S5. - $. t- ïnl locat. l. s. jj de impenf. in vem tot. -- Tirtio W debet locator tribut: a, & 31]::. onera rei locatae À in-lþ("lllb(t ltllþ, l I l] ac Uild pLLZJUZ(J H "- 4. & $ m Caput XI | 207 Q " M j * $. 2944. vetur d w , Quario fi ob fterilitatem , & alios cafu$ u à VEUU conductor nullam vel exiguam ex re utilita- tem potuit capere, obligatur locator merce- dem feu pretium totum, vel per partem re- mittere, C. . de locat. &? 15. ff. locat. Nifi fpeciatim aliter inter eos conventum fuerit, Jl l. 9. S. 2. ff. locat.* Dummodo iuftis conditio- nibus, & non vi folius neceflitatis locator jn(U üt difficilem adeo legem impofuerit, Vid. quae J'upra de iuf£o emtionis pretio docui. fuur fed 1 à j * Dantur etiam aliae exceptiones ab hac regula, Sic fi uno anno remiffionem quis colono dedit ob and s f fterilitatem, deinde fequentibus annis contingit y?n ubertas, nihil obeffe Domino remiflionem, fed emfiäf integram penfionem etiam eius anni, quo remifit jb exigendam, ait ]. 15, $. 4. ff. locat. Sed quanta debet effe ubertas? Certe modicum damnum non :iusr evincit remiffionem ,. 1. 25 S. 6. ff. locat. Unde modica ubertas priorem íterilitatem non compen- 01 faty aüt factam remiffionem non retra£tat. Itaque imnrodicum damnum, vel ubertas poterit fequens ftatui: inprimis attendatur emolumentum, vel früctus ordinarius, isque mediocris: e. g. ple- rumque in hoc fuhdo nafcuntur so modiis haec yatot: ( enim portio eft frequentiffima quantum ad hunc j fundum, ita tamen, ut admiffa aliqua lactudine ] ;Uuü[ 60, velper defe&um 40 limites mediocritztis non 209 ]Hl, excedant; id vero, quod ultra hos limites eft., ad ubertatem, vel fterilitatem pertinebit. Ratio [ v huius afferti petitur ex iis, quae $. 29 ^ — [o] nitibus iufti preüi dicebam: nifi aliud contuetu- do habeat, Ali tamen aliter fentiunt, j ); Infüper locator ex ftatuto pretio ob flecilitatem ni- hil tenetur remittere, ii colonus fundi fii con- E:it? T ductor gariiár.us, proutg vocxar;c: ld u ; yt ; ygiss , yY XL ti 208 VaLus » em certam f fucii um pr omifit: nam par- preto p 2244^£ v...- 71 iavius x0 lon1 l5$ $ 6ivs àt GT wu, 6, jenf üa 7 X Iucruti " A.J Q0f121 n L 4V, 1 25 Q 6. 17 Quf lücüli- I L& m g ob LJ.,-W lia iunai .m HJ, quod 11 aulp utt x—"ïC ii 1n a l( aAtio 41 LA M AsE &ori pai 1idi u"'hcu r 0 v oD C ?U imm condi OT1S i. 19. L. ÜX l, quo. pa Ti im, E clllt -ï.ïl ;)1 4 MA lïï AM VC iTOI [o X " DT )111; ' fibi Jre P L'C.ï ninit 1e: LCIC t enetur, /. 15 COnG locat g. DAR y ZJLLH/. Pal 9 45. Ms Qu H 3 inc ond JiiQ Uu orem oumat*o b Z?Zl—'ä iC -quï c fd a eft, ut ab ufu rei eundem citius, quam con. P 131*f iqt 41 ut l—ufq Gictu 1n, ventum i it., non dep — ( la LUT. & ind.: fj 21 C. d U ï? 3:; td ., u-ïu 21 i hab Qd f 42 letT v n obli: t 10 7 H cator CX iil it u " A qu gat p- dQ íA i noti Ío 1: COQ d" bito tem ) rc i:; b (C .,Li x Bto 4(«. 4 7s k l AitChl ; u ul c. 5 C(Lh] T U5 g: ,Lïmæs.io" 13 A E. ] OS 2€c 'L. g lïCh)v, corruin iJw i u.x), cLu U Lic i ^» 44 17 073* 4 l" vel deniau fi loc CaLOx LA 1DiUusIm c E iil QUdg Pa «3 :7--4 i ALLI CC Q ili ; i;. ii n 11 Cät') nd geat, ut nec iïLci.Lï 10 4* fan i ea mf u ten Dpore. cor prae ?: QU3m iL C. de locai. ü £ C i i H L Bu fueri ! 9. àlii- p IHC ll] I"l & h y* 9 w e Í $^ n- Aliae T5 H nm O"*' Á À. iA -'; 1 1o L tc - C; ; 13 x d 1 UICCOTL. ; HIWA du&ione rerum li cun ) A. v 10 n i c eci C ) E t 1 5 eo Lï«u, ïKL ä rc 197 iM ac pr Mi A^ 1 « "p loca L LOYi (5 CL* j iLVCcs u M 0 - :L ^3fg i iX ; ;Vuï Hd XH «&u * i : Ó 9. U vt UE s J & i m l :t SL iil SE! m COI ent Q MES 1)»*) QUa 1 £ C0 Ai C UO LL i. . uti ,,A*: ür vf LA lI*a m 1 i e [9: [ ur, wOE [ L/ ; [&q c Oni :'A At Ài V p* C ï—.»j ao iuo x*h;. À C .&-..J-....u.kh.i (..Lxu-u-— I )et Vs ')l.. i i X Capuit 1X 206 t r þenfet., quae per culpam Jevem «intulit;? haee enim in contradu conductionis praeftatur: culpa vero leviffima conductorem, aut loca- torem non obligat, |. 9, ég 13. f- locat. Eo- quod ifte contractus ad utilitatem utriusque contrahentis comparatus fit. locatione rerum : Atque haeþ de $. 2947. Cum vero non folum res condücantur, Tua fed etiam:opera, utpote pro'qua praeftanda G certum pretium promitti folet per contractum condu&tionis, ideo per IVtam confecutiornem habetur, quod vi condu&tionis fuam operam pr iufto pretio locantes fideliter praeftare ip teneantur, /. 15. $. 6. ff. locat. Ut proin om- niadamna, quae ex /evi famulorum culpa fe- quuntur, hi refarcire teneantür; cum-loca- tio, ac condu&tio utilitatem tam conductoris, Qs nt- quam 1o MV LL oris fpeGtet,. 1. 9. ff. locat. Atque hic de o Pv ov 22 4?, ac dein de prii legitima mene. fura dubium non raro oriri potg—:&. Et quidem opera tam gmoaä f& debet fat ftudiofa, tam quoad tempus fat fidelis praeftari. Quoad fe attendenda eft lócorum confüetu- Y do, & f ï j cialis conventio , ita tamen, ut ali- quam iufta menfura Iátitudinem admittat, cum etiam mores populi plene quoad omnia capi- e175 ta definiti non 1int. Dantur kl m liberalio- res, & tninus liberales Do mini,ficut magis, dotn., F L ^MI O" iniuus- 210 T mäatu; AXFIL minüsque induftrii famuli exiftunt. Quaré ä | minime 'probanda eft illorum cauía, qui clan- debc culo Dominis quaedam furripiunt ex eo, quod - ] turf multos /upererogatorios, prout vocant, labores '3 defi fubire debeant: nam hi ipfi hero fuo nihil red- lhee, dentex eo, fi quandoque in exequendo munere | t fuononnihil remiffiores füerint; undecontra a Ífpeciales moleftias quandoque ingruentes non A poífunt excipere. Aliud tamen hic fentien- & dum, fi Dominus ultra modum, & contra difat communem ufum totius patriae famulo mole- b * ftus fit; item fi opera impendenda non gene: Dj $ ratim, fed fere ad apices definita fuerit, fa- | dise mulo in ipfo contractu conduéctionis non nifi - Aifio in hanc detinitam menfuram confentiente. u $. 2049. [ [ Sed etiam definitum teinpus obfervari ne- d ceffe eft: unde fervus, aut potius famulus p ante illud tempus, de quo conventum erat, P famulatu difcedens omnia damna inde fecuta G réparare tenetur; ex multorum locorum ufu I I'l[ etiam ptaeftito famulatui competentem mer- n cedem perdit Neque herus tenetur alium d M famulum, quem pro fe prior fufficere inten- dit, recipere, eoquod cum iífto ad ftatutum pa po tempus convenerit; idque quantum ex iufti- at tia;. nam fi alius fere aequalis, aut melior etiam d QOr baberi queat, & fainulo prioriabire utile fit; D utique caritas ac naturalis pietas herum obftrin- pu D git, ut pactum remittat, & mercedem, quam hucusque promeritus eft, eidem exfolvat. $. 2980 , r Caput IX 21I (ut "Verum þro locata opera etiam prdtium Qu d debet effe iufdum. Atque modum iufti pretii N rurfus confuetudo, & fpeciales conventiones j It definiunt. Afthic quoque eaedem fere regu- Vij t lae, quas pro iufto emtionis pretio, $. 292 4. OULT & feq. commemoravi, fequendae funt, quia dottt locatio conductio disdem iuris regulis cum emtio- D ne, venditione conj//tit , 1.-2. ff. locat. Quare [enti ex eo, quod aliquis famulatu vehementer in- & «t l digeat, & pro mercede, quae ad ufum patriae jo n v: notabiliter eft minor, famulari cogatur, eius- ofe modi merces non eft iufta; qualis eft ea, quae i, v alis confueta, ad tuam tamen füutt . pO Ti ï fufficiens non eft. * entþation*em yie. " ï; * Atque hót 'negotïum perdifüicile non raro eft :Sa- cerdoti. Contueta opificum e. g Sartorum mer- ces ad eorum fu(tentationem perbene: fed ad alen- ALIE L dam uxorem, .ac prolem neutiquam fufficit, co praecipue tempore, quo alimenta non nifj magno AU lm eM' pretio haberi poffunt. Quia tamen ius alterius calamitate non flectitur, nulla inde quidpiam tur- [e FSCUI ripiendi licentia fuppetit, etfi caritas, & pietas Tb maius pretium exigerent, coquod per' tituium Jl mEI unius officii vinculum alterius e. g. per mifericor- diam iuftitia non diffolvatur, & quaeliber virtus T propter feipfam honorari, & coli merearur. A lias jl pauper eam ftipem , quam.eidem caritate deberes, ä 1 j f poffet tibi clam aufferre, idque non tantum in f jl extrema neceífitate, im qua ex communi mortalium confentu fublato iure omnia fiunt communia, fed t ' etiam in quacunque indigentia, in qua alteri quid- p j/ piam tribuere caritas praecipit? quod Quidein, ut puto, nemo probabi;. ; L' 9( ( O 2 $. 29Sï. 2 » Trafi.?ätzts XXV Iï i $. 2951. D * al Cum autei promiffa opera praeftari faé- - U pe non queat, anceps nafcitur quaeftio, am tü) , merces nihilofecius praeftari, vel pro parte ant omiffae operae retineri queat?. Atque hic a plerisque recepta differentia attenditur: fci- licet fi impedimentum fe teneat ex parte con- du&oris operae, totum pretium folvendum eft; nam qui operas fuas locacit ; iotius temporis anercedemn .accipere debet, fi per eum mon Jfietit, qua p* ; minus epéras fuas prae Oü) ait I..58. /f. locat. Sic lus conduxeris fors operarium ad coliigenda foe- qu du na, dufn inteftea talis collectio ex iniuria plu- l viarum toto pomeridiano tempore fieri non t potuit, iam totam nihilominus ejus diei mer- Y Imo amplius, quia cedém praeftare teneris. debita defun&ti ad heredem tranfeunt, fi fa- f Ti mulus ad ànnum éconduétus, hero fuo titpo- te pér decurfum anni defuncto famulatum prae- ftare non potuity totius anni pretium eidem n i praeftati d bet, dummodo, quod addit lex; mercedem àb alio eodem anno non acceperit. z jrtij Jid. l.- 19. $..9, €& Io. jJ. locat. PU $. 2953. : t jfe m dtr li Si vero impedimentum, quó minus ope- t ta praeftari queat, peneslocatorem ftet, nihi lr is exigere deinceps poterit, 1. s. fj. locat. Prae- &de terea tam huius, quam prioris $1 dicta ratione wum naturali confirmantur, quaé id habere vide- fiic £ met ferat. W tur, ut fuum quisque cafum ip th N ;ï() Unde famulo acgrotanü , captivo, aut ,P ua Caput. 1X. 2I3 fua etiam maxime neceffaría caufa abfenti, pro wxpom parte nihil debetur, puta quantum gl ex iuf ntza. & contractu locationis: nam ple- CUU d tas, G caritas ïongc p]ura non raro. impe- -..4-*' PTO P(- d f2 iU. U d lk i * Atque. haec. quantum. ex iure naturali, & civii aur! C()L imu n] Dantur tamen conftitutiones fpeciales* g fic Clerico aegrotanti onines proventus alias eidem olreu co muctcnwa exfolvendi funt, prout patet ex ti- ulo de 1:6 f" aegr olant. ttendere ).nxlll er oportet ad locorum i*"*maiee confuetudines, quae j fi cum opinione obligationis obtineant, Famllzm&. ul ius iohdvm cowïvtuunr Neque. négligendae, Cnda j quod faepius iam monüi , fpeciales conventioness TUf dummodo attenta confue:dine, . & aliis circum- ftantiis prob. expenfis pretium fimpliciter fit iu» fiet ftum; & dummodo non folà conductoris famulo. (ioM indigentis, vel locatoris fuftentatione carentis, Ll» neceffitzs confueto diffciliores conditiones a mi- j ïl fero extorferit. Et (tmdem ob laefionen enor. 1nem etiam ifte contrattus a iudice refcindetur, £. j u 2 C, de vefcindend. vend fïm n ("' *T $. 2053* juit fEs Cum denique in ln iO Ocatione condu&lone äuïe" pretium, & certum quidem pretium promittatur €. 2958, infertur Vto, quod, fi aliud, quam pretium feu pecunia pro oueïa, vel ufu rei detnr. ftatim eius mod1 negotium in aliam con- 1*35/ tra&us fsu LJ ac ti iWC 1^m aueat l. 5. $. 2. Jf- at DP de fras /c; « verb. a L 9. ;, locatt. Verum per g, D eandem coa*" CCUUOH £xt T i ï fïq.J'"'th quod pre- Tnmu] tium infuper ebeat effe certum, ac defini- xre V tum, ut proin non amplius fit proprii nomi- of Ó ni$ conductio Íiquis dicat: operam tuam m! jl 3 hi w]ä 7 kweso 514 Traïtatus* kX VI. hi praefta, & quod iuftum erit, dabo, 1. 22. jf t ff. : pracfcript. oerb. Nifi pretium iam lege fit definitum: nam in eiusmodi cafu pretium iu- Ítum eft maxime certum, ac definitum. * " Ubi-etiam colligi poteft, iuftitiam pretii non eH"e 0 de necefitate conductionis, ita ut alias irrita, QUo nullius roboris.. vel certe,aliud pactum evafura bavi fit" nam modica laefio toleratur a legibus, /. 22. Qu $ wlt. ff. locat: &2 1 23. eodem; ob laefionem TR aurem enormen conductio refcindi primum poteft, L2 C dere[cind. vend refcindi autem non po- tio teft, quod iam antea erat nullum Ex boc tamn IU5 « non fequitur, quod ultra iuftos limites pretia au- ttulo geri, val minui falva confcientia queant: nam faepius negotium aliquod validum, & fimul pec- lt i cato obnoxium ef&. fofttnt ht CAPUT Xl fot De Contrattu . Societatis. E $. 2924. iISocietas efl contrattus con;än/ualis, dä YES null: vil operis communis lucri caufa muiuo confereudis. Inde t &tiar 2955. Tam 7ma bonfvcutip eft, ad hunc contra&tum nullowi requiri traditioem. — 1Ido, focietatem tri« LLj fariam pofle dividi t dmittei*c, ) 2956: liltia, hoc negotium non raro a ilto uf unus plus, alter minus: aliquis operam, alius lo fg nitione vero pretium contribuat. Verum ex eadem defi- & ff ä 2057. EftI/tia . confecutio, quod pro rata illius ]ie ; parte, quod quisque tribuit, etiam lucrum effe debeat; id tamen " 29058. Sub certis exceptionibus ! 4 2959 /to Caufae focictateni diffolventes, & //Ito, li inter has cauías la pius praefiniti fors temporis re- 6] cenfentur, $. 2960. PA Caput XII. 213 BM '5.2960 Denique docemur //IHmo, f b * -. quod re p&re»ur"x- m I j te etiam foFietas pereat, 'etm u | $. 2954. n n d Qmiü'ö cc;ntra&u Emphyteufis , utpöte de gias if quo iam fupra $. 2722, & feq. quaedam deli- n erdin i, at bavi, &qui ad contraétus coníen(uales alias fpe- y hl &are videtur, explicandum ;aggredior cow- nj TRACTUMSOCIETATIS, qui aeque ac vendi- m potpe tio, & locatio folo confenfu perficitur. Hu- o i ius iam contraéctus definitionem ex toto fere ;preó titulo ff pro focio fequentem eliciunt: Socie- sjnt. ( tas efü contraüius confemfualis de re *vl operis, commemis lucri caefa mutuo conferendis, feu com- municandi. Atque inprimis cum focietas fit canirattus confznfualis. $. 2955. ) Sequitur Imo, quod ad eam conftituendam , h nulla requiratur traditio /. 2 ff. pro focio. .. Li- m/)fm'f-'v. ; cet traditio rerum plerumque tubfequatur, vel p euam aliquando iam facta fuiffe intelligatur , .rg[i'm Ms l. 1. ff. pro foc. Et quia opera, odl res. implici- ter, & absque differentia conferri poflunt ; t 3! ideo fequitur I/do diftinctio, feu potius divi- l flo fócietatis in univ-r[alem * , 3n generalem ** , a' em M & fingularem*"*, quam divifionem ufus, & ipíae leges probant. 4 il n & u * Per hanc €2 . Go p aeveditas, €? legatum, &2 quoddo- ratum ej, act quacunque ratione acquiftum, com- munoni, [eu joctetati acquivetur, L. 3. ff. pro focio. &['[; Tidu "U* Der hanc omnes quidem, fed foli quaeftus tociis ius autem éntelligitur, qui cm-«..mune[s fiunt: Quge/ £x 29,)(0: p n 216 Tra&atus XXFTI. » ex opera cuiusque e. g. emtioné, locatione, & liiv non ex beneficio hominum de/ceudit. l, 9. ff. pro V nr Joc. Alias enim eflet univerfalis focietas, EE cond *X 7 * T';f Haec demum ad unius rei, vel negotii, aut ex rum plurium forte, íed dé&£nitorum , ac certorums tum mon vero omnium negotiorum lucra.-inter focios ï DIC communicanda inftituitur, /. $. If gro foc, füit $. 2956. ( 3 qu Ex eodem porro, quod res vel opera, ad commune lucrum conferri quea T LE t, infertur TE fe re lihio, omnino fubfiftere focietatem , licet P f T0 P( unus plus, alter minus; item licet unus pre- tium, alter operam ad. focietatem conferat, t À. 5. ff. pro focio. Dummodo étiam lucra exin, Y &.difpendia aeque dividantur; qui enim pro certa mercede íocietati infervit, minifter, non vero focius eft, fuamque mercederm. ca- pit, five multum, five parum lucri, aut etiam mera detrimenta ex, inita focietate emergant. Qui vero operam fuam tanquam focius con- fert, omnis lucri, ac detri 4 ment garticegs ef- ücitulj.— "] / $. 2957. ï Cum vero communis lucri- faci C oOn di caujäzk fo- cietas ineatur $. 29544 habetur JPto, nonm iu- Ítam focietatein, fed iniquum commercium effe, fiquis attenta opera, vel pretio , quod confert, plus lucri, aut minus periculi fibi pacifcitur; multo magis id verum elt, fiquis onine lucrum fibi petat, toto periculo in alte- rum derivato, /. 29. $. 2. ff fvo focio. Unde huic. C /wæL P2 H 217 E JUQC, n It & vehementem huic 1mpietati . vici h [ n ufurae odorem efHlat* cu" nque a Sixro V [itig condemnatum fu;ü"e, inu 114- tiL 1 Opinantur Ve- FOl AT rum eundem nondum condemuatum,. fed tan- tum periculofum effe, rectus aíferit BENE- I uf picT. XIV m Synod. lib. 10. C. 7. 'Nam con- 140 fra ftitutio Sixtina, quaee LL-*- $t2 eiusdem Pontifi- cis, tantum damnat, . eas conventiones quibus certa pretia ad focietatem conferuntur, ita ut P HHATU [ recipiens omne periculum fortis fi iil phcner in fe recipere cogatm*: dum in contra&u tririo n 5 21 Tme m pro periculo maius iucrum fpondetur. VI* Dire ** Contra&us trini fequens. ftatuunt exemplum: 7i- 1lrl€! $M tius& Caius ad quoddam megotium, & lucrum inde yercxpxenaum focietatem ineunt, Et Titius mj quidem 2000 flor Caius vero fuam operam con- n n lL Jir fert, ea lege, ut lucra, & damma fint aequalia. Qu ah M Lucrum iam ex hoc negotio videntur fore trecen- . quadringenti, l eaOn ingenti floreni, "[ï» CL»' MU Et quia medm inter uüumque extremum portio femper m n q ap I iuftiffima videtur: ideo lianc (id eft quadïmocntos jus florenos) tanquam genuinam Iucri me nfuram adop- tant n Titius pmuman fuam fecuram habere vo- lens, quinquaginta lo: renos ex Iucro fpondet Caio, ut is omne pericuium in fe fufpiciat, cum 140 flo- norum lucro con te um ntus efte voleus. Cum ve- 5 ro nec hoclucr u um tut um * ac certum fore "idea- tur, eidem Cajo liiiusinfüper alios 40 florenos ipondet ex lucro. non plu quam 120 florenos L 201 LCItOS tanicn ex hac 1(JL1 itate petens. -- Si de Qu l u eo q ui upiai Arn ny Ti JMceat addere, equidem opinor, QU(* quod periculum dato mctm liceat redimere, dum. modo tantum pretii d eti CutU U p »r, quanti perlculum ex prudentum iudicio aeftimatur: verum in lioc con- J tractu í£rino fpecialis acerbitas ex eo Videtur late. p !n 8;»8 yej, quod ill H E qui pro altero periculuim fublt hu- Ó ius moleftiae compenfationem non ex bonis fo F"s i viis il fed Id 0.5 lD. Trattatus XXVII 218 am Ííi abs Jli fed ex lucro focietatis capcre debeat. Q lucro fubftantia pereat, debebit Caius nofter Titio 3000 flor. & infuper 120 flor. folvere, idque abs omni eamolumento: "g quod in aliis fponfionibus eiusmodi ionge aliter.fe habet. Sic qui pro fecu- h ritate navis fpondet, totumque damnum, fi na- t vis pereat, refarcire promittit ealege, ut fibi 200c0 T füoren. pro hac fponfione folvantur, taàlis, in- fi quam, faitem 20000 flor. praecipua habet, id eft, fibi iure exigit, et(i pro ia&ura navis e. g. quin- genta millia folvere debuerit. . Caius autem in noftro cafu, fi pretium focietatis pereat, prorfus l nihil capit, eoquod prout iam dictum eft, cem- caufzz& penfationem non ex bonis 72/4, fed ex lucro focie- tatis deberet obtinere: & urüque ex re, & nego- Wt Q0 Moem tio pereunte redundans aliquod lucrum non po- E teít ipzclligi. L Y Áf x j 5' 2958- Iu Verum iftalucri, & damni aequalitäs* non Íh adeo rigide requiritur, ut non generatim fimul, Eotim fociet ac Jpeciatim iuitae defuper exceptiones dentur. Sic generatim ii, qui rem, feu pecuniam con- i cel ferunt, prae illis, qui folam operam pretio l prïl impendunt, hoc praecipuum habent, ut rem, ] ac lortem principalem foluta focietate. totam X recipiant, & fiquidem ea pereat*, totam ia- p li &uram foli tolerent, /. 52. ff.pro focio. . Lucra T tamen omnino etiam folam operam conferen- & tes aequis partibus cum reliquis dividunt: in lucra vero computantur ea folum, quae de- t À zi ol ducto damno fuperfunt, /. 30 /f. de focio, "* n * Dummodo ia&ura fortis absque culpa focii conti- gerit, nam fi alteruter fociorum culpai etiam levem W tantum commiferit, is ad damnum inde fecutum ) Teparandum tenetur: in hoc enim contradu, im utrius- | Caþüt AH ln fà utriusque fo&ïi utilitatem comparato, -þraeüatur tofltr T culpalevis, non tamen leviflima, tonimodat. y du l. 5 ä ;z. f pontoni "** In focietate uhiverfali. hereditas, & fere omnia p o l]ucra inter focios debent dividi: nec attendi- un, f tur, quis lucratus fit, aut quis pluribus indigue- I (ora «"/TIt; Non nihil diverífa obtinent.in focietate gene- : , ts, j d vrali: de q'uibus tamep vid. ICtos. & p u $ 2959. TE , p Ex tota tamen focietatis definitióne 'e""'ti'alh €üs u caufae, quibus focietas ditlolvitüry erüüntur herode *per confecutiones fat probas, eX quiDus Vfb m habetur, quod focietas, cum fit contractus 1 non p $. 2954: contractus Vero, & pà ofinra COn . fenfü mutuo tollantur, pe' utuum focio, 1 rum confenfum * definat ; 63. $. ultis, ff pro foc. Et quia confenfu piitur totum ne. hts d / H il firi gotivm, facilis, & Zita contecutio eft, quoq focietas lapfu temporis finiad » fiquideg ea j | eniuh m ad certum tém 3. ä. 2 J um u pus inita fäe*ri;,; ro foc. Y x i preïiü u x* Jiud mrira—ïb'iï'e, quod iffe contra Jis etiam unius 2l voluntate, & aitero etiaminvito finiatur, l. 64. ff. & QU pro foc:0,, modo id per dolum, aut confideràto yn i negotio non intempeftive fiat, /. 6s. f/. pro /ocio. j Item fi unus moriatur, etfi plures fuperítites fint, n [ eorum tamen focietas per hoc ceffat. 1. 65. $. 9. ,H] ff. pro foc. ità, ut exinde nec heres teneatur focie- Dr tatem profequi, /|. 59. y d ..eodem. Idem quoque & Obtinebit, fiquis ex fociis exilii, vel egeffatis, À publicationis bonorum calamitatem incurrat, 1. 4. f . pro 0 oc. |Atque in his omnino-latet difpofitio luris civilis; nam iure naturae, quivis pro ar- aM bitrio non potcítfe liberare a pa&to, quod cum [ 'u;u ul lü 3lie iniit; fiquidem vero-tale pa&um uni impoffi- -- li )l bilé J Trattatus XXVH 220 bile dein M ^e D E s fiat, is quidem eo . ftare non iam am« p plius obligatur, fed propterea alii fibi mutuo ob- Ration £^1Y Vi i iam fpecialis ht n Al s-dif- ftrié£ti manent. T pofdonis quidam opinatur e fie fequentem: focii EU fibi loco fratrum funt, L. 63. ff. pro foc. Fratres 4utem quam maxime amicos, ac.concordes effe oportet, ne focietas Mater difcordiarum fit, Sed haec zatio ad diffentientem, non idem adaliosper- tinet3 praeterea cafum mortis non comprchendit, füale ubi heres poffet fuccedere ficut incomnia iura, fic - DAT etiam in focietatem defuncü, Forte igitur prae- ter hanc rationem illa quoque hicobtin ebit iUite quod - füi | cuiuslibeét focii fides; & amicitia /peciatim « ton- UJ ."./(ï":') s I centeatiur, ut iunBim. fimul omnium electa efl fir, proin vel unico deficiente tota conncxio, utpote T! vt Q " lU J in omnes fimul contti ita, definat. AL (s ) lt MT $ Iäggztjöo; ton ! Cum denique re ad cominüne corhmodum — & r MA da V [ focietas nitatur, confequitur /ftimo, quod etiam focietas pereat: ZVeque enim d& re pereunte eius rei, quae Ti uv 10 iam nvlla oft , quisquaim focius et, P ott l. 63. $. 10. ff. pro Joc. l iM r* 00 Iu ( Q CAPU T. Il iwp De. Contrattu . Mandati. a" n r jj ntraffas folo confenfu initus , &.2961. AMandatum e/i ce 2: quo negotium hn j** un gratis adminifirangum ex í alterius praevio vo [e n fufcigitur, ( $. 2962. Quare Imo, non poteft aliquid.ni[ivr*'zanejïum; i N Ál $. 2963. I/do Et etiam hoc non nifi gratis mandari: IT ita tamen, ut U[t?a alte-r«tidemþülam dcfuper ob- AU . liget. ln S- 29640 Caput V. Q1 $ 2954, tem I7/1o, quod Mandwtamus tenorem man- dati fervare; & f/io, quod alium fibi fübftituere nequeat. $. 2965.: hat,ones, quibus mandatum finitor. ,JC l ii $. 2961 Contractuum, quos Iüs romanum confen- fuales vocat $. 2910. numerum claudit MaAx- 40 T DA'TTUM , quod definitur, quod fit ;f i& rattus 1»4( 2 f [47» 720 fuo £0j :7/ w inius, quo ga[wm Lónejz hum g 'a- ls ,/,117 £ Li "andum ex fnä/rzaspm &Uto 0"L[ Uu püuar. Q uam quidem definitionem ex Varns n legibus petitam Communis fententia probat. LtLCL r)h ii i foleant addere: ex. fiducia , amicitia adminiffrandum, eoquod antiquitus mandatum non fo ndO iuare, fed mera amicitia contineri f'l T cenferetur; unde hoc negotium a manu dan- da n Bob & CX À. idatum vocari confuevit, Verum no- x?"! fira aetate haec amicitiae commemor: &LUs 0 deft- itioni marndati neutiquam affuenda. cum noftri moris mandata vero iure fubfifl Fidem fuam ad aliena gerenda negotia gratis * OGLLi i i gere amicitia fuit5 fidem vero aliquan- do obl igatam explere mera iuftitia eft, Con- fideranda vero eft mandati natura ,. ej) .^ius & jinis. ] W $- 296 / f* " " Ou.'ld X'()c.äl]qg C0 :'L? rnz-n.'(- A lo con ,1,,z UWMÍUS 1 v denotent, iam jiterato 116'1fhcauvn eft. Oua- H ndftüs re ex. eo, quoc L notn ,n'. xi 42 UJZ!:;! 2 DOHTIZUTA ad 26 "n! p hunc con ractum £& ^. tatur, infertut Jmo, rem illicitam non pol[ie mandari ità, ut auqua ; i mi 222 | 'Dac"tatus XXVIL ; trii ind& obligatio nafcatur, /. 6. ff. :andati. 1mo quid hoc iuris naturae eft, cum nemo ad iniquum fatd: gbliga1*i queat. TauQ t $. 2963. po Ü EUl Cum vero hoc negotium vi mandati gra- infui iis adminiflfrandum fufcipiatur $. 2961, intelligi- * tur //70, quod omnis merces abeffe debeat, Alias mandatum in locatio- l. 6. ff. mandat. Ilj nemconduc&tionem degeneraret Honorarium Ti W tamen veregratuitum , & ip pactum minime f deduéctum naturam mandati non mutat, fere HH "i ficut de commodato di&um eft. - Quia infu- du per ad praevium rogatum fufcipitur , ideo. difci- T tur J//tio, quod mandatum differat a com- ] mendatione, quae meris precibus conftat, & alterius fidem fibi nondum obligatam habet, Q L 12. $. 12. ff. mandat. ltem quod differat a li praecepto, & iuffione, utpote quae non pre- Deni- C cibus, fed poteftate alterum obligat que quod mandatum etiam fit diverfum a ne- P f gotiarum geftione, quae non alterius inter- « ventu, aut conatu, fed proprio ftudio, at- que ultro fufcipitur. Et haec de matura man- u dati, nunc de eiusdem eff:&u. Cum iam fit R contra&us, qui utique duorum confenfu fub- fiftit, ideo : 5 2964. 1 | Infertur ZPto, mandatarium , ideft, illum, 1 [ WP qui alterius negotium gerendum fuüfcipit, ni- hil agere, nihil iuris, vel obJigationis man- u rfwf dan-. Capu Xl. 22 oj o danti acquirere, fi fines mandati æ:»;&edenäüi- quid agat, ad quod agendum a mandante ro- li gatus non fuit, /. s. f/. mandat. Et ob eandem rationem. habetur P1o, quod mandatarius, ut- pote in quem mandans ob fpecialem amici- ll if g tiam maiorem fixit fiduciam, non poffit alium niel in fui locum fubfiftere, . 8. ff. mandat. * e( Qu ** Duo tantum hic adjicienda veniunt:. primum eft, f Jont quod,.fi praeter voluntatem mandantis niandata- rius aliquid gefferit, illud quidem fit irritum, urant nullaque ex eo fequatur obligatio. Si tamen ex 1 m intervallo ratum id hábeat, tale nezotinm omnino eiticax effe, & mandantem obftringere incipit: Nam. j ia iti: vatihabitienem vetvotralii,: E2 mandato wian eft du- bium comparári, Reg. lur. Yo. in 6. dummodo $9 0^ mandatarius nomine mandantisegerit ; ratum enim 00 quis habeye non poteft , quoá ipfius nomine mon eft nfat, l gefhumn ,« Reg. Iur. 6. - - Alterum vero eft in e0, quod hic praeftetur culpa etiam leviífima licet man- UM darius negotium gratis, &ad folummandantis com- if mnodum fufceperit. Nititur fcilicet ifte contractus r ex primafui indole mera amicitia, eftque quoddam je caritatis exemplum, ex qua velut haturam traxiffe abucdum videtur: cum igitur iura amicitide fint TI] facerrima, quaelibet culpa 'magnopere attendenda, j ac proin, ijam diéctum eít, etiam leviífima culpa p ! praeftari debet, 1. 13. C. mandat. 1mo manda- 'l ( tarius culpam latam coinmittens tanquam perfidiae reus infamia notatur, 4-21; C. Manaat. ; üv f $- 2964. Finem contraétus'mandati accipit, nedum finito negotio, fed etiam vel morte u triusque, . 1. 26. fF. mandat. vel eti am morte unius, $. 1o. [f J inft. de mandat. Item mutuo confenfu, $. uii. ; gzæzþ. mod.. tolla;, ebligat. 1mo finitur man- zn/zït da- Ji N — d * b 224 .Tmc".ï(z*tus XXFI ï 4 Áini datiüm etiam ex confenfu, vel retractione al- terutrius: dum mandans mandatum fuum re- lifce tür? tractet, antequam mandatarius negotio ini- quet tium dederit, $. g. infzit. mandat. ett, | ' Cust ! dicu C'AT UT Xv 3 p P^ Bw Je Conirattibus tacito conj £5 lf./, 1 dniri. folitis , qui ?y ET in iure quaft contrattus vo ;- antt ï L | Lutis ; L] " fpeciatim | de megotiorum gofr | Q.W. $. 2966. Quafi contratius fi&o confenfu nituntut, Ta- lit ó . le$ potiffimum [2 ; fi 1jo, tutela, hered-üatzfs 1 f(ü, [ 2967. Sunt negoliorum g E t ( ten aditio, rei communis, vel hereditatis adminiftratio, | 1ndebiti folutio. ]Jan - Qnr M * 2968.. Negotiorum. gej lo efl quafi contratius, quo ii fy quis megotia alterrus ignovantis extrà tuditiutn , . Inere uliliter, abs praevio vogutu, C9 gratis gerenda 'Iamf fufcipit. - Quare habetur M 2969. Imo Negotiorum gettorem a defenfove differre; tate1 al [2 terius propofitàm lldo eum non nifi utilitatem giurel habere 3 » | Tegli em à mandatario differre, & I//io 2970. liitio, eund T nullam mercedem exfpecare. . 2971, Lkem infertur //to , ab eodem alien 4 negotía 3 Wilv vbZ at non nifi ex prudenti utilit ts fpe affumenda; 4 J . 2972. Attamen Z/Ito fuas, quas pro alio fecit eX- It ( genfas ab eodem repetendas effe, l k ! I Vntes $. 2966. UT » Ti Hucnsque a $. 287 3. de veris contra&ibus, ii TG ld eft, de iis egim &U, qui definito, ac deli- " u berato .confeníu conftant: jiam fequuntur aut prae- QUSAI Cül*x"ï"AïL'fïU-b, qui t&acito ; fumto li P — Caput XIF, àap* dN d | fumto con Hu perfciuntur. — Verum quiá fmm hifce contraétibus etiam ignorantes obligan- ;()'*"i p iur* E J.bh Orantes vero nec tacite coníentire i queunt, eiusmodi confenfam praefümere, id cít, eündem adetfe nemo poteft exiftimare: eiusmodi enim iudicium effet de praefentia alicuius rei, quae pro his circumftantiis adef- fe ne quidem poteft. Unde rectifime fentiunt i iij qui in quafi contra&tibus confe Íum aequi- tatis . gra tia a legibus confingi * xiftimant. j T Quod quidem in exemplo aliquo. magis pate- lil m bit: domus 7i// ab(entis fidei Caji nec a Ti- teradi üio, nec ab alio commendata erat, dum exor» to repente incendio eadem domus maximo 4iuij"tïafä conflagrandi periculo efat expofita. Caius, 71- * aulhy j tio favens cond u3 Gis operariis, & foluta proin s mercede eandem domum felieiter fervavit, ii j lIam 7ius domum rediens ingenti quidem pie- tate, non item iuris vinculo (quantum ex iure naturae) Cajo obítrictus eít..— Non. iure reali tenetur, Caius enim quantuti éx hoc ne- i &p d £oto, nihil iuris realis in rebus Titíi fibi ace quifivit, prout confideranti patet: fed neque j lus períonale Caío in Tithom competit; nam Leï i ifte Cajo nec pa&o, nec ex damno fua cul- pa illato obligatuseft, & alii iuris perfonalis fontes non dantut. Utitaque e. g. beneficus negotii geftor ex beneficio fuo nullum detri- mentum fentire cogatuf, & contra omme di- ,W fpendium nedum ex titulo pietatis; fed etiari n " ex iuftitia tutus eflet, ac denique Tiuum etiam ex iure s fibi oblipatum hab eret, ex hi$ . dem., VIII, P ln hr [. » 2 i i d 226 Tratdtus . XXVII. inquam rationibus leges pactumpaliquod fin- gunt, quo quilibet promittt omnia €a re- ä farcire, quae alter quispiam ad fuam licet ig- norantis, planeque abfentis utilitatem prof- cue impendit. x $. x. inflit. de obli- X* [ta enim-omnino difcitur e ' gat., quae ex quafi contra G. Exqua cmja ii, Qu quorum negotia gefla juerumt , eiiaim ignorantes ldque wtilitatis caufa veceptum eft, obliganiur. "m -- «e abf * deferantur megolig, - $. 2967. /5 Kiusmodi vero negotia, in quibus leges 10 ignorantem confentire, ac paciíci fingunt, f Q ego no n nifi quatuor commemoro, eoquo alia vel huc revocari , vel certe ex fimili ra- W W tione facile intelligi poffint *. Quatuor au- li utzla, berediia- lt tem ifta funt megotiorum ge[tio , t ditdtis admüni- zis aditio, *ei communis , 'vel bere . ü bus proin brevi- l ratio, indzbiti folutio. De qui [ ter admodum tracate neceiï'arium eft, Q * lllud hie advertendum mihi videt ur, quod vis lh euafi,contvaffas nulli negotio , 'vtfi pr orfus fimili [ adícribenda.fit, nifi illud ab ipfis legibus inter QUi quafi contra&us referatur. Cum enim quafi con- lo tra&us ex iure naturae nullo iuris, feu fidélitatis, —— Iu fed metae pietàtis vinculo conti neantur, Oinne jle Unde omnia ea robur iuris a legibus accipiünt. Hl in hoc contracuum genere v icarent, quae eandem r a leg nfus ft- " ibus non acceperunt, eoquod con'fe [l &us ex lege naturali fit nullus, Unde etiam illud: JVatura aequum eft, nemi ngm cum leg i locupletiorem » l. d4s [] K alterius detrimento fier d de condiffion, indebit. moderate eft adhibendum. e- $ Sic tuu$ forte vicinus fontem invenire volens 25 e *4 1 4 rofe'.inccpit fodere , & praeter fontem magnum qui n at hac operá rivum in fundum fuum utique maximo n fuo diífpendio derivavit: tibi vero ex hoc pluri« mum profuit; eoquod fundus tuus palufter antea, ten p ad maiorein fertilitatem dcinceps exficcatus fuerit. Hic jam cum infigni alterius detrimento ditior e$ fa&cus, & tamen alteri minime es obligatus, li d u Cum itaque obícurum fit, quandonam fi&o 'c'ïOnffena- i igm)*d!&lä fui inniti, feu aliquem quafi contra&um afferere li« uf f;*ï ceat: cogitavi, an non fequens regula plerumque faltem fufficere poffet, Iiti quafi contra&tus a le- gibu$ utilitatis,. & aeqnitatis caufa inventi funty l. 14. [j. de condilf. indebit. & S. x. inflit, de ob- ligat. quae ex quafi contrat. fam fiquis. alteri pis ) "i non ex ftudio eidem bonum aliquod praeftandi, fing üïg fed ex alio fine utilitatem attulit, ita, ut alter huius eof conatus finis non fuerit, tunc nullum in eundem 1 W veri nominis beneficium contulit, proin nulla eft aecuitas eandem remunerandi, ficut in praefen- at d ti Cafu Vicino tuo pro «a opera, qua fundum ; ! tuum exficcavit, ne quidem grates aliquas debes; ! i í j cum tibi, tuoque commodo nullatenus ftuduerit4 um fed ex fortuità forte tantum , ac praeter intens tionem emolumentum pracítiterit, Sed nequé ad e&: communém utilitatem confert, ut ea tanquam utie 0 V lia remuneremür, quae praeter intentioffem , aut exfpectationem eveniunt; naim ron '| nuilaà praemia N queimpiam incitare poffunt ad efliciendum id, quod 2 u non cogitat, ac proin non intendit. Itaque haec EUA , regula, variis quidem exceptionibus fors obnoxia$ , jip ( plerumque tamen proba effe videtur. lila deiri- i um teuta quis potef? vepetere , quae quis ex flndio al« jl teri bonum procurand? [ubittz licet cupiam anagna IW ( exinde utilitas evenerit. In his enim non datur ) ii titulus acquitatis, aut communis utilitatis, cui leges fi&tum confenfum, feu quaíi contractum fu- Wüm üf perinftruere poffent, Alias vicinus tibi aliquid L deberet, fi ex prodigalitate tua commercium ali- js ui queas, quod deiü c j quod non amplius profeq '0] l"t ( & totum N [ 908 Y Trattatus XXVII. a &otum ad vicinum tuum redit: certe prodigalitas tua eidem in(igniter utilis extitit, & prout videri Yi poffet, magno detrimento tuo eius negotium uti- af c liffime geffifti. Sed quod jam dicum eft, quo non fit ex amore mei, 1llüd nequidem officia pie- U. ao tatis,-multo minus illius iüftitiae meretur, quae neut iuftitia fine vero coníenfu, extraordinario dun- taxat iure ex folo beneficio legum inducitur. $. 2968. "Oa INEecoTIORUM GESTIO e/f primus inter quafi eontraGus , quo quis negotia alterius ignofantis ex- ]raey ira judicium utiliter , abs praevio rogatu C gra- V I tis gerenda fufcipit , $. 1. inflit. de obligat. quae ex l.ö ( $ het quafi contra&. Ex qua defnitione huius quafi contra&tus natura, & effettus fat pronis con- ; n d t E fecutionibus erüi poffunt. Cum itaque nego- tiorum geftio fit qua/i contrattus, genus huius Utute definitionis ex proxime praeviis $is facile in- g/(llfg telligitur, Verum voces extra iudicium, faciunt en(ar itqu inferre dle 1 5 &. 2969. ibor Ti Imo, negotiorum geftorem diferre a defen- T Cor 1l f Jore, qui equidem fine praevio mandato, 1e tantum ad negotia iudicialia fuam operam pro L ltll : [j 4 Tig alio impendit, //do Vox utiliter innuit, quo conátus negotiorum geftoris debeat effe com- vihm ii paratus ad utilitatem illiis, a quo impenfarum fuarum pretium recuperare petit, quae ta- Bo l At M men utilitas ita eft accipienda, ut ea ex pru- ï dentum iudicio fperari potuerit, & quilibet ! f dï! r —pro eiusmodi fpe eas impenías adhibuiffet, quas negotorium geftor in hoc cafu impendit- klm e- Ceput. XIV. 229 prodiie prou i Neque obeft , ! fi ex interv allo eiusmodi fþesv. pOm d o cafu quodam fefellerit, ]. IO $. r. ff. de neg. nofige £&f.. Dummodo non rem perieulofam adeo e tar, aggreffus fit, qualem alter, feu abf ns aggredi dituo. d neutiquam confuüevit, . 7. 11. j de negot. geft. VOU - 3ESO. Cum vero. negotiorum geftio abs praevie. F f rogatu fiat, intelligitur IIliio,quod non nifiad "i H praevias mandantis preces conftituitur. Cum- 15 0 que, prout habet lex fcilicet, $. 1. inflitut. de Aj. (I obligat. q uae ex. quaf. negotium gratis gerendum, debet fu l U$ (* Ícipi, inferendum effe videtur IFta, JQI$ C non dari quafi contractum hu nc de negotiis gelttis, ye M fiquis pro abfente negotium quidem Qu ]i utiliter, & abs praevio rogatu, non tamen gratis gerat, ita, fidtt utnon tantum pretium ex- " Jl penfarum, fed etiam mercedem. operae füuae tanquam debitam exigat. Ubi: proim videtur- efte ftatuendum, quod tali; d ex iuftitia pretium laboris haud debeatur; & q uidem. non ex ve- iU TO contractu, cum. alter. vere. non confenfe- ji ^ rit, neque ex quafi contra&u., qui geftis ne- :ram gotiis a legibus fidtum. confenfüm: velut acci- pit, nam le l qulw &es tantum ei negotiorum geftioni H]j (l affiftunt , quae gratis. fufcipitur, & officium at [ amicitiae eft; neque ex negotiis geftis aliud u poteft repeti, nifi quod. negotiorum geftor- ü i utiliter in rem eius impenderit , ol etiam ipfe fe in. ul e abfentis alicui obligaverit 5 1. 2. ff. b. tit. de tamen /. 14. Jf. de cond. indeb.* -A Expen- » MW * [mo in praefenti cafu abfens ne quidem ex pieta- pelïü' te eiusmodi negotiorum g effe ] : eftori obligatus 3 vi- . E us j 239 Tra&*diüsx X X VIl.. viäetur. Cum enim non nifi fub mercede ope- ram fuam impenderit; ultimo potius feipfum fpe- &avit; ac proin verum beneficium in alterum mi- euiu nime contulit, quis enim dicet, quod famulus pro ina mercede inferviens per hoc in Dominum fuam beueficus fit; iam fine beneficio praevio non in- tIort telligitur officium pietatis $. 274, cum omnis a&io tüm ei imperdatur, quenmi agens per candem ultimo. Y v - fpectat. Adeo neceffarium eft. ad genuinam nego- qua tiorum geflionem,, ut ea gratis fufcipiatur: práe- cipue, cum tot leges negotiorum geftionem ad na- Wrd turam amicitiae, ac beneficentiae referarit , l. 49. trc C€. de Wg, gell. l $. 2971. gt Atque haec de matura quafi contra&tus : la, pünc vero etigm elusdem effetus explicandi Alia igitur megotiorum gefioris; & infit veniunt. ruüríus alia ab/óntis, feu illius, culus geruBtur pot fi contra&us eft nat negotia, obligauo huius qua eífeéctus. Etquidem negotiorutn ceftor debet gefk Unde ex «üilter negotium alienum gerere. Vit, Qen definitione noftra eruitur /to, quod teneatur negotiorum geftor circa rem , aut negotium ablentis nihil agere, nifi utilitas, aut pes uti- litatis fuperet periculi, & impenfarum pre- : ; tium *, , à- "* Quantum ad culpam in hoc contradu res ita fe h la bet. Qui aliis a lienum negotium gerere paratis 16 vide- j praetulit, praeftat culpam etiam levrfimam : tur enim ífummam indutt riam fpopondilfe, qui 129 Qui ormmnes alios a gerendo negotio fübmovit. l a; vero íimpliciter ad gerendum negotium acceffit, ad culpam levem3 qui neceffitate urgente accetfit, non nifi ad latau) culpam, ícu potius ad dammum . €x tali culpa datum reparapcum tenetur. rol. g*JF. 20, C. de negoi, gell 4, 3« $« 9. ff. de n)ä j 2972* " a : ä*apz;t- XIF. 23l " $. 2972. d ; feun 1 aena Verum etiam abfenti, & cuique alteri, ü euius negotia a quopiam gefta fuerumt, fua omium iA incumbit obligatio. Cum enim amicus nego- mmm; tiorum geftor alterius caufam uilizer, & quan- N ut tum ad operam, laboremque fuum gratis age- re voluerit, nihil fane aequius effe poteft, I r quam ut ab omni damno immunis maneat; ts g-i: unde ex natura, acdefinitione huius quafi con- t* r tra&tus $. 2968 confequitur //to, quod is, cu- ius negotium utiliter geftum eít, eiusmodi negotiorum. geftorem indemnem. fervare 'de- beat, L.2. 31.]f. de negot. gefl. Idque etiam. ontra&k tunc, quando Jgnorans non confenfit, $. r. egþ'&i'ü[» inflit. de oblig. quae ex quaf. imo confentire non gwm potuit, eoquod fit furiofus, infans, nondum s ge]' i natus: . denique etiam tunc quis negotiorum yxiit ïm i geftori tenetur, quando in eius perfona erra. M vit, putans hoc negotium 7itii effe, cum ta- ld g a men fuerit Senpranii , 1 s. ff de ngot. gqt TM CAPUT XV. farm j De Tutela ,. &5 reliquis. quaft contra&ibus.. " $. 2973. Inter quafi contra&us £utela; . $. 2974. Hereditatis. aditio ; dein ] sz g:f;l * 2975- Heveditatis, & rei communis adminifivatio. deícribuntur. Praeter hos datur folutio indebiti,. nalf!'ela ',;i 76. Quae ett qua/i contrattus, quo quis ex errere p Y $. 29 LA aB&i id, quod ure naturae indebitum erat, folven- do, alterum bona fide accipientem ad. tantundem. N a veddendum obligajJe fingitur. Quare. h £ PA $- 2977« : aï u b 242. Trallatus XXVII, $. 2977. Intelligitur Imo hullum, qui fcieus folvit: item //do, neque illum, qui ex errore zuris fol- vitz -2 f rÉCx- $. 2978. Et JJIiio nec illum, qui folo iure civili inde- bitum tolvit, quidquam poffe repetere $. 2979. Huc referri poffünt variae cond:tliones: qua- lis-eft condifEto ob tu rpétn caujdn ; | lere $.. 298o. Item condi&Lio , / ?^ne càu/d. vel generatim, vel to fi fgcä:ia.tilg accepta, 1 etir $. 2973 bere« hijlt] I,, —'Jzzt,ores' quoque -- non. proprie ex. contrattu ob i dl i ( gati e[Jc intclliguntur. (nullum enim nogotium inter m tuff tutorcin , & pupillum. contrabitur ). fid.quia. fane $Q ex malejcio tenentr * , - quaft, ex contrattu ïï:ima | fij (l teneri vid«ntur, $. 2. inflit, do obligation. quae ex d quaf,. Quapropter TuTELAM quoque inter COJ!pe quafi contraétus referunt, & füb hac confide- ratione eandem definiunt, quad fit quaf? con-. : üfof Ms tradbus , quo twtov pupill, vrerumque pupillarium 4 curam fuloipiendo, illi ad. rationes veddtndas, & ., l äeg jl exattam indsftriam*" $. bupillus vero, tutori ad. re- parandas impen, füs tenetur, ** * Ubi novuri argumentum H'a.b&tum quod;».iu'ra non. nifi duas iuris perfonalis caufas, contractum feili- E cet & damnum, per iniuriam datum agnofcant.. :UHES ! ** FExaca induftria ea eft, quae Ievi culpae oppo- nitur: naàm ex tutela levis plerumqué culpa. prae- EE ftari debet, /, 95. f. de divevf. Regul, Iur. m AX ? iq Tutela vero tam ad pupilli perfonam, uara ILJ ad I. eius bona curanda, ac defendenda datur, 1 W ibl de Tuidl, &l 7. S. 3. ff gro emt.. Unde 5 inprimis debét pu i E j 'illum detfendere, eumque.pro ? &irnitate F2miiiae, ét pro modo faculrarum , mo- à rum honeilate , bonisque artibus excolere, /, 3".- Caput XV. 233 s fth €?. 4. ff ubi pupill. educ, Circa bona vero pupilli hn debet officio boni Patrisfamilias defungi, J. 10, 9 33. fj. de admm:[irat. 62 pericul. B $ 2974 IU Q HrenEDITATIS ADITIO fiij quando quis it, v hereditatem vel ab inteftato, velex teftamen- tofibi oblatam a íe acceptari declarat, Et etiam ifte eft quafi contra&tus, quo is, qui hereditatem adit cum legatariis, & fideicom- miffariis, id eft. cum iis, quibus defunctus. f d ii aliquid ex hereditate obvenire. voluit, con- traxiffe, atqueadlegata, & fideicommiffa prae- 7 tirat ftanda fe obligaffe cenfetur, $. r. inftit. de obli- Bat. quae ex qua[fi. . Adeo, ut tales heredem u a etiam iure períonali ex quafi contra&u fibi o o Q competente, obigatum habeant, isque ex difpofiione legum etiam, culpam leviifimam Al Mf fl praeftare debeat, fi eiusmodi culpam circa res legato, aut fideicommiffo relictas commi- , 0 (j [erit, h 47 5 S. [j. de legat. 1. $. 2975. W Rle,s.; hereditaria m e omnibus. heredibus com- munes funt, manentque. in.dominio omnium, Il donec dividantur. Si tamen quispiam res eas- 0 dem ante divifionem adminiftraverit, is ex g pï!e quafi contractu, ac proinex iure etiam perfo- J nali^ad res dividendas, rationes reddendas, $ & culpam levem, fiquam commifit, praeftan- u dam obligatus eft, $. 4, & s. inftit. de obligat. t Yi ; E quae ex quaf. l. 25. S. 16. ff. famil. ercifcund. Sed, n H tliam res ex quocunque titulo com munes, 9 (dum- g, iaf / 2234 Tratttus XX lffl | p (dummodo non ex contra&tu focietatis fint communes) fünt omnium fociorum, unde ho rei huius communis adminiftrator ad eas divi- dendas, culpamque levem praeítandam tene- tur: paucis in adminiftratione rei communis omnia ea obtinent, quae de adminiítratione Quo hereditatis di&ia mox fuerunt, 1. 6. $. 11. ff quo commun. dixid. llud quoque addendum, quod Qui adminiftrator vi eiusdem contractus etiam fibi que poffit petere, quae in commune bonum ero- f.á gavit, L. 3. fj. commun. divid. M W Nam finguli heredes in re hereditaria, &focii in 1N (i,. bono communi babent etiam ius reale ; eiusmodi enim res funt omnium. -Leges tamen etiam ius fv pérfonale ex quafi contra&u induxerunt. Unde « jus, feu actio familiae evcifcundag , & de commu- ni cividundo eft mixta ex reali, & perfonali, in d0n eoque fere folo differunt, quod prior ad heredita- tem fpectet, pofterior vero ad ea bona, quae ti- tulo fingulari e. g. ex legato, donatione &c. (non; tamen ex focietgte) pluribus funt communia. $. 2976. T Ínter contra&tus quafi tales ultimo recen« fent SoLUTIONEM INDEBITI, cuius ex $. 6. inftit. de obligat. quae ex quafi , & ex titulo ff- d condi&. indebit. fequentem ftatuunt definitio- nem: Solutio indebiti oft quafi contrattus, quo quis ex errore fa&ti id,, quod iure naturae indebitum erat, oloendo, alierum bona fide id- accipientem, ad tan- tundem. reddendum . obliga[fe | fimgitur. Scilicet quod potius mutuum dare voluérit, vel certe anc fiai ea lege dederit, ut fi forte non deberet h X pe /»9'—1' VN E Caput X 91 ehti peöuni'am, alter ad idem pretium reddendum ; :, m d esdr teneretur. Ex ipfa vero definitione m t $. 2977. ORU Infertur Jmo .€um, qui fciens folvit id, niftratiozg quod non debebat, nihil poffe repetere, eo- 113 quod donaffé videatur, 1.53. Jf- de reg. iur. Et i quia exceptis faeminis, minorennibus, aliis- etu u que, . quibus ius ignorare permittitur, /. 9. Onumde Jj. de iur. & fa&t. ignorant. reliqui- omnes iura fcire putantur, colligunt //do, quod tantum &i ii indebitum repetere queant, qui errore fa- : eil ,,,,, &i, non item qui errore iuris lapfi indebitum etiar folverunt, /. 9. ff. de iur. & fadt. ignorant.* Hi at [:,"' enim iurafcire, & fic fcientes fol de n viffe, acproin qond donaffe videntur. j 3X* Sed quid in foro confcientiae, ff reapfe ius aliquis. h qllüe F. ignoravit, & reapfe debitum adeffe re & ( putans do- nare nullatenus voluerit? frequens enim eft admo- nipt dum, ut etiam multum fagaces, ac periti iura fre-. quentez ignorent, Quia vero. quafi contrattus iure naturae nullum iuris vinculum producunt, & quia pro ignorantia iuris lezes nullum confenfum u fingunts vehementer dubito, an in eiusmodi ca« fu.aliquod vinculum iuttitiae exiftat, ex quo al. ! 1 ter indebitum fotutum reddere teneatur. AÀn non [) f ! í aliquando , & in fpecialibus circumftantiis pietas NU urgeat ad eiusmodi pretium reddendum? hic nog, difputatur. qllü ( j j $. 2978. J f n Ut indebitum repeti queat, illud fältem;-. IIC "aturaliter indebitum effe debet S. 2976: 1 j j nda, Vi'deo. fequitur J/[tio, ea non effe redde quae rR N 246 Trattatus. X XV1I H quae folo.iure civili indebita funt. Unde in Ó iis omnibus ceffat condictio indebiti , ac proin folutum non poteft repeti, quae naturali iure ä f debita, & exin etiam foluta fuerunt, /. I3. 2 N 38. ff. de condict. indobit. * Non raro tamen ius civile aliquos actus adeo.evertit, ut etiam íu- re naturae irriti efliciantur. e. g. fi pupillus, prodigus aliquid: donaverit: nam qued pupillus o Jine tutoris autboritate flipulanti . promiferit, [oloe- rit, rcpetitio ef] , quia nec matura debet ,. 1. A. ff » (tj, licy de conditt. indebiz. : N "k Huius exemplum eít, fi filinsfamilias. pecunias mutuo. acceptas folverit: eas tamen non poteft d« MR tanquam. indebitas repetere, quia nafurdliter de- bet, prout ait lex: etíi hanc obligationem lezes li non tueantur, eoquod creditori mutuum a filio-. QU familias repetenti obftet. SC, Macedonianum, /, , i pro] 40. ff de condi&, indsbit., (ua perf $: 2979. Quam Condi&ioni indfïebiti vicinae admodufn,'x lg fereque quafi contra&tus. funt. condictiones tUrpe variae, quales funt condittio fine caufa, condi-. tl Qo ob turpem caufam , aliaeque. Itaque condi- Qünd Cci, & repeti poffunt ob turpem, caufam data, g fi folius. accipientis turpitudo vel iniuftitia. f verfetur, 11.8.2, L2, & 4. ff de condi&t. . ld ob turp. cauf.. * Neque. enim. ea condici pof- Pe funt, quae cum, turpitudine. ita data funt, m ut ea turpitudo velífolius dantis; vel dantis N & accipientis. fimul fuerit "AUE 8^ pj OP P N 3: & 4 f- de condi&t. ?b turp. cauf. — * E. g. i Capu XF. 237 * E. g. i quis pecunam dedit, ne alter -occidat', Untt! vim inferat, flammas fubiiciat &c. Item fiquid itpri . detur, ut alter rem depofiam reddat, quam uti- VEV que abs dono reddere tereretur. Li V ""* E, g. fi quis det pécuniam iudici,.ut male ilidi- Tmen cet, ficario , ut innocentem occifiat. (um jl $. 2986, pl d pæ»pi?ïu: l] - Condittio fine caufa aliquando generatim pro j omnibus condictionibus accipitur, 4. $. ff. de lj condid. fine cauf. — Ut qui fiue caufa. obligantur , Wncerti conditione con[;gui pofümt, ut liberentur. Specialius vero aecipitur pro eo cafu; in quo pecuniä alià condi&tione, aut reincdio uti non poteft, ; pott itr d & tamen alteri fine cau(à promittendo fe ob- m t ligavity e. g. fiquis alteri dedit vinum, eo- n1lle quod falfo perfuafus fit, fe ab eo frumentum TO pro hoc vino perinutationis caufa accepiíle. Quare condictio fine caüía eítius,. & actio perfonalis, qua repeti poteft 2b altero ea res quam fine caufa detinet; ita tamen, ut res od ila nec ob caufam futuram; neé ob caufam j turpem eidem datà fit: a!ias euim non fpe- cialis condittio, feu re : '.*;(.H'» Jí&2 i á um itio /me cawfa, feu X7T fX COT condictio ob caufam turpem ; v l alia huius- d modi daretur, quae màgis ad fótüm externum fpectant. umga Nobis pro conícientia fufliciat , Mi quod poflit repeti id, quod alteri fine caufa, p & per errorem datum eít, idque per aliquem quafi contractum, id eft a legibus opportune il W confictum: nam de iure naturali pactiones; Eag Jl & traditiones omnino elfficaces funt; etfi error lisdem Gaufam dederit. TRÀ: 7 !l - 238 T qgi:f 10 1f Taits ;[RACTATUS XXVIIL -- J d DE DAMNO PER INIURIAM ILLATO, SEU AL- tpt. TERO IURIS -PEI(SONALIS FON'FE. ! $ u It [i: CAPUT I Qu De Furto. P l Q $. 298T. Alter iuris tealis fons funt delicta Qam&o'fa: 1 Q quorum $. 2982. Sunt alia. lucrofa; alia mos lucrofà. inter haec i ftequentius eft furtum . h $. 2983. Quod ef contre&. atio vei fraudulofas Tneri f j faciend: caufa , vel.ipfius rei, vel etuam ufus eius, u - goffe[fionisque. . ».2984. Unde difcitur zo, furtum a vapina differre; V $. 2985. Et JIdo, etiam ,ab uxore; ; liberis , ac fümulis p cComimnitti poffe, Et quidem p $. 2986, Delicata eft in liac cau * P qilias praecipue ; L äa. con ditio flior;*fæqu- S- 2997. lmo etiam sz.?ïze!losfufæz. K $. 2981.. M m Quby Iuris perfonalis duas caufas, feu tituïoä NT effe, dicebam S. 3851, pattum icilicet, & dam- Ehn num iniuria illatum,. IMPERATOREM fecutus, Th fu qui in fuis inftitutionibus $. 2. de obligation. E eosdem iuris perfonalis fontes affignat. At 's $, que de conventionibus feu contractibu: qgal Cupuf I 239 quafi 'COlïtracjtibtl;v, iam a $. 2851, & d,ei—nc.:ep's egi : fupereft igitur, ut de DEL1CTO, feu dam- no inique dato, tanquam altero iuris perfo- nalis titulo again *. Haec iam delicta quoad u effcttum , & quoad modum, quo damnum infe- AU U runt, confideranda funt. um * Sed quia non poteft cogitzri damnum iniuria illa- tum nifi alter prius ius habüerit, fatendum eít, delictuüm hoc non effe originarium aliquem, fed tantum derivatum iuris fontem , utpote qui né- ceffaürio ius aliquod prius conftitutum ante fe re- quirit. Imo íi omnem rigorem philofophicum adhibere liceat, omnino nulla iuris cauía in deli- &o invenitur. Cum enim eadem fit laefi officit ] sznr; reparandi ratio , qua ofücium ipfum nititur : etiam obligatio ex huiusmodi delido noxio na- Tnet ? ta debet effe eadem, quae per deli&dum violatàá fuit, Unde furtum pecuniae mon ex fua natura, u!o/i]-, :l/f'l fed vi i&üris realis, quod alter in pecunia habuit, quodque a fure perüde violatum eft, ad reítitu- p tutionem huius pecuniae obftringit: iniuria enim ii ex fua indol]e juepufüima eft caufa, per quam ius producatur. yJm Quapropter tota do&rina de iure perfonali, ex delicto feu iniuria orto, reapfe jiam e pertineret ad tra. - L itum de relttitutione, j g'a 2982- Porro eiusmodi ddicta, quantum ad E&*e:- ctum fuum confiderata, & prout talia fünt, quibus alteri contra ius* damnum aliquod in- j DCUI l fertur, vel funt /ucrofa, ex quibus aliquod in fff i delinquentem commódum redundat **, vel f non funtiucrofa, ex quibus nullám capit utili- j i tatem ille, qui eiusmodi committit. *** j j * Si enim /us non laedatur, non poteft oríri vin- j cïæuum iwuris períonalis ad ius Jaefum reparandum: V nulà A d [ "TraGatus XX ;I/II; 240 nulla enim virtus praeter iuftitiam obligat ad re- ftitutionem, prout communis fert fententia, Sed cur fola iuftitia, quae mea opinione ex mero pa- €&o naíciturf & nulla alia virtus ad reítitutionem $- "TP "C — obligat? Quia illa forte ad aequalitatem reparari poteít, fed quamr obícura eft ifta ratio? dein fi mifericordiam violatti , àn non tantum faepiffime reddi póteft, quantum alterius egeftás videbatur exigere; ut alia innumera taceam? Qua vero demum poena muül&andus foret, fiquis diceret, officia, (ilaefa fint, fatisfactionem, feu "u- - Be3^ 9L [ aL - u L reftitutionem, quantum ex natura fua exigere? Et fic lae(a pietás non quidem ex iuftitia,fed ex pie- -— P it tate compenfari déberet, Nonne omnia oflicia luii adeo digna funt, ut propter fe expleantur ? r Cur non mereantur, ut, Ííi laefa fint, -eadem n t menfura reparentur, fcilicet ut habeant, quod ip- fis deeft? vel an putas titulum debendi, atque i u ipfum debitum violando; debitum Tede folvi? vel fi debitum folutum nondum ü L | fit, nonne obli- li gare perget? Sed pergamus per fingula. Fides perdita (idem de m T reliquis virtutibus Tlieologicis) novo a&u fidei Teparari neceife habet. Virtutum moralium duo Vet funt genera, pietas fcilicet, & iuftitia. Quod juftitia reftitutionem exigat, eft fententia OU f nium, ergo fola pietas in difceptationem ve- j rnit. Confideremus inprimis oftcia pietatis pro- aC hibentia, feu negantia, quibus a&us alteri no- Vi Centes interdicuntur. Iam fi actu quopiam circa bo- t num gratiae, vitae, aut corporis damnum cuipiam l intuliti, ex eo ceffat obligatio refarciendi, quia ifta ex communi fententia reparari non amplius N W poffunt. $i vero damnum citca bona famac, aut d fortunae contigerit, tunc noii confiderato vinculo l pietatis, mox circa iíta reftitutionem imperamus, E eoquod haec duo genera bonorum materia iulti- f tiae effe foleant, - Solai taque officia pietatis praécipiegtia , feu affirman- fuc- | tià moleftiam faceffunt: e, g. flvindigcnti, cui cur- l ll Caput. [. 2Àt gt urrere praecipiebat pietas, & mifer icordia, operà nt, praeftare neglexifti; Verui fi egeffas perdurat; W fuccurrere perpetuo o bligaris; fi vero egeffas de- dintond fierit, tunc füblato d ebendi cafüque mutato etiam m u debitum ceffat. - - Unicum tà moleítiam faceffit4 eft nren füpereft, quod - ? qii que feque üns: fingamus ege- fepit num indiguiffe mutuo, teque ad illud dandum Videbat í omnibus attentis vi pietatis , & mifericordiae ad- ftrictum fuiffez quia ve ro hoé6 mutuum a te obti- nere non potuit, noh tantuim muüutuo carere, fed u ii etiam aliá ing m & entia damna e. g. ia&uram muneris a ewq (b publici, re ditüum «&c. pati coaétus fuit, quae feu quidem tu omniá probe 5 3C diu praevidiíli, ita [j ut quantum ex officio pie tatis haec im fild pedite po- plei Il tuiiles, & debuiffes etiam. Tam hàec dammna re- farcire, & mutuur A x , " 1 dare viiuftitiae mon teneris* ifia vero da mna Teparare teneber is ex pieta- quo " [ u - te, fi quaelibet virtus ad reftitutior 1enr obligare "a r Ü dicatuf., Hoc éertum eft ; quod horum omntum de l dainorum cul of Ub» pam coram DEO contraxeris; nam iuxta notiffimum illud: Ogcid Jfli pawperen, quena um 6 &on pavifi , dum ícilic et cibi fummam meceffit- tein pateretur. i B lu Verum haüc ex pietate ortam refl ituendi obligatio- , nem admit:ere refugit com fnunis fenfus nofter, j 0 fors fententiis legum roma: )14rum nimium imbu- i " 3 5 tus: quae leges pietatem folam. ? nulloque iure t^ 1b adiutam parum attendunt, & inter folidà officia À j [te Vix recenfere videntur, multo minüs del aefa pie- (it i tate reparanda quid quam ftatuunt, Pfaeterea quod I^ J xuïï' jam dictum eft, fi hanc reparandae pietatis obii- j i ] gationem negeffüus, ae 8re explicabimüs, cur fola a luftitia ad reftitutioneti u Obligat. 4t. il Nifi for$ quis dicere velit, quod, ficüt per generaliffimum pa- j na j &um res alias coimmunues inter nos divifimus, pet j5 ampliffimum. rurfüs padium mutuo omnes confene d ferimts, quod, fi ; juis pa&to alicui, aut euicun, que iuri perfide defuerit jm paranda » ad illàtam iniuriam r&. m.velit effe obiigatus, Verum iü ardia .a'j W n W 07l ?IIL h a*ct4 * H 242 Trattaius X XVLIIL. hac quaeftione ultimum judicium ali»orum. effo: meam vero fententiam copiofius $. 3035, & feq. explicabo, j ä Xe* E, g (üquis rem alienam ufurpet, frumentum- Titii abfumat, utífuo poffit parcere &c. | JCC* Siquis alterius horreum, fegetes füccendat; animalia oecidat &c. ex quibus nullam capit uti- Q | lafa,' litàtem , nifi fors dfulce-m vindictae gu&gm: $ ! Quie $. 2983. ! frauc Inter frequentiora delicta, quae lucrum 1 KT re afferunt, eft Fu&TUM, quod communi fen- -1 hmhflä tentia definitur, quod fit ecculta accepiio T& : nj alienae ; Domino rationabiliter * imvito: vel fur- tum prout ab ICto, . 1. ff. de furt. definitur, eft. contre&atio rei fraudulofa lucri faciendi caufa , )u velipfius veb, vel etiam. ufus cius , po[f.[fonisoc. d. Quam pofteriorem definitionem utpote a lege M miniftratam in confecutionibus ftatuendis fequi lls | ld iuvat, n eft * Caute l;anc particulam intelliget multi enim ean- Wl al dem male adhibent, Nam etífi Dominus ex officio m t caritatis, religionis, aut cuiuscunque pietatis eius- d niodi rem concedere omnino teneretur, fi tamern 4 fe nullum adfit vinculum iuris, & ipfe invitus elle pergat, non licet eiusmodi rem accipere: mam Q pietas non tollit efficaciam iuftitiae. Alias egenus UO poffet ftipem ex mifericordia fibi debitam, & à U Domino denegatam etiam. extra cafum extremae necefüitatis furripere:: nam Dominus confiderato u ü ly j officio pietatis non esfet ratonabiliter invitus. al W U Illud quidem non aegre admittam, quod urgente fola pietate Dominus rerum ignorans, & alias ae- "MA quitatis tenax fuo confenfu ius fibi competens re- P nens non volet i maittere ccnfeatur, aequa enim i offi- um Caput [. 243 urrL d Ti efficio pietatis deeffe, |.Si tamen vel per avari*tiam,— aut pertinaciam nolit confentire » quantum ex vi C 8 Qmetit iuftitiae ezit femper rat;ogabiliter. jnvitus , füb Obtentu pietatis clam eidem nilil poterit aufferri. ] Jotendl $- 2984. 3pit Quia iam furtum eft &ontïeäatio rel fraudu- f la, fequitur Ime, quod differ at a rapira, quae furto deterior . aperta vi utens. non eft fraudulofa, nec clam, fed coram . ac violon- du ter rem alienam invadit, Unde non Cantum n m iuftitiae, fed propter vimalterius COrpori, aut cþll fi t | j manui illatam etiam pietati adverfg fors cnt.v Finitt $. 2985. m Et'qui:a Omnia, quae contra ius alterius illi M. elam fiunt, fraudulenta funt; UXOf vero, li- (4 hr beri, ac famuli in bonis patrisfamilias nullum jsfeni ius habent, fe quitur //do, etiàm iftos rem do- mefticam clam aufferendo, confumendo, aliis donando &c. furtum com: nittere, Circà uxo- ex Om[ j rem tamen non raro ahter fentiendum ftatu- $o unt. Nam inprimis circa bona parapüerna- f u lia, feu quae ante matrimonium fibi ex patri- (j eu [lem monio fuo libera refervavit, & dotis loco vi- ( ro non conceflit, babet plenum ius, liberam- T Ha& que adminiftrationem. Praeterea omnia ea ytrelo circa fuftentationem prolis, familiae, àd ipfi- ídert" US Viri, extraneorum , pauperum coiimoda tUs. * poteft facere, quae vir ipí Usmtt vult, -ur fi u ant; vel fiquidem invitus fit, j ad ea quóque gerenda poteftatem habet, quae paterfaniilias u A ipfusmet -gerere, ac impendere, erogare &c, U 42 iure $ 244 Trattatus XXVII $ure teneretur. Zure inquam! nam illa, ad quae concedenda vir tantum ex pietate in pro- lem, pauperes &c. obligatur, eaque impen- | dere non vult, eidem non pof(funt eripi, eo- quodob titulum pietatisius mariti non celfet. " g [ * Non raro tamen uxor ex aperto, vel tacito pacto Ü (duale matrimonio piaevie adiici folet) pro fe, iel etiam pró liberis non merae pietàtis, fed etiam di iuris titulum habere folét, Sic fi facultates füp- T petant, quantum 2d fe, & prolem videtür confue- ( tam, ad ftatus fui conditionem mediocrem falim, l fuftentationem pacifci ante matrimoniüm iam vo- d luiffe. Ubi tameu folicite cavendum, nec ftudium Ti Juxus, velalius error incautam mulierem decipi- J at: decor ftatus feu conditionis limites fat amplos n habet. A fplendore ad mediocritatem., & ab hàc d Y usque ad notam' dedecoris fat ampla fpatia dantur: & ficut pretia rerum , ita etiam oecoiromiá quain- dam latitudigem iuítitiae admittunt. Denique male quidam fequentem in-modum ratiocinantür: hoc conditionem meam, & ufum patriae non fuperat, ergo iure id exigo. - ] Aä $. 2986. Filiorumfamilias caufa in praefenti nego- p ll tio, & prae hac, conditio famulorum circa f clandeftinum rerum, ad patremfamilias fpe- &antium, ufum eft ar£taadmodum; licetenim filifamilias officia pietatis fibi vendicent, j nullum tamen ius ex pa&o natum, et de quo J 10 in praefenti agitur, circa res domefticas ob- uanc tinent, Unde rem Patris aufferendo, impii i neutiquam, iniuftitàmenerunt, etfi rem eius- T modi ex oflicio pietatis Pater concedere tene- retur ". P * Duä T Caput- T. 248 li, d * Duo tamen momenta filiofamilias a liquod ius con- i ciliant: Ae quorum primum -eft confenfus paternus, Qul eoquod Pater vel omnino non . vel non adeo gra- viter invitus exiftat , fi fliusfamiliasad ufus utiles ipi d res paternds adhibeat; Tod & faepe fenfus paternus dolet, non quod fil ius res acce perit, fed quod :fto p €as clam acceperit ; & fic ex communi loquendi Eu ufü non quoad fu£flantiam , fed quoad modum f du duntaxat clanculario huic ufu 1 adverfatur. Sed ii fl quantum ad iftam do&rinam advertere oportet, jr cot quis fit modus paternarum facultatum , & quae- « nam parentis fit indoles : parci, & avari ne qui- mjume dem in nece flaria confentiunt ; liberales, & filio- ichin rum plurimum amantes etiam fuperflua concedunt, y d Omnium autem maxime omnes. vere pii, rectique jrin parentes adverfantur,- 1i filii pecunias ; aliaque clam furripiant ad ufus i A .nh;,one&(x)s,( acmorum cor- v dant ruptioni aptos, ] Yi ( ! Alterum vero, quod ülioäffamilias iuvat, eft bene- jjit o ficium legis. Licet enim ex iure naturae inter u U Patrem, &Filium nihil iuris, fed merum officium l fupem pietatis detur, leges tamen aliquid iuris pro filio conftituerunt. Etad hoc ius pertinent bona ca- ftrenfia: & quafi caftrenfia; item illa facultas qua filius abs legitima ratione exheredari a Patre non poteft, Iam circa haec iura Filius Patri iniuriam Nl inferre non poteft: his enim utendo non nifi fua jj i fibi arrogat, aqt- confumit, :eten'im $. 2987- Pdiceüïs Sed etiam famulor r rl um fortem prae extrane- p is non nihil meliorem effe volunt, fiquidem 4 U clanculo aliquid ex re familiari ufürpent, eo- dj quod Domini non adeo cenfeantut effe inviti ; j quodque velut ex naturali ufu ex rebus fingu- j u lis aliquid eorum manibus adhaerere foleat, a quibus res illae tractantur. he- Et qqidem. ros Q 3 246 Trattatus. XXVIII. ros non nihil facilius confentire, vel etiam ! H quaedam famulis concedere quoad ea, quae adefum, potumque pertinent, nolim per om- N j nia neg?re: quantum vero ad res alias, prae- CiDue/quantum ad pecunias famulis adeo non ?ö'-a facilius connivent , ut multo magis domefti- .0 corum,.quam extraneorum furta deteftentur. INam familiarium , ac domefticorum fidem $a [peciaum elegiffe, eandem tutam habere, ea- que maxime indigere cenfentur : ab extraneis ! enim facile fibi cavent, domefticorum fpecia- li, & graviffima poena mulctari folent. * $ * Q-si..inam fentiendum, dum quaedam fürripiunt EU famuli.ex eo titulo, quod fpeciales operas prae- t ftare teneantur, de hocinquam, iam dicebam $. lN 2948. Etiam cautos nos eífe, & defe&um merce- Ti dis peroccultas comyenfationes:fupplendi licenti- N ij am non facile indulgere iubemur per propofition, 37.ab INNOCENT. XI damnatam, quae ita ha- þe(C: duän bet: Jümuli, 69 famulae domefticae ps[funt oculte heris fws [urripere ad. compenjandum operath. fu- IT am, quam mqäorem iudicant jälq;'io fuo. di ( t'jt )l JAPUT 1. füdi LUA Tetit Rferuntur Feliqua, quae furtum . concernunt. Ug 2088. Ad dubium, ïquaenam in furto materia 'gra- vis fit, ex definitione furti. I'.fJ, l $. M 2989. Infertur /L[io, pretium, quo quis per diem fl.l fte1 jfï:tur, pro gravi matcïia non inepte defigna- r Tl M $. i N 2990. Etiam notabile pretiu. plur:bus ablatum po- il teft fieri erave, 2991. Ubi etiam illud. facile apparet, rem Fä-'.'.f':r*ï-'l' J ablatam facile gravem evadere; lN 299g- um Caput l. 247 3 " ] eim $ agäz. In va!de gravi neceffitate minime; 'bene vétó t, Qu in exirema , aliena capere omnés permittunt: $. 29953. Dummodo Dominus rei non ipfusniet extree p mám egeftatem futtineat, jo0 t $. 2994. In eiusmodi neceffitate ablatum reftituendi .nulla videtur obligatio fübeffe. [ onel $. 2995. Ex definitione furti infertur 1//io eti am fui- fentir, tum folius uftís dari poffe: ; hi $. 2996. Et //to, defiruftjonem tamen alienae rei fur- tum non effe, q d :xtran;»*s 5. '2988. r i J Sed fi noftra furti definitio S. 2983; bona eft, & naturam furti per omnia probe expli- urrit cat, numquid etiam ex ea colligi poterit, cur tas ] cebat in re levi, aut exigua grave furtum non com- j mf)"lfj mittatur, & deinceps quaenam pretii, aut re- ji Jictt rum quantitas requiratur, ut furtum grave wpoütäon- peccatum conftituat? Sed quamcunque furti "ob j definionem .acceperis. firma regula vix in- T ferti poterit, qua grave furtum a levi fecure difcerni queat: fereque hoc iudicium cuiusvis arbitrio permittendum effe arbitrantur. Sed prudentia fine praevia regula, aut principio aegre admodum officio fuo fungetur; & a te- * uia tamen furtum i meritate parum differet eft acceptia rti alimac , feu j raudulofa. contretta- j p tio, inprimis certum eft, quod ius alienum laedat: prout communiflima omnium fenten- , li tia habet. Sed ius folo mutuo confeníu ni- i* titur, ac proin mutuo confenfu . rurfus i diffolvitur, & proinde mutuo confenfu vel l]am in re mitigatur, vel etiam intenditur. levi de cuiusque pietate, ac moderatione exi- 1« äküv'- ;.4 248 Trattatus XX VIII. ftimandum eft, quod graviter invitus effe no- f lit, & forte ne quidem poffit, cum in exigua i materiain prima, aut fubíequente rerum di- mun vifione .& traditione nemo fidem fuam gravi- 1 der ter obligare voluerit: ideo inprimis certa ra- detc tio habetur, cur in levi materia, gravis obli- Xam gato non detur. Exinde facilius iam definie- & f tur, quaenam demum portio levis in cafü fing furti cenfenda fit. 1Nj [ W. $ 2989. i [ Cum itaque totum iuftitiae, & qucd;'con;- tra iuítitium pugnat, furti negotium ad pa- 4 Ti &um, & fic ad arbitrarium coníenfum perti- 1 ) ncat; etiam iudicium de gravi, aut levi maz teria, & obligatione ex eodem confenfu, ac comumuni ufu patriae, regionis, aut totius Beneris humani ftatuendum erit. Quare vel ex definitione furti aut certe ex ipfius de- finiione iuris infertur 7 (/iio, eam materiam lcä in hac cauía furti effe fimpliciter gravem, Mlh quae ex communiore bominum more, ac con- j Bl fenfione pro tali accipitur: cumque vi&um unius. diei pleriq . Lc.-,., & ex ufitatiore fenten- I tia pro gravi materia furti accipiant, haec demum non iam ex vago iudicio, fed ex cer- i f ta rat,ipne, pro matcria gravis furti accipitur. $. 2990. us ts Inde etiam illu d intelligitur, quod patva. furta iter ïï Idem fi a ando demum grave conftituatur. rens, fingulis parum quidpiam aufe mag- Caput II. 249 äffevno-. magnam demum fibi fummam Canuir-a*t-;»*. | enput Nam eiusmodi agendi rationem, utpote com- üm dI munitati humanae praecipue ab exemplo val- ngui t de noxiam omres, & fic commun: confenfu deteftamur: fi enim uni hoccitra gravem no- js 0l Xam liceret, id etiam alteri licere deberet, defnie & fic non tantum ab omnibus; fed etiam a i al 'l fingulis magna bonorum portio abs gravi cul- pa polfet auferri, ld autem recte adv»ert'un'tv DD. quod non nihil maior. portio ad. conftituendum grave peccatum requira- tur, fiquis fenfrm plura ab eodem auferat: non d od ad o enim adeo graviter minutis hifce furtis adverfa- mur, quam fi unico raptu eadem fumma aufera- porig tur. Idque faltem tunc eft verum, quando ino- v pinata, & data occafione, non item fi deftinato , fi, & & ex propofito fenfim, & per intervalla. magnam portionem aceipiendo eiusmodi parvula. furta toti contingant. Qui enim ftatuit 100 per minuta fur- j , ta, & fingulis vicibus non nifi unicum accipiendo i? furari, hic parrum , aut nihil differt a . b eo, qui frit una acceptione eosdem centum furr-ipu,i;t. '3?'911*., .. Multum , & quidem duplo, aut etiam triplo maior MU portio.ad grave furtum requiritur, qui pluribus, jl aut valde multüs res minutas furatur: e. g. fi unus aureus fit grave, fi unica vice alicüi aufe- a ratur, tunc debebunt effe duo, fi minuti numi ) per plurimas acceptiones ablati tandem aureum j a conftituant, Si vero hi numi non eidem homini, fed diverfis auferantur, tunc non nifi tres aurei j grave furtum conftituent, praecipue fi per longa intervalla, & ab hominibus adeo multis hi numi capiantur, ut in fingulos non nifi unus alterve nu- mulus cadat, g r Ratio horum omnium eft, quod eiusmodi detrimenta non adeo fentiamus , ac 'Iwrl Proin iisdem non ita graviter adverfemur. d u Q5 : 8'29951 b X*ä&a»*' 250 ; *Tmäatus XXFV. IIZ u $. 2991 | lQu Cur vero módica portio pauperi ablata fa- Qür cile ad grave peccatum füfficiat, ex iisdem ra» uf tionibus explicatur; nam pauperi pauci numt pti ad vi&um utnius diei fuftliciunt, Paupet ita. ; que mox eft graviter invitus: aut fi pa&tum generale apud omnes aequale, & officium iu- ftitiae non attenta conditione perfonarum itr omnibus, & ad omnes idem effe velis; falterm L pietas leve quodvis detrimentum comparate T ad egenum tanquam grave dammabit. Paupe- f E E- res enim cuiusve reiiacturam facile, multum- que fentiunt Sed etiam in ditiffimis e. g. " Principibus non adee citra gravem culpam licet hallucinari: nam unus, alterve aureus ad fuftentandam eiusmodi folam, licet eminene 2 i . —. tem perfonam folet fufficere. Unde unum , v alterumve aureum etiam Regi ablatum pro gravi materia recte ftatuunt: praeterquam quod ius & iuftitiam ex patto derivemus, & hoc admiffo pactum, atque ipfum ius fine refpectu ad perfonas ubique, & femper fere aequale effe cuipiam fors videri poífet. ^ $- 2992. | Quid demum de extrema neceffitate cen- fendum? .atque hic in primis certum eft om» nibus, aut fere omnibus, quod in gravi, aut DL E aj H . aam — EM . ab ub "" a s i — - oicinbco iM valde gfavi neeeflitate aliena non liceat furri- pere *: omnino tamen id permittunt in eX- trema, ld eft in ea neceffitate, in qua vita ipfa periclitatur itaj ut ea vel oinnino non, Q vel as Caput II '25 Y vel non üïüxaegerrime, ac incerto conferva- riqueat, nifi res aliena in fübfidium adhibea- hat tur. In extrema enim neceffitate ex commu- TT ni fententia cuncta fiunt communia Tüci u , & inci- pit i« polj, quod. vocant. "* iper t ** Id enim. eruitur ex. propofitione 26 ab INNO- f at CCENT. Xi damnaia, quaeita habet: Permülfum ; efl. fucari non falum n exitrema mec narum d etiam m grvavi, i[þ;zzte , fed o 3C* Atque haec vera effe omn!no concefferim: fed Oa rationem huius fententiae affipnare non aeque eft puy: facile. Ánex eo ius;, & comm une. pa&tum fol- Dl vitür, quod alter in tanta neceffitate obligatus fit alteri fuccurrere? fed ad id tantum ex pietate j i&l mifericordia, non ex iüuftitia tenetur, pletas au- al tem fe fola non fo p Ivit vinculum iuftitiae $. 2983; e'& Wl Vel forte extrema neceífitas eft. efficax adeo, 'ut 1 vim iuftitiae, & fidem datam fuperet, aut tollat? &f 1j T Verum fancta, & (ub nullius utilitatis, aut necef- 1f ] 258*. Et ceérte inducias , fitaris obtentu. violznda funt iura fidei datae, $. quas cum hofte pacti [vthOï- fumus, fervare tenemur, etfi eundem hoíftem fui 4 (* d lm' hodie i ecurum facile obruere, penitusque delere j ni" hodie poffemus;. craftina vero die multorum ci- vium mors & integra ftrages.ab éodem nobis cer- g to immineagt, - Quare aliud non fupereft, quam ut dicezmus, quód hoc ius poli, & hoc extremae neceffitatis privilegium mutuo omnium mortalium confenfu (pro cafu privatae, non item . publicae neceílitatis) inductum fuerit, poftquam fententia p 0 illa omnibus placuit, quod in extrema neceffitate permiffum fit aliena accipere. o Mutuo enim con- Vi) üU; íeniu 1Ura, & paéta diffolvi iam aliunde certum g&. j $. 2993. j Et iu his quidem omnes facile confén- tiun;; in co tamen diffident, an alienám rem | HOH, ; f quis Trattatus X XVIII. 282, qu ad ufus in extrema neceffitate adhïbere falva iuftitia pofüit, fi Dominus eiusdem rei extremam ipfusmet neceffitatem patiatur. Ve- " rum maior, ac fanior pars id negat; nam in idec eiusmodi cafu nedum titulus pietatis pugnat utel proDomino rei, fed praeterea de confenfu ip hominum in extrema fui ipfius neceffitate iu- teli ra fibi competentia relaxare volentium nul- ld lum prorfus habetur indicium. j $. 2994 Q ftlfi Altera, magisque controverfa quaeftio eft TBPG an in extrema neceffitate alteri fürrepta eidem f&t Q reddi, aut compeníari debeant, fi neceffita- i tem evadens, & meliore forte deinceps ufus 2 ad eam rem reddendam, aut certe compen- fandam fufliciat? utraque fententia fuos, eos- Qüi n que graves patronos, habet, quorum aliqui eum, qui de extrema neceffitate in meliorem fortunam emerfit, ad reftitutionem obligant, dum ali eundem abhac. obligatione abfol- vunt, Quia vero, ius poli omnium homi- num confenfu nititur, mea OPIDIOHB res in eo eft, an homines pro cafü extremae necef- i fitatis ius fibi competens f*mphcmer relaxent, li ä vel an eam conditionem velint effe additam, fii ut fi Bieri aliquando poflit, tantundem fibi re- ;1 ftituatur. t Quia vero. ad fuperand am extre- t mam neceflitatem exigui pretii res non adeo de- QUi licate aeftimare foleamus, forte dicendum erit, quod homines fuas voluntates ad fubti- lem hunc fnodum: Zta ut pretium buius rei red- gere tencaris, in relaxando iure vix alligaverint. $ $. 2995. "Caput Il. 253 ng $. 2995. (dem r Cum vero fürtum fit frandulofa contrettatia r vei alienae - - oel ufus eius, po[feffionisve, S. 2985 - T0 ideo difcitur J7io, re aliena invito Domino ? DUEIE utentem committere furtum ufuüs, etfi rem Tf ipfam ut propriam detinere nolit:-ac proin ad jtte 1b reftituendum pretium ufüs obligatum ma- mgu nere, $. 6. infitut. de obligat. ex dolid. *. l. lud mirabile, quod ipfe Dominus non quidem circa rém ipfam, bene vero circa ufüm, pof- t öïï& feffionemque rei fuae furtum ufus committe- re poflit Prout fit, fi Dominus rem fuam al- 4 6j oceft teri commodatam, locatam ante finitüm u- fum, dequo conv entum erat, clam aufert, » u S. 15, C9 /eq. inflit. de obligat. ex deliti. Item fi- o o Q quis pignus a. creditore furripit, $. 14. eod. * E. g. fi commodatarius, ufufructuarius, depofita- j a]qu rius ad alios, quam de quibus mutuo pa&i funt; enore ufus rém commodatam, depofitàm, vel üfüifru- delitt, &ui obnoxiam adhibuit, ' T $. 6 mjizt de oblig. ex | homf' ) Je x - Cum veto qui furtum Jucri- faciendi caufa fiat , ideo /ta confecütio eft, .quod proprii n omi- j fim- nis furtum non fit, fiquis rem deftruat (f pliciter, ignesfubiiciat eidem, eandem in flu- Tib men proiiciat: licet iniquus ,fit, iuftitiam eit laedat, ac ptoin ad reparandum detrimentum p obligatus exinde maneat, 1. 53: JJ. de furt. * n * Ex vocula contreBatio inferunty quod rerum incoi- fil poralium, feu merorum iurium non detur fürtum; 1 quià contreari, feu tangi non poffunt, $. 2. in- atf | J'it. dé veb, corporal, & 'imorpoml. e4N equé al Tenm J "g^ 254 Trattatus X XV L (ODat rem immobilem furari.quemquam poffe arbitrane tur, quia cum occultari non poffit; circa eam ini- M qua eqmdem, non tam fraudulefa conireG'atie Iferr fier? goteft , 3 [- 9- 18. deæcqmmzd pojej/ ïï tüm, (TO lat C CQ ATU T -l *$ De Damno conira ius,. f:d absque zztzlztatp ]Jroþ'm T illato. p 2097. Deh&a "1on lzzcro/a dqmnum vel quczïmf, fl il ] vel non imped/unt ; $, 29989. Variis enim modis qms ad aliena emolumen- Q1l ta curanda, & quidem vi iuftitiae p poteft obligari. ] ] 9. Culpa véro, qua damnum micrtm, eü vel Qu " "Veologicd, velluridicas & haec quidem , Yi 3oco. Dari poteft ;& conirattu , vel extza 0nmnens EN wntmffmn W 5001. Damna extra contractum, & per quaü deli- &um , ex culpa levif/;ma; & quidem etiam damna p 3002. Velá/ervo, atr pecude nofira fors illata per p leges romanas compeníari iubentur. q ä 9003 Quae quidem probabilius etiam m confuen- Y tia obtinent; [ S004. Licet tantus rigor coniuntudine locorum,mi- X tigatus effe v1deatur. a n $. 2997. . lim -Alteram deh&orum 1uiht1ae adve1forum W li ciatfem conftituuntilla, quae mon lucrofa fünt Q $. 2582. feu ex quibus ille, qui damnum eius- N modi intülit, ninil utilitatis capit, e. g. fiquis K doinum alterius incendit, munere publico m eum carere fecit &c. Hiciam difcernenda eft culpa, & attio, queis damnum aliquod infertur. | Acuo 1am poreíft ita fe habere, ut damnum e2- AE 255 Caput Illk-þ t aita eonatuaiente, et þnþtivo, prout vocamus, effi- C& &att 1] d ciatur, e. g. deftruendo fegetes: vel damnum inferri poteft negative, id eft omittendo cona- l paf:j tum, quo damnum averti, vel bonum pro al- tero comparari potuiffet* , etex oflicioiufti- tiae debuiffet. me. * Siquis bene gnarus, ac deliberate alterius detfi- mentanon caveat, vel eiusdem emolumenta non procuret, femper quidem contra caritatem, & na- l tj " turalem pietatem peccabit, nifi difficultas iuvandi, aut alius quispiam titulus altior eundem ab hoc t10 officio. pietatis eximat, Officia enim caritatis, et ; 0 pietatis funt perpetua, ac nobis congenita, de , & quibus non quaeritur, an ftringant aliquem ? fed li id duntaxat circa iíta poteft in quaeítione verfari, ( n an quis in hoc cafu propter graviores circumftan- tias ab iisdem píetatis officiis non fiat immunis?2- « [ Ut vero infuper contra iuftitiam delinquat, debet jid ii jj ( praecedere pactum vcl generale, quo omnia iura t primitus fuerunt conftituta, vel pactum fpeciale, quod quis vel tacite affumendo aliquod munus, u vel aperte fuam operam alicui fpondendo confii- tuit. Unde officia iuftitiae non funt perpetua, T ac naturae noflrae connsta, ficut illa pietatis, ac caritatis; fed ad arbitrium humanum, ac liberum pa&um initia fua referunt, Iain fiquis data opera, & fuo conatu damnum fciens efficiat, laedit ius reale alterius, peccat contra ju- (j (f ftitiam; ac proin ex omnium fententia tenetur ad il [iti reftitutionem, five quod idem eft, alteri accreífcit jl ius ex damno contra ius ab altero jllato. |5i ve- l j ro damnum folummodo non impedivit, vel bo- l ï bii num alteri non procuravit, non íeinper, fed tui c folum. laedit iuítitiam, teneturque ad reparanduin j r detrimentum, fi ad eiusmodi o»eram vi iuilitiae j fUf fuit obligatus. fil Ubi E. J* Neniges 256 "Tra&atus XX VlIl | ^ 4 Ubi etiam illud exPiica'ftlïi' , qüod Theologi mora- | "les non raro dicunt: Züs m boc cafu tantum [| "j conivacavitatem, mifericordiam €3c. mon contra iu- NOM füitiam péccavit. Quod quidem non ita eft intel- ligendum; ac fi iuítitia prae caritate, aut pletate ! Tucol nobilis, & efficax effet, fed quod plerumque etiam ! füd0 €ontra caritátem , aut pietatem pioximo debitam tend illapugnent, quae iuftitiae adverfa funt: & quod infuper laefa iuftitia ad reftitutionem obliget, quae Qui p reftituendi obligatio ex cominuni fententianon da- Violel —— delibx turt, fi folæj caritas, & pietas violata -ïfueriF 5 '"29'3&-. lr ( 2* 2998-. tf , Wcorf Porto ad aliena damna avertenda, velbo: Qtitter pa procuranda obligatio vi iuftitiae ftringens tinen diverfimode poteft contrahi, ptout fcilicet di- M verfa ratione fidem fuam obftringere, pactum dC conftituere, et operam fuam promittere quis tefci poteft. Aliquando dataenim opera, etfpecia- V 0Ctrl tim, apertisque verbis alteri füos:conatus fpon- Quj AR derepoteft, e. g. pro iO folidis advineamtuam «i- 40 gilias obeundo fures arcebo: aliquando vero id ta- T. of cite; adque ipfo opere promittitur, e g. fi- lia quis militiae nomen det, munus fyndici, tu- 1 51 toris &c. atTumat. Quod fiigitür ex horum Wün perfidia ftudiofe commiffa, vel per incuriam ii deliberate adtmiffam aliquod damnuta in alte- Wt C rüm redundet, quod fua opera, quam vi pa- I N jf i &i, aut muneris in fe affumti debebant adhi- b Wt bere, impendire potuiffent, naícitur ius pet- hl')']( fonale, vi cuius eiusmodi detrimenta alterite- W d farcire tenentur, pro quo debitam operam ime- *h pendere neglex'e'runc. IU I $. 2999- " 257 Caput 1lI. * ologi m .. $ 2999. | tüfi ia j Gol .Verum hic eujpa quoque vel matime ae- t t n fumanda eit; atque haec inprimis vel eít t p Tocologica; vel Iuridica tantum. Siquis itaque unpie t fua opera damnum cuipiam inferat, vel omit- itio deltt int: 0 tendo*debitam operam inferri, ac aliunde fe- qui patiatur, & ita quidem oflicium hoc fuum Qs qu oj d violet, ut probe gnarus, ac fciens, & proin deliberate hoc piaculum admittat, tunc dici- ab tur Committere culpam 7 »eologicam , eoquod reapfe contra conícientiam agendo coram Dro peccatum incurrat. Si vero velagendo, vel [H', Väw /14 " omittendo, officio iuftitiae defit, & alieni iT ftrig A trimenti ita reus fiat, ud ad hocnon advertat, cilict? & propter oblivionem, inopinatam incuriam, » p aut eiusmodi rationem peccatum a fe committi d d nefciat*, tunc eiusmodi culpa mere iuridic [/4 uf vocari folet, eoquod coram divina Nemefi ; 1 nullum piaculum, committat, licet in foro ex- f ' terno, prout vocamus, id elt in tribunali ci- 20 vilr omnino attendatur. Leges enim, & iu- , 11 dicia humana ad interiores mentis nofítrae ub a&us non poffunt penetrare, atque ideo ne- X hot queunt perfcrutari, an fufliciens animi atten- dC j tio adfüerit; fed omnia, quae ab homine fi- ib W Unt, cum praevia cognitione, ac proin liber- J u V tate fieri exiftimant: atque ad foium actum j Ü u prout oculis patet, neutiquam vero ad con- J qu ditionem, vel affectum, & cognitionem men- -u H tis attendunt. if Zram J * chet/vero ab agente, V&l äebitmn Operant otmit- tente cognoíci, quod contra ofüc - Tom. FIi.. R ium juftitiae agat, »1 Y 288 Traö?atus AXFVIII Si enim ad ius, & obligationem muaeris fui non ( t attendat, vel eandem omnino ignoret, contra ju- : qqui ftitiam nunquam peccabit, ac proim faltem. vi iu- ftitiae ad reftitutionem norm' tenebiturj etfi con- j 3 ufun tra caritatem , hum adverterit anam pietatem fe zgere'Aprobe * $. 3009. Eiusmodi porro culpa iuridicà committi TU :: poteft in, & ex occafione alicuius contra&tus fi equum tibi commodatum fpecialis, e. g. vulneraveris, per incuriam occideris : vel po- l teít contingere extra omnem praevium con- tra&um, e. g. fi fimilem equum tibi tamen. fs d non commodatum, nec locatum &c. perim- f prudentiam occidas. Quidnam ftatuendum b X * fit circa culpas in contra Gu admiffas $. 2899. " dicebam: nunc de culpa extra omnemzcon» ü tractum admiffa agendum efc t BoOl Et quidem leges romanae omn em QCulpam ER * tm. etiam leyifimam, & extra contractum cum alterius detrimento admiffam per legem aqui- m lum fevere vindicabant, utpote quae leges L e reum ad re- Md eiusmodi culpae etiam levifhima paranda omnia damna inde fecut a adftringunt, kdenn Idem fi dam- Üj vid. titul. de lege aquilia in infüit. num aliquod ex quafi deliéto fit illatum : & ] &um illicitum fola cul lüen autem q:aft delittum 1 fà pa, & fine dolo, i d eft fine deftinato nocendi EU W. confilio admiíffum, feu prou t$. 2999. expll- cavi, culpa mera iuridica . Vid in inftitut. ti- I* N gulum de ebligationibus , quae quafi lex delicto. ce i P e & Caput LIII'. 259 s ( i Cont cet aliqui haec quafi deli&a a. negotio legis kem v aquiliae parum, aut nihil T ..ufum differre velint. * praecipue | Quoad It p ::e:öEiusmödi quafi delicta recenfentur à legibus fe« quentia; primum quidem eft imperitia iudicis, qui male iudicando litem fuam facere, & ad preti- um litis reddendum obligari dicitur. proem, ?nflit, COfDIm de obligat. quae quaf. ex deli&, — Secundo ob de- QU p ie&la , & effufa a quocunque domeftico tenentur mll patresfamilias ad reparanduni damnum inde illa- 4 tum, licet eius domus meri inquilini, & non Do- y mini fuerint. Teriusi quafi deli&um datur, fi jun t ob aliquid in via fufpenfum, aut pofitum trane [b jf 1 u feunti fuerit nocitum. — Quartum committere aen- fentur caupones, nautae, ítabularii, fi ab eorum [e famulis, non ab.ipfis nautis, cauponibus &c?*via- tuend toribus vel hofpitibus damnum fit datum. De (2 quib, vid. in infüt, titul, de obligation. quae quafi fojn ex. delitt, t L] $. 3002. | É Verüm ne fic quidem rigor legum romano- i rum fatiatur. (f ! Nam generatim fi fervus, vel etiam fi pecus damnum intuliffet, feu prout L yi | loquuntur leges. paupcriem feciffet , Dominus n ï iE Vel damnum reparare, velfervum, aut pecu- dem illi cedere, ac dare tenebatur, qui eius- 1 l gLul Qüäf"* meédi damnum pertulerat, vid. titul. de moxal. [ attion. in in[litut. Idque romani vel ex eo fta- J ) "- tuerunt, ut fingulorum curam, ac induftriam j acuerent, civesque facerent diligentiffimos ; eKrA] vel quod füb eiusmodi faétis culpam aliquam "i | WVI j veram latere plerumque iudicarent, cum qui- J / ] libet a&ionum fuarum fibi fatis confcium , & i R2 Íer- GE . VN * 260 Tnuactaütus XXFIIL. fervis, rebusque fuis, quantum opus eft , in- vigilare cenfeatur. S. DOQA - * | D Et iam ad res noftras theologicas inprimis certum eft, quod fine vera culpa, & absque praevia cognitione, ficut non datur libertas, m lt fic neque peccatum, nulla láefio iuftitiae un- de neque. poteft dari obligatio fatisfaciendi: ó' yx j quaindiu fcilicet hoc culpae mere iuridicae ne- f s« fj gotium ex folo iure naturae aeftimatur. Quan- tum vero ad fenfum legum romanarum diíce- Al [ j punt D. D., an eae ante, vel primum poft Qil fententiam iudicis in confcientia vere ftrin- Q gant. Mihi faltem quantum ad legem Aqui- qu liam verior hucusque vifa eft fententia eorum lo Y qui vim obligandi etiam pro foro interiori, ] $d mox, atque ante omnem fententiam hifce 1e- ln g,ibus tribuunt. $. 3004. Denique ad ipfum ufum fingulorum loco- rum mores confiderandi funt; cum enim leges | VBI'I l ItCat Romanorum nos Germanos, imo reliquas |ut M gentes omnes noftra aetate non ex primaeva at fua origine ftringant, fed duntaxat vim obti- ! l]s neant, quousque leges illae receptae funt, &l- m tra morem, & confuetudinem eae nihil valere ]mþev poffunt. De ufu aliquorum locorum mihi conftare puto , quod cives eiusmodi damna fj ) N per meram incuriam, & absque vero pecca- to illata reparare non fo T ïcaþ[ leant, niü idin iüdij r qio petatur. Ca- ,*a'- Caput. IV. 261 hn CAPU T. IV. De gravi. damno per levem. culpam illato , 63/9 dé ; inpr]:x d pbligatioize inde refultante. : Jibert $. 3oov5. Si grave damnum Theol-ogica quidem, fed t Q levi culpa inferatur, ficund - 3006. "Tunc uullam reftituendi obligationem ali(iui afnofcunt. Vlicen: Sl 5co7. Alii vero talem ad totum damnum, & quidem ] Qu fub £ravi obligatione reparandum : obüringunt, uml Ab eodem tamen 3008. Rurfus alii um Y culpa exigunt. gartem 1aliquam' damni pro. levi ye fit 3009. Verior tamen prae his erit quarta fententia, j AQL qua talis ad fotum; fed non nifi fub. lzvi obliga- tione réparandum detrimentum condemnandüs effe q u videtur : Qtei $. 3elo. Cum etiam alias quisad gra I 2277 m,bl&iam ex | lgvi ofücio obïiggri non raro queat $- $800$. UI m V m erum etfi culpa vefa, & 'Theologica com- f€hq lu mittatur, ea tamen non femper eft gravis, li- cet per eam grave damnum inferatur., Nam j m ficut àquando adeo imbecilles'(umus, ut nulla de damno inferendo notitia mentem fü- Jl r "d beat: ita facilius fieri poteft, ut ca cognitio imperfecta, ac proin ad gravem culpam haud j J fi h fufficiens exiftat. Poteft menti aliqua mali (j n Ípecies obverfari, absque eo, ut eius, quae reapfe latet UP tur. ^ * gravxï.tatis imago eidem exhibea- ( R Á $. 3996» "us 262 Tra&atzz; XXV AT $. 4006.- Hic iam D. D. acriter difceptant, quanta ! de& ex viiuris naturalis obligatio oriatur, fiquis Sci alteri vera, fedlevi culpa grave damnum in- per tulit Et quidem prima fententia vult, talem (0 rj, | ad nullam fatisfactionem teneri: nam ad par- tem noh poteft teneri, cum totius damni ali- fat tio qua caufa extiterit: ad totam , ac proin gra- vem obligationem ex levi culpa obftringere ell, turí regulae propo rdonis, & aequitatis non admit- tunt. pin i, ^ $. 3007. B Secunda fententia eiusmodi reum ad to- o tum reparandum fimpliciter condemnat , id- cit, Qua que fub gravi obligatione. . INam totius damni vera, & moralis c aufa extitit: & quia ad gra- Qul vem fummam fuh levi obiigation e obfítringi füi aliquem , in iure naturae abfurdum videtur, [5 lüc hanc obligationem levem dicere non audent, $. 3008. — Tertia nihilofecius fententia ambiguam —À W hanc prolem dividendam ftatuit, aitque: pro levi culpa levem reftitutionem, & fic partem Tib damni reddat reus ifte, de quo difputatur. Q Nec enim, prout arbitrantur, oportet, Ut T Q vera, etfi levis culpa fine ofuni fatisfactione velut impunis maneat: neque aequum eft, ut W culpa, etfi vera u , levis tamen gravem mulctam üibegc. 5 3009. p Caput IV. 263 $. 3009. Praeter has confuetas opiniones an non , Qu demum quarta aliqua adoptanda fit, ambigo. 1' [N Scilicet dici fors debebit, qL.od grave damnum Ynun per culpam levemillatum debeat totum repara- lr m, LJML ri, ita tamen, ut haec totum reddendi obliga- ! adp tio culpae aequalis, id- eft, non nifi levi$ exi- At Ü ftat. «Sic enim vinculum, morale, feu obliga- n(ï tio culpae, id eft, fuo titulo, ex quo natum )ü mgm eit, coünvenit; fed etiam materia damni, & (l Ti rurfus materia feu pretium reftitutionis erunt paria; neque melior proportio defiderari po- teft, quam ut levi culpae levis obligauo & gravi detrimento, gravis pariter reparatio re- fpondeat. Certe culpa totum damnum affi- i Qd ^ cit, neque eft inaior ratio, cur quarta potius, quam fecunda, aut prima pars reddatur: fed 44 j culpa, quae eít cauía moralis obligationis, ïä Qu : fuitlevis, ergo ex ea gravis obligatio extare jl m non poteít, ne plus fit in effe&u , quam erat: a in caufa., $. 5910. Neque adeo peregrinum cuipiam debet )j j videri, quod ad reddendos e. g. 20009, quis f füb levi piaculo obligetur. Nam obligatio tan- ; j quam notio moralis fuam indolem a materia- ta e. g. pecuniae natura fortirigeneratim non EJ " ! : !u poteít: unde ex fola rei debitae materia nec j* left augeri, nec minui poteft. Scilicet ficut ori- gO officiorum, ita etiam eorum incrementa, Jl i & decrementa non nifi a cauía morali, qua- R 4 lis 3009* 264 Tradtatus XXVIII. lis praefenti negotio eft levis culpa, peti de- bet. Quod autem ad gravem molefHam fub- qu* eundam levis duntaxat obligatio detur, - id in re morali adeo certum eft, ut pro reve- qiu rentia eciam levi officio debita, vel mori quan- &U ( daque neceffe fit Neque enim prout puto; lir $ admittet quispiam , quod quis ad evadendam Intett mortem e. g. levi innocentem odio pesfequi, | u fnong dimidiem crapulam bibere, aut piusmodi abs omni piaculo perpetrare queat. Et haec de quide ejf.&u delictorum ; nunc de modo, quo elus- dteruj modi delicta damnum inferunt. *- Cnfii (&di; CAPUï V. m Ynlurt De js detrimentis, quorum qz*zs caufa duntamz moralis exifüit. 1Ce 3 uf L3 3011 Et.am efficacia morali ahenorum damnorum aüter caufa effe aliquis potett. $. 3012. Unde caufae moralis aliqua regula ftatuitur , iC exlet ex qua $. 3013. Infertur Dzo, ad reftitutionem oblwan, qui noxium alteri errorem perfuafit. $. 3014. !ido Idem de eo, qui mandato, laude &c, voluntatem alterius ad damnofum fa&um permo- * vit. l $. 3015. ZMandatmm tawen facilius, quam confilium ] E retractari poteft., t ] .. 9016, Ex regula:confequitur //Ii/o, damna non grae- ET vifa obligationem reftituendi non inducere. QU $- 3017. Idem confequitur [Zto, fi damna eiusmodi Guf non fint iniqua., | Wb , uj $. 5011, 265 put F. j pna - $. 301l Ym ii etur, 1 I niuftum damnum eft confiderandum quoad 0 9 ejrium, qui inde producitur, & rurfus fecun- Qriqu dum eum «modum, quo damnum iliud effici- QU U tur S 2931 lam. detrimenta alteri poffunt aden ere huc- inferri na.dum opera f syfica, de qua palt "usque actum fuit, Xfed etiam efficacia quadam morali : E e g. fiquis alteri rem quamdam non : at quidem ipfusmet auferat. eandem tamen per i d alterum auferri fuo mandato, confenfu, aut confilio faciat Et quidem de hac morali no- cendi methodo omnia ea dicenda funt, quae a$ 2931. & deinceps de damnis phyfico quo- dam conatu illatis docebam. Nam etiam iftae iniuriae aliquando nocenti emolumentum, alia du ""*gæ vice nihil commodi eidem afferunt Item caufae hae morales nunc fine culpa, modo ao autem cum culpa vel iuridica, vel etiam theo- logica &c. ad alterius detumentum vim fuam datuith - N gl exíerunt. fl d- $. 4e12. T Quia tamen eaedem quidem leges circa Fffü' utmmque cauíam , moralem fcilicet, & phy- ficam obtinent; in caufis tameii morahbus il- TU lae lepes ditliculter applicari poffunt: non ;W erit otiofum aliquam hic regulam ftatuere, ex qua obícuriores aliquae confecutiones circa Ti j caufas morales deduci poterunt. ltaque fta- tuitur fequens regula Toties quis iniqui damni caufa woralis exifvit ac proin alteri ad illud re- 5 Jl paran- | 266 Tmäatusx XXVFIII. parandum iure per[onali obfiringitur , quoties *oel Ve docendo intelleCtum ,. oel qmovendo. voluntatem. alte- vius, eundem quis ad inferendum dammum permovet i ita, ut damnum illud. fecuturum , C iniqu um gæ —pæ'a;:L?ie no nt Ex qua iam regula S.-3013. S'eqiüdw LIno, vinculo iuris perfonallis, & reftituendi obligationi fe implicare, qui di- cit, viam a praedonibus tutam effe, fi rem Qu aliter fe habere noverit, & alii eius teftimo- nium fecuti exinde expilati fuerint. Item qui iudici caufam aliquam fuaopinione iniquam iu- ä ftam effe perfuadet *. Qui a&um turpem ali- : quem honeftum, & licitum effe mentitur, fi alium exinde corrumpi poffe, periculum fi t **. Denique huc pertinet omnis humanae ratio- nis deceptio, ex qua damnum fequitur. ä | * Habent hic Advocati, & caufarum -Patfoni, cur foliciti'fint, qui omnia tentant, aucoritatesy Tationes, teftimonia, aliaque. adminicüla accumnmu- lando, ut caufam obtineant, etíi tacite fuo iudi- cio in caufam advéríaim magis propendeant. ldem de tütoribus, procuratoribus, fyndicis , Princi- pum miniftris, ac legatis &c. Non poteft dari fmunus, pa&cum, religionis, ac pietatis officium , ) quo ad oppugnandam veritatem , & evertendum u ius alienum obítringamur. W 3XCK Poteft perverfam do&rinam retra&ando alterum L a noxio errore liberare, & fic illatam . iniuriam N refarcire, Huc pertinent, qui libros perverfas - do&rinas continentes edupt, imprimunt, vendunt, tuéntur, Item Do&ores, qui in re morali con- N tra propriam confcienþia1n docent &c, AT eruu 1 267 C aput V. U Verum etiam illi, qui vi, aut quacunque fraude m dictn ( peccatum grave induxerunt alium, ex iuítitia te- ) J nentur, detrimenta gratiae per monita, obfecra- tiones, preces ad DEUM fufas faltem utcunque, um Nam haec refti- & per partem aliquam teparare. tutio quoad materiam poteít fieri, reddendo bo- num facrum pro detrimento circa bonum facrum illato huius reftitutionis obligatio etiam urget. Maxime tenetur alterum de errore docere, fuam- of 1 IU que deceptionem prodita veritate abolere, qui do- ,qii étrinam noxiam incautis aliorum animis infculpfit. ,T li ) u vero abs fraude, fed folis precibus, aut blan- 1 sf Ql ditiis ad peccatum induxit, pro /olo peccato, & li I l damnis in /olum peccantem redundantibus nihil tenetur reddere: nam alterlibere, ac probe fciens qua rpemL confentit, ficque iniuriam, prout videtur, non eft paífus. Atque fic plerumque fentiunt: mihi WUU tamen circa hoc nefcio,. quae folicitudo eft5 nam m i^ periculofam tentationem in altero excitare certe j t contra caritatem , & pietatem eít, Poenitentes enim acerbiffime dolent, & merito dolent, fe in ( | manus feductoris incidiffe; atque ad fufllaminan- l" dam animae pugnam, &ad periculofos hos ignes tof fibi fubjiciendos praevie nullum certe confenfum Qorid jts] T praeftiterunt, i " ii W l $. 3014« p Quia vero damna quandoque inferuntur otef'f : ofädbr' movendo voluntatem $. 3012, ideo fequitur Lido, jf l ul ad omnia ea refarcienda quemque teneri, ad quae alteri cwidam inferenda, mandato, laude, a[vg[ J ac demum folo forte exemplo aliquem indu- ii Xlt. Ubi tamen probe advertas, quod pravi f [l dif! mandati, aut exempli auctor teneatur repara- &i j ! re damna illa, quae alteri cuipiam tertio eve- um, " : ge,rïunt:, nam illa, quae eiusmodi mandat iL il aut tss 269 Tra&atz;s. AXXFTIF. r 0nQr aut confilium fecutus tolerat, ipfusmet däb*et? puif ferre, utpote in quaelibere confenfit, prout $. (s 3013 ** dictum eit. ^ Aliud foret fi fraude, & füer Ts ü; ,de;eptus ab altero inductus fuiffet S 3013: $ 4015. Ín eo infüper confilium, do&rina, & ex- E emplum, vel alia eiusmodi prae mandato $4 poffunt ad inferendum damnum efficacio- lg ra effe, quod mandatum fimpliciter revo- X cari queat, ita, ut deinceps vel nullum dam- $, num fit fecuturum; vel fi fequatur, illud cer- Wl te non ex efticacia mandati oriturum fit: tui Qodo enim àmore, vel au&oritate id fieri non po- dum teft, cui tu adverfaris, quodque tu fieri non tl VI1S "Tua tamen doGtrina, confilio, & ex- emplo praevie dato ad nocendum aiter mo- " veri omnino poteft, etfi tu repugnes, alteri deinceps diffuadeas &c. Unde retractato man- dato nunquam, bene vero poft retractatum confilium, vel exemplum obligatio reítitutio- nis poteit dari. $. 3016. Ut vero quis ex morali induftria obliga« EE - d L sE tionem perfonalem contrahat, requiritur, ut damnum illud, focuturum . effe. praevie. moverit .. 3912: ideo recte, & IIltio quidem aíleritur, Dä [ quod ad damna praeter exfpeCtationem eve- nientia reparanda nemo teneatur. Sic Toius » j occidens aliquem, Caio, eiusque familiae non diciis leigat,ur propterea, quod Caius falfis in onef Caput V. 269 d oneratus, & vi tormentorum confiteri com pulfüs ultimum fupplicium fui ii l"( cerit, & mno- fUL 1Q £X cens familia graviitimis calamitatibt L* 4 pofita ii ( fuerit fi triftes has caedis fuae confecutio- of M nes minime praeviderit 7itius. $. 2017 ( Sed damnum illud etiam debet effe qumzm mundd S. 53012, Unde habetur /7to, c juod nulli ob- W ligationi perfonali quantum ex w/hz*z 1fe obno. )r[C Xium reddat, qui alterum a bono confequen- 1f r do, vel damno evitando fimpliciter iimpedi- lui t vit,'pravi licet affectus ftudio id fiat: dum- f U modo nulla fraude utatur, & alter ad obtinen- Dol ll dum illud emolumentum , aut ad evaacz*xuum en malum nullum 1us habeat. * ( t * Huius affertionis exempla forent G Caius in. Mae- t m viur aliquod beneficium conferre paralaa effet, d & Dtius ex ódio Zaevii fimpliciter, & ab jsque mendacio rogaret Caium, ut alteri Uï us ean )d ltfdwm utihtatem 1mpcruatu1 ldem fi debit un , vel re- fütutionem ex ini uria fibi competénteii 'Hdel!!ü u remittere vellet Caius; & Tiius meris precibus, aut veris rationibus , attamen mero odio adaclus ab hoc propofito. Cannmn revocare conarecur Hu- iusmodi enim conatus Uunplis non tamen quwä funt, ( [49 Ml jf l CAP AT VI ('gl ;PIUI, De iüis whganombm, quae ex Laefo bonore ,. aut ex 4 vub orí my R? Wur. ] evt iniuria CZTCGJ(HI/MWZ ülla Fh l $. go19. Gratia, & morwun honejhzs ef'r pnmum genus Ti Lonorum D du $. 8019. ( "T n — Trattatus XXVII. L 270 W^ * 5019. Secundum bona corporis; tertium bona fa- | ii ?H£5 & quàártum bona fortunae conftituunt. lic 3020. Omne bonum aliquo ofhcw voluntatis eft quat dignum. —— - Sed etxam intelle&us. omni bono interiorem a qui G —^ 3021. exiftimationem, & exteriorem honorem debet bon i^ rl . o22, Licet ille cui ifta deferuntur, pleraqué in Tg/' 1j) folum DEUM referre teneatur, [Lit L 3023. Honor, & bona exx[hmatlo eX pielates & u iuflitia debentur, x ( w u . 3024. Hic contumelia, conmtmm, improperium s . 3025. Omnis item actus /ionori alieno adver/us ; C LJ 3026. Ac denique a&tus bonae de altero exz/immtzo- "i contraàrii exphcwtui r ti z 3027. Su/picio, & fors etiam dubium nunquam j 4 " 3028. Bene vero temerarium iudicium lethale pec- catum effe poffunt. 2 3o29. JDetrattio eft. alienae famae occulta, & iniqua laefio. Quare huius criminis rei ^ t U e 3030. Sunt Imo, mu wnicuni (rrwe peccatum, lido, qui de mortuo; ALltio, qui delidum obtwlo- Qj 9ne deletum notum faciunt. Sed Tii, j [ 303t. 1770 Exiam megando & tacendo egrepie fa- ü0m a; & bis : 3032. //to Vel novum, & diverfae fpeciei crimen qdeir de homine licet ex aliis delitis infami prodendo: f il Flto item verbis aliquando amb/guis duntaxat, alienae famae inique detrahi. Tüi Ex eadem definitione habetur VIItzma, fal- $. 3033. lob /um crimen in alterum confingere nunquam; Wer ä)æ : O34. Bene autem uerum prodere sliquando lwtum e(fe. g. 3018 L Cïum bona honoris, & famae non phyüca, fed morali potiffimum opera laedantur de vi- tiis contumellae, & detractionis, utpote quae — put. V. 271 | bort d deli&a iuri honoris, & famae adveríantur, üuit, hic potifimum agendum efle cenfeo. Jam at d quatuor bonorum genera in nobis dantur: ex - TOERRIORS quibus primum eft bonum gratiae, & quae cum * deU»l bono gratiae in hac providentia coniun&ta eft );E[QQIIE j ?norutn. boneftas , atque actuumWeoftrorum iu- ftitia. p.&'a "m JUALUP "* Reapfe tamen morum horneftas a natura originem trahens donum naturale eft; quod beneficio gra- founs tiaec non tan:um genere5 fed tota natura inferius Y eft; accedente tamen gratia miram dignitatem par- ticipat, novamqueé prorfus indolem induit & fic f IU if ad eandem cum gratia benorum claffeni pértinet. thale $. 3019. x E)r t uu Alterà bonorum claffis fünt bona vitae , & pecc«- ----- corporis, quorfum etiam ingenium; indoles 1n1-» i u mi, robur, ac decor corporis fpectat*. Ter- tium bonorum genus eft bonor, & bona de no- m f) bis aliorum exifimatie, de quibus $. 3023, j U deinceps tra&tatur. Quarto loco veniunt bomz Jl'Od foriunae, qualia funt divitiae, potentia, et fi- du milia, quae fcilicet non tam noftraopera, nec iIti , nobis congenita, fed profpero cafu acquifita Jafly fuerunt, ** jo f * Sed ad quam bonorum claffem fpe&ant bona do- &rinae? quia hoc genus bonorum triplicem habet caufam, triplicem parlter bonorum indoleim par« t1c1pat Scientia enim, & eruditio eff nobilis in- genii partus, & fic pertinet ad bonum vitae, & corporis:; cumque non raro accedat benefica alio- lii rum inftitutio, aliquid ex bonis fortunae habet : " prout demum proprla induftria doctrinae decus T &omparatur, etiam pretxum virtutis babet. Puta [ fü ao 79 Trattatus XXV 11l. d (i ex amore virtutisfcientiis, ac bonis artibus ope- ram demus; fi enim eminendi conatus , curiofa íciendi libido, aut merus quiscunque dein fenfus ad literarios labores nos alliciat; tunc fcientia, in quautum à nobis, ac aofira indufivia procedit, non d bonum aliquod, fed vitium , ac proin de genere ! hon malorum e g'ïq? Ü *3* A[t prae hac praevia quaeftione diflicilior eft fe- quoq quens:'quid eft nobilitas: an eft folidus aliquis Vend titulus, ex quo aliquid officii nafcatur ? aut li, t fiquid fit, de quo genere bonorum eft? Ego Qul iüdico (nefcio an re&e) nobilitatem dividendam effe iiieam, quaead'virtutem maioruni, & in eam, fer Vl quae ad emtionem. & pecunias a maioribus pro mn& j I comparanda nobilitate expenfas originem fuam re- (int fert. uantum ad priorem virtus omni honore ( digna. atque ad primam bonorum claffem refereine da eft, planeque digriflimum eft, ut eciam in fe- lt ris nepotibus honoretur, quod in ipfo auctore vir- d tutis fatis honorari non potuit. Sed quantum ad LU ipfum generofi, ac nebilis ftemmaus furculum haec nobilitas eft meruim bonum fortunae: nam (fit non tantum a divitibus parentibus natuni effe, fed etiam ex imaioribus multa virtute confpicuis de- fcendere nil nifi propitiae fortis beneficium eft Ubi $ etiam illud advertendum, quod ex celebratifüimis tofe magnorum Heroum virtutibus ftudium propriae Em utilitatis, negotii feu caufae anceps iultitia, alio- rum auxilia, ac denique ipía fortuna magnam &f ti äiu- [ ctl Al ftae 1vaudis paitem decerpant. l flgr Quantufn vero ad nobilitatem emtitiam, quae folis Ó fortunae bonis paratur, plusin ea non poteit dari, h lii quam in eius titulo, ex quo nobilitus haec ortum fuum ducit, eftque tanti pretii, quanti eft illa pe- il ] A cunia, quae pro ea comparanda quondam expenfa fuit, $. E 0209, u d l Caþ.uïq PL 27 " aUSQN $ u li Ua $. 3020. deit ïen:';: (ie .. Quia vero omne bonum honore dignum ?'05':(!.4:& n gt eft, & omne re&efaéctum five a DEO, five ab homine exiftens ofücium aliquod pietatis me- retur, omnià haec tria bonorum genera ali- f 11. l quod reverentiae, & laudis penfum fibi iure ii qiäï,»!ïi vendicant. Mens iam humana, iuíta effe ve- n J n | d E? lit, tam ex parte rationis; quam ex parte affe- d üs bonorum quorumvis dignitati aliquod ob- j W*s fervantiae tributum debet. -Et quidem quan- ortus P l Ti 1l Hil tum ex parte* voluntatis ,. quemque pro ratà dignitatis fuae amare, ac fovere, quantum fie- ni A U rem ripoteft, omninooportet, Sed deofficio yo- q I luntatis hic non iuvatagere: fed potius eahic " u J digerenda fumo, quae intelle&us, aut potius voluntas quantum ad actus intellectus alienae J dignita-ti praeftare tenetur. ini « 1 U ö. 3()2 L. ! jj dl Scilicet aliena bona debemus di$no iudicio ebritid profequi, eaque magni n - aeftimare, ficqde per » actum ntermum alis debetur officium bonae 1td Jdnaül v exifümationis, feu famge: fed etiam a&u exte- riore tenemur nottram reverentiam competen- ti fignificatione conteftari, quod eft bonum que Q honoris, de quo APosToLUos ad Rom. XII[: u f " Reddite ergo omnibus debitas - — cui timorem ; ti- u o [l p ii " morem , cui bonorem; bonorem Cgv. lli tam-en 8 3025, Quibus eiusmodi honor debetur, atque ! 30;01 defertur, folicite caver € debent, ne ex alie- Jom VIII, no ET j 7]vattatus XXVIIH. 214 mö honore aïiqixid inique fibi ufurpent, ac velut honoris aliquod furtum committant. C Omneém enim honorem in eum fincero affe- dam &u, & aperta etiam profeflione derivare te- -] qux nentur, cuius eft ille titulus, propter quetB Vitat honor ifte debetur iisdem, Sic honor ob divi- ! flaty tias, & bona fortunae, (fi quidem propter ifta EULT aliquid honoris cuipiam debeatur) ifte inquam |Lq honor, hominum e. g. parentum, agnatorum ! euiti beneficio, aut certe divinae providentiae to- fate ( tus debebitur *. Rurfus bona naturae, & cor- Int d poris folius Coxprvonis dorfa íünt. Sed t oon etiam bona honeítatis, & iuftitiae maximam etrim partem gratia, dein XTERNA illa lusTITIA, Yentio a qua actus noftros omnem decorem trahunt, dietur, fibi vendicant, Et licet opera noftra rette gefíta, tanquam libera, a no ftro arbitrio de- p , Ícendant , ipfum tamen arbitrium a Dzo com ditum, ipfe infuper arbitrii rectus ufus auxi- N liis, legibus, poenis, naturali concurfu, & nef- (uod cio quot aliis fubfidiis praeventus, & adiutus (ebit fuit. * Ut adeo exigua plane particula hone- Qum ftatis, noftrae voluntati imputari queat; noftra arrogantia fe etiam ridiculam faépe re- ; atur dat, meritoque fuftineat reprehenfionem il W n lam: Quidfuperbit terra , &2 cinis? K.ccLESIA. Ütr X.9. Sed haec de ufu honoris praeter ordi- st nem: nunc de iure honoris doG xenda. t;rina perte- 7K Nam in quantum bona fortunae ex noítra opera habemus: ea velad virtutem, aut vitium perti- nere videntur, prout nofter ille conatus a fine» V f & circumflantiis honeftus , auc vitiofus fuerit I .$.3035. EE Caput VI , 275 pett, t $. 3025; t (ato d Cum itaque Pona exifTimatio, & exteriorquïe dam Pbonor UPU multis debeatur, iam habetur aliud . quoddam genus bonorum » n qu » quod inter bona rabdi vitae, & fortunae medium, & fic tertio loco n ftatuunt: Pid.$.9019. Melius enim cft. nomen 1 " bonum , quam divitiae multae. PRovERB. X XIT. flriqi m 1. quod quidem bonum honoris, ac bonae Qettte? exiftimationis quantum de iure naturae ex pie- tate debetur, cum omnia bona aliquo cultu i '? ;:: Uf k. fint digna. Cui obligationi communis ufus, & confenfus gentium pro fama, & honore &mw acerrime'pugnantium univerfalis aliquod con- fusrità mf ventionis ,. & iuftitiae vinculum addidiffe vi- detur. Unde peccati huic officio adveríi na- ol f tura, & indoles facile explicatur. ia j Tl $.002 ais W' Scilicet hic attendendum eft bonum; OB ii u quod aliquis honor debetur, & attus, .quo debitus alteri cultus detrahitur. Quoad bo-. od l num poteft alteri inique. exprobrari defectus n le M ex culpa, & fic fit contumelia; vel defe&us u M 371 ! natutae, & corporis, & erit concit U UL "; wel 1(1 n egeftas fortunarum , & harc exprobrationem 4 (/C):"E vocant Zmproperium. Et haec differen 1 t;ig fe aeVP[ 01 habet ex parte bonorum: " j $ 30 2-5'5 F ]0111[3 1 A&us vero, quo alterius honori noceturs tiüll 4f Vel attus snentis, vel aftio quaedam exterior co- mli [1) ram,. & alteri velut in faciem ingefta; quales ul , g&io- a Tyattatus X XVLI. 476 ^ a&iones fere funt eae, quas retuli. - Et hae honori in propria fignificatione accepto, feu exteriori de alterius bonitate . conteftationi T contrarii funt. Sed etiam actus mentis, & alieno honori adverfantes, & qui famae, & fuf x l bonae exiftimationi opponuntur, funt in du- QU plici claffe, Vel enim bonam exiftimationem üt in propria; vel in àiiena mente extinguunt.- - Qu 5 5026. !t In propria menté alieno honori detrahi- Qu Ti tur temerario iudicio , dubitatione, vel fufpicione ; l. fi nimirum as fafficiente vatione malum de alte- I UE ro quis iudicat, vel inter bonum & malum iudicium circa alterius probitatem fufpenfus li haeret, vel demum alterum quidem bonum d effe adhuc cogitat, fed tamen de eiusdem lu l improbitate formidinem , feu fiita vis, iudi- T cium minus probabile deliberate admittit. Ubi bis tamen probe advertendum, quod tunc de- &e dul mum eiusmodi actus alterius iuri, ac bonae exiftimationi adverfi fint, quando abs fuffi- lef cienti ratione iisdem indulgetur: nam fi ratio- n nes probabiliores de alterius furto adfunt, quilibet abs temerario iudicio eundem pro- babilius pro fure habere poteft. Scilicet nec alieno intelle&tui per mendacium, nec etiam Hhs( intelle&ui proprio contra pondus rationum H vim adbibere licet: eoquod humanam ratio- Aj nem quamcunque errore aliquo ftudiofe im- lk buere, femper fit impium. Quod fi itaque abs u iufta ratione circa bonam de altero exiftima- E d tionem deficiac : peccatur; & quidem u $. 3027. Caput . VI. $77 D li al | $.. g027. , 1 diatun Non nifi leviter, fi id per meram fufpi;cio-. QU U nem contifgat: nam ficalter non obftante hac Tlde. o : fufpicione fimpliciter pro homine probo per 'jn d iudicium probabilius habetur. Unde S. Àv- WOH GUSTIN. 1n epiftol. prim. ad Corintb. C. 4. fcribeng JUnt, ait: Im fufDiciones , ficut & in alias tentationes , quae oriuntur ex bumana fragilitate , frequenter Pncidum bomines etjawi iu[li, & timorati. Sed dea quid cenfendum de eo , qui de probitate alte- fj rius fufpenfus haeret, feu dubitat, cum ta- deue men maiores pro illius innocentia, & leviore$ molt pro deli&o eiusdem füppetant? Et aliquam [pcnfas huic iniuriam irrogari manifeftum eft; prae- bonit cipue, cum etiam dubia in meliorem partem in- jusd terpretanda fint : Reg. 2da íur. Sed an haec iniuria gravis, aut levis exiftat, parum no- . Jlldï u bis eft exploratum. Mihi, (neício an re- x d G&e) haec iniuria levis effe. vi detur, eoquod Dant dubium fit omiffio iudicii, meraque negatio; g 1 negationes autem, nifi alia moleftia accedat fl parum noceant, Áiti p 5.'« 30.2841 D Judicium. autem, fi fit temerarium, id eft Qu absque praevalente ratione conceptum, eft ynüt gravis iniuria: nam qui detrabit fratri, aut qui at* tudicat fratrem , detrabit legi, 6 iudicat legem. g Iacosz. IV. 11. ubifane apparet, fat delica- el äbS ta effe iura famae, & bonae exiftimationis; Jf lum grave peccatum conftituit aliquis aétus , clvancularius', quem nemo .a,'d.vcrtit, quem i p. ! j ] 3 fe 278 Trattatus XX VIII. | M. íe laefus non fentit, & ex quo nullum pror- tU. fus tolerat damnum, qui demum actus 1n men- te folius temerarie iudicantis delitefeit, in ea- | Q qi que brevi abs ullo effettu emoritur. $1 enim QT ex temerario iudicio aliud detrimentum in al- T0 &erum redundet, tunc non merum iudicium -to Qu temerarium, fed ex laefa pieta LA«a aut iuftitia j fpeciale peccatum babebitur. * "* Graviffima funt verba APOSTOLI ad. Reman. C. IT. jcribentis: Propler quod iuexcufabilis.es o ltos 1o omnis, quiiudicas. Im quo enita iudicds dh. NEE Leipfum condemnas €zc. í l $ 5029. Verum non tantum in proprig, fed etiam in alita mente bonae alterius exiftimationi 2 praeiudicium poteft inferri $.. 3025. Atque 025 ;vo id:contingit per detrattio ^. quam definiunt, quod fit alienae famae occulta , ^ & iniqua. laefte. Q Tia Quae quidem duplici ratione poteft continge- Ye re, ícilicet verwm, fed hucusque occultum vitium propalando , vel falfum confimgendo. At- de Qlo que ex definitione detraCctionis, & ex priore eiusdem fpecie, qua verum, fed occultum ü x vitium proditur, inferunt fün ( $. 3030. T hi Ino, grave peccatum committi ab co, qui alterius grave peccatum, etiam unicum dun- taxat, & infuper unico vel maxime taciturno narrat. Quae quidem per rationem ex teme- D 'ario iudicio petitam $. 4038 facile evincun- : tur. - COUHNNEEISS Caput. V. h 279 tur. Ilio, idque , etiamíi reus iam fit mor- m j gt "tuus, ex fat probata fententia obtinere. IIItzo, quod etiam is gravis detractionis flt reus, qui qu n Ser criminis memoriam iam oblivione deletam re- centi narratione refricat; vel fi crimen in u- 1 noloco pub:cum, mnarrat etiam in alio, in 1Ud1C 1 EULU quem commifli criminis fama pcrventura effc non videbatur. * 7* Ab hac tamen affertione excipiunt eum cafum, PNM.U ] IT in quo quis per ítntentiam. iudicis de aliquo cri- mine fuit condémnatis talis enim fimpliciter, & *11»',) h in poenam delicti bona exi iU. íf^in 1atione ) c publica fama privatus fuit, ut proin nulam ampliius de- fuper iniuriam, pati queat. Án vero cáritas, ac naturalis pietas inregra, aefalva permaneat. fi abs ratione, - utilitate talia dch&a propalentur s nolum aílezere.. d mau IT $. 3031 hu " Ex definiione detractionis infertur /7to, TiniU T quod circa bonum famae alteri inferatur iniu- ria, fi aliena re&tefa&a negentur, minuantur, Qily « vel etiam taceantur, cum. eadem prodere, ac de iis. teftimonium dicere ex munere, aut pa- )! &o quis teneretur Si e. g. dux belli obten- p ' vt ta victoria eorum, qui fpeciali laude digni funt, nomina apud. Principem reticeat: idem de Superioribus fubordinatis, cum fubdito- rum dotes, & merita Superiori maiori non fideliter referunt &c. $. 2998. & 2999. ( ) yüP 3032. " jl Ex $. 3029 eruitur Pio, etiam eum inique li n el u alteri detrahere, qul novum aliquod crimen 4 de Q "usf* 280 Trattatus XXVIL. de alio prö*dit, etfi ille de aliö'qtlopialm iam. s infamis.fit *. Et V Ito, illum quoque iniquum V detra&üorem eífe, qui delictum: alteriüs ut mere auditum, vel ambigue narrat, fi audien- XC ï tes levi eiusmodi narrationi fident adhibituros. atc effe, praevie fciat. Aliud utique dicendum, f fi füa relatione nullum iudicium, vel affen- 5 fum a fe obtinendum effe, fecurus fit, L5 quidem prudentes vagis narrationibus non fo- lent credere; apud leve vulgus maius peri- culum circa hoc folet effe. E 1 * Ubi .tamen merito excipiunt, (i de pluribus eius- Ti dem fpeciei delictis publice reus quis exiftat; tunc, fe enim aliquod fpeciatim divulgare non eft iniquum. d Sic e. g. de publico praedone, ac plurium rapi- narum reo, aliqua depraedatio. ett hucusque ig- m*ux r * nota 1'pe,ciati»m'æ & absque peccato. narra;i poteit., lii o ov R cxndedurcae. .. ocuif t N l $- 3933. ( Ex eadem fíemper definitione habetur VIlimo, falfum crimen alteri imponere gravi- &r, ac porpetuo malum efle, ut id neque-in fui defenfionem permiffum fit. Unde ab Iv- NOCENT. Xl. damnata ,. & 43 propofitio eft: Quid ni non nifi veniale fit, detrabentis: auttorita- tem magnam fibi noxiam falfó crimine elidere? qua- re falfum crimen in alterum confingere nun- quam licet; verum tamen, etíi occultum ali- quando pandere non adeo eft malum, ut ex ipfa detractionis definitione $. 3029. - $. 3034. Habeatur 7IIToa confecutio, quod toties; ri- deli&tum hu.cusqgg ignoratum uni, aut plu us 3 Caput V, 281 wkiam ff bus referti qubat » quoties delinquentis falus, iquur vel aliorum . innocentium grave difcrimen id: ts u IBit: dummodo hoc innocentium periculum HC ex culpa illius defcendat, cuius peccatum nar- TT Fare quis parat*, lfaec enim famae laefio non Vodi eft iniqua. ** o f n 6 " " ) i * Sic peccata, & peccandi pericula ad fuperiorem deferre pium eft, fi alia alterui n emendandi via tf non fuppetat, Item fi homo-non fanae doctrinae j ger.i- alios regendi, vel docendi munus ambiat: vel fi- quis reipublicae, imo etiam privato tantum rui- nam, aut damnum aliquod paret. Rurfus fi ho- bus & ht; uN mo non tantum unius, fed plurium furtorum reus , & fic furtis affuetus alic À ibi pro famulo con- iniqu'. duci petat. jm t 'Iïlu.d tamen notandum, periculum damni ita quidem NU j pOIdï requiri, ut damnum illud iniquum fit, ac proin innocuo immineat; & quidem ex culpa illius . de cuius vitio promulgando agitur. Unde egoó. non E abett aufim probare, fiquis de altero e. g. adulterium Occultum, non amplius iterandum, & deinceps 3 gïäï?»" nemini nociturum ad fuperiorem deferat, tantum Qu Á ut eum ab obtingendo munere impediat, quod ) talis denuntians pro fe ipfo, vel alio. quopiam fibi dile&o preníat. Licet enim publica iudicia, oet & accufationes iuftae fint: iftae tamen ad. commu- jl nem ütilitatem , ad publicum exemplum compara- . quz: tae funt; ac proin ad privata commoda-detorque- ri minime debent. | Hiiï?' Aliud foret, fi reus ex deli- &o fuo ad illud munus. ine ji indignus fuiffet redditus. ptus, aut *vki, legum [ ** De caufis obligationem reftituendae ?alnag tollen- tibus vid. infra S. 3072. (s : $5 J TRA- M As 282 i l h ä Tnt * RVi Wt TRACTATUS XXVIII L Ball DE RESTITUTION E EX OFFICIO IUSTITIAE DEBITA. * Ài fudi Ü ATUT' L $ Y Z)e Fontibus vo[ftitutionis ex. quibuscunque. virtuii i l -,'( um bus. debitae. Quo. S 3035. Laefa iuftitia ad reflitutionem iniquam öbli- nne gat: $ 2036. uod ctiamnde aliüis virtutibus timide afferitur; lt l $. 3037- Saltem fi earum titulus poit laefionem perdu- dele ret, 3038. Quod in exemplo ad religionem pertinen hi T feu explicatur: T S. 3639* Atque exin ad alias virtutes tr—ansfrctu,r.' 1 enir $. 3035. plet (ier (s Ofïïcïum iuftitiae, fi laefum fuerit, 1160 fibi peculiare habet, quod ad reftitutionem homi- "i niilli, cuius ius laefum fuit, faciendam obli- Wte get; prout communis habet fententia, Ex qua receptiflima fententia etiam illud habetur, quod reliquarum virtutum officia ab aliquo forte violata aliud non petant, quam ut foli DEo per dignam poenitentiam pro eiusmoct! D fs deli&o atishat. Kt quidem in veram, mirabi- O 1. - "n Caput [ 58 E6] Y lis huius, quae circa iuftitiam obt/ineyt, diffe- rentiae radicem iam $. 2982. non nihil inda- gavi, fubdubitans, an non forfan etiam aliae 1 virtutes quaecunque ad ref L 'itutionem obftrin- [l gant, fiquidem forte earum officio quis defuit. TITIR :$...3036. Nunc vero (nefcio an fátis f'ol*idä) haec fufpicio magis, megisque augetur, ut pene iudicem vim ad reftitutionem oblizandi omni- bus virtutibus communem, & neutiquam foii p Q juftitiae fpecialem effe. Cum enim omne off- «ium, ac tota generalis iuftitia cultu, obíe- quio, ac reverentia fit digna, & ita digna, ut in explendo quolibet officio illud primo,. & z ultimo noftra a&ione, ac intentione fpectare g o debeamus : mirabile, & fenfui intimo adverfum mihi perpetuo videtur, quéd alicui virtuti, pertina::: feu officio nihil amplius debeatur, quampri- mum ab aliquo violatum illud fuerit. Sic e['!ï. enim ad abolendas obligationes, & nosabex- pletione officiorum eximendos iniuria, & obe- dientia aequaliter aptae forent, & ad evaden- das aliorum iuftas exactiones extra negotium m vulgaris iuftitiae generatim nihil aliud requi- nit f reretur, quam iisdem deeffe, ja $. 3037. ]aþeü dl Et fane nefciq , an non alios in hac mea y ? qualicunque opinione tacite mihi confentien- IN fl tes habeam, dumin vi ad reftitutionem obli- il It j Iu gandi omnes virtutes pares facio, Nam ita Qi» m 284 Tmä"t;zifusx NIX diftinguendum hoc negotium cenfeo: vel iilä ; fr m titulus, quo oflicium quodcunque nititur, poít factam iniuriam ex quacunque ratione Tüff * ceíffat; & tunc nec ex iuílitia, nec ex alia quacuüque virtute a fe violata quispiam ad re- fticutionem obligatur: vel titulus ille debendi poft oficium neglectum, aut violatum perdu- ratadhuc; & quaelibet virtus ad explendum ï fibi debitum officium obligabit. .Et fic om- nis diverfitas in hac reftitutionis cauía ceffat. Sed agg aliquot exempla percurramus. v $- 3038. ï; Sic forte Caius priore ahino. oiïïciavirtutuni; : Tlieologicarum, ac religionis per iuftam men- " furam explevit; Titivs vero eadem ex integro neglexit Hic iam praefenti anno emendatus eandem cum CWo religionis menfuzam, & qualis ex iudicio prudentum in fingulos annos debetur, Dro exfolvit. . Iam apertum eit, quod hanc officiorum portionem praeftare teneretur, etfi priorianno SUPREMO NUMINI omne debitum exfolviffet: & certe ad tantam relisionem etiam non tantum negligens ifte Titius, fed etiam diligens Caius adítri&us eft. Nonne fic totum prioris anni debituma 7710 ij inexpletum manet ?- Dic obfecro! quo titulo, li aut ex qua culpa (fit verbo venia) Dzus illud prioris anni ius perdiderit? Certe hoc ius ei- Opï dem per praefentis anni confuetam, iuftam- W que- induftriam exfolvi non poteft * : haec enim DEo pro praefenti anno, & non attenta pri- N Capüt k 285 ] ill& priore hegligentia debetur; aliag dando cen- tity, tum poffet quis expungere deb rum, '* ?tle ducento- YOne Y di ** Verum equidem eft, quod aliqüahdo eodem tem- Z pore, & fors etiam eadem opera poflit duabus le- beni gibus faüsfieri. Sic recitans horas canonicas po- teft Sacrificio fimul intereffe, ita ut praecepto diei ordn fcítae fatisfaciat, Sed hoc in folis legibus huma- um nis, & tunc folurà obtinet, quando eaedem leges 0f] humanae ex eodem iuris naturalis, aut divini ti- tulo obligant; neutiquam vero , quando diverfis elt titulisnituntur, Sic audiendo Miffam in die fefto non fatisfacit, fi forte Sacerdos pro poenitentia praeceperit, ut poenitens aliquando Miffae inter- -fit, Praeterquam quod confuetudo,. confenfus; & induigentia praecipientium in iüre humano titü- Qu los, & debita non raro mutet, & penitus tollat. Ti 3** Equidem eiusmodi officia, & ex iis ortae reftitü- f l; tiones non raro difliciles, moraliterque impoffibi- j les evadunt; « aliquando per alia oflicia graviorà ( fuperantur, &ficillicita fiunt, & Obligare defi- nunt. Sed lioc rurfus non eft aliquibus ; fed om- niu) nibus officiis, atque ipfi etiam iuftitiae commu- i, ne: nam vis pactorum, & fides data obligare de- futt finit, fi res proiniffa impo l evadat. m-bi-lis , àut. þrohib?tä " u I) j $. 30539. ! eü' Poftquam hane ad reftitutionem obligandi i caciam pro religione eviciffe videor, iam l0 nulla in reliquis evincendis erit difficultas. Ju Religionis enim ambitus eft ampliffimus, & ü opinione longe plura officia fub fe continet ;* Hl ut nihil aliud, quam pietas hominibüs debita $. 2548. & [feq. dubio fuübeífe queat. Ve- !j j Ium fi e, g. pare(nti Inopi debitam ex pietate r opem 286 Trattatus XAIX opem impendere neglexifti, 1sque parens ad- hucegeat , etiam deinceps hoc otlicium ex- plere teneberis. Si vero pareritis inopia defi- nat, tunc pariter debendi titulus defin it, aut CTA o B r p MSE E N- certe obligare ceffabit. Idem de penfo reve- rentiae, aliisque gratianimi Lgnmcatlombus quae parentibus, aut aliis hominibus in'nos beneficis debentur. ** * Sic ad abolendum feandalum, nifi altiot quaedam ratio obfit, quemque teneri facile largiuntur om- nes. Mifericordiam aliis im ïendeïdam durante r- CO POARPMAMET r oRT. 6 M PL T inopia, feu debendi titulo etiam poft neglectum m I L 22 £. oihcium, nemo facile negabit. Quaedam inteme. perantiae, G carnis vitia ex eo tantum non impo- c T - nunt obligationem reftitutionis, quod reftitutio p-4 in eorum genere plerumque eft impoffibiiis. ^ Aek Ahquod argumentum contra meam hanc opinio- nent peti poïict ex legibus Lccleixa Hcls, & votis; Sic die Dominica facræ intereífe omittens non te- T netur altera die id reíarcire. ldem- de 1eiunio , aliisque. : Ubi inprimis diftinguendum in his, in quantum ea ex legenaturae, Vcl ex lege humana 45.3 defcendunt. ()uamum ex lege naturae legitima religionis menfiira expleri cï"bet, donec eldem [a- n Gl tisfa&um fuerit; quocunque demum die id. ficri m vero ex conftitutionibus hu- potuerit. Quantut f b i I'l]anls i Tue(cl)tu qïlïli.u?m [6] i ia vel diei cuidamnon fuutalligata; & eadem neglecta debentalia die refar- ciri: Vel dieifuntalligata; &alià die compenfari non | l ä amplius poflunt. ic ieiunium feriae quartae quan- tum ex lege ecclefiaftica nemo poteft feria uinta S- Y Obire. Idein de penío canonico, de Miltfae 5acri- P4 cio die feftiva excipiendo, feu audiendo Gc. Quandonain autem leges hümanae obligationes fuas certae diei velint a]lwaxe, ita, ut cum die ipfa ex- Ípirent, colligendum eft ex verbis legum; vel fi W haec Obtcum, & qmblgua funt, ex ufu & confue- tu- at 287 Caþut l.. W5 d tudine. Si vero nec confüetudo habeatur, tunc u nwa attendendum effe volunt, an actus praeceptus cum i d eotempore habeat aliquam connexionem, tunc ob- ligatio tempori alligata effe cenfetur; fi vero nul- l ! d " latenus cum eo tempore actio ilia debita connexa ; ) ;eï' fit, tunc obligatio cum ipfa die exfpirat. Sic illé * qui in fingulas hebdomades in honorem Dominicae KOnroul E mnot paffionis ieiunare vovet, tenetur tale ieiunium forte omiffuni alia hebdomade fupplere. Qui ve- ro fingulis feriis fextis ob eandem caufam fimile eut j ieiunium promifit, nihil tenetur relarcire, five h It 0m fua culpa, five ex caufa voto fuo defuerit. Nam Uf ..... attenta pafione CHRISTI ieiunium ad fingulas ( rieóut hebdomadas nullam; bene vero ad fextam feriam afünitatem aliquam habet, Et ita voluntatem prae- i g | p cipienüs, aut voventis &c. interpretantur D. D. , quando ex verbis, vel confuetudine alia interpre- Ei'tituzio tatio haberi non poteft. l CM PUT. E ü IT $401 0 De»'Obligqtione reflituendi, prout ea [oli iuftiiae : 1JWt eft propria. mhü 3 $. 3o40. Reflitutio e[? folutio debiti, quod ex iure de- ewur, eu $. 3041. Huius obligationis radices vulgo affignari fo- cdfp litae, $. 5042. Parum aptae funts eum caufae iuris realis, & perfonalis, omnis reftitudionis faciendae genui- ni fontes fint. (j f $. 3043- Debet tamen curari, an non cauw/a excufans d lateat: & hac abfente j $ * 3044. Tandem reftitutio, diver/o tamenordine, im- ; il * peranda eft. icl i W g' 30409 wl ipit Reftitutio, prout hic in fenfu latiffimo | yi de- «l conüderatgr, eft folutio debiti, quod ex iure i bef ass 288 Tra&atus . X XIX. betur. Atque exinde eft merus actus iufti- Denu diun tiae: ut proin videatur , quod hucusque de iure , eiusque caufis egerlmus, deinceps ve- ro de iuflitia tra&taturi timus. Neque noftram reftitutionis definitionem ex eo iuíto amplio& mülh rem effe quis dicat, quod totum iuftitiae of ficium involvat , cum reftitutio. ad meram (icen al laefae iuftitiae reparationem ex ipfa nominis bj Nam d fui etymologia pertinere videatur. Theologis noftris fub nomine reititutionis ve- Ü u$ ] nit non tantum iuftitiae Jae/ae fatisfactio , fed 1Nfje etiam iuftitiae integrae, ac nunquam vwlat"ae if Sic commodatarius, -rei alienae ig- Q ] expletio. norans poffeffor, depofitarius , aliique rem lg ienam reftituere ex communiflima fententia ls 1cuntur etfi commodatarius , bonae fidei jert fonf poffeifor &c rem alienàm abs omni iuítitiae praeiudicio hucusque detinuerint, T ol ü $- 4041. Vent Hums 1am reftitutionis faciendae obhoa- 181 tionem ex pluribus fontibus d(,uvaïe i'olent dO&r Celebriores funt res accipta, & iniufla üéczptto tle h Tel. Prior obcmet, quando quis rem aiienam Wt ( feu bona feu mala fide detinet , mpote quae p f res aliena ad Domicum perpetuo clamare di- loyo citüf, Iniufta veto acceptio datur, cumrem Y alienàm aliquam quis deftruxit , deliberate j Ali duabus his reftitutionis lmp peffumdedit. l radicibus addunt duas alias. fcilicet iniquam l ! damnificationem , & contra&um. Ubi iniquam l damnificationem tunc dari contendunt, cum L abs omni lucro fuo alteri quis damnum infert. De- "- ecae, Cabut 1L- 289 ; nl Deüïque quae obligatio ex contractu pafcatur, t i aliunde cuique certum eft. 23 of S. 3042.. impldl Verum an hae reftitutionis radices non tieof multum ex arbitrario iudicio habeant , nolim Qu dicere; obfcurae certo funt, et illud, qifod QO fub ipfis reipfa latet, et aliunde iam tràditum N eit, novis nominibus otiofe involvunt. Po: st tius in definienda obligationereftituendi hüc- usque tradita docGtrina, et fic via trita tenen- ) | j [ | a eft. Nam certum eft, neminem ex vin- ni i culo iuftitiae alteri obftrictum effe, niüi alter e n ille aliquod iusfibi competens habeat. Rurfus i ius illud alterius neceífario erit reale , vel perfonale. Iterum ius reale non habet alios n f fontes, feu modos acquirendi, quam quos & $. 2755. et per totum tractat XíXnum deícripfi; ius vero perfonale non nifi ex con- ventione, aut damnofo delicto exiftere, S. N li 2851. dicebam. J Quare merito abs ulla nova ( u do&rina recte afferitur, easdem in debitore effe radices reítitutionis, quae in exactore, g aut creditore realis, vel perfonalis iuris cau- ï ]n W fae funt. ( Atque exinde minime eít opus jod 11 novo doctrinae ordine difcentes fatigare; fed It quoties aliquis reftitutionis cafus fe obtulerit, a I fimpliciter, et per regulas iam aliunde tradi- tas indagandum , an alteri cuipiam in hunc ( hominem, de cuius obligatione dubitas, ali- quam quod feu reale, feu períonale ius competat, nec ne. u Quod fiijam null us unquam ütulus, j [ aut "Tom. ViII, J 490 Trq?tdtz4s Xl X. aut caufa iuris inter has partes extitit; nulla certe reftituendi obligatio dabitur. $. 53043. :; uod fi vero eiusmodi iuris pärfonälis, j "9 aut realis titulus aliquando datus fuit, non- dum tamen fententia ferenda mox eft, fed tunc primum indagandum, an non forte ali- ä g, qua ratio ab hac obligatione eximens, et vin- culum iuris diffolvens adfit.- Nam obligatio fidei datae, feu iuítitiae arcta quidem, non Y tamen infuperabilis eft: prout $. 2600, et de- inceps oftendiex iure naturae , et quantum Mgt ad ius humanum , deinceps docebo , agendo . de caufis a reftitutione eximentibus. J.S. 8644 t ud Si iam et vinculum iuris aliquando exti- Qu tit, & deinceps nunquam fuüblatum hucusque lr fuit; tunc iamreftitütio imperari debet. Cum bl vero circa quamlibet reftitutionem detur ali- * quis, veletiam plures, cui vel quibus refti- tutio debeatur; etcum femper, ac neceffario exiftat, cui, vel quibus haec obligatio incum- t bat: diveríi nen raro ordines hic obfervandi T funt. Et unus quidem ex farie corum , quibus dl NU éliquid debetur , ífeu creditorum , & alter ex i il parte debi(qrum ordo obtinet. [ W k CA- p n du CAUPOD T ^' .Dg ordine Creditorum , f:u 'gf:..fibz;s ante elieg v w L t tuendum fu. S-. 3045.,Si fieri queat, generatim onmibus fatisfacienz dum eft, Ti ! L] 3046.- Quod fi fa iltates non füfficiant; primo T0f 1 . V'loäö , f 3047. Secun veniunt ii,, quIbus aliquod (s veale eít. ") & tt J &o expen/áe faneris &c. 3o048R. 72riio ius piguoris habentes. Yl 3049. Ültimó. demum Cmro Z gropharii creditores - quantum ex iure natur&li fime ordine vocantur: 3050. Quibus tam en ufux-s alicubi ordinei aatiquis ,W l tatis concedit. et 3os5r. Etiam accelerata folutionis . petitione quis fi« nb bi confuleré poteft g — $. 5038. Quod fi facultates ad expungenda quaevis debita fufficiant, omnibus , & nullo fervató ordine reddendum Vi 313 , quod eis debetur, Quod fi vero cun&tis fatisfieri nequ Bat. 1nter Ei ura reália, & p (u ft, erfonalia caute *di'üihg'PEIïdum i il ii $. 3046.. y) ! Si itàque ius reale alicui competat, id adeo d omnibus praeftandum ?rimo loco, ut illud ius Jandï reale integrum cuique praeftandum fit, etfi ]i þt! alii creditores iura perfoualia habentes omni- 'Ü no omnes vacui abire debeant. Rationem aflignant fequentem : creditores iure reali gaudentes non nifi rem aliünde iam fuam re- | petunt: dum creditores ius tantum perfona- le habentes primuri Iex,rþonis debitoris (q * ualia J fets Ky.w,,&'* 292 TraBatus XXIX. fofs nulla aderuntä folutionäm petere co- gantur. Veráà tamen, & ultima ratio in eo éft, quod ius reale omnes homines, & fic ! fi etiam creditores concurrentes afficiat, &rem fibi quampiam ab ommni aliorum hominum ufur- teli patione tutam Domino f e "n rvet $. 2705, et dupt, Ieg. 1 r Tedle z* Circa emt jonem fpecialis habetur diiäcultas. Sic | hii aliquis dato pretio emit fibi domum a Domino : ij valde obaerato, cui, antequam domus illa tradere- tur, bonis interdi&tum eft. Cumque eius faculta- tes ad expungenda debita minime fufficerent, alii ;;'dt li creditores etiam domum illam vendere parabant; ilius domus emtore vehementer contradicente, illamque domum eo efficacius exigente: quod pro Ti ea debitam pecuniam priori Domino iam exfolve- Ptj rit. Verum nifi eiusmodi emtori aliunde aliquod R privilegium competat, ex communi regula nec do- Wæa mum, nec pecuniam pro fe evincet, prout arbi- DI tror. Nam pecuniaé dominium ope traditionis jam fuit translatum, & dominium domus nunquam U accepit: unde aliud quam ius perfonale non ha* "^s f bet, fed eodem Cum reliquis creditoribus chiroe- f:ampo; graphariis i,ure uti, ac contentus effe debet, Wte * p Jhin $. 3047. I üod fi debitor mortuus fuerit /ecunde ^ poft ius reale loco folvendae funt expenfae ug funeris, falaria Medicorum /, penultim. ff. de E N )N de Religiof. &? fumpt. Quibus multis in locis ) accenfentur mercedes famulorum, ac merce- i nariorum ; idqäue vi confuetudinis. - $. 3648. ä - Caput III, 293 t 0 $. n« 2048. , & Tertio loco veniunt creditores, qui ius pignoris, aut hypothecae in bonis debitoris u D uli- fibi conftitutumshabent. Qui merito omnes reliquos, quos c/ $ t ürograpbarios vocant, praece- dunt, l. 9. C. qui potior. in pign. lilis enim ius mr ':', . Teale fuffragatur $. 2740, & feq. his praeter m chirographum , vel fyn grapham nihil cautio- ) d nis, vel fecuritatis a debitore collatum fuits sf | (2f ii äx ut proin merum ius 'peri'bnale obtineant. n aratid $. 3049. idíctt! luOd ,. Tandem ultimi veniunt þcreditores cbirb- æxfgæf £rapbarii, quos mox dicebam. Et h; quidem L quantum ex jure naturae absque ordine, & yt at* nulla attenta debiti antiquitates ut proinde is, qidot qui ante decennium, & ille ; Qquiante tridu- jngsl um debitori dedit mutuu non.ffi' m iure f&turali pa- g QT6S fint, & regula iuris « 4.in 6, qui prior eft tempore, potior eft )d &are videatur. iure ad folum ius reale fpe- Et ita quidem communis, | minime tamen o mnium fententia habet ex ] ! 6. C de bon. autto ritat. Id quidem ex eadem "m " lege, fuffragante ratione 1 naturali, atque ipfo eqiae ufu obtinet, ut inter cre ditores proportio ad u debiti quantitatem ferve tur; utque illij cui j plus debetur, plus folvatur ; ebitori minus crediderunt. * quam aliis, qui g * E. tibu & Ttius obaeratus debet mille, & in facuita- s fuisnon habet nifi quingentos. Iam 7jfio huic Caius quingentos dedit mutuos ; alii vero T quinque non nifi centum finguli eidem, credide- 3 runt st Trd&atus XX 1X. 294 runt. Quod fi iam nulli creditores hypothecarii adfint, Caius cx maffa obaerata capit 250, reliqui ä vero finguli 5o accipiunt. () £ * * Verum ex multorum locorum ufu inter ( e il creditores eti [v m chirographarios ratio. tempo- Atque dubito , tis, & antiquit4tüs habctur. an eiusmodi obfer vantia ex mera confuetudi- tuüra li vim faepe ne, & nonetiai] ex jure na : a ,vf".-' Is [ obtineat, INam debitor e. g. ad 400 folven- M dos fufficiens 2on poteít folutionem utpote * i nt , H r pre impoflibiem, & ..iL iam fpondere ei, qui du 1 tmucuos dare, fijam antea i centum alios vi * u praefciat, fe non fore folvemdo * Sicetiam . Qu íponfalia pofteriora funt nulia, eoquod perfi- (ito À. nfus priori fponfae iure qui- dus eiusmodi fp vf dem mere. períonali obftriétue fii, & utrique : ad impoffibile hd Ífponfae faffisfacere non queat. dec enim, aut iniquum nemo. po '.þil CL b—' obligati. : /qua Aliud dicenduw, fi tempore mutui recens con- füficiebat, at- fit ; tra&ti. ad, omnibus tolvendum Tüir que exinde primum cafa, vel cuipa fua eam 3 uN conditionem incurrit, ut omnibus debitis ex- In hoc po- Q pungeridis non amplius par fit. í ; ' fteriore cafu etiam ego c '3ï1: wilt erem , inter anti- ^W quiores, ac recentiores creditores non effe Ti n 1ün- Wt diftinguendum. Quaatum adipfum ufur t70 1 d) gulorum locorum. conf I tudo fequenda, ut- u pote quae.leges humsnas fecure interpreta- (itur, & jüre.n . | hus aturali deficiente dominia. rgl'tlm W þ;agsfert. T. ! . Quae Capui IV. 295 * Quae i vera fmt,h ad ius naturale parum accom- thecarig' modata foret, [ex 1. S. 9. /f. de feparat. quae teiqui dicit: ZLicet fibi adiiciendo cred:toris fui deteriorem, facere cond.tionem. 3* Ex ufu quoquein pluribus locis obtinet, ut illi, quibus debitor ex damno illato , vel ex contractu dntet onerofo eit obligatus , praelabeantur alis, qui- bus idem ex paco mere gratuito, ex m ; liberalilxpro*—. ibito, miffione &c. aliqu;id, debet. jetud| i 5 305 I at Q Sed fiquis creditorum advertens, debito- rem ad incitass vergere , & omnibus debitis u j, i ?. parem haud fore, eundem importune inter- E pellet pro folutione , pro pignore recens fta- ceti tuendo, vel ut ex rebus. mobilibus in defe- &um pecuniae e. g. equum det, reliquis ere- jpf| ditoribus hucusque filentibus ? nunquid hoc ? qw'- l ml iufte fieri poterit, fi aliis eo.maiorem exinde iacturam, imminere praevideat ? Iam refpon- fioi b | 1 " deo, idlicere, fi tres conditiones concurrant: quarum frima eft, ut debitori bonis nondum (* ! j r fit interdictum, fed ut liberam bonorum fuo- rum adminiftrationem hucusque retineat, l- un tera, ut alii creditores. debita indefinite, & jd non in certum. diem fibiab illo debitore fol- cpo ] venda habeant: talia.enim debita non debent H j €1r€ neceffario folvi, donec folutiopetatur. Zer- lia conditio eft, ut alii creditores, qui, prout " 21l j Ü mox dictum eft, obligationes quantum adtem- pus indefinitas habent, foiutionem nunquam Y ;E I hucusque petierint. His iam praefentibus u conditionibusis, quem hqc $* defcribo, aétus 4 € Quäf ff Trattatus XXIX. 296 eft iuftus: huicenim creditori petenti deä—- nite ad hoc tempusdebetur folutio, nonitem reliquis,' qui hucusque tacent. Creditor ifte l nf& exigens recte utitur verbis illis notifimis: V;- . gilavi : caufam meam, ( petendo?) melierem red- ? Wn li (s didi: iura wigilantibg: fm:z'ptæ funt. !nd Va CAPUT IV.. en De ordine Debitorum, feu quinam ante alios reftt- de iucre teneantur. - i Etiam inter debitores ordo fervandus eft. ü li 3042 3053 . Et pr:mo rurfus loco tenetur, qui rem Zure i q reali aífectam tenent. EU * 3044 lus perfonaleex deli&o natum varias gradus gt habet: non tamen tol , 3055. Quot. plerumque defignant. Itaque f ! ],ï u^ U CA 3056. In prima cláíffe hic confiftunt. zuandans, & confentiens :- x P 3057. In fecunda executores, & de a&ione damnofa participantes z rj ea eo 3088. In ultima demum mon ob[/antes, jrir 3059. Confulentes, "& laudanies plerumque ad fe- tlte cundam claffem referendi funt. ide U u^ . 3060. Priove itaque claffe deficiente damnum luere 10[ tenetur po/lerior , cui tamen prior illa deinceps dd] obligata manet. » 306:. In eadem clatfe conftituti aequis partibus, Itj v Ld 3c62. Ft aliis fociis deficientibus etiam wmcus ad , lN d tobum plerumque tenetur. liv u^ Ly 38063. Quantum ad locum ex Zure vegli zes ibi red- denda, ubi exiftit, r e 3064. Hic defcribitur, ubinam quis ex controtfa, « t . g065. Etubi ex deliffo obligatus, reítituere teneatur. W $. 3032« PT C&þut IF. 297 d $.. 5052. yten Ad eandem non raro reftitutionem plures y ii :l in folidum tenentur, id eít, ut quilibet to- tam obligationem praeftare teneatur. Idque 1 n non in eum fenfum ac fi idem debitum plu- ries folvi deberet, fed quod ex ordine aliquo in defectum primi debitoris fecundus ,. hoc vero deficiente tertius & fic deinceps alii ad P if explendam obligationem adftringantur. Un- de etiam inter debitores aliquis ordo datur; qui quidenm eft duplex. Et primus quidem eft ! ad totwm , .alter vero ad partom prasflandam : ii )! ideft, aliquando unus debitor prae alio ad totum debitum, alia vero vice non nifi ad QWL partem ex ordine tenetur; licet exin in de- ; fedum focii etiam ifte ad integrum debituim folvendum obítringi queat. H $. 3053 m Ad totum ex pacifica omrium fententia? primo loco obligatur ille, qui rem tenet, quae I(HE | alteri ex iure reali debetur: etfi in optima. fide rem illam hucusque tenuerit, & antea da- hr | to pretio eandem fibi comparaverit. Idque [ j [2 etiam tunc, quando pretium pro merce hac , infeliciter erogatum a perfido rei venditore T recuperare non amplius poteft $. 2708. E hoc de iure reali. r $. 3054. fl ) l'f,fl In iure perfonali diftinguendum eft, an il- lud defcendat s patto, velex deli(to, lusper- 1 3 fona- 298 Trattatus XXIX fonale ex paéto natum vix admïttxt ordinem, lIs nifi forte in fideiuffionibus $. 2907. cum con- nPf'x ventiones neminein plcaumqaa, quam fuos d au&ores , id eft contrahentes ftrinpant. Ve- (itil rum ad obligauones ex deli&o, id eft, ex 3 QU damno inique e jllato defíc: La dentes, varii non (41. raro, & diverío proríus ordine concurrunt; & fic divería pariter ratione ad reftitutionem obligantur Has porro clatfes plerumque fe- It5 quentibus verficulis contineri putant: DI Juffio , confilium, confenfus, palpo, recurfus, h Particians , mutas , non obflans, mon ma- ünt nife[tans. ld D $. 3055 9 QU Atque has claffes iufto, plures effe, et T multas in eandem incidere, nemo facile ne- z gablt Nam. confidens iniquum fa&um, & palpans ,. id eft, laudans in. eodem prorfus lo- co. confiftunt, fi ex eorum confilio, vel lau- de iniquum, damnum fec:uaz;ur de enim ad iniuftitiam mtermï* five dicasz Damnofa illa. actio, fij tibi utilis; fïvc diCdS. Eadem. tibi gloriofa, eft.. Dein vel tuus. coryuzJ fus efficaciter et à movet alios ad. 1nïe1c:ndx m damnum , zub)nt non, dlhel'S M V(.i ex tuo. confeniu au- daciores fiunt, tuodiffenfu alias abfterrendi, & in. clafle non. obflantiam. confiftis: vel de- mum ad damnum illud. tuus confenfus plane d otiofus, et impertinens erat, et in nulla clat- W fead reftitutionem obligatorum teneris. Rur- j fus ; Caput IV. 99 nl fus vel ahqvus participat .de re accepta, et te- 1 CÓI. netur ijure reali vel participat tantum de fO» acione illa damnofa, et eft in claffe efficien- Ye tium , fcu-executorum , qui quidem in hac-re- " Ut plura alia mit- gula penitus funt omiffi. 110f tam ii $. 3056. Qnem kf Mea iam. opinione in hoc- negotio. morah res ex ordine morali, quo. quaelibet caufa Primo, at in damnum influit, aeftimanda eft. itaque laco, tenetur sandans, & quicum.man- j 1 dante convenit, confentiens , qui fuo confen- fu alios efficaciter movit ad mf("'cndum dam- num, * Hi enim funtin linea morali prima cauía motm*., .etfmis ille, propter. quem de-. 6,& trimentum. aliquod, irrogatur alteri.. h4 & f '-xi QUQd fi. ex aliquo. magx&ratu plures iam contra iu- , b ftam caufam fulfragium ita tulerunt, ut dctumen- ['r Vsl tum fir. certo fecuturum aliunde: tunc. tuum quo- que fuffragium adiiciens efficax, damni. caufa. non. xl ]"d iam emphus exiftes, ac prom neque ad ullam, re- enm DW ftltutwmm teneberis; imo nec. peccas , fi. caufae iuftae ruina iam ahunde immineat,tuque ad gravia ! l) mcommoda evadenda tuum quoque 1ehqms votis » j ! ^addas, utpote quo nemini ampïws nocebitnr, At- que ita multiy & graves fentiunt: mihi tamen hanc g aliorum opinionem fimpliciter retuliffe fufficiat.. iL ii lq $. 3957- |ó Secundo loco. tenentur- exe cmaores, qui ab )d i h aliis aliis iuffi iniquum damnum inferunt. Ü 1i inquam iuff: fi abs praevio mandqto, et fua fponte noceant; tunc tenentur primo ïocq, fit , ut 400 Traftatus XXIX. utpote qui nullam caufam ante feylhabent. | qna hd Atque ad. hanc fecundam claffem etiam perti- nent, qui actionis damnofae fua o !d pera pqrte'ä czþes funt, vel recurfem praettant. . $..3058. Terüii ex iufto ordine funt mon obflantes, aliena damna non prohibentes, cum tamen ea impedire potuiffent , & non tantum ex caritate, fed ex pacto, muneris fui officio, ac proinde ex i'//itia impedire debuiffent. Sed quorfum fpe&tant aliena detrimenta confidzn- t5, & laudant $? Ad mandantes non perti- Wa EE ia . - nent, nifi forte propriam utilitatem tacite fpe&ando feipfos pouflimum pro fine damni inferendi habcant: e. g. fi alteri fuadeas, ut impofito falfo crimine munere fuo exuatur, a EU r A. - . NU T , fcilicet, ut tu illud obtineas, Sic enim non tam confulentes, quam iubentes funt, utpo- te qui alieni damni finis Mre proig caufa mo- trix prima. exiftunt. ob] j $ 3059. per .Si vero confulentes, & laudantes non füum, tet & fed alterius emolumentum noxio fuo confi- lio, vellaude fpe&tent, isque iniquam eo- of rum fuggeftionem iniquitatis probe gnarus tlj ac intelligens fequatur, & damnum /i caufa Is vel inferat, vel inferri iubeat; in hoc in- n quam cafü huiusmodi co D hfulentes non pri« mo, fed fe 4 cundo loco, id eft, poft princi- jt palem illu In eiusmodi enim W m. tenentur. Cir- 80f : *Caþut IV. hat circumftantiis non funt finis, & capütdamnis pett fed funt famulantes, À fubordinati, habentäug þdï!? fe ficut media ad Hnem hs * Sed an fic in eadem claffe cum räïi&;uis -c.öqþeiæu tibus, & exequentibus veniunt? e. g, Jfius a Ca- 10 íe offenfum reputans dubitabat, quid fibi agen- Mif dum fit. Sempronius omnino vindiclam fumen- ial dam effe fuadet. —Hoóc confilio permotus 7itzus na Sticho famulo in mandatis dat, ut domui Caii flammas fubiiciat; & quibus etam conflagravit ju), domus illa. lam T/tio damnum non reparante NI quaeritur, an Sempronius cum Slicho, & fic ad di- Áiy midium damni, velante Stichum, & fic ad totuim ' detrimentum reparandum teneatur. eru Haec quae- xcitt ftio eft fat ardua: nam Sempronius eft comparare ad Stichum caufa prior: Ego tamen Sempronspumn at ad totum adítringere hucusque nomn aufim; pam ! ] Sücho phyfice, non vero moraliter videtür-effe lt prior: eoquod fimpliciter inter cauías kfmi praeci- puo fervientes colnü&at. yon tpol $. 3o60. 1 Atque hi omnes ad rePcifutionem ita funt obligati, ut fi prima caufa, feu iubens etiam per meram malitam non reftituat, ut mox f teneantur illi, qui in fecundo gradu exiftunt, il & his deficientibus alii fubfequentes, fcilicet non obftantes. 2 Caeterum ordo, & efficacia u$ obligationis ita obtinet, ut primo reftituen- J te, reliqui omnes ab obligatione liberentur ; fi prout etiam tertia clafiis immunis evadit, j prima , aut fecunda (atisfecit. Quod fi vero prior aliqua claflis fuo officio defuit, atque d lue- exinde aliqua ex fuþfeq.uis damnum illu rée Xdigete 302 Trattatus XXIX re coa£&ta fuit: haec a&tionem, iuftamque exa- Q &ionem habet in eos, qui priore iure obliga- wpe t fuiffent, Non tamen vice convería; fed ii &di fi priores illi obligationem fuam expleverint, 4 hi a poft ür " A ,1 rioribus nihil prorfus exigere pof- ;funt«. « M, l L IQ j ä. 3061' ü « Verum ordo reftitationis hucusque ex- t &1 plicatus datur ad reparandum iotum , cum fci- licet diverfae eorum, qui iniquum alicui dam- h num intulerunt, claffes confiderantur. Sed l datur etiam aliquis ordo , qui ad praeftandam | duntaxat pariem damni eft comparatus $. 2032 cum ícilicet ad idem detrimentum efficiendum plures in eadem clafie concurreruntj e. g. fi plures, & horum quisque fuo nomine domum alterius fuccendi iufferutit, fi plures in aufe- renda cifta fuam operam locarunt &c. Hi iam ad refarciendam noxam aequis partibus con- L fc:ur;ere tenentur. S- 3062« Quid vero ftatuendum , fi unus; vel plu- res eiusdem claflis focii vel fua. voluntate, aut ex defectu facultatum füo ad réparafidum hi Wtj damnum officio defint? An tertius aliqui$ fo- cius folus ad integrum erit adíftri&tus? certe ses Ws ipfe non tota cauía damni extitit, quomodo ad totum obligari poterit? utique non plus N M debet effe in effe&tu, & fatisfactione, quam fuitincaufía, & deli&to? Véerum hic nego- il tium Caput !V.V 305 T ertt -- tium diftingui deb fi quisq ex fociis fua n Opera, & eíficacia in totum damnum influxe- þï : f rit, etfi etiam alii concurrerint, & quidem in :rinïa1 ) eadem claíle ; tunc his deficientibus obligabi- p tur ad totum, eoquod non quidem caufa to- ta , totius tamen damni caufa extiterit. Si ve- ro fua opera ad totuz illud detrimentum effi- ciendum non adiuvit; tunc non nifi ad illud TE reparandüm adítritàtus erit, quod ipfusmet, T & fua- virtute effecic. * (f *eice m Ts ianüam ef?a'r:giæt, Cmus ciftam tol- " lere fategit; cumque eidem poitandae non fuffi- ceret, Semproniis euüdem adiuvit. AMasvius ca- iTl M fu adveniens etiam 1oco abítulit: cumque in ci- ita. effent 4000, totum. damnum erat 5000.: laiü yum | Tit;u$ in aliorum defe&dum tenetur ad totum; " h Ü idem de Cajo, & :ï:z:filfþi"üülüg hcet'enim meuter W ciftam folus portavex 5 uterque tamen ad totani porrandam concurrzic. Maevius tamen etiam'defi- gUl Cientibus alijs non nifi ad 1000 tenctur, eoquód MU ad reliquum detriin um nullam proríus operam (0n contulerit; prout inter alios. Ts fecit, qui adi- tum aperiendo de toto íurto acione fua partici- Y gavit $- 3055 $. 30635. jl Quia demum non raro 'aiiqu"od dubit&ü Läïes poteít emergere circa locum , in quo refti- jn lo tutio fieri debet; iuvat regulas huc pertinen. tes levi opera adícribere. UE Itaque 1mo, qui Qu iure reali rem alienaim abs fua culpa tenetut o reddere, absque laboré, aut impenfis poteft rem ibi reftituere, ubi res illà exiftit. Et 4 us n fuae fufficit , fi Dominum monegt, ut rei invi- Jj t a - Trattatus XLX. 304 nvigilare, eaque prout voluerit, potiri, ac 7 uti queat. Ratio eft aperta: nam ius reale H Don eít negans, non ad agendum, fed tantum ad abítinendum obligans $ 2706. titü fe $- 3064. b qu vero ex contractu ad aliquid xedden— 0 dw dum tenetur, ibi rem tradere debet, ubi ean- dem tradere promifit, vel ex communi ufu tenetur. Si autem defuper nec convcntw, nec confuetudo habeatur; transmiflio rei de- l betfieri impenfis debitoris e. g. commodata- ri, i in eius folius commodum contractus conftitutus fuit Si vero negotium ad com- v modum Ííolius exactoris fuit comparatum, [ M prout in depofito, ifte merito has expenías i iure tolerare debet: quas expenfas aequis par- n tibus dividere debent, fi pactum ad utriusque li uulitatem velut in locato, & conducto per- j | tinui. Quia fcilicet, qui f-ntit commodum, & ä onus fintire debet , Regul. lur. $5. in 6. T i yo $. 5055. t Denique qui ex deli&o ad reftitutionem obligatur, utique culpam fuam luete, alterum indemnem fervare, & fic fuis impenfis, & in* fuper fuo peuculo rem , aut pretium rei Do- h " W d mino transmittere obligatur. Qui infuper etiam calum ferre debet, id eft, fi res, aut pecu- mrï i nia Cafu pereat, a baiulo perdatur, aut fur« to aufcrdcur &c. Damnum hoc ad eurdem i d deliti reum pertinebit, qui proin alia pecu- nia; J ] ? ï F* ! Caþut 275 o5 t d nhia, autvzra.tiozme^ ei fatisfacere oblipatus ma- Tl net, cui primitus damnum intulit. Nifi forte m i Dominus baiulum fubmiferit, au£ aliquem con- fütuerit, qui rem ipfius nomine recipiat, re- ferat, cuftodiat &c'finita enim reftitutione etiam obligatio finitur: antehac tamen meri- Jdete ! £ to dclitta autteres fuos tznere dcbent. j & | Y ul n0, CA.P ET. V ftide yitt f D»z caufis ab onere vefTituendi i iuris N(lïwq-e ul eximentibus. aE $. 3066. Inter caufas iure naturaea reftitut ione eximenf FOLUR tes eft etiam co? $. 3067. ifenfus.- creditoris : qui tamen penääs Tam in confentiente ) quam in debitore accep- hi iante quibusdam. conditi onibus indiget, ppt $. 2068. Aliquando etiam fu u lus ; flicit confenfus praefurm- Qu $- 3069. Sub certis tamen conditionibus, j - 3070 Compen[atio quoque toilit obl igationem refti- 1ly ( tuendi: & quidem lepgalis omnino 5 $- 3071. Et füb certis conditioni bus etiam vulgaris, $- 3072. Opitulante potiffimum confuetudine , admit- titur, j : 5. 3066& a j n Oüïbium iuftitiae expleri 0mnim6dis defide. rat: antequam tamen reftitutio a] Aj icui impere- j | tur, non tantum caufa obligationis haberi de- fit | bet, fed etiam praevie confiderandum, an non L ratio aliqua hanc obligationem reiaxa ;dem ns debi- eu tori fuffragetur om. V III, $. 3043 - Atque hae caufae re- j m d 306 Tyattatus XXIX L 1 relaxantes vel ad ius naturale: vel ad;?yuiwd:æuüä L perünent. Sunt vero caufae deiure naturae excufantes, cum fcilicet reftitutio impoflibi- lis *, aut prohibita evadit, prout iam $. 260r. & 2602 dicebam. Pariter iure naturae vim ab óbligatione liberandi in praefenti caufa ob- tinet confenfus , & delidium ilius, cui aliquid debetur $.26053. Verum de utroque horum penitius agendum mihi eft. 3 81 tameri per paiieui aliquam reftitutio £ eri qimat,'- omnino fieri quoad partem iilam. debet, ^ Sic mil- le debens, fi non nifi decem hà 5 [: beat, faltem *ho,x,i reddere tengreïur. ï Quod tamen itá intelligendum 'e?c, (i in eodem ge- nere boüorum per partem fatisfacere queat. Nani dantur quatuor genera bonorum S. 3018, & feq. ac débitum im, certo quodam bono explendum , u nünquam per bonum.alterius ordinis expungi de- bet. Sic qui famam alterius laefam reparare non x poteft, neutiquam tenctur pecunias, aut alia bo« Con na fortunae rependere; neque tenetur precés, aut CaC bona ad genus gratiae fpectantia pro violato iure e famaeé reddere, Denique getieratim bonum unius lr Ordinis nec debét, nec poteft per bonum alterius | feu fuperiotis, feu inferioris ordi nis cómpenfari. ütc Cuius quidem fequens. éft ratio: bona inferioris Üt otdinis comparate ád Dona füperioris ordini s àdeo m iàí o modo accepta. 1f funt viliàg ut ea'etiam in máxi * & a * " non adaequent mini fmam paitem boni füperioris; . ii l$ & fic reftitutio per boná infeti ora nec per párteri Wt fimpliciter impofüibi- aliquam fieri poteft, fitque UX liLS- Contra vero decem ad mille faltem aliquaim g al etfi levifimam in eodem genere bonorum pO rtio- hem conftituunt, ficque compenfationem ex ali- * t ; C(ynf D qua faltem farte a débitore fieri concedunt uhä per eandein rationem. damnum ixiv bon-o—infeigbïis— ,fläl crue Aï!y;,,:l;* 397 | Capui f" n Af Qutae erdinis illatum, ^non debet refarciri päi' bonum quoddam altius: quia fcilicet bona-illa viliora j non poffunt ius aliquod a * d minimam fublimioris ^lil, . boni portionem miniftrare, 2 Vil Illud qug[;guc hic interferere liceat, quod aliqui.rei 10b controverfae divifionem praecipiant pro rata rei iil riionum, quas quisque pro fua caufa habet. E. g. inter Caium, & Titium agitur de 3c tritici mo« orum diis. Caius omni adhibita induftria habet fenten- tiam probabiliorem, ^7it/us minus probabilem. D. Hic iam 20 modii Cáio, & :0 71tio ex quorundam lQh! D. fententia attribuuntur. Verum minus re« 1 1 €le: nam Titius etiam o modios probabilius ini- n hi que capit? quia probabilius eft, quod omnes 30 deii Calak debeantur, (h M M I $. 4067. k R 10 Et Quidsm C onfenfus ficut ipfa pa&a, ( d ita etiam iura ex paé&is orta facile tollit, i n dummodo legitimis conditionibus eiusmodi j confenfus munitus exiftat. Nam in primis.effi- ( 4 caciter non poteft confentire, -aut ius remit- i (j ; um tere, qui liberam rerum.fuarum adminiftra- iM of i tionem non habet, qualis eft pupillus fine j tutoris auctoritate debitum remittens. Secun- a j do talis condonatio fine fralide , vi; non me- M,Cc o tu moleitiarum, aut defperatione obtinendi fatisfactionem debet obtineri, Licet enim ex mon j iure naturali fraus, & vis efficaciam confen- gmdl u 1j | füs, quo iniuria condonatur, non tollant, eius- ortt ! modi tamen agendi ratio quantum ad rationes X 21! | confcjentiae nihi| iuvat. Nam foluto licet j vinculo iuftitiae, officium tamen pietatis vio- r][) b jl latum manet, do- latur', illudque tamdiu. vio 2 nee Tyatlatus X XIX. $08 nec antiqua iuris obligatio növo Cöïi.iï?nfu ii füt f ftauretur. Praecipuefi fors vera fint, quae a $0 4035. & deinceps fubdu bitando docebam, a quod fcilicet omne officiu m, fi aliquando t violatum fit, fatisfa&ionem, ac re | ïitutiopgm exigat. TC L K 5 3;)63. ii t Sed quid de confenfu praefumto? nunquid ab onere reftituendi liberatur quis, fi credi- fli tur obligationem re- hr tor prudenter exiftime n mittere, etfi forte nec verbis, nec actibus ÁMl huius condonationis a liquod fignum edat* 4 f atque hic prae primis cavendum a credendi f N facilitate, ne ftudium propriae utilitatis alte- rius confenfu m adeffe falfo alicui perfuadeat. u Praeterea debet quis credere, quod reapie t confentiat alter: neque fulficit, quod con- i ífenfurus effet , fi omnia perfpecta haberet dit Confenfus enim, et intentio ,. quam inter- Tür xiftit, ac pretativam vocant , reapfe non e &f roin nihil operagar: & confenfus tacitus ab Vi ft; ille interpretativo probe difcernendus e tor enim vere datur, hic vero tantum eff: et dan- ii dus, fi certae conditiones adforent. lam fi tür li ] poflit pra:fumi, feu exiftimari voluntatem coh- donandi tacite adeíffe; tunc confenius prae- ( fumtus inter caufas a réftitutione eximentes Wj recenferi poteft: fi vero tantum iudicari queat, Jj ! ü eiusmodi confenfum extiturum fore, Íi cer- n ag- : tae 'conditiongs adeffent, quae tamen no unt: Ax Caput V 299 ) t* fun 4 t ünc eiusmodi remiflione QV nemo poteft fecure niti. Apt & , 10 W $.. 3069. Nunquid totïes confenfum iacite, & non mere interpretative adeffe ,. praefumere quis iu- ; Vi re poteít, quoties creditor non quidem juítitiae, fed ex oflicio alterius virtutis c. g j E Y ld 4 pietatis debitum remittere obligatur? e.g filius patri quaedam fürripuit, quae eidem Pa- u IN D M ter liberaliter dare, aut certe eorum folutio- 1 li ] nem non exigere ex officio pietatis debuitTet. du .Sane ficut nemo iniquus, ita nemo impius ef- jl .fe cenfendus eft. Verum in hominibus du- 'Slhe' ris, avaris, ac iuftitiae, eu virtutis parum j ftudiofis'nihil ex hoc eapite praefumi po- 2 teft. Infuüper etiam in iis, qui re&i tena- eu r ces funt, de confenfu parum fecure conclu- t ! ditur: eoquod oflicia e. g. pietatis vaga,. pa- ]u rumque definita fint, Sic quilibet tenetur qui- T dem ftipem erogare, fed non definite huic: iE itezm Pater filio varia pietatis officia debet, fed j mon abíciffe hoc condonationis beneficium. ( Si tamen debitum pietatis non tantum cer- :mfï tum, fed etiam ex ommi parte definitum fit, ( tuncin homine tocus iuftitise, atque opti- u'äe' mae conícientiae ftudiofo fat amplus confen- n[ES fus praefümi, id eft, exiftimari poteft, mea f | opinione, & fi ( þ quiden? vera fint, quae $. 2434, , » diceba;n. [ f | U 3 - $. 5079, m 319 Tváttatus XXIX L lh $. 3070- Iam vero pärfidia quoque, id eft, deli- &um iuftitiae adverfum vinculum iuftitiae dif- p qr folvit, ac proin ab obligatione liberat eum , qui damnum exinde paffus eft. Unde merito ( nn inter cauías obligationem reftituendi tollen- Y tes recenfetur CowPENsATIO: quae quidem eft düplex, üna &galis, oulgaris altera, quam D ecculiam vocamus. Prior eft débiti, & crediti Ifi jnter fe contributio , 1. 1. ff. de compenfat. Si e. g. !f .Maevius Titio debeat 100, .& hic priori dam- 1 l num aequale inique intulit, tunc exinde neu- Ti ter debet alteri quidpiam. Hanc tamen de- a as ia EE (d bitorum contributionem leges non probant, W nifi füb certis quibusdam concditionibus, inter Y quas eft 1ma, ut debita fint aequaliter liquida, lu L. uitim. C. de compen/at. id eft certa. 2da. Ut O debita fint eiusdem rationis e. g. vinum pro t vino, pecuniam pro pecunia, neutiquam ve- / ro pecuniam pro vino compenfando; ne fcili- [) cetalter invitus rem fuam commutare hac ra- tione cogatur, L. 18. ff. de pign. att. 4tia Ut res, in qua compenfare quis debitum fuum volet, non fit furto ablata, /. uit. C. de com- penfat. Ut eadem apud compenfare volen- tem non ex depofito, aut commodato exi- D ftat, i. 11. C. depofit. & l. ult. C. de commodat. | ] $- gozt. l Verum compenfatio vulgaris, feu occulta J datur, quando ereditor debitori tantum furripit , | vVel tantum, ex fia. obligatione non folcit, quantum ifte M Capuf V. 3Ir 07) of ff1à eidem d: Cs Cui compenf'atlom, t ea iu- La evadat f'equentes conditiones d heologi Til thmmum fcripferunt. Et quidem rmo re- l, quiritur, ut debitum fit plane certum, & quidem ex titlo iujtitiae certum.' 2do Res debet TILO ln in ea cir cumftantla verfari, ut lolutio debiti vel omnino non, vel ccrte non fine maghis jem daT expenfis, aut periculo obtineri queat. 3iie nl Debet abeffe periculum fcandali, propriae mfamïae, fi compenfíàns fors dcprehenda'cur, o du Et quidem auferendo facile periculum incur- ritur: retinere rem debitoris pkrumquc fecu- n [ rius eft. Certe res clam,& prudenter admodum debet traötau Ato, ut fiat hoc absque prae- )31](, ! [PVEI iudicio alterius, qui exin fvfplcxonem 1urt1, uda, vel negligentiae poffet incuz sere; vel omni- ( no ad exfolvendum totum pretium obligari, ny Sic quae ex pubhcis, vel etiam privatis aera- riis defunt, pler umque ii refarcire coguntur, V [Jh qui iisdem ex officio muneris fui praefunt, & exinde ad ratones reddendas adftrmguntul. L J [ $. 3072- 1 Verum leges civiles occultis hlf'ce com- a penfationi bus parum fwem, ne fcilicet fub, an fpeciofo huiusmodi obtentu fmudes, ahaque j publicae tr anqudhtam advería incommoda eon- tingant. Quia tamen occulta compenf'amo haec, fi debitis condmombus munita eft, a M I jure natu aeprgoatur, & quantum ad con- u Ícientiam communi fententia eft adoptata ; J non abs ratione videtur, quod leges civiles í in (/ 4 4 EU 912 Trattaius. X XIX. in hac aufa ad folum forum externum «i confuctu "»is reftrictae- fuerint. Et haec. de caufis jure naturae a reihtutïone liberanti- bus *. äï ^j3] Sed quorfum fpe&at illa caufa excufans, quod damnum rcapfe non fit fecutum? E. g. Tittus ig- nem fubiecit domui intiocentis quem intquo per- fequitur edio. Cmria ad certum incendium com- E parata iam funt; dum praeter óinem eVFpe«'ïauo- nem iupcrvcmens quispiam ignem fat mature ex- j tinxit, ..Iam in aeftimatione morali tota iniuria iam erat conipleta, felix quidam, fed Tte invito eveéniens catus caufam 724 non reddit meliorem, E praecipue cum ex mea fententia cuivis virtuti, fi f ee laeía fit, compenfatio debeatür $.3035, & fe Jam recepta, certaque fententia obtinet, quod nulla reftitutio debeatur, fi nocendi conatus fuo ! effectu def'itutus, null un*-qao damnum febfécotum fit, etfi ex parte nocere volentis nihil ad damnum inferendum: defuerit Atque id nedum in aliis ä virtutibus, fed etiam in iuftitia ex con "1" A11i uni uft atque omnium confenfu , fors etlam ex Jenoto iuris principio iuftum habe Attamen etiam pro folo nocendi conatu ad praeftandam parti con querenti aliquam fatisfactionem, reuim etiaim in fo- coqaod ro humano condemnatum i1, Creaderem etiam nullo fecuto detrimento aliquid . compenfa- tionis pro fola iniuria tacitus naturae feuius fua- deat. D- Ante fententiam tamen , pxout iaui di&tum eft, id non fervatur. * Speciales quoque caufas a reffitutione famse libe- rantes defignant. | ltaque iniuriam circa bonum honoris illatam refarcire quis non tenetur 12405 ! fi exinde periculum vitae incurrat odo Si de- tractor. fama propria', & quidem, quae longe * maioris momenti fit quant fama alterius, ex reíti- U EM h' LUH tutione alienae fau*m: privari. cc 4 Atque tationem hanc ita prolmuzam plerique probant, -vtaä " J Caput F. 7«3ï3 m 37 Inter caufas relaxantes eft,. fi laefus iniuriam libere remittat. d 4ta., fi fama iam aliunde recupe- yata fit. 5la, fi crimen de altero prodituim iam fl | oblivione deletum fit: quod frequens eft poft de- tracionem iam pridem factam. Ubi etiam perict- quol lum.eft, ne intempeftiva retra&tione vulnus refri- Mf cetur magis, quam. fnetur, 6:0, iam etiam hic aliquod compenfationis genus admittutit: fcilicet 0 p | COT fi alter té quoque, tuamque famam deétrabendo laefit, & iniquamlaefionem hanc refarciré omittat. dnt * o 7umo, deniquea reparandaalterius fama detracto- iniünt rem liberant, fi infamia ift pliciter nequeat, a aþol'eri dginceps fim- fmyo '0tty Er quidem fama ex confido crimine peffumdata ii l g facil erni od erumque reparari poteft, e. g. dicendo: feg^ | Erravi nuper, Caiwn furem e[fe a[[erendo, nam quii certis indiciis compevium kabetusz, Caium illud de- ys fif lifium mon comnififJe. Magis ardua res eft, (i cri- Citut men verum, fed-occultum hucusque proditum fit. TUf Nam in eiusmodi cafu non licet dicere: 7ütius eff dlii Imocens: nequelicet conari, utalii de 7)f/o bo- j u 1 ) . hoc enim effet |- nam exifiimationem concipiant; gnääïü mendacium ld ergo folum permiífum eft effi- etia cere, ut audientes malum de 7240 1udicium fim- — ( pliciter dimittant e. e. dicendo: Pyo Ti probi- i tate nolin me vadem dares. id tamen a[ferere au- fim , nupevae marration , C? fubobfcuro vumori j fs 6a rR [2 p n ulaidum uon *fïff' Il Quf Eacdem fere caufae obtinent circa omittendam z*e&i- tutionem laefi honoris: nam alienam excellentiam externa quoque honoris fignificationé profequi, JU n fl 3 & ab omni contemtu inferendo abflinere debemus tll $ 2951 Unde fiquid in his peccatum fuerit, id il debita fatisíactione luendum eft ,. niü caufa excu- üv fans adfit. nk (lJ Ubi vel maxime laefi, & fatisfacientis dignitas, aut vilitas attendendae funt. E [ f Sic fuperior laefo infe- ]u riori facile fatistacit e. g. publica amoris, laudis, É J i ( us Trattaius XXIX. 914 innocentiae &c. conteftatione: tanto enim quan lg tum ad bona honoris maior -eft fatisfaétio , quo, p maior eft is, qui praeftat eandem. Sed. pcr ratio- * . 1 Dit: nem contrariam inferior pro iniuria iupenon illa- ta difficulter fatisfacit:: tanto enim minus elft in -t Pn deprecatione, quo vilior deprecantis conditio eft. Summum huius maequahtatïs eïemplum funt no- ff ftra'opera. pro pcccan & iniuriis DEO per nos m, illatis: Nofira inquam, prout absque extrinfeca, Cedr quama gratia habent, dignitate, fed a voluntate humana ümphclter orta confiderantur. h li Haec tamen de caufis a reftitutione famae, & hono- j ris liberantibus hic memoriae, & claritatis gratia afferuntur: nam 1eapfe iam?in aliis, quáe de refti- tutione habentur, prmmpus hacc fere omni a con- tmentur 4 li l | IN CAPUT VI. u ( De cauf is ab oblzgatw*ze re/hiuendz vi iuris bzmzam * fef Zzbem,zz:zhus. bUI $. 3073. Magna neceffitas eam vim, qua obh«ratlonem mel folvendi tolht, non a /ure naturali, t (g 3074. Sed ex ufu, & creditorum con[en/n 1epet1t' 3075. 0m vfus etiam modum necefífita üs dcü"xt | ld $. 3076. Huc pertinet ceffto bonorum, Qon s 2077. Ahques favores etiam ex zure civili debxtom [ s : tribuens, - S 3078. Et refmptum "mor atawmo $. 3072. In mag fia licet non extrema neceflitate refhtuuo, Vel folutio ex iuftitia alteri debi- ta omitti, aut certe differri poteft, idque ex lam obícuruni eft admo- recepta fententia. dum, quomodo magna neceffitas vim ad dit- O- nE Caput VI. 3I5 | QU folvendum iuris vinculum obtmegt' Certe lu pacta inter gentes etiam cum extrema cala- T fn.D' Qt!ili mitate fervari debent; & ab IxNocreNT. XI. $ B 3612, inter damnatas propoücio eft fequens : 10 C Permiffum eft. furari on. folum . in exirema ne- Int f er noj ceffiate , J[ed etiam im: gravi. Et denique ne- mo, ut; arbitror, in magna neceffitate con- nfeti myrs cedet ut is emat aliquid, pro quo debitam folutlonem a fe praeitarl non poüc, iam prae- I"ono vie cer Lüs eü: gla $. 3074- refle à COl Qma tamen magnopere indigentem ad fo- lutloncm adigere, in eo, qui multo minus indiget , cum naturali p1etate pugnat; ideo uiu, publico , & communi confenfu recep- TR tum eft, ut in eiusmodi cafu creditores con- fenfu fuo vinculum iuris remittant , faltem eousque , ut calamitofus debitor usque ad iU* melioris fortuna2e adventum folutionem dif ferre queat Et c magna debitoris necef- fitas non a jure naturae, fed ab arbitrario confenfu a 1'uhcuu()ne liberandi vim ahquam Wif accepit *. * Atquehic generatim receptum e?c ut nemo tenea- tur refiituere bora mferxons oxdm:s cum detuw &ic reftituen- miento in bonis tuper!oris ordinis. di officium int ermittere, vel falcem differre potef'c n' cui ex tali factisfatione periculum Famae, aut vi. tae imminet, Item qui ftatu fuo iufte acquifito ca- Bb | À dere, & ex conditione nobili ad. l-ïnobllem re- digi debervt. Nifi, quod. multi folerter adver- ; tunt, talis nimia pompa, lufibus, aliave prodiga- litate fua, öc non fünira forte hanc conditionis, i aC '| qeede 516 Trattatus X XIX ac ftatus perdendi neceffitatem libi gccerüvcnt Ta enim.i uf MRLU imreffe debet, ut fam xmtunam ferat, quam fibi ipfimet fabricatus eft Verum non tuuitum ftatus mum*äï necefï'tas, fed etf- am íola L(, norum diver fitas ad differendam. folu- fi fcilicet tionem ex um, & confenífü $us tribuit: ex tali refitutione etiam i boris fortunae multo maior iactura folventi impiineat, quam utilitas cre- ditoris, feu exa£toris futura efict qu $- 2078 do Sed ad ufüm plurimum requiritur, ut ícia- tur, quanto maior neceflitas reftituentis , il quam necefütas, vel utilitas exigenüs eíte " d(,bua.t, ut folutio debiti omitti iufte queat. m Quia uacïue tota vis maguae neceflitatis pro i - hac cauía ab u(fü , ac tacita conventione ha- N betur, etiam modus, ac meníura ex eadem peti debet. Etquidem fi agatur, de reftitu- tione tantum differenda ,. facilis ratio fuffi- cm, nifi ex hac dilatione inagnum creditori Jl damnum emergat. 'Si vero Ht quaefiio de re- bil iututione perpetuo omittenda, tunc ex mo- nulla ratio fat N derno, uiu , prout arbitror, gravis erit, nifi debitor ex*ndo vel ftatu fuo if i | excidere , aut fi iam aliunde in infima forte lor emfcat vitam vix amplius tolerare queat *. Id * Ob fnn*oham autem. diffi cuïtatem de folutione pex ( nitus omittenda vix excufari quispiam poterit, »ICUO. 5* 9, t egens mercenarius, qui folo labore vitam fuam, mmumoueu ftentat, cum longe maiori dif- ii hculta.tc. pro nu.dw frumienti debitum pretium fol« u Vit, quam utilitas ditiffini hominis, a quo fru- Jl menrirum iliud emerat futura eft Certe dives unum, alterumve florcenum nec fentit, qui tamen la a * "LE Cabput Vl 317 Ti à pauperenon nifi multo fudore comparari potuit, WTO Et tamen nemo facile eiusmodi egenu: m ab obligà- tione folvendi immunem pronuntiabits nifi con- fuetae huic fe fuftentandi difficultati aliae 1ationes jd- ) accedant, ais Vil $. 3076 * ! NU Atque huc pertinet etiam ceffo bonoruim , qmndo fcilicet debitor, fe non effe folven- do advertens, palam profitetur hanc fuam 1 t egeftatem; ideo que bona fua creditoribus re- IT J linquit, inter ipfos iuxta iuris, quod quili- el V | bet habet qualita tem, ac proportmnf-*m, quan- p Vi tum fieri poteft, dividenda. tque haec cet- J fio bonorum aþquos favores de iure civili &l cedenti tribuit. iNam Jl z titi $. 3077. l ï nnnn Inprmns eximitur talis a perlculo carcerxs., qui . ex ufu multorum locorum obaeratis de- J bitoribus conftitutus eft, /. r. C. qui bon. ced. fl Scilicet ut tamdiu 1b1dem detineatur, donec j ipfe vel alii debita expunxerint: Vel certe, O orte ut hoc exemplo abfterriti alii, creditores fuos non in fimilem calamitatem , ac detrimenta inducant. 2de, hac ceflione ab aliis molefttiis ( )9 a creditoribus forte imminentibus fe tueri i^ t poteft, /. 4. ff. de ce[J. bon... Stió , ut fi ad me- i n dii liorem fortunam perveneri beneficium com- petentiae habeat, id elt, ut non urgeatur ad f0« fri plus foïvcndum, quam falva humammte prae- If2 ftare poxïït, $. ultün. infi. de action. QUIbUS " omn-. h- . — 418 Trattatus : X XIX. omnibus noftrorum locorum humanitas, na- H turalis pietas, ac chriftiana caritas folet 4tum. illud beneficium addere, fcilicet ut infelicibus p eiusmodi, praecipue fi nulla fraude, aut cul- pa fua, fed finiftra duntaxat forte in hanc ca- lamitatem de]apü fint, inftrumenta artis fuae, n(n—- endam fumme necef- | aliaque ad vitam tra lllib g) Y faria relinquantur *. 3 * Quo deteftabilior eft eorum debitorum iniquitas, | qui antequam bonis cedant, varia, & pretiotfanon »]j raro abícondunt, tempore excu fïioms, feu coneur- fus apud alios deponunt &c: & tainen pro aliquo competentiae fubfidio fiagitant fxcquc creditoti- ! bus bis, terveg nocent, $ $. 3078. Huc quoque pertinere videtur referiptum moratorium, quo obaeratis debitoribus , qui de futura folutione creditoribus íatis cave- i runt, eandem folutiónem ad certum tempus N differendi facultas ex beneficio Principis in- ( intra Wi dulgetur; idque ob fpem, qua debitor i tale tempus meliorem fortunam obventuram Q fibiarbitratur. Jid.l.2,.4. C. de r ecib. Impor. tü] ofermd. t ( CAFUT v Ti De Reflitutione in integrum. üt d $. 3079. Ius, & pactà auctoritate legum Iegmmc dlü'ok- vuntur, Ad quem finem N ; &. go8o. Leges gewemlm $ Celw $. 3081. Atque etiam fpecialia remedia, & inter haec Wi " refiitutionem in wiegrum. invenerunt, Ex cu:us definitione $. 3082. Em | Caput VIL: 819 J d« $. 3092. Sequitur Imo, huic reftitutioni tantum Zn de- f& aliorum auxiliorum 4 l [ ; & lIdo non nifi oftenja aui laefione locum etffe: 3083. Licet, quod eft IItzum, nullum lae Kdens de- t a li&um commiferit; dummodo gravis ratio (uffra- iC .getur, Qualis N [UDe 3084. Eft metus iniquus ; X u 3085. Item dolus; ac s. 3086. 4delas minorenis, cuius privilevio J 3087. Utuntur etiam Acclefiae, Civitates Cze, qui, M $088. Quorfüm variae infüper cau/ae pertinent, " 3089. Ex definitione $. 30g1. eruitur /7fo, hoc Jismot beneficium non nili a. Magifiratu cíe petegdum: & per Z'tam confecutionem vi illius omnia J m pri- Wi , fiinum flatum vevocari , 309o. Q uibüs difeiplina liu&itiae tota folvitur. ; tandem abf * t $- 3079. ! qm . Àd abolendum ius alienum, ätqüe ad ifin- Vr culum pa&orum diffolvendum varia remedia s publicae utilitatis caufa invenerunt feges. i . Quae leges contra&tus relaxando, ius naturae T l minime invadunt, etfi obligatio conventio- j num ad ius naturale pertineat: dummodo : | ^nulla alia, quam pa&a fübditorum civium , & non exterorum diífolvant, Homines enim in civitatem coeuntes, & regnatricem ali- N quam poteftatem inftituentes fuum arbitrium, &inter alia etiam pacifcendi facultatem , ac [W* - denique ipía iura proprietatis eidem Imperan- ti Poteftati eousque obnoxia, ac fubdita fe- cerunt, ut ii, qui Reipublicae praefünt, non hii quidem pro libitu, fed quousque communis oj : falus id petit, ut inquam circa pa&ta, & iura r | fub« b 420 T ya&aius XXIX. fubditorum decernere, mutare, äc difponere D] queant. Cum vero pactum de re iniqua con- "H ftitui etiam. per jus pnaturale nequeat, alte- f rius vero iuri praeiudicium inferre iniquum 01 fit: facile intelligitur, quod in omni pa&o a 1100 fübditis ineundo debeat neceffario intelligi fe- nj ,quens additio : Obfiringo m2, quousque id fal- hi. vo cuiuscunque , 69 maxime fuperioris iure id jiefi poterit. Unde clare apparet , legitimos fuperiores fubditorum fuorum conventiones falvo iure naturali poffe diffolvere; eosque Wf minus apte loqui , qui ius naturae corrigi i aiunt, dum e. g. contractus pupillorum per Wl [ leges irriü efficiuntur. d Q $. 3280. fit lam varia habentur in legibus exempla, il] quibus pa&a, & quae ad paéta originem fuam lie Et ali- perpetuo referunt, iura tolluntur. E v2 bem qua funt generalia, & ab ipfis legibüs pro- u xime conceffa;, alia vero non nifi ad fpecia- - Qu les cafus, & quidem ab eo, qui iurisdictio- U ni praeeft, impertiuntur. Prioris generis ex- h empla funt praefiriptio, item remedium, 4 2. C. de rofcindend. vendit. Quo ea emtio re- ïämcütur, qua quis ultra dimidium fuit laefus. i $. g081, , Inter remedia fpecialia, feu extraordina- ria referenda ett Roflitutio in integrum, cuius 2 u lequentem feu regulam, feu definitio- " um I:;tig mfiatuo; Rituiio in intigrum efl remedi QX- ä'aput F i. jàr J extrabrdz'narium » quo actus iure validi , l. 16. ff. BU de Minor. l ob mon modicam. laefionem ,. 1. 4. ff. da réflitut. in integ. & ob tuftam caufam, L. x. ff. cod. jnun & Magifiratu, 1 ultim C. ubi. & apud. quem cogn. :L':?O i negotium aliquod ad eam conditionem. revocatur á i ,',*' "n h n qua ante lacfionem extitit, l. 24. $. 4. ff. de Mi- j n Cum itaque fit remedium extraordinarium, imor $-.3082. (Qnei Intelligitur Zjo, huic remedio locum nozi Y effe, quando laefis fuppetit aliud remedium or- um " — dinarium , /. 16. f de Minor. Ubi etiam facile 1] explicantur verba: quo a&tus iure validi; nam fi aliunde fint nulli, hoc remedioopus non eft; quod enimaliunde noneft, non poteft fieri ir- ritum. Cum vero remedium hoc concedatur ]P[&, | um ob laefionzm. mon modicam , habetur IIdo, quod. haec laefio legitimis argumentis oftendi de- Ti beat, /. 3. ff. de reflitut. in intzpr. Et infuper, pïO quod ob laefionem mere levem, hoc benefi- Q li cium non obtineatur, /. 4. Jf- de reffitut. in inte- grum. AÍít neque concedi m tur idem remedium, nifi ob z'zdiam caufa77z, , r . $. 5083. ',flls. | 'Quare datur intelligi /ZZiio, quod hocïbe— neficium conferatur, etfi nullum ex parte fj laedentis deliéctum daretur, dummodo aliqua aequitatis ratio fe ex parte laefi teneat, /. r. Jl : de refl. in intzgr.- Caufas vero eiusmodi com- ijÀ qimemorant i pfaemet leges titul. de integrum reft. j ( . Atque inter illas prima éft. — * Ü — Ten. VLIT. X " 50 30840 "n 322 Trattatus XXIX. — : $. 3084. Metus; nain contractus iniquö licet mätu IK extorti iure naturae valent. Sienim metu .coa- V. &us adii bereditatem , puto me beredem.e[fici: (uia fiil quamois, f liberum efJi, moluifJem, tamen coattus ( volui*. Sed per Praetorem reftituéndus fum , . li nbflinendi (ab hereditate) mübi poteflas tribut p gur , l. 21. S. 5. ff. quod metus caufa. Haec iam Mi reftitutio quod metus caufü a Praetore fiebat [ dando a&onem, ad rem repetendam; fi me- * Eïl tum iucutiens eandem iam accepit: vel ad- LU j mittendo exceptionem ; fi metum incutiens rem Y promiffam tradi fibi poftulet, L 9. $. 3. J/- li quod met. cauf. Poteft fcilicet metum palius [ contra alterius aCtionem excCipere, qua rem (s per violentum pa&um promiffam forte petet. fl ** En! quod etiam ICti romani, ex metu verum Tij ! confenfum dari, arbitrentur: ut proin non fit fo- U lida illa conie&ura, qua quidam opinantür, pa- R &a per metüm obtenta iure paturali effe nulla; & ab ÍCtis romanis pro veris, ac validis ex praeiu- Q dicio ftoico fuiffe habita. Nam etiam ICti ro- QU mani, metu aliquem coa&wm. hereditatem adire iudicabant, qui, fi liber a metü fuilfet, moluif- t hereditatem adire. Quomodo ergo afferitur, Á s 5 ^tos romanos in ea opinione fuiffe , quod ne- frequ io aliquid ex metu faciat, confentiat &c. ? Cer- te ipfimet Stoici, non quemcunque, fed non nifi p fapientem, Virumque perfe&um nullo terroreé con- lg cuti, atque a metu inmunen effe, docebant. Quod dein ad omnés homines, viros, mulieresques d. Wi Q atque ad omnium pada transferre Stoae parum Ti corgentaneum fuiffet, E ln Sf 4085. Caput. V L. 323 * S. 085 Secundam tationem ad petendam reftitutio- ia 10 nem leges affignant dolum. malum , qui oft quae- vis càlli UV £ ]/] ia5 , fallacia ad inique circumroeniendum. qütä ä | aut dvczpzmdum alterum adbzbzm, lo b o ( de dol, wYolo. 1. Additur tamen inmigue: nam fal- - lacia ad nullum damnum, fed ad iu(titiam com- j parata romanis vocabatur dolus bonus: unde C : etiam CrcERO fro ligar. a]uiuod mendacium A j li boneftum | vocat. Quae quidem a Candore Evangelii, ac finceritate iuris naturalis longe | d yM abfunt. Et quia ICtis romanis perfüafum erat, reapfe tenere, & obligare contractus, etfi do- j du lus iisdem caufam dedlüït, fcilicet conformi.« ter ad ius naturale:; ideo Praetor edixit: Ouae j dolo malo faéta e[Jeé dicentur, fi de bis vebus-alia r il attio non erit , & ü jfa caufa ej]e videbitur , dudis. Va cium dabo , l. 1. ff. de dol. mal. Ex quo apparet, j o quod ad hoc remedium obtinendum requi- n ratur, ut aliud fuübfidium laefo non füppetat, u : atque ut ifte caufam fuam iuítam elfe legiti- prut i ( mis argumentis oftendat. ad!f j g 5- 0086 i Quf Trrtia alegibus probata, & prae reliquis Ts i frequentior caufa eft aetas, minoremis ícihicets quae, cum non nifi fragili, facilique captio- 00 1l iU ni obnoxio confilio utatur, multiplici Iubü- ( dio a legibus munita fuit. Nam huic aetau i tutores, & exinde curatores dantur; cum- päml AE J que vel fic eisdem non fatis cautum effe vi- deatur, eis poft quamcunquem laefione m re- ftüitu- 2 &z& ^ Tra&atz;s XX IX.: ! 324 fütutionis beneficium latiffime indulgetur. Nam reftituuntur, etf! Bne dolo in aliquo quocunque demum negotio laefi fint, . t1. G. 3. ff- de Minorib. Item beneficio fruuntur, licet ad pactum illud auctoritas tutoris, vel curatoris, /. ultim. C. fi adverfus rem iudicat ; imo etfi decretum Magiftratus accefferit, /. I1. C..de praed. &^ al. veb. Eodem tamen benei- li cio non poteft uti, fi maior factus, ea, quae j in minorenni aetate gefta fuerunt, rata hna- ls Idém, fi etiam alter buit, /. 5. ff. de Minor. fii minorennis fit, /. $4. . de Minor. Velfia J Principe veniam aetatis impetraverit, l. 5.C. [u de bis, qui veniam. Denique hoc beneficio li carere debet, fi maior factus, id eft, poft 23 W. aetatis annum per integrum quadriennium P hanc reftitutionem petere omifit, . uit. C. de ?; dl zemp. .in integr. voflitut. Tün $. 3087. Qu Hoc refütutionis in integrum .beneficio utuntur etiam Ecclefiae, Civitates ac Respub- licae, utpote quae füb perpetua aljorum cu- da ra exiftunt , ]. 1. C. de off. eius ,. qui vic.. ali- cui. & ]. 3. C. de iur. Reipubl. Certum quip- Def ii pe eft, quod folicitudo humana in alieno ne- gotio plerumque minus acuta fit; unde iis am- pl plior a legibus favor debetur, quae nunquam tf propria cura, fed perpetuo non mifi aliena , i induftria uti poffunt, * lls K* Moralibus autem hifce, & fimul immortalibus Q corporibus non perpetuum auxilium eft appromif- li - fum , fed. eis tantum per quadriennium reftitutio th CO:!' a — ". 32 H Cflþut- FII conceditur. ï qui die computari Quod quidem quadriennium ab eo ll debet, quo laefionis fuae notitiam Ecclefia, Civit as &c, habere incepit, C, t, 2, de * i yeflit. in 6.- -X ! wl il l S. 3088. L Praeter hucusque commemoratos etiam a- o lii reftuuntur. Et quidem abfentes contra qu h praefentes; eoquod abfentes in iudicio age- j re plerumque nequeant. ag Item praefentes re- füituuntur contra abfentes: J .nam contra abfen- AE « tes.non nifi difliculter agi poteft. Denique ait Praetor: Síqua alia wibi iufla caufa e[fe vi- oficl QU debitur , in integrum . veflituam , quod' eius per. le- ges ,. plebifcita, Senatusconfulta, editta, decreta j Principum licebit, L. x. $. x. ff. ex quib.cauf. Aliae (4 caufae, quas leges pro rettitutione in integ- rum probant, ICtis merito relinquendae funt, : Quare.,. AaP j $. 3089. ! Nobis ad folam definitionem $. 4081. re- ( deundum, ex qua difcitur J716, quod hoc be- neficium a. Magiflratu fit petendum. INoftris ï; j il quidem nioribus reftituit quidem Magiftratus, 2 df qui iurisdicionem publice exercet: & quidem ul refüituit, quantum ad negotia iudiciaria, con- (( .tra Magiftratuum — inferiorum, decefforum uorum, imo contra propriam, non tamen f: contra Superiorum fententiam, 1..42. ff. de j g "i Minor., & l. 18. C. ubi, ( apud quem, cognit. | mgg Pa Demum. €x definitio eft, ut ar r *» nc confecutio a? 3 obten- w 226 Trattatus XXI'X; obtenta reflitütione, omnia in prii*tinuül ita revocentur, utlaefio penitus ceffet, e. g. /i in vendendo fundo. circumfcriptus, id eft, decaptus uis fuerit , iubeat. Praetor , emtorem. fundum cum fru&ibus reddere, C9^ pretium vecipere , 194 . Imo etiatm tantum po/Lulata in 4. [f. de, Minor. integrum veflitutione omnia in fuo. fLatu e[Je debere, donec res fmiatur ,. per[picui iuris ofd , l. tmic. C. in mzægqr veftit. pq/"iulu—.i 4 S. 3096; | F m M 'Tandem noftra de iuftitia tra&tatio fine fpe&at. Officium fidelitaus, feu 1uftitiae in fua naturali fimplicitate, ac perfpicuitate a f0 2571. contemplati fumus. : Mox illud in ius 3; publicum , ac privatum ex -u fu gentium , ac ci- vium dividere neceffe erat. Et poftquam ex 5.' iure quidem publico nil nifi meram legum na- turam delibavimus;a So 2703 ius privatum ä.! cum, romano permixtum non nihil ampliore induftria aggredi coepimus. Et primo. qui- erfo- dem ius reale, eiusque fontes, & exin a* nale cum eiusdem caufis expllicahdum fumpfi. Deniquea $. . 3035. reftitutionem, feu laefi iuris J reparationem percractando difficilem , & infu- pera noftro o 1 fficio quodammodo. alienam de iuftitiafpeciali, & proutea ex pa &o';. eft na- lä' ta, difciplinam fmiC:,.' — | TRÁ- 3437 Imid vt j j ä l J/ At TRACTATUS XXX 1 : ! DE IURAMENTO, ET VOTO Aff ii SEN it i CAPUT 1 3e Genuina, veraque iuramenti. Indole. j ndi gf $. 3091 Poft varias aliorum de natura iuramenti opi- niones " ! Ti $. 3092. Aio, in omni iureiurando paffum latere , j $. 3093. Cut reverentig maiori cuidam debita velut au- &uarium accedit. Unde ( ] ( er S. 3094- Iuramentum, mihi detïmtur pa&'um vmcula i pietatis firinatum. — Quare. 1 $.3095. Habetur Imo, pa&um effe vinculum princi- j f0 paàle, pietatem vero. accæ]owam effe, Et JIdo, afJertorium a, promi[fori vix. differre.. Lfl L; $. 3096.. llltio , tres .conditionzs omni iuramento ne« ij ceffarias effe: inter quas. prima, eft veritas s hii J $. 3097. Secunda zudicium ; i j 6. 5098- Tertia demum, eft mjiztza quae ad matertam aeque, ac ]* U $. 3099. .4d. a&um pxomxüïoms requultur. $. 309t. Non convenit fatis inter. D. D. quaenam fit natura IURAMENTI: & nefcio, an de ge- X 4 nuina h. 929 Tmäqtus XXX' nuina indole VoT1 fat concordes üm. Iura: mentum plerumque definiunt ex S., Avcvs- TINO de férmon. Domini in mont. C. 17. quod fit invocatio divini Nominis in teftimonium alicuius rei, Sed haec definitio forte non adeo apta conveniet iuramento promifforio ; tefti- monium enim videtur effe fulcrum veritatis, Q & non vinculum fidelitatis * — Alii iuramen- tum omne putant confiftere in provocatione q B divinae vindictae, fuftinendae fcilicet ab eo , qui copntra iuramentum veritatis, aut fideli- fai tatis Iura violaverit **, T Sed quamnam poe- nam provocant? an eam, quae mendacio, T Tj & perfidiae eft ordinaria? fed haec iam aliun- de mendaci, & perfido imminet, ut proin nul- o A la fpecialis in iuramento vis, & efficacia late- ret, planeque perinde foret, an negotio ali- f Ti cui iuramentum fitadditum, nec ne. Si ve- rO poena extraordinaria provocatur, tunc j alius ante eiusmodi poenam titulus, & fpe- cialis .iniuria exiftere debet; alias fpecialis poena, falva iuítitia, non poíTet a quopiam depofci. Et fic in illo praevio titulo, & vin- ! Y6 culo morali extraordinario vis, ac religio iu- !d ramenti contineretur, cui poena illa tantum Wy, ut confe&tarium aliquod accederet, d ** Eiusmodi formulae, quibus iurantes ad d*ivin—u'm N teftimonium provocant, frequentes füng in facris Literis, Sic I0B. XPI. »o: Ecce im caelo tefüis N meus. d ROMAN. II 9. Tefiis enim eft mihi [ DEUS. II. ad CORINTH. I..23. Ego aulem Et alibi faepius.- LT QEUM teflem inyoco. ** Seclïl— — — Caput L. 322 fu. ** Sed & formulae execratoriae in iis facris Ligeris faepe OÓccurrunt. oU Sic FSALM. XXXFI. 6. ad- Qu baerveat lingua faucibus imeis, fi non meminero tui, -Similia vero habentgr plurima., DIf (l $- 3092. li At h Ego vero fic arbitror: omne iuramentum 1 continet promiffionem ; & quidem de eo, A quod promifforium vocamus , nemo defuper mihi litem movebit. E Sed etiam a[fertorium , j feu quod ad dicendam veritatem.eft compa- yt ratum, mea quidem opinione, nihil aliud ett. (i0, quam promiflio , qua quis «lterum fecurum reddit, fe verum effe dicturum. [f Quare in | nlll omni iuramento pactum tanquam fundamen. Jit tum obligationis latet, cui dein aliud extrin- ii fecum vinculum accedit: plus enim eft in iu- ramento, quam i V x t nam illud ? n fimplici pacto. Sed quic?- l wcm l) $. 9093.. »plalll Homines per maiorem fui iurant : ad. Hiebr. 6, T 16. Jbrabae vero promittens DEUS, qgom'am )l neminem. babuit, per quem iuraret , ?Raiorem. , ii Puravit per [emetipfum: ad Hebrae. 6, 13.. Un- de omne iuramentum generatim nititur re- j] verentia, aut obfervantia. quae maiori ali- | i cui, aut certe alicui honoris ampliffimi dig- gj?l! no debetur". Et fic eft quaedam interpofi- u tio illius pietatis, quae rei cuidam excellen- jn Ut, fi fides & pa&tum promit- ti debetur. ten« M 390 Traäatus XXX. - tentis eundem ad explendam promifiïön&n non moveat, faltem reverentia altiori alicui debita ad folvendam obligationem . animum qu promittentis adigat. Sic enim ex duplici ti- [UU tulo, atque ex utroque fupremo virtutis mo- l lalis genere fcilicet ex pa&o, feu iuftitia, & (l €x pietate fecuritas praeftatur illi , in Cuigs « commodum fuit ab altero, iuratum. : ( n neceffario, prout videtur, p'erzDE UM ; * Non enit hu iuratur. . Sic iuravit IACOB Geuef.. X XXI. 535 per tirorem, Ifaac patris fui. . Noftri tamen mo- /; ?I[I ris iuramenta ad reverentiam DEO debitam appel- n lare & fic ad/ religionem,, vel omnino ad carita- ii tem potius pertinere folent. Siquis tamen fub ob- Mil fervantia abíciffe, e. g. Patri fuo debita de ali- qua promiffione fecurum. redderet quempiam, & fidem fuam perfide frangeret, abs dubio contra naturalem parenti fuo debitam pietatem, & non, contra religionem peccaret, ", - $. 3094. | uare. iuramentum generaliffime accep?. tum mihi definiendum effe videtur, quod fit p attum, vinculo. pictatis firmatum. — luramentum vero, quo.nos. uti confuevimuse, eff pattum e, quae Deo, debetur , obforoantia. voboratu in . Sic enim utrümque aífertorium fcilicet, & promifforium fub. una definitione legitime wnifcetur, duplex huius officii vinculum often- ditur, & ad quascunque. confecutiones, ac doGtinas iuramentum concernentes, fecura bä | via paratur, prouci m'oxl, apparebit. . R $. ,3095., — 33! nd c $. 3995. l Cl TOf )Atque e'x.'ha"c- definitione apparet /mo, dt quod pa&um in negotio iurament contineat $m u Obligationem principalem, cui illa a religio- , U ne, aut pierate quacunque exiftens tanquam 4 accc) / P. /, F,*; 07 H 4, ac velut in fubfidium comparata i accedit, eoquod pactum per altiorem quam- dam pietatem roberetur , aut femrmetur. Ildo y Iuramentum. a[feriorium a promi[[orio ; item x J n D fimplex ab execratorio , quantum ex vinculo iu- p ramenti, probabilius fpecie non differre vi- v detur*, Utrobique enim datur pactum vin- ibo culo piet;ac*is firmatum. ld T 4€ Alfertorium ett, qtian doiuramus, nos verum effe di&turos: Promi[fortum, vero eft, cum iuramus, (oNt j nos aliam quamcunque, promiffionem fideliter ex- pleturos efle. ]uramento execratorio certam, ac definitam poenam ( utique pro laefa pietate Supe- riori debita in cafum perfidiae poftulamus: iura- mento autem /zmplici de promiffione fideliter ex- 09 plenda fub. reverentia e. g. divino Nomini de- bita alterum fecurum effe , 7j j fh.nplilc"iterfï & absque [/ m?nïïO.PC poenae iu—be.mu,s.ï i 5' 3096,- äMl * A Ex iuramenti definitione habetur l/[tio, ad iuramentum , merito. requiri tres illas con- u [ ditiones , quae Jerem. 4. requiruntur: Jura- Y bis, vivit- DOMINUS, in veritate , iudicio, g & iuflitia. Et quidem inprimis ?m veritate. Nam falfum interpofito Sacramento, affirma- re, fiquidem a fciente, ac falfitatis bene gna- ro !095I W' V o 32 Troatus XXX. — ro fiat, nunquam non eft grave peccatum*. Sive enim iuramentum confideretur, ut pro- miflio; & perfidum eft falfum dicere, dum verum a te dicendum fpopondifti: five coa- fideretur iuramentum ut vinculum ex pie- tite ortum ; & rurfus impium eft per reve- rentiam altiori debitam quempiam fallere. Q Veritas autem ad iuramentum etiam alio fen- ii fu requiritur, fcilicet, ut quis vere iuret ; ne- lu que verba iuramentum ífonantia fimulate, & ad absque animo iurandi proferat**, Et quidem W ex veriore D. D. fententia fi&ium eiusmodi T iuramentum continet gravem malitiam, fiquis Mil Nam de falfo, etfi fimulate tantum iuret. J impius eiusmodi reverentiam Dro . debitam, Ti imo quodammodo ipfam au&toritatem Dxr l ad efficiendum, ac confirmandum mendacium u interponit. Si autem quis de vero fimula- tum iuramentum edat, peccatum leve com- mittet, nifi, prout in iudicio, & contra&i- bus facile contingit , alterius interfit, fe per verum alterius iuramentum in re gravi fe- . | T& curum fieri; in eiusmodi enim cafu de vero lie quidem, fed. fimulate iurare gravi culpa non lQ vacaret. * [ (i inp * Nam ab INNOCENT. XI, num. 24ta propofiti 9. m f damríata eft, quae ita habet: Zocare DEUM in teflem men:aei levis , non eft tanta irreverentia, N propter quam velit aut po[fii damnare bominem. W X** Inter propoütiones ab eodem Pontifice damnatas [ 25ta eft fequens: Cum cau/a licitum efl turare fine K animo iurandi, five ves fit levis, fiue gravis. Qui &- - Caput. 1. sst p t Quid vero de reüric"*lonibils mch»taïibus-, quas vo- um ] cant, aliisque veritatem concernentibus cenfen- | dum, apens de verit, copiofms tractàvi. ( & ( ) $. 3097. V Praeter veritatem ad iuramentum ex pra-ä- ]l cepto fcripturae requiritur etiam iudicium, id ftn eft, gravis ratio: nefcilicet frivole, ac ve- ln lut per otium divinum nomen ufürpetur ; aut I Ü ad reverentian SuPREMO NvwiNwr debitam Oa provocetur. Sine gravi tanien ratione iura- ff mentum adhibere grave effe, non iudicant: iU nifi quis iuramentis adeo affuefiat, ut proba- N P bilius aliquando peierandi periculum incur- ifil rat. Nam ijurationi non. a[fuefcat os tuum ; mul- ]i li enim cafüs in illa; & «wir multuin iurans im- CIunm plebitur iniquitate. Ecclefiaft. 13, 9. Qd Coft 5'. 3098. Ti Tertz'a conditio ad legitimum iufamentüni d Pex ! fe requifita eft iw/litia, quae duplici modo, fci - !) licet quoad promiflionis materiam; tum ve- T Wi ro quoad ipfam promi[fionem requiritur. Nam inprimis, quod promittitur, debet effe id* (i0 itum, ac honeftum: nam rei iniquae promif- Ü fio iuré naturae eft nulla; cum nemo ad per- i 1 | petrandatfn iniquitatem obligari queat. Sed il etiam impium eft, titulum pietatis fuperiori f debitae ad ítabiliendam iniquam obligatio- ( jüï' nem gähibere, & rgvercnd,am- altioris cui t aTA )u i N 434 Tr»a-vötat*us AX ,. inftrumento gpeccati d& dam au&okritatiem pro * z d ufurpare n r j uodnon niüþecc'ähun « 3* Voluntequidem plerique, q J leve fit, fiquis interpofito iuramento prorhittat, fe ,e : speccatum , leve perpetraturüm, Mea tamen opi- I nione id fémper grave faltem fi fub rei. facæe, aut omnino ipfius DEI dignitate iuretur, €oquod re- verentià altiori debita, aut potius ipfa eiusdem ione motrice leviter fal- dignitas tali modo pfo rat Nam talis furando pro- tem peccandi affumatur. teftatur, fe, fi non ex data fide, faltem ob 'reve- rentiam, & dignitatem illius, ad cuius nomen iu- raverat,.ad perpetranduim leve peccatum permo- vendum effe. -- Si iam grave facrilegium eft gra- tiam adhibere, ut alter aliquod bonum naturale ue facrilegium praeftetà quanto maius, certiusq ius r o r EO L LL EE erit, dignitatem gratiae, àut ipí au5 DEI ad obti- nendum peccatum ulurpare ? 5- 3099. ; «Veï'u.m iuftitia ad iuramentum non tan- tüm quoad actum, & materiam , quae pro- mittitur, Tfed etiam, & vel maxime quoad ipfam promifonem requiritur. Iuftitia enim eft ipfa fidelitas : pa&i autem, ac proin iuftitiae naturà, & ex alteriore, ac fors etiam ex ipfo divino nomine addita cautio nihil magis re- quirunt, quam ut id fideliter praeftetur, quod a füb tanta affertione promiffum fuit. . . Et qui- dem fi ex re, auüt opera iurato promiffa no- i tabilis portio omittatur, id non tantum ex jüftitiae, fed etiam ex religionis , aut cuius- H'e:, a cunque p»ietatis officio- graye» pe;catum e X ^ n * ) 335 Caput I. " C facile concedunt omnes: fed fi tantum leve t aliquid praetermiffum fit, id etiam quantum l CCaRUR ex vipculo iuramenti leve pariter peccatum li "h ii effe volunt plurimi, aliis id ) i tentibus *, gravey effe affe- PA & oU * E. g. Titius Yo. in ftipem pauperum erogare iura- vits aliquos tamen obolos retinuit, Iam hic non itgd D rl nifi leve peccatum. commiffum fuiffe plures affe- Qp runt, neque abs legitima ratione, prout puto. Sed ) t cur in iuramento affertorio omnis perfidia eft gra- wl vis, non item in promifforio? leviffimum enim Jeni | mendacium iurare ex omnium fententia lethale eft ; & tamen iuramentum affertorium nihil aliud eft, T i r quam fponfio, feu promiflio de dicendo vero; fi- leri | cut e. g. iuramentum hoc Titii promifforium e(t de eroganda levi aliquot numulórum pecunia factà T | promifio. Refpondent, qui afferendo peierat, DEUM teftem mendacii facit, quod peius , quam fi fimpliciter promiffum interpofita divina auctoritate factum non fervat. Scio hanc refpon- fionem non fatiare fagaciora ingenia, & fuppete- ) ret gravior, ac genuinas fed quia non nifi longios * pïO re tractatione poffet explicari4 eam brevitatis ftu« dio addere omittp. w e!" iM M [ CAPEME M &1,!0 j Explicantuv reliqua iuy amentum, c'ancernehtia;. euod $J95100. I/to Iam ex definitione ähteltig*un"tur formus — lae iurandi. N qu o $. 3101, //ia Confecutio eft, quod impium fit petere; ut quis definite per fálfos Dros iuret. . nd i $. 3102. Z'lltima Vero, iuramentum ce[fa nte pa lo " . mox,ceiïage. j : g. R m 336 m'aæfltus X .er(. $. 3105. Difceptatur, an vincülo paci perdurante, fo- tb a giefas iuramenti ceffare aliquando poffit, pe for $. 3100 5 Et hucusque ex definitione iuramenti nó- W tas illas, atque ex ipfis facris Literis petitas Qu lerem. 4. conditiones intuli: nunc vero ex eadem definitione licet inferre 7/7o, quaenam fint formulae iutandi, aut quisnam earum fenfus exiftat. Cum itaque iuramentum fit pa- &um vinculo picaiis firmatum $. 3094, eae formulae vim iuramenti continent, quae a dignitatem altioris cuiusdam appellant, & re- verentiam eminentiori illi debitam paéto, feu g promifüoni illi interponunt. Ex quibus dein apparet, quod fupra iam innui, iuramentum vim, & indolem fuam non femper ex religio- ne, fed aliquando ex caritate theologica *, W aliquando ex religióne fupernaturali; alia vi- ce ex naturali; denique ex obfervantia Prin- cipi, Patriae, vel Parentibus debita defiva- re**, fiquidem iurans fenfui verborum in- haerere, & non, quod plerumque fieri con- fuevit, per res creatas fuo Sacramento ta- cite in Deum tendére ,. & fic iuramentum 5: fuum ex recepto iurantium ufu efücere we- lit. Illud tamen hic advertendum, quod fae- Q pe in perturbatione animi verba iurantis ex j defe&u libertatis veri Sacramenti, feu iura- fnenti rationem non habeant. l1mo id. non el?- ?] 'raro- contingit etiam ali*is mente fedata ut u- li Caput 1. sf f tibus, qui ex quadam äfï'uetudine, facili im- petu » àc velut per otium verba iuramentum Íonar 1 tia absque ullo animo iurandi profe- rynt. Atque ifte ufus m agis contumeliofam inö- in Deum locutionem fapit, & fic bl. tht gspþ'enüae? od quafn periurio propinquior efc 3 . j * Talia funt fe quentia: Iuro perY DEUM; Per DÉ- Ml ita ef D fub iuramento id j EUS và A ] afero : quam vere i* vivit DEUS! iL a faciam : per v£- vritatem, Evangeli. Nam fic vita DEI, , Veritas. divinae, & infinitae auctoritatis, ipfa denique u * DIVINITAS in confirmationem vel dicendae ve- Yf ritatis, vel alterius proiiffionis fideli affumitür. Cumque DEO terexplendae ) H ; eiusque perfe&ioni- bus tanquam infinitis titul is debeatur infinita re- (l verentia ; f(facile apparet eiusmodi veri iura- menti vinculum Theologicum , j & non mere morale exiftere, id eft inünïtum, ^Y i ! J* Qui enim fuam reverentiam e iusmodi creatis 3e i finitis titulis, ac dignitatibus alligat, & ita alligat», N ut in iis fiftat, nec ulterius ad - ipfum DEUM re- ferat: talis profe&o fidem i urisiurandi fallendo W E non nifi titulum finitum e, e T2 ES] . gratiàe, aut natura- lis excellentiae violat , ac proinde Contra v eligio- * ii nem duntaxat, aut pietatem peccet, Si tamen in. l eiusmodi rebus creatis fimpliciter fi ftat; fi enim jl fua intentione in DEUM definat,. tunc iureiurando fuo vinculum infinitum, feu tl »eologicum fibi. in- w: duit, etfi formula iurandi ta ; ntum 'in res creatas concepta fit, Ü 3UU* Aliud quoqhe hic advertendum, quod aliquàn« f J do per res cteatas iurando . aliqt lid divinitatis lis ineffe, profiteri quis poffit, Talis vero.etfi J iusiurandum fuum fideliter expleat ; Veram tamen / a» Tons, V 11I. Y pet 339 "Tractatus .XXX per hoc ipfum .idololatfiam Cälnlnittit, utpóte. qui cultuni foli DEO debitum rei creatae tribuit, Un- de primorüm faecu lorum chriftiani per genium; adüt numen Imperatóris iurare perpe tuo detracta- runt: licet alias fub reverentia Supremo cuidam Imperanti debita, alterum de explenda promiffio- ne füa fectruim ïeddere,nqnvciï'et*imþium. . 316t. Qïusäui*ahäum nititur reverentia aliiori cui« dam debita, & quia falfi Dii nulla reveren- a iurisiurandi confe- 2l tia digni funt; ex natur effe, definite quitur /io, maxime impium 'Ta- petere , ut alter per falfos Deo s iuret. lis enim vult malum proxime , ac deftinatoó confilio *. $ Sed an neque pe*rmikiïïhm eft ab ali quö/ gchegatïm m alitia per falfunt iusiurandüm exigere, etfi fua potius Deum, quam per ver üm iuraturus effe Éx gravi caula tále iuramentum praevidcatur. robant. exigere, vel óblatum acceptare plerique p l ? flol. ad Etasituntur 2u &oritste S.. Auguftinis ef J Verum $. Publicol, quae eft àn vecent,. edit. 47. AUGUSTIN. non eft totus in illorum fententia: nam/fiquis fide à gentili data fi mpliciter utatur, ta- afferitS, DOCTOR, Jem miniie repreliendi poffe, Sic etü ille pér falfos Deos infuper iuraverit, enim fide homini sj non cultu falforum Deorum Si vero quis nititur, nec eius peccato fe fociat. per falfos Deos fi " bi iurari faciat, tunc haeret non wihil S. AUGUST INUS, quia ille, qui ei juratj faltos Deos colit. Videtur tamen etiam talem iu- rYi. urandi exa&tionem próbare potius, quam im- usiu- probare ob exemplum IACOBI àcceptantis i ran- Caput II. 339 ! fandum, LABANI qui per DEUM Abraha m, & : qm U. per Deum Nachor iuravit, GENES. XXXI. Ve- rum de hoc IACOBI exemplo, prout etiam de jn, nid illo ISACl, GFENES,. XX/1, multa fo r:s difpu;a- Yidam ri poiïcänt. Til« z Haec S. AUGUSTINi fluctuatio iuftiffima milhi ';/i- deturex fequenti ratione : fiquis. exigat iusiu- randum ab eo , quem praefcit, per falfos Deos iuraturum , vel vult, ut altéer religione Sacra- menti ducatur, feu ut ob reverentiam iurisiurandi in fervandis pactis con/tantior fit, velid non vult? d Si vult, ut alterius fides ex huiusmodi iuramento fet. roboretur, tunc utique aperte defiderat, ut pro- mittens falfis Diis honorem habeat, & ex reveren- ye u tia in eos fidem tenacius fervet., Si vero id non i —á vult, cur iuramentum exigit? Cur fine fuo corni- T modo alterum ad impium Sacramentum adigi.t-.« l t Hiud quoque hic difputare folent, an liceat Sacra- mentum exigere ab eo, qui falfum iuraturus. effe praevidatur. Sed per omnia adoptanda eft fenten- m tia 5. THOMAE, qut 2. 2. q. 98. artic. 4. ita il ul docer: S/quis ruramentum tanquam per/ona qmb- d lica exigai, fecundum quod. exigit ordo iuris, ad atl petitiouem. alterius, mon videtur. effe im culpa, fi 3hh 1 ip[e iuramentum exigat , five f[ciat , eum Jalfuns j./ J furüre, five veruns guia mon videtur ille exidere, "D Jed. ile, ad cuius infiantiam exigit, Pars autem )nü?, innocens non poteít iuramentum exigere ab eo, f quem peieraturum effe iom praevie novit, Sic At M. enim faciendo alterum in gràve peccatum non tan- n tum absque utilitate, fed etiam cum infigni detri- f J mento . fuo .induccr«:t. Excipitür tamen ab hac TUIS doctrina Tutor, Prócurator,,aut quicunque alie- y)l nae caufae, velnegotii geftor, ne. iusiurandum alte- t ri deferre onittendi a cliente, aut quocunque alio ex hac apparente neglige ntia iactura litis impute« f.u.l'-. t h 1 V'VQ, $. gxoz, —— g" 5340 Tratatus. XXX, / S. 3102. Cum demum reverentia altiori debita fim- plici pa&o. confirmationis caufa adiiciatur, ficque principali obligationitanquam augmen- tum accedát, ideo infertur //lio, toties cef- faré iuramentum , quoties pactum, cui illud adiectum fuit, iuífta ratione relaxatur. Quae- nam vero cauíae-ad diffolvenda pa&ta iure naturae fufficiant, a $0. 2600, & deinceps tracavi. Huc etiam referri, & attendi de- bent, qude de caufis a reftitutione exjmenti- ä bus a $. 5066. dicebam *. : * pDeeo q'uoq'ü"e difceptant, an a&us, convenäo- nes &c, quae ex iure humano funt irritae, e..g. l donatio a pupillo fine tutoris auctoritate facta, ex adie&o iuramento validae, & eflicaces reddantur. Béengedi "-- 0ocdidi Id folüm videtur effe certum, quod ex folo iura- mento, irritae eiusmodi conventiones robur non iuramentum eft vinculum poffint accipere* nam pietatis $. 3093, unde non poteft effe caufa iuris, & iuftitiae. Sed neque obl igationem pietatis illi conventioni conciliat, quae in.exiftimatione mo- « — 2 — «7» rali nihil eft: nihilo enim nihil poteft adiici. Duo itaque hic dici poffent, fcilicet quod leges in reverentiam iurisiurandi iis padtis nativam füam efficaciam reftituant , quibus eam efficaciam ade- Vel merunt, dum ea pacta irrita effe fecerunt. contractum poffet quis afferere, quod l1iquis . L iure humano irzitum. iuramento co nfirmare ni- m talis nulla obligatione iuris, titur, quod inqua u od L duur M rE — —— lo : fed ex mera pietate in DEUM, aut alium fuperio- tur ad rem, per cuius reverentiam iuravit, tenca praeftandum id, ad quod praeftandum fe iurato An vero unum ex hifce ultimis duo- obligavit., bus / AE : 1Caput' II 34r bus capitibus. verum fit : aliori-lm arb-iu:io lübqns* relinquo. M " ii S. 3103.' d Corruente itaque pa&o, etiam iüramen- j d tum eidem adiectum ftringere definit, faltem tunc, quando pactum per fe validum iura- V lii mehti religione velut in fübfidium advocata confirmatum erat; feu quod idem eft, quan- 2 do iuramentum pacto, tanquam accefforium Ü principali adiectum . fuit. Sed. an non poffit Id aliquando ceffare folum vinculum iurisiuran- di, & vis pacti immota perftare, eft aliaquae- t iO. Sic enim officium fuum praeftare omit- ä tens iniquus tantum, ac perfidus; noh tamen impius efficeretur. Ego.quidem opinor, quod iUf I hoc nec iurantis, imo neque illius, in cuius jl commodum iuratum fuit, & fic neque utrius- n li que arbitrio.fieri queat; poffet autem fieri ex Jf voluntate illius, ad cuius reverentiam iura- il tum eft. . Nam officium ex iuramento natum, ii tantum per intervallum, & non proxime de- betur, & prodeft illi,, in cuius emolumen- U J tum , aut fecuritatem iuratum fuit; fed hoc l officium debetur proxime illi in cuius nomi- j ne, & auGoritate iusiurandum ab:aliquo edi- ) tum fuit: & fic etiam non nifi ab hoc remit- [/ hh ti poteft. Itaque iuramentum plerumque fub. conteftatione divini Nominis fieri folitum fe- l F; Ü re femper eft actus religionis , aut omnino j caritatis: iam impoffibile. eft, ut. officia reli- 3 gio- j akissaut 343 : Jdraatus XXX. gionis $ & caritatis ( puta Deo dobitae) pm;- xime debeantur homini, aut ab homine pro fua duntaxat poteftate relaxentur*. Dein, eftione, vin- prout ftatuitur in praefenti qua culum iuftitiae perduraret, & obligationem iuris negligens femper iniquus maneret: fed praeftito iureiurando neque nota impietatis per merum pacifcentium confenfum poteft abítergi, utpote qua impietate non folus cre- ditor, fed tertius aliquis, e. g. Deus offen- ditur, Huius enim aucstoritas in confirmatio- *—£ nem paéti advocata tamdiu commiffa perfidia — violabitur, quamdiu durat pactum ; quia ve- ——5 —3$- ro in merum pacti fübfidium tantum nomen fuit interpofitum ; fublato pacto etiam conte- ftatio Dei ceffabit. . Et fic pacifcentes nou nifi cum pa&o vinculum iurisiurandi fibi re- laxare poffunt. * Deea au&oritate, qua Ecclefia in relaxandis iura- mentis utitur, eadem dicenda funt, quae infra de poteítate relaxandi vota doceboï.ï fe—oo aemdeo m fepeee P0 591 $ . — — —— ET " CAPUT IH.- be Natum, ég ejïcacia, V,Vat-zf gknemt"m,þe&ati. $. 3104. .Potum eft þromzjio DEO fa&to dzf,melior-e 0710 : $. 3105. Eftque ex ufu Ecclefiae officium foli DEO m "EVRT E ao LUE MERLAT impenfum. Ex dcfmitif)ne autem 343 Güpzf!?- IU ) $. 3106 'Difciti;r Imo, in omni ver o contïüeïri obli- - gationem iuris; & * n $. E 107. ^T( Dlm ii .5 j Hdü*.. ac plj»:taczc;,)ipu-g etfam vinculum PIETA- jild 108. Ut proin Htio votum definiri queat, o/icitits, $. 3 gietatis virtute patüi [Tabilitum ; : W r l $- 3109. Et fic ex /ummis virtutis moralis áivifionibus. Vs 31 " velut COIUPOG;W.HF N- [2) m ( V-otüm ex communi fententia , r:e»ätifïïa (i meque definitur, quod fit premi[lio :Deo fatta de mieliori bono. '"Et quidem inprimis id. ex- fe plicari debet, quod votum neceílario debeat » non nifi Deo fieri; Nam prout nos vota in- jln tellipimus, & edere folemus, ea non quo-. ij modocunque Deo nuncupamus e g. pro be- ]i neficio creationis, redemtionis, vel ad im- petranda quaedam dona &c, fed vota fém- iur:* per edimus in. conteftationem fupremae illius ! excellentiae, etfi alios non. raro fines huic. fini praecipuo. fubglr/dinemps., 'Xel faltem ad- iungamus,. P 5'. 3 1o5. Unde communis '"Fheologorum fententia, habet, quod vota fint aétus latriae; qui pro- ii in foli Deo fieri poffunt. Vota vero fanétis fa&a vel reapfe Dco fiunt, eoquod in fan&ie j infinitam illam celfitudinem in iis relucentem. zevereamur : vel certe fi eiusmodi piae pro- Y 4 miffio: 1 x&g&æy $44 Tyattatus X XX mifïï'onös in fanctis. proxime- fiftant, & reapfe ad illorum gloriam , & gratiam debito cultu afficiendam comparatae fint ,. eae non erunt proprii nominis vota, fed ac&tüs ad eam re- ligionis fuüpernaturalis fpeciem fpe&antes, quos duliam vocamus. Verum hanc condi- tionem ad votum requifitam, fcilicet ut foli Deo.fiat, fenfus, ac ufus Ecclefiae voto.con- ciliavit; eftque voto non connexa, fed ve- lut extrinfecus adveniens: petitur enim non tama natura debiti, quam ex períona, cui debetur. Vel (i cui haec difpliceant, liceat faltem naturam voti quantum ad moralem ef- ficaciam eiusdem, non nihi Itaque. l P?l,lit,ius rimaiti,, E S..3106, Ad: votum requiritur promiffo. $. 3104. & quia promiílio, feu, pactum ett caufa iuris: ideo fequitur /Imo, .quod in voto, lateat vin- culum iuris, & iuftitiae. proprio. nomine ac- ceptae , & qualem a $ plicare incepi, Sed P25 & deiqceps ex- $. 31;437& Cum haec promiífio. debeat neceffario fie- ri de meliore bono , ita utiam ante. promiflio- nem acus promittendus fit melior, quam eius contrarium $. 3104*: & cum ante pro- mifïïonem-): & pa&um nullum detur morale s Caþu; IH. 345 t bonum, qaum virtutes theologib.aev, & pie;f- tas, eoquod virtus moralis in iuftitiam, & li pietatem proxime dividatur: ideo habetur lido, in. voto etiam contineri virtutem pie- I tatis generatim acceptae ; vel latet virtus ali- j qua theologica; quam quidem in praefenti Jl tradatione, & compendii gratia liceat pro- mifcue fub nomine pietatis accipere. * Quod vero non nifi pia in alterum, eique utilia J M promitti queant; & quidem adeo pia, quae magis profint, quam contraria, eft plane certiffimum : aliam enim . promiffionem nemo acceptat. ,ld in " exemplo aliquo clarius patebit. Itaque fi Caius ]l dicat Z4aevio: fcio te ducentis indigere; pete eos a Titio: quodfi is ducentos nolit dare, ego tibi. dabo.trecentos. In hoc. iàm eafu, fi 7/tius pro- miffionis a Caio fa&ae bene gnarus JVaevio. fpondeatducentos dare, hacíponfione Maevio nul- j lum praeftat beneficium: haec fponfio utut liberalis, non tamen eft de meliori bono; eoquod non fpon- dere pro Z4aevio melius foret. Hic, fi in eius n arbitrio fit, hanc a Zitio promiffio 1em nunquam, accéptabit; nam haec donatio reapíe, & omnibus. computatis damnum affert , neque ullatenus foli- - oU R— dam in Z4aevium pietetem continet, utpote qui eandem non fieri, maxime optaret, 'Ex quib;us. etiam ea , quae tract, tertio dixi, ali« quam lucem,accipiunt. Scilicet in iisdem circum- ftantiis duo contradi&oria nunquam poffunt DEO " aeque placere, quae femper in divería ad eundem finem fibiadverfa funt, Iam fi omni- bus expenfis actio DEO placeat, in ii sdem circum- ftanüis acio eidem. placere non VR MR D w poteft, Atque exinde ficut. in, iisden: cireumftant iis duo contra- materia Votl;. itaque ne- di&oria nox; poffunt. effe 9 que b 846 Traïiaz*us XXX que eadem contradictoria pofï'unt ad finem uftþ» - r uh] 5 prout oportet, aeque facere. $ 5108. ) Quia igitur, nec DEo, mec cuicunque poffumus promittere , nifi melius bonum; & àttus gratuito, atque ex amieo affe&u promit- tendus iam praevie ad promiffionem débet e£ j fe beneficus, atque ad officium verae pietatis " ex definitione voti coníequitur pertinere: 41(3 AIiiio, votum generaliflime acceptu Ltk .1*1 ALV ofji- ficut iura- ü cium pictatis virtute patti /?almzzum !1 mentum dicebam, quod fit pronmiffo ;]1 i j]']— li maáta.. Ubi fola haec verfatur differentia quod: in iuramento pactum, & officium iuftitiae fun- Q damentum obligationis fit, cui altior quacdam pietas velut afcititium robur accedma in vo- to autem pietas eft officium principale, quo& addita promiflione tanquam alieno auxilio am- plius munitur $. 3109. Dum vero virtutes, & officia moralia ia pietatem, & iuftitiam tanquam fumma primae divifionis membra tribuebam: Pietatis vim, at &. Impenum tam amplum effe variis locis Oftendi, ut' ea fola ad ncceffitates humanae naturae fufficeret. Unde, iuftitiam üOn nift in cafum deficientis pietatis a natura inven- tum fubfidium effe $. 2605. dicebam. Verum ne fic communi utxhtau fatis confültum eft: nam Captt H 547 hl D li nam & necefï'andm, ac.counatam nobis pie- tatem frequenter negligimus, & fidem libere datam, ac iuíftitiam nofiro arbitrio confti- tutam non raro violamus, Unde paca Q noítra iuramento, id eft, titulo pietatis arma- 4l ii mus: alia vero vice ofncm pietatis (in Dr- llj vM maxime) additis pa&is munimus. Ubi wre fumma moralis virtutis capita in officio vo- Wtö tl, ac iuramenti , mutatis vicibüs m1re COIL- iil f mixta, & naturae nos ad rece. agendum omnibus modis adigere volentis ultimos co- MJ" | natus cernimus: ut quem nec fola pletas., j nec iuftitia in e3us defe&um admiffa ad aequi- luw | tatis amorem permovet, utraque tandem Ífo-« f'l i ciatavi, v elut mvxtum in iuftos actus abrlplat.. ii | v i 0 CAPUTL IV il De Effcttibus Voti fpeciatim tra&tatur. $. 3:t10,. Ex definitione&. 3104. habetur IVtafmplem propofitum.a voto difterre. Wi l atf1z, /e, non dari poffe votum de ve 2mpia: J $ 3112. Imo probabilius neque de a&u bono agifï. uem tamen prayam edendo. j $. 311-. Item. Zito, votum omnes Cun. gaäïo condi- tiones conmuunes haberc. / | l $. 3114. Tandem Zillimum corollarium eft, n pae« nam oni[h a&us zmpoj bzlzs, aut tmfpzs nihil vo- " veri poch. 5 31IO, 318 Tratlatus, X X.X.. * Á S'- 311O, ' Intima voti natura explicata , transgredior ad aliquas eiusdem circumftantias declaran- fi( das, quae in negotio. voti non femper folent Y Ooccurrere. 'Cum itaque votum fit promi[[io 1 infertur /71o, fimplex propofitum, feu ani- e mi decretum de opere bono exequendo, non [: effle votum, nifi accedat animus. fidem fuam ü ad id obligandi. * T * Atque hoc etiam in. ufii magnopere.-adv'et&näum: non raro. poenitentes de votis funt foliciti, quae ( mera. propofita, funt. In. dubio. praevalens. ali- quod momentum in alterutram partem nonm. raro ( ( haberi poteft ex verbis, quibus eiusmodi homi- nes ufi funt. Quae verba, fi promiffionem fo- W nent, pro voto, iudicare faciunts; íi vero propofi- p tum, firmum decretum &c. fignificent, nullum vo- T ti vinculum, fubeffe cenfendum eft. | Ea enim eft mentis noftrae indoles, ut a&us fuos per propria » ( eidem, verba exprimere foleat. Sic aliter fonant. verba fequentia: Statuo facere, ceviiffime abflime- n bo €2c, & rurfüs alium affe&um produnt ifta ver- ba: Obligo me ad faciendum, voveo, iuro abjii*ne'-» ve, promilto ignofcere. J ud autem chriftiano. populo. identidem , ac effica- citer inculcandum, ne absque confilio Sacerdotis i vota emittant. Sacerdos dein vota ad breve, vel etiam longius aliquod tempus concepta, fed.prius attenta cuiuslibet hominis conftantia , ac. condi- Q tione haud aegre concedat: in vota tamen. peren- nia, autin. valde ardua non.facile confentiat. Om- | nium autem difficillime confentiat in illa vota re- fervata Pontifici » & circa, quae non facilis datur aggla);atio. " 51 9.311;. — Caput III. 349 ;.S. 3tir. QUi Rurfus, quia vota DEo; & de meliore bo- A I 510ftunt, $ 31045 aperte fequitur 7/;o, quod j ln votum non poffit fieri de actu impio exercen- mg'y":; do: e. g. fl voveas, te egenti nihil daturum i effe. IU Quod quidem etiam de iuramento in- telligendum eft, utpote quod norn poteft vin- [ culum iniquitatis eife: & nemo vel ex iura- mento, vel ex voto, vel ex quacunque ratio- l ne poteft ad iniquum obligari. lmo amplius u aCum iniquum vovere grave peccatum effe, T M docent "Theologi unanimi, quantum fcio, hu confenfü. Et non pauci'autuinant, etiam le- j [0 ve peccatum vovere fufficiens effe ad lethale i peccatum. Idque verum omnino eft quan- L n tum ad votüm pfoprii nominis, feu tale, quod Dzo fit: nam in conteftadonem infinitae ex- Qnti Q cellentiae veram eidem iniuriam. promittere, ] )Fm non poteft non effe gravis illuüg. X D 9?31- $. 3112. n Illud eft magis conttoverfum, ah vötunï i de actu quidem bono, fed ad finem pravum [j a quopiam editum vim obtineats e. g. fiquis [ 1 jl coram aliis emittat votum de re valde ardua r exequenda, idque vanae glotiae caufa. "T'a- Qn le iam votum a plerisque pro valido accipitur: Iv putant enim, in eiusmodi cafu actum promif- jl fum Dro placere; etfi intentio promittentis Ego tamen, fi meis princi- ] -eidem difplif:eat. -'pi'iä » ä*ïm;r?*r 5;6 Tratkatus. AA piis inhaerere velim, dicere co.gor, eiusmo- di votum per omnia Dzo difplicens, ac pro- inde irritum fore; Nam ut actus ioralem aliquam bonitatem, veramque iuftitiam ex le- ge aliqua hauriat, requiritur, ut latentem in legé aequitatem primo loco fpectet, & ultimo intendat. Qui itaque e. g. ftipe fuain paupe- res eroganda inanem duntaxat gloriam fpe- &at, non edit verum mifericordiae, aut cari- tatis. actum; ac proinde talem actum prontit- tendo non vovet, quod Dzo placcet, tale- que votum nedum ex intentione promitten- tis, fed etiam ex conditione, & qualitate actio- nis promiffae vitiofum eft. J " d i Eít autem votum, quod faepius iam di- &um fuit, promifjo, ac naturam padti vere participat, ideo fequitur /[to, voto etiam fpeciales conditiónes competeré, quae pacto in diverfis circumftantiis funt propriae. * * Unde quandoque fub sravi, alia viee fub leVi peccato ftringit ; prout ícilicet res promifia levis, aut gravisjeft. Gravitasautem, vellevitas eodem mo- do circaebligationeslegum iudicatür: non quod M tum dc genere legum-fit, fed quod in levi nego- tio non nifi. fub levi culpa fe obligare voluntas voventium cenfeatur. m &E( Item (i voto adjiciatur conditio &c. fere eadeüï B Obtinent, quae de padis dicebam. i Rurfus votum id quoque cum pacto commune fia- j Q bet, ut, fi tempus ei adiectum fit,l jntrg illud ip- — Caþut IIl 651* apfum tempus expleri debeat. Quod fi nullum p -tempus fit adie&um, ex communi fententia ei fa- dl tisfieri débet, quamprimum commode fieri poteft, xl Mora vero ifta etiam grave peccatüm fieri poteft, fi ex mora materia, feu aétiones promiffae r 11 nuantur. Sic e. g. qui vitam fuam in religione il DFO confecrare Va)vu, multum ex hoc voto de- Ü cerpit, fi primum circa 40mum aetatisannum hoc vitge genus amplectatur. Certius veró pudtuül f At .ex mora incurrcetur, fi periculum inde immineat, e votuin gemtus mcxplefum maneat. "tf Plactea ea ficut.in pacto, ita etiam in voto illud re- fla petendo, & iterando nemo incurrit novam obli- gationem: Nam qui b/s idem promzttt, ampylius u wuam [emel son tenetur , 1 18. [f. de verb. oblig. Denique € c pacifcendo, nec vovendo poffumus alium L co. noftri oblisare, nifi 1pfusmet velit, Unde vota parentum filios (uos DEO devoventium, ipfos filios non ftringunt: nemo enim poteft fa- d ctum alienum vovere; licet poffit (eé ob!tringer ad conatum, & fic actum pfoprium adhibendum, 11f li quo alter dein fuo arbitrio eiusmodi actionem edat Unde vota communitatum earum poftteros i Ó 7101 ex ; virtute Voti,fed vi confuetudinis obligant: licet etiàm pofteri voluntatem maiorum momm Ml Pl qs.urob.mdo, & fequendo, confentire, ac proin Votam tacite inftaurare, fors reéte dicàntur. VN l $ ^lIÀ jj ' ni Exnatura voti hucusque explicata recte t deducitur Z/[/timo, eum non ftringi voto, qui j in poenam negle&ti pacti aliquod opus vovit, fi pa&mn, aut promiíio illa 1mpodïmhs vel ! iniqua fit, aut fiat. E. g. quis dicet; fi inimi- i cum meum non occidero, in poenam negle- r Gae osaouer 52 Trattatus XXX. &ae vindictae centum erogabo in pauperes, ( Nam cruentam, & iniquam eiusmodi vindi- qi lia &am omittere non ad dch&um, fed ad offi- cium peltmebat' unde in hoc utpote iufto [ f nulla poena cogitari, aut voveri poteft, * ( Sic aliqui vovent, autiurant, alicui homini nun- W 'Tales quam ignofcere, nullum verbum loqui &c fic impie iuráàndo, aut vovendo polffunt peccare; eiusmodi auten 1mp1um votum, aut iutamentum negligendo. nunquam peccant. D L h UNWTUT V lj N De Ce[Jatione. Votorum ü $ E $. 3115. Voti vmculum aliquando relaxari poteft, & quidem j primo per ceffationem, — Nam ex eius defi- K nitione S 3104. $. 3116. Docetur 7IIIvo votum ceffare, . fi res pro- miffa impia, aut impo[fibilis evadat. $. 31 17. LXno, fi conditio f $. 3118 Imo, fi caufa, aut midus, ad quem Votum conceptum eít, celffent, & I S. 8118 Y Tametfi religio voti fancta fit admodum,. l: non tamen eft perpetua, aut infuperabilis; [: fed per certas aliquas, ac probatas caufas dif- ) folvi poteft. Eiusmodi vero caufas quatuor Ev ( plerumque recenfent, fcilicet voti ce[Jationem; æommutatzonem, irritationem , ac difpen/ationem : e 353 Capiit p TU de quibus proin fingulis tra&are oportet. Kt iti quidem Cefjatio voti poteft niti, ivre, 62 ra- (l tione naturali, vel quodammodo arbitrio bu- ult :ane, eoquod voventium voluntas non nifi fub certis rationibus fe obligare foleat. .Et quidem ex ipfa voti d a fifle v0, quod eünitionc jnfertur ofi;a- if A jl $. Sr16. Rationi naturali ceffet votum , fi a&io promiffa ex intervallo fiat impia, aut impof- fibilis: hae enim conditiones omnem promit- lionem, qualis etiam eft votum, reddunt ir- ritam. Dicitur tamen ex intervallo: nam fi ab initio actus voto promiífus fit iniquus , u m aut impoflibilis, tale votum non ceflat , fed potius nunquam extitit. $. 2117 ) Cum vero omnis promiffio confif£at in j confenfü, cumque confenfus conditiori ili- gatus una cum ipía conditione definzt: cx natura promiflionis, & voti infertur /Xxo, vota ad certam conditionem alligata ceilure, fiea conditio non amplius exiitat^. uïtm 1 fere, fiquis vovendo aétum certo cuidum tempori adeo aligavit , ut extra iliud tein l s pus ad nihil velit efle obligatus. lalis enim J evoluto eiusmodi J tenetur. | Fempore iam ad- gihil 3; ud Z [ Jom VllI. * E » s 354 'Tmö'tatlrus XXX * E. g. Povto in Jingulos huius quni dies facro - tereffe, fi fanus exifiam. | Tam iis diebus, quibus fanus non éro, ab hoc oflicio religionis exemtus : ngnebo. 1 $. 53118. 'Pfa"eterea ex communi fententia. votum ceffat , fi modus, aut caufa vovendi ceffet *. v Item fi tam gravis ratio emergat, quae ad aliquem a lege eximendum fufliciat: votum $ enim nihil aliud, quam legem privatam effe, autumant. Ego ex caufis mox cominemora- tis vota ceffare nolim negare; fed hanc vo- W torum ceffationem non ex ratione naturali"*, [ fed ex primo voventium arbitrio haberi cre- 1 T diderim "**, b ** Sic fi pia Matef voveat ieiunium, 4£ filius fanita- äa j ti reftituatur, filio mortuo 2 voto fuo immunis erit, ltem fi voverit piam peregrinationem, quia filius convaluit, pariter nen ftringetur hac pro- L miflone; fi filius reapfe fit mortuus. Là se* Nami pa&aex iure naturae omnino vini obtinent, eti modus, aut caufa pa&is illis adiectà deficiat. Vid. $. 2590. Iteni promiflio, & fides ex iure na- turali ftringunt, & fi in ea "cxpleæïda g;a"vi,s obftet moleftia, $. 2590. Vr ïe *** Scilicet voventes non cenfentur iit obligatio- nei Confentire, nifi modus. & caufa voto adie- & füb(iftant, qui proin modus, & caufa ex arbi- trio, & intentione voventium per modum Condi- M tionis accipiuntur. Sic etiam in cafurti piVis mo- leftiae non cenfentur fe obftringere. - Neque adeo M 1 te- Capa VL 355 M temeraria eft haecconie&tura: ibus cum enim häed*op'ï- u nio maxime recepta fit, qua [ "utamus, deficiente caufa vovendi, etiam votum deficere; quilibet vovendo communem ufum fequi velle; merite cenfetur, , p CAPUT- vL r d * De Cominutaticne, & rritatione Votorum, J S. 3119. Voti definitio oftendit Xpo, votum i» a&i- d ouem mliovesm etiani ab i potfe. pfo vovente jco'n'unutari Ut W $. 3120. Itein leo«, omies i aliis fa&a recte irritare. Votà Contra ius füum ab jl facultas Quae quidem irritándi LO $- 9121. Vel eft laturalis; feü indirefa ; $. 312à. Vela legibus coteffa, & diveffa, Quae Jl nité $, 3123 Competit Patribus , YUH , Impuberum &c, & Tutaribus in votá p !j $. 3124. Et vim obtinet etiam circa Vota Pontifii re: j W Jervata : . 3125. Neque graVi ratione "inqdig—eï'. ,J ql1 lt nh[ ' ö. g[ïö. u - Votüm eít Qu j promiffio de meliose boho; quaré fequitur Xmo, vota in actiones melio- res etiam privatà auctoritate commutari .,8 1 fe *. Non enim adeo fuperítitiofa eft natü- d m'l'? Tà promiflionis, ut quis e. g. pro centum de: TU j bitis , pon poflit ducentos folvere **, D * Exciplün Jlerito votà folemnia e. g; c:lïjtääs, vel ii eligionis;j cum enim :h his aliqua fatio public"ï x Jraftaius XX Xx. 356 lateat: privata honeftas, etfi quantum ex fe maiog publicae illi ratione praevalere non poteft. Po- d tius in religiofam profeffionem omnia prorfus vo- tà, etfialias maxime exemta, aut Pontifici re-. fervata fint, commutari poffuntt Nam veus frafte vol; aliquaiemus mon habetur , qui Lemporale ob- Jequium . in. perpetuam, mofcitur. veligionis obJer- v'antiam commutare ,. C. 4. d&f vot, Licet non raro a&mïs im—perfe&ioi fit alterius fpe- 3 ciei, & differat fua indole ab eo, in quem quis votum fuum mutare cogitat; & licet infuper le- ges compenfationem non probent, nifi debitum & compenfatum fint eiusdem rationis, attamen Deus omnis iuftitiae amator eo magis ad quem- W hr libet acum afficitur, quo plus ifte de vera iu- - T ftitia participat. * A A&ionem tamevnlpromiiïam in aliam non meïiþ- ii rem,Ífed tantum aeque bonam privata au&orita- T0 te commutari poffe, ex recepta fententia negant, Val Jllud denique üudiofewadvertendum, & cum fupra (dür de ceffatione votorum omiffum fuerit, hie fup- Qu plendum eít, quod votum mutetur , feu potius uam fit vel ceffet, quamprimum non atfio melior fit, q V0i atto promitfa, Etüi hoc ex intervallo, & poft Sic forte aliquis st votum iam emiffum contingat. ftipem in egenos erogare pie voveritj at tradu temporis familia propria ad egeftatem vergit itàs. .ut ex praevalente pietate hoc. fubtüidium rectius Hiciam votum ceffat, aut fi ma- $ proli debeatur. vis, in a&um pietatis commutari debet. E f Ne tamen hic error irrepat, notanäum eft, *qvtiod-j modo dicta tunc obtineant, quando som a50 € W melior, quam a(fio voto promi[n: mam fi a&io - ü H LU ' f?JQmiiïa fit,;pelig;', nonvceü'at votiím, licet me us Caput Vï 857 maiozï' h Ws fotet, hanc a&ionem non fuiffe promiffam; 15 1 Seu aliter haec differentia concernit materiam vo- a ti; non votum ipfum. Sic.non ceffat votum ca- ítitatis, fi fragilis. quispiam illud quandoque vio- s fraä let. Licet enim in tali melius futurum forte cffet TA i cattitatem non voviffe; attamen res promiffa (eu ,caftitas melior eft, quam nen caítítas, Atque ita probabilior fententia habet, eoquod alias iterata if xoti violatione onmia» vota ceffarent. Z nqi $. 8120. pl ebiud tunt . Praeterea ex eo, quod votum fit promif'- fio & nemo poflit iniquum aliquid, feu con- ,qnelz-ä j tra ius alterius promittere eruitur X/mo, om- nes eos pofle irritare, feu inefficacia reddere n eà vota, quae contra illorum ius edita fue- runt. Unde NuwER XXX. praecipitur, ut ( W vOu 'vota filiarum, & uxorum nulla fint, 1i Pater, vel maritus contradixerint: dummodo mox, nl dum de voto certiores facti fuerint, .contra ejusmodi promifliones contradicant. Sienim W[' vel per breve tempus tacuerint, huiusmodi vota fues auctores ita ftringent, ut deinceps 4 ii M Pater, vel maritus&; fruftra contradicturi fint. Á l Aüf « $- 3121. ü , Noftra aetate, & iure haec auctoritas irri* tandi vota vel eft natwralis, velex legibus de- j It Jeendens*, Et quidem per ius naturale quilibet poteft alterius votum irritum reddere, quo- usque fuo, quod in alterum habet, iuri huius- » modi vota advería funt. Unde tale votum 3 ob- b 358 T na?tdtu-s." XXX. ot/)tihet quoad illa capita , quae alterilulsyi juri K In non fünt ?d-Velffa- x C * Ea diviüg,* qua dicunt , alia vota direäïe.,; quae: dam' vero Anüiréfto irritari, cum hac divifione no- ftra omnino eft eadem. J Eiusmodi icxe.mpla, funt rmo, maritus, qui votà, uxoris fuaé eousque poteft incflicacia reddere, quousque illa ufui matrimonii, admini ftsationig. & curationi familiae, dc rei. oeconotmmicae,- V Ideux, pote ft educationi prolium adverfa funt. qtioad magnam pártem uxor faeére quodd vota ma- riti ; Pater circa vota filii puberis; curator in VO* tis commifü fibi minorennis, quantum ad boma eius;. mnam curator minerennibus nom -ad cu- " ftodie ndam perfonam, fed ad curanda bona €o- rum conftituitur, Aliquid etiam iuris habet pa- terfamilias in. Vota. famulorum;: fiquidem haec fa- mulatui, de quo praeftando fp * opondsrunt, ad- v quod iam di&um veríafint, Sed horum poteftas, eft, non eft amplior, quam ad effe&us illos, qui iuri marit, Patris, Domini &c. aliquod praeiu- dicium ferunt. Unde vota:elusmodi revivifeunt, fi illud: praeiudicium ceffat, ob ouod. a patre, ma- P 3 É9 - rito &c. ante impedita, velextnda erant. Imo poftquam e. g. Pátér in illud incomniodum ali- quando coníenfit, nullatenus voto, filii fui conz 4 & tradicere deinceps poterit. N a $ 3122. i Verü,m, longe amplior eft facultas vot d ür. ritandi direita, feu faculta$ illa, quae non'ex mero iure. naturali, fed per partem aliquam - -- LEX £ LfT3 «* —2 "03 ex beneficio legum (prout puto *) ortum tra- [* LOf hit. Nam illi, quibus haec gg&oritas ' ! Pe. l Capu»: I(I.' : 339 u . petit, poffünt quaelibet füorum vota, fro arbi- trio, & absque caufa inefficacia reddere, Jid. C. 14- cauf.. 32. q. 2. ]l Sn : : * Ex mero enim' iure naturali tanta faeultas non poteft defcendere. Nam e. g. filius impubes non eít totus in iure Patris, multo minus in iure ii vt », i tutoris; fed habet propriam deftindtionem ad fi« nent ultimum, propria officia, ac propriam liber- fatiOlL;r | tatem, denique multarum actionum eft capàx, & quae iuri, ac.gubernationi paternae ne parum qui- y N dem obfunt. Praeterea ipíe limes inter puberta- ola t tem, & impubertatem a iure naturae vel omnino n non, vel certe non in materia voti attendi vide- j a tur: & tamen Pater vota filii impuberis fimplici- ter, directe, & abs ratione; vota vero filii pube- ii d ris non nifi ex gravi ratione in fua poteftate ha- Mp bet. Iam quantum ex iure naturae quid intereft 4 ad vim voti, an puer aliquis tredecim, & dimis T dium ; vel quatuordecim aetatis gnnhosu numeret ? u $ $. 3123. Ptsf V Tam( ampla in, fuorum, votis Poteftate po« lj L p tiuntur inprimis Patres quantum ad filios im- puberes, non item quantum ad filios pube- jj ju res. Mortuo autem Patre eandem potcíta- tem habet tutor; non tamen Mater nii forte filiiiimpuberis tutelam, gerat. Ídem dicen. dum de Superioribus religioforum , ac deni- j que de Romano Pontifice, quantum ad vota religioforum, no&, tamen aliorum chriftiano- Ü lg rum. Illud addendum , me quoad praefentemr l Sum nil n If ifi receptam aliorum fent;e.ntviam 9X7 u :' fCrinfreL. Z4 $. 314 M»*ö "Trattaius X XX 360 ( $. 3124 V - Haec porro vota dire&e irritandi poteftas, B quam hucusque defcripfi adeo ampla eft, ut 1 per eam omnia vota, etiam 111a, quae Pontx- ri fici funt reiervata, imo quae in favorem alte- I rius edita, & acceptata; etiam ea, quaepri- Ti ijum in ítatu pubertatis effent explenda, e. g ingreffus in religionem, Pater quantum ad ü fibum tollere queat: dummodo illa vota 1B — i inpubertate fint edita, & poft adventum pu- & bertatis.a vovente non fint confirmata. Nam j votum ab impubere editum, eidem etiam pu- ( bertatem iam adepto , a Patre, vel tutore re- Ti laxari poteft , dummodo, quod iam dictum ht eít, in annis pubertatis non fuerit inftaura- u tum. : Reétor tamen religiofae familiae, licet « reliqua fuorum vota quaecunque, etiam in H pubertate a religiofo emiffa fimpliciter remit- tere queat; nullam tamen auctoritatem obti- P netin vota ipfius religionis, quam fubditus profeffus eft, neque in votum ar&ior.m reli« p gionem mgledxendl quidquam valet. Atque haec rurfus communis fententia probat« 5. 3125. Atque illud praepr imis memorabile, quod. haec 4ir-&a vota quaevis irritandi auéctoritas ï pro arbitrio & absque ratione adhiberi queat abeo, cui eadem ex beneficio legum compe- n ut; eoquod vovens eiusmodi perpetuo hanc COH- Caput. VT. 561 ditionem: Niü Pater, vel Supertor confmdicat, voto íuo tacite annectere teneatur. Atque hr hoc ufitata fere omnium doCtripa habet: fed ,Ui illud in controver(ia verfatur, an e. g. Pater li lt ampla hac poteítate in votum filii nulla fuff- ragante ratione utens ab omni piaculo immu- D nis exiftat. Et quidem omnia vota huiusmo- » di etiam ?bs ratione valide, id eft cum cffe- 14i €&u, & fimul falva iuftitiaa patre, fuperiore » religiofo &c. relaxari poffe, facile admittitur. Sed hac facultate absque gravi ratione uti pietati non poteít non eíle adverfum, Nam J g cum religio voti ex rationis, & SS. Litera- 3 1 rum teftimonio gravis fit admodum, & fancta, huic officio frivole, ac fere pro libidine inter- J/ jin cedere cum officio verae pietatis non poteft componi. Et cum infüper nulla re creata f jl absque folida, ac genuina utilitate uti liceat, muito minus permilTum effe poterit, ut quis j gravem pote(tatem ad facra religionis vincula ixüu diffolvenda, atque ad impediendam fuüorum [u perfectionem otiofe adhibeat. ii Q A R.U-T VIL y De szpenjäztian'e Vatomm. [1[35 | $. 3126. Datur in Ecclefia pot. B/äs in! Votis. (ig'/þm. lo Jandi, h j "Hs $. 3127. —Competens Pontifii, & Epz'jcapis. I $. 3158« j Z5! Nes Trattatus XXX. 5362, $. 4128. SSolemnia tamen, vota foli Pontzjicz refervata funt prout $. 3129. Etiam quaédam ümphcm. Inter quae eft vo- tum. ul*ramammm. S. 3130. Votum ad limina Hpojialar. vel Compof[tcl- lam. 3131. Item votum mgredzmdae rel:gzonzs, 3 3132. Ac demque "votum pergaetuae, a mtegme cajizmtzs 3133. Non raro tamen etiam circa ifta vota Eplfco- Et pis aliquid facultatis. competit, 3134. Primo. quidem fi praejens urgeat perxculum 4 3135. Secundo, fi votum fit metu extortum s tertio, fi votum alternativum : €9 quarto , fi candztzom alligatum fit. s ET L M. E 3136 Superiores rehglofarum famlharum in fuos, Jubditos ; e $ 3137. Et varii Religiofi i guoscungue chwji:am: quamdam cu'ca vota pote&atem obtinent. ..3138. Ad vota legitime diffolvenda reqmntup iufía cau/a ; ï 3139. Non tamen adeo graws, ut votum fcipfo cef-. fet. 3140. Eiusmodi caufae aliquot recenfentur, : 3I41. Denique vota non fimpliciter, fed eadem in; alias obligationes. commutamio plerumque rela- xantur x 5..5126. Aliquando. vota per. facram. Poteftatem relaxantur, & fic ex recepto ufu. difpenfari dicuntur, CHRISTU&- enim, (prout traditio, m - 7 d Caput. V. II 963 ä; W & ufus Ecclefiae docet) Rüuano Pontifici, & füb certa faltem ratione Epifcopis poteftatem .O reliquit; voti vinculum ex probata aliqua ra- tione remittendi, ac velut 1us DEo per vo- j Cum enim vota ta acqulü tum condonandi. fint promi[fio , promiflio autem per confenfum p generatim ceffet: ex eadem feinper voti defi- nitione intelligitur. XHmo, vota ex benigno CunisTr confenfu, qui nobis per difpenía- j Cir- tionem Ecclefiae impertitur, extingui. ca hanc vota remittendi, feu. prout loqulmur, yt il difpenfandi facultatem, duo mihi capita ex- Lt plananda fumo; fcilicet quibusnam haec au&o- ritas competat , & füb quibus rationibus adhibe- hi ti queat. ** Idem etiam de iuramentxs, utpote quae per ean- u dem Poteítatem fuo robore deftitui poffunt, ita tamen, ut nulh homini ex eiusmodi iuramento ius aliquod competat contra ius enim altenus mj& nec Pontifex iuramenti "vinculum dlfolvere potei'c prout infra idem de votis dicam. d $. 8127. Atque omnia omnium. Chriftianorum vo- m& [ ta pro fuprema fua po;eltate inprimis relaxat Ponmfex Et poft hunc Epifcopi, quantum ad fubditos fuae dioecefis , eadem poteftate gaudent, C. r, €9 7. de vot. Nifi tamen votum aliquod fit folemne, aut Pontifici fpeciali lege " hi fqur*vatum. j & S. 5128. ass - 364 Trattatus X X X. L 5 3128 Votum folemne eft, quod non modo fïm- phczt(,r Dzo fit, fed quod ab Ecclefia fpecia- tim acceptatur tanquam promifüo aliqu ad Unde publicum Ecclefiae ftatum pertinens. vota folemnia lpecmhbus folet iuribus com- munire: inter quae etiam iliud eft, quod vo- tum folemne non nifi a Pontifice tanquam to- tius Ecclefiae; capite poffit diffolvi; quique talia vota usque ad noftram aetatem fere non rifi ex caufa pablica folebat reiaxare *. Vo- tum folemne ceftitatis a iure pmeczpuum il lum effe&tum habet, quod matrimonium non tantum prohibeat, fed etiam irritum reddat, Vota tolemnia funt illa a religiofis in fua pro« feffione,. & a Clericis füfceptione Subdiaco- natus edi folita &. 2422. Et quidem a Cleri- cis ad Subdiaconatum aícendentibus non nifi unicutrm , id eft, perpetuae ac integrae cafti- tatis votum emittitur: Religiofi vero tria fci- licet paupertatis, cCaftitatis, ac obedientiae vota nuncupant; quibus in aliquibus reli- gionibus-quartum aliquod fpeciale additur e. g. de perpetua abflinentia a carnibus. In tribus autem illis votis natura ftatus religio- fi confiftit, ita ut fine illis votis religio ali- qua non poflit cogitari & voto vel unico ex tribus foluto, quilibet mox definat religio- fus effe. Atque in hunc fenfum intelligi de- bet, C. 6. de flat. Monacb. Quod nec Ponti hd * ex E f'Caput V1 63 fex poflit dare licentiam coäzzm cujiadz'a-m* ca[tita- iis, falva fcilicet conditione ftatus religiofi, * Sic ob grave periculum incontinentiae relaxari fo» let votum caítitatis fimplex: hoc ipfum autém vo» ï;d tum a Subdjacono editum ex eadem caufa vix re- mittetur. 5i vero nobilis aliqua familia deficere, & ditiones eidem fubditae ad Dominum hetero« doxum fors devolvendae fint; tunc viro ex eadem familia facris iam initiato votum caítitatis faciles ä utpote ex caufa publica remittitur. lr [ $. 3129. Verum etiam vota fimplicia, Pontifici ta« men fpeciatim refervata neceflarium eít re- l cenfere, Inter quae primun eft votum pere- grinandi ad fepulchrum CnnisTr, aliaque lo- ca per fanguinem, aut praefentiam CuHRIsTX confecrata. Solet hoc votum in iure vocari lt | ultramarinum , & de quo tot habentur capitu- la in titulo de voto, (&' voti redemt. Quodque ] etiam invita coniuge emitti, & fic tempora- rii divortii caufa efíe poteft, C. g. de'þot. * $. 3120. | Secundum ex. refervatis eft votum peregri- nandi ad limina poflolerum , prout vocari fa- let: id eft, votum pergendi Romam, fcili- cet ad veneranda fepulchra S. S. APosToLo- RUM PETRI, ET PAULI. Et fors ex volun- tate facrarum legum hoc votum ex eo erit maioris efficaciae, ut Romanae Ecclefiae, om- nium Tratlatus XXX. L 566 nium Écclefiarum Matri, ac Principi debita l M obfervantia deferatur, atque ut membra Ec- Pv clefiae eo efficacius ad centrum unitatis fuae n refpiciant. Tertium votum eft illud, de pia fi peregrinatione CompofIellam 'ad - corpus S. Ia- COBI APosTOLI obeurnda. 'Tanto fcilicet & il cultu univerfa Ecclefià illurà Apoftolum pro- Y fequitur, & tanta celebritas' circa illud fe- pulchrum quendam, vel etlam adhuc obti- net. $. 5131. I Ouartnm inter vota refervata eft votum in- f j fl gredlendae religionis ab Ecclefia approbatae, i quod quidem prae reliquis eft maximi mo- M menti. Nam totum hominem, omnia eius iura, cunctasque facultates, & quidem in h fe omnem vitam in aliquod Sacrificium Dxo of- Q ferendum deftinat hoc vottm. Perfonae enim religiofae funt illud tributi, feu decimarum genus, quodex genere lióminum Dro pen- ditur; funtque folius caritatis, ac religionis materiaj nam Paftores, ac DireGtores, ani- marum per maxiniam partem hominibus fer- t viunt, utpote àd alienam.falutem ex Pcatus ye fui conditione comparati. D lg h $. 3192. W l Quintum demque votorum geïws;-culus relaxamo foli Pontifici compétit, eft votum fim- * ïämu'VlL 367 Ir] fimplex, fed perpetuae , ac integtae caftita- h tis. Quare votum ad a liquod tempus de fer- i ' vanda caftitate emifílu m, item votum mnon i fus nubendi, contra caítitatem non peccandi, rur- H votum perpétuag virginitatis , & eiusmodi hi etiam ab Epifco po diffolvi poffunt; eoquod j ( ifta vota fint vel de caftitate non pe rpetua; h vel faltem de caftitate non integra. $. 2133. Cum vero votuin aliquod ab Epifcopo re- axari non poffe; fed Pontifici refervatum ef li fe , odiofum , ac proin reftrictione obnoxium ( fit: ideo D. D. conantur vari as circumftantias Ó J) defignare, in quibus Epifc pis etiam circa Jj quinque hàec vota refervata fa cultas difpen- J fandi competat. 'Receptae defüper fententiae fere fequentia habept,. ipfa abs dübió confue- j J tudine füffrdgante, & hifce opinionibus vim f [ j:ribqex?te. ltaque ln' J . $. gta4. l Epifcopus relaxat omnià vota etiám Pon. tifici refervata inprimis quando praefens urget periculum, ità ut ad Pontificem vel o inó non, velnon nifi difficillimus pateret m Ccur- fus. Et merito id citca haec vota afferitur; cum jdem ex communi do&trina etiam circa lmpedimenta dirimentia matrimonii obtineat. ; : ,Adduqt Vero etiami fequentia. Ll äïäïf ïh*'ru»- M 368 | D*aäa;zas XXX. : $. 8185..- li ]i Secundo Epifcopus difpenfat in votis, quae !» metu iniquo funt extorta; 34jo fi fint alternati- [ va, e. g vou:o ved acternam ca[titatem , ol in 4to Idem docent de vo- p fingulos dies iciumium. d tis conditione aliqua affectis, faltem fiilla ccn- qe ditio nondum evenerit, e, g. Q0U£0 zngrcdz 228 H ligionem , f fanusr fuam. f at $.^ st 36.— fit Praeter Epifcopos poffunt Superiores reli- Wi iofarum familiarum fuorum fubditorum vota difpenfando relaxare, praecipue cum eadem fimpliciter etiam irritare queant, $. 3123. Neque otiofa eft haec Superiorum iftorum facultas: nam non omnia fuorum vota irrita- re poffunt, unde hac difpenfandi autoritate in ihisl caufis commode utik non raro poffugt. 4 fia $. 3127. ( Deniqu"e variarum religionum Sacerdotes ad excipiendas confeíliones deputati potefta- tem circa vota quorumcunque poenitentium obünent: prout fecura, & ipfo ufu, ac con- ïll fuet ine firmata fententia habet, recentio- [ ribüs quibusdam ex non fat firma (prout pu-* 1 to) ratione fruftra contradicentibus. Verum ]i baec Religioforum facultas aliquos limites pa- ttur: nam inprimis nihil potdlunt circa vota I d5 Pontufici refervata; ne quidem in eo cafi ia Caput VII. . $69 in quo ob ürgens periculum vota Pontifici a-- lias refervata Epifcopi poífunt remittere, m li Praeterea non nifi pro foro folius confcien- ) , i L] tiae, & fic mere occulta votorum remiffione W poenitentibus fuis confulere poffunt*. Un- de cauía eiusmodi ad forum externum forte Ffll- | fj deduc&a ex tali difpenfatione nullum patrtoci- nium fortiretür, utpote quae quantum ad con- fcientiam eflicax, in foro tamen exteriote not attenditur. Simile quid obtinet circa difpen- fationes a S. Poenitentiaria impetratas, quae t q ante tribunaliá contentioía minime curantuft, Q * Plerique tamet autümant, quod vir eiusmodi pri- r confeílionis, imo abfens vilegio munitus, alterius votum etiam extra a&um m ) [i V&re queat. » & per epiftolam 'di'frcflæ n , V. $3158 HuciïS'Que de iis actum eft, quibus pote- ftas vota ope iurisdictionis, aut Sae Potefta- tis a CHnisTO Conceffae diffolvendi compe- ) tit: nunc tractandum, qua ratione eadem ad- J hiberi debeat. Actus itaquey quo votum ali- i quod diffolvitur, debet effe iuftus, ita ut per " ilum nec Dzr, neé hominis ius'aliquod ]ae- M 1] datur, Et quidem quantum ad DEeUM requi- P; ritur iufta cauía: licet in Ecclefia poteftas a ( CunisTo conceffa exiftere credatur, qua ius$ I,: Dzo ex voto acquifitum remitti poteft: ea f tamen non leviter, & otiofe adhibenda eft. ! Alias quippe bona Domini noftri non difpen- jl Jwm. V1II. a fare, ii . 370 fare, fed difpergere, ac prodigere viäercïäuk: omnisque in nova lege votorum vis ceffaret fere penitus, utpote quae pro mero atbitrio ; *-eileþvari potfet. N Caufa tamen ad obtinendain , & ïmpeï4 tiendam hanc, de qua agimus, -difpenfatio- nem non adeo gravis requiritur, ut ob eam us alias enim nihil effet votum feipfo ceffet * ? in hac difpenfatione, & ad eam nón poteftas, f & iurisdictio, fed doctrina, & ingenium re- quireretur. Non enim aliquid ope difpenfa- tionis remitteretür, condonareturve, fed tan- li tum iudicando declararetur, hanc caufam ad jtollendam v'oto'rüm vim fufficere. ffet, ** Qua rátione votum ob gravem ration id folum ad- iam $. 3119 "**, explicatum fuit. dendum, fi alicui votum au&oritate Ecclefiae in aliud pium opus e, g. votum caftitatis in obliga- ä tionem ieiunandi fit mutatum, & poft aliquod in- f tervallum ex infirmitate impediatur a ieiunio to- lerando, quod inquam, talis non teneatür ad obligationem caftitatis redire. Nam votüm cafti- tatis au&toritate Ecclefiae fuit extinctum 5 & obli- gatio ieiunandi ob lnatur-'ale'm rationem infirmitatis prixieàt. $. 3140. l Hliiusmoäi vero caufae ad hu'hc effe&um otuqi ; ?gi*timae recenfentur fequentes: Ífi v vVe- i Caput VII. 37 JI voventis faluti periculofum evadät ; fi dam- num etfi mere naturale inferat; fi in edendo l -voto fuum confilium ex defe&u aetatis, alia- ve ratione nimium praecipitaverit ille, qui votum emifit, Huc pertinent aliae rationes a pietate in familiam, Rempublicam, paupe- A vl res &c, petitae. ] 1 $. 314r. i j Quia vero rationes hae vix f'uHïcientres efz f ) fe videntur; & nos iura DowrNr 'prüdenter, Y j & non prodige tra&are oportet: ideo ple- rumque vota non penitus relaxari, fed in ali- d b ud pium, & a priore moleftia vacuum opus commutari tum ex indicata mox ratione, tum ex ufu Ecclefiae convenit. Sic pro pia pere- H .grinatione debili cuidam fat moleftia, SSma ! 1 Sacramenta aliquoties obeunda imponentur: : ubitamen non poterit pro arbitrio ad prius. ]c u i votum redire, nifi illud a perte melius fit ; et- fi alii in hoc diffentiant. " ï ï CAPUT VIII. Conclufio totius: operis. .S. s142- Atque hic eft typus totius iuftitiae , nefcio, an fatis feliciter a me defcriptus, $. 3143. In quo tamen nulla recens z'nvmtavoüicia j rumque continentur: "pxle- ü Aaa S. 3 14 4- r 372 'Tmetatus XXX. : : $. 3134. Innümera iori opera, & accuratione indigerent.. 'quidem in hac mea "fcrïpwtio*ne nrg- . 2145* Integra& "Nero *difci-p-linae— totius '-jdo&r;iþa?e " typus quidam praemittendus : : St 3146. Ipfa vero vaíta fcientia non n ifi'ex 'optyimqis' Magiftris haurienda. €MÜ y m ex- $. 3147. Itaque actibus iioftris ad omnem ïi'ui'citig actis, ita, x $- 3148.. Ut 'hàec iuflitia propter 'fefnetip*fam turj accedente libertatis, ;dilig)a- $. 3149. Ac gratiae praerogativa "tandexii, affequimur finem ultimum, 'ae prout oportet DEO co;u'u'ngif ónüis $. 3133. .Atque his tandem meae de iuftitia chri- ftiana inftitutiones ad finem prove&tae funt. ,1' Cumque magnailla ipfius DE1 imago, perfe &a fcilicet iuftitia, non tantum partes pluri- mas, & nobiliffimas, fed infuper easdem ele- gantifme compofitas habeat; certum plane eft non nifi unicum huius iuftitiae typum ge- nuinum dari polie. An vero praefens hic meus tam feliciter ame defcriptus; item'quot in.eo lineae fuo prototypo conformes fint, quotve ab eodem' abludant, ego quidem mini- me definiverim. Nec mihi tanta de fcriptio- ne mea fiducia, autarrogantia eft, ut me ac tanti momenti riegotium conficiendum fuffe- ciffe arbitrer. lllud folum abs immiodeftiae e infti- nota a quolibet, 'quidefdriptum in hifc * tutip- Ll P 4 szzputl Vl 373 N tutionibus ordinem accufare voluerit, | me exigere puto, ut accufationis fuae firmas ra- i tioncs ftatuat: nec a fola fcri ptionis meae no- 7 vitate argumentum petat. * * Neque enim id ab aliquo petiverim, ut ipfusmet X manum. apponat, meliorem , ordinem defcribere tentet, easque, in quas confueta fyftemata dehif- cunt, fiffuras ap : te, atque ex certg quadam lcgg compingat. ] $. 3143 | . Sed neque, fi ipfa, quae doceo, officia, . fpe&entur, novi quidquam doceo* - fola [ methodus, ordo, argumenta, ac principia, quibus utor, recentiafunt. Atque in his ali- : "d quid operae. locare adeo non ad libidinem: ! pertinet, ut potius neceffarium docentis of- lle: ficium id expofcat; neque per hoc transgre- dior terminos antiquos, quos pofuerumt Patres ij noftri; fed eosdem certis, ac. cohaerentibus Hf rationibus, magis itabilio, re&amque viam, / prout facultas fert, complano. * Si. aliquando circa ip(as obligationes. þropriam, & J aliis. nondum. ufitatam, fententiam fcribo , cautas de propria opinione: z reffe fentio ; prouL vide- j tur :- fi prapgrio iudicio imdulgere licet ; fimilesque ! motas addcre.foleo, ut quivis ulteriore meditatio- ne fibi con ülgl*ere queat, | AÀa5 $. 3i44. : - Xï'&.w ad 74 Traji"tvam-s CXX : $. 3144. Innumera tamen, quod lubens fateor, fu- pereffent, quae maiori meditatione, faciliori- que declaratione indigerent. Praecipuaenim quaedam capita in arctifimos fenfus compa- &a, parum digefta, ac extremo tantum digito tacta reliqui. Praeterea argumenta doctri- nae meae adverfantia ab aliis excogitata, & quorum aliqua fat gravia funt , enervanda fo- rent*. Haec tamen omnia quarti huius to- L muli, comparatae ad priores fat iam excref- centis, anguftiae ab hocloco excludunt, at- que in aliud, quodque opportuna, prout Opil- 3 nor, occafio offeret, tempus reiicere cogunt X« Sanc aliqua minime contemnenda funt, & eum, qui rem perfundiore induílria expendet, facile convincerent, Id tamen liceat addere, me ad ea- dem. diffolvenda fuficientem mihi videri, meque fententiis meis hucusque inhaerere, a quibus ta- men mox recedam, quamprimum rationes vel hu- cusque allatas, vel deinceps aíferendas praevaleré fentiam : $. 3145- Quidquid autem circa haec obtineat, id verifüimum, & a quolibet facile mihi largien- D. dum fore arbitror, in omni difciplina magno- pere prodeffe, ut primo loco typus aliquis, ac totius conítru&ionis plana quaedam imago praefigatur, ad quam tanquam ad primigeni- endae am normam reliquae accefliones refer erunt em Gap/ut PIHB 9 " erunt. Qauare hanc, veletiam meliorem pri- mo loco imbibere iuvat: & tunc a vafta, & 'i;- infignia aliorum opera accedendum, ne fcili- il j cet imbecille. ingenium, & nullo certo lot, confiftens. iudicium rerum varietas confu 1 m dat, & earum multitudo penitus obruat. « $ 3ï46 ä Wlud autem iterato iam commemoratum. ! hicrepetere, acinculcare iuvat, ut non nifi Magiítros probatiflfimos tibi familiares reddas. Quantum. ad. difciplinam «uere ecclefiafticam, l prout modo obtinet, atque ex /i/a tege huma- na defcendit, recentiflim! plerumque funt op-. j i timi*: fi vero nucleum legum. humanarum, earumque animam, id.eft ius divinum , & na- V turale edifcere volueris, poft facras Literas, nihil magis, quam SS PATRUM doétrinam l ( ample&ere. Primae Fcclefiae. aetates purif- fimae, utpote fuo fonti magis propinguae, funt; quarüm quidem aetatum doütririae fan- &orum Virorum non tantum verbis, fed eti- ira ama&ibus, & exemplis m ( illuftrantur, ac velut in viva fpecie fpectanda exhibentur, ut. proinde vitae SSrüm, ex probatis tamen rela-. tionibus, multo ftudio contemplandae fint. Scilicet vita, & mores SSrum iuftitiae plena, exempla, velut animata quaedam ad. inftru-. endum prae omnibus regulis clarifima. do-. Q,Fïiï?a; ad permovendum prae quavis ratiome, À a 45 effi Traïiatus XXX Á 376 efficax, & demque ad evertendas pravas opi- niones invicti, roboris. argumentum fünt ^* I 3* Nam recentes Pontificum, a ac Conciliorum. confti- * tutiones fruftra in Patribus, & antiquis- Conciliis quaefieris:; idem de legibus Principum Profano- rum, de confuetudine, de iure romano univerfo, quod. plerumque vim obtmet, aliisque innumeris, E| Nonne ridiculum fe redderet, qui in. caufa dubia, «| matrimonii clandeflini, recentium. cenfurarum &c. -ad S. AUGUSTINUM te ablegaret? Sed. etiam. plurima, dz/czgolmcze mevae ecrle/m/ïflcæe antiqui- tus conditae capita confuetudo fuftulit;. quae. proinnobis, prout alibi monui, de iure naturali, ;ï aut divino doctrinae, non item definitae leges ec- clefiafticae effe poffünt Quze quidem aliquorum ex recentioris. aevi fcriptoribus nihil legere dig- nantium. arrogantiam egregie confundunpt. Gra- viffime errarunt. quidam, venerabilem, vereque fan&am, antiquitatem. tantopere negligendo: fed error moderate, & non nifi ad regulam recti emen- datus eft. Sic iuvat priora vitia. corrigere,, ne novum incurramus : levit$, ac praefervidi ingenii i-ota.eft, ad abolendum, obfewantxae dcfe&um ip- fam fe1v1tutem fuadere. 5 Utf ommh s recte fentias,, praeter hucusque. dx&a quam maxime. ffudium, orationis adhibeas, utpote quod-non tantum ad iuftitiam, exequendam, fed etiam ad eam. rite. iutelligendam, fubfidium, plane neceíffajjum eft. QCerte plures ex Patribus confeffüi funt, fibi ad intellizendas. facras. Literas, & ad capiendam fcientiaim] 5an&orum longe plus orationem , quam. naturale ftudium contuliffe. summa myfteria, & momenta rerum, ac officiorum inde refultantium vere immenfa nos premunt, m-— 3 quae nifi coelefte lumen oftendat, fermo humanus. non um ^ — - Y Caput ,VJII.;,' non explicat. » Sic e. g. adorandum illud Incar- naüonis Myfterium in 'Theologia diligentiffime explicatum.non nifi mixtam cum fublimitate ob- Ícuritatem humanae menti ingerit; quae tamen ex jf ]i | eodem Myfterio per copiofioris gratiae vim intel. le&o in fummam admirationem, vel etiam in ex- I 1 ceffum, vel ecftafin ipfam abripitur. Scilicet to- ïïi': tam paturam. fuperantia, atque ad gratiam, IP- u SAMQUE DIVINITATEM pertinentia. momen- j ta tractamus, ad quae humanae rationis acies abs coelefti auxilio non poteft non obtundi, iäm J Praeterea publica, ac plerisque ufitata. vivendi ra- Il tio ad fenfum verae iuftitiae minus facta, non tan- M tum voluntati ab exemplo, fed etiam rationi ex j* omnium auctoritate infigne negotium fàceffit, [ Quod omnes probant, ob commüune praeiudicium j alicui vix fufpectum effe poteft: f2t acres radii de-. J l. i illd bent.effe , qpi tam denfam nebulam pelzvad,ant,,. Equidem noftra aetate contra rem : iffam, fentiendi -ach docendi normam ea vi, ac ardore ruimus, quas K lem in extremo Ecclefiae, aut Patriae periculo ad- jl hibere oportet: & q uisque infignem. religionem. r fecitlc fibi videtur, fi in proxime prioris aetatis Do&ores omni contemtu, & a cerbitate declama- verit. Aliqui tamen (aliqui inquam, non om- ;I nes) ufui magis, ac confuetudini, quam veritati à & iuflitiae famulari mihi videntur; dum rurfus a- li ad ineundam apud potentiores gratiam rigide. i? adeo philifophantur, quidquid malorüm in Ec- M clefia unquam contigit, id omne indulgentibug j morum Doctoribus imputantes. Hi in. aliquibus l vehementer exardefcunt, plura, & graviora, ve[ etiam fumma negotia negligentes, Non genuinum humilitatis, timoris, ac caritatis, ftudium, in illo. j rum fcriptis , di&isque fpirat: unde vehementer . timeo., an ex eosum, eiíci plina ad veram iuftitiam. / erudiendi fimus. Equidem per hoc minime ve. Aas5 lim, 378 Tm&ams XXX. jim . alicui 2u&or efï"e, ut eos fibi duces legata qm totam pene legem felaxando per ipfa fere plae«- cipitia ducunt; ied id folum urgeo non omni, paffim fcriptori quaevis tribuenda eü"e ; imo gravio- ra,; & fumma, quae ex religione nofcra imminent, officia nullo naturali itud:o fed opc folius grati-' ae (utique per fedillam orationem pmmmendm) fatis pervideri poffe,. Scilicer cor; hominis d'fponit viam fuam : ed DO MINI efl dirigere grejJus eius. PROFER .X . Quare fine mtu miffione obfe- crandüm I]OblS eft: (szef/bzs imneos dirigé fecundum. eloguium Tuwms; C9 »on dominetur nier omnisin- Tufiitia. - - Faciem Tuam illumina Jüupev fervum Tuum, €7 doce me 1 CX/1L. 133 135. u/äaf catmngs 7 uds. P.SALM 75 - L4i7. Uitimo tandem, ut tractatio mea velut in circulum 1'erieat, iuvat totius docirinae meae compagem, ordine tamen retrogrado , relegere, Itaque votum , . & iuramentum funt. officia ex pietate , & müma in unam velut oohgauomm mixta $. 3108. Porro pietas ob. beneficium cuicunque debita, &zz/fvtza ex mu- tuo duorum fidem datam oblig gantium arbitrio. nata funt duo fupremï illa ofrclornm rcrc- ra*, in qu1bus tota virtutum mo1ahum, id. eft obligationum ex titulo finito ftringentium moles volvitur. -Infuper, & vel maxime ea. officia exfolvenda funt quae Dgus ex infi- nitis, qui in eo latcnt, titulis, iure utique, nobis fub. infinito, fibi pct;t quae. quider nomine virtutim. Tocologicarum veniunt. Quod. fiiam u uusquc generis infinitas fcilicez, & - ümx -x 379 Caput. V. finitas obligationes folverimus, tunc omne debitum, & ipfum primum, ac generaliffimum iuftitiae principium explemus, utpote cuzaue id pracftantes , quod eidem debetur. * Virtutem momlem non in notas illas Cardinales Prudmtzam fcilicet, Tempemntzam, Iu/iztzam, ' & Fortztudznem, tanquam in proxima genera di- " vidi, hocinquam, quidam aegre tulerunt. Ra- J tio id faciendi potiffimum ea fuit, quod haec di- vifio nulla ratione niti, atque ad futuram. dein- j ceps ftructuram ex legitimo ordine profequcndam inepta videretur -Nunc iam alià occurrit ratio , qua anuqulfï'mae harumPrincipum nobilitati con- fulam, imo eandém magis extollam. Itaque haec quatuor morum decma non diverfa variarum vir- tutum genera, fed condmones, moderationes, ac demque perfe&iones funt, quae ad actum hone- ftum quemcunque, & quidem omnes fimul, ac fingulis omniuo vicibus requiruntur. Nam inpri- mis praevie ad omnem actum iuftum requiritur , ut is ad legem maturo, ac prudenti iudicio ex- pendatur, uuod quidem PRUDENT IA, feu pru- denti confcientiae iudicio fingulis V1c1bus fieri de- [ A D wie ürt Dein póftquam cognoverimus, quid iuftum fit; affectui iuftitiae adverfo, aliisque 1.11ped1men- tis fufficienti FOR TITUDINE obviandum eft: ra- ra quippe cíft virtus, quae omni pugna careat, Sic, quod iuftum effe cognovimus, fuperatis iam ad- verfisipfo actu praeftabimus. In quo actu verif: fima omnis virtutis notio,;' ac generalis IUSTT- 'TIA continetur Verum ea duntaxat liberalitate cuique officio indulgendum eft, ut non peccetur per exceljum » feu abundantiam: velk potius, ne nimio circa aliquam obhgatwnem ftudio, alteri cüidam detrahamus. Unde in ipfo quocunque iu- fütiaé actu cauta quadam TEMPERANTÍA nos gere- ts TR $8 Tm&ams XXX. gerere tenemur. Ubi clare apparet, quatuor has dotes non diveríarum virtutum genera, fed fin- gulaa.m neccilanas praerogativas effe, / À PA $. 3148 Verum ad explendam omnem iuftitiam non eft fatis praeftare, quod debetur, fed re- quiritur, ut id, amore iuftitiae, & legis, ut- pote ex qua ipfà fpirat DrviNiTAs, & quae propter fe magnopere colenda, ac diligenda eft, ut inquam amore tuflitiae praeftetur, quod 1uftum ac debitum eft, Non tamen temera- re in a&um, qui forte iuftus apparet prorum- pendum eft, fed quia cuilibet actui lex ali- qua eít comhtuta ideo prudenti 1ud1czo, id eft re&a confcientia indagandum, quid in, fin- gulis circumfítantiis,; & eventibus iuítitiae conforme fit. Siquis itaque iuftitiam folerter ad fingulas actiones cognofcere fatagat, & cognitam propter felpfam amplectatur; tunc vera aüus bumani iufliia cumque actiones noftrae a libero, quod habemus, arbitrio de- fcendant, accedente /libertatis praerogatioa. to- ta natur ahs honeftas extabxt 5 3995« N Denique. quia. DI:US füa. gratia. cuilibet praefto eft , ideo, a&tiones noítrae ex cadem gratia coeleftem quamdam nobilitatem, deni- que 1llum fummum decorcm trahunt, quem ex * Caput VIIL. g8r p — Em z z ex modþerno fuo decreto in a&ibus noftris re- L—3 L—3 quirit SUPREMUM INNUMEN. Quare a&tionibus - I EE noftris a natura, & gratia tam fplendide ex- ornatis omnem tandém iwfütiam, jficut. decet, implemus, MATTH. III. 15: & iam, quod debemus, operamur, & exiftimus propter noftrum, ac rerum 'omnium nom ultimum qui quidem alius non eíft, quam Dzus TER j OprIMÜs MAXIMUS. Finis octavi, Efultz'm'z; tomi. J ; [ | t]ä | : l y^ C ab II u T M ET z* // j In Tomo Tertio. Errata "praecipkuiä. ag. 16. Lin. 4. nos; lege, hos. pag. 37. Lim. $. promittere, lege, praemittere pag. $O Lin. 4 dilivit; lege, diligi pag. 67 Lin. 12 cognoverit lege, cognovit p. 96 Lin. 4 déo lege, eo P. 97 Lin. 19 ea vere lege, cayere p. 178 $. 10:0 * Lin. 1 non lege, nos pag. 180 Lin. 1 foventes lege, faventes pag. 1$6 $. 1022 Lin. 2 me lege, ne pag. 200 $ 1035 Lin.2 Auciores fidem lege; Auctores recenfent fidem pag.229 Lin. 1 non lege; nam pag. 253 $. 1079.Lin. 7 in nos lege, iri nos pag. 294 $. 11c7 Lin, 4 confdenti lege, confidendi pág. 312 Lin. z er quia id lege, ,et quin id. in erratis impreffis de Tomo fecundo o * .c'qc'urruhït crrata In Lin. 3. — miinor ad pennatum, chernd. minor. ad peccatum In Lin. uit. peccator fe; iegendum: peccator esf Errata Tomi IVti. Pag. Lin. Menuda. fic einenda 2o 18 rarii$ 20 ruinis 24 omnia quod bmnïa 17 non ante ante 41 ^s figna , fiquá 45 ult. primo rima 47 ult. tanquam. Omnium tatquam ommium »19) aliqua reliquá A ed 31 reque neque 68 ftudio a ftudio 76 ut quod ead 12 eft funt. 78 religionem religio 8t i4 fignis fiquis $2 T3 prohibetur 88 p:o'nïbemur 24 confecranda confecrandam 89 17 debendas delendas 97 ^5 hàrcque hanc hancque loi ; quod quot 105 i obiem obicem 116 metrix mottix 119 26 laiei laici 320 16 hac hoc 125 2I ancipitas anbipites 127 14 reprehendebatur reprehendebantur 130 II imprimios imprimis 131 II jue jure 132 14 id ad l X'*æüw! Pag. Lin. Mendn. fic eniend& [/ ead 16 vidi enditur vilipenditur 5 ead 18 aequiritur requiritur [5 ead gradii gaudii hünc hanc D 133 135 vinit vixit €à 140 relacentem relucentem 3 143 Atqui aliqui 146 anore amare portam bf 15'f 2672: P artanm x 165 23 explonatur ' explanatur 170 IÍ e€ne. effet Y 26 publiea 36 175 publico . . Va 179. humanos humanas 1$2 24 ut quod amicitiae 1$3 ult, amicitae 196 21 quar i üuam ? apertam infaniam 197 14 apertum infanium ( 202 exactiffime exactifíimae 204 10 ut quod Yl idem eidem LY 215 227 14 alioque aliosque ead aliosque » 15 alioque j 229 coagitur colligitur 18 alet olet 237 avoritia avaritia 242 lo 247 14 voluntur- voluntas ead 20 quacunquc quocunque et caet. 256 et "n lt ead, 24 et ét caet.' €0 plerique 260 ult, perique fint 262 14 1t ä; 266 vacaret li vQCäïCt 273 23 fulgare fulgore [2 275 Et Ex Tei imedacii mendacii 278 20 2 284. 18 gcneratis generantis decerendum decernendum 287 nr 296 2X poffns paftus 1 299 23 ffdei fidei l 24 emittitur, 200 gravi cauía erraturus la 305. II creaturus Ta] ead. 13 indici judici ET alias ead. 14 alios falfam d 310 17 falfum & 15 v] irroparabili irreparabil 22 14 impatentem impotentem X 324 17 $. 1$65 $ 1665 et 66 hi hoc hac ad actum 6 ead. g agtum pl — Pav. Lia. Menda Jic emenda., fornicationem 356 17 . fornicatio ead 1$ prohibita ohibitam 20 ftàtu 343 ? tuta 348 14 mihil nifi ead. 18 imbrobum improbum . 25 364 ^ uget urgent 565 Á ramidis rancidis IY errore errare 366 367 7 . diei dici deveniatur 368 ult. devoniatur 369 4 more I1ox ead. pem. ea €x 16 -continentia Continentiae 310 ead. i1o temperanter temperantur P 5 incontieéntiae incontinentiaó 37 4 373 19 revectimini revertimini 373 II adjuverit adjuvent 377 2$ feret foret 382. ult. deliberale. deliberate utendis 293 pen. retendis 393 Ií4 ea €ae€ Ei*rata 'Tomi V tl Pag. 5 Lin.4 Gratis lege, Gratiae p. 5 Lin. 12 artibus lege, actibus ead. Lin, 14 locatio lege, locutio ead. Lin. 19 contumelifa lege, contumeliofa p. 7Lin. 6 $ 1647 lege,$ 1648 p.8 Lin. 15 vis de lege , vis haec p.:9 Lin. 8 blasphemicam lege, blasphemiam p.11 Lin./j opinatuslege, opinatos p. 12 Lin. r6 ut lege, quod p. /5 Lin. 9 corftituentis l. conftituerites ead,. Lin, 28 baptiffimum lege, baptismum — p. 17 Lin. 1 exige- ret lege, exigere p. 18 Lin. 9 alteris lege, altaris p. 20 Lin. 27 metamaphorico lege, metaphorico 26 Lin. 20 ac lége, ab .29 Lin. 12 agerdis lege, agentis ead. Lin. 27 pacifentes lege paciscentes-p. 50 Lin. 13 eruendam lege, acuendam — ead. Lin. 25 quod lege, qua eac. Lin.ult. facrilegia lege, facrilega p. 31 Lin. 27 non abhorrens confentiat lege, abhorrens non confen- tiat ead. Lin. ult. pofunt lege, pofuit P. 32 Lin. 20 tempe- rale lege, temporale p. 55 Lim. 20 etiam-etiam , lege, etiam, ead. Lin. 25 fere lege, vere p. 36Lin: 17 mandaret lege, man- ducet ead. Lin. 20 Ekonienfe lege, Oxoniemfe p. 38 Lin. ult. eo lege, eae p.39 Lin; 27 affe&uri lege, affe&ui 'p. 41 Lin. 18. S. Antoniumlege, S. Ántoninum . p. 46 Lin, 20 acerbiffime lege acerbiffimae p. 52 Lin. 6 aetus lege, actus — p. 58 pen. chriftia- no lege, chriftigna « p. $9 Lin. 27 tempo- lege, tempora- pag. 61 Lin. 25 facri leg. facra p. 65 Lin. ult, pacis lege, paucis p* 64 Lin, 15 exflaectione lege, exfpectatiene — cad, Lin, 24 w N " vendatür lege, vendantur P. 67; Lin. 14 ',ccnfetyuvr lege, cen- l fentut p. 69 Lin. 13 Primo lege, Imo . p. 70 Lin. 6. folvatis : lege, folvat is p. 73 Lin. 19 $ 1714 lege, $ 1713. P. 74 P g Lin. 10 ut lege, quod p.7$ Lim. ult. proguftatu lege, prae- guftatu' p. 76 Lin. 12 gra- lege, gratiae . ead. Lin. 15 eximi^ 2 na lege, eximia p 77Lin. t1 occcpatió lege, occupatio ead. j Lin. ult. fenfu lege, fenfa p. 78 Lin. 8 fpiritui lege, fpiritu p. 79 Lin. pen. eximlege,exin — p, 82 Lin. 20 Deus iege. Deum p. 83 Lin. 18 $ 1717 lege, $1716 p. 87 Lin. 7 pui lege, qui eàd. Lin. 26 fummaus lege, fumus p. 89 Lin. 25 petuntur lege petantur pag 92 Lin. pen. caumniantur lege , caiumniantur p. 93 Lin. 7 glagas lege, plagas p. 95 Lim. 11 faluta lege, falute p. 97 Lin. $ Deilege, Deo ead. Lin. 24 ab ufusJege, abufus P. 99 Lin. 23 ud lege, ubi p. 1oolLin. 2 indignum leg. in dig- wum p.:o2L.9 quam lege, quem ead. L. 22 'Pedemtorem lege, Redemtorem |p. 105 Lin. 24 praefectae lege , profecetae — p. 104 Lin: 7 coaditio lege, conditio p. 107 Lin. 2 pro lege, H prae ead, Lin. 16 conftitus lege, conftitutus ead. Liu. pen. actuale lege, actuali . p. tog Lin. 22 hae lege, ha eC - p. 116 ) ege , D Lin. 7 fecilitatis lege, felicitatis p. 118 Lin. 23 locis ] horis . p. 122 Lin, 1. 1783 lege, 1585* ead Lin. 2 P. l& leg. [ Pi p. r29 Lin. 15 eandem lege, easdem ead Lin. 16 eriam & Jege, etiam. p. 122 Lin.21 cemfetur lege, cenfentur p. 134. Lin. 24 córo lege, cor p 135 Lin. 24 tua lege, fua . p. 137- 74 Lin. 2 invoiuntaria lege, iuvoluntarie 'ead, Lin. 14 dices le- ge, dicet . p. 138 Lin. 6 Tamlege, lam | p. !40 Lin. 22 miror j lege, minor. p, t41 Lin. 12 omnes lege , omnem ead. Lin. I l 26 incitare leze, recitare p. i42Lim. 3 numeris lege, muneris ead Lin. 24 Sep. lege, fetf. p.i4 Lin. 27 mumeris lege, ] muneris p. 149 Lin. 29diurnrmuslege, diuturnus, p. 1$O Lin. 1:$ 1082 lege, $ 1802 p, 155 Lin. 26 meto lege, merito .p. 1$4 Lin. 12:ea lege,et ead. *o parcipitlege, percipit p. 155 i Lin. 24 qui emititiiur pag. 1$8 Lin. 27 quo,lege, quae,p. Y60 Lin 1O quam lege, quae esd.. Lin It folliciti lege, follicitos . ead. Lin. ult. aeternem lege, aeternam — p; 162 Lin. 2 profcribitur lege, praefcribitir p. 162 Lin. $ dici lege, diei p. 165 Lim. 22 $1728 lege, :$28 p. 168 Lin.6 confideantur :; lege, confiteantur p. 169 Lin. 17, 5. fanguinis lege, S. Sangui- nis - p. I70 Lin. 2 canere lege, carere. ead, Lin. 8 Ecclefiae Ecciefia p. 172 Lin. I9 allique !: p. 171 Liín. 7 fe lege, etc. Y lege. aliique. p. 173 Lin. r5 talaelineae lege, telae lineae ead. Lin. pen. facros lege,facras p. :74 Lin. 11 poltium iege, pal- il Y lum 'p. 180 Lin. 22 Si lege Sic p. 183 Lin. 8 manes lege, inanes . p. 197 Lin. !4 partumlege, pa ctum p. 199 Lin. 3 qua* 1 vis . lege, quamvis ead. Lin..:o quod lege, quot p.2o02 Lin. .ead. Lin, 14 hos lege, has 12 opportote lege; opporiune p. 205 Lin. 19 commodum 'lege, eum modum p. 407 Tanz5 virorum lege, vivorum p. 208 Lin 4juncta haec lege, juxta hanc. ead. Lin. 27 enim iege exin p. grr Lin. 8 probeba- tur lege, praebebatut — p. 212 Lim, 6 levatiónem lege, lavatio EE Y j cei- nem p. 220 Lin. pen. curam leg. curtám p. 223 Lin. 26 proce:-T fiiar dentibus lege, praecedentibus p. 226 Lin,. 28 hoc lege, hác Mi p.227 Lin. 27 infontem lege, infantem p. 244 Lin. 13 ot le- $, t ge, et p. 247 Lin. 15 perfuadere lege, pervadere ead. Lin. N t ; ttin 20 transferamus lege, transferamur p. 259 Lir 18 menftrua ao " 1 lege, octiduana p. 260 Lin.5 puid lege, quid p.262 Lin. to & p ed lege, fed p. 270 Lin, 14 humana lege, humanae. g. Deum let qu N n gt ii " QUf i I g, iult | Erratg praecipua in Tomo Sexto. p d Pag. yem gf ^ u p 12 Lin. 2 erat Ecclefia lege, orat Ecclefia po M 18 **** [in. 27 edox lege, edax 21 Lin. 8 alios lege, alias [ g* C u 33 $ 1987 Lin. 4 procedant Lege, praecedamt OCiS Eegäl 43 $ 2000 Lin. 4 ex praecepta lege, ex praecepto 14 60 $ 2017/Lin. 3 felicitus lege, felicius , ( eri 61 $ 20:8 Lin. 3 exprobratis lege, exprobràtio 63 $ 2020 Lin. 6 opeafi lege quafi r p " Ij 64 Lin. 19 hujusque lege, hucusque 79 Lin. 3 quae vitia lege, quae vitio dies lt v ; ^^ mIr0t 92 $ 2055 Lin. 4; poffuri lege, paffuri «l D 104 $ 2074 Lin. I2 non peccato lege, nom peccabe 105 $ 2076 Lin. 5 fcaleratiffimi lege fceleratiffimi t muti 2078 Lin. 5 irritatu lege, irritata i f 107 ibid. eod. Lin. 4 e nobis iege, a nobis pl jeio P 108 $ 2079 Lin. 5 dolos lege, dolor ibid. $ 20gr Lin. E ^ ab illatam lege, ob illatam jst p 111 $ 2087 Lin. 7 ad reverandam lege, ad recuperaqdamï 114 Not. d) feff. adde 6. icit lf 117 Lin. 19 attoli lege, attolli ) Iöïmf 24 Lin. $ etiam adhuc lege, etiam ad hoc ,legcv it 25 $ 2168 Lin, 14 delectus lege, deletus sfideit ! à 134 $ 2112 Lin. 5 alios lege, alias $, 50f dvl " ) 37 Lin. I5 natuíae nata lege, naturae nota B Mv ^ lt [ 158 Lin. 3 quae matriam lege, quae materiam 19 u 165 $ 2145 Lin. 1. Num lege, Nunc n * 7 164 $ 7147 Lin. ; nam prior lege, nam fi prior lgl 9t p 26 165 Lin. r refecat lege, referat qni " 166 $ 2149 Lin. 4 fer facraméntum acuta lege, per facrameri- n quä' tum aucta 20 j 173 * Lin. ult. non lateat lege, nos lateat leo u 175 * Lin. $ ommnis latis lege, omnis labis « [ 191 * Lin. 4 -^ abfolutio indirecte lege, abfolütio indirecta: (2 Dd I96 in fummario Lin. 2 Titulus colocatus: lege, titu!us coloratus 197 $ 2195 Lin. 2 quod quies lege, quod quis - u *k»' - * h v' , 2:65 2106 Lin. - et ideo externum, et op&re confümmatum, nj $ 108 L difcitur, lege, et externum et opere confummatum;. idee difcitur ib V 141 212 Lin. 1 poeni'rens peccat 'lege, þoenitehs pc;,:ekat ibid. Lin. 10 Conceffus eft lege, confeffus eft 219 Lin. 30 feníu lege, fenfa i h d . H Twetus lege, affultus ]^ 220.$ 22:5 Lin. 4 at 2 » -Lnme 9 in tot poe:es lege, in tot partes $ 2238 Lin. 3 hüjusque, lege, hucusque ä äg ï in Summario 52;:52 oblatio juris, lege, obligatio jaris. 4 ä ä 1 ;;f d ii ; Errata pra ciþua in'Tomo VlImo. D 30 4 ac . 44 I ract..19 Lin. 10 Ecclefio, lege, Ecclefiae 4 L ! t 37 2264 Lin. $ periculo fe lege, periculofe r ä ;f- Lin. 12 fimpltci t nullum ec vifitum. lege, iïmplicite; nul. ? jum, etirricum € Lin. 9 oleo lege, adeo 3 * ä 7 ** Lin. 2 aliquo lege, aliquae 1o Lin 7 homines tepentino lege, homines, qui repentine / Ml : io *** Lin. 4 pius lege, prius $$ l64 II Lin. 34 ungere videtur lege, urgere videtur 12 * Lin. 2 vacans leke, vocans n "4 dum infirmus 15 PT Lin. 4 dua infumus lege, Y jbid. Lin. £6 ex opere aperto, lege, ex opere operato 1 ? 18 ** Lin. 2 eft ictus lege, eft ritus 5 20 Lin. $5 novaffe, lege, navafle 409 21 * Lin. Ig definitur eft lege, definitum eft 214 22 Lin. 14 propinquis lege, propinquius ag 28 * Lin. 9 vadam lege, vadetn 255 ] ibid. Lin. 15 Opus eff iege, Quis eff ibid, 0^ 30 Lin. 2,et 3 cujus traditionem lege, cujus materia eft il?u(i. * 41 er cujus traditionem etc., 4j | quidem 37 Lin. 3 fpecinli quidem lege, fpeciali 347 | 39 $ 2299 * Lin. 4 alatur idum lege, alatur. ;Tdum. 261 ] 45 $ 2305 Lin, 8 pucalege, pura ibid 60 $ 25 21 Lin. 6 Sicrerum lege, Sic reum 6T $o $ 2345 Lin. 13 grofani lege, profano 10 ^ igatione lége, obligatio 2j 2 ^ 5 $ 2347 Lin. 6 obl ibid. ** Lin. 4.monent lege, manent 290 li quo unio Chrifti cum 92 Lin. 18etí9 quo unio abeft; cum lege, 3y Dj ibid. Lin.24 ab ex inftitutione, lege, ac ex inftitutione 2 J r 93 $ 2556 * Traciamus tría legze, tractamus. hic 3j * ln 95 'P Lin. *7 nefciat, lege, refciat 234 Ak 102 $ 2570 Lin. I necans lege, recens 103 $ 2371 Lin. 7 ne fanguini lege, vel fanguini Dd Pag. It 104 $2374 Lin, 7 &t $ Legas 2d — inise lege, lezes ád — mire " 108 Lin, !o ducto ie lege, düco te ibid. $ 2381 Lin. 7àdjecto conditionis lege, adjectae conditionis 124 Liu. 1,2.3. non potui fic corfüture —— illa fic, anathe- ma fit. Apertum adeo fi^i, lege: non potuiffe/ conttitue- re —— erraíle, anathema fic ; ap'(:l:tum adeo fibi, 125."*** Lin. $ affert. lége, offert 127 $ 2417 Lin. (O et criminofi lege, ut iiminofs 128 * Lin. 6 dicuntlege, dicuntur 152,* Lim. 9 haeréticium lege, haeretici cum 133 Lin. I$ pcrducat lege, perdurat 134 Lin. 1 inier feparante lege, inter fe. parente ibid. $ ^A^ [ ^A ^ Lin, 4 axia Lege, avia ^ ibid. $ - 429 . Lin. 2 fide lege, fi tte. ^A243 38 » ^T22 Lin. 7 fecréta lege, fecuta 144 Lin. $ wt lateris lege, nt alterius 148 o Lin, 4 haec tulo lege, haec tuto jbid. Lin. 9 obíururüs lege, abfuturus w ibid. $ 2453 Lim, 3 Opiü lege, omnis 3 M X$1 Lin..4 non divini lege, mon dirimi 152 * Lin, $ afferta legé, aífecta 155 Lin. 71 ob defidia lege, aut defidia 157 $ 2468 Lin. 6 aducetur lege, educeétur 158 $ 2469 Lin. 1 In.fervie lege, In ferie 164 $ 2477 Lin. 13 Neque non Jege, Nean i € nos 174 $ 2490 * Lin. $ condemnatur leze, contemnatur 18: Lin. 5$ meptitus fum lege, mentitus fit 197 "* Lin. $ figna lege, fiqua 205 $ -- L 4554 Lin. 6 fic a pacta lege, ac fi pacta 209 * Lin. $ propter annenunm lege, propter annexum * VIAI,. 1O..4 )d 6 U 214 2: vide. alibi. 218 * Lin. 1 alicubi arte lege, alicubi, certe ^ 225 Lin. 2 excommunicatis lege, excommunicatus ibid. Lin. 6 erwiwur s$to: lege, exuitur 5to 'I*il 234 Lin. 2 foses lege, fors i 243 $ 2562 Lin. 8 utpote quid, lege, utpote qui - 247 $ 2568 L in. 14 fortunae beneficii lege, tortunae bene G [5] 261 Lin.17 exauctionem lege, exactionem ibid, Lin. 27 metum poffis lege, metum paffis 263 Lin, 7 limitas lege, limites 270 Lin 16 mecum poffe lege, metum paffo 282 * Lip, $ fjam die Jege, jam dic 290 Lin. 8 praecipue lege, praecipere 491 Lin. 13 iniqua; cumque lege, iniqua, vel jufta, cumque' lbid. Lin. 23 reguiae praejudicium lege, regulae, cui praejudicium 292 in Sumunario $ 2616 monita lege, munita 294 ** Lin. 2 voca velig , HIobbeftanum lege, vecare velis, -H,beqüanwn ss l " N Y Pag. d« 296 $ 26ro Lim. 5 fingulo, lege, finguli 312 $ 262$. Lin. 4 mox, et lege, mox, ut. 213 $ 2626 Lin, 7et 8 Locum aliqua acce dit, in fpeciale; 1gge*, Locum aliquem accedit, in quo fpeciale 320 Lin. 2 accepratione lege, acceptatio 327 $ 2643 Lin. 1 Terum lege, Verum 336 Lin. 1 non obligat lege, jam obiigat 341 $ 2657 Lin. 13 eft gravis, qua, lege, eft gravis cauffa, qua X 1 342 Lin. Io profecta, lege, profecto 349 Lin. $ exemplafunt lege, exemta funt ,1 260 Lin. 2 potíturis lege , potitur is. * - Errata;pragcipua in Tomo VIII. Pag. « 9 in Proloq.-ln.i modi illi, quo ïege, modi illi, qnibmw ibid. - - -.m. 4 inre quampiam lege, in re quapiam 12 ibid. n. 23 folutio indebitio lege, folutio. indebiti 14 ibid. Lin. it nefcist lege, reíciat a5.$ 2715 * Lin.4 potuerit lege; poterit 31 2724 Lim. 7 perfonatis lege, perfonalis 2243 ** Lin. $ C. g Jege, B. g. 37 38 2734 * Lin. 2 utratá lege, ut tota 42 A u 2740 * Lim. 14 in haec iege, ifthaec o ge, folvi non poffunt go $ 2789 Lin. 4 folvi poffunt je : 94 ibid, Lin. t fi abfint lege, fi adfint B 126 $ 2850 Lin. 27 fructüm perceptionem lege, fruct&m perceptionem Md UR 171 $ 2904 Lin. 6 Creditori lege, Creditor 190 ** TLin. 10.dicenditis dicendum eft lege; dicendum eft. 217 Lin. 5 rectus lege, rectius 1 ibid. * Lin, 13 fufpiciat legé, fufcipiat et ádde: fubiit: non vero' 227 * Lin. 33 fubi : Licet lege ; ea, quae quis.ex affectu alio etfi honefto fübiit, Licet &c. ece Em et adde: fa- i 267 Lin. 8. facrum illato hujus reftituiionts: l crum illato : et fraude commiffa, damnoque illato hu jug &c. 273 $ jo20 Lin. 6 juíta effe lege, fi jufta & $. at. XIX. lege, Tractat; XXVL 289 $ 3042 Lim. 14. Tract 339 Lin. penultima. Omittendi lege, Omitteni 370 $ 3139 * vox u |t. prixfeat lege, exfpirat octavi h»jus &c. É 374 $ 3144 Lim. 9 quarti hujus tomuli lege, E 376 * Lin, ig emendatus eft lege, emendandus cfï —— g ugc] q 4 Mi Q' x i Jx 7 E : - -— L 1 3 d x J N »» * - ^ VN M as as - N N " ". * — um t — m Wa " a ss EE F " — -s oane z r r uml — ÓÓ d —Ó i EE Y UX pueer — — m À mtsiicuiode i — Ó o URETT d —— - o ts £ " * £ E p " A. * 2 D - ! - : x s w :! Y $ X o fs P* * * ^ » * L " p & 2 adé u : * EN s ... ss T ^ P. s OEEN : * ä PN * * & D. & a L. - * E Q u E s 8 5 E s * *s & o AE MU. * d $- R P 5 mv J"-f ^ * * w P & Ed f F K " » ) b N $a H á zi g* G wiT P E K se 3 IX EM u .ä" P 2 &v s tj " -« * * $ m » z 2 " a. i F E j* i 34 E wv 1 - * u s T :f r A » & " x LU ^ x * i e 4 a^ m R & 2 LA i 24 / » E E EL m " du r d xÉ A d * r ifv T ï«:' « ':4« ä'ï x* GH * 1 at 24 ; * " & v P * * * " N r Mi 3íw "i T x ; u E xey P * M VE UK w v s. is & u .A: v5 a $^ x z *» E x "n d i $.2 k " : Va :n * Atj Mu j ij x " ts r* n X a;-.u m .av * us * " a i x* Dd lä 5 . * Ts P * ïï P r à. * ; .-;"3 AAE E. * $ T ;. 245 , [ d a g d & * E x P i T* * *« A du A i* X* z D .2 a AÉ ; t N EU ia d s E AA APE PZJ E E. V; J a AE A RE d " RORU m d a r d Vi t : x has Em E. ) d p 5* Y — j jg v oy " EE $s — i R u TI M Y X $ : A TY ER TE D äh AUE Mp N t MCl REU A : x v*ä z : A 9 i d " A L5 MURAT w sl n t . a E. MAN UE MC ^T A E s E 3 5 E' m a AU z r T D AE $; ARA E C n x : i * ; zb d k o 2 g ^5 p j s AO . 2 r » x Cin- XOPUE. us p2 d $. HOX z 5 L i Vi d E 'ä p d 24 x NT P TOE j Ü at - À z A i . p : J iA D TR o fut a 215 z. Á g - L s Ls r d E E ieus Es d u 2 Ra Doe . CURRT D $ - OR r CA - g b UR Llxcwes ERNCA D. um RE * od ? 'i: w FR zreee p 3 - d TR del ls 5 . " i»d u * o Y ï E um : us n as MA rR A. - s o^ P TY i AE MASCL z pn E -- m £ m 3 : X - — TA . s. EE & o 2 P. F. HERCVLANI OBERRAVCH VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset r ORDIN. FRATRVM MINOR,., REFORMATOR, ä 2 ä THEOLOGIA ä 14 MORALIS 13 12 11 ä TOMUS OCTAVUS 10 CONTINENS TRACTATUS DE IURE REALI, DE CAUSIS IURIS REALIS, DE IURE PERSO- 8 NALI DE DAMNO PER INIURIAM ILLATO, 7É DE RESTITUTIONE, DENIQUE TRACTA- TUM DE IURAMENTO, ET VOTO 6 5 ä 4 3 B.JAJBEZ"GzE ET NORIMBE RG/ 2 MDCCXCVIII. , 1 4 " Conyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com