Gg551-7_1

-

ETE

z

-

n

E

Iorie s DalPices

As ub a

y4

Bs

E RRR

.

qrhe

3A

2

:

d

—

E

E TNSESMRINTSC I

Ts

A

r

e

*

*

*

.w

*

j*

.w

*

5

T

3 w

*

7

E

Li

d

m

C

g

N

x

d

:

s

E

a

f..

A i

.

"

x

w.,

D

W

d

*

9^

a

A i

£t

a

A

*

"

*

A**

[j

x

**

R

^s

*

$.

:

w

i

--

:j

a*

*

E

M

x

2X

s

&

$.

n

(

W

"

t

A

E

5f

"

r:

d2

E

*

M—,.

w«

s

at

:

:

JRALA

W

EE

3

*

^

A

i

i

$

x

m

f

u

*

:

"n

u

2

*

Ws

*

á

E

)

^"

*

a

u

sl

qw

a*

Ya

s

r

X

v

A

*

"

x

a

:

d

*

E

y

E

[

H

Mu

^

**

u

Y

fs.

A^

hs

:

E

d

d

*s

-

s

^

m

p

&

X

M

$p*

v

$

*

*

:

5

Ya

?

*

n

-

L:

uw

m

"

m.

i

Bs r

É

5

$.

H

L

,

n

4

y

*

EI

N

$

t

D

ex

T N

h

df

n-xh«

2

T

fs

"m

El

.

"

&

AE

*

p

vr

.

E

x

At

x

W&

35

m

&

P

Y

r

$..

)

E

ab

$-

mn

*

*

E

*

d

D A

D

N-

H

n

$*

L

X

*

v

s nl

s

s

p

RUE

u

p

3

Q .

»

p5

nr

AE du

z

i

As

*

Pyd

x

i

p

v

"

f

i

g

s

25

e

BX

——

Es

59

.

-

D.

i

E

4

.

-

E

NG

n

4

2

$:

z

ERY

i

d

n

E

pX

x

$

J

Eu

T

u

3

a

9

53

n

EM ET

A A

AE

Ea

n

3

2

N-

At

veRde

2

P R

ETA

r

cS

x

s

d

E.

s

5

RA

-

z

um

:

m

zee

—

d

-

z

n T Aa r

t

R.

E

"

A

d

p

W» :

H

dX

-

i

a

ia

LE

AUE

z

E

L

-

UMT

Wt

res

RINEPT

aE

um

-

uT

*s

EEE

t

—

wmrx. ,H.

2

-

-

-s -

ASiere

d

d u

r

as

z

E.

-

p

EE

DES.

VE

Em

jes-

A:

T

Emi

:

;

ERE

"RE

p

ET

—

k

E E

z

us

A

m

x

m

"g.

u

aE

T

:

CH

——X

Á

—

at

——

ly

E

&b

N

C^

-

aïæ

H

d

:2

$At

at

24

us D n

—X

"

N

d

:

EN

*

"

w

m

TRORON Y

—

d

RP

—

aE

—

—

m

—

P

M

N

:

—

——

P. F. HERCVLANI OBERRAVCH

ORDIN. MINOR.. REFORMAT.

THEOLOGIA

MORALIS

me

:

TOMV.Sb SEPTIMVS.

COMPLECTENS TRACTATVS DE EXTREMA

VNCTIONE ,

ET ORDINE TRACTATVM DE

MATRIMONIO, TRACTAÁTVM DE ECCLESIA,

TRACTATVM DE PIETATE HOMINIBVS DE.

BITA, TRACTATVM DE JVRE ET JVSTITIA

IN SENSV VVLGARI ACCEPTA, ET TRA.

CTATVM DE LEGIBVS HVMANIS

"i

3

*

/: F!ï

LY

L

| BAMBERGAE ET N ORIMBERGAE.

m

Dl BEMENT

—

——

1..wx

—

ag

CN

TRACTATVS XIX..

DE SACRAMENTO EXTREMO VNCTIONIS,

ET DE SACRAMENTO ORDINIS,

I

acilis eft hac tractatio ad memoriam ma-

gis, et fidem

nens.

quam ad intellectum perti-

Equidem in his M

yfterüs divinitus

inftitutis in

dem pe

gentia momenta latent, quo qui-

r maximam partem ex nofítra im.

becilitate non aífequimur

, €t ea praecipue

quo circa novo legis face

noftram . facultatem

rdotium obtinent,

longiflime

excedunt,

unde in iis duntaxat ,

quo ipfüm ufüm,

et conftitutiones Eulefio

concernunt, hae-

rere cogimur, altioribus , et abíconditis ca-

pitibus aliorum indagini 1'elic.ïtis.

".

TUSGRGHIRGNDRUNEUEGUUNUCIPEEDRM UNen aE

CCOAPVRRE

De natura extrema uhctibm's.

$. 2263. Sacramentum extrema unctionis a nobis

quantum ad naturam, miniftrum,

fübiectum ,

et effectus confideratur,

$. 2264. Ex ejus jam definitione.

A 2

$. 2265.

4

"Tractatus Xl b

$. 2265. Eruitur Imo,

oleum olivarum effe ejus

materiam remotam;?

unctionem vero legitime

factam effe materiam proximam,

formam hüjus facramenti in preci.

$. 2266. lldo.

dote fundendis confittere.

bus a facer

$.

2263.

Cum Sacramentum extremae unctionis &

confummativum

patribus

exiftimatum

fit

Poenitentiae vero Sacra-

poenitentiae 4 ) :

H

imentum , non n!

fi poft refürrectionem fuam

Dt a €hr

ifto inftitutum : conjicere licet,

ncipimus, 1ny-

hoc, de quo nunc agere i

fterium non .nifi. poft iorte

m Domini. ab

luvat vero de iis,

eodem conditum fuiffe.

*

tum 1

ntrinfecus con-

quibus hoc Sacramen

tum vero de

ftat, feu de matura i

llius 5

concernentibus, íci-

alis illud extrinfecus

licet. de miniftro ,

fubjecto ,

et effectibus

ore tractare.

-Et de-

ilius, recepto jam. m

unctionis fequentem

fnitionem extlfemae

ftatuo:

$.

2264

Extrema Unctio eff. Sacramentum — novae

ei

legis, quod unctiome oleo be

nedicio facta ,

a Sacerdote bo-

certa deprecationis formulá ,

mini u[fum vationis ah

quando adepto ,

et peri-

cnlo e decumbenti ,

ad felicem. mortem , cel

wwb

eti^

&

raituv.

Neque

m ad falutem corporis. minifi

idem, ab

hane definitionem longiufculam qu

aliquo

/s

Seff.

XIV. C.

: Tr'identin*gm .

Caput. .

aliquo magnopere improban&am' effe cenfeo.,

Ex qua etiam non inepte.

"

$.

2265.

lüfertur. Ime materiam remotam hujus

Sacramenti effe oleum olivarum ab. Epifco-

po benedictum *),

unctionem:* vero hoc

oleo legitime factam. effe ejusdem mate-

riam proximam **),

*) Quanta fit neceffitas, ut oleum praevie ab Epif-

ä

ccpo fit benedictum, non fíatis conven

it inter

Doctores. Gravem defüper exiftere legem ne-

mo ambigit: quare.abs dubio lethalem cul-

]

pam commiteret, qui oleum profanum, vel

)b

oleum, cathechumenorum , vel chrifma confir-

"

mationis (utpote quorum confecratio huc non

fpectat) ad extremam Unctionem adhiberet :

JH

idque eo magis verum, quod multi, et gra.

(e

ves afferant , hanc olei benedictionetn effe de

Ü

effentia Saeramenti, id eít, fine ea, Sacra-

jul

mentum fimplicita nullum,

et viritum fore,

nixi gravioribus verbis concilii trident. feff.

(

$4 G. T.

Intellexit enim |. . Ecele

fià, materiam

[2

E

elfe. oleum ab Epifco

Z

0 benedictum &8c.

Quo&d

6 oleum benedictum deficere . àncipiat ,

ita

[/7

aliud benedictum haberi! non queat, modico oleo

non benedicto , in minore. quantitate

Juper. infu-

Jo reparari poteft.

Ita Ritual. Roman.

q

Ü

Antequam oleum mnon facratum admifcea.

tur, videtur magis oleum benedictum ex prio-

li

re anno forte füperftes adhibendum effe: licet

'EH

alias. ex praecepto Clement Vil atque vi

qu

ipfius confüetudinis tempore pafchali oleum

renovandum ,

U

et priori amoto non nifi

h

cens adhibere liceat,

d

""F) Ex decreto unionis Concil. .Florentin, de.

p

bent inungi oculi, aures, nares, OS, ct ma-

3

us ;

Tmctatus: XIX.

nus; imo pedes, et renes: fed duo ultitma

haec organa in foeminis femper, et in mari-

bus pro arbitrio omittuntur; nifi confuetudo

Saltem fi

locorum alicubi aliud praecipiat.

aeger comínode imoveri nequeat, renes non

folent innungi.

Ó

Quinque vero prior

es fenfüs omnino -ungi

debent, oleo, ut aliqui quinque unctiones

iftas de necefütate Sacramenti effe . velint.

Verius tamen eft, hic tantum latere praecep-

tum, grave tamen: eoquod Ecclefia graeca

foleat frontem, mentum, et duas genas inün-

ere.

Neque enim tam facile cenfendum eft,

Chriftum, defignationem, aut notabilem mu-

tationem materiae circa hoc Sacrammentum Ec-

clefiae permififfe; aut hanc tam levi negotio

mutationem induxiffe.

Quid. enim intereft ad-

modum, an iftae, aliaeve partes inungantut,

ut propterea tanta, et ipfam vim Sacramenti

feu ejus valorem concernens tmutatio debuerit

induci? Quare Unica tantum unctio cenfetur

effe neceffaria, et in neceffitate e. g. aegro

jamjam exfpirante adhibenda, faltem fub con-

ditione, Ífi valitura fit. Ubi reliquorum fen-

füum formulae in unam conjunguntur: e. g.

quidquid per wifum, auditum, adoratum Esc.

deliquiffi.

Illud facile omnibus certum erit, quod

erdo in ungendis fenfibus fervandus, et ipfae

unctiones in formam crucis faciendae ad fo-

lum ritum pertineant.

2256.

50

Ex noftra definitione $. 2264. ervitur

IHo'formam hujus Sacramenti , neceffario

debere effe deprecantem , feu in modum

precum proferendam *) Eftque ex moder-

na

ao

Caput IT.

na Ecclefiarum noftrorum difciplina fequens.

Per iflam unctionem, et. fuam püffmam miferi-

cordiam indulgeat tibi Deus, quidquid per wi-

fum (Cauditum , adoratum &c.). deliquifti **).

*) Tta colligitur ex ipfo Apoft. Iacobo, per quem

hoc Sacramentum promulgatum fuiffe Trident.

Sef, XIV. Can. I. definita.

ÍIta autem habet

Apoftolus in füa Epiftola catholica c. V. x4.

infrmatur guis im vobis, inducat Presbyteros

Ecclefiae , et orent fupereum — — et oratio

fidei falvabit infirmum €$c.

**) Non tamen abfciffe ifta verba, fed preces ge-

ä

neratim aliquo ex infüitutione divina requiri

videntur.

Licet ritus ab Ecclefia definitus,

feu praefcriptus per omnia fequendus fit.

ii

CAPVT Il.

t

r

,De Miniflro, recipiente , fezi- fubjecto , et ef-

fectibus bujus Sacramenti.

$

2267. Verum ex definitione eadem S. 2264. fe-

quitur llltio facerdotem eífe hujus Myfterii

,

Miniftrum &c.

"

7

S.

2268. IVto Subjectnm ejusdein effe hominem

rationis aliquando capacem,

et .modo pericu-

d

lofe decumbentem.

[2

2260. ltem, et Vto gratiam effe hujus Sacra-

menti cum aliis Sacramentis communem.

c

2290.

Et quod eft VItum,

robur ad ultimum

agonem, diverfam peccatorum remiflionem ,

; ac falutem aliquando etiam ipfius corporis effe

lr

fpeciales ejusdem Sacramenti effe effectus.

0

$.

2267.

Explicata natura Extremae Unctionis,

, quae ilud extrinfe-

[j

expedienda veniunt.

Cus

nur

7

8

Tmctatus AU..

cus concernunt $.2263., quaeque magnam

partem, nec inconcinne adeo ex longiore

ejusdem defimitione inferuntur.

Et Illtio

quidem hujus Sacramenti Miniftrum . effe

';!"l

iv

Sacerdotem *) nec al

m quemquam ad il-

lud efficaciter conferéndum fufficere **).

T

*) Ex infütutione tamen Ecclefiae,; et fic de

praecepto, nullus Sacerdos hoc Sacramentum

miniítrare poteft ) , nifi habet.a Parocho li-

centiam expreffam, vel praefümtam: id eft,

nifi Parochus verbis, aut aliis fignis faculta-

tem congedat, aut nifi quis ex circumftan-

tis fibi poffit perfuadere, Parochum pro hoc

cafü non invitum fore: e. g. in cafu neceffi-

tatis, et fi alias aeger absque hoc Sacramen-

to fors obiturus effet.

Hllud tamen grave, et fub lethalis noxae

incurrendo periculo ftringens officium Paro-

cho, et omnibus Parochi munus gerentibus

incumbit ,

ut hoc Sacramentum . pétentibus

minifirent, nifi fpecialis molefüa, e.g. peri-

culum a pefte imminens (prout multi et graves

opinantur ) hancobligationem relaxet. Ubi tamen

quidam arbitrantur, aliquando nec periculum pro-

pinquam imminmentis gravis mali e. g. tempore

pefiis Parochum ab hoc officie eximere. Eft au-

tem fequens, et fpecialis cafus : qui dam fenfibus

omnibus deftitutus, et de cujus ftatu gratiae certa

notitia.non peteft haberi, verfatur in propinquo

mortis periculo.

Huic jamn extrema unctio

prae Sacramentoó poenitentiae certius proderit.

i enim imperfectum dolorem concipiat, de

confeífione vero non cogitet, neque Sacerdo-

tem adeffe, utpote fenfibus omnibus captus,

advertat; vel etfi id refciat, fi ambiguum tale

confeffionis genus, quod timide defendimus,

reapfe ad abfolutionem non füfficiat:-in hoc

inquam cafü hoc Sacramentum prae ipfa poe-

itentia

| ;17-) Clementin, T, $. T. de privileg.

: Celzput jL

9

nitentia . facilius. gtatiam reftituit.

Ad hoc

enim nil] nifi imperfectus dolor, et voluntas

14

]

illud-fufcipiendi vel feme

per vitae decurfüm

concepta, et.in propofito pie moriendi faoile

contenta füfficit: ad poenitenüam vero requi-

aitur voluntas confitendi, atque etian) ipfa ali-

qua (et nefcimns qualis fufficiat) confeifio.

,

Per haec tamen nolim negare, fed po-

tius. omnimodis füadere , ut aegrotus fenfibus

omnibus deftitutus füb conditione abfolvatur.

Debet tamen ad dolorum et confeifionem qua-

lemcunque per refpirationem , aüt quocunque

figno faciendam excitari.

Vel poterit facer-

dos.vitam antea chrifiane actam pro dubia

faltem accufatione acceptare.

**5 Ita definit[. Concil. Tridentin. Seff, XIV. Ca-

non.IV. Fuitque femper Ecclefiae fenfus.

$. .2268.

In ipfa definitione IVto hujus Sacra-

menti fubjectum, id eft ille, qui illud fuf-

cipiendum .habet, oftenditur; eftque homo

ufum rationi$ aliquando adeptus, et ex mor-

bo de vita periclitans;

Ut adeo ab ufu hu-

jus Sacramenti excludantur omnes, qui nun-

quam peccarunt *). Prout etiam illij qui

equidem de vita, fed non ex morbo peri-

clitantur **).. Et .quia ex morbo faepius

DIDE ERY

de vita periclitari poteft , ! vel ex hoc ipío

apparet, hoc Sacramentum ab eodem ho-

mine faepius recipi poffe ***),

*) Qualis quidem ex adultis, feu ufuüm rationis

;

aliquando adeptis fors erit nullüs; 'excepta

Beatifima Virgine, .et Matre Dei, de qua

Concil. Trident c) teftatur, Ecclefiam tenere,

9

.qnod

c) Seff. VI. Can, XXIII,

A

uf

Io

Tractatus XI X. |

quod eandem nullam unquam vel veniale pec-

catum infecerit. Unde hoc Sacramentum pu-

eris feptennio majoribus, etfi facram Syna-

xin nunquam perceperint, abs dubio minittrari

poteft. Ufus ille, qui apud nos communis

Ho-

eít, aliquam dubitationem mihi injicit,

tuines repentino deliquio corripiuntur, fim-

pliciter, et abs ulla concepta conditione inun-

gunt: etfi nefciatur, an in flatu gratiae exi-

ftant, vel an dolorem faltem imperfectum de

eccatis, fors lethalibus conceperint.

An non

Íatius foret, Ífi tales fub conditione: fi reci-

piendae gratiae copia inungerentur : fcilicet

!

fi, quod jam dixi, de eorum integra probitate

non conftat, et fi infuper nullum poenitentiae,

aut pietatis in Deum fignum edere poffunt?

**) Atque ideo militibus ad praelium, et reis ad

ultimum fupplicium euntibus Extrema unctio

[

non poteft, vel faltem non folet impertiri.

Aliud de fenibus absque fpeciali morbo morti

appropinquantibus, utpote

tanta veriffimus eft morbus.

quibus "'fen'ectus

*^*) Unde periculum mortis five ex diverfis, five

ex eodem morbo iterato adeuntibus, pluries

*

hoc pie moriendi fubfidium impendi poteít

p

dummodo pius. moriendi periculum aliquando

ceffaverit.

Ubi lhoc quoque addendum, quod

non requiratur extremum periculum, fed quod

fufficiat probabile: vel fi ita vis, probabilius.

Videtur autem fimplex periculum fufficere eo-

quod Concil. Florentin. edicat, /oc Sacramen-

tum compelere illi, de cujus morte timctur.

Plus non videtür requirere Tridentin:. Seff.

XIV. cap. III.

Declaratur etiam eífe hanc

unctionem infirmis adhibendam, illis vero prae-

fertim , qui tam periculofe decumbunt,' ut in

exitu vitae conftituti videantur.

Hie quoque plerumque docent, non dari

gravem obligationem hoc Sacramentum füfci-

piendi.

II

CG])7£t 244

pïehdï. Et kquidqem jure divino arbitrario id

non praecipi, facile. concefferim.

An

vero

data facili opportunitate ad fe tanto fubfidio

muniendum catitas, et pietas in feipfüm gra-

viter urgeat in hoc 'cafü, alia eft quaelítio,

nec adeo levis, ut puto. Nam electio unius

prae alio nunquam eft in arbitrio noftro lege

definiente.

aeterna cunctos actus noftros, prout arbitror

Moleftia in füfcipiendo hoc Sacra-

mento eft levis, (nam cafüm magnae: difficul.

tatis nolim huc referre ) contra vero utilitas,

et neceifitas eft magna, teftante Concil. Tri-

dentin. Seff. XIV. in proem. ad Extrem. Un-

ction. Extremae unctionis Sacramento (Chri-

ftus) finem vitae tanquam firmiffimo quodam

praefidio munivit,

Nam etfi adverfarius no-

fter occafiones per omnem vitam quaerat, et

captet, ut devorare animas noftras quomodo

cumque poffit: nullum tamen'tempus eíft, quo

vehementius omnes Ííüae verfütiae nervos in-

tendac, ad perdendos nos penitus, et a fidu-

cia etiam , fi poffit, divinae mifericordiae de-

turbandos, quam cum impendere nobis exi-

N

tum vitae perfpicit.

Jam dato

quod omnibus actionibus aliqua

lex fit fcripta

et actus indifferens in regno

morali locum non habeat, attenta hujus My-

fterii facilitate, utilitate,

et neceffitate aequus

rerum aeftimator , illud abs culpa negligi poffe,

non facile dixerit. Praecipue cum cüicunque

homini omne officium in magno praefertim

periculo debeatur, nifi altior quaedam lex id

prohibeat, pietas in fei

pfum. vehementer bic

ungere videtur.

$.

22659.

Agentes de effectibus hujus Sacramenti

e legis

eo ipfo » Qquod definiatur effe nova

. Sacra-

p5

I2

| Tmomtz/s DP

Sacramentum. $. 2264., certa 'confecutione

habemus Vto

uod . conferat

augmentum

eratiae fanctificantis tanquam facramentum

vivorum , prout in tractat. de facrament.

in gen. dixi.

Vel forte etiam initium. gra-

tiae fanctificantis non. raro inducit: fi qui-

dam vero fit probata illa theologorum fen-

2]

a1u

tenti:

u

b L-;J

4à docent facramcnta vivorum ali-

Iw

H

f*

er

et .ex

quando con

re'primam 2ratiam ,

gravi peccato in ftatum divinae-amicitiae eum

l- x 251*

p

hominem. trans

ivl

es. qui- gravis delicti fui

ignarus, et imperfecto dolore inítructus tale

facram:

H d

^1^

um 1ufcipit

Et quod infüper gra-

tias actuales, feu pie vivendi auxilia

| effi-

ciat, aliunde cerxtum eft.

$.

2270.

Cum demum ad felicem mortem, vel

etiam ad falutem corporis miniftretur $. 2264.

facile, et. ultimo intelligitur hujus Sacramenti

effectus. fpecialis ; fcilicet confert robur ad

difficilem iliam luctam feliciter abeundam *);

delet ex propria virtute, peccata leviora

*ä)

et quorumcunque. peccatorum noxias reli-

quias, maxime poenas ex iis refiduas ab-

ftergit 1).

Ac demum quandoque reddit

falutem corporis, fi fcilicet'ad falutem ani-

mae expedierit T]2. -

*) fta enim habet Concil. Tridentin. de extrem.

Unct. in proem. Vacans firmiffimum . quod-

dam praefidium pro fine vitae.

J9*3 Nam forma hujus Sacramenti id. videtur ha-

bere:' Jadaí(geat tibi Domiünus, quidquid per

vifum

?»n

C(zfgrutv II.

vifum €2c.- deliquifti. Magis vero verba Apo-

ftoli ipfius: C.' V.1s. £t fiim peccatis fit,

vremiltentur i.

Quae quidem verba pronius

eft de ipfis peccatis, quam de poenis eorum

intelligere.

]dem

docet Ca:echifm.

Roman;

part. Il. c. VI. 14.

Docebunt paftores, hoc

facramento gratiam tribui, quae peccata, et

imprimis quidem leviora, et ut cotumuni no-

mine appellentur , venialia remit&t.

;.

) Scilicet nimium timoretm, animi perturbatio

nem, aliosque peccati effectus : de quibus

Trident. C. 1I. teftatur, quod peccati reliquias

abftergat.

Quorfüm vel maxime fpectant poe-

na ex peccato jam remiífo refiduae. Prout

'ridentin. eod. loc. habet: cujaus unuciio deá-

cia, fi.quae : [int. adhuc exp?mzäa , é peccati

veliquias obflergit.

X-) Hoc enim evincunt verba .S. Tacob. c II.

oratio fidei [alvabit infirmum ,. alleviabit eum

Dominus. Et Tridentn.c) dua iufrmus fub.

levatus, et morbi. incommoda, ac. labores le-

vius fert — — et [auitatem corporis inter-

dum, ubi faluti animae expedierit, conequitur. Sed

etiam decretum unionis ex concil. Florentin. ta-

^

bet fequentia : Effectus hugus Sacrameuti eff men-

tis Janatio, et in

4

quantum expedit , zpþus ehiam

corporis.

Ut .adeo misum fit, tantorum utilitatum

myfíterium non tantum non defiderari ab ali-

quibus , fed etiam abhorreri, velut mortis

nuntium :

quafi vero mors remotior fieret

ex eo, fi pie moriendi, aut etiam vitae fer-

vandae potens auxilium , idque divinitus iníti-

tutum, et exopere aporto, id eft ex

: propria

virtute efficax , negligatur.-

Q Sef XIV. « il

CAPVT

I4

Tmcmmk XI M

CAPVT Ill

generatim

De natura. Sacramenti Ordz'm';

. fpectati.

"

S.

2271, Natura ordinis, vel omnibus communis,

vel quibusdam fpecialis effe videtur. -

$

2272;

Ordo tanquam verum Sacramentum.

$. 2273. Definitur Sacramentum novae legis, quo

a legitimo Miniftro homini hujus Myfterii ca.

paci conceditur poteftas ad novae legis Sacri-

ficium, et Auguftum Euchariftiae " Sacramen-

tum proxime, vel remote cooperandi. Unde

S.

2274. Huic Sacramento omnia conveniunt, quae

de Sacramentis in genere dicta fuerunt,

$.

Poft Sacramentum extremae unctionis ,

de. Sacramento ordinis recepto ufu tracta-

mus, De quo jam, prout in plerisque aliis

facio, naturam ipfam, feu ea, quibus con-

ftat; et rurfus alia, qua extrinfecus eidem

conveniunt, explicando agam.

Sed etiam

ipfa natura hujus Sacramenti, feu ordinum

faltem aliquo modo eft (vel effe videtur*))

communis omnibus ordinibus; vel fingulis

4

eft fpecialis.

*) Cum enim aliqui ordines fint. a. Chrifto infti.

tuti, fintque vera, ac proprii nominis Sacra-

menta: alii vero füam originem juxta multos

foli Ecclefiae debeànt; astque nullam efficien-

dae gratiae virtutem habeant, vide S. 2277.

multi ordines cum aliis parum', aut nihil com-

mune habebunt, praeter nomen, et effectus

quos-

Caput III.-

15

quosdam canonicos, e. g. ut exinde quis cle-

ricus, et eorum, quae clericis ab ecclefia con-

ceduntur, jurium particeps eyadat, lam

$.. .2272.

Ordo eft verum Sacramentum divinitus,

atque a Chriftum inftitutum *). Atque ex-

inde virtute coelitus indita pollens, qua in

digno fufcipiente gratiam fànctificantem au-

get, vel forte.antea abfentem primitus pro-

ducit **) et varias gratias actuales ,

feu

recte agendi auxilia confert.

*) Eftque certum. dogma , definiente id. Concil,

Tridentin. Seff. XXIIT. Can. III. /i.quis dixe-

rij, ordinem , five facram ordinationem, | uon

effe vere , ac: proprium Sacramentum a. Chrifto

Jomino inflitutum , . vel effe figmentum quod-

dam humanum, excogitatum a viris rerum ec-

clefiaflicarum imperitis , aut effe tautum. vitum

quemdam eligendi minifiros verbi Dei y; et Sa-

cramentorum : anathema fit. Eadem veritas ha.

betur ex decreto unionis Concil. Florentin.

?"*) Eft enim Sacramentum vivorum , qualia non

funt inftituta ad delenda gravia peccata, feu

infundendam primam gratiam (licet id aliquando

per accidens efücere dicantur) fed gratiam au-

gendam tantum.,

S' 2273.

Definitur jam ordo, quod fit Sacramen-

tumn novae legis , quo a legitimo .Miniftro bo-

mini bujus myfleri capaci conceditur poteftas ad

novae legis tremendum. Sacrificium , ad. dugu-

Jium . Eucbarifliae facramentum proxine oel quod

/07'z'lzï7zz'bus bresbyteratu. inferioribus. comvenit , ve-

1h0t€.

IÓ

Tractatus - XIX.

4mote. cooper andi.

Neque puto, quod aliquis

contra hanc definitionem multa poflit ex-

cipere ^j.

*) Et quidem poteftas comemnm abs dubio in

ultima coena fuit inftituta per illa verba:

Hoc

Pote-

facite im, meam -commemoratiorem d).

ftas vero judicandi, et a peccatis abfolven-

di, collata eft ipfo dié relurectionis e): di-

cit Chriftus: . Zíccipite Jpiritum . /anctmn, quo-

rum . vemiferitis joeccata remitiuntur — eis ,

et

quorun

vetiunieritis ,

retenta jmzt

Epi(co-

patus tefte S. Auguftino f) conditus eít die

afcenfionis ;

id enim verba

S. Doctoris ha-

bere videntur; et fünt fequentia : -priusquam

àn coclos ajceuderat ,. dmponens. manus - Apofto-

lis, ordinavit eos .Epi/copos.

Reliqui ordines,

in

fiquidem divinam -habeant inftitutionem ,

coena ultima, aut certe ante ordinem Presby-

teratus fuerint, ut puto, inftituti.

Eft emm

hoc non

tantum. naturae.

ä

fed . etiam ; gratiae

ingenium , ut ab imperfectis incipieus ad per-

fecuora promedlatur.

a

$.

3274.

Cum itaque fit novae legis Sacramen-

tum, hic aliud non mïmtar, quam quod

de ordine omnia ea intellisenda fint

quae

de íacramentis in gencre difputata, et $

2272. cx parte aliqua repetita fueruht. At-

que boc pauca de ordine generatim conü-

derato: mnunc fit,

&) Luc. XXII. x9.

£€) Ioann, XX. 22. 23.

f) Libr. quoft. vet, Teftam. q. 92«

APVT

Caput IV.

17

$

CAPVT IV.

5 De-dz'*ver]ïs Ordinum fbeciebus.

If

0i

$

2275. Nundea, quae Sacramento ordinis fpe.

cialia funt, tractabuntur. . Ordines jam funt

n

feptem: inter quos

jl

L

(

2276. Praeter Epifcopatum, et Presbyteratum

probabiliffime etiam. diaconatus eft Sacramen-

Ü

t

131Y.

Uld.

*

(0

L^2l

L]

89277.

Idie

Idem non nihil probabilius de reliquis

li

ordinibus afferitur.

1

.

2278.

Primo- pro Oftiariatu ;

iU

.

2279.

Tum pro Lectoratu;

$,

l)

.

2280.

Ecorciftatu,

jj

.

2281.

Et Acolytatu :

mox vero

1ffl

.

2282.

Pro fubdiaconatu,

dC

e

I]

oX

7!

Q^. «Ó^. uO^ u^ « uOA

2283.

t Diaconatus praemifía definitiotäe,

:

.

2284.

Ejus

bitur.

quoque 'mat.e'ryia, et forma defcri.

LI

2285. Omnium ordinum 6erta quadam ratione

nobilifimus eft Presbyteratus, quem

.

)l

wj^ . w w— «

2286. Defnimus, .quod fit ordo facer,

quo

poteftas facrificium offerendi, et chriftianos

W

a peccatis abfolvendi conceditur.

Porro

jl

[

2287. Hic ordo diverfas materias et formas ha«

lt

bere videtur.

Et'quidem

)

$

*

2283. Pro porrectione infirumentorum auctori.

*s

tas Concilii Florentin,

Contra vero.

*

$. 2289. .Pro impofitione manum fcriptura, et an-

tiquitas ftare videntur;

$. 2291.

b

; Tom. FII,

s

[t]

;

l]

szzþtaz:us XIX

&. 2290. Quae etiam, mihi m'.;xgïs probatur:. ubi

demum

H

j 229:. De Epifcopatu paucis agitur.

$.

2275.

Antequam de. finpulis agam,, duae prius

quaeftiones tractari debent, quarum prima

zít, quot fint ordines.

Ad quam refpon-

letur, effe feptem *), Ut adeo prima ton-

fura non fit proprii **) nominis ordo; Epit-

copatus vero fimplici facerdotio major, ple-

ni facerdotii velut altera, ac nova pars, illud

demum penitus pe

-rfïciat , atque abíolvat *** ),

$. 2285.

Nam

*) Ita Concil. Trident. Seff. XXIII. c. II.

fed et de dia.

non folum de Sacerdotibus,

conis facrae literae apertam mentionem fa.

ciunt — — et ab ipfo Ecclefiae initio fequen-

tium ordinum nomina, átque uniuscujusque

eoium propria minifteria, fubdiaconi fcilicet ,

Acolyti, Exorcittae, Lectoris, et Oftiarii in

ufu fuiffe cognofeuntur.

| **» Nullo enim folido argumento dignitas ordinis

E

pro tonfüra evincitur.

Nam tonfura eft ictus

uidam facer,

quod detonfione capillorum,

et certa verborum foriula quis a conditione

laici transfertur in gradum Clericorum. Ut

adeo aliud non fit, quam conceffio certi cu-

jusdam juris, et aliquod beneficii genus.

Et fors ultimo lis erit de mnomine:

fi

enim notionem ordinis eam ftatuas, ut ordo

non poffit intelligi,

absque ut fit facramen-

tum j

tunc tonfuüram hanc ex numero ordi-

num, omnibus fere confentientibus, exclu-

des, Si vero ordinem aliquem in coetu fide-

ä

lium ftatuas, qui non fit Sacramentum, aut

divini-

Caput I "d

19

divinitus infitutus, fed gradus tantum ali.

quis auctoritate Ecclefiae erectus; tunc ton.

furam iftam ex numero ordinum aegre exclu-

des, Nam eít, ut alia omittam, quaedam ad

facerdotium, atque ad ipfum Sacrificium, prae-

paratio, habetque diverfos,

eosque egregios

effectus ex jure facro defcend

entes.

(**) Epifcopatum vero fimplici facerdotio velut

auctuarium accedere, certum dogma eft, de.

finiente id Concil. Trident. Seff, XXIII. can.

VII. Siguis dixerit, Epifzopos won effe Pres-

byteris [uperiores , vel non habere

pote[Latem

confirmandi, et ordinandi; vel eam,

quam ha-

bent

» Ws efle cum Présbyteris commumem —

— — ünathema fit.

Neque tamen plures,

quam feptem ordines adflruere cogimur, nam

fimplex facerdotium , cum Epifcopatu unum,

eundemque perfectum erdinem abfolvit: ne.

que mutuo feparabiles fuünt.

Cum 'nunquam

Epifcopatus fine praevio

presbyteratu, licþet

ifte fine ilïo extare poffit.

$. 2276.

Altera. quaeftio difficilior; magisque con-

troverfa: fcilicet, an praeter Epifcopatum,

et Presbyteratum , alii quoque Ordines ve-

ra facramenta, a Chrifto infituta fint. Et

quidem de diaconatu fere' omnes confen-

tiunt.

Habet enim fuffragium ex C. VI.

actuum Apoftolorum, ubi Apoftoli diacoco-

nos conftituiffe leguntur; neque folo juffu,

aut quacunque ratione , fed imponendo ma-

nus, et orationem fundendo , velut mate-

ram, et formam etiam hucusque ufitatam

Etlicet ex ferie hiftoriae ibi-

adhibuerqnt.

P 2

dem

s

20

. Tm.ct-zztus XI $ s

*

1

dem defcrij

J

i

reco(nomi'cae potiffimum

ï?e,

Iiï

1(3,

;

hac defignatione

antur fuiffe praefecti;

OobDeram

i

facris .. Minifteriis

egregiam timen

eosdem, et maxime Stephanum,. et Philip-

pum exinde novaffe, idem fàcer liber di-

verfis in locis teftatur *).

p'ï*) Praeterea Concil. Trident. Seff. XXIII. Canon.

VI. aegre explicabitur, fi nequidem diacona-

tui

dignitatem

Sacramenti

afferamus ;

at

enim :

Si quis dixerit in Ecclefía catholica

non effe Hieravchiam divina ordinatioue inflitu-

iom, quae conflat ex .Ep

ij

/copis , Presbyta*is

et minifiriss; anathema fit. -

Acrius contra Subdiaconatum , et mino-

tes ordines difputatur, et noftra potiffimum

aetate a plurimis dignitas Sacramenti eisdem

abrogatur, quorum eruditas. difceptationes,

ubivis facile legendas nolim huc transfcri.

bere.

Illud mea opinione horum fenten-

tiam multum 'confirmat, quod nec per hos

ordines, imo nec per Diaconatum aliqua

potettas conferatur , quam Ecclefia non cui-

cunque fuo .arbitrio, ct absque omni or-

Sic facra poteftas et

dine- poffit conferre

Baptismum conferendi, ffmam Euchariftiam

difpenfandi, et ad populum folemniter di-

cendi facultatem viris idoneis nullo ordine

iuitiatis poffet facere:

His tamen nequid-

quam obítantibus, non nihil magis in fen-

tentiam afferentem inclinor; malimque di-

cere, omnes, etian minores Ordines vera

cíle

2I

Caput IPV.

effe Sacramenfa, habere divinam inftitutio-

nem, et cum Presbyteratu, et Epifcopatu

Sacramentum Ordinis in

egrum conftituere.

" —— ww* — w

Idque ex mente Concil. "Trident. Seff. XXIII.

huic pluries *) multum faventis ,. prout rem

ferio perpendentibus patebit.

n

X) Maxime vero movet Canon IT, qui ita babet:

SSi quis. dixerit, praeter Sacerdotium nou effe

l

in Ecclefia catholica. alios ordines . et majores,

et minores, per quos velut. per gradus quos-

j

l

dam,' in Sacerdotum tendaturs | auathema |fit.

j

Ubi numerus multiplex aljos ordines prohibet,

ne hunc articulum de folo diaconatu interpre-

Inur.

.,9ed neque poteft dici, quod agatur

»de folis ordinibus quocunque, modo confi-

*

non vero de divina eorum inftitu-

» deratis ,

» tione, quam Ecclefia tanquam fidei articulum

,0Aoluerit definire; immo nec unica vocula

,de liac ordinum iftorum origine mentionem

ä

hanc

, injecit. *'

Verum nec ego dixerim,

|

opinionem meam;, aliorumque definitum dog-

1

H

2)

tna eíffe: imo etiam

llud'facile largiat, hanc

controverfiam , ne quidem in Concilio illo in

)

difceptationem venilffe.

MY

Sed quia definitur eft, dari in Eeclefia ma-

jores, et minores ordines, eruitur per ali-

quam. confecutionem theologicam, hos ordi-

nes divinitus fuiffe coníututos:

nam Eccle-

fia fhihil poteft, aut faltem nihil folet defitiire,

Y1

aut traditionem re-

nifi quod per fcriptura:

iL

velatum eít. Jam ea, quae ex intervallo Ec-

clefia fuo arbitrio erat confüitutura, feu. res

ad difeiplinam pertinentes Chriftus feipfo * dut

per Apoftolos vix revelaverit.

»id fojum

, poffet dici, quod hi ordioes ab Apoftolis

»]am infütuti fint,

et exinde Epiftolis fuis

» canonicis, feu potius traditone, velut alia

3

» qQU3e.

"

22

Tractatus XIX.

,quaédam capita ad meram difciplmmam perti«

,nentia e. g. bigamiam, abfiinentiam, a fan-

.guine etc. divina quadam revelatione, velut

» imbuerint. **

Sed ex libris et epiftolis'canonicïs, nifi

pro diaconatu, pro reliquis ordinibus vix ali-

quid poterit exfculpi: 1ola autem traditione,

et quidem divina traditione, quae revelatio-

nem conftituat, aliquod caput merae diícipli-

nae ad nos propagatum fuiífe,

nullo fors

Praeterea haec tra-

exemplo poterit oftendi,

ditio non propinquis pro humana, quam di-

vina inftitutione faceret, et multa infuper ad-

verfantium argumenta elideret.

Sed utique

hisce opinionem, non firmam fententiam ve-

lim ftatuere.

g.

2278

TTY

lil

?

P

lam materiam, fo

afí, totamque nal...

turam fingulorum ordinum explicare aggre-

dior.

Itapue Ojfiariatus defnitur, quod f

ordo ectlefiaflicus , quo conceditur. pote[las . fores

-Ecclefiae cuflodiendi, claudendi, aperiendi s cym-

remota

balum pulfandi £9c.

Ejus. materia

funt claves ecclefiae; proxima vero earun-

dem troditio. ab Epifcopo facta.

Forma

funt fequentia ;verba.

Sic agite, quafi rà-

dionem Deo veddituri, pro iis rebus, '-*3Quae bis

elavibus vecluduntur * ).

*) Neque enim in hoc ordine aliud interven'it,

quod rationem materise et formae habere pof.

fet: unde tn ftatuenda hoc quali demumcun-

que tmateria, et forma. facile convenit inter

*

cäoctores.

$. 2270.

23

: Caput IV.

le

$.

2279.

l

Lectoratus ,. id eft fecundus inter mino-

*

res ordo definitur efle ordo

ecclefiafticus ,

f

quo potefZas pvopbelias , [ew *vaticimia legendi,

Li-

et P(almos in . Ecclefia. canendi. tribuitur.

cet haec facultas ctiam fola prima tonfu-

ra initiato competere videatur , qui proin

Pfíalmifta vocari folet: hoc tamen nomen

j

Lectori tribuitur £).

Hujus. ordinis materia

remota eft liber *prophetiarum ; proxima lhu:

f

"P2

e

jus, Libri tràditio , forma demum: i,

j

Í

)01€

?

et eflote verbi Dei relatores,, babituri , fi fide-

liter, et. utiliter impleoeritis oficium veftum,

partem cum iis, qui verbum Dei bene admim-

[iraverunt ab initio

$.

2280.

ij

Subfequitur tertius ordo, feu Exorcifta-

j

tus , qui eft ordo ecclefiaflicus , quo fuper emer-

gumenos, id efl, ad malo daemone po[lefos ma-

nus imponendi, eosque aptos reddendi , ut facris

intercffe queant , facultas tribuitur. . Materia

ejus remota eft liber exorcismorum; por-

rectio ejusdem habetur pro materia proxi-

5ma, pro forma accipiuntur. verba fequen-

.flai

et commendate qemoriae ,

et

Accipite ,

balete pote[latem imponenii manus fuper energu-

menos, fioe baptizatos , /ioe catbccumenos. *).

*) Pro aíferenda hujus ordinis meteria, et forma

(etiam quantum ad ordinem lectoratus) alia

B 4

nonm

&) S. Ifidor. libr. VII, Etimolog. e. XIL

n

24

Tractatus XIX.

non fu

petunt, quam. quae ad ordinem Oflia.

riatus

;

$. 2281.

uartus inter minores ordines eft 4fro-

lythatus: qui poteft definiri ordo ecclefiafti-

€us, quo potefias ad . Sacrificium — luminaria ,

et vinum cum aqua praeparandi confertur. - Ha-

bet autem duplicem materiam remotam , et

utriusque porrectionem pro duplici materia

proxima *).

Prior eft candelabrum cum ce-

reo.absque tamen flamma, aut lumine tra-

dendum :

quod fEpifcopus porrigens - ait:

"Accipite ceroferarium cum cereo,. ei fciatis «os

ad accendenda ecclefiae — luminoria

mancipari.

Quae quidem' verba vicem formae füftinent.

— — — AAltera materia eft urceolus va-

cuus, quem Epifcopus tradit, dicendo : -

cipite Urceolum ad fuggerendum vinum , et aquam

in- Eucbar

[

*

/Ham. fanguinis Cbrifli ,. in 7209"7'22'716

Domini, Zmen **).

*) Puta, fiquidem hi ordines fint Sacramenta :

alios enim effent merus ritus facer ab Eccle-

fia inflitutus,

nullam interiorem efficaciam

habens, et tantum dein

um valens, quapntum

tur.

fides Ecclefiae, et pietas re

cipientis meren-

euntque hae vires, et effectus, quales

€X.opere operantis vocamus.

Simile obtinet

quoad omnia facramerital

ia, id eft ea, quae

ex fola Ecclefiae auctorit

ate, et precibus funt

facra,

a

:

f1»a»

prout aqua lufiralis, p

3

,.'.M;K,C ?

aliaeque

res benedictae.

**) Àn in hoc, et aliis fübfequentibüs ordinibus

pima, vel fecunda, vel denium uéraque ma-

terfa

Caput IV.

25

h

teria fit praecipua, ac neceffaria difputatur.

Quantum ad Acolythatum utriusque materiae

jam meminit Concil, Carthaginenfe IV.

$.

2282.

z:

Ordines minores excipit primus inter fa-

cros, feu majores Ordines fcilicet fubdiaco-

natus, qui quidem humana primum inftitu-

d

tione facer *) eft factus, qualis antea non

fuerat **), definitionem ejus interrogati re-

fpondere folemus: . .E/f ordo facer, |quo -

Qe

tefias folemniter cantandi epiflolam, et aquam

vino ad Sacrificium mifcendi ***)

conceditur.

Cujus proin calix vacuus cum- patena vacua

7

materia eft: qualem in hoc. Sacramento effe

,

volunt alii librum epiftolarum.

Forma ad

raditionem calicis proferri folita eft fequens :

Videte, cujus miniflerium *oobi$ traditur ; ideo

|

!

v0s admoneo, ut ia "vosr

/

|

placere. po[fitis.

e:s;ääbeatis, ut JDeo

*) Hic portro ordo.cum diaconatu, Presby;:eratu

Ej

o

ex eo potiffimum. facer dicitur, quod hoc fuf.

cepto, et emilfo voto folemni caftitatis, non

amplius detur reditus ad ftatum laicorum, id

eft, ad vitae genus profanum: .qual

e tamen

amplecti iis manet liberum, qui folis mino-

ribus fuerunt initiati.

l

3PK) Subdiaconatus enim circa aetatem Innocentii

hng

AL primum. ordini

D

facris aecenfitus fuit

per omnia:

nam tefte 'Thomafino //) per un-

decim faecula pro ordine minore habebatur.

Licet jam $. Gregor Magn. eidem .coelibatüm

conjunxerit:

Urbanus dein [Idus concefferit

A

3

k]

3

ut

K) de difci

Cw 260

png. ecclefaft. tom, II. part, L. lib, I

26

" Trqctatus. ATX o

ut fubdiaconus in neceffitate poffet in' Epifco-

pum eligi.

Ultimum. tandem actuarium /adje-

cit Innocent; IIitius ftatuens, ut jure ordina-

rio,

et absque

neceífitate Subdiaconus

in

Epifcopum affümi poffet. Prout habet Auctor

conferent. Luxon tom. VIÍII. conferent 1V.

***) De ejus obligationibus e. g. colendi caftita-

tem , . deferendi veftitum etc. agam alibi.

$. 2283.

Diaconatus jam definitur ordo facer, quo

ad Sacrificium Miffae folemuiter contandi Evan-

gelium ,

et. Sacerdoti in eodem proxime mini-

firandi poteftas tribuitur *) Licet etiam alia

officia ex. jure faltem ecclefiaftico fibi com-

petentia habeat **),

*) Hic et ab ipfis divinis literis;) Diaconi fint

unius uxoris viri: teftimonium habet.

Eun-

dem recenfent antiquiffima: Ecclefiae monu-

1menta.

Sic S. Ignatius ejus meminuit epi-

ftola ad Simirnenf. Concilium Antiochen. de

Aino 272. et Laodicenfe Anno 319. Cumque

conferatur per manus impofitionem Spiritus

S., fbecialem, ac prae omnjbus hucusque

»

recenfitis ordinibus probabiliorem Sacramenti

R

notam habet.

**5 Ad diaconum enitmn pertinet folemniter Dap-

tifmum conferre.

Sfmam Euchariftiam .dif-

penfare, :concionari etc. haecque faltem tunc,

fi facardotis mandato ad ifta exequenda con-

fütuatur,

$.

2284.

Verum hic quoque ordo duplicem ma-

od

^

teriam , et for

jam vel habet, vel habere

vide-

£) Actorum Vlfto item ad Philipp. T. t. et . ad

TimqthQ ITI. 8. et 1&.

L

Caqut IV. -

27

videtur. Et altera quidem lib: EVangelïa

continens , fub cujus traditio:

Epifcopus

dicit :

1l

Jccipe potefiatem legendi . Ewvangelium

!

in Ecclefija Dei iam pro vivis, quam pro de-

functis in nomine Domini.

Alia vero materia

remota eft manus Epifcopi, cujus impofitio

eft materia proxima: verba vero ab Epif-

copo pronuntiari folitg. funt forma:

funt

autem fequentia: ccipite. Spiritum . fanctum

u

l*

ad vrobur, et ad vefiflendum diabolo , et tenta-

ionibus ejus,

in nomine Domini.

An vero

utraque divinam habeat inftitutionem

" Theg-.

logi rurfus difPucza,n/t;g-

$.

2285.

Suecedit jam , atque ex commemora.

tis hucusque ordinibus toto vertice emi-

net Sacerdotium novae, legis ,

feu Pres-

byteratus, quem vocamus.

Ad quem re-

liqui omnes ordines comparati funt, ut-

pote cui fervire, ac velut decoris, ac or-

natus caufa accedere' debent.. Adeo nt li-

cet Epifcopatus fimplici Sacerdotio major

fit $. 2275. ***). ille tamen ipfe tanquam au-

ctuarium Sacerdotio inferviat *) Atque ut

Epifcopi Presbyteris multo inferiores fo-

rent; nifi fimul Presbyteri effent, et pote-

ftate facrificandi eminereht,

.3) Scilicet ut minifüri habeantur, qui Presbyte-

ros creent. Licet vero Epifcopis facultas Sa-

cramentum confirmationis etiam vi oOrdinis

competat, Concil. Trident, Seff. XXIIL Ca-

&on. VIL. haec facultas in Épifcopo non eft

prae«

$8

T: factatus XI X

- praecipua, et infuüper fimplici

..

commiil poteft-

| etiam Sacerdqti

$.

2286. —^

E&- ergo Pre

sbyteratus ordo facer (et

utique etiam certum Sacramentum ) . quo

poteftas novae legis Sacrificium offerendi,

et fideles a peccatis abfolvendi conceditur.

Poteflas fumma , ac plane divina,. cui pa-

rem nec ÁAngeli habent *) de ipfa tamen de-

finitionis bonitate nemo facile dubitaverit.

*) Eft enim Sacramentum: ordinis ex omnibus

chriftiano religionis myfteriis poft Sacrificium,

et Euchariftiae Sacramentum praecipuum. Cum-

que illa myfteria Sacerdotio altiora ad divina

pertineant, videtur quod Sacramentum ordi-

nis in regno gratiae apicem teneat, et faltem

inter dona gratiae exterioris fit fummum.

Quid ehim effe debebit, Deum inter et to.

tum mundum, vadam, ac fofpitem confiftere

ad exarmandam divinam juflitiam infinito ro-

bore inftructum 2

Quid erit Deo offerre do-

num, quod deo dignum, imo eidem aequale

eft ?

Nonne ili, qui facerdotem' pro facro

tribunali federe videt, ea verba evangelii oc-

currere debebunt: ^Opus eff hic, qu ctiam

peccata dimuttit 2 — Fruftra (ane eft, qui facer-

dotium novae legis pro ejus dignitate explica-

re sggreditur: omnei enim captum, multo

magis omnem eloquentiam longiffime fuperat.

$.

2287.

Hic porro ordo nefcio, quot materias,

et formas habere vi

GCuur:.:

1

-

nam aliquando

manus fuprà caput initiandi fufpendui

iU u

Atu

T

alia

m

Caput IV.

29

J

alia vice manus ümphclter, et absque ulla

formulla eidef

" pmmuntur, Immox patena cum

js

ane et cali

vino traduntur: denique ad

t

finem manus ruríus imponuntur, addita rur-

fus certa forma verborum. Quare quod facile

0

intelligitur, ingens de legitima matema, et

:

forma inter doctos eft concerta it1O.

rl

Etquidem

mcmo ab hir

C qacvo '"OL

ilitilt

n*4111

'iuulï ibï

j' x.u LVLJTC]J"

d

d F'"BOL pnarn mater

m eífe. Datenam:cum

wmcc;amo et calicem cum

ï Ofm, Íeu: pane

vino itidem . confecrando.

Forma vero huc

$

pertinens funt verba fequentia:. zfceipe. pote-

ftatem. offerendi focrificium Deo, mifJasque celes

bragili; tam pro vivis, quam pro zsz nctiS in no-

42

anin? Dor

27

u Zhmen. Atque hisce id novae:le-

gis facerdotem et in facrificii noftri incruenti

miniftrum quemque conftitui cenfébatur prio-

fis aevi fententia fere communi.

Potefta:

tem. vero ,alteram . qua fcilicet .facerdotes

fori interioris judices, atque in negotio re-

mittendorum peccatorum, et facramenti poe-

nictentiae

miniftri initiantur ,

lequenti ritu

conferri

di

"1*

bitramur:.ad finem fcilicet Ly-

turgiae,

feu M

initiando rurífus impo-

nuntur manus ab Epifcopo , addita fcquenu

formula :

TM2

/!mï,e Spiritum .S. quorum, rewi

J

Y1$

heccata ,

T€

miltuniur eis,

et quorum reti-

Wueris., retenta jmzz

$.

2288.

Atqcle haec fententia insvens robur ac-

ex Concil

Florent

Icu: nX

i

4

jecreto

cipit

Kuge

30

Trüctatus XIX,

Eugenii faltem in eodem edito, quod ita

habet:

Sexiun Sacramentum

| ordinis , cu-

jus traditionem confertur | ordo

ficut . Presbys

teratus traditur per calicis cum vino, et pa«

Tenae cwum. pane porrectionem.

L

$.

2389.

Aft fcriptura de fola. impofitione màs

nuum loquitur,

prout I. ad Thimoth. V.

22. ]tem eodem epiftola IV. 14. ubi ita

habet :

JNoli negligere gratiam, quae in te

eff, quae data efL-tibi per propbetiam , — cum

Concil. Car-

impofitione manuum . Presbyterii.

thag. IV. celebrat anno 398. Canon. III. itaà

docet :

Presbyter. cum . ordinatur , — Epifcopo

eum benedicente, et manuum fupra: caput ejis

ienente, etiam ommes Presbyteri, qui fradefen-

(

tes funt , manus fuas juxta manum Epifcopi

l

füper caput illius teneant * ).

Sed et patres

tam latini **), quam graeci quoque ***) in

eandem fententiam concedere videntur. De-

nique Ritualia, Pontificalia, et Sacramen-

taria antiquiora de fola impofitione manuum

loquuntur. .Accedit, quod graeca Ecclefia

etiam noftra aetate, Romae quoque, per

folam impofitionem manuum ordinem Pres-

byteratus/ conferre foleat.

Quod tamen

Ecclefia latina minime accufat, imo tacite

probat; dum id tolerat non tantum in uni-

tis, fed etiam in iis, qui trifti fchifmati

involuti funt, dum ex eo ad unionem re-

deuntes in fuo gradu confiflere, et facris

mini-

——

&

Caþut. IV.

3I

Á

minifteriis . fungi absque nova initiatione

"

]

perrmittit.

9) Haec videntur innuere Ordinem Sacerdotii con-

li

ferri per illum ritum, quo manus fuper ca-

put novi Sacerdotis fufpenduntur, t aliqua

precatiuncula recitatur: non vero quanto ma-

nus fimpliciter capiti imprimuntur . cui tamen

ritüi moderni plerumque faveut.

13.*

**) Vide S, Hieronym £

) laudatur etiam S Ifi-

l

dorus, Alcuinus etc,

ü

***) Id habet auctof. conítitut. apoftolicar, G.

Dionyfius feu quiscunque Auctor libri de Hie-

)

"

rarchia ecclefiaftica "heodoreth. /),

"

J

$. 2296

A

Si in Erudita hac concertatione liceat

[]

propriam opinionem adícribere : non nihil

j

magis inclinarer in eam fententiam , quae

!-

aliquam . impofitionem manuum pro hujus

J

A

facramenti *) materia ftatuit, utpote quae

gravioribus momentis niti videtur, **)

g

*) [dem- et per eosdem fere rationes d

"

ikcendum-

videtur de ordine. diaconatus.

**) 'lanta enim antiquitatis, et utriusque latinae

fcilicet; et graecae Ecclefiae confenfio gravif-

An vero Ec-

fimum argumentum fuppeditat.

S

clefia acceperit facultatem. a, Chrifto materiam,

et formam in fpecie infima, prout loquimur,

definiendi, fors absque piaculo licebit dubi-

tare: et fi hanc facultatem accepit, vix po-

terit affignari ratio, ex qua tantam mutatio-

nem inducere voluerit:

ut ddeo etiam nunc

pec-

&) In Tfai LVIIT.

l) Hilior. Relig. C. XV.

32

Tractatus XIL X :

perfeverare videatur, | quod quondam certo

obtinuit.

Décretum Eugenii grave et moleftum eft

admodum fententiae huic.

Noluerit tamen

Pontifex ibi dogma fítatuere, fed etiam po-

tius fententiam referre, quae ea aetate. apud

omnes forte latinos obtinebat.

'Alii alios ra-

tioües ad tanti argüumenti vim mitigandam in-

venerunt :

omnues 'tamen facile fatebimur,

caufam . noftram m

; "

inime hucusqug evictam

eífe.

$.

220T;

de-

Ordo denique Epifcopatus definiri

bet: quod /fit ordo facer, quo Prssbytero con-

feriur | potefTasPBhlios - ordines. quoscunque , et Sa-

cramenta

Ui4

1TlY

1 confirmatiomis. botelTate. propria*) con-

ferendi.

Ejus

materia eft impofitio ma-

|

nuum **) a tribus Epifcopis plerumque )

facienda 11). .

j

*) Nam ex conceffione pontificia etiam fimplices

facerdotes. hujus Sacramenti Miniftri poffunt

X

ei

Hici.

j

"E Hauc, M 6t.

in initiatione Epifcopi adhi-

bendae manum impofitioni magis favet aucto-

|

ritas Apoftoli »;) laudata.

Videtur enim Ti-

motheum admonere Ordinis Épifcopalis, quo

j

-utique Timotheus a Paulo infignitus erat.

Pontificia

aliquando

) Ex conceffione enim

Epitcopus ab altero; fed unico Epifcopo, ac-

?l

cédentibus tdmen aliis facerdotibus,

etfi mi-

tra infignibus, fimplicibus tamen, fupremo

QI

hoc ordine, id eft Epifcopatu initiatur.

) Pro altera, et minus principali Epifcopatus

materia aliqui ftatuunt duplicem unctionem il-

lam,

ag

&A

oth.

m) 1. Ti

Ó

P ows

; Caþ/f V.

33

fth

lam,

1a

é

ciicet capur,

et manus novi

p]i-

cop

C 13

uno

:

AÍIULLELE .

id

et

o

irïfï'm.l ex ratione HuilUS

fo

iiGa

aliere

ï

e

Pþ

LLLL

ii

ls

av

"E

ÁX

V.

i

fd«

IX

,quw

LE

/7

UATHER 3

n

-

TO

a

i

vt

L£

vé4

(—þ Z:-: ALSO

—

1

TM

$

3*

Miniffer ommvm

,g

m

ad licitàm ?

!.

vero ad validam

;E

3?

acem. aitorum

(I;;

;

ationem mmü d

ra

MTCTIOLI1

ieris

PL

gen

SS-

)?

Ordo Epifcop :t S , plerumque faltem.. Ad

d*

pum&m Vvero 1(,L tinet.

ö.

fl*

294. . 1mo,

Ut fit in fiatu gra

e

TIdo,

"f

u

ritus. obfer vet 5

Ilitio,

ut nullo

i

ä

U

d

edunemo

canomico impediatur

UTW-

$.

z

20

Praeter

o

£R

T*?

il

5.

to, min d'ïf" ordinis debet ha.

be

"Jerel

11

Irisd

iC

[

i

onem

2

at ]ae a

Hoc

hoe

[9]

lb. j*

Y

"g

negotium ]e.-

J

C

lhþ

1aà eit,

un

;

i

( VAuA

H

tu

vtU

n

du. Q( LIULGS 3

LR

g.

2296. Quatuor dantur

iegitim

*

mi "Pp

pi:

iter

Wt

quos t

"'1!

4l Ll

us (LJL

i r:

n

LA

JD

11

S Orit

z(u—

tufi

20

Y

lter Epif

CC

Y3

LU

1S

Go

$.

r

:l

icilii:

—

^5 0()

Et etius

Jk)

ODus b 'nefic ii*

i

M b

;

229

g.

: J*ïudï

a

to

11

quart

3c

(t Epiícopus familiaris

COI

H

V4C

LuD,

Qui om

I

T.

$

Literas qu

[9)

e

!T

(v-

:

qUO

2300

l.

q

liOl

as CO"IC

z

ere pef-

iut

it,

Qua

1f

ï

r

COH( *UOUCO

ï

:

li

ifitae

.defcrib

Intt

Loe

q

uales

nid?

äi

2301

Vel t

À C& )

£ xE

[

ime concedit Rotnatius Pontifex

fii

praeter L-Jn*"'* pos mox commemoratos

)mo

2

O2.

u

(liï

m

ï)

$.

3

b cea'cn requifitis. cónditionbüs

facit. c

)

1

tu

ä

jl

Cuc

»

u.(.e

Tagpae

nte.

M

j

z

"

Qitr

C

I

l

i

ï

HH

e

$. ïzg .

1

L

H

u

[2

3

2

"

na

? TN«I l

L

et

«

1

8j fx

[

u

À

Lb

iS

Oi

i

s

r—*?J Q—a

ï

;

:14;, , il.e.-ï.-

i

t d41

45

g

fuit,

Es

Tractatus XIX.

34

fuit, ex ordine fe offerunt ea, quae eisdem

ordinibus extrinfecus necrífario competunt,

Et primo quidem loco eorundem miniftrum

confiderare juvat.

Cui quidem aliqua ne-

ceffaria funt, ut ordines valide, id eft,

cum effectu conferre polfit.

Alius vero in-

diget, ut id licite, id eft, absque culpa

faciat.

&

$. 2293.

Jam ad 'hvoc, ut quis alteri valide, id

eft vere ordinem conferat, ita ut is reapfe

eo ordine infignitus exiftat, requiritur ple-

rumque *) folus ordo Ejpifcopatus in tali

Definiente hanc affer-

miniftro **) exiftens.

tionem Concil. Trident. )

Siquis dixerit,

Epifcopos mon e[fe Presbyteris fuperiores , vel

non babere poteftatem confirmandi et ordinandi, vl

eam, quam babent, illis e[[e cum Presbyteris

communem. — —- — anatbema fit.

*) Nam extraordinarius minifter aliquorum ordi.

num ex cónceífione fümmi Pontificis poteft,

Sic

vel etiam folet effe fimplex facerdos.

Cardinales, Abbates, aliique Presbyteri jus

mitrae, et Paftoralis baculi habentes, fami-

liares, et fübditos fuüos minoribus ordinibus

(multo magis prima tonfüra) infigniunt. 1d-

que habent vel ex privilegio, vel certe ex

lic

confuetudine.

Plane jus hoc videtur agnof-

d&

cere, et probare Concil. Trident. o) Zbbati-

Ten

dibus; et alüs quibuscumque , quantumvis ex-

emtis non liceat in poflerum — — cuiquam ,

i

ht

qui vegularis fubditus fibi mom f ,

tawæ/iz('ain ,

vel minores ordires conferre.

Cep

ÍImo

Q

$) Seff. XXIII. Can. VIT.

9) Seff, XXIII. de Reformat. C. X.

22

Caput V

35

m

Imo axnpliüs , etiam

l,

Subdiaf:onatum . e

m

quod pene fidem excedit,

etiam Diaconatum 5

conferendi facultatem a p

ontifice fimplici fa.

[

cerdoti concedi poffe,

fuifle graves admodum

et etiam conceffam

;m

doctores teftantuür.

In

De. folo Presbyteratu nul

lum exemplum ex.

tat: ut adeo hujus ordin

It

Se

is folus, et perpe-

tuus Minifter fit Epifcopu

*) Cum ergo folus ordo e

fufficiat, ut quis ordin

pifcopalis in Miniftro

ejus acci

em ,

et Characterem

V

piíat; facile intelligitu

r Imo:

etiam im.-

piutn,

excommunicatum, íchifm

aticum, etc.

p

ordinem cum effectu :

Jle

r

vereque conferre.

Et

Íi apud antiquos legatu

tales Épifcopos ni.

tl

hil dare poffe praeter dam

nationem; tales or.

dinationes effe irritas , in

fet

gendum eft de executione

anes etc. id intelli.

fily

, et ufu talium or.

dinum, utpote quibus a

bsque piaculo uti,

Vil

lisque füngi non eft perm

gi

gularitas, excommunicati

iffum, eo quod irre-

rum ordinüm e

xercitio obftat;

o, füfpenfio etc. ho.

i

n

Intelligitür ta.

men 2do quoque,

miniftrum

facrorum ordi.

hum debere reapfe j

am effe confecratum E if-

pid

copum, neque fuffic

Vel etiam ab Arch

ere, fi is electus

tantum,

J2

iepifcopo ,

aut Pontifice

Sic

confirmatus fit,

Verum

m

ami

$.

j

Plurä requiruntur

, ut Epiftopus ordines

X

licite, et absq

ue delicto conferat.

dem Imo, in eo defi

Et qui-

rnOi

deratur ftatus grati

ae, fal-

hu

tem ad conferendos illos Ordines

[

3

quos

Sacramenti dignitate infi

gnes effe judicave-

1

rit I[do,

Ut ea obferv

Jj

]

et,

quae ex prae-

cepto Ecclefiae ad ritum pe

rtinent *) - At.

que ut ordines extr

m

a legitima tempora non

2

COn-

F

I5v

"LO

23

[5*

[2

C

CD. (5

£5

3

L

od

C

Manw

*

4

L-à o

c

O

m

W,Jr.

3

A

ct

ct

Y

C

S

9

Nv

m

"

À

.ev iE em i

Kv

m

Ts

—

A 5

-

Em s

W

$

:

E

1

4

U

e

$V

ex

coy0

[

m

£5

.IArd [

f

PSS

es5

d

2

d

DN

as

i

a

ht

LA

La

eN

m

^

lst

")

k

1

.

»

enr]

-a

^$

ro]

M

-t

Ü

2

C

m

PS

r

p

-

u

cet

-

*

»

jj

2

^e5]

E

p

. U

[

rÁ

c

se

-nvw.k

res

^s

[0

(

W

m

"

-

f

-

fl

m

p

(

:

8

?

um

fs

9

L.

)

-

&v

[

Ls

vEP

Qu

$-

p

m

— M

[

.n

W. &

e

r

Rs

pus

Nl

N

K

p

mj

A

R

^

h

N

[

n

G

Y^

crc

-

t2

"

c

w

?

g

,m

z

:

d

j

u

CO.

[em

j

23

esem

/N&

1

*

f*

v

[)

LE

Q

:

ü

D

ES

[q»]

4

J2

M

Wu

--

i

A

P

^^5

^

—

-

Ms

Vei.

:

L

vt

R

W

40

j]

-

E-o

p

R

peo]

fh

f

L m

pe

Pt

W

m

-

e

RR

"-

[

1

ES

f..,

w

*5

á

m

Bub d

p

p

"s

à

[

P.

iqu]

-

"

M

-

,^5

-

À

n

PN

[eem

[e"

C

P

mu

m

P.

—À

"]

4

Id*

M

Ui

-

A

"-

u^

^

Mh

"t

iC

£

m

aE

d

[nnen

*5

w ]

p

o

Pn.

ld

P^

P^

v

k x

—

Jv

Q

t

-

*N

À

u

IÀ

p

A2

s

*

p

^s

p

--

o

d

E

w

i

m

L

[u

i

[ 11

D x

posb

-

-

u

€

&

r

£

n.H.

Ra

£2

Iu

-

a.

n

-

UT

&

ub

C5

[*

gote

m

e

m

-

-

À

—

1763

» o

t ls

Pal

(

w

wl

(

aol

D

p

d

n

-

"

"m

as

AA

*

(

f

—

C -

-

Ea st

$

-

H

jel

Xo

lm

t2

"^

$5

TU .

o

m

VA

iA

V.

As

Ci

LO EEEON

£m2 fL

p

LO

f5

s

,vI

*

C

2

M.

l

a

G

[5

Ees

U

N

£

E

-

»"

iv

t

$et

Pa

w

E

-

ty

—5

--

L

-

as

É

us

c(t

E

[en!

d

-

V.

D

MjIIiCLiM

Y

s

n

$£2

Es

ia

»|

(s

-a

E

P

Á

[S0»|

Pes

x

d5 ecl

d

e2

*

-

joe m

j

tl

M

^

[6»]

"

p 4

E»v]

H

2

nivt

ty

»

P^

DA

u

i-

m

u

(l

2

m

—

[

p

Ht

Ü

i

E

o

^

jo

ep

Mp

N

^

-

--

Ui

C

od

p

m

n

[

m

Ài

À

fí

5 d

ect

a

-

-

[v

[u)

m

p

I«

pb - fs

»

M

m

C5

—

Y

É

-

t5

p

d

bes-Laidiere

luï 111

^

(

Pa

-

Mv

m

[nv

SSCD

res

s

um T

»

pampsa u]

"

m

—

ls

m

e

"

ceM

"

U

ct

lss

uÀ

..4/

MVU

w

[9ENS

Ui

r* j

À

(

üS

»

p

E

[

L

E

n

H»;,o..m.

Wab m

[

l

W

2

£U

p^

(

v

v

"

D

c

i

ul

11

-

2

i€

m

g

(

[fp

"

R.

t5

u

p

id

o

m s

M

cb

X

»

1

* fT

[

«

aG

9)

ca

E

T^

[

As

[25

-

j

5

le

V

1

P

1

.

bes

u* N )

m

u)

od

M

».U

ecr

e

p

A5

liv

-*

w

ais

D

(

.W

à

0

W..

W

"

-

et

A

cT

[uem

VX

45

f

-

B

E^

[»n

—X

WW.

/W

f5

OVv

u^

L

ie

U.

Bu

m*

9

R

£L la (

[e]

MRU U:

.

e -T

WW

f

:

Len

X

-

rl

od

[

Q

C

p

]

u

$P

£*

$5

o o

k

"-

V

z

€ ovb

]

UA

e

.

F^

p

Ees]

i

1

1

es

p

-

-

R

(

t

"n

TA .

yis

rA

-

T

m..

W.

£5

D

L

E

T

Ü5

L r

et

K

[

"

e2

C5

—

v

l

t

F^

n

AR

e5

m«

w

-

r

r

-

l

[am]

f5

p

p

fiocsdi

as 4

iE

-

r4

iev]

£

um

hs

f5*

z3]

Eer

p«

C

"

^*

l]

n

MA o

]

—

[

d

-

t

(

d

cCt

»cC

x

"

?

M'

e€

"

t^

as

3

»

[g9]

£

P^* n

r

[

ca

-

&

E

(5

"

——

R

rít

[Xb]

-

£

p w

rÍ»

ceo

pus]

- þ

[v

jam

"

--

-

p

C e5

"

-

£5

[

R

P Nl

ne

-

A

p

[

um

M.

v

MM

Ts r

iv

[um

m

LP

m

CT

$od

pi

H

r

mv

m

Ui P.

Ui

*

r

—

$5

j2

ca

I

R

ua

peel

""

»

D i od

9

Y^

f5

Es 02

m

C2

t

n

G

sl

£

€2

u

MP

W

m

nrmvv 2

fT

A

£s

L

£

D]

p

U

El r*

C

jo0!

10C prace

E

£

"r

—

M^

p-

—

Cs

a

(e)

peres

m^

PA

À

v

t3a

a

AR

5

N..h

pev)

e

"w]

"

[

)

C

per]

t

o

p

f

"

W

x

M*

-T

p

bebM r

V

r

M.W

CT

LU N G

PU

ERE

On

H

n

i^

[«

p

f5

r

r2

d

A. to

EH

MU«

ect

o

m

C

A

À

MW

N

zi

u

És

[

u s

pere)

gt

[

(b

p

pen

c

w

bt

(

T

—

1

W&

hlw»

"

MMW

C

£2

eoo

Lore

Ctow

22

p

w]

[0]

I

Va

D

optum

onferre vo-

T.WMW

L

nur

1

m

RA

$

]

h)

v

P

n

R CADT

r

«2

ht

— 29

(3:1

V M

—

-

i g, u —— T

)

---

—— — —

p

i

-

—

——

N

"C

st

-l

—

Pa

*

—— -

L

—

€

*5

co

-

E

Auu

E

z

p

[

E

E

D

m

v

g

;H

ss

*

z* E c5

(

[

z

.

v

[3

b5j

É

lo

o

P

RUA .

£^

beà

N

VR.

d a

M.

[ó

"

e

À

l

u)

c

al

r

AE

-

ha

«

M

,

^

.-M

inà

2!

E

:

v

£^

w

t

À

-a

g

nl

d-

L o

W.

C

[0

mv

—

$A

Q

Pac

W

—

£

2

R

i

204

—

]

[*

--

dbat,

t

G

-

.

CT

o

F

m

mhs,

)d

- o

E1

*

€ )

p

TT

[

d

p*vi

-

p

(2

!

3

ca

k

3

m.c.

u

m

d

a

*

^.

t

[

Lan Ed

L

g

UM

p

-

i

u^

J

p

a

M.

t

-

T

—

^

ol

C

p

n'

v2

"

E

d

(

w

La

M

W-

rH

RP

n

m

4..

m

k

e€

d

«

p«

u

-

(

m

Ct

D

m

i

k

p

P

d

—

5

od

cHr

,M

-

C

[

g

d

d r

d

h3 qpu

".

(

Av

..W.

—— 9]

-

C

[2

m

d

p

4

À

HM

:

U.

à

I^.

-

T

u

p

f WH.

—MÀ

t

1

*

ra

ged m

bwiiu

:

-

-

--

À

-

[

R

Porn

(5

VC NL

À

-

"

n

*s

£

n

C

p

Pen

"

1

H

».

»o]

CT

dex

u-

€

Mr

nm

[

[

p

Qsl e

(

-

s

Va

Yj

£

I * uk

£

j

.Mx

g

d

hn

[

Maice:

g

deeh

m

(

U

E

£2

V.

l1

as

*

L

-

co

f^

d s C

e8

f

i

l

- 102

p

d

S

*

P

H

n

w il

E

[

m

Fsl

pb

U

a

f

e

m

us

&2

--

u

L (

i

E

i

1

b

-

o

POR

k

..

pea .

m

d

w,

ct

p

a

3

iX

^C

u iu

ext-

1

itn,

£5

[on

m

C*

petel

um

— $

—

L

25

M.M

/

[í

E

3

:

H

4

£1

.

[e

N

c

1

^ i

u

r

b .

j

H

d

"

»

CT

pb

'XVOT*

o

À

X

s

E

ponY

3

C

€5

M

exe

À

lt

t

^

vit.

[

o

U2

p

-

r o

-

—

e

LOv

U11

455 Y

»

m

3

^R

k i

ec,

L.

D

r

d

t

um

um

—

b

E3

&

i

w

e9

£5

[ ]

)

u)

A

M .

"

p

I

N^

y

ts

-

a

€

BR

de tempor. or

MA

e4 , Md

g.

u

peeá

-£S

£t

w

4

c

W

n

-—

-

-

C

(v

A a

(

(

r

-

i ]

-

En«

«

m

9

*

aj

.

E

(

um

ï&./&

$13*

[*»d

d

W.

»

B2

w

m

t2

—

z

R ^

[

e-

d

2

rA

[

MM

be

K2

um

ct

[

ID.

[ ]

:

Ms

u

"

n

)

—

. At

-

$.. od

-^

A

(e

E

ad mumne

1

r

P

e

m

n

^

lm

-

[C^]

;

C

um

p

|^À

*

*

bees

d

Ü

HX

1

Es

O

M

m

VN

PC

mll rl

VL

^

N

N

r

[

P

Q

"n

BN

g

^

e

a

i

k

r

pa

H

1

1

in

p e

M2. v5

U

[

a

ul &

N

£

P

[97

m

—

[

--

r

(

—^

s d

s

^

L w

£6

p«

L

z

T

d

2

ct.

ia

(

s

[

r

IN

adizs p

J

"-IL

B- o

u

€

n

[ux

Va

n s

ernt,

d.

[

u)

Ed

..,..D

r

pb r

-

ps

Z

E

r ael

2

-

I

s

d.

6. u

T.

u-

n

"

o

?

eMMÁ

G

bexo

^3

v

iel

n

£

)

CD

Md

m

(

[2

[

ct

u

ety

—

n./.

*2

c»

&

C2

(

e

C

— .

-

[

p

Y

d n

t

t5

poun

M

$m5

"

C) ct

Re

€

P

22

—

v

À o

v2

v

- u

[

[j

du

-

[

M

7!

cr

:

"

[

R

"

Vi

A

CR

M^

o

M

-a ol

p

M

*

[es]

C

u/

moy:

f

M o

]

u

f

£2

Opo orig

[

-

&VU

A

pes

i2

p

£

1

*

fs

[

P-

[

d

"

cetr

x od

P»

-

9

1

U.,!

"l

b

Fs te]

j

tD

C

L

o*

m

(27t

$x

lÀ

[em

a

s

:

v

i

P.

MVl

us

pR 25

[2

[

(

-

d

,MW./W-

p

hs

b

m

m

-—

[

?l

—— À

(

B

[

T

o

Wi.

r

m

Bw

LE

c

"

-

pos

p

/M

[

d

g

ho

e

r

m

i

z

ff

r

d

A i

Pb

p

(

-—

po«

Noude.

a

s

-

u

M.

t2

E

^.

E

L

&

s

UA

y* CT

[

25

9

2

m

—

E

w

[ 2

E

C2

M

E

.

L2

n

—

.

T«

-

38

T7'&;tätiþs XI X..

$.

2297.

Adohpé

[

Alter Epifcopus eft domicilii.

jam ut quis alicubi verum domicilium fibi

conftituat *), duo requiruntur, ícilicet ut

uis habeat animum perpetuo "*) alicubi

3

h

abitandi, et ut reapfe ibidem habitare jam

coeperit ***), ut adeo , qui e. g. Vienna

ü

Pragam pergit, animo ibidem*perpetuo de-

gendi, in itinere conftitutus nullum ha-

beat domicilium , et jure vagorum utatur.

Nam viennenfe domicilium jam reliquit,- et

pragenfe nondum. conftituit.

*) Non enim ad recipiendos ordines fufficit qua-

- f& domicilium, id eft, quod habitatione jam

inchoata, et animo non quidem femper, fed

majorem anni partem ibidem habitandi aqui-

ritur.

**j Scilicet ut ftataat, quantum ex moderno ani-

lo

tmi decreto.

Quodfi circumftantiae aliud ali-

i

quando fuadeant, fedem füam utique mutare

poterit. Non enim juratum, et nunquam. mu-

QO

tandum,.fed fimplex duntaxat decretum pro

l

conftituendo domicilio requiritur.

d

N

*** Sufficit autem primum inftans, quo habitare

coepit.

D

Habentur autem ifta omnia ex can. 3. de

1

temp. ordinat. in 6. c. ultim. de Paroch. et

20 Íf. ad municipalem.

Videnda tamen et

tti

Tni

confttut, Innocent. XII- fpeculatores de anno

x694. 4ta. Novembr.

t

$. 2298.

Praetär hucu:

sque commemoratos legiti-

mus ad recipiendos ordines, et tertius

qui-

-dem

: Caput. V,

39

dem eft Epäfcopus beneficii. . Unde poteH:

0C

quis initiari ab eo Epifcopo , in cujus dioe-

nbx

cefi habet beneficium , et quidem Imo, quod

W

jam poflideat: quod pacifice poflideat 3tio,

ub

quod ad ejus fuftentationem fufficiat. Atque

u

ia partim declaravit , partim conftituit In-

J

nocent. XII. in mox laudata conftitution. Spe-

l

eulatores *).

ln

*) Ut adeo non füfficiat fola electio, vel prae-

fentatio :

ii

neque ipfa poffefio, fi cui lis fu-

d

per eo beneficio ab aliquo moveatur. Prout

nec tunc, fi ex patrimonio, aliisve fontibus

n

honefta talis clerici fuftentatio praeter, et ul-

tra beneficium ,

utpote tenue cqmpleri de-

atf

beat.

f

l

$

2299.

uartus demum ad conferendos ordines

AU

legitimus Epifcopus vocari poterit Epiíco-

N

pus familiaris convictus.

Cum enim Epif-

(are

copi paffim familiares fuos, fibi alias non

i

]

fubditos facris ordinibus infignirent, Con-

cil. Tridentin. hunc abufüm abolere volens

ato

Seff. XXHI. cap. IX. de Reformat. ftatuit

in haec verba: Epifcopus familiarem fuum

non fubditum ordinare non poffit ,^ nifi per

&

triennium fecum fuerit commoratus: et be.

&

jno

neficium quacunque fraude

reipfa illi conferat *).

ceffante, iïa;im

*) Ex quibus tria deducuntur, et quidem Ímum,

quod talis debeat effe vere domefücus, qui

expenfis Epifcopi, ac velut ex ipfius menfa

Mi

]l

alaturlidum , quod id debeat fieri per trien-

nium, et coram Epiícopo, nam conftitutio

2

habet :

fecum commoratus :

unde non íufá-

4

cit,

4o

iraciaiu

AX X.

Ci

fi quis in loco, aut damo

Q.

€eu

ja, et extra

1

C

nipectum

A

Jifcopi,

li(F

forte

CX])PMP*:

€]i

dem . vivi

. 3tium, lut eidem mox, id eft

jntra

( ULH* u'l

men

fem ab ordine collato (pro-

ut decla

Ocent Xii

ccenfütut. fpecula.

to

H

cjum ,

ilkt;lbiïe

fuftentari

quo

qnwt

é mfcn tur

$. 2300

facul

t

Uci

11(3

A tcp

$ CO'H;GIC

gqarco

k»;

nes qua-

tuor horum generüm Epifcópis ita compe-

t

t

u

, ut datis lwx-z is, quas chzmaïo""as *voäa-

f

1nus

eant

E

L-

aul

C—il.x-ö CL)F!C'*L( e]

poffint

—!Q:b/

his

aiïï

lit

eris -duo-^dun

L OLa.

l-q NA

at m

em

wiii

OFran-

da

Íci ücet eart

ï.

£

1

1

maten*z, et auctoritas

C(w t

i»mr](i

VAUE

idi

"LSUC'IF

ie

()uamum

TY

ad priorem

1üu

i1$

€

i'x

et

expr:

II

11 in.o.

nomen

LO! uw-.l —«i l-

t!öq

e

td

d

quo concedü intur,

EA

etu& 1

]

g

;ï

IS

à

ä

11

V

em,

feü pm*zns 'cui fa-

LL

]tas

p

i

JeTt

M A

3

**fhnc

».,19!

à11

PV

mlz,i

Vel

m

^

q

i

HUCIaLiltl b

Cl

clncumue 11C ntia

ii

£E

:

)l

ditugi fiat, debet addi; ut

iS. Cdl)

DpIiON äi)t US,

et

in

Communione

ciun

&

!-s

rD

romana

L

L

f

a

XHt4t.

! M Aï(ï

waï "ï:

V

V

"

It

]

?

1

*

auos 4

nes recipiendos facul-

tas

E d

/w1

s

ïLlï.

lii

ï

alis epiftola . debet

continer

e

r

—..f

vLi.u.!.n

Ob quam fuerit conceffa

c ï f.J

Orc

inat..in. 6.

J.*(.«k!- CF*I-"' 11

tempor.

Concil.

1"13a,nt eam caufam in lit

KAMSS O

vriio

CI-LL -

Ícribi imi

^ n 1*

NwLC

U«

facult:

l]

IN

de

promovendo a

quocunque

nifi

habenti-

-vm",

ion [uffragetur,

bus legitii

li

am CdL.ide

Ob uu»ül a pl()þïaïlï

Epüco jis ordinai mom poflunt.

Scriptura

tamen

m

Caput F.

41

-

t

tamen non adeo eft noceffaria, ut^ver

t

[9]

"

is;

d

et fr'ütibus hafm facultas dari' nequeat.

!0

U

$.

230I.

Lal

Has vero litteras concedendi auctoritas

eft imprimis penes. romanüm . Pontificeui:

tum vero penes Epifcopos non tantum ori-

ginis, domicili, bénefici, fed etiam proba-

j

bilius penes illum, à quo titulo familiaris

*

D

QUi

convinctus quis ordihe

S recipere poteft.*)

$.-2299.

il

H

fj

9) Favet huic affertioni praeter ufüm' regufa. Jur.

Aal

Mï

68. in 6, qua:dieitar: Poteft quis: per alium;,

quod poteft facere per feipfum, [tém. can, I

»

f

iM

j

etc. 2. diftinct, 72.

Lcl.

*

*

(5.

2302.

"Qu

í

ePracter Epifeopos poteft concedere has

(;

ifnln

iwvbti.

dimifforias cap

m fede vacante, feu po-

tius ejus Vicarius ;

g.

quem ex praefcmpto

WVY

X

li

Concil. '"Tridenti. Seff,

":

A.

A

V. de reformat.

101X

c. XVI intra fpatium | octo

dierum poft

[

V

mortem Epifcopi eligere, et

per.eum . de-

volutam ad fe jurisdictionem

Xercere te-

u

Dne

[ut

viiil.

et

Verum hic ipfe capituli . vicarius

e

per primum annum,non

n

a

73 '5—. 2

L(*n&

tatis ratio-

ne beneficii recepti *)

vvm!

VCl

recipiendi **),

r

Conc

(d

4

ilio rurfus T'rident. ita conftituente Seff;

k"x [

"

eformat. C. X. ejusmadi

Y 1*1

ais epiftolas . dabit.

dimiüïqw

*) Tales fünt, qui jam potiti fünt beneficio cer:

P*'Ha

tum ordinem requirente,

u

Sic ad regimen Pa.

roch«iae affumti tenentur curare, ut intra pri-

J

C 5

inun

42

Tractatus Fl A.

$um anum ordine Presb&teratus initïehtur.

Et dantur utique plurima beneficia certum or-

dinem lege,

confuetudine, primaeva infütu-

tione requirentia.

»Ck) Pariter aliqua** behefïcia ordinem quemdam

in adfpirante ad illa praevie jam exigunt.

Et

utique nemo, mnifi prima faltem tonfura de-

coratus aliquod beneficium capere poteft. Un-

|

de fi quis ad beneficium vocetur , certam

fpem habeatetc. talis ad primam tonfuram,

vel etiam alium ordinem -occafione beneüci;

recipiendi arctatus. effe dicitur.

Atque .his,

et feclufo fpeciali privilegio

nulli alteri facultas concedendi literas dimilfo-

ä

rias competit: et quidem nec ipfi Vicario.

f

generali Epifcopi nifi ifte vel in remotis agat,

vel tales literas dandi fpeciale mandatum lia-

beat-:

C.'3. $. inferióres de temp. Ordinat.

iM 6.

[.À

ü

CAPVT VI. |

f

V

Be Subjecto ,. id eft, de vecipiente. Sacra-

p

anenium: ordimis.

Ó

0r

$.. 2303.

Sed etiam recipiens indiget pluribus , tum

Ll

ut valide, tum vero, ut absque peccato or-

dinem recipiat.

L

U

$.

2304. Ad valorem, feu efficaciam ordinis re-

quiritur Baptifmus, fexus mafculinus, et ex

communi fententia intentio faltem habitualis.

$.

2205. Ut vero absque delicto initietur, requi-

runtur plura: et imprimis debita fcientia, et

morum probitas: infüper

LÀ

2206. Recta intentio, et immunitas ab irregu-

Jaritate. Vi prioris faltem ex moderna animi.

z

conditione.

$- 2397*

Caput H A

m

[5]

(

of

5, 2307. Debet vitae genus facrum cogitare.

lil

$.

2305.

Ex iis quae Sacramentum ordinis ex.

lm

E

trinfecus concernunt $. 2292. fecundo loco

(e

venit fubjectum , quod vocamus , feu reci.

ug

piens. ordinem.

Atque etiam ift

i duplicis

(

generis dotes fünt neceffàriae :

pun

Sine ali-

quibus enim ne quidem valide, id Ef TOR

fici

ítra, abs omni effectu initiabitur: fine aliis

eg0

vero valide, id eft, ordinem, ejusque cha-

ijo-

^

racterem,

et poteftatem recipiet equidem ,

itto.

fed non absque noxa.

at

Y

li

S.

2304.

i

Valori, et efficaciae pauca capita fuffi.

ciunt :

nam Ppraeter debitam materiam et

formam, quibus uti

que ipfe ordo conftat,

aliud non requiritur, quam Baptifimus, ut-

pote fine quo nullum facramentum conferri

poteft ; fexus mafculinus *) , cum foemina

omnis ordinis fit incapax; ac denique in

rum

or

adulto ex communi fententia intentio fal-

tem habitualis.

E

*) Hermaphroditus, id eft homo de utroque fe.

ex

xu participans valide ordines recipit, fi fexus

maículinus praevaleat; fecus vero, fi fit ae-

I

qualis, aut fexus foemineus potior fit.

"

&

$.

2505

"u

Verum ut pie, et absque delicte quis

ff

aliquo ordine infigniatur, longe plura prae-

)7-

cipiur-

P5

Tvactati

«X

«

X

:

i

enr'aliqua of fhmb

"f

cipiuntur

Et qui

communia .

GUclL,( d

vero .folis maprwua

TÀ æ,rï

;-

Íbeciatitn co

Vilvvv

niunt

Séd et illa commu-

5

Ala

aut

ex: lege;

nfï&. d(m p-J]L

natur :m 2

p2

1

4

l

"

04(5(

[«5

L

(v hu

€

ó

]

u

nan

(x

VIUVE

sfidunt..

^Rurfi

19

^

lex-:di

ifia

x»

at

-

jue

a Em;ï

atura

ma 1:

ia

ut Ordine

"j.

etu

p»gea,-j !]

[5 1

CrO. it üwm deb:i L;:,n

v

Y1t

m

4 a

fcientiam) atque

Ui

ut.

item morum

u9

í

?

bititent: habeat.

S»ïhb

QO"

Y

AaAil

H

iB

8

14*

d

£* g

f*

conftituto :ordinem - fufcipe

ALl V

H

i

t 4

s

j

ï-!;

T

i

d

ea

vrit

ü

n

que**)5;-et fufcepto . ja

;

fï QTf«

integr! t'zte þrfw d

POPC

U RW

r

rA 5

s;fz

[«*

9 ci

L 1&/8

-;».x

CO? H

lRVE

»»,(«i

OS

:JL

111('1c^-mu—a $

qu

ä

P

JUUuS

OX

M

ida

"o

-a

Ra

'* iï'*n pei

:

e

i

fäfafïï vero diverfa: in d

CM

iil us

t Dnes

( *

yner!i

Ld d

LIIRC

pri *"51? —m ton

g

* ) cai

i

a

r1t

ä itl2

(

'1

21

bere;

1

f

T

i

;

CR U

a.

L.

d

Ll

IGS

er

H

E CU

160

1

:

5

ïx:i

E

al

Ya

1

D

[ 1

llï

e

Dia

$

Lice

T!aA

U"rw 2

D1Ora

:ä;

fcienti

-eorum ,

Q'ï,äae ad

O

[a

JOruHn

li

cer

'v..

atum

ordáiunx Luebt*ænf

uPHIQUG ad

et &

rame

RiU

tam Mmpm doct ";ra, qua CU""

:—. H 4,? *

d

:x

m*

iiii

.»vr

et populum pr 'obe

etu

i

au

eat,

é&i :,yztur ab eodem Concilio £)

4

v)xk,j

zt quidem ad Epifcopatum, et ere

bytera-

tutm. cu*to ;

2d Diaconatutd vero fere cer*'f:-,,

ad reliques autem ordines praevia gràtia re-

quiritur;eousque,. prout hos ot: dines- probabi-

lus, aut minus probabiliter ad numerum Sa-

.cramentorum pertinere judicaveris.

w*) "Nam vita improba in clerico quantum ad

fe ipfum diverforuim facrilegiorum faepe. oc

a

o

105

Sj quiï )*7XH

de reform, C. IV

7) Eodem Seff. C. XI. et XIIT

Cc**"'

fr

45

P

ii

I

1

; quantum ' vero.ad ali

os.p

onn

"

offen

ï::.

iDtel

P

ella

ï

J

[9 .»iigkfx 5

et pww" morum .cor

k

119.. VETO

QU1 Cu».ull a.)hNi;n(AL. !n

gerunt, viti

ï;

iil

f:fl

I ï"'i.Clqu H

u

1i

in.vulgu

conftet ; gravi i

li,

2

iuma,

i) ..än(fqläu

ex

inda iünt, utpote quae

us

innumerarum corru

tonum infelix caufa. exi-

iL L&;».Lo

vv5

25

o

's().

Sed' e

*t:1

Ul

am

le

J

Cs

ii

r

u

Al

a

n:

Go

* 65

uti

E

L Ls ïrl ]I.I T

L

191

1"'!..

T1S

di vinti

Iu Mi

iULz«

?

;Jx O

MLCLR)

lt

ini Or-

ga

dinum ICVR"£ ïuï

at«

ie

iicïA

ine

.etiam

d

AV

"OTY

1n

fiiu b

31

UGLLEiLlli

snTY —r*,,nf* TY

CA QLAI

n multa fane ftati uunt, ut

Jl

SO*L

Aili

il

ET

jJJui

12:.'

at

nqxq

EO

(08

ntum fieri poteft

T

Ü

V

iil

aia «

1

nj

tat

Y1

[

h ?TO muneri

.wmo-

TOna

11T

E

rv

/ Xc

i

i

ALi

X

*5

duo. po

miutm

referam 3 3

; Q

1

tor

g

u

o

:

'Um primum, eft

RB EM C 5

et fat religioía

r6x

À w ho

n

9)

5

&1»8*'11?11 Vero

inmumnitas aD omnl

ID

n

M

iTT

12j

u

ä

arita

te.

uv

. g

1"10"3

N

2307.

Qram

tur eot

TC n110e

,W.A

ligi

10

i

Intenti

i?

&i Ll M

pia; ac re|

&

jpi

tin

1530?

ä

'it

utrt

ut quant

L.N—LL.:.

n ex moderna

H

i

1

t

ii

m

D

ur

nv.?anc*)

uzf m:

pri

ina

tonfi

LEA

a non

re-

!

turf ,

i

ï[

1

ïl

i

ii

O. vitae genus facrum,

tero

4 4^

VU

"

;b./

d

.'ï;;

um

ej

,

E

Í

4'[

en

1;.

uo tenendi.

[iUr

x

[e

")

Ouo«

ï

ex

vallo mutata mens ad profa-

X74

ï

Le

£

Cco

tione

)qu'

riam

m tranfire umeat

id ante

ecertum

UI

RRURA

^f

inatum ,

et

$

pro ar b«rrw s

quanrum a

s hü

*19[ L

manum absque piaculo

poteric,

at

]

im

ti

"s

atque

in

Í Lgf'i

al

5

juodaam

À

Pa

ï";

iturat (U »

fi. id

"

115("120'*'1 1

m

ul

e

al

ap

eh

;

1S

Z

j5

U iO

hat

C

xne

11

ïvn'x*a

?Aiï

"ï

4X

s

ï'&.&

ï-ü- Cie

46

Tmcmtuf XI .

Ecclefiae diu, et vii ullo praeftito facro offi-

cio victitarst.

Sed quid fi adolefenntes; aut pene pueri,

in quos folida futurae conditionis electio non

cadit, ad aliquod officium urgeantur, quod

ex occafjione parentelae, refignationis in fa.

vorem tertii, juris patronatus,

frequenter

ádmodum fieri. poteft ?

Jam feptennio mino-

res plerumque actus

moralis incapaces ía-

crum prae profano vitae genus optare, et

hoc Ecclefiae praeceptum, de quo in praefen-

ti So agimus, explere, et fic clericis adícri-

bi non poffunt.

Qui vero ratione jam utun-

|

tur, fi modo non tantum judicio intellectus,

fed etiam .affectu voluntatis Sacerdotio, quam

j

faeculo propinquiores fint, id eft, decretum

animi, etfi non firmitlfimum fincero affectu

concipiant, quantum ad praefens negotium

Ecclefiae jam fatisfaciunt. , Verum

Aliud. nos follicitos haberé debet, et al.

terius intentionis puritos probe curanda eft.

Scilicet ne naturalis, et profana ratio ad ca-

n

peífendos ordines nos pertrahat, de quo vide,

quae agendo de Simonia dixi. Licet enim de-

ali

licatum. hoc officium non ex juffa Ecclefiae,

Qu

de quo nunc tractamus, fed ex longe gravio-

Ia

re titulo oriatur: in hoc tamen longe fre-

quentius deliquendi periculum nos cautos effe

Vfil

jubet. Licet hoc ipfüm periculum in parvulis

bll

plerumque minus, quam in adultis exiftat.

"

i

CAPV T.-VIL

Q1

1|

De irregularitate ex delicto.

fn

?5 2308. Irregularitas eft impedimentum ab Eccle.

l

il—

fia confüitutum, quo quis ab ordine ecclefia-

ftico füfcipiendo, et exequendo prohibetur:

[

quae jam.

$. 2309.

Caput. VII.

47

$, 2309. In eam, quae ex delicto, et in &a'm,

offi

quae ex defectu oritur, fole

t dividi. Ej u—smo-

jerl,

di vero delictum

Ton

2310. In primis eft haerefis, et Apoftafia:

quoi

dein

»

2311.

Ba

onter

ptifmus' ferio, et absque conditione

: iteratus,

nifo.

&

2319, 'Tum vero abulüus ordinum;

d n

2315. Infüper mutilatio, et homicidium

qelt

2314. Live directe;

Vdfte

Utl

2315. Live quandoque indirecte comtniffum ean-

dem poenam füftinent.

XLUS,

quam

2316. Mutilatio tàmen ad irregularifatem fuffi-

em

ciens non tantum iniqua, fed in alieno cor-

pore etiam gravis eífe debet,

f

licet in proprio

n

corpore etiam levis fufficiat.

td

$. 2508.

X

d

Cum dignitas facrorum ordinum , et eo-

ad'cä

dey

rum munerum , quae ex facris ordinibus

alicui imminent, miniftrum probiffimum re-

p

|dies

quirat; eumque multum abhorreat, qui no-

r

ta aliqua laborat, quae vel ab malitiam,

] f

vel etiam absque malitia hominem ad no-

T

vuiis

bile adeo munus gerendum reddat minus

aptum: ideo-Ecclefia varias irregularitates,

n

id eft, hominis qualitates defignavit, ex

quibus quemlibet , qui iisdem affectus eft,

& facro minifterio exclufum effe jubet. De-

finimus itaque hanc irregularitatem, quod

fit impedimentum ab Ecclefia $. 2306. con-

cde

efit

ftitutum , .quo quis ab ordine ecclefiaftico

(etiam prima tonfura) fufcipiendo , et dein

tUl

9)

gt

Tl'

GC

talts

XIX.

46

a:jam fufcepto deinceps v;wquenfïo pro

hibetur *)

1

3

1t10Y

1C

e

e

e

(

us

rregulari itas f

a

4

il

e

94

?X qua.de

*

liC

ii

Àil

ho

1

$

af

pa æ--»v

ius,

k

o

11

Pllx nari

;;

[

L

a«

fc

:

i

ue Ouune ,

[

i

]

folo

ÍPMoTqeo

iC

u

€&àit

etur.

41

[9

t 8. aii

1

k

älhu.

24

AJ X

Oorn

arius -vel Qu d

MA

ctus , ul eft:proximus

exec

&&

probibens

Uï

et' ufum. ordinum ;

€

E

i^

T ac 10mwd

i!;

a1

:ctus , :feu. confu-

1 -«p

j

qu

WS,

ul

Lïi, €

a

$

D

g

ï

cii. ecclefiafi

Atlv

1 linc:

pa

em i.iClt HI£')'L a

re

f

n,

oquod annexa be-

1

)

neficio officia Pï.'äunt.(* net

d

eat.

C.

(.A

omt

"21

,el

vUL.

et c.

f

iie

de

cleric.

excommunicat.

11

ita

!'t

VR

[/^

a

Nero .. 1rre

»)

n

a

t

S

habet . defint-

1

.

Y

k

tio

Tan

LOGxk

T0

&Ul

be

L

i

Qco

*;

ainum

fufc

tum p

tione

em,

et.ex

in

eor

Sd..

aX

leUD&*ï*ï

i

a€

3

n

lt

PT

"

facit itrit:

&i

à

LUID ;

It

u

, fed prohibita

il

:

ab

I

T

Cie

à CO

ïät

ü

ul

A f

jiun

]l

per &.OL

inte

À

'k

quae

(

Hnu

us

m

ï

1n

:

€.1ï:!'f

?L

QU

"ere eà,

pV

P ii

enia

€vt.

Lf

e 1&':,

ia).au nem

deu di

Jc

I

i

p

2

TY

TaA

ntio

ia

^

Qu

äLtL

P

;

n

COR

edendi

p

Ut(*j

H

H

ä

A-:

e Y

T

la

p5

be

ii

aus-ra

Xit

n

i«

11

mpi

,3

2r

ju

ii

lia

ni

a

f

H

e

(-.9

q

íürt

Cel

"d

1

€

ji

1

i

2u

nà

H

Ev

n

-T 'HT»!L)

t

ol

1ïï

:

poí

i

ere pot

v

D

1

^

*

Ge

v

AV

Ls

&t

pena,

2d0

ï

icopu

n d

&

qui

.G

ïi

f'w

Pon

ALl

e

arit:

A&(,x! ex xai,n.«cï [0

f

P

4*

('f

)Uh()

/ï ovenientes

1

C

emitt

UA

ere

ea fola

k

ex

VUC

Cen

gq d'ï

Dïf

of

I

ii

n

ir rog atur.

(e

E

ta,

E

T.

c

K

fï*xkæulïLifï.

seff.

y

€

O,

Poffunt aut

tem

1

8!

[

culatem V*i

ÍY

iv

4!'.

cere,

V6€i eaáil«

»,

ï*ï

211

;;

o

/OC

€

«

230

te,

€x C.

Tat

'cet capitulum

ea e

d

e

Qtïo.

.

TY

z

ï[

l

ret

fct

;ï

p

t

iJyemum ï

ÀR

ex.

[e

ys

t

(

"

3151

ru

rdinum. ((ïï'q,.

um

ia

25

et

Q

t

:P

CO

Fl

ntiae)' irregülaritates fere

es

bo-

li

P2

let

f"um.

AUPJC 1td l]nswx. UE

Conc

eíía iis

i

febal

dem pi

.-;:

A

Ggl'le

]u

"

)

$.

3

[

4

E

Coput II |

49

(

$.

230g.

Cum vero inter innummer

a,

quae. fa-

ficie

crum miniftrum ded

.

ecere poffunt, non om-

.qu

nia, fed ali

"net

,

qua-tantum ex judicio E

CCiQ-

etiam

fae tanquam

z

3

defignata:

ejusmodi impedimenta fuerint

jmus

eadem. utpot

? ex libero facrae

poteítatis arbitrio, co:

Q9 ;

Mtituta aegre im ali.

o

quam certam regul

àm cogi poterunt.

ua-

:

re aliud non p«

Mium, quam ut . omnes

has

u

irregularitates e

X meliore, quo licuerit, or-

p $

dine referam.

ynieat

Et quia ve

| culpa aliqua,

jehni

vel alius; naevus

» etfi culpa vacuus íicro

D.

hoe grad

j

"u aliquem indignu

m reddere valet:

on

ldco recepta irregularitati

S

divifio eíft . in

y

€eam, quam quis ex delict

O, €t.in alter

am,

quuam ex defe

c.tu incurrere poteft.

$.

22310.

Crimina irregular

itatem ex delicto indu-

centia in tres poti

fimum *) claffes dividi

poffe videntur.

Vel enim pugnant contra

em :

et. fic

funt

deuco

irregulares 'haeretici ^

4 [oii

Apoftatae **). et eoru

m in- hisce criminibus

defenfores C. a. de

oai

haeret. in. 6. item C.

autdm

13. eodem in €.

Huc ex C.L de Íchif-

)l £à

Tat. pertinent etia

m a fchifinaticis ordina.

d

ti, id eft. ab iis, q

ui

absque errore in fide,

Q ?

per folam voluntatis

pervicaciam ab unio-

ne, et obedientia Ec

;

ciefiae fe pertinaciter

já ^

j*

feparant; ut carit

per hoc violent.

atem potius, quam fidem

Tom. VII[,

Y

D

Nam

$o

Tractatus XI * d

*) Nam ea, quae ab infamia venit, cum non

ex folo crimine, fed non nifi accedente pu-

blica notitia incurratür: ^ non. ine

pte ad lirre-

pularitates ex defectu rejicitur.

**j Non tamen adeo explorata eft haec irregula-

ritas: nam c. 2. S. de haeret, in 6. de hae-

.reticis tantum habet fequentia:

Ad nullum

beneficium ecclefiafticum , aut officium publi-

, cum admittantur.

$ A2SII

Altera criminum claflis religionem lae-

dnnt; in qua quidem duo crimina irregu-

laritatem

inducentia continentur.

Itaque

poft haerefin fecundum delictum, cui haec

g

poena conftituta eft, committitur facramen-

tum baptifmi ferio iterando.

C. 2. de Apo-

e

fat.*)s 1

0

X*) [gitur non funt irregulares iterantes Sacra-

€

mentum confirmationis, eo quod haec irregu-

laritas nullibi in jure fcripta fit.

Etiam 1illi

in ftatuendis irregularitatibus juíto liberaliores

fünt, qui hac poena mulctant illum,. qui

Baptifimum ex improbabili, prorfüsque inani

timore, addita tamen conditione :

Si non es

baptizatus, repetunt.

Nam nemo iterat bap-

tifmum fine intentione baptizandi: jam in

praefenti cafü non habetur intentio baptizan-

di ;

fi' enim baptizatus. jam fit, non vult

Ceterum

baptizare.

L

Hanc irregularitatem uterque tam füfci-

piens, .quam conferens iterato baptifmum in-

currit, difpari tamen effectu: nam admittens

baptifmum ab omnibus ordinibus, miniftrans

N

vero non nifi ab afcenífu ad ulteriores ordines

li

r

.prOhibe'cuxj per lagqat. C. 2. de Apoftat.

N

$.2312.

".

/ü

[

Caput. VIT. : |

Sr

Ton

pu

$. : 2915.

Itte

e

'Cum religion

pugnans, et exin ïrr,egu-

laritatem inducens

alterum c

rimen $. 23rr.

puht

eft abufüs. ordinum :

Qqui quidem . quantum

hae

ad irregularitatem

eft

lum

triplex.

Itaque

ubl

primo irregularis eft, qui E

pifcopo igno-

rante reliquis facros Ordines

recipientibus

fe dolo immifcet C. I. de eo,

qui furtive.

Secundo hanc poenam incurrit C

lericüs, qui

I

exercet ordinem,

quem non habet.

E.-g.

l

(

fi diaconus confefliones ' excipiat.

vCz J ep

a(Ue

2. de Cleric. non ordinat.

Tertio, demum,

qui violat cenfüram exerce

3

n

haec

do actum ordi-

nen

nis, e. g. fi in excommunic

atione conftitu-

ipo

tus facrificium celebrat *).

C. I. de fentent.

et re judicat. in 6. item tot, titul. de cleric.

iCf

excommunicat. miniflrat. et C.9o, d

& Tent.

n

excommun. in 6.

) lïh

*) Igitur non fit irregularis, qui cenfura eccle.

T

[

Raftica licet impeditus,

ordinem füftipere

, Q

audet. ]tem qui excommu

, jpil

fione, feu interdicto,

nicatione, füfpen-

paucis ,

cenfüra aliqua

j0n &

conftrictus actum jurisdictioni

S tantum, et

E bap

non ipfius ordinis exercet,

E. g. fi Epifco.

mln

pus excommunicatus legem, aut fententiam

j

7

ferat; non tamen Sacrificium

peragat » nul-

u

lum Sacramentum miniftret etc,

füld

g.

2315.

m il

t

en»

Tertii generis crimina pietati naturali

firans

adverfa, et ideo poenam irregularitatis fü-

dine

fünentia funt iniquum homicidium . et in-

)

Jufta mutilatio, Et quidem caedes fieri po-

»3[

2

teft

sSz

Tractatus - XLX.

teft directe, vel indirecte, id eft, ut opera

et intentio fimul proxime ih occifionem fe-

ratur; vel ita, ut mors futura quidem non

intendatur, ex noftra tamen opera praevi-

deatur efífe futura.

Sed. etiam illaj, quam

directam vocamus, occifonem efficimus ali-

quando per alium e. g. jubendo, confülen-

do , etiam retractato confilio, fi nihilofe-

cius ex vi hujus confili caedes fequatur *).

C. 7. de homicid. et Trident. Concil. Seff.

XIV. C. VII. juncto Can. 8. diftinct. 50.

*) Imo etiam eum volunt effe irregularem ,. qui

dum facile potuiffet, eodem impedire noluit:

ex c. 2. S. 2. de homicid. Verum ea lex ni-

J

titur praefumtione ,

id eft ex circumftantiis

M

judicat, talem non obfiftentem tacite cum fi-

It

cariis colludere, ait enim :

Nec caret Ícru-

pulo focietatis occultae; qui manifeíto faci-

[

nori definit obviare, Si tamen reapfe nec au-

d

ctoritate,. nec confilio, aut confenfu ad faci-

q

nus concurrat, fententia h

ujus I-egis eundem

H

non involuit.

&]

ol

$- 7—2314.

fo

Sed eandem directam occifionem perfi-

(

ciunt quandoque proprio conatu et impetu,

d

$. 2313. id eít, per fe ipfos: Idque vel le-

p

thale vulnus infligendo, vel alios quacunque

p

ratione adjuvando , etfi unicus tantum per-

11l

cufferit, reliquis tamen non tantum fpe-

qu

ctandi, fed etiam impugnandi animo prae-

lu

fentibus. Ubi dein irregularitas incurritur ,

CO

etfi dubium fit, an percuffus non ex impe-

ritia medicorum obierit: idem Ífi unus etfi

incer-

Caqut ?'I [

53

Xf

incertus , 'fatalem plagam inflixerit, ubi in

fe

dubio omnes a fíacris Ordinibus vel fufci-

o

piendis, vel obeundis abftinere debent.

G.

a

18. de homicid. et Can. final. cauf. 23. q. 8.

ipil

Licet dubium alias ab ordinariis poenis fo-

qi

leat liberare,

len

|ofe

$.

23158.

r*)

Sel.

Verum alter alterum — etiam

indirecte

poteft occidere $. 2513.

Idque rurfus per

0,

operam alias honeftam ,

vel jam aliunde

Qu

prohibitam.

Sed ut opera honefta hanc

[oit

. l

poenam inducat , debet h&bere fociatam fe-

ntli$

ceum aliquam culpam: et aliqui requirunt la-

?

n

tam, C. 8. de homicid. alii vero etian cul-

fcrü

pae levi hanc poenanm taxant ex C. 7. et 8.

at

C 0U

de homicid. *)

Quod fi vero opera, ex

qua mors alterius fecuta eft, jam praevie

| f

jndem

interdicta fuerit; rurfus diftinguendum eft :

an ille labor,. feu opus fuerit prohibitum

ob annexum periculum moortis ; et morte

fors fecuta mox fequitur etiam irregulari-

erh

as, nulla attenta culpa **) C. t3. et 23.

etU,

de homicid.

Si,vero talem actum non ob

] le

periculum mortis, fed ex alia ratione lex

r

prohibeat, tunc mors ex tali opera eve-

g

niens non nifi accedente culpa lata , vel

r

quod alii volunt, etiam levi tantum irregu-

larem . facit ***).

C. z. et 8. de homicid.

a

Uf

C. I5. et 23. eodem.

j

X) Crederem ego, hnon nifi per culpam gravea

etf

theologicam, àd eít, per peccatum leglïale

3-.

ATW

e

$4

Tractitus XIX.

hanc poenam incurri.

Verfamur enim im ir.

regularitate ex :delicto, quae, cum fit poena

gravis, minime videtur irrogari,.nifi ob de-

lictum grave.

Siqui canones, fÍeu confüitu-

tiones videantur contrarium -ftatuere, notan-

dum, eas plerumque . ad. privátas. confultatio-

nes: et fic proxime pro foro exteriore fuif-

fe editas, unde fünt lezes in praefumtione

fundatae, id eft, quod jam fupra dixi, quae

ex circumftantiis judicant, reapfe gravem cul-

pam latere, non tamen aonftituere volumt ,

ut etiam levis culpà poenam irregularitatis

—— $" "-b £f&9 *

patiatur. Praecipue cum id clare non edicant ;

et hoc negotium odio vere obnoxium fit.

45*) Equidem laudata capitula 13. et 23. defho-

micid. id

innuere videntur :

erunt tamen,

qui etiam hoc (me quidem non admodum in-

vito)- negabunt.

Quia fcilicet homicidio. ini-

quo haec poena fcripta eft: ipfum vero ho-

micidium non liberam , et fic neque iniquüm

effe videtur, etíi caufa füerit iniqua. Verum

fi talis caufa füerit prohibita ob. periculum

mortis inferendae , cauía non tantum fimpli-

citer, fed in negotio homicidii fuit. iniqua.

Unde nofirae fententiae patroni aflerunt, Cle-

rieos Chyrurgiae operam. dantes fieri irregula-

res , etfi abs omni culpa, aut negligentia

quempiam occidant per clarum c. xg. de ho-

micid. Contra vero eos, qui vemationi indul.

gent, non fieri irregulares. 5 fi quem praeter

culpam interimant. Licet enim tam hi, id eft

Clerici venatores, quam illi, feu Clerici Chy-

rurgi rei prohibitae dent operam: artis chy-

rurgicae exercitium tamen. ob periculum. mor-

tis inferendae, ob aliam vero caufam venatio

Clericis eft interdicta.

**"*) Etiam hic, ni fallor, ea repetenda funt, quae

hoe ipfo Sa *) dicebam.

6. 2516.

55

Caput VIT.

D

$.

2516.

s

) (i6

Mutilatio membrorum *) inducit rurfus

Et quidem eodem

f

irregularitatem $. 23T9.

QU

modo,-quo homicidium huic poenae obno-

LatIO

xium effe mox afferebam: Id folum tamen

Ql

ü

ote

addendum, eam debere effe iniquam **) in

alieno. corpore gravem [) C. final. de ho-

qme

? a

micid. in 6. In proprio tamen corpore fa-

)JUD[ !

ctam, vellibere admiffam levem füfficere "aA

:

rIUs

C. 3. et 5. corpor. vitiat.

fCAl,

A

*) Unde non fufficit vulneratio , nifi mors ex ea

fequatur; neque hebetatio e. g. fi oculus ex-

]io

caecetur, manus ine

fneth,

pta reddatur, mnifi mc;mbri

alicujus fiat abfciffio.

u

0. Mi

**j Neque huc pertinet mutilatio medendi gra-

tia, aut facta, aut permiíffa: neque illae,

o 10

quae cafü contigerunt.

qum

en

m

X-) Gravis ea cenfetur, qua membrum aliquod

proprio muneri deftinatum abfícinditur, e. g.

um

econtra

fiml

manus, pes, vel fi oculus eruatur :

h

mutilatio non cenfetur illa, qua pars membri

ïmqu

auffertur, e.qg. digitus , auricula etc.

Et it&

(j

communis habet.

egüx&

gt

4 Vehementer enim abominatur Ecclefia 'quam-

de

cunque faevitiam in fe ipfüm exercitam, etfi

jydi

levis ea videatur, can. 2. diftinct. 33. Unde

raett

Eunuchi etiam non penitus evirati irregulares

Id e

faünt, Ífi in hanc crudelitatem confenferint :

Chy

neutiquam vero funt tales. 1i eam injuriam

ch

ante ufuüm rationis funt poffi c. 3. de corpor.

fuii

vitiat.

Quod autem etiam ifti veniam legis,

anat*ü

feu difpenfationem foleant petere, id. vel ex

confüetudine habetuür:

vel tanquam Lhomines

viles irregularitatem ex defectu patiuntur,

quae

certe irregulares ex delicto non fünt, utpote

qui nullum commiferint.

-3[6-

qud

Só6

Tractatus XIX.

; Illud quidem humanitati , ac gravitati aeta-

e

$

ts nofirae plurimum adverfatur , quod tanta

inhumanitas ab ipfis non faro parentibus im-

pune exerceri

permittatur nulla lege impiam

pariter, et cru

entam faevitiam ulfcifcente; id.

que ex eo,

ut aliqui fint ex republica, qui

leve illud,

quod a molli voce venit, delicium

minime ne

ceffariut, et feveritati chriftianae

alias adverfüm miniftrent.

CAPVT VIIL

De Irregularitate ex defecltu , de iis maxz'mä;

- quae ex defectu. anorali oriri folent.

j

Qot.

Defectus irre

gularitatem inducentes , vel

funt naturales

äl'

; Vel morales: et inter hos ,

$.

2318. Prima claffis confiftit in defectu Sacra.

menti; qui rurfüs e

a.

ft duplex , fcilicet defectus

lenitatis, et bigami

$.

2319. Et quidem defectum lenitatis incurrunt

vel in bello

f

jufto, vel in judicio.

Et in hoc

quidem tam perfonae prineij

pales,

quani minus

Ü

principales.

Inter principdles im

cufator: tum vero

primis eft ac-

n

tu

2320.

Judex.

[

2321. Jc denique execütor fententiae,

N

2322. Ad minus

principales fpectant

teftes ,

po

Ícribae, et

poenam mortis confülentes,

ïä

2323. In bello tamen

fe

jufto non nmifi propria

de

Opera occidentes

fiunt irregulares: 1Imo in

ello mere defenfi

i

am

vo etiam nullus.plerumque,

2524. Bigamia anti

irregularitas

qui;fi"zmi, et Apo&ongi juris

$ 2325.

| Cap;zt- 'VIIJ'.- x

27

1

tet.

$.

2325. Quantu—rrfx ad. natura

(Antà

m fuam vel eft vera:

1 1m-

vel interpretatione legu

m tal

^

. 2326. Duplicem edit effectum,

lis: utraque tam?n

Dpam

385

ä

2327. lnter morales

irregularitates

; Q

fecundam claffem

conftituit defec

ii

icium

exiftimationis, vel

tus bonae

(iamae

ex parentum delicto,

$.

2328. Vel ex proprio crimine ortus.

$.

2329. Quantum ad infa

miam ex alieno

; feu pa.

rentum crimine ortam

» feu quoad i!

nativitatem notari me

re

legitimam

tur modus, quo: con-

trahitur, et ille, quo d

eletur, Et hoc quidem

MA

$. 2339., -Contingit Imo

nium:-

per fübfequens . matrimo.

2331. Et 2do per refcriptu

d

;

*

2332. Demum

m principis,

,W

ultima inter defe

ctus moraleg

y

ctus libertatis,

M

claffis gü: defe

Jectüs

$.

2314 55

L

| Alilld genu

COFU.

fectu $. 2509.

S irregularitatum eft ex dc-

jn ht

. Qquae non ex

delicto ,. fed

minüs

ex alio titulo or

iri poffunt :

[ t

minifterio indi

quo quis facro

gnus redditur.

1 porro ti-

tuli,

et irregul

aritates ex iis nat

morales,

ae vel funt

vel naturales. ! Et qui

dem defectus

morales i

poffe vid

entur.

n tres potiflimum *)

Claffes dividi

5&83 )

Quarum prima eft ex. de.

fectu Sacramenti 3

defectu bon

feu Myfterii ; altera ex

lopr.a

ae aeftimationis ;

et tertia de.

Ti in

Imum ex defectu libertatis.

nqüe.

*) Nam extra ha

Neophytorum

S claíffes vagatur irr

egularitas

juris

C€. 48

. diftinct, 49,

ld eft eo.

fum, qui recens x

l fidem, et Ecclefiam ac.

ceflerunt. Non eni

m oportet, ut ii mox du.

52

5

ces

58

Tractatus XI X.

ce$ populi evadant , qui primum tyrones fue-

"

runt.

*

$.

2318.

-Prima jam claffiis, quae eft ex defectu

Sacrámenti, rurfus eft duplex.

Vel. enim

quis fimpliciter ineptus ad. repraefentandum

Chriftum, ejusque manfüetudinem: vel ejus-

oteft referre

dem Chrifti imaginem non

comparate ad Ecclefiam.

Chriftus itaque

manfuetiffimus, qui nullum unquam laefit,

multo minus cu;uspiam. fanguinem. fudit,

non fatis apte exprimitur ab eo, cujus ma-

Q'DC/-g-c, "t lUh—223 - p

nus ab alieno fanguine etfi ju

&

fto. fufo *)

lu

madent.

c, in bello

Tüt

*) Nam qui aliquem inique occidit e.

o

(

injufto, non ex defectu, fed ex d.elic,t;)-irre-»

gularis. eft $. 2313. et. feq..

$.

2519.

"ärï'«

Porro juffa caedes, ex qua irregul

tas contrahitur *), poteít fieri vel àn ju-

dicio, vel in bello jufto. Et quidem in ju-

dicio. perfonae necis alienae effectrices vel

funt principales; vel minus principales, feu

accefforiae, quas vocamus. Principales rur-

fus funt accufator, Index, et executor cru-

entae fententiae.

Iam accufator fit irregu»

laris, quando agit criminaliter , id eft ad

poenam publicam fanguinis, aut mutilatio-

nis; C.8. diftinct. 4o0. et C. a2r. de hon-

cid. Vel quando agit civiliter quidem, id

eft, ad reparanda detrimenta privata: fed

it,

N

. Capit VIIH.

29

ves f

ita, ut exin. reus a juäice ad mortärh con-

demnandus fit; et, quod infüper requiri-

tur, ut ea caufa fibi minime fit conjuncta

fefectl

C.2. de homicid. in 6.**). ^ Hujus exem-

enif

plum foret, fi "Titius plurium liberorum pa-

du

rentem occidiffet, quos manu, et arte in-

dufirius pater hucusque fuftentabat.

Iam

) ete

Tefere

Cajus illi familiae extraneus judicem. adeat,

,

Itf

petens, ut Titius compellatur victum , et

alia commoda ex aequo compenfare,: quae

Jaelt,

fidit,

proles iftae a. Patre fuo accepturae fuiffent.

]

$i dein Iudex reum inde cognofcens eum

I$ 1

ä

ad mortem condemnet, Cajus erit irregu-

o *)

"

laris, non futurus talisj fi horum populo-

rum tutor, aut confanguineus hanc accufa-

n heHO

tionem adornaffet,

10 jite

*) Datur etiam altud genus ju&ae caedis, ex

quo tamen nulla irregularitas inducitur: Sci-

licet fi quis privatns injuftum vitae, membro-

rum, et (ut ego p

at

narum aggreflorem cüm moderamine incul

uto ) pudicitiae, aut fortu-

p J

patae tutelae, feu quando alia fibi confüulenái

via non amplius füppetit, occidit.

J

oj Vel

.**) Tgitur non fit irregularis, qui accufat eoram

judice ecclefiaftico; vel . etiam coram laico feu

$ fal

profane, fi agatur de crimine primum com.

T ru

mittendo , feu de damno incurrenda, quod

ra

l

alias vitari non poteft: dummodo pars accu-

fatrix proteftetur, fe non ad poenam publicam

mpl

feu fanguinis, fed pro fua duntaxat fecuritate

elt

agere c. 8. de accufat. Etíi dein

judex reum

ilat

morte mulctet,

of

$.

22695.

p 1,

"

Altera principalis in judicio profana eft

t

ho

judex ; reum enim utpote vi judicii

irre.

60

Tractatus XIX

irregularem in praefenti non confideramus,

?

f

Et quidem judices plerumque *) omnes funt

irregulares , fi modo ex eorum fententia

(

8

mors aut mutilatio alicujus fequatur. lta

enim ítatuitur C. 9, et 1o. de exceff. Prae-

p

lat.

i

f&

. ") Excipiuntur enim, aliqui.

Primo legislator

fh

poenam mortis in aliquod crimen legem con-

hi

dendo ftatuens.

Secundo. Judex facer degra-

fic

datum, id eft a gradu, minifterioque. facro

X

folemni ritu dejeetum curiae faeculari tradens ;

aut relinquens potius. 'Tertio nondum bapti-

Eu

zati can. 8. diftinct, 50.

Quarto ex privile-

Qu

21o, quo Epifcopis, aliisque profanam juris-

M

dictionem obtinentibus Sacerdotibus concedi-

h

tur facultas in caufa fanguinis judices confti-

tuendi.

C. ultim. ne Clerici vel Monach in 6.

hi

l

de

.05 4291

r

3

In ludicio fanguinis tertium inter prin-

C

cipales $. 2319. confideramus executorem,

h

qui vel proxime , et fua opera ítatutam

bi

alteri mortem infert,

membra abfcindit;

vel ex intervallo, íed non adeo remoto

ad id cooperatur. Sic rerum carceri man-

im

cipans, vinculis conftringens , ne fugere

queat, cuftodiens, rogum componens &c.

&

Qu

non item enfém, aut vincula cudens, fur-

cam aedificans irregulares ex ufu faltem,

Ies

tün

et. D. D. fententiä effe cenfentur.

d

5- 2322.

W

In Iudicio fuperfunt aliqui minus princi-

i

ln

pales, et ád fecundum locum reíerendi $.

2319

-

Caþw VII.

6t

UUR

2319. Et hi vel acïcedunt accufatori, et

s fütt

funt teftes C, 9. ne Clerici vel Monach.

Yienra

m

(quos tamen, fi coacti' teftimonium dicant,

aliqui ab irregularitate eximunt) vel ad

P

partem judicis pertinent; et funt fcribae,

fententiam promulgantes ; Affeffores, fuf.

rsalot

fragium ferentes , examinantes.

Cansh di-

3. COl

r dgt.

fünct, s5r. Denique Icti, et facerdotis, fi

non tantum generatim, fed definite adhunc

je li

EMW

reum morte puniendum de jure refponde-

1 b

ant.

Hi ommnes efficiuntur irregulares, fi

mw

quis ex eorum opera vitam, aut membrum

] juns-

perdiderit.

Sacerdotes tamen etiam in cau-

owä

fa fingul

conlt

ari e. g. Titii mortem ex jure con-

in6

fulentes , nihilominus irregularitatem eva-

dere videntur; idque haberi videtur ex c.

32..cdMf. 24. g. g.

Sane regibus et prin-

p

cipibus in incendiarios faciendae juftitiae

EOremy

facultatem , confultis Epifcopis, et Archie-

pifcopis.non negamur.

iU

'fndi

$.

23223.

o

m

Altera circumítantia, in qua homicidium

üge

irregularitatem inducit eft bellum juftum:

ls &CI

et fi bellum fit offenfivum, id eft tale,

für-

quod alteri infertur , omnes funt irregula.

ten,

res, quibus certum, aut etiam dubium tan-

tum eft, a fe ali

quem fuiffe occifum C. 24.

de homicid. In bello vero defenfivo, feu

in eo, quo bellum ab aliis illatum propul-

n*

fatur tantum , nemo, nec ipfi Clerici, pug-

ä&

nando , Voccidendvo &c. -t irregularis, . du-

modo

21

X

62

,Tæ'(zcitätus XIX.

modo agatur pro defenfione fui ipfius C. 3.

fe

fü

de immiunitat. Ecclef. et. Clementin. | unica

TC

de homicid. Vel pro tuenda Ecclefia, aut

Ü

patria.

C. 2. de immunitat. Et quod in-

fuper requiritur, ut ultra neceflitatem. pro-

Y

tegendae falutis nihil fiat, et bellum ex

li

defenfivo.non degeneret in offenfivum *).

*) Illud quoque advertendum, quod in bello ju-

In

a

fio etiam offenfivo caufae mortis phificae tan-

tum, non item morales fiant irregulares: id

eít, ii duntaxat, qui fua manu, aut opera

Hl

occidunt, mutilant; non item qui talia fieri

[

,jubent, confulunt &c. Quod quidem in judi-

(ti

cio aliter fe habet, utpote in quo etiam Iu.

dex , confültor &c., et non íolus carnifex

«

hoc impedimento conítringuntur. Prout ha.

bet certa fententia.

$.

2524.

li

4Verum-facris muneribus decoratus etiam

bi

ex alio refpectu Chrifti perfonam referre

fà

debet : fcilicet in quantum is eft fponfus

x

íponfae unicae , ejusque virginis, id eft Ec-

pie

clefiae.

Et poffet hoc myfterium alicui

(iüc

prorfus

arbitrarium ,. atque fuperfluum, ac

bm

'tantum

non füperftitiofum videri, nifi illud

ALj

eíffet antiquiffimum, juris apoftolici, atque

Ye

ab ipfo Apoftolo Paulo probatum; qui vel

üita

jn Diaconis jam requirit, ut fint unius uxo-

Yar

ris Viri I. ad Tim. III. 19. fcilicet varii ri-

Q

tus, et fignificationes, exterioresque cere-

Q ^

moniae humana duntaxat lege introductae

"

(contra ac dliquorum profana fentiendi ra-

30 4

lt

tio vult) non leves, aut inan:es omnir

fed

N

Caput. V. Ilj.

: CA

fed. graves ,

et magno momento. pienae

Uticl

funt: .et quod inde confequitur, magna

reverentia obfervandae.

Sic Coneil "Tri-

ET

)d

dent. Seff. XXII. Can. VIE. tanquam dog-

1 p

ma definit: Si quis dixerit, caeremonias ,

um d

veftes, et externa figna, quibus in Miffa-

n*

rum celebratione Ecclefia catholica uütitur,

bello t

irritabula impietaitis effe mapis, quam offi-

icae lt

cia pietatis; anathema fit.

Et Seff. XXIII.

yres: 1

Can. V.

Si quis dixerit, facram Unctio.-

t n

lia d

nem , qua Ecclefia in íancta ordinatione

utitur, non tantum ron xequiri, fed con-

n judi

am ]u

temnendam, et perniciofam effe; fimiliter,

artilet

t la

et aligs ordinis caeremoniass anathema üt..

$.

252«

Haec itaque uxorum pluralitas in jure

ftatuta et mox explicanda cauda vocatur

v etut

bigamia, quam et ex fua natura, et in ef.

retat

fectu fuo. confiderare juvat. Quantum jam

prDfUS

ex natura fua vel eft vera, vel ex inter-

t t

pretatione legum talis.

Bigamia vera in-

glic

ducitur per ufum matrimonii *) cum pluri.

.

rnäC

)

bus uxoribus exercitum , vel cum unica

m

tantum, poftquam ab alio fuit five ante fi-

atqu

ve poft confütutum matrimonium jam cog-

yi V

nita. Nam etiam ifta virginei matrimonii

; UX*

pars, et proinde conjunctionis Chrifti cüm

jii 1

Ecclefia fymbolum effe: minime poteft, C.T.,

cee

et 3. de bigam, Vide quoque omnino etiam

ucte

C. s. de bigam."*). Altera bigamia, quam

g m

interpretativam ab interpretatione juris vio-

200

laCiO'—.

(

64.

Tracatus XIX;

lationem folemnis voti pro iterato matri-

monio explicantis , vocant ,

incurritur a

Clerico, qui poft folempe votum caftitatis

matrimonium , licet irritum , ac nullum,

contrahit , illudque confummat. C. 4. et 7.

de bigam.

i

(gl

*) Non item per folum matrimonii contractum,

l

prout neque per concubitum folum, extra ma-

a

trimonium cum plüribus exercitum hoc im-

rit

pedimentum inducitur. Unde non eft irregu-

&

laris, qui ante matrimonium, imo neque qui

durante fmatrimonio cum

£Y

pluribus cti*am non

virginibus congreífus eft.

id

Tit

**) Unde etiam irregularis eft, qui uxore fua,

quae licet antea a nullo alio corrupta, du-

ia

rante tamen ipfo matrimonio adulterium cotmn-

lu

mifit, uti pergit.

T

Q

$- .2326.

!;u

Im

Quia vero bigamiam in effectu fuo con-

D

fiderare neceffe eft $. 2425, is jam eft du-

plex. Nam principalis eft irregularitas, de

fe

*

quà hactenus: fecundarius vero eft adem-

o omnium privilegiorum, Clericis alias

competentium.

Quae quidem in ordinibus

minoribus conftitutis irrogatur ab ipfo jure

C. unic. de bigam. in 6. Si ícilicet cum

pluribus, vel cum unica non virgine ma-

trimonium contrahant, et confümment: vel

per degradationem ; fi majoribus ordinibus

initiati matrimonio etfi nullo, utantur. C.

'—,4. et 7. de bigam. et c. 2. de poenis in 5.

27.

7À

$.2

Caput VIII. ;

!35

D

$.* 9900

lr d

Ratis

u

-Irregüïaritatum ex defectu morali orta-

il

,

rum clafis fecunda eft, defectus. bonae

&

I

exifüimationis, qui quidem in duas rürfus

divifiones abit.

Nam exiftimationi noflrae

ictütt

aliquid decedit vel ex proprio crimine, vel

W

ex delicto parentum prolem füam non le.

yc i

D

gitime gignentium.

Nam paternum nefas

i

etiam filio, qui delicti alieni velut materia

j Q

evafit, aliquam maculam affricat *) ,

]bi

i 10l

id magnopere advertendum , non ipíà cri.

» fi,

mina irregularitatis caufam proximam effes

, d

alias haec irregularitas

pertineret ad irregu-

cott.

laritates

ex delicto.,

Quorfüm quidem a

multis perperam refertur:

Nam irregulari.

tates iftae, id eft, ex delicto contrahun.

tur, etfi nemo notitiam criminis h

imo ]

abeat,

icet ipfe delinquens criminis quidem

u

e[ï; (lv

gnarus, Ltaxatae autem poenae inícius reum

Íe fecerit.

lS) dv

aden

*) De moleftiis, quas proles illegitima nativitate

editae pati debent, aliqui difputant,

Quae

glit

enim juftitia, ut innocens per omnia,

alieni

inibu

criminis poenas luat? Ver

um de hoc difpu.

) jut

tare non juvat? Ecclefia e

nim hanc. irregü.

laritatem ítatuendo certe ho

cun

n eft iniqua, Nam

poítquam per leges civil

es, et ipfa confüetu-

o [

dine extra matrimonium

nati aliquo dedecore

^H Y

notati funt; Ecclefia eosd

em, utpote in feníu

mibUS

faltem , fi non in judicio

aliorum viles a di.

[

vinis minifteriis recte excludit,

Neque ratio-

nem poenae bhabet iíia exclüfio ,

$

rum ftudium reverentiae officiis

fed eít me.

facris debi-

tae? eoquod tales no

n delicto, fed cafu, prout

A2^

El

&cg.

TQ;n. | V.

/

^

'4

1.&.2

d

:)-

66

Tractatus

e

[92

*

caeci

excluduntur,

Praeterquam |,quod

11

iiv

TYan

&iad

a:eorum

J

ica fuüi oltenfio

(quae eft r

$) non poffint . non memorþun paterni cri-

minis refricare.

S

2998

Iam infamia, feu defectus. bonae exifti-

mationis ex. proprio crimine $.2327. eft

vel juris, vel facti.

Infamia juris oritur

11

LR

ex crimine, .ct

ipfae Jeges hanc maculam

inufferunt *) , dummodo de tali crimine

T.

»:

I

nran

iicL

IU 63 Ri.

publice -conftet

?ïa

quae per fententiam judicis alicul irroga-

Isf

]

"n'?

tur in caufa

z

usci

am. r

TT

15 eni; Ipfie

[ EE

leges nulam infamiam taxarunt 4 ).

*) Et talia crimina

imprimis funt omnia, coatra

E um

quae per leges civiles infamia ftatuta eft x).

[928

OT

Ea vero delicta penitius rec

fentur c. I7. ea-

dem caufa et q. fcilicet infames funt fures,

fácrilegi, inceftuofi, homiridae, perjuri, rap-

tores , malefici, adulteri, venefici, fepulchro-

^m

rüm. violato

i C»

et denique quibuscunque cri-

minibus capitalibus irretiti &c. y).

**) Nullum enim crimen occultum arcet a facris

muneribus per:.c. ultim. de tempor. Ordinat.

Sed ipfa ha:

C

:

c quam vocant notorietas, id eft

publica -notitia rurfis dicitur effe. vel juris,

vel facti. lure aliquod crimen fit publicum,

fi quis in judicio de eo convincatur, confitea-

tur, condemnetur: facto autem, Ífi cafu, alio-

rum

perfidia, vel .propria incüria id propa-

letur.:

$. 2329.

4) Vid. L. 5. 8. et 12. C. ex quibus cauf.

w)e5.caub. 6.q. -

- g) Vid.l. 4. P. a. £. de his qui notant,

i

p —

Caput VIII.

62

qui

eorün

So " 23290

Y

t (

Infamia vero, feu qualiscunque

C

i

itu

diminutio bonae exiftimationis ex

ä

lieno

delicto nata eft illegitima nativitas $. 23:7.,

circa quam duo nobis docend

a fumimus,

if

Ícilicet mod

um quo contráhitur ifta macula,

(-

elt

et eum rurfüs modum, quo deletur.

Con-

orntur

trahitur vero naevus ifte primo, Ííi inter

Scut

paréntes nec conceptionis ,

mec praesgna-

Yi

tionis, nec nativitatis

tempore matrimo-

nium confiftit

ob

al

Q

d eäe

d

e

1*

»

filli vocantur na-

turales ,

qui proin or

aim

DUS

initiari

j

nonu

iplïe

poffunt C.I. de fil Presbyter *). Multo

magis hoc dedecus adfpergitur illis, inter

eoxd

quorum parentes tempore nativitatis matrimo-

lx

nium ob impedimentum dirimens exiftere

1

17' g

j|e quidem potuit. Et hi vocantur fp

E

farsy

feu ex damnato coitu. nati.

Novel. 74

e

Lï-ï; mp'

-Co. 6-

püldt?

*) Aft non omnes funt illegitimi, inter quorum

parentes matrimonium non dabatur. Nam ex.

cipiuntur ii, quorum parentes , aut (ltem

j ü!CfiS

alteruter

parens erroris ignarus. generandae

)rdint

1

l

proli operam dedit; idque etiam

fi impedimen-

i'd e'

tum dirimens latuerit ,

-imo defü

per lis jam

us

exci-

Jicom

fuerit mota c. 2. qui filii funt leg

itimi

piuntur etiam , illi, àut ma

gis'beneficio legum

gnüteä-

pro legit

ime natis benigne judicantur,

" 2)10

matrimonio .

qui

jam foluto, menfe primum u

1de-

p

cimo nafcuntur z). " Ex quo etiam

apparet,

20

9!

menfe undecimo jam completo par

tum ex ju-

dicio legum : illegitimum cenferi.

"*

Pro iis ta-

t contractum matrimo-

Inen, qgi feptimo pof

4

E

D)

nium

$) Vid.l. . ff. de fuis et legit

*

68

Tractatus. XIX.

nium menfe naf'&untur : deniQue, etiam pro ex-

pofitis. ex probabiliore

/1'en'tentia mitius pro-

nuntiand um à).

$.

23530.

Macula haec natalium jure ordinario ")

purgatur vel per fubfequens matrimonium,

Matrimonium

vel per refcriptum Principis.

nativitatem fubfequens "*) illegitime natos

tam quoad effectus canonicos, quam civi-

les per omnia exaequat legitime natis.

Hoc

tamen beneficium tantum competit natura-

libus, id eft, inter quorum parentes non

dabatur matrimonium ; non item fpuriis,

inter quorum parentes tempore nativitatis

nequidem poterat dari matrimonium. Quan-

tum enim ad hos matrimonium nihil opera-

tur, Ííed paterni fceleris poenam perpetuo

luentes, aliud folatium non poffunt habere,

quam dulcem eam recordationem, qua fciunt,

fe innoxios juítitiae innocentem quamdam

;ï]

victimam, et utile aliorum exemplum eva-

(

fiffe.

C. 6. qui filii funt legitim. ***).

(

&) Nam per fpecialem legis relaxationem absque

be

ordinario. refcripto mnaturalibus ,

imo etiam

d

fpuriis poteft fubveniri.

**) Si enim matrimonium conceptione pofterius

ipfam tamen nativitatem praecefferit ,

tales

Q

legitimi per omnia, et non primum per füb-

fi

fequens matrimonium legitimati dicuntur D).

(0

s**) [n.

f

lu

9) Vid.T. x2. ff. de ftat. ho'm.» et T. 29. ff. de li-

ber. et. Pofthum.

f

6) L.Il c. de natur. lib.-

Cah

FH

I.

69

*l2 o M

0*

x

A

o

) Infelices porro hi dividuntur in facrilegos,

fi nimirim ob votum folemne caftitatis inter

parentes matrimonium non poterat exiítere ;

in adulterinos, quorum alteruter parens cum

alio matrimonii vinculo erat digatus, . feu cla-

10*)

rius, funt'illi, qui ex adulterio fant nati (b.

Tertiam fpuriorum claffem conftituunt ince.

LT.

fit0rt

ftaofi,.ipter quorum parentes confanguinitas,

vel

affinitas

matrimonium dirimebat.

Qui

M

tf

rurfus funt vel fimpliciter inceftuofi, id eft

ci

nati ex parentibus ex linea obl

iqua cognatis,

Hoc

$.2 inft. de nupt;

vel funt nefarii, qui ex

linea recta e. g. ex patre, ejusque filia funt

ul

Tor

prqgeniti $. 1. inftit. de nupt.

il

jf,

$.

255T,

atl

Ua

Alterum. remedium contra illegitimae na-

tivitatis mala eft refcriptum Principis $. 2330.

þeïa

yetuo

utique non pingue adeo, nec ita eflicax fi-

0

o

cut prius ilud, quod per fübfequens ma-

trimonium inducitur,

Denignum autem tale

QUI

j

Q

at

refcriptum poteft obtineri vel a fupremo

Principe ecclefiaflico, feu romano Pontifi-

L

ce, utique ad effectus duntaxat ecclefiafti-

cOS €. g. ut quis poffit facris ordinibus ac

bsque

beneficiis potiri. C

. 13. qui filii fünt legi-

etiam

tim.

vel

a. fupremo

Principe politico,

l. 5. C. de diverf. refcript.: circa quam con-

'ef

J

tl

cedendam gr

atiam noftare juvat ejus requi-

, füi

fita, et effectus ejusdem.

.

Requiritur enim

)

confenfus iliius, cu

jus natales macula labo.

j [

T2Dt, atqué ut is per fübfequens matrimo-

nium legitimae nativitatis jura non poffit

T

facile obtinere: fi enim parentes abs gravi

1

3

: d

incom-

70

$

Tmctatus XIX

incommodo, matrimonium inire queant, eo-

rum profi

Princeps non folet plerumque

fpeciali beneficio illegitimae nativitatis nae-

vum abftergere.

n

Novell. 89. C.1. et No-

À

j

j

'raeterea

neceffarium . eft

Velk 74 - b

plerumque, ut,

nifi Princeps de plena, po-

téftate velit agere, alii liberi legitimi non

exiftant.

Novell mox laudat.

ROL et »i

Effectus vero hujüsmodi clementis decreti

funt füccetlio in legitimam haereditatem ,

id eft, ut partem haereditatis legitimis com-

petentem poflint capere $.2. inítit. de hae-

redit. quae ab.

]tem ut munera' et digni-

tates civiles pofiint *) obtinere.

RT.

3*) Haec autem potiffimum de jure cannonico,

et romano obtinent: multa tamen ex his ufüs

et voluntas legislatorum mutavit.

Sic

pnon

tantum fuüpremi Principes, fed' etiam degati

eorum, et quos vocamus comites palatinos,

privilegium legitimandi, id eft poteftatem na-

talium maculam obftergendi quandoque. habe-

re folent, vel habuerunt aliquando.

Denique

profelfio religiofa vim habet, maculam nata-

f

litüm abolendi faltem . ad, fufcipiendos facros

)

ordines c. I. de üiï.j Presbyter,

d

$.

2552.

Defectuum moralium, ex quibus irregu-

laritas oritur , claffis tertia eft defectus li-

ä

bertatis $. 2327.

Et funt I"mo conjuges,

nifi uxor confentiens votum C

ct iU.

aft

itatis emit-

[

tat. C. 7. de converf. conjug. 2do.

Servi

3 Tf

w

etiam adfícr

iLJL

itii tantum, id eít, qui alias

oOnge

iilv

certae

liberi pácto tamen, aut alia rati

glebae,

Caput. IX.

71

vlebae,

feu

fundo colendo addicti funt

T

]]Glïe

'Foc. Titul

de fervis non ordin

Nifi do-

mini. eorum confentiant.

IH

359 demum ad ra-

N

iones reddendas 00;;2401, quousque fcilicet

el

has rationes non dederint. C. umc. de ob-

p

ligat.

ad ratiocin.

T0

4 1

UXEM

IX

oCf0L

De irregularitatibus , quac ex. defectu

(em

natural

0 [7,/:'1 £

COLI

]ae

$.

2333 Ad defectus natutales peti"weüt qm(dfuu

vitia animi, et quaedam corporis.

Et huc

jri

$.

2334-

r

Spectát aet

legitima,

fico .

ä,a

392*

Et interftitia.

fys

; UiUS

)on

$-

2333«

ïcïïl

Superfünt defectus naturales,

x quibus

d108

ouis a facris ordinibus prohibetur $. 2327

et 7

Et.hi fe tenent vel

ex parte animt,

vel

hi

W'n K

x parte coxpoms.

Defectus animi

funt

[ I]RL..

fi quis ;careat ufu rationis*) vel faltem de-

jacros

bita fcientia, de qua fupra $. »305. et Tri-

dent

Seff.

VIE «C. Xil.

ec SelL AXIE C

MNoet 'VJ

vel ut

Corporis defectus facit

munera Clerici omnino non poffit obi

re:

hrdob )

pu

fC

0

velfaltem , ut eadem absque .horrore fpe-

Is J

Ct mintidm non queat e€x CQUI

In priore cafu

talis ne

quidem .poteft

ad ordines admitti ;

Emi

e€. g. fi careat vifu utf*muc oculus, vel jux-

rvl

ta

aiquos ( nimis

igide fentientes) . folus

al]t

L

oculus finifter , quen propterea canonicum

ertié

E

vocant,

1ba€ ,

J

du

r

2

.æTrabtams XI X :

vocant, €o quod illo þotifïimum Canonem

t

Miffae foleamus legere **). Si- vero ordi-

nes jam fufceperit, et talis defectus exin

primum fuperveniat, ab illis duntaxat mu-

neribus debet abílinere, ad quae ineptus

eft factus, aliorum exercitio libere eidem

relicto, C. 2. de Cleric. aegrotant. -Ét quae

;:

modo de iis.dixi, qui fimpliciter officiis non

V

poffunt defüngi, etiam intelligenda funt de

alis, qui eadem absque horrore non pof-

funt explere, e. g. enormiter gibbofi, par-

V1

-aut. claudi.

Licet etiam ifta impedi-

f

menta de ífuo horrore multum ipfo ufu

li

perdiderint, vixque attendantur, nifi defe-

d

ctus fere intollerabilis fit.

aeterum. vid.

M

P

C. 4. de cleric. aegrotant.

*) Hanc vero irregularitàtem non tam lex hu-

mana, quam naturalis conftituit.

3V*) Qui caecitatem oculi finiftri inter irregulari-

tates recenfent, Ííine lege, , et fine ratione id

faciunt.

Nullibi enim,

quantum fcio, hoc

impedimentum eft fcriptum , et modiciffima,

ä

et quaàe ne quidem adverti poteft,. capitis ad

librum converfio, prorfüs nihil dedecoris ha-

-

bet. Nifi itaque confuetudinem defüper often-

(

evincent.

dere queant, füam hanc caufam nunquam

(

Aliud foret, fi oculus non tantum

excaecatus,. fed etiam erutus foret; caverna

li

enim ila in caput profunde recedens, jutti

d

utique horroris caufa foret, faltem nifi, quod

]

facere folent, oculo quadam artefacto inde-

corum illud vacuum expleatur.

$.

2334-

Ad defectus animi, vel fi mavis corpo-

ris, certe ad defectus naturales pertinet ae-

tas

! ;Cap?tt LX..

73

Oftei

tas minus congrua.

Haec jam aetas feu

ordi

"xo

temporis fpatium de

Uv

t confiderari vel inde

enn

a nàtivitate, vel à nuper jam füfcepto or-

m

dine.

Iam aetas naturalis ad primam ton-

|pus

furam, et minores ordines definita non re-

oj denm

quiritur, dummodo mitiori volens ufu ra.

quie

tionis, et requifita fcientia fit inflructus.

$ 1101

Ad Subdiaconatum nullus in pofterum ante

h

V

int (

vigeffimum fecundum; ad Diaconatus ordi-

1 p*

nem ante vigefimum tertium: ad Presbyte-

, pi*

ratus ante vigefimum quintum aetatis füae

)pedi-

promoveatur. rident, Seff. XXIII. C. XII.

ufi

Hos tamen annos non completos, fed in-

defe«

choatos tantum requiri, ufüs, et commu-

Vi

nis auctoritas docet.

ex hü*

$. 2335.

Aetas, feu temporis fpatium ab uno or-

eguiagi-

jofte /

dine ad alium exigendum vocatur inter [Litia,

de quibus verba Concil. Trident. Seff. XXIII.

, It

C. XI. C. XIII. et XIV. vide.

illmi

Et quidem

jtis d

ibi conftitutum eit, ut ad Presbyteratum a

js T

Diaconatu, et ad ^ hunc a Subdiaconatu ,

ofte)

ac denique ad Subdiaconatum inde.a fuf.

1quam

anturt

ceptis ordinibus minoribus annus integer

intermedius requiratur ;

nifi quod C. XÍ.

yvern

ütd

additur, necefiitas , aut Ecclefiae utilitas,

judicio Epifcopi aliud expofcat*) — .

^

j

a*) Utfumque autem tam $o priore, quam $o

* praefenti requifitum tempus juíte ab Ecclefia

n

1

a-

requiritur: ne fcilicet repente popuii chrift

ni magiftri effe velint, qui vcl per aetatem

o

"il nifi difcipuli effe poffunt. Tum maxime

Es

con-

t2

n

fæ*a:zaz'«s AXIX.

74

condecet, ut per fingulos gradus probe ex-

erciti, tanto muneri digne praeparentur, et

non a profano vitae genere ad ipfa fancta San-

ctorum unico velut fa.';w,r' aut pene volatu

1

£

S

per

i

€

tantuür,

,

GAXVV L

f

/14.

[(27

nWwm.

De Effectibus S. 9 Or

fer

[]

2336. .Ad effectus ordinum re

LUCiL

enda eft Tme

eratia, edo Character, 3tio certa quaedam. po-

teftas : quae quidem

$.

2337. In Epifcopatu, Presbyteratu, et probabi-

$

lhius

in Diaconatu eft divinae in&i'gutisx*lïs.

2

$.

3

Hic proin ofheia Oftiarii, et Lec:toz"is :

:5:

ä.

31)

Exorciftae et Acolythi;

$.

2340.

'Tum Subdiaconi ,

$

y*

K)—

Et Diaconi ;

2

3

12

Mox Sacerdotis ,. et tandem

Epifcopi referuntur..

(5'

03

t

ï

AA.

3

€

Quartae. clafüs effectus funt variae. obIh.

f

:

*

—..

i

1

ones : inter quas. refertur Imo orationis.

E

(

C

f;

)ä..

.

um penfüm, et frequentior S.S. Eucha-

Htl

aQ

ae ufüs. Atque ut bis. Clerici liberius va-

care queant,.

ar

r

1n

$

2345. Eisdem 2do varia profane negotia, intere

li

dicit Ecclefia; quae

W

2346. 3tio infuper voto. perpetuo. caftitatis: ad-

)

ftringit viros ecciefiaficos z

tl

S.

2347. Denique 4to

ipfo. habitu. eosdem:

|

quis. difcretos efífe

defiderat.

E lfä,ü';

D

*

e

; facris

|

2348. Ultima demum fpecies eorum , q:

ordinibus adhaere

»

à31ft

iic5.

effectuum. confifüit in

otet

à

.quibusdam favoribus, qui clericis comp

CUUA

pt:

quae«

P -

Cahut

Pa

hod

(»

be r

quorüm primus eft privilegium fori, et fecun-

J

e

ü SRU-

dus privilegium canónis; tertius vero eft ti-

tulus;

Privilegio: canonis prohibetur.

vt

$

2340. In Concil. Lateran. 2do, me Clericis vel

Monachus impie percutiatur, et ejusmodi per-

cuffor injurius

EU

2350. Poteft effe quivis rationis compos, etiain

mulier, impubes; folo mandato, aut confilio

concurrens,

e?*( [m

2351. Ipfa vero percufíio debet effe gravis fim-

jm pe

pliciter , et infüper facrilega.

2352.

Unde ex variis titulis excufatur.

S.

29991

Poena vero in hoc crimen ftatu&a eft ex-

'"abübï

communicatio major, a qua tamen diverfi pof-

funt abfolvere,

15j

2354. Tertius demum Clericorum feu favor,

feu obligaftio ,E)& titulus,

$.

2336.

Ex iis , quae Sacramento ^ordinis ex-

trinfecus accedunt $. 2271. ultimum eft ef-

20 Obh'

fectus ejüsdem. . Et hic eéffectus facris or-

f &[ïomö

dinibus conveniens eft .diverfus ,

et fere

fuc

TCl

jus V

ad quinque claffes referri poteft. . Et pri-

mus quidem, aliisque Sacramentis commu-

nis eft gratia fanctificans; et quidem non

5-0 r

Livu

initium ,.

augmentum ejusdem (nifi forte

Dd

per accidens) eo quod ordo fit Sacramen-

H

3 [

il

2 .3"

tum vivorum.

Per

s

«ii

dem rationem dat

2 n

au

à rü

ordo jus

gratias actuales, feu pie, re-

cteque vivendi auxilia.

n]?*nu

Inprimit infuper,

(,cw(

qui eft

GiLCI

hujus Sacramenti effectus, cha-

li

racterem indelebilem animae; et quidem di-

verii

EDA

p

76

Jvactatus .X X

verfi ,oïrdines' dant, diverfum juxta pleros-

que, aliis non nifi unicum ex Sacramento

ordinis Characterem agnofcentibus. Ethunc

effectum cum aliquibus, . fcilicet baptifini,

et confirmationis Sacramentis communem

habet Ordo. Tertius vero eidem eft' fingu-

laris fcilicet facra: quaedam poteftas,. ali-

quid agendi circa divina myfteria, praeci-

pue circa auguftum illud Euchariftiae Sa-

cramcentum.

$.

2337-

d

X

Cum vero fücra poteftas effectibus ex

jure divino defcendentibus accenfeatur, id

W

duntaxat de poteftate Epifcoporum, et Pres-

q

byterorum, et fere etiam Diaconorum cer-

f

tum eft. De reliquis ambiguum manet, an

Yi

«

poteftatem ex jure divino propriam fibi ob-

tineant, ficut incertum manet, an ipfimet

Id

ili ordines a Chrifto, vel ab Ecclefia in-

ftituti fint $. 2276. et feq *). Iuvat tamen

fingulorum ordin

cenfere.

,um munera Eïreviter, re-

COSi

*) Id maxime ordinés minores, imo Subdiaco-

qqea

natum , et ipfum etiam Diaconatum videtur

T

premere, quod nullum officium ita fibi pro-

r

ium babeant, ut eodem non etiam laici, fi

E

cclefia velit, rit

o

r

efficaciterque fungi que-

ant,

Dicunt equidem, ,,hominem nullo or-

» dine infipnitum talia munera non proprio

:

[

» jure, fed ex beneficio tantum Ecclefiae, ob-

jre ;.e. o

j

35

o

ad aram fervire, epiftolam can-

leä]

»»

tare &c.

Contra.vero eum, cüi facer ordo

. 9

Ls

ef collatus, ex auctoritate divinitus fibi

?5 COD-

*

szm; X.

77

Yony

m cohceffa tale munus exequi. * Nam hoc

mento

ipfüm maxime di(ceptatur, an e. g. Subdiaco.

nus divino, vel humano jure.fuünctiones fuas

X

peragat. Dein vix videtur Chriftus pro eo

!

Xl

munere Sacramentum aliquod [peciale infii.

JG.

tuiífe ,

quod . Ecclefia fuo duntaxat arbitrio

recte conferre poteft. Quare hoc argumen-

fing

tum etiam ipfius Diaconatus divinam inftitn-

, ü

tionem oppugnat: quae tamen $o 2276. haben-

p

tur, graviora videptur.

T

$. 2538.

Itaquö' offici

um Oftiarii eft

4 ut.exclu-

dat infideles, id eft,

nondum baptizatos:

o

7

G

excommunicatos , et per m

CLb

nam partem

id

etiam Cathecumenos

, faltem ut Sa

crificio ,

Pres

on

et Sacramentorum difpenfationi n

pof-

j

fint intereffe.

Lectoris eft

.

prophetias, feu

vaticinia veteris le

E

gis publice praelegere,

5

bi

et Cathecumenos al

"n

na imbuere.

iosque doctrina chrifci;-l-

ipln

w

jl

u n

$. 2332).

um

B

Excercifta

in

energumenis daemonem

coercet , ut majori quiete facris adflare

queant.

Acolythus vinum

5

bdiaco

aquam, et Iug

&

videtit

minarig ad Sacrificium defert.

p pm

$. 2340.'

jci, !

i que

Stlt;diacono ^s

]o t

alicem , patenam, panem,

yroprio

et vinum proxime ad Sacrificium miniftran-

0)

di, et aquam vino admifcendi, denique fo-

€,

lemniter e

j (at

piftolam cäntandi Ihunus come.

« orüo

petit.

, i

5 2341«

cold

w

[ X.

78

Iï:,tw.t,lpbig ...&

(:'

23;1'

?

a.

Dïacom praecipuus 'actus eft ]i"v:m'7

7

facerdoti facrifi-

lium

folemniter contare

d

canti

proxime

infervire

aliquando etiam

Q

1

Euchar

AL

!U*

iam, folemnem bap tlfnum :Gt ver»

du

bum Dei difpenfare.

Qu

$. 2342

NI

(t

Sacerdos. jam praecipuum , et noblhfh-

mum ex omnibus actum exercet ,

divinum

Uj

Ícilicet

10vae legis

Sacrificium 01 eundo.

q*;i

Prae

erea acacdcntc fibi Iurisdictione $. 2192.

l&

4 peccatis aofoïvu:, Sact

a-uc

f20T113

at

cum. Extremae

Y

unctionis confert, aliaque pluuma fibi pro-

!

4

pria habet.

aü

S.

23495

k

Eplfcopus infuper Ordines, et Sacramen-

H

ordinaria COn-

r

tum confirma itionis de lege

fert

Item praec cipuam aïzquum, et prout

b

moderni potiffimum tuentur,

jurisdictionem

(

proxime a Déo fibi collatam exercet, Prac-

mu

terea ex jure . tamen humano,

nihilominus

Vgl

tanquam actum Ordinis, non jurisdictionis

confecrare ecclefias,

fibi. proprium habet,

a'n.aïn, calices, ahaquc multa fane.

ä.

2344-

lam v

variae .obligationes quartam. eorum

effectuum claffem comhtuvrt

quae ex fa-

Cris

ordinibus

nafcuntur

Hae

NUA

33)-

porro obligationes variae funt, et plerum-

que

j

ET..

Caput X

49 "

que ex jure humano defcendehtes:

!

.eoquodþ

Dv

Ecclefa merito follicita fit, . ut eorum vita

fieni

aptiffimis legibus circumfcribatur ,

ui reli-

) Qu

quorum omnium norma ex offidio mune-

e u

ris fui effe jübentur, ' Et Imo ag excolen-

dum animum, eumque caeleftibus imbuen-

dum fenfibus " definitum aliquod orationis

penfum, fcilicet h

orae canonicae plerisque

D

Mi

Vi

Clericis imperantur:

de. quibus

$J

jam

alibi

tractavi.

(irmut

1

Et quidem etiam in minoribus

ordinibus

conftituti

a Concil.

oeu

lrident «)

lequéns feu confilium

p

, feü praeceptum pro

Xtrenu

fe fícriptum habent;

Ut in eis cum aetate

j

D

vitae meritum, et doctrina major accrefcat,

quod et bonor

et

um,morum. exemplum,

nofnI!

affidaum in ecclefia miniíterium,

(-Luk.l«-

lC ma-

jor erga Presbyteros, et füperiores ordines

Vr

reverentia, et crebrior quam antea COrpo-

aïa CU

m,

ris Chrifti communio *) maxime comproba-

bunt. Similia e

u

7 d

eni. Sef£. C. XIIL. fciant-

que, maxime decere, fi faltem diebus do-

TU

, 1

minicis, et folemnibüs

cum altari miniftra-

jlomi

verint, facram. Communionem perceperiu:.

dICW

*:).Tant . Senatus. confultum in caufa fuerit, ut

cleli

]

in pluribus jam diaecefibus certus: confeffio.

num faltem numerus per annum ab iis exple-

ri ex ftatuto publico debeat, qui ad facros

ordines adípirant.

Idque praecipiunt praeter

alia laudatiffima capita,

quibus vigilantiifimi

l egti!

praefules. ad

graviifimum ,

ac pene infiniti

momenti paftorale munus, et optimos felige-

) g^

"

re , et electos optime comparare fatagunt.

Certum quippe eft VileS, ac exiguae: frugis

inerce-

F)W"

€) Seff,

XIII. C. IX.

&

Tmctkatzzs— .XIX

8c

mercenarios in facro negotio futuros effe, qui

h

facrorum nullum ufum,

nullum fenfüm habe-

re videntur; quippe ad feveritatem. evangeli-

(

cam praedicandam nullos altiores cogitatus

afferre poffunt,

quam quos in libertate acade-

inica hauferunt.

$.

2545.

Certe officia Sacerdotis graviffima funt,

publica infuper, et facrofancta: unde me-

rito omnes, qui vel integrum Sacerdotium,

vel ejus partem fibi collatam habent, non

quidem ex juffu. Ecclefiae , fed vi muneris

fui

crennem facris exercitationibus operam

dare tenentur, quae quidem in omnibus

D d

zE

jufte vivere defiderantibus eft opinione

r

major

?

in Sacerdotibus vero etiam fingulo-

ris *). Et licet Ecclefia hanc menfuram mi-

nime definiat, eandem tamen vehementer

exoptat ,

vereque requiri declarat,

dum

eos ab omni grofani negotio, quantum po-

teft, fequeftratos effe praecipit, idemque

fere circa perfonas facras facit, quod circa

dies feftos confítituit, ícilicet ut toti a ftre-

pitu negotiorum vacui, atque toti ad actus

religionis liberi, expeditique exiftant. Qua-

re in primis interdicitur eisdem omnis ne-

*

gotiatio Can, ?. 9. 1o. dift. 88. Cap. ultim.

de vita et honeft. Trident. Seff. XXIII. C.

I. item ea, quae a negotiatione parum di-

ftant,

mentem vero a facris maximopere

abílrahunt, qualia funt cambium, confectio

et honeít. cle-

auri chymici, c. 10. de vit.

£ic

E

; l.

P

Cdþut X

8r

je, Q

n ha.

ric. Praeförea eisdem prohibetur venatio

vinpel

Cfolemnis faltem et frequens) 1. I, et'2,

Qgiatus

de Cleric. venat. Infuper tripudia, et fàl.

e a

tationes d) :

ufus ]

Ac denique praeter alia plura

arvarum aut certe inceflus perfonatus

C. 15. de vit. et honeft. Cleric. **),

[

*) Hi enim

juftam religionis menfüram non im.-

x fit

plentes, non tantum fibi, Ífed etiam aliis: de:

i t

erunt; et frigus fuum afflabunt il

lisg » Quos

vi muneris calefacere deberent

Jotul,

lam aliquando

innui, legitimum , citca

ficra et deternà Ten-

j i

füm in- Ecclef

Unert

ia vel ex €o deficere; quod

DoO-

bis facerdotibus tantum luminis, et

ardoris

aperam

non füppetat, ut fufficientem

jnibus

» in alios difpenfare' poílimus.;

ejus- portioneq)

3

z

^

pim(me

*) Operae pretium

faciam, . fi fuper h!ac re evx

Concil.. Tridentín. Setf,

fgul

de Keformat. exícribam.

XXIT. . Caput primum

Nihil eft, quod alios

r o

magis ad pietatem,

emd»

hl

et Dei cultum affidue in-

ftruat, quam eorum vita,

et exemplum,

ui

fe divino minifterio dedicarunt.

i

Cum enim a

tun po

rebus faeculi in altiorem fü

blati locum "con.

fpiciantur, . in

eoós tanquam Ípeculum reli

d

J

qui

oculos conjiciunt, ex iisque fumunt ,

quod

j

i

imitentur.

Quapropter fie. decet

fortem

Domini

Clericos in

j

VOCAtoS ,

1c

vitam ,

fmoresque

j

!

fuos omnes com

LA

n

Or

1

p

l

ere, ut habitu, geftu , in.

D

ceffu, fermone, aliisque omn

ibus rebus nihil

4

nifi grave,

moderatum, ac reli

n5 Ti

gione plenum

prae fe ferant: levia eti

am delicta

; quae-.in ip-

lis maxima effe

TTT-

iUs

effugiant.

[

— —— Ut

ii

quae de luxu eommeffatiopibus,

-

choreis, aleis,

(

lufibus

um

tii$

iu

f

-

iendi

—'L—' hec,non faeculax*ibus'nego-

:

5

copiofe, ac folubriter fancita

1

-

m?

p

fuerunt, ea

m

L2

ü pofterum

obferventur.

p

Et quidem

bp ura

jj (

dii'cip;inae Ccapita per ufis

CODnD-

[

d) Trident. Seff. 24. c. 12.

Tom. V1I.

P*ï

Qu

v*

Ti

nrt

GU

r

lus

A

Pt

$2

riv

C

rios, et

c confuetu:

RAT

ne ffbu ita

et jus

2

ioc mitigatum effe fmcüe ad-

hu

? ï

nm gih

€

ï

IBHC; im:

4

ied

let

;g

o

C

GiX mldc

ac

TYo

iic

iturales. vi-

attoe

am honefti

;i

31.

nam in Clericis z

A»Lv

nta e (celfa,

nt

conditione

ne

quam obtine

fario requi-

rentes tu

Alic

li

Jer

fnores

nóofttos minmum pati

potuerunt.

lr

iit haec idem cmml eodem

loco ftatuens: fi qua vero ex bis in defuetu-

dinem- abiifl le compcïmmt, ea quamp rimum in

ufum revocari — — ftudeant,

3on obftanti«

cunque «c.

bus

confüetudinibus quibus

p

&

$.

4

25

(

l

ï-/

Clericos fuos

H

Verum ne qLc fic Ecclefia

O

au&,u u

ur gïm volentis

t

ab omni p*"o

P

',51'

1olici

ï*f*/

LL QO

uiefcit.5

d

u

Lt

»

t

ab omni

531f

fio g^

C

42

r1

is

hecc

Drd

x-a.-

C UG;CL g

3,

Ir1tus

mu ifimus

U

:

l

3

Dpot

LC

ï

ï

d

65

O

)

:1.1L*£- VIE

Vi

egre conponi

ii

a

re

4v

lk

O

s efle defide-

02,

Ó

35 34.. €0s 1

er

p

jinter

ob

liga

ati

j

t

S

P

tio ]oco

fanes:sCid quod i:

P

r

Dbti

a

e

Vi qulO in-

15

refertur) perpetuae contin

.

"

L-E- 2

m

d

$

-bus

lLt

IS 1111-

)

nectit omnes;

joi

adeo uc

on

tantum H]&tï'ïüïOl ium

0f

tiantur

n

OVL

isd

em- non 1licea

U

fed

etiam

dd

contrahere -ei

d

ut tale matrimonium irritum futurum fit £) *).

bC;

&) Et quidem in

Jcclena latina (alia enim difci-

:clefia graeca) omnes Sub-

plma obtinet in E«

jaconi ex voto C&fhf&.tlb,

quale fufupændo

ab omni

ordinem m

majorem emittere tcrpntm :

actu venereo abftinere pe;pet uo oblig

antur,

facrilegii, aut certe peccati contra rbmnonem

noxam. contracturi $

five absque mat trimonio ,

five in matrimonio, etfiirrito, ejusmodi de-

lectationem quamceunque deliberate admiferint.

&

De

£) Trident. Seff, XXIV. Con, IX

p- x

Caput. X.

03

et juï

De eo quidem Doctores diffident, an haec

]e a

ls Yl

obligatio proxime ex voto, wel ex praecepto

Ecclefiae naícatur.

Id tamen omnibus eiít cer-

.x'ceï.(a.,

tum, quemlibet ad emittendum votum, vel fi

r

hoc emittere ftudiofe noluerit, ex lege reli-

jg pil

gionis caufa teneri.'

eodett

Ítinc. 2

Q

Vide con. l, et 3. di-

65 €

b-6, unic.ä de vot..in 6.

[netu»

ml

g.

2347.

lat

t

Infuper ut animum ab omni profano af-

fectu alienum.exterior etiam habitus ofien-

dat, et Clericos perpetuo defuper commo-

nefaciat: jubentur 4t» tonfuram, et veltti-

s füt

ylentis

tum fpecialem velut facrae militiae intignia

ol

deferre. Et quidem haec obligatione quan-

ifimis

tum ad eos, qui in majoribus conftiti

[»

1

&

ti,

; VI

vel fine tali ordine beneficio ecclefiaftico

p

delt

potiti funt, eft gravis *) Can. penultim. di-

o Jo0

fünct. »3. et Clementin. ». de vit. et ho-

u !

neft. cleric. denique Trident. Seff. XIV,

cap.

lx[

xc [Il

XVI. Qui vero non nifi minoribus ,

aut

jl

1 Ti

omnino fola primastonfura inügniti funt,

ad habitum, et tonfuram clericorum non

etim

U

adítringuntur **) nifi quod mox dictum eft,

tf 0b

ii

beneficium. jam obtineant.

s 9U

/*) Tales tamen , qui fcilicet fine ecclefiaftico ve-

dipie

(

ftitu incedunt, aliquando gravem obligationem

j o

evadunt, fcilicet fi'id fecreto, ad breve tem-

pus, aut ex gravi ratione fiat.

ig-.mwl"

,

l

gäoxlgm

**) lm minoribus conftituti , nifi habitum, et ton-

fi;nol'xw-

furam deferant, non gaudent privilegio. fori ,

f

41

yii *

id eft jurisdictio

il $

et potefati- politicae fub-

mi[erinf.

diti monent,

Imo., quod

iqni volunt, etfü

fors .minus

DP

probabiliter, tales nequidem priyi-

legium canonis obtinent: feu quod idem eít,

F23

qui

94

"Cractatus XI X.

qui eos injuriofe percufferit, propterea

€x-

communicatus non erffet.

$. .2348.

Ordines, qui clericos tot, et tantis of-

ficiis obruunt, eisdem aliquos. favores et

beneficia tanquam quintum effectum imper-

tiuntur, $. 2336. Et funt bina privilegia,

fori fcilicet, et Canonis; tum vero titulus.

Ex privilegio: fori Cléericis competit exem-

tio a poteftate /udicii faecularis, fiuntque

ïg

fpeciali ,

et facro foro obnoxii '"Trident.

(

Seff. XXV. c. XX. Quantum vero ad pri-

C

vilegium Canonis.

$

2349.

Innocentius H. in Concil. Lateran. 9de

ISEe —— LE

ftatuit, ut fi quis fuadente Diabolo hujus

Sacrilegii reatum incurrerit, .quod in cleri-

cum, vel monachum violentas manus inje-

crit, anathematis vincufo fubjaceat, et nul-

Md Ra . - o

lus Epifcoporum illum praefumat abfolvere,

—

n

nifi mortis urgente periculo ; donec apofto-

lico confpectui praefentetur, et ejus man-

datum fuícipiat.

Circa quam conftitutio-

M W $ory

6 u MU a — R

nem fuccedentes varia mutarunt, guorum

pleraque ad quatuor capita reduci poffe ar-

bitror: Íícilicet confiderando percutientem,

ipfam percuffionem, poenam contra hoc de-

lictum latam, denique modum, quo quis

ab eadem liberatur,

Xæä

$. 2359*

Caþut/ X.

85

a

r g 35*0.*

: Itaque

juriofüs percuffor poteft effe

*

[6)

quiscunque

mo rationis compos, five vir,

five mulier; feu Laicus, feu Clericus , etiam

s (

impuberes, c. l. de fentent. excommunicat.

$&

Et hi quidem poenae in hoc crimen ftatu-

-

tae obnoxii funt, five ipfimet percufferint,

Gu

five confilio, aut mandato fuo, et alterius

tulls

ope hujus

percufficonis cauía extiterint.,

XXe

C. 6. de fentent. excommunicat.

Q*uorfum*

et confentien-

iL

etiam pertinent faventes,

(etit

tes: dummodo tale mandatum , confenfum,

pri

confilium &c. ipía percuffio reapfe fubfe-

cuta fuerit *). Praeterea etiam is percuffor

fuiffe cenfetur, qui percuffionem fe início ,

nomine tamen fuüo factam, exinde ratam,

l.2

Ü

et acceptam

habet.

de fentent.

r

Quj

»

excommunicat.

in 6.

Imo, qui eft rigor

r

legum contra delictum iftud, nequeille ab hac

poena (in foro faltem exteriore et ex prac-

ij

; n

fumtione) immunis manet, qui dum potuiffet,

retts

percuflionem Clerici rot impedivit: nam pro-

yofto-

ut loquitur C. 47. de

Vilv

ónte

nt excom. eos delin-

mat

E

quentibus fgvere interpretamur, qui, cunt

tb

pofünt, manifefto facinori definunt obviare.

yoru

*) Si enim imperata percuffio cafü, ,aut quacun-

fe d

que ratione fuerit omiffa,: aut fiquidem reapfe

facta fit, ea tamen non vi imperii, aut con-

oU

filii etc. tui facta $t5 poena hàc non invol-

T

veris.

Übi etiam graviter advertunt, malum

quis

confilium , et mandatuni zetractando quemqüe

alteri ante deli-

fbi confülere pofíe, fi mó

€tum executioni datum retractatio baec inti-

a

2350:

nfetuaï ?

—

96

Tyractatus . XI

»

metur, Et quidem mandatum facilius , quam

confilium tam in caufa hujus,

quam alterius

cujuscunque peccati efficacia fua defhtw pot-

eít.

Si cnim juífionem tuam irritam elle al.

—— — UOR F ( B

teri denuntiaveris ,

ille aut mox ceffabit ,

aut

certe

non

tua auctoritate, fed ex propria ma-

rationes

litia perget.

Sl.veto corbu üeris ,

impellentes docendo ,

vel viam

et rationem

m;cc*]dx oftenderis ,

hoc factum

tuum caufa

M —

mali, et via ad injuriam effe perget, etfi poe-

nitentia ductus alterum dcboxrcus, injuriam

inferri nolis,

confilium

male. fnggeftum re-

tractes, te dictorum poenitere denunties, etc.

Alter vero nihilo fecius ratloqes a te fugge.

GR

——

üas fequitur.

5.

2351.

Tpfa vero percuflio debet eífe fuadente

dmbolo 13535 10 61*

debet effe graviter

injuriofa, et quidem quantum ex titulo re-

ligionis iniqua.

Unde ab hac excommuni-

tione liberat omne id,

-quod a peccato

facrilesii excufat

Quod ^fit Ivo,; qui reapfe

non npercutit

et quod. percuflioni aequiva-

let ;

violentas manus Clerico non injicit,

E

g.

quia ictus, fclopetum, baculus, fe-

fellit ; quia ab altero impeditus fuit.

9 do,

Qui nefcivit hunc. effe Clericums vel ü ig-

noravit Clericum percutere eífe facrilegum,

aut füb poena excemmumcatioms pï'()hlbl-s

tum.

Infüper.

*

i

—

$.

2352.

" Ab hac noxa excuffant omnia ea, quae

hanc pereuflionem. juftam, aut fütem non

gravi-

Caput

:Ae

07

UR

In leve enim pec-

graviter iniquam faciun

TIIÓ

LELQUS

catum

(*"1'

non

lx,ta

u U.H'

D

Ur

wvis ^adeo — poena

[

Lid

H"

es" 1unt

j "o

qui

fefe

CODU"

gt d

(,L"l U 1*'*"1?1&

9

1 l lf"v*'n

ii

ÀGu d

ni dä,;

od

[abal

ä unt

do

CUI

UP

im a:Clerico

5

5

?(

UT

(*11

112 4

:S

üre

ec. COLFECL

i

Onis gT

tia eundem per

tOR

Ü

al

ïz!lü

U int

[Sc MM

Pra

vl

atus

mocderator C«c

du onetd

Qui leviter adeo perci

ä

iunt,.vim.interunt,

m CUU

orata

ut haec in

UU

etiz

m wahxd

Vàidcua

l(:ij'*.*f]ï e

eti o

Q (

cle

rj

ali Ir*wc; effe. cet

df?x

jxk—

atur-^).

'*()

L9E

Qr-

10j

Arg

ii

f5

O

fed

n,«g-w.

DLV

i

r'

]:i

ï..

E

S

d

Qs

ít

gravi T qu.hOClu 5

1e5, 6u

ra

130

at

Uvu

im

non

hbe"«'o, et qui ad lethale

E

grP

Z

lci

ï

AXGEOY

fuf

(, 8

| quopiam . fia

f*1Y 0 YS

a )

22;*

percuffio

ma Gaividi

r in

eno

LEIiiicd

IH ,

:

1de

conftitutionem i

OQ2an

A2 €44.

A

PL

m, et levem.

T:.

íle

(f?f p kIC ïü!;ï non conter!

tam $

q

ao

l^g

€ d-

sdentt

He

CL

^OUIS.

ïl tatmmen tne

lioctis*

fY

«

"

enor-

taVIU

um ob A

2

Det

LARZEA.

Ài

o falis cuntnr CO

iA

;chc" e

m

n-

CU

)d ab ea:

4*1

z CR

E

10

m,

d

publi ica,' etm

d

Lh

per c. 17.

de

et

;pifcopus queat abfolvere

4*

fOul

C ..k,x Liir

muu.ca-. *

m(/ol 10 JC(. men iu.u »

etfi

Has e

An-

pecca*o

dicta.,

lebet effe f'"a"(ï i

ccatum ,

MM

com 1["4);1

atio pro ea. non

M ;Hngwpf*

e€.

| l'ea

[2

req I

fi quis ex levi ira Clericum fibi mo äwwu cü-

1Tné

bitu, vel manu a fe re

Ll.'J

Veret etc.

An vero

]nuclh

oTta

et quousq

ïuaw conftitutio fit ufu rec

L!JL(A ,

f

m

(

Vi aak. x fingulorum locorum mo**u IS , f.f ü

n

confi i*?..x,.wise n

et

vu

tendum . erit.

ïl

ULGll

e

iïi-ïl

/

f

bané

ixluïü

etem pene

ignotam plerum

uiLo

11

(;1

hon

atten

VL o

]eü'ïmu

^

.*5 Caeterüm laec percuffio eft non nihil am

H

plae

grohl

ürfihïn,m,idfh:a E

non enim Ífub ea intell:

fola verbera, plagae, aut Vulnera' feu eham

quaevis Clerico illata vis, e.

t

o

fi pet g *"*8" eium

wum um vi det

ili'v

1neafi

[ ;2 U

ir, confpuatur, fi veftes

qü&e

quibus modo indutus eft, dlfcmum'-m

dzbu

Non tame

n

i DOH

aut luto impetatur etc.

Fa

VOX

gmï li

.

Miifit u

88

chzctatzls XIX.

vox percuffio füb fe continet, alias etfi gra-

X

viffimas ,

non tamen ipfi corpori illatas inju-

rias. Sic/non excommunicantur, qüi aedes,

p

à

veftes, quibus.modo non eft indutus, in odi-

um Clerici deftruunt; qui voce, fcripto gefti-

[

bus eundem turpiffime derident. etc,

$.

2353.

(

Poena $.2349. in facrilegos hosce per-

[lv

cuffores eft excommunicatio latae fenten-

[

uae , fPontifici refervata. C. 29. cauf. 17.

q.4. Ab ea tamen poffünt abfolvere prae-

ter Pontificem I"e legati a latere c. 20o. de

fentent. excommunicat. et Nuntii Apofto-

(l

ij

lici per idem cap. :do, .. Epifcopi, fi per-

ü

[

l

cuflio fit occulta. Trident. SefD XXIV. c.

N

Vl. vel licet fit publica, fi reus ex gravi

(IU|

caufa non poffit adire Pontificem C. 26. et

hr

58. de fentent. excom. quales per capitula

for

14165.9, Ur.7 P55 96. et 20. " eodem fituL

qu

tot. fünt, ut vix füperfit, qui ab hac re-

Of

k

Or

gula non fit exemtus:

i.,

aeterquam quod

al

1

aliunde fpecialis licentia ab Epifcopo, vel

I

reo ipfo fatile poflit . obtineri.

Infuper

Tie

Epifcopi .jure ordinario abfolvunt ab ex-

i

communicatione

ob .levem . percuffionem

inc

W

$. 2352. *) ab aliquo

—————

urfa.

Levis autem

d

ea eX declaratione Ioann. XXIL in laudat.

dg

conítitut. eft, quae, etíi pet gravemi inju-

o

riam facta, nullum tamen, fui indicium ,

Qu

feu maculam. reliquit. atio,

Ab hoc vincu-

Ve

lo abíolvunt viri quorumdam ordinüm re-

erno dunta-

Do

1igi0f01'um, pro ;ïorq tamen int

Ó

xaf,

LA

Caput X.

69

H g.

18 nj

xat, et fi delictum , fit occu]tüm: idque vi

| tedes,

privilegii defüper conceffi., Demim

A

i

t-in

3 od

articulo et periculo mortis quilibet.ficer-

p g

dos rite abfolvit; ita tamen,

UC recuperata

fanitate,. vel periculum evadens, t alia

excufatione ceffante, .éi debeat fe fiftére,

cui extra mortis periculum abfolvendi po-

e

teftas competit. C. 15, 26, et 58. de íen-

fon

eQu

tent. oxcommunic,

f v

$.

2554.

j

o t

Tertium demum favorem ex facris Or-

LpO/ZO

dinibus redundantem $. 2349. commemoravi

[ o

j r

titulum: licet etiam ifte utpote multüm one-

W.

Cl

ris habens, inter obligationem, et benefi-

si

qV

cium anceps fluctuet.

Iuvat autem hic ver-

»6, €

ba Concil. Trident. Seff. XXI. c. Il. de Re-

pmtuw

format. adfcribere: |,Cum non deceat eos,

3

i ]tlü

qui divino minifterio adfcripti funt, cum

!

ordinis dedecore. mendicare

?

aut fordidum

l]8

c;

J

aliquem quaeftun exercere: — — — fa.

tuit fancta Synodus, ne quis deinceps Cle-

pa

ricus faecularis — —— —— ad facros ordines

jb

promoveatur, nifi prius legitime. conftet,

j

eum beneficium ecclefiafticum

ont

; quod fibi

3utem

l

ad vietum honefte füfficiat ,

dere.

pacifice poffi-

qud

u

Id vero beneficium

refgpnare non

D

n

poffit, nifi (acta mentione,

quod ad illius ti-

um

tulum fit promotus. — — — Patrimonium

/

fit

Vvero, vel .penfionem obtinentes ordinari

».1

pofthac non poflnt, nifi illi, quos Epifíco-

j

nf

H w

umendos pro neceflfitate ,

pus juhdicaverit afÍ

j

Fs

vel

N

.

Ó

JV(:ZL!.!LU;: Aj.:ï-

"

-

^

n**

vel

comm

111

*1

te

CUP

-

b

l'&

Jcn

um

uárum &e,

TL

trip

i

icem

a

cgf* fcr'pta.

Ex quo

ïp'

tituuium

agnoi Íct.

quorum primus

elt titüe

E

lus b æ neficii.

Siï

un

et

d

us

titulus

pa trïmo-

nii vé

f'ï fcilic

£

vel.ex propriis

] penfionis,

Tew

bus

X 0

&

m reditibus hone-

bonis, aut certe quit

£X

:

ï'*'l

/

fte fuftentari queat.

[2

rl

u

Cii. tïthh.x

iU-

f

£X

:,1

154*

[

feflionis religiofae,

]Ps

identino (j

i

"Ctx,ï

111 1(*-7:"«

iiJ&JA.AV

cite

alia. jura) eunfkm in eadermm feff

11

(

lCC

u

E

s

-

amofac nte, dum pro folo clerico

ri titulum beneficii;

vel patrimonii requi-

Ti

nE*

f

cha

p

ifüett 1dme if

4

*) Ouartum genus tituli

iM

ventum,

in noftris DLOTIBU ls

:EU

2que

nti H:m"*u,

an

0p

et omnibus confideratis, noftris ec -clefiis pr

[

1?9»81«4['10 m. vo C"*'"*'qïjc ïïtbnlk menfae: (LL;[II

iu:me

vel comm

"un

VULEI

itate

€S ,

u

)9r t

el

divites privati

pi

füb (,e' tis ab Epifcopo requifitis conditionibus

M

H '-r*q,

aut con

A^t

ik

33

tututa

infuperin bono quo-

fidejt

IDUIL,

dam immobili hypothecà cavent, de Clerico

evertum

honefte fuftentando ,

1n eum

tamen

folummodo,

fibi

quo: Clericus; fine' dedecote

ipfi provmcm non. poffet,

identini ffzcde col

lilud etiam ex verbis Tr

ro majo-

ligitur, qaoa talis titulus non niii

ribus ordinibus ï'c'mr*a*ur- dicit enim eadem

o

nant

feifione

et capite: ad facros ordines

ö

etfi omnes. ordines u;t faeri , in wxe tamen

receptum eft,

1t ordines majmes ob 1CIBDBG*

|

votum caftüitatis fimpliciter facri dicantur.

j

j

L

A

(

TR

daE.

-

jm d

fcripà

TRACTATVS XX

[ t

atritje

DE' SACRA

nnan.

IVLIS

NTO MATRIMONII,

Dropri

; hone

p

lam fane dxifpgztandi materiam prae-

lus x

l

ens nobis negotium praebet.. Nam

aliqua circa hoc capita ex. jure naturali funt

(

ia vv

ftt

]

controverfa :. et longe plura. ex jure hu-

mano, eoquod leges humanae circa matri-

monium- plurima conftituerint, hancque cau-

ne 1

fam.tot impedimentis implicarint, Ut pár-

citatem in ferendibus legibus hic. quoque

j

Optare detur. legibus tamen, quamdiu ex-

i

tant, omnino deferendum eft, ne unam

$p

pro arbitrio contemnendo

ditiona

omnes in - peri-

ov QUU:

culum conjiciamus.

uU

DW

we C;

Iexel'L

-

SCAPVT I

"unta J

e. t

De confenfa ad. [pon[alia fequz'/z'ta.r

ycile U

li

o ff

p a*

2355. Plura oportet diftingui circa'matrimonium,

ntl

ö'

22356.

Ác primo quidem fponfalia

$

e u

$.

2357.

expendenda funt,

2358.

At fint legitima .x. omne impedimentum

a

dirimens, aut perpetuo impediens abeffe debet.

2359. |Dein 2. debet effe promiífio mutua, li

-

bera, immunis a vi, et evoce,

ä

2360. Et

debet.

quidem 3. figno externo manifeftari

$.2355.

r

t

92

Tracta;zas *X.

$.

2358.

Ut in negotio hoc quod ampliffimum,

et frequentifümi ufus effe folet, ordinate

pergamus , quinque aut fex velut gradus

confider

M

*5

re juvat, quos, quia non fatis dif-

cernimus , totum redditur obfcurum.

Pri-

0* itaque. loco dari folent /penfalia, cum

fcilicet duo futurum .fibi matrimonium pro-

mittunt.

'TTum vero fequitur et /ecundum

gradum conftituit contractus snatrinonii, quo

íe mutüo in conjuges recipiunt: et in ifto

contractu juxta ea , quae inferius dicam,

Qu

iii

nfi-

feptimum novae legis facramentum co

lii

ftit.

Ex ifto jam contractu f£ertioloco nat-

W0

citur jus matrimonii , quod eft perenne

a

quiddam , et ítatus aliquis , quo conjuges

actum matrimonii mutuo exigere jure pof.

funt. Hoc tamen jus non eft novae legis

facramentum: licet myfterium fit, quo unio

abeft; cum anima jufta fignificatur. 'Quar-

to0 jam venit actus matrimonii, quo conju-

ges fuo, quod habent, jure utuntur, et

generandae. proli dant operam.

Ex. quo

dein. actu oritur quinto loco ftatus matri-

QU

monii éonfummati, qui prorfus non poteft

Mi

folvi: ab ex inftitutione divina eft fymbo-

aQ

lim illius conjunctionis, quam Chriftus ha-

Vür

bet cum: Ecclefia, prout inferius ' dicetur.

T'üm

Sext

jàm locum occupaf proles inde naf-

citura ,

quae ex rece

pta doctrina eft finis

gmatrimonri *3.

&) Dui*i-

Qu

Captt I

93

Is

L/

b

E

) Dubitare hic liceat, an proles ad indolem

matrimonii moralem pertineat: quod matrimo-

firtm,

xii fit effectus phyficus, lubentiffime conce-

yrünite

dam.

Nam matrimonium quoad totam natu-

gradï;g

j

ram füam, et quoad omnia jura, paucis quoad

ts d

!

totam naturam moralem abs omni prole dari

poteft. Unde arbitror, prolem effe finem con-

X

j, CUl

jugum, non ipfius conjugii, utpote quod in

actum conjugii,

non ipfam prolem definit,

m

IÜ

puta in exiftimatione. morali.

jl

| lil

u

/

li

$- 2556.

n

(

Primo itaque loco fe offerunt fponfalia,

diciD,

(dl

quae definiuntur, quod fint futuri mairimo-

nt

00

n

ni mutua, ac legitimd promi]ho, quae defini-

tio magnam partem [fumta eft ex can. 9.

y v

j

cauf. 3o. q. 5 *

percnne

p

*) Tractamus tria de fponfalibus in vulgari figni-

ficatione acceptis: nam aliquando , rarius ta.

yte p

men, ipfüm matrimonium legitime jam con-

j l

tractum , fed actu.conjugali nondum confum-

T

qmatwn vocatur /pon/alia de praejenti , dum

ufitati nominis fponíalia vocantur /pon/alia de

]

bun

(ut-

futuro,

) Con]:

ür, n

! -5'. 2797

y q

Iam citca fponfalia notare oportet ea

gnat*

quae eis conventunt, fcilicet. naturam , et

effectum eorundam, tum ea, quae eisdam

pote'iï

fymbO'

adverfantur, feu rationes , per quas diffol-

ts Y

vuntur omnia vero hoc. ex data fpohfalio-

rum definitione fere intelliguntur.

ficet

dg no

$. 2358.

t fj

Ex noftra jam definitione deducitur-Imo,

egitima fponíalia neceflarium fit,

J

quod ad ]

ut

91

Trac! ,.i.izfus AX X.

N

^

^

L

ut ex parte fpoi

iicc

H

fa

rum nullm impedin

H

IU

l

;

tum dirmnens, aut perpetuo

!

l

obibens

C

te-

;

turaii

neat.

Nam ad omne pactum jure n

341*

omitti

ur,. fitin

requiritur, ut id, quod

k)*k

poteftate promittentium , et fimul ut id etiam

ï

1

honeftum

ac . per 1e.j6

r

ftum

fit.

Nemo

enim poteft fe obligare ad impoffibile,' aut

lam- fi impedimentum

ad aliquid iniquum.

dirimens*), feu tale q

1

v

;.

O imatrimonium. irri-

2

tum redditur, interced

matrimonium eft

^Ó

ixG

impoffibile

fi vero adfit impedim

im pro-

hibens, matrimonium efífet illicitum :. et fic

ref

promiffio fponfalitia fo

ivu

de- caufa impoffi:

bili, aut iniqua, et projn./foret promiflio

nulla.

Sic fponfalia pofteriora,

prioribus

nondum folutis, funt nulla: deberent enim

fidem alteri datam fallendi obligationem in-

ducere.

*) Pactum de petenda diü/pen/atione, id eft con-

ventio, qua fponfi legis fibi obfiftentis relaxa-

tionem petere promittunt, valet equidem, fed

non in vim fponfaliorum.

$. 2359.

Quia vero fponfalia conftant confenfu,

ideo quod intelligitur Ilde, ad fponfalia im

animo requiritur voluntas fe obligandi, et

exierius neceffaria funt figna hanc volun-

tatem teítantia.

Porro- confenfus ifte. de-

bet effe mutuus *) liber , ab errore ,

a gravi, et iniquo/ metu alterutri. fponfo-

rum incuffo immunis T1)-

*5 Hanc

RE

TAT A

NX

(

:

IU

)

ïh'w" enim qruzïu-vm ad Ypoh

lia jur

a

GU

?U L!.

G(,u AU.UO reaq

irünt ;

uno e

n

H

[8

e

!

1

le te

te,

(.)L a rtero ('U

V U

pv

deceptan

*o

Lk..,

r

ni

l

il

f

re

m

[

fall

puv'tft ite, dazbäigr equidem obligatio

non

tamedx

ML W

(Lin.ä.

bio tamen repromiliito

1üteii

itur

[ei

1la

AV

,j n ajn

oerm

C

]e

dl

[e]

10 lC

[e)

faris,

€t

iine re-

cip

?POn

i&

ODiivSat

Oone

io

it

fi

Yel

obítringere cenfebar.

:.:

1

**). Promifüio eft a

mo

ralis

üu

a

lis

fine liber

?. QU

tate

(Nn

£.

iT

T

f

U

iaila

ante

[

ent

M

Cco

1D

ä

;j:

L

1

H

n

1ept

fY

a

th

40n

iuri 1

H

l

E' Ua

n

u

(/*1

- 5

A. i

L.

ïL 51) ,r)

in (.

a

H

n

"

1

Nam

ï

D1il

JAU

nu

n

Ls

a

um

ul

N]

f

Pa

nv

? VL

1:/1.1] h.n.ïk is'adeie

cenietur

ütt]

»N

A.

Jaii fi

[

í

or iit

:

ca

TV')I *f on:

$

"

pactum

jure

:

fu

11

LE

1 ei

uti

I

L

) .

n enitn O'W

[60

'ïfr»

ïhs

Ifrpot

rh

ae

in Hem, 11

i

ä

;ll

Grc

velit m

:.

tri nonium

komilh

et

;!

Jäï

ï fOHïl*'F'

fe Caja fubftituat.

Si

Ox *an

ve

ro error

XCLLL

NU

Circa

quaiitatem.. perfonae

J

e. g. nobilitatem ,

ivitias , mm confenfüs erit

Tt em«

l

!'ra

f

1111'0

natt

Al d

e

null

*39

fi ea qualitas in. condi-

mem Il

tionem

adducatut :

e

£

promiitío $101 qmairi.

nimoniam , fi fis dives.

Si vero

qu m,ta«,

circa

j er (

quam erratuür, m Cf)nüu.f)ï*eïïl non fit adducia,

talis

tamen exiíta

?

ut ea cognita fpondens

'D €]W

nunquam c-nh,lä.hm fuilet, « tunc' vel per

ndem L

"!

I

el ;telïh.zm

Ut

5., vel a folo f'ïomo, qui de-

cr

*

ceptus

i hiL -

fponfalia refcindi poffunt.

vid. c.

po m

f

Gc excéption.

2

Sed

*

1

l f

; li pars decepta errorem, et vi.

pfenli

tium aiLerius

ante matrimonium FUPL]UQHI ne.

Íciat ?

falia i

Num ]wm hujus guara.debet id mani-

felLuI & ?

Atque

m bdl

Ddïa :

PJL

ueæptum manife-

vo

U

frandum effe iamlv patm, fi is futurum matri-

monium grave red

diturus

fit: fecus vero eun-

ifte *

dem retme " Doiïe

communis ufus docet

Iu

4

ln

d d

rül

cet pars altera ejus

H

nodi vitium forte nefciens,

n

von

VVR

fp0i

IU

9b id fponíalia diffol

e poher

"VUk) Metum egr axem pariter, et iniquum quantum

ex jure naturali pacta non reddere irrita, do.

2

r3Ni

cepo

v

*

Mp

Tractatus .XX

96

cebo alibi.

De jure tamen humano talis me.

tus matrimonium facit nullum * quod proba-

bilius etiam circa fponfalia verum eft. — Vid.

t

l

6. de fponfal. ff.

p

$,

2360.

I

(

Quia vero fponfali

14

funt promi]fo, quae

In

non ligat,

nií

t

fit acceptata,

et acceptari

t

non pOtcït, nifi

quibusdam fignis prodatur,

fe

ideo infertur lll:io

quod plomxiho fponfa-

Q

litia exterius feu verbis*) feu aliis **) üg-

1119 n.dhïïgl Ldfl

debeat.

*) Verba jam talia vel funt clara ac certa,

et

nulla ex

ceptio, vel jusjurandum de. centraria

intentione admittitur.

Si

Vero

verba ex-alt-

mítantia fint dubia,

qua circu

et tum vel ope

x

juramenti, vel fi hoc fieri nequeat

caufa in

favorem rei decidenda erit. C.3. de probation.

hi

**» 'T'alia funt immilfio annuli in digitos,

donas

Q

tiones. fponfis ufitatae, actus turpis cum ejus-

mn(u

muliere |confummatus ,

dummodo alia

fe

iU

fiq ».m, etfi dubia, de matrimonio accedant:

folis enim. haec non fuffüciunt.

Md Gu T

d

de praefumt.

u

Din

CAPV T- TE

ex

(

De . effectibus | [ponfaliorum.

i

h

$.

2361.

Ex horum definitione eruitur '4. obliga-

pe

tio ineundi matmmomum, et ilud non nimi:

um differendi.

e

V

if

1:1

Lil

a urcent;

$.

22362.

Quam obligationem vatia aux

Md

2363

Übi etiam de arrhis,

tio

;

2364.

Et POCDLS conventionslibus fko identigm

praecipitur,

s

Caput" I[. !

97

Jis me.

E

:

$.

2361.

| probt

m

Ex definitione fponfüliorum eruitur IV t

Praecipuus eorum effectus, qui eft obligatio

ineundi matrimonium , nifi jufta refiliendi

ratio, deinccps. 'emergat.

Proüt etiam /ecun-

darius eorundem fponfaliorum effectus ex-

, Qu

tpat

inde intelligitur, qui in ea obligatione cón-

tinetur, qua. matrimonium jufto diutius dif-

ottit

ferre, vel illud arduum reddere, vel deni-

fpoti

que omnino impedire prohibetur *).

*) Alius. quispiam fponfaliorum effectus eft im.

pedimentum

publicae honefitis , de quo in-

tu, &

'

ferius agam.

[

]

i

CWNF.

$.

2554.-

vd W

cautt

In fubfidium. fponfaliorum , et obligatio-

robutio

nis inde exortae facit auctoritas ludicis,

j

qui fponfum inique renitentem primo qui-

dem

) 6

monere,

et deincops inflictis poenis

jjo 9

cogere .debet juüxta . ordinem a concil. tri-

xunt: *

dentino 4). —Huc etiam pertinet exactio pre-

[' C: Ih

tii, quod perfidus fponíus vel ex fenten-

tia judicis, vel ex conventione fponforum

exfolvere tenetur *).: Et licet pars inno-

cens nullatamus pretium, fed abfciffe ma.

trimonium exigat ,

judex tamien mulctam

0

Ju

m

pecuniariam recte .taxahit ,

hi ex eoseto

þ

J H[IIIJ

ejusmodi matrimonio infauftus exitus prae-

videatur .C, 17. de.fponfal.

Multo magis

getlii

id fieri debet, fi pars inhpocens per conven.

tionem tali compenfatione velic effe contenta,

jeDu'

* 4 ) 'Ta-

Tom. V1I.

G

d

5

Tractatus X X.

95.

"7 'Talis vero feu poena,

feu arbitraria compene -

C0

fatio non datur pro

facramento . matrimonii ,.

us habet, fed pro

de

ad quod pars innocens j

ha

aliis detrimentis ,

quae o

b diffoluta fponfalia

eidem . imminent.

Imo etfi nullum difpen-

M

pro fola imjuria compenfatio-

d

dium patiatur ,

nem recte exigit.

Nam pro injoria fatisfieri

100

debet, etfi vel nullum damnu

m exinde fit. na-

pa

tum, vel etfi ab alio, aut per pro

fperam for-

COq

tem illud compenfatum fit.

]ra

$.

2263.

Huc fpectant arrbae, ac poemae comventio-

Whiles, ex prà

evia fpondentium conventione

D

conftitutae.

Et quantum ad arrhas dans

easdem perdit, íi inique refiliat, vel fi fi-

dem fervaverit, recipit *). .J4ccipiens vero

E

arrham alteri par

ti fidem. fervanti vel fnn-

vel reddit duplicatam,

fi ip-

fliciter reddit ,

infringat.

ö.f

famet fidem fine jufta ratione

j

fponfalia ex jufta caufa folvantur,

Quod fi

omnes arrhae ad. dantem redeun.t.

Vid- lo 3)

$2

et $.. C. de fponfal * .

*y Ufus in noftris partibus habet,

ut matrimonio

2

fecuto arrham accipiens retineat. .

Ab arrha

fecu-

differt /poujalitia largitas

.

?

quae non in

ritatem. fervandae fidei,

fed in fignum amoris

datur, quae multo magis penes accipientem

fecuto matrimonio remanetq.

Qüo

Vanj

$.

2364.

pact

Denique poenae comemimmles ab utra-

Qu

que parte in fecuritatem fponfaliorum quan-

hf

doque ftatutae ab arrhis in eo folo diffe-

ï.()m

runt, quod arrhae tradantur, poenae vero

eon-

n

Caput 'III.

99

)mpen,-

conventionales duntàxat promittantur. Un-

mmoril,

d p

de eadem circa has jura, quae circa arr-

poníala

has obtinent, et quidem

(lne

pro folo cafuü per-

enito-

fidiae: nam fponfalia ex j

ufta caufa folven-

da nullis poenis firmari

permittunt leges:

atisfien

nolunt enim , ut m

f n

atrimonia folo arrhae

um (it

perdendae,

4ut poenae incurrendae metu

.

coaleícant ,

dum ali

as eX legitima ratione

praeviae. fponfiones

folvi poffent.

vt

CAPVT Ill

entiott

; dii

De adperjïs Jponfaliorum ,. feu. de legitimis cau-

gf

Ji$ eadem, difJolvendi.

9]]s WO

9 2365. Sponfalitia obli

vdf

confenfu ,

gatio 5. tgllituxï mutüo

, !f

$. 2366 et 67. Alterius perfidia,

jtit

$. 2368. Denique omnibus i

Jyantt

leges ftatuerünt.

lis, quibus illa tolli

"M

$. 2369. Qualia fünt generatim Ea,

quibus

cognitis fponfalia non fuiffent in

ita.

prius !

glrimoP

$. 2370 — 74. Quae ipeciatim recenfentur.

jp a

jf

g

$

2565.

; a

i

lplen

Cum fponfalia fint promiffo infertur Vto

quod eadem per omnmes illas caufas diffol-

vantur , quae ad diffolvenda

quaecunque

pacta jure naturae valent.

Iure autem na-

p i

iib

turae pacta folvuntur confe

nfi, vel alterius

T

perfidia.

I

am confenfus liberat ab obliga-

.

üone pacti vel a]teri

um tantum, fi is ad«

g "

Ti

u 3

'lqtl

qu

quifi«

d1o06

: aTyactatus XX

be

quifitam fi

bi obligationem remittat : vel l-

u

berat utrumque, fi mutuo

confentiant. Por-

er

bis vel factis; ex-

f

ro talis confenfus vel

b

primitur e. g.

Siquis

religionem . ingredi,

vel perpetuum ca-

d

facros ordines fufcipere,

CO

ftitatem

fervare

voveat.

Per haec enim,

Per talia tamen

oftendit, fe nolle nubere.

m ab ob-

partem alteram: non tamen feipfu

ligatione contracta liberat t

humana fcilicet C. 7. et'8. d

e difpenfa-

f

.H

Jura

ftatnerunt, ut impu

beres fpon-

jai

tion

impuber.

falia

forte contracta ante

pubertatem comple-

tam

ne

uidem mutuo confenfu,

completa

Ia

ffint dif-

vero pubertate etiam fine ratione po

füe

folvere.

TX

$.

2366.

4

t

tà

Perfidia vero , qua fponfalia folvuntur,

tempore non

f

datur, quando eadem jufto

implentur, vel quando

pars

alteri cuidam

-

diutius non implen-

adhaereat.

lam jutto

tur, fi fponfüs absque licentia

alterius diu-

diu nmi»

11j

tius abfit,

vel alias matrimonium

mis differatur: nifi in. moram hanc extra-

Iieg

intrvallo

ordinariam vel ab initio , vel ex

fo

confenferit.

Certius vero, et majore ra-

qf

perti-

(Ut

tione ceffat fponfalitia obligatio . ex

dia,

qua pars alterutra al

teri cuida

m ad-

lat

Ctu

haeret per nova fponfalia,

vel per fornica-

tionem.

Porro haec vel eft confummata , t

foh

facit partem

innocentem fimpliciter liberam:

n

vel eft incboata per ofcula tactus

aliaque

Ti

faeda ejusmodi initia.

Et quidem talia ha-

-T

^ bentur

Ier

Caþät HI

rel l

bentur juxta omnes in fponía .adeo inho*»

Por

nefta, ut Ííponfus mox refilice queat: in

p a

fponfo vero idem, obtinere probabilior ha-

bet fententia.

g

d

Tales enim contra regulam

i

defponfationis veniunt per ar

g

umentum— ex

a

It

C. 25, de jurejurand. petitum.

tl

)9

$ ::2567.

Alterum perfidiae genus quo ad hanc cau-

d

eti

fam funt fponfalia cum alio inita, prout antea

eg IU

jam. dictum eft. Per haec pars fidelis mox

comh

efficitur libera , et pars infidelis obligata

gmp l

manet, nifi ipfum matrimonium jam initum

j d

fuerit. C. 1. de fponfal.

Si tamen . matri-

monium tale morte : conjugis exinde folu-

tum füerit, priora fponfalia, fi pars decep-

vonta

Jl

ta lis infiftere velit, revivifcunt, aut potius

ye n

ftringere pergunt:.

u)

5. .2368-

lmp]f

i d

Demum cum fponfalia fint legitima pro-

T[|o ultima confecutio eft, quod per om-

jy f

extit

nes eas rationes ceífent, quas ad folvenda

u

Íponfalia leges probarunt.

Et tales vel a

i

ye f

cafa, vel à [uperveniente impedimento Ooriune

e

tur.

Dicitur ab impedimento — fuperveniente ;

jm ^

nam impedimentum , quod fub ipfo contra-

ctu fponfalitio jam aderat, fponfalia non

orne

Tif

folvit, fed jam ab initio irrita reddebat.

Omnia enim impedimenta, quibus matrimo-

bera

jl

d

T

nium vel nullum, vcl prohibitum efficitur ,

tollunt fponíalia, -

f J

bgmll'

G 3

s- 23620

102

Tractatus XX.

c—-.

$

2369.

Iaþmf cafus fponfalibus adverfus poft ini-

|

ta fponfalia vel primum emergit, vel antea

jam exiftens ex intervallo primum refcitur.

Quae quidem ad folvenda fponfalia eodem

modo fe habent, fi tamen pars altera mo-

leftam ejusmodi circumftantiam vere igno-

raverit. 'Talis jam cafus ad folvenda fpon-

falia füfficiens generatim eft omnis illa cir-

cumítantia, qua praevie data, et cognita

pars altera in fponfalia nunquam confen-

[

fura fuiffet * ).

i

*) Quod autem ejusmodi caufae valeant

ad dif

n

folvenda fponíalia, ex legibus humanis dein-

Abfit enim , ut di-

(

ceps allegandis obtinent.

1

camus, quodvis pactum de jure naturae cor-

ruere, quoties eae circumftantiae emergunt,

1

quibus antea datis, aut cognitis pactum quis

nunquam iniiffet. Vel an forte venditio e g.

frumenti heri facta erit nulla ex eo,

quod

quis hodie pro eodem longe majus. pretium

n

offerat ? . Certe fi hoc fciviffes ,

frumentum

f

heri pro eo pretio nunquam vendidiffes, Om-

nia pacta valent, 'etfi caufa pacifcendi, aut

El

quaecunque Ífpes defüper conceptae fallant.

b

Ab hac regulà unica datur exceptio, fi nimi-

rum talia per modum conditionis fint pa'cta

adjecta,

$.

2370.

Itaque cafus aut moleftia necans emer-

gens ad mentem, honeftatem morum, et ad

:

gratiam pertinere poffünt: et fünt haerefis,

et quaevis morum improbitas.

Vid. C 2:

;

4lg

103

Ca])!ut B-

de jurejurend. et. C. 15. de ve[ütut. fþolia*.

Item difficiles exitus ex tali . màtrimonio

L

nl

timendi e.g. ab ipfo fponfo, a parentibus,

n

cognatis, magiftratibus, five dein hi jure,

fcitut

ii

aut inique tali matrimonio adverfaturi fint.

(detm

T

10

Vid. C. 2. et 17. de fponfalibus.

i

IQ

5'

22571.

i

Huc quoquo faciunt detrimenta corfo-

]l t

A

vis. e. g. morbus non facile pellendus, mag-

vo gn

Il

na deformitas, fterilitas, jactura virginita-

oníe)

tit, etiamfi eam fponfse per violentam op-

preffionem incurrerit, prout C. »5. de jure-

4 if

jurand. innuit. quorfuüm etiam fpectat, fi de-

s dell

tegatur, quod huic cognationi fatuitas, aut

yt ü

me

furor velut familiaris, ne fanguini fit in-

:

fitus.

yergu

um (

$.

2372.

tl &

) qUO

Verum etiam detrimenta famae ac bono-

rettu

vis ad diffolvenda fponfalia faciunt: fi fpon-

füs vel ex crimine recens commiffo , vel

"

li, u

antea jam perpetrato, et nunc primum pu-

fl

blicato infamis reddatur: prout eruit

l

-

grex

f P

C. ?5. de juxejurand.

y po

$.

2373-

Denique etiam cafus circa bona fortu-

nae huc pertinet: e.g. fi una, aut etiam

ent

difficile

utraque pars ad inopiam vergat ,

e d

matrimonium exinde timere coacta.

Idque

;ereflsa

per C. 2, e& 17. de fponfal.

(5

G 4

*) Huc

1

t04

Tractatus. XX.

*) Huc quoque pertinere arbitror, fi conditio al-

j

terius ex nobilitate ,. aut opibus plurimum au-

geatur: nam pars altera non quidem quoad

fe, bene vero fub refpectu ad fponfum fortu-

natum adeo multo deterior redditur,

resque

in eum cafüm adducta eft, in quo fponfalia

nunquam ineunda fuiffent.

Scilicet leges ultra

omnem modum libertati fponfaliorum . fovent ,

f

ex invito matrimonio malos exitus vehemen-

ter timentes,

$.

2:374.

Data itaque tali caufa privata auctori.

tate refilire quis poteft, fi cauía fit. certa

ac manifefta ,

licet. pars

altera

pluri-

j

mum f[fit invita,

In negotio autem obfeu-

ro, aut controverfo requiritur fententia ju-

dicis.

Fid. . 1. C. me; quis in. fwa cauf.

Ex

omnibus apparet, quod legas ad diffolvenda

fponfalia inire propendeant:;et in. ditioni-

bus auftriacis lege politica omni robore ex-

Y

uta.fuerunt

Mihi .certe,. fi verum'" dicere

oporteat, fponíalia peccatorum vel caufa,

t

ll

vel occafiones ,

plurimarum. controverfia-

rum materia, et melioris matrimonii impe-

l

dimenta, et aliarum moleftiarum rationes

W

effe femper funt

vifa.:

Neque

utilitatem

aliquam ex praevia ejusmodi fponfione fa-

cile intclligo ;

quae fine hac non poffet

obtineri.

!

CAPVTIV;

!

l

JDe natura 711(117'2'71201?2'2', prout eff fe])timimz

novae [egis Sacramentum.

icpe

. 2375. Poft fponíalia fequ

1tWur

matrimonium aut

1egitiuæum, aut latutm,

$.. 2376

Caput. IV.

IOS

$?

jto 4

$.

2376. De cujus materi

W. d

]

a, fgrma, effectibus tra.

ctandum ett.

od

2377. Omiifa quaeftione , quae fit materia, for-

) [ott

fesqt

ma &c, Sacramenti matrimonii ,

2378. Potius de requifito confenfü agitur, qui

ponla

es ulttà

vel abfolutus, vel modo aliquo aflectus eft.

forent,

g

2370. Modus in materia matrimonii í

conditio :

'pecialis e&

dhemete

2380. Quae eft vel de praeteritor ; vel de prae.

enti,

2381.

Vel de futüro,

Qciors

2382. Conditionis vero de re impoffibili , aüt

ce

inhonefta nulla ratio habetur ;

pluri-

ä

2383. Nifi forte bona matrimonii

ab(cp-

cernat,

propf'ia Con-

N

d y

i

$.

2378.

|vendt

; Poft fponfalia fequitur matrimonium , feu

ditionif

jed

&

contractus , quo jus in corpora ad actus gene-

rationis duo fibi mutuo tradunt.

Hoc. jam in-

dicett

a,

ter Chriftianos initum vocatur ratum , et

veri

inter non baptizatos dicitur legitimum. lam

matrimonium ratum, id eft, quod datur in-

jf*

HODe

ter duos baptizatos, eft novae legis Sacra-

mentum, prout definit. concil. tridentin ^):

t

y i

Si quis dixerit, matrimonjum mon e[fe.«ere et

POW:

proprie umwm ex feptem movae legis facramen-

bHs, a Chriflo Domino inflitutum , Jed ab bo-

mimbus in Ecclefia imoenium ,

conferre , anatbema fit.

?egug gratiam

jum

G $

$. 32370,

j Du

$) ;Sefi'.'. 2 Cam. T.

H

106

| Tractaius XX.

$.

2576.

Neceffe 4jam eft, ut de hujus facramenti

müteria, et forma, et dein de miniftro, re-

cipiente, feu /ubjectó, ac de ejusdam effe-

Ü

clibus, denique de iis quae matrimoni»o jam

in

contracto adverfa funt, agamus.

leg

s

2377*

&

N

ei

Quaenam hujus facramenti fit materia,

M

forma, ac minifter, acriter difputatur. Ita-

(

que alii corpora contrahentium pro ma-

ii

teria, mutuum confenfum, aut certe ejus

n

mianifeftationem pro forma, et ipfos contra-

K

hentes tanquam miniftros hujus facramenti

IK

ftatuunt.

Alii vero , et quidem moderni

d

potiffmgum, confenfum feu contractum pro

materia, íolemnia vero, et quidem mo-

derni potiffimum ,

confenfum feu contra-

ctum pro materia, folemnia vero facerdo-

tis verba pro forma, et facerdotem tan-

quam miniftrum aflignant.

Verba feu for-

mam volunt effe fequentia, aut fimilia ver-

li

ba: Ego in matrimonium vos conjungo

(«

in nomine Patris

et [fpiritus

b

5

fancti *).

M

J

X) Jam inter non baptizatos dari poffe matrimo-

nium legitimum, quod.non fit Sacramentum

ü

omnes fatantur,

Alii etiam inter . baptizatos

d

verutu matrimonium dari poffe tuentur: fi fci-

Y

licet.ipfi contrahentes nolint conficere facra-

W

mentum, fíed tantum contractum conftituere:

vel fi facerdos ex confüitutione concil. triden-

LU

tin. fit praefens contractui; tamen folemnibus

verbis non benedicat,

$. 2378-

".

Caput I F.

107

$.

2378.

atment

NG

Quibus vero argumehtis fuam quisque

caufam tueantur,

non vacat referre,

T'Ds

"p

jo j

tius ad ipfam caufam accedamus, ad quam

inprimis

ex confenífu

omnium requiritur

legitimus, ac mutuus confenfus ,

de quo

exinde diligenter agendum eft.

Itaque hic

QdtenA

eft vel abfolutus, a nullo modo, aut cir-

cumítantia dependens :

&.o.

accipio te $m

r ]i

conjugem,- .Alia vice confenfus eft modo

q

n

cuidam alligatus.

'Tales vero . modi

funt

; ejl'lS

Jntra-

in quadruplici claffe. . Vel enim fpectat -fi-

nem e. g. duco te, ut dives fiam.

Vel de-

menti

notat caufam e. g. duco te, quia dioes es , vel

odeni

defignat perfonam, e. g. duco eam , quae di-

ii pïO

ves efl. . Vel denique appellat ad condi-

m

tionem , e; g. duco te, fi dives es.

ontte

d-

$.

2379*

n W.'

Si primi duo modi, qui caufam, ac ü.ï

[ r

j V

nem contractus concernunt, fallant, valet

contractus: non item fÍfi alteruter ex duo-

jj

rpiritus

bus poíterioribus defignatio fcilicet , — aut

conditio.

Verum haec omne pactum de

jure naturae concernunt:

unde de his in

gtf

tractatu de jure et juftitia diligentius agen-

merti

dum erit.

ptizüïüf

De fola conditione, quae per

[n

voculam /i exprimitur,

hic agi oportet:

e facth

eoquod conditio circa matrimonium fpe-

jtoet

g

ciale aliquid | habet.

n5

$. 2380.

)

378-

N

Io8

ffmctatus A A.

Jam conditiones aliae funt de praeteri-

to, aut praefenti: et hae non contractum,

fed folam

ejus cognitionem fufpendunt ,

umque vel mox ab initio valere faciunt,

vel nullnm reddunt, imo veri nominis con-

ditiones non funt, et etiam in matrimonio

f

pro adjectis habentur, id eft vero| atten-

flu

duntur, etfi de re impoflibili , aut; turpi

1

fint conceptae.

Sic matrimonium eft nul-

e

lum, fi fponfio. fiat: ducto i& fi prolem ex-

babeads :

tale inquam

ira. matrimonium jam

matrimonium . eft nullum ,

"h prolem nor

habeat.

$.

2958r.

Verae itaque ac genuinae conditiones

funt illae; quae de eventu. futuro, eoque

incertb conceptae funt.

Vid. So 4- il]. .irl"

ftit. de verbor. obligat. e. g. duco 1&, f

patruus tuu$ confenfurus fit. Hae jam con-

tractum vere pendere faciunt, ita ut utra-

que pars eventum adjecto conditionis ex-

fpectare ,

et interea nihil exigere

queat.

Poftquam vero hae conditiones impletae fu-

erint, tum contractus abque novo confen-

ut non a tem-

E

fu valent, et 3ta quidem,

pore conditionis impletae, fed a tempore

li

i

initi. contractus vim fuam. exferant *) oid.

Ü

LU IU $1. ff qui pottorz puon.

*) Sic. e. g. fi ante biennium dixiíti:' domo tibi

^

ti

hunc fundum, fi sntra biennium munus. publicum

obtineas.

Si jam intra biennium tali munere

potitus fis, tum fine novo confenfu -fundus

fit

109

Caput -I V

t

fit tu&s; ita ut ätiam fructus. fundi ihtra

biennium percepti,

s

aut .certef eort»tm pretium

tibi debeantur.

Qdunt,

(l

$

2382.

Utt,

; CO

Y

Hoc eft matrimonio ex lege hümana

Yofi

fpeciale, quod conditiones de re impoffibili ,

atten:

aut inhonefta *) habeantur pro mon adjectis :

uj

jd eít: matrimonium habetur pro valido,

Lal

etfi conditiones hae non impleantur **).

.

n

*) E. g. duco te, fj patri tuo certam. fummam fu-

Ygodt

raturà fis,. vel Jfi te ex aetate jam jJeuefcente

T0

ad adolefcentiam redigas.

:

e conäi-

'1'*) Sed confenfus ad aliquam quamcünqu

tionem alligatus, ea non eveniente jure natu-

rae eít nullus.

Leges vero humanae in. ne-

jont!

gotio matrimonii defectum veri confenfüs fup-

plere non poffunt. Quare ad praefentem cau-

ep

fam dicere debemus ,

quod legces humanae

Y iü:

tale matrimonium diffolvi- nullatenus | permit-

l )

tentes hofce conjuges cogant, ut libere, et

m

fine conditione turpi, aut impoffibili in matri-

monium confentiant, ficque verus,

et jure

p

;

naturae necefiäriush confenfïts Obtineattur.

]ueat.

$. 2384 |

i Il

pfet

Licet vero conditiones de abtufurpi,

aut impoflibili conceptae in matrimonio pro

"

(

non adjeetus babeantur, id eft matrimo-

jpor

nium,efficax eíle judicetur, etfi tales con-

r

ditiones non fuerint impletae, datur tamen

]

J

circa has exceptio: nam conditiones etiam

rot

l

j

turpes pro adjectss habengur, fi eae bona

i

matrimonio propria ,. et . effentilia

COnccer-

u[)efe

dit1on.

undgä

Ó

nant * ) þid.dq&zjger C. ultim. dé con

*) Bo-

L

1IO

Traciatus .:XX.

rl

*) Bona matrimonio ef/entialia cenfentur effe fjj

mitas, proles , et fides mutua.

Unde matri-

bef

monia etiam per leges humanas funt nulla,

[ U^

fi ineantur füb aliqua ex fequentibus condi-

H

tionibus: Contraho tecum , fi permüias, u

datà opporiunitate aliam ie meliorem ducam.

Vel fi generationem prolis evites. dut. denique

fi pro quaeftu te alüs pro/iituas.

CADXCP UA

De Minifiro, et recipiente , feu . fubjecto ma*

trimonii: ubi de impedimentis impedientibus.

$.

2384. Cum incertum fit, quis fit minifter Sacram.

matrimonii;

$

2385. Potius de fubjecto agitur, feu de reci-

pientibus Sacramentum , qui ab omni impedi-

C

mento tum impediente, tum dirimente liberi

fe

effe debent.

at

2386. Impedientia funt x. tempus facratum ,

2387 —89. Votum 2. fimplex caftitatis ,

te

2390. 3. Sponfalia cum perfona priore inita,

z'z;z;

D

ä

230r — 94. 4. Defectum denuntiationum prae-

tioi

Ícriptarum ;

[

$.

2395. Denique 5. fpecialis- prohibitio,

Juge

$.

2384-

Pertractatis illis , quae matrimonium,

prout eft contractus, conftituunt, veniunt

tüs

ea, quae illud exterius concernunt: ex qui-

bus inprimis venit Minifter.

De hoc ta-

Quj

men non lubet diu tractare: eoquod pub-

!

M

lice difputetur, quis. fit minifcer hujus fa-

cramer-

Caput V.

lII

o f

cramenti,

Alii namque facerdotem nuptiis

- ff

nulh,

benedicantem *): alii vero ipfo contrahan-

tes matrimonium hujus facramenti mini-

- COnd

firos efle volunt.

, V

ducin.

*) Ubi probe notes, quod! Parochus, aut alius

ia

facerdos de licentia parochi matrimonio tan-

üam teftis folemnis ex conftitutione concilii

tridentini affiftere neceffario quidem . debeat:

íed füb hac ratione ex omnium confenfu non

eft minifter hujus facramienti.

Sacerdotem

enim miniftrum effe multi volunt in eo, fi

(

folemnibus verbis ,

tanquam formam facra-

menti pronuntians,

j1/7n

fponfos in matrlimoni*um

coglj ungit,

cratts

$. :2385.

3 rec'y

Alterum, quod matrimonia exterius fpe-

impedy

s i

ctant, eft fubjectum ,. id eít recipientes,

feu fponfus, et fpon[a.

Circa quos maxime

attendendum, num omni impedimento ca.

n

reant.

Ejusmodi impedimenta vocantur vel

impedientia, vel dirimentia,

Priora matrimo-

Jits

nium ineundum tantum prohibent : pofte-

1Wü

riora vero illud etiam nullum reddunt, ita

ut tales contrahentes fub nulla ratione con-

juges evadant.

$

2585.

pu,

Impedimenta mere impedientia antiqui-

o

tus plura eraüt: moderna aetate non nifi

g

quinque obtinent, ex titulo religionis, vel

c U

juftitiae ortum ducentia.

Et quidem ex reli-

pub

gione datur tempus /ccratum, cultui divino

æü

ac

ml

MAm

Tractatus XX.

lI2

ac feveritati chriftianae fpeciatim addictum,

à quo proinde profange laetitiae ftrepitus

abeífe oportet.

Iure itaque communi con-

vivia, faltationes, magnifica fponfae dedu-

ctio, non item matrimonium tranquille ce-

p

interdicitur,

K

lebrandum

tempore

facrato

(

Aliquarum tamen diaecefium ufus. feu con-

po

fuetudo habet, ut ipfe, et folus etiam ma-

cil

trimonii. contractus prohibitus eífe. cenfea-

nc

tur. .Porro tempus hoc /acratum a' domi-

iil

nica prima Adventus ufque ad diem proxi-

et a die Cinerum

mam poft Epiphaniam ,

ufque ad finitam octuam. Pafchae perdurat.

Vid. Tridentin..| fefJ- 24. c. IO.

d

V0

$. : 2387.

C0

Alterum impediméntum,. quo matrimo-

nium prohibetur, eft votum fimplex caflita-

IQ

t

iis4 votum mon nubendi, veligionem inprediendi,

facr

os ordines. fufcipiendi , fiquidem vota ejus-

modi fponfalia praeceflerint:

fi enim poft

inita fponfalia primum concipiantur, tunc,

excepto voto religionem ingrediendi, funt

hi

ü

nulla utpote contra jus alterius fponfi emif-

*

ali

fa.

f

Qui vero voto fimplici caftitatis liga-

*

W

tus matri

monium impie contrahit, primo bi-

u

meftri debitum conjugale nec petere,. nec

*

r

reddere poteft

L

non tamen tenetur religio-

nem propterea ingredi, ut votum fuum fer-

vare queat.

Non enim obligatur tribus

vqtis íe obftringere, ut unum implere queat.

t

W

$. 2289.

p —

Caput V.

1153

jf

$.

2389

Topiti

D

Dt COD

Primo bimeftri evoluto talis debitam

: n

conjugale petenti reddere, non tamen poteft

ille &

petere: fcilicet ut votum fervet, quantum

dicitut

poteft.

Relaxatio tamen voti hujus con-

tracto jam matrimonio a Pontifice, Epifco-

Q Cor

u m

po, aut aliis fpeciali privilegio donatis fa.

cile, et maxime confulto petitur, et obti-

eni

netur, Íícilicet ut non obítante voto debi-

; d

; p

tum etiam exigere queat.r

"inent

$.

2589.

UCs

Votum non nubendi, facros ordines fuf-

cipiendi poft contractum matrimonium,. et

votum ingrediendi religionem poft duos a

vt

contracto matrimonio menfes- feipfis. exfpi-

rant, utpote quae vota in his circumítan-

s

tüs expleri jam non amplius poffunt.

j

$.

2390,

n

t

Tertii generis impedimentum, matrimo-

li

nium prohibens funt fponfalia cum fponfà

;ï

aliqua priore inita, et hucusque nondum

IN

gï

foluta.

Nam jure naturali iniquum eft. con-

0]

gl

tra fidem priori fponfae datam cum alia ma-

& l

trimonium inire.

fl

rel

i ] iFF

N

2391'5

. ii

Quartum impedimentum eft omiffio prae-

fcriptrarum denuntiationum.

De quibus no-

tari debent forma prae/-ripta,

n

2oS

poenae 1

9, 935

1

latae ,

Tomn. VlL

as

114

&*ractattzs A X

ni

Jatae, q

Ua

tales denuntiationes omittunt, ac

1

ífcu remiflio. hujns legis.

i

denique (lifpeig/kztiq à

|

$-

2359.

Forma denuntiandi quoad Jocum eft Ec-

clefia, et praefentia populi ad miffarum fo-

ï

Y

lemnia congregati. Quoad tempus fünt tres

dies fefti continai ,

id eft ut inter unum,

p

n

et alterum feftum, quo denuntiationes fiunt,

nullus alius dies feftus intercedat. Deni-

que quantum . ad denuntiantem de

nuntiatio-

d

nes fieri debent a proprio parocho utris-

" Quae omnia habentur ex

que fponfi *).

tridentino feíf. 24.

C. r. fcilicec ut impedi-

ac dirimentia facilius

menta impedientia ,

detegantur.

Unde quilibet talis impedimen-

ti gnarus obligatur

defüper fponfos monere

vel fi ifti id audire nolint, parocl

10 mani-

b

3

fcfiare.

à

7J

Multorum locorum ufüs habet, ut denuntia-

tiones etiam in alienis parochiis fiant, fi qui-

te

tali loco longiorem moram

Cl

dam fponfüs in

traxerit.

Facilius enim ibidem "aliquod impe-

lf

dimentum detegetur,' quam in propria paro-

chia, in qua. fponfus brevi hucufque tempore

(

4

dlegit.

$. 2393.

uod fi denuntiationes praeviae ad ma-

Qor

trimonium omittantur,.alia poena imminet

eti

contrahentibus, alia vero facerdoti matri-

ht

monio tali affiftenti.

Et contrahentes fpe

à

fi

obtinendae difpenfationis carere debent,

al;-

i

x

Caput . V,

LL

t V

aliquod impedimentum dirimens, fponfis etiam

W

ignorantibus lateat: proles vero inde nata

habetur pro illegitima, licet alias proles ex

matrimonio ilegitimo nata pro legitima ha-

(

beatur, Ííi parentes vitium matrimonii fui

S

m .

ignorent.

[

acerdos vero matrimonio prae-

Q u

vie non promulgato afBftens incurrit fuf.

V,

peufionem ferendae fententiae *) quae om-

es u

nia habentur ex concil. trident. fe[f 24.

DN

u

'H'

Cnet n

de matrimon.

contract. . €.

u

de matrimon. contract. C. ultim.

j ULIIS'

*) Ex lege politica in ditionibus auftriacis tma-

Vr d

f

trimonium fine legitimis denuntiationibus con-

in

V

l

tractum habetur gro irrito.

fii

TO

$.

2394.

m

Haec tamen de legitimis denuntiationi-

; Ti

bus lex ab Epifcopo ex probata cauía, et

praemiffa quantum fieri poteft, cautela, ne

/

deuünïi?'

hi

aliquod impedimentum lateat, relaxari po-

"n

teft.

Imo Barochus urgente neceffitate , de-

j n

clarare poteft, quod lex ifta cum tanta mo-

jl lvm;?

leftia non obliget.

yia p

CT.

Vi. iridentin. j?j]: 24.

temp

$.

2395.

Speciale praeceptum ex gravi ratione

u

contra matrimonium nedum Épifcopus, fed

etiam parochus quandoque, -et ex fpeciali

ratione interponere poteft,

l m

V id, C« uiium.

te

de maírimon. contract.

&l

J

i

Ha

C A.

l19

Tr-fc'atus xEX.

0

CAPVT VL

W

De impedimentis matrimonium dirimentibus ,

quae ex jure maturali, ac divino

defcendunt.

2396. Majoris adhuc momenti funt impedimenta

dirimentia ,

$.

2397*

"

Quorum aliqua jure naturae, alia jure di-

Vi

no pofiti

vo inducta fuerunt,

239

9 Ad juris naturae impedimenta - pertinet

error,

E

$.

2399. Et impotentia.

tu

2400.

Quam a fterilitate omnino oportet diftin-

&

guere

)

Quinam ergo impotentes dicuntur ?

ä

2404.

..

Impotentia poteft effe temporalis, vel re-

fpec

v

iva, vel perpetua et abfoluta.

amen, quae matrimonium pti-

2405*

Impotentia t

mum

fequitur, inter

impedimenta non refertur.

2406.' Quid durante dubio de impotentia agen-

. .dum fit .

e

i

2407. Ex jure divino defcendit impedimentum

H

ligaminis.

$.

2396

Y

matrimonium contrahere volen.

a

Sponfi

tes non tantum impedime

ntis matrimonium

d

per impedi-

l

rohibentibus, fed magis infu

*

mentis illud omnino irri

tum facientibus Ca-

de his impedi-

rere debent.

Unde merito

difpenfatione feu

qmentis, et dein de eorum

ft. Memoriae gfatia

L:

vrclaxatione agendum e

omnia

um

Caput VI

117

emnia impedimenta dirimentia in fequen-

tes verficulos congerunt.

Buf

Krror , conditios «

volum, cognatio, crimen ,

Cultus difparitas , vis , ordo, ligamen , bo-

ne[tas »

(imet

Si fis affinis, fi forte coire nequibis ,

Si parocbi aut duplicis defit praefentiae

te[lHis ,

IU Ü

Raptave fit mulier , nec parti reddita. tutae.

pEIUF

$.

397

Apte vero haec impedimenta dividun-

t ditt

tur 1n-ea,

quae jure maturae,

jur

ao

etiquae jure bumano

inducta fuerunt.

Lt

contt

jure quidem naturae mafrmmmu*n dirimunt

,

Krror , 'et. impotentia.

$. 2398.

on'nm"

lam fi error contingat circa perfonam

1 yeiett

p

e.g. fi quis velit contrahere cum Berta,

et fe eidem fubítituat 'l'itia, matrimonium

ex defectu confenfus

naturaliter eft nmul-

' m

]jum.

Si vero circa qualitates perfonae er-

retur e. g. circa leItläS, tunc matrimo-

nium valet: nifi ea qualitas in conditionem

adducatur ;

vel ad defignandam perfonam

V nglrp

adhibeatur e. g.

Si efi dives

vel, eam vo-

o

nnw

le ducere, quae efl dives.

us "

$.

2399.

! mïüeu

'290'1

Qu1a vero per contractum . matrimonii

ägmuges jus in corpora fibi mutüo tra-

Ti

dünt ,

nl

H s

I18

Traciatu; b d. vt

-dunt, id eft actum conjugalem mutuo pro-

mittunt, facile patet, conjugium effe nul-

lum, fi ab eo ineatur, qui actum conju-

n

galem exercere fimpliciter nequit: promif-

fer

fio enim de actu impoffibili jure naturae

Tiis

eft nulla.

Atque verecundum hoc. impedi-

vel

mentum vocatur Zmpotentja: de quo tracta-

VQC

re,

et aliquid refcire facerdoti moleftum

frl

eft admodum, et tamen neceífarium, prae-

(

cipue ut dato cafu flerilitatem ab impoten.

tia ,difcerne;*e queat.

$.

2400.

Tam émpotentia fumplicter — tunc datur-,

quando femen, feu wateria- generationi apta in

ea mulieris parie, quae rurfws ad. generationem

a natura efl deltinata , mon. potef? effundi. Nam

femen in debito loco effundere eft actus

1

1

etf

generationis in f

-

la natura perfectus,

i

proles exinde fors non fequatur: actus enim

LEU

füam naturam non perdit, etfi effectu fuo

i

fruítretur.

Matrimonium non eft promif-

fio prolis, fed eft fponfio,. feu contractus

ttar

Ter

de actu generationis exercendo. Quare ma-

trimonium fterile poteft effe validum.

$.

Y

240I.

Ex data doctrina vere impotentes, ac

abf(:

Voc

proin ad matrimonium ineundem inepti funt

]»» viriy quibus femen non eft, quales funt

Qu

We

cafrati, feu eunuchi perfeti, qui utroqué

tefliculo carent.

ïc'mp

Vide confiiiut. S59. Sixti

quint.

$. 2402.

P —

Caput VI.

119

$-

2 102.

9 n

& T

Huc pertinent IIdo,

qui femen in ute-

g

COR

rum mulieris immittere non pofïunt $

b'

tonl

fenio , infirmitate per

emi, maturali fangui-

at

nis frigore, inepta IPGUb corporis ftructura,

Yped

vel etiam »praeftigiis, feu malef]cm, prout

j

VOCSimUS , impediti.

Vid. in jure camonic. de

dm

frz

et maleficiat *).

, r

'3*) Non tamen quaevis infirmitas, fed pertinax

adeo debet effe,. ut ea pmenms fit, et natu-

10 u

ralibus remediis tolli nequeat.

Unde cum

graviter infirmo matrimonium conftitui poffe

docent e. g. ut proles ex concnpbina nata per

tale matrimonium Jlégitima evadat.

'TJenetur

RTR

infüper conjux ejusmodi defectu laborans in-

cifiones , dhaque auxilia, quae tamen mortis

)u v

ia

periculum non afferant, admittere.

Nam

n

403.

$.

m

Ex defcriptione impotentiae fuperius da-

», *

ta intelligitür Illóo, impotentibus accenfen-

r at

das effe- mulieres arctas. adeo ,

ut etiam

Cf lll(]

poft adhibita auxilia medica a viro pene-

pOF

trari nequeant

non tamen eas,

quae fe-

Yract

men legitime receptum retinere nequeant

re n

,

g.

2404

Intelligitur. IVto

lim impotentiam effe

abfolutam, a'iam

vero

reibectivam, prout

vocant.

, H

Scilicet. contingere poteft, ut quis

t fytt

cum hoc con,uge nequeiat coire, bene ve-

es Il

re cum alio.

ftem aliam impotentiam effe

EE

l

É

l

temporain , alam perennem,

prout fupra

j

H 4

Jd m

W

:

- d

120

Tmctatus XX.

'Temporalis impotentia non

»€

jam notavi.

Oobeft matrimonio :

foli impuberes id eft

1

mafculi ante annum

et foeminae

h

L&/Ltüm .

annum romum. etfi impedimento mere tem-

j

porali teneantur, matrimonium contrahere

nequeunt, nifi eos ad actum conjugalem

U

aptos eífe, aliunde conftet.

Vzd C .ult,

D

WX

de dq/þo&/ ai. dmpub.

h

$-

2405.

C

Unde fi talis impotentia praecedat con-

pw

tractum matrimonii ,

etfi

ea dubia tantum

li

&

fit, matrimonium iniri non poteft, ne fa-

cramentum periculum exponatur,

Si vero

&t

ea impotentia matrimonio jam contracto

h

matrimonium equidem

]

deinceps oriatur ,

perdurat, ab actu tamen matrimonii, utpo-

j

te quem vere obire nequeunt, fibi tempe-

rare conjuges tenentur: actus tamen im-

ä

perfectos, dummodo in peccatum contra

talibus

conce-

naturam non degenerent,

dunt.

Aft fi contrà communem fententiam

i

aliquid ingerere non fit temerarium , quae-

rere liceat, quomodo actus imperfecti li-

ceant ,

cum verum matrimonium intelligi

Y

non poflit. Id enim eft jus ad actum: jam

W

jus ad actum impoffibilem , et fic matrimo-

n

nium in talibus intelligi non poteft.

1

lt

$-

2406

1

Ü

Durante dubio de impotentia leges fa-

(

erae . C. 5. et- 7. d

w

g

frisid. triennium ad ex-

perien-

LE

P —

Caput VI. :

I2I

4 Ti

periendum concedunt. Et quidein ;fï Tes

i&

in utramque partem aeque probabilis fit,

yominte

lges ex communi ordine praefumen! ,. id eft

Te U

judicabunt ,

cujuslibet. naturam integram

nbrahen

ac proinde matrimonio aptam effe natam,

Jogalen

ut adeo judicio alias in utramque partem

C u

aeque vergente probabilius exiflat, actum

vere perfici poffe, Nam leges humanáe. in

hoc negotio, quod merum jus naturae con-

cernit, nihil conftituere, fed mere judicare

vt t

pofíunt.

Unde quoties confideratis omni-

Ts

bus actus perfici probabilius. non . poteft,

,E l

etiam durante triennio ab actu conjugii

$ n

attentando mea opinione abftinendum efít:

cotta

ficut, fi probabilior fpes talem actum per-

ficiendi etiam poít triennium emergat, ta-

eqaiäï?

ij g

lem actum, aut conatum ad eundem. pro-

hibere. non aufim.

p P

Verfamur hic, prout

o

dictum jam eít, in mero jure naturae, cir-

g a

ca quod leges humanae nihil mutare pof-

funt, fed fimplices conícienti

1 cot

ae regulae ad-

u

hiberi debent.

^

M

,h

), 0

u)

r

$. 79407. |

yfect

Et.haec impedimenta ex jure naturalj

intel

defcendunt: ex jure divino .unicum fcilicet

um: A

impedimentum ZJigaminis

inductum eft

QU

ut

nemo cum fecundo conjuge, quamdit

?natrin;i'

1 prior

1]

in vivis eft,

contrahere queat.

Pluralita-

tem enim

uxorum (fimultaneam non . nifi

jure divino, et lege in paradifo lata inter-

i

dictam effe, ag

nis oftendi *).

endo ,dö peccato fornicatio-

j 1

pf

P

Hs

*) Le.-

I22

Tractatus. XX.

]

*) Leges humanae pro hac caufa conftitmerunt,

ut ad fecundas nuptias aditus nemini ,conce-

2

datur, nifi de morte prioris conjugis certo

nifi is

i

conftet.

Neque teftimonium unius,

ífpeciali auctoritate e. g. parochi polleat, ne-

que jusjurandum nubere volentis, neque longa

ij

partis alterius abfentia pro pleno argumento

admittuntur, nifi alia eredendi adminicula fup-

(2

peditentur, Zid. c, 2. de fecund. mupt. Quod

fi contracto fecundo matrimonio prior conjux

appareat, ad illam conjux redire tenetur, ne-

Proles tamen ex fe-

vlecto novo conjuge.

cuündo, licet irrito matrimonio nata elt ha-

po

benda pro legitima , dummodo alteruter ex

lii

parentibus in contrahendo matrimonio, bonae

"

Ti

fidei, et fraudis expers extiterit.

Qu

tan

CAPVT VII

qu

lit

De impedimentis bumano. jure matrimonium diri-

iu

mentibus, et quidem de iis, quae im fecuri-

te

tatem. inatrimonii con[lituta fuerunt.

2408. Inter contrarias fententias, quaenam po-

teftas poffit ftatuere impedimenta matrimonii ;

2409. An facra tantnm,

àat

(qe

2410. Vel an politica tantum.

u

Iu

g

2411. Media tenenda eít, quod utüque pote&afi

hoc jus competat.

iM

h

H

ö'

2412. ]Jure humano ftatuta impedimentä funt

Tne

metus,

Cu

2413.

Raptus, item

j

414.

Impedimentum criminis, quod

ä

24

I'j.

Vel fola machinatione in mortem conju-

gis

alterius, communi confilio,

$. 2416.

d

Capui V.

124

*

Qenx,

UI

£416. Tmo etiam non ex condicto facta,

2417.

Vel ob adülterium incurritur.,

& certi

st t

2418. Ne matrimonium ob clandeftineitatem fit

'at j ]s

invalidum,

e loy

ä

2419.

po

utnenió

teftium.

quiritur .pi'acfentxla parochi, et duorun;ï

jl (ip

$

2420.' Saltem in regvlrlla.

Qu

'

ml

$.

2408.

t 1'118-

) e f

Praevie hic tractandum venit, quaenam

ei lt

poteftas publica, an facra fcilicet, vel po-

uter &

. Jonot

litica, vel utraque impedimentum matrimo-

nii ftatuere queat. Et prima fententia vult

bl

quod fola poteftas facra in praefenti caufa

p

tanquam in materia (íacramenti

decernere

queat. Altera vult quod fola poteftas po.

M

If

litica, exclufa poteftate facra, impedimenta

TL

inducere poífit. 'lertia denique utrique po-

teftati ha'n'(; facultatem tribuit.

,

$

2409.

yum p

jmmonl

Prima fententia ex eo impugnatur, quod

dato etiam facramentum haec in mero con-

tractu confiftere, contractus praevie vali-

otelt

dus requiratur, et quod contractus.ex qua-

cunque etiam profana caufa irritus facra.

mentum matrimonii fieri

equeat,

fere fi-

:

, lii

cut aqua etiam vi naturali tantum corrup-

ta materia baptifmi fieri non poteft.

$.

2,410,

oj

Altera fententia Canonem 4. concilii tri-

—

L

-dent. feff. 24.

Si quis dixerit, Ecclefiam

v

non

m

ais r

124.

Tractatus XX..

non potui fic conftiture impedimenta ma-

li

j

trimonium dirimentia, vel iis conftituendis

H

ila fic, anathema fit.

Apertum adeo.-fiti

al

adverfantem habet, ut ego quidem eandem

adoptare,

fine certa haerefis nota non au-

di

fim. Nam rationes, quibus vim tantae de-

finitionis effugere tentant, funt leves adeo,

ut rifum potius, quam affenfüm a pruden-

tibus obtinere debeant.

Utroque tam pri-

ma fcilicet, quam fecunda fententia nitun-

tur communi; praejudicio, quo facra foli

Ecclefide, et profana foli poteftati politicae

Vilïdjcarxt.

$. 24IrI.

Manet ergo tertia fententia prae' reli-

quis duabus vera, quod utraque poteftas

pofüit ftatuere impedimenta, utique ex ju-

fta caufa; et quia in iisdem circumftantiis

non nifi alterutra parg poteft effe jufta ideo

U

hae duae poteftates femper confentient, fi

Ti

praeter juftitiam nihil aliud fpectent.

f

(1a

.

2412.

fa

Iam inter impedimenta juris humani,

t

quae ipfuüm matrimonii contractum concer-

tu

nunt, funt impedimentum metus , raptus,

f

criminis, et illudy quo' abfente parocho, et

Ce

teftibus matrimonium jubetur eífe nullum,

hi

quodque impedimentum clandeftineitatis Vocare

bi

íolent. lam metus, ut matrimonium diri-

V

eoque

mat, debet e.fTeþ;de damno iniquo,

gr avi

Caput . !VIL

I25

Lt n

gravi inferendo, et quidem ad obtinendum

Vuenri

matrimonium incuffus Nam metus de dam-

o d

no levi*), vel metus jufte**) , aut ad

exitt

aliam finem incuífus ***) matrimonium non

dirimit.

/

[0f d

ae de

3) 'Tales enim' aliunde confentire cenfentur, (

:

s ao

15. de [ponjal.

*"K) Nam Epifcopi.adigente juftitia, poft inita

ptudeg-

tam p

Íponfalia, ad ineundem matrimonium etiam

intentatis cenfüris quandoque urgent.

4 D

c D

""H*) Cafüus poteft effe fequens: Iniquus ali

quis

innoxiam aliquam foeminam. circa bonae

for-

olitité

tunae lucri caufa varie vexat. Jam ut ab hac

calamitate fe redimat, . eidem matrimonium

affert. Jam tale màtrimonium, quid

quid ali-

qui contradicant, validum fore puto:

eoquod

« r

metüs gravis, et iniquus pariter, fed

non ad

; E'

obtinendum matrimonium fit illatus.

poteï r

$.

ea

2413.-

ml

Inipedimentu

m rabius a eoncilio triden-

ïum j

tino feff. 24. C. 6. introductum requirit, ut

tients

mulier invita in alium locum vi abducatur:

li

ftcundo ut id matrimonii contrahendi gra-

tia, et non folius libidinis explendae caufa

fiat.

Tertio ut vis ipfi mulieri, non tan-

humaf,

tum parentibus, tutoribus,

aliisve infera-

u

tur. Si enim mulier confentiat,

non raptus,

fed fuga erit.

| Mpffff«

Quod, fi mulier rapta dein-

()chOa |

ceps libere confentiat , impedimentumi ni-

D

hilominus perdurat, et tunc primüm cefla-

i

bit, cum mulier dimiffa, et ad plenam li-

114

bertatem ctiam exterius reftituta fucrit *).

en

gt

*) Difpu-

-

126

Tiactatuä XX'

*) Difputant, num hoc impedimentum etiam pro

H

eo cafu obtineat, in-quo tmulier virum rapit.

Lj

Verior autem fententia eft affirmans: eoquod

J

leges lub mafculino. etiam . foemineum genus

intelligant, nifi fpeciaïi; ratio aliud innuat.

$.

2:414.

t

(

. lam crümen, quo impedimentum dirimens

L^

inducitur ,

eft macbinatio in mortem prioris

conjugis,. vel adulterium cum promiffone fu-

;uri matrimonit.

Ut vero fola machinatio

fuffüiciat , ea debet effe mutua,. ab . utraque

parte adornata, five dein phyfica, five mo-

rali opera e: g. jubendo, alios fubítituendo

i

conjugem occidant. vid.

te

»]

o Jde conrgerf. in-

10

fi

r

Urs

d

$.

2415.

e

P

CLO

eterea opus efít, ut ex tali machi-

!

ione. mors innocentis

ït

conjugis reapfe fe-

j

ï

t

;;.

r

Si enim

IDOTS

aliunde. contingat,

g

n

C

o

o

e

-'ï:

imperitia medici

*) hoc impcdimen—

Ij

tum non inducitur.

*) Puta fi medicinae pï'aefcrïptää mortem infe.

rant: alind, fi mortem tantum non impediant.

Licet enim medicus magis peritus mortem

fors impediviffet, ad quod medicus imperitus

der

non füffecit, cauía tamen' mortis manet fola

lm;

machinatio eorum,

eft

ambluüat.

| qui fqturüm iuatrimonium

i

eid

$

2416.

piu

Alia vice àd ! oc impedimentum indu-

(

cendum fuflicit

f.la .unius muachinati: 1n

Vr

TOI

| ;C?zpvzt PILO

127

jtm p

ul

mortem. Ad hoc vero eft hecefïarium fri-

:]n0 ut mors fequatur ede ut id factum fit ex

eoqui

1 getli

intentione. contrahendi cum alia matrimo-

A

nium , etfi nulla promiffio accefferit. 3tio

Adulterium perfectum , et non mere cum

ea muliere inchoatum.

Vid. in banc vem C.

A

6. de &€0», qui düxit.

Tegul. Jur, 15« im 6.

prïoräs

C. ultim, .de þanhl.. el

w f

C

2417.

ohini

uUtraqu

Aliquando fine omni machinatione in

y'e n

mortem folo adulterio hoc impedimentum

incurritur. Hic porro opus eft, ut adul-

weng'o

J f il

terium fit perfectum , ita ut utraque pars

noverit, alterutram eífe conjugatam ; fecun-

do ut promifio futuri matrimonii mutua,

et ab utraque parte acceptata accedat.

m

J. C.1.2. et 6.-de e0, qui duxit. Proba-

u

bilius tamen

"Bb ierinir.

non requiritur ,

jl

ga

nofi hi praevie fciverint,

quod crimini fuo

iel

dj

impedimentum dirimens decretum fit.

$.

2418.

m D

o

In fecuritatem matrimonii a concil tri-

tmoft^

dentin. feff. 24.. C. r,

ftatutum eff novum

mpe^

impedimentum , vi cujus omne matrimonium

me[ M

ol

eft nullum, nifi proprius parochus ; aut de

ejus licentia alius facerdos, et duo teftes

eidem affiftant, ícilicet ne quod antea faee

pius factum eft, matrimonium legitime qui-

j

ll

dem, fed illum contractum ab alterutro, vel

at

l ll

utroque conjuge negari queat.

f

$. 2419.

ass

I»8

Tr&ctatus AU.

al

$.

2419.

W

Parochus autem proprius ille eft, in cu-

s

jus parochia quis domicilium aut quafi do-

àC

'Teftes vero quicunque

micilium *) habet.

TU

feu viri, feu foeminae, five fenes five. pue-

.

^

ri.exiftant, dummodo rati

one praediti fimul

cum parocho, quod agitur, advertant.

m alicubi quis habet, qui

*) Domicilium . veru

ibi habitare coepi

t, ita ut quantum ad moder-

nam animi affectionem perpetuo

habitare in-

tendat: qui vcro non nifi per majorem anni

párt

emalicubi habitare cogitant, illi quafi do-

miciium in eo loco habere dicunt,

Vagi

nullibi domicilium, et fic ubique parochiam

habent, Horum tamen matrimonio parochus

non facile, et plerumque non nifi praevie con-

fulto Epifcopo aífiftat. Vagorum conditionem

non raro homines etiam honeítiffimi fübeunt,

et fic ubique paroc

hum habent.

Si enim a

et in itinere

priori domicilio jam profecti ,

cilium nondum

conítituti defignatum fibi domi

erdidetunt,

attigerunt, prius domicilium jam p

et fic nul-

pnovum vero nondum adepti funt,

lum habent.

$.

2420.

Haec tamen parochum adhibendi necef-

Nam

T

fitas fequentes patitur exceptiones.

fine parocho matrimonium poteft contrahi

in iis.locis, in quibus concilium tridenti-

4/

enum non fuit promulgatum: nifi fponfi ftu-

diofe, et folo animo legem tridentinam eva-

2

4/

dendi.ad breve tempus ad talem locum fe

i

contulerint *) /ecundo matrimonium fine pa-

rocho. valet etiam in locis promulgati con-

cilii;

l

QTE

Caput VIII.

29

cilii, fi in iis parochus plerumque, per lon-

p

gius tempus, aut certe fine periculo haberi

d d

nequeat. Pro hoc enim capite genuinae,

ac certae declarationes a doctoribus affe-

"Ut

runtur.

]

? Pue

| fl

*) Tales enim jus parochiae non evadunt, fedx

T

parocho füo etiam abfentes obnoxii manent,

Parochia, aut potius jus ejusdem non muta.

yt, (

lio.

tur, nifi mutato domicilio , aut quafi. domici.

j moit

Quare iatrimonium ad bre

ve tempus

jare

P

difcedentium , fi absque parocho i

bi ineatur,

er i

nullum effe dicit declaratio

5. Congregat. an.

uf d

1637. ab Ürbano VIII. con

firmata.

Aliud eft

[

quoad territorium aliarum legum :, hoc enim

ochiam

primo momento ceffat quoad eum , qui etiam

od

ad breve tempus ex tali territorio difcefferit.

vie 00

Neque enim ftudium evadendi legem fraudem

jicond

continet: alias matrimonium eorum non va-

fu'[)eüxriïv

leret, qui, ut fine paroch:

) contrahere queant,

j n

domicilium . füum in locum non prom

ulgati

p ii*

concilii transtulerunt.

Jale vero ma

trimo-

j n

nium haud effe irritum ' docet füpra laudata

j

deqlaratio.

j

CAPVT VIII.

De Teliquis impedimentis. dirimentibus.

«

j

| f

L

M

2421. Inter reliqua impedimenta aliqua ad re.

ligionem pertinent ;

contia

t

lj

2422. Uti votum folemne caftitatis, ordo facer,

tr1Ud

2423.

Cognatio fpiritualis, et

)

"u

2424.

Cultus difparitas, .

l e

ycul i

ä

2425.

Alia impedimenta ad piätatem naturalem '

Ífpectant, uti cognatio, 6t affinitas naturalis,,

Í

j

aut legalis,

j o

Ton. VII.

l

$. 2426.

CUl

136

"Tracitaius

A(XFAX';'.

$

Cognafio naturalis ,. quae in Communio

2426.

4

So

ne

fanguinis confiftit,

tel

/

Eit vel in linea certa

y*

242

2

4

Propinquioris, aut remotioris gradus,

öü

2429.

ä

Velin linea obliqua,

$

3*

p

N

o

Notordum vero, gradus in jure civili ali-

let

ter computari, ac in canonico.

po

Quondonam ergo

cognatio fit impedi-

243t.

mentum dirimens.

[

$

2432. Cognatio quoque legalis, feu adoptio

iiila

matrimonium dirimit j

ln

$.

1433

Affinitas quoque ,

u j

Cujus etiam diverfi dantur gradus,

i (tfiít

z

j

3

".

Et. publicae honeftatis impedimentum ,

li

243

Quod priori non multum abfimile eft,

raj

C:)

Huc referenda funt.

437*

Que

W

S-

2421.

Ea, quo fuperfunt imp&imenta in reli-

sjone, vel in naturali pietate, radicem fuam

habent. Et ad religionem quidem referun-

tur impedimentum «oti, ordjmis [acri, cogna-

dionis Jpiritualis .

et quam vocant, cultus

difparitas.

2422.

$-

Itaque votum folemne caftitatis in reli-

giofo ordine ab Ecclefia approbato legitime

tfifm

emiíTum facit, ut matrimonium deinceps con-

lur

trahendum Ífit irritum.

l/'id.

G. «

de *vot.

lA

T

in 6. Prout,etiam ilud votum, quod quiïs'-

: Caput VIIT.

15Í

um

S. fübdiaconatus ordinem. fü

fcipiendo emit-

tere cenfetur.

Tvidentin.

J*lf. 24. Ca?a. 9.

Talis

b

$. -2423.

í

Tota caufa circa co

cirili d

gnationem fpirituä-

lem folis concilii trident

ini ver

bis explicari

poteít. Sunt autem fequentia:

ub unus iau-

j n

tun jioe Cir [ioe . mulier ,

Jeve ^ ad ^ fimmum

una$ et wna - baptis

j

A

vf/:&

j u

"tum.- de - baptifio fufci,

f

4 ;i«l/)

ihLer. Quoss &b bapt

.

salum. i,

Wmns 6b idlius.pa-

irem,

RaLrem nec on. quer l-*(z])tz'zanlem,

e& baptis.a

ilt: - baptizatique batrem

b

et matrem

Ils,

n.

pantum.-[piritualis cognatió "contvabati

".'-. ]

ncul

Ea quoque cognatio, quae ex

fi"?.f'

confirmationé con-

irabitur , confirma

!Uv

ems et confirimatum, jlius-

que patreiun ,

diatur * ),

el matæm,- àc tenentem non gre-

*) Reqüiritue tamäh éx

parte parentum, ut talem

pro patritio defigne

nt;

5 ^

et ex .parte. patrino-

vum , ut baptizatum vel

confirmatum fob ip.

jn if

fo myfterio teneant,

Vel'ex baptifmo. füfci-

n refeïü"

piant ,

et quider

n animo agendi patrinum,

um

Debent autem pat

rini .

ipfimet effe. baptizati,

vï

|

et. quantum ad coni

firtnationem | debe

(, "

praevie confirmatl,

ut effe

l'id. tot. titul.. de

.

cognat,

Jpiritual. £t C. 102.

de confecrat. dift

"L. 4.

$:

; n

Denique difparitas |cu

Itus. facit, utþ tma-

J

-Iegr

trimonium a chriftiano

cum Gentili

b

Ma-

p

humetano, [u

daeo àut q

tizato initüm fit null

uocumque non bap-

il

um.

Etc quidem. talia

mOd

matrimonia per plu

res. leges Ecclefiae. pro-

2

hiben-

132

Tractatus . XX.

hibentur: . eadem autem 4penitus effe irrita,

. fere ex- ufu ,

ac legali cogfuetudine def-

cendit *).

*

Sed quid de matrimoniis Catholicorum cum

haereticis ? "Talia inprimis, funt. plerumque

prohibita jure naturae ob periculum perverfio-

nis, quae vel conjugi catholico, vel proli-

bus plerumque imminet. .Ejusmodi matrimo-

nia etiam prohibentur jure ecclefiaftico C.

14.

de haeretic. in 6. ea tamen bhaud effe ir-

rita

docet decret. Urbani VIII. de anno 1639.

in iis tamen locis, in quibus haereticium Ca-

tholicis pacifice verfantur, haec matrimonia

vi confüetudinis non effe improba, doctores

varii tuentur, quibus facile confentio, fiqui-

dem ea abfint (Ííi tamen aliquando abfunt)

quae de jure naturae ejusmodi matrimoniis

ádverfari mox dixi. —— — Sed quid de pa-

ctis de aliquibus, aut omnibus prolibus in

haerefi educandis? [am haec pacta duplicem

conditionem habere

offunt.. Vel enim con-

C

Ui

jux catholicus promittit, fe curaturum , ut

aliqua proles haerefi imbuatur: et tale pactum

ali

fe ipfo eft impium, imo feipfo nullum, utpo-

pri

te de actu impio initum,

Vel hoc pactum

nli

de eo eft, quod conjux catholicus velit per-

qdua

mittere, ut aliqua proles haerefi adducatur,

et ad tale pactum fine ingenti peccato ineun-

der

dum ratio graviffima , et prout arbitror non

&d(

nifi publica, et ad emolumenta facra fpectans

Jtti

eft neceffaria.

Multum fane requiritur, ut

parentes, pietati illi, quaim prolibus debent;

renuntiare queant. Et haec quidem obtinent,

fi talia pacta fimp

liciter negotio matrimonii

adjiciantur; aliud vero eft, Ííi eiusmodi im-

perf

modum

defe

pietas ad confenfüm matrimonii per

conditionis contractui adjiciantur e. g. 4uco

Qend

ari per-

altel

te, Ji al?qua71z prolem in haerefi educ

nüttus ,

p

m

Cout VIIL

153

Itrit,

enittas, vel omnino data opera /ataga)s.f Tale

edi

jam matrimonium jure naturae eft nullum: . nam

Ífponfus catholicus ad id tanquam ad aliquid

f O

iniquum fe obligare non poteft, et fponfus

TUm

haereticus fine hac conditione non confentit.

Et licet haec conditio utpote turpis per leges

ryetti

| proi

humanas habeatur pro non adjecta: in foro

yitrimo

tamen conícientiae Ecclefia defectum confen-

füs fupplere non poteft Equidem fponfus

lii (

haereticus teneretur per C. ultim. de condi-

| f

tion. ab haec conditione difcedere,

et fimplici-

um (

ter confentire: Ííi tamen id non faciat, per-

ducat defectus veri confenfüs ad fnatrimonium

Timoni

Scilicet matrimonia a

!octorej

jure naturae requifiti,

Catholicis cum - haereticis

confüituenda femper

| üquz-

Ífunt periculofiffima ,

et vix ünquam a peccato

jfont)

Y

immunia.

jronis

de p

$- 3495

M

Impedimenta ad pietatem naturalem fpe-

j

ym (*

ctantia funt cognatio ,- et affimias, quarum

utraque eít duplex.

,»um j uä

Et quidem cognatio

] pacïüm

alia eft naturalis, alia legalis ad imitationem

j UP*

prioris a legibus inventa..

actüm

Cognatio natu-

ralis, quae ob communem fanguinem inter

a p

ducatufi

duas perfonas confanguinitas vocatur, confi-

deranda eft tum quoad maturam füam, tum

p n

ror D

ad eos, quos in praefenti .caufa

habet, ef-

fett

Pec 4

fectus.

AE j

4

$. 2426.

eel

,btmelï /

Natura cognationis in eo eft, quod una

tf

mülll*

perfona per naturalem " generationem . vel

wdl n

modllm

cendat ab eadem tertia:

defcendat ab altera, vel quod utraque def-

7 Ó

ut adeo una ab

1

jl

eodem communi in-

altera? vel utraque ab

g

3

ter

134

Tvaciatus XX.

ter feparehte fanguinem hauferit.

Unde.

Ítiq

linea , et gradus cognationis explicari ne-

ali

ceffe eft.

or|

tU

$.

2427

Ve

Tam linea vel eft recta

fcilicet una

d

per['om fitgenita ab altera feu proxime e,

pit

1na

. filia a patre, feu'remote e. g. nepos ex

ama

vel ]mea eft obligua , fi ícilicct utra-

f

que perfona ab eadem tertia e. g. duo pa-

D

trueles ex communi avo defcendant.

Til

$.

2428

i

Graflus, feu diftantia cognationum facili

regula .computari poteft.

Et quidem pro

linea recta unus ab altero tót gradibus di-

ftat, quot inter unum et alterum genera-

tiones funt factae

Sic avus a nepote duo-

bus ,

pater autem a filio non nifi unico

Oïadu diftat :

quia fcilicet inter avum,. et

nepotem duae generationes funt factae:

nam avus filium ,

hic vero nepotem gene-

HVJE

Pater vero dift

Gu

at

3 fiio non nifi

unico gradu, utpote quem proxime, cet fi-

O

ne me dia

UGUCI'&EI&)DC

bv

auit,

Et. quoad

hanc

omputatiot

em utrumque jus tam fa-

crum, quam civile concor .m,dt

$.

2429.

Quoad ineam obliquam diverfae utrius-

que

)u

S comp

si*ræ

AL.ü

thbua (æuxjïl 1 *

Inprimis

itaque ,. fide co onatione duorum dubitatur;

inqui-

—

Caput . VILH.

1355

ol

inquirendum eft,

an habeant communem

a d

aliquem genitorem , a quo utraque perfona

ortum ducit.

Si talis non poffit. inveniri,

tunc inter hos nulla dabitur. cognat'o. Si

vero detur aliquis, a quo uterque defcen-

CL Ut

dit, tünc ab hoc, tanquam a communi fti-

xime t

pite , generationes ad alterutrum , vel fi

g d

inaequaliter . diftent ,

ad remotiorem nu-

L Ut

merentur.

Jam quot generationes fueript

(üo ]

inventae ,

tot gradibus f[fibi erunt cog-

,

nati *).

*) Pro exemplo Caja fit Sempronii ex forore nep-

tis,'id eft fororis filia.

Tam prima quaeftio

y f

(lv

eft, an Semprounus .et Caja fint cognati in

m

linea recta: et facile adparet, quod tales non

fint.

Nam.nec Sempronius Cajam, nec ifta

ibus d

Sempronium. genuit.

Quaeritur 2do, an fal.

generg

tem in linea obliqua fint confanguinei: et

0

ATU

refpondetur, quod fic.

Nam ex patre Sem-

if Ul

J

l

pronii e.g. Titio natus eft. Sempronmius, et

mater Cajae, et fic, etiom ipfa Caja, quaàe

«

qUD.

proinde cum /empronio Tiiium tanquam com-

fd

À

z

munem ftipitem reveretuür.

lam fuccedit 3tia

f geni

quaeftio, in quoto gradu . Cwa fempronio fit

cognata.

Cum in dato exemplo a communi

]On j

nl

r l

ftipite non aeque diftent, et ab hoc genera.

tiones numerari debeant, et una generatio de-

qu

tur a Titio ad matrem Cajae, et altera ab hac

a

ad Cajam, habentur jam duae generationes,

ac proin duo gradus cognationis.

Eft itaque

Sempronius Cajae cognatus in linea obliqua.

in fecundo gradu. Haec computandi ratio elt

breviffima, et pro omnibus illis , quas defcri-

f

bunt, arboribus expedita, nul

obnoxia.

li queï exceptiqni

|

npfimh:

)

Wt

I 4

$.

2

;-SON

iif

156

Tractatus XX.

$.

2450.

*

Computandi ratio juris civilis ab ea,

quae eft juris canonici, in eo differt, quod

hoc generationes et gradus, in linea ícili-

cet obliqua, ad alterutrum, illud vero ad

utrumque, de quorum cognatione quaeri-

Wi

tur, numeret.

Et in dato exemplo Sen-

jun

jronius cum Caja in tertio gradu eífet cog-

üt

.

natus.

(do;

$.

2431.

qu

€or

Iam cognationis, hucusque defcriptae,

quantum ad matrimonium, ef/ectus füunt, ut

ber

tüm

in linea recta matrimonium in infinitum,

jm

prout ajunt, dirimatur, adeo ut e. g. Ada.

us redivivus nullam ex modo viventibus

Qrt

lep

ducere queat, eoquod omnes ex illo defcen-

NU

dant*). In linea vero obliqua hoc impe-

ne:

dimentum non nifi quartum gradum ex mo-

110

derno jure includit.

:

Vid. C. 8. de confan-

guinit **).

Der

Dy

* Idque jure naturae ebtinefe facile omnes con-

cedunt: licet in aífignanda defuper ratione

&

N

diffentiant. Et quidem quas aflerunt, ratio-

T

nes magis phyficae, quam morales effe vi-

ptol

dentur. Mihi quidem fequens, Ífi tamen fi

tüm

legitima, occurrit. In negotio generationis

Q

genitor eft genito aperte fuperior: hic vero

eidem natüraliter fübditus.

Ín eodem autem

Gnt

U0

generationis negotio conpjux conjugi eft füb-

ditus, ejusque juri obnoxius.

Si itaque ali-

quis ex ge:itoribus foeminam a íe defcen-

dentem ducat in caufa generationis effet illa

fuperior utpote parens: et in eadem caufa

foret fubditus tanquam conjux.

3') Nul-

?

P

Caput VIIL

157

Nct

) Nullum tamen impedimentum

prout puto, adverfatur c

juris naturalis,

) &

onjugio inter fratrem,

et ;fororem ineundo.

4 QUi

3 f

O d

|

$-..2432.

.Adþ

Quaer

imitationem generationis naturalis

civilem aliquam ,

et quantum ad effectus

Q l-

juris priori fere ae

r

qualem le

ges invenerunt,

ut qui ex natura liber

adoptione . ét

os non haberent,

auctoritate legum acciperent

quosdam, qui

liberorum . loco

penitus in

Tiptt

corum poteftate exifterent,

naturalium li-

berorum omnia jura obtinent

es.

Unde or-

nt, U

TEUCT,

tum eft impedimentum cognationis leg

.

alis.

Hoc

Àa.

jam nititur conjunctione perfonar

um ex eo

mbl

Orta ,

quod unus ab

altero in filium per

legem adoptetur ,

defeat

qui natura ejusdem filitis

Bu

non eft. Quia tam

en noftra aetate

adoptio-

ey D*

nes ejusmodi rariffimae fünt Tj

breviffime

noto, ex adoptione tri

plicem conjunctio-

m

nem,

et inde tri

plex impedimentum oriri.

Datur fcilicet pa;

ernitas

inter ado

ne (Qte

ptantem,

rabott

et adoptatum, .ejusque liberos.

FN UC

cauf.: 30. . g.

, i

246 fratermitas, fcilicet inter

f

proles legimas adopt

antis, et inter adopta-

gen 1

'

ations

tum. C, 6. cauf. $0. q. 3. Et 39 demum

affinitas- inter adoptatum

; €t uxorem adop-

jc v?

tantis :

et vicifim inter ado

ajtet

ptantem , .et

Of f

uxorem adoptati 1. r

4. fI- de rit. nuptiae.

*) Frquenti/

lima autem datur ado

üe ali'

evis homines

ptatio ,

ua

defceü'

per gratiam fanctificantem in

h

filics fibi adopta

t

, ita ut filii .Dei nominemuy ,

e fimus c). Stup

t Cau:a

endlim et omni admiratione

2

. dignit-

f) Nüi

£) L. Ioan., 3 T:[,

Tractatus XX.

158

digniffimum beneficium. Et profecto faepius.

cogitavi, an non Deus iüter Tudaeos, alias-

que gentes jus adoptionis invalefcere fecerit,

ut in patenti et humano exemplo divinam

adoptionem utcunque intelligeremus , .qua fi-

li Dei, haeredes infuüper Dei, et coheredes

Chrifti efficimur,

$.

2437

Alterum impedimentum naturali pietate

nixum eft af/mitac , quae in affinitatem -cor-

hi

forum, et in affinitatem animorum dividi po-

&

nominis affinitas

teft;, XPrior,

et proprii

L0

ex eo oritur, quod vir cum foemina per-

Ün

fectüm, ac confummatum coitum exercet,

W0

licet proles exinde haud fit fecreta. Et

U

U

quia ex phrafi etiam facris literis ufitata 4)

hac ratione vir et mulier una caro efficiun-

u

tur, id confequitur, ut cognati mulieris ta-

g]

li viro *) et hujus confanguinei ejusmodi

mulieri in eo gradu fiant affines, quo gra-

Talis' jam

du eisdem fünt confanguinei

**).

affnitas ex coitu legitimo usque ad quar-

tum gradum dirimit matrimonium. C. 8. de

Q

confamguin.

Si vero ex actu illegitimo,. et

pu

extra mat imonium perpetrato oriatur, nof

Mil

tridentin.

excecait

fecundum gradum.

V'Z'de

QU

"Wi

fiff. 9.

. I:g-!

qui

*j

Y5*

E.

Íta tamen, ut confanguinei mulieris foli huie

aC

vito

non item viri confanguineis , et cogna-

lpl

ti viri foli huic viro fiant affines.

Unde duo

t

"germani fratres poffunt duos forores in tma-

q

trimonium ducere: quia primus frater omnes

uxO-

N

3*

* €

&)

Gc

iVl

—

Z :.;

N

" -

Caput VIIL

T$9

fieptt

'

uxoris füae, id eít primae fororis cggïnatos

, dit

fibi foli, et.non fratribus, aut.cognatis fais

fecett

Qivmm

affnes babet; et viciffim prima foror cogna.

tos viri fui fibi foli, et non forori, aut con-

qu f

fanguineis fuis affines facit. Scilicet affini-

ylierela

tas ex alterutro latere fempef non nifi uni-

.

cam perfonam aücit,

59

2434. :

pletzt

M

Ouia vero affinitas in vicem confangui-

Feff (ll«

nitatis ficcedit, datur in ea linea recta,

ndi

et obliqua , et eadem graduum computa-

jfrmiti

tio. quam füpra de cognatione defcripfi.

b pel'e

nde omnes, qui viro in linea recta, pri-

r

mo, fecundo,

aut, reliquis gradibus funt

a L

cognati, in eadem linea, et gradu ejusdem

Qata!

uxori funt affines; et viciffim qualis. inter

e&idmï'

uxorem ejusoue propinquos datur conían-

Vr v

!

guinitas, talis inter eos et virum hujus

eipsmoo

mulieris habebitur affinitas,

T gl'a'

i u

S.

2135.

ï,

Verum non tantum ex conjunctione cor-

CO

porum per concubitum, fed etiam. ex co-

ff

pula animorum . per fponfalia, et matrimo-

nium ratum, ct non confummatum hucus-

j 1

riim

li

que quamdam animorum unitatem, . quam-

que publicam bonefiatem vocamus, leges tam

(

acro ,. quam politieo introduxerunt. Eft

" Cgffl

itaque publica haec honeftas impedimentum

J

T

ex fponfalibus, vel matrimonio rato ortum,

g

1 Omle

quo fponfus confanguineos fponfae, et haec

confanguineos viri in certo gradu ducere

J

non poteft. |

: $. 2436.

140

Tmctatüs ACX.

$.

2436.

Per omnia vero publica haec honeftas

Q

f

imitatur aflüinitatem.

Unde quae de com-

putatione lineae, aut graduum , et perfo-

s.r

narum de affinitate vera dicta fuerunt, ad

hanc moralém affinitatem transferenda funt.

Sola fequentia publica honeftas prae natu-

p

rali affinitate habet peculiaria.

m

$.

2437.

N zgl

Ex quibus eft primum, quod ex fpon-

$a

falibus ex quacunque ratione nullis nullüm

oriatur impedimentum. Secundum, quod ta-

$4

le impedimentum non excedat primum gra-

dum.

Vid. . tridentin. . fe[. 24. . C. 3.

Ter-

MT

tium, quod hoc impedimentum five ex fpon-

falibus, five ex matrimonio rato ortum re-

(

tro non operetur: ut Íi quis priori fidem

$.a

dederit, et dein fe ejus confanguineae ob-

ftrinxerit, fecunda fponfalia equidem nulla,

priora autem efficacia. maneant, licet animo

cum ejus confanguinea fe per fecunda fpon-

falia conjunxerit.

Vid. C. 1. de fponfal. in

"I-Pei

Ó

Denique pnblica honeftas ex matrimo-

nio rato, et nondum confummato orta fe

f

etiam ad quartum gradum extendit, et tunc

quoque inducitur, etfi matrimonium ratum

ex quocunque titulo fuerit irritum :

dum-

modo non ex defectu confenfus fit nullum.

dith

« (

Vid. con[litut. Bii V* de anno 1568. quae im-

Ad. Rómanum.

lt

./:z'])i A

2

C A-

Ca)mt- IX.

141

CAPVT IX.

ef

Qua ratione impedimenta bucusque recen]ita per

COfÍ

m

f

- legitimam pote/z'a—tem' tollantur.

N

e2o

. 2438. Circa difper(ationem im

pedimeritorum ma.

fün

L

trimonii notandum eft,

e

r

Ti

2430. Quod ea, quae fünt

juris humani , Pon-

tifex relaxare queat;

.

e

2440. Sed etiam Epifcopi multum Jpoü'uht,

Ld

2441. Tum ut matrimonium valide inire poffit,

fpo

2442. Tum etiam, ut initum det

|lm

mento non refcindatur,

erltol impedi.

C^5 u5

e

2443. De formulis tales difp

]U

enfationes obtinen-

gï'ä.

di alii multa tradunt ;

r[ "

e

.

2444. Verum difpenfationem

tioni mandare faepe difficile

:

obtehtam execu.

pon

.

2445. Debet énim compars ignorans . edocerj

m

f

"

u^ .€eo

*

de nullitate prioris confenfüs in matrimonium ;

" (

2446 -52. Quid in cafu d

ifficili adeo optimum

factu .iit ; difquiritur.

UHZ j

nimo

$. :2438-

fpon

/t!/ nï

Circa impedimentorum relaxationem feu

difbenfationem .motari debet modus eandem

rirno

t (e

impetrandi, et.modus eandem exequendi.

t

$:

2439.

a

ym

Quantum ad modum impetrandi attendi

qut

ebet, auctoritas legitima in' con

cedente ,

ll

ii

€t debita forma in fupplicante.

Auctoritas

li

n

legitima omnia impedimenta. toll

endi eft in

lae

ummo Pontifice, exceptisv utique iis, qt

(4

de

-

142

Tractatus XX.'

de jure naturali, aut divino obtinent: haee

[

(

enim diffoivendi nulla in terris datur au-

ctoritas.

$.

2440.

Sed. etiam Epifcopi varias in variis lo-

f

cis difpenfandi facultates obtinuerunt, quas

li

;tz

in fingulis diaecefibus facile ' difces.

Ego

U

non nifi eam Epifcoporum auctoritatem ,

ln

quam'generatim in omnia fere impedimen-

du

ta in certis quibusdam cafibus vi confuetu-

liC

dinis ; prout. puto, obtinent ; récenfe5o.

fi':'(

Et talis datur vel ad matrimonium contra-

ld

hendum, vel ad matrimonium :invalide ,. id

Vadï

eft, &ne effectu contractum deinceps inftau-

f

randumis:

t ]

50 g-ï4-t.

(«

Ut impedimentum .ab Epifcopo ad cort-

3&10

trahendum

matrimonium

relaxari

d

queat ,

duos aflignant cafus: ex quibus frequentior

d

d

eft, fi alteruter fponforum cum aliqua per-

fona, quae fponfo íüo in primo aut fecun-

do' gradu . eft cognata ,

perfectum* coitum

F e

exercuit.

E. g. litius vult ducere .Bertam,

cum cujus forore confummatam fornicatio-

Tent

iicui commifit, et fic aflihitatem cum. Berta

tür,

contraxit.

lam fi nuptiae fine gravi famae,

ttac

fortunarum , incontinentiae , aliove pericu-

Tm

lo differri nequeant, datur recurfus ad Epif-

4 i

copum. Alter.vero eventus eft, fi gravi-

ter decumbens ac morti proximus ad legi-

timandam. prolem, fedandas inimicitias, aut

ex

Qp

—

j C(ll)ll[ I)(. |

143

luet

ex aliis graviffimis; rationibus mulierem fibi

u

cognatam ducere teneatur.

$. 2442.

Sed etiam. matrimonio

BU

jam . contracto ,

fed ob impedimentum irrito

Epifcopi aucto-

Qui

ritas velet ad amoliendum

impedimentum,

lo

Ut vero hac poteftate uti.qi

hp

ieat , requiritur

I"9 üt impedimentum «it occultum

A.

nulli,

jiten

aut non nifi tribus, aut qu:

Yüdt

notum

211

tuor hominibus

adeo, ut, fi t

ib

difpenfatione exe-

Yfe30

cuütioni jam manc

-

;

H

,

atd, impedimentüm illud

)'Bff'

fiat publicum pro foró'ex

)

.M

teriore tantum, no-

va difpenfat

lone opius fit. ?do gt matrimonium

d

faltem. ab a

Iterutro bona fide, et fine Ícien-

tia impedimenti fit

contractum : quod tune

creditur , .fi denuntiationes praecefferint;

| (

3"» ut graviffima ratio e. g. infamia, fcan:-

ym

dalum , periculum incontinentiae recurfüm

ad Pontificem intercipiat.

Entiot

] p€ï'

$.

2443.

P4

feci

if

F örmu]ae pro

impetrandis ejusmodi re;

ortid)

laxationibus longam tractationem re

quire-

rent, et in praefenti etiám ex eo om

ittun-

j

yet

tur, quod apud obvios auctores dili

genter

tractatae habeantur.

a

Dato cafü juvat-vi.

rum in ejusmodi negotio probe exercitatum

erid

pl

ad cqnülium adhi»bere.

fa.

$.

j

2444.

j g

Verum modus impetratam jam difpenfa-

Ü

tionem enguendi prae ?pfä impetratione

non

144

Tractatus XX.

non raró eft diHibilis. Et inprimis quaeri-

(l

trim.

tur, num conjux impedimenti ignarus, an-

ànn

tequam matrimonium inter utrumque recens

concilietur, defuper edoceri debat. Atque

id feri debere docet ftilus curiae romanae,

quae literis difpenfationis addit :

Muliere

H

(viro) de nullitate prioris con[enfus certiorata ,

jux

-

cu

fed ia caute , ut lateris delictum nunquam. dete-

gatur.

ag

Y

cilt

$

2445.

Íen

Iam quaeritur, qua ratione alteri impe-

It

'dimentum exponi queat, ut nuliam de con-

eXIt

jugis fui delicto notitiam , vel fufpicionem

patat

hauriat.

Nam vel impedimentum criminis ,

t y

quod unius machinatione cum adulterio

pete

contrahitur: vel quod longe frequentius eft,

cafi

affinitas ex coitu cum uxoris confanguinea

nii :

contracta hic verfatur: reliqua impedimen-

effe

ta facile nefciri poffunt, nam vix aliquan-

Vult

Qua

do infamiam , aut dedecus important.

Conj

jam arte impedimentum fine titulo impe-

dimenti partem alteram edocebis ?

V

W

$-

2446.

2

W

Itaque volunt, ut data oportunitate, et

animo conjugis ad benevolentiam compo-

li

(

fito talis conjux alteram conjugem fere fe-

]ree

QJLO?Zi[lm

&ity

quentem in modum aggrediatur :

ajunt ,. confenfum comirabeniium — vitio aliquo

l

confenfum

hi

facilé laborare et aliumde expedit ,

dtit 3

W.

conjugalem faepius iterari, volgmus Jecurit

alia-

]

Caput I X.

14$

nde

aliorumque | emolumentorum gfatz'a nofirum. na-

,

trimonii .confenfum

repetere, .

uod íÍi alter

u5

annuerit, res erit feliciter confecta.

Atque

$. 2447.

dd6y

fuior

Sed' hac ratione non video, quod com-

(l

jux de defectu prioris confenfus íatis edo-

j d

€tus fuerit.

Et hoc etiam omiffo, fi is

fagax, rerum ejusmodi gnarus exiftat, fa.

cile intelliget, quorfum religiofa haec con-

fenfus repetitio fpectet :

et fiquidem tale

1frpc

matrimonium parum fit pacificum, nonne

Con

exinde fufpiciones, diflidia, ^vel omnino fe-

Jnem.

paratio, ac plenum divortium, detrimenta

MP

)teto

in proles et fcandala in publicum magno-

pere timenda erunt? [am in ancipiti adeo

s t

l

guiti

cafü denique tacendum , et ipfum matrimo-

nii ufum pro fufficiente confenfu habendum

di

n

effe, docent multi, et graves.

]Ile enim

j u

vult effe conjux, qui ea facit

Qua

" qgae funt.

conjugis.

,

ln*

$.

2148.

Verum alia eft voluntas, qua quis jure

uti, vel juri fatisfacere ,

et alia. voluntas

te, 5,

eft, qua quis jus inducere, aut recens con-

ftituere defiderat.

Sic fi famulatum tibi

ofb

el

praeftem per errorem, quo ad id me obli-

ul

j

gatum effe falfo arbitror, nemo dicet, quod

r

J

per hoc velim tibi jus tribuere.

Qui in-

debitum folvit, nullum pro altero

Vl

)AH In

jUs effi

IT

Cit: alias hoc ipfo ceffaret effe inde

bitum.

(

Tom. VII.

h

$. 2449.

146

Traciatus. . X X.

$.

2449. :.^

Jam in tantis angufliis fequens perfu-

tUt

gium fupereffe puto , nifü mea me fallat

opinio.

Inprimis indagandum ,

num con-

us

Ti

jux innocens in his circumftantiis *) tenea-

tur tale matrimonium confirmare, . vel an

Mi

non teneatur **).

I

X

nt effe proles ,exx

* Rationes obftringentes ! poffu

attamen bona pa-

M

matrimonio quidem irrito ,

rentis fide, et fic legitime nata.

Jtem miferi-

T

cordia erga partem alteram, paucorum fors

Hl

criminum ream, caeteroquin vero bonam ad-

tri

modum.

Praeterea ad magnum dolorem, pec-

tenx

candi pericula, et alia detrimenta evadenda

C0f

pietas in feipfum ad recens ineundum matri-

A

monium talem obligare poffunt denique off

cium

commuünitatem tali

feparatione

erga

magnopere offendendam ad novum confenfum

vehementer urgere pofíunt.

Licet enim in

foro externo non nifi jus vulgare, et ex pa-

cto

natum attendatur.:

in foro tamen con-

fcientiae etiam fola pietas vere obftringit.

3eK) Facile ením tot incommoda ex tali matrimo-

nio praevideri poffunt, ut id deinceps inire

etiam pietas propria probabilius prohibeat.

$.

2450.

J

Si itaque confideratis. omnibus innocen-

(en

vel nulla

Til

tem matrimonio tali innectere ,

d

detur obligatio, vel etiam oflicium aliquod

prohibeat :

non licebit ulla arte

infcium

t

conjugem ad confenfum inducere..

Qu(od

facile quilibet pervidebit.

$. 24

3Tr.

d

Caput. L. -

147

E

m

. Quod fi Vero ea rei conditio obverfe-

fl

tur, ut conjux impedimenti ignarus fpecta-

| (

tis variis titulis ad reftaurandum matrimo-

(Do

nium obligatus effe videatur: tunc per fa.

el d

&erdotem , .aut,alium amicum..in perfectum

Dei amorem, et in. decretum- -otmnia: Officia

'les

N

I^]

explendi inducendus erit.

Quod fi in hoe

confentiat , " hz

)onalj'l;

bebitur €onfeénfus- ad matri-

| fniid

monium requifi

tus.

Talis enim vult Ont-

yn fos

nia, ad quae tenetur: fed coníeénfüs in ma-

um a

trimonium in dato càfu eft ali

, r*

quid, ad quod

tenetur: ergo in.dato cafü v

üdeüd?

confenfum *). .

ult etiam hune

030

^

ld 0

..5 Neque.dicas: , Ifte confenfus e

abor

» plicitus ,

íft nimis im:

viriualis tantum, aut nefcio

qua

nfenl

»Voce nominandus. *

Nam eft confenfus

ro-

epi !

prius,; apertus, et fi

ita vis formalis.

a

centum aüreos donare vült,

i

Qui

üinz

p 0

quagefimum.non tantum implicite

; virtualter ,

]gi b

aut quomodocunque, íed aperte ,

it.

fimpliciter,

gitri

et fi ;d rgquiras-, formalzfter donav

$ inifi

H

*

$;

2452:

þe&t.

;Si denique e

X gravibus latlombus togü-g

Jüx .ad conítitu

endum matrimonium haud

n

teneatur, vel fi impedimentum .juris: natu-

ralis,. aut divini*) lateat,

Aliud: non füper-

| n

1

-'g;ï

» Quam ut impedimentum. conjugi aperia-

tur, vel quod quandoque . faciliu

jl

$4:.8C ;olea

tabilius erit, fuga arripiatur.

:

1

"

*) Sic contingere poteft, ut mul

i

eg jviifente. priori

conjuge fecundo nubat:

vel ut. marito impo-

). Ti

POR

2

teqte F

Tractaius.: XX.

448

tente, per adulterium ex alio liberos conce-

etat

perit,

quos ctonjux rerum infcius pro fuis

ottu

habeat.

In-his-jam .extremis anguftis vel

candida -confeffio ,

fiquidem haec.tu'o, fieri

füm

queat ,

vel. occulta difceffio tot.malis exitum

dabit.

Nifi forte per aetatem , mütuum con-

fenfüm ,

vel votum omnis etiam. imperfectus

actus, (qui ád -miatrimonium fpectaret, perpe-

qud

tuo obfuturqs effe- videatur.

COt)

CAPVT X.

T

D

. De fiatu. canjugz'z'ï, feu de järe ex contractu

þdlg

J 3muütrimnond nauto.

d (

feri

Y253. Contractum e

xcipit ftitüs matyimbnii -u

q p

cujus

n

2454.

.

Conjuges- fiüti

tionis ,

j

f ko»b'no—x'ii afi þv actus genera.

*)]

.i455. Tenentur praeterea €

ö'habitare.

ä

2456. Status hic fimul eft f'ymbölum conjunctio-

nis. Chriftr (?um anima juíti.

: .S-...2483. |

Polft contractum in caufa matrimonii

tertio loco venit ftatus matrimonii, feu jus

j

ex tali contractu natum. '"Opii quidem fta-

tus eft perenne aliquid, dum contractus,

C

€C 0

qui eft novae legis facramentum eft aliquid

tranfiens.

Hic vero ftatus eft aliquid' per-

aC

bem

mianens, myfterium aliquod, quo ex com-

&t

muni fententia conjunctio animae cum Chri-

jf

fto fignificatur: quae conjunctio per pec-

N

Unde

V

N

catum lethale faepe nimis diffolvitur.

etiam

j

"Caput X

149

0b

t0. füis

etiam hoc jus prout ex Ífólo contractu eff

Qs vd

ortum, et nullo adhuc actu confüummatum,

m

fumma Ecclefiae auctoritate diffolvi poteft. ^

- eyitum

J (

$.

2454-

rfecti

perpe

lam jus hoc tria fere capita importat,

quorum primum eft,

quod corpus unius

conjugis fiat alterius , utique ad actus ge-

nerationis , ita ut «ir mom babeat pote[latem,

corporis fui, [ed mulier: et rürfus mulier von

nint

babeat poteftatem corporis fui, fed wjr€). Un-

de datur gravis obligatio ad petitionem al-

xj v

terius actum conjugalem exercendi, nifi ab

ea per caufam aliquam, de

quibus mox di-

cam;, eximatur *).

gena

.,*) Mera, mulierum faepiffime pertinacia, et ftu-

dium adverfandi graviffimorum diffidiorum,

et gravium peccatorum occafio effe folet, dum

conjux conjugi debitum reddere detrectat;

,njxmcüc»

Hoc vero malum opinione frequentius efíe

difcet facerdos,

fi- data occafione non nihi

diligentius indaàgare VOl'uelfit.**

Ártoni

$.

245"5.

£, j

Secundum hujus, de quo agimus, juris

m li

CL

caput eft, ut conjuges cohabitet, curas,

et onera familiae mutuo. auxilio füblevent,

m

d per'

ac denique fe pro eodem pene homine ha-

beant. Eft enim haec bhominum, focietas

[ cot

antiquiffima, ab ipfa natura. provide inven-

ta, denique arcta adeo, et fancta, ut illud

r pe

vinculum parentes inter et filios füperare

Un?

R3

videa-

etiul

&) x 3d Corinth. 74

150

Tractatus. . X X.

Ouamobrem velin «

I!

1

videatur. juxta . illud /) :

quet bomo. patrem fuum, . et "matrem fufmz, et,

adbaerebit uxori fuae;.et erunt duo: in carme

una.

Ml

$.

2456.

Tnal

Tertium demque, quod fupra jam di-

ctum eft, id importat,

quod haec conjun-

Por

(un

ctio ex matrimonu contractu nata ante om-

ne opus conjugii jam fit fymbolum illius

&

fanctiffimi nexus

qui inter Chriftum

et

animam juftam dátur.

Quae conjugum con-

JUUCUO inter chriftianos etiam ex eo facra-

tior evadit, quod fit effectus illius contra-

$)

ctus, -qui novae legis facramentum eft.

CAPVT XI

....,

. De ids$, quae juri conjugii adoer[antur.

9 2457 Solvitur vinculum matrimonii rati per pro-

feffionem .religiofam ,

1tem per tefcriptum

Pont. fpeciale.

$.

2458. Ufüm vero matrimonii intercipiunt varia,

.ut facilis confenfus alterius conjugum, peti.

tio. amentis etc.

2459. Aut petitio nimium ardua ,

2460.

Quorfum etiam periculum partus, immi.

nens pauperies aliquando refertur.

2461. Denique etiam adulterium cum afüne in

primo vel fecundo gradu.

Wwam . — «94. — tÓ^ VOa

2462.

Haec quantum ad jus: mnam pletas faepe

aliud pæ&ularet

$. 2463

l

£) Genef. 2. 24

Capui xh

Is

ftillh

$. 2463.

Quid fit agendum, fi de valore matrimo»

monii dubitatur.

It d

l (

$. 2457-

. Iam aliqua ipfum hoc jus, alia vero fo-

lum ejusdem ufüm. tollunt.

Chriftianorum

m di

matrimonium ratum diffolvitur auctoritate

D

n

Pontifidis tum in religiofa Profeffione *) ,

tum per fpeciale indultum in fingulari cafu,

(& 0f*

| -Tl

et ex graviffima ratione **).

n, &

*) Habet hoc conciliam tridentinum — feff, 24.

T| COl

C.6. .Siquis dixerit matrimonium vatum, nonm

confutnmatum per. folemunem veligionis profe[fo-

füctt«

nem alterins conjugum non divini, anathema fit..

ontta«

*) Unde primo bimeftri non tenetur'conjux al-

o

teri etiam petenti debitum reddere, ) inten-

dat, aut faltem fluctuet circa religionem in-

grediendam. vid. c. 7. de converf. conjugar.

i;voluto autem altero menfe tenetur debitum

reddere: neque poterit falva juftitia religio-

j

nem profiteri.

Si tamen pars altera confen-

tiat, et matrimonium nondum fuerit confum-

per p

1natum ,

quocunque tempore vi profeífionis

J

tale matrimonium etiam jufte diffolvi poteft,

Quodf conjux religionem 2aliquam proflteri

nt i

nullatenus cogitet, mea opinione tenetur etjiam

"m

primo mox tempore petenti conjugi obfecun-

dare.

**) Haec poteítas Pontificis eft extraord,ïi;at'ïa,

ad jus divinum , prout videtur, diffolvendum

h jor

comparata, ac proin non mifi ex gravi admo-

f j

dum cauía e*xe;cenda.

$.

2458.

g, t

Verum alia non ipfum jus et vinculum

änö

matrimonii , fed tantum ipfius ufum impe-

K 4

diunt :

152

Tvactatus XX.

diunt: ità ut tales veri conjuges maneant,

ad aliud eonjugium tranfire prohibiti. "Ta-

lia vero impedimenta aliquando actum con-

! f

jugii folum , alia vero vice mutuam infu-

Tqr

per habitationem , et vitam focialem inter-

vel

cipiunt,

Prioris generis impedimenta, feu

tioi

potius caufae ab obligatione eximentes funt

10n

I"^ fi conjux non ferio petat, aut a peti-

Cun

tione libere, non metu, aut taedio ab al.

bili

tera parte ingefto defiftat.

Quorfum etiam

Qu

fpectat, fi conjux debitum nom actu huma-

füe

no, et morali

s

o

o

in plena ebrietate , aut

dlfe

amentia petat.

Verfamur enim in negotio

dU

morali, quale

non nifi ex caufa mo;*ali,

Ii,

ac vere libera

intelligitur.

fitiy

lis.

$. 2459.

Secundus excufationis titulus eft petitio

tam ardua ,

ut confuetus

contrahentium

confenfus fe ad tantas moleítias fe exten-

E

T

dere non cenfeatur, aut fe extendere ne

quidem poflit *).

ficu

**) Si adfit pcriculum fanitatis ex morbo conta-

ïang[

lE

giofo, ex ufu nimis frequenti.

Si quod ali-

quando folet contingere, impius coónjux con-

Qu

ceptionem prolis ftudiofe evitet , tnelior cón-

teri

JUx non tenetur reddere. debitum,

ex gravi

tamen cau(a id fácere poterit.

Conatus enim

impius eft totus alterius conjugis , et pars

fïüm

AOT

fecte afferta actione fua nec partem alieni

peccati conftituit.

hat

I

$. 2460.

Caput . XI,

153

Ri

$.

2460.

Ti

W

Sed quid de periculo partus, et de dif-

ficultate alendae. prolis ? Et quidem ordi-

B

inte

narium partus periculum eít matrimonio

velut congenitum, et fic illegitimus recufa-

fei

tionis titulus: bene vero periculum, quod

ä funt

non folius uxoris, fed medicorum, obftetri-

t

cum, aliorumque peritorum judicio proba-

E

bilius mortis periculum inducit.

Ordinaria

etim

quoque pauperies praecipue, fi ea praevifa

hum

fuerit, ab haec obligatione non eximit: nifi

? pI

alter conjux fua prodigalitate, ob defidia,

gotio

aut quacunque .culpa ífua eandem induxe-

)Fali,

rit. Talis enim contra ordinarias defpon-

fationis leges agens, fidemque datam vio-

lans, fidem ab altero exigere non poteft,

$.

2461.

ent

li

Ttriio debiti reddendi, obligatio ceffat,

exd

fi alteruter conjugum poft contractum jam

te Y

matrimonium cum períona, quae faltem in

fecundo gradu cum conjugi füa eft con.

fanguinea, perfcctum adulterium committat,

cott

,Od j

In tali jam cafü conjux . nocens a conjuge,

jx «

quae utpote perfidiae ignara ex caufa adul.

t b

teriinon poteít excipere , actum .conjuga-

1 g

lem exigere non poteít, licet petenti ob-

LIS eniüf

fecundare teneatur.

e

Vid. C. de eo , qni cog-

novit. Nifi ab Epifcopo, aliove hac pote-

; "

ftate praedito hoc impedimentum eidem ad

debitum etiam exigendum fuerit relaxatum,

T

DA

$. 2462.

[

154

f*actatu: : XX

g P 2 '4' 62-

:

Hic difputatur, an detur obligatio red-

C

dendi debitum tempore fluxus:; menftrui,

praegnationis, purgationis poft partum tem-

Ego puto, quod detur,

pore lactatus &c.

nifi fpeciale periculum. excufationem prae-

ftet.

quod

Minime quidem negaverim ,

pium fit reluctanti cedere : fed aliud eft

Ut nihil di-

talem actum vi juris negare.

cam, quod nedum jus, fed pietas pro pe-

N

ueoesi a MOR

tente €..g

in periculo incontinentiae, ur-

geat.

$.

2463

Dänïque difceptatur, -quid agendum fit,

&

in dubio, an matrimonium validum, vel ir-

f0

ritum fit.

Leges facrae pro hoc cafü va-

[

rias diftinctiones inducunt.

Has tamen pro

k

foro mere exteriore obtinere, et pro fora

interiore fimplices confcientiae regulas fe-

quendas effe puto.

Actus in dubio matri-

monio exercendus folum jus naturae con-

fo

cernit, circa quod leges humanae nihil mu-

l

tare, nihil relaxare poffunt. Quare fi ma-

p

trimonium probalius, aut aeque probabili-

ter fit nullum, ab actu matrimonii per om-

Ü

nia eft abftinendum: Ífi vero minus proba-

bile.fit,

matrimonium effe irritum , tunc

áctus conjugalis probilius eft honeftus, et

fic exigi, ac reddi ab utraqge parte por.ei*c.-

C A-

Caput XII.

I$

CAPVT XII.

fel

Itül,

Caufae ad- divortium ,. et fepardtz'bnem a familz'a

tem

Juficientes: referuntur.

a

2464. . Caufae divortii

t

tem funt

quoad familiarem focïeta.

d

2465. Haerefis, apoftofia etc, alteriüs conjugis,

j d

ii

2466. Aut faevitia ejusdem,

2467. , Vel adulterium .

0pe

U«

uD u^ u^ u^ &^

*

Divortio etiam le

ges huæanac nonnullos effectus

addiderug't.

$.

2464.

Aliquae caufae prout füpra jam dictum,

Q^

etiam famil

iarem inter conjuges focietatem

d

tollunt: et tales- vel ex'alterius, vel ex

L

utriusque conjugis voluntate de

Ícendunt,

m

fcilicet per mutuum confenfum.

LÀ

fon

; f

g.

2465.

J

Ex.voluntate, aut potius delicto unius

C0

folvitur familiaris conjugum. convictus per

jl

haerefin *), apoftafiam **), incitationem ad

fii

peccatum etiam deinceps duraturam, non

gl

Vero per mere praecedentem «id. C. 9. de

o

divort.

QD

*) Si tamen conjux haereticus ad Ecclefiam re.

tü

deat, eidem reconciliari debet pars innocens,

d

nifi auctoritate Ecclefiae fe

per 6 et 7. de divort.

paratio fitl fa'chta s

l

**) Si fcilicet a fide chriftiana penitus deficiens

v

ad religionem, gentilem , mahumetanam , mere

nat'u-.

156

Tractatus XX.

naturalem, aut quod noftra aetate eft frequens

—— BÁPREIERETMA

admodum, ad omnino nullam defecerit.

$.

2466.

Huc etiam fpectat faevitia conjugis, a

quo gravis mali in corpus innocentis con-

jugis periculum fors imminebit. IHaec jam

feparatio fit propria-innocentis voluntate,

feu fuga, fi fcilicet im mora fit periculum:

vel per fententiam judicis.

In utroque td-

men cafu pars laefa debet redire, fi fervi-

tia ceffet, vel omne periculum per pigno-

ra , fidejuffiones , aut alia remedia pollit

Qum

amoveri: fecus enim ad reditum cogi non

Qu

debet. ide C'. g. et 13. de refritut. fpoliqt.

Qie

$. 2467.

i

Inter caufas plenum divortium inducen-

Mu

in (

tes frequentiflima eft adulterium, quod quan-

tum ad hunc effectum debet eífe perfe-

QUj

ctim, non mere inchoatum, etiam in ae-

t

j

ftimatione 1qorali completum *) et a parte

À

innocente nondum remiífum,/ aut quacun-

lr

que ratione compenfatum **).

Vr

,

*) Unde tale delictum non dat caufam divertendi,

11 deli

(*

nquens. ebrius, amens, aut ignarus fue-

.

rit,

iuam con]

ugem adhuc vivere.

Non ta-

aut minis ad

men immunis erit, fi metn ,

et fine con-

1d fuerit adactus.

Si mera vi,

fenfü voluntario res fuerit gefta, utique deli-

ctum adulterii non intelligitur.

$*) Remittitur vero haec injuria, fi pars inno-

M

cens adülterii probe confícia actum conjuga-

Si

lem libere admittat, vel omnino petat.

ver-

Caput. XIII.

157

(iets

verbis, aut fignis id declaret, fi'praevie ad

talem turpitudinem confentiat, vel omnino in.

ducat,

Compenfatur vero Rhaec injuria, $fi

pars hucusque innoxia deinceps tale delictum

ipfamet committat, etfi hoc minus frequens ,

lj, !

aut occultum exiftat, et licet feparatio antea

COl*

D

per fententíam judicis fit. facta.

Habentur

haec omnia per jura vulgaria, et ex com.

! ]am

,

muni doctorum fententia: et intelligenda funt

de vinculo juris:

nam caritas, mifericordia,

alup

pietas in proles

jam natas longe alia quando-

) t

que praecipiunt.

[ervï-

$ 2468.;

jpo-

offt

Hujus jam -divortii effectüs fünt, ut ne.

Qon.

dum a tóro, fed etiam a domo feparentur,

Il

cui feparationi leges humanae- humanae fe-

quentia addiderunt: fcilicet ut proles apud

innocentem conjugem , et infuper fumtibus

D

nocentis plerumque aducetur , quod etiam

in cafu Ííaevitiae obfervandum eft.

qu

tem

conjux reus dotem , vel contradotem, dona-

perfe-

p

tiones propter nuptias perdat,' eaeque con-

!

jugi innocenti quoad. proprietatem , fi li-

jcut

beri non extent, vel fi tales dentur, quoad

ufüm fructum accrefcant.

Vi(l. C- 4. de dO-

tendb

nat. inter. et No-vell. TA M

; Die

yn

CAPV T XIIL

d

$

$

3 qot»

De ufu matrimonii, et flatu atrimoni

3 dehï

éanfummati,

o

$. 2469. Ex actu conjugii, qui 4to loco memoran.

j

dus venit,

-

| l,er,

$. 2470;

Y actatus XX

158

ii

2470. Otritur ftatus matrimonii confümmati ,

Ti

ä

2471. Qui vi legis divinae nulla de caufa folvi

poteft ,

4

Qu

te

2472

Poftquam per Chriftum data prius Judaeis

repudii facultas revocata e

i

IX

2473. juxta Concilium Trident.

Nifi dum una pars ad fidem converfa

u

;

2474.

cum altera adhuc

infideli ex graviffima ratione

IK

e

cohaþitare non poteft.

y

pl

$.

2469.

f

In fervie rei conjugalis quarto loco , prout

fi

capite primo hujus tractatus dictum fuit,

llf

n

venit actus conjugii, quando fcilicet jure;

!

Q

quod.ex contracftu aequifierunt, utuntur.

þ

dei

$.

2470.

i

fatrimonii nfus ex fua natura non eftj

jus, fed .actus juftus , merumque factum

ct:

aliquod, ex inftitutione. tamen divina jam

in paradifo lata fit caufa juris, per quam

Iep

feu flatus 'matris,

Tie

quintus matrimenii gradus ,

ponii- confummati inducitur. .Porro hoc vin.

(

li

ac firmum,: ut

culum -eft arctum .adeo ,

LU

nulla perfidia, .nullo utriusqüe partis: con«

g

fenfu,

nulla. facra ,

aut civili auctoritate,

tj

fed fola morte, aut divina conceflione re-

H

!

laxari qu;aþa

qo

5.

2471«

f

Lex baec divina in paradifo a Deo con:.

pulfü Spik

dita ab ipfg primo homine ex im

ritus

P d

Caput -VH E

159

^

W

ritus.S. promul'gata (

ii

TY

ii2

113

es homines ex Ada-

à i

mo defcendentes, ac proin etiam gentiles

quoscunque, Mahumetanos, et poft mor-

huhei

tem Chrifti etiam: Iudaeos obftringit, ita ut

horum omnium matrimonia confüu

mmata ,

non quidem jure, naturali, fe«

l prout puto,

tverfi

n

jure divino nullatenus - diffolvi queanr. Om.

ne enim tale matrimonium eft nobilifflimum

fymbolum divinitus ad . id inftituti

um ,

ut

perennem illam conjunctionem , quam Chri-

ftus cum. nova Ecclefia t

anquam cum fpon-

fa fua nunquam rep

udianda iniit

prout

. apte fig-

füt,

nificet. Quae omnia tum ex er

5

iftola pri-

]

ma Pauli ad Corint

i

hios .C. 6. et 7. tum ex

J

concilio tridentino feff; 4

4. ab initio,

dein C. 7. clare colligu

Drür.-

*

Jl eü,

$.

2472.

t

In lege mofaica ab obligatione tam ar.

; j

cta dabàtür aliqua relaxatio per libellum

qui

repudii.

Fid deutronowm,. 93. 1

*

Quam. ta-

/;f,?l";;'

men relaxationem Chriítus fuftulit:

Dico

: Vmi

autem] vobis, quia quicunque dimiferit uxorem

?

y

fuam mifi ob formicationem , et aliam duxerit,

C

moecbatnr , &b qui dimhJum duxerit, oecha-

Ttalos

tur 8).

Et jam ante dicebat:

ob durihiam

p

cordis veftri Moyfes permifit . colis.- dimitiere

uxorés: ab initio autem mon erat fic.

Et qui-

dem libellus ille re

pudii non faufti ominis

res pro ludaeis erat,

videtur enim fienifi-

p

caffe decretum illud, quo Chriftus Synago-

9

gam

r

& Matth. g. g.

£

160

Tractaius XX.

gam repudiavit, aeterno nexu novae .Ec-

clefiae adhaefurus.

2473.

$.

Proteftantes ex verbis Chrifti licentiam

et

matrimonii ob adulterium diffolvendi ,

ad alias exinde nuptias tranfeundi etiam

pro nova lege aftruunt: nobis contra hunc

f

errorem concilium tridentinum , quod feff.

fi

24. C. 7. contrarium ftatuit, facile fuflicit.

l

lul

5.

2474.

olt

Unicum itaque divinae voluntatis, qua

Qun

frmum adeo conjugii confummati nexum

n

rumpi concedit, exemplum datur: et ha-

(

betur ex epiftolae 1« ad Corinth. 7

Quo

df

fi ininfidelis difcedit , difzedat: mon emim fer-

feet

vituii fubjectus efl frater .aut foror in ejusmo-

t

di.

Ex quo jam Pontifex ) ita ftatuit:

Ts

Si alter infidelium conjugum ad fidem catboli-

cum convertatur , altero *oel nullo odo. vel. non

om

El

fine blafpbemia dicini nominmis , oel ut eum per-

um

irabat ad mortale peccatum , ei cobabitare *wo-

C

lente, qui relinquitur , ad feczmda , [ volue-

tet

rit, vota tranfibit.

n

Í) €. 7. de divort.

fClw

H

Is

W

D

TRA-

-

TRACTATVS XXI.

tam

DE ECCLESIA CHRISTI.

^

etut

mplifïïämrh divini Redemtoris regnum,

- quod adquifivit fanguini fuo ,

coele-

l hunc

d l

ftem civitatem, et fponfam, Chrifti immen-

fis dotibus ornatam imperitifime hic defcri-

jick

bo, non rei excellentiam ,. quae quidem

fumma eft, fed quotidianum, qui circa eam

obtinet, ufum continuo fpectans.

Dolen-

(

dum quidem, et plus quam facultas humana

oxum

capit, dolenduin.eft,

quod homines, qui

U

Qul

J

chriftiano nomine cenferi volunt, ab Ec-

clefia tamen fi non jure,. certe tamen af.

n j

fectu alieniffimi funt, Ecclefiam velut ho.

Ill

g

ftlia cafítra refpiciant, eidem fub innume-

datul

ris obtentibus qua verbis, qua fcriptis, et

(()0

omnibus quibus poffunt,

conatibus dero-

j

lil

gantes. NNon intelligunt profecto , quan-

H

jl

n v

tum Dei iram per hoc contra fe provo-

cent, quantis poenis feipfos implicent, in-

g

ter quas gravifhima, et plerumque ordina.

ria eft malum obdurationis

quo .omni con-

fcientiae, et gratiae fenfu amiffo , fine om-

ni emendationis fpe ad aeternum , ac infu.

per certum exitium provolvuntur, Sentient

enimvero, fed juíto ferius fentient, quem

in Ecclefia oppugnaverint.

Verba quippe

divina magis de nova Ecclefia, quam de

Tomn. V À

L

gente

[h

Tracta?us XXI

162

(1

gente judaica intelligi debent: — Quam pul-

chrá tabernacula tua.lacob,.et tentoria tua If-

lo

W

rael! — — . Qui benedixerit tibi, erit et ipfe

benedictus , qui waledixerit , im waledictione

ü

INumerer. 24.

Q

reputabitur.

&

ce

CAFVILT,

Q

à]

De origine Ecclefiae.

&

h

2475. Supereft, ut gratiarum exteriarum tef-

(

tium genus, facram fcilicet poteftatem cum

Ecclefia expendamus:

2476. Cujus divinum Caput eft Chriftus, qui

ä

2477. Spirituale hoc regnum fanguine fuo aqui-

fitum ,

yof

2478. Et in tres partes divifum gubernat, Et

qd

quidem Ecclefiam triumphantem

D

2479. Et purgantem proxime, ac per fe ipfum;

j!

248o. Militantem vero per duces fuos regit.

IIbf

g

2481. Quare tres hae Ecclefiae tanto vinculo

$

fibi mutuo devinctae, inprimis

Is

$.-2482-

-Habent eam, quam vocamus ; Communio-

(

nem SS.

Atque exinde gloria Beatorum a

li

nobis magnopere celebranda;

5(

Ül

$. 2483. Purgantium animarum,

pti

$.2484. Et in hae vita decertantiumm Chriftiano-

&

rum aerumnae, ac pericula omni, qua licet;

d |

ope a nobis avertenda funt.

LT

li

$.

2475*

EM

-Amplum reli

gionis Supernaturalis reg-

W

num , et imminentia nobis exinde oflicia

a

e

Caput [.

16

$9

!pil

a tractatu decimo tertio defcribi caepta poft

ii I

longam adeo tractationem ne-nunc quidem

a i

emenfi . fumus.

Nam. poft. explicatum. Sa-

Til

crificium , et Sacramentorum doctrinam,

quantum potui, digeftam, füpereft tertium,

et praecipuum, aliquod gratiarum exteriorum

genus , fciliclet ECCLESIA , et SACRA

quaedam POTESTAS. — Ubi

nobiliffimi,,

amplifimique Imperii defcriptio adornanda;

et chriftianae conditionis admiranda digni-

tas pariter et copiofa officia, prout facul-

i t

[r CUl

tas fe;*et, mihi explicanda , eft.

$.

2476.

qu

p ij

Neque aptius hujus doctrinae e&ordium

poffum fümere,

quam a verbis APOSTOLI

yh /

ad -Epbef. c. Il 4. et feq.

Scribentis :

DEUS autem , qui dioes e/t in mifericordia ,

Tou

propter niniam caritatem — fuam ,

qua - dilexit

u

940$, — — —- conoivificavit nos in - .CHRI

amee—— —— —— — d)

vini

$T

Nunc autem in CHRIS TO

IESU, vos, qui aliquando. eratis.longey . facti

i

ymun

eflis brope in Sanguims CHRISTI, — ——

ron !

Ergo jam.'mon eflis. bospites, et advenae , fed

éffis cives. Sanctorum , et; domeftici DEI, Su-

peraedificati [uper — fundamentum . Apoftolorum ,

rf

et Propbztarum , ipfo Summo 4ngulari [

api-

de CHRISTO IESU:

Tmüini in babitaculum .-DDEI

in quo. vos coaedifica-

in

Spiritu.

Ubi

APOSTOLVS myfticum .DEI

t

emplum ,

.

; H

quod eft Ecclefia , egregie depingi

Eg

o

$. 2477.

164

Traciatus XXI,

$

2477.

Scilicet UNIGENITUS JETERNI PA-

'TRIS natura humana

indutus

dedit

Se-

wnetipfum pro mobis, u mos redimeret ab ommi

ä

iniquitate ,

ei mundaret fibi populum acceptabi-

lem, ad TI

T. ll; 14. Et DEUS conítituit

Y

fuam - in coeleftibus , — fuper

Ti

eum ad dexteram

d

vinnem principatum , -et | Poteflatem , et. Virtu-

tem, et Dominationem , — —— t omnia Subje-

et ipfum dedit caput fu-

f

cit fub pedibus ejus,

P

per omnem Ecclefiam ,

ad Ephef. L. 20. et, feq.

NNeqee gratis nobile regnum Eccefiae adep-

f

tus eft

fed eam acquifivit |fanewine — fuos

fe

ACTOR. XX. 28.

Neque non CHRISTUM

lo

Principem elegimus ;

fed ipfe elegit nos.

Ioann. XV. 16. ut à

deo novae legis Eccle-

fia. vere fit regnum . Theocraticum ,, feu tale,

quod proxime CHRISTUM DEUM pro

ht

Capite, et rege fuo adorat.

C0

j

TI

$

2478.

Porro diviniffimus ifte PRINCEPS Impe-

QU

«

rium hoc fuum in tres partes, velut toti-

dem Provincias divifum gubernat.

Et pri-

fup«

Íq

mam, anplifümam et optimam regni fu par-

Ils

tem, id eft, coeli fui cives, feu FEcclefiam

i

triumpbantem ipfusmet, et coram regit, quam

inebriat ubertate domus fuae, ct torrente

pi

Q

voluptatis potat. Quibus poft feliciter ex-

dit

antlatam pugnam coronatis non tam im-

Qd(

perat, ut potius eos in regni fui confor-

DN

tes, et cohaeredes adícifcat.

2479*

quut j

165

$.

2479-

n

;

Zlteram et priori proximam ampliffimae

ditionis hujus portionem conftituit Ecclefia

n

purgans , quae comprehendit agmen quod-

p

dam generoforum militum ,

qui ex pugna

litut

vitores quidem discefferunt ; fed quia vul-

d

i

nera aliqua non pugnam penitus detrectan-

]l

do, fed non nihil cedendo, et quae proin

l.lï

[j

non ad gloriam, íed ad dedecus aliquod

"n

faciunt, exceperunt, ante felicem coeleftis

92//7

1

l,

regni aditum, cicatricum harum dolorofam

T

fane medicinam fufltinent.

Hos quoque per

[ity

fe ipfum, aut certe parte aliqua per ange-

1U ki

los füos regere videtur. Verum.

Y5

YO

$.

2480.

t

PPINCEPS ifte PACIFICUS, poftquam

p

gravifümum bellum ipfe folus

fua morte

confecit, íedet quidem ad dexteram PA-

TRIS: quia tamen aliquot inimici, qui tan-

quam Ícabellum pedibus ejus fupponendi,

n

tt

et aliquae. etiam belli reliquiae conficiendae

fuperfunt: ideo in extrema regni füi parte,

't D

feu in Ecclefia wülitaemte . atrox . certamen,

l päf'

per füos tamen, fuftinet ancipite fane pug-

G[eþz?m

Dà, utpote in qua tot,

aut forte multo

Til

plures cadunt,

quam vincunt.

Et quod

rrati

conditionem hujus Ecclefiae graviorem red-

dit, ipfe eidem palam, et videndus non

r

j if

adeft, fed Duces fuos facro huic exerci-

yit

tui praefecit, et quqsdam pofuit. Epifcopos

regere

u

166

Tractatus XXL

— ——

t

vegere . Ecclefiam Dei , quam acquifivit . San-

te

guine fuo

ACT/ RE

** Apertam tamen, quam nobis fübtrahit, prae-

p

n

fentiam, compenfat occulta aliqua.

Nam gra-

tia, innumeris auxilis, infiniti pretii Sacrifi-

cio Sacramentis, illo maxime, quod ab altari

li

vocatur, copiofiffüme nobiscum eít ormmibus

diebus usque ad cou[ummationem faeculi. MA'TH,

H

XX,VI-H. 20.

f

5'

248t.

— Hae porro tres Ecclefiae in diverfa

adeo conditione conítitutae ,

eandem ta-

f

p

men fümmarm ac univerfaliffucugn ECCLE-

T

SIAM .conftituunt, quae eft SPONSA CHRI-

f

STI, quamque nimio , tot figuris, et tefti-

moniis in Sacris Literis teftato amore de-

Hclt

bl

Derit.

Hae infuper Societates non tantum

Ia

cum CHRISTO eapite, fed.etiam inter fe

arctiffimo ' vinculo unitae funt ;

nec folo

titulo naturalis pietatis , vel univerfalis ca-

ritatis, fed fpeciali infuper gratiae , et fu-

turae gloriae nexu conjunctae haerent. Ni-

-

fi hoe vinculum ex phrafi fcolaftica omnino

Tbeolosicum , et vere divinum quis forte. di-

Xxerit ex eo,

quod nos non qualicunque

gratia, fed interventu fanguinis fui in tam

nobile corpus fociaverit in quo SANGUI-

NE -aovum Teflamentum dedicatum- fuit , prout

copiofe docet. APOSTOL. ad Hebrae, I

X. vid.

$. 2.],82;

Tantam vero unionem ,

ad

vincu'um

m^.m

fors etiam divinum tanquam uberri

fon-

167

M

fontem , ex quo mutua, eaquke plurima m

ter trés Ecclefias hasce oflicia oriantur, et

L, Pfae'

non videt.

amplum debendi titulum exiftere , , nemo

w

m g

Abfit itaque

Saeri

[mo

Ut Communionem Sanctoruni ina-

al

Sed

iijb

ne commentum aliquod. dicamus *),

IATH,

infuüper et

- IIdo,

Exinde difcimus

-, quod -nobis in-

fignes, planeque admirandas SSym pugnas,

j

victorias et triumphos non liceat otiofe

ll

fpectare ,

n

prout Romanorum .triumphales

pompas tranquille legimus, fed oportet eo-

(LE

J

rum virtutem et gloriam magnifice, et in-

genti laetitia celebrare, utpote quae mag.

te

ede

nam partem res noftrae fünt, eoquod fint

eorum felicitas, qui nobis plusquam ger-

ancum

mani fratres noftri conjuncti fünt **).

yer )

U

)Cf

N

*) De hac Communione SSomm, quae nono fym-

boli apoftolici articulo exhibetur, - Catechism.

jl

$0

CONCIL. 'TRIDENT. docet fere fequentia:

etfi

xmo quod fideles de bonis Ecclefiae com-

[Nl

munibus participent, utpote quae e, g. pre-

1

1

ces füuas nomine omnium exfolvit.

re d

2do Quod etiam de privatis cujusque me.

ritis (non quidem ad gratiam fanctificantem

gnq

j n

proxime augendam) quivis etiam -gravi pec-

cato obftrictus ,

dummodo hujus focietatis

GU

membrum exiftit, aliquid obtineat, quale ex-

tra Ecclefiam conftitutis nihil obtingit, Quare

pl

7 L(ï

etiam merita Sanctorum in coelo exiftentium,

et ob delicta fua in piaculatibus illis flammis

detentorum nos viatores juvant: ficut a nobis

pie, juíteque gefta illis latitiam augent, et

y

hisce pocnas mitigant, . Quae quidem ,bona

L 4

opera

pl

f

158

Tractatus XXI.

opera noftra ad gloriam SANCTI cujusdam,

vel ad animae certae levamen plus conferunt,

fi per intentionem agentis fractus ex jufta

actione redundans definite pro aliquo illorum

impendatur.

Gratiae tamen fanctificantis nec

di

minimam portionem alteri donare, vel oflerre

:

poffumus.

(

3e*) Sed etiam Beati in coelo officio huic fuo

(

minime deerunt, fed agonem periculofum no-

Q

firum amice fpectantes, fua nobis fulfragia,

fi

et in vita fua antehac comparata merita pl.us-

t

quam fraterno a

pendent.

fTectu, prout poterunt, iim-

b

Á

$.

2483-

[

[

/

It i

Ex doctrina $. 248 1. tradita, fubfequitur

N

IlItio,

Gravem et non tantum ex ge-

(

nerali caritate communem , fed ex unione

GE

Ecclefiae fpecialem obligationem nobis im-

minere, ut animas purgantes, quantnm li-

PP,]

3

cuerit, orationibus, eleemofynis, jejuniis

juvemus.

lllarum .enim gravis conditio,

et calamitas non aliena,

fed poft tantam

conjunctionem propinquiffima noftra eft *):

exemplum praeeunte $. MATRE ECCLÉE-

SIA, quàe nullam pene boram finit, nifi

per ipfam DEI mifericordiam precetur, ut

fidelium apimae tandem in pace requiefcant.

*) Viciffim illae vel' pro nobis interveniendi fuf-

fragium habent:

vel certe DEUS illarum

amantiffimus übertim füam mifericordiam lar-

gitur iis, qui in has maxime egentes ipfimet

mifericordes fuerint,

$. 2484.

j

Caput 1.

169

i,

$.

2484.

"Ut

Dcmum

j

n

|ortm

Qu

IV:o, facile quivis inferet, . amplam in

I5 T

membra fingula Sacrae Societatis noftrae ,

J

n

amplifimam vero in ipfam hanc, quae mor-

te CHRISTI coaluit, quaeque ancipiti hu-

t

cusque alea tantum bellum fuftinet , mili-

t W

tantem focietatem qua precibus, qua con-

m

filis, exemplis, et quacunque licuerit ra-

pl

tione, eidem opitulandi obligationem no-

bis incumbere *),

Scilicet. quod praecipit

APOSTOLUS ad Epbef. VI. 18. per ommem

orationem , et obfecrationem oramtes owmi tem

150*

yt

ve in Spiritus et in ipfo

vigilantes in omni in-

, feantia , .et obfecratione pro. omnibus | Sanctis.

uod quidem a fe fieri faepius teftatur idem

[uO

I

GEN'TTIUM DOCTOR E»ifll.

s I

ad Philip-.

penf. ad. Coloffen[.. ad. "'ebe[falonicenf. et alibi.

Yl h

9) Tot animae periculo peccandi, ipfi peccato ,

x)umlb

inveterato ufüi peccandi, ipfam demum, et

j

f

omnem Religionem dimittendi difcrimini im.

i

[

iL

plicatae copiofa fane máteria fuünt ;

circa

M

quam ex communi chriftianae íocietatis vin.

Ü

culo nata pietas egregie fefe exerceat,

Idque

eo magis, quod communia, et publica

peri-

IlJL'

cula augeri potius, quam minui

deantur.

iaperte vi

n

[at

(

CAPVT IL

]dl lll*

Jjor

De düs «inculis, quibus membra militantis . Ec-

1 J

cleflae in corpus aliquod fpeciatim

j

.colligan ur.

$. 2'485. Repudiata Heterodoxorum definit'one,

x,?ö

,']h

2

$. 2486.

170

Tractatus XXI

$. 2486. Egdeüa ex mente Catholicorum definitur,

fcgv

quod fit focietas hominum . in doctrina fidei

Qu

perpetuo eodem, et participatione Sacramen-

r

torum íüb legitimis paftoribus, maxime füb

Romano Pontifice ad coeleftem beatitudinem

hi

contendentium. -

i

$. 2487. '"Sacra vero poteftas, qua

'nobilis ifta fo-

cietas regitur, eft genus quoddam gratiae ad

populum Chriftianum juxta fines Evangelii

regendum aliquibus concefía. Unde

$. 2488. Sequitur [mo, quod haéc poteltas totam

naturam fuperet; et l[do nemini praeterquam

Deo fubdita,

$. 2489. IlItie ad non baptizatos minime pertinens.

IVto ad alienam. tamen, fed non regentium

1

utilitatem comparata fit.

$. 249o. Infertur. item. Vto populo gravem obfe

quendi obligationem ;

$. 2491. Vlto tamen Paftoribus non arbitrariam

at

praeciapiendi poteftatem competere,

j

Ci

F

S. 2485

li,

Deinceps de fola MILITANTE ECCLE-

SIA tractandum nobis eft.

Et licet hujus

[

Q

focietatis municipes iisdem inter fe quoque

nexibus adílringantur, quibus cum cclefia

d

p

(Ig

Triumpbant

229

et Purgante foederati funt; ha-

bent tamen fpeciales infuper titulos, quibus

arctiffime cohaerent.

Inter hos fociales ti-

tulos pacifice, et fors paucis refragantibus

licet referre doctrinam fidei ,

et ufum Sa-

cramentorum omnibus

communem.

Unde

Proteflantibus Ecclefia definitur, quod fit /o-

eietas .bominum in doctrina &vangelica, et par-

tici-

Caput' jI.

171

t

licipatione — Sacramentorum

filei

coadunata. - Quae

At

quidem definitio ni

hil falfi continet

, legi-

y Db

timam tamen, ac pl

enam Ecclefiae notios

Ynon

nem ex fententia .Cathol

icorum non mi-

niftrat *),

f o

ite d

") Nam per hanc omnia Ekccleäae membra ae-

qualia forent: et le

gitima praecipientium , et

obedientium diverfi

tas non exprimitur, et fic

ängelü

Ecclefia,

ut fimplex aequalium Societas, 'et

: tl

non ut civitas aliqua, aut regnum tacite ad.

erqu

umbratur, [n-

qua proin Societate propter So-

ciorum ae

qualitatem praeter jus divinum, nil

aut.conyv

Hnens

nifi pacta,

entiones neutiquam vero

ntiüm

leges, aut praecept

a locum- haberent:

quod

quidem a fana fidei doctrina longe alienu

ob

m 9&»

$. 2486.

"Catbolici vero Eccletinm militantem.- efï'&

kririt

ajunt /ocietatem bominum im doctrina

fidei: per-

petuo eadem , et participatione

"Sacramentorum a

CHRISTO conditorum u

b legitimis |Paftori-

bus, waxime fub . Romano

M

Pontifice , ^ ad coele-

flem . beatitudinem | contenden

Hum.

Ut adeo his-

ho

ce omnes ichriftiani-

neutiquam

aequales,

u

fed in Paftores,

m

ac velut oves divifi effe

. ]i

credantur *),

*) Dogma hoc contra. Proteflantes ( füb quorum

[uibtïï

nomine veniunt Roman. ]mper. Membra a ca.

es (

tholicis facris aliena) v

)

Dogmaticae rel

indicandum Theologiae

Non

inquimus.

originaria ,

j*

ed priore primum faeculo fatis

jam adulto

apud Proteítan

tes invecta doctrina eft, qua

Unäe

omnem íacram

i^

regendi poteftatem hegant,

Vix poterant e

xplicare et inter fe minime

t jus

r

i

confentientes erant, xpenes quem extare

illud

Tractatus

XXI.

illud.facrae Poteftatis, quod poft füam a no-

n

bis feceffionem per fesqui faeculum allerebant.

Ín:

haec

Praeterea illos id male habebat, quod

pI

facra jurisdictio , ut alia omnia defui

lfent,

pacifice et omnium confenfü ab Epifeopis fue-

li

rit exercita.

Jam (uüb obtentu abufuüum feip-

Q

füm ex legitime Regentis poteftate emanci-

Ql

pare etiam ex illorum fententia res ambigui

i

exempli eft, Sic enim legum vigore in obe-

Wt

dientium arbitrium delato omnis Principatus

fere tolleretur.

Qnare ad Proteftantium cau-

fam longe concinnius faciebat, facram Pote-

ftatem rotunde negare, quam eadem admifla,

in tot difficultates fe induere.

]l

(

(

$.

2487.

—

r

Nos jam folum ufum fpectantes circa

b

coelefte hoc /acrae Poteflatis vinculum, quo

&X

fcilicet in juftum corpus vel conftruimur,

fii

recepto jam more confiderabimus ejus "-

turam: et exinde ea, quae eandem extrim-

fecus. concernunt.

Sequentem definitionem

1

ad hujus poteftatis maturam explicandam ab

omnibus probandam, imo fors reapfe adop-

h

tatam eífe putaverim.

Eft fcilicet baec po-

[

ieflas gemus quoddam gratiae ad populum — cbri-

'

Uh

J

Hanum juxta fines Evvangelii vegendum. aliqui-

*

«

bus conceffa * ). ..

i

* Fines vero Evangelii alii non funt, quam per-

H

fecta Caritas, et plena jufüitia, non utique

li

naturalis, fed naturam excedens, et coelefti

dj

origine inclita.

1

2488.

$

Njeï

Ad penitius porro. noscendam facri regi-

i

minis indolcm ex data definitione

juvat

paucas

Caput I[.

17

HHO;

reut,

paucas confecutiones adfcribere.

Quarum

Ima eft, quod tanquam genus gratiae ommnia

o

üient,

naturalia jura, et dona plurimum füperet.

Ili4. Et ob eandem gratiae rationem ,. tan-

js lt

n ib

quam proxime a Deo dependentem, nulli-

Iaf

nligii

que naturali arbitrio obnoxiam poteftatem

n oe-

iffam, in toto ambitu /upremam et «veram

qyis

in genere füo Majefzatem exiftere.

m d

Mu

$.

2489.

,dmilï'a.

Quia vero Ppopulum .Cbriftianum fpectat ;

IIl5* confecutio habetur, quod haec juris.

dictio ad non. baptizatos, et fic nondum

chriftianos minime pertineat, et quod. tali-

ia

i qUO

bus virtute illius nihil poffit praecipi, fed

eadem definitionis particula Populwum ctbri-

gimun

ftianun. 1IV** confecutione docet; hoc genus

J /

gratiae comparate ad fideles effe eratum fa-

gj;?ïi?ï'

ciens, attentis vero iis, qui illud obtinent,

Eionen

et gerunt, effe tantum eratis datum.

Seu

um

aliter, ut phrafin "Theologicam expl

icemus,

40

hoc beneficium grati

àe fpectat folam utili-

",

tatem , et profectum . Subditorum ;

neque

()f!

ullatenus ad commod

um Paftorum .eft con-

üipi

ceffum. Imo quantum ad iftos eft verum,

et grave admodum onus , multa contentio-

ff pe:'

ne (nifi propriorüm humerorum robore fo-

vll

icjte aeftimato prudens, et folida pietas

aliud fuadeat ) fugiendum,

Quare, fiquidem

hon éx coeco, et improbo fen(u, fed ex

Vera ratione negotium aeftimare velimus,

af

in eos, quos in Eccleüge: Rectores eligi-

n

inus,

q

174

| 'Tmcta,tus VEXI.

mus, non beneficium conferimus, et iidem

a nobis non tantum ob eminentem facrae

poteftatis dignitatem , fed vel maxime ob

graviffimum negotium, et propriae Salutis

periculum , quod amore noftri adeunt, om-

nibus officiis profequendi funt *).

Tk

Quam quidem obfervantiam non .adeo fevere

lii

poterunt exigere, qui finiftris quibusdam ex-

e

emplis in errorem inducti ex proprio amore ,

(

et profano utilitatis. fuae ftudio facris fe in-

fi

gerunt, naturalem fenfum, non gregem pa-

Ícentes, et inverfo ordine fe, et non Popu-

d

lum Chriftianum pro fine fibi commiffae po-

P

teftatis defignantes.

Sed de his agendo de

HU

Simonia tractavi.

(

$.

2490.

lt

n

Quia vero haec gratia eft conceffa "-

P

p

gendum , facile inducitur

»

V:e dari in populo chriftiano. gravem

QUi

8

obligationem facrae Poteftati obfequei

toti

maximopere eandem reverendi ;

effeque

Dar.

genus quoddam Sacrilegiü , f eandem quis

(

parum curat, vel omnino tacite contem-

(Qn

nit.

Per hoc enim non qualecunque jus,

ln

fed jus valde altum , et ipfa' eratia violatur,

Vi

et ipfius auctor graviffime offenditur UM

T0

*) Si enim gratia adeo delicata eft, ut citra cri-

men Sacrilegii cum áliquo bono naturali etiam

eminente.ífe. componi, haud patiatur , : prout

agendo de Simonia amplius explicavi. Majus

nefas erit, Íi illa ajente affectu condemnatur.

Quare obedite Praepofitis veftris, et fubjacete

ei$; lpfi euim pervigilant , quafi rationem pro

anima-

.Caput. II.

175

Yn

auimabus vej?ris reddituri ,

ut cum gaudio loc

"n

iv

hot en

füt

Jaciant, eí mon gementes :

im non expe-

J

dit vobis. ad -Hebme.'XlI[ D

AT

$.

2491.

LU

Cum autem non àd qualecunque regi-

men, fed ad re

gendum juxta fmes Kwa

o ht

nge-

sdum et«

lii haec poteftas eft conceffía *

cumque ad

eundem finem duo contradicentia

) atmott

, imo duo

j

contraria in iisdem circumítantiis non pof-

pen p

fint facere *): ideo V]tà et gravis admo-

n Dop

dum confecutio ftatuitur,

fcilice-t non. effe

f

[0)

n de

in arbitrio legislatoris leg

em ferre$ -vel

non ferre: eandem conferv

are, aut abolere

&c.

Quin pótius tenetur femper id. con-

Ífütuere , quod omnibus attentis ad fines

effa !

Evangeli, et caritatis prae contrario pro.

pinguius conducere videbitur.

Suam enim

grav

u

poteftatem exercens non ütitur jure fuo,

aut certe non fuam tractat cauífám , cum

y f

eiTEQUö

totum negotium ad alienos progretfus com-

paratum fit: ufürpationis reus ertts-- fi .con-

m U

tra majus bonum ali

quid ftatuat ,. fi leges

(s

condat, quarum ütilitas ea, quam conti-

6]

nent, moleitia minor eft,' fi fua,

aut pri-

(oJati

l

vata aliorum,

et maxime fi profana com-

moda pro fine rectionis fuae defigat *")

j .

tra u

fl

y

3*) Scilicet eft impoffibile, ut diverfae aut om;

]

j d

nino in contrarium ductae lineae

ad idem

n

punctum . definant :

I

l

neque cogitari

poteft ;

il]

uod ad finem ultimum , qui uti

que fimplicif.

of

lil

imus eft, in ijsdem circumftanti

is; dctus con.

il

Lid

j /

trarii aeque conducant. EÉt demus etiam , ne-

!

gqtianem aciionis ea ipfg ratione, qua ip/a

áii

&ctio

Tvactatus XXI.

176

actio ad. finem caritatis. tendit, |effe utiletn 5

in hoc tamen cafu rurfüs lex pro arbitrio

non poterit ferri: nam effet otiofa, nullamque

praeítaret utilitatem : data fane hac hypothefi

perinde

-effet aliquem. actum fieri, vel non

- fieri.

Quod fi vero officia imperfecta dari ,

et ex duobus contrariis utrümque bonum, al-

terum tamen melius effe velis: rurfus Legis-

j

latori non erit integrum , minus bonum prae

majori praecipere:

fic enim lex majus bonum

lius ,

impediendo evaderet noxia, effetque me

Cer-

$

eandem. non exiftere, quam exiftere.

tum autem eft poteftatem omnem ad aedifica-

tionem, et non ad deftructionem effe datam.

II Corinth. X. 8. et. XIII. 10.

k

**j Equidem multae fors exti

terint, leges plus

1

optinentes; tanta

damni, quam emolumenti c

infuper earum eft copia, u

&

*

t fere modum ex-

cedant,

Scilicet in praec!

piendo requiritur

egregia fobrietas.

Praeterea reliquarum ,. et

u

£faxime necelfariarum | conftitutionu

m effica-

ciae et auctoritati ex copia legum multum de-

trahitur. Etiam tonitrua ab ailuetudine nobis

Ya

vilefcunt : et mens humana multuin horroris ,

p

quem percipere deberet ex violatione legum ,

neceffario perdit, fi eae; perpetuo,. et ubique

occurrant.

Per hoc tamen ab obligatione

ia

Praeceptorum fubditus n

on eximitur, etfi me-

lius videatur, hanc legem non exiftere.

Nam

fficitur, quo

d prae-

eo ipfo talis actus melior e

$a

ceptus fit, fcilicet . publica

e utilitatis gratia,

Si enim integrum foret con

tra ftatutum ali-

fuiffe vi-

quod agere, quod aliquibus melius

deatur,

talem, conftitutionem . nunq

uam fuifle

Y

2t

editam : omnis mox praecipiendi vis langue-

ret, cunctaeque lege

s fere in arbitrium obe-

|

xz.

dientium collatae vacillarent.

Iniquae poflunt

egis-

la

efle tales, et gravem defüper rationem L

ator

agl

awæpm*

177

VLrett.

lator DEO tamen

um

et non fubditis reddere

arittio

tenetur.

]imqe

od

vd n

CAPVT I

ht !

i, »

De ds, qui Eccle/z'ag praefunt.

legie

m p

$. 2492. Poftipfam fücram poteftatem M

quibus

Don

ea convenit, fcilicet Rectores Ecclefiae

confi--

derandi veniunt.

tndli

7

$. 2493. Quales ope facri muneris :

feu beneficii ,

gedi

.

?f:

proüt vocamus

ficii definitioni

; e&ïciuntur.

anfuetae bene-

- (atit

$. 2494. Ad noftrum negotium minus probatae

$ plUS

$. 2495. Subttituitur fequens :

Sacrum munus , feu

a

eneficium, eft poteftas

divinitus ad alienam

m «t

diverfis communicata.,

falutem perpetuo, inftituta

». €t diverfa ratione

quiti

Ex quibus

un, *

$. 2496. Intelligitur Imo ,

n efä(*ä'

.ctionis , quam ordinis

tam poteftatem jurisdi-

coeleftem habere origi-

jiin ue

nem: eamque

j

jortotis

$. 2497. 1lldo ad utilitatem Eccleäae à

$.2498. Illtio divinitus quidem. conftitu

legit

tam, fed

t u

humano arbitrio difp

enfatam exiítere,

jgad

$. 2499. Denique patet IVto,

etf

de igfa hac diftribu.

tione facrae poteftatis

neceflariam regulam

M

ftatui non poffe.

ol ]*

$. 2500. Circa poteftatem fümmo

Pontifici com pe-

: gra[lä

tentem, in quantum in Mo

rgli de ea agen-

n *

"

dum eft,

üjle "

$. 2501.

m il

Definitio Concil. Florent,

$. 2502.

Notanda eft.

hg

um Obf'

$. 2503.

m

Neque enim falfis Ifidori decretalibus ,

$. 2504.

Sed certiffimis docu

N

' ftas

Pont. Rom,

menþis innititur pote-

Tom. VIL

M.

$. 2505.

178

[j

Tractatus X XI.

$. 25o03, et 506. Quam vili pendere -piaculo certe

fin

non caret.

lo

noy

$.

21192.

jus

Tcl

Poftquam maturam facrae poteftatis , qua

Mil

tanquam firmifimo vinculo Ecclefiae mei

loc

[

bra in juftum corpus conftruuntur , expli-

cavi, aut delibavi potius: jam ea, quae

jus

loc

hanc gratiae claffem exérin/ecus concernunt,

ja opera attingere opertet. $. 2487*

cij

fuperficiar

et' Ecclefiae

Sunt autem

RECTORES ,

hoi

tell

DUCES, qui hanc poteítatem gerunt;

Titi

$.

2493.

tedit

Rectores Ecclefiae efficiuntur per aliquod

preh

facrum. munus ,. feu oflicium —ipfis impofi-

Ti

um - Ecclefiafticum ,

quo

Ino

tum, et per benefici

vocamus dein varias

beneficiorum fpecies,

Ua

aut fummum fors

fid

atque ipfum Epi

scopatum »

etiam Pontificatum ,

et fic totam

hierat-

chiam ecclefiafticam , et o

mnes ordines fa-

Sole-

lj

crorum Regentium fub fe continet.

o

mus autem beneficium ecc

lefiafticum gene.

tas, :

W n

ratim definire , quod fit jus perpetuum per-

propter

H

cipiendi fructus ex bonis ecclefiafticis ,

N

aliquod officium. fpirituale Perfonae ecc

lcjz';zjii-

litàg

cae auctoritate Ecclefiae cou[Litutum.

hOno

2494-

Cipiex

$.

- füb hoc4

Wi

Atque beneficia ecclefiaftica

li (

refpectu | confiderata

Sae

jurisprudentiae

J

confideranda relinquimus , illam tamen ip-

&j ]

am

Caput IIl.

179

p t

fam beneüclii ecclefiaftici definitionem

$.2493.

non nihil accufare liceat,

Videtut enim

non fat feliciter

.fcripta effe ex eo, quod

jus percipiendi . profanos Ecclefíae. fructus. in

$, u

recto ftatuat, et facra officia

n obliquo col-

- gnàpr,

locans feré ad conditionem,

el

fine qua non,

et ad negotia fecund

aria rejiciat.

Sic enim

i cpae

jus percipiendi natur

alia emolumenta primo

etmuli,

loco fe. menti objicit

. Primarium locum oc-

g

? Jl

cupat, eftque in praefenti caufa pf

aecipuum:

TeCic

horret autem mens,

quod omnis facr

a po-

3)

teftas, munera fanctifima, vel eti

am divi-

nitus conc

reditus tan

effa fub jure percipiendi profanos

quam fpecies füb füo genere com-

a

M

prehendantur..

modeít

Vel fi ifta accufatio minus

p

à alicui videatur :

1

UU

nobis tamen pri-

()

A

mo loco donum f(üpernat

urale, feu gratia,

n

wl

quae fola ad noftram for

fideranda eft.

,

um pertinet, con-

li

m J

] ]i

n

g.

2495.

jnes !

90

Primo itaque loco facra quaedam facul-

np

tas, et ejus geflio intelligi debet: et ca-

f/

put negotii noftri abfolvit:

ad quam dein

Il

neceffaria quidem ,

naturali et divinitus in-

n

ii

fuper appr

Obata aequi

j

U[ W

tate confequitur dig.

nitas, et jus propter

£rave adeo officium.

honor

i$, et aliarum utilitatum tributum ac.

cipiendi. Unde quodvis facrum

munus, feu,

fi ita . vis,

benebificium | ecclefiafticum eff. Pote-

p

Jtas divinitus ad. alienam. — falutem.. a

"Deiuo in-

udentü

Jhitutay et diverfa ratione dicerfis. per

divinum ,

j

sui bumanum arbitrium. comniunicata ")

M 2

*) Ad

180

Tmcmtus) A A

*y Ad confuetss interrogationes in examinibus

[f

femper definitio vulgaris ex So 2493. afferen-

da eít; qui enim antiqua penitius imbiberunt,

fac

nova etfi fors veriora non volunt admittere.

d

Hanc tamen meam definitionem ad rationes

B

Theologicas , et ad hierarchiam ecclefiafticam

itj

ex infütutione divina penitius intélligendam

f

fors non ,nihil magis accömmgdatam fore

cenfeo.

Te)

,

N : 2496.

Ee

It

Ex qua jam definitione apparet Imo tam

tl

P

oteftatem ordinis, quam jurisdittionis divi-

CHRISTO fuiffe inflitutam : ut

nitus, et a

Hierarchia ecclefiaftica, et ordines, ac di-

verfi gradus inter chriftianos in nova lege

obtinentes non ad arbitrium humanum , fed

ad volutatem CHRISTI originem fuam re-

ferant. Qui qudem DIVINUS Ecclefiae

em,

CONDITOR per hoc ipfum fe legislator

et gratiae auctorem maxime probavit. Re-

liquae enim leges divinae facrificium, et

facramenta concernentes in recentiori foe-

foedere paucifimae funt, prout alibi jam

dixi, parcitatem in ferendis legibus ex hoc

divino exemplo commendans.

$.

2497.

Quia vero tota haec poteftas ad alie

nam,

0T

et reapfe publicam /alrtes eft inftituta, ideo

docetur lide hanc poteftatem non ad utilita-

tem Regentium, fed in commodum Cecle-

fiae effe comparatam $. 2485.

Licet etiam

om-.

circa hoc jus iij qui jllud obtinent ,

nino

Caput III.

I8I

mition

afiren

nino injuriam poflint pati, e. g. fi inique

jenyt,

facra jurisdiccione exuantur, in ea exercen-

mitteft

ritio *

da impediantur &c, ficut Miniftri , aut Legati

f

Reipublicae, etfi nihil proprii juris habeant,

*gendz;

injuria affici poffünt, quae dein magis in ip-

j fo

fam rempublicam redundat. Sic etiam contu-

melia, aut quaecunque iniquitas in Rectores

Ecclefiae commiffa ipi CHRISTO potiffimum

m t

irrogatur juxta illud: qui vos fpernit, me fher-

!

nit: [pernit eum , qui mifit me.. LUC. X. 16. *)

lj

1. u

*) Difputant politici, an Princeps fit propter po-

pulum, vel populus propter Principem. : Jam

q d

quantum ad facram Civitate

facilis.

m refponfio eft

Ls

Si quaeratur de capite Ecclefiae di-

n, E

vino, abs dubio Populus chiftianus eft

rO-

am

pter CHRISTUM , qui-poft DEUM eft FINIS

TOTIUS UNIVERSI, et maxime Ecclefiae.

cun

q07e

Omnis gratia, et fic totius Ecclefiae compa-

ges eft remüneratio mortis CHRISTI: Pro

j N

€o, quod laboravit anima us ,

videbit et fatu-

j

yabitur :

n

*'JH? ]

fervus meus

Jcientia: fua. juflificabit ipfe. Suftus

multos :

ideo d

yi D

jlfoertiam ei pluri-

mos, eb fortium dividet [p

ofia pro £0,

nod

li

tradidit íin. morlem. ^nimam. . ISAT. LU.. xa.

et li

Clarius idem dicit APOSTOL. I: Corinth. IIF.

aN d. 23.

Omnia veffra funt: vos autem

CHRISTI :

CHRISTÜS autem' DEL.

Si

vero de facris Rectoribus mere humanis, licet

fummis quaeftio moveatur; hi plane propter

ii

populum fünt, eosque habere debemus, m£

1 j

Mumifiros CHRISTI,

et Difpenfatores . Myufte-

uti

rirum DEI. Hic

jam quaeritar inter Difpen-

Jatores ,

uL fidelis quis: inveniatur. . F. Coi

Cc?fï*

IFI. W

Tnth.

n

Fruftra vero in eorum fidelita-

tem inquireretur, fi non nifi propriam caufam

]

tractarent,

P

!j

VM 3

S'ä498f

I$2

Tractatus

AXXI.

lu

$.

2498.

C.Q(

Ex eadem definitione $. 2495. eruitur

lis

[IIio omnem facram poteftatem divinitus in-

Q

atutam

?

tanquam merum opus gratiae a

!1

CHRISTO auctore gratiae effectam elfe:

licet per longam, et multiplicem commilffio-

nem et delegationem

per

arbitrium huma-

Per

num ad infimum aliquem delata fi.

hoc enim conceffo doni humana eft, ipfum

l

donum femper Divinum,

aut caclefte ma-

Q

net: neque varia diflributione aut commu-

tatione e. g. aurum naturam, aut gonditio-

lil

nem fuam mutat.

t

tf

S.

2499.

t

Quia demum haec facra facultas dicer[a

m, aut bumanum ar-

ralione diverfis per divinu

1)

bitrium communicatur; ideo intelligitur IV t

fj

hanc communicationem ex libertate conce-

J

dentium ortam non

confecutione aliqua,

"

fed mera relatione difci poffe.

Et quidem

f

totius fyftematis prout modo Divina, vel

humana ordinatione obtinet, fummas dun-

taxat lineas, et fic mdem typum miniftro.

Q

$-

2500.

i

Et quidem quantum ad jurisdictionem*

t

primo loco fe affert praecipua illa quaeftio,

Tij

quantum poteftatis Romano Pontifici in

lt

Ecclefia . competat.

Antiqui in hac caufa

liberales fuerunt: moderni praeter inane no-

H

men Primatus, cui reipfa pene nihil tri-

buunt ,

W

M

E

C(Zj)ut Il.(-

1853

buunt, Romano Epifeopo pene nihil con-

cedunt.

enitr

Non eít negotium theologi mora-

lis de hac cauía diu. difputare : fola B.

i )

quae ad propriam cujusque et eorum, quo-

Iu

n a

rum curam quis geut

falutam per tinent, et

quae certa funt, referre mearum eft paltmm.

bmill

N

um

Se ASBE.

L

Itaque concilum univerfale florentinum,

IPI "

fübfcribentibus graecis pariter.,

et latinis,

efï

quintum

et feaucntcm

canonem ftatuit:

COF"IT:

dejimmius. [anctam apoftolicam . [edem , : et. Roma-

OM

num Pontificen - in unicerfum orbem tenere. pri-

Tyat du et ipfum Pontificem Romanum fucce[forem

/7.

.l

: Petri. Zdpofloli, et verum Chrifli Vica-

It

Hu,n » totiusque "Ecclefiae. caput ,

et. ommium.

i

Chrifiianorum JPatrem,

ac doctorem exz/]æe, et

ihfi in beato Petro þafcendz, rependi , et guber-

[

nandi univerfalem. Ecclefiam a. Domino Iefu. Cbri-

(

JH plenam . poteflatem traditam fuiffe :

Qcie?ï'(lä]uw-

4

dum -etiam in geflis oecumenicorum. cenciliorum

, QUiG

ei^ Jacri$ canonibus continetur.

1flo,

$6

$.

2502.

W

lam articulus

]P[v

certum . dooma eft

contra.quod dubitare ,

aut dlfputal e falva

fide catholica non hcet

Variae interpre-

j

jctio!

tationes aut potius cavillationes, quas ho-

ac pondus elava-

qU?

mines aliqui tantam vim,

»EIHU

re volentes invener unt,

nu]hu.s fane mo-

a/* CA-I

menti,

et ad

rationes confcientiae omnino

(1d

lefhicaces funt.

lum praecipue nota. par-

j

ticulas :

univer/alem KEccle /fiain regendi :

itam

b

RIJ.

1iias :

Tractatus

XXI.

184

Mlas : plenam poteflatem, et ex his colliges,

i

«uid de variis controverfiis, quae circa po-

C0

fentire de-

teftatem Pontificis moventur ,

d

beant ii, qui cordati, a ftudio partium alie-

"5

ni, ac folius veritatis ftudiofi funt.

Yi

K

T 25013.

f

Ego ab omni in hac re difputatione vi

propofitae mihi caufae abftineo, unicum ta-

men commemorare liceat.

Ad deprimen-

dam Pontificis auctoritate fingulis paginis

(0

tan-

fen

Ípurias Ifidori decretales. decantant :

quam his demum primae fedis jura niteren-

Jus

tur.

In hac fraude exultant, triumphant:

Qie

hanc juvenes, eo quod plura nefciant, tan-

Yer

Top.

quam epicum fuum continuo occinunt.

b!

( q

-

$.

2504.

Bg(

Verum non ita fe res habet: nam au-

o

ctoritas pontificia diu ante has decretales

N

epiftolas fummum füper omnes Ecclefias

li

dominatum obtinuit.

Lege in hanc rem

Santerum, fappelium ,. recentiffimum Mar-

chetium , aliosque plurimos: neque peto,

ut his fidem adhibeas, fed ut fontes, ad quos

CU]L

i

provocant, infpicias.

'Tum vero nón alium

Y

judicem, quam teipfum appello: et etiam

invitiffomus cernes, quod adverfae partis

fcriptores fumma infcitia, vel certe intole-

rabili perfidia documenta certiffima , fumme

0

genuina, ac plane decretoria, lfidori infu-

vel

per aetate multis faeculis antiquiora ,

omi-

. Caput. III.

185

It

omffelrint, vel dätfunbarint . Vel omnino

h

corruperint: denique fateberis,

quod toties

(

decantatus Ifidorus ille ftilum

. €t auctores

| dl

j

epiftolarum illarum ,

non ipfam rem inve-

recunde mentitus fum,

pro auctoritate ve-

ro Pontificis jufto pauci

Ora, certe non ju-

fto plura fcripferit.

eN

i

ü

$. 250g.

If

Dolet animus,

dum nedum viros poh'ti-

[

111l

COS, fed etiam ec

r

clefiafticos tanta licentia

erocire cernimus $

circa eam caufam, quae

i(al

jus divinum ,

univerfalem Ecclefiam,

ejus-

ant

que caput proxime concernit.

Timeo enim-

a

VerO,.ne omnia perdant, qui totum fibi ar-

TOBant: nam contritionem

praecedit | fuperbia ,

et ante ruinam exaltatur

Jpiritus ^). . Denique

ingens periculum eft ,

ne divinus Ecclefiae

TI

Conditor verba il

la hic quoque ufürpet:

dul

INon enim te. abjec

Jefns

Jfuper eos.

4

erunt , fed me, me regnem

r

$.

2 506.

Mat

Atque haec

e0, .

fere per occafionem, et,.ad

cujusque confcientiam fecuram. reddendam

UI

liut

delibaverim: nunc vulpgari ordine, atque ad

tiat

populvarem ufum tractatjo profeqqen;ja eft.

at

tl 1

J

8) Proverb. 16. 18.

jf

yd

;

m

M 5

CA.

186

fl'ï*aci;atusi XXI.

XT

CAPV-I

N d.

De variis Ordinibus 60*7'72?7-.'2) qui Ecclefiae prae-

funt, eoórumque

bligationibus praevie ad

fufcipienda facra. mumera. requifitis.

$

2507. Hic de poteftate jurisdiclionis ; feu de ip-

fis facris muneribus agitur.

äs.

2598. Quae fecundum fe confiderata vel duplicia

2509. Vel fimplicia: fant.

$.

2510.

Couditiongs in facrorum munerüm candi-

datis ve

]| fümpliciter , vel comparate ad alios

adfpirantes defiderantur.

o5ir. Et primo quidem priores

2512. Mox et go[lerioribus tecenfetur prima

de. éligeudo digniore, id efts

ïï

2512.. Quae eft

magis utili: qu

oad beneficia curata : et

2514. Probabilius etiam quoad fimplicia.

eato facrum munus obti-

ä

2515.

Ut quis abs pec

/

neat, requiritur

J

£cun

dà conditio, feu intentio

fiatus clericalis.

ä

d

/

$.

2507.

Atque hic-vinprimis difcernete opo.rt'et

eos gradus,

qui ratione Ordinum facrorum s

ï'

et eos, qui ex jurisdictione ,

aliüsque [acris

ja

Wibus cuique competunt.

De gradibus 1a-

crorum Ordinum, et

de poteftate inde nata

jam actum fuit: quare hic d

e aliis facris fa-

cultatibus tractandum, quae ad-genus Bra-

icramentum. Ordinis

tiae, non tamen ad $

feu

fpectant, et quae fere facra munera,

beneficia: conftituunt.

Q*

$2

Caput: IF..

187

$.

2 508.

j

Haec jam benéficia , feu facri

Mag&ftfatus

confider

ari poffunt. vel im fe,

vel fecundum

modum , quo acquiruntur.

In fe munera ifta

fpectata confider

(e 1j

andam offerunt inprimis

naturam Íüam,

tum vero feu proprietates ,

feu effectus fuos.

Quantum ex natur

qull**l

funt vel

a fua,

duplicia vel fimplicia.

quibus cura amimariu

Duplicia funt,

0 imminet,

vel quae

Carn*

."

praecedentiam * ) , vel fa

] aM

Item /beciale aliquod

oficium habent^, et rurfu

$ in majora, media, et

Ominora dividuntur.

Majora funt omnia a

fummo Pontificatu *

j

usque ad Epifcopatum,

prout colligitur ex c.

I7. de praebend. . Media

jdi

funt dignitates, quae

praecedenti

risdict

am cum ju-

ione obtinent e.

quibus confuetudo alia e

g. rebidiaconatus ,

tiam quaedam emi-

j Obïï-

nentiora beneficia,

m

o

o

2

feu munera accenfet e,

rcbibresbyteratum ,. Pr

aepofituram. - Mino-

rá, fed dupl

icia tamen .funt omni

a curam

animarum imponentia e

:£- Parochia etc, i

tem

,

omnes perfonatus,

et officia, id eft

. quae

p

Vel praecedentiam

cium e.. 9

, Vel faltem fpe

ciale offi-

irith

A

. Ícolaftici

[[!Cïï'»

jurisdictione habent

[]

, cuftodis absque tamen

J

Ü u

*) Praecedentiam habere ii

dicuntur,

qui aliquem

n

principatum ,

et digniorem 'locu

m. in aliquo

j*

Collegio e. g. Canonicorum Cath

edralium ob.

T

tinent 'prae aliis fibi alias aequal

ibus,

1

jn

fü

$.

la

2 509,

Beneficia fimplicis nec curam animar

um,

2503

nec adminiftrationem ^

nec praecedentiam,

fed

Tractatus X XI.

188 .

fed folam obligationem Divina peragendi

e.g. canendi in choro, vel quaedam facri-

ficia applicandi , continet.

C. 16, et c. 27.

dé praebend. *)

*) An etiam ifta facri aliquid afferant, alibi jam

delibavi.

Si enim a facra Poteftate conftituan-

tur, et fic ejus velut effectus fuünt, aliquid

facri neceffario complecti debent; ex Sacro

enim non nifi facrum haberi, et oriri poteft.

Scilicet deinceps officia facra e.

o

g. facrificium,

cantum,

horas canonicas etc. etfi haec obe-

undi poteftas alias alicui competoet, ex fpe-

ciali jure, et auctoritate ab Ecclefia fibi vi

þeneücii conceffa, talis profequetur.

Í

ü

$.

2510.

Poft naturam facrorum munerum, €o-

rum effectus , vely fi mavis, proprietates con-

fideremus $9 2508.

Hae vero proprietates

funt obligatiomes, et jura ad certa commoda

capienda.

Obligationes vero aliquae «mte

et praevie ad facra munera, feu beneficia

dantur; vel etiam et magis infuper premunt

Sacerdotem feu Clericum , po//quav ea jam

obtinuit. Obligationes ante et praevie re-

quifitae nihil aliud funt, quam conditiones

in candidatis facrorum munerum requifitae.

Quarum aliquae neceffario et femper requi-

runtur, ita, ut alias bencficium nequidem

poflit obtineri: aliae vero non mifi in con-

curfuü aliorum Candidatorum funt neceffa-

riae;, fed ita duntaxat, ut fine his qualita-

tibus beneficii obtentio tantum prohibita,

non tamen irrita futura fit.

$. 2511.

Caput IV.

189

$.

251I.

hd

h

Conditiones prioris claffis

; feu tales,

lh

fine quibus beneficia nequide

m foflunt ob-

tineri,

recenfentur fequentes:;

Iva Eft legj-

tima nativitas,

1lda Status clericalis » id eft:

m

]dn

ut fallem prima tonfura i

nitiatus fit ante

ämd

beneficii adeptionem. .

aC

6. de transact, * ^

llss Aetas legitima **)

IV:4 . caelibatus :

ofeli

matrimonio functi

10l

ciorum. e, r.

incapaces íünt benef.

ob

de Cleric.

"conjug. Va libertags

a cenfura et irregularit

ate

fye

C. 7. de Cleric.

ml

excommunic. c. g.

de confuetud. et c. r.

ftulat. Praelator. V ]u

de po-

Abfentia benefi

cii in-

compatibilis ***),

*) Ad aliqua beneficia etiam. certi or

dines requi.

«

rTüntur, aut certe, ut intra defi

gnatum tem.

COl

pus quis tali ordine fe i

tus faltem

nfigniri faciat,

Sic

at

Parochiam adep

intra fp

atium primi

anni Sacerdotio initiari

debet.

j

Seff. FIl. c. 1.

TRI DEN T.

j

**) Ad epifcopatum 3o. anni c.

7. de electiog,

j

Ad beneficia curam animarum

an. £. 7. de elect. àn 6. - Demu

- inferentia 38.

m'unt

m ad beneficia

jam

fimplicia exigit. TRIDENT.

Seff. X XTIT, c.

Ie

Zl. decimum quartum aetati

S annum faltem

inchoatum.

Licet confuetud

ont

o pluriumv loco-

rum legi huic derogavetit,

If

** *) Ubi notandum, quemlibet plerum

que non

qül

nifi unicum beneficium habere po

Ífe :

"adeo,

(etf

ut,

quamprimum alis alterum ben

eficium

(i)

vere adeptus fit

; illudque pofíideat, et i

fideàt, ut etia

ta pof-

m fecundi beneficii fruct

us

er«e

di

cipiat c. 17. de

praebend. in 6. prius ben

efi-

lit

cium ipfo jure vacet. TRIDENT, Se/f Fif.

jt!,

£,

) — Sunt tamen aliqua beneficia ab

ac

!

Tractatus. X XI.

^

190

hac regula etiam noftra aetate imtmunia. $Sie

compatibilia. duo fimplicia , vel

de jure fünt

fi neu.

unum.

fanplex , et alterum curatum ,

irum a

d honeftam fuftentationem illius clerici

füfficiat, et alterutrum per/onalem. refidentiatts

non requirat. TRIDENT. Se[f. X XIV. c. XF.

EUXLTA.

]tem fi óbtenuitatem redituum ab

Epifc

opo duo beneficia perpetuo fint unita z

*

m nonnifi unicum reapfe beneficiuth te-

4ic eni

netur. TRIDENT. Seff. XXI. c. F. . Denique

circa pluralitatem beneficiorum ha

bentur ífre-

entes difpenfationes Pontificiae. Circa quas

qu

obt

inendas praecipue in caufa beneficiorum

curatorum ingentem follicitudinem D, D. no-

bis injiciunt.

,

$.

25I2.

Aliae quaálitates requiruntur in facrorum

W

Candidatis, fine quibus beneficia, et facra

d

münera acquiri equidem fimpliciter, fed non

L

absque pe

ccato poffunt.

Quarum jrima, et

notatu maxime nece

flaria eft, ut adfpirans

C

non tantum dignus , et per conditiones

j

recenfitas capax , fed. comparate

o 95II.

-Ad, etti

N

ad alios adfpirantes digniffimus ,

t

Ecclefiae maxime utilis exiftat. Sola enim

ü

falus animarum , et vera emolumenta Éc-

l

clefiae in hanc dignitate computantur: pro-

j

üt habet TRIDENT. . Seff. XXIV. c. L. Adeo,

n Ecclefiam merita

j

ut generatim nec facrá i

l

talem Sacerdotem prae alio utique meliore

Sacra enim mune-

commendare deberent.

(ij

ra divinitus inftituta $9 2498. et ad folam

(

alienam falutem comparata $? 2489- s pro

|

mercede laborum adhiberi non debent.

r

Caput IV.

SLC

XJ

*X) Neque hic foä

probitas vitae, licet inter re-

liquas dotes etiam ad facra officia primum lo-

oU

at

cum teneat; neque /o/gy fcientia, neque Joía

I

in cura animarum exercitio, et hujustodi ;

fed omnia fimul penfanda fünt.

Et infüper

AJ.

detrimenta, quae timentur,

1 d)

expendi debent.

J

Sic vir praeftantifüim

us abs ulla fua

culpa

proptet injurias temporum . Ecclefi

ae poffet

1 té

effe noxius, Ífi e. g. pervicax

piebs eundem

Qu

multum, etfi inique abhorreat.

Unde vir in-

- fre

comparabilis

$. .GREGORIUS NAZIANZ.

qU?d

Patriarchatu Conftantinopo

Qrüt

l gloriofe fe abdi.

cavit pacis caufa,

ilis verbis ufus;

Ejicite

, 10

qe, ub vos qua[jari defimatis.

g.

2513.

tun

Atque de obligatione eligendi dignio-

rem*) admodum comperta ac confentiens

f

I)

doctrina habetur quantum ad beneficia cu-

rata praecipue, argumento dücto ex verbis

ü

CONCILII TRIDENTINI, quod forte cir-

j

ii

jons

ca nullum difciplinae caput, quam circa

praefens

tantopere. exardefcit ,

u

quodque

di

Seff.. XXIV.

cap. l. inter alia etiam |fequentia

onifi

babet: — Meminerint , mibil fe. ad DEI gloriam,

et populorum [alutem utilius po[fe facere, quam

fc

fi. bonos . Paflores — — — promoveri Jü'udeant,

m

eosque alienis peccatis cowmumicantes mortaliter

(

*

peccare, mifi quos di

gniores et Ecclefíae mapis

eii

uliles ipfi' judicaverint , mon quidem PRECI.

Jio!*

um

BUS, FEL HUMANO AFFECTU, «u

ambientium | fi

iggefrionibus — — —— praefici

ojat

diligenter. curaverint.

Demum ad finem ip-

pfO

fum SUMMUM POI!

N TïF ICEM .circa 1e-

m

gendos

"Tractatus XXI. -

192

gendos Cardinales, etv'üngularum Ecclefia-

rum paítores

graviffime interpellat

idem

CONCIL. concludens denique :

lique 0

*

inagis ,

quod

ovium CHRISTI fanguinem ,

quae

ex malo megligentium Paflorum regiwine

eribunt ,

Dominus mofler IESUS |CHRI-

STUS de manibus ejus fit requifiturus ** ).

Cumque verba adeo clara aliqui in diver-

fum íenfum vellent detorquere, temerariam

eorum vocem INNOCENT. XI. propofi-

tionem 4772* damnando interclufit.

*) Lice

t haec obligatio eligehtes , conferentes etc.

rox

ime afficiat; attamen etiam afpirantes re-

apfe afficiat

*

Scilicet ne per profana admini-

cula e. g.

Epifcopum ad conferendam Paro-

nt, qui alias fors fat

)

chiam permovere fataga

l

religiofus

et juftus exti

tiffet, et folam Eccle-

l

fiam, et animaru

m falutem in perficiendo Pa-

Imo fimpliciter defiderare,

Y

rocho fpectaflet.

t

ut quis aliis qui

buscunque praeferatur, minus

religiofüm eft:

curam animarum non debet

quis ambire, nifi in e

um cafum, fi contingat,

penes quem optandi jus

J

fe Epifcopo, aàt illi,

eft, Ecclefiae utiliorem videri.

J b

C

Per ifta tamen minime improbare velim

n f

fibellos fupplices ,

quibus. pro obtinendo facro

Licet

munere,

feu beneficio folent

inftare.

I

enim ORIGENE

S de füa aetate teftetur, nul-

lum ex more Eeclefiarum ad facra officia ad-

D

Terq

.ex noftro tamen

M

mitti, qui ipfüusmet petierit:

ufü vult, et tacite vocat Eccle

fia, et DEUS

Y

ipfe idoneos Sacer

dotes, .ut ta

lia a Praelatis

Ut adeo ejusmodi preces

bean

Éecclefiae petant.

PFael

reipfa nihil aliud fint,

quam fui ipfius ad gra-

yem militiam ex DEI,

et animarum amore

T&üc

facta oblatio: mentes enim juftae et negotii

Wi

natu-

Caput. IV.

193

4

hfa. |

naturam probe intelligentes. hac fua obfecra-

ia

tione non. nifi aliena . et publica,

vero füa commoda quaerunt,

neutiguam

UM

r

**) Sed etiam praeter auctoritatem certä ratio

tjttty

fuffragatur. Si enim facra munera difpenfans

triit

nil nifi facros fines fpectat: hi ipfi eundem

T

àd legendum Virum prae reliquis utiliffimum

T H).

inducent: fi vero minus utilem optet, certe

latebit ratio naturalis; et propter fines na.

d-

turales

facra et

xari

coeleftia . largiri

facrile.

gum effe jam füpra agens de Simonia me

nl

eviciffe puto.

Quam grave autem tam in

petente ,

et

quam concedente fit /acris ,

les ett

infüper publicis Ecclefiae difpendiis profa-

"a ,

eaque privata tantum commoda vena.

fe$ It«

dmini«

ri, quivis facile aeftimabit: dum quandoque

Pato-

plus, quam mille animae pro optimo Paftore,

quem providum NUMEN egregiis tum gratiae

ors lt

tum naturae dotibus ad plurimorum progref-

| Bd

ao P

i

fus deftinato exornavit, mediocrem hominem,

verumque mercenarium in negotio falutis ae-

p

ternae Ducem habere coguntur,

f minüi

Dn dehef

$.

2$14.

yt

g f

Verum eadem de optando digniore, et

kcclefiae magis utili obligatio etiam quan-

] Weüm

tum ad bereficia fimplicdia, íeu curae animae

j fict

rum non deftinata (prout verior habet fen-

- ii

tententia): ftringere videtur. Idque omnes

isr

j ^

allerere coguntur, qui hujusmodi benef

y iné

Cià pro jure

aut re vera facra habent

p

$9 2509.*), ne fcilicet etiam hic dici de-

Jlb

eant ,

quae G$9 2513. **) commemoravi,

X

WCE'

Praeterea qualecunque officium ex tà

li bes

y f

neficio alicui iminineat, Ecclefiae femner

a

utilius eft

. Ooptimum ex re

liquis huie mu.

z

neri

j i

?ozn., VII,

Trüciatus XXI.

194

neri admoveri. Sic a Viro intemerato öb-x

$ag

latum Sacrificium , vel precum Canonica-

rum penfum exfolutum Ecclefiae et bene-

ficii conditoribus plus prodeft, quam fi a

frigido quopiam eiusmodi officia obeantur.

$2

Sed utique in eo. Épifcopus negotium Ec-

clefiae optime geret,-Ífi mediocribus bene-

UT

ficia fimplicia conferat,; viros infgnes inter

|

reliquos füpplicantes ad curam animarum

refervans.

;

N 2513.

j

ZAitera obligatio praevie ad. beneficium

üafü('(

licite, id eft, absque peccato obtinendum

NISQU

eft intentio [latum

lericalem. perpetuo tenendi.

TU

Quare improbum foret, beneficium ea mehte

V as

tenere, ut ejus, füumtibus ftudiis vacare, et

Defie

iis finitis. vitae genus profanum feu. faecu-

dam

lare amplecti quis poflüt. Verum- quantum

dicer

ad beneficium , eadem circa hanc intentio-

Tefid

nem tenenda fünt , quae de intentione ad

Cori

bber

facros' Ordines dicebgm.

il ef

CAPVT.V.

ltl

DDe' obligationibus eorum , qui facra .Mumera ,

yr

feu . beneficia obtinent.

—ïs 2516. rSacra munera. adeptis incumbunt variae

obligationes: atque inter alias geuerales

$. 2517. Eft obligatio /uperfluos weditus in pias

6

VUtnt

caufas expendendi: de cujus obligationis

fententiae..

Btte

$. 2518. Z'tztlo ei. uatura.tres. obtinent

&

. as

$1

vCaþut')Vi.fï :

Y95

tO Ob'

OU

$: 2519. Inter fuperflua tamen

'compütanda non

unt ea emolumenta,

ben -

quae ex fmpulari officio

percipiuntur. ' Honefta

m fuftentationem etiam

n

viri alias jam div

ites poffünt percipere,

Jetntun

$.

2520. Specialis ob/igatio

reþde:ndz' imminet bene-

m b

ficis. curatis,

; Dett

$.

If

2521, Aliquibus tamen [ibertatibus praedita,

1

jv

iM

$.

2522.

Referuntur a/ig o

Qu

marum /pecialia funt.

ffïcia), quae |curae. ani-

50

2 516.

Sacerdotum

t

, aliorumque Virorum eccle-

neft

lafticorum obli

fendis

gationes novae

; eb ab hn

CUsque recenfltis diveríae fünt

P

quae illis

ten.

Jacros

M.

22 T

apifiratus jam —adepiis

incumbunt

$*2 STO. Y

€t quarum aliquae omnibus be-

t

neficiis fun

t commun

e5, aliquae vero quibus-

p n

dam /peciales.

Inter priores. eft ob

quanwm

dicendi

horas

canónicas.

ligatio

Item obligatio

j

refidendi in loco bene

ficii c. 1

tione d

eb feq. de

Cleric. non refident

*) 4Ac deniquü

e quilibet

debet ea exequi,

quae in /iteris

J'undationis ,

ld eft: pér leges.a beneficii con

ditore latas

indicunt

ur.

*) Generáli tamen confüetudine . offi

cïä benefï;:io-

Matt

rum fimplicium 'per fub

fitütos expleri pof-

funtæ: licet fors-aliud de

jure fcripto obtineat,

J

j m

$.

2517.

il

Generalis

quoque omnium beneficia ob-

p

tinentium o

[

bligatio eft, ut eam redituum

partem, quae honeftae füftentationi füper-

j

€ii,.in pias caufas *) erogent, utique pec-

Á )

iN 2

caþuri y

hY

196

Tractatus XXI.,

caturi, fi ad profanos fines fuperfiua haec

j

bt

impendant.

Nomine piarum caufarum venit reli

gib ; et

)U

*)

ü

mifericordia in pauperes; non item aliae vir-

tutes e, g. juftitia, pietas im cognatos, etfi

t

ifta officia explere ad virtutem fpectet.

Sic

iM

non poteft Sacerdos füperfluos beneficii redi-

tus füis creditoribus folvere, vel iis parentes

Qu

Q

füos, nifi indigeant , honorare.

d

$.

2518.

fte

Circa praefentem caufam, id eft, circa

obligationem, fuperfluos beneficiorum redi-

tus in pias caufas erogandi, tres noftrae ae-

tate controverfiae habentur, quas ego com-

memorare , neutiquam vero ventilare ve-

l]im.

uarum lm2 eít: ex quanam virtute

i

oventus in pias

fuperflui beneficiorum pr

caufas erogari debeant :

alis religionem,

aliis caritatem in egenos, aliis juft

itiam af*

fignantibus *).

"* Magna rationum ,

et eruditionis contentione

in diverfas partes difputatum fuit,

*

Ego ve-

hementer fufpicor, ti

tulum . juftitiae fubeffe :

fi

enim inoriginariam legem (reliquorum enim

temporum conftitutiones

nihil novi condide-

runt, fed tantum antiqua confirmant:) in

da-

certam equidem ac omnino primam

geius ,

ea tamen illis tem-

non poterimus invenire,

poribus vicina decreta, et PATRVM teftimo-

nia habentur, quae plane juftitiam fonare con-

ftanter videntur.

$.

251I9.

Zlitera eft, an Sacerdotes in reditus fü-

eant ,

perfluos ea tentum computare deb

quae

:

l

-Coput V.

197

ltl

quae ex benäüciis, feu bonis Ecclefiae ftabili-

&

bus percipiunt; vel an infuper alia, quae

0, 0.

pro officiis facris quidem, non tamen fine

jte Yl

titulo, fed fortuito

, €t ex contingente even.

g, i

tu: percipunt.

E. g. Si quis alicubi con-

5:;

i

a

cionem habeat,

.€t pro ea ftipendium ali-

quod recipiat

*) Tertia vero in eo verfa-

IWWS

tut, an facerdotes alias divites, et abun-

dantes nihilominus ex bonis

: Eccleüag fq-

ftentatione capere poflint *

: etu

**)»Verum iffa in cenfum bonorum ecclefiaftico.

j 16

fum non venire ufüs habet, et ufüs íaltem

in noftris plagis legitimus.

Idem mea opi-

nione de iis,

quae Sacerdos ex honefta, et

m

competente alias

ye t

do fibi fervat.

,;

füftentatione parcius . viven-

virü;tf

**) Nam

quis militat [uis flipeudüs? I. Corinth.

)

LX. .

Titulus etiam pro facris laboribus re-

gioneml

cipiendi

mercedem. non

eft egeftus laborantis,

fed dignitas laboris,

alias ftips foret, non füi-

WL

pendium. . Hunc titul

um jus naturae, et divi-

num probant: Dignu

s eff enim opevarius mer-

cede fua.. LUC.. X.

7. Unde Canonum, vel

fp'

veterum teftimoniot

um momenta, figna ha.

16

bentur ,

nent,

ad difciplinae humanae capita perti-

ynd

ufum c

ac proin jure altiore approbante ,

per

coi

ontrarium facile füblata fuerunt.

Sane

)

Paftores hi maximo honore ,

et copiofiffimis

) flm'

praemiis digni fünt :

nam laborem,

graviffimum,

füftinent,

ut puto,

lii *

bobus triturantibus

.

tefu'mj

propterea ab i

pfo SPIRITU S. comparati 7, ad

orinth. L X.

9. et fimul operam nobis pretio-

fiffimam loca

nt, ut femper interrogare iis li-

ceat: .Sj mos vobis /pivitualia Jeminavimus :

magnum eff,

fí nos carnalia vefltra metamus?

. ad COV. l

IH

Hoc officium fane magni

jti ï

momenti eft,

nam eorum munus eít,

quod

ebEäE

N 3

dixi,

qiï

Tractatus: XXI.

198

dixi, fane graviffinium.

Omnibus et fingulis

invigilare, omnium calamitates »et pericula

fua facere, denique tot aeternitates curare,

quot animas fibi fubditas quis habet, tale opus,

2ac pene aerumna eft, quae naturalibus com-

modis omnino omnibus. remunerari meretur.

Quod utique de iis intelligendum , qui forma

|

gregis facti tantum munus implere vere fata-

sunt: non vero de illis , qui praeter paftoritii

muneris titulum vix aliquid habent: nam con-

dignam mercedem non juri, aut obligationi

laborandi, fed ipfi labori conftitutam effe cre«

diderim.

$. 2520. |

Specialis, et quidem jure Divino obti.

E

nens obligatio premit beneficia curae ani-

marum obnoxia: ex quibus facerdotes refi-

tii

(

dere, id eft:

curam animarum propria in-

Cum - mandato

111

duflria exercere tenentur *).

NI

dioino praeceptum ii ommibus , quibus cura ani-

k

marum comiffi efl , eves fuas. agnofcere 97 y

/

quae ommia mnequaquam prae[iari. ab dis. et. im-

Hi

gleri po[funt, qui gregi fuo mom imvigilant, me-

Ti

que a[/eunt ,. fed mercenariorum more deferunt,

'"TRIDENT. Seff. XXIITI. cap. I. Ubi etiam

Tl

hi

inter alias poenas in non refidentes ftatui-

N

tur, üt pro rata abfentiae fructus non fa-

ciant füos, fed eos, utpote rem alienam,

1

ew

mox

et ante omnem fententiam

in ufus

Q

pios erogare teneantur.

"*) Ubi graves Doctores volunt Parochum tengri,

j

eris fui officia

l

ad praecipua et pleraque mun

feipfe 'ac proprio labore obeunda.

Adquid

Q

enim [terilis et otiofa praefentia ?

Homini ,

B

non fimulacro pnblica cura commiifa eft. Ve-

rum

p —

um

P

- Caput- V.

195

agl

rum fi.recte fentio

Blb Edoetriua: llibari

t(etli

debet: tenetur fcilicet'Paftor ad eos labores ,

Wate,

ad.quos fufficit,

et "quos aeque bonos a fe,

$ Oþus.

ac;/ab.aliis fore praevidet; quos' vero a Sacer-

$ Q

dote quodam. focio felicius^ abfolvendos eífe

jey.

o

praevidet, ad illos non tenetur. . Utique . mu-

nus paftorale ad. impedienduüm majus bonum

' fb

iort

fibi foli füme

non: fuerit infitutum ? ld tamen negotium

*

?

D

F

re, nulliqué alteri committere

m (

debet;

ut'omhibus, et maxime laborum füo.

jpit

rum .fociis invigilet :

*hoc ipfi proprium effe

lp t

Perfonae 'electa' eft.

debet : m : ?oc ind?z/äfrm

d

i

R

: Värum' haec:

0b[i

réfidendi obligatio non

'adeo

A

arcta eft, ut non.hábeat aliquam . relaxá-

)S 16!4

tionem etiam in jure. fcr

iptam. - Scilicet . ex

CONCIL. .'FRIDENT. .

J

11

Seff. XXILL.. cap. L.

Inprimis. Epifcopus poteft extra tempus ad.

T

ventus, et quadragefimae, (ac. folemniora

fefta ,'per. duos , aut ad fi

LE ES

IT

mum, per ixes men-

J

í

In

fes five continuos, fi

ve interru

ptos, etiam

abs fpeciali licentia . abeffe..

ji,f

-"Secundo : Cano-

nici Ecclefiarüm . Cathedralium et Colleeiata-

WIPR

[w

| &

AC

wn rürfus per $ menfes abeffe polhfunt,

nifi aliad / confuetudo . habeat.

TRIDENT.

ht

*

"

Y?6

Se[]. .X

a T

"

cap.

«X -

Tot utique fimul

of

jen

abeffe non poffunt,

üt publica officia rite

expleri non queant.

j U

Jertio Parochis quo-

que duorum menfium abfentia conceditur:

ita tamcn, ut idoneus

lg

Interea vicariüs con-

ftitu

[nit

atur;: ut ab Epiícopo licentiam gratis

N

(

quidem , fcd fcriptis obtineat;

ut denique

li ultra ?. menfes abefleé velit

,

j

» £ravis ac-

I

Ip

cedat ratio *). :

NA4

»)Etc

200

Tractetus XXI.

4 Et ità. TRIDENT. Sef. XXIH. cap. I: ld

ífolum legitima alicubi confuetudo mutavit, ut

arochi fuis 2. menfibus absque. fpeciali li.

centia Epifcopi utantur, et fi verba Concilii

aliud habere J et petere videantur,

$.

2522.

Alias infuper fpeciales obligationes fa-

cerdotibus

curam animarum fuftinentibus

conftituit ,

feu potius declarat eadem $S.

SYNODUS, eadem fe[f. et. capite:: 3ta do-

j

cens: Cum praecepto divino mandatum [i& om-

f

nibus ,. quibus animarum cura commifa efi,

vves fuas apnofcere , pro bis Sacrificium. offerre,

l

-perbique divimi praedicatione , Sacram entorum

ac

bonorum omnium operum

admini[lratione ,

exemplo. pafcere , pauperum , aliarumque mifera-

bilium per[onarum curam. paternam. gerere p

"

Ubi illud maxime advertendum, et non nihil

mirandum, quod pietas facri Paftoris fe etiam

ad officia naturalia extendat, cum tamen ti-

I

mera

ratia.

ed

tulus hujus debiti fit

b

CONCILIORUM UNIVERSALIUM

fanctio-

Ti

nes, et minorum Synodorum Canones, SS.

li

PP. exempla et teftimonia id evincere viden-

i

Xur.

Vide S. ISIDOR. libr. 2. offc. c. 5.

[r

I

CAPVT VI.

JDe bonis Fortunae ad cultum — .Ecclefiae

Q

pendi folitis.

M

r

$. 2523. DEO etiam ex fructibus decimae debentum,

Y

$ 2524. Quarum proin obligatio defimüur d ufum

Ino ,4 ernum.

$. 2523*

m

-«-s

Caput V.

20l

J: J

2525. Ipfae vero decimae

funt vel þraea'iales,

D

vel ger[onales.

r

;

iil

Q

jl

2526. Recipientes vero easd

em vel funt Clerici,

vel ZLaici.

S

2527. Etiam Clerici easdem capiunt quandoque

jure extraordinario , fciliclet vel. beneficio- legum

2528. . Vel pacto. .

;

f

2529. Laici vero decimas v

el dej?m'to .ciuodam ;

YU

fl

u

;

2530. Vel gerpetuo tempore tenent : idque vel

vera

j

P

W

2521.

Vel praefümpto titulo.

25

;

2

Ad decimas a

i

ütcm praeiïgndas,i þet?entur

omhes, nifi quis pacto -

intt

ï

2533. Con/uetudine , . vel

gt

pragfcripti?jze ab hoc

onere eximatur.

p

jj

$.

9523.

j

l /nïhil

Nihil aequius, quam ut ei';ex rebus om-

nibus aliqua earum portio praeítetur, qui

: 6!'229

j t

rebus omnibus ortum et nativitatem tri-

d

buit. Unde a me jam aliquando DEI pri-

g*

mogenita fibi petentis vox relata fuit: Mea

Junt omnia. Sed rerum omnium portio DEO

ïideü

debita nobis quidem parum cognita, reapfe

;A

tamen ab ipfa lege naturae definita eft, et

reipfa eft ipfa pars decima, Íi fua illis fir-

mitas conftet, quae in tractatu de oratio-

!

ne difputavi.

Id tamen officium dandi fru-

ctum decimas (quantum eft ex jure natu-

rae ) officio orandi ,

feu DEUM actibus

jf

mentis colendi mitius fors erit; quod actus

n

mentis per nullos alios, hoc Vero praece-

N

14

ptum

^

j

m

Tvactatus

XXI.

PA

ptum de praef*candm decimis in gravibus et

fpecialibus

circumfítantiis

compenfationeni

per alia obfequia faciendam admittat.

$.

2524.

Verum his omifis ea düntáxat exph-

canda mihi fumo, quae jure humano atque

ipfo 'ufü hucusqueé obtinent.

Et fic qui-

dem bhoc-.officium recte' definiri

arbitror,

quod. fit oblzgatzo, decimam .pro veniuum. fuo-

vrum pariem Miniflris . facrorum - dioini

cul-

tus *)- gratia: exfolvendi

prout legibus difimi-

tum -ejt.

911

*) Non enim puto, decimas ex jure maturae,

multo- minus ex juffu Écclefiae ad folam. fa-

crorum Miniftrorum fuftentationem , fed etiam

ä

ad apparatum pubhcum religionis e. g. in fa-

bricas Ecclefiae, in facra Vdid, veftes etc. ce-

dere "debere.

Debet religio, et füb nomine

|

Religionis latens'caritas , tanquam inter oimnia

humaUa negotia fummum , ornatiffÉimum effe",

et ex omnibus tclüQUdm digniffimum eminere.

Perquod, tamen nolim.afferere, -quod Miniftri

gt ahm egere debeant; nam ut de éorüm dig-

nitate nxhd dicam ,

di-officium fuum explere

vennt

onuus

graviffi imum et humanis viribus

majus ful ïumnt, qui bene pmr)funt Presby*m ,

uzz;"Zl; honore digni funt *

ROX .

qll/

labo-

vaunt in verbo,

rt doctrina.

Dmf enim fcri-

£

ptura :

nom allgabis.os bovi

irituranii j

digtus eff operarius-mercede fua.. 1.

I. ad Timoth.

VI

18.

$.

2525.

Ius 10c accommodate ad mores noftros,

arbitror

fequenti ordine

explicari

poffe

Et

-Caput VL

205

«

Et inprimis confidero ipfum ;ur decimandi :

Ils

et exin ferfonas , :quas concernit.

Ius ip-

fum vel fpectat res DEO pendendás,. vel

quodum ,

quo tribui

debent.

Et. quidem

quantum ad res . Chriftiani tenentur, deci-

3l

mam partem omnium proventuum praeftare,

k

C. 26. De Decim. Mi porro proventus vel

Q

funt praediales, id eft

, €X praediis percepti;

[rt,

vel funt perfonales ,

id eft: 1fola induftria

] f['ü

quaefiti. C. 5...De decim. *) Proventus prae-

Ct'l

diales . plerumque .et Imo loco praeftandi

fllrm

funt a domino fundi. . c; 39. de decim. vel

etiam quandoqüe ab alio, fi früctus non-

n

dum decimati ad. eum pervenerint 5* ; Sive

y i

dein jufto titulo.ad eum pervenerint 698

gt

de . decim.

Sive. inique

retineantur ,

p

-argu-

(

meut. ex c. 26. dedecim. Modus

Vero prae-

Qmitf

ftandi decimas in eo eft, ut prae

diales prae-

o

ftentur. abs deductis fümptibus

in. colen-

f

i

do agro toleratis ***): item, quod mox ac

fert

collecti fui

"

i

decim.

t fructus , praeftentur c, 7. de

*) Verum decimae perfonales in nofiris provin-

207

eiis ab ufu, ut puto, penitus receíferunt.

u

**) Unde hoc jus decimandi eft vel

Á

ut fpecies

i

quaedam juris realis,

ltf!

ructibus ipfis adhae.

rens ,

eosque comitans ,

quocunque perve.

ï

li

nerint,

u l

"**) Aliter res fe habet, aut habuit potius in de.

cimis per[onalibus : hae enim non nifi deductis

expenfis praeftabantur,

prouüt colhgitur . ex

105

6 9g | de decim.

10

5 25269

204

Tvactatus. . XXI.

$.

2526. .

Perfonae feu homines , -quos Decimae

concernunt, vel funt ex actores, quibus de-

bentur; vel debitores, qui.ad eas praeftan-

das- tenentur.

Exactores , feu,

qui ca-

piunt decimas, vel funt «clerici , vel laici.

Et clerici quidem eas capiunt vel jure or-

dinario , Vvel extraordinario.

Et jure quidem

ordinario decimarum quartam partem capit

Epifcopus ,..c. 6. de offic. judic. ordinar..* )

Imo Episcopus capit decimas integras.ex

iis Parochiis, quae nullum habent Parochum,

C« 12. de decim.

Praeter, feu potius ante

Epifcopum |decimas accipit Parochus , et

|

quidem. füae Parochiae decimas ex inten-

tione in jure fundata. c.29. et 30. de de-

(ini-t* )

Imo etiam alterius Parochiae, fi

haec a priore avulfa, eandem nihilominus

ut matricem veneretur.

TEIDENT. Se[f.

241.-*. 4 5)

*) Verum confuetudo partem decimarum quar-

tam EÉpifcopo ubique ademiífe videtur.

**) Id eft, nifi aliud evinci queat, cenfentur de-

cimae ad Parochum fpectare, etfi is nullum

pro fe argumentum habet

Et quidem prae-

diales folvendae fuünt Parocho, in .cujUS Paro-

chia fitum eft praedium, etfi id ad Dominum

alienae Parochiae fpectet ,

t. 33. de decim.

Aliud de perfonalibus c. a0. de decim.

v**) Nifi forte hae decimae, aut pars earum pro

"

fuftentatione novi Parochi affigmata fit. lIdque

colligitur ex TRIDENT. Sef. XXI. c. F.

j

$. 2527-

et

205

Caput VI.

$.

2527.

i

.VCIericis jure extraordinario jus deci-

l

mandi.$9 2526. competit, vel ex beneficio

E

legis , vel ex pacto. 'lale vero beneficium

(à

legis eft fpeciale, feu prioilegium, c.2. de

"n

decim. im 6. vel eft generale , feu praeftri-

W

püi, quae rurfüs eft vel ordinariz, 10. aut

j

20 annorum, fi fiat contra caufam aut per-

j

fonam profanam, argumento defümto, ex

j

C. fmal. c. de *praefcript. long. iemp. |Vel

b

ifta praefcriptio eft extraerdinaria : (fi enim

II

fiat contra. Ecclefiam parochialem, requi-

!

runtur 4c. anni cum titulo, vel fi ifte de-

&

fit,' neceffarium eft tem

pus immemoriale

fol

c. I. de fraefcript. in 6.

i

Í

$.

2528.

u

Alter modus extraordinarius , caepiendi

decimas clericis; competit ex pacto fcilicet

j

donatione , per mutatione, transactione,

compromiífo in arbitrum. c. r, et 9.-de de-

Q

cim. ) ldque fit eo effectu,

ut vel foli

[

clerici pacifcentes obligentur,

fic a pacta

u

fimpliciter in tempus aliquod,

et fine fo-

n

lennitate fiunt, c.8. de decim.

Vel ut fiat

o

um

jus perpetuum, et ipfa Ecclefia obligata

maneat: fi fcicet accedapnt folennitates il-

in:-

lae, quae ad res ecclefiafticas, ut 'alienan-

das, requiruntur a jure:

litulo de rebus

U

IUC

KEcclef. alienand.

*) In his pactis nunquam adtnittendum quodcun-

que pretium temporale, feu profanum, fi de

.7.

jure

206

Tractatus - . XXI.

v

jure percipiendi decimas agatur,

quamdiu

cum titulo fpirituali ]e. g. beneficio Ecclefia-

Í

ftico connexum' manet.

ZArgument. ex tot. tit,

de Simon.

Sed in hoc caíü pars altera etiam,

f

non nifi fpirituale, e..g. Parochiam debet da.

re

Unde in caufa non nifi Clerici foli, vel

una cum Laicis, et accedente infüper auto-

(*

ritate füperioris ecclefiaf

tri, c. 9. de arbitr.

tici poffunt effe arbi—'-

alitdf

',.Utique quantum ad ifta res longe

fe habet, Ífi decimae a titulo- facro. feparatae

ä

jus mere profanum exiftunt.

$.

2529.

Sed inter Perfonas,

quae decimas per-

cipiunt, .fünt etiam JLaici $9 2526., qui

tamen eas non nifi, ut a facro titulo fepa-

ratas. fibi acqüirere poffunt * ).

Idque ad

tempus aliquod; vel in perpetuum. Et qui-

dem in aliquod tempus fcilicet in .trien-

nium ( juxta aliquos etiam in longuis fpa-

M

tium) Decimas fibi competentes quivis cle-

!

ricus Laico potelt elocare, c. 2. de locat,

TIq

et conduct.

[

*) Nam.cum jure, et titulo facro conjunctas ha.

Q

bere non poffunt; Laici enim nullum jus fa.

t

ctüm, excepto jure Patronatus, poffidere va.

Te

lent , c.1. caut. 16. g. 7. €6c. 17. de devim.

lle

$.

2530.

ler

Qu

Verum decimae a Laicis etiam jure per-

(ej

jetuo teneri poffunt, $o 2529. |Hoc tamen

16

jus nititur vel titulo vero, ac folido,' vel

M

jraefumpio , et exiftimato tantum. Rurfus

CE,

R

titulus Veruäs eft conceffio a PONTIFI

vel

'Caput. V1. :

207

Yi

vel ab infériore Antifci,tä*'» facta. Et 'ponti-

dl

l

fex quidem vel fimplici privilegio, vel in

h

Empbhyteufin ,. aut feudum jus decimandi a

li

d

facro titulo feparatum concedit . prout ex

E

antiquo ufü, et c. 25. de decim. colligitur.

iU

[0.

Rectores vero pontifice. inferiores. idem fa.

AU

cere peterant ante CONCIL.. LATERAN.

Tertiqm c. 9. de.bis,..q

uae funt a praelat.

du

ftas |eisd

ii

Nunc, vero haec pote

em ademta

manef *) c. 19. de decim.

*) Et jure merito, tam juüre natnrae, quam di.

vino urgeri videtur, ne decima ab Ecclefia

p

auferantur. Vix credi poteft, quanta ex hoc

capite detrimenta nomn folum in rectores Ec-

qu

clefiarum ,

fed in ipfam animarum falutem

ol

in gliquibus locis fint orta.

e (

Q

$.

253I.

CT

Alfer titulus,

quo jus. decimandi Laicis

M

N

competens nititur

» eft' praefumtus , feu exi-

Ü

i

ftimatus , fi fcilic

et Laici decimas immemo-

litth

riali tempore poflideant,- C. 6, .De werbor.

Jignificat..idque licet nequidem fama.de ali-

Z U

.quo privilegio , vel feudo exiftat.

Quod

[l$ fä-

eruunt ex c. T. de praefcript. .in. G.

Ubi ta-

a

men probe. notandum,

laico. jus decimandi

/ih

Dequidenr tempore. immemoriali. vere prae-

Ícribere : hoc enim jus utpoto-cum facro

quodam.jure connexum a Laicis nec poffi-

"

deri, et.neque praefcribi poteft. . . cg;

uf.

a

;

I6. g.

by.

(

of-

Sed antiqua et immemoriàlis p

xP

[

feffio jure; et ratione optima facit- crede-

ur(b's

has decimas dudum

d

I fcu praefumere ,

vel

r

208

Tractatus XXI.

vel þriviïegio, vel fe

udo , paucis: Aucto-

titate Ecclefiae a titu

lo fpirituali fuiffe fe-

tio profano

paratas :

unde etiam pro pre

decimae

Laicorum fecure poffunt vendi.

Si tamen vitiu

m tituli etiam poft longif-

fimum tempus detegatur,

et fic titulus ille

racfumptus evanefcat, tales decimae mox

ad vïli.'ccleüam | fedirent.

$.

2532.

Inter perfonas, feu homines, quos jus

| praeter exactores,

Decimandi concernit ,

ali funt debitores.

$9 2556.

Et quidem ad

quis.

"s

has folvendas plerumque tenentur omines

NT

nifi fpeciatim fit exemtus,

C. 24. De decim.

Quid

exemtio acquiritur pacto v€

'alis porro

.

(0s ;

adhi

bitis fcilicet. folennitatibus ju-

Cima

£erp 2L10 .

Ecclefiae alienandas requifitis,

fr: "d 'res

[iri

prout

argument. capitur eX tof

o titul. de T.

i

frivato, quo

bus Ecclefiae alienand. vel pacto

fuff

e. v. Parochus pro breviore,

aut etiam pro

Que.

c. 5- et 8- de

curfu vitae fuae conftituit.

tta

ivansact.

jae|

*) Átque 1

deo ad decimas tenentur haeretici

fttty

c. 24. de decim,

Iudaei, faltem ex iis prae-

dis, ex quibus antea

Chriftiani decimas pen

[j

debant. C.:8. de ufur.

De alis infidelium;

)

Decimis eft controver-

feu non baptizatorum

fia.

Videtur tamen V

erum effe, quod ex le

ge ecclefiaftica ad null

as teneantur ,

eoquo

ecclefiae

non fubfint;

nec ejusdem legibus

tenentur tamen jure naturae a

firingantur:

Cutique legiti-

fuam portionem divino cultui

ino, qualis modo eft folus ille

Chri&iaqorum)

[

impens

Caput VT.

209

u

impendendam. Praeterea te

nentur ad danäas

decimas clerici. c. 2. de dec

Wis. *

t

Et quidem

ex bonis Patrimonii fui obligant

Uf omnes,

i

a

quod. eruitur ex . 33.

? decim.

Ex bonis

Ib

"

vero beneficii ad decimas eosdem

teneri in.

p

nuit c.43. cav/a 16. g

c

L. Quarto

loco reli.

is 1

giofi c. $. e£ 1o.

de decimis, nifi

habeant. privilegium.

Item quan

fors fpeciale

.1103

firicto eti

tum ex iure

am pauperes :

irgument, ex

E

cauj. 12. q. T. puta qua

ntum e

x jure.

Demum

obligatur conductor praedii pr

[9]

rata fructuum,

quos capit. vid. cap. 26. de de

£Ult,

00

V

$. 2533.

EUR

Qf

" Alii modi, quibus a pr

n 4

aeftandis decimis

quis eximitur , funt Imo,

165 )

I8. e£ 20. de decimis.

IIdo

Confuetudo | c. A

du

l

Praeftribtio, et

u

quidem ordinaria contra Lai

COS,

vel Cleri.

TR

COS, quibus ex titulo pr

ivato debentur de-

'

i5

cimae, argument. ex L.

ultim.

b

cab. de prae-

1mf

Jtript. long. tempor. vel praefcri

ptio evtraor-

bt

dinaria 40. fcilicet annorum,

quale tempus

E.

qwd

fufficit etiam fine titulo con

tra quamcun-

u

que , Ecclefiam c. I. de praefcrip

t. in 6... Con-

j )^

tra Ecclefiam vero' parochial

em requiritur

praeter 4o. annos titulus ,

vel in ejus de.

gertt!

fectum tempus immemoriale

[

"A NI prae-

I$

Jtript. «in .6, *)

s p

deln

*) Ex quo apparet, praeferiptionem

; aC confüe:

tudinem facilius valere

pro imm

.

ntto

tm

a Ífolvendis

decimis et

uhitate ,

ua

TL

1am ]laicus liberatur,

ei

j

lus vero capiendi deci

mas g

laico propter an.

hi

nenum titulum fpiritualem, lo

ilius ac-

919

I

quiritur, prout patet ex $o

nge diffic

p

253I.

[ lf

j

Ton. VII.

O

CA-

jjof

j

p

210

Tï'acmtus XXI.

CAPVT VII.

»

De modis , quibus facra munera. acquiruntur.. .

$. 2534. Modi, quibus facra munera obtinentar ,

funt ordinarii, vel extraordinarüi : et ex prio-

ribus inprimis eft é/ectio.

P

D)

Tum vero collatios et libera quidem com-

petit PONTIFICI ;

2536. Et EPISCOPIS:. haec tamen conferendi

libertas

2537. lure Patronatus non raro impedita eft:

2538. Quod diver(imode obtineri poteft; et

2539.' Ideo in /laicale, et ecclefiafticum. dividitur.

2540. Et varia praefentato jura tribuit. Verum

ä

2541. Libera conferendi facultas etiam refigna-

.

tioune ani

mo permutandi, vel im favorem terti

facta.non ràro impeditur.

$.

2534-

Sacra haec munera in fe hucusque com-

fiderata funt; fupereft, ut de m»/e eadem

obtinendi tractemus $. 2 $08.

'Tales vero or*

dinarii »odi generatim fünt duo; quos ee-

ctionem , et collationem dicimus: quibus dein

alii extraordinarii accedunt; - Electio jam eff

defignatio Viri ad. facrum munus de jure apti*)

canonice ** ) facta per fuffragia majore , et fa-

niora***) eorum. quibus jus elicendi competit.

*) Si enim aliquo vitio juris divini laboret, nul.

latenus poteft eligi : fi vero naevus ille fit ju-

Jra:

ris-humani, non quidem fimpliciter eligi, fed

poflulari poterit, id eft, poteli per fufficien-

m

l

tia fuffragia PONTIFICI praefentari, qui deim,

nifi

2lIk

ais VL

nifi Afpeciale jus aliud petet, pro arbitrio po.

ftulatum. poteft et folet admittere, Unde haec

l,

poftulatio eft mixta exelectio

latione,

ne, et dif;en.

TM y

**) Innumerae fubtilitateä circa legitimam ele-

$

cüonem jure humano' invectae funt.

Nobis

hoc negotium commetnorare fat eít; tractan.

Colf

dum enim illud, ac digerendum Sae

Iurispru-

dentiae relinquimus.

xtenl

Shgee) Suffragia majora funt illa ,', quae comparä.

te ad corpus eligentium funt plura, e

e

.U

Septem füffragia

a duodecim electoribus,

Neutiquam. vero haec pluralitas aeftimari de.

&

bet ad alios electos.

TOU

E. g. fiquis a duode-

cim eligentibus habeat tria, alter quatuor, et

'enurt

tertius quinque fuffragia, ifte ultimus habe.

] 1g'ilf]'

bit vota plura confiderando aemulos , non

T

vero attendendo ad fuffragantes : et fic ele-

tio ifta erit nulla, nullumque per eam tertio

ili jus adquiritur. .Sumiora fafíragia fünt. il.

lorum, qui majori pietate,

prudentia, et pro-

ximius ad fenfum, et finem S. S:. Canonum

in electione egiffe videntu

u

r." Verum plerum.

f'll m

que pars major, etiam fanior fuiffe cen(etür

£/52.de. Kleche; -t

quidem . abs ullo dubio,

:1'0

n

fi contra electionem nemo exci

05 elio

piat; vel fiquis

eandem equidem oppugnet ;

electüs tamen

(l

habeat duas tertias e. g. octo ex duodecim

fuffragii, majora eo ipfo etiam pro fanioribus

j v

habentur, non obftan

4

—te aliquorum | contradi-

flpfl

ctione,

"

$

2535*

pp!)!l

m

Collatio alia eft lbera , alia ad þmefuz'ain

j

praefentationem | ad iricta.

Libera conferendi

n

(

beneficia poteftas competit SUMMO PON.

ff

in noftris tamen Provinciis per

1

TIFICL,.

O 23

Con-

212

Tvactatus XXI.

Concordata maximam partem impedita.

Cum

enim Romana curia plurimis beneficiorum

vefervationibus , praeventionibus , gratiis ex[pe-

x

ciativis , aliisque modis Epifcoporum jura

n

vix non penitus exhauriret :

Natio germa-

nica pactis publicdis cum . NICOLAO V,

Tk

conítitutis, quae concordata vocantur, pri-

CC

mae fedis honori, .et ftabilis "unionis fecu-

ht

ritati, et fimul Ecclefiarum fuarum liber-

Yi

tati infigni moderatione confuluit.

pi

Y

2536.

IX

$.

Q

Poft Pontifcem libera omnium Benefi-

fitu

ciorum collatio eft in qualibet Diaecefi pe-

T

nes EPISCOPUM, adeo, ut intentionem

Qu

in jure fundatam defuper habere dicatur,

qu

id eft, donec alius per majores rationes Jus

de

conferendi, aut praefentandi évicerit ,. in

ali

dubio libera Epifcopo facultas adjudicanda

De

eft. . Vill.c..Xo. X1a cauf-16. 7.. et. v. d. de

ün,

Capell. Monacb. €gc.

Facultas tamen ifta,

eff

etfi impedita aliquando, rurfüs ad eum per

Vs

devolutionem defertur, íi alius jus conferen-

ali

di aut praefentandi legitime alias obtinens,

ü

eodem.itra legitimum tempus uti neglexit,

et e. g. Patronus intra quatuor menfes ad

beneficium vacans íua culpa nullum prae-

fentavit. , Hocque legitime eft ab Ecclefia

conftitutum, ne per negligentiam , aut dif-

cordiam aliquorüm cum divini honoris, et

falutis animarum difpendio Ecclefiae fuis

')Minifcris diu carere cogantur.

$. 2537:

Caput. . VIL:

216

(um

$.. 2537.

WAUIA

cic,rgm

Verum haec firca facra munerà

-&onfe-

n n

renda poteftas,: quae Episcopo libera ple-

rumque eft,

non raro

eidem impedita

j

0 Y

manet: eoquod alii Viri ecclefiaftici be-

neficia conferre queant, vel quod Epis-

T

n

copus ad praefentationem Patroni aliquem

fibi oblatum, dummodo is fimpliciter dig-

h

nus fit, infüituere teneatur $9 253s. cum

praefentato ejusmodi ex ipía praefentatione

non quidem ipfüm -munus fà

C

,

orum, fed ali-

nf

quod jus inchoatum ad illud jàm fit adquiz

fitum. Dantur etiim alia hanc Episcopo-

m

jonet

rum libertatem refítingentia. d. $ 254r,

Quare DE. IURE PATRONATUS tribus,

at

quod ajunt, verbis apere juvat.

. Quod qui-

t f 3

dem ali

*

qua jura quantum ad Patromum, et

j;,!

alia quantum ,ad praefentatum ab eo conti-

dicand;

net. ln patrono hujus juris effeius , et

g](i

orig commemoratur. Et quidem primus

; f

effectus eft onus Ecclefiam defendendi, cü-

(f Ptf

jus quis Patronus eft 9). Alter vero in

part

aliquot honoris, aliarumque utilitatem com-

Tnen

modis confiftit **).-

glexi!;

*) Curare fcilicet' debet, ne bona dilapidentur;

[es Ü

m

negligentes . Miniftros Epifcopo denuntiare;

denique nulli beneficium nondum vacans

pro-

;ccleüf

mittere tenetur. C.3r. cauf. 16. q.r.

Ca]a. 3 2.

de conce[J. praebend. mon vacant. in 6,

j d

f *

** Debet fcilicet honeftiorem in Ecclefia locum

occupare.

Infuper in caíü indigentiae ex bo-

; li

antume

Bis Ecclefiae illi, efä.usque familiae, qu

M

j

faCQI-

$14

Traciatus XXI.

facultates ejusdem Ecclefiae id patiuntur, fuc-

currendum.

C. 25. de juge Patron.

A

NE

2$38

Rationes

obtinendi

hoc jus

primitus

funt vel ordinariae *) vel extraordinariae **)

Poteft etiam idem .jus prius jam conttitu-

tum in alium transferri, puta Episcopum,

ita

ut is deinceps tale beneficium libere

conferre queat]) ,

et fic jus paternatus

extmouatm, vel etiam,

ut alius illud ob-

tineat e.g. haereditate TT) donatione . I.

de )ur. Pairon, in .6. Wel fi caftrum, di-

tl

tio &c., cui tale jus adhaeret, - vendatur,

commutetur. c«7.

d 13. de juF.

Pairon.

i

0f

*) Et tales funt tres : fundatzo, fi quis fundum

aedificandae . Ecclefiae pratis . concedat c.25.

(l

de jur. Patron, ;

dein dotatio , cotmpetentes

Cel

Ecclefiae reditus donando ; denique ae

Cca-

T

üo,

fi quis fcilicet Ecclefiam de' confenfu

.^

vel. eandem "per

Yi

Epifcopi primitus exftruat ,

p

maximam partem forte deftructam (monito

tamen prius Patrono ,

fiquis extet:) iterato

&

aedificet.

a

*«5 'lTales modi minus prmcxpales funt privile-

fne

ium, praefcriptio, fors etiam confüetudo.

li

'TRIDENTIN. $f XXP. cap. IX.

ü

Ob. crimina ali-

v? Perditur enim hoc jus rmo.

r

quot ,

fcilicet emtionem fimoniacam

hujus

h

juris; haerefin; occilionem aut mutilationem

Rertorla iliüs Ecclefiae.

TRIDENTIN.

loc.

fe

aut bene-

lt

£0d. 2do Cafu, fi fcilicet Ecclefia,

ficia, vel familia, cui tále jus competebat,

tig

extmguatur

3t10

Voluntate Patroni, fuum

]U

jus Ecclefiae remxt*centls , vel eodem per lon-

d

giffi.

Caþut VII.

21$

! i

gifimum tempus füa culpa, aut libero arbi.

trio non utentis. C. 25. de' jure Patronat, e£

cap. 1. eodem in 6.

XeL) Succedunt autem haeredes in capita, fi finf

haeredes ejusdem Patroni ;

fi vero Diverfo.

Ril

)

rum Patronorum , tunc fuccedunt in ftripes.

Sic ad praefentandum Sacerdotem aeqüali au-

:nüiüll:

ctoritate pollent tres filii unius Patroni: fi

i,

j

vero ex duobus Patronis unus tres, alter ve.

It

ro unicum reliquit haeredem, ifte tantum va-

ul

let, qügntum tres priores fimul.

jl o

$.. 2539.

e u

, 0

Verum modi jure Patronatus potiuhdi

etiam aliam divifionem fübeunt.

Si enim

jator

i

id obtineatur titulo facro et folis Clericis

füntit

1

communi, vocatur jus Petronatus ecclefiafi-

L 0

cums fi vero titulus ille fit profanus, aut

feli

(Jili)

certe etiam in Laicos cadens, tunc nomi-

a

(

natur jus Patronatus /aicale, feu laicum , etfi

la

vir illud obtinens fit Clericus *). Hoc jam

em PEI

jus laicum pleraque cum jure Patronatus

o

j

jtel

j

ecclefiaftico habet communis; aliqua tamen

habet /pecialia.

Nam aliquando ifto znferíus,

ii

faeplus autem eo pinguius eft, 'et felicius.

lus Patronatus laicum jure illo ecclefiaftico

jelut

ex eo inferius eft,

quod Patronus laicus

jn !

tantum quatuor menfes habeat, cum fuam

f][llu'

Patronus Ecclefiafticus praefentationem per

i

rl

f

fex menfes differre queat; C. 3. et 22. eod.

j/

t

Contra vero ille prae hoc in exerci-

)

i

! eieklfl

tio fui juris fecurior eft, quia huic juri ra-

j

i

ro admodum per novas leges et decreta

ü n

"

derogatur ; et infuper üf patronus laicus de

gu»

4

jure

L

516

Tvactatus . XXI.

jure indignum praefentet, non perdit. pro-

(ür

pterea etiam illa vice jus alium offerendi:

lict

infüper

non

tenetur concurfüum a TRI.

p

DENT. CONCIL. imperatum' praemittere,

Ut

Quae omnia in patrono Ecclefiaftico aliter

fe habent.

pi

Vid. cap. 24. et.99. boc titul.

ü

*) Unde, qui ex beneficio , dignitate, aut quo-

Q

cunque tltulo eeclefiaftico poteft praefentare,

Patronus ecclefiafticus eít, etfi antea illud

jus fuerit laicum.

Sic abbas fit Patronus ec-

f

e

clefiafticus ad illud beneficium , quod cafiro

cuidam adhaeret, Ífi illud caftrüm a familia

(q

fündatrice emtione ad Monafterium -transiit.

E7l

Ejusmodi enim praeful titulo Z4bbatiae Patro-

(t0

nüm agens in Caftro ab llluflri Familia bene-

Q

ficii fündatrice emto fit Patronus Ecclefiafüi-

Tus

cus. Cui vero ex dotatione, privilegio, hae-

reditate &c. tale jus Competit, mianet Patro-

(;

nus laicus, etfi Clericus fit.

te

là

$. 2540.

Quantum ad praefentatum. $9 2537. fere

fequentia

notari

Et

merentur.

quidem

I"'" dari jus Patronatus paffoum , - quod

pe

vocant, id eft, ut aliquis ex aliqua fami-

TUj

la ,

communitate &c. fiquidem idoneus ad-

fit ,

debeat affümi.

nj

Ita ufus

habet

«Z.dum,

(j

Quod Patronus non poflüit fe ipfüum prae-

f

fencare, € 26. de jur& Patronat. .. Poteft. ta-

Q

men ro

U

ftitue

8Sare eum, penes quem elít jus in-

ndi praefentatum, ut fe potius, quam

[

i

anum . velit inflituere; per has tamen pre-

ces nullum fibi jus, aut inítituenti obliga-

l

tionem poteít facere vel ftatuere , fed to-

lt

tu;m

e

Capub VIL-

217 "

o

tum in arbitrio in&itüentis manebit. Et

al

ita fat recepta fententia habet.

T

eadem communi

3tium. EX

'

opinione plures Patroni

lIal

poffunt aliquem

ex

numero Patronorum

alitt

praefentare.

4tum .'

Denique,

fi plures Pa-

jl

troni difcordes fint,

nulli praefentato ad-

t qu

quiritur jus, fi füflra

gia paria fint: bene

slitit

"Wi

jl

vero Íi aliquis majora vota habeat; majo-

ra etiam comparata ad competitores ta

ntum,

iUs 0

etfüi non fint ma

n

jora, ad numerum praefen-

fi

i

m

tantium ; Et id

én!

eruunt éx, c. 3. boc titul. Et

T

at

praeter opinionem hanc de jure Pa-

f

j

tronatus tractationem longius extraxi: cum

tamen de hoc jure nefcio quid follicitudi-

kl

h l

nis dari, jam agendo de Simonia innui,

Jito

Certe antiquiori Écclefiae ignotum, et fal-

tem circa benceficia cura

t4, non magnae

laetitig materia eft.

ft

$. 2541;

jdeti

Libera beneficiorum collatio aliis in fu-

i

per duobus modis impeditur , fcilicet reffs-

1

nationt im favorem terti, quam vocamus, ef

vefignatione animo- permuiandi Lbe

neficium |.cum

l,

alio facta.:

Refignare, Ííeu abdicare bene.-

t

ficium. ea conditione,, ut illud non nifi illi

(

cedat, cujus amore prior beneficium dimit-

!

tit, ità, in quam, abdicare

non licet, ni-

Jif

fi in manus PONTIFICIS, i

d eft. mh in-

terveniente auctoritate e

t confenfü PON-

j

TIFICIS *

n

be

Licet vero beneficium cum

Q

jeficio permutare nón fit ex fe facrile-

*

Y

j

gum

ts

Tractatus XXï.

218

gum, ;:um detur facrum pro facro; lege

tamen ecclefiaftica ejusmodi pactiones pri-

vata auctoritate factae piaculo Simoniae

notantur: quin adeo temerarii ejusmodi be-

neficia fua.

Ht A

de rerum .permut.

Nihilo-

ut

minus permiffum eft,

uterque coram

Epifcopo fuüum beneficium dimittat, decla-

rans, Íe id animo permutandi facere: ubi

dein Epifcopus tenetur haec beneficia mu-

tata illis conferre, Clement. unic. JDe rerum

permui **).

f

.*) Et merito; mnam fi alicubi arte hic ab affecti.

bus , et rationibus naturalibus ingens facrilegii

difcrim eft. Pro falute propriae animae grave

Y

oftoris munus dimittere plerumque licebit ;

fed dimittere definite, ut alter nobis carus

fubintrare queat, periculofüm eft admodum,

!

Mihi.modo nullum exemplum, in quo hoc

tute fieri poffit, occurrit, nifi hoc, in quo

Ecclefia prae reliquis utilis ex aliorum feu

errore, feu iniquitate ab ejus regimine arce-

tur; eoquod in quocüngue provehendo nmil

nifi utilitatem Ecclefiae fpectare liceat.

**) Hic difputant, an pinguiorem Ecclefia in

commodum alterius ' dimittens in compenfa-

tionem hujus detrimenti aliquod pretium, feu

partem redituum fibi. pacifti absque periculo

fimoniae

incurrendae poffit,

Inprimis in di-

:

miífo beneficio penlionem , feu jus, aliqua ex

eo emolumenta capiendi dimittenti ftatuere

nemo praeter

Romanum PONTIFICEM po-

teft, prout patet ex titulo ;

Ut beneficia. £-

Ex

elefiaftüca — fime — DDiminutione conferantur.

gravi tamen et probata caufa id concedit com-

ä

munis fententia etiam

Quod au-

" piscopo.

tem privato permutantium arbitrio fimile quid

fieri

t

Caput VIII.

219

p

fieri queat, in animum inducere non' poffum:

$ Otl

nam in hoc cafü vere facrum füb conditione

TR

profana , imo propter eam alteri ceditqr.»

Yi l

Vib

CAPVT VII.

COf

Qd

De quibusdam ad Difciplinam Ecclefiae

pertinentibus.

] ubï

1 n

$. 2542. Praecipüa juris naturalis, et divini cä«

H

u

pita ex anti

i

wijunae Eccleliae difciplina opti-

me difcuntur

afett

$.

2543. Quae tamen non m

provide, aut ubique

propalanda | fünt, — Nos

"i

gl

pleraqqe omittentes ,

gtM

ex moderna difciplina

icol

2544-

Solam

pene. notionem cenfummm*'tr;-

dimus.

qini

Ifl 1.

2545. Tales vero funt ires: . quarum zrma eft

"i

"

exconmunicatio

J

QUO

2546.. 2da vero fuüomjo $ ac

um d

p w

*O^ 0^ — wO — X^

2547. Demum tertia iuterdictum.

0 Jl

$. 2542.

f

4

Atque hisce "Tractatum de Ecclefia -con.-

penie

r Ij

cludo: licet innumera difciplinae eccefiafti-

cuu

cae capita pertractanda füperetfent ,

i

quae

n

ftudium brevitatis omittere ,

et apud alios

n

inquirenda relinquere jubet.

yUet

Praeterquam

quod quaeftiones,

quidnam Ecclefia confti.

[p

"m

tuerit, ad hiftoriam , et quaeftionem facti

l

quodammodo fpectantes memoriam magis

of

€xerceant, quam ut gravioris, ac feverae

R

(u d

infüitutionis materia exiftant, Proftantäfu-

per

Jl

220

Tractatus. XXI.

——

per hoc capite, id eft, de difciplina eccle-

fiaftica aliorum a graviffimo judicio, et im-

menía eruditione infignia opera, quae non

nifi magna delectatione, et pari utilitate

lesi poffunt.

Unicum tamen monere. velim

quemlibet , ut ex hisce potiffimum difcere

fatagat, quidnam optimae aetates, et flo-

rentiffinae Ecclefiae circa jus naturale, et

divinum. fenferint :

nam hisce . conformes

ä

leges, imo ex altiorum iurum horum prae-

fcripto fuas

conítitutiones

conceperunt,

iisque palam docuerunt, quid de praecipuis

Eadem vero legendo

n

ilis juribus fenferint.

faepiffime dices:

ZAut illi errarunt , au£. mos

Dl

gravi[me .decipimur. Quo profundiorem au-

n

tem antiquitatem ingreffus fueris, eo pu-

Iu

riores fontes invenies.

Prima funt optima:

ü

quae fübfequuntur, jam aliquid ex deterio-

Et.licet

ris aetatis conditione traxerunt.

etiam ex illis. Ecclefiae paftoribus - plures

;S:

rectiffime fenferint: praecipiendo tamen non

ea, quae juftiffüpa videbantur , fed ea,

C

quorum obtinendorum fpes erat, fequi co-

1

gebantur.

Quare maximopere cavendum,

ne mediae, aut noftrae aetatis ecclefiafti-

cas conítitutiones, relaxationes &c. pro le-

gitima Divini aut naturalis legis interpreta-

tione accipiamus.

Quod non quidem in

co fenfu dixerim, ac fi in iis aliquid. con-

tra jus naturae, aut DEI praeceptum fit:

fed in eo duntaxat, quod noftra difciplina

2

ecclefiaítica

legitimam

füperiorum — jurum

menfuram non aífequitur.

$.2

43,

P

. Caput VIIL —

221

j

:cgïe-

$.

2543-

; lt

Tf

uod fi jam ex iis id

, quod. juftum eft,

didiciffe tibi videaris,

hac tamen fclentia

|at

Ifily

Tua non mox, et ubique erumpas, ne pu-

VEi

[cet

fillos et infirmos impetu Tuo dejicias ma-

gis, quam erigas. abemus faroulos teme-

; [i0

T0$ — — — quos, fi ambulando plus feceri-

hu

mus, laborare, morientur in una - die.

GE-

m

á

NES. XXXIIT. 13.

INeque mittunt oinum no-

p

um

n

uires

celeres :

alioquin — rumpuntur

[üb

utres ,. et vinum elfunditur.

MATTH. 7X.

jpi

J7. Quare non plus obliga

tionis,' faltem

100

r

in privatis inftitutionibus , manifeftandum

$)

E

eft, quam obtinendum fperatur: fed gene-

ratim magna contentio fuadenda, et ple-

)]

J

rumque etiam fingillatim definita vivendi ra-

tftai

tio, ac pene finguli actus defignandi funt

(erO

ipfa tamen obligatio provide tacenda eft.

]

(

Sic enim a multis legitimum, atque ad fen-

Yurt

fum Evangelii attemperatum agendi modaum

ol

obtinebis; negligentes vero in novum, aut

ET

continuum peccatum non conjicies. Et fa.

j (0

ne mirandum, aliquos ex modernis provi.

Um,

dum hoc filendi confilium in privata dire-

j

ctione tantopere accufare, dum tamen Ec-

j lt

clefia in publico regimine plurima non de-

t

t

finit, et. Filiorum fuüorum ignoratiam i

n

j 1

falutem . eorum' opportune vertit.

Ímo ex

J

(0

opinione $. BONAVENTURAE DÉUS

fi

ipfe aliqua jüris naturae ca

pita nobis ftu-

J

diofe tenet abscondita, n

€ eorum gravi-

rut!

tate, et multitudine obruti deficiamus.

^.

t

$. 2544.

222

Tvactatus. XXI.

al

$. 2544. |

&

Longam adeo de ecclefia tractationem

deli

pertexendo fat ampla, quod jam dixi, ne-

ü]ä

gotia omitto. NNihil enim de poteftate prae-

ciplendi, puniendi et judicandi commemo-

raverim.

Quantum,ad vim puniendi fpe-

ciale, et cuivis alteri regendi confuetudini

fere ignotum poenarum genus fe' offert,

quod cenfuras Vocamus, et quarum hic fere

extra ordinem generalem faltem notionem

miniflro , utpote quae ad forum interius

Licet enim alias de

facile poterit fufficere.

his operofe difputeat, et in curiis eccle-

fiafticis facrorum ordinum Canditati fatis de-

fuper exagitari foleant: in ipfo tamen ex-

ercitio hujus Doctrinae ufüs opinione mul-

to rarior eft. Praeter cenfuram in percuf-

fores Clericorum latam, et de qua jam íu-

pra egi, vix alia in vulgus eft nota, et

fic ab ignorantibus fere nulla incurritur.

Sed etiam de poena in libros baereticorum

legentem, et.quae ad ufüm facere poffet

tractatu de fide tractavi.

Cum vero om-

nes poenae a publica poteftate latae vindi-

ctám , vel commune exemplum fpectent:

fola fere cenfura privatam emendationem

Definitur

enim,

fibi

propofitam habet.

d

quod fit poeena fpiritualis ,

ac medicinalis pri*

&

vano quorundam facrorum ufi

4, a S* Poteftate

1 j

inflicta , ut reus a fua contumacia

defiftat.

Ua

Unde non nifi fingulorum correctionem in-

N

tendi clare oftenditur : licet hae cenfurae

4li-

Caþut VIII.

223

aliquando a fua natura velut de

gänerent ,

(

et non raro ad exem

plum, vel poenam in

delicto füo non-

|, I*

jam amplius pergenti in-

fligantur * ).

que

1eru0

7) Et quia contumacia contra facram Poteftatem

in eo non intelligitur ,

r

qui praeceptum Ec-

T

clefiae, et ftatutam poen

am ignorat; ideo ig-

norans eandem immunis

manet, etfi delictum.

Wt

Íciens committat,

ldem dicendum

de. eo,

).ff

icit

qui gravi metu ad actus peccat:

et

licet enim

jondt

jus naturae,

quandoque divinum nulli ne.

ceffitati cedant ;

cedunt tamen pl

Keni

ges humanae; ut adeo talis actus

erumque ]le.

e.'"g. facri:

4 d

legii legi naturali adverfüs manea

i

urgenpte

qde

tamen

gravi metu non amplius eft

human

um, et fic cont

contra jus

s d

umaciae , ac proin etiam

cenfürae expers.

Q &

Praeterea de c

i5

enfüra generatim fpectata

addendum, quod al

iafit ab homine, i.e. prae-

vll

vie judicio per' fi

e

ntentiam et

iil fd-

in cafu fingu.

lari inflicta: alia vero eft 4 leg

€, feu per ip-

D. ü

fam conftitutionem generatim ,

pro certo ali-

quo delicto taxata,

Séd haec

rurfus eft vel

rrii

latae fentmtiae j

o

Inox incurritur:

quaé proin patrato delicto

alia autem

ferenda . [euten-

"l

tia, feu quam etfi

a lege taxatam, ' nemo

patitur,

j 0l

niïi poft fententiam

vini

11

$.

2545.

tetit

onetl

Cenfürae vero fübt tres, quarum prima

gnim;

€

excomuupnicatio ,

quae definitur: cenfura

jJn

ecclefiaftica ,

qua bomo baptizatus a Communio-

»!WW

me fidelium — fzparatur. Dividitur in minorem ,

0»(;;6.(21'

qua quis fola Communione, et ufü Sacra-

m

ua au-

fj

Inentorum ypvrivatur, et in majorem , q

dlft :

fertur

Tractatus. XXI.

224

fbrtur commurnicatio integra ") cum aliis

exercenda

**).

Quae quidem excommurii-

catio major femper cenfetur effe inflicta,

quoties vel ab homine, vel a lege fenten-

tia excommunicationis fimpliciter profertur.

Haec

tamen

excommunicatio ,major poft

CONCIL. CONSTANT. et latam in eo a

MARTINO V. legem, dividitur infuper in

excommunicationem , oitandorum 'et tolerato-

7um.

A2zxc

L

a

ec, id eft, excommunicatio tolera-

torum »

folum excommunicatum a Commu-

nione aliorum Fidelium arcet; hi vero pro

arbitrio cum eo communicare poílunt, ne

fcilicet innocentes aeque, ac reus aflligan-

tur: per illam vero etiam alii fidelés ab

excommunicato-íe abftinere tenentur , mi-

excommunicationem | incurfüri ,

fi

norem

absque gravi ratione cum eo communica-

verint ***). Probe quippe notandum cenfu-

ras omnes reapfe nihil aliud effe, quam le-

*

ges Ecclefiae prohibentes, quae proin, fi

abfit contemtus, periculo infámiae, et cui-

vis gravi caufae cedere folent.

?

*) Non tamen communicatio mer

e interna, qua

in fide, caritate, grauia, mutuis fuffragiis,

et fatisfactionibus $. 2481. et/feq. perficitur,

hac poena intercipitur, Imo omnino permif-

Q

fum eft, pro excommunicato etiam fpeciatim

Ti

preces, privatas tamen, fundere.

t

**) Quare privatur Imo publicis Ecclefiae fuffra-

hae

giis. 2do Ufü facramentorum tam .aliis mini-

türc

ftrandorum , quam percipiendorum : 3tio Fa-

cultate publicis offieiis (excepta concione) ad-

ïufy

i

ftandi: 4to Sepultura ecclefafüca, mifi ante

inor-

PA

Caput . VIIL-

227

| dl

dnortem , vel, fi poenitene obierit, poft' mor-

,muni-

tem ab hac cenfüra fuerit abfolutus.* Si enim

j

II

--

dv

^

j

in loco facro excommunicatis

(utputo) vitan-

e.

!

M

dus, fuerit fepultus, locüs ille pollutus, et

ï

fetr

non nifi reconciliatione ad facros ufus refii.

tuendus effe cenfetur: eruitur 5to: Capacitate

l pO'fT.

beneficium ecclefiafticum accipiendi : accepto-

Q1

rum ehim non jus, fed ufüm ífolum modo

x il

perdit: 6to: Ufu jurisdictionis facrae; tolera:

Jrt

tus tamen non füo arbitrio, fed aliorum ro.

| t

gatu eandem ufürpare poteft: 7mo: Denique

communieatione etiam politica, et profana,

TU

jl

quantum abs gravi incommodo fieri

er J

Docerte, APOSTOLO 1. Corinth

LEU

poteft,

pN

:V n s

TPEU

qui frater nominatur , eft. fornicator, aut ava.

ii

g

FUS — —— — GU ejusmodi nec cibum fumere,

eS 1

Ex quo appàret, quam gravis fit. ifta poena;

et proin quam parce adhibenda;

quod ipfum

[

L

optat CONCIL. TRIDENT. .. Se//

; XXV. ACCZ;U;

m

III. lndices denique excommuni

cationem lex

um

u

ge apud obvios.

r

Mi

Tee*) "Tales tamen vitandi paucifümi noftra aeta.

te funt: fcilicet folus notorins , id eft, in vul.

um

gus notus, et ceríus infü

jl

ef

per Clerici percuffors

et qui eft alter, fi.

alicujus. excommunicatio

t qu

fpeciali d(ïcr'eto publice denuntietur,

$.

254^.

"

f

ficit

/literum. cenfürarum. genu$ eft i

j

benfio ,

Qquae definitur cenfura ecclefiafticá , q

ut Cle-

etti

?eciäïiü

vicus ab actu aliquo ecclefiaflico — fibi alias

competenie ad

tempüs — brobibetur.

fj

$1 emm

. [ii

haec prohibitio foret perpetua ,

degene:

ls ml[r

raret in poenam depofitionis, Eft auütem

up ^

fufpenfio modo ab. erdineg et 6ffcio4 inodo

me)

"

& benéficio, modo

j

ab vut:)mque; nuüné ab

ütii

1

-

n

don. VIl, |

"

34

226

. Tractatus XXI.

quibus , alia vice ab ommibus actibus. Deni-

que fufpenfio fimpliciter lata femper eft

integra, et prout vocamus , fotalis.

$.

2547.

—

Denique znterdictum efl cenfura |ecclefia-

celebratio

Divinorum — ojficiorum ,

fica ,

qua

ufus extremae

Unctionis , Ordinis , Eucbari-

Ræ

fliae extra ortis periculum, et demique fepultu-

nà

va facra, probibetur.. Eft vero vel locale,

tus

vel perfonale, vel mixtwm, prout nempe vel

ül

ff

Id

locus, vel homines, vel utrique interdicto.

füupponuntur.

Non tamen otiofa eft haec

I

nam interdicto loco cives ab

diverfitas :

s

eo abeuntes liberahtur ab interdicto , et

jutt

peregrini eo accedentes eodem involvuntur.

nihi

bus ho-

Perfonale autem adhaeret velut off

digr

minis quorfumcunque transeuntis , alios au-

tor

tem cives, vel hofpites licet in eodem lo-

N&

co exiftentes, intactos relinquit.

Mixtium

T0

denique utriusque prioris in commoda in-

TLo]e

volvit * .

m

lr

*) A cenfüris abfolvendi poteftas competit el,

qui eas inflixit; infüper ejusdem Superiori ;

Q

denique illi,' cui alteruter priorum hanc fa«

d ]

cultatem conceffit.

Quae quidem regula pa-

feeh

titar unicam exceptionem , eftque fequens:

Cenfüras ab ipfa lege, et fimul lata jam fen-

evi

tentia inflictas, et nulli infuper fpeciatim re-

& f

fervatas quilibet facerdos ad excipiendas con-

luni

feffiones approbatus abfolvendo poteft tollere,

Vg

prout habet commugnis, et recepta fententia.

T

lm

TRA-

li

li

[f

TRACTATVS XXIL. -

,

)

bE PIETATE HOMINIBUS DEBITA.

J

I!

egnum pietatis, quae hominibus debetur, -

Ti

R

non fatis apte defcribo recepto ufui

gpu?tï

magis, quam arctae rationi in hoc obfecu-

ltb

tus. Longe aptius hunc tractatum infcrip-

r W

fiffem de pietate virtuti, et juftitiae huma-

nae debita.

ji

JC0

Quidquid enim homo egerit,

MeC

li id juftitiae aeternae non fit coníenta-

;

neum, id eft, fi non fecerit, quod aeterna

ef

jufütia vult, et quia aeterna juftitia id. vult,

unti

nihil id eft, nullo obfequio, nullo officio

us

dignum, etfi plaufibile admodum, et ad mul-

05 d

!

torum commoda accommodatiffimum exiftat,

g

Neque enim muro, qui fuftentat domum

f

meam, aliquod officium debeo, et( fine eo

d n

mole aedificii opprimendus, ne quidem' vi.

tam fervare poffem. Aut forte equo :meo

ytit *

l

morali vinculo obftrinpor, quod multa ab

perw' !

eo commoda in. me redundent? 'Si vero

ant

de hominibus loquamur, omnes illorum af-

a p

(QU01S

fectus, et actus aut fiunt amore juftitiae,

et virtutes funt, aut non fiunt amore juftiti

jm j

et funt vitia.

d6,

o *

lam cum pro peccato ne-

u

J

".

mini quidquam debere poffimus, füpefeft,

w (dt1]

ut ob meram juftitiam, feu virtutem ho-

oD

minibus abftrieti effe poffimus. Qtuae enim

hominibus ob excellentiam naturae huma-

Tij

nae debemus, ea íoli Deo, qui naturam

2

huma-

230

Tractcitus XXII.

humanam condidit, et quae in ejils. folius

Qu

jure eft, deberi jam alibi oftendi, eadem

Hil

non ad pietatem hominibus debitam ,. fed

tu

ad religionem naturalem jure referens. Pro

al

üis autem , quae ab hominibus jufte recte-

fc

que geruntur,

iisdem fane obftringimur,

Ju

etfi ex eorum recte factis nulla in nos uti-

litas redundet.

Unde juftis prae aliis fuc-

currendum eít, et fi aliud in poteftate no-

ftra non fit,

bonam exiftimationem , .et

propenfum animi affectum iisdem debemus.

Siquidem vero -recta hominum facta ad

commodum noftrum fint comparata ,

tunc

etiam fpecialia grati animi officia incipiunt,

Óa

eaque majora iis, quae cuique virtuti de-

bentur. Atque exinde bonum famae , ejus-

2

que origo intelligitur, quod in fola aliorum

de aliquo bona exiftimatione confiftit. Quae

quidem bona exiftimatio pretiofa eft adeo,

j

ut tanquam nobile penfum a rationali men-

te profectum omnia bona fortunae toto ge-

nere fuperet.

Generalis vero fententia ha-

$2

bet, quod crimen occu

|tum hucusque, etfi

verum abs gravi ratione publicare non li-

ceat, ne bona de aliqu

o homine exiftima-

tio in aliorum animis

extinguatur.

Ego

communi adeo arbitrio intercedere non au-

e

fim, ejus tamen rationem a me ignorari fa-

de

leor.

Non enim intelligo, quomodo bo-

bit

na ei exiftimatio debeatur, qui bonus non

(or

eft. Verum judicium non poteft effe ma-

um-

iif

Qr

tum, aut iniquum: verum autem , juft

que

"-

Caput I. :

23f

fil

oxdem

que judicium erit, 1i homines e.g. furem

aliquem effe malum, et iniquum arbitren-

M

tur.

Unde, nifi ex communi ufu

m

pactum

ii

aliquod , exfculpere poffis ,

ficut. fcapham

fchapham , ita furem furem

PU

| absl omnli in-

T

juria.vocare potero.

95

j lt

f

] 4

CAPVTL

b

t 4

De mutuo pietatis vinculo, qua f(zmz'lz'ae

coalefcunt.

t

j

l

pion

$. 2548; Poft explicatgam piétatem Deo debitam,

u d

fequitur illa, quam homines a nobis recte

exigunt.

. i

dt

$.

2549. Licet etiam

aigelis H boneheta. dh d

in nos haud

D

dubie col

lata penfüm aliquod

, Qu

pietatis debeatur.

! a

$.

.2550. Inter homines vero

präecipua eft illa fi-

j

liorum in parentes,

lllud tamen officium,

t010 ;

quo parentes filiis tenentur.

j

$.

2551. Eft pietatis fibimet ipfi debitae quaedam

portio.

l d

n

axlfdr

m

$. 2548.

, l

Ampliffimum utriusque naturalis fcilicet ,

for v

et fupernaturalis religionis imperium tan-

o i

dem emenfi, doctrinam de pietate Deo de-

of !

bita inde a tractatu de virtutibus moralibus

"

coeptam abfolvimus.

Scilicet virtutem mo-

ralem, feu officium ex titulo creato debi-

]URU»

tum in pietatem , et j

ruih'i;iam dividebam,

3

prout

230

Tractatus XX IT

0l

prout nempe aliqua óbligatio ex alixqqu be-

nefacto vel pacto eít. orta.

Quia vero ali-

I

i

qua beneficia a Deo,

et maxima quidem

accipimus

ideo de religione, feu pietate

pro beneficiis Dei in nos factis debita tra-

ctandum erat. per. novem fere tractatus.

Cum vero etiam facultates creatae amgeli

fcilicet, et homines recte non raro faciant,

t

et in nos benefici effe foleant ,

aliquam

exinde ad hos ipfos. pietatis obligationem

eXiF,tel"e manifeftum 'eft.

Ài

$.

2549*

du

'Atque inter liberales hasce mentes pri

of

D)

mo loco recenfeo Angelos , Uutpote quos

nedum ex caritate in Deum et ex ea, quam

D)

ipüis communetm habemus, gratia, fed etiam

Qu

qu

ex naturali affectu . in nos vere pios exie

ftere cenfeo.

Cum enim mentes etiam nos

M

H

fimus, et fic culta, et obfequio digni exi«

ftamus; nemo fane.dixerit, nobiles illos,

ac liberales fpiritus mentes fe paulo infe:

riores fnihil curare , ^eisque mihil obfequii

impertire,

uare dubio caret, nos mon

Q

tantum gratiae, fed etiam naturae varia be-

&

n

neficia hisce.debere, eosque nobis, quat

tum eisdem

datum

eft

59

impenfe ftudere,

pari ,

et^ majori

ftudio

exinde- digniflimi,

M

x

Neque naturalem hanc affectionem minue-

Teé potefít, aut in mere fupernaturalem. €a

P

gn

ratio

convert

164

quod . angelos exiftere ,

l

libi jam

non (niü. ex fide difcamus,

i|

prout a

oftendi.

2

Caþut l.

2

;

V^

I

W

ll

oftendi. Excellens Ange]oruni natura, eo-

10 d

rum virtutes morales, et eorum in nos be-

T

neficia eisdem nos -obürictos -Itenent. ]

)

A

'F& J

$.

2550.

(

dUb

Inter homines autem non datur mäjo'r,

atl

et arctior pietas, quam filiorum ad paren-

i

Ü

n

ul

tes fuos.

Atque beneficium generationis

fat manifeftus titulus eft,

qui prolem ge-

IU

T ï

nitoribus fuis obftringat.

Verum pér hoc

AU

antiquiffimum ilum, maxime naturalem ne-

xum, quo plures eandem familiam confti-

tuunt nondum Íatis explicamus. Sic enim

s T

officia fiiorum in parentes fuos, non item

obligationes horum . in illos intelliguntur.

e

j^

u

Ex eo enim, quod infigne aliquod. benefi

4l

(d

cium in alterum contuleris, non fequitur,

[

quod. ad plura alia conferenda eo ipfo ad-

g d

j

ftringaris; cum gratia collata accipientem ,

jl (

non vero danþem obligare queatT

) hl

0 I!

$. 255t.

p h

t

M

Quia porro inter generantem, et gälii-

Q

0s

f

tum datur quaedam communitas fanguinis,

et filii quaedam velut pars parentum fuo-

yi

rum exiftunt poft eam pietatem , quam pro-

ng"

pris membris debemus, proximo loco fe-

QU

qui videtur illa, quae proli debetur, 'ut-

ï

jl

g

pete in qua parens velut fecunda vice fpi-

D]

Tat, et vivit

Et antiquis vifum.eft, quod

d

161

;

generando prolem damna mortis compen-

femus, poft mortem fuperftites, et aliqua

lil

J

i

Z

4

ratio-

J

234

Tractatus. X XIT..—

ratione in pofteris noftris immortales effe-

[

cti.

ne

Ut adeo vinculum familiae fit duplex,

ex pietate in fe ipfüm, et ex alia pietate,

Tà

quam beneficium generationis meretur mire

[*

t

compofitum.

Ex quo etiam apparet, quod

non debeant (plerumque) filii parentibus

r

In

thefaurizare, fed parentes filiis. s. Corinth.

12. I4, quia pietas in feipfum eft major,

fo

quam in quemvis, alium, et officia paren-

hr

bi

tum in filios fit velut fecundum in feipfum

pietatis caput.

Praeterquam- quod naturali

ordine cauía effectui , non vero effectus

caufa plus tribuere, et íe impendere de-

beat.

)

II

CAPMX T H

r

]ten

De. officiis parentum in filios.

Qu

2552. Primum in prolem jam conceptam ofh

Q

cium parentibus imminet.

Unde

für

5

3

Matrum in foetus fuos obfcura obligatio

QU

Aliqua regula definitur.

'Tum vero

ben

i

2

ää

Parentes prolis jam natae corpus ,

:

Et animum curaré debént; idque etiam

W0

255

$^ u^ u^ v2^ u25 u^

m

F

Quantum ad ofhcia

t

» Quae & gratia cjxi.

Ve

que imminent.

lu

$.

2552.

li

Equidem proli nondum exiftenti - nihil

b

debetur: ei enim qui hucusque nihil eft,

Do

nihil deberi pocteft.

Non enim datur od

hy

debetur.

Cum

amore ,

t

cium , qqod nulli

et

de

a,

29

Caput II.

Wf

et ex offidio in prolem nemo generare te-

J

neatur. /Alias huic officio continuam ope-

u

'

ram navare tenerentur omnes, quibus ob-

: Ym

tinendae prolis aliqua fpes foret. QOmnino

: quo&

tamen plurima débentur proli jam gene-

1tbu

ratae, etfi natae nondum $. 2551.

Et pri-

Yi

mum quidem officium eft, ut conceptus jam

m

foetus ad felicem nativitatem perducatur:

t

neque quidquam committatur, quod nota-

P.a

pl

bilc; eidem periculum accerfgt. Aft

j

fectli

$.

2353-

d

Quaenam fünt matrum obligationes in

ipfo portu? quotnam , et quam acerbas in-

cifiones, et violentias admittere tenentur

urgente periculo infelicis, nativitatis ? —

Item

quantam . vim

licet . proli

inferre ?

Quaenam medicamenta ad íalutem matris

1 6

cum detrimento foetus adhibere permitti-

tur? In arcta, et reapfe maxime- definita

li?

caufa ex comunibus regulis fententia fcri-

benda effe videtur.

fü

Quantum jam ad of.

ficia ajentia fcilicet omnia officia mater pri-

l emm

mo fibi, et dein proli debet, quae in ejus

poteftate, et altioribus officiis non fünt ad.

j i

verfía.

Et quia malum doloris eft infra ma-

lum mortis ,

quantum ad folum dolorem

nulla acerbitas illud officium , quod a pro-

J"l

babiliore periculo mortis venit, füperare

j

u

poteft, fi ope dolorofae medelae vita pro-

i^

babilius fervanda fit: five dein de vita ma-

r QU

tris, aut prolis agatur.

Vide tamen , quae

Qul

i

Ij

del homicidio alibi feripferam. .

$.2554«

Ps

As

Tvactatus XWXIII.

—

$.

2554

,

Pro officiis in hac caufa negantibus fe-

quens regula fores totum exhauriet: Nec

— ÁÁORDNS

ad matris, nec ad prolis vitam fervandam

licet alterutri illud fübfidium adhibere, quod

alteratri probabilius mortis periculum ac-

cerfat * ).

Ut adéo impium fit prolem ad-

huc vivam in utero materno fecare, difcer-

pere,

vi mortifera extrahere, etfi alias ma-

Hoc enim

ter, et proles fimul peritura fit.

quantum ad parentum nihil,aliud - foret,

quam filium pro falute matris data opera

Occidére ; /quantum ad foetum vero hoc

ac occidere aliquem , ne. ex

idem effet,

intervallo aliquo. moriatur **),

*) Sed an ab hac re

zula neque fequens cafus

Sine quodam e. g. fectio-

excipiendus erit?

nis genere puerpera certo unacum foetu mo-

rietur:. fectio tamen eft vel a feipfa, vel a

mediocri Chyrurgi arte

ejus conditionis, ut

per eam non quidem

certo, pro

babilius tamen

mors fit inferenda ;

contra -vero vita minus

pro bàbil

iter fervanda.

»Sane fpes vitae etfi

robabilis debet -hic fuperare pericu-

» miftus

alias

»1

um vitae deftruendae, vitae inquam,

,brevi, et certo periturae:

vel an. noón licebit

adhibere ?

,ultimum fervandae vitae auxilium

cinis etiam

,et quoties Medici utuntur medi

^

, minus probabiliter prof

uturis, dum aliae non

t? éé

Verum quia vita non

,4mplius fuppetun

ü

eft in jure nofiro, eaque utet

idi, neutiquam

vero eandem. deftruendi facultatem habemus ,

fe

hoc, de quo difputamus , probare non poffum;

Ve

utpote de quo verum eft dicere ,

D

quod talis

Y

ttat, ut viram mi-

probabilius caedem commi

li

nus probabiliter redimat.

Praeterquam , quo

conae

Caput Il.

235

conatus de vita tuenda ad officia ajentia, con-

tra vero obligatio de eadem non deítruenda

IY

M

ad negantia,

fpectens prae illo priore multo

delicatior

exiftat.

Medicinae . etiam | minus

t

probabiliter profütürae faepe ; et recte adhi-

1

(

W

bentur, fed bene duntaxat, .quando medicina

]1 4

mortem probabilius |acceffat,

Aïia- enim ett

medicina fimpliciter inefficax ,

) d

bilius nocitüra,

et alia probg-

Qd

$*) Sed neque fpes baptifmi, et (alutis aeternae

i5 04

aliam regulam hic infert :

nam. praeterquam

cay

quod plerumque, et probabil

ius infans in utero

forti

baptizari queat, etiam alienae fülutis ftudium

Opäïl

contra officium negans , quo vitam deftruere

| hot

prohibemur, ne quidquam valet,

VR

Per ea tamen, quae hücusque difputata

funt, nolim prohibere omnia ea

, quae remo-

tum.et minus probabile periculum accerfunt.

y d

In.tali enim cafu pietas in fe, et alios multa

)

; f

requirit, et ea,' quae proli debetur, probabi.

k

lius nihil patitur,

Sed

an parentes poffunt

matrimonio uti, fi ex fre

, vt

quenti abortu, aliis-

JUI'S,' |

ve indicilis probabilius. debeant praevidere ,

foetum deinceps concipiendüm fimili fato, et

$ famd

fine baptifmo extinguendum fore? -Si vera

fit mea fententia ,

quod proli primum conci-

M

normo

r

W

piendae nulla debeatur pietas $.

23945

non

p

nifi affirmantem ,

düuram tamen refponfionem

i^

reddere potero,

I Iv

Perv

d

1[1!

j5 QUP

$. 2555;

"

Alterum parentum. in proles füas off-

u

[

n

cium eft, ut earüum corpus, et animám cu-

rent.

Ad priorem- claffem fpec

fant

vGiiu

jpeni

victus;

u

veftitus, providentia in futurum, .fcilicet

)Qu

ut ftatui competentes. facultates, quantum

c:*s

licet, eisdem praeparent, aut certe ab arte,

fÍcien-

! ("'

^

)

8

Tractatis XXIL

R—

fcientiis , affuetudine laborandi *."illas ia

— —A——GÓu—

inftruant , ut lucrando fibi

pani fufficiant,

ftabile, et opportunum vitae genus capef-

DIl

fere queant.

*) Imo artibus, fcientiis, et quod magis infuper

refert, agendi ftudio, ac fedulitate rationales

furcülos fuos imbuere, ac probe imbuere de-

bent; etfi amplae eisdem facultates fuppetant.

Nam praeter pericula ab otio imminentia pie-

tas in rempublicam, et privatos egentes, de-

nique divina gloria cuilibet laberandi officium

imponit.

Perniciofus error ad publicam et

privatam ruinam alicubi invaluit, quo divites

et nobiles a neceílitate laborandi abfolvunt:

imo quod intollerabile eft, curas et labores ad

dedecus imputant.

Atque id demum glorio-

fum, ac beatum cenfent, Ífi meris nugis, aC

delectationibus pretiofos dies, et aliorum la-

bores confümere queant.

Sic vivendo juft-

tiam ex pacto conftitutam forte non laedunt;

fed jus divinum ,

et pietatem tales gravi-

ter violant , inutilia terrae pondera, et de

quibus natura dolere debeat, quod eos fruftra

genuerit.

$.

2556.

Verum praeter curam,

et victum cor-

t

pori neceffarium multo magis circa cultum

t

animi pro filiis fuis follicitos effe decet pa-

rentes, cum utique abs comparatione no-

bilor hominis pars prae corpore mens fit.

Hic porro a vitiis, et quantum licet, etiam

a fenfu vitiorum tenellas indoles prohibere

Ü

debent, praecipue cum.in fragii et fui in-

(

—

curia juventute a fenfu ad confenfum tam

breve intervalium exiftat. — Quondam etiam

iola

-

Caput II ;

239

j

fola, notitia adolefcentiae nocet , eorum

maxime, quae per omnem vitam ignorare

aïm

.ï-

i

beatum eft. Educandi genus non quidem

crudum, et inhumanum;' grave tamen, ac

feverum. effe oportet:; nam ad omnia offi-

]

j

u

WE

cia explenda (debent enim omnia, et per-

T

petuo expleri) non füflicit nifi indoles fir-

pemllt.

ma, duris affueta, a deliciis abhorrens, et

1

nefcio quid fpartani roboris habens *).-

, (

ficum

*) Quanta detrimenta in infelices parvulos, et

am &

in totam cormunitatem . ex eo redundant,

quod mollia pro decoris habeantur, duüm le.

jiute

vilfima, imo vere noxia etiam inter neceflaria

quntz

ye

bonae inflitutionis capita cenfentur

Non da-

!

tur verus decor, nifi qui a juftitia venit: no-

.gjaoz

AO';

, «

ftra vero aetate immodici fufntus, fplendor

veftium , füb genere, decori adolefcentiae often-

m k

dunturt,

Aliqua quidem, etfi ex fuüi conditio.

j jazz1:

ne ad levitatem 1ípectantia, ufüs aetatis no-

f

i

ftrae etiam juftiffimis meutibus neceffaria fe.

| g f

cit: fed maximam affectus, et conatus par-

qu

tem in iífta effundere certum eít vitium;

j

$.

2557.

rr

Data vero aliquando. religione divini-tüms

!CO

tradita alter, longeque nobilior animi cul.

ültut

tus a parentibus proli fuae

impendendus

tp

in eo eft, ut praeceptis Evangelii, et ejus.

e n

dem copiofis fenfibus easdem aut ipfimet

ns [i[u

imbuant, aut ab aliis imbui curent.

Veli-

ii

Ius, nolimus, dedecus crucis pro fümma

,hzbeïe

gloria habere, Chrifti objectionem am

ple-

[j !

cti

5

SCPI

ftudio * ad

aecerna coóntendere,

-

fl

[

transeuntia haec, e fluxa alto animi fenfü

deípi-

090

aJL

Tractatus ! ä('XII. -

511

defpicere, orationi juftam , id eft, multam

operant impendere, denique contra fenfum

ö ,

mundi, et ad plagya Évangelii contrà com-

mune praejudicium contendere debemus,

j

nifi ingens aeternae falutis periculum adire

velimus.

Unde facilé apparet, quod ejus-

modi regulde, et principia tenellae aetati

N

fedulo propinandae, ac velut ingenerandae

fint,

fj ex iis veros Chriftianos formare vo-

eisdem

lentes, ab ingenti animae difcrimine

cavere defideremus.

Neque ab hac follici-

fij

tudine parentes, aut alii per id fe eximant,

&

Gile

quod hae obl

igationes fint fupernaturales ,

cum ^officia parentum mere naturalia ex-

li

iftant. Nam jubenti Deo obtemperare, et

ma."

voluntatem implere etiam jus naturale

tf

ejus

praecipit :

"five dein hanc Dei voluntatem

feipf

five

Oty

ex inftitutione humana, aut divina,

ex lumine naturali-didicerimus.

Sic loquen-

D«

loet

ti Deo credendum effe, etiam jus naturae

lfyt

clamat.

EX'Ot

CAPVT Ill

Q

PAl

lün

432

LE

JDe offcüs fiiorum

parentes fuos.

üam

lts

2558. Sed utique etiam filii Parentibus plurima

L

dlen

debent.' Atque imprimis

2550. Obedientiam, non tamen infinitam , praee

cipue quoad electionem ftatus.

ä

-a560. Praeftare infüper tenentur honorem: ubi

etiam docetur,

x

Jrix

iiis

a561, Quodf parentes officio fuo defint, fi

W

neceffaria negantes ,

$. 2562

Caput. IIL.

239

yt

J

59

2562. -Pftopterea parentibus qui,dquam' clam a

ni

ll

filiis auferri non poffe:

2563.

Quia fcil

.icet.. pietas vinculum juftitiae non

olvit.

D.

2564.. Tertium demum pietatis tributum par&n-

a

tibus debitum. non raro fun

l

M

Ad quas tamen tres claffes.

t varfa fubfidia.

&

tAt

$.

at

2565. Alia parentibus debita facile redu;untur.

W

g.

2558. .

1506

Quod liberi a parentibus fuis tot behe-;

ol

)

íficiis cumulati ad mutua demum officia ,

il

eaque ampla admodum teneantur, jam fa-

1

e,

cile intelligitur. .Et haéc eft proprii nomi-

1

nis.pieta$, feu obligatio ex beneficio hu-

OE

mano mnata, et fic hominibus debita; illa

tutd

enim parentum in filios, et qüodamodo in

f

D

feipfos pietas ex alio fonte eft ort

a $.2551.

fi

Grandis vero eft haec obligatio,

et ab ipfo

N

l

]

Deo inter officia hominibus

debita primo

loco recenfita :

1afz:rd

Honora patrem tuum , — et

Matrem tuam , ut fis longaeuus fuper terram.

Exod. 26.

Dum per rationem - contrariam

longiore vita jure indignus fit » qQui eos

noón honorat, quibus füam poft Deum vi.

tiam debet.

Porro 'haec pietatis jura ad

Joritt

tres fere claffes referunt,

cilicet ad. obe.

dientiam ,

onorem , et fubfidia praeftanda,

, prïef

$- 2559.

3. h

E/tþ quidem -

obedientiam domeftici hi

principes jure maximo petunt, qui fuüuum

jj

ninium omnium antiquifli-

ere jus,x et do

U ;561»

Inum ,

242

Tráctatus XXII.

mum , et maxime naturale non pacth, aut

fübditorum confenfu , multo minus bello,

aut donatione compararunt; fed ex feipfis

unacum prole genuerunt fibi. Quam qui-

dem obedientiam divinae literae multoties,

et graviter inculcant maxime 'Ecclefiaft, 3.

Ubi inter alia: Qui timet dominum bonorat

et quafi dowinis f[erviet bis, qui fe

]D(Z"TCHWS .

genuerunt.

Ubi filio fedulo curare debent

certas focietates, füum-

imperia parentum,

tus, ludos &c.. interdicentiu

m, utpote quae

non raro graviter obligant. ltem fi defidia

fua ad ftabile vitae genus fe ineptos red-

dunt; p

arentum curas, et fumtus frivole

vita parum honefta eisdem

dede-

augent;

Non

coris, et jufti d

oloris caufa exiftant.

tamen haec . parentum poteftas in

finita eft,

Romano-

Unde nemo facile probabit eas

endere ,

fed

rum leges filios non tantum v

poft venditionem forte manum

iffos iterato,

Maxime

ac tertio vendere concedentes.

—

autem debent eisdem ftatus liberam electio-

——

[—-.

nem permittere, q

uantum fíine magno pa.

C

* —

detrimento id fieri po-

L—32 J

rentum, et filorum

laefae libertatis

teft *5. . Un

de impii,

et

rei funt: fi

filios a capeffendo vitae genere

facro vi avertant, vel ad. illud adigant no-

et ftatui competenti

lentes 5

fi honefto,

matrimonio obfítent ;

fponfam ad füum, et

non ad genium fiiiorum faáctam vi, minis ,

"-

increpationibus, importunis precibus velut

. m t. MÓ p usru QUE . quxtqpt ii

imponant eisdem.

* Eft

m

» A

z

Caput. H

24t

r

*) Eft autem ör'rinino alii(,ua pars parentcm circá

J

vitae conditionem a filio eligendam. Et qui.

j

dem Ííi una couditio prae alter

a ad utriusque,

parentum fcilicet , .et filii util

ä

ciat ,

totum, artl

itatem aeque fa.

jttio eligentis eft permitten-

)tlexy

dum : i unus

fiatus prae altero alterütri no.

tabilitet. ütilior' foret ,

j

flare :

poffüm moderate in.

il 7!

fi vero. magna . omnino detrimenta ex

(

ll

tali electione e. g. ex nuptiis. omnino indig.

j

nis imminérent, poffünt etiam, acriter refi-

ftere, id támén 'caventes, ne fi nimia vi

j

a

o

gant;

maximum -malam incurrant ,

hum vitare conantur.

du mags

"

.Filius vero prudenti.

Íid

;

bus,

ét fanis confiliis morem ncn

gerens ,

graviter utique peccabit.

(

in gravi neceffitate conftit

Jenique parentibus

utis adeo circa vi.

role

P

fae genuüs morem gerrére tenetur, ut ali.

xedp

quando in graviffima eor

1

U

i neceffitate , etiam

poft emiífa. reli

Not

gionis vota ad faeculüm re.

M

fneare teneatur, 1i alia tantae neceffitati fub.

| &

veniendi via non fuppetat,

P

fr

$ $66;

f

Wi

Sed efi an h

OnoOri;

Vif

fum eisdem exfol

et reVerentiae pen.

vere tenetur

filius; atque

t

B

inde omnis ab eo injuria,

et contumeliae

genus non tantum ex vi

rpO

juftitiae iniquum,

fed ob laefam pietatem

fpeciali malitia im:

u

probum erit.

na

Et quidem quod' infüper no-

tandum ;

injuriae genitoribus il]

atae facile

ti

grandefcunt :

dictum àacerbius,. minaé nota.

MUV

bilés, levis percuffio fr

equentéf, imo ple.

tumque lethális eft,

cuae aliis factae non

M

hifi leves

culpas cónftituerent,

Aliud de

olul

furtis, quae in par

entes commiffa lentius

in grave, delietum

oalefcuht, . quam fi ex-

Yi

fu. Vl

traneis

Tractatus XXII.

u

traneis quid aufferatur, eoquod facilius cir-.

tl

!

I

ca res noftras filiis ex naturali affectu ali-

ib alieno fa-

m1

quid permittamus ; et furtis à

ctis vehementius adverfemur, in priore ca-

Q1

fu rem fere nobis impenfam, in pofteriore

p

eandem perditam effe arbitrantes ". Quod

«t

fi tamen furta a filio perpetrata eo usque

W

excrefcant; ut etiam confiderate ad paren-

S

tes gravia effe videantur; tunc duplicem,

)

quod jam innui, malitiam, utpote injufta,

al

/

et infuper impia continent.

ius rem in commoda füa, et non ad de-

€«

3 Si fil

trimenta

lll

, et füi corruptionem impendat, Pa-

rentes in filium pii, et divites fimul vix erunt

.

lu

inviti

?

cito autem -t vehementer adverfi

*

erunt, Ífi- ufus fublatae reti

ad. damnum 4filii

;

Contra vero parentes ctu

di, avari

I

fpectet.

etc. nec in ufüs utiles,

et neceflarios confen-

Ttr

tient.

Scilicet cum hic agatur de

juftitia vul-

tiy

gari, totum a confenfu, vel difienfu paren-

Íe

tum pendet.

T

$-

2 SÓI.

Sed fi inhumani parentes non tantum

utilia ,

et ad majorem profectum prolis fpe-

ctantia: Ífed plane necaffaria negent,

libe-

ros. infra conditionem ,. et denique usque

13

ad notam veri dedecoris edücent, cum ta-

men facultates abunde fuppetant : an jn-

|

quam talibus parentibus, qui officio pieta:

tis aperte defunt, non poterit filius necel-

faria clàm fübducere ? certe illi dare te-

Q

]i

nentur, ergo ifte exigere, et accipere po-

ere-

teft. Verum hic maximgpere notari m

tur

1

-Caþut IHT.

243

üt

tur äöctrina

Jl

repetita,

jam alibi fradital,' etx toties jam

f

quae ex praefenti,' et quavis fi.

mili

caufa iultum confirmatur

Scilicet

a

T0

!l

quilibet debendi titulus,

et ratio fpeciale

pro conditione füa

fibi oflicium petit, et

uX

ita petit, ut alteri t

itulo nec fervi

re, mul-

Vi

to minus ab eo tolli,

et relaxari

queat,

i

u

Sic. e, g.

(

jure tuo

licet numi tui quam maxi

me in

fint: fi tamen alter indigeat, et

j

aeftimatis

circumftantiis

erogandae.

ftipis

obligatio detur,

peccabis retinendo numos

d d

etífi tuos.

Quia nimiru

m vinculum juftitiae

E.

erut

ilud mifericordiae *

et pietatis in naturam

dver

humanam diffolver

€ non poteft

, ita ut pe.

cunias tuas non trib

Y

uendo non quidem in-

N

juftus ,

bene vero immife

ricors, et in ho-

0[]'3:

minem impius exiftas.

"a

Et per eandem ra-

p

tionem inops eas pecu

nias . clam tibi auf-

ferre non poteft,

ad quas tribuendas ex

h!

mifericordia obítrict

us es.

$ 2$62.

j

Iam refpondetur, quod filius*) aväro

vt

Z

Ollcia paterna plane negl

igenti genitori ni-

]

hil clam aufferre jur

e queati

eoquod res

150

in Dominio ejusdem

ü

exiftant, et vinculum

J

juftitiae fpecialis per

titulum

pietatis non

?ï

diffolvatur, ac denique fil

pïe

ius nihil jure exi.

£^re, neque pater jure aliquid dare tenca.

necüf

tur, utpote

T

quid ad filium non nifi officia

pO

pietatis gerit.

*) Major in hoc eft auctoritas

fnatris, etfi non

yu

lt familiae caput: huic

i

z

enim tacitum aliquod

de

Tractatus. . X XIH.

244

de matrimonio honefte, ac.prout decet,-ft-

ftentando pactum , et fic juftitia fuffragatur.

Equidem frena non

facile relaxanda; et in

dubio jüdicium familiae capiti relinquendum

eft.

Denique probe advertendum , quantum

ex humano, ac confueto judicio, honeftam

(füftentationem. magis, et minus altquid etiam

inter limites decoris admittere: 1n mauifeftis

tamen mariti defectibus uxori non tantum ea;

quae a pietate, fed etiam alia, quae a ftricta

juftitia yeniunt, jura concedi debent.

$.

25623.

Atque hi

c arrepta occafione generatim

monendum, quod jam aliquoties innui,

fci-

li

licet per titulum unius virtütis, vinculum

l

alterius non tolli: prout $.2561. exem-

C

in quo juftitia mifericordiam

plum attuli,

)

füperare non poteft. Ubi eüar

n per ratio-

l

nem adverfam mifericordia , utut major,

ac praevalens ,

non tamen dat licentiam,

bi ftipem fur-

ut egenus ille diviti debitam fi

ripat, nifi in extrema neceflitate , in qua

t

jus proprietatis ceffare putatur. Sic fub ob-

j

tentu religionis juftitiam, vel vice conver-

fa ex ftudio juftitiae,

et pietatis religionein

et do-

laedere . aliqui incaute docuerunt,

cere pergunt.

Paucis füa. cuique titulo,

.

et officio reverenti

a debet integra conftare,

et fatius eft, alicui obligationi deeffe, quam

folidum officium violando eandem explere.

$.

2564.

;i-

Subfidia fortunarum. fünt tertium ' tribt

iis im-

tiwgenus, quod pietas im parentes fil

perat

Qu

Caput. IV.

245

ï u

Rfo

perat $. 2558. Quamvis-- enim. parentes- li:

g

du

beris plerumque thefaurizare ex doctrina

dul

Apoftoli ,debeant:

fi tamen illi egeant;. hi

ü

t'ïl

vero divites, aut faltem ad co

mparandum

1l

ii

panem fat .validi |fünt,

felis

ad praeftanda pa.

dia omnino tenentur,

| &

g*entibt;?- )fu.is' jufta fubfi

*

(f

$.

2565.

Et quidem tria officior

um gehera vulgo

numerant: funt autem pl

Urd, etfi ad prio-

lai

tf

ra quodamodo referri

queant.

Sic paren

[

tibus vitae noftrae ràtiónes,

ftatus electio-

nes, fuüturum matrimonium :

I

quantum ab.

(ullg

8ravi incommodo fieri poteft,

iperiendüms

eft. Aflflietis, infirmis ,

(iuo

fenibus confolatio ;

4

hi

prout licuerit, afferri,

ilis infüper, etfi

YU

inolefti ,' imprudentes , dlisque erroribus

Obnoxii fuerint, patientia,

quousque offi-

r

j

cià fibimetipfüi debita permife

rint, exhiberi

debent.

Denique haec ob

ligatio nec mor-

(

|

te parentüm finitur.

Unde eorum cum gràá-

SJ

tó animo memoria per

if

|

petuo tenenda, et

etiam coram aliis profitenda; '

Denique pre-

r

J

ces, et alia fuffragia pr

o iisdem impendeu;

da funt.

tl

l

li

CAPVT. Iv.

;

ql

ire

De. pietatis. officiis , qune'guibusczmque bamz'z'z'z';.;

"

bus.pro collatis . im mos beneficiis debetmug.

$. 2566. Omne genuinum beneficium dj

T]Ub

gþum 'vePc

o

ff

gratia, eoque majore,

bf

I

Q 3

$. ;567.

246

Tfactatus* XXI H

Ü

$. 2567. Quo majori impendio in n-os fuit col.

atum.,

Vfortu-

$.

2568. Bona gratiae, vïtae, famae, et

narum ;

ä

$.

2569. Sollicitudo regentium : imo

Aerummae vitae militaris amore reipubli.

$.

2570

tituli funt, circa quos

cae exantlatae ampli

oratus animus Íe exerceat.

$.723560. -

Cum Apoftolus. 2.

ad Thimoth. 3. 2.

effinae notae hominibus etiam ingratos

accenfeat; nullum fane beneficium in nos

collatum fine grati animi actu, aut faltem

fenfü a nobis transmitti oportet; Ífi tamen

benefactum illud veri beneficii dignitatem

Oobtineat.

Non enim omnis utilitas ab al-

terius conatu

in nos redundans vera eft

gratia, cum frequenter alius non nos, i€

L

femetipfum, vel al

terum quempiam pro

pe muneris fui conftituat :

ex quo proin

debitas grates ab eo repetendas habet ,

quem füa opera dilexit, feu ulvt:im'o pe

ctavit.

2567.

$.

ac liberalem genuini

Quod fi nobilem,

amoris

characterem a

l|terius beneficium ha.

evadit , quo

beat*), deinceps eo majus

pretiofius donum , et quo major

i alterius

DP r at rE rP r WUPLKAPETMME r u E . SEE .. E AUA oU x

ad danda

moleftia in nos collatum fuerit ;

[er

enim. pretiofiffima , et ad infgnia incomm

a

Caput. 1 V.

d

L

.

da non nifi ingens amoris affectus fufficit ,

mutuo, ac pari amore proin digniffimus **).

f

* Quare grati animi officium ex amico, ac vero

amore natum ,

ad mutuum ,

eümque genul-

num, id eft, quiin dilecto quiefcat, amo:-

rem obítringens obligatio eít, ita ut non mno-

puli

ftra, quae percepimus commoda , fed alterius

fcilicet

qu

gratuitam beneficentiam honorenius ;

ne nos rmagis quam amicum diligere con-

vincamur.

**)

Et quanam affectione dignum. effe putas',

füummum illud, atque in fuo genere prorfus

)

fingulare beneficii,

et amicitiae exemplum ,

TAU

| fi0i

quo Deus aliquis amore noftri moriens infiniti

pretii'fanguinem pro nobis impendit? Ve-

]

M

rum hic de beneficiis ab hominibus acceptis

fill

at

nobis fermo efít,

Mil

il

$. 2568;- :

)d

j

Iam pro diverfitate bonorum diverfa

[

funt beneficia.

Inter. reliqua eminent be-

j

neficia gratiae: unde plurimum oblipamur

lis, qui Sacrificia , Sacramenta, preces, fa-

i

ftü

q

tisfactiones , pias. doctrinas, et ardentes

f

exhortationes magno non raro fuüi impen-

dio.nobis miniftrant. .De bono vitae, quod

parentibus debemus, actum jam fuit.

Qui

amae, et exiftimationi noftrae, item qui

i

J

conditioni elevandae teftimoniis, fuffragiis ,

precibus, aliisque fubfidiis ftudent; hi bona

J

W

bonoris in nos' conferunt. lisdem fubfidiis,

labore infüper, et fumtibus fuis ad compa-

1['][)'5

T

randa nobis beneficia fortunae be

geücii non

raro homines conantur.

j

Q 4

248

Txactatus . X XII.

$

2 569.

E

e

Hic infüper commemorandi,- et. magna

f

commendatione extollendi-funt;. qui facrae,

aut politicae civitatis noftrae' commoda cu-

vant; et frequenter f& totos impendendo,

et exhauriendo pro communi falute. pene

confumuntur*) Licet enim proxime in nos

nihil conferre: videantur ,

quia tamen rem-

publicam noftram juvant, ex hujus vera fe-

licitate innumera in- nos

i þfmgqlos) : þmolu-

menta derivantur *?).

Siquidem id ex folido, vereque amico.in com-

2

munitatem ftudio faciant: et.non gloriam fuam,

fua item ,. et .familiae , commoda ultimo fibi

propofita habeant; paucis fi patriam vere di-

;

ligant $. 2566.

**) Viris.in communitatem adeo beneficis ab an.

tiquis ingentia obfequia parabantur. De grae-

cis Cicero pro Mil babet: 'Quas res divinas

lalibus iuflitutas wiris ?. Quos -cantus ? quae

carmina? prope ud^ imimortalitatem , 'et' veli-

i gä01121zz, et. inemoriam: confecrüntur 2

$-

259

)

! Sþ.eciali mäntiöne, et. folidiffimis officiis

digni fünt milites, ; aut faltem: conditio mi.

litaris, utpote' quae.maxime arduam , exi-

guis ftipendiis remuneratam ,. €t impendio

proprii fanguinis pretiofam fane civitati no-

ftrae operam navat, Quas enim gratias de-

bebimus.viris illis, qui pro pace, et fecu-

ritate noftra: etiam .moriuntur? quare mili-

O

?nis,

tia vitae conditio vere nobilis, et inb

o

aC

a

*

Caput IV.

249

ac veriffmae virtutis *) ardua paleftra QH:,

Kl

et longe melioribus praemiis;,

quam mos

(

fert, omnino digna **). $. 261«. *)

m

W Nam Ííi officiis fuis rite -defungi velint mili.

n

tes, non caeco impetu , non fatali neceffitate ,

jett

non ftudio| honoris, 'fed amore: patriae, - et

juftae caufae; ob fidem priscipi datam, deni-

m

que ob juftitiam pro fine fibi defixam, duros

T

militiae labores, et graviffima: pericula fubire

m

debent. Et utique nominatiffima heroum ex-

empla non virtütis,

(

fed füb. virtutis -fpecie

tuta vitia, fcilicet ambitio , iniqne dominandi

libido, invidia, iniquiffimum odium;

et ejus-

] 0

modi .non raro folent effe. - Sic. Alexander

1

gentes quasvis obvias làceffens apud Curtium

À

!

) i

lbr. 7. cap. 8. a Scytatum legato. barbaras

v&r*e d](

quidem ,

fed magnam partem. veras audire

voces. debuit:

VE J

ommium gen-

iuun, qugs adiffi, latro es.

od

2ifi

Lydiam . /|ce-

)|, Syriam occupaflü — — -- um etimn

u

jj

ad. pecora uoffra. avaras , et infatiabiles .manus

gorrigis. Sic fcilicet gloriofiffima gefta. rea

pfe

u

H

L

in magna latrocinia degenerant,

fi. non ex

ftudio juftitiae proficifcuntur.

Et. haec quoad

duces.

Verum ctiam gregariorum labores ,

et acverrimae pugnae, mnifi amor .principis ,

aut patriae ; fidelitatis, vel religionis , paucis,

ffci

nifi rurfüs unice bonum juftitiae, ftudium ad

1

t

antos aufus animaverit ,

nihil, erunt,

nifi

n

a

caecus, et virtute vacuus. quidam , furor , de.

fperatio, praedae defiderium , a dura neceffi.

md

jj

tate impofita fervitus,' aut aliquid ejusmodi :

j

quae tamen in infignem , et aeternigs coronis

T2

dignam virtutem. evafiffent, .fi folam aequita.

ia

tem , et qui fub imagine illius femper latet,

ipfum Deum pro fine ,/.et caníà

j

bui^ent.

motrice ha.

r

I

5

Contra vero militum fors,

et

conditio

fihe optima— , et aliquando feliciffima erit

?

f

2

; Verae

So

Tractatus XX If.

verae virtutis amore tot faciant,l et tanta pa-

tiantur, ac denique vitàm ponant.

Si enim

verum fit, quod ego fentio,. fcilicet inteme-

ratum juítitiae ftudium effe verum amorem

Dei: fane de his pro juftitia fundentibus fan-

guinem jure dicere poffumus illud : AMajorem

caritatem nemo habet , quam ut animam ponat

quis pro amicis fuis.

Sed ad nobilem adeo

affectum requiritur infignis religio, vita ali-

unde intemerata: non enim quis repente pro

amore juítitiae mori. volet,

quem ejusdem

amor in quotidiana , et levi pugna a peccato,

id eft, a violatione juftitiae continere non

potuit,

**) Honorabile aliquando vitae genus militia erat,

et militiae cingulo exui infigne erat dedecus:

ORE

nunc illud non jam gloria, fed magna poena

eft, qua ii mulctantur , -qui alias in oficio

PA u- - PU as EE ER

contineri non poffunt. Neque facile quis gre-

[

gatiae militiae nomen dat, nifi om

nibus vitae

fuftentandae fübfidiis deítituatur.

Ex eo au-

tem hoc vitae genus maxime horrent, quod

pía fenectute

poít graves adeo aerumnas in i

nullus veteranos ager exfpectet ,

et fplendida,

non

diutiifime ,

quae militia fert, praemia,

et optime meritis, plerumque

parata fint, fed

aut in eosS,

qui gradus

in juvenes nobiles ,

militares non virtute ,

fed pecunia fibi. com-

pararunt, conferantur ; dum canis capitibus

imberbes adolefcentes , ipfa natura invita , 1m-

perant, lauris fenum.füdore et fanguine par»

tis decorati.

TIRA.

1f

p

(A

Qrm

$i

TRACTATVS XXIIL.

fora

p

L

j

DE IURE ET IUSTITIA IN SENSU VULGARI

u

00

ACCEPTA, SEU DE OFFICHS EX MUTUA

| di

—X VOLUNTATE NATIS. .

]

u

s

CX

revis . ifte tractatus explicarfe nititur,

u

quaenam fit propria, qua ab aliis offi-

jndoles.

ciis fecernitur juris , ac juftitiae fpecialis

erii

Ex hàc enim male intellecta am-

U

biguitas in hoc negotio perpetua inducitur,

od

ut nefciamus, ubi jus ftrictum incipiat, vel

J

[

definat. ltaque principium illud: —Serva f

V

dem a te datam, totam hanc caufam abfol.

| 4

vit, fidelitatem cum praefenti hac juftitia

iW

eandem facit, et totum jus gentium plene

(

explicat.

(i

)

Li

if

[

alii

CAPVT I.-

Qf

Jj

]H

:De Genuima juris, et ejus, ex quo mafcitur ,

)

n

pacti molione.

püf

$. 257:. IUSTITIAE vul

garis doctrina difficilis ad.

modum eít

$

2572.

Ex eo,

foleat.,

quod /4s non feliciter d.efinir.i

2573. Quare confüetae ejusdem defmitiones :

2574. Mlerito refutantur.

a

ä

2975:

Cum vero omnia »ra/ia officia ex unius,

vel duorum. voluntate nafcantur; cumque pri-

Ora

252

Tractatus: XXIHIHE-

ora pietatem conftituant: facile fequitur, quod

JVS ex duorum voluntate, id eft,

$.

2876,

Oblisatio ex pacto -uaía. exiltat.. Quare

ad jüs-eonitituendum requiri

tf

$,

2577

Afferitur

*

L

et

Imo , conjznfus Utriusqug

quidem

2578. Tido De re, feu opera'pqgi!)ili; ac infu-

per, quod eft zertium, honefla.: Sed

*

- m

ZJ

é

9. Infuper ex definitione juris infertur IVto,

nec Jfidelitatem a^Juflitia:; neque jus 4 fide

data ullatenus diferre,

$.

2571.

Virtus moralis in pietatem , quae ex re-

cte facto nafcitur, et in juítitiam, quae ex

mutua. voluntáte, feu:pacto:defcendit, jam

tractatu.de . virtutibus:moralibus a me diítri-

T UOUMEES OROE- P — ^ ul - J*q

buta fuit.

Ampliffima: tandem : pietatis tum

DEO tum hominibus debitae $. 2548. tra-

ctatione perfunctis, jam folum oflicium ex

mutuo duorum confenfu.ortum, feu virtus

In tota

JUSTITIAE tractanda

fupercft.

vero doctrina morali.gravior, moleftiorque

materia non haberi cenfetur,

quam . ea,

quae de jure et juflitia. infcribitur :

idque

vel ex ejusdem conditione, vel ex defe-

ctu inftitutionis, . Et' quidem fi quis.civilis

jurisprudentiae labores confideret , facile

perfuadebitur, hane juftitiae virtutem prae

reliquis omnibus. amplam, aut certe maxi-

me implicatam effe.

Sed etiam inftitutio-

nis vitio quantum -ad virum ' Theologum

quis

hujus moleftiae. magnam partem jure

im-

Cahut 2f

253

qud

imputabit.

Cum enim leges:* Romanorum

infinitae a nobis receptae (ut de jure na-

Qu

turae in hac materia nihil dicam) et fic in

confcientia .ftringentes fint ;

Viro aàutem

Theologo civilem jurisprudentiam excipere

vix unquam detur; et facra jurisprudentia

il

ex.privatorum profano jure praeter judi-

cia, et paucos contractus vix aliquid do-

Ye,

ceat: hinc moleftiae, hinc tot juris natu-

jj

rae, et Romanarum, aliarumque legum in

2

;

arctum fpatium compit

I

gendi neceffitas. Fre-

quenter enim in facro tribunali, et 'etiam

alibi fua de rebus juftitise confilia ,

J

et ju-

dicia edere,

et quandoque nullo deliberan-

kf

di conceffo fpatio confultum fuum pronun-

;

tiare. facerdos neceífe habet.

vm[

tamen.

: ;

Praeter hgs

li

Ua

$. 2572.

| u

Etiam alium obfícuritatis fontem dete-

((

xiffe mihi videor: eftque is in eo, quod

0a

definitionem ac. notionem

juris ,

prout

;;u'e

ilud huc pertinet ,

minus apte defcribere

zn

foleamus.

Non enim juflitiam ejusque of.

ju

ficia liquido docere poffumus, nifi jure pe-

j

nitius cognito: eoquod juftitia in jure fuo

j

cuique reddendo tota verfetur.

Cum ita-

j

que totius negotii caput non fàtis explica-

tum fit, fieri non poteft, ut aliquae tene-

raþ

Ü

brae per totum corpus fe non diffündant:

feu quod idem eít, jus in praefenti virtute

j

eft ritulus. debendi, ex quo debitum, feu of-

j

ji cium ,

254

Tractatus . X XIII.

ficium , ac denique hujus /olutio, feu virtus

juflitiae intelligi. debet ut adeo in praefenti

!

negotio abs legitima notione juris vix ali-

quid poffit folide intelligi.

$.

2573*

Itaque JUS, prout ad virtutem jufti-

tiae fpecialis fpectat , definimus , quod fit

ïä

libera pote[ias circa aliquid. disponendi , praeci-

$ue in commodum proprium * ).

Item, quod

fere eidem eít, jus aliis vocatur . poteflas le-

gitima, quam quis babet ad aliquam rem ob-

tinendam , -*vel ad aliquid , faciendum ,. ita, ut

defuper

licite ab altero $mpediri wmon queat.

Rurfus alii jus dicunt, e[fe facultatem — uten-

Deni-

di re pro libitu citra injuriam alterius.

que juxta aliquos jus efi facultas in rem,

-—

«el perfomam competens.

3) Per hanc particulam jus' groprietatis a juris-

dictione difcernunt, cum ifta minime, illud ve-

rO omnino ad propriam utilitatem illius com-

paratum fit, qui jus illud obtinet.

»

2574*

$.

Verum hae definitiones genuinam , ul-

timam ac propriam juris notionem, qua a

aliis debendi titulis. difcernatur, nobis non

i a. i n EE m M. um mj i m

afferunt : quin potius per hanc nil, nifi

jus generale illud, et prout eft radix, ac

primum omnis aequitatis principium ,defini-

tur. Nam e. g. Pater egenus circa filium

4ivitem none habet Jlegitimam pote[tatem ali-

quid

*

Caþui I.

2855

if

quid dz'j,'oonendz'; ab to aliquid. exz'gemh"., obti-

mendi, ut licite, et a

fenq'

8

bsque injuria non po[ft

d

impediri? babet utique: fed iffa facultas non

eft titulus juflitiae vul

garis, fed pietatis.

Idem de DEO,

qui innumera a nobis exi.

gendi facultatem ex caritate

, religione, et

if

extra juftitiam in-

praefenti fenfü acceptam

!t

obtinet. Si addas: citra injuriam:

haec ip-

[

ífa differentiae nota,

antequam dixeris,

i

quid fit jus, et juftitia, intelligi non po-

l

teft. JRurfus facultas. utendi re pro libitu &&c.

Vb-l

aegre admodum jus perfonale füb fe «conti-

lli

net.

Ut alia

anittam.

plura huc pertinentia om-

,

i

$. 2575.

fl

Itaque omnio virtus, et virtutis prae-

[j

J

vium otlicium eft tale, qualis eít ille de-

bendi titulus, ex quo ortum duxit,

prout

y

dudum oftendi.

Iam tituli debendi funt vel

|é

j

incregti, et proinde nullam íüi caufam ha-

bentes, vel funt producti, et eo"ipfo ab

aliqua caufa defcendentes.

Cum vero ti-

tuli debendi fint vincula Inoralia, aliam ni-

fi caufam moralem habere non.

poífunt, qua-

lis non eft, nifi mens quaedam libertate

)!

pollens.

Quia demum vel unica, vel du-

Q

jl

plex voluntas aliquem debendi , íeu obli-

gandi titulum poffunt conftituere , mutua

"

l

vero voluntas cum intentione obligandi efít

pactum: ideo ambiguam juris naturam fe.

I

quentibus verbis recte , ut puto, finio :

$. 2576.

il

256

Tyrociatus XXIIL,

l

S.

2,576,.

ü

lus eft obligatio ex pacto mata. Ubi pae

cium

eft titulus

debendi tamdiu |quaefitus;

"

obligatio inde ex orta eft ajicium , ac deni-

q1

que expletio pacti eft' voiftus jujHitiae prout

d

huc pertinet :

et fpecidlem virtutem con:

:

V

RILUIt ;ü-,/'.

Idem, jus,

orout praefenti jufti-

f

tiae fübftat , etiam definiri poffet, quod [i

f

fides data,

et ab áltero. acceptata.

.

Quae qui«

'dem definitio a priore illa verbis tantum;

2

et non re differt.

Vid. $.2580.

*) Utcunque aute

m recens haec definitio alicui

videri poffet ; ea tamen ab auctoritate mini-

ie defttuitur. Atqué inprimis eft concepta

ad mentem CICERONIS JDe offic, lib. I. Vers

ba

autem

S

AMI

2iX

3n

OSIT. Jib. J. cap.28. de

officiis-etiami adferibere liceat :. Qiuanta. autens

jufitia fi,

ex hoc intelli

d

b

potejt , quod net

locis, mec perjomis ,

nec temporibus exci-

n, ub i

ilur, quae etiam hoflibus refervatin

conflitutus fit cum hofle aut locus,

aut .dz'es

adveríus juflüitiam. putetur ,

aüt o-

graeito ,

SSi ergo

co praevenire du£ tempore. — —

in bello juflitia. valet , quanto- m

agis

in pacé&

wvanda? . FUNDAMENTUM £K

GO EST

hiT

IUSTITIAE FIDES. Aliorum Auctoritates$

Q

advqcare brevitatis ftudio omitto,

Y

$.

2577*

Tin

Ex hac definitione jam confequitur

toi

Imo

Ad jus conftituendum requiri com-

fis

, fenfum utriusque,

"

eumque non qualemcunque s

.

Q

fed cum intentione i

nducendae ") obliga-

h

tionis; unus enim alterum folo fuo con*

feu«

]

Caput 1.

257

fenfu non poteft fibi obligare: alias poffet

ld

PU

quis omnes homines ad quodvis praeftan.

il

l

dum adítringere, id

que mero füo arbitrio ,

li

quod abfürdum eft. .Sed neque poteft quis-

quam folo rürfüs fuo . confenfu fe cui

piam

piüm

devinctum reddere :

(0n

nam jus agens, feu

li

vis aliquid. exigendi in mente alterius. re-

fidet, in qua folo noftro conatu

nihil pof-

"

fumus efficere, nifi folo hoc,

(

fi quid recte

MU

n

agamus , omne enim Rectefactum fe folo

eft dignum,

colatur.

ut ab omnibus hon»oretur,

) dio

: i

f*) lotum morale 'vinbulum ad mutuam volunta.

)ncerl

tem fe refert,. ab eaque producitur:

jim fi

a.

obligationem non velint, eandem non

produ-

cunt. Unde non eft pactum, fi

Tu mere fta.

tuas 721)0 dare xoo

; isque quam maxime con-

L

fenti

u

ens defuper laetetur, grates referat &c,

I

nifi enim fidem tuam obl

iges, nunquam te.

[

neberis,

Quapropter

fone probe difcernere necelle eft,

propofitum ' a. Eremif-

$.

2578.

ä,aM

Cum itaque jus fit oM/igatio $. 2576, ne-

;E(l

zO vero ad id praeftandum, vel omitten-

r

dum obligari queat, quod in ejus poteftate

non eft, facile infertur

l, Pacta et proin mnata ex iis jurá

non dari, nifi ad poffibile, ut.adeo poft

mutuum coníenfum de obligatione poffibili-

tas rei, aut operae promiflae fit fecundum

Ui

caput, quod ad pactum et jus requiritur.

ï

lj

a«

ol

Per ümilem vero rationem intelligitur

" Jom. V1L

R

gl

IIItio

258

Tractatus X XIII.

:5 pIpSe; dd,- quod äpromifï'üm eft, non

tantum ^ promittenti: liberum , - féd infuper

honeftum et. aequum effe, et fic non nifi

honefta promitti debere , et promifforum

honeftatem: neceffariam , et fic tertiam ju-

ris noftri cónditionem effe * .

jus fpeciale hoc fub illo generali jure,

*f) Cum

quo genüs omuium virtütum nititur, conti-

neatur, mnihil. certius aut'clarius effe poteft,

quam quod jus hoc ad injuriam non adítrin-

gat, Et quia ex: ilo principio generalis ju-

fütiae velut ex communi parente etiam ifta

fpecialis juítitia füccum et fanguinem , at

que ipfam ,náturam trahit;- fieri: non poteft;

ut fuae origini-adverfa fit, quacum eandem

Í

naturam habet.

Quare .nemo - fe poteft pacto

*

aliquo ad impium aliquod , vel iuiquum ad-

ftringere.

l

g. | 2579-

Notabilis jam , et

IV:. Confecutio eft, quod fides daàta

£

3 jure, et proin fidelitas a juítitia mini-

me diftinguatur, utpote quae omnes origi-

nem füam ad pactum et conventionem re-

i

f

ferunt; et fic id demum habent, quod ex

hac fua caufá unica hauferunt *).

*) Ubi facile intelliges, quosdam morum Magi-

ftros etrare, dum pactum fidelitatis a pacto

juftitiae diftinguunt, et huic folum , non item

ili.vim obligaudi tribuunt.

Nam vel partes

per illud pactum fidelitatis voluot fe obliga-

ä

re? et oblipatio etiam ex pacto fidelitatis ha-

bebitur: vel non volunt fe obligare ? et ne

fed. forte fim-

quidém pactum - fidelitatis,

plex propofitum ,' aut ompino nihil dabitur.

C A.

Caput !l.

259

U

CAPVT II

Wt

Jl

De metu graoi et iniquo ad pactum in&þelleme.

J

]i

$. 2580. .Ad legitimum pactum praeter hucusque

dicta,

$. 2581. Multi et graves D. D. infüper requirunt,

[m

ne f9eétus aut fraus pacifcentem ad confen-

o

fum impulerit; fpeciofis Buffendorffii rationi-

;meïa,

bus in hanc fententiam pertracti. Et quidem

;ditfäh-

2582.

Primum ejus argumentum facile diffol.

li

vitur.

li j

:

2583. Mox vero ex nofiro officiorum fyftemate,

recteque infiructo ordine

Sæfz

wiem

2584. Etiam alterum penitus enervatur.v Quare

gac;?

258s. Ex noftra juris definitione

[l 4

ä

2586. Infertur Vto, metum etiam ini

quqm effi-.

caciae pactorum haud obftare.,

$.

2580.

Cum itaque jus, ab juftitia, . prout de

jl

ea in praefenti tractatur ,

pacto

demum

tanquam proprio fibi titulo nitatur, pacti

!j

indolem penitus noffe ad praefentem cau-

fam maxime intereft. Unde pactum gene-

|

ratim definio , quod fit confenfus duorum ,

fig

aut plurin de conflituenda obligatione prae-

Jtandi aliquid , quod boneffum et poffibie eff.

pac l

J

Seu quod item eft,. Pactum e[t voluntas ali-

m*l ?

quorum [&: fuo arbitrio obligantium ad -aliquod

j

((

] l]a

obfequium , quousque in poteflate , et legibus

permi[Ium "id. fuerit * ).

(

m

**) Icti romani varias claufulas, quae pactis non

!

raro a pacifcentibus adjici folent, obfervant.

Ali-

h

Tractatus. XXIII.

2690

Aliqua enim addun

tur per modum conditionís ,

uam exprimus per voculam .S;: E. g. Coutra-

!

o tecum, fi pater meus mon adver/etur 2do

aliqua adjiciuntur in modum demouftrationis ,

quae defignat vel perfonam, quacum contrahi-

tur, vel eam, circa quam contracius initur.

Hanc porro notamus per.particulas qui , ille ,

hic &c. E. g. Coniraho cum illo, qui primus

ad pactum [e abtulit: velemo a t hunc equum.

LUE — EE L - — IT a

qui tibi heri adductus. fuit. . ario. aliqua adne-

ctuntur per modum cew/ae, quae denotatur

per voces qtiía,

cum E. g. dono tibi centum ,

quia cognatus mihi es. 4to demum, quae ad-

üciuntur contractui, habent rationem fim'sï,

et exprimuntur per voculas a£, ad id &c. E.

Í

g

. do tibi mille, ut humanioribus literis te des.

li

Íam

faepe contingit, ut ejusmodi contractus

ü

additamenta deficiant, e.g. ut conditio non

v

impleatur,

ut caufa, aut demonftratio fallat,

et inde quaeratur ,

an ejusmodi pactum vim

lam. fi deficiat conditio ;

aut de-

1

obtineat.

valebit.au-

monftratio, pactum erit nullum:

At-

tem, etíi caufa, aut finis non fübfiftat

que ita fentiu

nt Ícti romani: et bene fen-

p

tiuht:

nam haec rea

pfe ipfum confenfum affie

ü

ciunt, et de ipfo jure naturae vim fortiuntur,

Ti

neutiquam

vero a Ictis ronianis;pro fuo arbi-

trio conficta fuerunt, quod qui

dem. explicare

W

brevitatis gratia omitto,

vid. f. 4. et 5. inffi-

i

tut. de verbor. obl at.

Lin j.1r. f. qui po-

if

tior pignor, L.4x.[f. de contrah. erut. aliaqua

l

jnra,

$.

2581.

.Sed nunquid ad efficaciam pacti requi-

G

ritur infupe

r; mne pars alterutra fraude,

V

ductus fit? E. g.

aut metu iniquo ad id in

dena nibi cemtum, aut ego falfum ad litem,

quae

Caput I

251

If

i

guae tibi movetur ,. teflimonium dicam, .. Vel

TU

eme a me frumentum , nam grando ommes late

J

h

Jégetes. depopulatus. eft :

quod tamen falfum

VO

Al

TU

f "

eft. lIam cum antiquis aliquibus Buffandor-

fius 4),

"

contractus metu iniquo extortos

n

14f

plane nullos effe affirmat: quem poftea mo-

tU

derni magno agmine fecuti fuerunt. Ne-

altt

que fplendida Buffendorfium , aliosque ra-

Quf

nbl

tio deftituebat, qua ajunt: Éx injuria mon

poteft jus mafoi: ltem: Metum iniquum in-

[

cutiens

eiiam

obtento

fi*w

confenfu petitioni fuae

ch

[alvo jure mon poteft i

nfilere: rofequitur in-

] (llgs

juriam , fi. jus nj

uria partwmn profequatur.

S5i

U

) Q

€eflaríai

ergo ifie mibil poffit jure exigeres alter per ne-

fal )

li

n confecutionem jure mibil tenetur prae-

n

j

Jiare. Nemo fane audebit concedere z ut

j üe

iniquus pacifeens violenti pacti exauctio-

.a

nem bonà mente, et propitio jure petere

l

queat.

Cum ita ex tali conventione nihil

: Jen

| &Iïl'

poft exigi, et nulla ex eo obligatio naf-

Ti )

catur, plane confequens eft, pactum ejus-

i

modi plane irritum effe,

at

Equidem leges

jcitt

(à

rOmanae tales contractus jure naturae va-

iil

Widos perpetuo agnofcebant, et primum poft

j i

"

fexcentefimum ab urbe condita annum, fci-

licet tempore Sullae praetor aliquod exce.

ptionis remedium mietum poffis concffit:

leges vero facrae impedimentum metus in

rqul

caufa matrimonii füa primum auctoritate

i

invexerunt, .eoquod tales conventiones

jure

p

naturali valere exiftimarent.

Aft Buffen-

1

R 3

dor-

Wf

&) Libr. , C. 6. S. xo. de jur. natur, et genr.

2 62,

Tractatus XXIII.

dorfus afferit, Romanos ad tale arbitran-

ü

dum ex eo inductos effe, quod homini in

t

civitate degenti met

um incuti non poffe

male perfuafi effent.

Vel quod Heineccius

fufpicatur /),

romani Icti philofophiae

ftoi-

corum plerumque addicti,

virum fapientem

cenferent. Aft

metu. perturbari hbaud poffe,

quomodo Romani

.

vim aut metum nemini

ffe, arbitrati funt , qui

in civitate incuti po

etiam contra caedes , utique metu deterio-

res, poenas, ac leges ftatuerunt ? Sed

etiam opinio Heinecci hiftoriae parum coh-

[

cordat.

Nam certum efít, contractus metu

b

initos ultra fextum urbis conditae faeculum

«

integram vim obtinuiffe, ita ut hujus legis

Y

aut ufus in urbe perpetuus, originem 1uam

Q

ad aetatem duodecim tabularum probabilius

Lar]

)

referat: dum ftoicae fcholae inicnum plus-

quam centum annis recentius . fit.

Non

quod

itaque ex ítoa natum efle poteft ,

ítoa antiquius eít; ut mihil dicam ,

quod

ítoae placitae longe ferius Romam occupa-

h-—m M o M m LA 9 WENR L

rint

qui contractus metu ex-

Itaque ii,

tortos jure naturae nullos e

ffe. volunt, I&-

ue antiquif-

risprudentes romanos, eorumq

fateantur

fimam fententiam fibi

adverfari

neceffe eft: quibus infüper leges Ecclefiae

contrarias eiTe,ïapertum manet.

$-

2582.

LE EE MO — R . a s v al RE

Manent itaque efficaces omnes conven-

tiones, etfi metus iniquus eas extorferit:

pro

b) Ad titul, de his, quae vi metuve ff.

/'ä'x

d

. Caput - II.

264

iti

pro qua fententia fumma omnium gentium

) M

aucioritas, et aperta ratjo pugnat.

Et quan-

tum et auctoritatem, ut de jure romano,

vl

W

]ln

et ecclefiaftica nihil dicam, haec vox fer-

va fidem.eft omnium gentium, ac totius

[f

[

«t

naturae humanae.

Haec

nituntur omnes

Hac. limi-

M

induciae, belli pacisque leges.

i

N

tas regnorum,

ac privatorum.jura finiun-

tur.

1

(u

Hac denique ipfi principatus, leges

regiae, ac vincula, queis certi homines in

Jt[

i

$i

aliquam . civitatem coalefcunt ,

nituntur.

Tolle- robur fidei datae,

et omnia- mox

m

Pl

m

corrudnt: nam innum-eris vicibus aequum

j

-

i

Il

ac pium foret, ut hic potius quam alter

dominetur, ut haec mundi plaga praedium

hn

f

iftud, aut pecunia haec ad nos potius,

quam ad iniquos dominos pertineat.

Aut

J

j

Il

forte omnes pacificationes füo robore exues,

le

N

eoquod plurimae, aut pene omnes iniquo

metu, aut majorum malorum timore obten-

quo«l

tae füeript.").

Sedet ratio .manifefta patro-

quod

cinatur.

Nam vel pietas et ratio natura-

p

ls urget, ut bonum, aut jus aliquod penes

&

alterum fit, et tunc'metus defüper ab eo

f

incuffus jam non amplius iniquus erit, et

]u

fic pactio inita etiam ex omnium fenten.

i

tia valebit: vel per pietatem, et jus natu-

lu

rale fatius effet,

ut ille alter rem talem

non obtineat, tunc metus,

quo quis ad

confenfum adactus fuit, equidem iniquus,

pactum tamen oxinde initum valere debe-

'et

bit, alias divifio rerum, civitates omnes,

,rf[:

fines

R 4

[

»

264

Tvactatus XXIII.

fines regnorum, et jura privata. univerfim

difparebunt, fi fola pietate, et jure natu-

rali cuncta metienda forent: nam pácta de-

fuper inita nihil valerent, utpote quae pie-

tati, et juri naturali nihil derogare pof

funt **).

Quod quidem aliud non foret,

quam univerfa perturbare, et genus huma-

num in propinquum exitii periculum addu-

cere *** ),

——

*) Pacta inter füpremos principes etiam adigente

iniquo metu conftituta valere facile conce-

dunt: eoquod hic agatur de falute et de

caufa publica.

Aít füpremi Imperantes mero

inter fe jure naturali utuntur: et mutuo ac

inter fe confiderati ut'duo privati fe habent.

Jam Ífj pacta inique obtenta tales de jure na-

turae ftringunt, jam certum eft,

quod de

jure naturae fint valida, utpote quae illos oh-

ligant, qui mero jure naturae utuntur.

9*) Mirabile tamen eff, quod conventio libera

duorum voluntate conítituta nativae ac natu-

rali pietati derogare queat.

E. g. Egenus

admodum, et tantam non in extrema egeftate

conftitutus a ditiffimo quodam ^heluene pro

frumento a íe emto promifit decem.

Jam

tota naturae pietas exigit, ut decem illi apud

egenum illum potius remaneant, quam ut ad

alterum illum, illiusque luxum tranfeant: et

tamen contra apertam legem pietatis fola vis

pacti arbitrarii vim obtinet.

Scilicet fi pacta

non obligent,

aut ex titulo pietatis obligare

definant, tunc omnia fierent communia, fub-

lato omni jure proprietatis, et ipfa reruüm di-

vifione ceflante.

Ex quo dein extrema totius

confüfio, et difpendium pro toto genere hu-

mano maximum neceffario fuecrefceret.

Unde

fidelitas reapfe, et ex origine fua nititur pie-

tate ,

Asl

a*

m

Caþut If

2

if

tate, aft non quacunque pietate, fed ea', quae

tll

toti humanae naturae debetur. Atque ex hac

ia

ratione fides data eft fortior, quam pietas fin-

M

gulis debità: quia etiam ad leges pietatis fa-

tius eft, aliquos potius, quam omnes extre-

Wv

ma difpendia tolerare. Inde jam intelligitur ,

[

quod civitas etiam injuftiffima pacta et indu-

a

cias fervare teneatut, etíi ab iniquo hofte

certum. excidium

immineat, quod frangendo

lll

fidem , et iniquiffimum adgrefforem ex infi.

diis adgrediendo evadere poffet.

Quia fcilicet

n

adhuc melius eft,

totam civitatem perire,

0i

h

quam füblato fidei vincalo totum genus in

[

extremum diferimen conjicere.

O!

fi fides

nen

invicte ab omnibus fervaretur , quanta in hu-

| X

manum

genus

etnolumenta

redundarent ?

[2iid

Onantae. exactiones ceflarent 2

quanto - fan-

guini parceretur ?

B

Solis doctoribus indige-

remus, et omnis. judiciorum ftrepitus, conti-

|

0

cefcerent: ipfam Aftraeam e coelo reducem

haberemus.,

Nunc quia àliquibus minime fi.

1

dendum eft, tantum quisque jurium, quan-

n

tum virium habere cenfetur :

et pax conftituta

i

fere nihil aliud eft,

Ts

quam mora ad parandum

bellum conceífa, Etiam' juftis, et fidei tena.

nj

cibus neceffitas imponitur ommes nervos in

u

belli u(us intendendi, et tantas copias in me-

u

dia pace alendi, quantae ad atrox bellum fuf.

u

pä

ficerent: dum, fi omnibus integra fides con-

ftaret, exigua char

[

citus valeret,

tula contrg quinque exer.

V

(

$**) Equidem fi omhnibus intägfa pietas compe-

i

teret, fi res omnes pro cujüsque indigentia ,

1

et dignitate difpenfarentur

,

fi quisque fuam

]

operam ad cunctorum utilitatem pro. virili

J

conferret, nullis pactis, nulla rerum divifio-

ne, nullo pactitio jure indigeremus., Aít tan-

]«

t

ta virtus non nifi inter periectos datur , eft.

Que rara adeo, ut pauciffümis, et minime hu-

imnauo

266

Tractatus . X XIIT.

mano generi fit propria. Quare pacta; et fi-

C

des ex pactis nata ad commurnem falutem

1b

fümmopere eft neceffaria: idque etiam ex eo,

quod officia pietatis in fingulis cafibus parum

definita appareant. Nam quis quavis vice de-

finiet, quantum mihi, et quantum tibi fit

neceflarium; quaenam laboris portio in me,

aut in alios cadat, quantum operae, aut ca-

:

lamitatis pro. communi bono exantlandae te

aliosve concernat ?

Et licet pér arbitraria

—

pacta nativae pietatis derogari nihil queat:

haec taten ad difcordias communes fopien-

das, ad excitandam negligentium focordiam ,

ä

ad inducendam frugalitatem , denique ad com-

munem pacem extreme eft neceffaria, ne om-

]

'Tanta

(l

nia communi confufione mifceantur.

nihiloriinus pactorum firmitas haud obftat,

fe

axare , jus adquifitum re-

ü

quo. minus pacta rel

mittere ,

donationes facere ,

gratuitam alteri

li

operam impendere, et ad plurima alia x pie-

f

iaie, et fimne jure pactitio obligati maneamus.

N

$.

2583.

,,Verum prout ajunt, metu contractum

,extorquens ipjuriam fa

cit, et'ex injuria

,jus nafci non poteft. Item ex tali' pacto

,Rihil poteft exigi: ergo

pars metum pàa-

ur, et fic talis con-

,,tiens ad uihil obligat

,,tractus flerilis ,

et fine robore manet.

Verum ius non ex iniquo metu, fed ex

mutuo confenfu oritur.

Caufa pacifcendi

pactum non ingreditur, fed eidem extrin-

feca manet.

Si ex iniqua caufa, quae a

pactum impulit, illud irritum effe dicas,

inbumera pacta, et inter alia earum mer-

cium

Caput IL. —

267

e i

cium emtio corrueret , q'uibus ad luxum

Intet

)N«

abuti cogitas.

R

$.

2 5984.

p i

lii

1 o

Sed magis urget illa ratio, qua dicunt,

quod iniquo metu contractum obtinens ex

Q Cb

w t

eo nihil fibi petere queat. Iam notandum,

j

quod ex mero, atque ab omni conventio-

qui:

!

ne puro jure naturae , id efít, ante omne

b

pactum quempiam iniquo metu ad contra-

t

ctum adigere ad genus impietatis, non in-

j 00*

2

juftitiae, feu perfidiae pertineat.

Per tale

Panta

quid non juftitia in praefenti fenfü accepta,

)ftat !

feu fides data violatur , eoquod nemo hu.

? fe

(;j

cusque alteri fidem fuam obligaverit. 'Ta.

j

lis metum incutiens impius, non item per-

fidus eflicitur * ).

»gmus.

*) Et dato etiam, quod aliqua pacta e. g. de

vi non inferenda inter homines fuerint con.

fütuta, fi tamen pars innoxia in novum pa-

d

ctum vere confentiat, eo ipfo prius illud pa.

e H

remittit.

l!

ctum parti alt

Sic novae pacis

diffüiciles condi

&

nes fervare tenemur,

etfi

anO

gens altera contra datam fidem bellum infe-

!

rens vi et metu iniquo ad novae pacis leges

CQ

non coégerit.

Dicitur tamen, /i vere conjen-

j

d

diaí: Íi enim confenfum pars innocens tan-

]d

tum fimulet, tum fide, utpote quam non de-

dit, haud tenebitur, mendax tamen, et fic

a

delicto obnoxia evadat: eoquod ad evadendam

j

vim etiam graviffimam fimul, et iniquam ali-

quem in errorem inducere femper fit impium.

d

Ubi quidem jufii, prout vocant, falfiloquii

patroni aegre refpondebunt.

d

if

$. 2585.

268

Tractatus XXIII.

:

$

2585.

q

fi

His jam firmatis Coloffum Buffendorfia-

fuo- háud difficulter

movebo,

W

nium loco

Scilicet metum iniquum inferens, et alterum

;

ad pactum , id eíft, ad obligandam fidem

]

füuam impellens poteft pacti executionem

äl

petere falva fide, et jure, et metum paf-

k

fus tenetur ex fidelitate, et pacto promif-

;

fis ftare.

Violentus tamen exactor 'pieta-

tem graviter violabit, fi innocenti illi, quem

vinculo morali hoc impie conftrinxit, hunc

nexum fidei ac juftitiae non relaxet.

Seu

aliter, infiftendo pactioni impie non imique

aget: petendo enim eam, de qua in prae-

fenti agimus, juftitiam, et quam cum hac

juftitia eandem effe toties dixi, fidelitatem

non laedit: alter vero exactioni etfi impie

vi fidelitatis omnino tenetur deferre, cum

Et fic de-

ad hoc fidem fuam obligaverit.

nique primus, fi pietatem fpectes, nihil ex-

*

igere poteft, et alter

hil praeftare tene-

tur reddere.

Nunquam"Mgitur in cafü me-

5

tus iniqui dabitur legitimus exactor fine

legitimo debitore :

id quod Bu

ffendorftus

pro argumento habet.

$ 2586.

Manet itaque firmum ex ipfa definitio-

ne juris capite primo flatuta, quod pacta

metu iniquo extorta fint valida, et quod

vinculum fidelitatis inter pacifcentes vere

iie

iiv

et velut invita pietate id fiat,

inducapï ;

quae

Caput "

269

quae tamen in praefenti cafü cedit & ne

iOh d

M

fub obtentu violatae pietatis omnia pactu

vacillent, et tranquillitas totius generis hu-

VOV

kerun

mani in extremum periculum conjiciatur:

üdl

jl

pergit tamen naturalis,pietas impium ex-

actorem ad remittendum pactum obligare:

(

j p

hoc tamen non relaxato debitorem impie

laefum a vinculo fidelitatis non abfolvit.

VU

Hic enimvero dices: ,,Pacta, de opera ini.

D '

i

,?qua,

aut impia fünt jure - naturae .nulta :

qu

,nemo enim fe ad iniquum aliquid poteft ob.

u

,, obligare.

Jam* impium eft, ut res.aliqua

$

yf

»8püd iniquum aliquem potius, quam apud

[

,»juftum exiftat, et impius aliquis velut belli

n

»impie gefti fpolia capiat. Ergo ad tale quid

,1e nemo plane obfítringere potett, *

Sed

du

nonne vides, quod hac ratione omnia pacta

[gf l!

l

folvas? Nam quamprimum per legem pieta-

tis res aliqua ad te pertineat, tamprimum

jl

Qu

eandem capere poffes, licet ea per pacta, et

quae generali pacto nititur, rerum divifionem

*

u

ad alterum pertineat: nonne fic totum

jus

fj

proprietatis abstulifti ?

Sed falleris hoc. tuo

(s

argumento: namb licet fpectata pietate privata

t

fatius effet, ut res penes innocuum mareat ,

attamen generali pietate confiderata , melius

fl

d

eft, ut eandem iniquus adgreffor poít initum

rf

pactum capiat, ne alias omnia pacta; et om.

nis rerum divifio corruat.

Praeterea etiam

fingulorum , .et privatorum magnopere ipter-

eft, ut urgente gravi metu fe ad dandam rem

Íuam obligare queant; nam pactum ex metu

(

nunguam inibunt, nifi a graviori malo per id

u

Íe liberandos (íciant.

Sic gens jufta pacem

0

difficilibus conditionibu

S conítituet, ne fcili-

cet omnia fua perdat,

f

aüt penitus exícinda-

i

tür,

Attegdunt Bulfendorfiani, quantopere

innoe

ii

E

270

Tractatus. XXIII.

innocentem deprimant, dum e

um fua fenten-

tia füblevari .poffe arbitrantur.

Nam fi ur.

eat,

nemo

cente metu fe vere obligare nequ

diendae fa-

u

eidem fidet,

et fic is ultimo expe

jutis auxilio deftituetur :

fi enim fe obligart

i

melius non fit, contraetum nunquam inibit.

Nuüm autem fe obligari poffe ei,

qui metum

li

patitur ,

utile eft: majus malum incurret ,

fi

Ex tua vero fententia pro

p

obligari nequeat.

fi fidem fer-

d

hoc cafü fidem omnem perdet ,

vare npon teneatur.

Huc quoque a

dhiberi

t

poteíft, quod alia vice pro veritate, et contra

falfloquium dicebam: quomodo credam el ,

t

qui dicit, mentiendum elle :

et quomodo il-

[

Scili-

dàm illi, quifidem falli poffe afferit.

il

cet haec íententia metum poffe

nunquam

proderit, nifi publice ignoretur. Qualis vero

f

g

eft illa doctrina, quam ab omnibus fere igno-

rari neceífe eít?

CAPVT HI.

W

p

De errore, ex quo ]mctitm fuit initum, item

difficultate illud mplendi.

actum deductam il,

$.

2587. . Error circa rem in p

Si tamen circa cau-

lud facile reddit irritum.

fam motricem erretur,

5.

2588. Per fextum corolarium ex definitione ju-

ris intelligitur, per ejusmodi errorem pactum

non vitiari.

$.

2589. Quatuor conditiones Cu

ivis pacto ex jure

naturae connatas afferunt.

Et de tribus prio-

W

ribus id facile conceditur:

$.

2590. Non tamen quarta probatur,

|

$. 2587.

Caput III.

7I

fonfer

S.

2587.

[ a

Tefno

Pacifcentium ertor poteft verfari ve]

g

Circa rem , de qua convenitur.

E.5 .Tu

jign

ftpularis tibi oleum, et àlter

i

promittit vj-

num *). Et talem errorem v

oeant fuübffan-

[met0R

llitur.

t d

Dsem, quo natura pacti to

Nam ad

p

pactum requiritur confenfus duorum: d

uo

m i

autem non confentiunt;

fi unus hoc, a].

il

qua.

ter vero aliud velit. Alius error fe habet

circam caufam motricem *

aut finem: con-

im ï;.fl

tractus.

Circa talem cauüuf

d

od ?

m intereffe

u-

$tb

tant, an fit caufa primaria ,

vel feczmkld?"id Z

Jquzn

finalis vel impellens tantum.

.Sed haec fal.

a

tem quantum ad jus

naturae nullam diffe-

24

rentiam inducunt.

Nihil enim poteft effe

imnoOralis caufa nifi

Ioveat,

.et nihil poteft

movere nifi fit finis:

nam éX amore finig

totus actionum. or

do' in mente rationali

progreditur.

in

*) Pactum quöcjue ex eo redditur

irritum, fi

circa perfonàm, quacum coi

1

À

E. g. .Tu vis contrahere

trahitür, erretur,

fübeft Titius.

cum Cajo, et reapfe

E

Sic enim

confenfus

non eft

n6

vere mutuus :

eoquod Titio te obligare non

velis.

Nifi

tamen Ípecialis ratio e,

g. in ma-

trimonio, adfit, quilibet cenfetu

ne

E. guod cum

u

prae/ente velit concrahere.k

$.

25(38. j

í J

Ü

Cum jam contractus metu

iniquo ex-

jl

tortus fit efficax, per eandem r

ationem ex

noitra

juris et juftitiae definitione eruitur

V ]:e

Pacta effe valida, etü caufa malitiofe

g

con-

IN

272

Tractatus XXIII.

conficta partem alteram ad confenfüm im.

li

pulerit: ét quod multo magis valitura fint,

I

fj innocens error partes ad mutuum con-

&

fenfum induxerit, dummodo talis caufa, vel

le

ratio non per modum conditiones fuerit

r

"

adjecta.

$.

2589.

In omni autem contractu de jure na-

turali,

feu forte civili duntaxat ,

quatuor

et cuivis .pacto

conditiones |fubintelligi ,

ita tamen,

velut copgenitas effe volunt ,

fed ab-

üt hae contracetum non pendentem,

folutum. relinquant j

). Quarum prima elt:

Promitto, fi potero.

oda, (aloo jure et aucto-

E

nerno eni

m poteft juri al-

vitate fuperioris :

terius praejudicium. inferre.

.gua Nifi .ds,

]

cui promü[fo jacta eft , ob

igationem remitiate

u: Si res in eodem flatu perman[erit ,

id eft,

nifi res adeo difficilis reddatur, ut fi id prae-

n pactum mun-

vifum fuitfet, promittens i

quam confenfurus fuiflet. Et quidem tres

h

pr

;iores conditiones omni pacto de jure na-

et

Ter

turae connatas €

B6

facile. adparet ,

n

etiam quartam. ad

idem jus pertineré cer-

ffus ex honefto in

tum eft, Ífi actus. promi

fpccialis

li

turpem mutetur ,

vel denique fi

prt

difficultas

fors emer

fura fpeciatim,

et exe

Et

ler

P

reífüs verbis in conditionem allata. fit.

s talem con

di-

MI0

vl

quï:.i-':m

in aliquibus negotii

1

tionem -tacite,

aut de coón

fuetudine adjici

Sic

e:lm

di

qugndoque folere facile' concelíferim.

Pro-

"Em

Caput Ii[.

273

IUIU

promifio voti ufque ad fpecialem, et;mini-

frt,

Qf

zne praevifam difficultatem non folet ftrin-

gere et e,g. votum jejunandi fpeciali mo-

i.

Dunt

leftiae cedere folet: et debitores non ufque

ad extremam inopiam folvere coguntur.

*) Omnes conventiones füturae alicui conditioni

aligatae usque ad eventum conditionis non

. ftringunt, [íed credftor ex

f

pectare tenetursz

i

licet conditione expleta obli

gationis effectus

ii

(Í

ad tempus initae conventionis retro trahatur,

Ab hac tamen reg

ula excipiuntur conditio-

patm

nes, quae contractu

Ifi

i de jure infunt,

et qua-

les éetiam hae quatuor effe cenfentur ;

de qui-

T

Il

bus in praefenti So agimus. 7id. [. F.

*

n

ff. de

.di

legat, 1. His enim conditionibus non c

bftan-

liil

ufb

übus mox , et fine exfpectatione creditor exi-

gere poteft,

ut promiffor pactum impleat,

j

Sic donationem fimpliciter factam m

il l,

10X prae-

ftare teneris, etfi nefcias ,

an non Princeps

j

h

eam pro fupremo. jure fuo irritam redditurus

fit.

j2

$.

M

ü

2590.

jl

Generatim vero omne pactum pro irrito

^

d

habere ,

quoties res in eum ftatum deve-

j [l

nerit, in Quo pars obligata, nunquam con-

j

fenfiffiet , ego «

iLLA

'l'?"

a

o

lem minime puto.

Sica,

o

. dificultatem annonae ex gravi ratione

m

timens. 100 modios tritici pro familia tua

]dhï

j

pretio non nihil majore emifti; et fi prae-

ter exfpectationem vis maxima. frumenti in-

j

provinciam importetur, ac proin pretio le-

nj

vifümo haberi queat: num ex hoc eventu

(j

]

emtionem refcindere, et relicto apud ven-

y

tinere

ditorem tritico promi

fr

4

^.

,as pecunias .re

pote-

Zom. VH :

.

d

,

274

Tractatus XXIII.

oteris ? Nonne in rebus/ mortalium nihil

ftabile, nihil a perpetua mutatione immune

eft ?

Nonne fic omnia pacta vacillarent,

et inirae conventioni nemo fecure infüfiere

2

poffec

*

Quare dicendum eft, de jure na-

turae pacta fimpliciter , et absque condi-

tione a pacifcentibus conítituta haud irrita

etfi

reddi ,

eae circumfítantiae 'accedant,

quae fi provifae fuiffent, alterutram partem

'

a confenfu abflerruiflent.

i

llae tamen cir

cumftantiae ,

caufae, et negotia ob ipopi-

natam difficultatem irrita reddi

poterunt,

quibus leges humanae, ufus publicus, aut

L1-]

Ípecialis pacifcentium intentio hanc liber-

tatem tribuunt.

Generatim vero fola im-

m

potentia: non item difücultas explei

l

di con-

tractus eundem ditílolvit.

CAPA I IV,

De illa divifiom , qua jus, et proin ipfam

juflitian in legalem, diflributivam , et

commutaticàm p:'zraz'mztw'.

$.

2591.

dves potiffimum

in qualibet : republica

re/pettus confiderari poffunt.

Quia : tamen

$.

2592. Officia non ab üis, quibus; íed ex tiulis

per. quos debeniur , naturam accipiunt : 3deo

$.

2593. Ex definitione juris VlIIva confecutio eft,

H

divifionem j

uftitiae in /epalem , diftributivam

et comnutativam adoptandam non efle.

w

.

2594.

Sed per nonum confectarium etiam illa

)

divifo jufütiae in attribwiricem , et expietri-

cgm rejicitur ; ac denique

!

*

| Caput IV.

275

fibi

$. 2595. -Per Xwww» Juftitia ümpiexu, nullique divi.

lilfe

Wt

ügni obnoxia eíffe 'afferitur.

lvt

$.

2 59I.

t na

Cum in omni communitate dentur tres

0n

refpectus, tres pariter dabuntur obligatio-

Iff

l

nes,

et jura. ^Al

iqua enim Jfinsulae partes

Al

debent Toti , id "'eft: communitati: alia de-

Wsl

bet communitas fingulis civibus: et denique

non pauca /mguli cives /mgulis itidem ci-

vibus praeftare tenentur. lam genus ' juris

IT

primum .vocant legale: alterum diftributi

U u.

m ,

NI

et deniqué zertium commutatioum nominajnt

*(-).

*) Vi primi juris,

quod.etiam generale vocant ,

M*

cives tenentur leges obfervare ,

tributa pen-

j

dere, patriam defendere.

Jus alterum obli-

gat Rectorem Reipublicae ,

ut onera, com.-

moda etc. e. g. Magiftratus

jufte dividat, geo-

meterice tamen , id eft

; hon omnibus aequales

partes e. g. plus meritis majora commoda et

emolumenta , pauciora, iis, quorum merita

W ul7'

i

minora funt. tem divites gravioribus,

parum

vero. habentes facilioribus tributis on

erandi

funt. Denique tertium jus abs omni refpectu

ad conditionem Perfonarum jubet tantum cui-

que tribuere, quantum debetur;

nefcit. jus

jl

hoc aliam proportionem, q

uam Zrihmeticam.

li

Et ex hac ratione hanc folam ad reftitutio-

l

[l

nem, fi laefa fit,. obligare VOI,uflt.

i&

$.

2592.

odv

t

u

Verum, quia natura

]

uris non ab eo »

cui debetur, fed a titulo , ex quo debe-

) 1

tur proficiscitur ;

prout

pridem oftendi,

il

baec divifio ab ARISTO

TELE s. Etbir.

2

inven-

2

ed

fPractalis 'XXIII.

a

inventa parum moralis eft. eraeter'ea, an

G

nexum, quo respublica coaluit, merum pa-

ctum effe vis, quod homines, inter fe ae-

quales couftituerunt ? et tantum quilibet

debet, quantum promifit, eritque hoc jus

2lo

ex pacto nàtum mere i

i

quod tu

com-

mutativuin. Vocas.

Vel vinculum reipubli-

2

«

cae altius et pacto nobilius efle conftituis

et obligatio inde nata pem;itus a juftiuia re-

cedet, eamque fuperans ad aliquod genus

pertinebit.

Idem de obligatione

pietatis

Principis commo

da, , et onera juite diítri-

buendi: vel enim ex pacto commune bo-

pnum curare debet, et fic in partitione ia

cienda vi juris partitii tenetur ad id,

quod

communitati eft optimum: vel aliume fublt-

mis illius officii fontem , et titulum a pa-

li

cto diverfum ítatuis, et mox negotium ex

territorio juftitiae, ad illud pietatis trans-

f

feres.

(i

l

$. - 2593.

|

Quare ex definitione juris $. 2573. 1n-

Ü

ducitur

Ü

VIHIvo:

Tus et juüitiam-non effe in le

galen , diflributivam et conmutativam diftri-

buendam; eoquod fcilicet ex pacto tanquam

fimplici titulo, non poffunt diverfa oflicia

I

oriri: neque folam juítitiam: c

ommutativam ,

1

fed omne officium, fi violatum fit, refti-

l

tutionem exigere * ).

Scilicet prout modo

videtur: modeítius de generali hac reftitu-

en

Caput IF.

271

endi

obli

dl

g't onc, quam alii non agnofcunt

dicam alibi.

n

Lne

*) Si enim omnis obligatio, feu potius ea, . qua

n

ho

obligatio nititur , deqmtas propter fe explen-

da,

et honoranda fit,

quanta magis digna

C

et

COII

erit, ut violata et offenfa velut placetur,

eidem digna fatisfactione illata injuria ab&er-

gatur2 — —

Onia vero homini nibil debe-

us, nifi ex pacto, recto ejusdem facto, feu

ex virtute et beneficio ab ejus beneficentia

Dau

t

accepto:

fola fere circa pactum perfidia, de-

QU

E

bita pro virtute obfervanfm et neglectum grati

UO

li

animi officium $:

2548. et feq.

homini repa-

H

randum eft.

In reuqms cum folius DEI jus

b )

plerumque violetur, etiam plerumque fufficiet;

vera poemtentm offenfum Numen placare.

sJ

YU

$.

2594

l

hi

Et quidem divifionem. juris et juftitiae

"

ni

in' difiríbutioam. et commutativam nofira ae-

j

tate pluïes non probant: quia tamen ob.

fj

fequia alteri delLits quaedam nece[fitatis ,

quae-

,

*

dmn vero o,,zczz magis et 'volvmmr"c fuinit :

D

l/.

ommodat

Q'ï //

ideo cum GROFIO ja-

ftitiam

ZIZEJCIHEU LCETL

et

attvibutricem

divi-

dunt *).

Ego vero, fiquidem fyftemati meo

confulere- velim , ex mea dehmtxonc juris

S. . 2579.

inferre. debeo

l

;Il

[Xso:

Nullum jus ,

atque etiam

inde

jl

nullam juflitiam ad merum arbitrium perti-

j

(l

nere, fed omne officium arcte flringere **

Il

atqi üe ejus partitionem in expletricem et at-

J

[!

tributricem nullam effe

ä'?*vk-)

jl

[

j

*) Juftitia expletrix ea eft, quae jure pexf'ectf) et

[

ea neceffitite debetur; attributrix vero ad li-

j

5585

beta.

2798

Tvactatus | .:NX XITI.

beralem voluntatem pertinere, nullique exa-

ii

ctioni fubdita effe videtur.

fií

$*j Quod aliqua füb levi tantum . culpa ftringant,

n

ljubens admiferim :

quod vero aliqua debean-

tur officio adeo imperfecto ;

ut ea abs omni

naevo omittere liceat;, et tam ad juítitiae ge-

nus fpectent, capere non poffum.

Si enim

praeftare bonum fit: non praeftare non poteft

effe bonum: et proinde erit malum , cnm in-

ter bonum et malum mea opinione medium

non detur.

3He*) Sub juftitia attributrice nihil aliud intelli-

gunt, quam officia pietatis, quae naturae hu-

manáe ex variis rationibus debentur.

Haec

Á

tamen officia fünt folidiffima , non arbitraria,

fed cum perfecta obligatione connexa: a

tia neminem

quae aliquando humana fenten

lenda DEUS,

j

cogit; urget tamen ad eadem exp

qui violata pietatis jura fevere ulcifcetur. Et

quia infuper non ex pacto, fed aliis, diverfis-

que titulis fuam derivant fübítantiam : ad jus

proin pactitium , et ad juftitiam, qualis hic

defcribitur, tanquam fpecies ad genus füum

refpicere non polfunt.

[

$.

2595.

Q

q

Quare jure ftatuitur fequens , et Xms

&

Confecutio: jus, et virtus juftitiae, de qui-

N

bus modo disputamus, funt fimplices , nul-

Á

las fub íe fpecies continentes, et fic nulli

divifioni obnoxiae.

Ex fimplici enim pa-

l

Ccto, non nifi fimplex officium habcri po-

te

fi vero pactum fit, vel effe tibi vi-

ü

deatur compofitum, exurgent quidem plura

officia, feu jura, —' non tamen divería;

|

j

non

quae proin numerum dgntaxat augent

tamen

UEL

l

Caput V.

279

u

tamen fpeciem mutant: ubique 'enim nil

nifi fides data fltinget,' ac proinde ubique

t

Qeln

mera caufa ,^ feq' pegotium fidelitatis fuberit.

Qith

T

CAPVTISy.

&

1l

potef[

JDe divifione luris in reale, et pä;;fonale.*

agl

4

Ym

$. 2596. Jufitiam natura im défectum pietatis in-

venit ;

Ó

ts

i

$.

2597. Cum alias þietas fola hominum indigen-

je ii

tis. fufficeret.

Unde

FEiet

$.

2598. Ex definitione juris $o. 2573. fequitur

Atf y

XIw», etiam occupationem ex pacto vim fuam

Md

'trahere.,

merti

TS,

$.

2509. 'Et XIIm: ne: jüs readle et per[onale ,

quantum ad vinculumi juris inter fe differre.

J

;erü

l

jl

$.. 38596. '

t

l

;]

Occafionem, feu neceffitatem pactorum

j

ex defectu beneficentiae et pietatis recte

petimus,

Cum enim omnia cuique officia ,

quousque id per altiores obligationes licu-

erit, jam aliunde, ante omne pactum, et

X'm

ex mera naturali pietate debeantur: omni-

qül

bus jam per ipfam naturam fatis provifum

n

le

fuiffet; neque egeremus, ut pactis, et ar-

bitrio noftro novis alios officiis nobis ad-

pï

ftringamus. . Nullo inter amicos Dominio

pO

opus eft: neque ipfas corporales operas fibi

v

u

ab aliquo ftipulari cogitur, pro quo, fi in-

digeat, omnem conatum et ftudium fingu-

1

(

lis hgminibus ipfa natura imperavit,

Qui-

4

bus

)d

?8o

Tmctatus*« XXIT. —

bus mire confirmantur, quae alibi, fcilicet

tractat. de virtut. moralib. dicuntur.

7

$.

2597.

Atque haec opinio ingens robur habét

ab exemplo .perfectiffimae focietatis, quae

unquam extitit, fcilicet ab Ecclefia prima

ila Hierofolymis congregata: - Multitudinis

autem credentium erat cor unum, et anima una:

pséc quisquam eorum, quae poffdebat, aliquid

Juum dicebat. —fed erant illis omnia commumia.

ACTOR. VI. 3».

Quorum quidem aliquod

exemplum in religiofis ordinibus omnia com-

munia habentibus fupereft*). Ut adeo per-

fectorum focietas vel ex hoc pactis haud

indegere videatur: et fic noftra haec jufti-

tia, et officium fidelitatis non propter fe,

et neceffario a natura invectum, fed ex ac-

cidenti tantum ratione, et in caínm defr

cientis pietatis velut extra ordinem concef-

:

fum eífe. non abs re cuique in mentem ve-

nire queat;5 cum jam aliunde etiam ex mea^

fententia , omnia. cuique

homini . officia,

quousque illi eadem utilia, et pietati tibi,

aut aliis debitae non erunt advería, adhi-

beri

debeant.

Quae vero altiori , pietati

funt obnoxia, alteri promittere non liceret,

€t proin promitti non poífent, cum nemo

ad omittendam pietatem adílringi queat.

Ut adeo per íola officia pietatis naturae

bumanae íatis confultum foret; fi fcilicet

hï

t.

ea rite a quolibet cxvaIeri contingere

*) Sun

,

Caput. V.

25tr

Titeh

5*) Sunt vero nmnoftra aetate occultae focietates ,

quae omnia dorninia confundere, cunctaque

aequalia reddere, et nativum humani generis

decorem reparare profitentur.

Ego pauca,

et abíciffa in quantum ad

doctrinam, de jure

h

)

fpectant, delibabo.

Divifio bonorum, condi-

que

tionum.diverfitas, feu aliquorum füpet. alios

fIf]à

excellentia . communi confeníu fiatuta ; non

nifi communi confeníu diífolvi poteft,

Al:-

quorum

voluntas contra

mum nil valet.

pactum generaliffi-

Dein quid effe debet, in

corruptiffima

aetate eam vivendi

rationem

itatuere

; Qquae vix in perfectif(imos cadit 2

Scilicet

qu

res hac internecione omnium :

, pau-

ciffimis relictis, finietur ;

nifi miferentis

of

antur,

Dei

per

bengücio ,Vtan.ta mala avert

-

jQU

$. 2598.

yu

Ego huic opinioni

l feæ

P

per omnia adftipu-

lof *s

*

et ex ea ipfa opinione dominia et

[«

d

jure omnia ad originam fuam, id eft, ad

pacta revocare pergo.

Itaque DEUS . om-

Ui

nia condidit pro omnibus

, nullamque rem

B

uni magis,

quam alteri addixit , ea fola

a

lege lata, ut pietas aliis debita fervetur et

[Claï

ne ex rebus a fe conditis ad alios,

quam

jbl

ufus vere utiles adhibeantur:

Vid. tractat.

d

de virtut. moral. c. ultim.

Et quia res

ti

plurimae funt inex!

iaufti ufüs, omnium feu

It

necefüitati , feu cupiditati fufficere non vi-

m

debantur, ideo eas in quosvis partiri, et

eti

fic ex pacto dividere placuit. Atque con-

fit

ventio illa primaeva,

vel faltem apertus,

u

et fenfim, ac

publice introductus confen-

fus eousque fe

extendit, ut portionem fibi

il

adþri-

-

—

202

Tra;tatus XXIIT.

adtributam quisque in alterum transferre,

eique jus fuum cedere poffet: utque infu-

per res nondum inventae deinceps primo

occupanti cederent, ab eisque omnes in

gratiam occupantis abfüinere promitterent.

Quare eadem femper definitio $. 2573. fa-

cit inferre.

Xlmo: etiam occupationem, et orta inde

dominia, atque adeo jus reale , quod vo-

camus pacto füam fübítantiam debere.

*) Supereffe quidem videtur aliqua pactorum

neceffitas, quam non fola impietas induxit.

Scilicet in pari duorum neceífitate, aut ae-

quali utilitate res eadem utrique faepe non

fufficit.

Jam die, abs omni pacto quis ean-

dem ad fuos ufus adhibere queat ?

Petrus

dicet: in pari neceílitate pietas in me fuperat

pietatem alteri debita

m;. Aít idem dicere de-

l

bebit etiam Paulus.

Sed eít facilis refponfio:

res in hoc cafu cedit occupanti, cui dein vim

inferre ex officio pietatis prohibetür.

$.

2599-

j

«

ïam vero

XlImoe: confequi videtur , jus reale et per-

fonale quantum ad officium et vinculum ju-

ris non differre, eoquod utrumque ejus-

dem naturae.et fpeciei titulum feu caufam,

fcilicet pactum prae fe habeat, et omne

officium fit tale, qualis eft titulus, ex quo

ortum fuum duxit. Ut adeo aequalitas ti-

tuli . pro aequalitate officiorum leg

'

ätimum

argumentum fit *).

*) Probe tamen advertend'm , ex mea opinione

in jure reali, et perfonali i

dem viucu um mo-

1ale,

,,Ax

"

Caput VI.

285

frt,

rale, non vero eandem in utroque materiam

contineri.

if

Certüm quippe eft," quod alia vi

QImo

juris perfonalis alteri debeamus: et omnia of.

ficia jurisrealis negantia, ea vero , quae funt

j

juris perfonalis, ajentia effe dicam inferius z

Ts

ubi hanc divifionem folam in explicando jure.

f

privato fequar. Scilicet hoc fit non, ut in- ^

|

telligatur , cujus naturae fit obligatio, haec

enim in omni juftitia, et jure eft eadem ; fed

d

ut fciamus, quidnam debeatur.

Sic fi Petro .

| n

promififüi, te non prohibiturum , quo minus

per fundum tuum tranfire queat; Paulo vero

partem fundi te daturum fpopondifii :

id,

fort

duxi

quod in promiffione vocatur, eft diverfüm :

promiffio vero et juftitia inde refultans eft ,

[ 46

non

iemper ejusdem naturae.

, CA

J

CAPVT «VI.

Jpeïlï

T

De jis rationibus , — quibus vinculum juftitiae

nio:

qm

diffolvitur , quaeque funt caufae a vefti-

tutione vi juris Naturae excüfa;ïxtes.

$.

2600. Vinculum juris eutuo con/cn/u diffolvi per

XllImam confecutionem ex definitione $.2573.

diícitur.

J

| '

2601. Sed idem XIVto infertur, fi res promiffa

J

non amplius im mofira poteflate exiffat.

s

.

2602. Ex XVto: Si eadem per a/fiores leges

I

prohibita efíe incipiat. Denique,

Wi

. 2603. Habetur XVltwm corrollarium, quod jus

:

alterius perfidia ftringere definat.

Ü

ä

[]

2604. Unde facile appatet, doctrinam juftitiae

If

naturalem , facilem ac breviffimam effe 5 quod-

que folae leges humanae eandem in immen-

fam molem excrefcere fecerint.

J

$. 2600.

10

7

as

Tractatus XXIII.

*84

$. 2600.

"'Tametfi arcta fint juftitiae, et fi

äei da.—

tae vincula: non tamen omnino infupera-

bilia funt. -Atque inprimis quia ex mutuo

confenfu fünt nata $. 2573. ex definitione

ibidem ftabilita intelligitur XllIe: quod ea-

dem mutuo pariter confenfu tollantur.

Ut

adeo hic maxime vera fit prima regula ju-

fs

Omnis ves, per quascunque caufas ma[ci-

pur, per easdem . di[Joloitur woh

toäa

Habetur hujus confecutionis clara ratio:

l

*)

moles juftitiae, feu fidelitatis nititur confen-

«

fu; ergo hoc deficiente etiam ea, quae eidem

i

impofita funt , ruere necífe eft.

Y

$.

260I.

5

Cum vero vinculum juris fit obligatio

n

Iu

$. 2573-

et proinde ad mores, et liberta-

V

tem fpectans 5

cumque nihil impoffbile fit

liberum. XIV':e: ex definitione juris eruitur,

et

31L

quod jus ceffet ,

quamprimum res promiffa

[O

Cum

Til

in moflra potefiate * ) exiffere.. defmi

l

utique evidens fit, ad impoffibile neminem

Y

teneri: idque non tantum, fi res ante pa-

ctum in facultate nofltra non fit $.2575.

fed etiam, fi ex intervallo et poft contra-

ctum impofüibilis effe incipiat.

e noftra non fit:

l

*) Puta, fi fimpliciter in poteftat

fi enim difficiliima tantum,

et prout loqui-

mur, moraliter impoffibilis evadat, quantum

ex jute naturae firmit

as pacti non emollitur.

ti moleftia tributa hofti-

Sic Gentes cum ingen

lecta certae victo-

bus promiífa folvunt, mneg

riae

a

Cabut VI

285

riae fpe, et cum ingenti periculo fccuturae

deinceps cladis-inducias fervant.

In negotiis

fU

tamen prívatis maxima moleítia ex communi

x

doctrina et ufü, ac proin ex tacito confenfu

J

vim pacti mitig:

ire folet :

et alibi etiam ego

L0Nf

moralem zuzrwf/f ülitatem inter caufas a reftitu-

tione liberantes recenfebo, utpote quam etiam

[aü

(

ipfa tribunalia probant, $: 2589.

u ]L

$.

26502,

Quia infuper. honeftas rei, feu potius

operae prom;ífae aeque, ac ejusdem polli-

od

bilitas ad vim pacti eft neceffaria ; pactum

fj len

det

et pacti effectus ,. feu juris ceffare neceffe

eit. $. 2575.

quam primum id,

quod Ípo-

pondifti, imiquum effcitur: nihil enim ma-

gis implicat,

quam ut jus, et juftitia ad

injuriam, et iniquitatem impellere dicatur

t

(f

Et

Guia -alterius

cujusaam

jus

antiquius

nn

en

violare iniquum eft

nemo poteft ex pa-

HI

cto obítringi,'quod cum jure, imo pietate

Iu

j

alteri debita pugnat

Quare per corrolla-

vu D

f

rium XVt*m: habetur, vim pacti ceffare,

quam primum id

quod promiffüm fuit,

J

iniquuim ,

aut impium effüicitur :

ut adeo

p

H

1

perfpicuum reddatur

fuperiores e. g. Re-

ctores reipublicae , imo quemvis etiam pri-

"

vatum poíle driï'olvcre, et irritare pactio-

fb

nes contra otficium fibi debitum factas *).

gm

*) Ubi tamen probe explicandum officium debi.

u

ium, non merum damnum: nam contra damna

non vero contra

urv

iniqua duntaxat, et impia:

li

alia excipere poffumus.

Sic fi Gens vicina

[

cum alia negotiationes inftituat,

portum ma-

j

ritinum fibi opportunum aedlficet, nos defu-

per

as

186

Tractatus )[XTLL

per conqueri, aut bellum movere, vel con-

ventiones cum illa natione confütutas refcin-

dere non poffumus, etíi publica negotiatione

Q

defcrefcente infignia inde in mnos damna re-

dundent. Et quidem prima haec conditio ad

requiritur

praefens negotium requifita eft:

infuper a/ia, fcilicet ut pactum cum altero

initüm non tantum fit contra officium nobis

debitum ; fed ut infuper etiam damnum, et

Í

tale damnum inferat ,

ut pietas alteri debita

ex circumítantiis negotii pietatem nobis debi-

:

tam non vincat.

Sic Pater non poteft irritare

promiffionem filii, qua alteri aliquod obfe-

q

uium fpopondit, quod Patri aut familiae pa-

Ü

rum duntaxat obeft,

alteri autem . plurimum

Q

rodeiffet, — —

Utraque haec conditio ad

j

irritanda diverfimode nihilo-

l

promiiï'a aliena

minus requiritur :

nam ex defectu primae

Is

frufüra et fine elfectu quis contradicit ,

id

eít: nequidem poteft illud diffolvere; ex de-

ü

fectu alterius quidem fimpliciter, fed non

absque peccato po

teft conventionem aliorum

tollere. Seu, quod idem efít, fi alierius con-

!

tractus nullum , quod nobis competit , debi-

l

tum laedit: illius pactionis reíciflio a nobis

1]

tentanda erit irrita: fi vero debitum aliquod

TI)

fed ,

quod ex pietate

nofirum aggrediatur,

in alios negligere tenemur ;

tunc illius pacti

Et

diffolutio efficax quidem , fed impia erit,

fane wmera pietas privata vix attenditur, eo-

'e ad pietatem. communem

quod fidem fervat

tantopere faciat.

Sic forte filius pretium ali-

t, quod longe

quod cuidam liberaliter promifi

rectius patri fuo impendiflet.

Hoc pacto fi-

illud diffol-

lius plane tenebitur, neque ad

vendum pietas filiais fufficiat.

Quod vero

llere queat, inde

pater filiorum contractus to

eft, quod patresfamilias

filios fuos nedum ti-

*

nculo juris per le-

tulo pietatis , fed etiam vi

ges romanas obftrictos habeant.

$. 2603-

Caput VI.

287

| tl

$.

2603.

«

Denique nemo fe ftrin

aüone

gere cenfetur,

W

nifi etiam alter confentiat,,

et omne pa-

ii al

1

E

ctum eft confenfus duorum ,

aut plurium

i

T

$:.2577.

ideo ceffante alterius c

onfenfu ,

alten

1005

ceffat pactum , et etiam prior,

fi velit, li-

beratur ;

fic enim pactum mutuo jam con-

n d

nl

41

fenfu tollitur.

Si vero pars prior nolit a

; Qul

conventione difcedere : tunc uterque tene.

j

^

tur, eoquod ficut hoc vinculum non nifi

| dii

je p

mutuo confenfu induci, fic iterum non nifi

utriusque voluntate tolli poteft.

Imo ne

du

o l

quidem poteft intelligi obligatio, a qua ob-

n

ligatus pro arbitrio difcedere

re tandem

queat. Qua-

prnt

:

i, ^

i L;S*

XV]** ex toties commemorata defini-

tione $. 2573. recte docere mihi videor

j m

?

jiorut

pacta, jusque. pro innocente ex perfidi .a

l-

I a

terius diffolvi *); ita tamen, ut fideli dun-

d

taxat ex aliena perfidia. libertas acc

reífcat ;

| uobii

iniquus vero ex íüa iniquitate ni

hil. com-

j

modi al

tero invito capere pofíliit ** ),

pe

| Päïul

*) Forte hae longae deductionis amba

ges non

placebunt, et aliquis brevius dicet :

e

et;quod femper idem eft,

injufto,

perfido contractus

une

"

focio, fidem et jus neg

are eft legitima poena,

) V

et quoddam .vindictae

genus ab ipfa matura

per fenfum intimum . dic

tatum,

m

o !

9*) Et licet in alio negotio perfidiam commife.

ä

if

rit e. g. rem tuam deftruendo,

pecuniam ex

qe

mutuo' debitam non.folvendo :

Tu tamen,

i

quantum ex jure naturali,

n U

ex quo eidem certam

a pacto liberaris ,

emtionis debes.

pecuniam titulo e.

ge

1

in tali en

im cafü pro homi-

nibus

0y

288

Tractatus . X XIIT.

nibus extra civitatem conftütutis datur Juftum

u

bellum ,

in.quo iniquum adverfarium occi.

p

dere, et multo magis jure fuo fraudare per-

fti

mitlfum eft.

j

foi

$.

2604.

Et hisce juftitiae'feu fidelitatis doctrina,

quantum 6a ex jure naturae obtinet , jam

quoad praecipua capita abfoluta efl. Scili-

loc

cet in di$, quae in poteflate tua, et a

D2 d

ibus

altioribus permiffa funt , ferva fidem: feu quod

idem ift: fac, quae altero confentiente ípo-

pondifti, quousque per vires, et leges po-

teris.

Ut proinde ex pacto nati juris, *et

totius naturalis juftitiae, quousque'ad prae-

fentem tractationem fpectat, difciplina bre-

viffima fit, et facillima.

Atque haec fola

a natura docemur; reliqua,

et- totus

ille

juris et juftitiae apparatus, et ftrepitus non

vim pactorum et juftitiae indolem docet,

fed tantum tradit, quae pacta inita, quae

ab hominibus vel legibus conftituta, qui-

bus norminibus ea infignita, quibus modis

et conditionibus: veftita, quae demum pro-

batà vel reprobata fuerint.

Ut proin reli-

qua potius ad quaeftionem facti, et hifto-

riam, quam ftrictam fcientiam fpectent: eo-

quod leges et conventiones ab humano ar-

bitrio defcendentes , actusque vere liberi

nullum ante fe neceífarium principium, fed

rationem fuam, utique maxime contingen-

tem, mereque fortuitam in liberrima. vo-

Itaque ex

äugcatc hominum inveniant *).

ordi-

P p

-

Caput VI.

289

qutum

: ördine & 0

üantum licet

» enDarrandum, quae

1 (f

potifimum pacta

L

publica et privata 3. con-

ftitutiones item ,

et praece

cuerit,

forum. arbitrio pla

pta edere diyer-

*) Neque pactorutm, jurís

gentiuf, aut publicas

FLU 3;

rum legum di

gnitati pe

r hoc quidquam detra-

hitut

* Cum etiam jus

divinum arbitrarium ad

] l

j

claffem contin

Ui

atur.

gentium et in feriem factorum

fe referri pati

Scilicet pacta et datam

aliquando fidem ferv

j

tura inius clamat :

andam efle, ratio et na«

Il [:'

fidem a te ali

cui datam ,

e1

j

vel pactum aliquod

a te conftitu

tum fuiffe ,

ex tüud, vel alterius

relatione ,

T

et notitia ex

ope fenfüum

Q

thihi eft,

rgfn,/a'*cus advenient

eitdifcendupa

)d

;

c

GNXH'

(004

"

(ui

J

(

moth

pFO

rel

hilto

e0

Q

lib

nell

VOI

g

T.

qu

T 0ttt. IrfII.

TRA..

tf

(etr

TRACTATYS XXIV.

D

tui

DE LEGXBUS.'

det

ic jam .de. legibus humanis agiïnus, quas

H

civitate facra divinitus ,

vel civitate

tan

politica pacto civium

conítituta , Rectores

Tnu

Unde haec caufa in-

humani condiderunt.

fiq.

tellectu facilis memoriam magis, quam ra-

In

tionem exercet:

eoquod hic id.duntaxat

u

aut quomodo legislatores

Ler]

quaeratur; quid,

humani praecipue voluerint.

Non enim hic

TniQu

agitur de prima , et aeterna illa lege, quam,

Tiqu

u

rout loquitur S. Auguftinus ,. intimo vifu

mentis afpicimus , quae rei moralis primum

Uer

la«

principium

, ac totius aedificii fundamentum

efl, fed agimus de iis legi

bus, quas ho-

null

mines fapientes ex aeterna illa fibi deriva-

Con

li

[q

runt, et ad quam tanquam primam nor-

mam ii, qui praefünt, fua praecepta con-

t

R

diderunt ,

recte, maleve ftatuentes , prout

CC

fingulis caufis jullioni-

f

d

primam legem pro

vel non affecuti fue-

bus fuis affecuti ;

b

S VO*

Clþla

runt. Solent vero leges has humana

.

.

in fe-

care arbitrarias , ineptiffime fcilicet

-

HOn |

rendis enim legibus libe

rum legislatoris ar-

CXCR

bitrium locum non habet ,

fed fola fapien-

tia ,

et intemeratum juftitiae feu. legis ae-

Wfro

ternae ftudium circa condendas

leges totum

AU

Si omnibus rite expenfis lex ae-

terna

def?nit.

*

Traciatur' XXIF,

terna legem aliquam pofc

at, tunc ea, fi

quí-

dem fieri queat, ferenda

eft T ü:

lex aeter-

na tale ftatutum non' pet

at, tunc illud fta-

tui ne quidem poteft,

Leges porro facras à

et civiles uno eo.

, QUi

demque .tractatu explica

It

i

mus ,

idque non

tantum ex eo,

st

mutuo imitentur

?

quod diverfae hae leges fe

fed etiam ideo,

quod,

yi i

fiquidem fapienter,

jufteq

am n

in idem femper

ue fint conditae,

recidant.

Cum

enim

ltl

jnta

fingulis cafibus omni

atore

4.per legem . Dei ae.

ternam fint. definita,

Bt.ex

eadem.fint ve]

n liC

iniqua , cumque nil.ni

fi juftum praecipi, et

ljl'cl'xlï?q

iniqgum prohiberi qu

eat, utraque poteftas

) Vi

in iisdem . circumftant

iis no

n nifi, idem fta-

yimuj

tuere poterit, omni

collifione füblata.

Si

sentl

haec regula invicte t

eneretur

ab omnibus 4

j

nulla unquam inter , utr

jetit

controverfia oriretur.

àmque poteftatem

1

Si vero pars alter-

| ny

utra vel juft

V

im nefciat ,

vel non ve]

T

it,

tunc dabitur equidem co

lifio ,

fed ex de.

»

fectu praecipieftis ,

J

Don vero ex vitio re-

jit

8ulae praejudicium in

ferre non poteft, aliag

B

enim corruerent omn

es regulae, omnia prin.

j "

cipia, eoquod non

datur principium . quod

n

non multorum ca

excedat.

$1

ptum, aut ?H'ectum faepe

;1916"

Diutiffimae meditationis materi

am hic mi.

j *

niffro, quam etfi a me p

enius digeftam ex

ottu

(

amicomm confi

lio pubricam reddfere nolui,

cattà

T 2

295

Tractatus XXI V.

110

CAPVT L

Qu

De origine Legum . cioilium.

fubcogats

&. 2605. , Cu

m etia

m deficienti pietati

iuftitla a

d coercendos iniquos

non fufficeret ,

contra hos

Til

fü

fed belluas magis

$. 2606. Utpote non homines ,

pl

6. 2607.

lufta tandem vis paratur. Ex quo dein

imo quidem focietatem , et

y

$. 26

og. Hominibus pr

ftituere neceffitas , er pert-

t

mox civitatem con

culum ipfum perfuáfit.

Il

eft

hi

$. 2609. Forma, qua tantum corpus regeretur,

triplex ,

tür

bd]

$. 2610. Iure ferendi

leges neceffario monita,

Unde

&

iTa;rio mi-

fbl

&.261r. Legum generalem notitiam nece

nifrat Theologia noftra.

T

IX

$.

2605.

C

Naturae humanae neceffitatib

us per om-

lem pieta-

Q |

nia confultum fuiffe

P

t per natura

homi

ües hujus virtutis OBE

tem, fiquidem

cia conftanter explerent $.

2596. Quia ve-

quam ftudio ae-

t

ro faepiffime fenfu magis,

provida

natura pacta, et

qi

quitatis ducimur ,

uftitiae et

fidelitatis vin-

ex pactis natüm j

M

culum ad homines in O

fficio- continendos$

ne aroitrata,

haec demum

invenit, fapientifii

laturos eífe

vincula patienter ,

et modefte

fenfu fabri

ti

homines,

utpote quae mutuo

cata fponte,

et fuo*arbitrio induerunt.

Et

hü

lex maxime tolerabi-

fi haec conventionis

uam

lis liberis mentibus effe debet, quotþ q

non

293

non a natura congenitam patiuntur, fed

quam fua voluntate ipfaemet fibi tulerunt, .

Q

$.. 2606.

/

ga*:

f

Verum nec fic bono ordini, et: homi-

num faluti

confultum erat.

Nam perfidi

n

fua pacta infringere, et datam fidem tur-

I

g

piter deftituere ífolent, 'nec. pietati, nec

, n

juftitiae reverentiam habentes.

Quare na-

e' te[

tura nihil jam reliqui habens, eos, qui nec

naturalem , nec propriam, et fic plane nul-

el

j fi

lam regulam fequuntur , neceffario quan-

tum ad rationes morales ad conditionem

mon^

belluarum detrufit, ut, qui homines iniqui,

aeque ac belluae, nulla jam ratione, fed

furo

folo impetu compefcuntur. Et quoniam

nulo jam titulo induci poífunt, ut nocere

non velint, ipfa tandem violentia ita coar-

ctentur ,

qu

ut noceret fallem non queant.

u

Quare

-

p

h

$

ltss !

2607.

Poft neglectam jam pietatem , et viola-

j

"L

tam infuper juftitiam :de jure naturae fe-

quitur.jufja "vis ,

quae nobis füb nomine

K

M

fjj J

belli venit *). Scilicét. beftias has ,

quas

jpe"

nulla jam aequitatis ratio movet, arma de-

(e

mum fuübmoveant: cum natura quidem ho-

J

o

mines fint; quantum éx voluntate, et mo-

15

ribus fuis belluarum loco haberi ab. ipfa

z

natura jubentur **).

1

|

*5 Hic forte eos ratio fefellit , qui officia huma-

)lefa

benefi-

Y ql13

nitatis, et arbitrarifxï prout putant,

"

3

centlae,

rE

294

Tractatus XXIV.

centiae, id.eft, . genus þietatïs ad officia im.

(

perfecta, ad quae nemo cogi queat, referunt,

fe

ea vero, qua ex juftitia debentur, perfectá

et coactionem admittentia effe volunt. Nam

fü

obligationes pietatis coactionum, feu vim for-

fitan non éxigunt, aut forían, ne quidem ad-

e

mittunt ; eoquod poft negatam nobis pieta.

0

fem plerumque ope pactorum et yi juris nos

[o

bis confülete poflimüs: poft contextum . vero

officium juftitiae. jam mnullum füperef aliud

(

"iorale auxilium ; 'unde illud phyficum a vi,

X

etimpetu veniens inciffit, JAttamen quantum

ad . efficaciam moralem prae vinculo juftitiae

pt

(

ex arbitraria, et contingente voluntate Orto,

ilud pietatis officium longe antiquius, ma-

Ta|

pha

-gis neceffarium, non ex actu voluntatis, fed

ex"ipfius naturae humanae dignitate natum,

i

et-fic longe nobilius, magisque perfectum elt,

U

**) Atque hic tandem incipit IUS illud, fi ita

MU

voca velis, HOBBESTANUM :

Tantum ha.

bes. jurium , quautum habes virium, Sed etiam

in hoc cafuü non nifi tunc crüdele hoc jus

Violentide obtinet, quando jus pietatis et ju-

Dum ve-

juftitiae praevie nobis fuffragatur.

ro HOBBESIUS initium omnis juris in vi,

et impetu cohítituit, omnem juris et hone-

ftatis notiotiem. in nobis deleré, nosque folis

fere- dentibu$ , et unguibus a. belluis difcer-

nens:;. omnem juftitiam , atque ipfam humanft.

Tie

tatem hominibus abrogare homo impius, at.

que ad dedecus naturae humanae natus, pa-

Ti

n

i"?",p'erüdia , ac itnpietate conatur.

iT

2608.

$.

t

hi

Quia tamen vis anceps remedium, et

de

parti meliori quandoque magis, quam parti

Vi

iniquae noxia eft: ideo pro tuenda jufta

cauia

* li

: Caput L

295

4 Iff

al

Wif

caufa

focios

adícifcere

pluresquae. recte

x

fentientes in idem foedus jungere neceffe

u

fuit : et.fic quidem focietas, nondum'ta-

I

o

men vera civitas habebatur *). Cum vero

d

Ple«

etiam in hac arcta aeque ac in ampliffima

$ 00

omnium hominum focietate quidam in alios

VeO

focios iniqui , ^ et in fervandis focietatis

du

AT

conditionibus parum fideles darentur , . et

infinitas difcordias excitari contingeret: ideo

poteftatem circa-lites judicandi , iniquos

coércendi, denique commune bonum omni

j

ratione curandi, alicui concedere fingulis

7

:'1

placuit.

Et fic jam non fimplex, 'et ex

z

aequalibus membris compofita focietas, fed

n d

ex inaequalibus, id eft,. ex praecipientibus

p

conítituta civitas prodiit.

p

**) Sic etiam, noftra aetate nemo dicet, . quod

etun

duae e. c

$5*

C 15

liberae. gentes, aut duo fümmi

«

Principes eandem civitatem forment, fi^unus

alteri focius belli, aut defenfionis

accedat.

j f

t V

Per hoc duo focii, non düo cives efficiuntur.

l

Qit

$.

2609.

! iC )

jceh

Hanc vero amplam adco et maximi mo-

j n

menti poteítatem aliqui toti.populo . com-

df

FJ

miferunt: ubi dein finguli jam obedientes:

.

omnes veroó, aut certe

najor. corum pars

imperantes funt.

Hancque. regiminis. for-

mam D

l.

Ej

MOCRATIAM vocant *). . Alicü-

bi eadem regnandi facultas ad. praecipuos

ef

H

de populo delata fuit; ut talis exinde ci-

J«

vitas ARISTOCRATIA diceretur.

u

Et de-

' nique frequentiffime fumma rerüm in unum

g!«

2 a

conge-

!

296

Jvactaius XXI V.w

congefta et tale imperium MONARCHIAE

f

T

VE

nomine infignitum fuit.

*) Mirum in modum de hac forma regiminis

K

laetantur, eamque aureae libertatis pretiofo

titulo exornant, ultimis periculis, et calami.

tatibus eandem aucupantes.

Et forte verum

id erit; unum tamen intellectu difficile eít;

cum communia on

era, leges, judicia et cae-

tera &c.

ubique

ferenda fint, fi rempubli-

cam falvam eífle velimus; quid demum inter-

eíft, an ea ab uno, vel pluribus imponantur $

Num ea vincüla reapfe leviora funt, ad quae

cudenda manum admovere etiam tibi concef-

fum fuit ?

$. 2610.

Cum autem tanta multitudo ad eundem

j

communis felicitatis finem dirigi nequeat,

prompte

nif imperantis voluntatem finguli

féequi teneantur; ideo fümmam poteftatem

alicubi collocando fmgulo feu populo, feu

fenatui, feu principi obedire fpoponderunt:

atque fic is, quiscunque dein rempublicam

gerens omnibus imperandi, atque leges fe-

rendi.facultatern obtinuit, ut adeo hac jam

ratone origo legum intelliggtur.

2611.

$.

.Atque ex tota imperantis poteftate fo-

las leges, easque gencratim tantum, necet-

fario tamen fpectandas fibi fummit Theo-

logia noftra,

Cum enim hae à politica po-

en-

teítate conditae lepes vere, et in confci

jtia

tia firingants easque ex civili juris prude:

ciri

L

Caput l.

297

u

fciri facefdo'ti' plerumque non 'detür, eas

vel fic, et ex Theologia hac morali difce-

vi

f&l

re debet, 'niü frequentiffime errare velit.

Yi

CAPVT Il.

Veruti

: eli

(

De Natura legum.þ

pl

26:2. [us omne vel publicum, vel privatum e&

us

TU

;

2613, Prius tamen illud non ex pacto, fed pro.

xime ex decreto quodam divino petunt aliqui,

i i

,'Oncïï'

2614. .Ejusdem dignitati, non item amplitudi.

ni per hoc confuülentes : fed

2615. Rectiffime illud ex

juüitia , et comlmuni

pietate componitur,

vt

2616. Ex quibus

*

etiam indoles legqm humgn:-

i

rum intelligitur: quae

261:7. Vim etiam in confcientia quam maxime

yupt

obtinent ;

ïat?m

i

ä

2618. Et in fcti

viduntur,

pt:as ; 8c non fcriptas recte "di.

'ü

jcam

$: 2512.

)Sf'

Omne jus ex pacto nafcitur $. 9573.

Jam

cumque aliqua pacta homines ad commu.

nem, et pubicam felicitatem, alia vero ad

jrivata emolumenta conftituant : etiam ge-.

f

nus juris in publicum, et privatum dividunt.

lus publicum, et eminens confifit, feu po-

a

]et

tius producitur per. illa pacta, de quibus

a $.2608. agitur: maxime vero jus illud

'PO'

je

confiftit in illa poteftáte 'regnatrice , qua

ll

civitas. componitur, quaeque magno huic

(

COI-

Tradtatus XXTI'.

20$

corpori pro anima eft, quam denique vita-

lem ilum. fpiritum ,

quem tot millia tra«

hunt, recte vocaveris.

$.

26185.

Sed cum nobile hoc, et excelfum vin-

culum ,

et. tantae

navis validiffimus . clà-

vus de genere moralium, et ad claffem of-

ficiorum fpectans negotium fit; merito quae-

ritur, ad quam virtutem referri debeat,

aut quam naturam fibi obtineat.' ltaque

aliqui arbitrantur, cum homines mero con-

cc Ó CMNEAO NE. Ip P EM GR RAUC s

fenfus et arbitrio, in focietatem, et mox

$9 2608., merum

«

in civitatem coiverint ,

——À

£

hic pactum, et fidem verfari, totam cauf-

H

fam ad juftitiam pertinere.

Quid enim ex

mutua voluntate, feu pacto, atque ex fide

&

Y

data aliud, quam juftitia, et fidelitas orie-

non

tur? Alii vero aliquod jus Divinum,

Ü

quidem ad gratiam, ad liberum tamen DEI

decrétum fpectans ftatuunt , ita ut confen-

d

fus fingulorum fupremum

n

jus vel in popu-

I

lum, vel ad Magnates, vel denique ad üni-

p

cum Principem conferentium ft mera con-

ditio, qua -data dein DEUS ipfe tanquam

*

providus naturae RECTOR fpeciale

jus re-

d

genti conferat,

quodein jure tanquam vin-

cülo divinitus dato respublica. contineatur

T)

Í

wáxta illud, ad Roman. XII

*

L]

[*

L enüm

auiem

pote[Las j

díi-a.DEO ;' qute

.;*E/nt . 4

(

4f

D!." ) ordinatae funt,

l!,r.?(;l.!!

qui T6|

1]

J

Lov

;

po

|

2

l

i ejï. ü

[

, DEI & dinationi refiftit.

$. 2614.

Caput . Il.

299

(

$.

2614.

If

Atqüe hi dig

nitati Domïinantis::poteüa-

tis, nobilem adeo originem eidem afferen-

do, ille confülunt : ejus tamen efficaciam ,

et latitudinem non. fatis. definiunt.

Quan-

J

fj«

tam enim facul

tatem , et quam.amplum jus

Ü

d.

ei, qui Rempublicam gerit, DEUS co

T.

re voluerit ;

n f&r-v

hoc-'utpote a Divinó àrbi-

Its

trio.. pendens non

nifi corjectándo

af-

d

ferent: praecipue cum palam ; .ét. multoties

appareat ,

poteflatem regendi ih ^ diverfis

p

201

gentibus diverfam ; " et'- modo ampliorem,

i

modo vero arctiorem Éexiftere; -Solum au-

M

tem pactum ,

uod prior fententia vult,

u

fupremae huic p

oteftati tanquam fundamen-

)d

tum fubfítruere non tantum dignitati j -fed

[

etiam efficacitati ejusdem derogare videtur:

nemo.enim facile fej fiaque omnia in.alio-

J

)9l

rum utilitatem. impendere voluerit.

ut videtur, falva pietate fi

ji

bi debita ne qui-

fet

dem potuerit.

Rector auté

m quandoque

u

difficilia, et maxime ardua p

raecipere non,

raro debet, e. g. ut miles cum certo. vitáe

ID

Ql

periculo ftationém fuam tueatur.

Ubi jam

qua

aegre intelligitur ,

ratione: quis 'pro

[ï

;

aliena falute mori fpond

eré potuerit..

11

$.

2615.

tüf

!tl

'Ifaque res fequentem in modüm expli-

[

canda mihi videtur. Primigenium illud rei-

01

publicae pactum, quodque in jüre romano

levem regiam VQC&DC, eft five caufa, five

con-

*I

A'U" *

-

$06

Tractatus. XXI "P

conditío, prout volueris, certe menf(ura,

ad quam. poteítas regnatrix modo amplior,

nunc vero refítricta magis apud aliquem,

Cum vero communi,

vel plures exiftit.

ac publicae faluti deftinata fit, eamque pro

fine habeat, communis haec tot hominum

íalus res. maximi momenti effe incipit. Cu-

juslibet-enim hominis natura nobDilis admo-

dum , et omnibus quodammodo,ofüciis,

ac maxima pietate eft.digna, ut proin publi-

ca et communis pietas adeo excrefcat , aC

velut toties multiplicetur, quot capita, feu

homines ea civitas complectitur.

]am pie.

ac for.

tas fibi ipfi debita major equidem,

tior eít, fi cum pietate alteri, vel forte

etiam pluribus debita componatur : eadem

nihilominus pietas propria, minor tamen

effe incipit, fi eum falute plurium, aut fal-

tem plurimorum pugnet . Menti enim rectae,

et folius aequitatis ftudiofae fatius. effe de-

bet, omnes potius, quam fe folam falvam

eíffe *). Ut adeo hic fpecialis pietas, quame

humana meretur,

RD r

que plurimorum natura

nafcatur: t fic quod crat in qua

eftione ,

s juftitiae,

- fed

poteítas regnandi non foliu

H

etiam pietatis naturam parti

cipat ,. virtutis

nE r 22 d

moralis duas fupremas fpecies focietas com-

plectitur, et ex duplici debendi titulo, ve-

lut bina radice, vim duplicem trahit **).

i adeo íui ipfius ad publicam

. *) Neque liberal

plurimorum

utilitatem confecratione pietati

propriae quidquam detrahitur ;

fi generatim,

.et ipfum

et tempus kconüituti hujus ,pagti ,

f

nego-

ä*

*

Caput II.

201

ifi

negotlum expendamus.

Licet enim magna

hac conventione Ííe quisque plurimis et ad

jit

valde ardua obligaret, attamen viciífim pluri-

It

ii

mos, et ad aeque difficilia fibi adítrictos ob-

j

i

T

tinebat. In ipfo, tamen uíu utique votis om-

nibus exoptandum foret, "t publica onera,

37

Iuf

et favores, quantum licet, áequilfime divide-

(l

rentur: et non aliqui medullam reipublieae

comederent, reliquis vero nil niíi aerumnas

(f

3

ex füa civitate capientibus $. 2567.

il

**) Probe tamen adverte, me hic de natura et

uhh'

efficacia legumn civilium agere: aliud enim de

legibus facris: bae enim non ex pacto, fed

n

ex ea jurisdictione defcendunt, et naturam

pie

fuam fortiuntur, quam jurisdictionem CHRI.

STUS fanguine fuo promeritus, in Miniftrog

fot.

fuos divería menfura difpenfavit.

Ut adeo fa.

[ont

crae leges tota vim, et indolem füam ex ip.-

T

fa gratia petant, totius natur

ae ambitum fua

?

j

dignitate ifuperantes.

1

l

2616.

$.

Lme;

(*

Si hac jain ratione poteftatis . regnatri-

ïN

n

cis, etfi profanae genuina, et excelfa in-

doles folide intelligitur: facile etiam earum

[u&m'

AUf

quae ab hac auctoritate defcendunt, legum

natura explicatur.

m

Neque enim iftae a fua

fe

cauffa diverfam,

aut degenerem naturam

Qu

)

habere poffunt.

Scilicet trahunt ab ea vim

pietatis, et juítitiae, ut a Deo delictum

n

r

e. g. furtum ex eo deterius evadat, fi etidm

lege politica prohibitum fit, quam (i nvlla

lege humana defüper eiiftente foli juri na-

J

(m

(

i

turae adverfaretur. Et haec malitia reapfe

MAT

duplex omni peccato legi humanae contra-

ju

ro

(

302

Tractalus XXIV.

d

rio commünis , femgbrque eadem eít: ipfa

üt

tamen delicta praeceptis ac decretis publi.

fci

cis interdicta/ praeter Communes has, et

de

mox commemoratas malitias infuper diver-

fam atque ad varias

fpecies pertinentem

m

iniquitatem invoivurt pro diverfitate/ratio-

h:

num,

ex quibus talis conftituta eft.

i cen

C

e.g. edictum aliquod periculofa arma de-

q

ferre vetans, et aliud diverfi fexus conven-

u

ticula prohibens forte promulgatur. lam qui

e

prius violat, contra reverenrtiam vitae huma-

C

naé debitam peccat: qui vero políterius trans-

pie

greditur, in cultu caítitatis deficit, eoquod

Q9

haec duo officia diverfarum legum juítae,

T

fed diveríae caufae extiterint , prout alibi

Id

jam dictum fuit.

$.

2617.

/

Ex quibus jam nihil verius effe poteft,

DiC

quam conftitutiones etiam humanas tantum,

(

et a profana licet poteftate conditas .ve-

Ia

ram, et im con[cientia , ac aliquam faltem,

fer

plerumque ante omnem fententiam

aut ju-

Id quod

pu

dicium //ringentem vim obtinere.

l

APOSTOL. ad Roman. XIIL:5. et feq. do-

W

Cei

ldeo mece[ftate fubditi eflote, mon folum

qdi

fropter iram, fed etiam propter CONSCIEN-

TIAM : ideo enim et tributa praeflatis : ..Mi-

niflri enim IDEI funt, in boc ipfum fervien-

les &c. — — —— Et quia propter imrmen-

fitatem legum, et in diverfis civitatibus in-

credibilem ^ earundem diverfitatem — omnes

dií-

- 'Caput Il.

393

difcere , aut defcribere in'hüman*am facul-

ol

IU

tatem plane non cadit: hae tamen in con-

:

fcientia nihilofecius vim obtinent: is, qui

de rebus confcientiae judicare debet, ge-

(l

Jl

neralem faltem, omnibusque legibus com-

munem doctrinam comparare .fibi . necefTe

fdi

habet. Licet vero vim poteftatis législatri-

1

!

cis, atque nativam legum conditionem, at-

que eas earundem dotes, quas ex jure na-

n

l

turae hauriunt, mox explicaverim $. 2515.

et feq. fingularum .exiftentiam , fenfum, et

Id

;

circumftantias, utpote quae omnia praeci-

Tl

pientis arbitrio: dependent, difficulter adeo

üod

docemus, ut haec omnia non ta

m.legiti-

j

ma inftitutione oftendere, quam fingula fub-

ali

inde, et abs ordinle recenfere liceat.

$.

2618.

Inprimis lex generatim in Jcriptam et

j

non fvriptam, fÍeu eam, quae moribus in-

'ülm,

troducitur , neceffario dividenda efts-r'et

V

mox utriusque definitio rerum ad legem

(2

generatim pertinentium aliquod féu. princi-

»,

pium , feu compendium miniftrabit; ex quo

qdod

fi non neceflaria confecutione, faltem non

(

incongrua connexione

yjutt

Lpl;—:ra.vque capita de-

duci poterunt.

N

M

CAPVÍ .Hi,

J

J

. De materia. legum ,. feu de dis, qziae prae-

j

cipienda | funt.

l

$. 2619. . Lex humana eft recta agendorum regula

yes

jj

fubditae communitati cïelnuntia'ta, qua publica

pote-

Tractatus XXIV.

304

poteftas eandem cotmmmunitatem ad aliquid fa-

ciendum , vel omittendum perpetuo obligare

vult.

Unde jam

$.

2620.

Sequitur Imo, nil contra jus naturale, aut

divinum praecipi pofle: lldo non effe in ar-

bitrio Legislatoris legem ferre, vel non fer-

re

attamen llltio

$.

2621. ludicium de neceffitate legum non effe

&

in arbitrio fubditi populi.

lia

s.

2622. ltem ]1Vto, leges hnihilominus nom nifi

ad publicam utilitatem tendere polfe, ita

LÀ

h

2623. Ut Vto utilitas legum earum difficulta-

tem fuperet,

i

lo

t

$.

2619.

N

Legis fcriptae jam fequentem definitio-

nem ftatuo:

Lex efl recta agendorum regula

l

J

fubditae communitati *) denwntiata . qua publi-

C

cà poteflas eandem communitatem ad aliqui

le

faciendutn , — vel omittendum — perpetuo — obligare

vult.

V

Quam quidem definitionem comtnus

Qu

nis in eam confenfus probat, atque legiti-

L

mae exinde. collectae doctrinae plurimum

confirmabunt,

&) Hic enim de lege communi,

non de fïmplici;

h

et privato praecepto agimus, quod etfi a poe

R

teftate fuperiore defcendat, a lege tamen in

f0p

muitis differt. Nam inprimis ad

praeceptum

i

non requiritur auctoritas gublica ,

fed fuificit

fe

grivata. Sic Pater praecipit Filio. Et licet

f

a publica ncm raro poteftate proficifcatur: 2do

tamen in eo praeceptum a lege differt, quod

l

hoc comtnubitati et ofnnibus, illud vero non

Cum fubdi-

t

nifi fingulis feratur.. Unde 3tio:

"

tis, vel cum praecipiente moritur; 4to! ta-

imen

905

Cäput '. II[b

il l

N

inen praecepta fübditum etiam extra terrítos

»

Q

rium degentem comitantur

; leges vero foli

territ.orio inhaergnt.

lu

y

$.

2620,.

T

Quia jam lex eft ju/fa agendorum regula?

t de

nihil vero homini ex juffu humano poteft

effe juftum, quod legi naturali, aut divie

g t

nae adverfum eft; ideo fequitur

d

Ime: nihil contra jus naturae, aut Divi-

num a quacunque poteflate humana poífe

f

imperari. Unde fenatui Iudaeorum prohi-

benti, ne Evangelium, et CHRISTI Divi-

nitas praedicaretur ,. PETRUS et JOAN-

NES refponderunt :

u

Si juflum efl in con-

rj

?i

Jpectu D. EI, .vos potius audire, quam DEUM,

judicate,

Cum vero omnis humana. actio

;I

F

[

l

l

confideratis omnibus circumftantiis jam a

j

li^

!ï

lege univerfali, et fine ultimo totius. uni-

verfi regulam aliquam patiatur; et fic ex

ono

l

duobus fibi.contradicentibus. tantum alter-

Í

utrum poflit effe juftum: ideo

ff

Ildà et gravis confecutio con&ituitur,

mphfa

non effe in arbitrio Legislatoris legem fer-

p

te, vel non ferre, eo fere modo, prout

nen J

fupra. de rectore Ecclefiae, dicebam : . fed

eptil

fi legem extare aéquius judicet, debet eam

aj

ferré, ne maximi nominis poteftatem otio-

d

T

fam detineat, neve maximae pariter, et

q

publicae .pietati defit: fi vero legem. dari

! Iion

minus , àüt pariter aequum videdtür , &b

wbdl

eadem condenda omnin

E

et,

"

lon. V1I.

? abífünere deb

D)

neé

306

Tractatus. XXIV.

ne communitatem gravi vinculo conftrin-

li

gat,

ex quo detrimentum, aut certe nulla

t

I0

utilitas con

fequetur, quae gbsque-legg non

fuiffet: confecutura ^).

E

qui

*) Eft profecto

aliquid fub lethali peccato, et

lu

rnae dammnationis aliquem. obli-

to!

periculo aete

totaàm communitatem

are : quid vero erit,

pi

et tot millia hujusmodi horrendo vinculo, et

obt

quantum ex vi legis per]

.etuo aditringere?

tot ,

et. tam

fim

Praecipue cum a jure naturae

arctae obligationes exiftant: leges vero hu.

ex

manae tam facrae, quam civiles fere nume-

rum excedant; quarum multae ad privatum

;Lic

I

quemdam cafum latae, pluries onerant, 'dof

nec femel profint.

$ 2

y

$.

262I.

Licet vero ufum fupremae poteftatis iü

condendis legibus parcus , ac delicatus ac-

modum et ab arbitrario placito alienus elle

debeat: attamen infertur

rcumftantias,

Iu n iis, quae per ci

mutari,

et ex deter:oribus

meliora feri

fübditos a fervanda,lege ple

queunt */,

etfi probabilius videae

rumque non eximi,

lex non exi-

tur aliquibus, mielius fore, fi

t potius' legis

fleret. . Nam.eo ipfo lex, àu

materia melior e

ff

Bcitur, quod praecepta fit:

lege

ium cujus Vi$

ne alias vis legum in judic

quq

collata penitus langueret.

Hoc vel in p&-

tem

ctis privatis patet :

fic indigens aliquis ci-

D

bum aliquem rectius caperet, quam à

]teri

lt

Q::

I

relinqueret , qui eo ad luxum gbufurus e

1

^

Syy

Caput III.

307

Yil

id enim pietas in utrumqQue fugderet, fcili-

T^

cet ut priori neceflaria fuftentatlo,, alteri ve-

qui

ro matefia peccati fübtrahatur.

Aft poft.

quam cibus ille jure, id eft, ex pacto ad

, 0

"

n )«

luxuriofüm illum pertinet, juítus, et in

totam focietatem humanam etiam

magis

It

pium -eft,

j, t

privatae pietati.déeffe: ne Ífub

ygt

obtentu majoris pietatis fides et pacta paf-

g ul

fim infringantur, et communis tranquillitas

w

extremum periculum fübeat.

qu

* Vid. $. 2590..

Licet tàlis Reipublicae Rect

or minus pie,

pri*läïiä

imo etiam ini

i, ?

que agat, nifi legem remittat.

$. 2602. *)

*) Quae veto ex circumftantiis aliam, et E:ovam

conditionem accipere non poffunt,

a jure naturali et divino non :tàn

et qua&

j

!l

tum praes

cepta; fed etiam qu

oad modum perpetuo de.

"L

tsx

finita funt, et denique de quibus in utram.

j d

que partem paciéci nunquam licet: haec in«

quam.4 non poffunt executioni dari, etfi

lege

humana praecepta: fiüit.

Huc pertinent ea,

AR

quae imtrinjete mala vocam

US; item cnltus ve-

i

tae religionis; item eà omhnia,

quae fpem fa«

pf

lutis ,

et gratiae diffcilimam reddunt éc,

ä

VW

S

2622,

)n eïl

S kh)

Vetüm dos juftitiae , ae fectitud.ïhïis" ad

j

legem requifita $: 2619. docet IV:: Num»

j "

quam nifi ad publicam falutem et utilita-

",

tem legem decerhi poffe: non enim, ut om-

u1s fx

nia alia omittantur, cum pietate naturali

(i

j

ii

fat convenit, ut omnes in unius emoln-

jt

)

- potius privati etíi

il

mentum patiantur , qg

2

pro-

——

Tráctatus. . XXI V.

308

dxatüf 5

propria pietas piefati [

;ublicae füb

461s. Poteft tamen aliquid in privati fa-

vorem publice imperari; fi feilicet commu-

nitatis interfit, talem remunerari, vel fe-

lcem eífe: ;/fic enim lex talis in privato

ilo minime fiftit, fed per fingularis homi-

nis felicitaf:em ivn communeq-*bonum definit.

$. 2623.

Multi ad juftitiam, et humanitatem [e-

gum pertine

re volunt, ne nimis ardua prae-

cipiantur.

Et ,quidem pietas in naturam

humanam excelfam admodum et al

ias fub

calamitatibus praefentis. exilii! vehementer

laborantem hanc legis conditionem . omnino

coinmendat; cui infüpér robur additperi-

culum majorum malorum, eoquod diffici-

*

rus habere

les leges difficiles plerumque exi

foleant.

Verum quam arduae .pOo

(funt elfe

leges? ubi limes inter tolerabile, et jufto

LL

difficilius? gravius vix quidpiam erit, quam

in apertam mmortem Tuere ,

an- Imperator

uja ve-

militi id praecipere non potcít? Q

ro detrimentum non intelligitur, mifi eo,

quod inde redundat, comm

odo majus 6t ");

larium leges ju-

eae demum per V:* corol

m onus,

et dan-

fto graviores: funt, quaru

*

num majus eft, quam uti

litas ex iis f:xfpg-

ctanda **),

, *) Hic vero plugima confideranda funt: e. g. quö'-

ties lex profütura, quoties on

eratura fit (lex

débet

—

; Caput IIT.

$09

i j

Gdebet utilis effe; ad nocendum enim non dà.

[

tur poteíftas) utilitas non incipit, nifi detra.

u

m

cto jam damno: itaque quod plus medettiae,

vl

quam emolumenti affert; etíi afferat aliquod

commodum, utile tamen effe' non

Val

poteft. —

Yi

— -—- item an leges copiofae exiftant : mul.

100

titudo legum fingularum

:

auctoritati aliquid

Al

detrahit. Mens humana infinitae obfervantiae,

ac reverentiae non eft capax; unde fingulis

legibus aliquid reverentiae decedit, Ífi ea in

plurimas dispenfanda fit.

Res etiam maximi

momenti aífiduizite vilefcunt.

—— —

m

h

Rurfus

lex noxia, imo otiofa, et inutilis tantum co.

(/I'IH

gitari non poteft. Cum itaque lex omnis de-

MA

beat effe utilis, magnopere curanda eft vera

utilitas.

; fl

Multa füb ratione utilinm

accipimus,

quae nil nifi detrimenta funt.

Bonus eft fo-:

mett

n

lus DEUS: reliqua fünt bona utilia , id eft,

j

quousque ad ádipifctendum DEUM faciunt,

l Fef

quem.quidem , quantum ad praefentem vitam

j

f

folo ftudio juftitiae affequimur.

Fhd. tractati

de fuprem. gener. virtut. et Ktia

]

al*hf

m publica ci-

!

vitatis, imo totius generis humani commoda,

U

non nifi ab ultimo fine veram aeftimationem

r]alt

áccipiunt.

(]HM-*

** Demüm requirant,. ut dírecte non nifi actus

oefd l

externi, et fub fenfus cadentes praecipiantur.

'

De internis enim non nifi folam Deum con-

TR

n

fütuere arbitrantur.

Et

ifta. fententia

adeo

j V

H

ï

pertinaciter utrumque forum obtinet, ut ne.

dum in civitate, fed ne quidem in ipfa Ec.

&

fl

clefia aliquod praeceptum ,poena, cenfüra &c.

ä

dn actum mere iternum ftatuta habeatur, No-

efïlf

!

fira tamen aetate facrae Poteftati vim etiam dj.

réctam. in actus mere internos paífim tribuunt,

etfi illa ad ufum ex ftylo curiae nunquam adhi.

beatur.

qu

Detritae adeo controverfiae nolim

me iogerere: id folum expendi velim, quod

ä

du

(

vis praecipiendi moralis, et fic in actus morales

3

(qu a: |

Tractatus. XXIE.

310

(quales fünt foli interiores illi, a mente pro-

xime editi) proxime et directe comparata fit.

Quae fi rite aeftimentur

-

*

. facile quis mecum

tc

dubitabit, an non in actus ipfius etiam men-

tis proxima, et directa facultas competat po-

qï

teítati

nedum facrae,

fed , etiam — profanae.

Magnopere quippe ad utilitatem intereft, non

tantum mala non efficere, fed ne quidem de.

cernere: decreta enim nondum ipfüm malum,

((

6í

praefentiffimum tamen mali periculum, et fic

i13m folidum malum inferunt.

Vel an omnes

eas leges accufabis, . quae proxime et directe

li

non contta ipfum damnum, fed contra folii

damni periculum con&.imtae fuerunt ?

Xf

If

CAPVT IV.

Y

De fubjebto legunt, feu de iis, in quos

Y

. leges feramüur..

Y

$.

2624. Ex definitione leglïs $.2610. Vfta con.

t

fecutio eft, quod

leges proxime non hormi.

nes, fed territorium afficiant,

g

Ti

$.

a625. VHma vero, quemlibet a lege liberari,

H

vel ftringi mox, ac pedem ex ea regione ex-

tulerit, vel eandem ingrelfus fuerit.

[

$.

2626. ltem Vlllva plerumque non effe frauda-

hi

: lentum ftudio evadendae legis alio tigrare.

2627. IXna, fingulos ex imperante Senatu;

ma, ipfüm Princi-

;

2628. Non tamen, quae eft X

pem, qui folus legem tulit,

fua lege obftrin-

gi/ A qua tamen

V

2629. Per XlImam 'confecutionem nec haeretici ,

Q

nec perduelles eximuntur.

at

—Caþuz-* (IV; |

M q

ex

$.

2624.

ii l

TR

Proprii nominis leges proxime in terri-

m D

torium ,.feu commuritatem feruntur. . At-

ny

que ita communis fert fententia ex 1.9.

t

j de juflit. et jur. in qua habentur fe-

d m

m d

quentia :

Quod quisque populus ipfe jus fibi

quiir

con[lituit, id ipfius propriwum civitatis eft: «o-

m

catur. ju$ Viviley quafi jus proprium civitatis.

j omy

Quare lex recte definitur, .quod fit fubdi-

ii

ntr d

tae. communitati denuntiaia , et facit intelli-

ecre.

VIv: Quod finguli homines non pro-

xime, fed per territorium aut communita-

tem-vi legis afficiantur.

Non quidem quafi

in locum aliquem, aut materiatum fpatium

gi!äf

pofüit cadere vinculum morale, feu lex;

fed quod homines lege non ftringantur,

nifi in eo territorio exiítant.

Unde terri-

torium . tantum fingitur effe fübjectum ]le-

T hüf

gis, reapfe enim eít conditio duntaxat, fi-

né qua finguli legibus non ftringuntur, ni-

hbe t

fi in eo territorio: exiftant.

Quod ipfum

jone 9

habet c. uitim. de conílitut, in . 6. ubi fubdi-

ii

tos facit immunes a legibus, fi in territo-

rio non exiftant, — — —

grarö

Quod modo

de territorio dictum eft: id etiam de com-

t

munitate intelligi debet: nam etiam eom-

| Prir:f*

munitas ficut propriam, ac per omnes ci-

gip

ves diffufam libertatem non habet, ita ne-

que legis eft capax.

gre'riti

*") Ad id autem, ut alicubi

vera Iäx conftitui

communi fententia per-

poffit , reguirunt ex

4

fectatn

uf

—

Y

812

Tractatus. X XIV. :

fectam communitatem ,. id eft, talem, ,,qm;e

proprium aliquem Rectorem habeat, qui etfi

minime füpremam, aliquam 'tamen jurisdictio-

netn exetcet,

Sic vicus proprio Magiftratu,

aut Praetore, et judice carens non capit le-

gem, fed folius praecepta, aut decreti eft ca«

pax.

0517 0025

Cum itaque lex per mediam quafi com.

munitatem fingulos afficiat, feu quod idem

eft, communitati fit fcripta $. 2619. ideo

docetur

V T]mo:

Cives mox , et teri*itorio ex«

cefferint, illius territorii legibus folvi. c.

ultim. de conflitut. in 6. 'et quae fere eadem

eft confetutio , Peregrinos. quam primum

pedem in territorio: fixerint, legum vinculo

conftringi.

Et quidem ex probabiliore. opi-

t

nione id,verum eft, etfi brevi admodum

Prout

ld

tempore ibidem commoraturi. fint.

de interdicto locali certa habet fententia,

C

et firma ratio fuffragatur: nam ad vim le-

gum attenditur domicilium , vel quafi do-

It

micilium, neque alia mora in jure ftatuta

eft.

li

Denique quidquid pro advería opinio:

ne dicitur, fere pro arbitrio affirmatur *).

*) Jgnorantia, difficultas fciendi, vel obtempee

randi equ

idem non raro eximunt a lege pe-

!

fi talia adfunt:

regrinos :

fed tunc fcilicet,

non vero generatim, et quoscunque advenas,

Hi enim Ífi in civitate propinqua habitant,

.

vicinae communitatis jura optime nhoffe, et

Jh ea

m delati facillime plerumque obfervare

CP,

P()ffunt. —— — Unde, qui mane gx lo

15

Caput. I V.

313

T

!

!)

in quo dies ille feftus eft, difcedit, debet

1l eli

prius intereffe facro, íi poft ultimum facrum

sl

ibidem celebrandum difcedat: fecus fi poft

;i!jraäp,

difceffum alia in . loco facra habeantur; nam

u

momento difceffüs nemo ibidem, et fic ne-

i

que viator definite. praeceptum. explere. tene-

tur, cum quilibet ultimum , quod füpereft fa.

crificium exfpectare queat. Sic ratione itine.

ris mane quandoque jejunare , et-nocte car.

Bu

nes comedere, vel viciffim continget, Siquis

| t

ad locum calendarii antiqui déferatur

3

jejiu-

M

pium ultra 30. dies protrahere debebit

i

M

: fi

vero ex loco antiqui Calendarii ad. locum re.

centioris migret,

)9

aliquando ne quidem 4o,

'

diebus jejunare. cog

etur. Paucis: fequere le.

T

ges territorii, in quo degis:

et legibus per

xdern

om'nia /fatisfacies.

Srou

$.

2620. *

incuïp

.. Cum porro lex ex fua natura k.in. terri-

: p

TU

if

torium et. communitatem tendat

$. :2624.

r

ideo pluribus vehementer invitis, e

t utique

]v

m

minime. certum ,

confectarium

mihi— tamen . probabilius

"

(

Viilvem: ftatuitur, neque illum delinque-

l

Te, qui /'udio evadendae lepis: ex territorio

j

migrat , vel vicifüim locum aliqua accedit ,

!|n fpeciale aliquod privilegium (puta com.

]

unitaii , non fingulis conceffum) viget.

d

E. g. &i ltalus pro ufü lacticiniorum in Ger-

[

)

j

il

maniam migret *),

;

[HSI

*) Equidem hic fraudem in leges committi vo.

i

n

lunt: fed fraudem non intelligo in eo,

gui

"

naturam legum utique territorio affixarum

fe.

iU

quitur.

Fingamus duas vias

per eandem pro.

jo9

vinciam paratas haberi: in

vià tamen recen.

f

U5/

tiore

,

4

Tractatus XXIV.

tore occurrere. vectizal,' forte àd refarcien-

das

viae " recens ftrataé impenfas erectum.

f

lam Titius per viam antiquiorem etfi nonni-

hil-moleftam magis tendit, ut crumenae fuae-

Titium per fraudem illi

arcat: ^quis dicet,

viie infütiffe2" Nifi fors fpecialis defüper lex

exiflàt, quae utique caufam mutaret. Argu-

méntum ab eo ductum ,

ui ex loco promul-

*TT

gati CON(

v La

]l TRIDEN

T

INI ad locum , ubi

non eft promulgatum, tranfit.

/

$.

2627.

P

Definitio legis habet, quod ea /ubditae

commnunitati denuntieturs; ideo ex ea infertur

IX» fingulos Concilii Patres, item fin-

gulos Collegii legem condentis Senatores

W

lege omnino obftringi; fingilatim enim con-

l

l

V

1

&

b

V

"

4

liti, cum tantum to-

fiderati manent,. fi

tus fenatus collectim fj

jectatus Rectoris lo-

cum teneat.

Alias certe nullus ex toto

populo. lege aliqua in regimine democrati-

(]ï

cO teneretur; eoquod in ifto ipfe populus

Nihilfecius tamen

eX

Legislator exiftat.

eadem mox commemorata definitionis pat-

ticula.

(

$. 26289!

pl

Habetur

Jegibus a fe

Xme: ipfüum PRINCIPEM

] ï

latis non obligari *)

Sic P

ONTIFEX li-

MPERATOR

ber eít a legibus Pontificiis, !

-

aut REX a ftatutis regiis immunes manent.

Hi enim quantum ad has leges füb nulla

fi

ft,

1'atio'nvgbu

ut

Ls

funt fgþld.itlf:"iümvpoiübile autem €

Caput lPV.

$15

I ;

ut idem fibi imperet

ncïun!.

fimul; et minor fit.

; et fie fgiþfo major

YO

p Q

*) Quantum vero ad leges eas, quae in condi.

qem tl

tionem Principis aeque, ac in fübditos ca.

lu

dunt, e.g. ne pereg

p

ciam importentur, *etiam Princi

rinae merces in provin.

"D

NT

pem non qui.

j !

dem vi coactiva teneri recte d

Ocetur :

Prin.

m

ceps talis legis vi propria, aut íu

[l

b periculo

incurrendae poenae non ftringitur

:

tenetur

tamen eandem obfe

rvare- boni regiminis, et

exempli. caufa,

Augufium enim e

*

xemplum

AT

efficacius plerum

que eft, quam Imper

lale man-

/

J

datum ad l

egem aliqam in mores inducendam.

fertl!

f

1

H

)

S.

2629.

Yote

Ex eadem ratione, quod lex communi-

0

tati fubditae fit lata $. 2619. confequitur

XImo etiam haereticos quantum ad le-

ul rJ.

r u

ges facras , et feditiofos quoad leges poli.

| 0

'

ticas obligatos manere:- neque enim füa

pervicacia ex legitima poteftate, *cui füb.

ïgcfäfl'

qui

diti erant, deinceps fe emancipare potue.

-

runt. Unde matrimonia haereticomm funt

nulla, fi impedimentum etiam. ex jure ec.

päï

clefiaftico tantüm dirimens intercedat, Aliud

de lIudaéis, Mahumetanis , Gentilibus,

ui

per baptifrtum Ecclefiam nunquam ingr

efii,

eidem et ejus legibus uti

que non tenen.

tu£ ^.

r

*) Neque haereticos confgetudo qualiscun

que J'u?

f0

vat:; nam Ecclefia huic confüe

tudini perpe-

Il*

onf,

tuo refifit; quae infuper

vera.eft corruptel

ag

eoquod non tantum neglectum ,

fed etiam

T

contemtum 1e

d

?

gis, et pote&atïs legem feren-

tis involvat,

Sie

316

Tmctntus XXIV.

Sic etiam perduelles civitatis fuae.legibus

s*

non folvuntur, etfi territorio excedant, aut

1

j

licet Princeps fileat, eosdem non perfequatur

j

&c.

Nam etiam extra territorium mànent

fübditi quantum ex jure naturali: «eoquod il-

jud pàctum, quo aliquando huie civitati ad-

dicti funt, fecum férant. — —

Quod leges

extra territoriur) exiftentes plerumque non

teneant S. 2625. et 2626. non ex eo habetur,

ac fi Rector civitatis abfentes non po[fit ob-

ligare, fed quod vi legis ordinariae eos obli-

L

gare non velit, prout ex. c. ultim. deconfti-

iut. in 6. et ex propria, ac recepta notione

Certe - fi

extra territorium

legis colligitur.

non daretar fübditus, abfentes mec praece-

Lt

ptis ftringerentur; quod ut puto, nemo affe-

ret.

Unde licet alios extra'territorium a le-

HU

gibus foluti maneant cives, feditiofos tamen

abfentia non jüvat: hi enim ipfam poteftatem

&

contemnunt, aggrediuntur &c.

'l'alis . autem

tü

legunt neglectus, nunquam mnon

eft : malus.

Et haec eít etiam ratio, cur haereticos nulla

confüetudo juvet: contemnere enim legem in-

ïï

trinfece, ac perpetuo malum eft.

AUVUELUAT

De Promiülgatione, et 'accej)t.fz.tz'one -þLegmn.

$. 263o. Definitio legis facit de promulgatione

Pr

$. 2621.

Inferre XlImo, faltem aliquam. publicam

denuntiationem legis requiri.

Arbitrarium

f

Ll

tamen

, -g' "

32. Legislatori videtur effe, an in plt*ix'ïb'us

locis folemnem promulgationem velit requi-

l

rere,

*

i

$. 2633. De privata vero denurätiatione feu"po.

i

tius notitia infertur. XlIItio, eandem etiam fin-

gulis hominibus neceffariam efle.

$. 2634.

Caput F.

u-

JH

$. 2634; De acceptatione legis.

i

r

$. 2635, Daretur XIVto, eandem minime*req-üiri:

t

$. 2636. Supplicare tamen pro remillione, legis ;

ol i

et ipfum. aliquando filentium pro benigna con.

üd

ceílione interpretari omnino permittitur,

le

ü

iU

$. 2'630.

edlh

Lex petit. effe communitati. denuntiata

m

] Obll

$. 2619. quare haec denuntiatio , feu pro:

(iti

f

vislgatio probe ,explicanda , et inprimis in

duo membra eft diftin

mbhe

guenda. Itaque alia

I'1UU

lu

promulgatio eft /ole;zm

[

1

lEC

$, aC publica, qua

Legislator feripto, vel voce praeconis po-

!

ie

|e

pulum alloquens ,

ipi communitati fuam

NH

legem denuntiat :

alia vero promulgatio

eít

(

m

ivata, qua finguli ope fingularis infti-

s

ye

tutionis legem difcunt, e.g. eam in libris

mlUcr

legendo, vel ex alicujus epiftola, aut fer-

o

mone intelligendo.

1m1

lam . de publica pro-

mulgatione ex noftra legis deünicione.

$. 263r. |

Habetur

I

Xlimm: — Confectarium , — tuinam f'alteni

publicam

denuntiationem

ad

vim . legis,

prout ratio legis modo. obtinet, omnino

tf

fequiri, et quod inde feguitur , Minifttum

j

aut alium quemcunque confcium ante pro-

imnul

C

ationem 1

ii

&.

56

ege minime teneri, etfi legem

latam ,

ubfcriptam et per oómnia abíolu-

gül

tam extare proóbe noverit.

Cum enim com-

i

iunitati talia confütutio nondum promul-

jj

gata

)

3i8

Tractatus XXI VyÓ.

gatax fit, et proinde haec lege nondum te-

P

neatur , habetur, etiam fingulos cives. li-

d

beros manere ,

utpote qui non nifi per

l

Y

comununitatem obligari folent. $. 2624f

$. 2643.

t

Sed an promulgafm' in toto Imperio

l

(

femel, publice tamen facta ad vim legis

fufficiat, vel an eadem in pluribus, et ce»

lebrioribus locis neceffario- iteranda fit, an«

tiqua jam , et fors non adeo gravis dif-

ä

putatio eft. Itaque ad efficaciam et valorem

legi conciliandum adeo non requiritur, pro-

lu

mulgationem ejusdem faepius, aut inpluri-

Ti

bus locis iterari , ut quam diu fermo eft

tlg

nec unica requi.

de folemni promulgatione ,

r

yatur.

Nam tota differeptia legis a,praee

)

cepto $. 2624. eft Legislatori voluntaria ,

tc

liberrimo ejusdem

arbitrio ,

pendetque à

an fingulos fubditos: proxime, vel per mes

et

diam communitatem obligare velit. Quod

li

fi imperans per nullam publicam denuntia.

[

tionem , fed privatam duntaxat notitiam

h

quemlibét edoctum; in territorio , vel' exe

lh

tra illud conítitutos fubditos; item omnes;

là

vel fingulos; denique transeundo velut per

N

communitatem , vel quemvis proxime &g-

a

grediendo , ad aliquid jufiu fuo adiiringere

D

voluerit, fíemper tamen omnes tbenebun-

tur.

Tibi

Vero arbitrarium

exinde erit,

an hoc iandatum legem, vel generale prae-

Certe fumma

ceptum Vvocare maliueris.

| i

pi*ae-

Cdþut V

319

(t

praecipiendi poteftas ad ritum .externum

) h'

aligata non eíft: et ante IUSTINIANUM

W

de promulgatione /olemni novarum legum

in fingulis. Provinciis neceffario.. iterandae

*

vix aliquae auctoritates ext

abunt.

Imo ex-.

J

tra Rempublicam Romanam

fallem de po-

3

litica, 'ac foiemni promule

atione tanquam. me-

leng

ct[Jaria ad efficaciam legis pauca,

ut puto;

(

exempla proferes.

Et haec 'vde folemni pro.

il

mulgatione.

d

$.

2034

ref

.-Cum vero le

g

y0

-

^

es fint vincula moralia,

u

hujus autem. gen:

ris vincula-

injici ,

aut

imponi nulli menti queant ,

d

tionis «id. tractat. de

nifi ope cogni-

confcient. verba no-

jl

ftrae definitionis :

Commwnitati

n

"

denuntiata ,

per Xllism Confecutionem ita

debent in-

It

telligi ,^ quod fi de privata .

ij

promulgatione

fre

$. 2630. quaeratur, leges,

imo praecepta,

et quascungue juffiones non

d

lis omnino hominibus

tantum fingu-

eousque promulgan-

J

das effe, ut legem e

jtfl

xtare certo,

aut pro-

babilius, vel. quandoque

aeque probabiliter

o

intellipant vid. tractat.

de confcient. ad

]5j

hanc tamen mnotitiam. peri

nde efít, an voce

peï

d

praeconis, folemni aliquo fcripto, vel fin-

gulari inftitutione ,

gere

obtineatur,

familiari epiüola' &c,

]i

lry,

$. 2634;

"

Sed an promulgationem legis ,

3

fi qu;' d&m.

J i

aec robur obüinere velit , aliqua

ejusdem

rA

accepta-

p-. —

as

Tractatus ; XXIV.

3260

acceptatio fequi debet; fere ficut fe pro-

D

miflio, et promiffionis acceptatione ad con-

l

E

ftituenduin legitimum pactum mutuo fe ex-

quod quidem

cipere necelfario debent ?

ad legem politicam eo magis requiri vide-

tur, quod ifta ex pacto aliquam fübftan-

tiae fuàe portionem haurjat $.2615. verum

id poft propofitionem

octavam et vigefi-

mam ab ALEXANDRO VII.

damnatam

nullus, quantum mihi conftat, defendere

aufus eft.

Propofitio autem eft fequens:

etiam[i. absque- ulla caufa

Jopulus non peccat ,

son recipiat legem a Principe promi

dgatain * ).

*) Idque intelligendum de ]

egibus facris, et po-

liticis in ftatu monarchico,

et ariftocratico

latis; Nam in Democratica, in qua fümma

rerum eít penes popul

um, aliter eít fentien-

dum:. tunc enim leget

» idem populus poteft

tonere , dui eandem condidit,

-

26235.

$.

jtaque cum lege regia, quae de Imperio

lus ei,

et

ejus (PRINCIPIS) eft lata , popu

in eum omne fuwn imperium , et

Pote[latem

conferat l. 1.

ur

ff. de conflitut. Princip. €t pro-

inda noftra d

efinitio de acceptatione men-

It

tionem recte omittat:

I«

XIVte:

Datur intelligi,

ad efficaciam le-

Vel

li,

gis minime requiri

acceptationem . pOpu

——

Üit

utpote qui omnem a fe Poteftatem

in Re-

Magis Vero

tit

ctorem reipublicae transtulit.

AX AL C a

j

N

facra, quae ex im-

id verum eít, . de lege

s

per-iö

m

Caþüt F.

a2t

WO

(

peri5 gratiae defcendit; quam nüllus poou.

lus ,

fed . folus

gratiae AU

C

ETE d

jdet

STUS imperüre poteit *

*) Utut jam veriífima fit h

|

laborant tamen D: p:

ujus Sphi: ,dd'c':t'rin»af,

)

(

!

li

hi

in ex

plicanda /epe: 32.

Jf: de iegib. quae ita bàbet:

Nam . cum. dp[ae

ETUf

leges nulla - aáa

£X cdujA nos feneant, quam

HL'EU

quod ,jugicio . p

opuli .veceptae

4hi. €9c. . Cum

Qud

enim haec lex íit, iULTANI

ACTI, qui fae.

cundo poft CHRIS'fI

M faeculo, et fic adulta

I

u

jam Monarchia floruit

jdlb

ftatü Romae democrati

; haec eadem '"Jéx "de

J

CO, Íeu de libera civi.

n

tate intelligi non: poteft.

. Verum ICTUS DE

Lege in fing

ulari fenfü' àccepta,

j

a Senatus- Confuitis

et prout ea

»

, et coültitutionibus Prin-

er

cipum diítinguitur,

tractat:: haec enim tria

non tam in efficacia füa,

n

fuos folebant dittingui.

.quam per auctores

"

fHitat. habetur,

Unde 1. 1. ff. de. con-

fü Il

«quod edictá principum--fint

j pO["Iï

tales leges ,

quas vu[

c

go confütutiones- apella-

?24s.

Et licet Popu

lus tempore IULIANI

ICTI fuffragiis

(de moribus

hüc pertinenti-

bus, feu de confuüetudine alibi)

nullas amplius

ferret leges,

leges tamen libera adhuc civi-

tate populo conditae, etiam tunc vim obti-

,;.;;m'ï

nebant.

;

ly

l

fati

$. 26-:,6"; "

pw

no

Propterea 'tamen populo integrum ma-

net per viam fupplicationis ad Principem

n

rTecurrere, üt is legem fors jüfto gravior

em,

vel ad fpeciales cujusdam

loci circumftan-

'Puds

tias parum aptami velit toll

ere

K

Item- om-

nino permiffum :eft ad fuperiore

m $; ü hu'*

quo

jus legis conditor talem. habeat

[f

. confugere,

emum Ííi le

:

islator

nglo

gem paflim negligi Leg

]

: lom. VII,

: probe

223

| 'Trqcta,tus XXIV.

em re&e

robe íciat, nec. contradicat, eand

L

ll

mittere cenfendus eft; Íi tamen libere,

aut ob pericula legi intrinfeca , et non a

p

K

pervicacia fübditorum venientia taceat. Nam

conceffiones metu malorum a fupplicante

p

imminentium factae

funt

irritae

coram

el

Til

Deo, 'confcientiam non liberant, fed ma-

gis onerant.

:

Nec enim licet eam ítipem

L]

tip

s ftricto gladio a via-

ad

retinere, quam qui

toribus corrogavit.

fer

|[r

CAPVT WVI.

*.De üs, qnibus Poteflas feremdi leges

vl

competit,

lp

eddem. femper legis defcriptione 5-

1

$. 2637. Ex

a

2619.

c

onfequitur XVto, legitimam pote

t

1i

tem e

d efficaciam. legum omnino requlirl.

L

referuntur ii,

1l

$. 26238. Quibus haec poteftas in Ecclefía ;

flti

f

$. 2639. Et quibus eadam in 1civi'tate politica com-

petit :

COf

$. 2640. Circa quod tamen diverfa diverfarum

lt

gentium jura dantur.

Ts

IN

50

2637.

lt

Cum non poflit intelli

gi obediens fine

It

fine jure impe-

üm

füperiore, neque fuperior

rdndi , cumque proin ad

ferendam legem

U

$.2619. certil-

fUm

legitima Potefías requiratur

]u

fimum et quidgm numero

XVums

|

"

Caput. V. --

323

uB

XWVtwa Confe

quens eít; leges eas ,nhl*..

Wt

J d

lius ;effe roboris

. quae. ab

liomine legitima

poteítate deftituto feruntur.

M

potfet cuilibet,. qu

Alias. quilibet

at

aecunque libuiffent, im.

perare.

Quisnam. ver

COLU

o.ad fingula negotia,

d

et in Períonas fingul

4$, aut totas .to

mmiu.

hitates publ

ICa, et non mere familiar

l prae-

jpet

j

cipiendi auctoritate pot

latur, tahquam 'res

d

ad 'factum. pertinens, ex null

a regula in-

ferri, .fed fi

m plicite; tantum r

eferri: poteft,

Jtaque -

$. 2628.

^

Quantum ad Eccléfiam haec poteftas eft

ve! generalis ,. vel fbecialis tantum,. -Poteftas

leges génerales

in univerfüm fcilicet 'Ecclei

;ïone ä'

fam condendi

competit ROMANO PON-

P0f€

l

TIFICI.

If

Er

Unde S: SIRICTUS ad Hiüme-

Tium fcribit:

quid ab univerfis boflbac. Eccle:

füs fequendum

. Quid vitandum , generali prog-

nuniatione decernimus.

Leges totam. Eccle.

U

fiam obftringentes infü

per ,

E

et. vel maxime

condunt CONCILIA GI

MNERALIA, prout

firin

inde a CONCIL. NICAENO 1mo: omnium

Ecclefiarum confenfüs , et innumeti . Cano-

mes teftantur.

Non item Concilia artícu-

laria (nifi haec ab univerfali Ecclefia etiam

j

in caufa, difciplinae recepta fint) ftatuta in

j

omnes Ecclefias valitura, condere poflunt j

j

Ubi caute quidam morum doctores

legeudi

Iel

f

unt ,

qui ad decidendam contro

verfiam.

particularium conciliorum | Canones 'ta

*

J

nquam

auctoritatem ünice fuffi

cientg:m adlubent.

X2

Ut

um

Tmctatüs CEXXIU.

324

Utique PATRES illi , quibus noftra Pro-

(

vincia nunquam fuit fubdita, nullam nobis

Id forte ex iis

N

levem fcribere potuerunt.

CC

inferes, talia praecipere bonum, et ad ans

tiquae aeta

tis. fenfüs accommodatum - fore?

j

non item,

id nobis praeceptum jam effe.

Vc

um Conci-

* Sunt tamen aliqua ejusmodi minor

liorum ftatuta generatim recepta.

. Quorfum

ex cap.l. Dilt.

20. pertinere videntur Cano.

N

nes Conciliorum Ancyrani,

Neocae fareenfis ,

fu

Gangrenfis ,

Antiocheni, Laodicenfis, unius

aut plurium Africanorum.

li

i

T

1 'Sn 26390

jet

Poft SUMMOS hos in Ecclefia IMPE-

Dr

RANTES CONCILIUM ,GENERALE fci-

qu

et PONTIFICEM , inferiores quos

Ea

licet ,

C

que PRARSUL

ES in 'fua quisque Ecclefia

leges co

ndere poffunt.

Et quidem

2

[»e: ARCHIEPISCOPI pro tota , cui

fir

raefünt, Provincia, fed non nifi in con.

qu

ciio provinciali et fuffragantibus reliquis

Ls

i

Episcopis £. 25. De accufat.

fua Dioecefi

gdo: Eadem facultate pro

gaudent-

EPISCOPI, faltem in Synodo Diae-

cefana, vel quod verius cít,

etiam fe fo-

Cum enim differentia legis a. praecepto

]lis.

praecipienti fit arbitraria $. 2642 ; cumque

Episcopum praecepta legitime fer

re certum

fit: etiam proprii nominis leges

Episcopus

condere tamdiu poter

i

it, Donec. Poteftatem

altiori jure eidem re

ftrictam quiiï'e often*

||

datur.

II[ue

:

Caput .VII. —

1

$25

!«

II[ie: . Huc.. pertinent . Capitula Cathe,-

Y

dralia fede vacante ,^ c. 14. De majoritat,

x T

Non tamen Parochi, imo neque archidia-

i

coni, aut Vicarii generales ((etíi poteftate

fv

judicandi. infignes )

valent..

fe,

circa leggs -—-quid/quam

L

Coyt

$.

2640.

yriut

De poteftate ferendi leges diverfarum

. C-&WA

eeli

Nationum diverfa jura, et formae regendi

ii

j

funt. attendendae.

In noftro Germaniae

ROMANO IMPERIO inprimis. IMPERA-

TOR cum Imperio ; tum etiam ftatus im-

perii immediati, id eft, qui nullum praeter

NT

DEUM et IMPERATOREM füperiorem

j

agnofcunt, in fuis ditionibus legitimas le-

; Qu

ges condunt.

Datur etiam in inferioribus

«

bl

Collegiis ,' vel praefidibus aliqua obligandi

auctoritas: fed ea vel ad judicia, 'vel ad

"]

fimplicia praecepta pertinet.

Collegia quo-

j (

que inter fe ftatuta, et leges dicuntur fer-

j

re: fed fere nil nifi pacta funt, utpote ab

a,equalibus., et inter aequales condita.

[

rej

J

"CAPVT. VII.

e i

xcepw

y

: De ejfectu legum , - et Jpeciatim z'rritantium-.n

d

$. 2641. Pergimus, et quidem XVIto inferre , ge-

ertil

neralem omnium legum,

M

p

$. 2542. Etiam irritantium effectum effe . o

u

tionem.

gftefl

$. 2643. Et hae actum reddunt nullum vel p&t

X

Tententiam, vel absque fententia: quorfüm

V

[

X 3

. $. 2644.

325

Trattatus XXI V

$p

$. 2644. pertinent leges etiam iïmgiiciter tantum

irritantes,

Ad: quas

$. 2645. De jure fcripto , non item éx ufu refer-

or

ri debent leges etiam mere'prohibentes.

n

$. 2646. Denique legum irrirantium inexorabilem:

CI

gvim( admirari juvat.

li

q

$. 2Ó64r.

tà

Cum jam per quamlibet legem publica

U

poteftas obligare vult, $. 2619. XVlw"m con-

u

fequens eft , generalem omnium. legum et-

$i

fectum effe obligationem.

Nequeg enim COgl-

fi

tari unquam lex mere permitens poteft,

n

uae eft ad obli-

quod ipfa. legis. natura , q

bor

sandum facta, evincit.

Et fi aliquando

tu

ftatutum aliquod folam. permiffionem , fona-

i

ie videatur, ea tamen obligans eft, et re-

fü

apfe prohibens, ne alii eundem impediant,

T2

cui haec permiffio facta eft. Haec porro

el

obligatio ex qualibet lege oriri folita cone

cernit vel actum praeceptum, vel praece-

Sed etiam

pti feu legis violatae poenam.

quantum, ad actum vel ejus voalorem , et ef

fs

ficaciam aggreditur : vel fimpliciter prohi-

00

bendo, aut praecipiendo ejus bene/Tatem af-

ftti

ficit.

Unde leges in. irrüantes ,. €t mïe;*e

hr

i

con&itugntes dividimus.

It

$.

2642.

DÀ

qul

Lex irvitans efl, quae [ua matura actum

Q

aliquem: effectu füo | tmorali ,

qui eidem alias

Ü

de jur& naturüe competeret , prioat; €t fic re-

I

L

n

L

327

Caput VII !

hi

apfe prohibet, ne quis jure ex tali actu

e.g. electionis,

pacti cum pupillo initi,

T

h

oriri folito utatur.

Licet ut fincere fatear,

A

in lege irritante plus fit, quam in fimpli-

T

um

citer prohibente.

Non enim tantum pro-

hibet ufum juris, fed ipfum jus tollit. Ali-

quid tamen obligationis infert, ut lex irri-

tans fub genere legum cenferi queat .$o:

pubm

2641.

Habet vero duplicem efficaciam :

n (

unde non quilibet

actus poteft irritari.

]

n

Sic lex non poteft facereé, ut caedes non

(

fit caedes , ut percuffio dolorem non affe-

Ytelt,

rat: fed illi tantum actus poffunt fuo ro-

o

bore exui,' qui funt, aut poffunt effe ti-

yani

tuli debendi, feu novi alicujus officii aut

(ont

juris origo, et caufa.

Et hi omnes fere

gm

funt pacta , aut certe ad pacta per aliquam

iaf

rationem revocari poffunt ; e. g. teftamenta,

Qrti

€lectiones , conccfïïo jürisdictionis &c. &c.

(

$.

2643.

T

u

Terum circa has leges irritantes diver-

g

fis Legislatores utuntur vocibus. , Aliquan-

yQ

do enim plene, in foro confcientiae , ante om-

j

nem fententiam judicis aliquam actionem nul-

at

Jlam effe .decernunt:

alia vero vice mnon

adeo efficacibus fententiis, f[fed «*fimpliciter

irritam effe volunt: ac denique non nun-

quam actum irritandum ,

in irritum revo-

1

u

candum , robore fuo privandum' effe fta-

Ml

tuunt,

Et quidem ^lena illa ,

et confum-

I

mata actus exinanitio eundem mox om-

ap(ö

P

4

nibus

:

Tractatus ..XXI V. :

328

il

mibus viribus exuvit ex communi omnium

fenfu ,

contra etiam pacifice. concedunt,

Ü

If

fi lex eundem primum -evacuandum, irri-

tandum .decernat , quod talis actüs usque

omnino vim

dum in jüdicium .deferatur,

fuam mpralem edat. -

E. 2644.

j

»Aerum de fecundo et fimplici actum

irritandi genere diffident; an ícilicet ante

omnem fententiam nullus fit actus ille;

M

d

quem ipfae quidem leges, et fimpliciter,

Ia

et absque fpecialibus additamentis irritum

li&

decernunt, et non primum irritandum effe

Qu

* ftatuunt.. Mihi quidem multo verior vide-

d

tur fententia afferentium , actus per legem

e1

fünjliciter irritatos mox effe nullos, etfi

n

conftitutio nihil de confcientia, aut utro-

que foro, et ejusmodi addat , dummodo

[/

eundem irrit;m jam, et non duntaxat irri-

l

tandum decernat. Nam lex facit hanc actio-

li

. nem eífe irritam:. ergo' eft talis.

Nego-

h

tium odio obnoxium, quale inter alia'etiam

lyg

eft praefens, reftringi debet.

Regul. jur. Y5.

in 6. fed tunc ,

quando verba aeque in

U

utramque partem faciunt: non vero quan-

u

do aperte in adverfam propendent.

V oces

fo-

illae magis fonantes, et aliquando addi

Q

litae: mox, ente omnem fentestiam &c. nihil

q

evincunt : mnam aliquae leges. prohibentes

ad majorem efficaciam etiam continent gra-

f

W

viflimas praecipiendi fententias e. g

. n Vir-

tuie

'

Caput VIf.

329

T

tute ./?;nct(ze obedientiae , . et .. fub ,inktärmz'mtia?zc

2

divint . judicii ;

ec nemo dixerit ex hoc,

V

reliquas leges prohibentes non

r

[

t

ü-ringgre m

-

Vi

virtute S. obedientiae &c.

$. 2645.

Alia de hac lege irritante habetur con-

troverfia, an quivis actus eo . ipfo etiam

K

AR

irritus fit , quod. fit fimpliciter probibitus;

puta femper talem. actum ,

qui non tan-

lh

al

tum ipfusmet moralis, fed novi officii mo-

ralis caufa fit.

jl

Quantum ad hoc negotium

d

litem. ita componi poffe arbitrarer, fcilicet

[ ldü

quantum ,de Jege /cripta etiam prohibitus

duntàxat actus jam . irritatur.

Habentur

egem

enim leges adeo clarae,

a

quae adverfam

refponfionem . nullam admittant.

NUA EE

u

C. de Leg. dicitur :

d

Quae fieri probibentur

n0n folum inutilia , [ed pro infectis etiam ba-

ite

beantur : licet Legislator, fieri probibuerit tan-

e

ium.

Cui fuffragatur Pontifex apertis ver.

v

Di$ £, 23. cauf. 25.'q..2.

Quantum Vero ex

(iut

lege non [vripta íeu confuetudine res aliter

?

fe habet: fic noftris moribus nemo actum

e1

pro irrito: habet, fi.is fimpliciter prohibi-

T

tus tantum . fuerit.

Imo amplius ex utro-

(

9

que jure aegre duo exempla proferent, in

lfo

quibus aliquis actus prohibitus tantum abs-

7)

que lege irritante pro nullo habeatur,

Et

j

j

fic ad üfum fententia pofterior, et negans

n

eft verïokr.

q

X5

tl

m

in

Tractatus XXIV.

339

2646.

)

$.

/

ge irritante

Et fic pleraque, quae de le

$

circumferuntur, tumultuarie recenfui; uni-

cum tamen, et ex meo liceat reddere, Íci-

licet inexorabilem,

et ad nullas privatas

ujus legis rigo-

calamitates mitescentem h

ryem . admirandum

effe.

Sic potius mo-

j

rimen-

riendum, quam cum impedimento di

te matrimonium contrahendum eft.. Si ul-

!

tima. etiam adhibita induflria feptimum te-

ftem habere nequeas, teftamentum folemne

j

pnullum erit &c. Neque ratio tantae feveri-

tatis in publica utilitate contineri videtur:

nam

etiam leges praecipientes commune

j

commodum ,fpectant, et tamen gravi ne-

Cur vero tantopere ad

ceffitati cedunt.

ublicam falutem pertineat

(nam Romanis

| ad noftram uti-

ufitata teflandi ratio nihi

litatem confert,) feptimus teftis, poft quam

fidem fecerunt?

fex plusquam. plenifmam :

Sic arma portare fors publieae tr

anquilli-

C

jis tamen abs

f

tatis gratia interdictum fit,,

' fed . ali-

omni culpa uteris , etfi non vita,

(

t

qua bora fortuna

e tibi fpeciatim pericliten-

tur.

)uare quo

d jam alibi innui, ratio

f

legum adeo gravium me quidem lgtet.

Í

Í

CAPVT VIII.

JDe legis. praecipientis , vel probibentis ; iton . de

- legis. poenalis .effectibus.

$. 2647. Leges mer

e confituentes poffüunt gravem

ï

vel. levem obli

gátioneem inferre; pro qua,

id eft, levi

j

$. 2648.

it

Caput 'Vm. |

551

$.

5648. Raro leges, bene tamän privata praece:

pta interpretanda quandoque fünt.

"

A

Utl

LA

2640. Adeo autem obligatio neceffarius legum

affectus eft, ut ex definitione legis $. 2619;

)N

merito inferatur XVllmo, etiam leges poena-

7;[23

les aliquam obligationem fernper continere,

i

. Poenae vero ejusmodi a lege taxatae

ft/

$.

2650.. Vel funt ferendae

1

K

lftae vero

; yel latae fententiat;.

j

| U

$.

265:. Rurfus poffünt effe tales, ut pullam ex-

1

teriorem requirunt executionem, quae proin

amne

perpetrato crimine mox obfringunt:

2652. Vel requirunt exteriorem aliquam . exe-

7en

Q

cutionem, et non nifi poft fententiam decla-

rantem obligare incipiunt. Nihilofecius tamen

Qu

$.

2653. .A poena ferendae fententiae m

Y

gltum dif

erunt.

1ad

$. 2647.

x

i

Ex lägibtls

ipfum actum fpectantibus

iuam

altera claffis funt mere conftituentes $. 2641 ,

J

quae Ícilicet. actum prohibent, aut prae-

jl

cipiunt tantum , eundem tamen irritare, et

N

fuo.effectu. privare vel non poffünt, aut

l

certe. nolunt, .Circa has leges id folum no-

[01

taverim, quod aliquando in gravi licet cau.

3

fa, feu materia, levem duntaxat obliga.

tionem poflint inferre;.fi fcilicet Legislator

fub gravi culpa nolit opus feu actum alias

fat gravem praecipere; non tamen hae ]le-

d

ges in negotio levis momenti gravi obliga.

tione obftringere poffunt. Non enim opor-

jen

tet, ut obligatio dignitatem,. et.mericum

cauffae excedat: neque Legislator, fi ju-

"m

j

E

Tractatus. XXIV.

*

3.3 :

onus utilitate inde l'e;i'ulï-

i

ftus effe. velit,

tante majus imponere poteft. Quantum ad

pa

ufum omnis Lex, aut fingulare praece-

de

ptum cenfetur conditionem rei praeceptae

iC

fequi, quae fi ex fe, vel ex circumfítantiis

le

fuerit gravis, etiam voluntas obligandi erit

p

gravis, fecus vero animus füb letl

iali no-

N

Is

xa fubditum obftringendi non adeile

ume-ä

rito cenfetur.

"

f

l

$. 2648

]

Et quidem lex nifi in gravi caufa vix

1b

feretur aliquando: haec tamen doctrina lo-

[

cum habere poteft in fingularibus praece-

T

ptis, fi praecipientis verba in gravem et

i

levem obligationem ambigua et ab utraque

nv

Si vero verba

aeque diftare viedezutur.

fingillatim aliquid praecipientis nullam ob-

ligationem, vel probabilius nullam fonent;

tunc in caufa privata, etíi gravi non cene

fetur adeffe voluntas fub lethali noxa ob«

ligans.

Parce enim,

et cautiffime pruden-

obli-

tes Rectores ancipiti gladio , id eft,

gatione füb peccato aeternam damnationem

inducente folent uti; utpote qua etiam in

caufa publica, et ad ferendam proprii no-

minis legem moderate .admodum uti om-

nino convenit $. 2520: et 2624. .

$.

2649.

x

Verum aliae leges nox tam futuri actu

!

tan-

juftam, aut iniquam conditionem, fed

turmm

i

Coput VIiI.

3

)

^

3

"i.

nl

tum ad praeteriti. male gef*ci/ k/)aenaähfïxcom.

paratae funt $. 2641. .quia.tamen-etiam iftae

W

de-genere: legum. funt ,. fequitur ex ; defini-

qu

tione legis $. »619. et quidem XV4Ime.'quod

at

ü

H

! d

leges

quoque, jprohibendo , vel

- t

DO

praecipiendo aliqüem "actum nos obligent.

Nám etiam'hae legés, quas?^u poeria per

T

eas taxata ^»emües vocamus*), reaüpfe actum

futurum concefnuüt. 'Scilicet' inferüBit oB:

ligationem . "definitiónem -definitam pro de-

R

licto: poenam dictaudi per fententiam , vel

absque feutentia . vi folius légis' fubeundi;

lo

Lex énim, .et'^proin-obligátio- in ^ actüm

«

mere praeteritum 'cadere non poteft: quod

a 4

enim praeteriit libertati; humanae, et fic

k

nulli obligationi ,

Aut legi obnoxiam 'effe

T

poteft.

Q

*) Disputant, an dentur leges mer

e poenaïes.

yent

Hucusque verior fententia id.hab

ebat,

Nulla

qu

À

datur lex, quàe nullátri oinnino obligationem

0

inferat: datur . vero quae non;definite actum

praecipit: .fed alterutrum vel actum. fc

ilicet,

d

vel mulctum folvendam.

jbl

E. g. fi prohibitum

fit, ne quis noctu per corhpita absque lumine

nam

ingrediatur , idque füb poena aurei: tibi quan-

tum ad confcientiam arbitrarium erit vel-]g.

1 /2'[1

no

men deferre, vel fi deprehendaris , aureuns

foluere. Ad alterutrum. tamen .vi legis teneris,

on

Unde quantum ad praefens ne

dividuntur in Jimplüciter

gotium. leges

con[Htuentes, e.

ge

wilibet woctu lumen deferat in- mixtas e.

ge

quilibet lumem . deferat, et. qui non tulerit ,

ütt.

tü

Y£um pendat: et denique in, mere poenales,

e.g. Quilibet fub poena aurei [umen. deferat,

J

Verum noftra aetste volunt, quilibet lege de-

*

nite

u)

534

Tractatus.. X XIV.

finite ipfum actum praecipi aut prohiberi, Et

fic nulla lex sere' poenalis, fed' non nifi ton-

flituentes . at mixtae-darentur. Hane tamen

Controverfiam voluntas Imperantis, vel certe

J

confuetudo . dirimet, :

$. 2650.

Poeäae jam per ZJeses fatutae funt vel

ferendaes «tel. latae, [ententiae *)., fcilicet. prout

lex ipfa poenam injungit ,. yel.per judicem

poenam demum jinjungi impérat. Quod fi

per judicem: primum injungi. decernat ,. feu

uod idem eít,:; fi lex. contineast; poenain

;

ferendae

J

.fententiae , tunc reus usqué ad

,

fententia

m. ab omni. poena et obligatione

quantum.ex hac|lege immunis.manet. .Lex

vero .magis "obftringit judicem, fcilicet. ut

;

e-

hanc definitam a lege poenam in reum d

cernat; nec. mitior, nec, feverior in tali

caufa exiftat, quam, prout.lex imperat, nifi

forte ipfüsmet parem .aut etiam majorem

poteflatem .habeat, quam . ille, qui legem

pu

condidit: ^tunc,enim legem, fi confultum

u

effe pütet, non tantum lenire, fed, ommi-

C

no folvere .poteft.

hi

rmulae ferendae primum fententiae funt.

*) Fo

]mo: Si lex poenam tantum comminetur,

fi

[

e.g. /ub poena privationis actuum legitimo-

vum; dummodo alia gravior claufüla non ad-

^

b

datur, e. g. ipJo facto incurrenda.

tlf

lido: $1 lex futurum poenae tempus ex-

u

primat, e.g. talis excommunicabitur.

l

lIo: $i imperando loquatur , e. g. Amjus

&riniünis &€0 véus,

&

quod m Ktpublica ggrïz't, nu-

Were privetur,

IVto:

A

I

Caput Vi II.

335

m

IVto: Quando verba. ad fignificandam. le.

]

t

gem latae, et ferendae fententiae aeque apta

tinef

funt, e.g. /ub. poena aimiffiouis beneficü, 'Di-

LU

"

citur, quando ad utrumque 'fenfum. verba.ae-

qu& apía [unt: fi.enim in alterutram partem

magis propendeant, tunc praeval

enti parti

accedendum regulae enim juris in

dubio,' e£

pari caufa, non item, prout ego puto, con-

Ya

tra probabiliorem fententiam vires obtinen£t,

u

Idque colligi videtur ex ipfis r

egulis juris,

jcer

fcilicet ex 1r..30. 65.

in 6. Unde fequentem.

)

Wl

i

formulam — Zjusmodi fit. excommunicatus e2c,

pro poena ferendae tantüm 'lälïtc'iïti"ae intellis

l

gere nolim; .eoquod. verba iri-éexcommunica.

o

eui

tionem latae. fententiae: magis fint:prona;

"n

xempla v

ero latae jam Jentent;ae- fequene

tia funt, .et

quidem

QV

prinuin , , i. verba legie

rro

[et

actionem , et poenae i

gationem in praefen-

ti vel de jam praeterito

ehuntiant, e, g. f4-

m

lem excommunicamus: vel

gnunitütum :

feiat : fe effe excom-

u

|

j

incurrat,

poenam . hanc - virtute gmefenüum

$.

265I.

Ü

u

«

Aliae vero poenae funt Jatae fexntenäïae,

u

jtut

puta, quae ab ipfa lege plene irrogantur ,

«t non primum per aliquam fententiam de-

jl

cerni jubentur. Verum poenae iftae, etfi

latae fententiae., divionem fat notabilem

i

fübeunt. Nam talis poena per ipfam legem,

vt

tanquam ultimam -fententiam jam decreta

i

Al

j4

poteft confiftere in mera ob/isatione ab[ti-

Wehdi, aut certe in folo actu internos; vel

L

eadem poena poteft continere obligationem

aliquid agendi exterius, id eft, extra men-

j

j

tem actum quemdam poenalem exercendi : . f

* prius,

I

336

Tractatus XXI V.

prius , timct po&na latae fententiae non

obligat, fimpliciterque reum ftringit, quam-

delictum

primum

illud. commiffum . fuit.

Sic per poenam latae fententiae excommu-

nicatus a Communione cum aliis exercen-

da mox. debet ceffare

L]

P

item privatus legi-

timis actibus ab iisdem fibi temperare &c.

2652.

"

$.

lol vero poena exteriorem executione Ye

quirat, eaque non in abflinentia, fed .in

actione aliqua confiftat, ante omnem fen-

tentiam non ftringit, fed reus poteft exfpe-

ctáre decretgum. judicis, etfi poenae illa fit

jatae fententiae *). Sic ipfo facto privatus

beneficio non tenetur.illud mox dimittere,

fed. illud retinere poteft,

donec ad hanc

poenam non quidem condemnetur, eoquod

per legem jam cCondemmnatus fit, fed quo-

usque fententia judicis declaretur ,. reum

lt

noxam hac poena dignam, aut certe ipfam

fat

poenam incurriffe. Atque haec opinio com-

(

muni D. D. confenfu obtinet , et fumitur

^

Ti

ex

de:

de baeret.-in 6. ubi decernitut,

d

ut ipfimet

haereticos non effe obligatos ,

tiag

füa horà ad fifcum deferant, etfi buic, id

n

left, fifco, ab ipfa jam lege ad judicata fint.

h

Atque haec fentiendi et obligandi ratio

et

L

*

alias enim leges quantum

prudentiffima eft

| lt

ad praefens caput füa efficacia .carerent vix

lf

ut reus ipfüsmet

enim exfpectari poteft,

Q

g£gravem in'fe poenam exequatur.

li

*) Nifi

—

8

Cohut VIIA.

T

; Don

*) Ni& forte annexam habeat fpecial

lam :

em párticu.

qui

E. g. ipfo

Jacto et alia declaratione mon

| [l

fecuta, .. Si enim

aretis adeo verbis' fcripta fo-

ret lex aliqua ,

o

tunc utique nuila exíbectata

declaratione po

ena fübeunda foret,

Raro aü-

[eQt

tem leges eousque acuuntur, nifi mu

tato jure,

aut per'alias circumfítantias lex naturae fub-

;

intret.

(

Sic quia Clerici non refidentes fuo

ofhcio

defünt, ac prein ftatutam mercedem

haud merentür; facile intelli

gitur, quod fru.

ctus beneficii hoc non obi

tante .recjpientes

p

rem alienam capiant , et fic

jure naturali ,' e£

"

non jüílüione legis humanae

lt

u

nem

fententiam.

eósdem ante om.

reftituere

teneantur.

Sic

n*

etiam foetüm animatum abigentes, at

k:

p*

lue exz

éxf

inde irregulares eí(fec

ti, cut facra offieia ob-

ii

ire jam non amplius queant, beneficium fi

quod habent,

dimittere ante omnem fenten.

d

tiam coguntur

pIf

, ne aliss fructus ejusdem abs.

que opera fua percipiant.

[ l'läülf

eeq'ü()ü

$. *655.

gd Qïl(]'

v

P3

Neqüe poena, quae e;

tetnam éxecutio.

feuld

nem requirit, et

exinde fententiam decla.

/ ipfam

rahtem exfpectat,

propterea ex, poena la.

y n

tae fententiae

in

poenam fententiae pri.

w

uf

Ium ferenda migrat.

Nam poena ferens

Ju

il

dae fententiae non Rifi

a tempore fenten-

Pamen

tiae equidem ad exteriorem executionem

L

ftringere non incipit, nifi poft declaratio-

1 fh']:»

neii a ludice factam ; huc vero data idem

n

eft, ac fi reus poenam tempore delicti jam

t

incurriffet,

Unde fructus interea percepti

1 jj

reftituendi, omniaque a tempore delicti us-

s

que ad tempus fententiae aeque erunt ir-

rita, prout poft fententiam irrita éfle inci-

? s

Tamf VII.

piunt.

338

Tvactatus XXIF.

piunt.

Seu aliter: fententia condemnans fuos

ö.f

fententia vero

effectus deinceps producit :

dedlarans retro etiam operatur, cunctaque,

quae poft del

ictum in tali negotio acta fu-

erunt, afficit, fuoque robore exuit: prout

'/.

colligitur ex 1. uitim. c. ad leg. Twl. Majeft

lep

CAPVT IX.

pr

W.

"generatim

De' Inierpretatione legum

De

confideratarum.

e

[ 1

A

$.

26

21*

Cum lex dependeat a legislatoris volun-

Yoli

tate $. 2619

Of

265s5. XVlilwm confeq

uens eft, -ab eadem vo-

luntate etiamr legis interpretationem p

endere.

lt

flet

Quae

1 authentica, vel fcholäl-

Brq

$.

2636. Caeteroquin vel

ftica ;

101

QUà

äl

2657. Et ab Epikeia probe difcernenda eft.

"

fi

2658. I'nterpreta*ioni fcholafticae ,

ä

2639. Sive a judicibus , five a Doctoribus fa-

ij

clendae

ij

2660. Certae regulae funt feriptae. Inter quas

r

$.

1ma eft: verba clara non admittunt interpre-

O

tationem.

$

2661. 2da: Interpretatio 'potius menti, quam

verbis legis accommodanda eft.

$.

2662. QCui confonat fequens D. D. axioma: Ra-

(02

tio legis eft anima legis. lam regula

(

$.

n663. 3tiz: ubi eadem ratio, eadem quoqrfe le-

QUn

gla difpofitio. Et denique

DN

ö. 2664'

m

'Caþzftv ]X; j

339

i 100

j vero

$« 2664. 4ta: Pl-acuit in om

nibus. praeciþuam effe

juftitiae , aequitatisque ,

L

quam firicti juris ra-

i,

tionem.

[

x

M

mu

$. 2654..

Mä'jäï

Tametfi juftitia Legislatori

in fefendä

ege perpetuo ,

ac neceílario debeat effe

propofita $. 2619.. adeo,

ut ad ftatuendum

id, quod aequius videbit

Ul, ;Certa ratione

l

obligatus, Íítatutum con

1'; ]

dere pro arbitrio,

hemo queat $9? 2620.

nihilofecius certum

at.

nulam legem. humanam exiftere

aut

1$ YO4

amplius |obligare ,

quam prout Legislator

Voluerit,

Licet- en

im forfi

tan omnino ad

oficium. Rectoris pertinui

ffe

atl

t legem ferri,

i peldr

fi tamen eandem.non tulit ,

lex non eyi-

ftet: . vel in. cafu

contrario aliquando ex

v m

probabiliore : ratio:

non coóndi,

utpote

ue melius fuiffet legem

E

quae

plus .TOGQSE .

"T.

quam prodeft

3

fi tamen ea 'c

onítituta

jam

fit, obfervari plerumque debet;

. ne facul.

tas de juftitia, et utilitate Legum judican-

rj

di in arbitrium, et ad fententiam obedien-

tium deferatur, et fic praecipi

fnte! Ü

lii

G

endi poteftas

jntef

omni fere e

icacia exuatur. $o 2621.

l, 9

$.

2685.

)

. Quapropter nulla definitionis hoffrae

yit)

Ji

$9 2619,. particula ad fenfum, et intelligen-

dam legem foecundior, aut

gravior eft,

ft"

quam ultima fequens: . Qua (publ

ica pote-

jot enim

y

Qas ) obligare vult..

v A.

, a)tque pro

illis

845

: ffï'mctam: XXIF;

ï

Li

ilis cireumítantiis, tantoque robore prae«

f

cipiuntur, aeut prohibentur, prout Legisla.

YO

tor coluerit, cujus voluntas vere eft anima

mor

legis, imo lex ipfía.

Unde ex iisdem de-

ii

finitionis noftrae verbis fluit

XVIHIme: Quod ex ejus, i

d eft, iegisq.

latoris voluntate legis interpretatio, repeten«

-

da fit.

Et interprezatio quidem — definitur,

—

Di

quod fit cerbi, wvel fententiae per alia werba,

gui

vel fememiam clariorem. facta cxplz'catz'of

fm

/, ]

$.. 2656.

d

"Ejusmodi vero interpretatio eft vel aw«

Jort

£bentica ,

vel fcbola[rica.

Autbentica — eft,

ferun

quae fit ab eo,

cui legis ferendae, abro-

lotte

gandae &c. poteftas competit. Unde hoc

u

dise

enus interprationis certum eft, utpote

db auctoritate interpretantis vim legis ob-

verl

Cafi)

tinens, Nam unde jus prodüt, interpretatio

quoque procedat c. 2Y. de fentent. excommuni-

Q6

cat. Verum haec interpretatio vel eft ge-

qde q

nerülis , .quae a Legislatore ad ounes fub-

ditos extenditur: vel /pecialis,,cum fcilicet

ju

dex aliquis inferior in fingulari, et quan-

tum ad leges, dubia caufa

fententíam pro-

tif&m

UT

nuntiat, quae inter partes, nifi appellatum

fuerit, faltem quantum ad forum externum

"ls

jus certum reddit.

C.15. de fentent, et re-

( 1

m explica-

gudic.

Verum generalis illa legu

Mp

tio in duas rurfüs partes abit:

.Nam alia

eft fcripta, id eft, lege quadam publice ed

-ta; quod enin Principi placuit, legis babe

(

vige-

IN

p

: Caput IX.

$41

TA

&igorem 1. v. ff. de confhitut. Principb. Altera

dl

vero non [cvipta, id eft, confüetudine, ac

m

Dd

moribus introducta , optima enim efl legum

duterpres confuetudo. 1. 37. ff. de leg.

iegis-

5.

2657.

i

Àb interpretatione legis dif&i-?e'Volunt

WA

Jpihejam , quam definiunt effe benignam le-

i

gum interpretationem , qua ob fpeciáles circum-

ftantias cafum aliquem fbecialem a Legislatore

n Lege comprebenfum mon e[fe, judicatur. Sic

€. g. fi lege publica tempore ingruentis belli

VCI l

t

portas civitatis aperire prohibitum fit; po-

| U

terunt tamen eae referari, ad cives ab

n

hofte fugientes recipiendos.

Volunt autem

Qu

tx eo Epikejam a coníueta interpretatione

p

discedere, quod' illa mentem, hàec vero

i

verba Legislatoris explicet, ^ Reapfe tamen

g

l

!

j

cafus Epikejae eít gravis, qua urgente le-

ml

ges humanae plerumque cefífant obligare :

4 v

de quov«nfra agetur.

ks r'.l

S.

265 8'- «

(

l

^

l

Verum praeter interpretationem autben-

Ü

tican.. S. 2656.

Datur alia /rolaflica ,. quae

hu)j

ä

aucioritate praecipiendi de[Htuta , tantum. folum-

vuodo Yoboris- babet. , quantum alet vatio, ex

j

qua facta ef/ ; feu brevius:

quae /doctringc

j

&on legis conditionem habet.

4

$.

2659.

€

j

j

»Cum vero lex adeo clare vix unquam

uj

pofüt edi, ut ad explicandos infinitos, qui

$

acgi-

l

Tractatus; X XIV.

342

accidere poffunt , eventus fufüciat :

ipfis

l

inprimis judicibus $.2656. ad fingulares cau-

fas fententiam dicere ncceüarlo permiffum

q

fuit :

tum vero etiam D. D.

amsnue rerum

tG

peritis de jure refpondendi facultas (noftro

T

b

aevo privata tantum) fuadente utilitate ,

vel neceffitate conceditur.

lNam ut omnia

te

dubia ad ipfum Principem deferantur, ea-

!

que legali interpretatione folvantur, mini-

Y

^me profecta confultum eft. Cum enim ta-

lis explicatio legis inftar fit certa, ex ea

hi

tanquam minime dubio principio nova du-

(iC

bia, ac novae controverfiae orientur, quae

(it

fi rurfus certa auctoritate decidantur

res

Jj

in immenfüm ferretur: ficque immenfis le-

C

gibus involveremur, prout experientia do-

J

cuxc et libros decretalium,

atque Codicem

Iuümianeum infpicienti

ab unde patebit.

Scilicet quod tanta mole legum laboremus

U

li

inter praecipuas caufas eft ca, quae quon-

dam obtinuit ,

ad privatas confultatxones

)

publica auctorxtate refpondendi confuetudo.

$

2660.

Ne vero privata haec leges interpretan-

ll

di ratio, foli docentium arbitrio permiffa

fi

effet ,

l

-ipfae leges generales quasdam leges

cxphcandl reoulds fuppeditarunt ,

quibus

bl

imperitiae fimul

et- pravo aüectul limites

aliqui figerentur.

Ex quibus proin regulis

|

]ta-

aliquas delibare operae pretium erit.

que prima cít

verba clam non admitunt in-

:

ter-

Cabut IX.

343

f

ZC?]'WLI:

()1]01?,

Defumunt hanc regulam ex

l

o;f-*

l'/'j"uj'("

t5b o

IIL o

19. de

detim. At-

um

que haec re" ula eft magni momenti, et pu-

Wt

to, quamcunque ex fubfequentibus régulis,

ol

nonhifi t

tunc adhibendam eíle, quando ver-

"

ba legis in aliquo cafu in utrarnque par-

Tif

tem aeque faciunt:

fi vero alterutri p;aba»-

"

bilius ,

etti. non ,certo faveant,

ejusmodi

tUj

regulae

icet in jure fcriptae non funt ad-

1

hibendae.

Sic nulla caufa felicior, pluri-

j4

busve favoribus munita cï'f

quam condi-

| i

tio poffidentis, et tamen ea non mifi in pari

qria*

caufa -Vincere permittitur.

Regul.

lur. 65..

n

in 6. prout .alibi jam dixi. .

Scilicet in tali

)b

cafü et eventu voluntas Legislatoris , et

T

Jus probabilius ftat e. g. pro priori caufa:

1

üt quid per aliquam : ejusmodi interpretan-

i^

]u

di regulam contra probabiliorem niteris ,

m

Utpote quam nec leges fuperare poffunt,

lUOH

niti novum jus conftituere , et fic legem

Q

priorem mutar?, velint?

j

$.

2661.

Aha regula eít :

Interpretatio potius eji

ment

quam "oerbis lepi$ accomodanda.

Nam

*

1L3*]

f

ce tum e/ä »

quod ís

committat in^ legem ,

qui.

)egL

legis werba complectens ,

contra legzs mmmr

Hl

eoluntatem.

R. 1. 88.

in 6. !

Unde inter D..

It

Q

D. tanquam principium adoptatum eft fe-

u

quens :

Ü

l

Ratio legis e[b legis amima, videtur-

"

que id defümtum eífe ex c. s. dzjl 1.' Fi-

":

nis enim ferendae , feu ratio pxaecxplendt

Y

/

facxt

lt

3

44

Tww-*acmþtm* XXI V ;

facit optime intelligere , quidnam präecipe-

j

re voluerit Legislator.

Ubi notandum. eft

ii

Y

Ime eam praecipientis voluntatem attenden-

dam eífe, quam tempore legis conditae ha-

!

buiffe cenfetur; non vero ilam quam for-

fan habiturus fuiffet ,

fi

omnia ÍcivifTet,

/

Cum enim non omnia fciverit, ea volun-

If

tas non extitit, et ex eo, quod non exi«-

i

ftit, nihil et fic neque lex extare poteft *),

L]

*j Gravis calamitas facile poteft fufficere, ut quis

a lege eximatur : nulla vero moleftia, aut ra-

tio poteft facere, ut lex aliqua detur, fi ean-

lj

dem ferendi voluntas reapfe non fuit:

licet

u

futura fuiffet, // Legislator , omnia' praevidif-

fet: Quia, quod dictum jam eft, voluntas

WK

conditioni, quae tamen non evenit, alligata

Yi

"

nihil operatur.

1

$.

2662.

Sed etiam alterum: Ratio legis efü amima

legis :; explicatione indiget.

Scilicet finis le-

2

gis non cadit füb legem, feu propter quod

fit praeceptum , illud. ex eo nonh praecipi-

tur; alias finis, . et ad (inem ftatuta fubfi-

dia idem forent.:

Finis tamen ifte,

et raà-

tio legem facit juftam, eamque optime ex-

plicat:; licet huic explicatione non adeo

arcte fit inhaerendum, ut propterea ver-

bis velut vis inferenda, aut a confueta eo-

rum.figuificatione recedendum [it, $9 2660.

.

$.

2663

f

ft

Teriia.vegula a plerisque ftatuitur

f

qpens i Ubi eadem ratio ibi eadem leg

*

Caput IX.

945

|

pe

þo/z'tiö: et quae ab hac priore parum differt:

ef

de [imilibus idem eft. judicium.

Has regulas

k l

videtur cóntinere utrumque jus, fcilicet

t«

l. 12. et 27. ff. de leg. et c. 9

de translat,

for

Epifvop. Ubi fie habetur:

Propter. expref-

[l

Jam . tamen . fimilitudinem , — vel polius . identita-

lüf

tem nemini poterat videri dubium fubtiliter. in-

gf

Tuenti, cum de fmilibus idem fit, judicium ba-

!).

bendum.

Plura alii circa has ]

eges et regu-

las accumulant,

LU

Verum ad ipfum ufum,

I f

et interpretationem non adeo expedite ad-

[7)!0

lícet

hiberi poffunt. eaedem regulae. Nam fin-

gamus, aliéubi ob pericula a ficariis immi-

(f

müs

nentia praeceptum eífe, ut quilibet. nog

Aïgar&

niü gladio inftructus nocte exeat.

lam

flopus ad fecuritatem aeque faceret ,^ et

pro fclopo deferendo non tantum $imilis,

fed omnino eadem fecuritatis ratio habe-

TU

1

retur: an ergo per eam legem quemvis ad

deferendum íclopum obligatum efífe dices?

1ol

3l

— — Sacerdotes Religionis caufa tenen-

d

tur penfum canonicum exíolvere :

Medi-

j

tatio ad religionem faceret, ergo àd talem

[

faltem. tunc obligabitur, quando ex defe.

a

ctu hnguae, oculorum,

aut libri illas ho.

du

ras dicere non poterit? Qualia tamen ne-

d

mo, ut opinor, afferet. Scilicet ifta prin-

0

cipia, feu regulae accommodari, ac velut

(

fuübdi debent primae illae regulae $9 2660.

defcriptae : f? verba legis unum cafum ae.

B

que ac alterum dubie comprchendant; tunc

ex pari ratione priorem aeque,

(àc poüerioa

S:

rem

N

Tvactatus XXIV.

346

rem ín ea concludi cenfemus: fi verd vis

verborum certo, aut probabilius ejusmodi

$ZA -

caufam non contineat,

tunc argumentum

a pari ratione ductum in lege humana ar-

bitraria nihil. evincet.

Alias certe infinitis

legibus ex fimplici quavis conftitutione in-

volverem

111 ?

ui

ut proin regulae interpretandi

hoc S$e adductae familiares admodum, fi non

omnino eaedem cum illis, quas $9 266r.

N

et 1662. recenfuil, effe videantur.

x

$.

2664.

Celebrem, et inter generales quartam in-

terpretandi .regulam miniftrat Jex 8. c. de

ludicv. quae ita habet: .Pijacuit in omnibus

praecipuam 'e[[e ju[flitiae , aequitatisque , . quam

Sed quia jura, et le-

flricti: juris rationem.

ges femper aequae debent, et cenfentur

effe: quaenam eft illa aequitas, quae ftri-

ctum jus füperare queat?

Hanc S. CY-

PRIANUS eleganter definit, 4uod fit jujli-

Alius fe-

tia dulcore mifericordiae temperata.

quentem ftatuit. definitionem: — Zequitas ef

quaedam. factorum . convenientia , et. rectitudo ju-

dicii naturalem fequens rationem. Hanc utram-

que definitionem. ego quoque adopto, eam-

que in unam componens clarioret reddo

dicens :

Pzi

Uïl' ULb

p55

tas. flricto. juri oppofta eft,

jus maturae putum, mulla adbuc lege bumana

——

temperatum.

Ut adeo fenfus praefentis re-

gulae fit: quamdiu verba-legis in neutram

partem magis propendepnt, debemus ita ju-

dicare:

EEE

C[Zþ f*it 1 .cï'-

34

Y

IN

dicare: prout nulla lege Vhümzma «e—xifþe-nï:ö

Vi

pro tali cafu ex folo jure naturae ítatuen-

um

dum foret *).

i

, *) Cám enim femper äenfur duae caufüe, 1

dque

non tantum in judicio, 'fed in omni |

Ji'tis

BSC. OL

II

obligatione; non poteft una benigne

tractari,

nifi impenfis alterius vid. fr

nül

actat, de confeient.

cui eo gravior eft fententi

a,

vel doctrina ,

)l

quo mitor, indulgentiorque ha

ec in priorem

f

n

partem extiterit.

Ut adeo vagum .mifericor.

diae nomen plurimum. acerbitatis involvere

queat,

kj

Aft cum alterutra pars, (feu libe:

tas

privata, feu publica lex neceffario, ca

fa' ca.

dere debest;

mitius, et àd fenfum humanita.

If

tis,

atque ad judicium rationis naturalis

pinquius facit,

pro-

(

1

quod. fimplici juri- naturae

conformiüs eí

te

Naturae enim füum, id eft,

jus nàturae,

prae peregrino,

et arbitrario

praecepto lon

li

ge convenientius, multoque füa.

N

vius eft: et quamdiu . inter dua

S partes judi-

li

"

candum eft, tamdiu nihil. mitiu

ll

S et ad dalio.

rem mifericordiae nihil aptius

W

Inus ,

facere poffu.

quam fi ad fenfum fim

plicis naturae ,

j

quantum . fcilicet licuerit,

ftatuamus,

!

It

Sic e.

£. in dubio, feu aequali caufa magis e

ft ftan.

ln

dum contra vim praefcriptionis ,

contra rem

[l

judicatam ,

et denique contra omnia

quae

n

ll

adverfum jus naturale introducta fünt,

,

ff

CATRVT

/m

X.

Kd0

De legitima interpretatione quarundaim l

^04;

LUE

Jf

9)

VT. 4

— fpecialium,

J

eo

$. 2665,. Non nifi in pari ca'u,fa re

gulae juris tam

li

generales , quam fpeciales f

À

nt adhibend

£

€

A a

1Q.

Y

1

Et i!nter. has

Ü

$. 2666,

I

348

Tractatus XXI V'. i

2666. EftIma: in pa

ri caufa mglior ;e& eondis

tio poffidentis.

2667. 24a: odia reftringi ,

favo*fes autem cons

venit ampliari,

2668. Sed etiam pro legibus in praefuümtione

»

. fundatis, quaeque

2669. In foro exteriore potiffimutm obtinent,

2670. Specialis, et fequens regula eft fcripta t

Praefümtio cedit veritati.

His . tamen

&671. Efíficaciores fünt leges in fictione juris

fundatse: habentque fequentem regulam:

ïä.

2672. Fictio juris idem operatur in caíü ficto ,

quod veritas in cafu vero.

$.

2668.

Sequentes aeque, ac priore capite com-

pOU — LUR

memoratae regulae, mea femper opinione,

non nifi ad verba legis ambigua, feu ad

utrumque fenfum aeque aptae adhibendae

funt: cum fine ingenti praejudicio legum

ex

contra -probabiliorem

earum fenfum

ejusmodi regula judicari non queat *).

ET

Aft nonne agendo de confcientia generatim

«

»partem nega

ntem ampleetenda efle, dice-

,»batur?2 Ut quid jam pro «cafuü dubii tot

8

di? ltaque hae vel otio-

, regulae interpreta:

ntra caufam etiam proba.

, lae,. aut certe co

Verum

» biliorem alias ,

effcaces erunt. **

doctrina noftra de dubio, imo de omni con-

fcientia non prius incipit, nifi facto,-et jure

feu omnibus legibus ad eum cafuüm pertinen-

tibus probe aeftimatis,

jam regulae ad legi-

timam interpretationem a

b ipfis legibus mi-

Biftratae omnino ad leges pertinent, et l-

par-

quidem cafas aliquis aliunde in utramque

£

em

4

Caput X.

349

V

tem aequel probäbilis;, infüper-ejusmodt 're-guq

Kim pro fe habest, deinceps fit probabilior.

0f

Si vero caufa contra parem. oppofitam nulla

ejusmodi^regula gaudeat, quod quidem. in

quaeftionibus facti , virtutum Theologicarum ,

]

religionis, caftitatis, et ommnibus negotiis,

quae alegibus humanis, et proin etiam a re-

gulis juris exempla fünt , frequens eft: tum

J

primum incipit regula, quam de dubio fcx'ipü.

$. 2666.

]uns

. Tam inter has regulas fpeciales $rimam

ii

zecenfeo notifimam illam 651 fuy, jm G.

In pari caufa.melior eft conditio po[fidentis.

De qua notatu dignum, quod hic referam,

non habeo, nifi fequens: cum faepe ambi-

Jf

guum fit, quisnai n ex duobus disceptanti-

bus poffeffor fit , cogitabam, an non in

[

obfcuro ejusmodi negotio fequens regula

j

ex integro, et abs ulla exceptione poffet

fufücere; eít autem haec:

lile in omni cau-

gum

d

Ja eft. Poffeffor , qui im quae[Hione . controverfa

juxta. cautelam .affignatam ,

bartem

negantem

1üm

Juftinet. Applicatio hujus regulae ad diver-

[(í

fos cafus opinioni huic meae plures fors

Patronos conciliabit,

t

Sed regulae haec in-

t

telligenda eít, quando pofteffio dubia. .Si

i

enim jus fit dubium , et poffeffio ceria; tunc

um

ope pofícfionis etiam jus fit

0n

probabilius

J

d

per $o 266 3 "—

&

gl

3*

26672

ii

f

Secundam commemoro rurfüs vulgatiffi-

jl

Odia refiringi , favores

inam fequentem' i

1

auiem

359

Tvaciátus XXI V.

(

autem conmenit mpzm: Reg. lur. 1$. in 6.

u

Verum cum omnis lex

liunde debeat effe

li

utilis $9 2620 ,

et vel ideo favorem ali-

i

quem neeeífario contineat ,

numquid oii-

le

nes leges amplam interpretationem capient?

uare non adeo facile eft, leges faventes

ab odiofis difcernere. Ego fic opinor, quod

r

debeat obvius, ac primo fe offerens vet-

borum fenfus attendi, et mox odium a fa-

vore poterit internofci, e. g, . Opui percu[jt-

vit alierums teneatur foloere decem: ifta jam

odium f[pectat ,

utpote poenam ftatuens.

Contra vero in eadem caufa favorem fpi-

rant verba legis fequentia:

Qil percu[[us

Circa

fuerit , po[[t ab altero decem. exisere.

quod negotium forte non difplicebit, ifta

regula; in omni lege et oflicio datur, qui

obligatur, 'et cui alter obligatur. lam i

,1'

P

verba lesis directa, j

*

" aüdebitorem , ea fpira-

bunt odium:

L]

L

|

f oero ad éxactorem pertineant

faverem continebunt * ).

.*) Ex quo apparet, celebrem Canonem, /i quis

fuadenta diabolo ,' qui excommunicationem la-

|

tae.fententiae in percuffores Clericorum. fta-

|

tuit odiofum et firictae interpretationis effe ;

l

neque ex eo faventem, et benigsum evade-

re, quod in honorem Ordinis clericalis , et

ipfius religionis fit conítitutüs; nam omnes

poenáe, ac cenfürae in favorem,- et gratiam

laefi alicujus ofücii, et in tutelam virtutis

ä

comparatae fuünt.

$.

2668.

Verum etiam leges in $raefumptione fun-

rte. in-

datag aliqua regula indigent, vel ce

digere

m

351

Cäpqt X

digere' videntur. * ngfumiz'onem jam quan-

tum ad praefens:negotium definiunt, quod

h

il

fit prudens conjectura rei dubiae

,

collecta ex

indiciis frequenter evenire folitis.

Quae proin

uv

v

leges maxime ad judicia comparatae funt ,

Fal

U

ut ludex ex praefumptionibus per, ejusmo-

a

d

di legem probatis, faltemy in defectu alio-

if

rum argumentorutn [fententiam ferre te.

à

neatur *).

Tï

pe

Aliae leges nifi judiciales, vixin pmefuæptionä

:

p

aliquando- fundari. videntur.

Equidem omne,

[

!

quod praecipitur, ad publicam utilitatem fa.

cere praefummitur, fed haec praefumptio cui.

l

libet legi cpmmunis et nulli propria, feu

Ípecialis eft.

De hac tamen a

l

4

ceffationem legis.

gam explicanfiio

It

$. 2669.

,

|

Verum cum ejusmodi indicia frequenter

licet evenientia, non raro. nihilofecius fal.

J

|

lant, vis ejusmodi legis eft, ut Tucox ex

praefcripto legis fententiam ferat, et con-

M

demnatus faltem i

D' foro-extermo, id &b

publice ,

li

et quousque id fciri, et publice

[

de eo conftare poteft,

eidem f[ententiae '

2)

fatisfaciat.

Ad hoc enim obedientiae

Qs

nus, fi non vi legis in praefumptione fun-

,

j

datae, cérte ex periculo fcandali, et ex

pietate. in feipfum plerumque tenetür. Nifi

enim voluntarie. judicatum folvat; ad fo-

lutionem cum periculo famae

" eqt novarum

expenfarum cogetur.

;ä;äöyæa

352

Tyattatus XXIF.

l

$.

2670.

1

»"

Quodü tamen

hisce praefumptionibus

ii a

[

veritas non fubfit;

tunc quantum ad con-

e

fcientiam, fcandali, et majorum malorum

dl -

q1

periculo ceffante, vis leg

is praefumentis ,

et fententiae ex eco latae eít nulla.

Prae-

]

!

J

U

unpiio enim eXx recepto axiomate cedii ve-

k

Et etiam ratio

ritati ex l.99. de probat.

nuturalis fuffragatur :

judicia quippe.nof

funt inftituta, ut per ea litigantes novum

ï

jis coníitituatur, fed ut antiquum defen-

datur, de eo judicetur,, et controverfia de

ftente -,exorta definia-

jure jam prius exi

tur *) Et quidem nullum per fententiam

novum jus in düci eo facilius affero, quod

etiam rei judicatae , quae alias fententia lon-

e efficaclor eft, hanc vivm rectius négemus

inferius.

*) Conteflatio litis, id eft, profeffio, qua quis

cum altero in judicio litigare intendit , equt-

dem aliquod pactum involvit, quod varios in-

ducit effectus, de quibus ICTI : non tamen

per talem conteftationem litis promittit quis-

piam, quod contra apertam, fibique .probe

cognitam veritatem fententia judicis ftare velit.

2671.

*

S.

Firmiores funt leges i fictione legis fun-

Q

datae: hae enim non tantum de jure judi-

Ejusmodi autem

lh

cant, fed jus conftituunt.

D)

fictionem definimus, quod fit Jegis adver[us

]

veriatem in re po[jbii, et ex jufla caufa dif-

[

la. in

Qofüio"). Hujusmodi ücþionum exemp

w

legi-

Ceput-.X,.

358

legibus pafüim occurrunt, fie: filiï in bello

caefi per gloriam vivere finguntur, et Pa.

u ä

U r

tri profunt, ne tutelam füscipere cogatur;

QU

qui enim Romae tres, et in Provinciis quin-

que filios habebat, a tutela gerenda ex-

m

cufabatur, $9 r. de excufat. Tutor. im inflit,

.,Pw

J

Item fuübfequens matrimonium filios natura-

vt

les facit legitimos, eoquod fictione lepum

matrimonium ad tempus nativitatis retro-

n

jl

!

trahatur ,

ficque illi

ex matrimonio . nati

fuiffe fingantur.

$9 ultim. inflit. de nupt.

l'efen-

24

*) Ex qua definitione eae voculae: /m r£ pof[fi-

itia

bili explicatione indigent :: fcilicet leges imi-

tando natüram nunquam fingunt ea,

quae

jafi

per conditionem naturae non tantum facta

W

non fíunt, fed ne quidem fieri potuerunt,

jon.

Sic etfi illegitime nati per fübfequens matri-

monium fingantur.ex matrimonio : nati effe

M

&o: ullim. inflitut. de nuptiis: id tamen non

M

fit, fi tempore nativitatis inter parentes ob

)

)

impedimentum dirimens mattimonium ne qui-

dem potuit fübfiflere, . Sie etiam per adoptio-

i

nem, beneíicio, et fictione le

£

gum non. poteft

2 1

habere filios legales, qui per naturam (eo-

quod e. g, impubes fit) filios naturales ha.

&

prafe

bere non poteft. j. a. infüit. de adoption.

$. 2576

*

.De legibus jäm,"' quae fïctiohi juris fn-

j

nituntur, obtinet fequens regula :

Fictio

fizdi'

juris idem operatur .in cafu ficto, quod veritas

(ei |

in ca[u ero.

Cui regulae fuffragatur /; r.

It

"

if

Jl. de adoption: et l. 39. $. 14. l. de donat.

inter oir. |.Et

ver-

P

quod prgin omnino ad

Tom. VII.

ter-

T

^

Tvactatus - X XIV.

384

tendum, fictiones hae etiam in confcientia,

j

fecus ac praefumptiones, vim obtinent, et-

fi veritatem non füubeffe cuique apertum

fit

Hae enim leges non ad judicium de

jure jam exiftente pertinent, prout illae

antea

nullatenus

praefumentes ; -fed jus

extans ipfaemet conftituunt, fuadente id na-

Sic Canonicus infirmus me-

turali aequitate.

ä

rito, et benigne fingitur choro intereffe ,

et ftipendia praefentibus taxata mereri

d

fi lecto affixus y-haereat.

CAPVT XI.

De Ce[fatione . Legum.

Df

S.

2673. Dantur caufae, quibus leges abroganïur;

*

Et ex S: 2615.

"

"

b

2674. Difcitur XIXno, legem ' ceffa

fe , quam

primum juri divino, aut naturali adverfari in-

e

Quorfum pertinet

-

cipit.

pe

|

il

2675 Si ratio Ifegi*'sw quoad totam 'communitae

tem ceffat.

Vi

.

2676. Habetur XXmo, quod lex. vel ofnnibus ,

y

vel aliquibus voluntate legislatoris relaxari

queat :

267-2'. Licet id. ipfi etiam ngiglatori non fit

vere arbitrarium.

2678. Hic jam docetur, quomodo leges gerie-

rales per fpeciales , , et vieilfim . tollantur,

Verum

2679. Etiam fingulis läges remittipofï'ünt per

á

IT

legitimam auctoritatem ,.

N

. S.26go.

Caput. XLT..*

355

i

268o. Vel ordina

^

riam, qualis eft in ipfo legis-

d

latore ;

fl

2681. Et quandoqgne in inferioribus

e. g. /E-pif.

j

copis quoàd leges pontificiae, quas

Epifcopi

t

2682. 'In uno, imo

D

2683. Pluribus cafibus jure ordinär*ïo :

] ni

2684.

Et faepius delegato relaxant.

o

äl

2685.

Sine legitima tamen ratione ejusmodi re-

ff

laxatio facta ab inferiore eft irrita:

F

lh [

8

2696." Inidua vero, fi a u

,

periore fiat. Ex qua

regula

2687. Etiam füpplicahtes

pro ejusmodi benefi.

cio fe v&erére Vdebent'.

$.

2679.

Tametfi natura legum.ea fit, ut iis Re-

ctor fübditum fibi populum per

,ramf-

peruo -obliga-

po

Y£ UVtlii.S9" 261r9. et licet proinde le

es nul-

lo'tractu temporis, aut morte Le

u

gislatoris,

y J

exfpirent *

PA

planeque ex íui conditione

perpetuae fint:

patiuntur tamen

quaedsm

n l

fibl contraria, quibus vel per partem ali-

quam, veljntegrae extihgbantur.

nioUS

AE

Per hoc enim leges maxime differunt a fim,

j

a

pliei

praecepto ,

quod hoc

mox definat ,

quamprimum praecipiens feu morte, feu ex-

n

Jj

auctoratioge, feu abdicatione voluntatia ju-

bendi poteftate de&ituimrf

gaf

1

50 26740

' JH

ni

Caufae porro legem extinguentes voel

W

iunt naturales$ ,

vel Legislatori arbitrüriae,

AJNaturales funt omnes eae, quae finem ]le.

f

2

gis

al

$56

Tractatus XXIV.

gis tollunt

, qui quidem finis neceffario fo-

pu

et utilitate Reipublicae com-

ef

la aequitate ,

-

prehenditur. $. 2620., eoq

uod. lex debeat

d

ia :

ideo ex defini-

bi

e(le recta agendorum regt

s

tione noftra $. 2619. 1

nfertur XIX»c. Le-

u

f

gem mox ceflare,

quam primum. juri natu-

rali, aut divino adverfari, vel ad publi-

et

al

càm utilitatem non amplius conducere in-

cipit, feu. quod idem eft,

quando recta

j

Et quidem

a5

endorum -ratio effe ceffat.

utilis e

ffe definit lex , quam primum ea ta-

Sic &

tio ceffat, propter quam Jata fuit.

cinum . bellum

frumentum

g. fi propter vi

ex Provincia exp

ortare fit prohibitum, tunc

id mox licebit, quam primum metus be

li

Dur

o

. evanuerit.

Et f nihilofecius ex alia ra-

ii

:

y

tione utile foret frumenta fervari potius,

*

quam exteris vendi, ea rauü

o indi :ge/bit no-

V

A^

Ui

ya lege *).

(

en adverten

dum , hucusqu& dicta obti-

,*) Id tam

q

nere,

fi ratio legis definat quoad totam fere

"

ea lex lata fuit:. non

(

communitatem , cCul

item, fi quoad aliquos,

aut minorem cotri

t

munitatis parte

D.

Sic fi

forte ob periculum

famjs res ad victum pertinen-

penuriae, aut

tes exteris ven

di prohibeantur in tota proviu-

cia ,

tales nec veítra civitas poterit vendere,

.pam leges omnibus;

etfi ei fat provifum fit:

non fingulis fcrþiptae funt.

$.. 2675.

Et quidem fi caufam legis etiam quoad

qu

ceílaffe . certo , et

totam: communita;em'

publi-

qudþut AX5

d

357

) f

COf

publice conftet, et Legislator taceat, res

eft facilis.

Sic enim etfi aliud non atten-

i

Mi

datur, etiam ipfüsmet confentire abs du-

|

bio cenfetur, utpote cui fola 3equitas, et

utilitas perpetuo cordi effe debet,

Verum

]

ubl

fi legem urgeat, et de legis inutilitate edo-

ctus, eidem nihilominus inftret: tunc circa

a

abrogandam legem ea fequenda effe viden-

Ib

r

l

d

tur, quae de eadem diflicilibus ejusmodi

circumítantiis de le

a

ge accgptanda dicebam.

J

IVR

n

$. 262 I,b

fE.

$. 267*6.

(

l

Quia vero per le

gem Rector civitatis

I

obligare «ult . So 2619.

A'ä

ac proin Lex non

Ui

obliget, fi is oblipare non velit; habetur

jam XXms confecutio, quod volüntas Re-

W*y

]t nu

gentis legem aliquam vel owmibus, vel qui-

busdam relaxare queat.

Infuper legem totí

communitati

remittendo. :poteft

eandem

| Obl'

)l

d

quoad aliqua tantum capita tollere; et fic

I

dicitur /egi derosare: vel eandem penitus ex-

at

(

Ui

tinguere; quod Jegem abregare vocamus * ).

Qub

u

n

*) Praeter ifta datur etiam irritatio legis, qua

fcilicet fuperior quidam Rector, aut Magiftra-

(

tus alterius, et inferioris Legislatoris confti-

(ett

tutiones,

aut

ll

W

praecgpta eminente auctoritate

"

fua »:xfa,cit irrita,

g EU

Quod fi itaque detur lesis abrosatio: uti-

ot

que ex legitima ratione id fleri debet, e.

J

£. quia lex incipit effi

noXia ; quia ni-

!

Z ;

Ó

"

miae

—

ss

Tractbtus XXI ^

miac leges aliunde gravant populum; fi

p

Legis-

&

ejus moleítia fit par utilitati, etc.

lator enim.ficut in condenda, ita etiam in

abroganda lege mnon eft fui arbitrii , fed

pl

Ti

lege aequitatis naturalis . conftringitur. .. $.

2620. Ejusmodi legis rectractatio, fi con.

$

tra utilitatem et aequitatem fiat, et fic in-

el

jufta fit; efficax tamen manet , legemque

vere exfpirare facit: cum voluntas obligaré

[

volentis legi üt neceffaria. $9 : 2619.

$.

2673.

Prior itaqueþ conftitutio .generalis. per re-

non tamen

centem generalem . contrariam 5

Q

^

prior /pecialis per novam gemeralem tollitur

;eï*»

£. J. de conftitut. in 6.

Atque ut generalis

n

(

pofterior antiquam . generalem extinguat ,

mentio fiat: bene

"t

non requiritur, ut prioris

47I

vero neceffarium ,. id eft, ut conflitutioni-

dt

bus, aut confíuetudini fpeciali per legem

fCJ

novam generalem derogetur, e. g. men ob-

Jtantibus ! quacunque . le

pe, .aut confuetudine. fpes

H

Hl

ciali, vel fingularium - locorum | juribus épcscad

Vád. .c.IdE

[

4

fitut. in

Q1

deinceps obtineat.

6. Unde axioma obtinet, quod genus non

1

I

deroget fpeciel.

Generatim autem jurium

correctio odiofa, et quantum confuetus

verborum fenfuüs permittit, reftringenda eft,

de

l 32. S. ultim.. C. de dppellat... et. .. 4I

election. in 6.. Ut adeo in tali cafu non de-

tur abrogatio, fed tantum derogatio legis ,

pet

utgote quae fic non tota, fed tantum

par-

h3

Caput XI

359

Í

partem. aliquam. ceffat $o-2676. Quamquam

:

ly

eétiam hoc non fit perpetuum:

nam etiam

)l

mutatio jurium eft quandoque amplae inter-

M

pretationis;

e 8

fi per hanc mutationem

|

redeatur ad jus commune antiquum 4/. 27

0I

qU * g desPaa.

ltem mutato principali

li

etiam accefforia mutata eífe ccnfentur,

fi

I

tamen haee cum illo fint neceffario conjun-

R

cta l. 56. et 62. ff. de Pro curator. 1. 9. f

de jurisdict.

$.

2679

te

Verum non tantum omnibus, fed quando-

fad

que alig'ibus duntaxat legem relaxare po-

|itt

tefi ïeüxs ator $9 267

52

XI,

et fic legem, feu

d

in lege nz/þmfme dicitur.

E. JusmOdl autem

V

(w/enf'z!zo definitur , ^quod fit juris. commumis

batt

7€lïwütüïjh(r267qü caufae cognitione ab .eo, qui

JQ«

jus. babet idifpenfandi.

Fors tamen intelligi

debct

Relaxatio . facta alszz, aut quibusdam:

gen

L

fcilicet ut difpeníatio legis ab ejusdem ab-

rogatione fatis differat.

f;a

Clrca praefens jam

i

ncgotlum IF*GU"HLUF le )ZïIZWLZ auctorilas 1dn eo,

" f

qui legem vult reïa:xare, et infüper. nccef

J

ürm.e& iufia cauía im illo

, qui legem fibi

ii

il

i

remitti fupplicat

*

of

$.

2680.

"

If.

il

Legitimn auctoritas ad aliquem a lege

Jt

exxmcndum vel eft ordinaria ; proprio jure

m

alicui et ex ipfo, quod gerit, munere com-

(h

jj

petens; vel dezm'am fc,

f Uf*cmh r

tone, :

i

*

vciut

n

Tract;ztus XXIF

260

velut extra ordinem alicui conceffa. Ordi-

narià potituris , qui legem tulit, ejusdem

fuperior, fi quem habet, ac denique ille,

qui legis auctori in munere, et poteftate

leeitime . fuccedit.

Sic in Ecclefia GENE-

RALE CONCILIUM, et ROMANI PON-

'QTIFICES fuas Antecefforum et fubditorum

fuorum leges per univerfam Ecclefiam, €t

quidem jure ordinario, fi voluerint, miti-

gant, vel tollunt.

Idem de Épifcopis , quan-

i

tum ad leggs Dioecefanas.

$. . 268 r'.

- Ínferiori tamen -in legem a Superiore la-

tam nulla eft plerumque Auctoritas *). De-

bilias enim contra fortius non poteft prae-

valere, neque fübditus juffionibus majorum

vim,

et efficaciam derogare.

Hoc tamen

non eft perpetuum,. praecipue in Ecclefía ,

in qua Epifcopis in conftitutiones Pontificias

non raro magna competit facultas. Et qui-

dem non tantum facultas delegata , fed etiam

o"dinaria; eoquod ex ratione ipfius munetis

paftoralis, et perpetuo infüper talem fre-

quenter. habeant.

Jurisdictio enim, quae

ex ipfo munere, et femper obtinetur , Or«

dinaria eít.

Ita D. D. paffim eruunt. ex 7.

j

s. ff. de 3

urisdict. et ex c. ultim. de offic. ju.

dic. ordinar.

*) Unde ipfïu—s etiam Ecclefïae nülla eft Poteftas

circa' leges divinas et naturales abolendas,

diti-

vel mitigandas, Poteít tamen easdem e

me,

- Caput XI

96

t

me, et abs ullo errandi periculo explicaref,

C

et interpretari, fi füfficientibus ex verbo DEI

fcripto, vel tradito argumentis inftructa fit.

lt

Quanam auctoritate Circa vota, ac juramenta

Mt

utatur, explicabo alibi,

vNFJ'

Id tamen leges divinge 'arbitrariae cum

N

legibus humanis commune habent, quod gra.

fUf

vi neceffitati cedant, id eft, cum grayi mo-

a

leftia non obligent plerumque faltem , et nifi

earum violatio ab adverfario quopiam in con-

Tif

temtum earuündem' petatur.

Sic religiofiffimi

Jb

fimul et fortifimi Machabaei ftatuerunt dimi-

care in die Sabbathi,

I. MACH

T

A

X

15 /

E T t-pET

Alii vero acerbiíffimam mortem fubire malue-

eo-

runt,

quam carnes porcinas comedere :

quod efüs ifte ab iisdem in'contemtum reli-

17

£ionis Iudaicae. peteretur :

E MACHABJE:

De

VH et VIII.

i

We

-Sunt tamen aliqua

e ]gggs divinae arbitra-

riae, quae etiam extra periculum cortemtus

tUt

cum ingenti et ultima quoque moleftia firin-

ymet

gunt.

Mihi tres potiffimum. funt cognitae ,

/

:

quarum ' prima eít .de. vincülo' tatrimonii

[US

(puto confümmati) nuila unquam ratione dif-

folvendo.

itera de Sacrificio non nifi fub

Q

utraque fpecie conficiendo ; alias^veri notui-

Quf

nis Sacrificium, prout modo a CHRISTO ett

Yl

inftitutum ,

nequidem poteft intelligi. wide

Praeterea

f

quae tractat. de facrific, habentur.

Sactificium ex omnibus Religionis Chriftianae

WW

j

legibus eít fummum , ex fui conditione: pubit-

cum negotium ,

et ad conimunes Ecclefiae

Í

1

rationes pertinens

-utpote quod nomine to-

lll

tius Ecclefiae offertur :

cum. reliqua . Sacra-

menta (nifi forte Sacramentum Ordinis exci-

pere velis) omnia, etiam illud -Euchariftiae

[It$

divinum Myfterium, proxime ad privatas , et

Jifs

fiugalorum utilitates. inftituta fint.

Tertium

il

et arbitrarium,, füb nul-

Prceceptum diyïnum ;

P

il

5

lius

EE

562

Tmctatus XXIV.

lius unquam neceffitatis obtentu violandum

tt

(«

eft figillum confeffionis.

(

$. ':26 82.

Ü

U

Cafus vero, in quibus Épifcopis in leges

t

a PONTIFICE , . aut. generali CONCILIO

latas aliqua Poteftas jure ordinario compe-

fi

tit, referuntur fequentes: quorum

[mws Si lex /ünpliciter dicat, quod difpen-

fari in ejusmodi

caufa queat.

Idque defum-

]i

mit unamis fere

D. D.fententià 8* 7. 9. de

et

£

7

de Cleric. . excommtu-

[

eon, Qui cognovit ,

Qu

sicat. miniflrant.

Otiofe enim e. g. Pontifex

K

commemoraret poteftatem difpenfandi, ut-

K

pote quam fibi aut fuis fuccefforibus eri-

pere nunquam |poteft: ct aliunde certum

eft, Legislatorem fuas leges relaxare poffe *).

Certiffüma autem Epifcopi, Pontificis, aut

Concilii leges folvere poffunt, fi eis fpecia-

"

tim, data opera ab ipíis legibus haec facul.

1

tas conceditur, prout contingit in c. /. de

^"

[

ï

Ji

l. Presbyter. in 6..et aliis plurimis vicibus.

ï

*) Quae doctrina de legibus Conciliorum ab ali-

quibus fruftra oppugpatur.

Haec enim, ut.

K

pote rariffime congresgari folita, inepte pote-

-

l

Íftatem difpenfandi fibi re.['ervarent.'

Q

$-

2683.

Secundus eventus Kpifcopis in leges fu-

(

periorum facultatem tribuens eft magna ne-

ceffitas, et quae moram non admittat. Et

Romam

mitis -Ecclefiae mens , -difficultas

TeCur-

w

Caput XI.

$63

recurrendi

lum

communis . Opinio, et maxime

confuetudo ,

et fcripta infüper lex, fcili-

Cet 0..33.

(7e praebend. huic affertioni fuffra-

gium ferunt.

Tertio loco confucetudo prs.

U

COpls multum aüctoritatis circa leges Pon-

)

ä

tificias tribuit: prout inter alia circa jeju-

ia ufu venit ;

J

quorfüm etiam referunt ca-

fum

de quo f01

dubltatur

an indigeat

difpenfatione.

Circa hoc tïmnn ex meo

n

IU

nihil velim reddere, eoquod hic regulae

juris de interpretatione legum fïïpra defcn-

,:H

J

ptae,

tum doctrina de com ientia fors abs-

que difpenfatione fufficiant ;

vel fi lex fu-

fey

perioris fub obtentum dubu vix.valere po-

W

ter It.

eu

Aff

A

$.

2684.

!

Praeter poteftatem ordinariam hucuw ue

Id«

d"fcrxpcam Episcopi aliam non raro,

ea 1'0 -

dl

que

L/ Ui l):..) f!t'll?l

;us commüne ;

feu le es-a

[

GONCILHS . GEN

WERALIBUS

vel'SUM-

j

M

Mi:) ï ONTIFICIBUS

conditas

obtinent

ulm

—

d

equenter tanquam íummae fedis de.

Jl

qu m&lmumur, et fpecmles circa diver-

jte

f& praecépta , et.jurà conceffiones: pro fe

quisque folent obtinere.

Sic- poffünt inter

alia in omnibus 1r100u!ar1tat1hus Ooccultis

difpenfare ,; excepta illa, quae ex homici-

eC oritur.

l

dio. voluntario fequitur

CON-

ld

&. äï«:

TRIDENT

Self. 24 N

»

/f

$. 2685

h

364

Tvactatus XXIV..

$.

268$.

--

Praeter poteftatem ad legitimam legis

relaxationem requiritur infuper fufjciens ra-

tio.$.2679. idque jure merito, ne fancta

et duplici titulo $o »615. munita legum vin-

cula frivole aut, levi arbitrio rumpantur.

Dici non poteft, quanta detrimenta in DEI

gloriam, et falutem animarum redundent,

fi in Ecclefia facerrimae ,

et fors iterato

ftabilitae fanctiones. vulnerentur. . "Quorfum

ila beneficiorum pluralitas, jejunorum re-

:

fed

laxatio ,

aliaguüe pertinere

poffunt :

etiam

in

politica . civitate . idem obtinet.

Equidem plurimae leges inutiles , et fuper-

|

fluae forte exiftent; utilium vero tanta dig-

nitas et eíficacia eft., ut. in fola pene. le-

gum cuftodia communis falus contineatur.

Unde mirum non eít, quod . difpeníatio,

E

feu remiffio, quam inferior in lege fuperio-

j

ris facit,

etiam fuppetente alias'legitima

poteftate fit nulla , fi absque fufüiciente ra-

f

tione fiat * ).

X) Ratio tamen non adeo gravis ;'equïrïtur, ut

fe.fola füffieiat ad legém pro eo cafu. remit-

:

tendam : alias non plus-foret. in difpenfatione,

;:

quam in declaratione, quae tamen a quovis

prout alibi jam

rei probe perito fierl poteft ;

innui.

Id tamen follicite advertendum, ut

ea ratio non fit communis, aut legi omnino

connata.

Sie moleftia jejunandi ordinara,

ufitata utilitas ex altero beneficio redundatu-

,,j

ra, ampliores reditus etc. non íunt legitimae

poffent ,

caufae ; alias, ouilibet leges relaxari

eóquod

x

Ts

365

*C?zpm | XI

eoquod hae rationes in'quolib'et exi&ant. þImo

ad plura tenenda beneficia non. nifi rationes

ln

faerae ,

et prout ego arbitror, ab aliena et

Il

publica utilitate petendae füfficient, eoquod

íacra munera nec profanis, imo nec facris

n

M

V

(fiquidem hae privatae fint?) rationibus fer-

l

l

vire queant.- $So: 249'7.' et So—: 2513.

[

j

$.

2696.

h

1

.. Quod fi vero lex non ab inferiore qud-

T

piam, fed ab ipfo ejusdem conditore; aut

a

fucceffore ,

abs juíta

ratione - relaxetur:

fa

haec quidem remifio vim habebit, absque

jet.

piaculo tamen non Obtinebitur ; feu prout

XT

loquimur , difpenfatio erit. valida, fed illi-

cità. Nam ut.alia definit, indignum eft,

M

unünt absque legitima . caufa a. communi

ii

onere vacare, alis fub eodem laboranti-

L]O !

bus. -Dum vero ejusmodi relaxationem ef-

IF!O-

ficacem ,

etfi iniquam effedicunt. D. D.

"u

mea opinione ita intellipendi funt , quod

n

vis legis humanae, quousque bümana.eft,

definat.

Quia vero. fub legibus etfi huma-

nis duntaxat, jus tamen divinum , aut. na-

It

il

turale latet; circa haec legislator humanus

g E

nihil mutare poteít, mnifi ratio et :circum-

Qu

ftantiae tales fint, quae cafüm mutantes jus

Jüm

naturae. aliunde ceffare faciant, at certe

li

10

nifi difpenfationem - impetrans

obligationi

mnaturali, aut Divinae ex alia ratione, aut

,

j

via- fatisfacere poílit, et velit, Sic a lege

V

, et

j'ej(u«nii fanitatis càufa exemtus pro fuis

n

fors

u

Tráctatus XXIV.

366

fors etiam liorüm peccatis loco: jejunii

— RORRU

alud DIVINAE IUSTI

?

foj;vere teneétur.

TIAE pretiwþ ex-

|

1

*

$.

2687.

Ü cgam. llac duit. conumeudae per

$

ingnam faltem partem cómponi fors pote-

runt.

Scilicet an integrum fit

legitimum

legis

'beneficio

]

füperiorém : pro laxandae

absque jufta caufa interpellare:

vt an

fic impetrato-impune. uti liceat ? Iam.eum

]

nemo poílit induci ad iniqui aliquid agen-

dum, neque quis pofft optare , ut. alter

peccet4 :cumque Rector etiam legitimus

peccaturus fit, fi legem abs jufta caufa re»

mittat; facile apparet, quod nemo id abs-

Ó

que peccato optare ,

aut.. petere queat.

$^ 2686.*) - Quod fi tamen legis vinculum

hac licet-iniqua fatione efficaciter , et cum

effectu diffolvatur, ea libertate quis recte

Á

ütetur: dummodo juri naturali, et divino

fatis cautum fit ea ratione, .et moderatio-

ne, quam $9 2656. defcripfi.

la

*) Puta fi de tua :ratione minus . valente 'T

ibi

ptobe confcius fis: in dubio àutem negotium

Rectori. candide exponere, et cum.prompta

obediendi , voluntate fe ejus arbitrio permit-

tere'utique improbum non eft. Nifi forte res

!

| s

ita inítruatür, ut Princeps ad remittendam

ibi,.aut'communitati legem juítum . majoruim

malorum.m

j

,

affumere,

etum pro gatione motrice debeat

!:

j

CA-

Capvuz XII.

36

7

m

CABNT -X

(

VvDe Co-nfzzetzzäine.

.2'688. Confüetudo eft lex moribus cöni?fifuta.

Etque genus legis non feriptae.

caufa eft

Quae a fug

-

[

Q

2680. Vel canonica,' vel civilis ;; item gänefa

vu'*q

liffima, generalis, fpecialis, vel ípecialiffima

Z

2690. Conditiones ad legalem

eonfue'tudinsqx

)u

requifitae parum definitae fant;

u

I!

2601. Ét/a diverfis diverfae &atuugtur: idqüez

;

du

2692. Maximam partem fere pro arbitrio faciunt.

|tet

Non nihil fecurius hoc negotium .ab ejus otri-

gine repetitur, -Et imprimis

(

*

2693. .Libera civitate populus ae

que per actug »

j

)

quam per voces legetn ferre poterat. .Et qma

$.

p

]

2694 JMutata forma regiminis hoc caput jm*is

non. mutatum ,

J

ideo ftatuitur

fed magis ftabilitum *fuiti;

(

26þ5).' Sequens regula: Tot, et tales actus ymcf).

«t

i

do inducunt confuetudihem , quales in. demio-

cratia Romana ad ftatuendam le

:

gem fuffecif-

Mi

fént,

Unde

ä.

2696. "Sequitur Tmo, tot ad legem n'mþï fcriptam,

quot $. 2620. et feq. ad legem fcriptàm con-

Til

ul

ditiones requiri,

Atque infüper

ü

*

]

2607. 1Ido actus publicos; Illtio cum opiniohe

tll8

obligationis ; :et

j

m

.

2698.

IV:o a.perfecta communitate exercitos :

Vto tamen alias conditiones non efífe. necef.

(ufi

" farias.

P

z

$.

2699. Omnes demum effectus,

l

$. 2700,

368

. Tractatus 4'XI V.

Et rationes ceffandi cum X'eliQUïs*SJ l-egibus

$. 2700.

)

communes 1

3abet confuüetudo.

Quae

LU

$. 27o1. Nifi prö corruptela damnata fit,

$. 2702. Infignem utilitatem affert Reipublicae.

$.

2688.

fi

'Tandem . praeter leges fcriptas dantur

iK

aliae mon fcriptae ,

^

ipfo ufu

introductae,

t

'"GALIS CONSUETU-

quasque nomine LF

DINIS

indicamus . $9. 2618.

Confuetudo

(

liaec; vero- definitur. dicendo :

Confuetudo

6

0a

efl jus , id eft, lex , moribus confiituta. Quae

Vr

quidem -differt

Tmo:

a traditione :

haec enim jus prius

Ti

exiftens noífe facit, .confuetudo vero nó-

Qbt

vum jus tanquam efficax caufa. conftituit.

Jur

Sed etiam , et quidem fecumdo a praefrri-

m

ptione,

utpote quae inducit jus inter priva-

q

tos, eítque modus acquir

endi dominii jure

*

Cà

civili introductus; ?m praem. in i

nflit. de "ufu-

Qu

item facit jus commune,

(

cap. confuetudo at

eftque vera lex, ! t. ff. de [eg. item 1. 32.

gUl

eodem.

Unde alia eft /ecumdum . legen.j quane

Il

do ftilicet id, quo aliunde. jam praeceptum

i

?f

diflinct. 3.

erat, etiam moribus firmatur c. 3-

(

Alia confuetudo eft praeter legem , cum ip-

fo ufu aliqua obligatio -introducitur,

quae

Deni-

antea non. dabatur. 4..32./j. de lg.

nimi-

que eft quaedam centra. leeem j dum

UT ,

rum moribus priori cujdam legi derogat

itur, c. ultiui. de

]

.&ut ea etiam penitus toll

-eonfue-

m

Cour XII.

369

m

confaetud. Et haec confuetudinis . d

iyfüo

&b *ejma'm ef ectibug petita eft,

M

S

^

268g.

Dividituf , taineh

infüper a caufa

fua: et

A

fic éft vel Canenica ,

"Vel civilig;

prout fci-

licet a facr

2, Vl politica civitate

munitate fuit

» aut com-

j

introducta,

ne modo eft confuüetudo

I*A fimili- ratio-

u

generaliffima , fi in

n

li

Jil

;

tota. Ecclefia, vel] Imperi

O

L DO

7p

; aUt fregno vi.

(

geat; vel ge

ralis ,- fi in:te

bl(

or

Vinciam , vel

in Ecclefia. !

-

e

m Regni pro-

Y

- £: Archiepisco-

H

patum. afficiat:

vel eft fpe

priu

Cialis ,

quae non

) ff

nifüi in parva ,

.Vera tamen-

communitate

obtinet e. s

b-

in oppido

ii

IU

aliquo ,

: I9. de

jurejurand. - Denique venit

j

J[becialiffim

144 quae.

t

in /'communitate imperfec

M

quae nullum fuü

J

eriorem

ta.(qualis eft ea,

JUIE

jurisdictione publi-

o

ca inftructum habet) c,

l

- in familia ali.

X

qua datur.

Verum

ulrim

n

i generis. confüue-

tudo non facit jus, licet

n

aliquando. pro ar.

gumento juris aliunde ex

4

ifte

LC

ntis fit.

yur

fecta€ enim adeo commui

iltate

Imper-

$ praecepti

ptum

tantum, non item le

gis (qualis

/!V

confuetudo $o 269g.

utique eft

apaces fünt: et fere

"

/fur.

(

"

patet/ &X-4 13. f. de'4

(]U

en

$. 269o.

if

D

Et haec facilia funt:

Verum conditiones

1 :

ad legalem confuetudin

vm. requifitae. dubio

d

dom, V4I.

a

obno-

——

Ti ra;'tatusk XXIïV. :

a

Quibus

obnoxiae , planeque incertae fumt.

enim dotibus ad efficiendam publicam legem

P

raeditos. effe petes mores illus populi,

cui

fola obediendi gloria eft relicta? Qui-

libet fere diverfas conditiones ,. et fi id di-

cere non fit inverecundum , pro arbitrio

ftatuit.

De confuetudine quidem in jure

Romano titul. de leg. aliquae leges, et in

jure,facro integer titulus de con[uetüdine exe

iftit: fed. hae ipfae conftitutiones de condi-

tionibus legalis confuetudinis pauca, et non

nifi obfcura continentes in

E

| hoc negotio nos

fere. deftituunt.

f

$.

2691.

Itaquä aliqui plura capita , pauciora vero

ali pro cohftituenda legitima confuetudine

defignant.

Celebriora ac magis confueta

ïï

funt fequentia :

p

Imm Üt non fit contra jus divinum et

&

paturale.

l

9dum Ut bona pOpUli fide (ah

i etiam ma.

l

t

lam fidem admittunt ) confuetudo fit iritro-

l:

ducta :

g

$tium Ut per plures actus, et quod eft

l

4uUm Ut legitimo tempore conftituatur.

)

l

-De hoc autem tempore maxime diff

de confuetud. pro

d?nt. Quia vero c. ujiim.

ent

t

Cap*ui XII

371

U

,conf'ueütudi»ne requiritur

. ut fit legitiihä þra?m

j

Jcripta :

fere

idem tempus pro confüeétu-

lr

dine ;

quod ad pràefcriptionem r

equirunt :

jj

etíi non íÍiàtis

:

Ü

conítent.

quantum gd hoc caput übg

i

Jl

$.

2692.

Yi

o

Primarh coxïditiOïïäm certa ratio

»TC.'

prübat:

cum enim confüetudo fit jur

is humani, . ea

yi

l!

contra leges divinas, et n

aCUI'&kS nullám

vim obtinet.

Reliquae vero. conditiones

fere pro

arbitrio nobis defcribunt.

Nam

inprimis ex c. ultim

: de confuetud. illas vocu-

las legitime praefcrip

ía nOD recte captan

ex iis

t, et

confüetudinem cuim

praefcriptione

fil

non deberent exaequare:

cum pracferiptum

effe in jure, non femper

denotet praefícri-

ptionem in communi fe:

fü acceptam.

Prae-

terea cur confuetudo a pr

aefcriptione tem-

j

pus duntaxat,

vel etiam fors bonam fi«

i

et non.infuper color

[4

4

lem,

itum titulum, et plu-

rimas alias conditione

$ mutuo accipit? De.

S*I

nique .ex

jure canonico naturam et condi-

i

tiones pro confüetudine noi

1 tuto, *prout

arbitror, collig

Qs

emus: eoquod hoc juris

d

nus ex legibus Romanis ortum in leges C

a-

nonicas per imitationem ,

prout alia capita

I

plürima, translatum effe

Verum

videatur.

W

leges civiles: prae . canonicis par

cae fünt in

tudine :

jl

exp'licandaf confue

*

unde cum lcges

Aa2

!en

parum',

,

372

"Trxactatus XXIF.

*$11

parum ,

ceu

t nihil conftituant circa eam ,

ris natura ex prima ejusdem ori-

hujus ju

he

;ne difci de

iv

bit.

Sequens enim propo-

T£S

fitio feipfa. certa videtur :

quaelibet

iu

45 6^

(5v

eas

c0i

4l

b

ditiones babere cenfetur »

etiam

ü uas

udiquando babuit , et)"*exz'mle mutajg nul-

libi apparet.

]

5.

2693.

id eft, cum in

j Itaque: libera civitate,

Imperium : pe-

l

Republica Romana fummum

1

vo-

nes pop

1

c

jum effet, vel.per fuffragia et

)

ores legés condeze

j

ces; vel per actus et m

-

jnans illa Natio;

ro arbitrio poterat don

7[F. d e 1 £2

dicit, et

quod ICTUS /. 32.

1[1

fimul opinioni meae fundamen

tum praeftruit:

agrito cu-

Anoeterata confuetudo pro lege nou imi

moribus

oc efl ejus, quod dicitur

floditur : et b

con[ttutum.

Nam £um ápfae leges -mulla ata

dicio populi

ex caufa mos teneant,

quam quod ju

llo . fcri-

veceptae fint : merito et 60 quae pme u

Nam

pulus.probavit , te

nebunt omues

pto po

lus voluntatem, fuam

quid ii

wereft fuffvagio popu

factis ?

dexclm"ez: , n rebus ipfis, i

2694-

$.

Forma Res2imin

is Romae mutata, et fum-

uta timide, et

ma rerum ad Principem devol

4 efferebat 5

non nifi fenfim caput Monarchi

aaco

$

s

D]

^

Caþut XII ;

73

n

adeo ut fib AUGUSTO etiam &omitia du-

1

rarent, et primum fub TIBERIO cormitiis

l

ex campo in Senatum tr

anslatis imperiofa

TA

ila populi Rom

ani VOx tandem conticuetit.

J

k

Aliqua ta

men libertatis umbr

le j

a longe diutiüs

perfeverabat, Romanis id

entidem perfüafis,

ífe ideo Principem hab

ere, ne Dominum pa-

terentur. Et licet fenfim plura, et tandem

omnia ad folum jam Imperatorem delata

fuerint: hi tamen circa jus confyje

tudinis

*

.

nihil unquam mutaffe leguntur

cumque

hoc jus jam nullum a populo rol

o

UP d CI-

a f'

pere pofi

v.-v.-,

ilud jam Principes decretis.,

fententiis, ac fcriptis legibus confirmarunt.

p

Unde recte dicitur, illud hucusque durare,

quod a fua origine nunquam mutat

i

legitur *).

um fuifle

*) Ejüs modi innümera extant ex

empla;

xJïC

quod teftamenta folem

nia in uno contextu

fieri debeant,

aliam originem non h

abet ,

quam quod teftàmenta primitus -

in . comitiis

a latis fieri foleuent,

Jam Íi .comitia inter-

rumpi contingebat,

nihil in iis

actum effe

!)

cenfebatur.

Jam quid ad nos, et ftátum Mo.

fufh

D

narchicum Auctor

rum Romanorum

2

itas, ac folémnitas comitio-

Et tamen illorum :forma

obtinet

quia eae le

bus próbatae, et co

ges a noftris Legislatori-

*

nfirmatae fuerunt. Neque

hoc, aut aliud fimile. min

im alicui videbitur,

poftquam ex Praetur

BARTO

a a fügitivo ffervo BAR-

j

gefta legem habemus,

quae ipfum

Sacfamentum Poenitentiae efficax

u

reddit, 7id,

m

l. 3. ff. de offi. Pz"æezfozf'..

J

i

Aa 4

S. 2469 $

Tmctat.üs : AAE V á

X

$.

2695.

uare non adeo temerarius mihi videof,

fi

ad

definiendas

confuetudi-

legitimae

nis

conditiones

fequentem regulam fta-

27

7

L0l $

tuam.

Ad

L5

[

lucendam

confuetudinem

ei

tales

nece[Jarii "fumt , qui

populi actus

in Democratia Romana ad conflituendam . legem

fuffeciffent.

EX hac jam regula.

$ 2696.

Ihtel

lo

i.;b

itur ».

Imo:-Omnes eas conditiones ad inducen-

.

dum

J

üs. confuetudinis requiri ,. quae .ad

áliam et fcriptam legem requiri fupra $9 2620.

et feg. dicebam.

Nam ratio et evidens :

)uod Princeps, a quo noftlra aetate con-

füetudo omnem fuam efficaciam trahit, mo-

ribus fubditae fibi gentis non plus efficaciae,

quam fcriptis fuis conftitutionibus . tribuere

-

queat.

Verum

2697.

$.

Ex ecadem regula difcitur

IIe: Requiri actus publicos, ct a majori

parte popu

ii

]

uod enim clgnculo

geftos.

: iierce a 7 o i

fit*), aut a minore communitatis parte,

1

- Caput. XIT.

id pro confenfü populi accipi non.

poteii.

Sed infüper ex $? 2695 inducitug

|

III:io: Quod ejusmodi actus debeant vi-

:

gere cum opinione legis, obligationis, ju-

ris etc.

Nam,per actus merae facultatis

l

jl

nulla lex introducitur: Sic e.g. omnes

i

aut certe major pars pópuli folemribus lu-

dis intereffe folebat: et nemo exinde obli-

gatconem ejusmeodi ludos frequentandi ex

hoc inferebat.

Sic ]

icet

- À l

major pars civium

diebus etiam profeftis Miílae facrificio ali-

cubi interefle foleat, nullum tamen exinde

ftatututum nafcitur.

1*) Unde fi negotium clam perfici exigat, de ipfo

ufu publice conftare debet.

Sic Epiícopi in

ii

foro confcientiae et fic maxime fecreto impe-

dé

dimenta Matrimonii. relaxant aliquando ,* in

J

quae nullam habent alias. poteftatem , nifi a

confuetudine,

Nam necelítitas. licet maxima

"

in legibus irritantibus

il

nullips eít roþoris

y

50 : 2646.

/

la

u

$. .269-8'

Praeterea

-

IV:s Confecutio habetur , quod actus

*

ejusmodi debeant fieri in perfecta commu-

nitate , quals eft illa , quae vel ipfamet,

vel certe cujus Rector jurisdictionem fàl-

)

!

tem aliquam obtinet: alias enim non poteft

J

referre populum leges condentem.v

;

i

d

V t'm

3

Tfac*atz.äs AXXIV.

376

Vtwm 'Tandem et ultimum ex noftra re-

gula corollarium eft, nec' fcientiam, aut

fpeciaem confenfum. Principis ad. quamvis

a

confuetudinem *), nec tempus aliquod c

M

-

tum**) , nec bonam aliquam fidem , aut

populi innocentem ignorantiam, aut alia a

D. D quibusdam requiri folita ***) ad jus

confuetudinis inducendum meceflaria effe.

*) Sufficit enim confenfus legibus exprefíus, qua

confuüetudinem generatim probat,

Unde ab-

rogatio legis per conniventiam a'confuetudine

enim

connivere

probe difcerni debet,

'Tunc

dicitur Legislator,

quando legem non obfer-

vari probe gnarus, tacet; 'cum tamen, quod

probe advertendum , abs gravi periculo pof-

fet contradicere, non obfíequentes punire etc.

Sic enim permittendo legem per fpecialem

confenfüm ab eo remitti, prudenter judicatur.

**) Leges enim aliqued definitum tempus nul.

libi exigunt.

Equidem /onugae,. inveteratae ,

immemoriali et ejusmodi confuetudini magnam

vim tribuunt leges : nunquam tamen dicunt z

L

confuüetudinem debere /ongam , longiflimam ,

" éuvcleratum . effe.

Neque certum aliquod tem-

pus natura et origo confuetudinis involvit

$o 2^495. licet longus, ac diuturnus ufus ar-

gumentum praebeat, quod aliae ad confuetu-

e

dinem requifitae conditiones adfint:

g.

quod ectus a majore, parte populi et publice

! fieri foleant.

Si vero de his conditionibus

aliunde conftet, argumentum hoc a tempore

pstitam non eft neceffarium.

" Arrepta occafione juvat hic tempus n

siemoriale definire: eoquod tam in praefcri-

ptione; quam etiam in confuetudine tale tem-

"pus

Caf z:? - XII.

277

pus fpecialem, non-raro vim a*lep

e

ibus obti-

neat. "Varii varie fentiünt:

mihi füfficiat abs

ullo argumento folam. o

pinionem meam ad-

fcribere: itaque tempus

mmemoriale tuünc ha-

betur, . auando aliq

uid ufü et opere tamdiu

i

viget , ut de ej

us contrario. per vivam hómi-

num memoriam

non conítet :

€. g. fi nullus

j

in commünitate exi

ftat ,

qui vel i

1

pfüsmet. vi.

derit, vel

a majoribus audiver

1t;

quod aliter

fieri con(uüeverit:

.

buscu

Si contratiüm ex litteris',

n

lapidibus, aut qui

nque monumentis fcig-

a'ï

tur, id immemorial

i tempori non obeft. E.

n

8-. aVvus meus narravit mihi

adhuc puero,

:

quod a fuo

proavo frequenter

audiverit, per

et

hunc trac

tüm viam public

am fua aetate- ftrá-

tam fuiffe,

Hic nondum

ol

habetur tempus im.

ol

memoriale ,

etfi duo íae

rint,

culo jam inde fluxe-

j ]

$i vero in commu

nitate nemo recorde-

tur,

gl

il

neque a majoribus audiverit,

viam per

[

lam partem aliquanao . duet

p

am fujffe, jarn

erit tempus immemoriale, e

fi ex certis lite-

li

ris appareat

non nifi ante 70. annos viam

l

publicam ill

am per aliüm tractum directam

J

fuiíffe,

n

"**) Nam circa hanc

llh

quoque. conditionem leges

fllent: et Romae al

n.

iquando non attendebatur ,

I

an errore aliquo,

quorundam pravis exem.

plis, vel quac

unque

[

ratione factum fuerit,

ut populus morem ali

quem tandem

ro lege

[

füfciperet.

1

Perquod tamen. nullatenus dixe-

[

rim, primo

S, QUi contra legem agunt, non

W

peccare ;

J

actus enim contra-lezem tamdiu vi.

tiofi funt

, donec lex

x

j

rit abrogata.

multitudine a;ctuum | fueï

$.

2699.

;g

'Jam füpereft ,

Ut de effectibus. legitimae

confüetudinis tr

Ü

actem: quos quidem omnes

brevi

35'

sr6

Tractaius xki y.

brevi regula 'facile complectar. . Scilicet

confuetudo eít vera lex $o 2688- ergo omnes

eos effectus babet, quae legibus fcriptis commu-

mes funt. Quare priorem legem, et obliga-

tionem modo abrogat ;

modo derogando

quoad aliquá capita mitigat: nunc novam

obligationem inducit, vel etiam

actum ali-

ä

Rurfus eft

quem omnino irritum reddit.

E

optima legum interpres: et ipfam nom raro

quoque jurisdictionem liberaliter. tribuit :

paucis a lége fcrip

ta, quantum ad effectus,

et quantum ego. novi, in nullo differt.

uae quidem omnia diverfis teftimoniis ex

fücra et civili jure petendis oftendi poffent:

nobis tamen fat certa ex, co fuunt, quod

La

ccnfuc—;tudo fit lex.

S.

2700.

Verum ex eo ipfo ; quod confuetudo

de genere legum fit, etiam ea intelliguntur,

quae eidem advería funt, ficque eam !uo

robore íÍpoliant.

Jnde ommnia , quae de

ceffatione legum $9 26723.

et deinceps tra-

ctata fuerunt, huc quoque pertinent. Ne-

que lex fcripta prae hac lege non Ícripta

quidquam praecipui-habet,. aut contra no-

vas leges, vel mores majus robur obtinet.

Cumque tanta fit vis confuetudinis, novae

leges generales non tantum fpecialibus lo-

corum -confuetudinibus *) caute derogare

lolent, eoquod lex generalis fpeciali jure

^

aeque

vt

Caput XII.

377

d

aequä pä.rtfm queat derogare, five fp&cia1i$

"

ila lex fcripta, five moribus duntaxat in-

u-

troducta fit.

Scilicet, quod jam iterato di-

i

ctum fuit, lex fcripta, et moribus ihtro-

)

ducta quantum ad caufam et conditiones ,

i

quibus

conftituitur ,

diverfae ,

quantum

J

vero ad reliqua ominino pares funt.

J

* Scilicet leges 'po&eriores generales . prioribus

u

fpecialibus ;nen folent derogare, nifi id fpe-

l

ciatim novae legi inferatar c. de conffitutiom,

w

IN

in 6: Sic leges recentiores generales anti-

(f

quas confuetudines non-nifi generales abo-

lent.

lmo etfi efücax illa particula wom ob-

Jiaute quacunque locorum coufuetudine in lege

fi

addatur, attamen neque fic extinguitur con-

W

faetudo- immemorialis, quia haec fingulari no-

tu eft digna, et füb generali vocabulo gwa-

cungue confuetudine non comprehenditur: pro-

ut communis habet fententig, et ipfe ufus;

quo Legislatores folent addere gquacunque con-

Juetudine , etiam immemoriali , quod .non .face-

j

rent, nifi hanc fingulari mentione indigere

vellent.

j

li

Praeterea füb hac derogatione mon ahjzme

(

quacungne confuetudine£ ^ non — comprehenditur

ea,

quae .deineeps fors primum inducetur.

w

Cum enim lex pofterior .generatim deroget

priori, haec confüetudo fuperveniens tanquam

u

Si tamen lex

J

ecentior lex priori derogabit.

ila prior infuper addat: om obflante confue-

Q

tudine etiam. deinceps inducendae : tunc plerüm-

[

que nulla (nifi fors immemorialis) ejusmodi

01

legi derogare poterit: talis enim lex femper

loguitur, et fic q

7

(s

uavis confuetudïne recentior

manet.

r

Ij

$. 2701

E.

*

L2

Tï'äczätzzs X Xl

e

389

$.

'"Hoc äameä folum ' confuetudo fgäciäle

habere videtur, quod ca non raro zam"uam

corruptela , et fic juri divino, et naturali

advería eífe declaretur. Quae declaratio eft

vehementiffima ,

et omnem confuetudinem

etiam immemorialem , et deinceps inducen-

dam tollit:.eoquod nihil humani juris con-

tra legem DEL, aut naturae valere queat.

]us facrum in ejusmodi, declarationibus li-:

berale eft ,

quae apud obvios facile inve-

niri pofl

13

u

nt.

Vincit

tamen

confuetudo

fi eae

etiam

hanc vim fibi contrariam ,

;]

circumítantiae effent, . quae. ejusmodi ufum

iuri naturali , aut divino adverfum eiïff

fac?unt.

$. 2702.

Illud denique infigne commodum ex

hoc

jure confuetudinis

iil

in

Rempublicam

redundat, quod per eam copia, et acer-

Nam fi omnes con-

bitas legum mitigetur.

ftitutiones 'quae inde a condita Ecclefia &

generalibus, et aliis Ecclefiarum noftrarum

Concilis, a fummis et inferioribus Ponti-

ficibus editae, et nondum retractatae funt,

-

nos obftringerent, nemo fane ad fot obli-

gationes fufficeret.

Auget infuper commu-

nem moleftiam numerus legum politicarum,

quae ex jure Gentium, Romano, Munici-

quot.

pali, et libero Regentis arbitrio ab alic

e. g

szput XII

38t

E. faer'uhs ortae nobis imminent, et ma.

0'IS mna

eisque, femper .accrefcunt.:

Ac jdit,

t

quo

c,mtla leges tanquam jufto copxoho.

n

i

res;

aut nimis

ara hcu

excipere minime ]li-

Ü

fi enim

!

ceat

id in cauía dubia,

ut ob-

W

fcüro negotio, vel urgente quapiam difü-

j

cultate I"*CllïïlttCTCtUI'a omnis mox vis Dl'ae;-

l

cipiendi langueret, et fceptrum rectoris in

Jl

ianus obedientium collatum oini fere a4u-

?T

cto itate deflitueretur.

Nunc vero ope

zmu:udlms nimiae leges opportune ita

]"

"17;

juantur

ut eae non pilthEl älïct()flt'ïte.,

00

fed

ratione publica ,

et quam ipfae leges

mkuunt, quamque poteftas gubemam

J

conft

let Uinü

»

nDo

admittendo

juxta eas judi-

il

cando &c.

ipfam et probavit, obftringere

definant

d

ü

1

— ÓÓ€

d

Jl

]

l

]

[

j

ï

J

ï

g

-—

RH LE

—

—

—

e

!€$

D

ia

—

s

ea

--

— ——

—— —

"h

—

-s

oane z r

r uml

— ÓÓ

d

—Ó

i EE

Y

UX

pueer

—

—

m À

mtsiicuiode i

— Ó o

URETT

d

——

-

o ts

£

"

*

£

E

p

"

A.

*

2

D

-

!

-

:

x

s

w

:!

Y

$

X

o

fs

P*

*

*

^

»

*

L

"

p

&

2

adé

u

:

*

EN

s

...

ss

T

^

P.

s

OEEN

:

*

ä

PN

*

*

&

D.

&

a

L.

-

*

E

Q

u

E

s

8

5

E s

*

*s

&

o AE

MU.

*

d

$-

R

P

5

mv

J"-f

^

*

*

w

P

&

Ed

f

F

K

"

»

)

b

N

$a

H

á

zi

g*

G

wiT

P

E

K

se

3

IX

EM

u

.ä"

P

2

&v

s

tj

"

-«

*

*

$

m

»

z

2

"

a.

i

F

E

j*

i

34

E

wv

1

-

*

u

s

T

:f

r

A

»

&

"

x

LU

^

x

*

i

e

4

a^

m

R

&

2

LA

i

24

/

»

E

E

EL

m

"

du

r d

xÉ

A

d

*

r

ifv

T

ï«:'

« ':4« ä'ï

x*

GH

*

1

at

24

;

*

"

& v

P

*

*

*

"

N r

Mi

3íw

"i

T

x

;

u

E

xey

P

*

M

VE UK

w

v

s.

is

&

u

.A:

v5

a

$^

x

z

*»

E

x

"n

d

i

$.2

k

"

:

Va

:n

*

Atj

Mu

j

ij

x

"

ts

r*

n

X

a;-.u

m

.av

*

us

*

"

a

i

x*

Dd

lä

5

.

*

Ts

P

* ïï

P

r à.

*

;

.-;"3

AAE

E.

*

$

T

;.

245

,

[ d

a

g

d

&

*

E

x

P

i

T*

*

*«

A

du

A

i*

X*

z

D .2

a

AÉ

;

t

N

EU

ia

d s

E

AA

APE

PZJ

E

E.

V;

J

a

AE

A

RE d

"

RORU

m

d

a

r

d

Vi

t

:

x

has

Em

E.

) d

p

5* Y

—

j

jg

v oy

"

EE

$s

—

i R

u

TI

M

Y

X

$

:

A

TY ER

TE

D

äh

AUE

Mp

N

t

MCl

REU

A

: x v*ä

z

:

A

9

i

d

"

A

L5

MURAT

w

sl

n

t .

a

E.

MAN UE MC

^T

A E

s

E

3

5

E'

m

a

AU

z

r

T

D

AE

$; ARA

E

C

n

x

:

i

*

;

zb

d

k

o

2

g

^5

p

j

s

AO

.

2

r

»

x

Cin-

XOPUE.

us

p2

d

$.

HOX

z

5

L

i

Vi

d

E

'ä

p

d

24

x

NT

P

TOE

j

Ü

at

-

À

z

A

i

.

p

:

J

iA

D

TR

o fut

a

215

z.

Á

g

-

L

s

Ls

r

d

E

E

ieus Es

d

u

2

Ra

Doe

.

CURRT D

$

-

OR

r

CA

-

g

b

UR

Llxcwes

ERNCA D.

um

RE *

od

?

'i:

w

FR

zreee

p

3

-

d

TR

del ls

5

.

"

i»d

u

*

o

Y

ï

E

um

:

us

n

as

MA

rR

A.

-

s

o^

P

TY

i

AE

MASCL

z

pn E

--

m

£

m

3

:

X

-

—

TA

.

s.

EE

20

E

LE

9

o

P.E : HERCVLANI OBERRAV CH —-

u»

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

ERN

T

ORDIN. MINO,R', REFORMAT.

r

ä

ie

E

THEOLOG ; Al

ä

MORALIS. lg

13

W'W—.W

! 1

12

—2

E

11

TOMVS SEPTIMVS.

l n

10

COMPLECTENS -TRACTATVS DE EXTREMA:

VNCTIONE ,

ET ORDINE TRACTATVM DE

MATRIMONIO, TRACTÁTVM DE ECCLESIA ,

TRACTATVM DE PIETATE HOMINIBVS DE.]-

BITA, TRACTATVM DE JVRE ET JVSTITIA

IN SENSV VVLGARI ACCEPTA, ET TRA.

CTATVM DE .LEGIBVS HVMANIS

d-

ä

4

«-"'/,

| BAM BERGAEE ET N ORIKIBZRGAE.

"ä/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

Z