Gg551-7

Gg551-7_1 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Complectens Tractatvs De Extrema Vnctione, Et Ordine Tractatvm De Matrimonio, Tractatvm De Ecclesia, Tractatvm De Pietate Hominibvs Debita, Tractatvm De Jvre Et Jvstitia In Sensv Vvlgari Accepta, Et Tractatvm De Legibvs Hvmanis, 7 - ETE z - n E Iorie s DalPices As ub a y4 Bs E RRR . qrhe 3A 2 : d — E E TNSESMRINTSC I Ts A r e * * * .w * j* .w * 5 T 3 w * 7 E Li d m C g N x d : s E a f.. A i . " x w., D W d * 9^ a A i £t a A * " * A** [j x ** R ^s * $. : w i -- :j a* * E M x 2X s & $. n ( W " t A E 5f " r: d2 E * M—,. w« s at : : JRALA W EE 3 * ^ A i i $ x m f u * : "n u 2 * Ws * á E ) ^" * a u sl qw a* Ya s r X v A * " x a : d * E y E [ H Mu ^ ** u Y fs. A^ hs : E d d *s - s ^ m p & X M $p* v $ * * : 5 Ya ? * n - L: uw m " m. i Bs r É 5 $. H L , n 4 y * EI N $ t D ex T N h df n-xh« 2 T fs "m El . " & AE * p vr . E x At x W& 35 m & P Y r $.. ) E ab $- mn * * E * d D A D N- H n $* L X * v s nl s s p RUE u p 3 Q . » p5 nr AE du z i As * Pyd x i p v " f i g s 25 e BX —— Es 59 . - D. i E 4 . - E NG n 4 2 $: z ERY i d n E pX x $ J Eu T u 3 a 9 53 n EM ET A A AE Ea n 3 2 N- At veRde 2 P R ETA r cS x s d E. s 5 RA - z um : m zee — d - z n T Aa r t R. E " A d p W» : H dX - i a ia LE AUE z E L - UMT Wt res RINEPT aE um - uT *s EEE t — wmrx. ,H. 2 - - -s - ASiere d d u r as z E. - p EE DES. VE Em jes- A: T Emi : ; ERE "RE p ET — k E E z us A m x m "g. u aE T : CH ——X Á — at —— ly E &b N C^ - aïæ H d :2 $At at 24 us D n —X " N d : EN * " w m TRORON Y — d RP — aE — — m — P M N : — —— P. F. HERCVLANI OBERRAVCH ORDIN. MINOR.. REFORMAT. THEOLOGIA MORALIS me : TOMV.Sb SEPTIMVS. COMPLECTENS TRACTATVS DE EXTREMA VNCTIONE , ET ORDINE TRACTATVM DE MATRIMONIO, TRACTAÁTVM DE ECCLESIA, TRACTATVM DE PIETATE HOMINIBVS DE. BITA, TRACTATVM DE JVRE ET JVSTITIA IN SENSV VVLGARI ACCEPTA, ET TRA. CTATVM DE LEGIBVS HVMANIS "i 3 * /: F!ï LY L | BAMBERGAE ET N ORIMBERGAE. m Dl BEMENT — —— 1..wx — ag CN TRACTATVS XIX.. DE SACRAMENTO EXTREMO VNCTIONIS, ET DE SACRAMENTO ORDINIS, I acilis eft hac tractatio ad memoriam ma- gis, et fidem nens. quam ad intellectum perti- Equidem in his M yfterüs divinitus inftitutis in dem pe gentia momenta latent, quo qui- r maximam partem ex nofítra im. becilitate non aífequimur , €t ea praecipue quo circa novo legis face noftram . facultatem rdotium obtinent, longiflime excedunt, unde in iis duntaxat , quo ipfüm ufüm, et conftitutiones Eulefio concernunt, hae- rere cogimur, altioribus , et abíconditis ca- pitibus aliorum indagini 1'elic.ïtis. ". TUSGRGHIRGNDRUNEUEGUUNUCIPEEDRM UNen aE CCOAPVRRE De natura extrema uhctibm's. $. 2263. Sacramentum extrema unctionis a nobis quantum ad naturam, miniftrum, fübiectum , et effectus confideratur, $. 2264. Ex ejus jam definitione. A 2 $. 2265. 4 "Tractatus Xl b $. 2265. Eruitur Imo, oleum olivarum effe ejus materiam remotam;? unctionem vero legitime factam effe materiam proximam, formam hüjus facramenti in preci. $. 2266. lldo. dote fundendis confittere. bus a facer $. 2263. Cum Sacramentum extremae unctionis & confummativum patribus exiftimatum fit Poenitentiae vero Sacra- poenitentiae 4 ) : H imentum , non n! fi poft refürrectionem fuam Dt a €hr ifto inftitutum : conjicere licet, ncipimus, 1ny- hoc, de quo nunc agere i fterium non .nifi. poft iorte m Domini. ab luvat vero de iis, eodem conditum fuiffe. * tum 1 ntrinfecus con- quibus hoc Sacramen tum vero de ftat, feu de matura i llius 5 concernentibus, íci- alis illud extrinfecus licet. de miniftro , fubjecto , et effectibus ore tractare. -Et de- ilius, recepto jam. m unctionis fequentem fnitionem extlfemae ftatuo: $. 2264 Extrema Unctio eff. Sacramentum — novae ei legis, quod unctiome oleo be nedicio facta , a Sacerdote bo- certa deprecationis formulá , mini u[fum vationis ah quando adepto , et peri- cnlo e decumbenti , ad felicem. mortem , cel wwb eti^ & raituv. Neque m ad falutem corporis. minifi idem, ab hane definitionem longiufculam qu aliquo /s Seff. XIV. C. : Tr'identin*gm . Caput. . aliquo magnopere improban&am' effe cenfeo., Ex qua etiam non inepte. " $. 2265. lüfertur. Ime materiam remotam hujus Sacramenti effe oleum olivarum ab. Epifco- po benedictum *), unctionem:* vero hoc oleo legitime factam. effe ejusdem mate- riam proximam **), *) Quanta fit neceffitas, ut oleum praevie ab Epif- ä ccpo fit benedictum, non fíatis conven it inter Doctores. Gravem defüper exiftere legem ne- mo ambigit: quare.abs dubio lethalem cul- ] pam commiteret, qui oleum profanum, vel )b oleum, cathechumenorum , vel chrifma confir- " mationis (utpote quorum confecratio huc non fpectat) ad extremam Unctionem adhiberet : JH idque eo magis verum, quod multi, et gra. (e ves afferant , hanc olei benedictionetn effe de Ü effentia Saeramenti, id eít, fine ea, Sacra- jul mentum fimplicita nullum, et viritum fore, nixi gravioribus verbis concilii trident. feff. ( $4 G. T. Intellexit enim |. . Ecele fià, materiam [2 E elfe. oleum ab Epifco Z 0 benedictum &8c. Quo&d 6 oleum benedictum deficere . àncipiat , ita [/7 aliud benedictum haberi! non queat, modico oleo non benedicto , in minore. quantitate Juper. infu- Jo reparari poteft. Ita Ritual. Roman. q Ü Antequam oleum mnon facratum admifcea. tur, videtur magis oleum benedictum ex prio- li re anno forte füperftes adhibendum effe: licet 'EH alias. ex praecepto Clement Vil atque vi qu ipfius confüetudinis tempore pafchali oleum renovandum , U et priori amoto non nifi h cens adhibere liceat, d ""F) Ex decreto unionis Concil. .Florentin, de. p bent inungi oculi, aures, nares, OS, ct ma- 3 us ; Tmctatus: XIX. nus; imo pedes, et renes: fed duo ultitma haec organa in foeminis femper, et in mari- bus pro arbitrio omittuntur; nifi confuetudo Saltem fi locorum alicubi aliud praecipiat. aeger comínode imoveri nequeat, renes non folent innungi. Ó Quinque vero prior es fenfüs omnino -ungi debent, oleo, ut aliqui quinque unctiones iftas de necefütate Sacramenti effe . velint. Verius tamen eft, hic tantum latere praecep- tum, grave tamen: eoquod Ecclefia graeca foleat frontem, mentum, et duas genas inün- ere. Neque enim tam facile cenfendum eft, Chriftum, defignationem, aut notabilem mu- tationem materiae circa hoc Sacrammentum Ec- clefiae permififfe; aut hanc tam levi negotio mutationem induxiffe. Quid. enim intereft ad- modum, an iftae, aliaeve partes inungantut, ut propterea tanta, et ipfam vim Sacramenti feu ejus valorem concernens tmutatio debuerit induci? Quare Unica tantum unctio cenfetur effe neceffaria, et in neceffitate e. g. aegro jamjam exfpirante adhibenda, faltem fub con- ditione, Ífi valitura fit. Ubi reliquorum fen- füum formulae in unam conjunguntur: e. g. quidquid per wifum, auditum, adoratum Esc. deliquiffi. Illud facile omnibus certum erit, quod erdo in ungendis fenfibus fervandus, et ipfae unctiones in formam crucis faciendae ad fo- lum ritum pertineant. 2256. 50 Ex noftra definitione $. 2264. ervitur IHo'formam hujus Sacramenti , neceffario debere effe deprecantem , feu in modum precum proferendam *) Eftque ex moder- na ao Caput IT. na Ecclefiarum noftrorum difciplina fequens. Per iflam unctionem, et. fuam püffmam miferi- cordiam indulgeat tibi Deus, quidquid per wi- fum (Cauditum , adoratum &c.). deliquifti **). *) Tta colligitur ex ipfo Apoft. Iacobo, per quem hoc Sacramentum promulgatum fuiffe Trident. Sef, XIV. Can. I. definita. ÍIta autem habet Apoftolus in füa Epiftola catholica c. V. x4. infrmatur guis im vobis, inducat Presbyteros Ecclefiae , et orent fupereum — — et oratio fidei falvabit infirmum €$c. **) Non tamen abfciffe ifta verba, fed preces ge- ä neratim aliquo ex infüitutione divina requiri videntur. Licet ritus ab Ecclefia definitus, feu praefcriptus per omnia fequendus fit. ii CAPVT Il. t r ,De Miniflro, recipiente , fezi- fubjecto , et ef- fectibus bujus Sacramenti. $ 2267. Verum ex definitione eadem S. 2264. fe- quitur llltio facerdotem eífe hujus Myfterii , Miniftrum &c. " 7 S. 2268. IVto Subjectnm ejusdein effe hominem rationis aliquando capacem, et .modo pericu- d lofe decumbentem. [2 2260. ltem, et Vto gratiam effe hujus Sacra- menti cum aliis Sacramentis communem. c 2290. Et quod eft VItum, robur ad ultimum agonem, diverfam peccatorum remiflionem , ; ac falutem aliquando etiam ipfius corporis effe lr fpeciales ejusdem Sacramenti effe effectus. 0 $. 2267. Explicata natura Extremae Unctionis, , quae ilud extrinfe- [j expedienda veniunt. Cus nur 7 8 Tmctatus AU.. cus concernunt $.2263., quaeque magnam partem, nec inconcinne adeo ex longiore ejusdem defimitione inferuntur. Et Illtio quidem hujus Sacramenti Miniftrum . effe ';!"l iv Sacerdotem *) nec al m quemquam ad il- lud efficaciter conferéndum fufficere **). T *) Ex infütutione tamen Ecclefiae,; et fic de praecepto, nullus Sacerdos hoc Sacramentum miniítrare poteft ) , nifi habet.a Parocho li- centiam expreffam, vel praefümtam: id eft, nifi Parochus verbis, aut aliis fignis faculta- tem congedat, aut nifi quis ex circumftan- tis fibi poffit perfuadere, Parochum pro hoc cafü non invitum fore: e. g. in cafu neceffi- tatis, et fi alias aeger absque hoc Sacramen- to fors obiturus effet. Hllud tamen grave, et fub lethalis noxae incurrendo periculo ftringens officium Paro- cho, et omnibus Parochi munus gerentibus incumbit , ut hoc Sacramentum . pétentibus minifirent, nifi fpecialis molefüa, e.g. peri- culum a pefte imminens (prout multi et graves opinantur ) hancobligationem relaxet. Ubi tamen quidam arbitrantur, aliquando nec periculum pro- pinquam imminmentis gravis mali e. g. tempore pefiis Parochum ab hoc officie eximere. Eft au- tem fequens, et fpecialis cafus : qui dam fenfibus omnibus deftitutus, et de cujus ftatu gratiae certa notitia.non peteft haberi, verfatur in propinquo mortis periculo. Huic jamn extrema unctio prae Sacramentoó poenitentiae certius proderit. i enim imperfectum dolorem concipiat, de confeífione vero non cogitet, neque Sacerdo- tem adeffe, utpote fenfibus omnibus captus, advertat; vel etfi id refciat, fi ambiguum tale confeffionis genus, quod timide defendimus, reapfe ad abfolutionem non füfficiat:-in hoc inquam cafü hoc Sacramentum prae ipfa poe- itentia | ;17-) Clementin, T, $. T. de privileg. : Celzput jL 9 nitentia . facilius. gtatiam reftituit. Ad hoc enim nil] nifi imperfectus dolor, et voluntas 14 ] illud-fufcipiendi vel feme per vitae decurfüm concepta, et.in propofito pie moriendi faoile contenta füfficit: ad poenitenüam vero requi- aitur voluntas confitendi, atque etian) ipfa ali- qua (et nefcimns qualis fufficiat) confeifio. , Per haec tamen nolim negare, fed po- tius. omnimodis füadere , ut aegrotus fenfibus omnibus deftitutus füb conditione abfolvatur. Debet tamen ad dolorum et confeifionem qua- lemcunque per refpirationem , aüt quocunque figno faciendam excitari. Vel poterit facer- dos.vitam antea chrifiane actam pro dubia faltem accufatione acceptare. **5 Ita definit[. Concil. Tridentin. Seff, XIV. Ca- non.IV. Fuitque femper Ecclefiae fenfus. $. .2268. In ipfa definitione IVto hujus Sacra- menti fubjectum, id eft ille, qui illud fuf- cipiendum .habet, oftenditur; eftque homo ufum rationi$ aliquando adeptus, et ex mor- bo de vita periclitans; Ut adeo ab ufu hu- jus Sacramenti excludantur omnes, qui nun- quam peccarunt *). Prout etiam illij qui equidem de vita, fed non ex morbo peri- clitantur **).. Et .quia ex morbo faepius DIDE ERY de vita periclitari poteft , ! vel ex hoc ipío apparet, hoc Sacramentum ab eodem ho- mine faepius recipi poffe ***), *) Qualis quidem ex adultis, feu ufuüm rationis ; aliquando adeptis fors erit nullüs; 'excepta Beatifima Virgine, .et Matre Dei, de qua Concil. Trident c) teftatur, Ecclefiam tenere, 9 .qnod c) Seff. VI. Can, XXIII, A uf Io Tractatus XI X. | quod eandem nullam unquam vel veniale pec- catum infecerit. Unde hoc Sacramentum pu- eris feptennio majoribus, etfi facram Syna- xin nunquam perceperint, abs dubio minittrari poteft. Ufus ille, qui apud nos communis Ho- eít, aliquam dubitationem mihi injicit, tuines repentino deliquio corripiuntur, fim- pliciter, et abs ulla concepta conditione inun- gunt: etfi nefciatur, an in flatu gratiae exi- ftant, vel an dolorem faltem imperfectum de eccatis, fors lethalibus conceperint. An non Íatius foret, Ífi tales fub conditione: fi reci- piendae gratiae copia inungerentur : fcilicet ! fi, quod jam dixi, de eorum integra probitate non conftat, et fi infuper nullum poenitentiae, aut pietatis in Deum fignum edere poffunt? **) Atque ideo militibus ad praelium, et reis ad ultimum fupplicium euntibus Extrema unctio [ non poteft, vel faltem non folet impertiri. Aliud de fenibus absque fpeciali morbo morti appropinquantibus, utpote tanta veriffimus eft morbus. quibus "'fen'ectus *^*) Unde periculum mortis five ex diverfis, five ex eodem morbo iterato adeuntibus, pluries * hoc pie moriendi fubfidium impendi poteít p dummodo pius. moriendi periculum aliquando ceffaverit. Ubi lhoc quoque addendum, quod non requiratur extremum periculum, fed quod fufficiat probabile: vel fi ita vis, probabilius. Videtur autem fimplex periculum fufficere eo- quod Concil. Florentin. edicat, /oc Sacramen- tum compelere illi, de cujus morte timctur. Plus non videtür requirere Tridentin:. Seff. XIV. cap. III. Declaratur etiam eífe hanc unctionem infirmis adhibendam, illis vero prae- fertim , qui tam periculofe decumbunt,' ut in exitu vitae conftituti videantur. Hie quoque plerumque docent, non dari gravem obligationem hoc Sacramentum füfci- piendi. II CG])7£t 244 pïehdï. Et kquidqem jure divino arbitrario id non praecipi, facile. concefferim. An vero data facili opportunitate ad fe tanto fubfidio muniendum catitas, et pietas in feipfüm gra- viter urgeat in hoc 'cafü, alia eft quaelítio, nec adeo levis, ut puto. Nam electio unius prae alio nunquam eft in arbitrio noftro lege definiente. aeterna cunctos actus noftros, prout arbitror Moleftia in füfcipiendo hoc Sacra- mento eft levis, (nam cafüm magnae: difficul. tatis nolim huc referre ) contra vero utilitas, et neceifitas eft magna, teftante Concil. Tri- dentin. Seff. XIV. in proem. ad Extrem. Un- ction. Extremae unctionis Sacramento (Chri- ftus) finem vitae tanquam firmiffimo quodam praefidio munivit, Nam etfi adverfarius no- fter occafiones per omnem vitam quaerat, et captet, ut devorare animas noftras quomodo cumque poffit: nullum tamen'tempus eíft, quo vehementius omnes Ííüae verfütiae nervos in- tendac, ad perdendos nos penitus, et a fidu- cia etiam , fi poffit, divinae mifericordiae de- turbandos, quam cum impendere nobis exi- N tum vitae perfpicit. Jam dato quod omnibus actionibus aliqua lex fit fcripta et actus indifferens in regno morali locum non habeat, attenta hujus My- fterii facilitate, utilitate, et neceffitate aequus rerum aeftimator , illud abs culpa negligi poffe, non facile dixerit. Praecipue cum cüicunque homini omne officium in magno praefertim periculo debeatur, nifi altior quaedam lex id prohibeat, pietas in fei pfum. vehementer bic ungere videtur. $. 22659. Agentes de effectibus hujus Sacramenti e legis eo ipfo » Qquod definiatur effe nova . Sacra- p5 I2 | Tmomtz/s DP Sacramentum. $. 2264., certa 'confecutione habemus Vto uod . conferat augmentum eratiae fanctificantis tanquam facramentum vivorum , prout in tractat. de facrament. in gen. dixi. Vel forte etiam initium. gra- tiae fanctificantis non. raro inducit: fi qui- dam vero fit probata illa theologorum fen- 2] a1u tenti: u b L-;J 4à docent facramcnta vivorum ali- Iw H f* er et .ex quando con re'primam 2ratiam , gravi peccato in ftatum divinae-amicitiae eum l- x 251* p hominem. trans ivl es. qui- gravis delicti fui ignarus, et imperfecto dolore inítructus tale facram: H d ^1^ um 1ufcipit Et quod infüper gra- tias actuales, feu pie vivendi auxilia | effi- ciat, aliunde cerxtum eft. $. 2270. Cum demum ad felicem mortem, vel etiam ad falutem corporis miniftretur $. 2264. facile, et. ultimo intelligitur hujus Sacramenti effectus. fpecialis ; fcilicet confert robur ad difficilem iliam luctam feliciter abeundam *); delet ex propria virtute, peccata leviora *ä) et quorumcunque. peccatorum noxias reli- quias, maxime poenas ex iis refiduas ab- ftergit 1). Ac demum quandoque reddit falutem corporis, fi fcilicet'ad falutem ani- mae expedierit T]2. - *) fta enim habet Concil. Tridentin. de extrem. Unct. in proem. Vacans firmiffimum . quod- dam praefidium pro fine vitae. J9*3 Nam forma hujus Sacramenti id. videtur ha- bere:' Jadaí(geat tibi Domiünus, quidquid per vifum ?»n C(zfgrutv II. vifum €2c.- deliquifti. Magis vero verba Apo- ftoli ipfius: C.' V.1s. £t fiim peccatis fit, vremiltentur i. Quae quidem verba pronius eft de ipfis peccatis, quam de poenis eorum intelligere. ]dem docet Ca:echifm. Roman; part. Il. c. VI. 14. Docebunt paftores, hoc facramento gratiam tribui, quae peccata, et imprimis quidem leviora, et ut cotumuni no- mine appellentur , venialia remit&t. ;. ) Scilicet nimium timoretm, animi perturbatio nem, aliosque peccati effectus : de quibus Trident. C. 1I. teftatur, quod peccati reliquias abftergat. Quorfüm vel maxime fpectant poe- na ex peccato jam remiífo refiduae. Prout 'ridentin. eod. loc. habet: cujaus unuciio deá- cia, fi.quae : [int. adhuc exp?mzäa , é peccati veliquias obflergit. X-) Hoc enim evincunt verba .S. Tacob. c II. oratio fidei [alvabit infirmum ,. alleviabit eum Dominus. Et Tridentn.c) dua iufrmus fub. levatus, et morbi. incommoda, ac. labores le- vius fert — — et [auitatem corporis inter- dum, ubi faluti animae expedierit, conequitur. Sed etiam decretum unionis ex concil. Florentin. ta- ^ bet fequentia : Effectus hugus Sacrameuti eff men- tis Janatio, et in 4 quantum expedit , zpþus ehiam corporis. Ut .adeo misum fit, tantorum utilitatum myfíterium non tantum non defiderari ab ali- quibus , fed etiam abhorreri, velut mortis nuntium : quafi vero mors remotior fieret ex eo, fi pie moriendi, aut etiam vitae fer- vandae potens auxilium , idque divinitus iníti- tutum, et exopere aporto, id eft ex : propria virtute efficax , negligatur.- Q Sef XIV. « il CAPVT I4 Tmcmmk XI M CAPVT Ill generatim De natura. Sacramenti Ordz'm'; . fpectati. " S. 2271, Natura ordinis, vel omnibus communis, vel quibusdam fpecialis effe videtur. - $ 2272; Ordo tanquam verum Sacramentum. $. 2273. Definitur Sacramentum novae legis, quo a legitimo Miniftro homini hujus Myfterii ca. paci conceditur poteftas ad novae legis Sacri- ficium, et Auguftum Euchariftiae " Sacramen- tum proxime, vel remote cooperandi. Unde S. 2274. Huic Sacramento omnia conveniunt, quae de Sacramentis in genere dicta fuerunt, $. Poft Sacramentum extremae unctionis , de. Sacramento ordinis recepto ufu tracta- mus, De quo jam, prout in plerisque aliis facio, naturam ipfam, feu ea, quibus con- ftat; et rurfus alia, qua extrinfecus eidem conveniunt, explicando agam. Sed etiam ipfa natura hujus Sacramenti, feu ordinum faltem aliquo modo eft (vel effe videtur*)) communis omnibus ordinibus; vel fingulis 4 eft fpecialis. *) Cum enim aliqui ordines fint. a. Chrifto infti. tuti, fintque vera, ac proprii nominis Sacra- menta: alii vero füam originem juxta multos foli Ecclefiae debeànt; astque nullam efficien- dae gratiae virtutem habeant, vide S. 2277. multi ordines cum aliis parum', aut nihil com- mune habebunt, praeter nomen, et effectus quos- Caput III.- 15 quosdam canonicos, e. g. ut exinde quis cle- ricus, et eorum, quae clericis ab ecclefia con- ceduntur, jurium particeps eyadat, lam $.. .2272. Ordo eft verum Sacramentum divinitus, atque a Chriftum inftitutum *). Atque ex- inde virtute coelitus indita pollens, qua in digno fufcipiente gratiam fànctificantem au- get, vel forte.antea abfentem primitus pro- ducit **) et varias gratias actuales , feu recte agendi auxilia confert. *) Eftque certum. dogma , definiente id. Concil, Tridentin. Seff. XXIIT. Can. III. /i.quis dixe- rij, ordinem , five facram ordinationem, | uon effe vere , ac: proprium Sacramentum a. Chrifto Jomino inflitutum , . vel effe figmentum quod- dam humanum, excogitatum a viris rerum ec- clefiaflicarum imperitis , aut effe tautum. vitum quemdam eligendi minifiros verbi Dei y; et Sa- cramentorum : anathema fit. Eadem veritas ha. betur ex decreto unionis Concil. Florentin. ?"*) Eft enim Sacramentum vivorum , qualia non funt inftituta ad delenda gravia peccata, feu infundendam primam gratiam (licet id aliquando per accidens efücere dicantur) fed gratiam au- gendam tantum., S' 2273. Definitur jam ordo, quod fit Sacramen- tumn novae legis , quo a legitimo .Miniftro bo- mini bujus myfleri capaci conceditur poteftas ad novae legis tremendum. Sacrificium , ad. dugu- Jium . Eucbarifliae facramentum proxine oel quod /07'z'lzï7zz'bus bresbyteratu. inferioribus. comvenit , ve- 1h0t€. IÓ Tractatus - XIX. 4mote. cooper andi. Neque puto, quod aliquis contra hanc definitionem multa poflit ex- cipere ^j. *) Et quidem poteftas comemnm abs dubio in ultima coena fuit inftituta per illa verba: Hoc Pote- facite im, meam -commemoratiorem d). ftas vero judicandi, et a peccatis abfolven- di, collata eft ipfo dié relurectionis e): di- cit Chriftus: . Zíccipite Jpiritum . /anctmn, quo- rum . vemiferitis joeccata remitiuntur — eis , et quorun vetiunieritis , retenta jmzt Epi(co- patus tefte S. Auguftino f) conditus eít die afcenfionis ; id enim verba S. Doctoris ha- bere videntur; et fünt fequentia : -priusquam àn coclos ajceuderat ,. dmponens. manus - Apofto- lis, ordinavit eos .Epi/copos. Reliqui ordines, in fiquidem divinam -habeant inftitutionem , coena ultima, aut certe ante ordinem Presby- teratus fuerint, ut puto, inftituti. Eft emm hoc non tantum. naturae. ä fed . etiam ; gratiae ingenium , ut ab imperfectis incipieus ad per- fecuora promedlatur. a $. 3274. Cum itaque fit novae legis Sacramen- tum, hic aliud non mïmtar, quam quod de ordine omnia ea intellisenda fint quae de íacramentis in gencre difputata, et $ 2272. cx parte aliqua repetita fueruht. At- que boc pauca de ordine generatim conü- derato: mnunc fit, &) Luc. XXII. x9. £€) Ioann, XX. 22. 23. f) Libr. quoft. vet, Teftam. q. 92« APVT Caput IV. 17 $ CAPVT IV. 5 De-dz'*ver]ïs Ordinum fbeciebus. If 0i $ 2275. Nundea, quae Sacramento ordinis fpe. cialia funt, tractabuntur. . Ordines jam funt n feptem: inter quos jl L ( 2276. Praeter Epifcopatum, et Presbyteratum probabiliffime etiam. diaconatus eft Sacramen- Ü t 131Y. Uld. * (0 L^2l L] 89277. Idie Idem non nihil probabilius de reliquis li ordinibus afferitur. 1 . 2278. Primo- pro Oftiariatu ; iU . 2279. Tum pro Lectoratu; $, l) . 2280. Ecorciftatu, jj . 2281. Et Acolytatu : mox vero 1ffl . 2282. Pro fubdiaconatu, dC e I] oX 7! Q^. «Ó^. uO^ u^ « uOA 2283. t Diaconatus praemifía definitiotäe, : . 2284. Ejus bitur. quoque 'mat.e'ryia, et forma defcri. LI 2285. Omnium ordinum 6erta quadam ratione nobilifimus eft Presbyteratus, quem . )l wj^ . w w— « 2286. Defnimus, .quod fit ordo facer, quo poteftas facrificium offerendi, et chriftianos W a peccatis abfolvendi conceditur. Porro jl [ 2287. Hic ordo diverfas materias et formas ha« lt bere videtur. Et'quidem ) $ * 2283. Pro porrectione infirumentorum auctori. *s tas Concilii Florentin, Contra vero. * $. 2289. .Pro impofitione manum fcriptura, et an- tiquitas ftare videntur; $. 2291. b ; Tom. FII, s [t] ; l] szzþtaz:us XIX &. 2290. Quae etiam, mihi m'.;xgïs probatur:. ubi demum H j 229:. De Epifcopatu paucis agitur. $. 2275. Antequam de. finpulis agam,, duae prius quaeftiones tractari debent, quarum prima zít, quot fint ordines. Ad quam refpon- letur, effe feptem *), Ut adeo prima ton- fura non fit proprii **) nominis ordo; Epit- copatus vero fimplici facerdotio major, ple- ni facerdotii velut altera, ac nova pars, illud demum penitus pe -rfïciat , atque abíolvat *** ), $. 2285. Nam *) Ita Concil. Trident. Seff. XXIII. c. II. fed et de dia. non folum de Sacerdotibus, conis facrae literae apertam mentionem fa. ciunt — — et ab ipfo Ecclefiae initio fequen- tium ordinum nomina, átque uniuscujusque eoium propria minifteria, fubdiaconi fcilicet , Acolyti, Exorcittae, Lectoris, et Oftiarii in ufu fuiffe cognofeuntur. | **» Nullo enim folido argumento dignitas ordinis E pro tonfüra evincitur. Nam tonfura eft ictus uidam facer, quod detonfione capillorum, et certa verborum foriula quis a conditione laici transfertur in gradum Clericorum. Ut adeo aliud non fit, quam conceffio certi cu- jusdam juris, et aliquod beneficii genus. Et fors ultimo lis erit de mnomine: fi enim notionem ordinis eam ftatuas, ut ordo non poffit intelligi, absque ut fit facramen- tum j tunc tonfuüram hanc ex numero ordi- num, omnibus fere confentientibus, exclu- des, Si vero ordinem aliquem in coetu fide- ä lium ftatuas, qui non fit Sacramentum, aut divini- Caput I "d 19 divinitus infitutus, fed gradus tantum ali. quis auctoritate Ecclefiae erectus; tunc ton. furam iftam ex numero ordinum aegre exclu- des, Nam eít, ut alia omittam, quaedam ad facerdotium, atque ad ipfum Sacrificium, prae- paratio, habetque diverfos, eosque egregios effectus ex jure facro defcend entes. (**) Epifcopatum vero fimplici facerdotio velut auctuarium accedere, certum dogma eft, de. finiente id Concil. Trident. Seff, XXIII. can. VII. Siguis dixerit, Epifzopos won effe Pres- byteris [uperiores , vel non habere pote[Latem confirmandi, et ordinandi; vel eam, quam ha- bent » Ws efle cum Présbyteris commumem — — — ünathema fit. Neque tamen plures, quam feptem ordines adflruere cogimur, nam fimplex facerdotium , cum Epifcopatu unum, eundemque perfectum erdinem abfolvit: ne. que mutuo feparabiles fuünt. Cum 'nunquam Epifcopatus fine praevio presbyteratu, licþet ifte fine ilïo extare poffit. $. 2276. Altera. quaeftio difficilior; magisque con- troverfa: fcilicet, an praeter Epifcopatum, et Presbyteratum , alii quoque Ordines ve- ra facramenta, a Chrifto infituta fint. Et quidem de diaconatu fere' omnes confen- tiunt. Habet enim fuffragium ex C. VI. actuum Apoftolorum, ubi Apoftoli diacoco- nos conftituiffe leguntur; neque folo juffu, aut quacunque ratione , fed imponendo ma- nus, et orationem fundendo , velut mate- ram, et formam etiam hucusque ufitatam Etlicet ex ferie hiftoriae ibi- adhibuerqnt. P 2 dem s 20 . Tm.ct-zztus XI $ s * 1 dem defcrij J i reco(nomi'cae potiffimum ï?e, Iiï 1(3, ; hac defignatione antur fuiffe praefecti; OobDeram i facris .. Minifteriis egregiam timen eosdem, et maxime Stephanum,. et Philip- pum exinde novaffe, idem fàcer liber di- verfis in locis teftatur *). p'ï*) Praeterea Concil. Trident. Seff. XXIII. Canon. VI. aegre explicabitur, fi nequidem diacona- tui dignitatem Sacramenti afferamus ; at enim : Si quis dixerit in Ecclefía catholica non effe Hieravchiam divina ordinatioue inflitu- iom, quae conflat ex .Ep ij /copis , Presbyta*is et minifiriss; anathema fit. - Acrius contra Subdiaconatum , et mino- tes ordines difputatur, et noftra potiffimum aetate a plurimis dignitas Sacramenti eisdem abrogatur, quorum eruditas. difceptationes, ubivis facile legendas nolim huc transfcri. bere. Illud mea opinione horum fenten- tiam multum 'confirmat, quod nec per hos ordines, imo nec per Diaconatum aliqua potettas conferatur , quam Ecclefia non cui- cunque fuo .arbitrio, ct absque omni or- Sic facra poteftas et dine- poffit conferre Baptismum conferendi, ffmam Euchariftiam difpenfandi, et ad populum folemniter di- cendi facultatem viris idoneis nullo ordine iuitiatis poffet facere: His tamen nequid- quam obítantibus, non nihil magis in fen- tentiam afferentem inclinor; malimque di- cere, omnes, etian minores Ordines vera cíle 2I Caput IPV. effe Sacramenfa, habere divinam inftitutio- nem, et cum Presbyteratu, et Epifcopatu Sacramentum Ordinis in egrum conftituere. " —— ww* — w Idque ex mente Concil. "Trident. Seff. XXIII. huic pluries *) multum faventis ,. prout rem ferio perpendentibus patebit. n X) Maxime vero movet Canon IT, qui ita babet: SSi quis. dixerit, praeter Sacerdotium nou effe l in Ecclefia catholica. alios ordines . et majores, et minores, per quos velut. per gradus quos- j l dam,' in Sacerdotum tendaturs | auathema |fit. j Ubi numerus multiplex aljos ordines prohibet, ne hunc articulum de folo diaconatu interpre- Inur. .,9ed neque poteft dici, quod agatur »de folis ordinibus quocunque, modo confi- * non vero de divina eorum inftitu- » deratis , » tione, quam Ecclefia tanquam fidei articulum ,0Aoluerit definire; immo nec unica vocula ,de liac ordinum iftorum origine mentionem ä hanc , injecit. *' Verum nec ego dixerim, | opinionem meam;, aliorumque definitum dog- 1 H 2) tna eíffe: imo etiam llud'facile largiat, hanc controverfiam , ne quidem in Concilio illo in ) difceptationem venilffe. MY Sed quia definitur eft, dari in Eeclefia ma- jores, et minores ordines, eruitur per ali- quam. confecutionem theologicam, hos ordi- nes divinitus fuiffe coníututos: nam Eccle- fia fhihil poteft, aut faltem nihil folet defitiire, Y1 aut traditionem re- nifi quod per fcriptura: iL velatum eít. Jam ea, quae ex intervallo Ec- clefia fuo arbitrio erat confüitutura, feu. res ad difeiplinam pertinentes Chriftus feipfo * dut per Apoftolos vix revelaverit. »id fojum , poffet dici, quod hi ordioes ab Apoftolis »]am infütuti fint, et exinde Epiftolis fuis » canonicis, feu potius traditone, velut alia 3 » qQU3e. " 22 Tractatus XIX. ,quaédam capita ad meram difciplmmam perti« ,nentia e. g. bigamiam, abfiinentiam, a fan- .guine etc. divina quadam revelatione, velut » imbuerint. ** Sed ex libris et epiftolis'canonicïs, nifi pro diaconatu, pro reliquis ordinibus vix ali- quid poterit exfculpi: 1ola autem traditione, et quidem divina traditione, quae revelatio- nem conftituat, aliquod caput merae diícipli- nae ad nos propagatum fuiífe, nullo fors Praeterea haec tra- exemplo poterit oftendi, ditio non propinquis pro humana, quam di- vina inftitutione faceret, et multa infuper ad- verfantium argumenta elideret. Sed utique hisce opinionem, non firmam fententiam ve- lim ftatuere. g. 2278 TTY lil ? P lam materiam, fo afí, totamque nal... turam fingulorum ordinum explicare aggre- dior. Itapue Ojfiariatus defnitur, quod f ordo ectlefiaflicus , quo conceditur. pote[las . fores -Ecclefiae cuflodiendi, claudendi, aperiendi s cym- remota balum pulfandi £9c. Ejus. materia funt claves ecclefiae; proxima vero earun- dem troditio. ab Epifcopo facta. Forma funt fequentia ;verba. Sic agite, quafi rà- dionem Deo veddituri, pro iis rebus, '-*3Quae bis elavibus vecluduntur * ). *) Neque enim in hoc ordine aliud interven'it, quod rationem materise et formae habere pof. fet: unde tn ftatuenda hoc quali demumcun- que tmateria, et forma. facile convenit inter * cäoctores. $. 2270. 23 : Caput IV. le $. 2279. l Lectoratus ,. id eft fecundus inter mino- * res ordo definitur efle ordo ecclefiafticus , f quo potefZas pvopbelias , [ew *vaticimia legendi, Li- et P(almos in . Ecclefia. canendi. tribuitur. cet haec facultas ctiam fola prima tonfu- ra initiato competere videatur , qui proin Pfíalmifta vocari folet: hoc tamen nomen j Lectori tribuitur £). Hujus. ordinis materia remota eft liber *prophetiarum ; proxima lhu: f "P2 e jus, Libri tràditio , forma demum: i, j Í )01€ ? et eflote verbi Dei relatores,, babituri , fi fide- liter, et. utiliter impleoeritis oficium veftum, partem cum iis, qui verbum Dei bene admim- [iraverunt ab initio $. 2280. ij Subfequitur tertius ordo, feu Exorcifta- j tus , qui eft ordo ecclefiaflicus , quo fuper emer- gumenos, id efl, ad malo daemone po[lefos ma- nus imponendi, eosque aptos reddendi , ut facris intercffe queant , facultas tribuitur. . Materia ejus remota eft liber exorcismorum; por- rectio ejusdem habetur pro materia proxi- 5ma, pro forma accipiuntur. verba fequen- .flai et commendate qemoriae , et Accipite , balete pote[latem imponenii manus fuper energu- menos, fioe baptizatos , /ioe catbccumenos. *). *) Pro aíferenda hujus ordinis meteria, et forma (etiam quantum ad ordinem lectoratus) alia B 4 nonm &) S. Ifidor. libr. VII, Etimolog. e. XIL n 24 Tractatus XIX. non fu petunt, quam. quae ad ordinem Oflia. riatus ; $. 2281. uartus inter minores ordines eft 4fro- lythatus: qui poteft definiri ordo ecclefiafti- €us, quo potefias ad . Sacrificium — luminaria , et vinum cum aqua praeparandi confertur. - Ha- bet autem duplicem materiam remotam , et utriusque porrectionem pro duplici materia proxima *). Prior eft candelabrum cum ce- reo.absque tamen flamma, aut lumine tra- dendum : quod fEpifcopus porrigens - ait: "Accipite ceroferarium cum cereo,. ei fciatis «os ad accendenda ecclefiae — luminoria mancipari. Quae quidem' verba vicem formae füftinent. — — — AAltera materia eft urceolus va- cuus, quem Epifcopus tradit, dicendo : - cipite Urceolum ad fuggerendum vinum , et aquam in- Eucbar [ * /Ham. fanguinis Cbrifli ,. in 7209"7'22'716 Domini, Zmen **). *) Puta, fiquidem hi ordines fint Sacramenta : alios enim effent merus ritus facer ab Eccle- fia inflitutus, nullam interiorem efficaciam habens, et tantum dein um valens, quapntum tur. fides Ecclefiae, et pietas re cipientis meren- euntque hae vires, et effectus, quales €X.opere operantis vocamus. Simile obtinet quoad omnia facramerital ia, id eft ea, quae ex fola Ecclefiae auctorit ate, et precibus funt facra, a : f1»a» prout aqua lufiralis, p 3 ,.'.M;K,C ? aliaeque res benedictae. **) Àn in hoc, et aliis fübfequentibüs ordinibus pima, vel fecunda, vel denium uéraque ma- terfa Caput IV. 25 h teria fit praecipua, ac neceffaria difputatur. Quantum ad Acolythatum utriusque materiae jam meminit Concil, Carthaginenfe IV. $. 2282. z: Ordines minores excipit primus inter fa- cros, feu majores Ordines fcilicet fubdiaco- natus, qui quidem humana primum inftitu- d tione facer *) eft factus, qualis antea non fuerat **), definitionem ejus interrogati re- fpondere folemus: . .E/f ordo facer, |quo - Qe tefias folemniter cantandi epiflolam, et aquam vino ad Sacrificium mifcendi ***) conceditur. Cujus proin calix vacuus cum- patena vacua 7 materia eft: qualem in hoc. Sacramento effe , volunt alii librum epiftolarum. Forma ad raditionem calicis proferri folita eft fequens : Videte, cujus miniflerium *oobi$ traditur ; ideo | ! v0s admoneo, ut ia "vosr / | placere. po[fitis. e:s;ääbeatis, ut JDeo *) Hic portro ordo.cum diaconatu, Presby;:eratu Ej o ex eo potiffimum. facer dicitur, quod hoc fuf. cepto, et emilfo voto folemni caftitatis, non amplius detur reditus ad ftatum laicorum, id eft, ad vitae genus profanum: .qual e tamen amplecti iis manet liberum, qui folis mino- ribus fuerunt initiati. l 3PK) Subdiaconatus enim circa aetatem Innocentii hng AL primum. ordini D facris aecenfitus fuit per omnia: nam tefte 'Thomafino //) per un- decim faecula pro ordine minore habebatur. Licet jam $. Gregor Magn. eidem .coelibatüm conjunxerit: Urbanus dein [Idus concefferit A 3 k] 3 ut K) de difci Cw 260 png. ecclefaft. tom, II. part, L. lib, I 26 " Trqctatus. ATX o ut fubdiaconus in neceffitate poffet in' Epifco- pum eligi. Ultimum. tandem actuarium /adje- cit Innocent; IIitius ftatuens, ut jure ordina- rio, et absque neceífitate Subdiaconus in Epifcopum affümi poffet. Prout habet Auctor conferent. Luxon tom. VIÍII. conferent 1V. ***) De ejus obligationibus e. g. colendi caftita- tem , . deferendi veftitum etc. agam alibi. $. 2283. Diaconatus jam definitur ordo facer, quo ad Sacrificium Miffae folemuiter contandi Evan- gelium , et. Sacerdoti in eodem proxime mini- firandi poteftas tribuitur *) Licet etiam alia officia ex. jure faltem ecclefiaftico fibi com- petentia habeat **), *) Hic et ab ipfis divinis literis;) Diaconi fint unius uxoris viri: teftimonium habet. Eun- dem recenfent antiquiffima: Ecclefiae monu- 1menta. Sic S. Ignatius ejus meminuit epi- ftola ad Simirnenf. Concilium Antiochen. de Aino 272. et Laodicenfe Anno 319. Cumque conferatur per manus impofitionem Spiritus S., fbecialem, ac prae omnjbus hucusque » recenfitis ordinibus probabiliorem Sacramenti R notam habet. **5 Ad diaconum enitmn pertinet folemniter Dap- tifmum conferre. Sfmam Euchariftiam .dif- penfare, :concionari etc. haecque faltem tunc, fi facardotis mandato ad ifta exequenda con- fütuatur, $. 2284. Verum hic quoque ordo duplicem ma- od ^ teriam , et for jam vel habet, vel habere vide- £) Actorum Vlfto item ad Philipp. T. t. et . ad TimqthQ ITI. 8. et 1&. L Caqut IV. - 27 videtur. Et altera quidem lib: EVangelïa continens , fub cujus traditio: Epifcopus dicit : 1l Jccipe potefiatem legendi . Ewvangelium ! in Ecclefija Dei iam pro vivis, quam pro de- functis in nomine Domini. Alia vero materia remota eft manus Epifcopi, cujus impofitio eft materia proxima: verba vero ab Epif- copo pronuntiari folitg. funt forma: funt autem fequentia: ccipite. Spiritum . fanctum u l* ad vrobur, et ad vefiflendum diabolo , et tenta- ionibus ejus, in nomine Domini. An vero utraque divinam habeat inftitutionem " Theg-. logi rurfus difPucza,n/t;g- $. 2285. Suecedit jam , atque ex commemora. tis hucusque ordinibus toto vertice emi- net Sacerdotium novae, legis , feu Pres- byteratus, quem vocamus. Ad quem re- liqui omnes ordines comparati funt, ut- pote cui fervire, ac velut decoris, ac or- natus caufa accedere' debent.. Adeo nt li- cet Epifcopatus fimplici Sacerdotio major fit $. 2275. ***). ille tamen ipfe tanquam au- ctuarium Sacerdotio inferviat *) Atque ut Epifcopi Presbyteris multo inferiores fo- rent; nifi fimul Presbyteri effent, et pote- ftate facrificandi eminereht, .3) Scilicet ut minifüri habeantur, qui Presbyte- ros creent. Licet vero Epifcopis facultas Sa- cramentum confirmationis etiam vi oOrdinis competat, Concil. Trident, Seff. XXIIL Ca- &on. VIL. haec facultas in Épifcopo non eft prae« $8 T: factatus XI X - praecipua, et infuüper fimplici .. commiil poteft- | etiam Sacerdqti $. 2286. —^ E&- ergo Pre sbyteratus ordo facer (et utique etiam certum Sacramentum ) . quo poteftas novae legis Sacrificium offerendi, et fideles a peccatis abfolvendi conceditur. Poteflas fumma , ac plane divina,. cui pa- rem nec ÁAngeli habent *) de ipfa tamen de- finitionis bonitate nemo facile dubitaverit. *) Eft enim Sacramentum: ordinis ex omnibus chriftiano religionis myfteriis poft Sacrificium, et Euchariftiae Sacramentum praecipuum. Cum- que illa myfteria Sacerdotio altiora ad divina pertineant, videtur quod Sacramentum ordi- nis in regno gratiae apicem teneat, et faltem inter dona gratiae exterioris fit fummum. Quid ehim effe debebit, Deum inter et to. tum mundum, vadam, ac fofpitem confiftere ad exarmandam divinam juflitiam infinito ro- bore inftructum 2 Quid erit Deo offerre do- num, quod deo dignum, imo eidem aequale eft ? Nonne ili, qui facerdotem' pro facro tribunali federe videt, ea verba evangelii oc- currere debebunt: ^Opus eff hic, qu ctiam peccata dimuttit 2 — Fruftra (ane eft, qui facer- dotium novae legis pro ejus dignitate explica- re sggreditur: omnei enim captum, multo magis omnem eloquentiam longiffime fuperat. $. 2287. Hic porro ordo nefcio, quot materias, et formas habere vi GCuur:.: 1 - nam aliquando manus fuprà caput initiandi fufpendui iU u Atu T alia m Caput IV. 29 J alia vice manus ümphclter, et absque ulla formulla eidef " pmmuntur, Immox patena cum js ane et cali vino traduntur: denique ad t finem manus ruríus imponuntur, addita rur- fus certa forma verborum. Quare quod facile 0 intelligitur, ingens de legitima matema, et : forma inter doctos eft concerta it1O. rl Etquidem mcmo ab hir C qacvo '"OL ilitilt n*4111 'iuulï ibï j' x.u LVLJTC]J" d d F'"BOL pnarn mater m eífe. Datenam:cum wmcc;amo et calicem cum ï Ofm, Íeu: pane vino itidem . confecrando. Forma vero huc $ pertinens funt verba fequentia:. zfceipe. pote- ftatem. offerendi focrificium Deo, mifJasque celes bragili; tam pro vivis, quam pro zsz nctiS in no- 42 anin? Dor 27 u Zhmen. Atque hisce id novae:le- gis facerdotem et in facrificii noftri incruenti miniftrum quemque conftitui cenfébatur prio- fis aevi fententia fere communi. Potefta: tem. vero ,alteram . qua fcilicet .facerdotes fori interioris judices, atque in negotio re- mittendorum peccatorum, et facramenti poe- nictentiae miniftri initiantur , lequenti ritu conferri di "1* bitramur:.ad finem fcilicet Ly- turgiae, feu M initiando rurífus impo- nuntur manus ab Epifcopo , addita fcquenu formula : TM2 /!mï,e Spiritum .S. quorum, rewi J Y1$ heccata , T€ miltuniur eis, et quorum reti- Wueris., retenta jmzz $. 2288. Atqcle haec fententia insvens robur ac- ex Concil Florent Icu: nX i 4 jecreto cipit Kuge 30 Trüctatus XIX, Eugenii faltem in eodem edito, quod ita habet: Sexiun Sacramentum | ordinis , cu- jus traditionem confertur | ordo ficut . Presbys teratus traditur per calicis cum vino, et pa« Tenae cwum. pane porrectionem. L $. 2389. Aft fcriptura de fola. impofitione màs nuum loquitur, prout I. ad Thimoth. V. 22. ]tem eodem epiftola IV. 14. ubi ita habet : JNoli negligere gratiam, quae in te eff, quae data efL-tibi per propbetiam , — cum Concil. Car- impofitione manuum . Presbyterii. thag. IV. celebrat anno 398. Canon. III. itaà docet : Presbyter. cum . ordinatur , — Epifcopo eum benedicente, et manuum fupra: caput ejis ienente, etiam ommes Presbyteri, qui fradefen- ( tes funt , manus fuas juxta manum Epifcopi l füper caput illius teneant * ). Sed et patres tam latini **), quam graeci quoque ***) in eandem fententiam concedere videntur. De- nique Ritualia, Pontificalia, et Sacramen- taria antiquiora de fola impofitione manuum loquuntur. .Accedit, quod graeca Ecclefia etiam noftra aetate, Romae quoque, per folam impofitionem manuum ordinem Pres- byteratus/ conferre foleat. Quod tamen Ecclefia latina minime accufat, imo tacite probat; dum id tolerat non tantum in uni- tis, fed etiam in iis, qui trifti fchifmati involuti funt, dum ex eo ad unionem re- deuntes in fuo gradu confiflere, et facris mini- —— & Caþut. IV. 3I Á minifteriis . fungi absque nova initiatione " ] perrmittit. 9) Haec videntur innuere Ordinem Sacerdotii con- li ferri per illum ritum, quo manus fuper ca- put novi Sacerdotis fufpenduntur, t aliqua precatiuncula recitatur: non vero quanto ma- nus fimpliciter capiti imprimuntur . cui tamen ritüi moderni plerumque faveut. 13.* **) Vide S, Hieronym £ ) laudatur etiam S Ifi- l dorus, Alcuinus etc, ü ***) Id habet auctof. conítitut. apoftolicar, G. Dionyfius feu quiscunque Auctor libri de Hie- ) " rarchia ecclefiaftica "heodoreth. /), " J $. 2296 A Si in Erudita hac concertatione liceat [] propriam opinionem adícribere : non nihil j magis inclinarer in eam fententiam , quae !- aliquam . impofitionem manuum pro hujus J A facramenti *) materia ftatuit, utpote quae gravioribus momentis niti videtur, **) g *) [dem- et per eosdem fere rationes d " ikcendum- videtur de ordine. diaconatus. **) 'lanta enim antiquitatis, et utriusque latinae fcilicet; et graecae Ecclefiae confenfio gravif- An vero Ec- fimum argumentum fuppeditat. S clefia acceperit facultatem. a, Chrifto materiam, et formam in fpecie infima, prout loquimur, definiendi, fors absque piaculo licebit dubi- tare: et fi hanc facultatem accepit, vix po- terit affignari ratio, ex qua tantam mutatio- nem inducere voluerit: ut ddeo etiam nunc pec- &) In Tfai LVIIT. l) Hilior. Relig. C. XV. 32 Tractatus XIL X : perfeverare videatur, | quod quondam certo obtinuit. Décretum Eugenii grave et moleftum eft admodum fententiae huic. Noluerit tamen Pontifex ibi dogma fítatuere, fed etiam po- tius fententiam referre, quae ea aetate. apud omnes forte latinos obtinebat. 'Alii alios ra- tioües ad tanti argüumenti vim mitigandam in- venerunt : omnues 'tamen facile fatebimur, caufam . noftram m ; " inime hucusqug evictam eífe. $. 220T; de- Ordo denique Epifcopatus definiri bet: quod /fit ordo facer, quo Prssbytero con- feriur | potefTasPBhlios - ordines. quoscunque , et Sa- cramenta Ui4 1TlY 1 confirmatiomis. botelTate. propria*) con- ferendi. Ejus materia eft impofitio ma- | nuum **) a tribus Epifcopis plerumque ) facienda 11). . j *) Nam ex conceffione pontificia etiam fimplices facerdotes. hujus Sacramenti Miniftri poffunt X ei Hici. j "E Hauc, M 6t. in initiatione Epifcopi adhi- bendae manum impofitioni magis favet aucto- | ritas Apoftoli »;) laudata. Videtur enim Ti- motheum admonere Ordinis Épifcopalis, quo j -utique Timotheus a Paulo infignitus erat. Pontificia aliquando ) Ex conceffione enim Epitcopus ab altero; fed unico Epifcopo, ac- ?l cédentibus tdmen aliis facerdotibus, etfi mi- tra infignibus, fimplicibus tamen, fupremo QI hoc ordine, id eft Epifcopatu initiatur. ) Pro altera, et minus principali Epifcopatus materia aliqui ftatuunt duplicem unctionem il- lam, ag &A oth. m) 1. Ti Ó P ows ; Caþ/f V. 33 fth lam, 1a é ciicet capur, et manus novi p]i- cop C 13 uno : AÍIULLELE . id et o irïfï'm.l ex ratione HuilUS fo iiGa aliere ï e Pþ LLLL ii ls av "E ÁX V. i fd« IX ,quw LE /7 UATHER 3 n - TO a i vt L£ vé4 (—þ Z:-: ALSO — 1 TM $ 3* Miniffer ommvm ,g m ad licitàm ? !. vero ad validam ;E 3? acem. aitorum (I;; ; ationem mmü d ra MTCTIOLI1 ieris PL gen SS- )? Ordo Epifcop :t S , plerumque faltem.. Ad d* pum&m Vvero 1(,L tinet. ö. fl* 294. . 1mo, Ut fit in fiatu gra e TIdo, "f u ritus. obfer vet 5 Ilitio, ut nullo i ä U d edunemo canomico impediatur UTW- $. z 20 Praeter o £R T*? il 5. to, min d'ïf" ordinis debet ha. be "Jerel 11 Irisd iC [ i onem 2 at ]ae a Hoc hoe [9] lb. j* Y "g negotium ]e.- J C lhþ 1aà eit, un ; i ( VAuA H tu vtU n du. Q( LIULGS 3 LR g. 2296. Quatuor dantur iegitim * mi "Pp pi: iter Wt quos t "'1! 4l Ll us (LJL i r: n LA JD 11 S Orit z(u— tufi 20 Y lter Epif CC Y3 LU 1S Go $. r :l icilii: — ^5 0() Et etius Jk) ODus b 'nefic ii* i M b ; 229 g. : J*ïudï a to 11 quart 3c (t Epiícopus familiaris COI H V4C LuD, Qui om I T. $ Literas qu [9) e !T (v- : qUO 2300 l. q liOl as CO"IC z ere pef- iut it, Qua 1f ï r COH( *UOUCO ï : li ifitae .defcrib Intt Loe q uales nid? äi 2301 Vel t À C& ) £ xE [ ime concedit Rotnatius Pontifex fii praeter L-Jn*"'* pos mox commemoratos )mo 2 O2. u (liï m ï) $. 3 b cea'cn requifitis. cónditionbüs facit. c ) 1 tu ä jl Cuc » u.(.e Tagpae nte. M j z " Qitr C I l i ï HH e $. ïzg . 1 L H u [2 3 2 " na ? TN«I l L et « 1 8j fx [ u À Lb iS Oi i s r—*?J Q—a ï ; :14;, , il.e.-ï.- i t d41 45 g fuit, Es Tractatus XIX. 34 fuit, ex ordine fe offerunt ea, quae eisdem ordinibus extrinfecus necrífario competunt, Et primo quidem loco eorundem miniftrum confiderare juvat. Cui quidem aliqua ne- ceffaria funt, ut ordines valide, id eft, cum effectu conferre polfit. Alius vero in- diget, ut id licite, id eft, absque culpa faciat. & $. 2293. Jam ad 'hvoc, ut quis alteri valide, id eft vere ordinem conferat, ita ut is reapfe eo ordine infignitus exiftat, requiritur ple- rumque *) folus ordo Ejpifcopatus in tali Definiente hanc affer- miniftro **) exiftens. tionem Concil. Trident. ) Siquis dixerit, Epifcopos mon e[fe Presbyteris fuperiores , vel non babere poteftatem confirmandi et ordinandi, vl eam, quam babent, illis e[[e cum Presbyteris communem. — —- — anatbema fit. *) Nam extraordinarius minifter aliquorum ordi. num ex cónceífione fümmi Pontificis poteft, Sic vel etiam folet effe fimplex facerdos. Cardinales, Abbates, aliique Presbyteri jus mitrae, et Paftoralis baculi habentes, fami- liares, et fübditos fuüos minoribus ordinibus (multo magis prima tonfüra) infigniunt. 1d- que habent vel ex privilegio, vel certe ex lic confuetudine. Plane jus hoc videtur agnof- d& cere, et probare Concil. Trident. o) Zbbati- Ten dibus; et alüs quibuscumque , quantumvis ex- emtis non liceat in poflerum — — cuiquam , i ht qui vegularis fubditus fibi mom f , tawæ/iz('ain , vel minores ordires conferre. Cep ÍImo Q $) Seff. XXIII. Can. VIT. 9) Seff, XXIII. de Reformat. C. X. 22 Caput V 35 m Imo axnpliüs , etiam l, Subdiaf:onatum . e m quod pene fidem excedit, etiam Diaconatum 5 conferendi facultatem a p ontifice fimplici fa. [ cerdoti concedi poffe, fuifle graves admodum et etiam conceffam ;m doctores teftantuür. In De. folo Presbyteratu nul lum exemplum ex. tat: ut adeo hujus ordin It Se is folus, et perpe- tuus Minifter fit Epifcopu *) Cum ergo folus ordo e fufficiat, ut quis ordin pifcopalis in Miniftro ejus acci em , et Characterem V piíat; facile intelligitu r Imo: etiam im.- piutn, excommunicatum, íchifm aticum, etc. p ordinem cum effectu : Jle r vereque conferre. Et Íi apud antiquos legatu tales Épifcopos ni. tl hil dare poffe praeter dam nationem; tales or. dinationes effe irritas , in fet gendum eft de executione anes etc. id intelli. fily , et ufu talium or. dinum, utpote quibus a bsque piaculo uti, Vil lisque füngi non eft perm gi gularitas, excommunicati iffum, eo quod irre- rum ordinüm e xercitio obftat; o, füfpenfio etc. ho. i n Intelligitür ta. men 2do quoque, miniftrum facrorum ordi. hum debere reapfe j am effe confecratum E if- pid copum, neque fuffic Vel etiam ab Arch ere, fi is electus tantum, J2 iepifcopo , aut Pontifice Sic confirmatus fit, Verum m ami $. j Plurä requiruntur , ut Epiftopus ordines X licite, et absq ue delicto conferat. dem Imo, in eo defi Et qui- rnOi deratur ftatus grati ae, fal- hu tem ad conferendos illos Ordines [ 3 quos Sacramenti dignitate infi gnes effe judicave- 1 rit I[do, Ut ea obferv Jj ] et, quae ex prae- cepto Ecclefiae ad ritum pe rtinent *) - At. que ut ordines extr m a legitima tempora non 2 COn- F I5v "LO 23 [5* [2 C CD. (5 £5 3 L od C Manw * 4 L-à o c O m W,Jr. 3 A ct ct Y C S 9 Nv m " À .ev iE em i Kv m Ts — A 5 - Em s W $ : E 1 4 U e $V ex coy0 [ m £5 .IArd [ f PSS es5 d 2 d DN as i a ht LA La eN m ^ lst ") k 1 . » enr] -a ^$ ro] M -t Ü 2 C m PS r p - u cet - * » jj 2 ^e5] E p . U [ rÁ c se -nvw.k res ^s [0 ( W m " - f - fl m p ( : 8 ? um fs 9 L. ) - &v [ Ls vEP Qu $- p m — M [ .n W. & e r Rs pus Nl N K p mj A R ^ h N [ n G Y^ crc - t2 " c w ? g ,m z : d j u CO. [em j 23 esem /N& 1 * f* v [) LE Q : ü D ES [q»] 4 J2 M Wu -- i A P ^^5 ^ — - Ms Vei. : L vt R W 40 j] - E-o p R peo] fh f L m pe Pt W m - e RR "- [ 1 ES f.., w *5 á m Bub d p p "s à [ P. iqu] - " M - ,^5 - À n PN [eem [e" C P mu m P. —À "] 4 Id* M Ui - A "- u^ ^ Mh "t iC £ m aE d [nnen *5 w ] p o Pn. ld P^ P^ v k x — Jv Q t - *N À u IÀ p A2 s * p ^s p -- o d E w i m L [u i [ 11 D x posb - - u € & r £ n.H. Ra £2 Iu - a. n - UT & ub C5 [* gote m e m - - À — 1763 » o t ls Pal ( w wl ( aol D p d n - " "m as AA * ( f — C - - Ea st $ - H jel Xo lm t2 "^ $5 TU . o m VA iA V. As Ci LO EEEON £m2 fL p LO f5 s ,vI * C 2 M. l a G [5 Ees U N £ E - »" iv t $et Pa w E - ty —5 -- L - as É us c(t E [en! d - V. D MjIIiCLiM Y s n $£2 Es ia »| (s -a E P Á [S0»| Pes x d5 ecl d e2 * - joe m j tl M ^ [6»] " p 4 E»v] H 2 nivt ty » P^ DA u i- m u (l 2 m — [ p Ht Ü i E o ^ jo ep Mp N ^ - -- Ui C od p m n [ m Ài À fí 5 d ect a - - [v [u) m p I« pb - fs » M m C5 — Y É - t5 p d bes-Laidiere luï 111 ^ ( Pa - Mv m [nv SSCD res s um T » pampsa u] " m — ls m e " ceM " U ct lss uÀ ..4/ MVU w [9ENS Ui r* j À ( üS » p E [ L E n H»;,o..m. Wab m [ l W 2 £U p^ ( v v " D c i ul 11 - 2 i€ m g ( [fp " R. t5 u p id o m s M cb X » 1 * fT [ « aG 9) ca E T^ [ As [25 - j 5 le V 1 P 1 . bes u* N ) m u) od M ».U ecr e p A5 liv -* w ais D ( .W à 0 W.. W " - et A cT [uem VX 45 f - B E^ [»n —X WW. /W f5 OVv u^ L ie U. Bu m* 9 R £L la ( [e] MRU U: . e -T WW f : Len X - rl od [ Q C p ] u $P £* $5 o o k "- V z € ovb ] UA e . F^ p Ees] i 1 1 es p - - R ( t "n TA . yis rA - T m.. W. £5 D L E T Ü5 L r et K [ " e2 C5 — v l t F^ n AR e5 m« w - r r - l [am] f5 p p fiocsdi as 4 iE - r4 iev] £ um hs f5* z3] Eer p« C " ^* l] n MA o ] — [ d - t ( d cCt »cC x " ? M' e€ " t^ as 3 » [g9] £ P^* n r [ ca - & E (5 " —— R rít [Xb] - £ p w rÍ» ceo pus] - þ [v jam " -- - p C e5 " - £5 [ R P Nl ne - A p [ um M. v MM Ts r iv [um m LP m CT $od pi H r mv m Ui P. Ui * r — $5 j2 ca I R ua peel "" » D i od 9 Y^ f5 Es 02 m C2 t n G sl £ €2 u MP W m nrmvv 2 fT A £s L £ D] p U El r* C jo0! 10C prace E £ "r — M^ p- — Cs a (e) peres m^ PA À v t3a a AR 5 N..h pev) e "w] " [ ) C per] t o p f " W x M* -T p bebM r V r M.W CT LU N G PU ERE On H n i^ [« p f5 r r2 d A. to EH MU« ect o m C A À MW N zi u És [ u s pere) gt [ (b p pen c w bt ( T — 1 W& hlw» " MMW C £2 eoo Lore Ctow 22 p w] [0] I Va D optum onferre vo- T.WMW L nur 1 m RA $ ] h) v P n R CADT r «2 ht — 29 (3:1 V M — - i g, u —— T ) --- —— — — p i - — —— N "C st -l — Pa * —— - L — € *5 co - E Auu E z p [ E E D m v g ;H ss * z* E c5 ( [ z . v [3 b5j É lo o P RUA . £^ beà N VR. d a M. [ó " e À l u) c al r AE - ha « M , ^ .-M inà 2! E : v £^ w t À -a g nl d- L o W. C [0 mv — $A Q Pac W — £ 2 R i 204 — ] [* -- dbat, t G - . CT o F m mhs, )d - o E1 * € ) p TT [ d p*vi - p (2 ! 3 ca k 3 m.c. u m d a * ^. t [ Lan Ed L g UM p - i u^ J p a M. t - T — ^ ol C p n' v2 " E d ( w La M W- rH RP n m 4.. m k e€ d « p« u - ( m Ct D m i k p P d — 5 od cHr ,M - C [ g d d r d h3 qpu ". ( Av ..W. —— 9] - C [2 m d p 4 À HM : U. à I^. - T u p f WH. —MÀ t 1 * ra ged m bwiiu : - - -- À - [ R Porn (5 VC NL À - " n *s £ n C p Pen " 1 H ». »o] CT dex u- € Mr nm [ [ p Qsl e ( - s Va Yj £ I * uk £ j .Mx g d hn [ Maice: g deeh m ( U E £2 V. l1 as * L - co f^ d s C e8 f i l - 102 p d S * P H n w il E [ m Fsl pb U a f e m us &2 -- u L ( i E i 1 b - o POR k .. pea . m d w, ct p a 3 iX ^C u iu ext- 1 itn, £5 [on m C* petel um — $ — L 25 M.M / [í E 3 : H 4 £1 . [e N c 1 ^ i u r b . j H d " » CT pb 'XVOT* o À X s E ponY 3 C €5 M exe À lt t ^ vit. [ o U2 p - r o - — e LOv U11 455 Y » m 3 ^R k i ec, L. D r d t um um — b E3 & i w e9 £5 [ ] ) u) A M . " p I N^ y ts - a € BR de tempor. or MA e4 , Md g. u peeá -£S £t w 4 c W n -— - - C (v A a ( ( r - i ] - En« « m 9 * aj . E ( um ï&./& $13* [*»d d W. » B2 w m t2 — z R ^ [ e- d 2 rA [ MM be K2 um ct [ ID. [ ] : Ms u " n ) — . At - $.. od -^ A (e E ad mumne 1 r P e m n ^ lm - [C^] ; C um p |^À * * bees d Ü HX 1 Es O M m VN PC mll rl VL ^ N N r [ P Q "n BN g ^ e a i k r pa H 1 1 in p e M2. v5 U [ a ul & N £ P [97 m — [ -- r ( —^ s d s ^ L w £6 p« L z T d 2 ct. ia ( s [ r IN adizs p J "-IL B- o u € n [ux Va n s ernt, d. [ u) Ed ..,..D r pb r - ps Z E r ael 2 - I s d. 6. u T. u- n " o ? eMMÁ G bexo ^3 v iel n £ ) CD Md m ( [2 [ ct u ety — n./. *2 c» & C2 ( e C — . - [ p Y d n t t5 poun M $m5 " C) ct Re € P 22 — v À o v2 v - u [ [j du - [ M 7! cr : " [ R " Vi A CR M^ o M -a ol p M * [es] C u/ moy: f M o ] u f £2 Opo orig [ - &VU A pes i2 p £ 1 * fs [ P- [ d " cetr x od P» - 9 1 U.,! "l b Fs te] j tD C L o* m (27t $x lÀ [em a s : v i P. MVl us pR 25 [2 [ ( - d ,MW./W- p hs b m m -— [ ?l —— À ( B [ T o Wi. r m Bw LE c " - pos p /M [ d g ho e r m i z ff r d A i Pb p ( -— po« Noude. a s - u M. t2 E ^. E L & s UA y* CT [ 25 9 2 m — E w [ 2 E C2 M E . L2 n — . T« - 38 T7'&;tätiþs XI X.. $. 2297. Adohpé [ Alter Epifcopus eft domicilii. jam ut quis alicubi verum domicilium fibi conftituat *), duo requiruntur, ícilicet ut uis habeat animum perpetuo "*) alicubi 3 h abitandi, et ut reapfe ibidem habitare jam coeperit ***), ut adeo , qui e. g. Vienna ü Pragam pergit, animo ibidem*perpetuo de- gendi, in itinere conftitutus nullum ha- beat domicilium , et jure vagorum utatur. Nam viennenfe domicilium jam reliquit,- et pragenfe nondum. conftituit. *) Non enim ad recipiendos ordines fufficit qua- - f& domicilium, id eft, quod habitatione jam inchoata, et animo non quidem femper, fed majorem anni partem ibidem habitandi aqui- ritur. **j Scilicet ut ftataat, quantum ex moderno ani- lo tmi decreto. Quodfi circumftantiae aliud ali- i quando fuadeant, fedem füam utique mutare poterit. Non enim juratum, et nunquam. mu- QO tandum,.fed fimplex duntaxat decretum pro l conftituendo domicilio requiritur. d N *** Sufficit autem primum inftans, quo habitare coepit. D Habentur autem ifta omnia ex can. 3. de 1 temp. ordinat. in 6. c. ultim. de Paroch. et 20 Íf. ad municipalem. Videnda tamen et tti Tni confttut, Innocent. XII- fpeculatores de anno x694. 4ta. Novembr. t $. 2298. Praetär hucu: sque commemoratos legiti- mus ad recipiendos ordines, et tertius qui- -dem : Caput. V, 39 dem eft Epäfcopus beneficii. . Unde poteH: 0C quis initiari ab eo Epifcopo , in cujus dioe- nbx cefi habet beneficium , et quidem Imo, quod W jam poflideat: quod pacifice poflideat 3tio, ub quod ad ejus fuftentationem fufficiat. Atque u ia partim declaravit , partim conftituit In- J nocent. XII. in mox laudata conftitution. Spe- l eulatores *). ln *) Ut adeo non füfficiat fola electio, vel prae- fentatio : ii neque ipfa poffefio, fi cui lis fu- d per eo beneficio ab aliquo moveatur. Prout nec tunc, fi ex patrimonio, aliisve fontibus n honefta talis clerici fuftentatio praeter, et ul- tra beneficium , utpote tenue cqmpleri de- atf beat. f l $ 2299. uartus demum ad conferendos ordines AU legitimus Epifcopus vocari poterit Epiíco- N pus familiaris convictus. Cum enim Epif- (are copi paffim familiares fuos, fibi alias non i ] fubditos facris ordinibus infignirent, Con- cil. Tridentin. hunc abufüm abolere volens ato Seff. XXHI. cap. IX. de Reformat. ftatuit in haec verba: Epifcopus familiarem fuum non fubditum ordinare non poffit ,^ nifi per & triennium fecum fuerit commoratus: et be. & jno neficium quacunque fraude reipfa illi conferat *). ceffante, iïa;im *) Ex quibus tria deducuntur, et quidem Ímum, quod talis debeat effe vere domefücus, qui expenfis Epifcopi, ac velut ex ipfius menfa Mi ]l alaturlidum , quod id debeat fieri per trien- nium, et coram Epiícopo, nam conftitutio 2 habet : fecum commoratus : unde non íufá- 4 cit, 4o iraciaiu AX X. Ci fi quis in loco, aut damo Q. €eu ja, et extra 1 C nipectum A Jifcopi, li(F forte CX])PMP*: €]i dem . vivi . 3tium, lut eidem mox, id eft jntra ( ULH* u'l men fem ab ordine collato (pro- ut decla Ocent Xii ccenfütut. fpecula. to H cjum , ilkt;lbiïe fuftentari quo qnwt é mfcn tur $. 2300 facul t Uci 11(3 A tcp $ CO'H;GIC gqarco k»; nes qua- tuor horum generüm Epifcópis ita compe- t t u , ut datis lwx-z is, quas chzmaïo""as *voäa- f 1nus eant E L- aul C—il.x-ö CL)F!C'*L( e] poffint —!Q:b/ his aiïï lit eris -duo-^dun L OLa. l-q NA at m em wiii OFran- da Íci ücet eart ï. £ 1 1 maten*z, et auctoritas C(w t i»mr](i VAUE idi "LSUC'IF ie ()uamum TY ad priorem 1üu i1$ € i'x et expr: II 11 in.o. nomen LO! uw-.l —«i l- t!öq e td d quo concedü intur, EA etu& 1 ] g ;ï IS à ä 11 V em, feü pm*zns 'cui fa- LL ]tas p i JeTt M A 3 **fhnc ».,19! à11 PV mlz,i Vel m ^ q i HUCIaLiltl b Cl clncumue 11C ntia ii £E : )l ditugi fiat, debet addi; ut iS. Cdl) DpIiON äi)t US, et in Communione ciun & !-s rD romana L L f a XHt4t. ! M Aï(ï waï "ï: V V " It ] ? 1 * auos 4 nes recipiendos facul- tas E d /w1 s ïLlï. lii ï alis epiftola . debet continer e r —..f vLi.u.!.n Ob quam fuerit conceffa c ï f.J Orc inat..in. 6. J.*(.«k!- CF*I-"' 11 tempor. Concil. 1"13a,nt eam caufam in lit KAMSS O vriio CI-LL - Ícribi imi ^ n 1* NwLC U« facult: l] IN de promovendo a quocunque nifi habenti- -vm", ion [uffragetur, bus legitii li am CdL.ide Ob uu»ül a pl()þïaïlï Epüco jis ordinai mom poflunt. Scriptura tamen m Caput F. 41 - t tamen non adeo eft noceffaria, ut^ver t [9] " is; d et fr'ütibus hafm facultas dari' nequeat. !0 U $. 230I. Lal Has vero litteras concedendi auctoritas eft imprimis penes. romanüm . Pontificeui: tum vero penes Epifcopos non tantum ori- ginis, domicili, bénefici, fed etiam proba- j bilius penes illum, à quo titulo familiaris * D QUi convinctus quis ordihe S recipere poteft.*) $.-2299. il H fj 9) Favet huic affertioni praeter ufüm' regufa. Jur. Aal Mï 68. in 6, qua:dieitar: Poteft quis: per alium;, quod poteft facere per feipfum, [tém. can, I » f iM j etc. 2. diftinct, 72. Lcl. * * (5. 2302. "Qu í ePracter Epifeopos poteft concedere has (; ifnln iwvbti. dimifforias cap m fede vacante, feu po- tius ejus Vicarius ; g. quem ex praefcmpto WVY X li Concil. '"Tridenti. Seff, ": A. A V. de reformat. 101X c. XVI intra fpatium | octo dierum poft [ V mortem Epifcopi eligere, et per.eum . de- volutam ad fe jurisdictionem Xercere te- u Dne [ut viiil. et Verum hic ipfe capituli . vicarius e per primum annum,non n a 73 '5—. 2 L(*n& tatis ratio- ne beneficii recepti *) vvm! VCl recipiendi **), r Conc (d 4 ilio rurfus T'rident. ita conftituente Seff; k"x [ " eformat. C. X. ejusmadi Y 1*1 ais epiftolas . dabit. dimiüïqw *) Tales fünt, qui jam potiti fünt beneficio cer: P*'Ha tum ordinem requirente, u Sic ad regimen Pa. roch«iae affumti tenentur curare, ut intra pri- J C 5 inun 42 Tractatus Fl A. $um anum ordine Presb&teratus initïehtur. Et dantur utique plurima beneficia certum or- dinem lege, confuetudine, primaeva infütu- tione requirentia. »Ck) Pariter aliqua** behefïcia ordinem quemdam in adfpirante ad illa praevie jam exigunt. Et utique nemo, mnifi prima faltem tonfura de- coratus aliquod beneficium capere poteft. Un- | de fi quis ad beneficium vocetur , certam fpem habeatetc. talis ad primam tonfuram, vel etiam alium ordinem -occafione beneüci; recipiendi arctatus. effe dicitur. Atque .his, et feclufo fpeciali privilegio nulli alteri facultas concedendi literas dimilfo- ä rias competit: et quidem nec ipfi Vicario. f generali Epifcopi nifi ifte vel in remotis agat, vel tales literas dandi fpeciale mandatum lia- beat-: C.'3. $. inferióres de temp. Ordinat. iM 6. [.À ü CAPVT VI. | f V Be Subjecto ,. id eft, de vecipiente. Sacra- p anenium: ordimis. Ó 0r $.. 2303. Sed etiam recipiens indiget pluribus , tum Ll ut valide, tum vero, ut absque peccato or- dinem recipiat. L U $. 2304. Ad valorem, feu efficaciam ordinis re- quiritur Baptifmus, fexus mafculinus, et ex communi fententia intentio faltem habitualis. $. 2205. Ut vero absque delicto initietur, requi- runtur plura: et imprimis debita fcientia, et morum probitas: infüper LÀ 2206. Recta intentio, et immunitas ab irregu- Jaritate. Vi prioris faltem ex moderna animi. z conditione. $- 2397* Caput H A m [5] ( of 5, 2307. Debet vitae genus facrum cogitare. lil $. 2305. Ex iis quae Sacramentum ordinis ex. lm E trinfecus concernunt $. 2292. fecundo loco (e venit fubjectum , quod vocamus , feu reci. ug piens. ordinem. Atque etiam ift i duplicis ( generis dotes fünt neceffàriae : pun Sine ali- quibus enim ne quidem valide, id Ef TOR fici ítra, abs omni effectu initiabitur: fine aliis eg0 vero valide, id eft, ordinem, ejusque cha- ijo- ^ racterem, et poteftatem recipiet equidem , itto. fed non absque noxa. at Y li S. 2304. i Valori, et efficaciae pauca capita fuffi. ciunt : nam Ppraeter debitam materiam et formam, quibus uti que ipfe ordo conftat, aliud non requiritur, quam Baptifimus, ut- pote fine quo nullum facramentum conferri poteft ; fexus mafculinus *) , cum foemina omnis ordinis fit incapax; ac denique in rum or adulto ex communi fententia intentio fal- tem habitualis. E *) Hermaphroditus, id eft homo de utroque fe. ex xu participans valide ordines recipit, fi fexus maículinus praevaleat; fecus vero, fi fit ae- I qualis, aut fexus foemineus potior fit. " & $. 2505 "u Verum ut pie, et absque delicte quis ff aliquo ordine infigniatur, longe plura prae- )7- cipiur- P5 Tvactati «X « X : i enr'aliqua of fhmb "f cipiuntur Et qui communia . GUclL,( d vero .folis maprwua TÀ æ,rï ;- Íbeciatitn co Vilvvv niunt Séd et illa commu- 5 Ala aut ex: lege; nfï&. d(m p-J]L natur :m 2 p2 1 4 l " 04(5( [«5 L (v hu € ó ] u nan (x VIUVE sfidunt.. ^Rurfi 19 ^ lex-:di ifia x» at - jue a Em;ï atura ma 1: ia ut Ordine "j. etu p»gea,-j !] [5 1 CrO. it üwm deb:i L;:,n v Y1t m 4 a fcientiam) atque Ui ut. item morum u9 í ? bititent: habeat. S»ïhb QO" Y AaAil H iB 8 14* d £* g f* conftituto :ordinem - fufcipe ALl V H i t 4 s j ï-!; T i d ea vrit ü n que**)5;-et fufcepto . ja ; fï QTf« integr! t'zte þrfw d POPC U RW r rA 5 s;fz [«* 9 ci L 1&/8 -;».x CO? H lRVE »»,(«i OS :JL 111('1c^-mu—a $ qu ä P JUUuS OX M ida "o -a Ra '* iï'*n pei : e i fäfafïï vero diverfa: in d CM iil us t Dnes ( * yner!i Ld d LIIRC pri *"51? —m ton g * ) cai i a r1t ä itl2 ( '1 21 bere; 1 f T i ; CR U a. L. d Ll IGS er H E CU 160 1 : 5 ïx:i E al Ya 1 D [ 1 llï e Dia $ Lice T!aA U"rw 2 D1Ora :ä; fcienti -eorum , Q'ï,äae ad O [a JOruHn li cer 'v.. atum ordáiunx Luebt*ænf uPHIQUG ad et & rame RiU tam Mmpm doct ";ra, qua CU"" :—. H 4,? * d :x m* iiii .»vr et populum pr 'obe etu i au eat, é&i :,yztur ab eodem Concilio £) 4 v)xk,j zt quidem ad Epifcopatum, et ere bytera- tutm. cu*to ; 2d Diaconatutd vero fere cer*'f:-,, ad reliques autem ordines praevia gràtia re- quiritur;eousque,. prout hos ot: dines- probabi- lus, aut minus probabiliter ad numerum Sa- .cramentorum pertinere judicaveris. w*) "Nam vita improba in clerico quantum ad fe ipfum diverforuim facrilegiorum faepe. oc a o 105 Sj quiï )*7XH de reform, C. IV 7) Eodem Seff. C. XI. et XIIT Cc**"' fr 45 P ii I 1 ; quantum ' vero.ad ali os.p onn " offen ï::. iDtel P ella ï J [9 .»iigkfx 5 et pww" morum .cor k 119.. VETO QU1 Cu».ull a.)hNi;n(AL. !n gerunt, viti ï; iil f:fl I ï"'i.Clqu H u 1i in.vulgu conftet ; gravi i li, 2 iuma, i) ..än(fqläu ex inda iünt, utpote quae us innumerarum corru tonum infelix caufa. exi- iL L&;».Lo vv5 25 o 's(). Sed' e *t:1 Ul am le J Cs ii r u Al a n: Go * 65 uti E L Ls ïrl ]I.I T L 191 1"'!.. T1S di vinti Iu Mi iULz« ? ;Jx O MLCLR) lt ini Or- ga dinum ICVR"£ ïuï at« ie iicïA ine .etiam d AV "OTY 1n fiiu b 31 UGLLEiLlli snTY —r*,,nf* TY CA QLAI n multa fane ftati uunt, ut Jl SO*L Aili il ET jJJui 12:.' at nqxq EO (08 ntum fieri poteft T Ü V iil aia « 1 nj tat Y1 [ h ?TO muneri .wmo- TOna 11T E rv / Xc i i ALi X *5 duo. po miutm referam 3 3 ; Q 1 tor g u o : 'Um primum, eft RB EM C 5 et fat religioía r6x À w ho n 9) 5 &1»8*'11?11 Vero inmumnitas aD omnl ID n M iTT 12j u ä arita te. uv . g 1"10"3 N 2307. Qram tur eot TC n110e ,W.A ligi 10 i Intenti i? &i Ll M pia; ac re| & jpi tin 1530? ä 'it utrt ut quant L.N—LL.:. n ex moderna H i 1 t ii m D ur nv.?anc*) uzf m: pri ina tonfi LEA a non re- ! turf , i ï[ 1 ïl i ii O. vitae genus facrum, tero 4 4^ VU " ;b./ d .'ï;; um ej , E Í 4'[ en 1;. uo tenendi. [iUr x [e ") Ouo« ï ex vallo mutata mens ad profa- X74 ï Le £ Cco tione )qu' riam m tranfire umeat id ante ecertum UI RRURA ^f inatum , et $ pro ar b«rrw s quanrum a s hü *19[ L manum absque piaculo poteric, at ] im ti "s atque in Í Lgf'i al 5 juodaam À Pa ï"; iturat (U » fi. id " 115("120'*'1 1 m ul e al ap eh ; 1S Z j5 U iO hat C xne 11 ïvn'x*a ?Aiï "ï 4X s ï'&.& ï-ü- Cie 46 Tmcmtuf XI . Ecclefiae diu, et vii ullo praeftito facro offi- cio victitarst. Sed quid fi adolefenntes; aut pene pueri, in quos folida futurae conditionis electio non cadit, ad aliquod officium urgeantur, quod ex occafjione parentelae, refignationis in fa. vorem tertii, juris patronatus, frequenter ádmodum fieri. poteft ? Jam feptennio mino- res plerumque actus moralis incapaces ía- crum prae profano vitae genus optare, et hoc Ecclefiae praeceptum, de quo in praefen- ti So agimus, explere, et fic clericis adícri- bi non poffunt. Qui vero ratione jam utun- | tur, fi modo non tantum judicio intellectus, fed etiam .affectu voluntatis Sacerdotio, quam j faeculo propinquiores fint, id eft, decretum animi, etfi non firmitlfimum fincero affectu concipiant, quantum ad praefens negotium Ecclefiae jam fatisfaciunt. , Verum Aliud. nos follicitos haberé debet, et al. terius intentionis puritos probe curanda eft. Scilicet ne naturalis, et profana ratio ad ca- n peífendos ordines nos pertrahat, de quo vide, quae agendo de Simonia dixi. Licet enim de- ali licatum. hoc officium non ex juffa Ecclefiae, Qu de quo nunc tractamus, fed ex longe gravio- Ia re titulo oriatur: in hoc tamen longe fre- quentius deliquendi periculum nos cautos effe Vfil jubet. Licet hoc ipfüm periculum in parvulis bll plerumque minus, quam in adultis exiftat. " i CAPV T.-VIL Q1 1| De irregularitate ex delicto. fn ?5 2308. Irregularitas eft impedimentum ab Eccle. l il— fia confüitutum, quo quis ab ordine ecclefia- ftico füfcipiendo, et exequendo prohibetur: [ quae jam. $. 2309. Caput. VII. 47 $, 2309. In eam, quae ex delicto, et in &a'm, offi quae ex defectu oritur, fole t dividi. Ej u—smo- jerl, di vero delictum Ton 2310. In primis eft haerefis, et Apoftafia: quoi dein » 2311. Ba onter ptifmus' ferio, et absque conditione : iteratus, nifo. & 2319, 'Tum vero abulüus ordinum; d n 2315. Infüper mutilatio, et homicidium qelt 2314. Live directe; Vdfte Utl 2315. Live quandoque indirecte comtniffum ean- dem poenam füftinent. XLUS, quam 2316. Mutilatio tàmen ad irregularifatem fuffi- em ciens non tantum iniqua, fed in alieno cor- pore etiam gravis eífe debet, f licet in proprio n corpore etiam levis fufficiat. td $. 2508. X d Cum dignitas facrorum ordinum , et eo- ad'cä dey rum munerum , quae ex facris ordinibus alicui imminent, miniftrum probiffimum re- p |dies quirat; eumque multum abhorreat, qui no- r ta aliqua laborat, quae vel ab malitiam, ] f vel etiam absque malitia hominem ad no- T vuiis bile adeo munus gerendum reddat minus aptum: ideo-Ecclefia varias irregularitates, n id eft, hominis qualitates defignavit, ex quibus quemlibet , qui iisdem affectus eft, & facro minifterio exclufum effe jubet. De- finimus itaque hanc irregularitatem, quod fit impedimentum ab Ecclefia $. 2306. con- cde efit ftitutum , .quo quis ab ordine ecclefiaftico (etiam prima tonfura) fufcipiendo , et dein tUl 9) gt Tl' GC talts XIX. 46 a:jam fufcepto deinceps v;wquenfïo pro hibetur *) 1 3 1t10Y 1C e e e ( us rregulari itas f a 4 il e 94 ?X qua.de * liC ii Àil ho 1 $ af pa æ--»v ius, k o 11 Pllx nari ;; [ L a« fc : i ue Ouune , [ i ] folo ÍPMoTqeo iC u €&àit etur. 41 [9 t 8. aii 1 k älhu. 24 AJ X Oorn arius -vel Qu d MA ctus , ul eft:proximus exec && probibens Uï et' ufum. ordinum ; € E i^ T ac 10mwd i!; a1 :ctus , :feu. confu- 1 -«p j qu WS, ul Lïi, € a $ D g ï cii. ecclefiafi Atlv 1 linc: pa em i.iClt HI£')'L a re f n, oquod annexa be- 1 ) neficio officia Pï.'äunt.(* net d eat. C. (.A omt "21 ,el vUL. et c. f iie de cleric. excommunicat. 11 ita !'t VR [/^ a Nero .. 1rre ») n a t S habet . defint- 1 . Y k tio Tan LOGxk T0 &Ul be L i Qco *; ainum fufc tum p tione em, et.ex in eor Sd.. aX leUD&*ï*ï i a€ 3 n lt PT " facit itrit: &i à LUID ; It u , fed prohibita il : ab I T Cie à CO ïät ü ul A f jiun ]l per &.OL inte À 'k quae ( Hnu us m ï 1n : €.1ï:!'f ?L QU "ere eà, pV P ii enia €vt. Lf e 1&':, ia).au nem deu di Jc I i p 2 TY TaA ntio ia ^ Qu äLtL P ; n COR edendi p Ut(*j H H ä A-: e Y T la p5 be ii aus-ra Xit n i« 11 mpi ,3 2r ju ii lia ni a f H e (-.9 q íürt Cel "d 1 € ji 1 i 2u nà H Ev n -T 'HT»!L) t ol 1ïï : poí i ere pot v D 1 ^ * Ge v AV Ls &t pena, 2d0 ï icopu n d & qui .G ïi f'w Pon ALl e arit: A&(,x! ex xai,n.«cï [0 f P 4* ('f )Uh() /ï ovenientes 1 C emitt UA ere ea fola k ex VUC Cen gq d'ï Dïf of I ii n ir rog atur. (e E ta, E T. c K fï*xkæulïLifï. seff. y € O, Poffunt aut tem 1 8! [ culatem V*i ÍY iv 4!'. cere, V6€i eaáil« », ï*ï 211 ;; o /OC € « 230 te, €x C. Tat 'cet capitulum ea e d e Qtïo. . TY z ï[ l ret fct ;ï p t iJyemum ï ÀR ex. [e ys t ( " 3151 ru rdinum. ((ïï'q,. um ia 25 et Q t :P CO Fl ntiae)' irregülaritates fere es bo- li P2 let f"um. AUPJC 1td l]nswx. UE Conc eíía iis i febal dem pi .-;: A Ggl'le ]u " ) $. 3 [ 4 E Coput II | 49 ( $. 230g. Cum vero inter innummer a, quae. fa- ficie crum miniftrum ded . ecere poffunt, non om- .qu nia, fed ali "net , qua-tantum ex judicio E CCiQ- etiam fae tanquam z 3 defignata: ejusmodi impedimenta fuerint jmus eadem. utpot ? ex libero facrae poteítatis arbitrio, co: Q9 ; Mtituta aegre im ali. o quam certam regul àm cogi poterunt. ua- : re aliud non p« Mium, quam ut . omnes has u irregularitates e X meliore, quo licuerit, or- p $ dine referam. ynieat Et quia ve | culpa aliqua, jehni vel alius; naevus » etfi culpa vacuus íicro D. hoe grad j "u aliquem indignu m reddere valet: on ldco recepta irregularitati S divifio eíft . in y €eam, quam quis ex delict O, €t.in alter am, quuam ex defe c.tu incurrere poteft. $. 22310. Crimina irregular itatem ex delicto indu- centia in tres poti fimum *) claffes dividi poffe videntur. Vel enim pugnant contra em : et. fic funt deuco irregulares 'haeretici ^ 4 [oii Apoftatae **). et eoru m in- hisce criminibus defenfores C. a. de oai haeret. in. 6. item C. autdm 13. eodem in €. Huc ex C.L de Íchif- )l £à Tat. pertinent etia m a fchifinaticis ordina. d ti, id eft. ab iis, q ui absque errore in fide, Q ? per folam voluntatis pervicaciam ab unio- ne, et obedientia Ec ; ciefiae fe pertinaciter já ^ j* feparant; ut carit per hoc violent. atem potius, quam fidem Tom. VII[, Y D Nam $o Tractatus XI * d *) Nam ea, quae ab infamia venit, cum non ex folo crimine, fed non nifi accedente pu- blica notitia incurratür: ^ non. ine pte ad lirre- pularitates ex defectu rejicitur. **j Non tamen adeo explorata eft haec irregula- ritas: nam c. 2. S. de haeret, in 6. de hae- .reticis tantum habet fequentia: Ad nullum beneficium ecclefiafticum , aut officium publi- , cum admittantur. $ A2SII Altera criminum claflis religionem lae- dnnt; in qua quidem duo crimina irregu- laritatem inducentia continentur. Itaque poft haerefin fecundum delictum, cui haec g poena conftituta eft, committitur facramen- tum baptifmi ferio iterando. C. 2. de Apo- e fat.*)s 1 0 X*) [gitur non funt irregulares iterantes Sacra- € mentum confirmationis, eo quod haec irregu- laritas nullibi in jure fcripta fit. Etiam 1illi in ftatuendis irregularitatibus juíto liberaliores fünt, qui hac poena mulctant illum,. qui Baptifimum ex improbabili, prorfüsque inani timore, addita tamen conditione : Si non es baptizatus, repetunt. Nam nemo iterat bap- tifmum fine intentione baptizandi: jam in praefenti cafü non habetur intentio baptizan- di ; fi' enim baptizatus. jam fit, non vult Ceterum baptizare. L Hanc irregularitatem uterque tam füfci- piens, .quam conferens iterato baptifmum in- currit, difpari tamen effectu: nam admittens baptifmum ab omnibus ordinibus, miniftrans N vero non nifi ab afcenífu ad ulteriores ordines li r .prOhibe'cuxj per lagqat. C. 2. de Apoftat. N $.2312. ". /ü [ Caput. VIT. : | Sr Ton pu $. : 2915. Itte e 'Cum religion pugnans, et exin ïrr,egu- laritatem inducens alterum c rimen $. 23rr. puht eft abufüs. ordinum : Qqui quidem . quantum hae ad irregularitatem eft lum triplex. Itaque ubl primo irregularis eft, qui E pifcopo igno- rante reliquis facros Ordines recipientibus fe dolo immifcet C. I. de eo, qui furtive. Secundo hanc poenam incurrit C lericüs, qui I exercet ordinem, quem non habet. E.-g. l ( fi diaconus confefliones ' excipiat. vCz J ep a(Ue 2. de Cleric. non ordinat. Tertio, demum, qui violat cenfüram exerce 3 n haec do actum ordi- nen nis, e. g. fi in excommunic atione conftitu- ipo tus facrificium celebrat *). C. I. de fentent. et re judicat. in 6. item tot, titul. de cleric. iCf excommunicat. miniflrat. et C.9o, d & Tent. n excommun. in 6. ) lïh *) Igitur non fit irregularis, qui cenfura eccle. T [ Raftica licet impeditus, ordinem füftipere , Q audet. ]tem qui excommu , jpil fione, feu interdicto, nicatione, füfpen- paucis , cenfüra aliqua j0n & conftrictus actum jurisdictioni S tantum, et E bap non ipfius ordinis exercet, E. g. fi Epifco. mln pus excommunicatus legem, aut fententiam j 7 ferat; non tamen Sacrificium peragat » nul- u lum Sacramentum miniftret etc, füld g. 2315. m il t en» Tertii generis crimina pietati naturali firans adverfa, et ideo poenam irregularitatis fü- dine fünentia funt iniquum homicidium . et in- ) Jufta mutilatio, Et quidem caedes fieri po- »3[ 2 teft sSz Tractatus - XLX. teft directe, vel indirecte, id eft, ut opera et intentio fimul proxime ih occifionem fe- ratur; vel ita, ut mors futura quidem non intendatur, ex noftra tamen opera praevi- deatur efífe futura. Sed. etiam illaj, quam directam vocamus, occifonem efficimus ali- quando per alium e. g. jubendo, confülen- do , etiam retractato confilio, fi nihilofe- cius ex vi hujus confili caedes fequatur *). C. 7. de homicid. et Trident. Concil. Seff. XIV. C. VII. juncto Can. 8. diftinct. 50. *) Imo etiam eum volunt effe irregularem ,. qui dum facile potuiffet, eodem impedire noluit: ex c. 2. S. 2. de homicid. Verum ea lex ni- J titur praefumtione , id eft ex circumftantiis M judicat, talem non obfiftentem tacite cum fi- It cariis colludere, ait enim : Nec caret Ícru- pulo focietatis occultae; qui manifeíto faci- [ nori definit obviare, Si tamen reapfe nec au- d ctoritate,. nec confilio, aut confenfu ad faci- q nus concurrat, fententia h ujus I-egis eundem H non involuit. &] ol $- 7—2314. fo Sed eandem directam occifionem perfi- ( ciunt quandoque proprio conatu et impetu, d $. 2313. id eít, per fe ipfos: Idque vel le- p thale vulnus infligendo, vel alios quacunque p ratione adjuvando , etfi unicus tantum per- 11l cufferit, reliquis tamen non tantum fpe- qu ctandi, fed etiam impugnandi animo prae- lu fentibus. Ubi dein irregularitas incurritur , CO etfi dubium fit, an percuffus non ex impe- ritia medicorum obierit: idem Ífi unus etfi incer- Caqut ?'I [ 53 Xf incertus , 'fatalem plagam inflixerit, ubi in fe dubio omnes a fíacris Ordinibus vel fufci- o piendis, vel obeundis abftinere debent. G. a 18. de homicid. et Can. final. cauf. 23. q. 8. ipil Licet dubium alias ab ordinariis poenis fo- qi leat liberare, len |ofe $. 23158. r*) Sel. Verum alter alterum — etiam indirecte poteft occidere $. 2513. Idque rurfus per 0, operam alias honeftam , vel jam aliunde Qu prohibitam. Sed ut opera honefta hanc [oit . l poenam inducat , debet h&bere fociatam fe- ntli$ ceum aliquam culpam: et aliqui requirunt la- ? n tam, C. 8. de homicid. alii vero etian cul- fcrü pae levi hanc poenanm taxant ex C. 7. et 8. at C 0U de homicid. *) Quod fi vero opera, ex qua mors alterius fecuta eft, jam praevie | f jndem interdicta fuerit; rurfus diftinguendum eft : an ille labor,. feu opus fuerit prohibitum ob annexum periculum moortis ; et morte fors fecuta mox fequitur etiam irregulari- erh as, nulla attenta culpa **) C. t3. et 23. etU, de homicid. Si,vero talem actum non ob ] le periculum mortis, fed ex alia ratione lex r prohibeat, tunc mors ex tali opera eve- g niens non nifi accedente culpa lata , vel r quod alii volunt, etiam levi tantum irregu- larem . facit ***). C. z. et 8. de homicid. a Uf C. I5. et 23. eodem. j X) Crederem ego, hnon nifi per culpam gravea etf theologicam, àd eít, per peccatum leglïale 3-. ATW e $4 Tractitus XIX. hanc poenam incurri. Verfamur enim im ir. regularitate ex :delicto, quae, cum fit poena gravis, minime videtur irrogari,.nifi ob de- lictum grave. Siqui canones, fÍeu confüitu- tiones videantur contrarium -ftatuere, notan- dum, eas plerumque . ad. privátas. confultatio- nes: et fic proxime pro foro exteriore fuif- fe editas, unde fünt lezes in praefumtione fundatae, id eft, quod jam fupra dixi, quae ex circumftantiis judicant, reapfe gravem cul- pam latere, non tamen aonftituere volumt , ut etiam levis culpà poenam irregularitatis —— $" "-b £f&9 * patiatur. Praecipue cum id clare non edicant ; et hoc negotium odio vere obnoxium fit. 45*) Equidem laudata capitula 13. et 23. defho- micid. id innuere videntur : erunt tamen, qui etiam hoc (me quidem non admodum in- vito)- negabunt. Quia fcilicet homicidio. ini- quo haec poena fcripta eft: ipfum vero ho- micidium non liberam , et fic neque iniquüm effe videtur, etíi caufa füerit iniqua. Verum fi talis caufa füerit prohibita ob. periculum mortis inferendae , cauía non tantum fimpli- citer, fed in negotio homicidii fuit. iniqua. Unde nofirae fententiae patroni aflerunt, Cle- rieos Chyrurgiae operam. dantes fieri irregula- res , etfi abs omni culpa, aut negligentia quempiam occidant per clarum c. xg. de ho- micid. Contra vero eos, qui vemationi indul. gent, non fieri irregulares. 5 fi quem praeter culpam interimant. Licet enim tam hi, id eft Clerici venatores, quam illi, feu Clerici Chy- rurgi rei prohibitae dent operam: artis chy- rurgicae exercitium tamen. ob periculum. mor- tis inferendae, ob aliam vero caufam venatio Clericis eft interdicta. **"*) Etiam hic, ni fallor, ea repetenda funt, quae hoe ipfo Sa *) dicebam. 6. 2516. 55 Caput VIT. D $. 2516. s ) (i6 Mutilatio membrorum *) inducit rurfus Et quidem eodem f irregularitatem $. 23T9. QU modo,-quo homicidium huic poenae obno- LatIO xium effe mox afferebam: Id folum tamen Ql ü ote addendum, eam debere effe iniquam **) in alieno. corpore gravem [) C. final. de ho- qme ? a micid. in 6. In proprio tamen corpore fa- )JUD[ ! ctam, vellibere admiffam levem füfficere "aA : rIUs C. 3. et 5. corpor. vitiat. fCAl, A *) Unde non fufficit vulneratio , nifi mors ex ea fequatur; neque hebetatio e. g. fi oculus ex- ]io caecetur, manus ine fneth, pta reddatur, mnifi mc;mbri alicujus fiat abfciffio. u 0. Mi **j Neque huc pertinet mutilatio medendi gra- tia, aut facta, aut permiíffa: neque illae, o 10 quae cafü contigerunt. qum en m X-) Gravis ea cenfetur, qua membrum aliquod proprio muneri deftinatum abfícinditur, e. g. um econtra fiml manus, pes, vel fi oculus eruatur : h mutilatio non cenfetur illa, qua pars membri ïmqu auffertur, e.qg. digitus , auricula etc. Et it& (j communis habet. egüx& gt 4 Vehementer enim abominatur Ecclefia 'quam- de cunque faevitiam in fe ipfüm exercitam, etfi jydi levis ea videatur, can. 2. diftinct. 33. Unde raett Eunuchi etiam non penitus evirati irregulares Id e faünt, Ífi in hanc crudelitatem confenferint : Chy neutiquam vero funt tales. 1i eam injuriam ch ante ufuüm rationis funt poffi c. 3. de corpor. fuii vitiat. Quod autem etiam ifti veniam legis, anat*ü feu difpenfationem foleant petere, id. vel ex confüetudine habetuür: vel tanquam Lhomines viles irregularitatem ex defectu patiuntur, quae certe irregulares ex delicto non fünt, utpote qui nullum commiferint. -3[6- qud Só6 Tractatus XIX. ; Illud quidem humanitati , ac gravitati aeta- e $ ts nofirae plurimum adverfatur , quod tanta inhumanitas ab ipfis non faro parentibus im- pune exerceri permittatur nulla lege impiam pariter, et cru entam faevitiam ulfcifcente; id. que ex eo, ut aliqui fint ex republica, qui leve illud, quod a molli voce venit, delicium minime ne ceffariut, et feveritati chriftianae alias adverfüm miniftrent. CAPVT VIIL De Irregularitate ex defecltu , de iis maxz'mä; - quae ex defectu. anorali oriri folent. j Qot. Defectus irre gularitatem inducentes , vel funt naturales äl' ; Vel morales: et inter hos , $. 2318. Prima claffis confiftit in defectu Sacra. menti; qui rurfüs e a. ft duplex , fcilicet defectus lenitatis, et bigami $. 2319. Et quidem defectum lenitatis incurrunt vel in bello f jufto, vel in judicio. Et in hoc quidem tam perfonae prineij pales, quani minus Ü principales. Inter principdles im cufator: tum vero primis eft ac- n tu 2320. Judex. [ 2321. Jc denique execütor fententiae, N 2322. Ad minus principales fpectant teftes , po Ícribae, et poenam mortis confülentes, ïä 2323. In bello tamen fe jufto non nmifi propria de Opera occidentes fiunt irregulares: 1Imo in ello mere defenfi i am vo etiam nullus.plerumque, 2524. Bigamia anti irregularitas qui;fi"zmi, et Apo&ongi juris $ 2325. | Cap;zt- 'VIIJ'.- x 27 1 tet. $. 2325. Quantu—rrfx ad. natura (Antà m fuam vel eft vera: 1 1m- vel interpretatione legu m tal ^ . 2326. Duplicem edit effectum, lis: utraque tam?n Dpam 385 ä 2327. lnter morales irregularitates ; Q fecundam claffem conftituit defec ii icium exiftimationis, vel tus bonae (iamae ex parentum delicto, $. 2328. Vel ex proprio crimine ortus. $. 2329. Quantum ad infa miam ex alieno ; feu pa. rentum crimine ortam » feu quoad i! nativitatem notari me re legitimam tur modus, quo: con- trahitur, et ille, quo d eletur, Et hoc quidem MA $. 2339., -Contingit Imo nium:- per fübfequens . matrimo. 2331. Et 2do per refcriptu d ; * 2332. Demum m principis, ,W ultima inter defe ctus moraleg y ctus libertatis, M claffis gü: defe Jectüs $. 2314 55 L | Alilld genu COFU. fectu $. 2509. S irregularitatum eft ex dc- jn ht . Qquae non ex delicto ,. fed minüs ex alio titulo or iri poffunt : [ t minifterio indi quo quis facro gnus redditur. 1 porro ti- tuli, et irregul aritates ex iis nat morales, ae vel funt vel naturales. ! Et qui dem defectus morales i poffe vid entur. n tres potiflimum *) Claffes dividi 5&83 ) Quarum prima eft ex. de. fectu Sacramenti 3 defectu bon feu Myfterii ; altera ex lopr.a ae aeftimationis ; et tertia de. Ti in Imum ex defectu libertatis. nqüe. *) Nam extra ha Neophytorum S claíffes vagatur irr egularitas juris C€. 48 . diftinct, 49, ld eft eo. fum, qui recens x l fidem, et Ecclefiam ac. ceflerunt. Non eni m oportet, ut ii mox du. 52 5 ces 58 Tractatus XI X. ce$ populi evadant , qui primum tyrones fue- " runt. * $. 2318. -Prima jam claffiis, quae eft ex defectu Sacrámenti, rurfus eft duplex. Vel. enim quis fimpliciter ineptus ad. repraefentandum Chriftum, ejusque manfüetudinem: vel ejus- oteft referre dem Chrifti imaginem non comparate ad Ecclefiam. Chriftus itaque manfuetiffimus, qui nullum unquam laefit, multo minus cu;uspiam. fanguinem. fudit, non fatis apte exprimitur ab eo, cujus ma- Q'DC/-g-c, "t lUh—223 - p nus ab alieno fanguine etfi ju & fto. fufo *) lu madent. c, in bello Tüt *) Nam qui aliquem inique occidit e. o ( injufto, non ex defectu, fed ex d.elic,t;)-irre-» gularis. eft $. 2313. et. feq.. $. 2519. "ärï'« Porro juffa caedes, ex qua irregul tas contrahitur *), poteít fieri vel àn ju- dicio, vel in bello jufto. Et quidem in ju- dicio. perfonae necis alienae effectrices vel funt principales; vel minus principales, feu accefforiae, quas vocamus. Principales rur- fus funt accufator, Index, et executor cru- entae fententiae. Iam accufator fit irregu» laris, quando agit criminaliter , id eft ad poenam publicam fanguinis, aut mutilatio- nis; C.8. diftinct. 4o0. et C. a2r. de hon- cid. Vel quando agit civiliter quidem, id eft, ad reparanda detrimenta privata: fed it, N . Capit VIIH. 29 ves f ita, ut exin. reus a juäice ad mortärh con- demnandus fit; et, quod infüper requiri- tur, ut ea caufa fibi minime fit conjuncta fefectl C.2. de homicid. in 6.**). ^ Hujus exem- enif plum foret, fi "Titius plurium liberorum pa- du rentem occidiffet, quos manu, et arte in- dufirius pater hucusque fuftentabat. Iam ) ete Tefere Cajus illi familiae extraneus judicem. adeat, , Itf petens, ut Titius compellatur victum , et alia commoda ex aequo compenfare,: quae Jaelt, fidit, proles iftae a. Patre fuo accepturae fuiffent. ] $i dein Iudex reum inde cognofcens eum I$ 1 ä ad mortem condemnet, Cajus erit irregu- o *) " laris, non futurus talisj fi horum populo- rum tutor, aut confanguineus hanc accufa- n heHO tionem adornaffet, 10 jite *) Datur etiam altud genus ju&ae caedis, ex quo tamen nulla irregularitas inducitur: Sci- licet fi quis privatns injuftum vitae, membro- rum, et (ut ego p at narum aggreflorem cüm moderamine incul uto ) pudicitiae, aut fortu- p J patae tutelae, feu quando alia fibi confüulenái via non amplius füppetit, occidit. J oj Vel .**) Tgitur non fit irregularis, qui accufat eoram judice ecclefiaftico; vel . etiam coram laico feu $ fal profane, fi agatur de crimine primum com. T ru mittendo , feu de damno incurrenda, quod ra l alias vitari non poteft: dummodo pars accu- fatrix proteftetur, fe non ad poenam publicam mpl feu fanguinis, fed pro fua duntaxat fecuritate elt agere c. 8. de accufat. Etíi dein judex reum ilat morte mulctet, of $. 22695. p 1, " Altera principalis in judicio profana eft t ho judex ; reum enim utpote vi judicii irre. 60 Tractatus XIX irregularem in praefenti non confideramus, ? f Et quidem judices plerumque *) omnes funt irregulares , fi modo ex eorum fententia ( 8 mors aut mutilatio alicujus fequatur. lta enim ítatuitur C. 9, et 1o. de exceff. Prae- p lat. i f& . ") Excipiuntur enim, aliqui. Primo legislator fh poenam mortis in aliquod crimen legem con- hi dendo ftatuens. Secundo. Judex facer degra- fic datum, id eft a gradu, minifterioque. facro X folemni ritu dejeetum curiae faeculari tradens ; aut relinquens potius. 'Tertio nondum bapti- Eu zati can. 8. diftinct, 50. Quarto ex privile- Qu 21o, quo Epifcopis, aliisque profanam juris- M dictionem obtinentibus Sacerdotibus concedi- h tur facultas in caufa fanguinis judices confti- tuendi. C. ultim. ne Clerici vel Monach in 6. hi l de .05 4291 r 3 In ludicio fanguinis tertium inter prin- C cipales $. 2319. confideramus executorem, h qui vel proxime , et fua opera ítatutam bi alteri mortem infert, membra abfcindit; vel ex intervallo, íed non adeo remoto ad id cooperatur. Sic rerum carceri man- im cipans, vinculis conftringens , ne fugere queat, cuftodiens, rogum componens &c. & Qu non item enfém, aut vincula cudens, fur- cam aedificans irregulares ex ufu faltem, Ies tün et. D. D. fententiä effe cenfentur. d 5- 2322. W In Iudicio fuperfunt aliqui minus princi- i ln pales, et ád fecundum locum reíerendi $. 2319 - Caþw VII. 6t UUR 2319. Et hi vel acïcedunt accufatori, et s fütt funt teftes C, 9. ne Clerici vel Monach. Yienra m (quos tamen, fi coacti' teftimonium dicant, aliqui ab irregularitate eximunt) vel ad P partem judicis pertinent; et funt fcribae, fententiam promulgantes ; Affeffores, fuf. rsalot fragium ferentes , examinantes. Cansh di- 3. COl r dgt. fünct, s5r. Denique Icti, et facerdotis, fi non tantum generatim, fed definite adhunc je li EMW reum morte puniendum de jure refponde- 1 b ant. Hi ommnes efficiuntur irregulares, fi mw quis ex eorum opera vitam, aut membrum ] juns- perdiderit. Sacerdotes tamen etiam in cau- owä fa fingul conlt ari e. g. Titii mortem ex jure con- in6 fulentes , nihilominus irregularitatem eva- dere videntur; idque haberi videtur ex c. 32..cdMf. 24. g. g. Sane regibus et prin- p cipibus in incendiarios faciendae juftitiae EOremy facultatem , confultis Epifcopis, et Archie- pifcopis.non negamur. iU 'fndi $. 23223. o m Altera circumítantia, in qua homicidium üge irregularitatem inducit eft bellum juftum: ls &CI et fi bellum fit offenfivum, id eft tale, für- quod alteri infertur , omnes funt irregula. ten, res, quibus certum, aut etiam dubium tan- tum eft, a fe ali quem fuiffe occifum C. 24. de homicid. In bello vero defenfivo, feu in eo, quo bellum ab aliis illatum propul- n* fatur tantum , nemo, nec ipfi Clerici, pug- ä& nando , Voccidendvo &c. -t irregularis, . du- modo 21 X 62 ,Tæ'(zcitätus XIX. modo agatur pro defenfione fui ipfius C. 3. fe fü de immiunitat. Ecclef. et. Clementin. | unica TC de homicid. Vel pro tuenda Ecclefia, aut Ü patria. C. 2. de immunitat. Et quod in- fuper requiritur, ut ultra neceflitatem. pro- Y tegendae falutis nihil fiat, et bellum ex li defenfivo.non degeneret in offenfivum *). *) Illud quoque advertendum, quod in bello ju- In a fio etiam offenfivo caufae mortis phificae tan- tum, non item morales fiant irregulares: id eít, ii duntaxat, qui fua manu, aut opera Hl occidunt, mutilant; non item qui talia fieri [ ,jubent, confulunt &c. Quod quidem in judi- (ti cio aliter fe habet, utpote in quo etiam Iu. dex , confültor &c., et non íolus carnifex « hoc impedimento conítringuntur. Prout ha. bet certa fententia. $. 2524. li 4Verum-facris muneribus decoratus etiam bi ex alio refpectu Chrifti perfonam referre fà debet : fcilicet in quantum is eft fponfus x íponfae unicae , ejusque virginis, id eft Ec- pie clefiae. Et poffet hoc myfterium alicui (iüc prorfus arbitrarium ,. atque fuperfluum, ac bm 'tantum non füperftitiofum videri, nifi illud ALj eíffet antiquiffimum, juris apoftolici, atque Ye ab ipfo Apoftolo Paulo probatum; qui vel üita jn Diaconis jam requirit, ut fint unius uxo- Yar ris Viri I. ad Tim. III. 19. fcilicet varii ri- Q tus, et fignificationes, exterioresque cere- Q ^ moniae humana duntaxat lege introductae " (contra ac dliquorum profana fentiendi ra- 30 4 lt tio vult) non leves, aut inan:es omnir fed N Caput. V. Ilj. : CA fed. graves , et magno momento. pienae Uticl funt: .et quod inde confequitur, magna reverentia obfervandae. Sic Coneil "Tri- ET )d dent. Seff. XXII. Can. VIE. tanquam dog- 1 p ma definit: Si quis dixerit, caeremonias , um d veftes, et externa figna, quibus in Miffa- n* rum celebratione Ecclefia catholica uütitur, bello t irritabula impietaitis effe mapis, quam offi- icae lt cia pietatis; anathema fit. Et Seff. XXIII. yres: 1 Can. V. Si quis dixerit, facram Unctio.- t n lia d nem , qua Ecclefia in íancta ordinatione utitur, non tantum ron xequiri, fed con- n judi am ]u temnendam, et perniciofam effe; fimiliter, artilet t la et aligs ordinis caeremoniass anathema üt.. $. 252« Haec itaque uxorum pluralitas in jure ftatuta et mox explicanda cauda vocatur v etut bigamia, quam et ex fua natura, et in ef. retat fectu fuo. confiderare juvat. Quantum jam prDfUS ex natura fua vel eft vera, vel ex inter- t t pretatione legum talis. Bigamia vera in- glic ducitur per ufum matrimonii *) cum pluri. . rnäC ) bus uxoribus exercitum , vel cum unica m tantum, poftquam ab alio fuit five ante fi- atqu ve poft confütutum matrimonium jam cog- yi V nita. Nam etiam ifta virginei matrimonii ; UX* pars, et proinde conjunctionis Chrifti cüm jii 1 Ecclefia fymbolum effe: minime poteft, C.T., cee et 3. de bigam, Vide quoque omnino etiam ucte C. s. de bigam."*). Altera bigamia, quam g m interpretativam ab interpretatione juris vio- 200 laCiO'—. ( 64. Tracatus XIX; lationem folemnis voti pro iterato matri- monio explicantis , vocant , incurritur a Clerico, qui poft folempe votum caftitatis matrimonium , licet irritum , ac nullum, contrahit , illudque confummat. C. 4. et 7. de bigam. i (gl *) Non item per folum matrimonii contractum, l prout neque per concubitum folum, extra ma- a trimonium cum plüribus exercitum hoc im- rit pedimentum inducitur. Unde non eft irregu- & laris, qui ante matrimonium, imo neque qui durante fmatrimonio cum £Y pluribus cti*am non virginibus congreífus eft. id Tit **) Unde etiam irregularis eft, qui uxore fua, quae licet antea a nullo alio corrupta, du- ia rante tamen ipfo matrimonio adulterium cotmn- lu mifit, uti pergit. T Q $- .2326. !;u Im Quia vero bigamiam in effectu fuo con- D fiderare neceffe eft $. 2425, is jam eft du- plex. Nam principalis eft irregularitas, de fe * quà hactenus: fecundarius vero eft adem- o omnium privilegiorum, Clericis alias competentium. Quae quidem in ordinibus minoribus conftitutis irrogatur ab ipfo jure C. unic. de bigam. in 6. Si ícilicet cum pluribus, vel cum unica non virgine ma- trimonium contrahant, et confümment: vel per degradationem ; fi majoribus ordinibus initiati matrimonio etfi nullo, utantur. C. '—,4. et 7. de bigam. et c. 2. de poenis in 5. 27. 7À $.2 Caput VIII. ; !35 D $.* 9900 lr d Ratis u -Irregüïaritatum ex defectu morali orta- il , rum clafis fecunda eft, defectus. bonae & I exifüimationis, qui quidem in duas rürfus divifiones abit. Nam exiftimationi noflrae ictütt aliquid decedit vel ex proprio crimine, vel W ex delicto parentum prolem füam non le. yc i D gitime gignentium. Nam paternum nefas i etiam filio, qui delicti alieni velut materia j Q evafit, aliquam maculam affricat *) , ]bi i 10l id magnopere advertendum , non ipíà cri. » fi, mina irregularitatis caufam proximam effes , d alias haec irregularitas pertineret ad irregu- cott. laritates ex delicto., Quorfüm quidem a multis perperam refertur: Nam irregulari. tates iftae, id eft, ex delicto contrahun. tur, etfi nemo notitiam criminis h imo ] abeat, icet ipfe delinquens criminis quidem u e[ï; (lv gnarus, Ltaxatae autem poenae inícius reum Íe fecerit. lS) dv aden *) De moleftiis, quas proles illegitima nativitate editae pati debent, aliqui difputant, Quae glit enim juftitia, ut innocens per omnia, alieni inibu criminis poenas luat? Ver um de hoc difpu. ) jut tare non juvat? Ecclefia e nim hanc. irregü. laritatem ítatuendo certe ho cun n eft iniqua, Nam poítquam per leges civil es, et ipfa confüetu- o [ dine extra matrimonium nati aliquo dedecore ^H Y notati funt; Ecclefia eosd em, utpote in feníu mibUS faltem , fi non in judicio aliorum viles a di. [ vinis minifteriis recte excludit, Neque ratio- nem poenae bhabet iíia exclüfio , $ rum ftudium reverentiae officiis fed eít me. facris debi- tae? eoquod tales no n delicto, fed cafu, prout A2^ El &cg. TQ;n. | V. / ^ '4 1.&.2 d :)- 66 Tractatus e [92 * caeci excluduntur, Praeterquam |,quod 11 iiv TYan &iad a:eorum J ica fuüi oltenfio (quae eft r $) non poffint . non memorþun paterni cri- minis refricare. S 2998 Iam infamia, feu defectus. bonae exifti- mationis ex. proprio crimine $.2327. eft vel juris, vel facti. Infamia juris oritur 11 LR ex crimine, .ct ipfae Jeges hanc maculam inufferunt *) , dummodo de tali crimine T. »: I nran iicL IU 63 Ri. publice -conftet ?ïa quae per fententiam judicis alicul irroga- Isf ] "n'? tur in caufa z usci am. r TT 15 eni; Ipfie [ EE leges nulam infamiam taxarunt 4 ). *) Et talia crimina imprimis funt omnia, coatra E um quae per leges civiles infamia ftatuta eft x). [928 OT Ea vero delicta penitius rec fentur c. I7. ea- dem caufa et q. fcilicet infames funt fures, fácrilegi, inceftuofi, homiridae, perjuri, rap- tores , malefici, adulteri, venefici, fepulchro- ^m rüm. violato i C» et denique quibuscunque cri- minibus capitalibus irretiti &c. y). **) Nullum enim crimen occultum arcet a facris muneribus per:.c. ultim. de tempor. Ordinat. Sed ipfa ha: C : c quam vocant notorietas, id eft publica -notitia rurfis dicitur effe. vel juris, vel facti. lure aliquod crimen fit publicum, fi quis in judicio de eo convincatur, confitea- tur, condemnetur: facto autem, Ífi cafu, alio- rum perfidia, vel .propria incüria id propa- letur.: $. 2329. 4) Vid. L. 5. 8. et 12. C. ex quibus cauf. w)e5.caub. 6.q. - - g) Vid.l. 4. P. a. £. de his qui notant, i p — Caput VIII. 62 qui eorün So " 23290 Y t ( Infamia vero, feu qualiscunque C i itu diminutio bonae exiftimationis ex ä lieno delicto nata eft illegitima nativitas $. 23:7., circa quam duo nobis docend a fumimus, if Ícilicet mod um quo contráhitur ifta macula, (- elt et eum rurfüs modum, quo deletur. Con- orntur trahitur vero naevus ifte primo, Ííi inter Scut paréntes nec conceptionis , mec praesgna- Yi tionis, nec nativitatis tempore matrimo- nium confiftit ob al Q d eäe d e 1* » filli vocantur na- turales , qui proin or aim DUS initiari j nonu iplïe poffunt C.I. de fil Presbyter *). Multo magis hoc dedecus adfpergitur illis, inter eoxd quorum parentes tempore nativitatis matrimo- lx nium ob impedimentum dirimens exiftere 1 17' g j|e quidem potuit. Et hi vocantur fp E farsy feu ex damnato coitu. nati. Novel. 74 e Lï-ï; mp' -Co. 6- püldt? *) Aft non omnes funt illegitimi, inter quorum parentes matrimonium non dabatur. Nam ex. cipiuntur ii, quorum parentes , aut (ltem j ü!CfiS alteruter parens erroris ignarus. generandae )rdint 1 l proli operam dedit; idque etiam fi impedimen- i'd e' tum dirimens latuerit , -imo defü per lis jam us exci- Jicom fuerit mota c. 2. qui filii funt leg itimi piuntur etiam , illi, àut ma gis'beneficio legum gnüteä- pro legit ime natis benigne judicantur, " 2)10 matrimonio . qui jam foluto, menfe primum u 1de- p cimo nafcuntur z). " Ex quo etiam apparet, 20 9! menfe undecimo jam completo par tum ex ju- dicio legum : illegitimum cenferi. "* Pro iis ta- t contractum matrimo- Inen, qgi feptimo pof 4 E D) nium $) Vid.l. . ff. de fuis et legit * 68 Tractatus. XIX. nium menfe naf'&untur : deniQue, etiam pro ex- pofitis. ex probabiliore /1'en'tentia mitius pro- nuntiand um à). $. 23530. Macula haec natalium jure ordinario ") purgatur vel per fubfequens matrimonium, Matrimonium vel per refcriptum Principis. nativitatem fubfequens "*) illegitime natos tam quoad effectus canonicos, quam civi- les per omnia exaequat legitime natis. Hoc tamen beneficium tantum competit natura- libus, id eft, inter quorum parentes non dabatur matrimonium ; non item fpuriis, inter quorum parentes tempore nativitatis nequidem poterat dari matrimonium. Quan- tum enim ad hos matrimonium nihil opera- tur, Ííed paterni fceleris poenam perpetuo luentes, aliud folatium non poffunt habere, quam dulcem eam recordationem, qua fciunt, fe innoxios juítitiae innocentem quamdam ;ï] victimam, et utile aliorum exemplum eva- ( fiffe. C. 6. qui filii funt legitim. ***). ( &) Nam per fpecialem legis relaxationem absque be ordinario. refcripto mnaturalibus , imo etiam d fpuriis poteft fubveniri. **) Si enim matrimonium conceptione pofterius ipfam tamen nativitatem praecefferit , tales Q legitimi per omnia, et non primum per füb- fi fequens matrimonium legitimati dicuntur D). (0 s**) [n. f lu 9) Vid.T. x2. ff. de ftat. ho'm.» et T. 29. ff. de li- ber. et. Pofthum. f 6) L.Il c. de natur. lib.- Cah FH I. 69 *l2 o M 0* x A o ) Infelices porro hi dividuntur in facrilegos, fi nimirim ob votum folemne caftitatis inter parentes matrimonium non poterat exiítere ; in adulterinos, quorum alteruter parens cum alio matrimonii vinculo erat digatus, . feu cla- 10*) rius, funt'illi, qui ex adulterio fant nati (b. Tertiam fpuriorum claffem conftituunt ince. LT. fit0rt ftaofi,.ipter quorum parentes confanguinitas, vel affinitas matrimonium dirimebat. Qui M tf rurfus funt vel fimpliciter inceftuofi, id eft ci nati ex parentibus ex linea obl iqua cognatis, Hoc $.2 inft. de nupt; vel funt nefarii, qui ex linea recta e. g. ex patre, ejusque filia funt ul Tor prqgeniti $. 1. inftit. de nupt. il jf, $. 255T, atl Ua Alterum. remedium contra illegitimae na- tivitatis mala eft refcriptum Principis $. 2330. þeïa yetuo utique non pingue adeo, nec ita eflicax fi- 0 o cut prius ilud, quod per fübfequens ma- trimonium inducitur, Denignum autem tale QUI j Q at refcriptum poteft obtineri vel a fupremo Principe ecclefiaflico, feu romano Pontifi- L ce, utique ad effectus duntaxat ecclefiafti- cOS €. g. ut quis poffit facris ordinibus ac bsque beneficiis potiri. C . 13. qui filii fünt legi- etiam tim. vel a. fupremo Principe politico, l. 5. C. de diverf. refcript.: circa quam con- 'ef J tl cedendam gr atiam noftare juvat ejus requi- , füi fita, et effectus ejusdem. . Requiritur enim ) confenfus iliius, cu jus natales macula labo. j [ T2Dt, atqué ut is per fübfequens matrimo- nium legitimae nativitatis jura non poffit T facile obtinere: fi enim parentes abs gravi 1 3 : d incom- 70 $ Tmctatus XIX incommodo, matrimonium inire queant, eo- rum profi Princeps non folet plerumque fpeciali beneficio illegitimae nativitatis nae- vum abftergere. n Novell. 89. C.1. et No- À j j 'raeterea neceffarium . eft Velk 74 - b plerumque, ut, nifi Princeps de plena, po- téftate velit agere, alii liberi legitimi non exiftant. Novell mox laudat. ROL et »i Effectus vero hujüsmodi clementis decreti funt füccetlio in legitimam haereditatem , id eft, ut partem haereditatis legitimis com- petentem poflint capere $.2. inítit. de hae- redit. quae ab. ]tem ut munera' et digni- tates civiles pofiint *) obtinere. RT. 3*) Haec autem potiffimum de jure cannonico, et romano obtinent: multa tamen ex his ufüs et voluntas legislatorum mutavit. Sic pnon tantum fuüpremi Principes, fed' etiam degati eorum, et quos vocamus comites palatinos, privilegium legitimandi, id eft poteftatem na- talium maculam obftergendi quandoque. habe- re folent, vel habuerunt aliquando. Denique profelfio religiofa vim habet, maculam nata- f litüm abolendi faltem . ad, fufcipiendos facros ) ordines c. I. de üiï.j Presbyter, d $. 2552. Defectuum moralium, ex quibus irregu- laritas oritur , claffis tertia eft defectus li- ä bertatis $. 2327. Et funt I"mo conjuges, nifi uxor confentiens votum C ct iU. aft itatis emit- [ tat. C. 7. de converf. conjug. 2do. Servi 3 Tf w etiam adfícr iLJL itii tantum, id eít, qui alias oOnge iilv certae liberi pácto tamen, aut alia rati glebae, Caput. IX. 71 vlebae, feu fundo colendo addicti funt T ]]Glïe 'Foc. Titul de fervis non ordin Nifi do- mini. eorum confentiant. IH 359 demum ad ra- N iones reddendas 00;;2401, quousque fcilicet el has rationes non dederint. C. umc. de ob- p ligat. ad ratiocin. T0 4 1 UXEM IX oCf0L De irregularitatibus , quac ex. defectu (em natural 0 [7,/:'1 £ COLI ]ae $. 2333 Ad defectus natutales peti"weüt qm(dfuu vitia animi, et quaedam corporis. Et huc jri $. 2334- r Spectát aet legitima, fico . ä,a 392* Et interftitia. fys ; UiUS )on $- 2333« ïcïïl Superfünt defectus naturales, x quibus d108 ouis a facris ordinibus prohibetur $. 2327 et 7 Et.hi fe tenent vel ex parte animt, vel hi W'n K x parte coxpoms. Defectus animi funt [ I]RL.. fi quis ;careat ufu rationis*) vel faltem de- jacros bita fcientia, de qua fupra $. »305. et Tri- dent Seff. VIE «C. Xil. ec SelL AXIE C MNoet 'VJ vel ut Corporis defectus facit munera Clerici omnino non poffit obi re: hrdob ) pu fC 0 velfaltem , ut eadem absque .horrore fpe- Is J Ct mintidm non queat e€x CQUI In priore cafu talis ne quidem .poteft ad ordines admitti ; Emi e€. g. fi careat vifu utf*muc oculus, vel jux- rvl ta aiquos ( nimis igide fentientes) . folus al]t L oculus finifter , quen propterea canonicum ertié E vocant, 1ba€ , J du r 2 .æTrabtams XI X : vocant, €o quod illo þotifïimum Canonem t Miffae foleamus legere **). Si- vero ordi- nes jam fufceperit, et talis defectus exin primum fuperveniat, ab illis duntaxat mu- neribus debet abílinere, ad quae ineptus eft factus, aliorum exercitio libere eidem relicto, C. 2. de Cleric. aegrotant. -Ét quae ;: modo de iis.dixi, qui fimpliciter officiis non V poffunt defüngi, etiam intelligenda funt de alis, qui eadem absque horrore non pof- funt explere, e. g. enormiter gibbofi, par- V1 -aut. claudi. Licet etiam ifta impedi- f menta de ífuo horrore multum ipfo ufu li perdiderint, vixque attendantur, nifi defe- d ctus fere intollerabilis fit. aeterum. vid. M P C. 4. de cleric. aegrotant. *) Hanc vero irregularitàtem non tam lex hu- mana, quam naturalis conftituit. 3V*) Qui caecitatem oculi finiftri inter irregulari- tates recenfent, Ííine lege, , et fine ratione id faciunt. Nullibi enim, quantum fcio, hoc impedimentum eft fcriptum , et modiciffima, ä et quaàe ne quidem adverti poteft,. capitis ad librum converfio, prorfüs nihil dedecoris ha- - bet. Nifi itaque confuetudinem defüper often- ( evincent. dere queant, füam hanc caufam nunquam ( Aliud foret, fi oculus non tantum excaecatus,. fed etiam erutus foret; caverna li enim ila in caput profunde recedens, jutti d utique horroris caufa foret, faltem nifi, quod ] facere folent, oculo quadam artefacto inde- corum illud vacuum expleatur. $. 2334- Ad defectus animi, vel fi mavis corpo- ris, certe ad defectus naturales pertinet ae- tas ! ;Cap?tt LX.. 73 Oftei tas minus congrua. Haec jam aetas feu ordi "xo temporis fpatium de Uv t confiderari vel inde enn a nàtivitate, vel à nuper jam füfcepto or- m dine. Iam aetas naturalis ad primam ton- |pus furam, et minores ordines definita non re- oj denm quiritur, dummodo mitiori volens ufu ra. quie tionis, et requifita fcientia fit inflructus. $ 1101 Ad Subdiaconatum nullus in pofterum ante h V int ( vigeffimum fecundum; ad Diaconatus ordi- 1 p* nem ante vigefimum tertium: ad Presbyte- , pi* ratus ante vigefimum quintum aetatis füae )pedi- promoveatur. rident, Seff. XXIII. C. XII. ufi Hos tamen annos non completos, fed in- defe« choatos tantum requiri, ufüs, et commu- Vi nis auctoritas docet. ex hü* $. 2335. Aetas, feu temporis fpatium ab uno or- eguiagi- jofte / dine ad alium exigendum vocatur inter [Litia, de quibus verba Concil. Trident. Seff. XXIII. , It C. XI. C. XIII. et XIV. vide. illmi Et quidem jtis d ibi conftitutum eit, ut ad Presbyteratum a js T Diaconatu, et ad ^ hunc a Subdiaconatu , ofte) ac denique ad Subdiaconatum inde.a fuf. 1quam anturt ceptis ordinibus minoribus annus integer intermedius requiratur ; nifi quod C. XÍ. yvern ütd additur, necefiitas , aut Ecclefiae utilitas, judicio Epifcopi aliud expofcat*) — . ^ j a*) Utfumque autem tam $o priore, quam $o * praefenti requifitum tempus juíte ab Ecclefia n 1 a- requiritur: ne fcilicet repente popuii chrift ni magiftri effe velint, qui vcl per aetatem o "il nifi difcipuli effe poffunt. Tum maxime Es con- t2 n fæ*a:zaz'«s AXIX. 74 condecet, ut per fingulos gradus probe ex- erciti, tanto muneri digne praeparentur, et non a profano vitae genere ad ipfa fancta San- ctorum unico velut fa.';w,r' aut pene volatu 1 £ S per i € tantuür, , GAXVV L f /14. [(27 nWwm. De Effectibus S. 9 Or fer [] 2336. .Ad effectus ordinum re LUCiL enda eft Tme eratia, edo Character, 3tio certa quaedam. po- teftas : quae quidem $. 2337. In Epifcopatu, Presbyteratu, et probabi- $ lhius in Diaconatu eft divinae in&i'gutisx*lïs. 2 $. 3 Hic proin ofheia Oftiarii, et Lec:toz"is : :5: ä. 31) Exorciftae et Acolythi; $. 2340. 'Tum Subdiaconi , $ y* K)— Et Diaconi ; 2 3 12 Mox Sacerdotis ,. et tandem Epifcopi referuntur.. (5' 03 t ï AA. 3 € Quartae. clafüs effectus funt variae. obIh. f : * —.. i 1 ones : inter quas. refertur Imo orationis. E ( C f; )ä.. . um penfüm, et frequentior S.S. Eucha- Htl aQ ae ufüs. Atque ut bis. Clerici liberius va- care queant,. ar r 1n $ 2345. Eisdem 2do varia profane negotia, intere li dicit Ecclefia; quae W 2346. 3tio infuper voto. perpetuo. caftitatis: ad- ) ftringit viros ecciefiaficos z tl S. 2347. Denique 4to ipfo. habitu. eosdem: | quis. difcretos efífe defiderat. E lfä,ü'; D * e ; facris | 2348. Ultima demum fpecies eorum , q: ordinibus adhaere » à31ft iic5. effectuum. confifüit in otet à .quibusdam favoribus, qui clericis comp CUUA pt: quae« P - Cahut Pa hod (» be r quorüm primus eft privilegium fori, et fecun- J e ü SRU- dus privilegium canónis; tertius vero eft ti- tulus; Privilegio: canonis prohibetur. vt $ 2340. In Concil. Lateran. 2do, me Clericis vel Monachus impie percutiatur, et ejusmodi per- cuffor injurius EU 2350. Poteft effe quivis rationis compos, etiain mulier, impubes; folo mandato, aut confilio concurrens, e?*( [m 2351. Ipfa vero percufíio debet effe gravis fim- jm pe pliciter , et infüper facrilega. 2352. Unde ex variis titulis excufatur. S. 29991 Poena vero in hoc crimen ftatu&a eft ex- '"abübï communicatio major, a qua tamen diverfi pof- funt abfolvere, 15j 2354. Tertius demum Clericorum feu favor, feu obligaftio ,E)& titulus, $. 2336. Ex iis , quae Sacramento ^ordinis ex- trinfecus accedunt $. 2271. ultimum eft ef- 20 Obh' fectus ejüsdem. . Et hic eéffectus facris or- f &[ïomö dinibus conveniens eft .diverfus , et fere fuc TCl jus V ad quinque claffes referri poteft. . Et pri- mus quidem, aliisque Sacramentis commu- nis eft gratia fanctificans; et quidem non 5-0 r Livu initium ,. augmentum ejusdem (nifi forte Dd per accidens) eo quod ordo fit Sacramen- H 3 [ il 2 .3" tum vivorum. Per s «ii dem rationem dat 2 n au à rü ordo jus gratias actuales, feu pie, re- cteque vivendi auxilia. n]?*nu Inprimit infuper, (,cw( qui eft GiLCI hujus Sacramenti effectus, cha- li racterem indelebilem animae; et quidem di- verii EDA p 76 Jvactatus .X X verfi ,oïrdines' dant, diverfum juxta pleros- que, aliis non nifi unicum ex Sacramento ordinis Characterem agnofcentibus. Ethunc effectum cum aliquibus, . fcilicet baptifini, et confirmationis Sacramentis communem habet Ordo. Tertius vero eidem eft' fingu- laris fcilicet facra: quaedam poteftas,. ali- quid agendi circa divina myfteria, praeci- pue circa auguftum illud Euchariftiae Sa- cramcentum. $. 2337- d X Cum vero fücra poteftas effectibus ex jure divino defcendentibus accenfeatur, id W duntaxat de poteftate Epifcoporum, et Pres- q byterorum, et fere etiam Diaconorum cer- f tum eft. De reliquis ambiguum manet, an Yi « poteftatem ex jure divino propriam fibi ob- tineant, ficut incertum manet, an ipfimet Id ili ordines a Chrifto, vel ab Ecclefia in- ftituti fint $. 2276. et feq *). Iuvat tamen fingulorum ordin cenfere. ,um munera Eïreviter, re- COSi *) Id maxime ordinés minores, imo Subdiaco- qqea natum , et ipfum etiam Diaconatum videtur T premere, quod nullum officium ita fibi pro- r ium babeant, ut eodem non etiam laici, fi E cclefia velit, rit o r efficaciterque fungi que- ant, Dicunt equidem, ,,hominem nullo or- » dine infipnitum talia munera non proprio : [ » jure, fed ex beneficio tantum Ecclefiae, ob- jre ;.e. o j 35 o ad aram fervire, epiftolam can- leä] »» tare &c. Contra.vero eum, cüi facer ordo . 9 Ls ef collatus, ex auctoritate divinitus fibi ?5 COD- * szm; X. 77 Yony m cohceffa tale munus exequi. * Nam hoc mento ipfüm maxime di(ceptatur, an e. g. Subdiaco. nus divino, vel humano jure.fuünctiones fuas X peragat. Dein vix videtur Chriftus pro eo ! Xl munere Sacramentum aliquod [peciale infii. JG. tuiífe , quod . Ecclefia fuo duntaxat arbitrio recte conferre poteft. Quare hoc argumen- fing tum etiam ipfius Diaconatus divinam inftitn- , ü tionem oppugnat: quae tamen $o 2276. haben- p tur, graviora videptur. T $. 2538. Itaquö' offici um Oftiarii eft 4 ut.exclu- dat infideles, id eft, nondum baptizatos: o 7 G excommunicatos , et per m CLb nam partem id etiam Cathecumenos , faltem ut Sa crificio , Pres on et Sacramentorum difpenfationi n pof- j fint intereffe. Lectoris eft . prophetias, feu vaticinia veteris le E gis publice praelegere, 5 bi et Cathecumenos al "n na imbuere. iosque doctrina chrifci;-l- ipln w jl u n $. 2332). um B Excercifta in energumenis daemonem coercet , ut majori quiete facris adflare queant. Acolythus vinum 5 bdiaco aquam, et Iug & videtit minarig ad Sacrificium defert. p pm $. 2340.' jci, ! i que Stlt;diacono ^s ]o t alicem , patenam, panem, yroprio et vinum proxime ad Sacrificium miniftran- 0) di, et aquam vino admifcendi, denique fo- €, lemniter e j (at piftolam cäntandi Ihunus come. « orüo petit. , i 5 2341« cold w [ X. 78 Iï:,tw.t,lpbig ...& (:' 23;1' ? a. Dïacom praecipuus 'actus eft ]i"v:m'7 7 facerdoti facrifi- lium folemniter contare d canti proxime infervire aliquando etiam Q 1 Euchar AL !U* iam, folemnem bap tlfnum :Gt ver» du bum Dei difpenfare. Qu $. 2342 NI (t Sacerdos. jam praecipuum , et noblhfh- mum ex omnibus actum exercet , divinum Uj Ícilicet 10vae legis Sacrificium 01 eundo. q*;i Prae erea acacdcntc fibi Iurisdictione $. 2192. l& 4 peccatis aofoïvu:, Sact a-uc f20T113 at cum. Extremae Y unctionis confert, aliaque pluuma fibi pro- ! 4 pria habet. aü S. 23495 k Eplfcopus infuper Ordines, et Sacramen- H ordinaria COn- r tum confirma itionis de lege fert Item praec cipuam aïzquum, et prout b moderni potiffimum tuentur, jurisdictionem ( proxime a Déo fibi collatam exercet, Prac- mu terea ex jure . tamen humano, nihilominus Vgl tanquam actum Ordinis, non jurisdictionis confecrare ecclefias, fibi. proprium habet, a'n.aïn, calices, ahaquc multa fane. ä. 2344- lam v variae .obligationes quartam. eorum effectuum claffem comhtuvrt quae ex fa- Cris ordinibus nafcuntur Hae NUA 33)- porro obligationes variae funt, et plerum- que j ET.. Caput X 49 " que ex jure humano defcendehtes: ! .eoquodþ Dv Ecclefa merito follicita fit, . ut eorum vita fieni aptiffimis legibus circumfcribatur , ui reli- ) Qu quorum omnium norma ex offidio mune- e u ris fui effe jübentur, ' Et Imo ag excolen- dum animum, eumque caeleftibus imbuen- dum fenfibus " definitum aliquod orationis penfum, fcilicet h orae canonicae plerisque D Mi Vi Clericis imperantur: de. quibus $J jam alibi tractavi. (irmut 1 Et quidem etiam in minoribus ordinibus conftituti a Concil. oeu lrident «) lequéns feu confilium p , feü praeceptum pro Xtrenu fe fícriptum habent; Ut in eis cum aetate j D vitae meritum, et doctrina major accrefcat, quod et bonor et um,morum. exemplum, nofnI! affidaum in ecclefia miniíterium, (-Luk.l«- lC ma- jor erga Presbyteros, et füperiores ordines Vr reverentia, et crebrior quam antea COrpo- aïa CU m, ris Chrifti communio *) maxime comproba- bunt. Similia e u 7 d eni. Sef£. C. XIIL. fciant- que, maxime decere, fi faltem diebus do- TU , 1 minicis, et folemnibüs cum altari miniftra- jlomi verint, facram. Communionem perceperiu:. dICW *:).Tant . Senatus. confultum in caufa fuerit, ut cleli ] in pluribus jam diaecefibus certus: confeffio. num faltem numerus per annum ab iis exple- ri ex ftatuto publico debeat, qui ad facros ordines adípirant. Idque praecipiunt praeter alia laudatiffima capita, quibus vigilantiifimi l egti! praefules. ad graviifimum , ac pene infiniti momenti paftorale munus, et optimos felige- ) g^ " re , et electos optime comparare fatagunt. Certum quippe eft VileS, ac exiguae: frugis inerce- F)W" €) Seff, XIII. C. IX. & Tmctkatzzs— .XIX 8c mercenarios in facro negotio futuros effe, qui h facrorum nullum ufum, nullum fenfüm habe- re videntur; quippe ad feveritatem. evangeli- ( cam praedicandam nullos altiores cogitatus afferre poffunt, quam quos in libertate acade- inica hauferunt. $. 2545. Certe officia Sacerdotis graviffima funt, publica infuper, et facrofancta: unde me- rito omnes, qui vel integrum Sacerdotium, vel ejus partem fibi collatam habent, non quidem ex juffu. Ecclefiae , fed vi muneris fui crennem facris exercitationibus operam dare tenentur, quae quidem in omnibus D d zE jufte vivere defiderantibus eft opinione r major ? in Sacerdotibus vero etiam fingulo- ris *). Et licet Ecclefia hanc menfuram mi- nime definiat, eandem tamen vehementer exoptat , vereque requiri declarat, dum eos ab omni grofani negotio, quantum po- teft, fequeftratos effe praecipit, idemque fere circa perfonas facras facit, quod circa dies feftos confítituit, ícilicet ut toti a ftre- pitu negotiorum vacui, atque toti ad actus religionis liberi, expeditique exiftant. Qua- re in primis interdicitur eisdem omnis ne- * gotiatio Can, ?. 9. 1o. dift. 88. Cap. ultim. de vita et honeft. Trident. Seff. XXIII. C. I. item ea, quae a negotiatione parum di- ftant, mentem vero a facris maximopere abílrahunt, qualia funt cambium, confectio et honeít. cle- auri chymici, c. 10. de vit. £ic E ; l. P Cdþut X 8r je, Q n ha. ric. Praeförea eisdem prohibetur venatio vinpel Cfolemnis faltem et frequens) 1. I, et'2, Qgiatus de Cleric. venat. Infuper tripudia, et fàl. e a tationes d) : ufus ] Ac denique praeter alia plura arvarum aut certe inceflus perfonatus C. 15. de vit. et honeft. Cleric. **), [ *) Hi enim juftam religionis menfüram non im.- x fit plentes, non tantum fibi, Ífed etiam aliis: de: i t erunt; et frigus fuum afflabunt il lisg » Quos vi muneris calefacere deberent Jotul, lam aliquando innui, legitimum , citca ficra et deternà Ten- j i füm in- Ecclef Unert ia vel ex €o deficere; quod DoO- bis facerdotibus tantum luminis, et ardoris aperam non füppetat, ut fufficientem jnibus » in alios difpenfare' poílimus.; ejus- portioneq) 3 z ^ pim(me *) Operae pretium faciam, . fi fuper h!ac re evx Concil.. Tridentín. Setf, fgul de Keformat. exícribam. XXIT. . Caput primum Nihil eft, quod alios r o magis ad pietatem, emd» hl et Dei cultum affidue in- ftruat, quam eorum vita, et exemplum, ui fe divino minifterio dedicarunt. i Cum enim a tun po rebus faeculi in altiorem fü blati locum "con. fpiciantur, . in eoós tanquam Ípeculum reli d J qui oculos conjiciunt, ex iisque fumunt , quod j i imitentur. Quapropter fie. decet fortem Domini Clericos in j VOCAtoS , 1c vitam , fmoresque j ! fuos omnes com LA n Or 1 p l ere, ut habitu, geftu , in. D ceffu, fermone, aliisque omn ibus rebus nihil 4 nifi grave, moderatum, ac reli n5 Ti gione plenum prae fe ferant: levia eti am delicta ; quae-.in ip- lis maxima effe TTT- iUs effugiant. [ — —— Ut ii quae de luxu eommeffatiopibus, - choreis, aleis, ( lufibus um tii$ iu f - iendi —'L—' hec,non faeculax*ibus'nego- : 5 copiofe, ac folubriter fancita 1 - m? p fuerunt, ea m L2 ü pofterum obferventur. p Et quidem bp ura jj ( dii'cip;inae Ccapita per ufis CODnD- [ d) Trident. Seff. 24. c. 12. Tom. V1I. P*ï Qu v* Ti nrt GU r lus A Pt $2 riv C rios, et c confuetu: RAT ne ffbu ita et jus 2 ioc mitigatum effe fmcüe ad- hu ? ï nm gih € ï IBHC; im: 4 ied let ;g o C GiX mldc ac TYo iic iturales. vi- attoe am honefti ;i 31. nam in Clericis z A»Lv nta e (celfa, nt conditione ne quam obtine fario requi- rentes tu Alic li Jer fnores nóofttos minmum pati potuerunt. lr iit haec idem cmml eodem loco ftatuens: fi qua vero ex bis in defuetu- dinem- abiifl le compcïmmt, ea quamp rimum in ufum revocari — — ftudeant, 3on obftanti« cunque «c. bus confüetudinibus quibus p & $. 4 25 ( l ï-/ Clericos fuos H Verum ne qLc fic Ecclefia O au&,u u ur gïm volentis t ab omni p*"o P ',51' 1olici ï*f*/ LL QO uiefcit.5 d u Lt » t ab omni 531f fio g^ C 42 r1 is hecc Drd x-a.- C UG;CL g 3, Ir1tus mu ifimus U : l 3 Dpot LC ï ï d 65 O ) :1.1L*£- VIE Vi egre conponi ii a re 4v lk O s efle defide- 02, Ó 35 34.. €0s 1 er p jinter ob liga ati j t S P tio ]oco fanes:sCid quod i: P r Dbti a e Vi qulO in- 15 refertur) perpetuae contin . " L-E- 2 m d $ -bus lLt IS 1111- ) nectit omnes; joi adeo uc on tantum H]&tï'ïüïOl ium 0f tiantur n OVL isd em- non 1licea U fed etiam dd contrahere -ei d ut tale matrimonium irritum futurum fit £) *). bC; &) Et quidem in Jcclena latina (alia enim difci- :clefia graeca) omnes Sub- plma obtinet in E« jaconi ex voto C&fhf&.tlb, quale fufupændo ab omni ordinem m majorem emittere tcrpntm : actu venereo abftinere pe;pet uo oblig antur, facrilegii, aut certe peccati contra rbmnonem noxam. contracturi $ five absque mat trimonio , five in matrimonio, etfiirrito, ejusmodi de- lectationem quamceunque deliberate admiferint. & De £) Trident. Seff, XXIV. Con, IX p- x Caput. X. 03 et juï De eo quidem Doctores diffident, an haec ]e a ls Yl obligatio proxime ex voto, wel ex praecepto Ecclefiae naícatur. Id tamen omnibus eiít cer- .x'ceï.(a., tum, quemlibet ad emittendum votum, vel fi r hoc emittere ftudiofe noluerit, ex lege reli- jg pil gionis caufa teneri.' eodett Ítinc. 2 Q Vide con. l, et 3. di- 65 € b-6, unic.ä de vot..in 6. [netu» ml g. 2347. lat t Infuper ut animum ab omni profano af- fectu alienum.exterior etiam habitus ofien- dat, et Clericos perpetuo defuper commo- nefaciat: jubentur 4t» tonfuram, et veltti- s füt ylentis tum fpecialem velut facrae militiae intignia ol deferre. Et quidem haec obligatione quan- ifimis tum ad eos, qui in majoribus conftiti [» 1 & ti, ; VI vel fine tali ordine beneficio ecclefiaftico p delt potiti funt, eft gravis *) Can. penultim. di- o Jo0 fünct. »3. et Clementin. ». de vit. et ho- u ! neft. cleric. denique Trident. Seff. XIV, cap. lx[ xc [Il XVI. Qui vero non nifi minoribus , aut jl 1 Ti omnino fola primastonfura inügniti funt, ad habitum, et tonfuram clericorum non etim U adítringuntur **) nifi quod mox dictum eft, tf 0b ii beneficium. jam obtineant. s 9U /*) Tales tamen , qui fcilicet fine ecclefiaftico ve- dipie ( ftitu incedunt, aliquando gravem obligationem j o evadunt, fcilicet fi'id fecreto, ad breve tem- pus, aut ex gravi ratione fiat. ig-.mwl" , l gäoxlgm **) lm minoribus conftituti , nifi habitum, et ton- fi;nol'xw- furam deferant, non gaudent privilegio. fori , f 41 yii * id eft jurisdictio il $ et potefati- politicae fub- mi[erinf. diti monent, Imo., quod iqni volunt, etfü fors .minus DP probabiliter, tales nequidem priyi- legium canonis obtinent: feu quod idem eít, F23 qui 94 "Cractatus XI X. qui eos injuriofe percufferit, propterea €x- communicatus non erffet. $. .2348. Ordines, qui clericos tot, et tantis of- ficiis obruunt, eisdem aliquos. favores et beneficia tanquam quintum effectum imper- tiuntur, $. 2336. Et funt bina privilegia, fori fcilicet, et Canonis; tum vero titulus. Ex privilegio: fori Cléericis competit exem- tio a poteftate /udicii faecularis, fiuntque ïg fpeciali , et facro foro obnoxii '"Trident. ( Seff. XXV. c. XX. Quantum vero ad pri- C vilegium Canonis. $ 2349. Innocentius H. in Concil. Lateran. 9de ISEe —— LE ftatuit, ut fi quis fuadente Diabolo hujus Sacrilegii reatum incurrerit, .quod in cleri- cum, vel monachum violentas manus inje- crit, anathematis vincufo fubjaceat, et nul- Md Ra . - o lus Epifcoporum illum praefumat abfolvere, — n nifi mortis urgente periculo ; donec apofto- lico confpectui praefentetur, et ejus man- datum fuícipiat. Circa quam conftitutio- M W $ory 6 u MU a — R nem fuccedentes varia mutarunt, guorum pleraque ad quatuor capita reduci poffe ar- bitror: Íícilicet confiderando percutientem, ipfam percuffionem, poenam contra hoc de- lictum latam, denique modum, quo quis ab eadem liberatur, Xæä $. 2359* Caþut/ X. 85 a r g 35*0.* : Itaque juriofüs percuffor poteft effe * [6) quiscunque mo rationis compos, five vir, five mulier; feu Laicus, feu Clericus , etiam s ( impuberes, c. l. de fentent. excommunicat. $& Et hi quidem poenae in hoc crimen ftatu- - tae obnoxii funt, five ipfimet percufferint, Gu five confilio, aut mandato fuo, et alterius tulls ope hujus percufficonis cauía extiterint., XXe C. 6. de fentent. excommunicat. Q*uorfum* et confentien- iL etiam pertinent faventes, (etit tes: dummodo tale mandatum , confenfum, pri confilium &c. ipía percuffio reapfe fubfe- cuta fuerit *). Praeterea etiam is percuffor fuiffe cenfetur, qui percuffionem fe início , nomine tamen fuüo factam, exinde ratam, l.2 Ü et acceptam habet. de fentent. r Quj » excommunicat. in 6. Imo, qui eft rigor r legum contra delictum iftud, nequeille ab hac poena (in foro faltem exteriore et ex prac- ij ; n fumtione) immunis manet, qui dum potuiffet, retts percuflionem Clerici rot impedivit: nam pro- yofto- ut loquitur C. 47. de Vilv ónte nt excom. eos delin- mat E quentibus fgvere interpretamur, qui, cunt tb pofünt, manifefto facinori definunt obviare. yoru *) Si enim imperata percuffio cafü, ,aut quacun- fe d que ratione fuerit omiffa,: aut fiquidem reapfe facta fit, ea tamen non vi imperii, aut con- oU filii etc. tui facta $t5 poena hàc non invol- T veris. Übi etiam graviter advertunt, malum quis confilium , et mandatuni zetractando quemqüe alteri ante deli- fbi confülere pofíe, fi mó €tum executioni datum retractatio baec inti- a 2350: nfetuaï ? — 96 Tyractatus . XI » metur, Et quidem mandatum facilius , quam confilium tam in caufa hujus, quam alterius cujuscunque peccati efficacia fua defhtw pot- eít. Si cnim juífionem tuam irritam elle al. —— — UOR F ( B teri denuntiaveris , ille aut mox ceffabit , aut certe non tua auctoritate, fed ex propria ma- rationes litia perget. Sl.veto corbu üeris , impellentes docendo , vel viam et rationem m;cc*]dx oftenderis , hoc factum tuum caufa M — mali, et via ad injuriam effe perget, etfi poe- nitentia ductus alterum dcboxrcus, injuriam inferri nolis, confilium male. fnggeftum re- tractes, te dictorum poenitere denunties, etc. Alter vero nihilo fecius ratloqes a te fugge. GR —— üas fequitur. 5. 2351. Tpfa vero percuflio debet eífe fuadente dmbolo 13535 10 61* debet effe graviter injuriofa, et quidem quantum ex titulo re- ligionis iniqua. Unde ab hac excommuni- tione liberat omne id, -quod a peccato facrilesii excufat Quod ^fit Ivo,; qui reapfe non npercutit et quod. percuflioni aequiva- let ; violentas manus Clerico non injicit, E g. quia ictus, fclopetum, baculus, fe- fellit ; quia ab altero impeditus fuit. 9 do, Qui nefcivit hunc. effe Clericums vel ü ig- noravit Clericum percutere eífe facrilegum, aut füb poena excemmumcatioms pï'()hlbl-s tum. Infüper. * i — $. 2352. " Ab hac noxa excuffant omnia ea, quae hanc pereuflionem. juftam, aut fütem non gravi- Caput :Ae 07 UR In leve enim pec- graviter iniquam faciun TIIÓ LELQUS catum (*"1' non lx,ta u U.H' D Ur wvis ^adeo — poena [ Lid H" es" 1unt j "o qui fefe CODU" gt d (,L"l U 1*'*"1?1& 9 1 l lf"v*'n ii ÀGu d ni dä,; od [abal ä unt do CUI UP im a:Clerico 5 5 ?( UT (*11 112 4 :S üre ec. COLFECL i Onis gT tia eundem per tOR Ü al ïz!lü U int [Sc MM Pra vl atus mocderator C«c du onetd Qui leviter adeo perci ä iunt,.vim.interunt, m CUU orata ut haec in UU etiz m wahxd Vàidcua l(:ij'*.*f]ï e eti o Q ( cle rj ali Ir*wc; effe. cet df?x jxk— atur-^). '*() L9E Qr- 10j Arg ii f5 O fed n,«g-w. DLV i r' ]:i ï.. E S d Qs ít gravi T qu.hOClu 5 1e5, 6u ra 130 at Uvu im non hbe"«'o, et qui ad lethale E grP Z lci ï AXGEOY fuf (, 8 | quopiam . fia f*1Y 0 YS a ) 22;* percuffio ma Gaividi r in eno LEIiiicd IH , : 1de conftitutionem i OQ2an A2 €44. A PL m, et levem. T:. íle (f?f p kIC ïü!;ï non conter! tam $ q ao l^g € d- sdentt He CL ^OUIS. ïl tatmmen tne lioctis* fY « " enor- taVIU um ob A 2 Det LARZEA. Ài o falis cuntnr CO iA ;chc" e m n- CU )d ab ea: 4*1 z CR E 10 m, d publi ica,' etm d Lh per c. 17. de et ;pifcopus queat abfolvere 4* fOul C ..k,x Liir muu.ca-. * m(/ol 10 JC(. men iu.u » etfi Has e An- pecca*o dicta., lebet effe f'"a"(ï i ccatum , MM com 1["4);1 atio pro ea. non M ;Hngwpf* e€. | l'ea [2 req I fi quis ex levi ira Clericum fibi mo äwwu cü- 1Tné bitu, vel manu a fe re Ll.'J Veret etc. An vero ]nuclh oTta et quousq ïuaw conftitutio fit ufu rec L!JL(A , f m ( Vi aak. x fingulorum locorum mo**u IS , f.f ü n confi i*?..x,.wise n et vu tendum . erit. ïl ULGll e iïi-ïl / f bané ixluïü etem pene ignotam plerum uiLo 11 (;1 hon atten VL o ]eü'ïmu ^ .*5 Caeterüm laec percuffio eft non nihil am H plae grohl ürfihïn,m,idfh:a E non enim Ífub ea intell: fola verbera, plagae, aut Vulnera' feu eham quaevis Clerico illata vis, e. t o fi pet g *"*8" eium wum um vi det ili'v 1neafi [ ;2 U ir, confpuatur, fi veftes qü&e quibus modo indutus eft, dlfcmum'-m dzbu Non tame n i DOH aut luto impetatur etc. Fa VOX gmï li . Miifit u 88 chzctatzls XIX. vox percuffio füb fe continet, alias etfi gra- X viffimas , non tamen ipfi corpori illatas inju- rias. Sic/non excommunicantur, qüi aedes, p à veftes, quibus.modo non eft indutus, in odi- um Clerici deftruunt; qui voce, fcripto gefti- [ bus eundem turpiffime derident. etc, $. 2353. ( Poena $.2349. in facrilegos hosce per- [lv cuffores eft excommunicatio latae fenten- [ uae , fPontifici refervata. C. 29. cauf. 17. q.4. Ab ea tamen poffünt abfolvere prae- ter Pontificem I"e legati a latere c. 20o. de fentent. excommunicat. et Nuntii Apofto- (l ij lici per idem cap. :do, .. Epifcopi, fi per- ü [ l cuflio fit occulta. Trident. SefD XXIV. c. N Vl. vel licet fit publica, fi reus ex gravi (IU| caufa non poffit adire Pontificem C. 26. et hr 58. de fentent. excom. quales per capitula for 14165.9, Ur.7 P55 96. et 20. " eodem fituL qu tot. fünt, ut vix füperfit, qui ab hac re- Of k Or gula non fit exemtus: i., aeterquam quod al 1 aliunde fpecialis licentia ab Epifcopo, vel I reo ipfo fatile poflit . obtineri. Infuper Tie Epifcopi .jure ordinario abfolvunt ab ex- i communicatione ob .levem . percuffionem inc W $. 2352. *) ab aliquo ————— urfa. Levis autem d ea eX declaratione Ioann. XXIL in laudat. dg conítitut. eft, quae, etíi pet gravemi inju- o riam facta, nullum tamen, fui indicium , Qu feu maculam. reliquit. atio, Ab hoc vincu- Ve lo abíolvunt viri quorumdam ordinüm re- erno dunta- Do 1igi0f01'um, pro ;ïorq tamen int Ó xaf, LA Caput X. 69 H g. 18 nj xat, et fi delictum , fit occu]tüm: idque vi | tedes, privilegii defüper conceffi., Demim A i t-in 3 od articulo et periculo mortis quilibet.ficer- p g dos rite abfolvit; ita tamen, UC recuperata fanitate,. vel periculum evadens, t alia excufatione ceffante, .éi debeat fe fiftére, cui extra mortis periculum abfolvendi po- e teftas competit. C. 15, 26, et 58. de íen- fon eQu tent. oxcommunic, f v $. 2554. j o t Tertium demum favorem ex facris Or- LpO/ZO dinibus redundantem $. 2349. commemoravi [ o j r titulum: licet etiam ifte utpote multüm one- W. Cl ris habens, inter obligationem, et benefi- si qV cium anceps fluctuet. Iuvat autem hic ver- »6, € ba Concil. Trident. Seff. XXI. c. Il. de Re- pmtuw format. adfcribere: |,Cum non deceat eos, 3 i ]tlü qui divino minifterio adfcripti funt, cum ! ordinis dedecore. mendicare ? aut fordidum l]8 c; J aliquem quaeftun exercere: — — — fa. tuit fancta Synodus, ne quis deinceps Cle- pa ricus faecularis — —— —— ad facros ordines jb promoveatur, nifi prius legitime. conftet, j eum beneficium ecclefiafticum ont ; quod fibi 3utem l ad vietum honefte füfficiat , dere. pacifice poffi- qud u Id vero beneficium refgpnare non D n poffit, nifi (acta mentione, quod ad illius ti- um tulum fit promotus. — — — Patrimonium / fit Vvero, vel .penfionem obtinentes ordinari ».1 pofthac non poflnt, nifi illi, quos Epifíco- j nf H w umendos pro neceflfitate , pus juhdicaverit afÍ j Fs vel N . Ó JV(:ZL!.!LU;: Aj.:ï- " - ^ n** vel comm 111 *1 te CUP - b l'& Jcn um uárum &e, TL trip i icem a cgf* fcr'pta. Ex quo ïp' tituuium agnoi Íct. quorum primus elt titüe E lus b æ neficii. Siï un et d us titulus pa trïmo- nii vé f'ï fcilic £ vel.ex propriis ] penfionis, Tew bus X 0 & m reditibus hone- bonis, aut certe quit £X : ï'*'l / fte fuftentari queat. [2 rl u Cii. tïthh.x iU- f £X :,1 154* [ feflionis religiofae, ]Ps identino (j i "Ctx,ï 111 1(*-7:"« iiJ&JA.AV cite alia. jura) eunfkm in eadermm feff 11 ( lCC u E s - amofac nte, dum pro folo clerico ri titulum beneficii; vel patrimonii requi- Ti nE* f cha p ifüett 1dme if 4 *) Ouartum genus tituli iM ventum, in noftris DLOTIBU ls :EU 2que nti H:m"*u, an 0p et omnibus confideratis, noftris ec -clefiis pr [ 1?9»81«4['10 m. vo C"*'"*'qïjc ïïtbnlk menfae: (LL;[II iu:me vel comm "un VULEI itate €S , u )9r t el divites privati pi füb (,e' tis ab Epifcopo requifitis conditionibus M H '-r*q, aut con A^t ik 33 tututa infuperin bono quo- fidejt IDUIL, dam immobili hypothecà cavent, de Clerico evertum honefte fuftentando , 1n eum tamen folummodo, fibi quo: Clericus; fine' dedecote ipfi provmcm non. poffet, identini ffzcde col lilud etiam ex verbis Tr ro majo- ligitur, qaoa talis titulus non niii ribus ordinibus ï'c'mr*a*ur- dicit enim eadem o nant feifione et capite: ad facros ordines ö etfi omnes. ordines u;t faeri , in wxe tamen receptum eft, 1t ordines majmes ob 1CIBDBG* | votum caftüitatis fimpliciter facri dicantur. j j L A ( TR daE. - jm d fcripà TRACTATVS XX [ t atritje DE' SACRA nnan. IVLIS NTO MATRIMONII, Dropri ; hone p lam fane dxifpgztandi materiam prae- lus x l ens nobis negotium praebet.. Nam aliqua circa hoc capita ex. jure naturali funt ( ia vv ftt ] controverfa :. et longe plura. ex jure hu- mano, eoquod leges humanae circa matri- monium- plurima conftituerint, hancque cau- ne 1 fam.tot impedimentis implicarint, Ut pár- citatem in ferendibus legibus hic. quoque j Optare detur. legibus tamen, quamdiu ex- i tant, omnino deferendum eft, ne unam $p pro arbitrio contemnendo ditiona omnes in - peri- ov QUU: culum conjiciamus. uU DW we C; Iexel'L - SCAPVT I "unta J e. t De confenfa ad. [pon[alia fequz'/z'ta.r ycile U li o ff p a* 2355. Plura oportet diftingui circa'matrimonium, ntl ö' 22356. Ác primo quidem fponfalia $ e u $. 2357. expendenda funt, 2358. At fint legitima .x. omne impedimentum a dirimens, aut perpetuo impediens abeffe debet. 2359. |Dein 2. debet effe promiífio mutua, li - bera, immunis a vi, et evoce, ä 2360. Et debet. quidem 3. figno externo manifeftari $.2355. r t 92 Tracta;zas *X. $. 2358. Ut in negotio hoc quod ampliffimum, et frequentifümi ufus effe folet, ordinate pergamus , quinque aut fex velut gradus confider M *5 re juvat, quos, quia non fatis dif- cernimus , totum redditur obfcurum. Pri- 0* itaque. loco dari folent /penfalia, cum fcilicet duo futurum .fibi matrimonium pro- mittunt. 'TTum vero fequitur et /ecundum gradum conftituit contractus snatrinonii, quo íe mutüo in conjuges recipiunt: et in ifto contractu juxta ea , quae inferius dicam, Qu iii nfi- feptimum novae legis facramentum co lii ftit. Ex ifto jam contractu f£ertioloco nat- W0 citur jus matrimonii , quod eft perenne a quiddam , et ítatus aliquis , quo conjuges actum matrimonii mutuo exigere jure pof. funt. Hoc tamen jus non eft novae legis facramentum: licet myfterium fit, quo unio abeft; cum anima jufta fignificatur. 'Quar- to0 jam venit actus matrimonii, quo conju- ges fuo, quod habent, jure utuntur, et generandae. proli dant operam. Ex. quo dein. actu oritur quinto loco ftatus matri- QU monii éonfummati, qui prorfus non poteft Mi folvi: ab ex inftitutione divina eft fymbo- aQ lim illius conjunctionis, quam Chriftus ha- Vür bet cum: Ecclefia, prout inferius ' dicetur. T'üm Sext jàm locum occupaf proles inde naf- citura , quae ex rece pta doctrina eft finis gmatrimonri *3. &) Dui*i- Qu Captt I 93 Is L/ b E ) Dubitare hic liceat, an proles ad indolem matrimonii moralem pertineat: quod matrimo- firtm, xii fit effectus phyficus, lubentiffime conce- yrünite dam. Nam matrimonium quoad totam natu- gradï;g j ram füam, et quoad omnia jura, paucis quoad ts d ! totam naturam moralem abs omni prole dari poteft. Unde arbitror, prolem effe finem con- X j, CUl jugum, non ipfius conjugii, utpote quod in actum conjugii, non ipfam prolem definit, m IÜ puta in exiftimatione. morali. jl | lil u / li $- 2556. n ( Primo itaque loco fe offerunt fponfalia, diciD, (dl quae definiuntur, quod fint futuri mairimo- nt 00 n ni mutua, ac legitimd promi]ho, quae defini- tio magnam partem [fumta eft ex can. 9. y v j cauf. 3o. q. 5 * percnne p *) Tractamus tria de fponfalibus in vulgari figni- ficatione acceptis: nam aliquando , rarius ta. yte p men, ipfüm matrimonium legitime jam con- j l tractum , fed actu.conjugali nondum confum- T qmatwn vocatur /pon/alia de praejenti , dum ufitati nominis fponíalia vocantur /pon/alia de ] bun (ut- futuro, ) Con]: ür, n ! -5'. 2797 y q Iam citca fponfalia notare oportet ea gnat* quae eis conventunt, fcilicet. naturam , et effectum eorundam, tum ea, quae eisdam pote'iï fymbO' adverfantur, feu rationes , per quas diffol- ts Y vuntur omnia vero hoc. ex data fpohfalio- rum definitione fere intelliguntur. ficet dg no $. 2358. t fj Ex noftra jam definitione deducitur-Imo, egitima fponíalia neceflarium fit, J quod ad ] ut 91 Trac! ,.i.izfus AX X. N ^ ^ L ut ex parte fpoi iicc H fa rum nullm impedin H IU l ; tum dirmnens, aut perpetuo ! l obibens C te- ; turaii neat. Nam ad omne pactum jure n 341* omitti ur,. fitin requiritur, ut id, quod k)*k poteftate promittentium , et fimul ut id etiam ï 1 honeftum ac . per 1e.j6 r ftum fit. Nemo enim poteft fe obligare ad impoffibile,' aut lam- fi impedimentum ad aliquid iniquum. dirimens*), feu tale q 1 v ;. O imatrimonium. irri- 2 tum redditur, interced matrimonium eft ^Ó ixG impoffibile fi vero adfit impedim im pro- hibens, matrimonium efífet illicitum :. et fic ref promiffio fponfalitia fo ivu de- caufa impoffi: bili, aut iniqua, et projn./foret promiflio nulla. Sic fponfalia pofteriora, prioribus nondum folutis, funt nulla: deberent enim fidem alteri datam fallendi obligationem in- ducere. *) Pactum de petenda diü/pen/atione, id eft con- ventio, qua fponfi legis fibi obfiftentis relaxa- tionem petere promittunt, valet equidem, fed non in vim fponfaliorum. $. 2359. Quia vero fponfalia conftant confenfu, ideo quod intelligitur Ilde, ad fponfalia im animo requiritur voluntas fe obligandi, et exierius neceffaria funt figna hanc volun- tatem teítantia. Porro- confenfus ifte. de- bet effe mutuus *) liber , ab errore , a gravi, et iniquo/ metu alterutri. fponfo- rum incuffo immunis T1)- *5 Hanc RE TAT A NX ( : IU ) ïh'w" enim qruzïu-vm ad Ypoh lia jur a GU ?U L!. G(,u AU.UO reaq irünt ; uno e n H [8 e ! 1 le te te, (.)L a rtero ('U V U pv deceptan *o Lk.., r ni l il f re m [ fall puv'tft ite, dazbäigr equidem obligatio non tamedx ML W (Lin.ä. bio tamen repromiliito 1üteii itur [ei 1la AV ,j n ajn oerm C ]e dl [e] 10 lC [e) faris, €t iine re- cip ?POn i& ODiivSat Oone io it fi Yel obítringere cenfebar. :.: 1 **). Promifüio eft a mo ralis üu a lis fine liber ?. QU tate (Nn £. iT T f U iaila ante [ ent M Cco 1D ä ;j: L 1 H n 1ept fY a th 40n iuri 1 H l E' Ua n u (/*1 - 5 A. i L. ïL 51) ,r) in (. a H n " 1 Nam ï D1il JAU nu n Ls a um ul N] f Pa nv ? VL 1:/1.1] h.n.ïk is'adeie cenietur ütt] »N A. Jaii fi [ í or iit : ca TV')I *f on: $ " pactum jure : fu 11 LE 1 ei uti I L ) . n enitn O'W [60 'ïfr» ïhs Ifrpot rh ae in Hem, 11 i ä ;ll Grc velit m :. tri nonium komilh et ;! Jäï ï fOHïl*'F' fe Caja fubftituat. Si Ox *an ve ro error XCLLL NU Circa quaiitatem.. perfonae J e. g. nobilitatem , ivitias , mm confenfüs erit Tt em« l !'ra f 1111'0 natt Al d e null *39 fi ea qualitas in. condi- mem Il tionem adducatut : e £ promiitío $101 qmairi. nimoniam , fi fis dives. Si vero qu m,ta«, circa j er ( quam erratuür, m Cf)nüu.f)ï*eïïl non fit adducia, talis tamen exiíta ? ut ea cognita fpondens 'D €]W nunquam c-nh,lä.hm fuilet, « tunc' vel per ndem L "! I el ;telïh.zm Ut 5., vel a folo f'ïomo, qui de- cr * ceptus i hiL - fponfalia refcindi poffunt. vid. c. po m f Gc excéption. 2 Sed * 1 l f ; li pars decepta errorem, et vi. pfenli tium aiLerius ante matrimonium FUPL]UQHI ne. Íciat ? falia i Num ]wm hujus guara.debet id mani- felLuI & ? Atque m bdl Ddïa : PJL ueæptum manife- vo U frandum effe iamlv patm, fi is futurum matri- monium grave red diturus fit: fecus vero eun- ifte * dem retme " Doiïe communis ufus docet Iu 4 ln d d rül cet pars altera ejus H nodi vitium forte nefciens, n von VVR fp0i IU 9b id fponíalia diffol e poher "VUk) Metum egr axem pariter, et iniquum quantum ex jure naturali pacta non reddere irrita, do. 2 r3Ni cepo v * Mp Tractatus .XX 96 cebo alibi. De jure tamen humano talis me. tus matrimonium facit nullum * quod proba- bilius etiam circa fponfalia verum eft. — Vid. t l 6. de fponfal. ff. p $, 2360. I ( Quia vero fponfali 14 funt promi]fo, quae In non ligat, nií t fit acceptata, et acceptari t non pOtcït, nifi quibusdam fignis prodatur, fe ideo infertur lll:io quod plomxiho fponfa- Q litia exterius feu verbis*) feu aliis **) üg- 1119 n.dhïïgl Ldfl debeat. *) Verba jam talia vel funt clara ac certa, et nulla ex ceptio, vel jusjurandum de. centraria intentione admittitur. Si Vero verba ex-alt- mítantia fint dubia, qua circu et tum vel ope x juramenti, vel fi hoc fieri nequeat caufa in favorem rei decidenda erit. C.3. de probation. hi **» 'T'alia funt immilfio annuli in digitos, donas Q tiones. fponfis ufitatae, actus turpis cum ejus- mn(u muliere |confummatus , dummodo alia fe iU fiq ».m, etfi dubia, de matrimonio accedant: folis enim. haec non fuffüciunt. Md Gu T d de praefumt. u Din CAPV T- TE ex ( De . effectibus | [ponfaliorum. i h $. 2361. Ex horum definitione eruitur '4. obliga- pe tio ineundi matmmomum, et ilud non nimi: um differendi. e V if 1:1 Lil a urcent; $. 22362. Quam obligationem vatia aux Md 2363 Übi etiam de arrhis, tio ; 2364. Et POCDLS conventionslibus fko identigm praecipitur, s Caput" I[. ! 97 Jis me. E : $. 2361. | probt m Ex definitione fponfüliorum eruitur IV t Praecipuus eorum effectus, qui eft obligatio ineundi matrimonium , nifi jufta refiliendi ratio, deinccps. 'emergat. Proüt etiam /ecun- darius eorundem fponfaliorum effectus ex- , Qu tpat inde intelligitur, qui in ea obligatione cón- tinetur, qua. matrimonium jufto diutius dif- ottit ferre, vel illud arduum reddere, vel deni- fpoti que omnino impedire prohibetur *). *) Alius. quispiam fponfaliorum effectus eft im. pedimentum publicae honefitis , de quo in- tu, & ' ferius agam. [ ] i CWNF. $. 2554.- vd W cautt In fubfidium. fponfaliorum , et obligatio- robutio nis inde exortae facit auctoritas ludicis, j qui fponfum inique renitentem primo qui- dem ) 6 monere, et deincops inflictis poenis jjo 9 cogere .debet juüxta . ordinem a concil. tri- xunt: * dentino 4). —Huc etiam pertinet exactio pre- [' C: Ih tii, quod perfidus fponíus vel ex fenten- tia judicis, vel ex conventione fponforum exfolvere tenetur *).: Et licet pars inno- cens nullatamus pretium, fed abfciffe ma. trimonium exigat , judex tamien mulctam 0 Ju m pecuniariam recte .taxahit , hi ex eoseto þ J H[IIIJ ejusmodi matrimonio infauftus exitus prae- videatur .C, 17. de.fponfal. Multo magis getlii id fieri debet, fi pars inhpocens per conven. tionem tali compenfatione velic effe contenta, jeDu' * 4 ) 'Ta- Tom. V1I. G d 5 Tractatus X X. 95. "7 'Talis vero feu poena, feu arbitraria compene - C0 fatio non datur pro facramento . matrimonii ,. us habet, fed pro de ad quod pars innocens j ha aliis detrimentis , quae o b diffoluta fponfalia eidem . imminent. Imo etfi nullum difpen- M pro fola imjuria compenfatio- d dium patiatur , nem recte exigit. Nam pro injoria fatisfieri 100 debet, etfi vel nullum damnu m exinde fit. na- pa tum, vel etfi ab alio, aut per pro fperam for- COq tem illud compenfatum fit. ]ra $. 2263. Huc fpectant arrbae, ac poemae comventio- Whiles, ex prà evia fpondentium conventione D conftitutae. Et quantum ad arrhas dans easdem perdit, íi inique refiliat, vel fi fi- dem fervaverit, recipit *). .J4ccipiens vero E arrham alteri par ti fidem. fervanti vel fnn- vel reddit duplicatam, fi ip- fliciter reddit , infringat. ö.f famet fidem fine jufta ratione j fponfalia ex jufta caufa folvantur, Quod fi omnes arrhae ad. dantem redeun.t. Vid- lo 3) $2 et $.. C. de fponfal * . *y Ufus in noftris partibus habet, ut matrimonio 2 fecuto arrham accipiens retineat. . Ab arrha fecu- differt /poujalitia largitas . ? quae non in ritatem. fervandae fidei, fed in fignum amoris datur, quae multo magis penes accipientem fecuto matrimonio remanetq. Qüo Vanj $. 2364. pact Denique poenae comemimmles ab utra- Qu que parte in fecuritatem fponfaliorum quan- hf doque ftatutae ab arrhis in eo folo diffe- ï.()m runt, quod arrhae tradantur, poenae vero eon- n Caput 'III. 99 )mpen,- conventionales duntàxat promittantur. Un- mmoril, d p de eadem circa has jura, quae circa arr- poníala has obtinent, et quidem (lne pro folo cafuü per- enito- fidiae: nam fponfalia ex j ufta caufa folven- da nullis poenis firmari permittunt leges: atisfien nolunt enim , ut m f n atrimonia folo arrhae um (it perdendae, 4ut poenae incurrendae metu . coaleícant , dum ali as eX legitima ratione praeviae. fponfiones folvi poffent. vt CAPVT Ill entiott ; dii De adperjïs Jponfaliorum ,. feu. de legitimis cau- gf Ji$ eadem, difJolvendi. 9]]s WO 9 2365. Sponfalitia obli vdf confenfu , gatio 5. tgllituxï mutüo , !f $. 2366 et 67. Alterius perfidia, jtit $. 2368. Denique omnibus i Jyantt leges ftatuerünt. lis, quibus illa tolli "M $. 2369. Qualia fünt generatim Ea, quibus cognitis fponfalia non fuiffent in ita. prius ! glrimoP $. 2370 — 74. Quae ipeciatim recenfentur. jp a jf g $ 2565. ; a i lplen Cum fponfalia fint promiffo infertur Vto quod eadem per omnmes illas caufas diffol- vantur , quae ad diffolvenda quaecunque pacta jure naturae valent. Iure autem na- p i iib turae pacta folvuntur confe nfi, vel alterius T perfidia. I am confenfus liberat ab obliga- . üone pacti vel a]teri um tantum, fi is ad« g " Ti u 3 'lqtl qu quifi« d1o06 : aTyactatus XX be quifitam fi bi obligationem remittat : vel l- u berat utrumque, fi mutuo confentiant. Por- er bis vel factis; ex- f ro talis confenfus vel b primitur e. g. Siquis religionem . ingredi, vel perpetuum ca- d facros ordines fufcipere, CO ftitatem fervare voveat. Per haec enim, Per talia tamen oftendit, fe nolle nubere. m ab ob- partem alteram: non tamen feipfu ligatione contracta liberat t humana fcilicet C. 7. et'8. d e difpenfa- f .H Jura ftatnerunt, ut impu beres fpon- jai tion impuber. falia forte contracta ante pubertatem comple- tam ne uidem mutuo confenfu, completa Ia ffint dif- vero pubertate etiam fine ratione po füe folvere. TX $. 2366. 4 t tà Perfidia vero , qua fponfalia folvuntur, tempore non f datur, quando eadem jufto implentur, vel quando pars alteri cuidam - diutius non implen- adhaereat. lam jutto tur, fi fponfüs absque licentia alterius diu- diu nmi» 11j tius abfit, vel alias matrimonium mis differatur: nifi in. moram hanc extra- Iieg intrvallo ordinariam vel ab initio , vel ex fo confenferit. Certius vero, et majore ra- qf perti- (Ut tione ceffat fponfalitia obligatio . ex dia, qua pars alterutra al teri cuida m ad- lat Ctu haeret per nova fponfalia, vel per fornica- tionem. Porro haec vel eft confummata , t foh facit partem innocentem fimpliciter liberam: n vel eft incboata per ofcula tactus aliaque Ti faeda ejusmodi initia. Et quidem talia ha- -T ^ bentur Ier Caþät HI rel l bentur juxta omnes in fponía .adeo inho*» Por nefta, ut Ííponfus mox refilice queat: in p a fponfo vero idem, obtinere probabilior ha- bet fententia. g d Tales enim contra regulam i defponfationis veniunt per ar g umentum— ex a It C. 25, de jurejurand. petitum. tl )9 $ ::2567. Alterum perfidiae genus quo ad hanc cau- d eti fam funt fponfalia cum alio inita, prout antea eg IU jam. dictum eft. Per haec pars fidelis mox comh efficitur libera , et pars infidelis obligata gmp l manet, nifi ipfum matrimonium jam initum j d fuerit. C. 1. de fponfal. Si tamen . matri- monium tale morte : conjugis exinde folu- tum füerit, priora fponfalia, fi pars decep- vonta Jl ta lis infiftere velit, revivifcunt, aut potius ye n ftringere pergunt:. u) 5. .2368- lmp]f i d Demum cum fponfalia fint legitima pro- T[|o ultima confecutio eft, quod per om- jy f extit nes eas rationes ceífent, quas ad folvenda u Íponfalia leges probarunt. Et tales vel a i ye f cafa, vel à [uperveniente impedimento Ooriune e tur. Dicitur ab impedimento — fuperveniente ; jm ^ nam impedimentum , quod fub ipfo contra- ctu fponfalitio jam aderat, fponfalia non orne Tif folvit, fed jam ab initio irrita reddebat. Omnia enim impedimenta, quibus matrimo- bera jl d T nium vel nullum, vcl prohibitum efficitur , tollunt fponíalia, - f J bgmll' G 3 s- 23620 102 Tractatus XX. c—-. $ 2369. Iaþmf cafus fponfalibus adverfus poft ini- | ta fponfalia vel primum emergit, vel antea jam exiftens ex intervallo primum refcitur. Quae quidem ad folvenda fponfalia eodem modo fe habent, fi tamen pars altera mo- leftam ejusmodi circumftantiam vere igno- raverit. 'Talis jam cafus ad folvenda fpon- falia füfficiens generatim eft omnis illa cir- cumítantia, qua praevie data, et cognita pars altera in fponfalia nunquam confen- [ fura fuiffet * ). i *) Quod autem ejusmodi caufae valeant ad dif n folvenda fponíalia, ex legibus humanis dein- Abfit enim , ut di- ( ceps allegandis obtinent. 1 camus, quodvis pactum de jure naturae cor- ruere, quoties eae circumftantiae emergunt, 1 quibus antea datis, aut cognitis pactum quis nunquam iniiffet. Vel an forte venditio e g. frumenti heri facta erit nulla ex eo, quod quis hodie pro eodem longe majus. pretium n offerat ? . Certe fi hoc fciviffes , frumentum f heri pro eo pretio nunquam vendidiffes, Om- nia pacta valent, 'etfi caufa pacifcendi, aut El quaecunque Ífpes defüper conceptae fallant. b Ab hac regulà unica datur exceptio, fi nimi- rum talia per modum conditionis fint pa'cta adjecta, $. 2370. Itaque cafus aut moleftia necans emer- gens ad mentem, honeftatem morum, et ad : gratiam pertinere poffünt: et fünt haerefis, et quaevis morum improbitas. Vid. C 2: ; 4lg 103 Ca])!ut B- de jurejurend. et. C. 15. de ve[ütut. fþolia*. Item difficiles exitus ex tali . màtrimonio L nl timendi e.g. ab ipfo fponfo, a parentibus, n cognatis, magiftratibus, five dein hi jure, fcitut ii aut inique tali matrimonio adverfaturi fint. (detm T 10 Vid. C. 2. et 17. de fponfalibus. i IQ 5' 22571. i Huc quoquo faciunt detrimenta corfo- ]l t A vis. e. g. morbus non facile pellendus, mag- vo gn Il na deformitas, fterilitas, jactura virginita- oníe) tit, etiamfi eam fponfse per violentam op- preffionem incurrerit, prout C. »5. de jure- 4 if jurand. innuit. quorfuüm etiam fpectat, fi de- s dell tegatur, quod huic cognationi fatuitas, aut yt ü me furor velut familiaris, ne fanguini fit in- : fitus. yergu um ( $. 2372. tl & ) qUO Verum etiam detrimenta famae ac bono- rettu vis ad diffolvenda fponfalia faciunt: fi fpon- füs vel ex crimine recens commiffo , vel " li, u antea jam perpetrato, et nunc primum pu- fl blicato infamis reddatur: prout eruit l - grex f P C. ?5. de juxejurand. y po $. 2373- Denique etiam cafus circa bona fortu- nae huc pertinet: e.g. fi una, aut etiam ent difficile utraque pars ad inopiam vergat , e d matrimonium exinde timere coacta. Idque ;ereflsa per C. 2, e& 17. de fponfal. (5 G 4 *) Huc 1 t04 Tractatus. XX. *) Huc quoque pertinere arbitror, fi conditio al- j terius ex nobilitate ,. aut opibus plurimum au- geatur: nam pars altera non quidem quoad fe, bene vero fub refpectu ad fponfum fortu- natum adeo multo deterior redditur, resque in eum cafüm adducta eft, in quo fponfalia nunquam ineunda fuiffent. Scilicet leges ultra omnem modum libertati fponfaliorum . fovent , f ex invito matrimonio malos exitus vehemen- ter timentes, $. 2:374. Data itaque tali caufa privata auctori. tate refilire quis poteft, fi cauía fit. certa ac manifefta , licet. pars altera pluri- j mum f[fit invita, In negotio autem obfeu- ro, aut controverfo requiritur fententia ju- dicis. Fid. . 1. C. me; quis in. fwa cauf. Ex omnibus apparet, quod legas ad diffolvenda fponfalia inire propendeant:;et in. ditioni- bus auftriacis lege politica omni robore ex- Y uta.fuerunt Mihi .certe,. fi verum'" dicere oporteat, fponíalia peccatorum vel caufa, t ll vel occafiones , plurimarum. controverfia- rum materia, et melioris matrimonii impe- l dimenta, et aliarum moleftiarum rationes W effe femper funt vifa.: Neque utilitatem aliquam ex praevia ejusmodi fponfione fa- cile intclligo ; quae fine hac non poffet obtineri. ! CAPVTIV; ! l JDe natura 711(117'2'71201?2'2', prout eff fe])timimz novae [egis Sacramentum. icpe . 2375. Poft fponíalia fequ 1tWur matrimonium aut 1egitiuæum, aut latutm, $.. 2376 Caput. IV. IOS $? jto 4 $. 2376. De cujus materi W. d ] a, fgrma, effectibus tra. ctandum ett. od 2377. Omiifa quaeftione , quae fit materia, for- ) [ott fesqt ma &c, Sacramenti matrimonii , 2378. Potius de requifito confenfü agitur, qui ponla es ulttà vel abfolutus, vel modo aliquo aflectus eft. forent, g 2370. Modus in materia matrimonii í conditio : 'pecialis e& dhemete 2380. Quae eft vel de praeteritor ; vel de prae. enti, 2381. Vel de futüro, Qciors 2382. Conditionis vero de re impoffibili , aüt ce inhonefta nulla ratio habetur ; pluri- ä 2383. Nifi forte bona matrimonii ab(cp- cernat, propf'ia Con- N d y i $. 2378. |vendt ; Poft fponfalia fequitur matrimonium , feu ditionif jed & contractus , quo jus in corpora ad actus gene- rationis duo fibi mutuo tradunt. Hoc. jam in- dicett a, ter Chriftianos initum vocatur ratum , et veri inter non baptizatos dicitur legitimum. lam matrimonium ratum, id eft, quod datur in- jf* HODe ter duos baptizatos, eft novae legis Sacra- mentum, prout definit. concil. tridentin ^): t y i Si quis dixerit, matrimonjum mon e[fe.«ere et POW: proprie umwm ex feptem movae legis facramen- bHs, a Chriflo Domino inflitutum , Jed ab bo- mimbus in Ecclefia imoenium , conferre , anatbema fit. ?egug gratiam jum G $ $. 32370, j Du $) ;Sefi'.'. 2 Cam. T. H 106 | Tractaius XX. $. 2576. Neceffe 4jam eft, ut de hujus facramenti müteria, et forma, et dein de miniftro, re- cipiente, feu /ubjectó, ac de ejusdam effe- Ü clibus, denique de iis quae matrimoni»o jam in contracto adverfa funt, agamus. leg s 2377* & N ei Quaenam hujus facramenti fit materia, M forma, ac minifter, acriter difputatur. Ita- ( que alii corpora contrahentium pro ma- ii teria, mutuum confenfum, aut certe ejus n mianifeftationem pro forma, et ipfos contra- K hentes tanquam miniftros hujus facramenti IK ftatuunt. Alii vero , et quidem moderni d potiffmgum, confenfum feu contractum pro materia, íolemnia vero, et quidem mo- derni potiffimum , confenfum feu contra- ctum pro materia, folemnia vero facerdo- tis verba pro forma, et facerdotem tan- quam miniftrum aflignant. Verba feu for- mam volunt effe fequentia, aut fimilia ver- li ba: Ego in matrimonium vos conjungo (« in nomine Patris et [fpiritus b 5 fancti *). M J X) Jam inter non baptizatos dari poffe matrimo- nium legitimum, quod.non fit Sacramentum ü omnes fatantur, Alii etiam inter . baptizatos d verutu matrimonium dari poffe tuentur: fi fci- Y licet.ipfi contrahentes nolint conficere facra- W mentum, fíed tantum contractum conftituere: vel fi facerdos ex confüitutione concil. triden- LU tin. fit praefens contractui; tamen folemnibus verbis non benedicat, $. 2378- ". Caput I F. 107 $. 2378. atment NG Quibus vero argumehtis fuam quisque caufam tueantur, non vacat referre, T'Ds "p jo j tius ad ipfam caufam accedamus, ad quam inprimis ex confenífu omnium requiritur legitimus, ac mutuus confenfus , de quo exinde diligenter agendum eft. Itaque hic QdtenA eft vel abfolutus, a nullo modo, aut cir- cumítantia dependens : &.o. accipio te $m r ]i conjugem,- .Alia vice confenfus eft modo q n cuidam alligatus. 'Tales vero . modi funt ; ejl'lS Jntra- in quadruplici claffe. . Vel enim fpectat -fi- nem e. g. duco te, ut dives fiam. Vel de- menti notat caufam e. g. duco te, quia dioes es , vel odeni defignat perfonam, e. g. duco eam , quae di- ii pïO ves efl. . Vel denique appellat ad condi- m tionem , e; g. duco te, fi dives es. ontte d- $. 2379* n W.' Si primi duo modi, qui caufam, ac ü.ï [ r j V nem contractus concernunt, fallant, valet contractus: non item fÍfi alteruter ex duo- jj rpiritus bus poíterioribus defignatio fcilicet , — aut conditio. Verum haec omne pactum de jure naturae concernunt: unde de his in gtf tractatu de jure et juftitia diligentius agen- merti dum erit. ptizüïüf De fola conditione, quae per [n voculam /i exprimitur, hic agi oportet: e facth eoquod conditio circa matrimonium fpe- jtoet g ciale aliquid | habet. n5 $. 2380. ) 378- N Io8 ffmctatus A A. Jam conditiones aliae funt de praeteri- to, aut praefenti: et hae non contractum, fed folam ejus cognitionem fufpendunt , umque vel mox ab initio valere faciunt, vel nullnm reddunt, imo veri nominis con- ditiones non funt, et etiam in matrimonio f pro adjectis habentur, id eft vero| atten- flu duntur, etfi de re impoflibili , aut; turpi 1 fint conceptae. Sic matrimonium eft nul- e lum, fi fponfio. fiat: ducto i& fi prolem ex- babeads : tale inquam ira. matrimonium jam matrimonium . eft nullum , "h prolem nor habeat. $. 2958r. Verae itaque ac genuinae conditiones funt illae; quae de eventu. futuro, eoque incertb conceptae funt. Vid. So 4- il]. .irl" ftit. de verbor. obligat. e. g. duco 1&, f patruus tuu$ confenfurus fit. Hae jam con- tractum vere pendere faciunt, ita ut utra- que pars eventum adjecto conditionis ex- fpectare , et interea nihil exigere queat. Poftquam vero hae conditiones impletae fu- erint, tum contractus abque novo confen- ut non a tem- E fu valent, et 3ta quidem, pore conditionis impletae, fed a tempore li i initi. contractus vim fuam. exferant *) oid. Ü LU IU $1. ff qui pottorz puon. *) Sic. e. g. fi ante biennium dixiíti:' domo tibi ^ ti hunc fundum, fi sntra biennium munus. publicum obtineas. Si jam intra biennium tali munere potitus fis, tum fine novo confenfu -fundus fit 109 Caput -I V t fit tu&s; ita ut ätiam fructus. fundi ihtra biennium percepti, s aut .certef eort»tm pretium tibi debeantur. Qdunt, (l $ 2382. Utt, ; CO Y Hoc eft matrimonio ex lege hümana Yofi fpeciale, quod conditiones de re impoffibili , atten: aut inhonefta *) habeantur pro mon adjectis : uj jd eít: matrimonium habetur pro valido, Lal etfi conditiones hae non impleantur **). . n *) E. g. duco te, fj patri tuo certam. fummam fu- Ygodt raturà fis,. vel Jfi te ex aetate jam jJeuefcente T0 ad adolefcentiam redigas. : e conäi- '1'*) Sed confenfus ad aliquam quamcünqu tionem alligatus, ea non eveniente jure natu- rae eít nullus. Leges vero humanae in. ne- jont! gotio matrimonii defectum veri confenfüs fup- plere non poffunt. Quare ad praefentem cau- ep fam dicere debemus , quod legces humanae Y iü: tale matrimonium diffolvi- nullatenus | permit- l ) tentes hofce conjuges cogant, ut libere, et m fine conditione turpi, aut impoffibili in matri- monium confentiant, ficque verus, et jure p ; naturae necefiäriush confenfïts Obtineattur. ]ueat. $. 2384 | i Il pfet Licet vero conditiones de abtufurpi, aut impoflibili conceptae in matrimonio pro " ( non adjeetus babeantur, id eft matrimo- jpor nium,efficax eíle judicetur, etfi tales con- r ditiones non fuerint impletae, datur tamen ] J circa has exceptio: nam conditiones etiam rot l j turpes pro adjectss habengur, fi eae bona i matrimonio propria ,. et . effentilia COnccer- u[)efe dit1on. undgä Ó nant * ) þid.dq&zjger C. ultim. dé con *) Bo- L 1IO Traciatus .:XX. rl *) Bona matrimonio ef/entialia cenfentur effe fjj mitas, proles , et fides mutua. Unde matri- bef monia etiam per leges humanas funt nulla, [ U^ fi ineantur füb aliqua ex fequentibus condi- H tionibus: Contraho tecum , fi permüias, u datà opporiunitate aliam ie meliorem ducam. Vel fi generationem prolis evites. dut. denique fi pro quaeftu te alüs pro/iituas. CADXCP UA De Minifiro, et recipiente , feu . fubjecto ma* trimonii: ubi de impedimentis impedientibus. $. 2384. Cum incertum fit, quis fit minifter Sacram. matrimonii; $ 2385. Potius de fubjecto agitur, feu de reci- pientibus Sacramentum , qui ab omni impedi- C mento tum impediente, tum dirimente liberi fe effe debent. at 2386. Impedientia funt x. tempus facratum , 2387 —89. Votum 2. fimplex caftitatis , te 2390. 3. Sponfalia cum perfona priore inita, z'z;z; D ä 230r — 94. 4. Defectum denuntiationum prae- tioi Ícriptarum ; [ $. 2395. Denique 5. fpecialis- prohibitio, Juge $. 2384- Pertractatis illis , quae matrimonium, prout eft contractus, conftituunt, veniunt tüs ea, quae illud exterius concernunt: ex qui- bus inprimis venit Minifter. De hoc ta- Quj men non lubet diu tractare: eoquod pub- ! M lice difputetur, quis. fit minifcer hujus fa- cramer- Caput V. lII o f cramenti, Alii namque facerdotem nuptiis - ff nulh, benedicantem *): alii vero ipfo contrahan- tes matrimonium hujus facramenti mini- - COnd firos efle volunt. , V ducin. *) Ubi probe notes, quod! Parochus, aut alius ia facerdos de licentia parochi matrimonio tan- üam teftis folemnis ex conftitutione concilii tridentini affiftere neceffario quidem . debeat: íed füb hac ratione ex omnium confenfu non eft minifter hujus facramienti. Sacerdotem enim miniftrum effe multi volunt in eo, fi ( folemnibus verbis , tanquam formam facra- menti pronuntians, j1/7n fponfos in matrlimoni*um coglj ungit, cratts $. :2385. 3 rec'y Alterum, quod matrimonia exterius fpe- impedy s i ctant, eft fubjectum ,. id eít recipientes, feu fponfus, et fpon[a. Circa quos maxime attendendum, num omni impedimento ca. n reant. Ejusmodi impedimenta vocantur vel impedientia, vel dirimentia, Priora matrimo- Jits nium ineundum tantum prohibent : pofte- 1Wü riora vero illud etiam nullum reddunt, ita ut tales contrahentes fub nulla ratione con- juges evadant. $ 2585. pu, Impedimenta mere impedientia antiqui- o tus plura eraüt: moderna aetate non nifi g quinque obtinent, ex titulo religionis, vel c U juftitiae ortum ducentia. Et quidem ex reli- pub gione datur tempus /ccratum, cultui divino æü ac ml MAm Tractatus XX. lI2 ac feveritati chriftianae fpeciatim addictum, à quo proinde profange laetitiae ftrepitus abeífe oportet. Iure itaque communi con- vivia, faltationes, magnifica fponfae dedu- ctio, non item matrimonium tranquille ce- p interdicitur, K lebrandum tempore facrato ( Aliquarum tamen diaecefium ufus. feu con- po fuetudo habet, ut ipfe, et folus etiam ma- cil trimonii. contractus prohibitus eífe. cenfea- nc tur. .Porro tempus hoc /acratum a' domi- iil nica prima Adventus ufque ad diem proxi- et a die Cinerum mam poft Epiphaniam , ufque ad finitam octuam. Pafchae perdurat. Vid. Tridentin..| fefJ- 24. c. IO. d V0 $. : 2387. C0 Alterum impediméntum,. quo matrimo- nium prohibetur, eft votum fimplex caflita- IQ t iis4 votum mon nubendi, veligionem inprediendi, facr os ordines. fufcipiendi , fiquidem vota ejus- modi fponfalia praeceflerint: fi enim poft inita fponfalia primum concipiantur, tunc, excepto voto religionem ingrediendi, funt hi ü nulla utpote contra jus alterius fponfi emif- * ali fa. f Qui vero voto fimplici caftitatis liga- * W tus matri monium impie contrahit, primo bi- u meftri debitum conjugale nec petere,. nec * r reddere poteft L non tamen tenetur religio- nem propterea ingredi, ut votum fuum fer- vare queat. Non enim obligatur tribus vqtis íe obftringere, ut unum implere queat. t W $. 2289. p — Caput V. 1153 jf $. 2389 Topiti D Dt COD Primo bimeftri evoluto talis debitam : n conjugale petenti reddere, non tamen poteft ille & petere: fcilicet ut votum fervet, quantum dicitut poteft. Relaxatio tamen voti hujus con- tracto jam matrimonio a Pontifice, Epifco- Q Cor u m po, aut aliis fpeciali privilegio donatis fa. cile, et maxime confulto petitur, et obti- eni netur, Íícilicet ut non obítante voto debi- ; d ; p tum etiam exigere queat.r "inent $. 2589. UCs Votum non nubendi, facros ordines fuf- cipiendi poft contractum matrimonium,. et votum ingrediendi religionem poft duos a vt contracto matrimonio menfes- feipfis. exfpi- rant, utpote quae vota in his circumítan- s tüs expleri jam non amplius poffunt. j $. 2390, n t Tertii generis impedimentum, matrimo- li nium prohibens funt fponfalia cum fponfà ;ï aliqua priore inita, et hucusque nondum IN gï foluta. Nam jure naturali iniquum eft. con- 0] gl tra fidem priori fponfae datam cum alia ma- & l trimonium inire. fl rel i ] iFF N 2391'5 . ii Quartum impedimentum eft omiffio prae- fcriptrarum denuntiationum. De quibus no- tari debent forma prae/-ripta, n 2oS poenae 1 9, 935 1 latae , Tomn. VlL as 114 &*ractattzs A X ni Jatae, q Ua tales denuntiationes omittunt, ac 1 ífcu remiflio. hujns legis. i denique (lifpeig/kztiq à | $- 2359. Forma denuntiandi quoad Jocum eft Ec- clefia, et praefentia populi ad miffarum fo- ï Y lemnia congregati. Quoad tempus fünt tres dies fefti continai , id eft ut inter unum, p n et alterum feftum, quo denuntiationes fiunt, nullus alius dies feftus intercedat. Deni- que quantum . ad denuntiantem de nuntiatio- d nes fieri debent a proprio parocho utris- " Quae omnia habentur ex que fponfi *). tridentino feíf. 24. C. r. fcilicec ut impedi- ac dirimentia facilius menta impedientia , detegantur. Unde quilibet talis impedimen- ti gnarus obligatur defüper fponfos monere vel fi ifti id audire nolint, parocl 10 mani- b 3 fcfiare. à 7J Multorum locorum ufüs habet, ut denuntia- tiones etiam in alienis parochiis fiant, fi qui- te tali loco longiorem moram Cl dam fponfüs in traxerit. Facilius enim ibidem "aliquod impe- lf dimentum detegetur,' quam in propria paro- chia, in qua. fponfus brevi hucufque tempore ( 4 dlegit. $. 2393. uod fi denuntiationes praeviae ad ma- Qor trimonium omittantur,.alia poena imminet eti contrahentibus, alia vero facerdoti matri- ht monio tali affiftenti. Et contrahentes fpe à fi obtinendae difpenfationis carere debent, al;- i x Caput . V, LL t V aliquod impedimentum dirimens, fponfis etiam W ignorantibus lateat: proles vero inde nata habetur pro illegitima, licet alias proles ex matrimonio ilegitimo nata pro legitima ha- ( beatur, Ííi parentes vitium matrimonii fui S m . ignorent. [ acerdos vero matrimonio prae- Q u vie non promulgato afBftens incurrit fuf. V, peufionem ferendae fententiae *) quae om- es u nia habentur ex concil. trident. fe[f 24. DN u 'H' Cnet n de matrimon. contract. . €. u de matrimon. contract. C. ultim. j ULIIS' *) Ex lege politica in ditionibus auftriacis tma- Vr d f trimonium fine legitimis denuntiationibus con- in V l tractum habetur gro irrito. fii TO $. 2394. m Haec tamen de legitimis denuntiationi- ; Ti bus lex ab Epifcopo ex probata cauía, et praemiffa quantum fieri poteft, cautela, ne / deuünïi?' hi aliquod impedimentum lateat, relaxari po- "n teft. Imo Barochus urgente neceffitate , de- j n clarare poteft, quod lex ifta cum tanta mo- jl lvm;? leftia non obliget. yia p CT. Vi. iridentin. j?j]: 24. temp $. 2395. Speciale praeceptum ex gravi ratione u contra matrimonium nedum Épifcopus, fed etiam parochus quandoque, -et ex fpeciali ratione interponere poteft, l m V id, C« uiium. te de maírimon. contract. &l J i Ha C A. l19 Tr-fc'atus xEX. 0 CAPVT VL W De impedimentis matrimonium dirimentibus , quae ex jure maturali, ac divino defcendunt. 2396. Majoris adhuc momenti funt impedimenta dirimentia , $. 2397* " Quorum aliqua jure naturae, alia jure di- Vi no pofiti vo inducta fuerunt, 239 9 Ad juris naturae impedimenta - pertinet error, E $. 2399. Et impotentia. tu 2400. Quam a fterilitate omnino oportet diftin- & guere ) Quinam ergo impotentes dicuntur ? ä 2404. .. Impotentia poteft effe temporalis, vel re- fpec v iva, vel perpetua et abfoluta. amen, quae matrimonium pti- 2405* Impotentia t mum fequitur, inter impedimenta non refertur. 2406.' Quid durante dubio de impotentia agen- . .dum fit . e i 2407. Ex jure divino defcendit impedimentum H ligaminis. $. 2396 Y matrimonium contrahere volen. a Sponfi tes non tantum impedime ntis matrimonium d per impedi- l rohibentibus, fed magis infu * mentis illud omnino irri tum facientibus Ca- de his impedi- rere debent. Unde merito difpenfatione feu qmentis, et dein de eorum ft. Memoriae gfatia L: vrclaxatione agendum e omnia um Caput VI 117 emnia impedimenta dirimentia in fequen- tes verficulos congerunt. Buf Krror , conditios « volum, cognatio, crimen , Cultus difparitas , vis , ordo, ligamen , bo- ne[tas » (imet Si fis affinis, fi forte coire nequibis , Si parocbi aut duplicis defit praefentiae te[lHis , IU Ü Raptave fit mulier , nec parti reddita. tutae. pEIUF $. 397 Apte vero haec impedimenta dividun- t ditt tur 1n-ea, quae jure maturae, jur ao etiquae jure bumano inducta fuerunt. Lt contt jure quidem naturae mafrmmmu*n dirimunt , Krror , 'et. impotentia. $. 2398. on'nm" lam fi error contingat circa perfonam 1 yeiett p e.g. fi quis velit contrahere cum Berta, et fe eidem fubítituat 'l'itia, matrimonium ex defectu confenfus naturaliter eft nmul- ' m ]jum. Si vero circa qualitates perfonae er- retur e. g. circa leItläS, tunc matrimo- nium valet: nifi ea qualitas in conditionem adducatur ; vel ad defignandam perfonam V nglrp adhibeatur e. g. Si efi dives vel, eam vo- o nnw le ducere, quae efl dives. us " $. 2399. ! mïüeu '290'1 Qu1a vero per contractum . matrimonii ägmuges jus in corpora fibi mutüo tra- Ti dünt , nl H s I18 Traciatu; b d. vt -dunt, id eft actum conjugalem mutuo pro- mittunt, facile patet, conjugium effe nul- lum, fi ab eo ineatur, qui actum conju- n galem exercere fimpliciter nequit: promif- fer fio enim de actu impoffibili jure naturae Tiis eft nulla. Atque verecundum hoc. impedi- vel mentum vocatur Zmpotentja: de quo tracta- VQC re, et aliquid refcire facerdoti moleftum frl eft admodum, et tamen neceífarium, prae- ( cipue ut dato cafu flerilitatem ab impoten. tia ,difcerne;*e queat. $. 2400. Tam émpotentia fumplicter — tunc datur-, quando femen, feu wateria- generationi apta in ea mulieris parie, quae rurfws ad. generationem a natura efl deltinata , mon. potef? effundi. Nam femen in debito loco effundere eft actus 1 1 etf generationis in f - la natura perfectus, i proles exinde fors non fequatur: actus enim LEU füam naturam non perdit, etfi effectu fuo i fruítretur. Matrimonium non eft promif- fio prolis, fed eft fponfio,. feu contractus ttar Ter de actu generationis exercendo. Quare ma- trimonium fterile poteft effe validum. $. Y 240I. Ex data doctrina vere impotentes, ac abf(: Voc proin ad matrimonium ineundem inepti funt ]»» viriy quibus femen non eft, quales funt Qu We cafrati, feu eunuchi perfeti, qui utroqué tefliculo carent. ïc'mp Vide confiiiut. S59. Sixti quint. $. 2402. P — Caput VI. 119 $- 2 102. 9 n & T Huc pertinent IIdo, qui femen in ute- g COR rum mulieris immittere non pofïunt $ b' tonl fenio , infirmitate per emi, maturali fangui- at nis frigore, inepta IPGUb corporis ftructura, Yped vel etiam »praeftigiis, feu malef]cm, prout j VOCSimUS , impediti. Vid. in jure camonic. de dm frz et maleficiat *). , r '3*) Non tamen quaevis infirmitas, fed pertinax adeo debet effe,. ut ea pmenms fit, et natu- 10 u ralibus remediis tolli nequeat. Unde cum graviter infirmo matrimonium conftitui poffe docent e. g. ut proles ex concnpbina nata per tale matrimonium Jlégitima evadat. 'TJenetur RTR infüper conjux ejusmodi defectu laborans in- cifiones , dhaque auxilia, quae tamen mortis )u v ia periculum non afferant, admittere. Nam n 403. $. m Ex defcriptione impotentiae fuperius da- », * ta intelligitür Illóo, impotentibus accenfen- r at das effe- mulieres arctas. adeo , ut etiam Cf lll(] poft adhibita auxilia medica a viro pene- pOF trari nequeant non tamen eas, quae fe- Yract men legitime receptum retinere nequeant re n , g. 2404 Intelligitur. IVto lim impotentiam effe abfolutam, a'iam vero reibectivam, prout vocant. , H Scilicet. contingere poteft, ut quis t fytt cum hoc con,uge nequeiat coire, bene ve- es Il re cum alio. ftem aliam impotentiam effe EE l É l temporain , alam perennem, prout fupra j H 4 Jd m W : - d 120 Tmctatus XX. 'Temporalis impotentia non »€ jam notavi. Oobeft matrimonio : foli impuberes id eft 1 mafculi ante annum et foeminae h L&/Ltüm . annum romum. etfi impedimento mere tem- j porali teneantur, matrimonium contrahere nequeunt, nifi eos ad actum conjugalem U aptos eífe, aliunde conftet. Vzd C .ult, D WX de dq/þo&/ ai. dmpub. h $- 2405. C Unde fi talis impotentia praecedat con- pw tractum matrimonii , etfi ea dubia tantum li & fit, matrimonium iniri non poteft, ne fa- cramentum periculum exponatur, Si vero &t ea impotentia matrimonio jam contracto h matrimonium equidem ] deinceps oriatur , perdurat, ab actu tamen matrimonii, utpo- j te quem vere obire nequeunt, fibi tempe- rare conjuges tenentur: actus tamen im- ä perfectos, dummodo in peccatum contra talibus conce- naturam non degenerent, dunt. Aft fi contrà communem fententiam i aliquid ingerere non fit temerarium , quae- rere liceat, quomodo actus imperfecti li- ceant , cum verum matrimonium intelligi Y non poflit. Id enim eft jus ad actum: jam W jus ad actum impoffibilem , et fic matrimo- n nium in talibus intelligi non poteft. 1 lt $- 2406 1 Ü Durante dubio de impotentia leges fa- ( erae . C. 5. et- 7. d w g frisid. triennium ad ex- perien- LE P — Caput VI. : I2I 4 Ti periendum concedunt. Et quidein ;fï Tes i& in utramque partem aeque probabilis fit, yominte lges ex communi ordine praefumen! ,. id eft Te U judicabunt , cujuslibet. naturam integram nbrahen ac proinde matrimonio aptam effe natam, Jogalen ut adeo judicio alias in utramque partem C u aeque vergente probabilius exiflat, actum vere perfici poffe, Nam leges humanáe. in hoc negotio, quod merum jus naturae con- cernit, nihil conftituere, fed mere judicare vt t pofíunt. Unde quoties confideratis omni- Ts bus actus perfici probabilius. non . poteft, ,E l etiam durante triennio ab actu conjugii $ n attentando mea opinione abftinendum efít: cotta ficut, fi probabilior fpes talem actum per- ficiendi etiam poít triennium emergat, ta- eqaiäï? ij g lem actum, aut conatum ad eundem. pro- hibere. non aufim. p P Verfamur hic, prout o dictum jam eít, in mero jure naturae, cir- g a ca quod leges humanae nihil mutare pof- funt, fed fimplices conícienti 1 cot ae regulae ad- u hiberi debent. ^ M ,h ), 0 u) r $. 79407. | yfect Et.haec impedimenta ex jure naturalj intel defcendunt: ex jure divino .unicum fcilicet um: A impedimentum ZJigaminis inductum eft QU ut nemo cum fecundo conjuge, quamdit ?natrin;i' 1 prior 1] in vivis eft, contrahere queat. Pluralita- tem enim uxorum (fimultaneam non . nifi jure divino, et lege in paradifo lata inter- i dictam effe, ag nis oftendi *). endo ,dö peccato fornicatio- j 1 pf P Hs *) Le.- I22 Tractatus. XX. ] *) Leges humanae pro hac caufa conftitmerunt, ut ad fecundas nuptias aditus nemini ,conce- 2 datur, nifi de morte prioris conjugis certo nifi is i conftet. Neque teftimonium unius, ífpeciali auctoritate e. g. parochi polleat, ne- que jusjurandum nubere volentis, neque longa ij partis alterius abfentia pro pleno argumento admittuntur, nifi alia eredendi adminicula fup- (2 peditentur, Zid. c, 2. de fecund. mupt. Quod fi contracto fecundo matrimonio prior conjux appareat, ad illam conjux redire tenetur, ne- Proles tamen ex fe- vlecto novo conjuge. cuündo, licet irrito matrimonio nata elt ha- po benda pro legitima , dummodo alteruter ex lii parentibus in contrahendo matrimonio, bonae " Ti fidei, et fraudis expers extiterit. Qu tan CAPVT VII qu lit De impedimentis bumano. jure matrimonium diri- iu mentibus, et quidem de iis, quae im fecuri- te tatem. inatrimonii con[lituta fuerunt. 2408. Inter contrarias fententias, quaenam po- teftas poffit ftatuere impedimenta matrimonii ; 2409. An facra tantnm, àat (qe 2410. Vel an politica tantum. u Iu g 2411. Media tenenda eít, quod utüque pote&afi hoc jus competat. iM h H ö' 2412. ]Jure humano ftatuta impedimentä funt Tne metus, Cu 2413. Raptus, item j 414. Impedimentum criminis, quod ä 24 I'j. Vel fola machinatione in mortem conju- gis alterius, communi confilio, $. 2416. d Capui V. 124 * Qenx, UI £416. Tmo etiam non ex condicto facta, 2417. Vel ob adülterium incurritur., & certi st t 2418. Ne matrimonium ob clandeftineitatem fit 'at j ]s invalidum, e loy ä 2419. po utnenió teftium. quiritur .pi'acfentxla parochi, et duorun;ï jl (ip $ 2420.' Saltem in regvlrlla. Qu ' ml $. 2408. t 1'118- ) e f Praevie hic tractandum venit, quaenam ei lt poteftas publica, an facra fcilicet, vel po- uter & . Jonot litica, vel utraque impedimentum matrimo- nii ftatuere queat. Et prima fententia vult bl quod fola poteftas facra in praefenti caufa p tanquam in materia (íacramenti decernere queat. Altera vult quod fola poteftas po. M If litica, exclufa poteftate facra, impedimenta TL inducere poífit. 'lertia denique utrique po- teftati ha'n'(; facultatem tribuit. , $ 2409. yum p jmmonl Prima fententia ex eo impugnatur, quod dato etiam facramentum haec in mero con- tractu confiftere, contractus praevie vali- otelt dus requiratur, et quod contractus.ex qua- cunque etiam profana caufa irritus facra. mentum matrimonii fieri equeat, fere fi- : , lii cut aqua etiam vi naturali tantum corrup- ta materia baptifmi fieri non poteft. $. 2,410, oj Altera fententia Canonem 4. concilii tri- — L -dent. feff. 24. Si quis dixerit, Ecclefiam v non m ais r 124. Tractatus XX.. non potui fic conftiture impedimenta ma- li j trimonium dirimentia, vel iis conftituendis H ila fic, anathema fit. Apertum adeo.-fiti al adverfantem habet, ut ego quidem eandem adoptare, fine certa haerefis nota non au- di fim. Nam rationes, quibus vim tantae de- finitionis effugere tentant, funt leves adeo, ut rifum potius, quam affenfüm a pruden- tibus obtinere debeant. Utroque tam pri- ma fcilicet, quam fecunda fententia nitun- tur communi; praejudicio, quo facra foli Ecclefide, et profana foli poteftati politicae Vilïdjcarxt. $. 24IrI. Manet ergo tertia fententia prae' reli- quis duabus vera, quod utraque poteftas pofüit ftatuere impedimenta, utique ex ju- fta caufa; et quia in iisdem circumftantiis non nifi alterutra parg poteft effe jufta ideo U hae duae poteftates femper confentient, fi Ti praeter juftitiam nihil aliud fpectent. f (1a . 2412. fa Iam inter impedimenta juris humani, t quae ipfuüm matrimonii contractum concer- tu nunt, funt impedimentum metus , raptus, f criminis, et illudy quo' abfente parocho, et Ce teftibus matrimonium jubetur eífe nullum, hi quodque impedimentum clandeftineitatis Vocare bi íolent. lam metus, ut matrimonium diri- V eoque mat, debet e.fTeþ;de damno iniquo, gr avi Caput . !VIL I25 Lt n gravi inferendo, et quidem ad obtinendum Vuenri matrimonium incuffus Nam metus de dam- o d no levi*), vel metus jufte**) , aut ad exitt aliam finem incuífus ***) matrimonium non dirimit. / [0f d ae de 3) 'Tales enim' aliunde confentire cenfentur, ( : s ao 15. de [ponjal. *"K) Nam Epifcopi.adigente juftitia, poft inita ptudeg- tam p Íponfalia, ad ineundem matrimonium etiam intentatis cenfüris quandoque urgent. 4 D c D ""H*) Cafüus poteft effe fequens: Iniquus ali quis innoxiam aliquam foeminam. circa bonae for- olitité tunae lucri caufa varie vexat. Jam ut ab hac calamitate fe redimat, . eidem matrimonium affert. Jam tale màtrimonium, quid quid ali- qui contradicant, validum fore puto: eoquod « r metüs gravis, et iniquus pariter, fed non ad ; E' obtinendum matrimonium fit illatus. poteï r $. ea 2413.- ml Inipedimentu m rabius a eoncilio triden- ïum j tino feff. 24. C. 6. introductum requirit, ut tients mulier invita in alium locum vi abducatur: li ftcundo ut id matrimonii contrahendi gra- tia, et non folius libidinis explendae caufa fiat. Tertio ut vis ipfi mulieri, non tan- humaf, tum parentibus, tutoribus, aliisve infera- u tur. Si enim mulier confentiat, non raptus, fed fuga erit. | Mpffff« Quod, fi mulier rapta dein- ()chOa | ceps libere confentiat , impedimentumi ni- D hilominus perdurat, et tunc primüm cefla- i bit, cum mulier dimiffa, et ad plenam li- 114 bertatem ctiam exterius reftituta fucrit *). en gt *) Difpu- - 126 Tiactatuä XX' *) Difputant, num hoc impedimentum etiam pro H eo cafu obtineat, in-quo tmulier virum rapit. Lj Verior autem fententia eft affirmans: eoquod J leges lub mafculino. etiam . foemineum genus intelligant, nifi fpeciaïi; ratio aliud innuat. $. 2:414. t ( . lam crümen, quo impedimentum dirimens L^ inducitur , eft macbinatio in mortem prioris conjugis,. vel adulterium cum promiffone fu- ;uri matrimonit. Ut vero fola machinatio fuffüiciat , ea debet effe mutua,. ab . utraque parte adornata, five dein phyfica, five mo- rali opera e: g. jubendo, alios fubítituendo i conjugem occidant. vid. te »] o Jde conrgerf. in- 10 fi r Urs d $. 2415. e P CLO eterea opus efít, ut ex tali machi- ! ione. mors innocentis ït conjugis reapfe fe- j ï t ;;. r Si enim IDOTS aliunde. contingat, g n C o o e -'ï: imperitia medici *) hoc impcdimen— Ij tum non inducitur. *) Puta fi medicinae pï'aefcrïptää mortem infe. rant: alind, fi mortem tantum non impediant. Licet enim medicus magis peritus mortem fors impediviffet, ad quod medicus imperitus der non füffecit, cauía tamen' mortis manet fola lm; machinatio eorum, eft ambluüat. | qui fqturüm iuatrimonium i eid $ 2416. piu Alia vice àd ! oc impedimentum indu- ( cendum fuflicit f.la .unius muachinati: 1n Vr TOI | ;C?zpvzt PILO 127 jtm p ul mortem. Ad hoc vero eft hecefïarium fri- :]n0 ut mors fequatur ede ut id factum fit ex eoqui 1 getli intentione. contrahendi cum alia matrimo- A nium , etfi nulla promiffio accefferit. 3tio Adulterium perfectum , et non mere cum ea muliere inchoatum. Vid. in banc vem C. A 6. de &€0», qui düxit. Tegul. Jur, 15« im 6. prïoräs C. ultim, .de þanhl.. el w f C 2417. ohini uUtraqu Aliquando fine omni machinatione in y'e n mortem folo adulterio hoc impedimentum incurritur. Hic porro opus eft, ut adul- weng'o J f il terium fit perfectum , ita ut utraque pars noverit, alterutram eífe conjugatam ; fecun- do ut promifio futuri matrimonii mutua, et ab utraque parte acceptata accedat. m J. C.1.2. et 6.-de e0, qui duxit. Proba- u bilius tamen "Bb ierinir. non requiritur , jl ga nofi hi praevie fciverint, quod crimini fuo iel dj impedimentum dirimens decretum fit. $. 2418. m D o In fecuritatem matrimonii a concil tri- tmoft^ dentin. feff. 24.. C. r, ftatutum eff novum mpe^ impedimentum , vi cujus omne matrimonium me[ M ol eft nullum, nifi proprius parochus ; aut de ejus licentia alius facerdos, et duo teftes eidem affiftant, ícilicet ne quod antea faee pius factum eft, matrimonium legitime qui- j ll dem, fed illum contractum ab alterutro, vel at l ll utroque conjuge negari queat. f $. 2419. ass I»8 Tr&ctatus AU. al $. 2419. W Parochus autem proprius ille eft, in cu- s jus parochia quis domicilium aut quafi do- àC 'Teftes vero quicunque micilium *) habet. TU feu viri, feu foeminae, five fenes five. pue- . ^ ri.exiftant, dummodo rati one praediti fimul cum parocho, quod agitur, advertant. m alicubi quis habet, qui *) Domicilium . veru ibi habitare coepi t, ita ut quantum ad moder- nam animi affectionem perpetuo habitare in- tendat: qui vcro non nifi per majorem anni párt emalicubi habitare cogitant, illi quafi do- miciium in eo loco habere dicunt, Vagi nullibi domicilium, et fic ubique parochiam habent, Horum tamen matrimonio parochus non facile, et plerumque non nifi praevie con- fulto Epifcopo aífiftat. Vagorum conditionem non raro homines etiam honeítiffimi fübeunt, et fic ubique paroc hum habent. Si enim a et in itinere priori domicilio jam profecti , cilium nondum conítituti defignatum fibi domi erdidetunt, attigerunt, prius domicilium jam p et fic nul- pnovum vero nondum adepti funt, lum habent. $. 2420. Haec tamen parochum adhibendi necef- Nam T fitas fequentes patitur exceptiones. fine parocho matrimonium poteft contrahi in iis.locis, in quibus concilium tridenti- 4/ enum non fuit promulgatum: nifi fponfi ftu- diofe, et folo animo legem tridentinam eva- 2 4/ dendi.ad breve tempus ad talem locum fe i contulerint *) /ecundo matrimonium fine pa- rocho. valet etiam in locis promulgati con- cilii; l QTE Caput VIII. 29 cilii, fi in iis parochus plerumque, per lon- p gius tempus, aut certe fine periculo haberi d d nequeat. Pro hoc enim capite genuinae, ac certae declarationes a doctoribus affe- "Ut runtur. ] ? Pue | fl *) Tales enim jus parochiae non evadunt, fedx T parocho füo etiam abfentes obnoxii manent, Parochia, aut potius jus ejusdem non muta. yt, ( lio. tur, nifi mutato domicilio , aut quafi. domici. j moit Quare iatrimonium ad bre ve tempus jare P difcedentium , fi absque parocho i bi ineatur, er i nullum effe dicit declaratio 5. Congregat. an. uf d 1637. ab Ürbano VIII. con firmata. Aliud eft [ quoad territorium aliarum legum :, hoc enim ochiam primo momento ceffat quoad eum , qui etiam od ad breve tempus ex tali territorio difcefferit. vie 00 Neque enim ftudium evadendi legem fraudem jicond continet: alias matrimonium eorum non va- fu'[)eüxriïv leret, qui, ut fine paroch: ) contrahere queant, j n domicilium . füum in locum non prom ulgati p ii* concilii transtulerunt. Jale vero ma trimo- j n nium haud effe irritum ' docet füpra laudata j deqlaratio. j CAPVT VIII. De Teliquis impedimentis. dirimentibus. « j | f L M 2421. Inter reliqua impedimenta aliqua ad re. ligionem pertinent ; contia t lj 2422. Uti votum folemne caftitatis, ordo facer, tr1Ud 2423. Cognatio fpiritualis, et ) "u 2424. Cultus difparitas, . l e ycul i ä 2425. Alia impedimenta ad piätatem naturalem ' Ífpectant, uti cognatio, 6t affinitas naturalis,, Í j aut legalis, j o Ton. VII. l $. 2426. CUl 136 "Tracitaius A(XFAX';'. $ Cognafio naturalis ,. quae in Communio 2426. 4 So ne fanguinis confiftit, tel / Eit vel in linea certa y* 242 2 4 Propinquioris, aut remotioris gradus, öü 2429. ä Velin linea obliqua, $ 3* p N o Notordum vero, gradus in jure civili ali- let ter computari, ac in canonico. po Quondonam ergo cognatio fit impedi- 243t. mentum dirimens. [ $ 2432. Cognatio quoque legalis, feu adoptio iiila matrimonium dirimit j ln $. 1433 Affinitas quoque , u j Cujus etiam diverfi dantur gradus, i (tfiít z j 3 ". Et. publicae honeftatis impedimentum , li 243 Quod priori non multum abfimile eft, raj C:) Huc referenda funt. 437* Que W S- 2421. Ea, quo fuperfunt imp&imenta in reli- sjone, vel in naturali pietate, radicem fuam habent. Et ad religionem quidem referun- tur impedimentum «oti, ordjmis [acri, cogna- dionis Jpiritualis . et quam vocant, cultus difparitas. 2422. $- Itaque votum folemne caftitatis in reli- giofo ordine ab Ecclefia approbato legitime tfifm emiíTum facit, ut matrimonium deinceps con- lur trahendum Ífit irritum. l/'id. G. « de *vot. lA T in 6. Prout,etiam ilud votum, quod quiïs'- : Caput VIIT. 15Í um S. fübdiaconatus ordinem. fü fcipiendo emit- tere cenfetur. Tvidentin. J*lf. 24. Ca?a. 9. Talis b $. -2423. í Tota caufa circa co cirili d gnationem fpirituä- lem folis concilii trident ini ver bis explicari poteít. Sunt autem fequentia: ub unus iau- j n tun jioe Cir [ioe . mulier , Jeve ^ ad ^ fimmum una$ et wna - baptis j A vf/:& j u "tum.- de - baptifio fufci, f 4 ;i«l/) ihLer. Quoss &b bapt . salum. i, Wmns 6b idlius.pa- irem, RaLrem nec on. quer l-*(z])tz'zanlem, e& baptis.a ilt: - baptizatique batrem b et matrem Ils, n. pantum.-[piritualis cognatió "contvabati ".'-. ] ncul Ea quoque cognatio, quae ex fi"?.f' confirmationé con- irabitur , confirma !Uv ems et confirimatum, jlius- que patreiun , diatur * ), el matæm,- àc tenentem non gre- *) Reqüiritue tamäh éx parte parentum, ut talem pro patritio defigne nt; 5 ^ et ex .parte. patrino- vum , ut baptizatum vel confirmatum fob ip. jn if fo myfterio teneant, Vel'ex baptifmo. füfci- n refeïü" piant , et quider n animo agendi patrinum, um Debent autem pat rini . ipfimet effe. baptizati, vï | et. quantum ad coni firtnationem | debe (, " praevie confirmatl, ut effe l'id. tot. titul.. de . cognat, Jpiritual. £t C. 102. de confecrat. dift "L. 4. $: ; n Denique difparitas |cu Itus. facit, utþ tma- J -Iegr trimonium a chriftiano cum Gentili b Ma- p humetano, [u daeo àut q tizato initüm fit null uocumque non bap- il um. Etc quidem. talia mOd matrimonia per plu res. leges Ecclefiae. pro- 2 hiben- 132 Tractatus . XX. hibentur: . eadem autem 4penitus effe irrita, . fere ex- ufu , ac legali cogfuetudine def- cendit *). * Sed quid de matrimoniis Catholicorum cum haereticis ? "Talia inprimis, funt. plerumque prohibita jure naturae ob periculum perverfio- nis, quae vel conjugi catholico, vel proli- bus plerumque imminet. .Ejusmodi matrimo- nia etiam prohibentur jure ecclefiaftico C. 14. de haeretic. in 6. ea tamen bhaud effe ir- rita docet decret. Urbani VIII. de anno 1639. in iis tamen locis, in quibus haereticium Ca- tholicis pacifice verfantur, haec matrimonia vi confüetudinis non effe improba, doctores varii tuentur, quibus facile confentio, fiqui- dem ea abfint (Ííi tamen aliquando abfunt) quae de jure naturae ejusmodi matrimoniis ádverfari mox dixi. —— — Sed quid de pa- ctis de aliquibus, aut omnibus prolibus in haerefi educandis? [am haec pacta duplicem conditionem habere offunt.. Vel enim con- C Ui jux catholicus promittit, fe curaturum , ut aliqua proles haerefi imbuatur: et tale pactum ali fe ipfo eft impium, imo feipfo nullum, utpo- pri te de actu impio initum, Vel hoc pactum nli de eo eft, quod conjux catholicus velit per- qdua mittere, ut aliqua proles haerefi adducatur, et ad tale pactum fine ingenti peccato ineun- der dum ratio graviffima , et prout arbitror non &d( nifi publica, et ad emolumenta facra fpectans Jtti eft neceffaria. Multum fane requiritur, ut parentes, pietati illi, quaim prolibus debent; renuntiare queant. Et haec quidem obtinent, fi talia pacta fimp liciter negotio matrimonii adjiciantur; aliud vero eft, Ííi eiusmodi im- perf modum defe pietas ad confenfüm matrimonii per conditionis contractui adjiciantur e. g. 4uco Qend ari per- altel te, Ji al?qua71z prolem in haerefi educ nüttus , p m Cout VIIL 153 Itrit, enittas, vel omnino data opera /ataga)s.f Tale edi jam matrimonium jure naturae eft nullum: . nam Ífponfus catholicus ad id tanquam ad aliquid f O iniquum fe obligare non poteft, et fponfus TUm haereticus fine hac conditione non confentit. Et licet haec conditio utpote turpis per leges ryetti | proi humanas habeatur pro non adjecta: in foro yitrimo tamen conícientiae Ecclefia defectum confen- füs fupplere non poteft Equidem fponfus lii ( haereticus teneretur per C. ultim. de condi- | f tion. ab haec conditione difcedere, et fimplici- um ( ter confentire: Ííi tamen id non faciat, per- ducat defectus veri confenfüs ad fnatrimonium Timoni Scilicet matrimonia a !octorej jure naturae requifiti, Catholicis cum - haereticis confüituenda femper | üquz- Ífunt periculofiffima , et vix ünquam a peccato jfont) Y immunia. jronis de p $- 3495 M Impedimenta ad pietatem naturalem fpe- j ym (* ctantia funt cognatio ,- et affimias, quarum utraque eít duplex. ,»um j uä Et quidem cognatio ] pacïüm alia eft naturalis, alia legalis ad imitationem j UP* prioris a legibus inventa.. actüm Cognatio natu- ralis, quae ob communem fanguinem inter a p ducatufi duas perfonas confanguinitas vocatur, confi- deranda eft tum quoad maturam füam, tum p n ror D ad eos, quos in praefenti .caufa habet, ef- fett Pec 4 fectus. AE j 4 $. 2426. eel ,btmelï / Natura cognationis in eo eft, quod una tf mülll* perfona per naturalem " generationem . vel wdl n modllm cendat ab eadem tertia: defcendat ab altera, vel quod utraque def- 7 Ó ut adeo una ab 1 jl eodem communi in- altera? vel utraque ab g 3 ter 134 Tvaciatus XX. ter feparehte fanguinem hauferit. Unde. Ítiq linea , et gradus cognationis explicari ne- ali ceffe eft. or| tU $. 2427 Ve Tam linea vel eft recta fcilicet una d per['om fitgenita ab altera feu proxime e, pit 1na . filia a patre, feu'remote e. g. nepos ex ama vel ]mea eft obligua , fi ícilicct utra- f que perfona ab eadem tertia e. g. duo pa- D trueles ex communi avo defcendant. Til $. 2428 i Graflus, feu diftantia cognationum facili regula .computari poteft. Et quidem pro linea recta unus ab altero tót gradibus di- ftat, quot inter unum et alterum genera- tiones funt factae Sic avus a nepote duo- bus , pater autem a filio non nifi unico Oïadu diftat : quia fcilicet inter avum,. et nepotem duae generationes funt factae: nam avus filium , hic vero nepotem gene- HVJE Pater vero dift Gu at 3 fiio non nifi unico gradu, utpote quem proxime, cet fi- O ne me dia UGUCI'&EI&)DC bv auit, Et. quoad hanc omputatiot em utrumque jus tam fa- crum, quam civile concor .m,dt $. 2429. Quoad ineam obliquam diverfae utrius- que )u S comp si*ræ AL.ü thbua (æuxjïl 1 * Inprimis itaque ,. fide co onatione duorum dubitatur; inqui- — Caput . VILH. 1355 ol inquirendum eft, an habeant communem a d aliquem genitorem , a quo utraque perfona ortum ducit. Si talis non poffit. inveniri, tunc inter hos nulla dabitur. cognat'o. Si vero detur aliquis, a quo uterque defcen- CL Ut dit, tünc ab hoc, tanquam a communi fti- xime t pite , generationes ad alterutrum , vel fi g d inaequaliter . diftent , ad remotiorem nu- L Ut merentur. Jam quot generationes fueript (üo ] inventae , tot gradibus f[fibi erunt cog- , nati *). *) Pro exemplo Caja fit Sempronii ex forore nep- tis,'id eft fororis filia. Tam prima quaeftio y f (lv eft, an Semprounus .et Caja fint cognati in m linea recta: et facile adparet, quod tales non fint. Nam.nec Sempronius Cajam, nec ifta ibus d Sempronium. genuit. Quaeritur 2do, an fal. generg tem in linea obliqua fint confanguinei: et 0 ATU refpondetur, quod fic. Nam ex patre Sem- if Ul J l pronii e.g. Titio natus eft. Sempronmius, et mater Cajae, et fic, etiom ipfa Caja, quaàe « qUD. proinde cum /empronio Tiiium tanquam com- fd À z munem ftipitem reveretuür. lam fuccedit 3tia f geni quaeftio, in quoto gradu . Cwa fempronio fit cognata. Cum in dato exemplo a communi ]On j nl r l ftipite non aeque diftent, et ab hoc genera. tiones numerari debeant, et una generatio de- qu tur a Titio ad matrem Cajae, et altera ab hac a ad Cajam, habentur jam duae generationes, ac proin duo gradus cognationis. Eft itaque Sempronius Cajae cognatus in linea obliqua. in fecundo gradu. Haec computandi ratio elt breviffima, et pro omnibus illis , quas defcri- f bunt, arboribus expedita, nul obnoxia. li queï exceptiqni | npfimh: ) Wt I 4 $. 2 ;-SON iif 156 Tractatus XX. $. 2450. * Computandi ratio juris civilis ab ea, quae eft juris canonici, in eo differt, quod hoc generationes et gradus, in linea ícili- cet obliqua, ad alterutrum, illud vero ad utrumque, de quorum cognatione quaeri- Wi tur, numeret. Et in dato exemplo Sen- jun jronius cum Caja in tertio gradu eífet cog- üt . natus. (do; $. 2431. qu €or Iam cognationis, hucusque defcriptae, quantum ad matrimonium, ef/ectus füunt, ut ber tüm in linea recta matrimonium in infinitum, jm prout ajunt, dirimatur, adeo ut e. g. Ada. us redivivus nullam ex modo viventibus Qrt lep ducere queat, eoquod omnes ex illo defcen- NU dant*). In linea vero obliqua hoc impe- ne: dimentum non nifi quartum gradum ex mo- 110 derno jure includit. : Vid. C. 8. de confan- guinit **). Der Dy * Idque jure naturae ebtinefe facile omnes con- cedunt: licet in aífignanda defuper ratione & N diffentiant. Et quidem quas aflerunt, ratio- T nes magis phyficae, quam morales effe vi- ptol dentur. Mihi quidem fequens, Ífi tamen fi tüm legitima, occurrit. In negotio generationis Q genitor eft genito aperte fuperior: hic vero eidem natüraliter fübditus. Ín eodem autem Gnt U0 generationis negotio conpjux conjugi eft füb- ditus, ejusque juri obnoxius. Si itaque ali- quis ex ge:itoribus foeminam a íe defcen- dentem ducat in caufa generationis effet illa fuperior utpote parens: et in eadem caufa foret fubditus tanquam conjux. 3') Nul- ? P Caput VIIL 157 Nct ) Nullum tamen impedimentum prout puto, adverfatur c juris naturalis, ) & onjugio inter fratrem, et ;fororem ineundo. 4 QUi 3 f O d | $-..2432. .Adþ Quaer imitationem generationis naturalis civilem aliquam , et quantum ad effectus Q l- juris priori fere ae r qualem le ges invenerunt, ut qui ex natura liber adoptione . ét os non haberent, auctoritate legum acciperent quosdam, qui liberorum . loco penitus in Tiptt corum poteftate exifterent, naturalium li- berorum omnia jura obtinent es. Unde or- nt, U TEUCT, tum eft impedimentum cognationis leg . alis. Hoc Àa. jam nititur conjunctione perfonar um ex eo mbl Orta , quod unus ab altero in filium per legem adoptetur , defeat qui natura ejusdem filitis Bu non eft. Quia tam en noftra aetate adoptio- ey D* nes ejusmodi rariffimae fünt Tj breviffime noto, ex adoptione tri plicem conjunctio- m nem, et inde tri plex impedimentum oriri. Datur fcilicet pa; ernitas inter ado ne (Qte ptantem, rabott et adoptatum, .ejusque liberos. FN UC cauf.: 30. . g. , i 246 fratermitas, fcilicet inter f proles legimas adopt antis, et inter adopta- gen 1 ' ations tum. C, 6. cauf. $0. q. 3. Et 39 demum affinitas- inter adoptatum ; €t uxorem adop- jc v? tantis : et vicifim inter ado ajtet ptantem , .et Of f uxorem adoptati 1. r 4. fI- de rit. nuptiae. *) Frquenti/ lima autem datur ado üe ali' evis homines ptatio , ua defceü' per gratiam fanctificantem in h filics fibi adopta t , ita ut filii .Dei nominemuy , e fimus c). Stup t Cau:a endlim et omni admiratione 2 . dignit- f) Nüi £) L. Ioan., 3 T:[, Tractatus XX. 158 digniffimum beneficium. Et profecto faepius. cogitavi, an non Deus iüter Tudaeos, alias- que gentes jus adoptionis invalefcere fecerit, ut in patenti et humano exemplo divinam adoptionem utcunque intelligeremus , .qua fi- li Dei, haeredes infuüper Dei, et coheredes Chrifti efficimur, $. 2437 Alterum impedimentum naturali pietate nixum eft af/mitac , quae in affinitatem -cor- hi forum, et in affinitatem animorum dividi po- & nominis affinitas teft;, XPrior, et proprii L0 ex eo oritur, quod vir cum foemina per- Ün fectüm, ac confummatum coitum exercet, W0 licet proles exinde haud fit fecreta. Et U U quia ex phrafi etiam facris literis ufitata 4) hac ratione vir et mulier una caro efficiun- u tur, id confequitur, ut cognati mulieris ta- g] li viro *) et hujus confanguinei ejusmodi mulieri in eo gradu fiant affines, quo gra- Talis' jam du eisdem fünt confanguinei **). affnitas ex coitu legitimo usque ad quar- tum gradum dirimit matrimonium. C. 8. de Q confamguin. Si vero ex actu illegitimo,. et pu extra mat imonium perpetrato oriatur, nof Mil tridentin. excecait fecundum gradum. V'Z'de QU "Wi fiff. 9. . I:g-! qui *j Y5* E. Íta tamen, ut confanguinei mulieris foli huie aC vito non item viri confanguineis , et cogna- lpl ti viri foli huic viro fiant affines. Unde duo t "germani fratres poffunt duos forores in tma- q trimonium ducere: quia primus frater omnes uxO- N 3* * € &) Gc iVl — Z :.; N " - Caput VIIL T$9 fieptt ' uxoris füae, id eít primae fororis cggïnatos , dit fibi foli, et.non fratribus, aut.cognatis fais fecett Qivmm affnes babet; et viciffim prima foror cogna. tos viri fui fibi foli, et non forori, aut con- qu f fanguineis fuis affines facit. Scilicet affini- ylierela tas ex alterutro latere fempef non nifi uni- . cam perfonam aücit, 59 2434. : pletzt M Ouia vero affinitas in vicem confangui- Feff (ll« nitatis ficcedit, datur in ea linea recta, ndi et obliqua , et eadem graduum computa- jfrmiti tio. quam füpra de cognatione defcripfi. b pel'e nde omnes, qui viro in linea recta, pri- r mo, fecundo, aut, reliquis gradibus funt a L cognati, in eadem linea, et gradu ejusdem Qata! uxori funt affines; et viciffim qualis. inter e&idmï' uxorem ejusoue propinquos datur conían- Vr v ! guinitas, talis inter eos et virum hujus eipsmoo mulieris habebitur affinitas, T gl'a' i u S. 2135. ï, Verum non tantum ex conjunctione cor- CO porum per concubitum, fed etiam. ex co- ff pula animorum . per fponfalia, et matrimo- nium ratum, ct non confummatum hucus- j 1 riim li que quamdam animorum unitatem, . quam- que publicam bonefiatem vocamus, leges tam ( acro ,. quam politieo introduxerunt. Eft " Cgffl itaque publica haec honeftas impedimentum J T ex fponfalibus, vel matrimonio rato ortum, g 1 Omle quo fponfus confanguineos fponfae, et haec confanguineos viri in certo gradu ducere J non poteft. | : $. 2436. 140 Tmctatüs ACX. $. 2436. Per omnia vero publica haec honeftas Q f imitatur aflüinitatem. Unde quae de com- putatione lineae, aut graduum , et perfo- s.r narum de affinitate vera dicta fuerunt, ad hanc moralém affinitatem transferenda funt. Sola fequentia publica honeftas prae natu- p rali affinitate habet peculiaria. m $. 2437. N zgl Ex quibus eft primum, quod ex fpon- $a falibus ex quacunque ratione nullis nullüm oriatur impedimentum. Secundum, quod ta- $4 le impedimentum non excedat primum gra- dum. Vid. . tridentin. . fe[. 24. . C. 3. Ter- MT tium, quod hoc impedimentum five ex fpon- falibus, five ex matrimonio rato ortum re- ( tro non operetur: ut Íi quis priori fidem $.a dederit, et dein fe ejus confanguineae ob- ftrinxerit, fecunda fponfalia equidem nulla, priora autem efficacia. maneant, licet animo cum ejus confanguinea fe per fecunda fpon- falia conjunxerit. Vid. C. 1. de fponfal. in "I-Pei Ó Denique pnblica honeftas ex matrimo- nio rato, et nondum confummato orta fe f etiam ad quartum gradum extendit, et tunc quoque inducitur, etfi matrimonium ratum ex quocunque titulo fuerit irritum : dum- modo non ex defectu confenfus fit nullum. dith « ( Vid. con[litut. Bii V* de anno 1568. quae im- Ad. Rómanum. lt ./:z'])i A 2 C A- Ca)mt- IX. 141 CAPVT IX. ef Qua ratione impedimenta bucusque recen]ita per COfÍ m f - legitimam pote/z'a—tem' tollantur. N e2o . 2438. Circa difper(ationem im pedimeritorum ma. fün L trimonii notandum eft, e r Ti 2430. Quod ea, quae fünt juris humani , Pon- tifex relaxare queat; . e 2440. Sed etiam Epifcopi multum Jpoü'uht, Ld 2441. Tum ut matrimonium valide inire poffit, fpo 2442. Tum etiam, ut initum det |lm mento non refcindatur, erltol impedi. C^5 u5 e 2443. De formulis tales difp ]U enfationes obtinen- gï'ä. di alii multa tradunt ; r[ " e . 2444. Verum difpenfationem tioni mandare faepe difficile : obtehtam execu. pon . 2445. Debet énim compars ignorans . edocerj m f " u^ .€eo * de nullitate prioris confenfüs in matrimonium ; " ( 2446 -52. Quid in cafu d ifficili adeo optimum factu .iit ; difquiritur. UHZ j nimo $. :2438- fpon /t!/ nï Circa impedimentorum relaxationem feu difbenfationem .motari debet modus eandem rirno t (e impetrandi, et.modus eandem exequendi. t $: 2439. a ym Quantum ad modum impetrandi attendi qut ebet, auctoritas legitima in' con cedente , ll ii €t debita forma in fupplicante. Auctoritas li n legitima omnia impedimenta. toll endi eft in lae ummo Pontifice, exceptisv utique iis, qt (4 de - 142 Tractatus XX.' de jure naturali, aut divino obtinent: haee [ ( enim diffoivendi nulla in terris datur au- ctoritas. $. 2440. Sed. etiam Epifcopi varias in variis lo- f cis difpenfandi facultates obtinuerunt, quas li ;tz in fingulis diaecefibus facile ' difces. Ego U non nifi eam Epifcoporum auctoritatem , ln quam'generatim in omnia fere impedimen- du ta in certis quibusdam cafibus vi confuetu- liC dinis ; prout. puto, obtinent ; récenfe5o. fi':'( Et talis datur vel ad matrimonium contra- ld hendum, vel ad matrimonium :invalide ,. id Vadï eft, &ne effectu contractum deinceps inftau- f randumis: t ] 50 g-ï4-t. (« Ut impedimentum .ab Epifcopo ad cort- 3&10 trahendum matrimonium relaxari d queat , duos aflignant cafus: ex quibus frequentior d d eft, fi alteruter fponforum cum aliqua per- fona, quae fponfo íüo in primo aut fecun- do' gradu . eft cognata , perfectum* coitum F e exercuit. E. g. litius vult ducere .Bertam, cum cujus forore confummatam fornicatio- Tent iicui commifit, et fic aflihitatem cum. Berta tür, contraxit. lam fi nuptiae fine gravi famae, ttac fortunarum , incontinentiae , aliove pericu- Tm lo differri nequeant, datur recurfus ad Epif- 4 i copum. Alter.vero eventus eft, fi gravi- ter decumbens ac morti proximus ad legi- timandam. prolem, fedandas inimicitias, aut ex Qp — j C(ll)ll[ I)(. | 143 luet ex aliis graviffimis; rationibus mulierem fibi u cognatam ducere teneatur. $. 2442. Sed etiam. matrimonio BU jam . contracto , fed ob impedimentum irrito Epifcopi aucto- Qui ritas velet ad amoliendum impedimentum, lo Ut vero hac poteftate uti.qi hp ieat , requiritur I"9 üt impedimentum «it occultum A. nulli, jiten aut non nifi tribus, aut qu: Yüdt notum 211 tuor hominibus adeo, ut, fi t ib difpenfatione exe- Yfe30 cuütioni jam manc - ; H , atd, impedimentüm illud )'Bff' fiat publicum pro foró'ex ) .M teriore tantum, no- va difpenfat lone opius fit. ?do gt matrimonium d faltem. ab a Iterutro bona fide, et fine Ícien- tia impedimenti fit contractum : quod tune creditur , .fi denuntiationes praecefferint; | ( 3"» ut graviffima ratio e. g. infamia, fcan:- ym dalum , periculum incontinentiae recurfüm ad Pontificem intercipiat. Entiot ] p€ï' $. 2443. P4 feci if F örmu]ae pro impetrandis ejusmodi re; ortid) laxationibus longam tractationem re quire- rent, et in praefenti etiám ex eo om ittun- j yet tur, quod apud obvios auctores dili genter tractatae habeantur. a Dato cafü juvat-vi. rum in ejusmodi negotio probe exercitatum erid pl ad cqnülium adhi»bere. fa. $. j 2444. j g Verum modus impetratam jam difpenfa- Ü tionem enguendi prae ?pfä impetratione non 144 Tractatus XX. non raró eft diHibilis. Et inprimis quaeri- (l trim. tur, num conjux impedimenti ignarus, an- ànn tequam matrimonium inter utrumque recens concilietur, defuper edoceri debat. Atque id feri debere docet ftilus curiae romanae, quae literis difpenfationis addit : Muliere H (viro) de nullitate prioris con[enfus certiorata , jux - cu fed ia caute , ut lateris delictum nunquam. dete- gatur. ag Y cilt $ 2445. Íen Iam quaeritur, qua ratione alteri impe- It 'dimentum exponi queat, ut nuliam de con- eXIt jugis fui delicto notitiam , vel fufpicionem patat hauriat. Nam vel impedimentum criminis , t y quod unius machinatione cum adulterio pete contrahitur: vel quod longe frequentius eft, cafi affinitas ex coitu cum uxoris confanguinea nii : contracta hic verfatur: reliqua impedimen- effe ta facile nefciri poffunt, nam vix aliquan- Vult Qua do infamiam , aut dedecus important. Conj jam arte impedimentum fine titulo impe- dimenti partem alteram edocebis ? V W $- 2446. 2 W Itaque volunt, ut data oportunitate, et animo conjugis ad benevolentiam compo- li ( fito talis conjux alteram conjugem fere fe- ]ree QJLO?Zi[lm &ity quentem in modum aggrediatur : ajunt ,. confenfum comirabeniium — vitio aliquo l confenfum hi facilé laborare et aliumde expedit , dtit 3 W. conjugalem faepius iterari, volgmus Jecurit alia- ] Caput I X. 14$ nde aliorumque | emolumentorum gfatz'a nofirum. na- , trimonii .confenfum repetere, . uod íÍi alter u5 annuerit, res erit feliciter confecta. Atque $. 2447. dd6y fuior Sed' hac ratione non video, quod com- (l jux de defectu prioris confenfus íatis edo- j d €tus fuerit. Et hoc etiam omiffo, fi is fagax, rerum ejusmodi gnarus exiftat, fa. cile intelliget, quorfum religiofa haec con- fenfus repetitio fpectet : et fiquidem tale 1frpc matrimonium parum fit pacificum, nonne Con exinde fufpiciones, diflidia, ^vel omnino fe- Jnem. paratio, ac plenum divortium, detrimenta MP )teto in proles et fcandala in publicum magno- pere timenda erunt? [am in ancipiti adeo s t l guiti cafü denique tacendum , et ipfum matrimo- nii ufum pro fufficiente confenfu habendum di n effe, docent multi, et graves. ]Ile enim j u vult effe conjux, qui ea facit Qua " qgae funt. conjugis. , ln* $. 2148. Verum alia eft voluntas, qua quis jure uti, vel juri fatisfacere , et alia. voluntas te, 5, eft, qua quis jus inducere, aut recens con- ftituere defiderat. Sic fi famulatum tibi ofb el praeftem per errorem, quo ad id me obli- ul j gatum effe falfo arbitror, nemo dicet, quod r J per hoc velim tibi jus tribuere. Qui in- debitum folvit, nullum pro altero Vl )AH In jUs effi IT Cit: alias hoc ipfo ceffaret effe inde bitum. ( Tom. VII. h $. 2449. 146 Traciatus. . X X. $. 2449. :.^ Jam in tantis angufliis fequens perfu- tUt gium fupereffe puto , nifü mea me fallat opinio. Inprimis indagandum , num con- us Ti jux innocens in his circumftantiis *) tenea- tur tale matrimonium confirmare, . vel an Mi non teneatur **). I X nt effe proles ,exx * Rationes obftringentes ! poffu attamen bona pa- M matrimonio quidem irrito , rentis fide, et fic legitime nata. Jtem miferi- T cordia erga partem alteram, paucorum fors Hl criminum ream, caeteroquin vero bonam ad- tri modum. Praeterea ad magnum dolorem, pec- tenx candi pericula, et alia detrimenta evadenda C0f pietas in feipfum ad recens ineundum matri- A monium talem obligare poffunt denique off cium commuünitatem tali feparatione erga magnopere offendendam ad novum confenfum vehementer urgere pofíunt. Licet enim in foro externo non nifi jus vulgare, et ex pa- cto natum attendatur.: in foro tamen con- fcientiae etiam fola pietas vere obftringit. 3eK) Facile ením tot incommoda ex tali matrimo- nio praevideri poffunt, ut id deinceps inire etiam pietas propria probabilius prohibeat. $. 2450. J Si itaque confideratis. omnibus innocen- (en vel nulla Til tem matrimonio tali innectere , d detur obligatio, vel etiam oflicium aliquod prohibeat : non licebit ulla arte infcium t conjugem ad confenfum inducere.. Qu(od facile quilibet pervidebit. $. 24 3Tr. d Caput. L. - 147 E m . Quod fi Vero ea rei conditio obverfe- fl tur, ut conjux impedimenti ignarus fpecta- | ( tis variis titulis ad reftaurandum matrimo- (Do nium obligatus effe videatur: tunc per fa. el d &erdotem , .aut,alium amicum..in perfectum Dei amorem, et in. decretum- -otmnia: Officia 'les N I^] explendi inducendus erit. Quod fi in hoe confentiat , " hz )onalj'l; bebitur €onfeénfus- ad matri- | fniid monium requifi tus. Talis enim vult Ont- yn fos nia, ad quae tenetur: fed coníeénfüs in ma- um a trimonium in dato càfu eft ali , r* quid, ad quod tenetur: ergo in.dato cafü v üdeüd? confenfum *). . ult etiam hune 030 ^ ld 0 ..5 Neque.dicas: , Ifte confenfus e abor » plicitus , íft nimis im: viriualis tantum, aut nefcio qua nfenl »Voce nominandus. * Nam eft confenfus ro- epi ! prius,; apertus, et fi ita vis formalis. a centum aüreos donare vült, i Qui üinz p 0 quagefimum.non tantum implicite ; virtualter , ]gi b aut quomodocunque, íed aperte , it. fimpliciter, gitri et fi ;d rgquiras-, formalzfter donav $ inifi H * $; 2452: þe&t. ;Si denique e X gravibus latlombus togü-g Jüx .ad conítitu endum matrimonium haud n teneatur, vel fi impedimentum .juris: natu- ralis,. aut divini*) lateat, Aliud: non füper- | n 1 -'g;ï » Quam ut impedimentum. conjugi aperia- tur, vel quod quandoque . faciliu jl $4:.8C ;olea tabilius erit, fuga arripiatur. : 1 " *) Sic contingere poteft, ut mul i eg jviifente. priori conjuge fecundo nubat: vel ut. marito impo- ). Ti POR 2 teqte F Tractaius.: XX. 448 tente, per adulterium ex alio liberos conce- etat perit, quos ctonjux rerum infcius pro fuis ottu habeat. In-his-jam .extremis anguftis vel candida -confeffio , fiquidem haec.tu'o, fieri füm queat , vel. occulta difceffio tot.malis exitum dabit. Nifi forte per aetatem , mütuum con- fenfüm , vel votum omnis etiam. imperfectus actus, (qui ád -miatrimonium fpectaret, perpe- qud tuo obfuturqs effe- videatur. COt) CAPVT X. T D . De fiatu. canjugz'z'ï, feu de järe ex contractu þdlg J 3muütrimnond nauto. d ( feri Y253. Contractum e xcipit ftitüs matyimbnii -u q p cujus n 2454. . Conjuges- fiüti tionis , j f ko»b'no—x'ii afi þv actus genera. *)] .i455. Tenentur praeterea € ö'habitare. ä 2456. Status hic fimul eft f'ymbölum conjunctio- nis. Chriftr (?um anima juíti. : .S-...2483. | Polft contractum in caufa matrimonii tertio loco venit ftatus matrimonii, feu jus j ex tali contractu natum. '"Opii quidem fta- tus eft perenne aliquid, dum contractus, C €C 0 qui eft novae legis facramentum eft aliquid tranfiens. Hic vero ftatus eft aliquid' per- aC bem mianens, myfterium aliquod, quo ex com- &t muni fententia conjunctio animae cum Chri- jf fto fignificatur: quae conjunctio per pec- N Unde V N catum lethale faepe nimis diffolvitur. etiam j "Caput X 149 0b t0. füis etiam hoc jus prout ex Ífólo contractu eff Qs vd ortum, et nullo adhuc actu confüummatum, m fumma Ecclefiae auctoritate diffolvi poteft. ^ - eyitum J ( $. 2454- rfecti perpe lam jus hoc tria fere capita importat, quorum primum eft, quod corpus unius conjugis fiat alterius , utique ad actus ge- nerationis , ita ut «ir mom babeat pote[latem, corporis fui, [ed mulier: et rürfus mulier von nint babeat poteftatem corporis fui, fed wjr€). Un- de datur gravis obligatio ad petitionem al- xj v terius actum conjugalem exercendi, nifi ab ea per caufam aliquam, de quibus mox di- cam;, eximatur *). gena .,*) Mera, mulierum faepiffime pertinacia, et ftu- dium adverfandi graviffimorum diffidiorum, et gravium peccatorum occafio effe folet, dum conjux conjugi debitum reddere detrectat; ,njxmcüc» Hoc vero malum opinione frequentius efíe difcet facerdos, fi- data occafione non nihi diligentius indaàgare VOl'uelfit.** Ártoni $. 245"5. £, j Secundum hujus, de quo agimus, juris m li CL caput eft, ut conjuges cohabitet, curas, et onera familiae mutuo. auxilio füblevent, m d per' ac denique fe pro eodem pene homine ha- beant. Eft enim haec bhominum, focietas [ cot antiquiffima, ab ipfa natura. provide inven- ta, denique arcta adeo, et fancta, ut illud r pe vinculum parentes inter et filios füperare Un? R3 videa- etiul &) x 3d Corinth. 74 150 Tractatus. . X X. Ouamobrem velin « I! 1 videatur. juxta . illud /) : quet bomo. patrem fuum, . et "matrem fufmz, et, adbaerebit uxori fuae;.et erunt duo: in carme una. Ml $. 2456. Tnal Tertium demque, quod fupra jam di- ctum eft, id importat, quod haec conjun- Por (un ctio ex matrimonu contractu nata ante om- ne opus conjugii jam fit fymbolum illius & fanctiffimi nexus qui inter Chriftum et animam juftam dátur. Quae conjugum con- JUUCUO inter chriftianos etiam ex eo facra- tior evadit, quod fit effectus illius contra- $) ctus, -qui novae legis facramentum eft. CAPVT XI ...., . De ids$, quae juri conjugii adoer[antur. 9 2457 Solvitur vinculum matrimonii rati per pro- feffionem .religiofam , 1tem per tefcriptum Pont. fpeciale. $. 2458. Ufüm vero matrimonii intercipiunt varia, .ut facilis confenfus alterius conjugum, peti. tio. amentis etc. 2459. Aut petitio nimium ardua , 2460. Quorfum etiam periculum partus, immi. nens pauperies aliquando refertur. 2461. Denique etiam adulterium cum afüne in primo vel fecundo gradu. Wwam . — «94. — tÓ^ VOa 2462. Haec quantum ad jus: mnam pletas faepe aliud pæ&ularet $. 2463 l £) Genef. 2. 24 Capui xh Is ftillh $. 2463. Quid fit agendum, fi de valore matrimo» monii dubitatur. It d l ( $. 2457- . Iam aliqua ipfum hoc jus, alia vero fo- lum ejusdem ufüm. tollunt. Chriftianorum m di matrimonium ratum diffolvitur auctoritate D n Pontifidis tum in religiofa Profeffione *) , tum per fpeciale indultum in fingulari cafu, (& 0f* | -Tl et ex graviffima ratione **). n, & *) Habet hoc conciliam tridentinum — feff, 24. T| COl C.6. .Siquis dixerit matrimonium vatum, nonm confutnmatum per. folemunem veligionis profe[fo- füctt« nem alterins conjugum non divini, anathema fit.. ontta« *) Unde primo bimeftri non tenetur'conjux al- o teri etiam petenti debitum reddere, ) inten- dat, aut faltem fluctuet circa religionem in- grediendam. vid. c. 7. de converf. conjugar. i;voluto autem altero menfe tenetur debitum reddere: neque poterit falva juftitia religio- j nem profiteri. Si tamen pars altera confen- tiat, et matrimonium nondum fuerit confum- per p 1natum , quocunque tempore vi profeífionis J tale matrimonium etiam jufte diffolvi poteft, Quodf conjux religionem 2aliquam proflteri nt i nullatenus cogitet, mea opinione tenetur etjiam "m primo mox tempore petenti conjugi obfecun- dare. **) Haec poteítas Pontificis eft extraord,ïi;at'ïa, ad jus divinum , prout videtur, diffolvendum h jor comparata, ac proin non mifi ex gravi admo- f j dum cauía e*xe;cenda. $. 2458. g, t Verum alia non ipfum jus et vinculum änö matrimonii , fed tantum ipfius ufum impe- K 4 diunt : 152 Tvactatus XX. diunt: ità ut tales veri conjuges maneant, ad aliud eonjugium tranfire prohibiti. "Ta- lia vero impedimenta aliquando actum con- ! f jugii folum , alia vero vice mutuam infu- Tqr per habitationem , et vitam focialem inter- vel cipiunt, Prioris generis impedimenta, feu tioi potius caufae ab obligatione eximentes funt 10n I"^ fi conjux non ferio petat, aut a peti- Cun tione libere, non metu, aut taedio ab al. bili tera parte ingefto defiftat. Quorfum etiam Qu fpectat, fi conjux debitum nom actu huma- füe no, et morali s o o in plena ebrietate , aut dlfe amentia petat. Verfamur enim in negotio dU morali, quale non nifi ex caufa mo;*ali, Ii, ac vere libera intelligitur. fitiy lis. $. 2459. Secundus excufationis titulus eft petitio tam ardua , ut confuetus contrahentium confenfus fe ad tantas moleítias fe exten- E T dere non cenfeatur, aut fe extendere ne quidem poflit *). ficu **) Si adfit pcriculum fanitatis ex morbo conta- ïang[ lE giofo, ex ufu nimis frequenti. Si quod ali- quando folet contingere, impius coónjux con- Qu ceptionem prolis ftudiofe evitet , tnelior cón- teri JUx non tenetur reddere. debitum, ex gravi tamen cau(a id fácere poterit. Conatus enim impius eft totus alterius conjugis , et pars fïüm AOT fecte afferta actione fua nec partem alieni peccati conftituit. hat I $. 2460. Caput . XI, 153 Ri $. 2460. Ti W Sed quid de periculo partus, et de dif- ficultate alendae. prolis ? Et quidem ordi- B inte narium partus periculum eít matrimonio velut congenitum, et fic illegitimus recufa- fei tionis titulus: bene vero periculum, quod ä funt non folius uxoris, fed medicorum, obftetri- t cum, aliorumque peritorum judicio proba- E bilius mortis periculum inducit. Ordinaria etim quoque pauperies praecipue, fi ea praevifa hum fuerit, ab haec obligatione non eximit: nifi ? pI alter conjux fua prodigalitate, ob defidia, gotio aut quacunque .culpa ífua eandem induxe- )Fali, rit. Talis enim contra ordinarias defpon- fationis leges agens, fidemque datam vio- lans, fidem ab altero exigere non poteft, $. 2461. ent li Ttriio debiti reddendi, obligatio ceffat, exd fi alteruter conjugum poft contractum jam te Y matrimonium cum períona, quae faltem in fecundo gradu cum conjugi füa eft con. fanguinea, perfcctum adulterium committat, cott ,Od j In tali jam cafü conjux . nocens a conjuge, jx « quae utpote perfidiae ignara ex caufa adul. t b teriinon poteít excipere , actum .conjuga- 1 g lem exigere non poteít, licet petenti ob- LIS eniüf fecundare teneatur. e Vid. C. de eo , qni cog- novit. Nifi ab Epifcopo, aliove hac pote- ; " ftate praedito hoc impedimentum eidem ad debitum etiam exigendum fuerit relaxatum, T DA $. 2462. [ 154 f*actatu: : XX g P 2 '4' 62- : Hic difputatur, an detur obligatio red- C dendi debitum tempore fluxus:; menftrui, praegnationis, purgationis poft partum tem- Ego puto, quod detur, pore lactatus &c. nifi fpeciale periculum. excufationem prae- ftet. quod Minime quidem negaverim , pium fit reluctanti cedere : fed aliud eft Ut nihil di- talem actum vi juris negare. cam, quod nedum jus, fed pietas pro pe- N ueoesi a MOR tente €..g in periculo incontinentiae, ur- geat. $. 2463 Dänïque difceptatur, -quid agendum fit, & in dubio, an matrimonium validum, vel ir- f0 ritum fit. Leges facrae pro hoc cafü va- [ rias diftinctiones inducunt. Has tamen pro k foro mere exteriore obtinere, et pro fora interiore fimplices confcientiae regulas fe- quendas effe puto. Actus in dubio matri- monio exercendus folum jus naturae con- fo cernit, circa quod leges humanae nihil mu- l tare, nihil relaxare poffunt. Quare fi ma- p trimonium probalius, aut aeque probabili- ter fit nullum, ab actu matrimonii per om- Ü nia eft abftinendum: Ífi vero minus proba- bile.fit, matrimonium effe irritum , tunc áctus conjugalis probilius eft honeftus, et fic exigi, ac reddi ab utraqge parte por.ei*c.- C A- Caput XII. I$ CAPVT XII. fel Itül, Caufae ad- divortium ,. et fepardtz'bnem a familz'a tem Juficientes: referuntur. a 2464. . Caufae divortii t tem funt quoad familiarem focïeta. d 2465. Haerefis, apoftofia etc, alteriüs conjugis, j d ii 2466. Aut faevitia ejusdem, 2467. , Vel adulterium . 0pe U« uD u^ u^ u^ &^ * Divortio etiam le ges huæanac nonnullos effectus addiderug't. $. 2464. Aliquae caufae prout füpra jam dictum, Q^ etiam famil iarem inter conjuges focietatem d tollunt: et tales- vel ex'alterius, vel ex L utriusque conjugis voluntate de Ícendunt, m fcilicet per mutuum confenfum. LÀ fon ; f g. 2465. J Ex.voluntate, aut potius delicto unius C0 folvitur familiaris conjugum. convictus per jl haerefin *), apoftafiam **), incitationem ad fii peccatum etiam deinceps duraturam, non gl Vero per mere praecedentem «id. C. 9. de o divort. QD *) Si tamen conjux haereticus ad Ecclefiam re. tü deat, eidem reconciliari debet pars innocens, d nifi auctoritate Ecclefiae fe per 6 et 7. de divort. paratio fitl fa'chta s l **) Si fcilicet a fide chriftiana penitus deficiens v ad religionem, gentilem , mahumetanam , mere nat'u-. 156 Tractatus XX. naturalem, aut quod noftra aetate eft frequens —— BÁPREIERETMA admodum, ad omnino nullam defecerit. $. 2466. Huc etiam fpectat faevitia conjugis, a quo gravis mali in corpus innocentis con- jugis periculum fors imminebit. IHaec jam feparatio fit propria-innocentis voluntate, feu fuga, fi fcilicet im mora fit periculum: vel per fententiam judicis. In utroque td- men cafu pars laefa debet redire, fi fervi- tia ceffet, vel omne periculum per pigno- ra , fidejuffiones , aut alia remedia pollit Qum amoveri: fecus enim ad reditum cogi non Qu debet. ide C'. g. et 13. de refritut. fpoliqt. Qie $. 2467. i Inter caufas plenum divortium inducen- Mu in ( tes frequentiflima eft adulterium, quod quan- tum ad hunc effectum debet eífe perfe- QUj ctim, non mere inchoatum, etiam in ae- t j ftimatione 1qorali completum *) et a parte À innocente nondum remiífum,/ aut quacun- lr que ratione compenfatum **). Vr , *) Unde tale delictum non dat caufam divertendi, 11 deli (* nquens. ebrius, amens, aut ignarus fue- . rit, iuam con] ugem adhuc vivere. Non ta- aut minis ad men immunis erit, fi metn , et fine con- 1d fuerit adactus. Si mera vi, fenfü voluntario res fuerit gefta, utique deli- ctum adulterii non intelligitur. $*) Remittitur vero haec injuria, fi pars inno- M cens adülterii probe confícia actum conjuga- Si lem libere admittat, vel omnino petat. ver- Caput. XIII. 157 (iets verbis, aut fignis id declaret, fi'praevie ad talem turpitudinem confentiat, vel omnino in. ducat, Compenfatur vero Rhaec injuria, $fi pars hucusque innoxia deinceps tale delictum ipfamet committat, etfi hoc minus frequens , lj, ! aut occultum exiftat, et licet feparatio antea COl* D per fententíam judicis fit. facta. Habentur haec omnia per jura vulgaria, et ex com. ! ]am , muni doctorum fententia: et intelligenda funt de vinculo juris: nam caritas, mifericordia, alup pietas in proles jam natas longe alia quando- ) t que praecipiunt. [ervï- $ 2468.; jpo- offt Hujus jam -divortii effectüs fünt, ut ne. Qon. dum a tóro, fed etiam a domo feparentur, Il cui feparationi leges humanae- humanae fe- quentia addiderunt: fcilicet ut proles apud innocentem conjugem , et infuper fumtibus D nocentis plerumque aducetur , quod etiam in cafu Ííaevitiae obfervandum eft. qu tem conjux reus dotem , vel contradotem, dona- perfe- p tiones propter nuptias perdat,' eaeque con- ! jugi innocenti quoad. proprietatem , fi li- jcut beri non extent, vel fi tales dentur, quoad ufüm fructum accrefcant. Vi(l. C- 4. de dO- tendb nat. inter. et No-vell. TA M ; Die yn CAPV T XIIL d $ $ 3 qot» De ufu matrimonii, et flatu atrimoni 3 dehï éanfummati, o $. 2469. Ex actu conjugii, qui 4to loco memoran. j dus venit, - | l,er, $. 2470; Y actatus XX 158 ii 2470. Otritur ftatus matrimonii confümmati , Ti ä 2471. Qui vi legis divinae nulla de caufa folvi poteft , 4 Qu te 2472 Poftquam per Chriftum data prius Judaeis repudii facultas revocata e i IX 2473. juxta Concilium Trident. Nifi dum una pars ad fidem converfa u ; 2474. cum altera adhuc infideli ex graviffima ratione IK e cohaþitare non poteft. y pl $. 2469. f In fervie rei conjugalis quarto loco , prout fi capite primo hujus tractatus dictum fuit, llf n venit actus conjugii, quando fcilicet jure; ! Q quod.ex contracftu aequifierunt, utuntur. þ dei $. 2470. i fatrimonii nfus ex fua natura non eftj jus, fed .actus juftus , merumque factum ct: aliquod, ex inftitutione. tamen divina jam in paradifo lata fit caufa juris, per quam Iep feu flatus 'matris, Tie quintus matrimenii gradus , ponii- confummati inducitur. .Porro hoc vin. ( li ac firmum,: ut culum -eft arctum .adeo , LU nulla perfidia, .nullo utriusqüe partis: con« g fenfu, nulla. facra , aut civili auctoritate, tj fed fola morte, aut divina conceflione re- H ! laxari qu;aþa qo 5. 2471« f Lex baec divina in paradifo a Deo con:. pulfü Spik dita ab ipfg primo homine ex im ritus P d Caput -VH E 159 ^ W ritus.S. promul'gata ( ii TY ii2 113 es homines ex Ada- à i mo defcendentes, ac proin etiam gentiles quoscunque, Mahumetanos, et poft mor- huhei tem Chrifti etiam: Iudaeos obftringit, ita ut horum omnium matrimonia confüu mmata , non quidem jure, naturali, fe« l prout puto, tverfi n jure divino nullatenus - diffolvi queanr. Om. ne enim tale matrimonium eft nobilifflimum fymbolum divinitus ad . id inftituti um , ut perennem illam conjunctionem , quam Chri- ftus cum. nova Ecclefia t anquam cum fpon- fa fua nunquam rep udianda iniit prout . apte fig- füt, nificet. Quae omnia tum ex er 5 iftola pri- ] ma Pauli ad Corint i hios .C. 6. et 7. tum ex J concilio tridentino feff; 4 4. ab initio, dein C. 7. clare colligu Drür.- * Jl eü, $. 2472. t In lege mofaica ab obligatione tam ar. ; j cta dabàtür aliqua relaxatio per libellum qui repudii. Fid deutronowm,. 93. 1 * Quam. ta- /;f,?l";;' men relaxationem Chriítus fuftulit: Dico : Vmi autem] vobis, quia quicunque dimiferit uxorem ? y fuam mifi ob formicationem , et aliam duxerit, C moecbatnr , &b qui dimhJum duxerit, oecha- Ttalos tur 8). Et jam ante dicebat: ob durihiam p cordis veftri Moyfes permifit . colis.- dimitiere uxorés: ab initio autem mon erat fic. Et qui- dem libellus ille re pudii non faufti ominis res pro ludaeis erat, videtur enim fienifi- p caffe decretum illud, quo Chriftus Synago- 9 gam r & Matth. g. g. £ 160 Tractaius XX. gam repudiavit, aeterno nexu novae .Ec- clefiae adhaefurus. 2473. $. Proteftantes ex verbis Chrifti licentiam et matrimonii ob adulterium diffolvendi , ad alias exinde nuptias tranfeundi etiam pro nova lege aftruunt: nobis contra hunc f errorem concilium tridentinum , quod feff. fi 24. C. 7. contrarium ftatuit, facile fuflicit. l lul 5. 2474. olt Unicum itaque divinae voluntatis, qua Qun frmum adeo conjugii confummati nexum n rumpi concedit, exemplum datur: et ha- ( betur ex epiftolae 1« ad Corinth. 7 Quo df fi ininfidelis difcedit , difzedat: mon emim fer- feet vituii fubjectus efl frater .aut foror in ejusmo- t di. Ex quo jam Pontifex ) ita ftatuit: Ts Si alter infidelium conjugum ad fidem catboli- cum convertatur , altero *oel nullo odo. vel. non om El fine blafpbemia dicini nominmis , oel ut eum per- um irabat ad mortale peccatum , ei cobabitare *wo- C lente, qui relinquitur , ad feczmda , [ volue- tet rit, vota tranfibit. n Í) €. 7. de divort. fClw H Is W D TRA- - TRACTATVS XXI. tam DE ECCLESIA CHRISTI. ^ etut mplifïïämrh divini Redemtoris regnum, - quod adquifivit fanguini fuo , coele- l hunc d l ftem civitatem, et fponfam, Chrifti immen- fis dotibus ornatam imperitifime hic defcri- jick bo, non rei excellentiam ,. quae quidem fumma eft, fed quotidianum, qui circa eam obtinet, ufum continuo fpectans. Dolen- ( dum quidem, et plus quam facultas humana oxum capit, dolenduin.eft, quod homines, qui U Qul J chriftiano nomine cenferi volunt, ab Ec- clefia tamen fi non jure,. certe tamen af. n j fectu alieniffimi funt, Ecclefiam velut ho. Ill g ftlia cafítra refpiciant, eidem fub innume- datul ris obtentibus qua verbis, qua fcriptis, et (()0 omnibus quibus poffunt, conatibus dero- j lil gantes. NNon intelligunt profecto , quan- H jl n v tum Dei iram per hoc contra fe provo- cent, quantis poenis feipfos implicent, in- g ter quas gravifhima, et plerumque ordina. ria eft malum obdurationis quo .omni con- fcientiae, et gratiae fenfu amiffo , fine om- ni emendationis fpe ad aeternum , ac infu. per certum exitium provolvuntur, Sentient enimvero, fed juíto ferius fentient, quem in Ecclefia oppugnaverint. Verba quippe divina magis de nova Ecclefia, quam de Tomn. V À L gente [h Tracta?us XXI 162 (1 gente judaica intelligi debent: — Quam pul- chrá tabernacula tua.lacob,.et tentoria tua If- lo W rael! — — . Qui benedixerit tibi, erit et ipfe benedictus , qui waledixerit , im waledictione ü INumerer. 24. Q reputabitur. & ce CAFVILT, Q à] De origine Ecclefiae. & h 2475. Supereft, ut gratiarum exteriarum tef- ( tium genus, facram fcilicet poteftatem cum Ecclefia expendamus: 2476. Cujus divinum Caput eft Chriftus, qui ä 2477. Spirituale hoc regnum fanguine fuo aqui- fitum , yof 2478. Et in tres partes divifum gubernat, Et qd quidem Ecclefiam triumphantem D 2479. Et purgantem proxime, ac per fe ipfum; j! 248o. Militantem vero per duces fuos regit. IIbf g 2481. Quare tres hae Ecclefiae tanto vinculo $ fibi mutuo devinctae, inprimis Is $.-2482- -Habent eam, quam vocamus ; Communio- ( nem SS. Atque exinde gloria Beatorum a li nobis magnopere celebranda; 5( Ül $. 2483. Purgantium animarum, pti $.2484. Et in hae vita decertantiumm Chriftiano- & rum aerumnae, ac pericula omni, qua licet; d | ope a nobis avertenda funt. LT li $. 2475* EM -Amplum reli gionis Supernaturalis reg- W num , et imminentia nobis exinde oflicia a e Caput [. 16 $9 !pil a tractatu decimo tertio defcribi caepta poft ii I longam adeo tractationem ne-nunc quidem a i emenfi . fumus. Nam. poft. explicatum. Sa- Til crificium , et Sacramentorum doctrinam, quantum potui, digeftam, füpereft tertium, et praecipuum, aliquod gratiarum exteriorum genus , fciliclet ECCLESIA , et SACRA quaedam POTESTAS. — Ubi nobiliffimi,, amplifimique Imperii defcriptio adornanda; et chriftianae conditionis admiranda digni- tas pariter et copiofa officia, prout facul- i t [r CUl tas fe;*et, mihi explicanda , eft. $. 2476. qu p ij Neque aptius hujus doctrinae e&ordium poffum fümere, quam a verbis APOSTOLI yh / ad -Epbef. c. Il 4. et feq. Scribentis : DEUS autem , qui dioes e/t in mifericordia , Tou propter niniam caritatem — fuam , qua - dilexit u 940$, — — —- conoivificavit nos in - .CHRI amee—— —— —— — d) vini $T Nunc autem in CHRIS TO IESU, vos, qui aliquando. eratis.longey . facti i ymun eflis brope in Sanguims CHRISTI, — —— ron ! Ergo jam.'mon eflis. bospites, et advenae , fed éffis cives. Sanctorum , et; domeftici DEI, Su- peraedificati [uper — fundamentum . Apoftolorum , rf et Propbztarum , ipfo Summo 4ngulari [ api- de CHRISTO IESU: Tmüini in babitaculum .-DDEI in quo. vos coaedifica- in Spiritu. Ubi APOSTOLVS myfticum .DEI t emplum , . ; H quod eft Ecclefia , egregie depingi Eg o $. 2477. 164 Traciatus XXI, $ 2477. Scilicet UNIGENITUS JETERNI PA- 'TRIS natura humana indutus dedit Se- wnetipfum pro mobis, u mos redimeret ab ommi ä iniquitate , ei mundaret fibi populum acceptabi- lem, ad TI T. ll; 14. Et DEUS conítituit Y fuam - in coeleftibus , — fuper Ti eum ad dexteram d vinnem principatum , -et | Poteflatem , et. Virtu- tem, et Dominationem , — —— t omnia Subje- et ipfum dedit caput fu- f cit fub pedibus ejus, P per omnem Ecclefiam , ad Ephef. L. 20. et, feq. NNeqee gratis nobile regnum Eccefiae adep- f tus eft fed eam acquifivit |fanewine — fuos fe ACTOR. XX. 28. Neque non CHRISTUM lo Principem elegimus ; fed ipfe elegit nos. Ioann. XV. 16. ut à deo novae legis Eccle- fia. vere fit regnum . Theocraticum ,, feu tale, quod proxime CHRISTUM DEUM pro ht Capite, et rege fuo adorat. C0 j TI $ 2478. Porro diviniffimus ifte PRINCEPS Impe- QU « rium hoc fuum in tres partes, velut toti- dem Provincias divifum gubernat. Et pri- fup« Íq mam, anplifümam et optimam regni fu par- Ils tem, id eft, coeli fui cives, feu FEcclefiam i triumpbantem ipfusmet, et coram regit, quam inebriat ubertate domus fuae, ct torrente pi Q voluptatis potat. Quibus poft feliciter ex- dit antlatam pugnam coronatis non tam im- Qd( perat, ut potius eos in regni fui confor- DN tes, et cohaeredes adícifcat. 2479* quut j 165 $. 2479- n ; Zlteram et priori proximam ampliffimae ditionis hujus portionem conftituit Ecclefia n purgans , quae comprehendit agmen quod- p dam generoforum militum , qui ex pugna litut vitores quidem discefferunt ; fed quia vul- d i nera aliqua non pugnam penitus detrectan- ]l do, fed non nihil cedendo, et quae proin l.lï [j non ad gloriam, íed ad dedecus aliquod "n faciunt, exceperunt, ante felicem coeleftis 92//7 1 l, regni aditum, cicatricum harum dolorofam T fane medicinam fufltinent. Hos quoque per [ity fe ipfum, aut certe parte aliqua per ange- 1U ki los füos regere videtur. Verum. Y5 YO $. 2480. t PPINCEPS ifte PACIFICUS, poftquam p gravifümum bellum ipfe folus fua morte confecit, íedet quidem ad dexteram PA- TRIS: quia tamen aliquot inimici, qui tan- quam Ícabellum pedibus ejus fupponendi, n tt et aliquae. etiam belli reliquiae conficiendae fuperfunt: ideo in extrema regni füi parte, 't D feu in Ecclefia wülitaemte . atrox . certamen, l päf' per füos tamen, fuftinet ancipite fane pug- G[eþz?m Dà, utpote in qua tot, aut forte multo Til plures cadunt, quam vincunt. Et quod rrati conditionem hujus Ecclefiae graviorem red- dit, ipfe eidem palam, et videndus non r j if adeft, fed Duces fuos facro huic exerci- yit tui praefecit, et quqsdam pofuit. Epifcopos regere u 166 Tractatus XXL — —— t vegere . Ecclefiam Dei , quam acquifivit . San- te guine fuo ACT/ RE ** Apertam tamen, quam nobis fübtrahit, prae- p n fentiam, compenfat occulta aliqua. Nam gra- tia, innumeris auxilis, infiniti pretii Sacrifi- cio Sacramentis, illo maxime, quod ab altari li vocatur, copiofiffüme nobiscum eít ormmibus diebus usque ad cou[ummationem faeculi. MA'TH, H XX,VI-H. 20. f 5' 248t. — Hae porro tres Ecclefiae in diverfa adeo conditione conítitutae , eandem ta- f p men fümmarm ac univerfaliffucugn ECCLE- T SIAM .conftituunt, quae eft SPONSA CHRI- f STI, quamque nimio , tot figuris, et tefti- moniis in Sacris Literis teftato amore de- Hclt bl Derit. Hae infuper Societates non tantum Ia cum CHRISTO eapite, fed.etiam inter fe arctiffimo ' vinculo unitae funt ; nec folo titulo naturalis pietatis , vel univerfalis ca- ritatis, fed fpeciali infuper gratiae , et fu- turae gloriae nexu conjunctae haerent. Ni- - fi hoe vinculum ex phrafi fcolaftica omnino Tbeolosicum , et vere divinum quis forte. di- Xxerit ex eo, quod nos non qualicunque gratia, fed interventu fanguinis fui in tam nobile corpus fociaverit in quo SANGUI- NE -aovum Teflamentum dedicatum- fuit , prout copiofe docet. APOSTOL. ad Hebrae, I X. vid. $. 2.],82; Tantam vero unionem , ad vincu'um m^.m fors etiam divinum tanquam uberri fon- 167 M fontem , ex quo mutua, eaquke plurima m ter trés Ecclefias hasce oflicia oriantur, et L, Pfae' non videt. amplum debendi titulum exiftere , , nemo w m g Abfit itaque Saeri [mo Ut Communionem Sanctoruni ina- al Sed iijb ne commentum aliquod. dicamus *), IATH, infuüper et - IIdo, Exinde difcimus -, quod -nobis in- fignes, planeque admirandas SSym pugnas, j victorias et triumphos non liceat otiofe ll fpectare , n prout Romanorum .triumphales pompas tranquille legimus, fed oportet eo- (LE J rum virtutem et gloriam magnifice, et in- genti laetitia celebrare, utpote quae mag. te ede nam partem res noftrae fünt, eoquod fint eorum felicitas, qui nobis plusquam ger- ancum mani fratres noftri conjuncti fünt **). yer ) U )Cf N *) De hac Communione SSomm, quae nono fym- boli apoftolici articulo exhibetur, - Catechism. jl $0 CONCIL. 'TRIDENT. docet fere fequentia: etfi xmo quod fideles de bonis Ecclefiae com- [Nl munibus participent, utpote quae e, g. pre- 1 1 ces füuas nomine omnium exfolvit. re d 2do Quod etiam de privatis cujusque me. ritis (non quidem ad gratiam fanctificantem gnq j n proxime augendam) quivis etiam -gravi pec- cato obftrictus , dummodo hujus focietatis GU membrum exiftit, aliquid obtineat, quale ex- tra Ecclefiam conftitutis nihil obtingit, Quare pl 7 L(ï etiam merita Sanctorum in coelo exiftentium, et ob delicta fua in piaculatibus illis flammis detentorum nos viatores juvant: ficut a nobis pie, juíteque gefta illis latitiam augent, et y hisce pocnas mitigant, . Quae quidem ,bona L 4 opera pl f 158 Tractatus XXI. opera noftra ad gloriam SANCTI cujusdam, vel ad animae certae levamen plus conferunt, fi per intentionem agentis fractus ex jufta actione redundans definite pro aliquo illorum impendatur. Gratiae tamen fanctificantis nec di minimam portionem alteri donare, vel oflerre : poffumus. ( 3e*) Sed etiam Beati in coelo officio huic fuo ( minime deerunt, fed agonem periculofum no- Q firum amice fpectantes, fua nobis fulfragia, fi et in vita fua antehac comparata merita pl.us- t quam fraterno a pendent. fTectu, prout poterunt, iim- b Á $. 2483- [ [ / It i Ex doctrina $. 248 1. tradita, fubfequitur N IlItio, Gravem et non tantum ex ge- ( nerali caritate communem , fed ex unione GE Ecclefiae fpecialem obligationem nobis im- minere, ut animas purgantes, quantnm li- PP,] 3 cuerit, orationibus, eleemofynis, jejuniis juvemus. lllarum .enim gravis conditio, et calamitas non aliena, fed poft tantam conjunctionem propinquiffima noftra eft *): exemplum praeeunte $. MATRE ECCLÉE- SIA, quàe nullam pene boram finit, nifi per ipfam DEI mifericordiam precetur, ut fidelium apimae tandem in pace requiefcant. *) Viciffim illae vel' pro nobis interveniendi fuf- fragium habent: vel certe DEUS illarum amantiffimus übertim füam mifericordiam lar- gitur iis, qui in has maxime egentes ipfimet mifericordes fuerint, $. 2484. j Caput 1. 169 i, $. 2484. "Ut Dcmum j n |ortm Qu IV:o, facile quivis inferet, . amplam in I5 T membra fingula Sacrae Societatis noftrae , J n amplifimam vero in ipfam hanc, quae mor- te CHRISTI coaluit, quaeque ancipiti hu- t cusque alea tantum bellum fuftinet , mili- t W tantem focietatem qua precibus, qua con- m filis, exemplis, et quacunque licuerit ra- pl tione, eidem opitulandi obligationem no- bis incumbere *), Scilicet. quod praecipit APOSTOLUS ad Epbef. VI. 18. per ommem orationem , et obfecrationem oramtes owmi tem 150* yt ve in Spiritus et in ipfo vigilantes in omni in- , feantia , .et obfecratione pro. omnibus | Sanctis. uod quidem a fe fieri faepius teftatur idem [uO I GEN'TTIUM DOCTOR E»ifll. s I ad Philip-. penf. ad. Coloffen[.. ad. "'ebe[falonicenf. et alibi. Yl h 9) Tot animae periculo peccandi, ipfi peccato , x)umlb inveterato ufüi peccandi, ipfam demum, et j f omnem Religionem dimittendi difcrimini im. i [ iL plicatae copiofa fane máteria fuünt ; circa M quam ex communi chriftianae íocietatis vin. Ü culo nata pietas egregie fefe exerceat, Idque eo magis, quod communia, et publica peri- IlJL' cula augeri potius, quam minui deantur. iaperte vi n [at ( CAPVT IL ]dl lll* Jjor De düs «inculis, quibus membra militantis . Ec- 1 J cleflae in corpus aliquod fpeciatim j .colligan ur. $. 2'485. Repudiata Heterodoxorum definit'one, x,?ö ,']h 2 $. 2486. 170 Tractatus XXI $. 2486. Egdeüa ex mente Catholicorum definitur, fcgv quod fit focietas hominum . in doctrina fidei Qu perpetuo eodem, et participatione Sacramen- r torum íüb legitimis paftoribus, maxime füb Romano Pontifice ad coeleftem beatitudinem hi contendentium. - i $. 2487. '"Sacra vero poteftas, qua 'nobilis ifta fo- cietas regitur, eft genus quoddam gratiae ad populum Chriftianum juxta fines Evangelii regendum aliquibus concefía. Unde $. 2488. Sequitur [mo, quod haéc poteltas totam naturam fuperet; et l[do nemini praeterquam Deo fubdita, $. 2489. IlItie ad non baptizatos minime pertinens. IVto ad alienam. tamen, fed non regentium 1 utilitatem comparata fit. $. 249o. Infertur. item. Vto populo gravem obfe quendi obligationem ; $. 2491. Vlto tamen Paftoribus non arbitrariam at praeciapiendi poteftatem competere, j Ci F S. 2485 li, Deinceps de fola MILITANTE ECCLE- SIA tractandum nobis eft. Et licet hujus [ Q focietatis municipes iisdem inter fe quoque nexibus adílringantur, quibus cum cclefia d p (Ig Triumpbant 229 et Purgante foederati funt; ha- bent tamen fpeciales infuper titulos, quibus arctiffime cohaerent. Inter hos fociales ti- tulos pacifice, et fors paucis refragantibus licet referre doctrinam fidei , et ufum Sa- cramentorum omnibus communem. Unde Proteflantibus Ecclefia definitur, quod fit /o- eietas .bominum in doctrina &vangelica, et par- tici- Caput' jI. 171 t licipatione — Sacramentorum filei coadunata. - Quae At quidem definitio ni hil falfi continet , legi- y Db timam tamen, ac pl enam Ecclefiae notios Ynon nem ex fententia .Cathol icorum non mi- niftrat *), f o ite d ") Nam per hanc omnia Ekccleäae membra ae- qualia forent: et le gitima praecipientium , et obedientium diverfi tas non exprimitur, et fic ängelü Ecclefia, ut fimplex aequalium Societas, 'et : tl non ut civitas aliqua, aut regnum tacite ad. erqu umbratur, [n- qua proin Societate propter So- ciorum ae qualitatem praeter jus divinum, nil aut.conyv Hnens nifi pacta, entiones neutiquam vero ntiüm leges, aut praecept a locum- haberent: quod quidem a fana fidei doctrina longe alienu ob m 9&» $. 2486. "Catbolici vero Eccletinm militantem.- efï'& kririt ajunt /ocietatem bominum im doctrina fidei: per- petuo eadem , et participatione "Sacramentorum a CHRISTO conditorum u b legitimis |Paftori- bus, waxime fub . Romano M Pontifice , ^ ad coele- flem . beatitudinem | contenden Hum. Ut adeo his- ho ce omnes ichriftiani- neutiquam aequales, u fed in Paftores, m ac velut oves divifi effe . ]i credantur *), *) Dogma hoc contra. Proteflantes ( füb quorum [uibtïï nomine veniunt Roman. ]mper. Membra a ca. es ( tholicis facris aliena) v ) Dogmaticae rel indicandum Theologiae Non inquimus. originaria , j* ed priore primum faeculo fatis jam adulto apud Proteítan tes invecta doctrina eft, qua Unäe omnem íacram i^ regendi poteftatem hegant, Vix poterant e xplicare et inter fe minime t jus r i confentientes erant, xpenes quem extare illud Tractatus XXI. illud.facrae Poteftatis, quod poft füam a no- n bis feceffionem per fesqui faeculum allerebant. Ín: haec Praeterea illos id male habebat, quod pI facra jurisdictio , ut alia omnia defui lfent, pacifice et omnium confenfü ab Epifeopis fue- li rit exercita. Jam (uüb obtentu abufuüum feip- Q füm ex legitime Regentis poteftate emanci- Ql pare etiam ex illorum fententia res ambigui i exempli eft, Sic enim legum vigore in obe- Wt dientium arbitrium delato omnis Principatus fere tolleretur. Qnare ad Proteftantium cau- fam longe concinnius faciebat, facram Pote- ftatem rotunde negare, quam eadem admifla, in tot difficultates fe induere. ]l ( ( $. 2487. — r Nos jam folum ufum fpectantes circa b coelefte hoc /acrae Poteflatis vinculum, quo &X fcilicet in juftum corpus vel conftruimur, fii recepto jam more confiderabimus ejus "- turam: et exinde ea, quae eandem extrim- fecus. concernunt. Sequentem definitionem 1 ad hujus poteftatis maturam explicandam ab omnibus probandam, imo fors reapfe adop- h tatam eífe putaverim. Eft fcilicet baec po- [ ieflas gemus quoddam gratiae ad populum — cbri- ' Uh J Hanum juxta fines Evvangelii vegendum. aliqui- * « bus conceffa * ). .. i * Fines vero Evangelii alii non funt, quam per- H fecta Caritas, et plena jufüitia, non utique li naturalis, fed naturam excedens, et coelefti dj origine inclita. 1 2488. $ Njeï Ad penitius porro. noscendam facri regi- i minis indolcm ex data definitione juvat paucas Caput I[. 17 HHO; reut, paucas confecutiones adfcribere. Quarum Ima eft, quod tanquam genus gratiae ommnia o üient, naturalia jura, et dona plurimum füperet. Ili4. Et ob eandem gratiae rationem ,. tan- js lt n ib quam proxime a Deo dependentem, nulli- Iaf nligii que naturali arbitrio obnoxiam poteftatem n oe- iffam, in toto ambitu /upremam et «veram qyis in genere füo Majefzatem exiftere. m d Mu $. 2489. ,dmilï'a. Quia vero Ppopulum .Cbriftianum fpectat ; IIl5* confecutio habetur, quod haec juris. dictio ad non. baptizatos, et fic nondum chriftianos minime pertineat, et quod. tali- ia i qUO bus virtute illius nihil poffit praecipi, fed eadem definitionis particula Populwum ctbri- gimun ftianun. 1IV** confecutione docet; hoc genus J / gratiae comparate ad fideles effe eratum fa- gj;?ïi?ï' ciens, attentis vero iis, qui illud obtinent, Eionen et gerunt, effe tantum eratis datum. Seu um aliter, ut phrafin "Theologicam expl icemus, 40 hoc beneficium grati àe fpectat folam utili- ", tatem , et profectum . Subditorum ; neque ()f! ullatenus ad commod um Paftorum .eft con- üipi ceffum. Imo quantum ad iftos eft verum, et grave admodum onus , multa contentio- ff pe:' ne (nifi propriorüm humerorum robore fo- vll icjte aeftimato prudens, et folida pietas aliud fuadeat ) fugiendum, Quare, fiquidem hon éx coeco, et improbo fen(u, fed ex Vera ratione negotium aeftimare velimus, af in eos, quos in Eccleüge: Rectores eligi- n inus, q 174 | 'Tmcta,tus VEXI. mus, non beneficium conferimus, et iidem a nobis non tantum ob eminentem facrae poteftatis dignitatem , fed vel maxime ob graviffimum negotium, et propriae Salutis periculum , quod amore noftri adeunt, om- nibus officiis profequendi funt *). Tk Quam quidem obfervantiam non .adeo fevere lii poterunt exigere, qui finiftris quibusdam ex- e emplis in errorem inducti ex proprio amore , ( et profano utilitatis. fuae ftudio facris fe in- fi gerunt, naturalem fenfum, non gregem pa- Ícentes, et inverfo ordine fe, et non Popu- d lum Chriftianum pro fine fibi commiffae po- P teftatis defignantes. Sed de his agendo de HU Simonia tractavi. ( $. 2490. lt n Quia vero haec gratia eft conceffa "- P p gendum , facile inducitur » V:e dari in populo chriftiano. gravem QUi 8 obligationem facrae Poteftati obfequei toti maximopere eandem reverendi ; effeque Dar. genus quoddam Sacrilegiü , f eandem quis ( parum curat, vel omnino tacite contem- (Qn nit. Per hoc enim non qualecunque jus, ln fed jus valde altum , et ipfa' eratia violatur, Vi et ipfius auctor graviffime offenditur UM T0 *) Si enim gratia adeo delicata eft, ut citra cri- men Sacrilegii cum áliquo bono naturali etiam eminente.ífe. componi, haud patiatur , : prout agendo de Simonia amplius explicavi. Majus nefas erit, Íi illa ajente affectu condemnatur. Quare obedite Praepofitis veftris, et fubjacete ei$; lpfi euim pervigilant , quafi rationem pro anima- .Caput. II. 175 Yn auimabus vej?ris reddituri , ut cum gaudio loc "n iv hot en füt Jaciant, eí mon gementes : im non expe- J dit vobis. ad -Hebme.'XlI[ D AT $. 2491. LU Cum autem non àd qualecunque regi- men, fed ad re gendum juxta fmes Kwa o ht nge- sdum et« lii haec poteftas eft conceffía * cumque ad eundem finem duo contradicentia ) atmott , imo duo j contraria in iisdem circumítantiis non pof- pen p fint facere *): ideo V]tà et gravis admo- n Dop dum confecutio ftatuitur, fcilice-t non. effe f [0) n de in arbitrio legislatoris leg em ferre$ -vel non ferre: eandem conferv are, aut abolere &c. Quin pótius tenetur femper id. con- Ífütuere , quod omnibus attentis ad fines effa ! Evangeli, et caritatis prae contrario pro. pinguius conducere videbitur. Suam enim grav u poteftatem exercens non ütitur jure fuo, aut certe non fuam tractat cauífám , cum y f eiTEQUö totum negotium ad alienos progretfus com- paratum fit: ufürpationis reus ertts-- fi .con- m U tra majus bonum ali quid ftatuat ,. fi leges (s condat, quarum ütilitas ea, quam conti- 6] nent, moleitia minor eft,' fi fua, aut pri- (oJati l vata aliorum, et maxime fi profana com- moda pro fine rectionis fuae defigat *") j . tra u fl y 3*) Scilicet eft impoffibile, ut diverfae aut om; ] j d nino in contrarium ductae lineae ad idem n punctum . definant : I l neque cogitari poteft ; il] uod ad finem ultimum , qui uti que fimplicif. of lil imus eft, in ijsdem circumftanti is; dctus con. il Lid j / trarii aeque conducant. EÉt demus etiam , ne- ! gqtianem aciionis ea ipfg ratione, qua ip/a áii &ctio Tvactatus XXI. 176 actio ad. finem caritatis. tendit, |effe utiletn 5 in hoc tamen cafu rurfüs lex pro arbitrio non poterit ferri: nam effet otiofa, nullamque praeítaret utilitatem : data fane hac hypothefi perinde -effet aliquem. actum fieri, vel non - fieri. Quod fi vero officia imperfecta dari , et ex duobus contrariis utrümque bonum, al- terum tamen melius effe velis: rurfus Legis- j latori non erit integrum , minus bonum prae majori praecipere: fic enim lex majus bonum lius , impediendo evaderet noxia, effetque me Cer- $ eandem. non exiftere, quam exiftere. tum autem eft poteftatem omnem ad aedifica- tionem, et non ad deftructionem effe datam. II Corinth. X. 8. et. XIII. 10. k **j Equidem multae fors exti terint, leges plus 1 optinentes; tanta damni, quam emolumenti c infuper earum eft copia, u & * t fere modum ex- cedant, Scilicet in praec! piendo requiritur egregia fobrietas. Praeterea reliquarum ,. et u £faxime necelfariarum | conftitutionu m effica- ciae et auctoritati ex copia legum multum de- trahitur. Etiam tonitrua ab ailuetudine nobis Ya vilefcunt : et mens humana multuin horroris , p quem percipere deberet ex violatione legum , neceffario perdit, fi eae; perpetuo,. et ubique occurrant. Per hoc tamen ab obligatione ia Praeceptorum fubditus n on eximitur, etfi me- lius videatur, hanc legem non exiftere. Nam fficitur, quo d prae- eo ipfo talis actus melior e $a ceptus fit, fcilicet . publica e utilitatis gratia, Si enim integrum foret con tra ftatutum ali- fuiffe vi- quod agere, quod aliquibus melius deatur, talem, conftitutionem . nunq uam fuifle Y 2t editam : omnis mox praecipiendi vis langue- ret, cunctaeque lege s fere in arbitrium obe- | xz. dientium collatae vacillarent. Iniquae poflunt egis- la efle tales, et gravem defüper rationem L ator agl awæpm* 177 VLrett. lator DEO tamen um et non fubditis reddere arittio tenetur. ]imqe od vd n CAPVT I ht ! i, » De ds, qui Eccle/z'ag praefunt. legie m p $. 2492. Poftipfam fücram poteftatem M quibus Don ea convenit, fcilicet Rectores Ecclefiae confi-- derandi veniunt. tndli 7 $. 2493. Quales ope facri muneris : feu beneficii , gedi . ?f: proüt vocamus ficii definitioni ; e&ïciuntur. anfuetae bene- - (atit $. 2494. Ad noftrum negotium minus probatae $ plUS $. 2495. Subttituitur fequens : Sacrum munus , feu a eneficium, eft poteftas divinitus ad alienam m «t diverfis communicata., falutem perpetuo, inftituta ». €t diverfa ratione quiti Ex quibus un, * $. 2496. Intelligitur Imo , n efä(*ä' .ctionis , quam ordinis tam poteftatem jurisdi- coeleftem habere origi- jiin ue nem: eamque j jortotis $. 2497. 1lldo ad utilitatem Eccleäae à $.2498. Illtio divinitus quidem. conftitu legit tam, fed t u humano arbitrio difp enfatam exiítere, jgad $. 2499. Denique patet IVto, etf de igfa hac diftribu. tione facrae poteftatis neceflariam regulam M ftatui non poffe. ol ]* $. 2500. Circa poteftatem fümmo Pontifici com pe- : gra[lä tentem, in quantum in Mo rgli de ea agen- n * " dum eft, üjle " $. 2501. m il Definitio Concil. Florent, $. 2502. Notanda eft. hg um Obf' $. 2503. m Neque enim falfis Ifidori decretalibus , $. 2504. Sed certiffimis docu N ' ftas Pont. Rom, menþis innititur pote- Tom. VIL M. $. 2505. 178 [j Tractatus X XI. $. 25o03, et 506. Quam vili pendere -piaculo certe fin non caret. lo noy $. 21192. jus Tcl Poftquam maturam facrae poteftatis , qua Mil tanquam firmifimo vinculo Ecclefiae mei loc [ bra in juftum corpus conftruuntur , expli- cavi, aut delibavi potius: jam ea, quae jus loc hanc gratiae claffem exérin/ecus concernunt, ja opera attingere opertet. $. 2487* cij fuperficiar et' Ecclefiae Sunt autem RECTORES , hoi tell DUCES, qui hanc poteítatem gerunt; Titi $. 2493. tedit Rectores Ecclefiae efficiuntur per aliquod preh facrum. munus ,. feu oflicium —ipfis impofi- Ti um - Ecclefiafticum , quo Ino tum, et per benefici vocamus dein varias beneficiorum fpecies, Ua aut fummum fors fid atque ipfum Epi scopatum » etiam Pontificatum , et fic totam hierat- chiam ecclefiafticam , et o mnes ordines fa- Sole- lj crorum Regentium fub fe continet. o mus autem beneficium ecc lefiafticum gene. tas, : W n ratim definire , quod fit jus perpetuum per- propter H cipiendi fructus ex bonis ecclefiafticis , N aliquod officium. fpirituale Perfonae ecc lcjz';zjii- litàg cae auctoritate Ecclefiae cou[Litutum. hOno 2494- Cipiex $. - füb hoc4 Wi Atque beneficia ecclefiaftica li ( refpectu | confiderata Sae jurisprudentiae J confideranda relinquimus , illam tamen ip- &j ] am Caput IIl. 179 p t fam beneüclii ecclefiaftici definitionem $.2493. non nihil accufare liceat, Videtut enim non fat feliciter .fcripta effe ex eo, quod jus percipiendi . profanos Ecclefíae. fructus. in $, u recto ftatuat, et facra officia n obliquo col- - gnàpr, locans feré ad conditionem, el fine qua non, et ad negotia fecund aria rejiciat. Sic enim i cpae jus percipiendi natur alia emolumenta primo etmuli, loco fe. menti objicit . Primarium locum oc- g ? Jl cupat, eftque in praefenti caufa pf aecipuum: TeCic horret autem mens, quod omnis facr a po- 3) teftas, munera fanctifima, vel eti am divi- nitus conc reditus tan effa fub jure percipiendi profanos quam fpecies füb füo genere com- a M prehendantur.. modeít Vel fi ifta accufatio minus p à alicui videatur : 1 UU nobis tamen pri- () A mo loco donum f(üpernat urale, feu gratia, n wl quae fola ad noftram for fideranda eft. , um pertinet, con- li m J ] ]i n g. 2495. jnes ! 90 Primo itaque loco facra quaedam facul- np tas, et ejus geflio intelligi debet: et ca- f/ put negotii noftri abfolvit: ad quam dein Il neceffaria quidem , naturali et divinitus in- n ii fuper appr Obata aequi j U[ W tate confequitur dig. nitas, et jus propter £rave adeo officium. honor i$, et aliarum utilitatum tributum ac. cipiendi. Unde quodvis facrum munus, feu, fi ita . vis, benebificium | ecclefiafticum eff. Pote- p Jtas divinitus ad. alienam. — falutem.. a "Deiuo in- udentü Jhitutay et diverfa ratione dicerfis. per divinum , j sui bumanum arbitrium. comniunicata ") M 2 *) Ad 180 Tmcmtus) A A *y Ad confuetss interrogationes in examinibus [f femper definitio vulgaris ex So 2493. afferen- da eít; qui enim antiqua penitius imbiberunt, fac nova etfi fors veriora non volunt admittere. d Hanc tamen meam definitionem ad rationes B Theologicas , et ad hierarchiam ecclefiafticam itj ex infütutione divina penitius intélligendam f fors non ,nihil magis accömmgdatam fore cenfeo. Te) , N : 2496. Ee It Ex qua jam definitione apparet Imo tam tl P oteftatem ordinis, quam jurisdittionis divi- CHRISTO fuiffe inflitutam : ut nitus, et a Hierarchia ecclefiaftica, et ordines, ac di- verfi gradus inter chriftianos in nova lege obtinentes non ad arbitrium humanum , fed ad volutatem CHRISTI originem fuam re- ferant. Qui qudem DIVINUS Ecclefiae em, CONDITOR per hoc ipfum fe legislator et gratiae auctorem maxime probavit. Re- liquae enim leges divinae facrificium, et facramenta concernentes in recentiori foe- foedere paucifimae funt, prout alibi jam dixi, parcitatem in ferendis legibus ex hoc divino exemplo commendans. $. 2497. Quia vero tota haec poteftas ad alie nam, 0T et reapfe publicam /alrtes eft inftituta, ideo docetur lide hanc poteftatem non ad utilita- tem Regentium, fed in commodum Cecle- fiae effe comparatam $. 2485. Licet etiam om-. circa hoc jus iij qui jllud obtinent , nino Caput III. I8I mition afiren nino injuriam poflint pati, e. g. fi inique jenyt, facra jurisdiccione exuantur, in ea exercen- mitteft ritio * da impediantur &c, ficut Miniftri , aut Legati f Reipublicae, etfi nihil proprii juris habeant, *gendz; injuria affici poffünt, quae dein magis in ip- j fo fam rempublicam redundat. Sic etiam contu- melia, aut quaecunque iniquitas in Rectores Ecclefiae commiffa ipi CHRISTO potiffimum m t irrogatur juxta illud: qui vos fpernit, me fher- ! nit: [pernit eum , qui mifit me.. LUC. X. 16. *) lj 1. u *) Difputant politici, an Princeps fit propter po- pulum, vel populus propter Principem. : Jam q d quantum ad facram Civitate facilis. m refponfio eft Ls Si quaeratur de capite Ecclefiae di- n, E vino, abs dubio Populus chiftianus eft rO- am pter CHRISTUM , qui-poft DEUM eft FINIS TOTIUS UNIVERSI, et maxime Ecclefiae. cun q07e Omnis gratia, et fic totius Ecclefiae compa- ges eft remüneratio mortis CHRISTI: Pro j N €o, quod laboravit anima us , videbit et fatu- j yabitur : n *'JH? ] fervus meus Jcientia: fua. juflificabit ipfe. Suftus multos : ideo d yi D jlfoertiam ei pluri- mos, eb fortium dividet [p ofia pro £0, nod li tradidit íin. morlem. ^nimam. . ISAT. LU.. xa. et li Clarius idem dicit APOSTOL. I: Corinth. IIF. aN d. 23. Omnia veffra funt: vos autem CHRISTI : CHRISTÜS autem' DEL. Si vero de facris Rectoribus mere humanis, licet fummis quaeftio moveatur; hi plane propter ii populum fünt, eosque habere debemus, m£ 1 j Mumifiros CHRISTI, et Difpenfatores . Myufte- uti rirum DEI. Hic jam quaeritar inter Difpen- Jatores , uL fidelis quis: inveniatur. . F. Coi Cc?fï* IFI. W Tnth. n Fruftra vero in eorum fidelita- tem inquireretur, fi non nifi propriam caufam ] tractarent, P !j VM 3 S'ä498f I$2 Tractatus AXXI. lu $. 2498. C.Q( Ex eadem definitione $. 2495. eruitur lis [IIio omnem facram poteftatem divinitus in- Q atutam ? tanquam merum opus gratiae a !1 CHRISTO auctore gratiae effectam elfe: licet per longam, et multiplicem commilffio- nem et delegationem per arbitrium huma- Per num ad infimum aliquem delata fi. hoc enim conceffo doni humana eft, ipfum l donum femper Divinum, aut caclefte ma- Q net: neque varia diflributione aut commu- tatione e. g. aurum naturam, aut gonditio- lil nem fuam mutat. t tf S. 2499. t Quia demum haec facra facultas dicer[a m, aut bumanum ar- ralione diverfis per divinu 1) bitrium communicatur; ideo intelligitur IV t fj hanc communicationem ex libertate conce- J dentium ortam non confecutione aliqua, " fed mera relatione difci poffe. Et quidem f totius fyftematis prout modo Divina, vel humana ordinatione obtinet, fummas dun- taxat lineas, et fic mdem typum miniftro. Q $- 2500. i Et quidem quantum ad jurisdictionem* t primo loco fe affert praecipua illa quaeftio, Tij quantum poteftatis Romano Pontifici in lt Ecclefia . competat. Antiqui in hac caufa liberales fuerunt: moderni praeter inane no- H men Primatus, cui reipfa pene nihil tri- buunt , W M E C(Zj)ut Il.(- 1853 buunt, Romano Epifeopo pene nihil con- cedunt. enitr Non eít negotium theologi mora- lis de hac cauía diu. difputare : fola B. i ) quae ad propriam cujusque et eorum, quo- Iu n a rum curam quis geut falutam per tinent, et quae certa funt, referre mearum eft paltmm. bmill N um Se ASBE. L Itaque concilum univerfale florentinum, IPI " fübfcribentibus graecis pariter., et latinis, efï quintum et feaucntcm canonem ftatuit: COF"IT: dejimmius. [anctam apoftolicam . [edem , : et. Roma- OM num Pontificen - in unicerfum orbem tenere. pri- Tyat du et ipfum Pontificem Romanum fucce[forem /7. .l : Petri. Zdpofloli, et verum Chrifli Vica- It Hu,n » totiusque "Ecclefiae. caput , et. ommium. i Chrifiianorum JPatrem, ac doctorem exz/]æe, et ihfi in beato Petro þafcendz, rependi , et guber- [ nandi univerfalem. Ecclefiam a. Domino Iefu. Cbri- ( JH plenam . poteflatem traditam fuiffe : Qcie?ï'(lä]uw- 4 dum -etiam in geflis oecumenicorum. cenciliorum , QUiG ei^ Jacri$ canonibus continetur. 1flo, $6 $. 2502. W lam articulus ]P[v certum . dooma eft contra.quod dubitare , aut dlfputal e falva fide catholica non hcet Variae interpre- j jctio! tationes aut potius cavillationes, quas ho- ac pondus elava- qU? mines aliqui tantam vim, »EIHU re volentes invener unt, nu]hu.s fane mo- a/* CA-I menti, et ad rationes confcientiae omnino (1d lefhicaces funt. lum praecipue nota. par- j ticulas : univer/alem KEccle /fiain regendi : itam b RIJ. 1iias : Tractatus XXI. 184 Mlas : plenam poteflatem, et ex his colliges, i «uid de variis controverfiis, quae circa po- C0 fentire de- teftatem Pontificis moventur , d beant ii, qui cordati, a ftudio partium alie- "5 ni, ac folius veritatis ftudiofi funt. Yi K T 25013. f Ego ab omni in hac re difputatione vi propofitae mihi caufae abftineo, unicum ta- men commemorare liceat. Ad deprimen- dam Pontificis auctoritate fingulis paginis (0 tan- fen Ípurias Ifidori decretales. decantant : quam his demum primae fedis jura niteren- Jus tur. In hac fraude exultant, triumphant: Qie hanc juvenes, eo quod plura nefciant, tan- Yer Top. quam epicum fuum continuo occinunt. b! ( q - $. 2504. Bg( Verum non ita fe res habet: nam au- o ctoritas pontificia diu ante has decretales N epiftolas fummum füper omnes Ecclefias li dominatum obtinuit. Lege in hanc rem Santerum, fappelium ,. recentiffimum Mar- chetium , aliosque plurimos: neque peto, ut his fidem adhibeas, fed ut fontes, ad quos CU]L i provocant, infpicias. 'Tum vero nón alium Y judicem, quam teipfum appello: et etiam invitiffomus cernes, quod adverfae partis fcriptores fumma infcitia, vel certe intole- rabili perfidia documenta certiffima , fumme 0 genuina, ac plane decretoria, lfidori infu- vel per aetate multis faeculis antiquiora , omi- . Caput. III. 185 It omffelrint, vel dätfunbarint . Vel omnino h corruperint: denique fateberis, quod toties ( decantatus Ifidorus ille ftilum . €t auctores | dl j epiftolarum illarum , non ipfam rem inve- recunde mentitus fum, pro auctoritate ve- ro Pontificis jufto pauci Ora, certe non ju- fto plura fcripferit. eN i ü $. 250g. If Dolet animus, dum nedum viros poh'ti- [ 111l COS, fed etiam ec r clefiafticos tanta licentia erocire cernimus $ circa eam caufam, quae i(al jus divinum , univerfalem Ecclefiam, ejus- ant que caput proxime concernit. Timeo enim- a VerO,.ne omnia perdant, qui totum fibi ar- TOBant: nam contritionem praecedit | fuperbia , et ante ruinam exaltatur Jpiritus ^). . Denique ingens periculum eft , ne divinus Ecclefiae TI Conditor verba il la hic quoque ufürpet: dul INon enim te. abjec Jefns Jfuper eos. 4 erunt , fed me, me regnem r $. 2 506. Mat Atque haec e0, . fere per occafionem, et,.ad cujusque confcientiam fecuram. reddendam UI liut delibaverim: nunc vulpgari ordine, atque ad tiat populvarem ufum tractatjo profeqqen;ja eft. at tl 1 J 8) Proverb. 16. 18. jf yd ; m M 5 CA. 186 fl'ï*aci;atusi XXI. XT CAPV-I N d. De variis Ordinibus 60*7'72?7-.'2) qui Ecclefiae prae- funt, eoórumque bligationibus praevie ad fufcipienda facra. mumera. requifitis. $ 2507. Hic de poteftate jurisdiclionis ; feu de ip- fis facris muneribus agitur. äs. 2598. Quae fecundum fe confiderata vel duplicia 2509. Vel fimplicia: fant. $. 2510. Couditiongs in facrorum munerüm candi- datis ve ]| fümpliciter , vel comparate ad alios adfpirantes defiderantur. o5ir. Et primo quidem priores 2512. Mox et go[lerioribus tecenfetur prima de. éligeudo digniore, id efts ïï 2512.. Quae eft magis utili: qu oad beneficia curata : et 2514. Probabilius etiam quoad fimplicia. eato facrum munus obti- ä 2515. Ut quis abs pec / neat, requiritur J £cun dà conditio, feu intentio fiatus clericalis. ä d / $. 2507. Atque hic-vinprimis difcernete opo.rt'et eos gradus, qui ratione Ordinum facrorum s ï' et eos, qui ex jurisdictione , aliüsque [acris ja Wibus cuique competunt. De gradibus 1a- crorum Ordinum, et de poteftate inde nata jam actum fuit: quare hic d e aliis facris fa- cultatibus tractandum, quae ad-genus Bra- icramentum. Ordinis tiae, non tamen ad $ feu fpectant, et quae fere facra munera, beneficia: conftituunt. Q* $2 Caput: IF.. 187 $. 2 508. j Haec jam benéficia , feu facri Mag&ftfatus confider ari poffunt. vel im fe, vel fecundum modum , quo acquiruntur. In fe munera ifta fpectata confider (e 1j andam offerunt inprimis naturam Íüam, tum vero feu proprietates , feu effectus fuos. Quantum ex natur qull**l funt vel a fua, duplicia vel fimplicia. quibus cura amimariu Duplicia funt, 0 imminet, vel quae Carn* ." praecedentiam * ) , vel fa ] aM Item /beciale aliquod oficium habent^, et rurfu $ in majora, media, et Ominora dividuntur. Majora funt omnia a fummo Pontificatu * j usque ad Epifcopatum, prout colligitur ex c. I7. de praebend. . Media jdi funt dignitates, quae praecedenti risdict am cum ju- ione obtinent e. quibus confuetudo alia e g. rebidiaconatus , tiam quaedam emi- j Obïï- nentiora beneficia, m o o 2 feu munera accenfet e, rcbibresbyteratum ,. Pr aepofituram. - Mino- rá, fed dupl icia tamen .funt omni a curam animarum imponentia e :£- Parochia etc, i tem , omnes perfonatus, et officia, id eft . quae p Vel praecedentiam cium e.. 9 , Vel faltem fpe ciale offi- irith A . Ícolaftici [[!Cïï'» jurisdictione habent [] , cuftodis absque tamen J Ü u *) Praecedentiam habere ii dicuntur, qui aliquem n principatum , et digniorem 'locu m. in aliquo j* Collegio e. g. Canonicorum Cath edralium ob. T tinent 'prae aliis fibi alias aequal ibus, 1 jn fü $. la 2 509, Beneficia fimplicis nec curam animar um, 2503 nec adminiftrationem ^ nec praecedentiam, fed Tractatus X XI. 188 . fed folam obligationem Divina peragendi e.g. canendi in choro, vel quaedam facri- ficia applicandi , continet. C. 16, et c. 27. dé praebend. *) *) An etiam ifta facri aliquid afferant, alibi jam delibavi. Si enim a facra Poteftate conftituan- tur, et fic ejus velut effectus fuünt, aliquid facri neceffario complecti debent; ex Sacro enim non nifi facrum haberi, et oriri poteft. Scilicet deinceps officia facra e. o g. facrificium, cantum, horas canonicas etc. etfi haec obe- undi poteftas alias alicui competoet, ex fpe- ciali jure, et auctoritate ab Ecclefia fibi vi þeneücii conceffa, talis profequetur. Í ü $. 2510. Poft naturam facrorum munerum, €o- rum effectus , vely fi mavis, proprietates con- fideremus $9 2508. Hae vero proprietates funt obligatiomes, et jura ad certa commoda capienda. Obligationes vero aliquae «mte et praevie ad facra munera, feu beneficia dantur; vel etiam et magis infuper premunt Sacerdotem feu Clericum , po//quav ea jam obtinuit. Obligationes ante et praevie re- quifitae nihil aliud funt, quam conditiones in candidatis facrorum munerum requifitae. Quarum aliquae neceffario et femper requi- runtur, ita, ut alias bencficium nequidem poflit obtineri: aliae vero non mifi in con- curfuü aliorum Candidatorum funt neceffa- riae;, fed ita duntaxat, ut fine his qualita- tibus beneficii obtentio tantum prohibita, non tamen irrita futura fit. $. 2511. Caput IV. 189 $. 251I. hd h Conditiones prioris claffis ; feu tales, lh fine quibus beneficia nequide m foflunt ob- tineri, recenfentur fequentes:; Iva Eft legj- tima nativitas, 1lda Status clericalis » id eft: m ]dn ut fallem prima tonfura i nitiatus fit ante ämd beneficii adeptionem. . aC 6. de transact, * ^ llss Aetas legitima **) IV:4 . caelibatus : ofeli matrimonio functi 10l ciorum. e, r. incapaces íünt benef. ob de Cleric. "conjug. Va libertags a cenfura et irregularit ate fye C. 7. de Cleric. ml excommunic. c. g. de confuetud. et c. r. ftulat. Praelator. V ]u de po- Abfentia benefi cii in- compatibilis ***), *) Ad aliqua beneficia etiam. certi or dines requi. « rTüntur, aut certe, ut intra defi gnatum tem. COl pus quis tali ordine fe i tus faltem nfigniri faciat, Sic at Parochiam adep intra fp atium primi anni Sacerdotio initiari debet. j Seff. FIl. c. 1. TRI DEN T. j **) Ad epifcopatum 3o. anni c. 7. de electiog, j Ad beneficia curam animarum an. £. 7. de elect. àn 6. - Demu - inferentia 38. m'unt m ad beneficia jam fimplicia exigit. TRIDENT. Seff. X XTIT, c. Ie Zl. decimum quartum aetati S annum faltem inchoatum. Licet confuetud ont o pluriumv loco- rum legi huic derogavetit, If ** *) Ubi notandum, quemlibet plerum que non qül nifi unicum beneficium habere po Ífe : "adeo, (etf ut, quamprimum alis alterum ben eficium (i) vere adeptus fit ; illudque pofíideat, et i fideàt, ut etia ta pof- m fecundi beneficii fruct us er«e di cipiat c. 17. de praebend. in 6. prius ben efi- lit cium ipfo jure vacet. TRIDENT, Se/f Fif. jt!, £, ) — Sunt tamen aliqua beneficia ab ac ! Tractatus. X XI. ^ 190 hac regula etiam noftra aetate imtmunia. $Sie compatibilia. duo fimplicia , vel de jure fünt fi neu. unum. fanplex , et alterum curatum , irum a d honeftam fuftentationem illius clerici füfficiat, et alterutrum per/onalem. refidentiatts non requirat. TRIDENT. Se[f. X XIV. c. XF. EUXLTA. ]tem fi óbtenuitatem redituum ab Epifc opo duo beneficia perpetuo fint unita z * m nonnifi unicum reapfe beneficiuth te- 4ic eni netur. TRIDENT. Seff. XXI. c. F. . Denique circa pluralitatem beneficiorum ha bentur ífre- entes difpenfationes Pontificiae. Circa quas qu obt inendas praecipue in caufa beneficiorum curatorum ingentem follicitudinem D, D. no- bis injiciunt. , $. 25I2. Aliae quaálitates requiruntur in facrorum W Candidatis, fine quibus beneficia, et facra d münera acquiri equidem fimpliciter, fed non L absque pe ccato poffunt. Quarum jrima, et notatu maxime nece flaria eft, ut adfpirans C non tantum dignus , et per conditiones j recenfitas capax , fed. comparate o 95II. -Ad, etti N ad alios adfpirantes digniffimus , t Ecclefiae maxime utilis exiftat. Sola enim ü falus animarum , et vera emolumenta Éc- l clefiae in hanc dignitate computantur: pro- j üt habet TRIDENT. . Seff. XXIV. c. L. Adeo, n Ecclefiam merita j ut generatim nec facrá i l talem Sacerdotem prae alio utique meliore Sacra enim mune- commendare deberent. (ij ra divinitus inftituta $9 2498. et ad folam ( alienam falutem comparata $? 2489- s pro | mercede laborum adhiberi non debent. r Caput IV. SLC XJ *X) Neque hic foä probitas vitae, licet inter re- liquas dotes etiam ad facra officia primum lo- oU at cum teneat; neque /o/gy fcientia, neque Joía I in cura animarum exercitio, et hujustodi ; fed omnia fimul penfanda fünt. Et infüper AJ. detrimenta, quae timentur, 1 d) expendi debent. J Sic vir praeftantifüim us abs ulla fua culpa proptet injurias temporum . Ecclefi ae poffet 1 té effe noxius, Ífi e. g. pervicax piebs eundem Qu multum, etfi inique abhorreat. Unde vir in- - fre comparabilis $. .GREGORIUS NAZIANZ. qU?d Patriarchatu Conftantinopo Qrüt l gloriofe fe abdi. cavit pacis caufa, ilis verbis ufus; Ejicite , 10 qe, ub vos qua[jari defimatis. g. 2513. tun Atque de obligatione eligendi dignio- rem*) admodum comperta ac confentiens f I) doctrina habetur quantum ad beneficia cu- rata praecipue, argumento dücto ex verbis ü CONCILII TRIDENTINI, quod forte cir- j ii jons ca nullum difciplinae caput, quam circa praefens tantopere. exardefcit , u quodque di Seff.. XXIV. cap. l. inter alia etiam |fequentia onifi babet: — Meminerint , mibil fe. ad DEI gloriam, et populorum [alutem utilius po[fe facere, quam fc fi. bonos . Paflores — — — promoveri Jü'udeant, m eosque alienis peccatis cowmumicantes mortaliter ( * peccare, mifi quos di gniores et Ecclefíae mapis eii uliles ipfi' judicaverint , mon quidem PRECI. Jio!* um BUS, FEL HUMANO AFFECTU, «u ambientium | fi iggefrionibus — — —— praefici ojat diligenter. curaverint. Demum ad finem ip- pfO fum SUMMUM POI! N TïF ICEM .circa 1e- m gendos "Tractatus XXI. - 192 gendos Cardinales, etv'üngularum Ecclefia- rum paítores graviffime interpellat idem CONCIL. concludens denique : lique 0 * inagis , quod ovium CHRISTI fanguinem , quae ex malo megligentium Paflorum regiwine eribunt , Dominus mofler IESUS |CHRI- STUS de manibus ejus fit requifiturus ** ). Cumque verba adeo clara aliqui in diver- fum íenfum vellent detorquere, temerariam eorum vocem INNOCENT. XI. propofi- tionem 4772* damnando interclufit. *) Lice t haec obligatio eligehtes , conferentes etc. rox ime afficiat; attamen etiam afpirantes re- apfe afficiat * Scilicet ne per profana admini- cula e. g. Epifcopum ad conferendam Paro- nt, qui alias fors fat ) chiam permovere fataga l religiofus et juftus exti tiffet, et folam Eccle- l fiam, et animaru m falutem in perficiendo Pa- Imo fimpliciter defiderare, Y rocho fpectaflet. t ut quis aliis qui buscunque praeferatur, minus religiofüm eft: curam animarum non debet quis ambire, nifi in e um cafum, fi contingat, penes quem optandi jus J fe Epifcopo, aàt illi, eft, Ecclefiae utiliorem videri. J b C Per ifta tamen minime improbare velim n f fibellos fupplices , quibus. pro obtinendo facro Licet munere, feu beneficio folent inftare. I enim ORIGENE S de füa aetate teftetur, nul- lum ex more Eeclefiarum ad facra officia ad- D Terq .ex noftro tamen M mitti, qui ipfüusmet petierit: ufü vult, et tacite vocat Eccle fia, et DEUS Y ipfe idoneos Sacer dotes, .ut ta lia a Praelatis Ut adeo ejusmodi preces bean Éecclefiae petant. PFael reipfa nihil aliud fint, quam fui ipfius ad gra- yem militiam ex DEI, et animarum amore T&üc facta oblatio: mentes enim juftae et negotii Wi natu- Caput. IV. 193 4 hfa. | naturam probe intelligentes. hac fua obfecra- ia tione non. nifi aliena . et publica, vero füa commoda quaerunt, neutiguam UM r **) Sed etiam praeter auctoritatem certä ratio tjttty fuffragatur. Si enim facra munera difpenfans triit nil nifi facros fines fpectat: hi ipfi eundem T àd legendum Virum prae reliquis utiliffimum T H). inducent: fi vero minus utilem optet, certe latebit ratio naturalis; et propter fines na. d- turales facra et xari coeleftia . largiri facrile. gum effe jam füpra agens de Simonia me nl eviciffe puto. Quam grave autem tam in petente , et quam concedente fit /acris , les ett infüper publicis Ecclefiae difpendiis profa- "a , eaque privata tantum commoda vena. fe$ It« dmini« ri, quivis facile aeftimabit: dum quandoque Pato- plus, quam mille animae pro optimo Paftore, quem providum NUMEN egregiis tum gratiae ors lt tum naturae dotibus ad plurimorum progref- | Bd ao P i fus deftinato exornavit, mediocrem hominem, verumque mercenarium in negotio falutis ae- p ternae Ducem habere coguntur, f minüi Dn dehef $. 2$14. yt g f Verum eadem de optando digniore, et kcclefiae magis utili obligatio etiam quan- ] Weüm tum ad bereficia fimplicdia, íeu curae animae j fict rum non deftinata (prout verior habet fen- - ii tententia): ftringere videtur. Idque omnes isr j ^ allerere coguntur, qui hujusmodi benef y iné Cià pro jure aut re vera facra habent p $9 2509.*), ne fcilicet etiam hic dici de- Jlb eant , quae G$9 2513. **) commemoravi, X WCE' Praeterea qualecunque officium ex tà li bes y f neficio alicui iminineat, Ecclefiae femner a utilius eft . Ooptimum ex re liquis huie mu. z neri j i ?ozn., VII, Trüciatus XXI. 194 neri admoveri. Sic a Viro intemerato öb-x $ag latum Sacrificium , vel precum Canonica- rum penfum exfolutum Ecclefiae et bene- ficii conditoribus plus prodeft, quam fi a frigido quopiam eiusmodi officia obeantur. $2 Sed utique in eo. Épifcopus negotium Ec- clefiae optime geret,-Ífi mediocribus bene- UT ficia fimplicia conferat,; viros infgnes inter | reliquos füpplicantes ad curam animarum refervans. ; N 2513. j ZAitera obligatio praevie ad. beneficium üafü('( licite, id eft, absque peccato obtinendum NISQU eft intentio [latum lericalem. perpetuo tenendi. TU Quare improbum foret, beneficium ea mehte V as tenere, ut ejus, füumtibus ftudiis vacare, et Defie iis finitis. vitae genus profanum feu. faecu- dam lare amplecti quis poflüt. Verum- quantum dicer ad beneficium , eadem circa hanc intentio- Tefid nem tenenda fünt , quae de intentione ad Cori bber facros' Ordines dicebgm. il ef CAPVT.V. ltl DDe' obligationibus eorum , qui facra .Mumera , yr feu . beneficia obtinent. —ïs 2516. rSacra munera. adeptis incumbunt variae obligationes: atque inter alias geuerales $. 2517. Eft obligatio /uperfluos weditus in pias 6 VUtnt caufas expendendi: de cujus obligationis fententiae.. Btte $. 2518. Z'tztlo ei. uatura.tres. obtinent & . as $1 vCaþut')Vi.fï : Y95 tO Ob' OU $: 2519. Inter fuperflua tamen 'compütanda non unt ea emolumenta, ben - quae ex fmpulari officio percipiuntur. ' Honefta m fuftentationem etiam n viri alias jam div ites poffünt percipere, Jetntun $. 2520. Specialis ob/igatio reþde:ndz' imminet bene- m b ficis. curatis, ; Dett $. If 2521, Aliquibus tamen [ibertatibus praedita, 1 jv iM $. 2522. Referuntur a/ig o Qu marum /pecialia funt. ffïcia), quae |curae. ani- 50 2 516. Sacerdotum t , aliorumque Virorum eccle- neft lafticorum obli fendis gationes novae ; eb ab hn CUsque recenfltis diveríae fünt P quae illis ten. Jacros M. 22 T apifiratus jam —adepiis incumbunt $*2 STO. Y €t quarum aliquae omnibus be- t neficiis fun t commun e5, aliquae vero quibus- p n dam /peciales. Inter priores. eft ob quanwm dicendi horas canónicas. ligatio Item obligatio j refidendi in loco bene ficii c. 1 tione d eb feq. de Cleric. non refident *) 4Ac deniquü e quilibet debet ea exequi, quae in /iteris J'undationis , ld eft: pér leges.a beneficii con ditore latas indicunt ur. *) Generáli tamen confüetudine . offi cïä benefï;:io- Matt rum fimplicium 'per fub fitütos expleri pof- funtæ: licet fors-aliud de jure fcripto obtineat, J j m $. 2517. il Generalis quoque omnium beneficia ob- p tinentium o [ bligatio eft, ut eam redituum partem, quae honeftae füftentationi füper- j €ii,.in pias caufas *) erogent, utique pec- Á ) iN 2 caþuri y hY 196 Tractatus XXI., caturi, fi ad profanos fines fuperfiua haec j bt impendant. Nomine piarum caufarum venit reli gib ; et )U *) ü mifericordia in pauperes; non item aliae vir- tutes e, g. juftitia, pietas im cognatos, etfi t ifta officia explere ad virtutem fpectet. Sic iM non poteft Sacerdos füperfluos beneficii redi- tus füis creditoribus folvere, vel iis parentes Qu Q füos, nifi indigeant , honorare. d $. 2518. fte Circa praefentem caufam, id eft, circa obligationem, fuperfluos beneficiorum redi- tus in pias caufas erogandi, tres noftrae ae- tate controverfiae habentur, quas ego com- memorare , neutiquam vero ventilare ve- l]im. uarum lm2 eít: ex quanam virtute i oventus in pias fuperflui beneficiorum pr caufas erogari debeant : alis religionem, aliis caritatem in egenos, aliis juft itiam af* fignantibus *). "* Magna rationum , et eruditionis contentione in diverfas partes difputatum fuit, * Ego ve- hementer fufpicor, ti tulum . juftitiae fubeffe : fi enim inoriginariam legem (reliquorum enim temporum conftitutiones nihil novi condide- runt, fed tantum antiqua confirmant:) in da- certam equidem ac omnino primam geius , ea tamen illis tem- non poterimus invenire, poribus vicina decreta, et PATRVM teftimo- nia habentur, quae plane juftitiam fonare con- ftanter videntur. $. 251I9. Zlitera eft, an Sacerdotes in reditus fü- eant , perfluos ea tentum computare deb quae : l -Coput V. 197 ltl quae ex benäüciis, feu bonis Ecclefiae ftabili- & bus percipiunt; vel an infuper alia, quae 0, 0. pro officiis facris quidem, non tamen fine jte Yl titulo, fed fortuito , €t ex contingente even. g, i tu: percipunt. E. g. Si quis alicubi con- 5:; i a cionem habeat, .€t pro ea ftipendium ali- quod recipiat *) Tertia vero in eo verfa- IWWS tut, an facerdotes alias divites, et abun- dantes nihilominus ex bonis : Eccleüag fq- ftentatione capere poflint * : etu **)»Verum iffa in cenfum bonorum ecclefiaftico. j 16 fum non venire ufüs habet, et ufüs íaltem in noftris plagis legitimus. Idem mea opi- nione de iis, quae Sacerdos ex honefta, et m competente alias ye t do fibi fervat. ,; füftentatione parcius . viven- virü;tf **) Nam quis militat [uis flipeudüs? I. Corinth. ) LX. . Titulus etiam pro facris laboribus re- gioneml cipiendi mercedem. non eft egeftus laborantis, fed dignitas laboris, alias ftips foret, non füi- WL pendium. . Hunc titul um jus naturae, et divi- num probant: Dignu s eff enim opevarius mer- cede fua.. LUC.. X. 7. Unde Canonum, vel fp' veterum teftimoniot um momenta, figna ha. 16 bentur , nent, ad difciplinae humanae capita perti- ynd ufum c ac proin jure altiore approbante , per coi ontrarium facile füblata fuerunt. Sane ) Paftores hi maximo honore , et copiofiffimis ) flm' praemiis digni fünt : nam laborem, graviffimum, füftinent, ut puto, lii * bobus triturantibus . tefu'mj propterea ab i pfo SPIRITU S. comparati 7, ad orinth. L X. 9. et fimul operam nobis pretio- fiffimam loca nt, ut femper interrogare iis li- ceat: .Sj mos vobis /pivitualia Jeminavimus : magnum eff, fí nos carnalia vefltra metamus? . ad COV. l IH Hoc officium fane magni jti ï momenti eft, nam eorum munus eít, quod ebEäE N 3 dixi, qiï Tractatus: XXI. 198 dixi, fane graviffinium. Omnibus et fingulis invigilare, omnium calamitates »et pericula fua facere, denique tot aeternitates curare, quot animas fibi fubditas quis habet, tale opus, 2ac pene aerumna eft, quae naturalibus com- modis omnino omnibus. remunerari meretur. Quod utique de iis intelligendum , qui forma | gregis facti tantum munus implere vere fata- sunt: non vero de illis , qui praeter paftoritii muneris titulum vix aliquid habent: nam con- dignam mercedem non juri, aut obligationi laborandi, fed ipfi labori conftitutam effe cre« diderim. $. 2520. | Specialis, et quidem jure Divino obti. E nens obligatio premit beneficia curae ani- marum obnoxia: ex quibus facerdotes refi- tii ( dere, id eft: curam animarum propria in- Cum - mandato 111 duflria exercere tenentur *). NI dioino praeceptum ii ommibus , quibus cura ani- k marum comiffi efl , eves fuas. agnofcere 97 y / quae ommia mnequaquam prae[iari. ab dis. et. im- Hi gleri po[funt, qui gregi fuo mom imvigilant, me- Ti que a[/eunt ,. fed mercenariorum more deferunt, '"TRIDENT. Seff. XXIITI. cap. I. Ubi etiam Tl hi inter alias poenas in non refidentes ftatui- N tur, üt pro rata abfentiae fructus non fa- ciant füos, fed eos, utpote rem alienam, 1 ew mox et ante omnem fententiam in ufus Q pios erogare teneantur. "*) Ubi graves Doctores volunt Parochum tengri, j eris fui officia l ad praecipua et pleraque mun feipfe 'ac proprio labore obeunda. Adquid Q enim [terilis et otiofa praefentia ? Homini , B non fimulacro pnblica cura commiifa eft. Ve- rum p — um P - Caput- V. 195 agl rum fi.recte fentio Blb Edoetriua: llibari t(etli debet: tenetur fcilicet'Paftor ad eos labores , Wate, ad.quos fufficit, et "quos aeque bonos a fe, $ Oþus. ac;/ab.aliis fore praevidet; quos' vero a Sacer- $ Q dote quodam. focio felicius^ abfolvendos eífe jey. o praevidet, ad illos non tenetur. . Utique . mu- nus paftorale ad. impedienduüm majus bonum ' fb iort fibi foli füme non: fuerit infitutum ? ld tamen negotium * ? D F re, nulliqué alteri committere m ( debet; ut'omhibus, et maxime laborum füo. jpit rum .fociis invigilet : *hoc ipfi proprium effe lp t Perfonae 'electa' eft. debet : m : ?oc ind?z/äfrm d i R : Värum' haec: 0b[i réfidendi obligatio non 'adeo A arcta eft, ut non.hábeat aliquam . relaxá- )S 16!4 tionem etiam in jure. fcr iptam. - Scilicet . ex CONCIL. .'FRIDENT. . J 11 Seff. XXILL.. cap. L. Inprimis. Epifcopus poteft extra tempus ad. T ventus, et quadragefimae, (ac. folemniora fefta ,'per. duos , aut ad fi LE ES IT mum, per ixes men- J í In fes five continuos, fi ve interru ptos, etiam abs fpeciali licentia . abeffe.. ji,f -"Secundo : Cano- nici Ecclefiarüm . Cathedralium et Colleeiata- WIPR [w | & AC wn rürfus per $ menfes abeffe polhfunt, nifi aliad / confuetudo . habeat. TRIDENT. ht * " Y?6 Se[]. .X a T " cap. «X - Tot utique fimul of jen abeffe non poffunt, üt publica officia rite expleri non queant. j U Jertio Parochis quo- que duorum menfium abfentia conceditur: ita tamcn, ut idoneus lg Interea vicariüs con- ftitu [nit atur;: ut ab Epiícopo licentiam gratis N ( quidem , fcd fcriptis obtineat; ut denique li ultra ?. menfes abefleé velit , j » £ravis ac- I Ip cedat ratio *). : NA4 »)Etc 200 Tractetus XXI. 4 Et ità. TRIDENT. Sef. XXIH. cap. I: ld ífolum legitima alicubi confuetudo mutavit, ut arochi fuis 2. menfibus absque. fpeciali li. centia Epifcopi utantur, et fi verba Concilii aliud habere J et petere videantur, $. 2522. Alias infuper fpeciales obligationes fa- cerdotibus curam animarum fuftinentibus conftituit , feu potius declarat eadem $S. SYNODUS, eadem fe[f. et. capite:: 3ta do- j cens: Cum praecepto divino mandatum [i& om- f nibus ,. quibus animarum cura commifa efi, vves fuas apnofcere , pro bis Sacrificium. offerre, l -perbique divimi praedicatione , Sacram entorum ac bonorum omnium operum admini[lratione , exemplo. pafcere , pauperum , aliarumque mifera- bilium per[onarum curam. paternam. gerere p " Ubi illud maxime advertendum, et non nihil mirandum, quod pietas facri Paftoris fe etiam ad officia naturalia extendat, cum tamen ti- I mera ratia. ed tulus hujus debiti fit b CONCILIORUM UNIVERSALIUM fanctio- Ti nes, et minorum Synodorum Canones, SS. li PP. exempla et teftimonia id evincere viden- i Xur. Vide S. ISIDOR. libr. 2. offc. c. 5. [r I CAPVT VI. JDe bonis Fortunae ad cultum — .Ecclefiae Q pendi folitis. M r $. 2523. DEO etiam ex fructibus decimae debentum, Y $ 2524. Quarum proin obligatio defimüur d ufum Ino ,4 ernum. $. 2523* m -«-s Caput V. 20l J: J 2525. Ipfae vero decimae funt vel þraea'iales, D vel ger[onales. r ; iil Q jl 2526. Recipientes vero easd em vel funt Clerici, vel ZLaici. S 2527. Etiam Clerici easdem capiunt quandoque jure extraordinario , fciliclet vel. beneficio- legum 2528. . Vel pacto. . ; f 2529. Laici vero decimas v el dej?m'to .ciuodam ; YU fl u ; 2530. Vel gerpetuo tempore tenent : idque vel vera j P W 2521. Vel praefümpto titulo. 25 ; 2 Ad decimas a i ütcm praeiïgndas,i þet?entur omhes, nifi quis pacto - intt ï 2533. Con/uetudine , . vel gt pragfcripti?jze ab hoc onere eximatur. p jj $. 9523. j l /nïhil Nihil aequius, quam ut ei';ex rebus om- nibus aliqua earum portio praeítetur, qui : 6!'229 j t rebus omnibus ortum et nativitatem tri- d buit. Unde a me jam aliquando DEI pri- g* mogenita fibi petentis vox relata fuit: Mea Junt omnia. Sed rerum omnium portio DEO ïideü debita nobis quidem parum cognita, reapfe ;A tamen ab ipfa lege naturae definita eft, et reipfa eft ipfa pars decima, Íi fua illis fir- mitas conftet, quae in tractatu de oratio- ! ne difputavi. Id tamen officium dandi fru- ctum decimas (quantum eft ex jure natu- rae ) officio orandi , feu DEUM actibus jf mentis colendi mitius fors erit; quod actus n mentis per nullos alios, hoc Vero praece- N 14 ptum ^ j m Tvactatus XXI. PA ptum de praef*candm decimis in gravibus et fpecialibus circumfítantiis compenfationeni per alia obfequia faciendam admittat. $. 2524. Verum his omifis ea düntáxat exph- canda mihi fumo, quae jure humano atque ipfo 'ufü hucusqueé obtinent. Et fic qui- dem bhoc-.officium recte' definiri arbitror, quod. fit oblzgatzo, decimam .pro veniuum. fuo- vrum pariem Miniflris . facrorum - dioini cul- tus *)- gratia: exfolvendi prout legibus difimi- tum -ejt. 911 *) Non enim puto, decimas ex jure maturae, multo- minus ex juffu Écclefiae ad folam. fa- crorum Miniftrorum fuftentationem , fed etiam ä ad apparatum pubhcum religionis e. g. in fa- bricas Ecclefiae, in facra Vdid, veftes etc. ce- dere "debere. Debet religio, et füb nomine | Religionis latens'caritas , tanquam inter oimnia humaUa negotia fummum , ornatiffÉimum effe", et ex omnibus tclüQUdm digniffimum eminere. Perquod, tamen nolim.afferere, -quod Miniftri gt ahm egere debeant; nam ut de éorüm dig- nitate nxhd dicam , di-officium fuum explere vennt onuus graviffi imum et humanis viribus majus ful ïumnt, qui bene pmr)funt Presby*m , uzz;"Zl; honore digni funt * ROX . qll/ labo- vaunt in verbo, rt doctrina. Dmf enim fcri- £ ptura : nom allgabis.os bovi irituranii j digtus eff operarius-mercede fua.. 1. I. ad Timoth. VI 18. $. 2525. Ius 10c accommodate ad mores noftros, arbitror fequenti ordine explicari poffe Et -Caput VL 205 « Et inprimis confidero ipfum ;ur decimandi : Ils et exin ferfonas , :quas concernit. Ius ip- fum vel fpectat res DEO pendendás,. vel quodum , quo tribui debent. Et. quidem quantum ad res . Chriftiani tenentur, deci- 3l mam partem omnium proventuum praeftare, k C. 26. De Decim. Mi porro proventus vel Q funt praediales, id eft , €X praediis percepti; [rt, vel funt perfonales , id eft: 1fola induftria ] f['ü quaefiti. C. 5...De decim. *) Proventus prae- Ct'l diales . plerumque .et Imo loco praeftandi fllrm funt a domino fundi. . c; 39. de decim. vel etiam quandoqüe ab alio, fi früctus non- n dum decimati ad. eum pervenerint 5* ; Sive y i dein jufto titulo.ad eum pervenerint 698 gt de . decim. Sive. inique retineantur , p -argu- ( meut. ex c. 26. dedecim. Modus Vero prae- Qmitf ftandi decimas in eo eft, ut prae diales prae- o ftentur. abs deductis fümptibus in. colen- f i do agro toleratis ***): item, quod mox ac fert collecti fui " i decim. t fructus , praeftentur c, 7. de *) Verum decimae perfonales in nofiris provin- 207 eiis ab ufu, ut puto, penitus receíferunt. u **) Unde hoc jus decimandi eft vel Á ut fpecies i quaedam juris realis, ltf! ructibus ipfis adhae. rens , eosque comitans , quocunque perve. ï li nerint, u l "**) Aliter res fe habet, aut habuit potius in de. cimis per[onalibus : hae enim non nifi deductis expenfis praeftabantur, prouüt colhgitur . ex 105 6 9g | de decim. 10 5 25269 204 Tvactatus. . XXI. $. 2526. . Perfonae feu homines , -quos Decimae concernunt, vel funt ex actores, quibus de- bentur; vel debitores, qui.ad eas praeftan- das- tenentur. Exactores , feu, qui ca- piunt decimas, vel funt «clerici , vel laici. Et clerici quidem eas capiunt vel jure or- dinario , Vvel extraordinario. Et jure quidem ordinario decimarum quartam partem capit Epifcopus ,..c. 6. de offic. judic. ordinar..* ) Imo Episcopus capit decimas integras.ex iis Parochiis, quae nullum habent Parochum, C« 12. de decim. Praeter, feu potius ante Epifcopum |decimas accipit Parochus , et | quidem. füae Parochiae decimas ex inten- tione in jure fundata. c.29. et 30. de de- (ini-t* ) Imo etiam alterius Parochiae, fi haec a priore avulfa, eandem nihilominus ut matricem veneretur. TEIDENT. Se[f. 241.-*. 4 5) *) Verum confuetudo partem decimarum quar- tam EÉpifcopo ubique ademiífe videtur. **) Id eft, nifi aliud evinci queat, cenfentur de- cimae ad Parochum fpectare, etfi is nullum pro fe argumentum habet Et quidem prae- diales folvendae fuünt Parocho, in .cujUS Paro- chia fitum eft praedium, etfi id ad Dominum alienae Parochiae fpectet , t. 33. de decim. Aliud de perfonalibus c. a0. de decim. v**) Nifi forte hae decimae, aut pars earum pro " fuftentatione novi Parochi affigmata fit. lIdque colligitur ex TRIDENT. Sef. XXI. c. F. j $. 2527- et 205 Caput VI. $. 2527. i .VCIericis jure extraordinario jus deci- l mandi.$9 2526. competit, vel ex beneficio E legis , vel ex pacto. 'lale vero beneficium (à legis eft fpeciale, feu prioilegium, c.2. de "n decim. im 6. vel eft generale , feu praeftri- W püi, quae rurfüs eft vel ordinariz, 10. aut j 20 annorum, fi fiat contra caufam aut per- j fonam profanam, argumento defümto, ex j C. fmal. c. de *praefcript. long. iemp. |Vel b ifta praefcriptio eft extraerdinaria : (fi enim II fiat contra. Ecclefiam parochialem, requi- ! runtur 4c. anni cum titulo, vel fi ifte de- & fit,' neceffarium eft tem pus immemoriale fol c. I. de fraefcript. in 6. i Í $. 2528. u Alter modus extraordinarius , caepiendi decimas clericis; competit ex pacto fcilicet j donatione , per mutatione, transactione, compromiífo in arbitrum. c. r, et 9.-de de- Q cim. ) ldque fit eo effectu, ut vel foli [ clerici pacifcentes obligentur, fic a pacta u fimpliciter in tempus aliquod, et fine fo- n lennitate fiunt, c.8. de decim. Vel ut fiat o um jus perpetuum, et ipfa Ecclefia obligata maneat: fi fcicet accedapnt folennitates il- in:- lae, quae ad res ecclefiafticas, ut 'alienan- das, requiruntur a jure: litulo de rebus U IUC KEcclef. alienand. *) In his pactis nunquam adtnittendum quodcun- que pretium temporale, feu profanum, fi de .7. jure 206 Tractatus - . XXI. v jure percipiendi decimas agatur, quamdiu cum titulo fpirituali ]e. g. beneficio Ecclefia- Í ftico connexum' manet. ZArgument. ex tot. tit, de Simon. Sed in hoc caíü pars altera etiam, f non nifi fpirituale, e..g. Parochiam debet da. re Unde in caufa non nifi Clerici foli, vel una cum Laicis, et accedente infüper auto- (* ritate füperioris ecclefiaf tri, c. 9. de arbitr. tici poffunt effe arbi—'- alitdf ',.Utique quantum ad ifta res longe fe habet, Ífi decimae a titulo- facro. feparatae ä jus mere profanum exiftunt. $. 2529. Sed inter Perfonas, quae decimas per- cipiunt, .fünt etiam JLaici $9 2526., qui tamen eas non nifi, ut a facro titulo fepa- ratas. fibi acqüirere poffunt * ). Idque ad tempus aliquod; vel in perpetuum. Et qui- dem in aliquod tempus fcilicet in .trien- nium ( juxta aliquos etiam in longuis fpa- M tium) Decimas fibi competentes quivis cle- ! ricus Laico potelt elocare, c. 2. de locat, TIq et conduct. [ *) Nam.cum jure, et titulo facro conjunctas ha. Q bere non poffunt; Laici enim nullum jus fa. t ctüm, excepto jure Patronatus, poffidere va. Te lent , c.1. caut. 16. g. 7. €6c. 17. de devim. lle $. 2530. ler Qu Verum decimae a Laicis etiam jure per- (ej jetuo teneri poffunt, $o 2529. |Hoc tamen 16 jus nititur vel titulo vero, ac folido,' vel M jraefumpio , et exiftimato tantum. Rurfus CE, R titulus Veruäs eft conceffio a PONTIFI vel 'Caput. V1. : 207 Yi vel ab infériore Antifci,tä*'» facta. Et 'ponti- dl l fex quidem vel fimplici privilegio, vel in h Empbhyteufin ,. aut feudum jus decimandi a li d facro titulo feparatum concedit . prout ex E antiquo ufü, et c. 25. de decim. colligitur. iU [0. Rectores vero pontifice. inferiores. idem fa. AU cere peterant ante CONCIL.. LATERAN. Tertiqm c. 9. de.bis,..q uae funt a praelat. du ftas |eisd ii Nunc, vero haec pote em ademta manef *) c. 19. de decim. *) Et jure merito, tam juüre natnrae, quam di. vino urgeri videtur, ne decima ab Ecclefia p auferantur. Vix credi poteft, quanta ex hoc capite detrimenta nomn folum in rectores Ec- qu clefiarum , fed in ipfam animarum falutem ol in gliquibus locis fint orta. e ( Q $. 253I. CT Alfer titulus, quo jus. decimandi Laicis M N competens nititur » eft' praefumtus , feu exi- Ü i ftimatus , fi fcilic et Laici decimas immemo- litth riali tempore poflideant,- C. 6, .De werbor. Jignificat..idque licet nequidem fama.de ali- Z U .quo privilegio , vel feudo exiftat. Quod [l$ fä- eruunt ex c. T. de praefcript. .in. G. Ubi ta- a men probe. notandum, laico. jus decimandi /ih Dequidenr tempore. immemoriali. vere prae- Ícribere : hoc enim jus utpoto-cum facro quodam.jure connexum a Laicis nec poffi- " deri, et.neque praefcribi poteft. . . cg; uf. a ; I6. g. by. ( of- Sed antiqua et immemoriàlis p xP [ feffio jure; et ratione optima facit- crede- ur(b's has decimas dudum d I fcu praefumere , vel r 208 Tractatus XXI. vel þriviïegio, vel fe udo , paucis: Aucto- titate Ecclefiae a titu lo fpirituali fuiffe fe- tio profano paratas : unde etiam pro pre decimae Laicorum fecure poffunt vendi. Si tamen vitiu m tituli etiam poft longif- fimum tempus detegatur, et fic titulus ille racfumptus evanefcat, tales decimae mox ad vïli.'ccleüam | fedirent. $. 2532. Inter perfonas, feu homines, quos jus | praeter exactores, Decimandi concernit , ali funt debitores. $9 2556. Et quidem ad quis. "s has folvendas plerumque tenentur omines NT nifi fpeciatim fit exemtus, C. 24. De decim. Quid exemtio acquiritur pacto v€ 'alis porro . (0s ; adhi bitis fcilicet. folennitatibus ju- Cima £erp 2L10 . Ecclefiae alienandas requifitis, fr: "d 'res [iri prout argument. capitur eX tof o titul. de T. i frivato, quo bus Ecclefiae alienand. vel pacto fuff e. v. Parochus pro breviore, aut etiam pro Que. c. 5- et 8- de curfu vitae fuae conftituit. tta ivansact. jae| *) Átque 1 deo ad decimas tenentur haeretici fttty c. 24. de decim, Iudaei, faltem ex iis prae- dis, ex quibus antea Chriftiani decimas pen [j debant. C.:8. de ufur. De alis infidelium; ) Decimis eft controver- feu non baptizatorum fia. Videtur tamen V erum effe, quod ex le ge ecclefiaftica ad null as teneantur , eoquo ecclefiae non fubfint; nec ejusdem legibus tenentur tamen jure naturae a firingantur: Cutique legiti- fuam portionem divino cultui ino, qualis modo eft folus ille Chri&iaqorum) [ impens Caput VT. 209 u impendendam. Praeterea te nentur ad danäas decimas clerici. c. 2. de dec Wis. * t Et quidem ex bonis Patrimonii fui obligant Uf omnes, i a quod. eruitur ex . 33. ? decim. Ex bonis Ib " vero beneficii ad decimas eosdem teneri in. p nuit c.43. cav/a 16. g c L. Quarto loco reli. is 1 giofi c. $. e£ 1o. de decimis, nifi habeant. privilegium. Item quan fors fpeciale .1103 firicto eti tum ex iure am pauperes : irgument, ex E cauj. 12. q. T. puta qua ntum e x jure. Demum obligatur conductor praedii pr [9] rata fructuum, quos capit. vid. cap. 26. de de £Ult, 00 V $. 2533. EUR Qf " Alii modi, quibus a pr n 4 aeftandis decimis quis eximitur , funt Imo, 165 ) I8. e£ 20. de decimis. IIdo Confuetudo | c. A du l Praeftribtio, et u quidem ordinaria contra Lai COS, vel Cleri. TR COS, quibus ex titulo pr ivato debentur de- ' i5 cimae, argument. ex L. ultim. b cab. de prae- 1mf Jtript. long. tempor. vel praefcri ptio evtraor- bt dinaria 40. fcilicet annorum, quale tempus E. qwd fufficit etiam fine titulo con tra quamcun- u que , Ecclefiam c. I. de praefcrip t. in 6... Con- j )^ tra Ecclefiam vero' parochial em requiritur praeter 4o. annos titulus , vel in ejus de. gertt! fectum tempus immemoriale [ "A NI prae- I$ Jtript. «in .6, *) s p deln *) Ex quo apparet, praeferiptionem ; aC confüe: tudinem facilius valere pro imm . ntto tm a Ífolvendis decimis et uhitate , ua TL 1am ]laicus liberatur, ei j lus vero capiendi deci mas g laico propter an. hi nenum titulum fpiritualem, lo ilius ac- 919 I quiritur, prout patet ex $o nge diffic p 253I. [ lf j Ton. VII. O CA- jjof j p 210 Tï'acmtus XXI. CAPVT VII. » De modis , quibus facra munera. acquiruntur.. . $. 2534. Modi, quibus facra munera obtinentar , funt ordinarii, vel extraordinarüi : et ex prio- ribus inprimis eft é/ectio. P D) Tum vero collatios et libera quidem com- petit PONTIFICI ; 2536. Et EPISCOPIS:. haec tamen conferendi libertas 2537. lure Patronatus non raro impedita eft: 2538. Quod diver(imode obtineri poteft; et 2539.' Ideo in /laicale, et ecclefiafticum. dividitur. 2540. Et varia praefentato jura tribuit. Verum ä 2541. Libera conferendi facultas etiam refigna- . tioune ani mo permutandi, vel im favorem terti facta.non ràro impeditur. $. 2534- Sacra haec munera in fe hucusque com- fiderata funt; fupereft, ut de m»/e eadem obtinendi tractemus $. 2 $08. 'Tales vero or* dinarii »odi generatim fünt duo; quos ee- ctionem , et collationem dicimus: quibus dein alii extraordinarii accedunt; - Electio jam eff defignatio Viri ad. facrum munus de jure apti*) canonice ** ) facta per fuffragia majore , et fa- niora***) eorum. quibus jus elicendi competit. *) Si enim aliquo vitio juris divini laboret, nul. latenus poteft eligi : fi vero naevus ille fit ju- Jra: ris-humani, non quidem fimpliciter eligi, fed poflulari poterit, id eft, poteli per fufficien- m l tia fuffragia PONTIFICI praefentari, qui deim, nifi 2lIk ais VL nifi Afpeciale jus aliud petet, pro arbitrio po. ftulatum. poteft et folet admittere, Unde haec l, poftulatio eft mixta exelectio latione, ne, et dif;en. TM y **) Innumerae fubtilitateä circa legitimam ele- $ cüonem jure humano' invectae funt. Nobis hoc negotium commetnorare fat eít; tractan. Colf dum enim illud, ac digerendum Sae Iurispru- dentiae relinquimus. xtenl Shgee) Suffragia majora funt illa ,', quae comparä. te ad corpus eligentium funt plura, e e .U Septem füffragia a duodecim electoribus, Neutiquam. vero haec pluralitas aeftimari de. & bet ad alios electos. TOU E. g. fiquis a duode- cim eligentibus habeat tria, alter quatuor, et 'enurt tertius quinque fuffragia, ifte ultimus habe. ] 1g'ilf]' bit vota plura confiderando aemulos , non T vero attendendo ad fuffragantes : et fic ele- tio ifta erit nulla, nullumque per eam tertio ili jus adquiritur. .Sumiora fafíragia fünt. il. lorum, qui majori pietate, prudentia, et pro- ximius ad fenfum, et finem S. S:. Canonum in electione egiffe videntu u r." Verum plerum. f'll m que pars major, etiam fanior fuiffe cen(etür £/52.de. Kleche; -t quidem . abs ullo dubio, :1'0 n fi contra electionem nemo exci 05 elio piat; vel fiquis eandem equidem oppugnet ; electüs tamen (l habeat duas tertias e. g. octo ex duodecim fuffragii, majora eo ipfo etiam pro fanioribus j v habentur, non obftan 4 —te aliquorum | contradi- flpfl ctione, " $ 2535* pp!)!l m Collatio alia eft lbera , alia ad þmefuz'ain j praefentationem | ad iricta. Libera conferendi n ( beneficia poteftas competit SUMMO PON. ff in noftris tamen Provinciis per 1 TIFICL,. O 23 Con- 212 Tvactatus XXI. Concordata maximam partem impedita. Cum enim Romana curia plurimis beneficiorum vefervationibus , praeventionibus , gratiis ex[pe- x ciativis , aliisque modis Epifcoporum jura n vix non penitus exhauriret : Natio germa- nica pactis publicdis cum . NICOLAO V, Tk conítitutis, quae concordata vocantur, pri- CC mae fedis honori, .et ftabilis "unionis fecu- ht ritati, et fimul Ecclefiarum fuarum liber- Yi tati infigni moderatione confuluit. pi Y 2536. IX $. Q Poft Pontifcem libera omnium Benefi- fitu ciorum collatio eft in qualibet Diaecefi pe- T nes EPISCOPUM, adeo, ut intentionem Qu in jure fundatam defuper habere dicatur, qu id eft, donec alius per majores rationes Jus de conferendi, aut praefentandi évicerit ,. in ali dubio libera Epifcopo facultas adjudicanda De eft. . Vill.c..Xo. X1a cauf-16. 7.. et. v. d. de ün, Capell. Monacb. €gc. Facultas tamen ifta, eff etfi impedita aliquando, rurfüs ad eum per Vs devolutionem defertur, íi alius jus conferen- ali di aut praefentandi legitime alias obtinens, ü eodem.itra legitimum tempus uti neglexit, et e. g. Patronus intra quatuor menfes ad beneficium vacans íua culpa nullum prae- fentavit. , Hocque legitime eft ab Ecclefia conftitutum, ne per negligentiam , aut dif- cordiam aliquorüm cum divini honoris, et falutis animarum difpendio Ecclefiae fuis ')Minifcris diu carere cogantur. $. 2537: Caput. . VIL: 216 (um $.. 2537. WAUIA cic,rgm Verum haec firca facra munerà -&onfe- n n renda poteftas,: quae Episcopo libera ple- rumque eft, non raro eidem impedita j 0 Y manet: eoquod alii Viri ecclefiaftici be- neficia conferre queant, vel quod Epis- T n copus ad praefentationem Patroni aliquem fibi oblatum, dummodo is fimpliciter dig- h nus fit, infüituere teneatur $9 253s. cum praefentato ejusmodi ex ipía praefentatione non quidem ipfüm -munus fà C , orum, fed ali- nf quod jus inchoatum ad illud jàm fit adquiz fitum. Dantur etiim alia hanc Episcopo- m jonet rum libertatem refítingentia. d. $ 254r, Quare DE. IURE PATRONATUS tribus, at quod ajunt, verbis apere juvat. . Quod qui- t f 3 dem ali * qua jura quantum ad Patromum, et j;,! alia quantum ,ad praefentatum ab eo conti- dicand; net. ln patrono hujus juris effeius , et g](i orig commemoratur. Et quidem primus ; f effectus eft onus Ecclefiam defendendi, cü- (f Ptf jus quis Patronus eft 9). Alter vero in part aliquot honoris, aliarumque utilitatem com- Tnen modis confiftit **).- glexi!; *) Curare fcilicet' debet, ne bona dilapidentur; [es Ü m negligentes . Miniftros Epifcopo denuntiare; denique nulli beneficium nondum vacans pro- ;ccleüf mittere tenetur. C.3r. cauf. 16. q.r. Ca]a. 3 2. de conce[J. praebend. mon vacant. in 6, j d f * ** Debet fcilicet honeftiorem in Ecclefia locum occupare. Infuper in caíü indigentiae ex bo- ; li antume Bis Ecclefiae illi, efä.usque familiae, qu M j faCQI- $14 Traciatus XXI. facultates ejusdem Ecclefiae id patiuntur, fuc- currendum. C. 25. de juge Patron. A NE 2$38 Rationes obtinendi hoc jus primitus funt vel ordinariae *) vel extraordinariae **) Poteft etiam idem .jus prius jam conttitu- tum in alium transferri, puta Episcopum, ita ut is deinceps tale beneficium libere conferre queat]) , et fic jus paternatus extmouatm, vel etiam, ut alius illud ob- tineat e.g. haereditate TT) donatione . I. de )ur. Pairon, in .6. Wel fi caftrum, di- tl tio &c., cui tale jus adhaeret, - vendatur, commutetur. c«7. d 13. de juF. Pairon. i 0f *) Et tales funt tres : fundatzo, fi quis fundum aedificandae . Ecclefiae pratis . concedat c.25. (l de jur. Patron, ; dein dotatio , cotmpetentes Cel Ecclefiae reditus donando ; denique ae Cca- T üo, fi quis fcilicet Ecclefiam de' confenfu .^ vel. eandem "per Yi Epifcopi primitus exftruat , p maximam partem forte deftructam (monito tamen prius Patrono , fiquis extet:) iterato & aedificet. a *«5 'lTales modi minus prmcxpales funt privile- fne ium, praefcriptio, fors etiam confüetudo. li 'TRIDENTIN. $f XXP. cap. IX. ü Ob. crimina ali- v? Perditur enim hoc jus rmo. r quot , fcilicet emtionem fimoniacam hujus h juris; haerefin; occilionem aut mutilationem Rertorla iliüs Ecclefiae. TRIDENTIN. loc. fe aut bene- lt £0d. 2do Cafu, fi fcilicet Ecclefia, ficia, vel familia, cui tále jus competebat, tig extmguatur 3t10 Voluntate Patroni, fuum ]U jus Ecclefiae remxt*centls , vel eodem per lon- d giffi. Caþut VII. 21$ ! i gifimum tempus füa culpa, aut libero arbi. trio non utentis. C. 25. de' jure Patronat, e£ cap. 1. eodem in 6. XeL) Succedunt autem haeredes in capita, fi finf haeredes ejusdem Patroni ; fi vero Diverfo. Ril ) rum Patronorum , tunc fuccedunt in ftripes. Sic ad praefentandum Sacerdotem aeqüali au- :nüiüll: ctoritate pollent tres filii unius Patroni: fi i, j vero ex duobus Patronis unus tres, alter ve. It ro unicum reliquit haeredem, ifte tantum va- ul let, qügntum tres priores fimul. jl o $.. 2539. e u , 0 Verum modi jure Patronatus potiuhdi etiam aliam divifionem fübeunt. Si enim jator i id obtineatur titulo facro et folis Clericis füntit 1 communi, vocatur jus Petronatus ecclefiafi- L 0 cums fi vero titulus ille fit profanus, aut feli (Jili) certe etiam in Laicos cadens, tunc nomi- a ( natur jus Patronatus /aicale, feu laicum , etfi la vir illud obtinens fit Clericus *). Hoc jam em PEI jus laicum pleraque cum jure Patronatus o j jtel j ecclefiaftico habet communis; aliqua tamen habet /pecialia. Nam aliquando ifto znferíus, ii faeplus autem eo pinguius eft, 'et felicius. lus Patronatus laicum jure illo ecclefiaftico jelut ex eo inferius eft, quod Patronus laicus jn ! tantum quatuor menfes habeat, cum fuam f][llu' Patronus Ecclefiafticus praefentationem per i rl f fex menfes differre queat; C. 3. et 22. eod. j/ t Contra vero ille prae hoc in exerci- ) i ! eieklfl tio fui juris fecurior eft, quia huic juri ra- j i ro admodum per novas leges et decreta ü n " derogatur ; et infuper üf patronus laicus de gu» 4 jure L 516 Tvactatus . XXI. jure indignum praefentet, non perdit. pro- (ür pterea etiam illa vice jus alium offerendi: lict infüper non tenetur concurfüum a TRI. p DENT. CONCIL. imperatum' praemittere, Ut Quae omnia in patrono Ecclefiaftico aliter fe habent. pi Vid. cap. 24. et.99. boc titul. ü *) Unde, qui ex beneficio , dignitate, aut quo- Q cunque tltulo eeclefiaftico poteft praefentare, Patronus ecclefiafticus eít, etfi antea illud jus fuerit laicum. Sic abbas fit Patronus ec- f e clefiafticus ad illud beneficium , quod cafiro cuidam adhaeret, Ífi illud caftrüm a familia (q fündatrice emtione ad Monafterium -transiit. E7l Ejusmodi enim praeful titulo Z4bbatiae Patro- (t0 nüm agens in Caftro ab llluflri Familia bene- Q ficii fündatrice emto fit Patronus Ecclefiafüi- Tus cus. Cui vero ex dotatione, privilegio, hae- reditate &c. tale jus Competit, mianet Patro- (; nus laicus, etfi Clericus fit. te là $. 2540. Quantum ad praefentatum. $9 2537. fere fequentia notari Et merentur. quidem I"'" dari jus Patronatus paffoum , - quod pe vocant, id eft, ut aliquis ex aliqua fami- TUj la , communitate &c. fiquidem idoneus ad- fit , debeat affümi. nj Ita ufus habet «Z.dum, (j Quod Patronus non poflüit fe ipfüum prae- f fencare, € 26. de jur& Patronat. .. Poteft. ta- Q men ro U ftitue 8Sare eum, penes quem elít jus in- ndi praefentatum, ut fe potius, quam [ i anum . velit inflituere; per has tamen pre- ces nullum fibi jus, aut inítituenti obliga- l tionem poteít facere vel ftatuere , fed to- lt tu;m e Capub VIL- 217 " o tum in arbitrio in&itüentis manebit. Et al ita fat recepta fententia habet. T eadem communi 3tium. EX ' opinione plures Patroni lIal poffunt aliquem ex numero Patronorum alitt praefentare. 4tum .' Denique, fi plures Pa- jl troni difcordes fint, nulli praefentato ad- t qu quiritur jus, fi füflra gia paria fint: bene slitit "Wi jl vero Íi aliquis majora vota habeat; majo- ra etiam comparata ad competitores ta ntum, iUs 0 etfüi non fint ma n jora, ad numerum praefen- fi i m tantium ; Et id én! eruunt éx, c. 3. boc titul. Et T at praeter opinionem hanc de jure Pa- f j tronatus tractationem longius extraxi: cum tamen de hoc jure nefcio quid follicitudi- kl h l nis dari, jam agendo de Simonia innui, Jito Certe antiquiori Écclefiae ignotum, et fal- tem circa benceficia cura t4, non magnae laetitig materia eft. ft $. 2541; jdeti Libera beneficiorum collatio aliis in fu- i per duobus modis impeditur , fcilicet reffs- 1 nationt im favorem terti, quam vocamus, ef vefignatione animo- permuiandi Lbe neficium |.cum l, alio facta.: Refignare, Ííeu abdicare bene.- t ficium. ea conditione,, ut illud non nifi illi ( cedat, cujus amore prior beneficium dimit- ! tit, ità, in quam, abdicare non licet, ni- Jif fi in manus PONTIFICIS, i d eft. mh in- terveniente auctoritate e t confenfü PON- j TIFICIS * n be Licet vero beneficium cum Q jeficio permutare nón fit ex fe facrile- * Y j gum ts Tractatus XXï. 218 gum, ;:um detur facrum pro facro; lege tamen ecclefiaftica ejusmodi pactiones pri- vata auctoritate factae piaculo Simoniae notantur: quin adeo temerarii ejusmodi be- neficia fua. Ht A de rerum .permut. Nihilo- ut minus permiffum eft, uterque coram Epifcopo fuüum beneficium dimittat, decla- rans, Íe id animo permutandi facere: ubi dein Epifcopus tenetur haec beneficia mu- tata illis conferre, Clement. unic. JDe rerum permui **). f .*) Et merito; mnam fi alicubi arte hic ab affecti. bus , et rationibus naturalibus ingens facrilegii difcrim eft. Pro falute propriae animae grave Y oftoris munus dimittere plerumque licebit ; fed dimittere definite, ut alter nobis carus fubintrare queat, periculofüm eft admodum, ! Mihi.modo nullum exemplum, in quo hoc tute fieri poffit, occurrit, nifi hoc, in quo Ecclefia prae reliquis utilis ex aliorum feu errore, feu iniquitate ab ejus regimine arce- tur; eoquod in quocüngue provehendo nmil nifi utilitatem Ecclefiae fpectare liceat. **) Hic difputant, an pinguiorem Ecclefia in commodum alterius ' dimittens in compenfa- tionem hujus detrimenti aliquod pretium, feu partem redituum fibi. pacifti absque periculo fimoniae incurrendae poffit, Inprimis in di- : miífo beneficio penlionem , feu jus, aliqua ex eo emolumenta capiendi dimittenti ftatuere nemo praeter Romanum PONTIFICEM po- teft, prout patet ex titulo ; Ut beneficia. £- Ex elefiaftüca — fime — DDiminutione conferantur. gravi tamen et probata caufa id concedit com- ä munis fententia etiam Quod au- " piscopo. tem privato permutantium arbitrio fimile quid fieri t Caput VIII. 219 p fieri queat, in animum inducere non' poffum: $ Otl nam in hoc cafü vere facrum füb conditione TR profana , imo propter eam alteri ceditqr.» Yi l Vib CAPVT VII. COf Qd De quibusdam ad Difciplinam Ecclefiae pertinentibus. ] ubï 1 n $. 2542. Praecipüa juris naturalis, et divini cä« H u pita ex anti i wijunae Eccleliae difciplina opti- me difcuntur afett $. 2543. Quae tamen non m provide, aut ubique propalanda | fünt, — Nos "i gl pleraqqe omittentes , gtM ex moderna difciplina icol 2544- Solam pene. notionem cenfummm*'tr;- dimus. qini Ifl 1. 2545. Tales vero funt ires: . quarum zrma eft "i " exconmunicatio J QUO 2546.. 2da vero fuüomjo $ ac um d p w *O^ 0^ — wO — X^ 2547. Demum tertia iuterdictum. 0 Jl $. 2542. f 4 Atque hisce "Tractatum de Ecclefia -con.- penie r Ij cludo: licet innumera difciplinae eccefiafti- cuu cae capita pertractanda füperetfent , i quae n ftudium brevitatis omittere , et apud alios n inquirenda relinquere jubet. yUet Praeterquam quod quaeftiones, quidnam Ecclefia confti. [p "m tuerit, ad hiftoriam , et quaeftionem facti l quodammodo fpectantes memoriam magis of €xerceant, quam ut gravioris, ac feverae R (u d infüitutionis materia exiftant, Proftantäfu- per Jl 220 Tractatus. XXI. —— per hoc capite, id eft, de difciplina eccle- fiaftica aliorum a graviffimo judicio, et im- menía eruditione infignia opera, quae non nifi magna delectatione, et pari utilitate lesi poffunt. Unicum tamen monere. velim quemlibet , ut ex hisce potiffimum difcere fatagat, quidnam optimae aetates, et flo- rentiffinae Ecclefiae circa jus naturale, et divinum. fenferint : nam hisce . conformes ä leges, imo ex altiorum iurum horum prae- fcripto fuas conítitutiones conceperunt, iisque palam docuerunt, quid de praecipuis Eadem vero legendo n ilis juribus fenferint. faepiffime dices: ZAut illi errarunt , au£. mos Dl gravi[me .decipimur. Quo profundiorem au- n tem antiquitatem ingreffus fueris, eo pu- Iu riores fontes invenies. Prima funt optima: ü quae fübfequuntur, jam aliquid ex deterio- Et.licet ris aetatis conditione traxerunt. etiam ex illis. Ecclefiae paftoribus - plures ;S: rectiffime fenferint: praecipiendo tamen non ea, quae juftiffüpa videbantur , fed ea, C quorum obtinendorum fpes erat, fequi co- 1 gebantur. Quare maximopere cavendum, ne mediae, aut noftrae aetatis ecclefiafti- cas conítitutiones, relaxationes &c. pro le- gitima Divini aut naturalis legis interpreta- tione accipiamus. Quod non quidem in co fenfu dixerim, ac fi in iis aliquid. con- tra jus naturae, aut DEI praeceptum fit: fed in eo duntaxat, quod noftra difciplina 2 ecclefiaítica legitimam füperiorum — jurum menfuram non aífequitur. $.2 43, P . Caput VIIL — 221 j :cgïe- $. 2543- ; lt Tf uod fi jam ex iis id , quod. juftum eft, didiciffe tibi videaris, hac tamen fclentia |at Ifily Tua non mox, et ubique erumpas, ne pu- VEi [cet fillos et infirmos impetu Tuo dejicias ma- gis, quam erigas. abemus faroulos teme- ; [i0 T0$ — — — quos, fi ambulando plus feceri- hu mus, laborare, morientur in una - die. GE- m á NES. XXXIIT. 13. INeque mittunt oinum no- p um n uires celeres : alioquin — rumpuntur [üb utres ,. et vinum elfunditur. MATTH. 7X. jpi J7. Quare non plus obliga tionis,' faltem 100 r in privatis inftitutionibus , manifeftandum $) E eft, quam obtinendum fperatur: fed gene- ratim magna contentio fuadenda, et ple- )] J rumque etiam fingillatim definita vivendi ra- tftai tio, ac pene finguli actus defignandi funt (erO ipfa tamen obligatio provide tacenda eft. ] ( Sic enim a multis legitimum, atque ad fen- Yurt fum Evangelii attemperatum agendi modaum ol obtinebis; negligentes vero in novum, aut ET continuum peccatum non conjicies. Et fa. j (0 ne mirandum, aliquos ex modernis provi. Um, dum hoc filendi confilium in privata dire- j ctione tantopere accufare, dum tamen Ec- j lt clefia in publico regimine plurima non de- t t finit, et. Filiorum fuüorum ignoratiam i n j 1 falutem . eorum' opportune vertit. Ímo ex J (0 opinione $. BONAVENTURAE DÉUS fi ipfe aliqua jüris naturae ca pita nobis ftu- J diofe tenet abscondita, n € eorum gravi- rut! tate, et multitudine obruti deficiamus. ^. t $. 2544. 222 Tvactatus. XXI. al $. 2544. | & Longam adeo de ecclefia tractationem deli pertexendo fat ampla, quod jam dixi, ne- ü]ä gotia omitto. NNihil enim de poteftate prae- ciplendi, puniendi et judicandi commemo- raverim. Quantum,ad vim puniendi fpe- ciale, et cuivis alteri regendi confuetudini fere ignotum poenarum genus fe' offert, quod cenfuras Vocamus, et quarum hic fere extra ordinem generalem faltem notionem miniflro , utpote quae ad forum interius Licet enim alias de facile poterit fufficere. his operofe difputeat, et in curiis eccle- fiafticis facrorum ordinum Canditati fatis de- fuper exagitari foleant: in ipfo tamen ex- ercitio hujus Doctrinae ufüs opinione mul- to rarior eft. Praeter cenfuram in percuf- fores Clericorum latam, et de qua jam íu- pra egi, vix alia in vulgus eft nota, et fic ab ignorantibus fere nulla incurritur. Sed etiam de poena in libros baereticorum legentem, et.quae ad ufüm facere poffet tractatu de fide tractavi. Cum vero om- nes poenae a publica poteftate latae vindi- ctám , vel commune exemplum fpectent: fola fere cenfura privatam emendationem Definitur enim, fibi propofitam habet. d quod fit poeena fpiritualis , ac medicinalis pri* & vano quorundam facrorum ufi 4, a S* Poteftate 1 j inflicta , ut reus a fua contumacia defiftat. Ua Unde non nifi fingulorum correctionem in- N tendi clare oftenditur : licet hae cenfurae 4li- Caþut VIII. 223 aliquando a fua natura velut de gänerent , ( et non raro ad exem plum, vel poenam in delicto füo non- |, I* jam amplius pergenti in- fligantur * ). que 1eru0 7) Et quia contumacia contra facram Poteftatem in eo non intelligitur , r qui praeceptum Ec- T clefiae, et ftatutam poen am ignorat; ideo ig- norans eandem immunis manet, etfi delictum. Wt Íciens committat, ldem dicendum de. eo, ).ff icit qui gravi metu ad actus peccat: et licet enim jondt jus naturae, quandoque divinum nulli ne. ceffitati cedant ; cedunt tamen pl Keni ges humanae; ut adeo talis actus erumque ]le. e.'"g. facri: 4 d legii legi naturali adverfüs manea i urgenpte qde tamen gravi metu non amplius eft human um, et fic cont contra jus s d umaciae , ac proin etiam cenfürae expers. Q & Praeterea de c i5 enfüra generatim fpectata addendum, quod al iafit ab homine, i.e. prae- vll vie judicio per' fi e ntentiam et iil fd- in cafu fingu. lari inflicta: alia vero eft 4 leg €, feu per ip- D. ü fam conftitutionem generatim , pro certo ali- quo delicto taxata, Séd haec rurfus eft vel rrii latae fentmtiae j o Inox incurritur: quaé proin patrato delicto alia autem ferenda . [euten- "l tia, feu quam etfi a lege taxatam, ' nemo patitur, j 0l niïi poft fententiam vini 11 $. 2545. tetit onetl Cenfürae vero fübt tres, quarum prima gnim; € excomuupnicatio , quae definitur: cenfura jJn ecclefiaftica , qua bomo baptizatus a Communio- »!WW me fidelium — fzparatur. Dividitur in minorem , 0»(;;6.(21' qua quis fola Communione, et ufü Sacra- m ua au- fj Inentorum ypvrivatur, et in majorem , q dlft : fertur Tractatus. XXI. 224 fbrtur commurnicatio integra ") cum aliis exercenda **). Quae quidem excommurii- catio major femper cenfetur effe inflicta, quoties vel ab homine, vel a lege fenten- tia excommunicationis fimpliciter profertur. Haec tamen excommunicatio ,major poft CONCIL. CONSTANT. et latam in eo a MARTINO V. legem, dividitur infuper in excommunicationem , oitandorum 'et tolerato- 7um. A2zxc L a ec, id eft, excommunicatio tolera- torum » folum excommunicatum a Commu- nione aliorum Fidelium arcet; hi vero pro arbitrio cum eo communicare poílunt, ne fcilicet innocentes aeque, ac reus aflligan- tur: per illam vero etiam alii fidelés ab excommunicato-íe abftinere tenentur , mi- excommunicationem | incurfüri , fi norem absque gravi ratione cum eo communica- verint ***). Probe quippe notandum cenfu- ras omnes reapfe nihil aliud effe, quam le- * ges Ecclefiae prohibentes, quae proin, fi abfit contemtus, periculo infámiae, et cui- vis gravi caufae cedere folent. ? *) Non tamen communicatio mer e interna, qua in fide, caritate, grauia, mutuis fuffragiis, et fatisfactionibus $. 2481. et/feq. perficitur, hac poena intercipitur, Imo omnino permif- Q fum eft, pro excommunicato etiam fpeciatim Ti preces, privatas tamen, fundere. t **) Quare privatur Imo publicis Ecclefiae fuffra- hae giis. 2do Ufü facramentorum tam .aliis mini- türc ftrandorum , quam percipiendorum : 3tio Fa- cultate publicis offieiis (excepta concione) ad- ïufy i ftandi: 4to Sepultura ecclefafüca, mifi ante inor- PA Caput . VIIL- 227 | dl dnortem , vel, fi poenitene obierit, poft' mor- ,muni- tem ab hac cenfüra fuerit abfolutus.* Si enim j II -- dv ^ j in loco facro excommunicatis (utputo) vitan- e. ! M dus, fuerit fepultus, locüs ille pollutus, et ï fetr non nifi reconciliatione ad facros ufus refii. tuendus effe cenfetur: eruitur 5to: Capacitate l pO'fT. beneficium ecclefiafticum accipiendi : accepto- Q1 rum ehim non jus, fed ufüm ífolum modo x il perdit: 6to: Ufu jurisdictionis facrae; tolera: Jrt tus tamen non füo arbitrio, fed aliorum ro. | t gatu eandem ufürpare poteft: 7mo: Denique communieatione etiam politica, et profana, TU jl quantum abs gravi incommodo fieri er J Docerte, APOSTOLO 1. Corinth LEU poteft, pN :V n s TPEU qui frater nominatur , eft. fornicator, aut ava. ii g FUS — —— — GU ejusmodi nec cibum fumere, eS 1 Ex quo appàret, quam gravis fit. ifta poena; et proin quam parce adhibenda; quod ipfum [ L optat CONCIL. TRIDENT. .. Se// ; XXV. ACCZ;U; m III. lndices denique excommuni cationem lex um u ge apud obvios. r Mi Tee*) "Tales tamen vitandi paucifümi noftra aeta. te funt: fcilicet folus notorins , id eft, in vul. um gus notus, et ceríus infü jl ef per Clerici percuffors et qui eft alter, fi. alicujus. excommunicatio t qu fpeciali d(ïcr'eto publice denuntietur, $. 254^. " f ficit /literum. cenfürarum. genu$ eft i j benfio , Qquae definitur cenfura ecclefiafticá , q ut Cle- etti ?eciäïiü vicus ab actu aliquo ecclefiaflico — fibi alias competenie ad tempüs — brobibetur. fj $1 emm . [ii haec prohibitio foret perpetua , degene: ls ml[r raret in poenam depofitionis, Eft auütem up ^ fufpenfio modo ab. erdineg et 6ffcio4 inodo me) " & benéficio, modo j ab vut:)mque; nuüné ab ütii 1 - n don. VIl, | " 34 226 . Tractatus XXI. quibus , alia vice ab ommibus actibus. Deni- que fufpenfio fimpliciter lata femper eft integra, et prout vocamus , fotalis. $. 2547. — Denique znterdictum efl cenfura |ecclefia- celebratio Divinorum — ojficiorum , fica , qua ufus extremae Unctionis , Ordinis , Eucbari- Ræ fliae extra ortis periculum, et demique fepultu- nà va facra, probibetur.. Eft vero vel locale, tus vel perfonale, vel mixtwm, prout nempe vel ül ff Id locus, vel homines, vel utrique interdicto. füupponuntur. Non tamen otiofa eft haec I nam interdicto loco cives ab diverfitas : s eo abeuntes liberahtur ab interdicto , et jutt peregrini eo accedentes eodem involvuntur. nihi bus ho- Perfonale autem adhaeret velut off digr minis quorfumcunque transeuntis , alios au- tor tem cives, vel hofpites licet in eodem lo- N& co exiftentes, intactos relinquit. Mixtium T0 denique utriusque prioris in commoda in- TLo]e volvit * . m lr *) A cenfüris abfolvendi poteftas competit el, qui eas inflixit; infüper ejusdem Superiori ; Q denique illi,' cui alteruter priorum hanc fa« d ] cultatem conceffit. Quae quidem regula pa- feeh titar unicam exceptionem , eftque fequens: Cenfüras ab ipfa lege, et fimul lata jam fen- evi tentia inflictas, et nulli infuper fpeciatim re- & f fervatas quilibet facerdos ad excipiendas con- luni feffiones approbatus abfolvendo poteft tollere, Vg prout habet commugnis, et recepta fententia. T lm TRA- li li [f TRACTATVS XXIL. - , ) bE PIETATE HOMINIBUS DEBITA. J I! egnum pietatis, quae hominibus debetur, - Ti R non fatis apte defcribo recepto ufui gpu?tï magis, quam arctae rationi in hoc obfecu- ltb tus. Longe aptius hunc tractatum infcrip- r W fiffem de pietate virtuti, et juftitiae huma- nae debita. ji JC0 Quidquid enim homo egerit, MeC li id juftitiae aeternae non fit coníenta- ; neum, id eft, fi non fecerit, quod aeterna ef jufütia vult, et quia aeterna juftitia id. vult, unti nihil id eft, nullo obfequio, nullo officio us dignum, etfi plaufibile admodum, et ad mul- 05 d ! torum commoda accommodatiffimum exiftat, g Neque enim muro, qui fuftentat domum f meam, aliquod officium debeo, et( fine eo d n mole aedificii opprimendus, ne quidem' vi. tam fervare poffem. Aut forte equo :meo ytit * l morali vinculo obftrinpor, quod multa ab perw' ! eo commoda in. me redundent? 'Si vero ant de hominibus loquamur, omnes illorum af- a p (QU01S fectus, et actus aut fiunt amore juftitiae, et virtutes funt, aut non fiunt amore juftiti jm j et funt vitia. d6, o * lam cum pro peccato ne- u J ". mini quidquam debere poffimus, füpefeft, w (dt1] ut ob meram juftitiam, feu virtutem ho- oD minibus abftrieti effe poffimus. Qtuae enim hominibus ob excellentiam naturae huma- Tij nae debemus, ea íoli Deo, qui naturam 2 huma- 230 Tractcitus XXII. humanam condidit, et quae in ejils. folius Qu jure eft, deberi jam alibi oftendi, eadem Hil non ad pietatem hominibus debitam ,. fed tu ad religionem naturalem jure referens. Pro al üis autem , quae ab hominibus jufte recte- fc que geruntur, iisdem fane obftringimur, Ju etfi ex eorum recte factis nulla in nos uti- litas redundet. Unde juftis prae aliis fuc- currendum eít, et fi aliud in poteftate no- ftra non fit, bonam exiftimationem , .et propenfum animi affectum iisdem debemus. Siquidem vero -recta hominum facta ad commodum noftrum fint comparata , tunc etiam fpecialia grati animi officia incipiunt, Óa eaque majora iis, quae cuique virtuti de- bentur. Atque exinde bonum famae , ejus- 2 que origo intelligitur, quod in fola aliorum de aliquo bona exiftimatione confiftit. Quae quidem bona exiftimatio pretiofa eft adeo, j ut tanquam nobile penfum a rationali men- te profectum omnia bona fortunae toto ge- nere fuperet. Generalis vero fententia ha- $2 bet, quod crimen occu |tum hucusque, etfi verum abs gravi ratione publicare non li- ceat, ne bona de aliqu o homine exiftima- tio in aliorum animis extinguatur. Ego communi adeo arbitrio intercedere non au- e fim, ejus tamen rationem a me ignorari fa- de leor. Non enim intelligo, quomodo bo- bit na ei exiftimatio debeatur, qui bonus non (or eft. Verum judicium non poteft effe ma- um- iif Qr tum, aut iniquum: verum autem , juft que "- Caput I. : 23f fil oxdem que judicium erit, 1i homines e.g. furem aliquem effe malum, et iniquum arbitren- M tur. Unde, nifi ex communi ufu m pactum ii aliquod , exfculpere poffis , ficut. fcapham fchapham , ita furem furem PU | absl omnli in- T juria.vocare potero. 95 j lt f ] 4 CAPVTL b t 4 De mutuo pietatis vinculo, qua f(zmz'lz'ae coalefcunt. t j l pion $. 2548; Poft explicatgam piétatem Deo debitam, u d fequitur illa, quam homines a nobis recte exigunt. . i dt $. 2549. Licet etiam aigelis H boneheta. dh d in nos haud D dubie col lata penfüm aliquod , Qu pietatis debeatur. ! a $. .2550. Inter homines vero präecipua eft illa fi- j liorum in parentes, lllud tamen officium, t010 ; quo parentes filiis tenentur. j $. 2551. Eft pietatis fibimet ipfi debitae quaedam portio. l d n axlfdr m $. 2548. , l Ampliffimum utriusque naturalis fcilicet , for v et fupernaturalis religionis imperium tan- o i dem emenfi, doctrinam de pietate Deo de- of ! bita inde a tractatu de virtutibus moralibus " coeptam abfolvimus. Scilicet virtutem mo- ralem, feu officium ex titulo creato debi- ]URU» tum in pietatem , et j ruih'i;iam dividebam, 3 prout 230 Tractatus XX IT 0l prout nempe aliqua óbligatio ex alixqqu be- nefacto vel pacto eít. orta. Quia vero ali- I i qua beneficia a Deo, et maxima quidem accipimus ideo de religione, feu pietate pro beneficiis Dei in nos factis debita tra- ctandum erat. per. novem fere tractatus. Cum vero etiam facultates creatae amgeli fcilicet, et homines recte non raro faciant, t et in nos benefici effe foleant , aliquam exinde ad hos ipfos. pietatis obligationem eXiF,tel"e manifeftum 'eft. Ài $. 2549* du 'Atque inter liberales hasce mentes pri of D) mo loco recenfeo Angelos , Uutpote quos nedum ex caritate in Deum et ex ea, quam D) ipüis communetm habemus, gratia, fed etiam Qu qu ex naturali affectu . in nos vere pios exie ftere cenfeo. Cum enim mentes etiam nos M H fimus, et fic culta, et obfequio digni exi« ftamus; nemo fane.dixerit, nobiles illos, ac liberales fpiritus mentes fe paulo infe: riores fnihil curare , ^eisque mihil obfequii impertire, uare dubio caret, nos mon Q tantum gratiae, fed etiam naturae varia be- & n neficia hisce.debere, eosque nobis, quat tum eisdem datum eft 59 impenfe ftudere, pari , et^ majori ftudio exinde- digniflimi, M x Neque naturalem hanc affectionem minue- Teé potefít, aut in mere fupernaturalem. €a P gn ratio convert 164 quod . angelos exiftere , l libi jam non (niü. ex fide difcamus, i| prout a oftendi. 2 Caþut l. 2 ; V^ I W ll oftendi. Excellens Ange]oruni natura, eo- 10 d rum virtutes morales, et eorum in nos be- T neficia eisdem nos -obürictos -Itenent. ] ) A 'F& J $. 2550. ( dUb Inter homines autem non datur mäjo'r, atl et arctior pietas, quam filiorum ad paren- i Ü n ul tes fuos. Atque beneficium generationis fat manifeftus titulus eft, qui prolem ge- IU T ï nitoribus fuis obftringat. Verum pér hoc AU antiquiffimum ilum, maxime naturalem ne- xum, quo plures eandem familiam confti- tuunt nondum Íatis explicamus. Sic enim s T officia fiiorum in parentes fuos, non item obligationes horum . in illos intelliguntur. e j^ u Ex eo enim, quod infigne aliquod. benefi 4l (d cium in alterum contuleris, non fequitur, [ quod. ad plura alia conferenda eo ipfo ad- g d j ftringaris; cum gratia collata accipientem , jl ( non vero danþem obligare queatT ) hl 0 I! $. 255t. p h t M Quia porro inter generantem, et gälii- Q 0s f tum datur quaedam communitas fanguinis, et filii quaedam velut pars parentum fuo- yi rum exiftunt poft eam pietatem , quam pro- ng" pris membris debemus, proximo loco fe- QU qui videtur illa, quae proli debetur, 'ut- ï jl g pete in qua parens velut fecunda vice fpi- D] Tat, et vivit Et antiquis vifum.eft, quod d 161 ; generando prolem damna mortis compen- femus, poft mortem fuperftites, et aliqua lil J i Z 4 ratio- J 234 Tractatus. X XIT..— ratione in pofteris noftris immortales effe- [ cti. ne Ut adeo vinculum familiae fit duplex, ex pietate in fe ipfüm, et ex alia pietate, Tà quam beneficium generationis meretur mire [* t compofitum. Ex quo etiam apparet, quod non debeant (plerumque) filii parentibus r In thefaurizare, fed parentes filiis. s. Corinth. 12. I4, quia pietas in feipfum eft major, fo quam in quemvis, alium, et officia paren- hr bi tum in filios fit velut fecundum in feipfum pietatis caput. Praeterquam- quod naturali ordine cauía effectui , non vero effectus caufa plus tribuere, et íe impendere de- beat. ) II CAPMX T H r ]ten De. officiis parentum in filios. Qu 2552. Primum in prolem jam conceptam ofh Q cium parentibus imminet. Unde für 5 3 Matrum in foetus fuos obfcura obligatio QU Aliqua regula definitur. 'Tum vero ben i 2 ää Parentes prolis jam natae corpus , : Et animum curaré debént; idque etiam W0 255 $^ u^ u^ v2^ u25 u^ m F Quantum ad ofhcia t » Quae & gratia cjxi. Ve que imminent. lu $. 2552. li Equidem proli nondum exiftenti - nihil b debetur: ei enim qui hucusque nihil eft, Do nihil deberi pocteft. Non enim datur od hy debetur. Cum amore , t cium , qqod nulli et de a, 29 Caput II. Wf et ex offidio in prolem nemo generare te- J neatur. /Alias huic officio continuam ope- u ' ram navare tenerentur omnes, quibus ob- : Ym tinendae prolis aliqua fpes foret. QOmnino : quo& tamen plurima débentur proli jam gene- 1tbu ratae, etfi natae nondum $. 2551. Et pri- Yi mum quidem officium eft, ut conceptus jam m foetus ad felicem nativitatem perducatur: t neque quidquam committatur, quod nota- P.a pl bilc; eidem periculum accerfgt. Aft j fectli $. 2353- d Quaenam fünt matrum obligationes in ipfo portu? quotnam , et quam acerbas in- cifiones, et violentias admittere tenentur urgente periculo infelicis, nativitatis ? — Item quantam . vim licet . proli inferre ? Quaenam medicamenta ad íalutem matris 1 6 cum detrimento foetus adhibere permitti- tur? In arcta, et reapfe maxime- definita li? caufa ex comunibus regulis fententia fcri- benda effe videtur. fü Quantum jam ad of. ficia ajentia fcilicet omnia officia mater pri- l emm mo fibi, et dein proli debet, quae in ejus poteftate, et altioribus officiis non fünt ad. j i verfía. Et quia malum doloris eft infra ma- lum mortis , quantum ad folum dolorem nulla acerbitas illud officium , quod a pro- J"l babiliore periculo mortis venit, füperare j u poteft, fi ope dolorofae medelae vita pro- i^ babilius fervanda fit: five dein de vita ma- r QU tris, aut prolis agatur. Vide tamen , quae Qul i Ij del homicidio alibi feripferam. . $.2554« Ps As Tvactatus XWXIII. — $. 2554 , Pro officiis in hac caufa negantibus fe- quens regula fores totum exhauriet: Nec — ÁÁORDNS ad matris, nec ad prolis vitam fervandam licet alterutri illud fübfidium adhibere, quod alteratri probabilius mortis periculum ac- cerfat * ). Ut adéo impium fit prolem ad- huc vivam in utero materno fecare, difcer- pere, vi mortifera extrahere, etfi alias ma- Hoc enim ter, et proles fimul peritura fit. quantum ad parentum nihil,aliud - foret, quam filium pro falute matris data opera Occidére ; /quantum ad foetum vero hoc ac occidere aliquem , ne. ex idem effet, intervallo aliquo. moriatur **), *) Sed an ab hac re zula neque fequens cafus Sine quodam e. g. fectio- excipiendus erit? nis genere puerpera certo unacum foetu mo- rietur:. fectio tamen eft vel a feipfa, vel a mediocri Chyrurgi arte ejus conditionis, ut per eam non quidem certo, pro babilius tamen mors fit inferenda ; contra -vero vita minus pro bàbil iter fervanda. »Sane fpes vitae etfi robabilis debet -hic fuperare pericu- » miftus alias »1 um vitae deftruendae, vitae inquam, ,brevi, et certo periturae: vel an. noón licebit adhibere ? ,ultimum fervandae vitae auxilium cinis etiam ,et quoties Medici utuntur medi ^ , minus probabiliter prof uturis, dum aliae non t? éé Verum quia vita non ,4mplius fuppetun ü eft in jure nofiro, eaque utet idi, neutiquam vero eandem. deftruendi facultatem habemus , fe hoc, de quo difputamus , probare non poffum; Ve utpote de quo verum eft dicere , D quod talis Y ttat, ut viram mi- probabilius caedem commi li nus probabiliter redimat. Praeterquam , quo conae Caput Il. 235 conatus de vita tuenda ad officia ajentia, con- tra vero obligatio de eadem non deítruenda IY M ad negantia, fpectens prae illo priore multo delicatior exiftat. Medicinae . etiam | minus t probabiliter profütürae faepe ; et recte adhi- 1 ( W bentur, fed bene duntaxat, .quando medicina ]1 4 mortem probabilius |acceffat, Aïia- enim ett medicina fimpliciter inefficax , ) d bilius nocitüra, et alia probg- Qd $*) Sed neque fpes baptifmi, et (alutis aeternae i5 04 aliam regulam hic infert : nam. praeterquam cay quod plerumque, et probabil ius infans in utero forti baptizari queat, etiam alienae fülutis ftudium Opäïl contra officium negans , quo vitam deftruere | hot prohibemur, ne quidquam valet, VR Per ea tamen, quae hücusque difputata funt, nolim prohibere omnia ea , quae remo- tum.et minus probabile periculum accerfunt. y d In.tali enim cafu pietas in fe, et alios multa ) ; f requirit, et ea,' quae proli debetur, probabi. k lius nihil patitur, Sed an parentes poffunt matrimonio uti, fi ex fre , vt quenti abortu, aliis- JUI'S,' | ve indicilis probabilius. debeant praevidere , foetum deinceps concipiendüm fimili fato, et $ famd fine baptifmo extinguendum fore? -Si vera fit mea fententia , quod proli primum conci- M normo r W piendae nulla debeatur pietas $. 23945 non p nifi affirmantem , düuram tamen refponfionem i^ reddere potero, I Iv Perv d 1[1! j5 QUP $. 2555; " Alterum parentum. in proles füas off- u [ n cium eft, ut earüum corpus, et animám cu- rent. Ad priorem- claffem fpec fant vGiiu jpeni victus; u veftitus, providentia in futurum, .fcilicet )Qu ut ftatui competentes. facultates, quantum c:*s licet, eisdem praeparent, aut certe ab arte, fÍcien- ! ("' ^ ) 8 Tractatis XXIL R— fcientiis , affuetudine laborandi *."illas ia — —A——GÓu— inftruant , ut lucrando fibi pani fufficiant, ftabile, et opportunum vitae genus capef- DIl fere queant. *) Imo artibus, fcientiis, et quod magis infuper refert, agendi ftudio, ac fedulitate rationales furcülos fuos imbuere, ac probe imbuere de- bent; etfi amplae eisdem facultates fuppetant. Nam praeter pericula ab otio imminentia pie- tas in rempublicam, et privatos egentes, de- nique divina gloria cuilibet laberandi officium imponit. Perniciofus error ad publicam et privatam ruinam alicubi invaluit, quo divites et nobiles a neceílitate laborandi abfolvunt: imo quod intollerabile eft, curas et labores ad dedecus imputant. Atque id demum glorio- fum, ac beatum cenfent, Ífi meris nugis, aC delectationibus pretiofos dies, et aliorum la- bores confümere queant. Sic vivendo juft- tiam ex pacto conftitutam forte non laedunt; fed jus divinum , et pietatem tales gravi- ter violant , inutilia terrae pondera, et de quibus natura dolere debeat, quod eos fruftra genuerit. $. 2556. Verum praeter curam, et victum cor- t pori neceffarium multo magis circa cultum t animi pro filiis fuis follicitos effe decet pa- rentes, cum utique abs comparatione no- bilor hominis pars prae corpore mens fit. Hic porro a vitiis, et quantum licet, etiam a fenfu vitiorum tenellas indoles prohibere Ü debent, praecipue cum.in fragii et fui in- ( — curia juventute a fenfu ad confenfum tam breve intervalium exiftat. — Quondam etiam iola - Caput II ; 239 j fola, notitia adolefcentiae nocet , eorum maxime, quae per omnem vitam ignorare aïm .ï- i beatum eft. Educandi genus non quidem crudum, et inhumanum;' grave tamen, ac feverum. effe oportet:; nam ad omnia offi- ] j u WE cia explenda (debent enim omnia, et per- T petuo expleri) non füflicit nifi indoles fir- pemllt. ma, duris affueta, a deliciis abhorrens, et 1 nefcio quid fpartani roboris habens *).- , ( ficum *) Quanta detrimenta in infelices parvulos, et am & in totam cormunitatem . ex eo redundant, quod mollia pro decoris habeantur, duüm le. jiute vilfima, imo vere noxia etiam inter neceflaria quntz ye bonae inflitutionis capita cenfentur Non da- ! tur verus decor, nifi qui a juftitia venit: no- .gjaoz AO'; , « ftra vero aetate immodici fufntus, fplendor veftium , füb genere, decori adolefcentiae often- m k dunturt, Aliqua quidem, etfi ex fuüi conditio. j jazz1: ne ad levitatem 1ípectantia, ufüs aetatis no- f i ftrae etiam juftiffimis meutibus neceffaria fe. | g f cit: fed maximam affectus, et conatus par- qu tem in iífta effundere certum eít vitium; j $. 2557. rr Data vero aliquando. religione divini-tüms !CO tradita alter, longeque nobilior animi cul. ültut tus a parentibus proli fuae impendendus tp in eo eft, ut praeceptis Evangelii, et ejus. e n dem copiofis fenfibus easdem aut ipfimet ns [i[u imbuant, aut ab aliis imbui curent. Veli- ii Ius, nolimus, dedecus crucis pro fümma ,hzbeïe gloria habere, Chrifti objectionem am ple- [j ! cti 5 SCPI ftudio * ad aecerna coóntendere, - fl [ transeuntia haec, e fluxa alto animi fenfü deípi- 090 aJL Tractatus ! ä('XII. - 511 defpicere, orationi juftam , id eft, multam operant impendere, denique contra fenfum ö , mundi, et ad plagya Évangelii contrà com- mune praejudicium contendere debemus, j nifi ingens aeternae falutis periculum adire velimus. Unde facilé apparet, quod ejus- modi regulde, et principia tenellae aetati N fedulo propinandae, ac velut ingenerandae fint, fj ex iis veros Chriftianos formare vo- eisdem lentes, ab ingenti animae difcrimine cavere defideremus. Neque ab hac follici- fij tudine parentes, aut alii per id fe eximant, & Gile quod hae obl igationes fint fupernaturales , cum ^officia parentum mere naturalia ex- li iftant. Nam jubenti Deo obtemperare, et ma." voluntatem implere etiam jus naturale tf ejus praecipit : "five dein hanc Dei voluntatem feipf five Oty ex inftitutione humana, aut divina, ex lumine naturali-didicerimus. Sic loquen- D« loet ti Deo credendum effe, etiam jus naturae lfyt clamat. EX'Ot CAPVT Ill Q PAl lün 432 LE JDe offcüs fiiorum parentes fuos. üam lts 2558. Sed utique etiam filii Parentibus plurima L dlen debent.' Atque imprimis 2550. Obedientiam, non tamen infinitam , praee cipue quoad electionem ftatus. ä -a560. Praeftare infüper tenentur honorem: ubi etiam docetur, x Jrix iiis a561, Quodf parentes officio fuo defint, fi W neceffaria negantes , $. 2562 Caput. IIL. 239 yt J 59 2562. -Pftopterea parentibus qui,dquam' clam a ni ll filiis auferri non poffe: 2563. Quia fcil .icet.. pietas vinculum juftitiae non olvit. D. 2564.. Tertium demum pietatis tributum par&n- a tibus debitum. non raro fun l M Ad quas tamen tres claffes. t varfa fubfidia. & tAt $. at 2565. Alia parentibus debita facile redu;untur. W g. 2558. . 1506 Quod liberi a parentibus fuis tot behe-; ol ) íficiis cumulati ad mutua demum officia , il eaque ampla admodum teneantur, jam fa- 1 e, cile intelligitur. .Et haéc eft proprii nomi- 1 nis.pieta$, feu obligatio ex beneficio hu- OE mano mnata, et fic hominibus debita; illa tutd enim parentum in filios, et qüodamodo in f D feipfos pietas ex alio fonte eft ort a $.2551. fi Grandis vero eft haec obligatio, et ab ipfo N l ] Deo inter officia hominibus debita primo loco recenfita : 1afz:rd Honora patrem tuum , — et Matrem tuam , ut fis longaeuus fuper terram. Exod. 26. Dum per rationem - contrariam longiore vita jure indignus fit » qQui eos noón honorat, quibus füam poft Deum vi. tiam debet. Porro 'haec pietatis jura ad Joritt tres fere claffes referunt, cilicet ad. obe. dientiam , onorem , et fubfidia praeftanda, , prïef $- 2559. 3. h E/tþ quidem - obedientiam domeftici hi principes jure maximo petunt, qui fuüuum jj ninium omnium antiquifli- ere jus,x et do U ;561» Inum , 242 Tráctatus XXII. mum , et maxime naturale non pacth, aut fübditorum confenfu , multo minus bello, aut donatione compararunt; fed ex feipfis unacum prole genuerunt fibi. Quam qui- dem obedientiam divinae literae multoties, et graviter inculcant maxime 'Ecclefiaft, 3. Ubi inter alia: Qui timet dominum bonorat et quafi dowinis f[erviet bis, qui fe ]D(Z"TCHWS . genuerunt. Ubi filio fedulo curare debent certas focietates, füum- imperia parentum, tus, ludos &c.. interdicentiu m, utpote quae non raro graviter obligant. ltem fi defidia fua ad ftabile vitae genus fe ineptos red- dunt; p arentum curas, et fumtus frivole vita parum honefta eisdem dede- augent; Non coris, et jufti d oloris caufa exiftant. tamen haec . parentum poteftas in finita eft, Romano- Unde nemo facile probabit eas endere , fed rum leges filios non tantum v poft venditionem forte manum iffos iterato, Maxime ac tertio vendere concedentes. — autem debent eisdem ftatus liberam electio- —— [—-. nem permittere, q uantum fíine magno pa. C * — detrimento id fieri po- L—32 J rentum, et filorum laefae libertatis teft *5. . Un de impii, et rei funt: fi filios a capeffendo vitae genere facro vi avertant, vel ad. illud adigant no- et ftatui competenti lentes 5 fi honefto, matrimonio obfítent ; fponfam ad füum, et non ad genium fiiiorum faáctam vi, minis , "- increpationibus, importunis precibus velut . m t. MÓ p usru QUE . quxtqpt ii imponant eisdem. * Eft m » A z Caput. H 24t r *) Eft autem ör'rinino alii(,ua pars parentcm circá J vitae conditionem a filio eligendam. Et qui. j dem Ííi una couditio prae alter a ad utriusque, parentum fcilicet , .et filii util ä ciat , totum, artl itatem aeque fa. jttio eligentis eft permitten- )tlexy dum : i unus fiatus prae altero alterütri no. tabilitet. ütilior' foret , j flare : poffüm moderate in. il 7! fi vero. magna . omnino detrimenta ex ( ll tali electione e. g. ex nuptiis. omnino indig. j nis imminérent, poffünt etiam, acriter refi- ftere, id támén 'caventes, ne fi nimia vi j a o gant; maximum -malam incurrant , hum vitare conantur. du mags " .Filius vero prudenti. Íid ; bus, ét fanis confiliis morem ncn gerens , graviter utique peccabit. ( in gravi neceffitate conftit Jenique parentibus utis adeo circa vi. role P fae genuüs morem gerrére tenetur, ut ali. xedp quando in graviffima eor 1 U i neceffitate , etiam poft emiífa. reli Not gionis vota ad faeculüm re. M fneare teneatur, 1i alia tantae neceffitati fub. | & veniendi via non fuppetat, P fr $ $66; f Wi Sed efi an h OnoOri; Vif fum eisdem exfol et reVerentiae pen. vere tenetur filius; atque t B inde omnis ab eo injuria, et contumeliae genus non tantum ex vi rpO juftitiae iniquum, fed ob laefam pietatem fpeciali malitia im: u probum erit. na Et quidem quod' infüper no- tandum ; injuriae genitoribus il] atae facile ti grandefcunt : dictum àacerbius,. minaé nota. MUV bilés, levis percuffio fr equentéf, imo ple. tumque lethális eft, cuae aliis factae non M hifi leves culpas cónftituerent, Aliud de olul furtis, quae in par entes commiffa lentius in grave, delietum oalefcuht, . quam fi ex- Yi fu. Vl traneis Tractatus XXII. u traneis quid aufferatur, eoquod facilius cir-. tl ! I ca res noftras filiis ex naturali affectu ali- ib alieno fa- m1 quid permittamus ; et furtis à ctis vehementius adverfemur, in priore ca- Q1 fu rem fere nobis impenfam, in pofteriore p eandem perditam effe arbitrantes ". Quod «t fi tamen furta a filio perpetrata eo usque W excrefcant; ut etiam confiderate ad paren- S tes gravia effe videantur; tunc duplicem, ) quod jam innui, malitiam, utpote injufta, al / et infuper impia continent. ius rem in commoda füa, et non ad de- €« 3 Si fil trimenta lll , et füi corruptionem impendat, Pa- rentes in filium pii, et divites fimul vix erunt . lu inviti ? cito autem -t vehementer adverfi * erunt, Ífi- ufus fublatae reti ad. damnum 4filii ; Contra vero parentes ctu di, avari I fpectet. etc. nec in ufüs utiles, et neceflarios confen- Ttr tient. Scilicet cum hic agatur de juftitia vul- tiy gari, totum a confenfu, vel difienfu paren- Íe tum pendet. T $- 2 SÓI. Sed fi inhumani parentes non tantum utilia , et ad majorem profectum prolis fpe- ctantia: Ífed plane necaffaria negent, libe- ros. infra conditionem ,. et denique usque 13 ad notam veri dedecoris edücent, cum ta- men facultates abunde fuppetant : an jn- | quam talibus parentibus, qui officio pieta: tis aperte defunt, non poterit filius necel- faria clàm fübducere ? certe illi dare te- Q ]i nentur, ergo ifte exigere, et accipere po- ere- teft. Verum hic maximgpere notari m tur 1 -Caþut IHT. 243 üt tur äöctrina Jl repetita, jam alibi fradital,' etx toties jam f quae ex praefenti,' et quavis fi. mili caufa iultum confirmatur Scilicet a T0 !l quilibet debendi titulus, et ratio fpeciale pro conditione füa fibi oflicium petit, et uX ita petit, ut alteri t itulo nec fervi re, mul- Vi to minus ab eo tolli, et relaxari queat, i u Sic. e, g. ( jure tuo licet numi tui quam maxi me in fint: fi tamen alter indigeat, et j aeftimatis circumftantiis erogandae. ftipis obligatio detur, peccabis retinendo numos d d etífi tuos. Quia nimiru m vinculum juftitiae E. erut ilud mifericordiae * et pietatis in naturam dver humanam diffolver € non poteft , ita ut pe. cunias tuas non trib Y uendo non quidem in- N juftus , bene vero immife ricors, et in ho- 0[]'3: minem impius exiftas. "a Et per eandem ra- p tionem inops eas pecu nias . clam tibi auf- ferre non poteft, ad quas tribuendas ex h! mifericordia obítrict us es. $ 2$62. j Iam refpondetur, quod filius*) aväro vt Z Ollcia paterna plane negl igenti genitori ni- ] hil clam aufferre jur e queati eoquod res 150 in Dominio ejusdem ü exiftant, et vinculum J juftitiae fpecialis per titulum pietatis non ?ï diffolvatur, ac denique fil pïe ius nihil jure exi. £^re, neque pater jure aliquid dare tenca. necüf tur, utpote T quid ad filium non nifi officia pO pietatis gerit. *) Major in hoc eft auctoritas fnatris, etfi non yu lt familiae caput: huic i z enim tacitum aliquod de Tractatus. . X XIH. 244 de matrimonio honefte, ac.prout decet,-ft- ftentando pactum , et fic juftitia fuffragatur. Equidem frena non facile relaxanda; et in dubio jüdicium familiae capiti relinquendum eft. Denique probe advertendum , quantum ex humano, ac confueto judicio, honeftam (füftentationem. magis, et minus altquid etiam inter limites decoris admittere: 1n mauifeftis tamen mariti defectibus uxori non tantum ea; quae a pietate, fed etiam alia, quae a ftricta juftitia yeniunt, jura concedi debent. $. 25623. Atque hi c arrepta occafione generatim monendum, quod jam aliquoties innui, fci- li licet per titulum unius virtütis, vinculum l alterius non tolli: prout $.2561. exem- C in quo juftitia mifericordiam plum attuli, ) füperare non poteft. Ubi eüar n per ratio- l nem adverfam mifericordia , utut major, ac praevalens , non tamen dat licentiam, bi ftipem fur- ut egenus ille diviti debitam fi ripat, nifi in extrema neceflitate , in qua t jus proprietatis ceffare putatur. Sic fub ob- j tentu religionis juftitiam, vel vice conver- fa ex ftudio juftitiae, et pietatis religionein et do- laedere . aliqui incaute docuerunt, cere pergunt. Paucis füa. cuique titulo, . et officio reverenti a debet integra conftare, et fatius eft, alicui obligationi deeffe, quam folidum officium violando eandem explere. $. 2564. ;i- Subfidia fortunarum. fünt tertium ' tribt iis im- tiwgenus, quod pietas im parentes fil perat Qu Caput. IV. 245 ï u Rfo perat $. 2558. Quamvis-- enim. parentes- li: g du beris plerumque thefaurizare ex doctrina dul Apoftoli ,debeant: fi tamen illi egeant;. hi ü t'ïl vero divites, aut faltem ad co mparandum 1l ii panem fat .validi |fünt, felis ad praeftanda pa. dia omnino tenentur, | & g*entibt;?- )fu.is' jufta fubfi * (f $. 2565. Et quidem tria officior um gehera vulgo numerant: funt autem pl Urd, etfi ad prio- lai tf ra quodamodo referri queant. Sic paren [ tibus vitae noftrae ràtiónes, ftatus electio- nes, fuüturum matrimonium : I quantum ab. (ullg 8ravi incommodo fieri poteft, iperiendüms eft. Aflflietis, infirmis , (iuo fenibus confolatio ; 4 hi prout licuerit, afferri, ilis infüper, etfi YU inolefti ,' imprudentes , dlisque erroribus Obnoxii fuerint, patientia, quousque offi- r j cià fibimetipfüi debita permife rint, exhiberi debent. Denique haec ob ligatio nec mor- ( | te parentüm finitur. Unde eorum cum gràá- SJ tó animo memoria per if | petuo tenenda, et etiam coram aliis profitenda; ' Denique pre- r J ces, et alia fuffragia pr o iisdem impendeu; da funt. tl l li CAPVT. Iv. ; ql ire De. pietatis. officiis , qune'guibusczmque bamz'z'z'z';.; " bus.pro collatis . im mos beneficiis debetmug. $. 2566. Omne genuinum beneficium dj T]Ub gþum 'vePc o ff gratia, eoque majore, bf I Q 3 $. ;567. 246 Tfactatus* XXI H Ü $. 2567. Quo majori impendio in n-os fuit col. atum., Vfortu- $. 2568. Bona gratiae, vïtae, famae, et narum ; ä $. 2569. Sollicitudo regentium : imo Aerummae vitae militaris amore reipubli. $. 2570 tituli funt, circa quos cae exantlatae ampli oratus animus Íe exerceat. $.723560. - Cum Apoftolus. 2. ad Thimoth. 3. 2. effinae notae hominibus etiam ingratos accenfeat; nullum fane beneficium in nos collatum fine grati animi actu, aut faltem fenfü a nobis transmitti oportet; Ífi tamen benefactum illud veri beneficii dignitatem Oobtineat. Non enim omnis utilitas ab al- terius conatu in nos redundans vera eft gratia, cum frequenter alius non nos, i€ L femetipfum, vel al terum quempiam pro pe muneris fui conftituat : ex quo proin debitas grates ab eo repetendas habet , quem füa opera dilexit, feu ulvt:im'o pe ctavit. 2567. $. ac liberalem genuini Quod fi nobilem, amoris characterem a l|terius beneficium ha. evadit , quo beat*), deinceps eo majus pretiofius donum , et quo major i alterius DP r at rE rP r WUPLKAPETMME r u E . SEE .. E AUA oU x ad danda moleftia in nos collatum fuerit ; [er enim. pretiofiffima , et ad infgnia incomm a Caput. 1 V. d L . da non nifi ingens amoris affectus fufficit , mutuo, ac pari amore proin digniffimus **). f * Quare grati animi officium ex amico, ac vero amore natum , ad mutuum , eümque genul- num, id eft, quiin dilecto quiefcat, amo:- rem obítringens obligatio eít, ita ut non mno- puli ftra, quae percepimus commoda , fed alterius fcilicet qu gratuitam beneficentiam honorenius ; ne nos rmagis quam amicum diligere con- vincamur. **) Et quanam affectione dignum. effe putas', füummum illud, atque in fuo genere prorfus ) fingulare beneficii, et amicitiae exemplum , TAU | fi0i quo Deus aliquis amore noftri moriens infiniti pretii'fanguinem pro nobis impendit? Ve- ] M rum hic de beneficiis ab hominibus acceptis fill at nobis fermo efít, Mil il $. 2568;- : )d j Iam pro diverfitate bonorum diverfa [ funt beneficia. Inter. reliqua eminent be- j neficia gratiae: unde plurimum oblipamur lis, qui Sacrificia , Sacramenta, preces, fa- i ftü q tisfactiones , pias. doctrinas, et ardentes f exhortationes magno non raro fuüi impen- dio.nobis miniftrant. .De bono vitae, quod parentibus debemus, actum jam fuit. Qui amae, et exiftimationi noftrae, item qui i J conditioni elevandae teftimoniis, fuffragiis , precibus, aliisque fubfidiis ftudent; hi bona J W bonoris in nos' conferunt. lisdem fubfidiis, labore infüper, et fumtibus fuis ad compa- 1['][)'5 T randa nobis beneficia fortunae be geücii non raro homines conantur. j Q 4 248 Txactatus . X XII. $ 2 569. E e Hic infüper commemorandi,- et. magna f commendatione extollendi-funt;. qui facrae, aut politicae civitatis noftrae' commoda cu- vant; et frequenter f& totos impendendo, et exhauriendo pro communi falute. pene confumuntur*) Licet enim proxime in nos nihil conferre: videantur , quia tamen rem- publicam noftram juvant, ex hujus vera fe- licitate innumera in- nos i þfmgqlos) : þmolu- menta derivantur *?). Siquidem id ex folido, vereque amico.in com- 2 munitatem ftudio faciant: et.non gloriam fuam, fua item ,. et .familiae , commoda ultimo fibi propofita habeant; paucis fi patriam vere di- ; ligant $. 2566. **) Viris.in communitatem adeo beneficis ab an. tiquis ingentia obfequia parabantur. De grae- cis Cicero pro Mil babet: 'Quas res divinas lalibus iuflitutas wiris ?. Quos -cantus ? quae carmina? prope ud^ imimortalitatem , 'et' veli- i gä01121zz, et. inemoriam: confecrüntur 2 $- 259 ) ! Sþ.eciali mäntiöne, et. folidiffimis officiis digni fünt milites, ; aut faltem: conditio mi. litaris, utpote' quae.maxime arduam , exi- guis ftipendiis remuneratam ,. €t impendio proprii fanguinis pretiofam fane civitati no- ftrae operam navat, Quas enim gratias de- bebimus.viris illis, qui pro pace, et fecu- ritate noftra: etiam .moriuntur? quare mili- O ?nis, tia vitae conditio vere nobilis, et inb o aC a * Caput IV. 249 ac veriffmae virtutis *) ardua paleftra QH:, Kl et longe melioribus praemiis;, quam mos ( fert, omnino digna **). $. 261«. *) m W Nam Ííi officiis fuis rite -defungi velint mili. n tes, non caeco impetu , non fatali neceffitate , jett non ftudio| honoris, 'fed amore: patriae, - et juftae caufae; ob fidem priscipi datam, deni- m que ob juftitiam pro fine fibi defixam, duros T militiae labores, et graviffima: pericula fubire m debent. Et utique nominatiffima heroum ex- empla non virtütis, ( fed füb. virtutis -fpecie tuta vitia, fcilicet ambitio , iniqne dominandi libido, invidia, iniquiffimum odium; et ejus- ] 0 modi .non raro folent effe. - Sic. Alexander 1 gentes quasvis obvias làceffens apud Curtium À ! ) i lbr. 7. cap. 8. a Scytatum legato. barbaras v&r*e d]( quidem , fed magnam partem. veras audire voces. debuit: VE J ommium gen- iuun, qugs adiffi, latro es. od 2ifi Lydiam . /|ce- )|, Syriam occupaflü — — -- um etimn u jj ad. pecora uoffra. avaras , et infatiabiles .manus gorrigis. Sic fcilicet gloriofiffima gefta. rea pfe u H L in magna latrocinia degenerant, fi. non ex ftudio juftitiae proficifcuntur. Et. haec quoad duces. Verum ctiam gregariorum labores , et acverrimae pugnae, mnifi amor .principis , aut patriae ; fidelitatis, vel religionis , paucis, ffci nifi rurfüs unice bonum juftitiae, ftudium ad 1 t antos aufus animaverit , nihil, erunt, nifi n a caecus, et virtute vacuus. quidam , furor , de. fperatio, praedae defiderium , a dura neceffi. md jj tate impofita fervitus,' aut aliquid ejusmodi : j quae tamen in infignem , et aeternigs coronis T2 dignam virtutem. evafiffent, .fi folam aequita. ia tem , et qui fub imagine illius femper latet, ipfum Deum pro fine ,/.et caníà j bui^ent. motrice ha. r I 5 Contra vero militum fors, et conditio fihe optima— , et aliquando feliciffima erit ? f 2 ; Verae So Tractatus XX If. verae virtutis amore tot faciant,l et tanta pa- tiantur, ac denique vitàm ponant. Si enim verum fit, quod ego fentio,. fcilicet inteme- ratum juítitiae ftudium effe verum amorem Dei: fane de his pro juftitia fundentibus fan- guinem jure dicere poffumus illud : AMajorem caritatem nemo habet , quam ut animam ponat quis pro amicis fuis. Sed ad nobilem adeo affectum requiritur infignis religio, vita ali- unde intemerata: non enim quis repente pro amore juítitiae mori. volet, quem ejusdem amor in quotidiana , et levi pugna a peccato, id eft, a violatione juftitiae continere non potuit, **) Honorabile aliquando vitae genus militia erat, et militiae cingulo exui infigne erat dedecus: ORE nunc illud non jam gloria, fed magna poena eft, qua ii mulctantur , -qui alias in oficio PA u- - PU as EE ER contineri non poffunt. Neque facile quis gre- [ gatiae militiae nomen dat, nifi om nibus vitae fuftentandae fübfidiis deítituatur. Ex eo au- tem hoc vitae genus maxime horrent, quod pía fenectute poít graves adeo aerumnas in i nullus veteranos ager exfpectet , et fplendida, non diutiifime , quae militia fert, praemia, et optime meritis, plerumque parata fint, fed aut in eosS, qui gradus in juvenes nobiles , militares non virtute , fed pecunia fibi. com- pararunt, conferantur ; dum canis capitibus imberbes adolefcentes , ipfa natura invita , 1m- perant, lauris fenum.füdore et fanguine par» tis decorati. TIRA. 1f p (A Qrm $i TRACTATVS XXIIL. fora p L j DE IURE ET IUSTITIA IN SENSU VULGARI u 00 ACCEPTA, SEU DE OFFICHS EX MUTUA | di —X VOLUNTATE NATIS. . ] u s CX revis . ifte tractatus explicarfe nititur, u quaenam fit propria, qua ab aliis offi- jndoles. ciis fecernitur juris , ac juftitiae fpecialis erii Ex hàc enim male intellecta am- U biguitas in hoc negotio perpetua inducitur, od ut nefciamus, ubi jus ftrictum incipiat, vel J [ definat. ltaque principium illud: —Serva f V dem a te datam, totam hanc caufam abfol. | 4 vit, fidelitatem cum praefenti hac juftitia iW eandem facit, et totum jus gentium plene ( explicat. (i ) Li if [ alii CAPVT I.- Qf Jj ]H :De Genuima juris, et ejus, ex quo mafcitur , ) n pacti molione. püf $. 257:. IUSTITIAE vul garis doctrina difficilis ad. modum eít $ 2572. Ex eo, foleat., quod /4s non feliciter d.efinir.i 2573. Quare confüetae ejusdem defmitiones : 2574. Mlerito refutantur. a ä 2975: Cum vero omnia »ra/ia officia ex unius, vel duorum. voluntate nafcantur; cumque pri- Ora 252 Tractatus: XXIHIHE- ora pietatem conftituant: facile fequitur, quod JVS ex duorum voluntate, id eft, $. 2876, Oblisatio ex pacto -uaía. exiltat.. Quare ad jüs-eonitituendum requiri tf $, 2577 Afferitur * L et Imo , conjznfus Utriusqug quidem 2578. Tido De re, feu opera'pqgi!)ili; ac infu- per, quod eft zertium, honefla.: Sed * - m ZJ é 9. Infuper ex definitione juris infertur IVto, nec Jfidelitatem a^Juflitia:; neque jus 4 fide data ullatenus diferre, $. 2571. Virtus moralis in pietatem , quae ex re- cte facto nafcitur, et in juítitiam, quae ex mutua. voluntáte, feu:pacto:defcendit, jam tractatu.de . virtutibus:moralibus a me diítri- T UOUMEES OROE- P — ^ ul - J*q buta fuit. Ampliffima: tandem : pietatis tum DEO tum hominibus debitae $. 2548. tra- ctatione perfunctis, jam folum oflicium ex mutuo duorum confenfu.ortum, feu virtus In tota JUSTITIAE tractanda fupercft. vero doctrina morali.gravior, moleftiorque materia non haberi cenfetur, quam . ea, quae de jure et juflitia. infcribitur : idque vel ex ejusdem conditione, vel ex defe- ctu inftitutionis, . Et' quidem fi quis.civilis jurisprudentiae labores confideret , facile perfuadebitur, hane juftitiae virtutem prae reliquis omnibus. amplam, aut certe maxi- me implicatam effe. Sed etiam inftitutio- nis vitio quantum -ad virum ' Theologum quis hujus moleftiae. magnam partem jure im- Cahut 2f 253 qud imputabit. Cum enim leges:* Romanorum infinitae a nobis receptae (ut de jure na- Qu turae in hac materia nihil dicam) et fic in confcientia .ftringentes fint ; Viro aàutem Theologo civilem jurisprudentiam excipere vix unquam detur; et facra jurisprudentia il ex.privatorum profano jure praeter judi- cia, et paucos contractus vix aliquid do- Ye, ceat: hinc moleftiae, hinc tot juris natu- jj rae, et Romanarum, aliarumque legum in 2 ; arctum fpatium compit I gendi neceffitas. Fre- quenter enim in facro tribunali, et 'etiam alibi fua de rebus juftitise confilia , J et ju- dicia edere, et quandoque nullo deliberan- kf di conceffo fpatio confultum fuum pronun- ; tiare. facerdos neceífe habet. vm[ tamen. : ; Praeter hgs li Ua $. 2572. | u Etiam alium obfícuritatis fontem dete- (( xiffe mihi videor: eftque is in eo, quod 0a definitionem ac. notionem juris , prout ;;u'e ilud huc pertinet , minus apte defcribere zn foleamus. Non enim juflitiam ejusque of. ju ficia liquido docere poffumus, nifi jure pe- j nitius cognito: eoquod juftitia in jure fuo j cuique reddendo tota verfetur. Cum ita- j que totius negotii caput non fàtis explica- tum fit, fieri non poteft, ut aliquae tene- raþ Ü brae per totum corpus fe non diffündant: feu quod idem eít, jus in praefenti virtute j eft ritulus. debendi, ex quo debitum, feu of- j ji cium , 254 Tractatus . X XIII. ficium , ac denique hujus /olutio, feu virtus juflitiae intelligi. debet ut adeo in praefenti ! negotio abs legitima notione juris vix ali- quid poffit folide intelligi. $. 2573* Itaque JUS, prout ad virtutem jufti- tiae fpecialis fpectat , definimus , quod fit ïä libera pote[ias circa aliquid. disponendi , praeci- $ue in commodum proprium * ). Item, quod fere eidem eít, jus aliis vocatur . poteflas le- gitima, quam quis babet ad aliquam rem ob- tinendam , -*vel ad aliquid , faciendum ,. ita, ut defuper licite ab altero $mpediri wmon queat. Rurfus alii jus dicunt, e[fe facultatem — uten- Deni- di re pro libitu citra injuriam alterius. que juxta aliquos jus efi facultas in rem, -— «el perfomam competens. 3) Per hanc particulam jus' groprietatis a juris- dictione difcernunt, cum ifta minime, illud ve- rO omnino ad propriam utilitatem illius com- paratum fit, qui jus illud obtinet. » 2574* $. Verum hae definitiones genuinam , ul- timam ac propriam juris notionem, qua a aliis debendi titulis. difcernatur, nobis non i a. i n EE m M. um mj i m afferunt : quin potius per hanc nil, nifi jus generale illud, et prout eft radix, ac primum omnis aequitatis principium ,defini- tur. Nam e. g. Pater egenus circa filium 4ivitem none habet Jlegitimam pote[tatem ali- quid * Caþui I. 2855 if quid dz'j,'oonendz'; ab to aliquid. exz'gemh"., obti- mendi, ut licite, et a fenq' 8 bsque injuria non po[ft d impediri? babet utique: fed iffa facultas non eft titulus juflitiae vul garis, fed pietatis. Idem de DEO, qui innumera a nobis exi. gendi facultatem ex caritate , religione, et if extra juftitiam in- praefenti fenfü acceptam !t obtinet. Si addas: citra injuriam: haec ip- [ ífa differentiae nota, antequam dixeris, i quid fit jus, et juftitia, intelligi non po- l teft. JRurfus facultas. utendi re pro libitu &&c. Vb-l aegre admodum jus perfonale füb fe «conti- lli net. Ut alia anittam. plura huc pertinentia om- , i $. 2575. fl Itaque omnio virtus, et virtutis prae- [j J vium otlicium eft tale, qualis eít ille de- bendi titulus, ex quo ortum duxit, prout y dudum oftendi. Iam tituli debendi funt vel |é j incregti, et proinde nullam íüi caufam ha- bentes, vel funt producti, et eo"ipfo ab aliqua caufa defcendentes. Cum vero ti- tuli debendi fint vincula Inoralia, aliam ni- fi caufam moralem habere non. poífunt, qua- lis non eft, nifi mens quaedam libertate )! pollens. Quia demum vel unica, vel du- Q jl plex voluntas aliquem debendi , íeu obli- gandi titulum poffunt conftituere , mutua " l vero voluntas cum intentione obligandi efít pactum: ideo ambiguam juris naturam fe. I quentibus verbis recte , ut puto, finio : $. 2576. il 256 Tyrociatus XXIIL, l S. 2,576,. ü lus eft obligatio ex pacto mata. Ubi pae cium eft titulus debendi tamdiu |quaefitus; " obligatio inde ex orta eft ajicium , ac deni- q1 que expletio pacti eft' voiftus jujHitiae prout d huc pertinet : et fpecidlem virtutem con: : V RILUIt ;ü-,/'. Idem, jus, orout praefenti jufti- f tiae fübftat , etiam definiri poffet, quod [i f fides data, et ab áltero. acceptata. . Quae qui« 'dem definitio a priore illa verbis tantum; 2 et non re differt. Vid. $.2580. *) Utcunque aute m recens haec definitio alicui videri poffet ; ea tamen ab auctoritate mini- ie defttuitur. Atqué inprimis eft concepta ad mentem CICERONIS JDe offic, lib. I. Vers ba autem S AMI 2iX 3n OSIT. Jib. J. cap.28. de officiis-etiami adferibere liceat :. Qiuanta. autens jufitia fi, ex hoc intelli d b potejt , quod net locis, mec perjomis , nec temporibus exci- n, ub i ilur, quae etiam hoflibus refervatin conflitutus fit cum hofle aut locus, aut .dz'es adveríus juflüitiam. putetur , aüt o- graeito , SSi ergo co praevenire du£ tempore. — — in bello juflitia. valet , quanto- m agis in pacé& wvanda? . FUNDAMENTUM £K GO EST hiT IUSTITIAE FIDES. Aliorum Auctoritates$ Q advqcare brevitatis ftudio omitto, Y $. 2577* Tin Ex hac definitione jam confequitur toi Imo Ad jus conftituendum requiri com- fis , fenfum utriusque, " eumque non qualemcunque s . Q fed cum intentione i nducendae ") obliga- h tionis; unus enim alterum folo fuo con* feu« ] Caput 1. 257 fenfu non poteft fibi obligare: alias poffet ld PU quis omnes homines ad quodvis praeftan. il l dum adítringere, id que mero füo arbitrio , li quod abfürdum eft. .Sed neque poteft quis- quam folo rürfüs fuo . confenfu fe cui piam piüm devinctum reddere : (0n nam jus agens, feu li vis aliquid. exigendi in mente alterius. re- fidet, in qua folo noftro conatu nihil pof- " fumus efficere, nifi folo hoc, ( fi quid recte MU n agamus , omne enim Rectefactum fe folo eft dignum, colatur. ut ab omnibus hon»oretur, ) dio : i f*) lotum morale 'vinbulum ad mutuam volunta. )ncerl tem fe refert,. ab eaque producitur: jim fi a. obligationem non velint, eandem non produ- cunt. Unde non eft pactum, fi Tu mere fta. tuas 721)0 dare xoo ; isque quam maxime con- L fenti u ens defuper laetetur, grates referat &c, I nifi enim fidem tuam obl iges, nunquam te. [ neberis, Quapropter fone probe difcernere necelle eft, propofitum ' a. Eremif- $. 2578. ä,aM Cum itaque jus fit oM/igatio $. 2576, ne- ;E(l zO vero ad id praeftandum, vel omitten- r dum obligari queat, quod in ejus poteftate non eft, facile infertur l, Pacta et proin mnata ex iis jurá non dari, nifi ad poffibile, ut.adeo poft mutuum coníenfum de obligatione poffibili- tas rei, aut operae promiflae fit fecundum Ui caput, quod ad pactum et jus requiritur. ï lj a« ol Per ümilem vero rationem intelligitur " Jom. V1L R gl IIItio 258 Tractatus X XIII. :5 pIpSe; dd,- quod äpromifï'üm eft, non tantum ^ promittenti: liberum , - féd infuper honeftum et. aequum effe, et fic non nifi honefta promitti debere , et promifforum honeftatem: neceffariam , et fic tertiam ju- ris noftri cónditionem effe * . jus fpeciale hoc fub illo generali jure, *f) Cum quo genüs omuium virtütum nititur, conti- neatur, mnihil. certius aut'clarius effe poteft, quam quod jus hoc ad injuriam non adítrin- gat, Et quia ex: ilo principio generalis ju- fütiae velut ex communi parente etiam ifta fpecialis juítitia füccum et fanguinem , at que ipfam ,náturam trahit;- fieri: non poteft; ut fuae origini-adverfa fit, quacum eandem Í naturam habet. Quare .nemo - fe poteft pacto * aliquo ad impium aliquod , vel iuiquum ad- ftringere. l g. | 2579- Notabilis jam , et IV:. Confecutio eft, quod fides daàta £ 3 jure, et proin fidelitas a juítitia mini- me diftinguatur, utpote quae omnes origi- nem füam ad pactum et conventionem re- i f ferunt; et fic id demum habent, quod ex hac fua caufá unica hauferunt *). *) Ubi facile intelliges, quosdam morum Magi- ftros etrare, dum pactum fidelitatis a pacto juftitiae diftinguunt, et huic folum , non item ili.vim obligaudi tribuunt. Nam vel partes per illud pactum fidelitatis voluot fe obliga- ä re? et oblipatio etiam ex pacto fidelitatis ha- bebitur: vel non volunt fe obligare ? et ne fed. forte fim- quidém pactum - fidelitatis, plex propofitum ,' aut ompino nihil dabitur. C A. Caput !l. 259 U CAPVT II Wt Jl De metu graoi et iniquo ad pactum in&þelleme. J ]i $. 2580. .Ad legitimum pactum praeter hucusque dicta, $. 2581. Multi et graves D. D. infüper requirunt, [m ne f9eétus aut fraus pacifcentem ad confen- o fum impulerit; fpeciofis Buffendorffii rationi- ;meïa, bus in hanc fententiam pertracti. Et quidem ;ditfäh- 2582. Primum ejus argumentum facile diffol. li vitur. li j : 2583. Mox vero ex nofiro officiorum fyftemate, recteque infiructo ordine Sæfz wiem 2584. Etiam alterum penitus enervatur.v Quare gac;? 258s. Ex noftra juris definitione [l 4 ä 2586. Infertur Vto, metum etiam ini quqm effi-. caciae pactorum haud obftare., $. 2580. Cum itaque jus, ab juftitia, . prout de jl ea in praefenti tractatur , pacto demum tanquam proprio fibi titulo nitatur, pacti !j indolem penitus noffe ad praefentem cau- fam maxime intereft. Unde pactum gene- | ratim definio , quod fit confenfus duorum , fig aut plurin de conflituenda obligatione prae- Jtandi aliquid , quod boneffum et poffibie eff. pac l J Seu quod item eft,. Pactum e[t voluntas ali- m*l ? quorum [&: fuo arbitrio obligantium ad -aliquod j (( ] l]a obfequium , quousque in poteflate , et legibus permi[Ium "id. fuerit * ). ( m **) Icti romani varias claufulas, quae pactis non ! raro a pacifcentibus adjici folent, obfervant. Ali- h Tractatus. XXIII. 2690 Aliqua enim addun tur per modum conditionís , uam exprimus per voculam .S;: E. g. Coutra- ! o tecum, fi pater meus mon adver/etur 2do aliqua adjiciuntur in modum demouftrationis , quae defignat vel perfonam, quacum contrahi- tur, vel eam, circa quam contracius initur. Hanc porro notamus per.particulas qui , ille , hic &c. E. g. Coniraho cum illo, qui primus ad pactum [e abtulit: velemo a t hunc equum. LUE — EE L - — IT a qui tibi heri adductus. fuit. . ario. aliqua adne- ctuntur per modum cew/ae, quae denotatur per voces qtiía, cum E. g. dono tibi centum , quia cognatus mihi es. 4to demum, quae ad- üciuntur contractui, habent rationem fim'sï, et exprimuntur per voculas a£, ad id &c. E. Í g . do tibi mille, ut humanioribus literis te des. li Íam faepe contingit, ut ejusmodi contractus ü additamenta deficiant, e.g. ut conditio non v impleatur, ut caufa, aut demonftratio fallat, et inde quaeratur , an ejusmodi pactum vim lam. fi deficiat conditio ; aut de- 1 obtineat. valebit.au- monftratio, pactum erit nullum: At- tem, etíi caufa, aut finis non fübfiftat que ita fentiu nt Ícti romani: et bene fen- p tiuht: nam haec rea pfe ipfum confenfum affie ü ciunt, et de ipfo jure naturae vim fortiuntur, Ti neutiquam vero a Ictis ronianis;pro fuo arbi- trio conficta fuerunt, quod qui dem. explicare W brevitatis gratia omitto, vid. f. 4. et 5. inffi- i tut. de verbor. obl at. Lin j.1r. f. qui po- if tior pignor, L.4x.[f. de contrah. erut. aliaqua l jnra, $. 2581. .Sed nunquid ad efficaciam pacti requi- G ritur infupe r; mne pars alterutra fraude, V ductus fit? E. g. aut metu iniquo ad id in dena nibi cemtum, aut ego falfum ad litem, quae Caput I 251 If i guae tibi movetur ,. teflimonium dicam, .. Vel TU eme a me frumentum , nam grando ommes late J h Jégetes. depopulatus. eft : quod tamen falfum VO Al TU f " eft. lIam cum antiquis aliquibus Buffandor- fius 4), " contractus metu iniquo extortos n 14f plane nullos effe affirmat: quem poftea mo- tU derni magno agmine fecuti fuerunt. Ne- altt que fplendida Buffendorfium , aliosque ra- Quf nbl tio deftituebat, qua ajunt: Éx injuria mon poteft jus mafoi: ltem: Metum iniquum in- [ cutiens eiiam obtento fi*w confenfu petitioni fuae ch [alvo jure mon poteft i nfilere: rofequitur in- ] (llgs juriam , fi. jus nj uria partwmn profequatur. S5i U ) Q €eflaríai ergo ifie mibil poffit jure exigeres alter per ne- fal ) li n confecutionem jure mibil tenetur prae- n j Jiare. Nemo fane audebit concedere z ut j üe iniquus pacifeens violenti pacti exauctio- .a nem bonà mente, et propitio jure petere l queat. Cum ita ex tali conventione nihil : Jen | &Iïl' poft exigi, et nulla ex eo obligatio naf- Ti ) catur, plane confequens eft, pactum ejus- i modi plane irritum effe, at Equidem leges jcitt (à rOmanae tales contractus jure naturae va- iil Widos perpetuo agnofcebant, et primum poft j i " fexcentefimum ab urbe condita annum, fci- licet tempore Sullae praetor aliquod exce. ptionis remedium mietum poffis concffit: leges vero facrae impedimentum metus in rqul caufa matrimonii füa primum auctoritate i invexerunt, .eoquod tales conventiones jure p naturali valere exiftimarent. Aft Buffen- 1 R 3 dor- Wf &) Libr. , C. 6. S. xo. de jur. natur, et genr. 2 62, Tractatus XXIII. dorfus afferit, Romanos ad tale arbitran- ü dum ex eo inductos effe, quod homini in t civitate degenti met um incuti non poffe male perfuafi effent. Vel quod Heineccius fufpicatur /), romani Icti philofophiae ftoi- corum plerumque addicti, virum fapientem cenferent. Aft metu. perturbari hbaud poffe, quomodo Romani . vim aut metum nemini ffe, arbitrati funt , qui in civitate incuti po etiam contra caedes , utique metu deterio- res, poenas, ac leges ftatuerunt ? Sed etiam opinio Heinecci hiftoriae parum coh- [ cordat. Nam certum efít, contractus metu b initos ultra fextum urbis conditae faeculum « integram vim obtinuiffe, ita ut hujus legis Y aut ufus in urbe perpetuus, originem 1uam Q ad aetatem duodecim tabularum probabilius Lar] ) referat: dum ftoicae fcholae inicnum plus- quam centum annis recentius . fit. Non quod itaque ex ítoa natum efle poteft , ítoa antiquius eít; ut mihil dicam , quod ítoae placitae longe ferius Romam occupa- h-—m M o M m LA 9 WENR L rint qui contractus metu ex- Itaque ii, tortos jure naturae nullos e ffe. volunt, I&- ue antiquif- risprudentes romanos, eorumq fateantur fimam fententiam fibi adverfari neceffe eft: quibus infüper leges Ecclefiae contrarias eiTe,ïapertum manet. $- 2582. LE EE MO — R . a s v al RE Manent itaque efficaces omnes conven- tiones, etfi metus iniquus eas extorferit: pro b) Ad titul, de his, quae vi metuve ff. /'ä'x d . Caput - II. 264 iti pro qua fententia fumma omnium gentium ) M aucioritas, et aperta ratjo pugnat. Et quan- tum et auctoritatem, ut de jure romano, vl W ]ln et ecclefiaftica nihil dicam, haec vox fer- va fidem.eft omnium gentium, ac totius [f [ «t naturae humanae. Haec nituntur omnes Hac. limi- M induciae, belli pacisque leges. i N tas regnorum, ac privatorum.jura finiun- tur. 1 (u Hac denique ipfi principatus, leges regiae, ac vincula, queis certi homines in Jt[ i $i aliquam . civitatem coalefcunt , nituntur. Tolle- robur fidei datae, et omnia- mox m Pl m corrudnt: nam innum-eris vicibus aequum j - i Il ac pium foret, ut hic potius quam alter dominetur, ut haec mundi plaga praedium hn f iftud, aut pecunia haec ad nos potius, quam ad iniquos dominos pertineat. Aut J j Il forte omnes pacificationes füo robore exues, le N eoquod plurimae, aut pene omnes iniquo metu, aut majorum malorum timore obten- quo«l tae füeript."). Sedet ratio .manifefta patro- quod cinatur. Nam vel pietas et ratio natura- p ls urget, ut bonum, aut jus aliquod penes & alterum fit, et tunc'metus defüper ab eo f incuffus jam non amplius iniquus erit, et ]u fic pactio inita etiam ex omnium fenten. i tia valebit: vel per pietatem, et jus natu- lu rale fatius effet, ut ille alter rem talem non obtineat, tunc metus, quo quis ad confenfum adactus fuit, equidem iniquus, pactum tamen oxinde initum valere debe- 'et bit, alias divifio rerum, civitates omnes, ,rf[: fines R 4 [ » 264 Tvactatus XXIII. fines regnorum, et jura privata. univerfim difparebunt, fi fola pietate, et jure natu- rali cuncta metienda forent: nam pácta de- fuper inita nihil valerent, utpote quae pie- tati, et juri naturali nihil derogare pof funt **). Quod quidem aliud non foret, quam univerfa perturbare, et genus huma- num in propinquum exitii periculum addu- cere *** ), —— *) Pacta inter füpremos principes etiam adigente iniquo metu conftituta valere facile conce- dunt: eoquod hic agatur de falute et de caufa publica. Aít füpremi Imperantes mero inter fe jure naturali utuntur: et mutuo ac inter fe confiderati ut'duo privati fe habent. Jam Ífj pacta inique obtenta tales de jure na- turae ftringunt, jam certum eft, quod de jure naturae fint valida, utpote quae illos oh- ligant, qui mero jure naturae utuntur. 9*) Mirabile tamen eff, quod conventio libera duorum voluntate conítituta nativae ac natu- rali pietati derogare queat. E. g. Egenus admodum, et tantam non in extrema egeftate conftitutus a ditiffimo quodam ^heluene pro frumento a íe emto promifit decem. Jam tota naturae pietas exigit, ut decem illi apud egenum illum potius remaneant, quam ut ad alterum illum, illiusque luxum tranfeant: et tamen contra apertam legem pietatis fola vis pacti arbitrarii vim obtinet. Scilicet fi pacta non obligent, aut ex titulo pietatis obligare definant, tunc omnia fierent communia, fub- lato omni jure proprietatis, et ipfa reruüm di- vifione ceflante. Ex quo dein extrema totius confüfio, et difpendium pro toto genere hu- mano maximum neceffario fuecrefceret. Unde fidelitas reapfe, et ex origine fua nititur pie- tate , Asl a* m Caþut If 2 if tate, aft non quacunque pietate, fed ea', quae tll toti humanae naturae debetur. Atque ex hac ia ratione fides data eft fortior, quam pietas fin- M gulis debità: quia etiam ad leges pietatis fa- tius eft, aliquos potius, quam omnes extre- Wv ma difpendia tolerare. Inde jam intelligitur , [ quod civitas etiam injuftiffima pacta et indu- a cias fervare teneatut, etíi ab iniquo hofte certum. excidium immineat, quod frangendo lll fidem , et iniquiffimum adgrefforem ex infi. diis adgrediendo evadere poffet. Quia fcilicet n adhuc melius eft, totam civitatem perire, 0i h quam füblato fidei vincalo totum genus in [ extremum diferimen conjicere. O! fi fides nen invicte ab omnibus fervaretur , quanta in hu- | X manum genus etnolumenta redundarent ? [2iid Onantae. exactiones ceflarent 2 quanto - fan- guini parceretur ? B Solis doctoribus indige- remus, et omnis. judiciorum ftrepitus, conti- | 0 cefcerent: ipfam Aftraeam e coelo reducem haberemus., Nunc quia àliquibus minime fi. 1 dendum eft, tantum quisque jurium, quan- n tum virium habere cenfetur : et pax conftituta i fere nihil aliud eft, Ts quam mora ad parandum bellum conceífa, Etiam' juftis, et fidei tena. nj cibus neceffitas imponitur ommes nervos in u belli u(us intendendi, et tantas copias in me- u dia pace alendi, quantae ad atrox bellum fuf. u pä ficerent: dum, fi omnibus integra fides con- ftaret, exigua char [ citus valeret, tula contrg quinque exer. V ( $**) Equidem fi omhnibus intägfa pietas compe- i teret, fi res omnes pro cujüsque indigentia , 1 et dignitate difpenfarentur , fi quisque fuam ] operam ad cunctorum utilitatem pro. virili J conferret, nullis pactis, nulla rerum divifio- ne, nullo pactitio jure indigeremus., Aít tan- ]« t ta virtus non nifi inter periectos datur , eft. Que rara adeo, ut pauciffümis, et minime hu- imnauo 266 Tractatus . X XIIT. mano generi fit propria. Quare pacta; et fi- C des ex pactis nata ad commurnem falutem 1b fümmopere eft neceffaria: idque etiam ex eo, quod officia pietatis in fingulis cafibus parum definita appareant. Nam quis quavis vice de- finiet, quantum mihi, et quantum tibi fit neceflarium; quaenam laboris portio in me, aut in alios cadat, quantum operae, aut ca- : lamitatis pro. communi bono exantlandae te aliosve concernat ? Et licet pér arbitraria — pacta nativae pietatis derogari nihil queat: haec taten ad difcordias communes fopien- das, ad excitandam negligentium focordiam , ä ad inducendam frugalitatem , denique ad com- munem pacem extreme eft neceffaria, ne om- ] 'Tanta (l nia communi confufione mifceantur. nihiloriinus pactorum firmitas haud obftat, fe axare , jus adquifitum re- ü quo. minus pacta rel mittere , donationes facere , gratuitam alteri li operam impendere, et ad plurima alia x pie- f iaie, et fimne jure pactitio obligati maneamus. N $. 2583. ,,Verum prout ajunt, metu contractum ,extorquens ipjuriam fa cit, et'ex injuria ,jus nafci non poteft. Item ex tali' pacto ,Rihil poteft exigi: ergo pars metum pàa- ur, et fic talis con- ,,tiens ad uihil obligat ,,tractus flerilis , et fine robore manet. Verum ius non ex iniquo metu, fed ex mutuo confenfu oritur. Caufa pacifcendi pactum non ingreditur, fed eidem extrin- feca manet. Si ex iniqua caufa, quae a pactum impulit, illud irritum effe dicas, inbumera pacta, et inter alia earum mer- cium Caput IL. — 267 e i cium emtio corrueret , q'uibus ad luxum Intet )N« abuti cogitas. R $. 2 5984. p i lii 1 o Sed magis urget illa ratio, qua dicunt, quod iniquo metu contractum obtinens ex Q Cb w t eo nihil fibi petere queat. Iam notandum, j quod ex mero, atque ab omni conventio- qui: ! ne puro jure naturae , id efít, ante omne b pactum quempiam iniquo metu ad contra- t ctum adigere ad genus impietatis, non in- j 00* 2 juftitiae, feu perfidiae pertineat. Per tale Panta quid non juftitia in praefenti fenfü accepta, )ftat ! feu fides data violatur , eoquod nemo hu. ? fe (;j cusque alteri fidem fuam obligaverit. 'Ta. j lis metum incutiens impius, non item per- fidus eflicitur * ). »gmus. *) Et dato etiam, quod aliqua pacta e. g. de vi non inferenda inter homines fuerint con. fütuta, fi tamen pars innoxia in novum pa- d ctum vere confentiat, eo ipfo prius illud pa. e H remittit. l! ctum parti alt Sic novae pacis diffüiciles condi & nes fervare tenemur, etfi anO gens altera contra datam fidem bellum infe- ! rens vi et metu iniquo ad novae pacis leges CQ non coégerit. Dicitur tamen, /i vere conjen- j d diaí: Íi enim confenfum pars innocens tan- ]d tum fimulet, tum fide, utpote quam non de- dit, haud tenebitur, mendax tamen, et fic a delicto obnoxia evadat: eoquod ad evadendam j vim etiam graviffimam fimul, et iniquam ali- quem in errorem inducere femper fit impium. d Ubi quidem jufii, prout vocant, falfiloquii patroni aegre refpondebunt. d if $. 2585. 268 Tractatus XXIII. : $ 2585. q fi His jam firmatis Coloffum Buffendorfia- fuo- háud difficulter movebo, W nium loco Scilicet metum iniquum inferens, et alterum ; ad pactum , id eíft, ad obligandam fidem ] füuam impellens poteft pacti executionem äl petere falva fide, et jure, et metum paf- k fus tenetur ex fidelitate, et pacto promif- ; fis ftare. Violentus tamen exactor 'pieta- tem graviter violabit, fi innocenti illi, quem vinculo morali hoc impie conftrinxit, hunc nexum fidei ac juftitiae non relaxet. Seu aliter, infiftendo pactioni impie non imique aget: petendo enim eam, de qua in prae- fenti agimus, juftitiam, et quam cum hac juftitia eandem effe toties dixi, fidelitatem non laedit: alter vero exactioni etfi impie vi fidelitatis omnino tenetur deferre, cum Et fic de- ad hoc fidem fuam obligaverit. nique primus, fi pietatem fpectes, nihil ex- * igere poteft, et alter hil praeftare tene- tur reddere. Nunquam"Mgitur in cafü me- 5 tus iniqui dabitur legitimus exactor fine legitimo debitore : id quod Bu ffendorftus pro argumento habet. $ 2586. Manet itaque firmum ex ipfa definitio- ne juris capite primo flatuta, quod pacta metu iniquo extorta fint valida, et quod vinculum fidelitatis inter pacifcentes vere iie iiv et velut invita pietate id fiat, inducapï ; quae Caput " 269 quae tamen in praefenti cafü cedit & ne iOh d M fub obtentu violatae pietatis omnia pactu vacillent, et tranquillitas totius generis hu- VOV kerun mani in extremum periculum conjiciatur: üdl jl pergit tamen naturalis,pietas impium ex- actorem ad remittendum pactum obligare: ( j p hoc tamen non relaxato debitorem impie laefum a vinculo fidelitatis non abfolvit. VU Hic enimvero dices: ,,Pacta, de opera ini. D ' i ,?qua, aut impia fünt jure - naturae .nulta : qu ,nemo enim fe ad iniquum aliquid poteft ob. u ,, obligare. Jam* impium eft, ut res.aliqua $ yf »8püd iniquum aliquem potius, quam apud [ ,»juftum exiftat, et impius aliquis velut belli n »impie gefti fpolia capiat. Ergo ad tale quid ,1e nemo plane obfítringere potett, * Sed du nonne vides, quod hac ratione omnia pacta [gf l! l folvas? Nam quamprimum per legem pieta- tis res aliqua ad te pertineat, tamprimum jl Qu eandem capere poffes, licet ea per pacta, et quae generali pacto nititur, rerum divifionem * u ad alterum pertineat: nonne fic totum jus fj proprietatis abstulifti ? Sed falleris hoc. tuo (s argumento: namb licet fpectata pietate privata t fatius effet, ut res penes innocuum mareat , attamen generali pietate confiderata , melius fl d eft, ut eandem iniquus adgreffor poít initum rf pactum capiat, ne alias omnia pacta; et om. nis rerum divifio corruat. Praeterea etiam fingulorum , .et privatorum magnopere ipter- eft, ut urgente gravi metu fe ad dandam rem Íuam obligare queant; nam pactum ex metu ( nunguam inibunt, nifi a graviori malo per id u Íe liberandos (íciant. Sic gens jufta pacem 0 difficilibus conditionibu S conítituet, ne fcili- cet omnia fua perdat, f aüt penitus exícinda- i tür, Attegdunt Bulfendorfiani, quantopere innoe ii E 270 Tractatus. XXIII. innocentem deprimant, dum e um fua fenten- tia füblevari .poffe arbitrantur. Nam fi ur. eat, nemo cente metu fe vere obligare nequ diendae fa- u eidem fidet, et fic is ultimo expe jutis auxilio deftituetur : fi enim fe obligart i melius non fit, contraetum nunquam inibit. Nuüm autem fe obligari poffe ei, qui metum li patitur , utile eft: majus malum incurret , fi Ex tua vero fententia pro p obligari nequeat. fi fidem fer- d hoc cafü fidem omnem perdet , vare npon teneatur. Huc quoque a dhiberi t poteíft, quod alia vice pro veritate, et contra falfloquium dicebam: quomodo credam el , t qui dicit, mentiendum elle : et quomodo il- [ Scili- dàm illi, quifidem falli poffe afferit. il cet haec íententia metum poffe nunquam proderit, nifi publice ignoretur. Qualis vero f g eft illa doctrina, quam ab omnibus fere igno- rari neceífe eít? CAPVT HI. W p De errore, ex quo ]mctitm fuit initum, item difficultate illud mplendi. actum deductam il, $. 2587. . Error circa rem in p Si tamen circa cau- lud facile reddit irritum. fam motricem erretur, 5. 2588. Per fextum corolarium ex definitione ju- ris intelligitur, per ejusmodi errorem pactum non vitiari. $. 2589. Quatuor conditiones Cu ivis pacto ex jure naturae connatas afferunt. Et de tribus prio- W ribus id facile conceditur: $. 2590. Non tamen quarta probatur, | $. 2587. Caput III. 7I fonfer S. 2587. [ a Tefno Pacifcentium ertor poteft verfari ve] g Circa rem , de qua convenitur. E.5 .Tu jign ftpularis tibi oleum, et àlter i promittit vj- num *). Et talem errorem v oeant fuübffan- [met0R llitur. t d Dsem, quo natura pacti to Nam ad p pactum requiritur confenfus duorum: d uo m i autem non confentiunt; fi unus hoc, a]. il qua. ter vero aliud velit. Alius error fe habet circam caufam motricem * aut finem: con- im ï;.fl tractus. Circa talem cauüuf d od ? m intereffe u- $tb tant, an fit caufa primaria , vel feczmkld?"id Z Jquzn finalis vel impellens tantum. .Sed haec fal. a tem quantum ad jus naturae nullam diffe- 24 rentiam inducunt. Nihil enim poteft effe imnoOralis caufa nifi Ioveat, .et nihil poteft movere nifi fit finis: nam éX amore finig totus actionum. or do' in mente rationali progreditur. in *) Pactum quöcjue ex eo redditur irritum, fi circa perfonàm, quacum coi 1 À E. g. .Tu vis contrahere trahitür, erretur, fübeft Titius. cum Cajo, et reapfe E Sic enim confenfus non eft n6 vere mutuus : eoquod Titio te obligare non velis. Nifi tamen Ípecialis ratio e, g. in ma- trimonio, adfit, quilibet cenfetu ne E. guod cum u prae/ente velit concrahere.k $. 25(38. j í J Ü Cum jam contractus metu iniquo ex- jl tortus fit efficax, per eandem r ationem ex noitra juris et juftitiae definitione eruitur V ]:e Pacta effe valida, etü caufa malitiofe g con- IN 272 Tractatus XXIII. conficta partem alteram ad confenfüm im. li pulerit: ét quod multo magis valitura fint, I fj innocens error partes ad mutuum con- & fenfum induxerit, dummodo talis caufa, vel le ratio non per modum conditiones fuerit r " adjecta. $. 2589. In omni autem contractu de jure na- turali, feu forte civili duntaxat , quatuor et cuivis .pacto conditiones |fubintelligi , ita tamen, velut copgenitas effe volunt , fed ab- üt hae contracetum non pendentem, folutum. relinquant j ). Quarum prima elt: Promitto, fi potero. oda, (aloo jure et aucto- E nerno eni m poteft juri al- vitate fuperioris : terius praejudicium. inferre. .gua Nifi .ds, ] cui promü[fo jacta eft , ob igationem remitiate u: Si res in eodem flatu perman[erit , id eft, nifi res adeo difficilis reddatur, ut fi id prae- n pactum mun- vifum fuitfet, promittens i quam confenfurus fuiflet. Et quidem tres h pr ;iores conditiones omni pacto de jure na- et Ter turae connatas € B6 facile. adparet , n etiam quartam. ad idem jus pertineré cer- ffus ex honefto in tum eft, Ífi actus. promi fpccialis li turpem mutetur , vel denique fi prt difficultas fors emer fura fpeciatim, et exe Et ler P reífüs verbis in conditionem allata. fit. s talem con di- MI0 vl quï:.i-':m in aliquibus negotii 1 tionem -tacite, aut de coón fuetudine adjici Sic e:lm di qugndoque folere facile' concelíferim. Pro- "Em Caput Ii[. 273 IUIU promifio voti ufque ad fpecialem, et;mini- frt, Qf zne praevifam difficultatem non folet ftrin- gere et e,g. votum jejunandi fpeciali mo- i. Dunt leftiae cedere folet: et debitores non ufque ad extremam inopiam folvere coguntur. *) Omnes conventiones füturae alicui conditioni aligatae usque ad eventum conditionis non . ftringunt, [íed credftor ex f pectare tenetursz i licet conditione expleta obli gationis effectus ii (Í ad tempus initae conventionis retro trahatur, Ab hac tamen reg ula excipiuntur conditio- patm nes, quae contractu Ifi i de jure infunt, et qua- les éetiam hae quatuor effe cenfentur ; de qui- T Il bus in praefenti So agimus. 7id. [. F. * n ff. de .di legat, 1. His enim conditionibus non c bftan- liil ufb übus mox , et fine exfpectatione creditor exi- gere poteft, ut promiffor pactum impleat, j Sic donationem fimpliciter factam m il l, 10X prae- ftare teneris, etfi nefcias , an non Princeps j h eam pro fupremo. jure fuo irritam redditurus fit. j2 $. M ü 2590. jl Generatim vero omne pactum pro irrito ^ d habere , quoties res in eum ftatum deve- j [l nerit, in Quo pars obligata, nunquam con- j fenfiffiet , ego « iLLA 'l'?" a o lem minime puto. Sica, o . dificultatem annonae ex gravi ratione m timens. 100 modios tritici pro familia tua ]dhï j pretio non nihil majore emifti; et fi prae- ter exfpectationem vis maxima. frumenti in- j provinciam importetur, ac proin pretio le- nj vifümo haberi queat: num ex hoc eventu (j ] emtionem refcindere, et relicto apud ven- y tinere ditorem tritico promi fr 4 ^. ,as pecunias .re pote- Zom. VH : . d , 274 Tractatus XXIII. oteris ? Nonne in rebus/ mortalium nihil ftabile, nihil a perpetua mutatione immune eft ? Nonne fic omnia pacta vacillarent, et inirae conventioni nemo fecure infüfiere 2 poffec * Quare dicendum eft, de jure na- turae pacta fimpliciter , et absque condi- tione a pacifcentibus conítituta haud irrita etfi reddi , eae circumfítantiae 'accedant, quae fi provifae fuiffent, alterutram partem ' a confenfu abflerruiflent. i llae tamen cir cumftantiae , caufae, et negotia ob ipopi- natam difficultatem irrita reddi poterunt, quibus leges humanae, ufus publicus, aut L1-] Ípecialis pacifcentium intentio hanc liber- tatem tribuunt. Generatim vero fola im- m potentia: non item difücultas explei l di con- tractus eundem ditílolvit. CAPA I IV, De illa divifiom , qua jus, et proin ipfam juflitian in legalem, diflributivam , et commutaticàm p:'zraz'mztw'. $. 2591. dves potiffimum in qualibet : republica re/pettus confiderari poffunt. Quia : tamen $. 2592. Officia non ab üis, quibus; íed ex tiulis per. quos debeniur , naturam accipiunt : 3deo $. 2593. Ex definitione juris VlIIva confecutio eft, H divifionem j uftitiae in /epalem , diftributivam et comnutativam adoptandam non efle. w . 2594. Sed per nonum confectarium etiam illa ) divifo jufütiae in attribwiricem , et expietri- cgm rejicitur ; ac denique ! * | Caput IV. 275 fibi $. 2595. -Per Xwww» Juftitia ümpiexu, nullique divi. lilfe Wt ügni obnoxia eíffe 'afferitur. lvt $. 2 59I. t na Cum in omni communitate dentur tres 0n refpectus, tres pariter dabuntur obligatio- Iff l nes, et jura. ^Al iqua enim Jfinsulae partes Al debent Toti , id "'eft: communitati: alia de- Wsl bet communitas fingulis civibus: et denique non pauca /mguli cives /mgulis itidem ci- vibus praeftare tenentur. lam genus ' juris IT primum .vocant legale: alterum diftributi U u. m , NI et deniqué zertium commutatioum nominajnt *(-). *) Vi primi juris, quod.etiam generale vocant , M* cives tenentur leges obfervare , tributa pen- j dere, patriam defendere. Jus alterum obli- gat Rectorem Reipublicae , ut onera, com.- moda etc. e. g. Magiftratus jufte dividat, geo- meterice tamen , id eft ; hon omnibus aequales partes e. g. plus meritis majora commoda et emolumenta , pauciora, iis, quorum merita W ul7' i minora funt. tem divites gravioribus, parum vero. habentes facilioribus tributis on erandi funt. Denique tertium jus abs omni refpectu ad conditionem Perfonarum jubet tantum cui- que tribuere, quantum debetur; nefcit. jus jl hoc aliam proportionem, q uam Zrihmeticam. li Et ex hac ratione hanc folam ad reftitutio- l [l nem, fi laefa fit,. obligare VOI,uflt. i& $. 2592. odv t u Verum, quia natura ] uris non ab eo » cui debetur, fed a titulo , ex quo debe- ) 1 tur proficiscitur ; prout pridem oftendi, il baec divifio ab ARISTO TELE s. Etbir. 2 inven- 2 ed fPractalis 'XXIII. a inventa parum moralis eft. eraeter'ea, an G nexum, quo respublica coaluit, merum pa- ctum effe vis, quod homines, inter fe ae- quales couftituerunt ? et tantum quilibet debet, quantum promifit, eritque hoc jus 2lo ex pacto nàtum mere i i quod tu com- mutativuin. Vocas. Vel vinculum reipubli- 2 « cae altius et pacto nobilius efle conftituis et obligatio inde nata pem;itus a juftiuia re- cedet, eamque fuperans ad aliquod genus pertinebit. Idem de obligatione pietatis Principis commo da, , et onera juite diítri- buendi: vel enim ex pacto commune bo- pnum curare debet, et fic in partitione ia cienda vi juris partitii tenetur ad id, quod communitati eft optimum: vel aliume fublt- mis illius officii fontem , et titulum a pa- li cto diverfum ítatuis, et mox negotium ex territorio juftitiae, ad illud pietatis trans- f feres. (i l $. - 2593. | Quare ex definitione juris $. 2573. 1n- Ü ducitur Ü VIHIvo: Tus et juüitiam-non effe in le galen , diflributivam et conmutativam diftri- buendam; eoquod fcilicet ex pacto tanquam fimplici titulo, non poffunt diverfa oflicia I oriri: neque folam juítitiam: c ommutativam , 1 fed omne officium, fi violatum fit, refti- l tutionem exigere * ). Scilicet prout modo videtur: modeítius de generali hac reftitu- en Caput IF. 271 endi obli dl g't onc, quam alii non agnofcunt dicam alibi. n Lne *) Si enim omnis obligatio, feu potius ea, . qua n ho obligatio nititur , deqmtas propter fe explen- da, et honoranda fit, quanta magis digna C et COII erit, ut violata et offenfa velut placetur, eidem digna fatisfactione illata injuria ab&er- gatur2 — — Onia vero homini nibil debe- us, nifi ex pacto, recto ejusdem facto, feu ex virtute et beneficio ab ejus beneficentia Dau t accepto: fola fere circa pactum perfidia, de- QU E bita pro virtute obfervanfm et neglectum grati UO li animi officium $: 2548. et feq. homini repa- H randum eft. In reuqms cum folius DEI jus b ) plerumque violetur, etiam plerumque fufficiet; vera poemtentm offenfum Numen placare. sJ YU $. 2594 l hi Et quidem divifionem. juris et juftitiae " ni in' difiríbutioam. et commutativam nofira ae- j tate pluïes non probant: quia tamen ob. fj fequia alteri delLits quaedam nece[fitatis , quae- , * dmn vero o,,zczz magis et 'volvmmr"c fuinit : D l/. ommodat Q'ï // ideo cum GROFIO ja- ftitiam ZIZEJCIHEU LCETL et attvibutricem divi- dunt *). Ego vero, fiquidem fyftemati meo confulere- velim , ex mea dehmtxonc juris S. . 2579. inferre. debeo l ;Il [Xso: Nullum jus , atque etiam inde jl nullam juflitiam ad merum arbitrium perti- j (l nere, fed omne officium arcte flringere ** Il atqi üe ejus partitionem in expletricem et at- J [! tributricem nullam effe ä'?*vk-) jl [ j *) Juftitia expletrix ea eft, quae jure pexf'ectf) et [ ea neceffitite debetur; attributrix vero ad li- j 5585 beta. 2798 Tvactatus | .:NX XITI. beralem voluntatem pertinere, nullique exa- ii ctioni fubdita effe videtur. fií $*j Quod aliqua füb levi tantum . culpa ftringant, n ljubens admiferim : quod vero aliqua debean- tur officio adeo imperfecto ; ut ea abs omni naevo omittere liceat;, et tam ad juítitiae ge- nus fpectent, capere non poffum. Si enim praeftare bonum fit: non praeftare non poteft effe bonum: et proinde erit malum , cnm in- ter bonum et malum mea opinione medium non detur. 3He*) Sub juftitia attributrice nihil aliud intelli- gunt, quam officia pietatis, quae naturae hu- manáe ex variis rationibus debentur. Haec Á tamen officia fünt folidiffima , non arbitraria, fed cum perfecta obligatione connexa: a tia neminem quae aliquando humana fenten lenda DEUS, j cogit; urget tamen ad eadem exp qui violata pietatis jura fevere ulcifcetur. Et quia infuper non ex pacto, fed aliis, diverfis- que titulis fuam derivant fübítantiam : ad jus proin pactitium , et ad juftitiam, qualis hic defcribitur, tanquam fpecies ad genus füum refpicere non polfunt. [ $. 2595. Q q Quare jure ftatuitur fequens , et Xms & Confecutio: jus, et virtus juftitiae, de qui- N bus modo disputamus, funt fimplices , nul- Á las fub íe fpecies continentes, et fic nulli divifioni obnoxiae. Ex fimplici enim pa- l Ccto, non nifi fimplex officium habcri po- te fi vero pactum fit, vel effe tibi vi- ü deatur compofitum, exurgent quidem plura officia, feu jura, —' non tamen divería; | j non quae proin numerum dgntaxat augent tamen UEL l Caput V. 279 u tamen fpeciem mutant: ubique 'enim nil nifi fides data fltinget,' ac proinde ubique t Qeln mera caufa ,^ feq' pegotium fidelitatis fuberit. Qith T CAPVTISy. & 1l potef[ JDe divifione luris in reale, et pä;;fonale.* agl 4 Ym $. 2596. Jufitiam natura im défectum pietatis in- venit ; Ó ts i $. 2597. Cum alias þietas fola hominum indigen- je ii tis. fufficeret. Unde FEiet $. 2598. Ex definitione juris $o. 2573. fequitur Atf y XIw», etiam occupationem ex pacto vim fuam Md 'trahere., merti TS, $. 2509. 'Et XIIm: ne: jüs readle et per[onale , quantum ad vinculumi juris inter fe differre. J ;erü l jl $.. 38596. ' t l ;] Occafionem, feu neceffitatem pactorum j ex defectu beneficentiae et pietatis recte petimus, Cum enim omnia cuique officia , quousque id per altiores obligationes licu- erit, jam aliunde, ante omne pactum, et X'm ex mera naturali pietate debeantur: omni- qül bus jam per ipfam naturam fatis provifum n le fuiffet; neque egeremus, ut pactis, et ar- bitrio noftro novis alios officiis nobis ad- pï ftringamus. . Nullo inter amicos Dominio pO opus eft: neque ipfas corporales operas fibi v u ab aliquo ftipulari cogitur, pro quo, fi in- digeat, omnem conatum et ftudium fingu- 1 ( lis hgminibus ipfa natura imperavit, Qui- 4 bus )d ?8o Tmctatus*« XXIT. — bus mire confirmantur, quae alibi, fcilicet tractat. de virtut. moralib. dicuntur. 7 $. 2597. Atque haec opinio ingens robur habét ab exemplo .perfectiffimae focietatis, quae unquam extitit, fcilicet ab Ecclefia prima ila Hierofolymis congregata: - Multitudinis autem credentium erat cor unum, et anima una: pséc quisquam eorum, quae poffdebat, aliquid Juum dicebat. —fed erant illis omnia commumia. ACTOR. VI. 3». Quorum quidem aliquod exemplum in religiofis ordinibus omnia com- munia habentibus fupereft*). Ut adeo per- fectorum focietas vel ex hoc pactis haud indegere videatur: et fic noftra haec jufti- tia, et officium fidelitatis non propter fe, et neceffario a natura invectum, fed ex ac- cidenti tantum ratione, et in caínm defr cientis pietatis velut extra ordinem concef- : fum eífe. non abs re cuique in mentem ve- nire queat;5 cum jam aliunde etiam ex mea^ fententia , omnia. cuique homini . officia, quousque illi eadem utilia, et pietati tibi, aut aliis debitae non erunt advería, adhi- beri debeant. Quae vero altiori , pietati funt obnoxia, alteri promittere non liceret, €t proin promitti non poífent, cum nemo ad omittendam pietatem adílringi queat. Ut adeo per íola officia pietatis naturae bumanae íatis confultum foret; fi fcilicet hï t. ea rite a quolibet cxvaIeri contingere *) Sun , Caput. V. 25tr Titeh 5*) Sunt vero nmnoftra aetate occultae focietates , quae omnia dorninia confundere, cunctaque aequalia reddere, et nativum humani generis decorem reparare profitentur. Ego pauca, et abíciffa in quantum ad doctrinam, de jure h ) fpectant, delibabo. Divifio bonorum, condi- que tionum.diverfitas, feu aliquorum füpet. alios fIf]à excellentia . communi confeníu fiatuta ; non nifi communi confeníu diífolvi poteft, Al:- quorum voluntas contra mum nil valet. pactum generaliffi- Dein quid effe debet, in corruptiffima aetate eam vivendi rationem itatuere ; Qquae vix in perfectif(imos cadit 2 Scilicet qu res hac internecione omnium : , pau- ciffimis relictis, finietur ; nifi miferentis of antur, Dei per bengücio ,Vtan.ta mala avert - jQU $. 2598. yu Ego huic opinioni l feæ P per omnia adftipu- lof *s * et ex ea ipfa opinione dominia et [« d jure omnia ad originam fuam, id eft, ad pacta revocare pergo. Itaque DEUS . om- Ui nia condidit pro omnibus , nullamque rem B uni magis, quam alteri addixit , ea fola a lege lata, ut pietas aliis debita fervetur et [Claï ne ex rebus a fe conditis ad alios, quam jbl ufus vere utiles adhibeantur: Vid. tractat. d de virtut. moral. c. ultim. Et quia res ti plurimae funt inex! iaufti ufüs, omnium feu It necefüitati , feu cupiditati fufficere non vi- m debantur, ideo eas in quosvis partiri, et eti fic ex pacto dividere placuit. Atque con- fit ventio illa primaeva, vel faltem apertus, u et fenfim, ac publice introductus confen- fus eousque fe extendit, ut portionem fibi il adþri- - — 202 Tra;tatus XXIIT. adtributam quisque in alterum transferre, eique jus fuum cedere poffet: utque infu- per res nondum inventae deinceps primo occupanti cederent, ab eisque omnes in gratiam occupantis abfüinere promitterent. Quare eadem femper definitio $. 2573. fa- cit inferre. Xlmo: etiam occupationem, et orta inde dominia, atque adeo jus reale , quod vo- camus pacto füam fübítantiam debere. *) Supereffe quidem videtur aliqua pactorum neceffitas, quam non fola impietas induxit. Scilicet in pari duorum neceífitate, aut ae- quali utilitate res eadem utrique faepe non fufficit. Jam die, abs omni pacto quis ean- dem ad fuos ufus adhibere queat ? Petrus dicet: in pari neceílitate pietas in me fuperat pietatem alteri debita m;. Aít idem dicere de- l bebit etiam Paulus. Sed eít facilis refponfio: res in hoc cafu cedit occupanti, cui dein vim inferre ex officio pietatis prohibetür. $. 2599- j « ïam vero XlImoe: confequi videtur , jus reale et per- fonale quantum ad officium et vinculum ju- ris non differre, eoquod utrumque ejus- dem naturae.et fpeciei titulum feu caufam, fcilicet pactum prae fe habeat, et omne officium fit tale, qualis eft titulus, ex quo ortum fuum duxit. Ut adeo aequalitas ti- tuli . pro aequalitate officiorum leg ' ätimum argumentum fit *). *) Probe tamen advertend'm , ex mea opinione in jure reali, et perfonali i dem viucu um mo- 1ale, ,,Ax " Caput VI. 285 frt, rale, non vero eandem in utroque materiam contineri. if Certüm quippe eft," quod alia vi QImo juris perfonalis alteri debeamus: et omnia of. ficia jurisrealis negantia, ea vero , quae funt j juris perfonalis, ajentia effe dicam inferius z Ts ubi hanc divifionem folam in explicando jure. f privato fequar. Scilicet hoc fit non, ut in- ^ | telligatur , cujus naturae fit obligatio, haec enim in omni juftitia, et jure eft eadem ; fed d ut fciamus, quidnam debeatur. Sic fi Petro . | n promififüi, te non prohibiturum , quo minus per fundum tuum tranfire queat; Paulo vero partem fundi te daturum fpopondifii : id, fort duxi quod in promiffione vocatur, eft diverfüm : promiffio vero et juftitia inde refultans eft , [ 46 non iemper ejusdem naturae. , CA J CAPVT «VI. Jpeïlï T De jis rationibus , — quibus vinculum juftitiae nio: qm diffolvitur , quaeque funt caufae a vefti- tutione vi juris Naturae excüfa;ïxtes. $. 2600. Vinculum juris eutuo con/cn/u diffolvi per XllImam confecutionem ex definitione $.2573. diícitur. J | ' 2601. Sed idem XIVto infertur, fi res promiffa J non amplius im mofira poteflate exiffat. s . 2602. Ex XVto: Si eadem per a/fiores leges I prohibita efíe incipiat. Denique, Wi . 2603. Habetur XVltwm corrollarium, quod jus : alterius perfidia ftringere definat. Ü ä [] 2604. Unde facile appatet, doctrinam juftitiae If naturalem , facilem ac breviffimam effe 5 quod- que folae leges humanae eandem in immen- fam molem excrefcere fecerint. J $. 2600. 10 7 as Tractatus XXIII. *84 $. 2600. "'Tametfi arcta fint juftitiae, et fi äei da.— tae vincula: non tamen omnino infupera- bilia funt. -Atque inprimis quia ex mutuo confenfu fünt nata $. 2573. ex definitione ibidem ftabilita intelligitur XllIe: quod ea- dem mutuo pariter confenfu tollantur. Ut adeo hic maxime vera fit prima regula ju- fs Omnis ves, per quascunque caufas ma[ci- pur, per easdem . di[Joloitur woh toäa Habetur hujus confecutionis clara ratio: l *) moles juftitiae, feu fidelitatis nititur confen- « fu; ergo hoc deficiente etiam ea, quae eidem i impofita funt , ruere necífe eft. Y $. 260I. 5 Cum vero vinculum juris fit obligatio n Iu $. 2573- et proinde ad mores, et liberta- V tem fpectans 5 cumque nihil impoffbile fit liberum. XIV':e: ex definitione juris eruitur, et 31L quod jus ceffet , quamprimum res promiffa [O Cum Til in moflra potefiate * ) exiffere.. defmi l utique evidens fit, ad impoffibile neminem Y teneri: idque non tantum, fi res ante pa- ctum in facultate nofltra non fit $.2575. fed etiam, fi ex intervallo et poft contra- ctum impofüibilis effe incipiat. e noftra non fit: l *) Puta, fi fimpliciter in poteftat fi enim difficiliima tantum, et prout loqui- mur, moraliter impoffibilis evadat, quantum ex jute naturae firmit as pacti non emollitur. ti moleftia tributa hofti- Sic Gentes cum ingen lecta certae victo- bus promiífa folvunt, mneg riae a Cabut VI 285 riae fpe, et cum ingenti periculo fccuturae deinceps cladis-inducias fervant. In negotiis fU tamen prívatis maxima moleítia ex communi x doctrina et ufü, ac proin ex tacito confenfu J vim pacti mitig: ire folet : et alibi etiam ego L0Nf moralem zuzrwf/f ülitatem inter caufas a reftitu- tione liberantes recenfebo, utpote quam etiam [aü ( ipfa tribunalia probant, $: 2589. u ]L $. 26502, Quia infuper. honeftas rei, feu potius operae prom;ífae aeque, ac ejusdem polli- od bilitas ad vim pacti eft neceffaria ; pactum fj len det et pacti effectus ,. feu juris ceffare neceffe eit. $. 2575. quam primum id, quod Ípo- pondifti, imiquum effcitur: nihil enim ma- gis implicat, quam ut jus, et juftitia ad injuriam, et iniquitatem impellere dicatur t (f Et Guia -alterius cujusaam jus antiquius nn en violare iniquum eft nemo poteft ex pa- HI cto obítringi,'quod cum jure, imo pietate Iu j alteri debita pugnat Quare per corrolla- vu D f rium XVt*m: habetur, vim pacti ceffare, quam primum id quod promiffüm fuit, J iniquuim , aut impium effüicitur : ut adeo p H 1 perfpicuum reddatur fuperiores e. g. Re- ctores reipublicae , imo quemvis etiam pri- " vatum poíle driï'olvcre, et irritare pactio- fb nes contra otficium fibi debitum factas *). gm *) Ubi tamen probe explicandum officium debi. u ium, non merum damnum: nam contra damna non vero contra urv iniqua duntaxat, et impia: li alia excipere poffumus. Sic fi Gens vicina [ cum alia negotiationes inftituat, portum ma- j ritinum fibi opportunum aedlficet, nos defu- per as 186 Tractatus )[XTLL per conqueri, aut bellum movere, vel con- ventiones cum illa natione confütutas refcin- dere non poffumus, etíi publica negotiatione Q defcrefcente infignia inde in mnos damna re- dundent. Et quidem prima haec conditio ad requiritur praefens negotium requifita eft: infuper a/ia, fcilicet ut pactum cum altero initüm non tantum fit contra officium nobis debitum ; fed ut infuper etiam damnum, et Í tale damnum inferat , ut pietas alteri debita ex circumítantiis negotii pietatem nobis debi- : tam non vincat. Sic Pater non poteft irritare promiffionem filii, qua alteri aliquod obfe- q uium fpopondit, quod Patri aut familiae pa- Ü rum duntaxat obeft, alteri autem . plurimum Q rodeiffet, — — Utraque haec conditio ad j irritanda diverfimode nihilo- l promiiï'a aliena minus requiritur : nam ex defectu primae Is frufüra et fine elfectu quis contradicit , id eít: nequidem poteft illud diffolvere; ex de- ü fectu alterius quidem fimpliciter, fed non absque peccato po teft conventionem aliorum tollere. Seu, quod idem efít, fi alierius con- ! tractus nullum , quod nobis competit , debi- l tum laedit: illius pactionis reíciflio a nobis 1] tentanda erit irrita: fi vero debitum aliquod TI) fed , quod ex pietate nofirum aggrediatur, in alios negligere tenemur ; tunc illius pacti Et diffolutio efficax quidem , fed impia erit, fane wmera pietas privata vix attenditur, eo- 'e ad pietatem. communem quod fidem fervat tantopere faciat. Sic forte filius pretium ali- t, quod longe quod cuidam liberaliter promifi rectius patri fuo impendiflet. Hoc pacto fi- illud diffol- lius plane tenebitur, neque ad vendum pietas filiais fufficiat. Quod vero llere queat, inde pater filiorum contractus to eft, quod patresfamilias filios fuos nedum ti- * nculo juris per le- tulo pietatis , fed etiam vi ges romanas obftrictos habeant. $. 2603- Caput VI. 287 | tl $. 2603. « Denique nemo fe ftrin aüone gere cenfetur, W nifi etiam alter confentiat,, et omne pa- ii al 1 E ctum eft confenfus duorum , aut plurium i T $:.2577. ideo ceffante alterius c onfenfu , alten 1005 ceffat pactum , et etiam prior, fi velit, li- beratur ; fic enim pactum mutuo jam con- n d nl 41 fenfu tollitur. Si vero pars prior nolit a ; Qul conventione difcedere : tunc uterque tene. j ^ tur, eoquod ficut hoc vinculum non nifi | dii je p mutuo confenfu induci, fic iterum non nifi utriusque voluntate tolli poteft. Imo ne du o l quidem poteft intelligi obligatio, a qua ob- n ligatus pro arbitrio difcedere re tandem queat. Qua- prnt : i, ^ i L;S* XV]** ex toties commemorata defini- tione $. 2573. recte docere mihi videor j m ? jiorut pacta, jusque. pro innocente ex perfidi .a l- I a terius diffolvi *); ita tamen, ut fideli dun- d taxat ex aliena perfidia. libertas acc reífcat ; | uobii iniquus vero ex íüa iniquitate ni hil. com- j modi al tero invito capere pofíliit ** ), pe | Päïul *) Forte hae longae deductionis amba ges non placebunt, et aliquis brevius dicet : e et;quod femper idem eft, injufto, perfido contractus une " focio, fidem et jus neg are eft legitima poena, ) V et quoddam .vindictae genus ab ipfa matura per fenfum intimum . dic tatum, m o ! 9*) Et licet in alio negotio perfidiam commife. ä if rit e. g. rem tuam deftruendo, pecuniam ex qe mutuo' debitam non.folvendo : Tu tamen, i quantum ex jure naturali, n U ex quo eidem certam a pacto liberaris , emtionis debes. pecuniam titulo e. ge 1 in tali en im cafü pro homi- nibus 0y 288 Tractatus . X XIIT. nibus extra civitatem conftütutis datur Juftum u bellum , in.quo iniquum adverfarium occi. p dere, et multo magis jure fuo fraudare per- fti mitlfum eft. j foi $. 2604. Et hisce juftitiae'feu fidelitatis doctrina, quantum 6a ex jure naturae obtinet , jam quoad praecipua capita abfoluta efl. Scili- loc cet in di$, quae in poteflate tua, et a D2 d ibus altioribus permiffa funt , ferva fidem: feu quod idem ift: fac, quae altero confentiente ípo- pondifti, quousque per vires, et leges po- teris. Ut proinde ex pacto nati juris, *et totius naturalis juftitiae, quousque'ad prae- fentem tractationem fpectat, difciplina bre- viffima fit, et facillima. Atque haec fola a natura docemur; reliqua, et- totus ille juris et juftitiae apparatus, et ftrepitus non vim pactorum et juftitiae indolem docet, fed tantum tradit, quae pacta inita, quae ab hominibus vel legibus conftituta, qui- bus norminibus ea infignita, quibus modis et conditionibus: veftita, quae demum pro- batà vel reprobata fuerint. Ut proin reli- qua potius ad quaeftionem facti, et hifto- riam, quam ftrictam fcientiam fpectent: eo- quod leges et conventiones ab humano ar- bitrio defcendentes , actusque vere liberi nullum ante fe neceífarium principium, fed rationem fuam, utique maxime contingen- tem, mereque fortuitam in liberrima. vo- Itaque ex äugcatc hominum inveniant *). ordi- P p - Caput VI. 289 qutum : ördine & 0 üantum licet » enDarrandum, quae 1 (f potifimum pacta L publica et privata 3. con- ftitutiones item , et praece cuerit, forum. arbitrio pla pta edere diyer- *) Neque pactorutm, jurís gentiuf, aut publicas FLU 3; rum legum di gnitati pe r hoc quidquam detra- hitut * Cum etiam jus divinum arbitrarium ad ] l j claffem contin Ui atur. gentium et in feriem factorum fe referri pati Scilicet pacta et datam aliquando fidem ferv j tura inius clamat : andam efle, ratio et na« Il [:' fidem a te ali cui datam , e1 j vel pactum aliquod a te conftitu tum fuiffe , ex tüud, vel alterius relatione , T et notitia ex ope fenfüum Q thihi eft, rgfn,/a'*cus advenient eitdifcendupa )d ; c GNXH' (004 " (ui J ( moth pFO rel hilto e0 Q lib nell VOI g T. qu T 0ttt. IrfII. TRA.. tf (etr TRACTATYS XXIV. D tui DE LEGXBUS.' det ic jam .de. legibus humanis agiïnus, quas H civitate facra divinitus , vel civitate tan politica pacto civium conítituta , Rectores Tnu Unde haec caufa in- humani condiderunt. fiq. tellectu facilis memoriam magis, quam ra- In tionem exercet: eoquod hic id.duntaxat u aut quomodo legislatores Ler] quaeratur; quid, humani praecipue voluerint. Non enim hic TniQu agitur de prima , et aeterna illa lege, quam, Tiqu u rout loquitur S. Auguftinus ,. intimo vifu mentis afpicimus , quae rei moralis primum Uer la« principium , ac totius aedificii fundamentum efl, fed agimus de iis legi bus, quas ho- null mines fapientes ex aeterna illa fibi deriva- Con li [q runt, et ad quam tanquam primam nor- mam ii, qui praefünt, fua praecepta con- t R diderunt , recte, maleve ftatuentes , prout CC fingulis caufis jullioni- f d primam legem pro vel non affecuti fue- bus fuis affecuti ; b S VO* Clþla runt. Solent vero leges has humana . . in fe- care arbitrarias , ineptiffime fcilicet - HOn | rendis enim legibus libe rum legislatoris ar- CXCR bitrium locum non habet , fed fola fapien- tia , et intemeratum juftitiae feu. legis ae- Wfro ternae ftudium circa condendas leges totum AU Si omnibus rite expenfis lex ae- terna def?nit. * Traciatur' XXIF, terna legem aliquam pofc at, tunc ea, fi quí- dem fieri queat, ferenda eft T ü: lex aeter- na tale ftatutum non' pet at, tunc illud fta- tui ne quidem poteft, Leges porro facras à et civiles uno eo. , QUi demque .tractatu explica It i mus , idque non tantum ex eo, st mutuo imitentur ? quod diverfae hae leges fe fed etiam ideo, quod, yi i fiquidem fapienter, jufteq am n in idem femper ue fint conditae, recidant. Cum enim ltl jnta fingulis cafibus omni atore 4.per legem . Dei ae. ternam fint. definita, Bt.ex eadem.fint ve] n liC iniqua , cumque nil.ni fi juftum praecipi, et ljl'cl'xlï?q iniqgum prohiberi qu eat, utraque poteftas ) Vi in iisdem . circumftant iis no n nifi, idem fta- yimuj tuere poterit, omni collifione füblata. Si sentl haec regula invicte t eneretur ab omnibus 4 j nulla unquam inter , utr jetit controverfia oriretur. àmque poteftatem 1 Si vero pars alter- | ny utra vel juft V im nefciat , vel non ve] T it, tunc dabitur equidem co lifio , fed ex de. » fectu praecipieftis , J Don vero ex vitio re- jit 8ulae praejudicium in ferre non poteft, aliag B enim corruerent omn es regulae, omnia prin. j " cipia, eoquod non datur principium . quod n non multorum ca excedat. $1 ptum, aut ?H'ectum faepe ;1916" Diutiffimae meditationis materi am hic mi. j * niffro, quam etfi a me p enius digeftam ex ottu ( amicomm confi lio pubricam reddfere nolui, cattà T 2 295 Tractatus XXI V. 110 CAPVT L Qu De origine Legum . cioilium. fubcogats &. 2605. , Cu m etia m deficienti pietati iuftitla a d coercendos iniquos non fufficeret , contra hos Til fü fed belluas magis $. 2606. Utpote non homines , pl 6. 2607. lufta tandem vis paratur. Ex quo dein imo quidem focietatem , et y $. 26 og. Hominibus pr ftituere neceffitas , er pert- t mox civitatem con culum ipfum perfuáfit. Il eft hi $. 2609. Forma, qua tantum corpus regeretur, triplex , tür bd] $. 2610. Iure ferendi leges neceffario monita, Unde & iTa;rio mi- fbl &.261r. Legum generalem notitiam nece nifrat Theologia noftra. T IX $. 2605. C Naturae humanae neceffitatib us per om- lem pieta- Q | nia confultum fuiffe P t per natura homi ües hujus virtutis OBE tem, fiquidem cia conftanter explerent $. 2596. Quia ve- quam ftudio ae- t ro faepiffime fenfu magis, provida natura pacta, et qi quitatis ducimur , uftitiae et fidelitatis vin- ex pactis natüm j M culum ad homines in O fficio- continendos$ ne aroitrata, haec demum invenit, fapientifii laturos eífe vincula patienter , et modefte fenfu fabri ti homines, utpote quae mutuo cata fponte, et fuo*arbitrio induerunt. Et hü lex maxime tolerabi- fi haec conventionis uam lis liberis mentibus effe debet, quotþ q non 293 non a natura congenitam patiuntur, fed quam fua voluntate ipfaemet fibi tulerunt, . Q $.. 2606. / ga*: f Verum nec fic bono ordini, et: homi- num faluti confultum erat. Nam perfidi n fua pacta infringere, et datam fidem tur- I g piter deftituere ífolent, 'nec. pietati, nec , n juftitiae reverentiam habentes. Quare na- e' te[ tura nihil jam reliqui habens, eos, qui nec naturalem , nec propriam, et fic plane nul- el j fi lam regulam fequuntur , neceffario quan- tum ad rationes morales ad conditionem mon^ belluarum detrufit, ut, qui homines iniqui, aeque ac belluae, nulla jam ratione, fed furo folo impetu compefcuntur. Et quoniam nulo jam titulo induci poífunt, ut nocere non velint, ipfa tandem violentia ita coar- ctentur , qu ut noceret fallem non queant. u Quare - p h $ ltss ! 2607. Poft neglectam jam pietatem , et viola- j "L tam infuper juftitiam :de jure naturae fe- quitur.jufja "vis , quae nobis füb nomine K M fjj J belli venit *). Scilicét. beftias has , quas jpe" nulla jam aequitatis ratio movet, arma de- (e mum fuübmoveant: cum natura quidem ho- J o mines fint; quantum éx voluntate, et mo- 15 ribus fuis belluarum loco haberi ab. ipfa z natura jubentur **). 1 | *5 Hic forte eos ratio fefellit , qui officia huma- )lefa benefi- Y ql13 nitatis, et arbitrarifxï prout putant, " 3 centlae, rE 294 Tractatus XXIV. centiae, id.eft, . genus þietatïs ad officia im. ( perfecta, ad quae nemo cogi queat, referunt, fe ea vero, qua ex juftitia debentur, perfectá et coactionem admittentia effe volunt. Nam fü obligationes pietatis coactionum, feu vim for- fitan non éxigunt, aut forían, ne quidem ad- e mittunt ; eoquod poft negatam nobis pieta. 0 fem plerumque ope pactorum et yi juris nos [o bis confülete poflimüs: poft contextum . vero officium juftitiae. jam mnullum füperef aliud ( "iorale auxilium ; 'unde illud phyficum a vi, X etimpetu veniens inciffit, JAttamen quantum ad . efficaciam moralem prae vinculo juftitiae pt ( ex arbitraria, et contingente voluntate Orto, ilud pietatis officium longe antiquius, ma- Ta| pha -gis neceffarium, non ex actu voluntatis, fed ex"ipfius naturae humanae dignitate natum, i et-fic longe nobilius, magisque perfectum elt, U **) Atque hic tandem incipit IUS illud, fi ita MU voca velis, HOBBESTANUM : Tantum ha. bes. jurium , quautum habes virium, Sed etiam in hoc cafuü non nifi tunc crüdele hoc jus Violentide obtinet, quando jus pietatis et ju- Dum ve- juftitiae praevie nobis fuffragatur. ro HOBBESIUS initium omnis juris in vi, et impetu cohítituit, omnem juris et hone- ftatis notiotiem. in nobis deleré, nosque folis fere- dentibu$ , et unguibus a. belluis difcer- nens:;. omnem juftitiam , atque ipfam humanft. Tie tatem hominibus abrogare homo impius, at. que ad dedecus naturae humanae natus, pa- Ti n i"?",p'erüdia , ac itnpietate conatur. iT 2608. $. t hi Quia tamen vis anceps remedium, et de parti meliori quandoque magis, quam parti Vi iniquae noxia eft: ideo pro tuenda jufta cauia * li : Caput L 295 4 Iff al Wif caufa focios adícifcere pluresquae. recte x fentientes in idem foedus jungere neceffe u fuit : et.fic quidem focietas, nondum'ta- I o men vera civitas habebatur *). Cum vero d Ple« etiam in hac arcta aeque ac in ampliffima $ 00 omnium hominum focietate quidam in alios VeO focios iniqui , ^ et in fervandis focietatis du AT conditionibus parum fideles darentur , . et infinitas difcordias excitari contingeret: ideo poteftatem circa-lites judicandi , iniquos coércendi, denique commune bonum omni j ratione curandi, alicui concedere fingulis 7 :'1 placuit. Et fic jam non fimplex, 'et ex z aequalibus membris compofita focietas, fed n d ex inaequalibus, id eft,. ex praecipientibus p conítituta civitas prodiit. p **) Sic etiam, noftra aetate nemo dicet, . quod etun duae e. c $5* C 15 liberae. gentes, aut duo fümmi « Principes eandem civitatem forment, fi^unus alteri focius belli, aut defenfionis accedat. j f t V Per hoc duo focii, non düo cives efficiuntur. l Qit $. 2609. ! iC ) jceh Hanc vero amplam adco et maximi mo- j n menti poteítatem aliqui toti.populo . com- df FJ miferunt: ubi dein finguli jam obedientes: . omnes veroó, aut certe najor. corum pars imperantes funt. Hancque. regiminis. for- mam D l. Ej MOCRATIAM vocant *). . Alicü- bi eadem regnandi facultas ad. praecipuos ef H de populo delata fuit; ut talis exinde ci- J« vitas ARISTOCRATIA diceretur. u Et de- ' nique frequentiffime fumma rerüm in unum g!« 2 a conge- ! 296 Jvactaius XXI V.w congefta et tale imperium MONARCHIAE f T VE nomine infignitum fuit. *) Mirum in modum de hac forma regiminis K laetantur, eamque aureae libertatis pretiofo titulo exornant, ultimis periculis, et calami. tatibus eandem aucupantes. Et forte verum id erit; unum tamen intellectu difficile eít; cum communia on era, leges, judicia et cae- tera &c. ubique ferenda fint, fi rempubli- cam falvam eífle velimus; quid demum inter- eíft, an ea ab uno, vel pluribus imponantur $ Num ea vincüla reapfe leviora funt, ad quae cudenda manum admovere etiam tibi concef- fum fuit ? $. 2610. Cum autem tanta multitudo ad eundem j communis felicitatis finem dirigi nequeat, prompte nif imperantis voluntatem finguli féequi teneantur; ideo fümmam poteftatem alicubi collocando fmgulo feu populo, feu fenatui, feu principi obedire fpoponderunt: atque fic is, quiscunque dein rempublicam gerens omnibus imperandi, atque leges fe- rendi.facultatern obtinuit, ut adeo hac jam ratone origo legum intelliggtur. 2611. $. .Atque ex tota imperantis poteftate fo- las leges, easque gencratim tantum, necet- fario tamen fpectandas fibi fummit Theo- logia noftra, Cum enim hae à politica po- en- teítate conditae lepes vere, et in confci jtia tia firingants easque ex civili juris prude: ciri L Caput l. 297 u fciri facefdo'ti' plerumque non 'detür, eas vel fic, et ex Theologia hac morali difce- vi f&l re debet, 'niü frequentiffime errare velit. Yi CAPVT Il. Veruti : eli ( De Natura legum.þ pl 26:2. [us omne vel publicum, vel privatum e& us TU ; 2613, Prius tamen illud non ex pacto, fed pro. xime ex decreto quodam divino petunt aliqui, i i ,'Oncïï' 2614. .Ejusdem dignitati, non item amplitudi. ni per hoc confuülentes : fed 2615. Rectiffime illud ex juüitia , et comlmuni pietate componitur, vt 2616. Ex quibus * etiam indoles legqm humgn:- i rum intelligitur: quae 261:7. Vim etiam in confcientia quam maxime yupt obtinent ; ïat?m i ä 2618. Et in fcti viduntur, pt:as ; 8c non fcriptas recte "di. 'ü jcam $: 2512. )Sf' Omne jus ex pacto nafcitur $. 9573. Jam cumque aliqua pacta homines ad commu. nem, et pubicam felicitatem, alia vero ad jrivata emolumenta conftituant : etiam ge-. f nus juris in publicum, et privatum dividunt. lus publicum, et eminens confifit, feu po- a ]et tius producitur per. illa pacta, de quibus a $.2608. agitur: maxime vero jus illud 'PO' je confiftit in illa poteftáte 'regnatrice , qua ll civitas. componitur, quaeque magno huic ( COI- Tradtatus XXTI'. 20$ corpori pro anima eft, quam denique vita- lem ilum. fpiritum , quem tot millia tra« hunt, recte vocaveris. $. 26185. Sed cum nobile hoc, et excelfum vin- culum , et. tantae navis validiffimus . clà- vus de genere moralium, et ad claffem of- ficiorum fpectans negotium fit; merito quae- ritur, ad quam virtutem referri debeat, aut quam naturam fibi obtineat.' ltaque aliqui arbitrantur, cum homines mero con- cc Ó CMNEAO NE. Ip P EM GR RAUC s fenfus et arbitrio, in focietatem, et mox $9 2608., merum « in civitatem coiverint , ——À £ hic pactum, et fidem verfari, totam cauf- H fam ad juftitiam pertinere. Quid enim ex mutua voluntate, feu pacto, atque ex fide & Y data aliud, quam juftitia, et fidelitas orie- non tur? Alii vero aliquod jus Divinum, Ü quidem ad gratiam, ad liberum tamen DEI decrétum fpectans ftatuunt , ita ut confen- d fus fingulorum fupremum n jus vel in popu- I lum, vel ad Magnates, vel denique ad üni- p cum Principem conferentium ft mera con- ditio, qua -data dein DEUS ipfe tanquam * providus naturae RECTOR fpeciale jus re- d genti conferat, quodein jure tanquam vin- cülo divinitus dato respublica. contineatur T) Í wáxta illud, ad Roman. XII * L] [* L enüm auiem pote[Las j díi-a.DEO ;' qute .;*E/nt . 4 ( 4f D!." ) ordinatae funt, l!,r.?(;l.!! qui T6| 1] J Lov ; po | 2 l i ejï. ü [ , DEI & dinationi refiftit. $. 2614. Caput . Il. 299 ( $. 2614. If Atqüe hi dig nitati Domïinantis::poteüa- tis, nobilem adeo originem eidem afferen- do, ille confülunt : ejus tamen efficaciam , et latitudinem non. fatis. definiunt. Quan- J fj« tam enim facul tatem , et quam.amplum jus Ü d. ei, qui Rempublicam gerit, DEUS co T. re voluerit ; n f&r-v hoc-'utpote a Divinó àrbi- Its trio.. pendens non nifi corjectándo af- d ferent: praecipue cum palam ; .ét. multoties appareat , poteflatem regendi ih ^ diverfis p 201 gentibus diverfam ; " et'- modo ampliorem, i modo vero arctiorem Éexiftere; -Solum au- M tem pactum , uod prior fententia vult, u fupremae huic p oteftati tanquam fundamen- )d tum fubfítruere non tantum dignitati j -fed [ etiam efficacitati ejusdem derogare videtur: nemo.enim facile fej fiaque omnia in.alio- J )9l rum utilitatem. impendere voluerit. ut videtur, falva pietate fi ji bi debita ne qui- fet dem potuerit. Rector auté m quandoque u difficilia, et maxime ardua p raecipere non, raro debet, e. g. ut miles cum certo. vitáe ID Ql periculo ftationém fuam tueatur. Ubi jam qua aegre intelligitur , ratione: quis 'pro [ï ; aliena falute mori fpond eré potuerit.. 11 $. 2615. tüf !tl 'Ifaque res fequentem in modüm expli- [ canda mihi videtur. Primigenium illud rei- 01 publicae pactum, quodque in jüre romano levem regiam VQC&DC, eft five caufa, five con- *I A'U" * - $06 Tractatus. XXI "P conditío, prout volueris, certe menf(ura, ad quam. poteítas regnatrix modo amplior, nunc vero refítricta magis apud aliquem, Cum vero communi, vel plures exiftit. ac publicae faluti deftinata fit, eamque pro fine habeat, communis haec tot hominum íalus res. maximi momenti effe incipit. Cu- juslibet-enim hominis natura nobDilis admo- dum , et omnibus quodammodo,ofüciis, ac maxima pietate eft.digna, ut proin publi- ca et communis pietas adeo excrefcat , aC velut toties multiplicetur, quot capita, feu homines ea civitas complectitur. ]am pie. ac for. tas fibi ipfi debita major equidem, tior eít, fi cum pietate alteri, vel forte etiam pluribus debita componatur : eadem nihilominus pietas propria, minor tamen effe incipit, fi eum falute plurium, aut fal- tem plurimorum pugnet . Menti enim rectae, et folius aequitatis ftudiofae fatius. effe de- bet, omnes potius, quam fe folam falvam eíffe *). Ut adeo hic fpecialis pietas, quame humana meretur, RD r que plurimorum natura nafcatur: t fic quod crat in qua eftione , s juftitiae, - fed poteítas regnandi non foliu H etiam pietatis naturam parti cipat ,. virtutis nE r 22 d moralis duas fupremas fpecies focietas com- plectitur, et ex duplici debendi titulo, ve- lut bina radice, vim duplicem trahit **). i adeo íui ipfius ad publicam . *) Neque liberal plurimorum utilitatem confecratione pietati propriae quidquam detrahitur ; fi generatim, .et ipfum et tempus kconüituti hujus ,pagti , f nego- ä* * Caput II. 201 ifi negotlum expendamus. Licet enim magna hac conventione Ííe quisque plurimis et ad jit valde ardua obligaret, attamen viciífim pluri- It ii mos, et ad aeque difficilia fibi adítrictos ob- j i T tinebat. In ipfo, tamen uíu utique votis om- nibus exoptandum foret, "t publica onera, 37 Iuf et favores, quantum licet, áequilfime divide- (l rentur: et non aliqui medullam reipublieae comederent, reliquis vero nil niíi aerumnas (f 3 ex füa civitate capientibus $. 2567. il **) Probe tamen adverte, me hic de natura et uhh' efficacia legumn civilium agere: aliud enim de legibus facris: bae enim non ex pacto, fed n ex ea jurisdictione defcendunt, et naturam pie fuam fortiuntur, quam jurisdictionem CHRI. STUS fanguine fuo promeritus, in Miniftrog fot. fuos divería menfura difpenfavit. Ut adeo fa. [ont crae leges tota vim, et indolem füam ex ip.- T fa gratia petant, totius natur ae ambitum fua ? j dignitate ifuperantes. 1 l 2616. $. Lme; (* Si hac jain ratione poteftatis . regnatri- ïN n cis, etfi profanae genuina, et excelfa in- doles folide intelligitur: facile etiam earum [u&m' AUf quae ab hac auctoritate defcendunt, legum natura explicatur. m Neque enim iftae a fua fe cauffa diverfam, aut degenerem naturam Qu ) habere poffunt. Scilicet trahunt ab ea vim pietatis, et juítitiae, ut a Deo delictum n r e. g. furtum ex eo deterius evadat, fi etidm lege politica prohibitum fit, quam (i nvlla lege humana defüper eiiftente foli juri na- J (m ( i turae adverfaretur. Et haec malitia reapfe MAT duplex omni peccato legi humanae contra- ju ro ( 302 Tractalus XXIV. d rio commünis , femgbrque eadem eít: ipfa üt tamen delicta praeceptis ac decretis publi. fci cis interdicta/ praeter Communes has, et de mox commemoratas malitias infuper diver- fam atque ad varias fpecies pertinentem m iniquitatem invoivurt pro diverfitate/ratio- h: num, ex quibus talis conftituta eft. i cen C e.g. edictum aliquod periculofa arma de- q ferre vetans, et aliud diverfi fexus conven- u ticula prohibens forte promulgatur. lam qui e prius violat, contra reverenrtiam vitae huma- C naé debitam peccat: qui vero políterius trans- pie greditur, in cultu caítitatis deficit, eoquod Q9 haec duo officia diverfarum legum juítae, T fed diveríae caufae extiterint , prout alibi Id jam dictum fuit. $. 2617. / Ex quibus jam nihil verius effe poteft, DiC quam conftitutiones etiam humanas tantum, ( et a profana licet poteftate conditas .ve- Ia ram, et im con[cientia , ac aliquam faltem, fer plerumque ante omnem fententiam aut ju- Id quod pu dicium //ringentem vim obtinere. l APOSTOL. ad Roman. XIIL:5. et feq. do- W Cei ldeo mece[ftate fubditi eflote, mon folum qdi fropter iram, fed etiam propter CONSCIEN- TIAM : ideo enim et tributa praeflatis : ..Mi- niflri enim IDEI funt, in boc ipfum fervien- les &c. — — —— Et quia propter imrmen- fitatem legum, et in diverfis civitatibus in- credibilem ^ earundem diverfitatem — omnes dií- - 'Caput Il. 393 difcere , aut defcribere in'hüman*am facul- ol IU tatem plane non cadit: hae tamen in con- : fcientia nihilofecius vim obtinent: is, qui de rebus confcientiae judicare debet, ge- (l Jl neralem faltem, omnibusque legibus com- munem doctrinam comparare .fibi . necefTe fdi habet. Licet vero vim poteftatis législatri- 1 ! cis, atque nativam legum conditionem, at- que eas earundem dotes, quas ex jure na- n l turae hauriunt, mox explicaverim $. 2515. et feq. fingularum .exiftentiam , fenfum, et Id ; circumftantias, utpote quae omnia praeci- Tl pientis arbitrio: dependent, difficulter adeo üod docemus, ut haec omnia non ta m.legiti- j ma inftitutione oftendere, quam fingula fub- ali inde, et abs ordinle recenfere liceat. $. 2618. Inprimis lex generatim in Jcriptam et j non fvriptam, fÍeu eam, quae moribus in- 'ülm, troducitur , neceffario dividenda efts-r'et V mox utriusque definitio rerum ad legem (2 generatim pertinentium aliquod féu. princi- », pium , feu compendium miniftrabit; ex quo qdod fi non neceflaria confecutione, faltem non ( incongrua connexione yjutt Lpl;—:ra.vque capita de- duci poterunt. N M CAPVÍ .Hi, J J . De materia. legum ,. feu de dis, qziae prae- j cipienda | funt. l $. 2619. . Lex humana eft recta agendorum regula yes jj fubditae communitati cïelnuntia'ta, qua publica pote- Tractatus XXIV. 304 poteftas eandem cotmmmunitatem ad aliquid fa- ciendum , vel omittendum perpetuo obligare vult. Unde jam $. 2620. Sequitur Imo, nil contra jus naturale, aut divinum praecipi pofle: lldo non effe in ar- bitrio Legislatoris legem ferre, vel non fer- re attamen llltio $. 2621. ludicium de neceffitate legum non effe & in arbitrio fubditi populi. lia s. 2622. ltem ]1Vto, leges hnihilominus nom nifi ad publicam utilitatem tendere polfe, ita LÀ h 2623. Ut Vto utilitas legum earum difficulta- tem fuperet, i lo t $. 2619. N Legis fcriptae jam fequentem definitio- nem ftatuo: Lex efl recta agendorum regula l J fubditae communitati *) denwntiata . qua publi- C cà poteflas eandem communitatem ad aliqui le faciendutn , — vel omittendum — perpetuo — obligare vult. V Quam quidem definitionem comtnus Qu nis in eam confenfus probat, atque legiti- L mae exinde. collectae doctrinae plurimum confirmabunt, &) Hic enim de lege communi, non de fïmplici; h et privato praecepto agimus, quod etfi a poe R teftate fuperiore defcendat, a lege tamen in f0p muitis differt. Nam inprimis ad praeceptum i non requiritur auctoritas gublica , fed fuificit fe grivata. Sic Pater praecipit Filio. Et licet f a publica ncm raro poteftate proficifcatur: 2do tamen in eo praeceptum a lege differt, quod l hoc comtnubitati et ofnnibus, illud vero non Cum fubdi- t nifi fingulis feratur.. Unde 3tio: " tis, vel cum praecipiente moritur; 4to! ta- imen 905 Cäput '. II[b il l N inen praecepta fübditum etiam extra terrítos » Q rium degentem comitantur ; leges vero foli territ.orio inhaergnt. lu y $. 2620,. T Quia jam lex eft ju/fa agendorum regula? t de nihil vero homini ex juffu humano poteft effe juftum, quod legi naturali, aut divie g t nae adverfum eft; ideo fequitur d Ime: nihil contra jus naturae, aut Divi- num a quacunque poteflate humana poífe f imperari. Unde fenatui Iudaeorum prohi- benti, ne Evangelium, et CHRISTI Divi- nitas praedicaretur ,. PETRUS et JOAN- NES refponderunt : u Si juflum efl in con- rj ?i Jpectu D. EI, .vos potius audire, quam DEUM, judicate, Cum vero omnis humana. actio ;I F [ l l confideratis omnibus circumftantiis jam a j li^ !ï lege univerfali, et fine ultimo totius. uni- verfi regulam aliquam patiatur; et fic ex ono l duobus fibi.contradicentibus. tantum alter- Í utrum poflit effe juftum: ideo ff Ildà et gravis confecutio con&ituitur, mphfa non effe in arbitrio Legislatoris legem fer- p te, vel non ferre, eo fere modo, prout nen J fupra. de rectore Ecclefiae, dicebam : . fed eptil fi legem extare aéquius judicet, debet eam aj ferré, ne maximi nominis poteftatem otio- d T fam detineat, neve maximae pariter, et q publicae .pietati defit: fi vero legem. dari ! Iion minus , àüt pariter aequum videdtür , &b wbdl eadem condenda omnin E et, " lon. V1I. ? abífünere deb D) neé 306 Tractatus. XXIV. ne communitatem gravi vinculo conftrin- li gat, ex quo detrimentum, aut certe nulla t I0 utilitas con fequetur, quae gbsque-legg non fuiffet: confecutura ^). E qui *) Eft profecto aliquid fub lethali peccato, et lu rnae dammnationis aliquem. obli- to! periculo aete totaàm communitatem are : quid vero erit, pi et tot millia hujusmodi horrendo vinculo, et obt quantum ex vi legis per] .etuo aditringere? tot , et. tam fim Praecipue cum a jure naturae arctae obligationes exiftant: leges vero hu. ex manae tam facrae, quam civiles fere nume- rum excedant; quarum multae ad privatum ;Lic I quemdam cafum latae, pluries onerant, 'dof nec femel profint. $ 2 y $. 262I. Licet vero ufum fupremae poteftatis iü condendis legibus parcus , ac delicatus ac- modum et ab arbitrario placito alienus elle debeat: attamen infertur rcumftantias, Iu n iis, quae per ci mutari, et ex deter:oribus meliora feri fübditos a fervanda,lege ple queunt */, etfi probabilius videae rumque non eximi, lex non exi- tur aliquibus, mielius fore, fi t potius' legis fleret. . Nam.eo ipfo lex, àu materia melior e ff Bcitur, quod praecepta fit: lege ium cujus Vi$ ne alias vis legum in judic quq collata penitus langueret. Hoc vel in p&- tem ctis privatis patet : fic indigens aliquis ci- D bum aliquem rectius caperet, quam à ]teri lt Q:: I relinqueret , qui eo ad luxum gbufurus e 1 ^ Syy Caput III. 307 Yil id enim pietas in utrumqQue fugderet, fcili- T^ cet ut priori neceflaria fuftentatlo,, alteri ve- qui ro matefia peccati fübtrahatur. Aft poft. quam cibus ille jure, id eft, ex pacto ad , 0 " n )« luxuriofüm illum pertinet, juítus, et in totam focietatem humanam etiam magis It pium -eft, j, t privatae pietati.déeffe: ne Ífub ygt obtentu majoris pietatis fides et pacta paf- g ul fim infringantur, et communis tranquillitas w extremum periculum fübeat. qu * Vid. $. 2590.. Licet tàlis Reipublicae Rect or minus pie, pri*läïiä imo etiam ini i, ? que agat, nifi legem remittat. $. 2602. *) *) Quae veto ex circumftantiis aliam, et E:ovam conditionem accipere non poffunt, a jure naturali et divino non :tàn et qua& j !l tum praes cepta; fed etiam qu oad modum perpetuo de. "L tsx finita funt, et denique de quibus in utram. j d que partem paciéci nunquam licet: haec in« quam.4 non poffunt executioni dari, etfi lege humana praecepta: fiüit. Huc pertinent ea, AR quae imtrinjete mala vocam US; item cnltus ve- i tae religionis; item eà omhnia, quae fpem fa« pf lutis , et gratiae diffcilimam reddunt éc, ä VW S 2622, )n eïl S kh) Vetüm dos juftitiae , ae fectitud.ïhïis" ad j legem requifita $: 2619. docet IV:: Num» j " quam nifi ad publicam falutem et utilita- ", tem legem decerhi poffe: non enim, ut om- u1s fx nia alia omittantur, cum pietate naturali (i j ii fat convenit, ut omnes in unius emoln- jt ) - potius privati etíi il mentum patiantur , qg 2 pro- —— Tráctatus. . XXI V. 308 dxatüf 5 propria pietas piefati [ ;ublicae füb 461s. Poteft tamen aliquid in privati fa- vorem publice imperari; fi feilicet commu- nitatis interfit, talem remunerari, vel fe- lcem eífe: ;/fic enim lex talis in privato ilo minime fiftit, fed per fingularis homi- nis felicitaf:em ivn communeq-*bonum definit. $. 2623. Multi ad juftitiam, et humanitatem [e- gum pertine re volunt, ne nimis ardua prae- cipiantur. Et ,quidem pietas in naturam humanam excelfam admodum et al ias fub calamitatibus praefentis. exilii! vehementer laborantem hanc legis conditionem . omnino coinmendat; cui infüpér robur additperi- culum majorum malorum, eoquod diffici- * rus habere les leges difficiles plerumque exi foleant. Verum quam arduae .pOo (funt elfe leges? ubi limes inter tolerabile, et jufto LL difficilius? gravius vix quidpiam erit, quam in apertam mmortem Tuere , an- Imperator uja ve- militi id praecipere non potcít? Q ro detrimentum non intelligitur, mifi eo, quod inde redundat, comm odo majus 6t "); larium leges ju- eae demum per V:* corol m onus, et dan- fto graviores: funt, quaru * num majus eft, quam uti litas ex iis f:xfpg- ctanda **), , *) Hic vero plugima confideranda funt: e. g. quö'- ties lex profütura, quoties on eratura fit (lex débet — ; Caput IIT. $09 i j Gdebet utilis effe; ad nocendum enim non dà. [ tur poteíftas) utilitas non incipit, nifi detra. u m cto jam damno: itaque quod plus medettiae, vl quam emolumenti affert; etíi afferat aliquod commodum, utile tamen effe' non Val poteft. — Yi — -—- item an leges copiofae exiftant : mul. 100 titudo legum fingularum : auctoritati aliquid Al detrahit. Mens humana infinitae obfervantiae, ac reverentiae non eft capax; unde fingulis legibus aliquid reverentiae decedit, Ífi ea in plurimas dispenfanda fit. Res etiam maximi momenti aífiduizite vilefcunt. —— — m h Rurfus lex noxia, imo otiofa, et inutilis tantum co. (/I'IH gitari non poteft. Cum itaque lex omnis de- MA beat effe utilis, magnopere curanda eft vera utilitas. ; fl Multa füb ratione utilinm accipimus, quae nil nifi detrimenta funt. Bonus eft fo-: mett n lus DEUS: reliqua fünt bona utilia , id eft, j quousque ad ádipifctendum DEUM faciunt, l Fef quem.quidem , quantum ad praefentem vitam j f folo ftudio juftitiae affequimur. Fhd. tractati de fuprem. gener. virtut. et Ktia ] al*hf m publica ci- ! vitatis, imo totius generis humani commoda, U non nifi ab ultimo fine veram aeftimationem r]alt áccipiunt. (]HM-* ** Demüm requirant,. ut dírecte non nifi actus oefd l externi, et fub fenfus cadentes praecipiantur. ' De internis enim non nifi folam Deum con- TR n fütuere arbitrantur. Et ifta. fententia adeo j V H ï pertinaciter utrumque forum obtinet, ut ne. dum in civitate, fed ne quidem in ipfa Ec. & fl clefia aliquod praeceptum ,poena, cenfüra &c. ä dn actum mere iternum ftatuta habeatur, No- efïlf ! fira tamen aetate facrae Poteftati vim etiam dj. réctam. in actus mere internos paífim tribuunt, etfi illa ad ufum ex ftylo curiae nunquam adhi. beatur. qu Detritae adeo controverfiae nolim me iogerere: id folum expendi velim, quod ä du ( vis praecipiendi moralis, et fic in actus morales 3 (qu a: | Tractatus. XXIE. 310 (quales fünt foli interiores illi, a mente pro- xime editi) proxime et directe comparata fit. Quae fi rite aeftimentur - * . facile quis mecum tc dubitabit, an non in actus ipfius etiam men- tis proxima, et directa facultas competat po- qï teítati nedum facrae, fed , etiam — profanae. Magnopere quippe ad utilitatem intereft, non tantum mala non efficere, fed ne quidem de. cernere: decreta enim nondum ipfüm malum, (( 6í praefentiffimum tamen mali periculum, et fic i13m folidum malum inferunt. Vel an omnes eas leges accufabis, . quae proxime et directe li non contta ipfum damnum, fed contra folii damni periculum con&.imtae fuerunt ? Xf If CAPVT IV. Y De fubjebto legunt, feu de iis, in quos Y . leges feramüur.. Y $. 2624. Ex definitione leglïs $.2610. Vfta con. t fecutio eft, quod leges proxime non hormi. nes, fed territorium afficiant, g Ti $. a625. VHma vero, quemlibet a lege liberari, H vel ftringi mox, ac pedem ex ea regione ex- tulerit, vel eandem ingrelfus fuerit. [ $. 2626. ltem Vlllva plerumque non effe frauda- hi : lentum ftudio evadendae legis alio tigrare. 2627. IXna, fingulos ex imperante Senatu; ma, ipfüm Princi- ; 2628. Non tamen, quae eft X pem, qui folus legem tulit, fua lege obftrin- gi/ A qua tamen V 2629. Per XlImam 'confecutionem nec haeretici , Q nec perduelles eximuntur. at —Caþuz-* (IV; | M q ex $. 2624. ii l TR Proprii nominis leges proxime in terri- m D torium ,.feu commuritatem feruntur. . At- ny que ita communis fert fententia ex 1.9. t j de juflit. et jur. in qua habentur fe- d m m d quentia : Quod quisque populus ipfe jus fibi quiir con[lituit, id ipfius propriwum civitatis eft: «o- m catur. ju$ Viviley quafi jus proprium civitatis. j omy Quare lex recte definitur, .quod fit fubdi- ii ntr d tae. communitati denuntiaia , et facit intelli- ecre. VIv: Quod finguli homines non pro- xime, fed per territorium aut communita- tem-vi legis afficiantur. Non quidem quafi in locum aliquem, aut materiatum fpatium gi!äf pofüit cadere vinculum morale, feu lex; fed quod homines lege non ftringantur, nifi in eo territorio exiítant. Unde terri- torium . tantum fingitur effe fübjectum ]le- T hüf gis, reapfe enim eít conditio duntaxat, fi- né qua finguli legibus non ftringuntur, ni- hbe t fi in eo territorio: exiftant. Quod ipfum jone 9 habet c. uitim. de conílitut, in . 6. ubi fubdi- ii tos facit immunes a legibus, fi in territo- rio non exiftant, — — — grarö Quod modo de territorio dictum eft: id etiam de com- t munitate intelligi debet: nam etiam eom- | Prir:f* munitas ficut propriam, ac per omnes ci- gip ves diffufam libertatem non habet, ita ne- que legis eft capax. gre'riti *") Ad id autem, ut alicubi vera Iäx conftitui communi fententia per- poffit , reguirunt ex 4 fectatn uf — Y 812 Tractatus. X XIV. : fectam communitatem ,. id eft, talem, ,,qm;e proprium aliquem Rectorem habeat, qui etfi minime füpremam, aliquam 'tamen jurisdictio- netn exetcet, Sic vicus proprio Magiftratu, aut Praetore, et judice carens non capit le- gem, fed folius praecepta, aut decreti eft ca« pax. 0517 0025 Cum itaque lex per mediam quafi com. munitatem fingulos afficiat, feu quod idem eft, communitati fit fcripta $. 2619. ideo docetur V T]mo: Cives mox , et teri*itorio ex« cefferint, illius territorii legibus folvi. c. ultim. de conflitut. in 6. 'et quae fere eadem eft confetutio , Peregrinos. quam primum pedem in territorio: fixerint, legum vinculo conftringi. Et quidem ex probabiliore. opi- t nione id,verum eft, etfi brevi admodum Prout ld tempore ibidem commoraturi. fint. de interdicto locali certa habet fententia, C et firma ratio fuffragatur: nam ad vim le- gum attenditur domicilium , vel quafi do- It micilium, neque alia mora in jure ftatuta eft. li Denique quidquid pro advería opinio: ne dicitur, fere pro arbitrio affirmatur *). *) Jgnorantia, difficultas fciendi, vel obtempee randi equ idem non raro eximunt a lege pe- ! fi talia adfunt: regrinos : fed tunc fcilicet, non vero generatim, et quoscunque advenas, Hi enim Ífi in civitate propinqua habitant, . vicinae communitatis jura optime nhoffe, et Jh ea m delati facillime plerumque obfervare CP, P()ffunt. —— — Unde, qui mane gx lo 15 Caput. I V. 313 T ! !) in quo dies ille feftus eft, difcedit, debet 1l eli prius intereffe facro, íi poft ultimum facrum sl ibidem celebrandum difcedat: fecus fi poft ;i!jraäp, difceffum alia in . loco facra habeantur; nam u momento difceffüs nemo ibidem, et fic ne- i que viator definite. praeceptum. explere. tene- tur, cum quilibet ultimum , quod füpereft fa. crificium exfpectare queat. Sic ratione itine. ris mane quandoque jejunare , et-nocte car. Bu nes comedere, vel viciffim continget, Siquis | t ad locum calendarii antiqui déferatur 3 jejiu- M pium ultra 30. dies protrahere debebit i M : fi vero ex loco antiqui Calendarii ad. locum re. centioris migret, )9 aliquando ne quidem 4o, ' diebus jejunare. cog etur. Paucis: fequere le. T ges territorii, in quo degis: et legibus per xdern om'nia /fatisfacies. Srou $. 2620. * incuïp .. Cum porro lex ex fua natura k.in. terri- : p TU if torium et. communitatem tendat $. :2624. r ideo pluribus vehementer invitis, e t utique ]v m minime. certum , confectarium mihi— tamen . probabilius " ( Viilvem: ftatuitur, neque illum delinque- l Te, qui /'udio evadendae lepis: ex territorio j migrat , vel vicifüim locum aliqua accedit , !|n fpeciale aliquod privilegium (puta com. ] unitaii , non fingulis conceffum) viget. d E. g. &i ltalus pro ufü lacticiniorum in Ger- [ ) j il maniam migret *), ; [HSI *) Equidem hic fraudem in leges committi vo. i n lunt: fed fraudem non intelligo in eo, gui " naturam legum utique territorio affixarum fe. iU quitur. Fingamus duas vias per eandem pro. jo9 vinciam paratas haberi: in vià tamen recen. f U5/ tiore , 4 Tractatus XXIV. tore occurrere. vectizal,' forte àd refarcien- das viae " recens ftrataé impenfas erectum. f lam Titius per viam antiquiorem etfi nonni- hil-moleftam magis tendit, ut crumenae fuae- Titium per fraudem illi arcat: ^quis dicet, viie infütiffe2" Nifi fors fpecialis defüper lex exiflàt, quae utique caufam mutaret. Argu- méntum ab eo ductum , ui ex loco promul- *TT gati CON( v La ]l TRIDEN T INI ad locum , ubi non eft promulgatum, tranfit. / $. 2627. P Definitio legis habet, quod ea /ubditae commnunitati denuntieturs; ideo ex ea infertur IX» fingulos Concilii Patres, item fin- gulos Collegii legem condentis Senatores W lege omnino obftringi; fingilatim enim con- l l V 1 & b V " 4 liti, cum tantum to- fiderati manent,. fi tus fenatus collectim fj jectatus Rectoris lo- cum teneat. Alias certe nullus ex toto populo. lege aliqua in regimine democrati- (]ï cO teneretur; eoquod in ifto ipfe populus Nihilfecius tamen eX Legislator exiftat. eadem mox commemorata definitionis pat- ticula. ( $. 26289! pl Habetur Jegibus a fe Xme: ipfüum PRINCIPEM ] ï latis non obligari *) Sic P ONTIFEX li- MPERATOR ber eít a legibus Pontificiis, ! - aut REX a ftatutis regiis immunes manent. Hi enim quantum ad has leges füb nulla fi ft, 1'atio'nvgbu ut Ls funt fgþld.itlf:"iümvpoiübile autem € Caput lPV. $15 I ; ut idem fibi imperet ncïun!. fimul; et minor fit. ; et fie fgiþfo major YO p Q *) Quantum vero ad leges eas, quae in condi. qem tl tionem Principis aeque, ac in fübditos ca. lu dunt, e.g. ne pereg p ciam importentur, *etiam Princi rinae merces in provin. "D NT pem non qui. j ! dem vi coactiva teneri recte d Ocetur : Prin. m ceps talis legis vi propria, aut íu [l b periculo incurrendae poenae non ftringitur : tenetur tamen eandem obfe rvare- boni regiminis, et exempli. caufa, Augufium enim e * xemplum AT efficacius plerum que eft, quam Imper lale man- / J datum ad l egem aliqam in mores inducendam. fertl! f 1 H ) S. 2629. Yote Ex eadem ratione, quod lex communi- 0 tati fubditae fit lata $. 2619. confequitur XImo etiam haereticos quantum ad le- ul rJ. r u ges facras , et feditiofos quoad leges poli. | 0 ' ticas obligatos manere:- neque enim füa pervicacia ex legitima poteftate, *cui füb. ïgcfäfl' qui diti erant, deinceps fe emancipare potue. - runt. Unde matrimonia haereticomm funt nulla, fi impedimentum etiam. ex jure ec. päï clefiaftico tantüm dirimens intercedat, Aliud de lIudaéis, Mahumetanis , Gentilibus, ui per baptifrtum Ecclefiam nunquam ingr efii, eidem et ejus legibus uti que non tenen. tu£ ^. r *) Neque haereticos confgetudo qualiscun que J'u? f0 vat:; nam Ecclefia huic confüe tudini perpe- Il* onf, tuo refifit; quae infuper vera.eft corruptel ag eoquod non tantum neglectum , fed etiam T contemtum 1e d ? gis, et pote&atïs legem feren- tis involvat, Sie 316 Tmctntus XXIV. Sic etiam perduelles civitatis fuae.legibus s* non folvuntur, etfi territorio excedant, aut 1 j licet Princeps fileat, eosdem non perfequatur j &c. Nam etiam extra territorium mànent fübditi quantum ex jure naturali: «eoquod il- jud pàctum, quo aliquando huie civitati ad- dicti funt, fecum férant. — — Quod leges extra territoriur) exiftentes plerumque non teneant S. 2625. et 2626. non ex eo habetur, ac fi Rector civitatis abfentes non po[fit ob- ligare, fed quod vi legis ordinariae eos obli- L gare non velit, prout ex. c. ultim. deconfti- iut. in 6. et ex propria, ac recepta notione Certe - fi extra territorium legis colligitur. non daretar fübditus, abfentes mec praece- Lt ptis ftringerentur; quod ut puto, nemo affe- ret. Unde licet alios extra'territorium a le- HU gibus foluti maneant cives, feditiofos tamen abfentia non jüvat: hi enim ipfam poteftatem & contemnunt, aggrediuntur &c. 'l'alis . autem tü legunt neglectus, nunquam mnon eft : malus. Et haec eít etiam ratio, cur haereticos nulla confüetudo juvet: contemnere enim legem in- ïï trinfece, ac perpetuo malum eft. AUVUELUAT De Promiülgatione, et 'accej)t.fz.tz'one -þLegmn. $. 263o. Definitio legis facit de promulgatione Pr $. 2621. Inferre XlImo, faltem aliquam. publicam denuntiationem legis requiri. Arbitrarium f Ll tamen , -g' " 32. Legislatori videtur effe, an in plt*ix'ïb'us locis folemnem promulgationem velit requi- l rere, * i $. 2633. De privata vero denurätiatione feu"po. i tius notitia infertur. XlIItio, eandem etiam fin- gulis hominibus neceffariam efle. $. 2634. Caput F. u- JH $. 2634; De acceptatione legis. i r $. 2635, Daretur XIVto, eandem minime*req-üiri: t $. 2636. Supplicare tamen pro remillione, legis ; ol i et ipfum. aliquando filentium pro benigna con. üd ceílione interpretari omnino permittitur, le ü iU $. 2'630. edlh Lex petit. effe communitati. denuntiata m ] Obll $. 2619. quare haec denuntiatio , feu pro: (iti f vislgatio probe ,explicanda , et inprimis in duo membra eft diftin mbhe guenda. Itaque alia I'1UU lu promulgatio eft /ole;zm [ 1 lEC $, aC publica, qua Legislator feripto, vel voce praeconis po- ! ie |e pulum alloquens , ipi communitati fuam NH legem denuntiat : alia vero promulgatio eít ( m ivata, qua finguli ope fingularis infti- s ye tutionis legem difcunt, e.g. eam in libris mlUcr legendo, vel ex alicujus epiftola, aut fer- o mone intelligendo. 1m1 lam . de publica pro- mulgatione ex noftra legis deünicione. $. 263r. | Habetur I Xlimm: — Confectarium , — tuinam f'alteni publicam denuntiationem ad vim . legis, prout ratio legis modo. obtinet, omnino tf fequiri, et quod inde feguitur , Minifttum j aut alium quemcunque confcium ante pro- imnul C ationem 1 ii &. 56 ege minime teneri, etfi legem latam , ubfcriptam et per oómnia abíolu- gül tam extare proóbe noverit. Cum enim com- i iunitati talia confütutio nondum promul- jj gata ) 3i8 Tractatus XXI VyÓ. gatax fit, et proinde haec lege nondum te- P neatur , habetur, etiam fingulos cives. li- d beros manere , utpote qui non nifi per l Y comununitatem obligari folent. $. 2624f $. 2643. t Sed an promulgafm' in toto Imperio l ( femel, publice tamen facta ad vim legis fufficiat, vel an eadem in pluribus, et ce» lebrioribus locis neceffario- iteranda fit, an« tiqua jam , et fors non adeo gravis dif- ä putatio eft. Itaque ad efficaciam et valorem legi conciliandum adeo non requiritur, pro- lu mulgationem ejusdem faepius, aut inpluri- Ti bus locis iterari , ut quam diu fermo eft tlg nec unica requi. de folemni promulgatione , r yatur. Nam tota differeptia legis a,praee ) cepto $. 2624. eft Legislatori voluntaria , tc liberrimo ejusdem arbitrio , pendetque à an fingulos fubditos: proxime, vel per mes et diam communitatem obligare velit. Quod li fi imperans per nullam publicam denuntia. [ tionem , fed privatam duntaxat notitiam h quemlibét edoctum; in territorio , vel' exe lh tra illud conítitutos fubditos; item omnes; là vel fingulos; denique transeundo velut per N communitatem , vel quemvis proxime &g- a grediendo , ad aliquid jufiu fuo adiiringere D voluerit, fíemper tamen omnes tbenebun- tur. Tibi Vero arbitrarium exinde erit, an hoc iandatum legem, vel generale prae- Certe fumma ceptum Vvocare maliueris. | i pi*ae- Cdþut V 319 (t praecipiendi poteftas ad ritum .externum ) h' aligata non eíft: et ante IUSTINIANUM W de promulgatione /olemni novarum legum in fingulis. Provinciis neceffario.. iterandae * vix aliquae auctoritates ext abunt. Imo ex-. J tra Rempublicam Romanam fallem de po- 3 litica, 'ac foiemni promule atione tanquam. me- leng ct[Jaria ad efficaciam legis pauca, ut puto; ( exempla proferes. Et haec 'vde folemni pro. il mulgatione. d $. 2034 ref .-Cum vero le g y0 - ^ es fint vincula moralia, u hujus autem. gen: ris vincula- injici , aut imponi nulli menti queant , d tionis «id. tractat. de nifi ope cogni- confcient. verba no- jl ftrae definitionis : Commwnitati n " denuntiata , per Xllism Confecutionem ita debent in- It telligi ,^ quod fi de privata . ij promulgatione fre $. 2630. quaeratur, leges, imo praecepta, et quascungue juffiones non d lis omnino hominibus tantum fingu- eousque promulgan- J das effe, ut legem e jtfl xtare certo, aut pro- babilius, vel. quandoque aeque probabiliter o intellipant vid. tractat. de confcient. ad ]5j hanc tamen mnotitiam. peri nde efít, an voce peï d praeconis, folemni aliquo fcripto, vel fin- gulari inftitutione , gere obtineatur, familiari epiüola' &c, ]i lry, $. 2634; " Sed an promulgationem legis , 3 fi qu;' d&m. J i aec robur obüinere velit , aliqua ejusdem rA accepta- p-. — as Tractatus ; XXIV. 3260 acceptatio fequi debet; fere ficut fe pro- D miflio, et promiffionis acceptatione ad con- l E ftituenduin legitimum pactum mutuo fe ex- quod quidem cipere necelfario debent ? ad legem politicam eo magis requiri vide- tur, quod ifta ex pacto aliquam fübftan- tiae fuàe portionem haurjat $.2615. verum id poft propofitionem octavam et vigefi- mam ab ALEXANDRO VII. damnatam nullus, quantum mihi conftat, defendere aufus eft. Propofitio autem eft fequens: etiam[i. absque- ulla caufa Jopulus non peccat , son recipiat legem a Principe promi dgatain * ). *) Idque intelligendum de ] egibus facris, et po- liticis in ftatu monarchico, et ariftocratico latis; Nam in Democratica, in qua fümma rerum eít penes popul um, aliter eít fentien- dum:. tunc enim leget » idem populus poteft tonere , dui eandem condidit, - 26235. $. jtaque cum lege regia, quae de Imperio lus ei, et ejus (PRINCIPIS) eft lata , popu in eum omne fuwn imperium , et Pote[latem conferat l. 1. ur ff. de conflitut. Princip. €t pro- inda noftra d efinitio de acceptatione men- It tionem recte omittat: I« XIVte: Datur intelligi, ad efficaciam le- Vel li, gis minime requiri acceptationem . pOpu —— Üit utpote qui omnem a fe Poteftatem in Re- Magis Vero tit ctorem reipublicae transtulit. AX AL C a j N facra, quae ex im- id verum eít, . de lege s per-iö m Caþüt F. a2t WO ( peri5 gratiae defcendit; quam nüllus poou. lus , fed . folus gratiae AU C ETE d jdet STUS imperüre poteit * *) Utut jam veriífima fit h | laborant tamen D: p: ujus Sphi: ,dd'c':t'rin»af, ) ( ! li hi in ex plicanda /epe: 32. Jf: de iegib. quae ita bàbet: Nam . cum. dp[ae ETUf leges nulla - aáa £X cdujA nos feneant, quam HL'EU quod ,jugicio . p opuli .veceptae 4hi. €9c. . Cum Qud enim haec lex íit, iULTANI ACTI, qui fae. cundo poft CHRIS'fI M faeculo, et fic adulta I u jam Monarchia floruit jdlb ftatü Romae democrati ; haec eadem '"Jéx "de J CO, Íeu de libera civi. n tate intelligi non: poteft. . Verum ICTUS DE Lege in fing ulari fenfü' àccepta, j a Senatus- Confuitis et prout ea » , et coültitutionibus Prin- er cipum diítinguitur, tractat:: haec enim tria non tam in efficacia füa, n fuos folebant dittingui. .quam per auctores " fHitat. habetur, Unde 1. 1. ff. de. con- fü Il «quod edictá principum--fint j pO["Iï tales leges , quas vu[ c go confütutiones- apella- ?24s. Et licet Popu lus tempore IULIANI ICTI fuffragiis (de moribus hüc pertinenti- bus, feu de confuüetudine alibi) nullas amplius ferret leges, leges tamen libera adhuc civi- tate populo conditae, etiam tunc vim obti- ,;.;;m'ï nebant. ; ly l fati $. 26-:,6"; " pw no Propterea 'tamen populo integrum ma- net per viam fupplicationis ad Principem n rTecurrere, üt is legem fors jüfto gravior em, vel ad fpeciales cujusdam loci circumftan- 'Puds tias parum aptami velit toll ere K Item- om- nino permiffum :eft ad fuperiore m $; ü hu'* quo jus legis conditor talem. habeat [f . confugere, emum Ííi le : islator nglo gem paflim negligi Leg ] : lom. VII, : probe 223 | 'Trqcta,tus XXIV. em re&e robe íciat, nec. contradicat, eand L ll mittere cenfendus eft; Íi tamen libere, aut ob pericula legi intrinfeca , et non a p K pervicacia fübditorum venientia taceat. Nam conceffiones metu malorum a fupplicante p imminentium factae funt irritae coram el Til Deo, 'confcientiam non liberant, fed ma- gis onerant. : Nec enim licet eam ítipem L] tip s ftricto gladio a via- ad retinere, quam qui toribus corrogavit. fer |[r CAPVT WVI. *.De üs, qnibus Poteflas feremdi leges vl competit, lp eddem. femper legis defcriptione 5- 1 $. 2637. Ex a 2619. c onfequitur XVto, legitimam pote t 1i tem e d efficaciam. legum omnino requlirl. L referuntur ii, 1l $. 26238. Quibus haec poteftas in Ecclefía ; flti f $. 2639. Et quibus eadam in 1civi'tate politica com- petit : COf $. 2640. Circa quod tamen diverfa diverfarum lt gentium jura dantur. Ts IN 50 2637. lt Cum non poflit intelli gi obediens fine It fine jure impe- üm füperiore, neque fuperior rdndi , cumque proin ad ferendam legem U $.2619. certil- fUm legitima Potefías requiratur ]u fimum et quidgm numero XVums | " Caput. V. -- 323 uB XWVtwa Confe quens eít; leges eas ,nhl*.. Wt J d lius ;effe roboris . quae. ab liomine legitima poteítate deftituto feruntur. M potfet cuilibet,. qu Alias. quilibet at aecunque libuiffent, im. perare. Quisnam. ver COLU o.ad fingula negotia, d et in Períonas fingul 4$, aut totas .to mmiu. hitates publ ICa, et non mere familiar l prae- jpet j cipiendi auctoritate pot latur, tahquam 'res d ad 'factum. pertinens, ex null a regula in- ferri, .fed fi m plicite; tantum r eferri: poteft, Jtaque - $. 2628. ^ Quantum ad Eccléfiam haec poteftas eft ve! generalis ,. vel fbecialis tantum,. -Poteftas leges génerales in univerfüm fcilicet 'Ecclei ;ïone ä' fam condendi competit ROMANO PON- P0f€ l TIFICI. If Er Unde S: SIRICTUS ad Hiüme- Tium fcribit: quid ab univerfis boflbac. Eccle: füs fequendum . Quid vitandum , generali prog- nuniatione decernimus. Leges totam. Eccle. U fiam obftringentes infü per , E et. vel maxime condunt CONCILIA GI MNERALIA, prout firin inde a CONCIL. NICAENO 1mo: omnium Ecclefiarum confenfüs , et innumeti . Cano- mes teftantur. Non item Concilia artícu- laria (nifi haec ab univerfali Ecclefia etiam j in caufa, difciplinae recepta fint) ftatuta in j omnes Ecclefias valitura, condere poflunt j j Ubi caute quidam morum doctores legeudi Iel f unt , qui ad decidendam contro verfiam. particularium conciliorum | Canones 'ta * J nquam auctoritatem ünice fuffi cientg:m adlubent. X2 Ut um Tmctatüs CEXXIU. 324 Utique PATRES illi , quibus noftra Pro- ( vincia nunquam fuit fubdita, nullam nobis Id forte ex iis N levem fcribere potuerunt. CC inferes, talia praecipere bonum, et ad ans tiquae aeta tis. fenfüs accommodatum - fore? j non item, id nobis praeceptum jam effe. Vc um Conci- * Sunt tamen aliqua ejusmodi minor liorum ftatuta generatim recepta. . Quorfum ex cap.l. Dilt. 20. pertinere videntur Cano. N nes Conciliorum Ancyrani, Neocae fareenfis , fu Gangrenfis , Antiocheni, Laodicenfis, unius aut plurium Africanorum. li i T 1 'Sn 26390 jet Poft SUMMOS hos in Ecclefia IMPE- Dr RANTES CONCILIUM ,GENERALE fci- qu et PONTIFICEM , inferiores quos Ea licet , C que PRARSUL ES in 'fua quisque Ecclefia leges co ndere poffunt. Et quidem 2 [»e: ARCHIEPISCOPI pro tota , cui fir raefünt, Provincia, fed non nifi in con. qu ciio provinciali et fuffragantibus reliquis Ls i Episcopis £. 25. De accufat. fua Dioecefi gdo: Eadem facultate pro gaudent- EPISCOPI, faltem in Synodo Diae- cefana, vel quod verius cít, etiam fe fo- Cum enim differentia legis a. praecepto ]lis. praecipienti fit arbitraria $. 2642 ; cumque Episcopum praecepta legitime fer re certum fit: etiam proprii nominis leges Episcopus condere tamdiu poter i it, Donec. Poteftatem altiori jure eidem re ftrictam quiiï'e often* || datur. II[ue : Caput .VII. — 1 $25 !« II[ie: . Huc.. pertinent . Capitula Cathe,- Y dralia fede vacante ,^ c. 14. De majoritat, x T Non tamen Parochi, imo neque archidia- i coni, aut Vicarii generales ((etíi poteftate fv judicandi. infignes ) valent.. fe, circa leggs -—-quid/quam L Coyt $. 2640. yriut De poteftate ferendi leges diverfarum . C-&WA eeli Nationum diverfa jura, et formae regendi ii j funt. attendendae. In noftro Germaniae ROMANO IMPERIO inprimis. IMPERA- TOR cum Imperio ; tum etiam ftatus im- perii immediati, id eft, qui nullum praeter NT DEUM et IMPERATOREM füperiorem j agnofcunt, in fuis ditionibus legitimas le- ; Qu ges condunt. Datur etiam in inferioribus « bl Collegiis ,' vel praefidibus aliqua obligandi auctoritas: fed ea vel ad judicia, 'vel ad "] fimplicia praecepta pertinet. Collegia quo- j ( que inter fe ftatuta, et leges dicuntur fer- j re: fed fere nil nifi pacta funt, utpote ab a,equalibus., et inter aequales condita. [ rej J "CAPVT. VII. e i xcepw y : De ejfectu legum , - et Jpeciatim z'rritantium-.n d $. 2641. Pergimus, et quidem XVIto inferre , ge- ertil neralem omnium legum, M p $. 2542. Etiam irritantium effectum effe . o u tionem. gftefl $. 2643. Et hae actum reddunt nullum vel p&t X Tententiam, vel absque fententia: quorfüm V [ X 3 . $. 2644. 325 Trattatus XXI V $p $. 2644. pertinent leges etiam iïmgiiciter tantum irritantes, Ad: quas $. 2645. De jure fcripto , non item éx ufu refer- or ri debent leges etiam mere'prohibentes. n $. 2646. Denique legum irrirantium inexorabilem: CI gvim( admirari juvat. li q $. 2Ó64r. tà Cum jam per quamlibet legem publica U poteftas obligare vult, $. 2619. XVlw"m con- u fequens eft , generalem omnium. legum et- $i fectum effe obligationem. Nequeg enim COgl- fi tari unquam lex mere permitens poteft, n uae eft ad obli- quod ipfa. legis. natura , q bor sandum facta, evincit. Et fi aliquando tu ftatutum aliquod folam. permiffionem , fona- i ie videatur, ea tamen obligans eft, et re- fü apfe prohibens, ne alii eundem impediant, T2 cui haec permiffio facta eft. Haec porro el obligatio ex qualibet lege oriri folita cone cernit vel actum praeceptum, vel praece- Sed etiam pti feu legis violatae poenam. quantum, ad actum vel ejus voalorem , et ef fs ficaciam aggreditur : vel fimpliciter prohi- 00 bendo, aut praecipiendo ejus bene/Tatem af- ftti ficit. Unde leges in. irrüantes ,. €t mïe;*e hr i con&itugntes dividimus. It $. 2642. DÀ qul Lex irvitans efl, quae [ua matura actum Q aliquem: effectu füo | tmorali , qui eidem alias Ü de jur& naturüe competeret , prioat; €t fic re- I L n L 327 Caput VII ! hi apfe prohibet, ne quis jure ex tali actu e.g. electionis, pacti cum pupillo initi, T h oriri folito utatur. Licet ut fincere fatear, A in lege irritante plus fit, quam in fimpli- T um citer prohibente. Non enim tantum pro- hibet ufum juris, fed ipfum jus tollit. Ali- quid tamen obligationis infert, ut lex irri- tans fub genere legum cenferi queat .$o: pubm 2641. Habet vero duplicem efficaciam : n ( unde non quilibet actus poteft irritari. ] n Sic lex non poteft facereé, ut caedes non ( fit caedes , ut percuffio dolorem non affe- Ytelt, rat: fed illi tantum actus poffunt fuo ro- o bore exui,' qui funt, aut poffunt effe ti- yani tuli debendi, feu novi alicujus officii aut (ont juris origo, et caufa. Et hi omnes fere gm funt pacta , aut certe ad pacta per aliquam iaf rationem revocari poffunt ; e. g. teftamenta, Qrti €lectiones , conccfïïo jürisdictionis &c. &c. ( $. 2643. T u Terum circa has leges irritantes diver- g fis Legislatores utuntur vocibus. , Aliquan- yQ do enim plene, in foro confcientiae , ante om- j nem fententiam judicis aliquam actionem nul- at Jlam effe .decernunt: alia vero vice mnon adeo efficacibus fententiis, f[fed «*fimpliciter irritam effe volunt: ac denique non nun- quam actum irritandum , in irritum revo- 1 u candum , robore fuo privandum' effe fta- Ml tuunt, Et quidem ^lena illa , et confum- I mata actus exinanitio eundem mox om- ap(ö P 4 nibus : Tractatus ..XXI V. : 328 il mibus viribus exuvit ex communi omnium fenfu , contra etiam pacifice. concedunt, Ü If fi lex eundem primum -evacuandum, irri- tandum .decernat , quod talis actüs usque omnino vim dum in jüdicium .deferatur, fuam mpralem edat. - E. 2644. j »Aerum de fecundo et fimplici actum irritandi genere diffident; an ícilicet ante omnem fententiam nullus fit actus ille; M d quem ipfae quidem leges, et fimpliciter, Ia et absque fpecialibus additamentis irritum li& decernunt, et non primum irritandum effe Qu * ftatuunt.. Mihi quidem multo verior vide- d tur fententia afferentium , actus per legem e1 fünjliciter irritatos mox effe nullos, etfi n conftitutio nihil de confcientia, aut utro- que foro, et ejusmodi addat , dummodo [/ eundem irrit;m jam, et non duntaxat irri- l tandum decernat. Nam lex facit hanc actio- li . nem eífe irritam:. ergo' eft talis. Nego- h tium odio obnoxium, quale inter alia'etiam lyg eft praefens, reftringi debet. Regul. jur. Y5. in 6. fed tunc , quando verba aeque in U utramque partem faciunt: non vero quan- u do aperte in adverfam propendent. V oces fo- illae magis fonantes, et aliquando addi Q litae: mox, ente omnem fentestiam &c. nihil q evincunt : mnam aliquae leges. prohibentes ad majorem efficaciam etiam continent gra- f W viflimas praecipiendi fententias e. g . n Vir- tuie ' Caput VIf. 329 T tute ./?;nct(ze obedientiae , . et .. fub ,inktärmz'mtia?zc 2 divint . judicii ; ec nemo dixerit ex hoc, V reliquas leges prohibentes non r [ t ü-ringgre m - Vi virtute S. obedientiae &c. $. 2645. Alia de hac lege irritante habetur con- troverfia, an quivis actus eo . ipfo etiam K AR irritus fit , quod. fit fimpliciter probibitus; puta femper talem. actum , qui non tan- lh al tum ipfusmet moralis, fed novi officii mo- ralis caufa fit. jl Quantum ad hoc negotium d litem. ita componi poffe arbitrarer, fcilicet [ ldü quantum ,de Jege /cripta etiam prohibitus duntàxat actus jam . irritatur. Habentur egem enim leges adeo clarae, a quae adverfam refponfionem . nullam admittant. NUA EE u C. de Leg. dicitur : d Quae fieri probibentur n0n folum inutilia , [ed pro infectis etiam ba- ite beantur : licet Legislator, fieri probibuerit tan- e ium. Cui fuffragatur Pontifex apertis ver. v Di$ £, 23. cauf. 25.'q..2. Quantum Vero ex (iut lege non [vripta íeu confuetudine res aliter ? fe habet: fic noftris moribus nemo actum e1 pro irrito: habet, fi.is fimpliciter prohibi- T tus tantum . fuerit. Imo amplius ex utro- ( 9 que jure aegre duo exempla proferent, in lfo quibus aliquis actus prohibitus tantum abs- 7) que lege irritante pro nullo habeatur, Et j j fic ad üfum fententia pofterior, et negans n eft verïokr. q X5 tl m in Tractatus XXIV. 339 2646. ) $. / ge irritante Et fic pleraque, quae de le $ circumferuntur, tumultuarie recenfui; uni- cum tamen, et ex meo liceat reddere, Íci- licet inexorabilem, et ad nullas privatas ujus legis rigo- calamitates mitescentem h ryem . admirandum effe. Sic potius mo- j rimen- riendum, quam cum impedimento di te matrimonium contrahendum eft.. Si ul- ! tima. etiam adhibita induflria feptimum te- ftem habere nequeas, teftamentum folemne j pnullum erit &c. Neque ratio tantae feveri- tatis in publica utilitate contineri videtur: nam etiam leges praecipientes commune j commodum ,fpectant, et tamen gravi ne- Cur vero tantopere ad ceffitati cedunt. ublicam falutem pertineat (nam Romanis | ad noftram uti- ufitata teflandi ratio nihi litatem confert,) feptimus teftis, poft quam fidem fecerunt? fex plusquam. plenifmam : Sic arma portare fors publieae tr anquilli- C jis tamen abs f tatis gratia interdictum fit,, ' fed . ali- omni culpa uteris , etfi non vita, ( t qua bora fortuna e tibi fpeciatim pericliten- tur. )uare quo d jam alibi innui, ratio f legum adeo gravium me quidem lgtet. Í Í CAPVT VIII. JDe legis. praecipientis , vel probibentis ; iton . de - legis. poenalis .effectibus. $. 2647. Leges mer e confituentes poffüunt gravem ï vel. levem obli gátioneem inferre; pro qua, id eft, levi j $. 2648. it Caput 'Vm. | 551 $. 5648. Raro leges, bene tamän privata praece: pta interpretanda quandoque fünt. " A Utl LA 2640. Adeo autem obligatio neceffarius legum affectus eft, ut ex definitione legis $. 2619; )N merito inferatur XVllmo, etiam leges poena- 7;[23 les aliquam obligationem fernper continere, i . Poenae vero ejusmodi a lege taxatae ft/ $. 2650.. Vel funt ferendae 1 K lftae vero ; yel latae fententiat;. j | U $. 265:. Rurfus poffünt effe tales, ut pullam ex- 1 teriorem requirunt executionem, quae proin amne perpetrato crimine mox obfringunt: 2652. Vel requirunt exteriorem aliquam . exe- 7en Q cutionem, et non nifi poft fententiam decla- rantem obligare incipiunt. Nihilofecius tamen Qu $. 2653. .A poena ferendae fententiae m Y gltum dif erunt. 1ad $. 2647. x i Ex lägibtls ipfum actum fpectantibus iuam altera claffis funt mere conftituentes $. 2641 , J quae Ícilicet. actum prohibent, aut prae- jl cipiunt tantum , eundem tamen irritare, et N fuo.effectu. privare vel non poffünt, aut l certe. nolunt, .Circa has leges id folum no- [01 taverim, quod aliquando in gravi licet cau. 3 fa, feu materia, levem duntaxat obliga. tionem poflint inferre;.fi fcilicet Legislator fub gravi culpa nolit opus feu actum alias fat gravem praecipere; non tamen hae ]le- d ges in negotio levis momenti gravi obliga. tione obftringere poffunt. Non enim opor- jen tet, ut obligatio dignitatem,. et.mericum cauffae excedat: neque Legislator, fi ju- "m j E Tractatus. XXIV. * 3.3 : onus utilitate inde l'e;i'ulï- i ftus effe. velit, tante majus imponere poteft. Quantum ad pa ufum omnis Lex, aut fingulare praece- de ptum cenfetur conditionem rei praeceptae iC fequi, quae fi ex fe, vel ex circumfítantiis le fuerit gravis, etiam voluntas obligandi erit p gravis, fecus vero animus füb letl iali no- N Is xa fubditum obftringendi non adeile ume-ä rito cenfetur. " f l $. 2648 ] Et quidem lex nifi in gravi caufa vix 1b feretur aliquando: haec tamen doctrina lo- [ cum habere poteft in fingularibus praece- T ptis, fi praecipientis verba in gravem et i levem obligationem ambigua et ab utraque nv Si vero verba aeque diftare viedezutur. fingillatim aliquid praecipientis nullam ob- ligationem, vel probabilius nullam fonent; tunc in caufa privata, etíi gravi non cene fetur adeffe voluntas fub lethali noxa ob« ligans. Parce enim, et cautiffime pruden- obli- tes Rectores ancipiti gladio , id eft, gatione füb peccato aeternam damnationem inducente folent uti; utpote qua etiam in caufa publica, et ad ferendam proprii no- minis legem moderate .admodum uti om- nino convenit $. 2520: et 2624. . $. 2649. x Verum aliae leges nox tam futuri actu ! tan- juftam, aut iniquam conditionem, fed turmm i Coput VIiI. 3 ) ^ 3 "i. nl tum ad praeteriti. male gef*ci/ k/)aenaähfïxcom. paratae funt $. 2641. .quia.tamen-etiam iftae W de-genere: legum. funt ,. fequitur ex ; defini- qu tione legis $. »619. et quidem XV4Ime.'quod at ü H ! d leges quoque, jprohibendo , vel - t DO praecipiendo aliqüem "actum nos obligent. Nám etiam'hae legés, quas?^u poeria per T eas taxata ^»emües vocamus*), reaüpfe actum futurum concefnuüt. 'Scilicet' inferüBit oB: ligationem . "definitiónem -definitam pro de- R licto: poenam dictaudi per fententiam , vel absque feutentia . vi folius légis' fubeundi; lo Lex énim, .et'^proin-obligátio- in ^ actüm « mere praeteritum 'cadere non poteft: quod a 4 enim praeteriit libertati; humanae, et fic k nulli obligationi , Aut legi obnoxiam 'effe T poteft. Q *) Disputant, an dentur leges mer e poenaïes. yent Hucusque verior fententia id.hab ebat, Nulla qu À datur lex, quàe nullátri oinnino obligationem 0 inferat: datur . vero quae non;definite actum praecipit: .fed alterutrum vel actum. fc ilicet, d vel mulctum folvendam. jbl E. g. fi prohibitum fit, ne quis noctu per corhpita absque lumine nam ingrediatur , idque füb poena aurei: tibi quan- tum ad confcientiam arbitrarium erit vel-]g. 1 /2'[1 no men deferre, vel fi deprehendaris , aureuns foluere. Ad alterutrum. tamen .vi legis teneris, on Unde quantum ad praefens ne dividuntur in Jimplüciter gotium. leges con[Htuentes, e. ge wilibet woctu lumen deferat in- mixtas e. ge quilibet lumem . deferat, et. qui non tulerit , ütt. tü Y£um pendat: et denique in, mere poenales, e.g. Quilibet fub poena aurei [umen. deferat, J Verum noftra aetste volunt, quilibet lege de- * nite u) 534 Tractatus.. X XIV. finite ipfum actum praecipi aut prohiberi, Et fic nulla lex sere' poenalis, fed' non nifi ton- flituentes . at mixtae-darentur. Hane tamen Controverfiam voluntas Imperantis, vel certe J confuetudo . dirimet, : $. 2650. Poeäae jam per ZJeses fatutae funt vel ferendaes «tel. latae, [ententiae *)., fcilicet. prout lex ipfa poenam injungit ,. yel.per judicem poenam demum jinjungi impérat. Quod fi per judicem: primum injungi. decernat ,. feu uod idem eít,:; fi lex. contineast; poenain ; ferendae J .fententiae , tunc reus usqué ad , fententia m. ab omni. poena et obligatione quantum.ex hac|lege immunis.manet. .Lex vero .magis "obftringit judicem, fcilicet. ut ; e- hanc definitam a lege poenam in reum d cernat; nec. mitior, nec, feverior in tali caufa exiftat, quam, prout.lex imperat, nifi forte ipfüsmet parem .aut etiam majorem poteflatem .habeat, quam . ille, qui legem pu condidit: ^tunc,enim legem, fi confultum u effe pütet, non tantum lenire, fed, ommi- C no folvere .poteft. hi rmulae ferendae primum fententiae funt. *) Fo ]mo: Si lex poenam tantum comminetur, fi [ e.g. /ub poena privationis actuum legitimo- vum; dummodo alia gravior claufüla non ad- ^ b datur, e. g. ipJo facto incurrenda. tlf lido: $1 lex futurum poenae tempus ex- u primat, e.g. talis excommunicabitur. l lIo: $i imperando loquatur , e. g. Amjus &riniünis &€0 véus, & quod m Ktpublica ggrïz't, nu- Were privetur, IVto: A I Caput Vi II. 335 m IVto: Quando verba. ad fignificandam. le. ] t gem latae, et ferendae fententiae aeque apta tinef funt, e.g. /ub. poena aimiffiouis beneficü, 'Di- LU " citur, quando ad utrumque 'fenfum. verba.ae- qu& apía [unt: fi.enim in alterutram partem magis propendeant, tunc praeval enti parti accedendum regulae enim juris in dubio,' e£ pari caufa, non item, prout ego puto, con- Ya tra probabiliorem fententiam vires obtinen£t, u Idque colligi videtur ex ipfis r egulis juris, jcer fcilicet ex 1r..30. 65. in 6. Unde fequentem. ) Wl i formulam — Zjusmodi fit. excommunicatus e2c, pro poena ferendae tantüm 'lälïtc'iïti"ae intellis l gere nolim; .eoquod. verba iri-éexcommunica. o eui tionem latae. fententiae: magis fint:prona; "n xempla v ero latae jam Jentent;ae- fequene tia funt, .et quidem QV prinuin , , i. verba legie rro [et actionem , et poenae i gationem in praefen- ti vel de jam praeterito ehuntiant, e, g. f4- m lem excommunicamus: vel gnunitütum : feiat : fe effe excom- u | j incurrat, poenam . hanc - virtute gmefenüum $. 265I. Ü u « Aliae vero poenae funt Jatae fexntenäïae, u jtut puta, quae ab ipfa lege plene irrogantur , «t non primum per aliquam fententiam de- jl cerni jubentur. Verum poenae iftae, etfi latae fententiae., divionem fat notabilem i fübeunt. Nam talis poena per ipfam legem, vt tanquam ultimam -fententiam jam decreta i Al j4 poteft confiftere in mera ob/isatione ab[ti- Wehdi, aut certe in folo actu internos; vel L eadem poena poteft continere obligationem aliquid agendi exterius, id eft, extra men- j j tem actum quemdam poenalem exercendi : . f * prius, I 336 Tractatus XXI V. prius , timct po&na latae fententiae non obligat, fimpliciterque reum ftringit, quam- delictum primum illud. commiffum . fuit. Sic per poenam latae fententiae excommu- nicatus a Communione cum aliis exercen- da mox. debet ceffare L] P item privatus legi- timis actibus ab iisdem fibi temperare &c. 2652. " $. lol vero poena exteriorem executione Ye quirat, eaque non in abflinentia, fed .in actione aliqua confiftat, ante omnem fen- tentiam non ftringit, fed reus poteft exfpe- ctáre decretgum. judicis, etfi poenae illa fit jatae fententiae *). Sic ipfo facto privatus beneficio non tenetur.illud mox dimittere, fed. illud retinere poteft, donec ad hanc poenam non quidem condemnetur, eoquod per legem jam cCondemmnatus fit, fed quo- usque fententia judicis declaretur ,. reum lt noxam hac poena dignam, aut certe ipfam fat poenam incurriffe. Atque haec opinio com- ( muni D. D. confenfu obtinet , et fumitur ^ Ti ex de: de baeret.-in 6. ubi decernitut, d ut ipfimet haereticos non effe obligatos , tiag füa horà ad fifcum deferant, etfi buic, id n left, fifco, ab ipfa jam lege ad judicata fint. h Atque haec fentiendi et obligandi ratio et L * alias enim leges quantum prudentiffima eft | lt ad praefens caput füa efficacia .carerent vix lf ut reus ipfüsmet enim exfpectari poteft, Q g£gravem in'fe poenam exequatur. li *) Nifi — 8 Cohut VIIA. T ; Don *) Ni& forte annexam habeat fpecial lam : em párticu. qui E. g. ipfo Jacto et alia declaratione mon | [l fecuta, .. Si enim aretis adeo verbis' fcripta fo- ret lex aliqua , o tunc utique nuila exíbectata declaratione po ena fübeunda foret, Raro aü- [eQt tem leges eousque acuuntur, nifi mu tato jure, aut per'alias circumfítantias lex naturae fub- ; intret. ( Sic quia Clerici non refidentes fuo ofhcio defünt, ac prein ftatutam mercedem haud merentür; facile intelli gitur, quod fru. ctus beneficii hoc non obi tante .recjpientes p rem alienam capiant , et fic jure naturali ,' e£ " non jüílüione legis humanae lt u nem fententiam. eósdem ante om. reftituere teneantur. Sic n* etiam foetüm animatum abigentes, at k: p* lue exz éxf inde irregulares eí(fec ti, cut facra offieia ob- ii ire jam non amplius queant, beneficium fi quod habent, dimittere ante omnem fenten. d tiam coguntur pIf , ne aliss fructus ejusdem abs. que opera fua percipiant. [ l'läülf eeq'ü()ü $. *655. gd Qïl(]' v P3 Neqüe poena, quae e; tetnam éxecutio. feuld nem requirit, et exinde fententiam decla. / ipfam rahtem exfpectat, propterea ex, poena la. y n tae fententiae in poenam fententiae pri. w uf Ium ferenda migrat. Nam poena ferens Ju il dae fententiae non Rifi a tempore fenten- Pamen tiae equidem ad exteriorem executionem L ftringere non incipit, nifi poft declaratio- 1 fh']:» neii a ludice factam ; huc vero data idem n eft, ac fi reus poenam tempore delicti jam t incurriffet, Unde fructus interea percepti 1 jj reftituendi, omniaque a tempore delicti us- s que ad tempus fententiae aeque erunt ir- rita, prout poft fententiam irrita éfle inci- ? s Tamf VII. piunt. 338 Tvactatus XXIF. piunt. Seu aliter: fententia condemnans fuos ö.f fententia vero effectus deinceps producit : dedlarans retro etiam operatur, cunctaque, quae poft del ictum in tali negotio acta fu- erunt, afficit, fuoque robore exuit: prout '/. colligitur ex 1. uitim. c. ad leg. Twl. Majeft lep CAPVT IX. pr W. "generatim De' Inierpretatione legum De confideratarum. e [ 1 A $. 26 21* Cum lex dependeat a legislatoris volun- Yoli tate $. 2619 Of 265s5. XVlilwm confeq uens eft, -ab eadem vo- luntate etiamr legis interpretationem p endere. lt flet Quae 1 authentica, vel fcholäl- Brq $. 2636. Caeteroquin vel ftica ; 101 QUà äl 2657. Et ab Epikeia probe difcernenda eft. " fi 2658. I'nterpreta*ioni fcholafticae , ä 2639. Sive a judicibus , five a Doctoribus fa- ij clendae ij 2660. Certae regulae funt feriptae. Inter quas r $. 1ma eft: verba clara non admittunt interpre- O tationem. $ 2661. 2da: Interpretatio 'potius menti, quam verbis legis accommodanda eft. $. 2662. QCui confonat fequens D. D. axioma: Ra- (02 tio legis eft anima legis. lam regula ( $. n663. 3tiz: ubi eadem ratio, eadem quoqrfe le- QUn gla difpofitio. Et denique DN ö. 2664' m 'Caþzftv ]X; j 339 i 100 j vero $« 2664. 4ta: Pl-acuit in om nibus. praeciþuam effe juftitiae , aequitatisque , L quam firicti juris ra- i, tionem. [ x M mu $. 2654.. Mä'jäï Tametfi juftitia Legislatori in fefendä ege perpetuo , ac neceílario debeat effe propofita $. 2619.. adeo, ut ad ftatuendum id, quod aequius videbit Ul, ;Certa ratione l obligatus, Íítatutum con 1'; ] dere pro arbitrio, hemo queat $9? 2620. nihilofecius certum at. nulam legem. humanam exiftere aut 1$ YO4 amplius |obligare , quam prout Legislator Voluerit, Licet- en im forfi tan omnino ad oficium. Rectoris pertinui ffe atl t legem ferri, i peldr fi tamen eandem.non tulit , lex non eyi- ftet: . vel in. cafu contrario aliquando ex v m probabiliore : ratio: non coóndi, utpote ue melius fuiffet legem E quae plus .TOGQSE . "T. quam prodeft 3 fi tamen ea 'c onítituta jam fit, obfervari plerumque debet; . ne facul. tas de juftitia, et utilitate Legum judican- rj di in arbitrium, et ad fententiam obedien- tium deferatur, et fic praecipi fnte! Ü lii G endi poteftas jntef omni fere e icacia exuatur. $o 2621. l, 9 $. 2685. ) . Quapropter nulla definitionis hoffrae yit) Ji $9 2619,. particula ad fenfum, et intelligen- dam legem foecundior, aut gravior eft, ft" quam ultima fequens: . Qua (publ ica pote- jot enim y Qas ) obligare vult.. v A. , a)tque pro illis 845 : ffï'mctam: XXIF; ï Li ilis cireumítantiis, tantoque robore prae« f cipiuntur, aeut prohibentur, prout Legisla. YO tor coluerit, cujus voluntas vere eft anima mor legis, imo lex ipfía. Unde ex iisdem de- ii finitionis noftrae verbis fluit XVIHIme: Quod ex ejus, i d eft, iegisq. latoris voluntate legis interpretatio, repeten« - da fit. Et interprezatio quidem — definitur, — Di quod fit cerbi, wvel fententiae per alia werba, gui vel fememiam clariorem. facta cxplz'catz'of fm /, ] $.. 2656. d "Ejusmodi vero interpretatio eft vel aw« Jort £bentica , vel fcbola[rica. Autbentica — eft, ferun quae fit ab eo, cui legis ferendae, abro- lotte gandae &c. poteftas competit. Unde hoc u dise enus interprationis certum eft, utpote db auctoritate interpretantis vim legis ob- verl Cafi) tinens, Nam unde jus prodüt, interpretatio quoque procedat c. 2Y. de fentent. excommuni- Q6 cat. Verum haec interpretatio vel eft ge- qde q nerülis , .quae a Legislatore ad ounes fub- ditos extenditur: vel /pecialis,,cum fcilicet ju dex aliquis inferior in fingulari, et quan- tum ad leges, dubia caufa fententíam pro- tif&m UT nuntiat, quae inter partes, nifi appellatum fuerit, faltem quantum ad forum externum "ls jus certum reddit. C.15. de fentent, et re- ( 1 m explica- gudic. Verum generalis illa legu Mp tio in duas rurfüs partes abit: .Nam alia eft fcripta, id eft, lege quadam publice ed -ta; quod enin Principi placuit, legis babe ( vige- IN p : Caput IX. $41 TA &igorem 1. v. ff. de confhitut. Principb. Altera dl vero non [cvipta, id eft, confüetudine, ac m Dd moribus introducta , optima enim efl legum duterpres confuetudo. 1. 37. ff. de leg. iegis- 5. 2657. i Àb interpretatione legis dif&i-?e'Volunt WA Jpihejam , quam definiunt effe benignam le- i gum interpretationem , qua ob fpeciáles circum- ftantias cafum aliquem fbecialem a Legislatore n Lege comprebenfum mon e[fe, judicatur. Sic €. g. fi lege publica tempore ingruentis belli VCI l t portas civitatis aperire prohibitum fit; po- | U terunt tamen eae referari, ad cives ab n hofte fugientes recipiendos. Volunt autem Qu tx eo Epikejam a coníueta interpretatione p discedere, quod' illa mentem, hàec vero i verba Legislatoris explicet, ^ Reapfe tamen g l ! j cafus Epikejae eít gravis, qua urgente le- ml ges humanae plerumque cefífant obligare : 4 v de quov«nfra agetur. ks r'.l S. 265 8'- « ( l ^ l Verum praeter interpretationem autben- Ü tican.. S. 2656. Datur alia /rolaflica ,. quae hu)j ä aucioritate praecipiendi de[Htuta , tantum. folum- vuodo Yoboris- babet. , quantum alet vatio, ex j qua facta ef/ ; feu brevius: quae /doctringc j &on legis conditionem habet. 4 $. 2659. € j j »Cum vero lex adeo clare vix unquam uj pofüt edi, ut ad explicandos infinitos, qui $ acgi- l Tractatus; X XIV. 342 accidere poffunt , eventus fufüciat : ipfis l inprimis judicibus $.2656. ad fingulares cau- fas fententiam dicere ncceüarlo permiffum q fuit : tum vero etiam D. D. amsnue rerum tG peritis de jure refpondendi facultas (noftro T b aevo privata tantum) fuadente utilitate , vel neceffitate conceditur. lNam ut omnia te dubia ad ipfum Principem deferantur, ea- ! que legali interpretatione folvantur, mini- Y ^me profecta confultum eft. Cum enim ta- lis explicatio legis inftar fit certa, ex ea hi tanquam minime dubio principio nova du- (iC bia, ac novae controverfiae orientur, quae (it fi rurfus certa auctoritate decidantur res Jj in immenfüm ferretur: ficque immenfis le- C gibus involveremur, prout experientia do- J cuxc et libros decretalium, atque Codicem Iuümianeum infpicienti ab unde patebit. Scilicet quod tanta mole legum laboremus U li inter praecipuas caufas eft ca, quae quon- dam obtinuit , ad privatas confultatxones ) publica auctorxtate refpondendi confuetudo. $ 2660. Ne vero privata haec leges interpretan- ll di ratio, foli docentium arbitrio permiffa fi effet , l -ipfae leges generales quasdam leges cxphcandl reoulds fuppeditarunt , quibus bl imperitiae fimul et- pravo aüectul limites aliqui figerentur. Ex quibus proin regulis | ]ta- aliquas delibare operae pretium erit. que prima cít verba clam non admitunt in- : ter- Cabut IX. 343 f ZC?]'WLI: ()1]01?, Defumunt hanc regulam ex l o;f-* l'/'j"uj'(" t5b o IIL o 19. de detim. At- um que haec re" ula eft magni momenti, et pu- Wt to, quamcunque ex fubfequentibus régulis, ol nonhifi t tunc adhibendam eíle, quando ver- " ba legis in aliquo cafu in utrarnque par- Tif tem aeque faciunt: fi vero alterutri p;aba»- " bilius , etti. non ,certo faveant, ejusmodi tUj regulae icet in jure fcriptae non funt ad- 1 hibendae. Sic nulla caufa felicior, pluri- j4 busve favoribus munita cï'f quam condi- | i tio poffidentis, et tamen ea non mifi in pari qria* caufa -Vincere permittitur. Regul. lur. 65.. n in 6. prout .alibi jam dixi. . Scilicet in tali )b cafü et eventu voluntas Legislatoris , et T Jus probabilius ftat e. g. pro priori caufa: 1 üt quid per aliquam : ejusmodi interpretan- i^ ]u di regulam contra probabiliorem niteris , m Utpote quam nec leges fuperare poffunt, lUOH niti novum jus conftituere , et fic legem Q priorem mutar?, velint? j $. 2661. Aha regula eít : Interpretatio potius eji ment quam "oerbis lepi$ accomodanda. Nam * 1L3*] f ce tum e/ä » quod ís committat in^ legem , qui. )egL legis werba complectens , contra legzs mmmr Hl eoluntatem. R. 1. 88. in 6. ! Unde inter D.. It Q D. tanquam principium adoptatum eft fe- u quens : Ü l Ratio legis e[b legis amima, videtur- " que id defümtum eífe ex c. s. dzjl 1.' Fi- ": nis enim ferendae , feu ratio pxaecxplendt Y / facxt lt 3 44 Tww-*acmþtm* XXI V ; facit optime intelligere , quidnam präecipe- j re voluerit Legislator. Ubi notandum. eft ii Y Ime eam praecipientis voluntatem attenden- dam eífe, quam tempore legis conditae ha- ! buiffe cenfetur; non vero ilam quam for- fan habiturus fuiffet , fi omnia ÍcivifTet, / Cum enim non omnia fciverit, ea volun- If tas non extitit, et ex eo, quod non exi«- i ftit, nihil et fic neque lex extare poteft *), L] *j Gravis calamitas facile poteft fufficere, ut quis a lege eximatur : nulla vero moleftia, aut ra- tio poteft facere, ut lex aliqua detur, fi ean- lj dem ferendi voluntas reapfe non fuit: licet u futura fuiffet, // Legislator , omnia' praevidif- fet: Quia, quod dictum jam eft, voluntas WK conditioni, quae tamen non evenit, alligata Yi " nihil operatur. 1 $. 2662. Sed etiam alterum: Ratio legis efü amima legis :; explicatione indiget. Scilicet finis le- 2 gis non cadit füb legem, feu propter quod fit praeceptum , illud. ex eo nonh praecipi- tur; alias finis, . et ad (inem ftatuta fubfi- dia idem forent.: Finis tamen ifte, et raà- tio legem facit juftam, eamque optime ex- plicat:; licet huic explicatione non adeo arcte fit inhaerendum, ut propterea ver- bis velut vis inferenda, aut a confueta eo- rum.figuificatione recedendum [it, $9 2660. . $. 2663 f ft Teriia.vegula a plerisque ftatuitur f qpens i Ubi eadem ratio ibi eadem leg * Caput IX. 945 | pe þo/z'tiö: et quae ab hac priore parum differt: ef de [imilibus idem eft. judicium. Has regulas k l videtur cóntinere utrumque jus, fcilicet t« l. 12. et 27. ff. de leg. et c. 9 de translat, for Epifvop. Ubi fie habetur: Propter. expref- [l Jam . tamen . fimilitudinem , — vel polius . identita- lüf tem nemini poterat videri dubium fubtiliter. in- gf Tuenti, cum de fmilibus idem fit, judicium ba- !). bendum. Plura alii circa has ] eges et regu- las accumulant, LU Verum ad ipfum ufum, I f et interpretationem non adeo expedite ad- [7)!0 lícet hiberi poffunt. eaedem regulae. Nam fin- gamus, aliéubi ob pericula a ficariis immi- (f müs nentia praeceptum eífe, ut quilibet. nog Aïgar& niü gladio inftructus nocte exeat. lam flopus ad fecuritatem aeque faceret ,^ et pro fclopo deferendo non tantum $imilis, fed omnino eadem fecuritatis ratio habe- TU 1 retur: an ergo per eam legem quemvis ad deferendum íclopum obligatum efífe dices? 1ol 3l — — Sacerdotes Religionis caufa tenen- d tur penfum canonicum exíolvere : Medi- j tatio ad religionem faceret, ergo àd talem [ faltem. tunc obligabitur, quando ex defe. a ctu hnguae, oculorum, aut libri illas ho. du ras dicere non poterit? Qualia tamen ne- d mo, ut opinor, afferet. Scilicet ifta prin- 0 cipia, feu regulae accommodari, ac velut ( fuübdi debent primae illae regulae $9 2660. defcriptae : f? verba legis unum cafum ae. B que ac alterum dubie comprchendant; tunc ex pari ratione priorem aeque, (àc poüerioa S: rem N Tvactatus XXIV. 346 rem ín ea concludi cenfemus: fi verd vis verborum certo, aut probabilius ejusmodi $ZA - caufam non contineat, tunc argumentum a pari ratione ductum in lege humana ar- bitraria nihil. evincet. Alias certe infinitis legibus ex fimplici quavis conftitutione in- volverem 111 ? ui ut proin regulae interpretandi hoc S$e adductae familiares admodum, fi non omnino eaedem cum illis, quas $9 266r. N et 1662. recenfuil, effe videantur. x $. 2664. Celebrem, et inter generales quartam in- terpretandi .regulam miniftrat Jex 8. c. de ludicv. quae ita habet: .Pijacuit in omnibus praecipuam 'e[[e ju[flitiae , aequitatisque , . quam Sed quia jura, et le- flricti: juris rationem. ges femper aequae debent, et cenfentur effe: quaenam eft illa aequitas, quae ftri- ctum jus füperare queat? Hanc S. CY- PRIANUS eleganter definit, 4uod fit jujli- Alius fe- tia dulcore mifericordiae temperata. quentem ftatuit. definitionem: — Zequitas ef quaedam. factorum . convenientia , et. rectitudo ju- dicii naturalem fequens rationem. Hanc utram- que definitionem. ego quoque adopto, eam- que in unam componens clarioret reddo dicens : Pzi Uïl' ULb p55 tas. flricto. juri oppofta eft, jus maturae putum, mulla adbuc lege bumana —— temperatum. Ut adeo fenfus praefentis re- gulae fit: quamdiu verba-legis in neutram partem magis propendepnt, debemus ita ju- dicare: EEE C[Zþ f*it 1 .cï'- 34 Y IN dicare: prout nulla lege Vhümzma «e—xifþe-nï:ö Vi pro tali cafu ex folo jure naturae ítatuen- um dum foret *). i , *) Cám enim femper äenfur duae caufüe, 1 dque non tantum in judicio, 'fed in omni | Ji'tis BSC. OL II obligatione; non poteft una benigne tractari, nifi impenfis alterius vid. fr nül actat, de confeient. cui eo gravior eft fententi a, vel doctrina , )l quo mitor, indulgentiorque ha ec in priorem f n partem extiterit. Ut adeo vagum .mifericor. diae nomen plurimum. acerbitatis involvere queat, kj Aft cum alterutra pars, (feu libe: tas privata, feu publica lex neceffario, ca fa' ca. dere debest; mitius, et àd fenfum humanita. If tis, atque ad judicium rationis naturalis pinquius facit, pro- ( 1 quod. fimplici juri- naturae conformiüs eí te Naturae enim füum, id eft, jus nàturae, prae peregrino, et arbitrario praecepto lon li ge convenientius, multoque füa. N vius eft: et quamdiu . inter dua S partes judi- li " candum eft, tamdiu nihil. mitiu ll S et ad dalio. rem mifericordiae nihil aptius W Inus , facere poffu. quam fi ad fenfum fim plicis naturae , j quantum . fcilicet licuerit, ftatuamus, ! It Sic e. £. in dubio, feu aequali caufa magis e ft ftan. ln dum contra vim praefcriptionis , contra rem [l judicatam , et denique contra omnia quae n ll adverfum jus naturale introducta fünt, , ff CATRVT /m X. Kd0 De legitima interpretatione quarundaim l ^04; LUE Jf 9) VT. 4 — fpecialium, J eo $. 2665,. Non nifi in pari ca'u,fa re gulae juris tam li generales , quam fpeciales f À nt adhibend £ € A a 1Q. Y 1 Et i!nter. has Ü $. 2666, I 348 Tractatus XXI V'. i 2666. EftIma: in pa ri caufa mglior ;e& eondis tio poffidentis. 2667. 24a: odia reftringi , favo*fes autem cons venit ampliari, 2668. Sed etiam pro legibus in praefuümtione » . fundatis, quaeque 2669. In foro exteriore potiffimutm obtinent, 2670. Specialis, et fequens regula eft fcripta t Praefümtio cedit veritati. His . tamen &671. Efíficaciores fünt leges in fictione juris fundatse: habentque fequentem regulam: ïä. 2672. Fictio juris idem operatur in caíü ficto , quod veritas in cafu vero. $. 2668. Sequentes aeque, ac priore capite com- pOU — LUR memoratae regulae, mea femper opinione, non nifi ad verba legis ambigua, feu ad utrumque fenfum aeque aptae adhibendae funt: cum fine ingenti praejudicio legum ex contra -probabiliorem earum fenfum ejusmodi regula judicari non queat *). ET Aft nonne agendo de confcientia generatim « »partem nega ntem ampleetenda efle, dice- ,»batur?2 Ut quid jam pro «cafuü dubii tot 8 di? ltaque hae vel otio- , regulae interpreta: ntra caufam etiam proba. , lae,. aut certe co Verum » biliorem alias , effcaces erunt. ** doctrina noftra de dubio, imo de omni con- fcientia non prius incipit, nifi facto,-et jure feu omnibus legibus ad eum cafuüm pertinen- tibus probe aeftimatis, jam regulae ad legi- timam interpretationem a b ipfis legibus mi- Biftratae omnino ad leges pertinent, et l- par- quidem cafas aliquis aliunde in utramque £ em 4 Caput X. 349 V tem aequel probäbilis;, infüper-ejusmodt 're-guq Kim pro fe habest, deinceps fit probabilior. 0f Si vero caufa contra parem. oppofitam nulla ejusmodi^regula gaudeat, quod quidem. in quaeftionibus facti , virtutum Theologicarum , ] religionis, caftitatis, et ommnibus negotiis, quae alegibus humanis, et proin etiam a re- gulis juris exempla fünt , frequens eft: tum J primum incipit regula, quam de dubio fcx'ipü. $. 2666. ]uns . Tam inter has regulas fpeciales $rimam ii zecenfeo notifimam illam 651 fuy, jm G. In pari caufa.melior eft conditio po[fidentis. De qua notatu dignum, quod hic referam, non habeo, nifi fequens: cum faepe ambi- Jf guum fit, quisnai n ex duobus disceptanti- bus poffeffor fit , cogitabam, an non in [ obfcuro ejusmodi negotio fequens regula j ex integro, et abs ulla exceptione poffet fufücere; eít autem haec: lile in omni cau- gum d Ja eft. Poffeffor , qui im quae[Hione . controverfa juxta. cautelam .affignatam , bartem negantem 1üm Juftinet. Applicatio hujus regulae ad diver- [(í fos cafus opinioni huic meae plures fors Patronos conciliabit, t Sed regulae haec in- t telligenda eít, quando pofteffio dubia. .Si i enim jus fit dubium , et poffeffio ceria; tunc um ope pofícfionis etiam jus fit 0n probabilius J d per $o 266 3 "— & gl 3* 26672 ii f Secundam commemoro rurfüs vulgatiffi- jl Odia refiringi , favores inam fequentem' i 1 auiem 359 Tvaciátus XXI V. ( autem conmenit mpzm: Reg. lur. 1$. in 6. u Verum cum omnis lex liunde debeat effe li utilis $9 2620 , et vel ideo favorem ali- i quem neeeífario contineat , numquid oii- le nes leges amplam interpretationem capient? uare non adeo facile eft, leges faventes ab odiofis difcernere. Ego fic opinor, quod r debeat obvius, ac primo fe offerens vet- borum fenfus attendi, et mox odium a fa- vore poterit internofci, e. g, . Opui percu[jt- vit alierums teneatur foloere decem: ifta jam odium f[pectat , utpote poenam ftatuens. Contra vero in eadem caufa favorem fpi- rant verba legis fequentia: Qil percu[[us Circa fuerit , po[[t ab altero decem. exisere. quod negotium forte non difplicebit, ifta regula; in omni lege et oflicio datur, qui obligatur, 'et cui alter obligatur. lam i ,1' P verba lesis directa, j * " aüdebitorem , ea fpira- bunt odium: L] L | f oero ad éxactorem pertineant faverem continebunt * ). .*) Ex quo apparet, celebrem Canonem, /i quis fuadenta diabolo ,' qui excommunicationem la- | tae.fententiae in percuffores Clericorum. fta- | tuit odiofum et firictae interpretationis effe ; l neque ex eo faventem, et benigsum evade- re, quod in honorem Ordinis clericalis , et ipfius religionis fit conítitutüs; nam omnes poenáe, ac cenfürae in favorem,- et gratiam laefi alicujus ofücii, et in tutelam virtutis ä comparatae fuünt. $. 2668. Verum etiam leges in $raefumptione fun- rte. in- datag aliqua regula indigent, vel ce digere m 351 Cäpqt X digere' videntur. * ngfumiz'onem jam quan- tum ad praefens:negotium definiunt, quod h il fit prudens conjectura rei dubiae , collecta ex indiciis frequenter evenire folitis. Quae proin uv v leges maxime ad judicia comparatae funt , Fal U ut ludex ex praefumptionibus per, ejusmo- a d di legem probatis, faltemy in defectu alio- if rum argumentorutn [fententiam ferre te. à neatur *). Tï pe Aliae leges nifi judiciales, vixin pmefuæptionä : p aliquando- fundari. videntur. Equidem omne, [ ! quod praecipitur, ad publicam utilitatem fa. cere praefummitur, fed haec praefumptio cui. l libet legi cpmmunis et nulli propria, feu Ípecialis eft. De hac tamen a l 4 ceffationem legis. gam explicanfiio It $. 2669. , | Verum cum ejusmodi indicia frequenter licet evenientia, non raro. nihilofecius fal. J | lant, vis ejusmodi legis eft, ut Tucox ex praefcripto legis fententiam ferat, et con- M demnatus faltem i D' foro-extermo, id &b publice , li et quousque id fciri, et publice [ de eo conftare poteft, eidem f[ententiae ' 2) fatisfaciat. Ad hoc enim obedientiae Qs nus, fi non vi legis in praefumptione fun- , j datae, cérte ex periculo fcandali, et ex pietate. in feipfum plerumque tenetür. Nifi enim voluntarie. judicatum folvat; ad fo- lutionem cum periculo famae " eqt novarum expenfarum cogetur. ;ä;äöyæa 352 Tyattatus XXIF. l $. 2670. 1 »" Quodü tamen hisce praefumptionibus ii a [ veritas non fubfit; tunc quantum ad con- e fcientiam, fcandali, et majorum malorum dl - q1 periculo ceffante, vis leg is praefumentis , et fententiae ex eco latae eít nulla. Prae- ] ! J U unpiio enim eXx recepto axiomate cedii ve- k Et etiam ratio ritati ex l.99. de probat. nuturalis fuffragatur : judicia quippe.nof funt inftituta, ut per ea litigantes novum ï jis coníitituatur, fed ut antiquum defen- datur, de eo judicetur,, et controverfia de ftente -,exorta definia- jure jam prius exi tur *) Et quidem nullum per fententiam novum jus in düci eo facilius affero, quod etiam rei judicatae , quae alias fententia lon- e efficaclor eft, hanc vivm rectius négemus inferius. *) Conteflatio litis, id eft, profeffio, qua quis cum altero in judicio litigare intendit , equt- dem aliquod pactum involvit, quod varios in- ducit effectus, de quibus ICTI : non tamen per talem conteftationem litis promittit quis- piam, quod contra apertam, fibique .probe cognitam veritatem fententia judicis ftare velit. 2671. * S. Firmiores funt leges i fictione legis fun- Q datae: hae enim non tantum de jure judi- Ejusmodi autem lh cant, fed jus conftituunt. D) fictionem definimus, quod fit Jegis adver[us ] veriatem in re po[jbii, et ex jufla caufa dif- [ la. in Qofüio"). Hujusmodi ücþionum exemp w legi- Ceput-.X,. 358 legibus pafüim occurrunt, fie: filiï in bello caefi per gloriam vivere finguntur, et Pa. u ä U r tri profunt, ne tutelam füscipere cogatur; QU qui enim Romae tres, et in Provinciis quin- que filios habebat, a tutela gerenda ex- m cufabatur, $9 r. de excufat. Tutor. im inflit, .,Pw J Item fuübfequens matrimonium filios natura- vt les facit legitimos, eoquod fictione lepum matrimonium ad tempus nativitatis retro- n jl ! trahatur , ficque illi ex matrimonio . nati fuiffe fingantur. $9 ultim. inflit. de nupt. l'efen- 24 *) Ex qua definitione eae voculae: /m r£ pof[fi- itia bili explicatione indigent :: fcilicet leges imi- tando natüram nunquam fingunt ea, quae jafi per conditionem naturae non tantum facta W non fíunt, fed ne quidem fieri potuerunt, jon. Sic etfi illegitime nati per fübfequens matri- monium fingantur.ex matrimonio : nati effe M &o: ullim. inflitut. de nuptiis: id tamen non M fit, fi tempore nativitatis inter parentes ob ) ) impedimentum dirimens mattimonium ne qui- dem potuit fübfiflere, . Sie etiam per adoptio- i nem, beneíicio, et fictione le £ gum non. poteft 2 1 habere filios legales, qui per naturam (eo- quod e. g, impubes fit) filios naturales ha. & prafe bere non poteft. j. a. infüit. de adoption. $. 2576 * .De legibus jäm,"' quae fïctiohi juris fn- j nituntur, obtinet fequens regula : Fictio fizdi' juris idem operatur .in cafu ficto, quod veritas (ei | in ca[u ero. Cui regulae fuffragatur /; r. It " if Jl. de adoption: et l. 39. $. 14. l. de donat. inter oir. |.Et ver- P quod prgin omnino ad Tom. VII. ter- T ^ Tvactatus - X XIV. 384 tendum, fictiones hae etiam in confcientia, j fecus ac praefumptiones, vim obtinent, et- fi veritatem non füubeffe cuique apertum fit Hae enim leges non ad judicium de jure jam exiftente pertinent, prout illae antea nullatenus praefumentes ; -fed jus extans ipfaemet conftituunt, fuadente id na- Sic Canonicus infirmus me- turali aequitate. ä rito, et benigne fingitur choro intereffe , et ftipendia praefentibus taxata mereri d fi lecto affixus y-haereat. CAPVT XI. De Ce[fatione . Legum. Df S. 2673. Dantur caufae, quibus leges abroganïur; * Et ex S: 2615. " " b 2674. Difcitur XIXno, legem ' ceffa fe , quam primum juri divino, aut naturali adverfari in- e Quorfum pertinet - cipit. pe | il 2675 Si ratio Ifegi*'sw quoad totam 'communitae tem ceffat. Vi . 2676. Habetur XXmo, quod lex. vel ofnnibus , y vel aliquibus voluntate legislatoris relaxari queat : 267-2'. Licet id. ipfi etiam ngiglatori non fit vere arbitrarium. 2678. Hic jam docetur, quomodo leges gerie- rales per fpeciales , , et vieilfim . tollantur, Verum 2679. Etiam fingulis läges remittipofï'ünt per á IT legitimam auctoritatem ,. N . S.26go. Caput. XLT..* 355 i 268o. Vel ordina ^ riam, qualis eft in ipfo legis- d latore ; fl 2681. Et quandoqgne in inferioribus e. g. /E-pif. j copis quoàd leges pontificiae, quas Epifcopi t 2682. 'In uno, imo D 2683. Pluribus cafibus jure ordinär*ïo : ] ni 2684. Et faepius delegato relaxant. o äl 2685. Sine legitima tamen ratione ejusmodi re- ff laxatio facta ab inferiore eft irrita: F lh [ 8 2696." Inidua vero, fi a u , periore fiat. Ex qua regula 2687. Etiam füpplicahtes pro ejusmodi benefi. cio fe v&erére Vdebent'. $. 2679. Tametfi natura legum.ea fit, ut iis Re- ctor fübditum fibi populum per ,ramf- peruo -obliga- po Y£ UVtlii.S9" 261r9. et licet proinde le es nul- lo'tractu temporis, aut morte Le u gislatoris, y J exfpirent * PA planeque ex íui conditione perpetuae fint: patiuntur tamen quaedsm n l fibl contraria, quibus vel per partem ali- quam, veljntegrae extihgbantur. nioUS AE Per hoc enim leges maxime differunt a fim, j a pliei praecepto , quod hoc mox definat , quamprimum praecipiens feu morte, feu ex- n Jj auctoratioge, feu abdicatione voluntatia ju- bendi poteftate de&ituimrf gaf 1 50 26740 ' JH ni Caufae porro legem extinguentes voel W iunt naturales$ , vel Legislatori arbitrüriae, AJNaturales funt omnes eae, quae finem ]le. f 2 gis al $56 Tractatus XXIV. gis tollunt , qui quidem finis neceffario fo- pu et utilitate Reipublicae com- ef la aequitate , - prehenditur. $. 2620., eoq uod. lex debeat d ia : ideo ex defini- bi e(le recta agendorum regt s tione noftra $. 2619. 1 nfertur XIX»c. Le- u f gem mox ceflare, quam primum. juri natu- rali, aut divino adverfari, vel ad publi- et al càm utilitatem non amplius conducere in- cipit, feu. quod idem eft, quando recta j Et quidem a5 endorum -ratio effe ceffat. utilis e ffe definit lex , quam primum ea ta- Sic & tio ceffat, propter quam Jata fuit. cinum . bellum frumentum g. fi propter vi ex Provincia exp ortare fit prohibitum, tunc id mox licebit, quam primum metus be li Dur o . evanuerit. Et f nihilofecius ex alia ra- ii : y tione utile foret frumenta fervari potius, * quam exteris vendi, ea rauü o indi :ge/bit no- V A^ Ui ya lege *). ( en adverten dum , hucusqu& dicta obti- ,*) Id tam q nere, fi ratio legis definat quoad totam fere " ea lex lata fuit:. non ( communitatem , cCul item, fi quoad aliquos, aut minorem cotri t munitatis parte D. Sic fi forte ob periculum famjs res ad victum pertinen- penuriae, aut tes exteris ven di prohibeantur in tota proviu- cia , tales nec veítra civitas poterit vendere, .pam leges omnibus; etfi ei fat provifum fit: non fingulis fcrþiptae funt. $.. 2675. Et quidem fi caufam legis etiam quoad qu ceílaffe . certo , et totam: communita;em' publi- qudþut AX5 d 357 ) f COf publice conftet, et Legislator taceat, res eft facilis. Sic enim etfi aliud non atten- i Mi datur, etiam ipfüsmet confentire abs du- | bio cenfetur, utpote cui fola 3equitas, et utilitas perpetuo cordi effe debet, Verum ] ubl fi legem urgeat, et de legis inutilitate edo- ctus, eidem nihilominus inftret: tunc circa a abrogandam legem ea fequenda effe viden- Ib r l d tur, quae de eadem diflicilibus ejusmodi circumítantiis de le a ge accgptanda dicebam. J IVR n $. 262 I,b fE. $. 267*6. ( l Quia vero per le gem Rector civitatis I obligare «ult . So 2619. A'ä ac proin Lex non Ui obliget, fi is oblipare non velit; habetur jam XXms confecutio, quod volüntas Re- W*y ]t nu gentis legem aliquam vel owmibus, vel qui- busdam relaxare queat. Infuper legem totí communitati remittendo. :poteft eandem | Obl' )l d quoad aliqua tantum capita tollere; et fic I dicitur /egi derosare: vel eandem penitus ex- at ( Ui tinguere; quod Jegem abregare vocamus * ). Qub u n *) Praeter ifta datur etiam irritatio legis, qua fcilicet fuperior quidam Rector, aut Magiftra- ( tus alterius, et inferioris Legislatoris confti- (ett tutiones, aut ll W praecgpta eminente auctoritate " fua »:xfa,cit irrita, g EU Quod fi itaque detur lesis abrosatio: uti- ot que ex legitima ratione id fleri debet, e. J £. quia lex incipit effi noXia ; quia ni- ! Z ; Ó " miae — ss Tractbtus XXI ^ miac leges aliunde gravant populum; fi p Legis- & ejus moleítia fit par utilitati, etc. lator enim.ficut in condenda, ita etiam in abroganda lege mnon eft fui arbitrii , fed pl Ti lege aequitatis naturalis . conftringitur. .. $. 2620. Ejusmodi legis rectractatio, fi con. $ tra utilitatem et aequitatem fiat, et fic in- el jufta fit; efficax tamen manet , legemque vere exfpirare facit: cum voluntas obligaré [ volentis legi üt neceffaria. $9 : 2619. $. 2673. Prior itaqueþ conftitutio .generalis. per re- non tamen centem generalem . contrariam 5 Q ^ prior /pecialis per novam gemeralem tollitur ;eï*» £. J. de conftitut. in 6. Atque ut generalis n ( pofterior antiquam . generalem extinguat , mentio fiat: bene "t non requiritur, ut prioris 47I vero neceffarium ,. id eft, ut conflitutioni- dt bus, aut confíuetudini fpeciali per legem fCJ novam generalem derogetur, e. g. men ob- Jtantibus ! quacunque . le pe, .aut confuetudine. fpes H Hl ciali, vel fingularium - locorum | juribus épcscad Vád. .c.IdE [ 4 fitut. in Q1 deinceps obtineat. 6. Unde axioma obtinet, quod genus non 1 I deroget fpeciel. Generatim autem jurium correctio odiofa, et quantum confuetus verborum fenfuüs permittit, reftringenda eft, de l 32. S. ultim.. C. de dppellat... et. .. 4I election. in 6.. Ut adeo in tali cafu non de- tur abrogatio, fed tantum derogatio legis , pet utgote quae fic non tota, fed tantum par- h3 Caput XI 359 Í partem. aliquam. ceffat $o-2676. Quamquam : ly eétiam hoc non fit perpetuum: nam etiam )l mutatio jurium eft quandoque amplae inter- M pretationis; e 8 fi per hanc mutationem | redeatur ad jus commune antiquum 4/. 27 0I qU * g desPaa. ltem mutato principali li etiam accefforia mutata eífe ccnfentur, fi I tamen haee cum illo fint neceffario conjun- R cta l. 56. et 62. ff. de Pro curator. 1. 9. f de jurisdict. $. 2679 te Verum non tantum omnibus, fed quando- fad que alig'ibus duntaxat legem relaxare po- |itt tefi ïeüxs ator $9 267 52 XI, et fic legem, feu d in lege nz/þmfme dicitur. E. JusmOdl autem V (w/enf'z!zo definitur , ^quod fit juris. commumis batt 7€lïwütüïjh(r267qü caufae cognitione ab .eo, qui JQ« jus. babet idifpenfandi. Fors tamen intelligi debct Relaxatio . facta alszz, aut quibusdam: gen L fcilicet ut difpeníatio legis ab ejusdem ab- rogatione fatis differat. f;a Clrca praefens jam i ncgotlum IF*GU"HLUF le )ZïIZWLZ auctorilas 1dn eo, " f qui legem vult reïa:xare, et infüper. nccef J ürm.e& iufia cauía im illo , qui legem fibi ii il i remitti fupplicat * of $. 2680. " If. il Legitimn auctoritas ad aliquem a lege Jt exxmcndum vel eft ordinaria ; proprio jure m alicui et ex ipfo, quod gerit, munere com- (h jj petens; vel dezm'am fc, f Uf*cmh r tone, : i * vciut n Tract;ztus XXIF 260 velut extra ordinem alicui conceffa. Ordi- narià potituris , qui legem tulit, ejusdem fuperior, fi quem habet, ac denique ille, qui legis auctori in munere, et poteftate leeitime . fuccedit. Sic in Ecclefia GENE- RALE CONCILIUM, et ROMANI PON- 'QTIFICES fuas Antecefforum et fubditorum fuorum leges per univerfam Ecclefiam, €t quidem jure ordinario, fi voluerint, miti- gant, vel tollunt. Idem de Épifcopis , quan- i tum ad leggs Dioecefanas. $. . 268 r'. - Ínferiori tamen -in legem a Superiore la- tam nulla eft plerumque Auctoritas *). De- bilias enim contra fortius non poteft prae- valere, neque fübditus juffionibus majorum vim, et efficaciam derogare. Hoc tamen non eft perpetuum,. praecipue in Ecclefía , in qua Epifcopis in conftitutiones Pontificias non raro magna competit facultas. Et qui- dem non tantum facultas delegata , fed etiam o"dinaria; eoquod ex ratione ipfius munetis paftoralis, et perpetuo infüper talem fre- quenter. habeant. Jurisdictio enim, quae ex ipfo munere, et femper obtinetur , Or« dinaria eít. Ita D. D. paffim eruunt. ex 7. j s. ff. de 3 urisdict. et ex c. ultim. de offic. ju. dic. ordinar. *) Unde ipfïu—s etiam Ecclefïae nülla eft Poteftas circa' leges divinas et naturales abolendas, diti- vel mitigandas, Poteít tamen easdem e me, - Caput XI 96 t me, et abs ullo errandi periculo explicaref, C et interpretari, fi füfficientibus ex verbo DEI fcripto, vel tradito argumentis inftructa fit. lt Quanam auctoritate Circa vota, ac juramenta Mt utatur, explicabo alibi, vNFJ' Id tamen leges divinge 'arbitrariae cum N legibus humanis commune habent, quod gra. fUf vi neceffitati cedant, id eft, cum grayi mo- a leftia non obligent plerumque faltem , et nifi earum violatio ab adverfario quopiam in con- Tif temtum earuündem' petatur. Sic religiofiffimi Jb fimul et fortifimi Machabaei ftatuerunt dimi- care in die Sabbathi, I. MACH T A X 15 / E T t-pET Alii vero acerbiíffimam mortem fubire malue- eo- runt, quam carnes porcinas comedere : quod efüs ifte ab iisdem in'contemtum reli- 17 £ionis Iudaicae. peteretur : E MACHABJE: De VH et VIII. i We -Sunt tamen aliqua e ]gggs divinae arbitra- riae, quae etiam extra periculum cortemtus tUt cum ingenti et ultima quoque moleftia firin- ymet gunt. Mihi tres potiffimum. funt cognitae , / : quarum ' prima eít .de. vincülo' tatrimonii [US (puto confümmati) nuila unquam ratione dif- folvendo. itera de Sacrificio non nifi fub Q utraque fpecie conficiendo ; alias^veri notui- Quf nis Sacrificium, prout modo a CHRISTO ett Yl inftitutum , nequidem poteft intelligi. wide Praeterea f quae tractat. de facrific, habentur. Sactificium ex omnibus Religionis Chriftianae WW j legibus eít fummum , ex fui conditione: pubit- cum negotium , et ad conimunes Ecclefiae Í 1 rationes pertinens -utpote quod nomine to- lll tius Ecclefiae offertur : cum. reliqua . Sacra- menta (nifi forte Sacramentum Ordinis exci- pere velis) omnia, etiam illud -Euchariftiae [It$ divinum Myfterium, proxime ad privatas , et Jifs fiugalorum utilitates. inftituta fint. Tertium il et arbitrarium,, füb nul- Prceceptum diyïnum ; P il 5 lius EE 562 Tmctatus XXIV. lius unquam neceffitatis obtentu violandum tt (« eft figillum confeffionis. ( $. ':26 82. Ü U Cafus vero, in quibus Épifcopis in leges t a PONTIFICE , . aut. generali CONCILIO latas aliqua Poteftas jure ordinario compe- fi tit, referuntur fequentes: quorum [mws Si lex /ünpliciter dicat, quod difpen- fari in ejusmodi caufa queat. Idque defum- ]i mit unamis fere D. D.fententià 8* 7. 9. de et £ 7 de Cleric. . excommtu- [ eon, Qui cognovit , Qu sicat. miniflrant. Otiofe enim e. g. Pontifex K commemoraret poteftatem difpenfandi, ut- K pote quam fibi aut fuis fuccefforibus eri- pere nunquam |poteft: ct aliunde certum eft, Legislatorem fuas leges relaxare poffe *). Certiffüma autem Epifcopi, Pontificis, aut Concilii leges folvere poffunt, fi eis fpecia- " tim, data opera ab ipíis legibus haec facul. 1 tas conceditur, prout contingit in c. /. de ^" [ ï Ji l. Presbyter. in 6..et aliis plurimis vicibus. ï *) Quae doctrina de legibus Conciliorum ab ali- quibus fruftra oppugpatur. Haec enim, ut. K pote rariffime congresgari folita, inepte pote- - l Íftatem difpenfandi fibi re.['ervarent.' Q $- 2683. Secundus eventus Kpifcopis in leges fu- ( periorum facultatem tribuens eft magna ne- ceffitas, et quae moram non admittat. Et Romam mitis -Ecclefiae mens , -difficultas TeCur- w Caput XI. $63 recurrendi lum communis . Opinio, et maxime confuetudo , et fcripta infüper lex, fcili- Cet 0..33. (7e praebend. huic affertioni fuffra- gium ferunt. Tertio loco confucetudo prs. U COpls multum aüctoritatis circa leges Pon- ) ä tificias tribuit: prout inter alia circa jeju- ia ufu venit ; J quorfüm etiam referunt ca- fum de quo f01 dubltatur an indigeat difpenfatione. Circa hoc tïmnn ex meo n IU nihil velim reddere, eoquod hic regulae juris de interpretatione legum fïïpra defcn- ,:H J ptae, tum doctrina de com ientia fors abs- que difpenfatione fufficiant ; vel fi lex fu- fey perioris fub obtentum dubu vix.valere po- W ter It. eu Aff A $. 2684. ! Praeter poteftatem ordinariam hucuw ue Id« d"fcrxpcam Episcopi aliam non raro, ea 1'0 - dl que L/ Ui l):..) f!t'll?l ;us commüne ; feu le es-a [ GONCILHS . GEN WERALIBUS vel'SUM- j M Mi:) ï ONTIFICIBUS conditas obtinent ulm — d equenter tanquam íummae fedis de. Jl qu m&lmumur, et fpecmles circa diver- jte f& praecépta , et.jurà conceffiones: pro fe quisque folent obtinere. Sic- poffünt inter alia in omnibus 1r100u!ar1tat1hus Ooccultis difpenfare ,; excepta illa, quae ex homici- eC oritur. l dio. voluntario fequitur CON- ld &. äï«: TRIDENT Self. 24 N » /f $. 2685 h 364 Tvactatus XXIV.. $. 268$. -- Praeter poteftatem ad legitimam legis relaxationem requiritur infuper fufjciens ra- tio.$.2679. idque jure merito, ne fancta et duplici titulo $o »615. munita legum vin- cula frivole aut, levi arbitrio rumpantur. Dici non poteft, quanta detrimenta in DEI gloriam, et falutem animarum redundent, fi in Ecclefia facerrimae , et fors iterato ftabilitae fanctiones. vulnerentur. . "Quorfum ila beneficiorum pluralitas, jejunorum re- : fed laxatio , aliaguüe pertinere poffunt : etiam in politica . civitate . idem obtinet. Equidem plurimae leges inutiles , et fuper- | fluae forte exiftent; utilium vero tanta dig- nitas et eíficacia eft., ut. in fola pene. le- gum cuftodia communis falus contineatur. Unde mirum non eít, quod . difpeníatio, E feu remiffio, quam inferior in lege fuperio- j ris facit, etiam fuppetente alias'legitima poteftate fit nulla , fi absque fufüiciente ra- f tione fiat * ). X) Ratio tamen non adeo gravis ;'equïrïtur, ut fe.fola füffieiat ad legém pro eo cafu. remit- : tendam : alias non plus-foret. in difpenfatione, ;: quam in declaratione, quae tamen a quovis prout alibi jam rei probe perito fierl poteft ; innui. Id tamen follicite advertendum, ut ea ratio non fit communis, aut legi omnino connata. Sie moleftia jejunandi ordinara, ufitata utilitas ex altero beneficio redundatu- ,,j ra, ampliores reditus etc. non íunt legitimae poffent , caufae ; alias, ouilibet leges relaxari eóquod x Ts 365 *C?zpm | XI eoquod hae rationes in'quolib'et exi&ant. þImo ad plura tenenda beneficia non. nifi rationes ln faerae , et prout ego arbitror, ab aliena et Il publica utilitate petendae füfficient, eoquod íacra munera nec profanis, imo nec facris n M V (fiquidem hae privatae fint?) rationibus fer- l l vire queant.- $So: 249'7.' et So—: 2513. [ j $. 2696. h 1 .. Quod fi vero lex non ab inferiore qud- T piam, fed ab ipfo ejusdem conditore; aut a fucceffore , abs juíta ratione - relaxetur: fa haec quidem remifio vim habebit, absque jet. piaculo tamen non Obtinebitur ; feu prout XT loquimur , difpenfatio erit. valida, fed illi- cità. Nam ut.alia definit, indignum eft, M unünt absque legitima . caufa a. communi ii onere vacare, alis fub eodem laboranti- L]O ! bus. -Dum vero ejusmodi relaxationem ef- IF!O- ficacem , etfi iniquam effedicunt. D. D. "u mea opinione ita intellipendi funt , quod n vis legis humanae, quousque bümana.eft, definat. Quia vero. fub legibus etfi huma- nis duntaxat, jus tamen divinum , aut. na- It il turale latet; circa haec legislator humanus g E nihil mutare poteít, mnifi ratio et :circum- Qu ftantiae tales fint, quae cafüm mutantes jus Jüm naturae. aliunde ceffare faciant, at certe li 10 nifi difpenfationem - impetrans obligationi mnaturali, aut Divinae ex alia ratione, aut , j via- fatisfacere poílit, et velit, Sic a lege V , et j'ej(u«nii fanitatis càufa exemtus pro fuis n fors u Tráctatus XXIV. 366 fors etiam liorüm peccatis loco: jejunii — RORRU alud DIVINAE IUSTI ? foj;vere teneétur. TIAE pretiwþ ex- | 1 * $. 2687. Ü cgam. llac duit. conumeudae per $ ingnam faltem partem cómponi fors pote- runt. Scilicet an integrum fit legitimum legis 'beneficio ] füperiorém : pro laxandae absque jufta caufa interpellare: vt an fic impetrato-impune. uti liceat ? Iam.eum ] nemo poílit induci ad iniqui aliquid agen- dum, neque quis pofft optare , ut. alter peccet4 :cumque Rector etiam legitimus peccaturus fit, fi legem abs jufta caufa re» mittat; facile apparet, quod nemo id abs- Ó que peccato optare , aut.. petere queat. $^ 2686.*) - Quod fi tamen legis vinculum hac licet-iniqua fatione efficaciter , et cum effectu diffolvatur, ea libertate quis recte Á ütetur: dummodo juri naturali, et divino fatis cautum fit ea ratione, .et moderatio- ne, quam $9 2656. defcripfi. la *) Puta fi de tua :ratione minus . valente 'T ibi ptobe confcius fis: in dubio àutem negotium Rectori. candide exponere, et cum.prompta obediendi , voluntate fe ejus arbitrio permit- tere'utique improbum non eft. Nifi forte res ! | s ita inítruatür, ut Princeps ad remittendam ibi,.aut'communitati legem juítum . majoruim malorum.m j , affumere, etum pro gatione motrice debeat !: j CA- Capvuz XII. 36 7 m CABNT -X ( VvDe Co-nfzzetzzäine. .2'688. Confüetudo eft lex moribus cöni?fifuta. Etque genus legis non feriptae. caufa eft Quae a fug - [ Q 2680. Vel canonica,' vel civilis ;; item gänefa vu'*q liffima, generalis, fpecialis, vel ípecialiffima Z 2690. Conditiones ad legalem eonfue'tudinsqx )u requifitae parum definitae fant; u I! 2601. Ét/a diverfis diverfae &atuugtur: idqüez ; du 2692. Maximam partem fere pro arbitrio faciunt. |tet Non nihil fecurius hoc negotium .ab ejus otri- gine repetitur, -Et imprimis ( * 2693. .Libera civitate populus ae que per actug » j ) quam per voces legetn ferre poterat. .Et qma $. p ] 2694 JMutata forma regiminis hoc caput jm*is non. mutatum , J ideo ftatuitur fed magis ftabilitum *fuiti; ( 26þ5).' Sequens regula: Tot, et tales actus ymcf). «t i do inducunt confuetudihem , quales in. demio- cratia Romana ad ftatuendam le : gem fuffecif- Mi fént, Unde ä. 2696. "Sequitur Tmo, tot ad legem n'mþï fcriptam, quot $. 2620. et feq. ad legem fcriptàm con- Til ul ditiones requiri, Atque infüper ü * ] 2607. 1Ido actus publicos; Illtio cum opiniohe tll8 obligationis ; :et j m . 2698. IV:o a.perfecta communitate exercitos : Vto tamen alias conditiones non efífe. necef. (ufi " farias. P z $. 2699. Omnes demum effectus, l $. 2700, 368 . Tractatus 4'XI V. Et rationes ceffandi cum X'eliQUïs*SJ l-egibus $. 2700. ) communes 1 3abet confuüetudo. Quae LU $. 27o1. Nifi prö corruptela damnata fit, $. 2702. Infignem utilitatem affert Reipublicae. $. 2688. fi 'Tandem . praeter leges fcriptas dantur iK aliae mon fcriptae , ^ ipfo ufu introductae, t '"GALIS CONSUETU- quasque nomine LF DINIS indicamus . $9. 2618. Confuetudo ( liaec; vero- definitur. dicendo : Confuetudo 6 0a efl jus , id eft, lex , moribus confiituta. Quae Vr quidem -differt Tmo: a traditione : haec enim jus prius Ti exiftens noífe facit, .confuetudo vero nó- Qbt vum jus tanquam efficax caufa. conftituit. Jur Sed etiam , et quidem fecumdo a praefrri- m ptione, utpote quae inducit jus inter priva- q tos, eítque modus acquir endi dominii jure * Cà civili introductus; ?m praem. in i nflit. de "ufu- Qu item facit jus commune, ( cap. confuetudo at eftque vera lex, ! t. ff. de [eg. item 1. 32. gUl eodem. Unde alia eft /ecumdum . legen.j quane Il do ftilicet id, quo aliunde. jam praeceptum i ?f diflinct. 3. erat, etiam moribus firmatur c. 3- ( Alia confuetudo eft praeter legem , cum ip- fo ufu aliqua obligatio -introducitur, quae Deni- antea non. dabatur. 4..32./j. de lg. nimi- que eft quaedam centra. leeem j dum UT , rum moribus priori cujdam legi derogat itur, c. ultiui. de ] .&ut ea etiam penitus toll -eonfue- m Cour XII. 369 m confaetud. Et haec confuetudinis . d iyfüo &b *ejma'm ef ectibug petita eft, M S ^ 268g. Dividituf , taineh infüper a caufa fua: et A fic éft vel Canenica , "Vel civilig; prout fci- licet a facr 2, Vl politica civitate munitate fuit » aut com- j introducta, ne modo eft confuüetudo I*A fimili- ratio- u generaliffima , fi in n li Jil ; tota. Ecclefia, vel] Imperi O L DO 7p ; aUt fregno vi. ( geat; vel ge ralis ,- fi in:te bl( or Vinciam , vel in Ecclefia. ! - e m Regni pro- Y - £: Archiepisco- H patum. afficiat: vel eft fpe priu Cialis , quae non ) ff nifüi in parva , .Vera tamen- communitate obtinet e. s b- in oppido ii IU aliquo , : I9. de jurejurand. - Denique venit j J[becialiffim 144 quae. t in /'communitate imperfec M quae nullum fuü J eriorem ta.(qualis eft ea, JUIE jurisdictione publi- o ca inftructum habet) c, l - in familia ali. X qua datur. Verum ulrim n i generis. confüue- tudo non facit jus, licet n aliquando. pro ar. gumento juris aliunde ex 4 ifte LC ntis fit. yur fecta€ enim adeo commui iltate Imper- $ praecepti ptum tantum, non item le gis (qualis /!V confuetudo $o 269g. utique eft apaces fünt: et fere " /fur. ( " patet/ &X-4 13. f. de'4 (]U en $. 269o. if D Et haec facilia funt: Verum conditiones 1 : ad legalem confuetudin vm. requifitae. dubio d dom, V4I. a obno- —— Ti ra;'tatusk XXIïV. : a Quibus obnoxiae , planeque incertae fumt. enim dotibus ad efficiendam publicam legem P raeditos. effe petes mores illus populi, cui fola obediendi gloria eft relicta? Qui- libet fere diverfas conditiones ,. et fi id di- cere non fit inverecundum , pro arbitrio ftatuit. De confuetudine quidem in jure Romano titul. de leg. aliquae leges, et in jure,facro integer titulus de con[uetüdine exe iftit: fed. hae ipfae conftitutiones de condi- tionibus legalis confuetudinis pauca, et non nifi obfcura continentes in E | hoc negotio nos fere. deftituunt. f $. 2691. Itaquä aliqui plura capita , pauciora vero ali pro cohftituenda legitima confuetudine defignant. Celebriora ac magis confueta ïï funt fequentia : p Imm Üt non fit contra jus divinum et & paturale. l 9dum Ut bona pOpUli fide (ah i etiam ma. l t lam fidem admittunt ) confuetudo fit iritro- l: ducta : g $tium Ut per plures actus, et quod eft l 4uUm Ut legitimo tempore conftituatur. ) l -De hoc autem tempore maxime diff de confuetud. pro d?nt. Quia vero c. ujiim. ent t Cap*ui XII 371 U ,conf'ueütudi»ne requiritur . ut fit legitiihä þra?m j Jcripta : fere idem tempus pro confüeétu- lr dine ; quod ad pràefcriptionem r equirunt : jj etíi non íÍiàtis : Ü conítent. quantum gd hoc caput übg i Jl $. 2692. Yi o Primarh coxïditiOïïäm certa ratio »TC.' prübat: cum enim confüetudo fit jur is humani, . ea yi l! contra leges divinas, et n aCUI'&kS nullám vim obtinet. Reliquae vero. conditiones fere pro arbitrio nobis defcribunt. Nam inprimis ex c. ultim : de confuetud. illas vocu- las legitime praefcrip ía nOD recte captan ex iis t, et confüetudinem cuim praefcriptione fil non deberent exaequare: cum pracferiptum effe in jure, non femper denotet praefícri- ptionem in communi fe: fü acceptam. Prae- terea cur confuetudo a pr aefcriptione tem- j pus duntaxat, vel etiam fors bonam fi« i et non.infuper color [4 4 lem, itum titulum, et plu- rimas alias conditione $ mutuo accipit? De. S*I nique .ex jure canonico naturam et condi- i tiones pro confüetudine noi 1 tuto, *prout arbitror, collig Qs emus: eoquod hoc juris d nus ex legibus Romanis ortum in leges C a- nonicas per imitationem , prout alia capita I plürima, translatum effe Verum videatur. W leges civiles: prae . canonicis par cae fünt in tudine : jl exp'licandaf confue * unde cum lcges Aa2 !en parum', , 372 "Trxactatus XXIF. *$11 parum , ceu t nihil conftituant circa eam , ris natura ex prima ejusdem ori- hujus ju he ;ne difci de iv bit. Sequens enim propo- T£S fitio feipfa. certa videtur : quaelibet iu 45 6^ (5v eas c0i 4l b ditiones babere cenfetur » etiam ü uas udiquando babuit , et)"*exz'mle mutajg nul- libi apparet. ] 5. 2693. id eft, cum in j Itaque: libera civitate, Imperium : pe- l Republica Romana fummum 1 vo- nes pop 1 c jum effet, vel.per fuffragia et ) ores legés condeze j ces; vel per actus et m - jnans illa Natio; ro arbitrio poterat don 7[F. d e 1 £2 dicit, et quod ICTUS /. 32. 1[1 fimul opinioni meae fundamen tum praeftruit: agrito cu- Anoeterata confuetudo pro lege nou imi moribus oc efl ejus, quod dicitur floditur : et b con[ttutum. Nam £um ápfae leges -mulla ata dicio populi ex caufa mos teneant, quam quod ju llo . fcri- veceptae fint : merito et 60 quae pme u Nam pulus.probavit , te nebunt omues pto po lus voluntatem, fuam quid ii wereft fuffvagio popu factis ? dexclm"ez: , n rebus ipfis, i 2694- $. Forma Res2imin is Romae mutata, et fum- uta timide, et ma rerum ad Principem devol 4 efferebat 5 non nifi fenfim caput Monarchi aaco $ s D] ^ Caþut XII ; 73 n adeo ut fib AUGUSTO etiam &omitia du- 1 rarent, et primum fub TIBERIO cormitiis l ex campo in Senatum tr anslatis imperiofa TA ila populi Rom ani VOx tandem conticuetit. J k Aliqua ta men libertatis umbr le j a longe diutiüs perfeverabat, Romanis id entidem perfüafis, ífe ideo Principem hab ere, ne Dominum pa- terentur. Et licet fenfim plura, et tandem omnia ad folum jam Imperatorem delata fuerint: hi tamen circa jus confyje tudinis * . nihil unquam mutaffe leguntur cumque hoc jus jam nullum a populo rol o UP d CI- a f' pere pofi v.-v.-, ilud jam Principes decretis., fententiis, ac fcriptis legibus confirmarunt. p Unde recte dicitur, illud hucusque durare, quod a fua origine nunquam mutat i legitur *). um fuifle *) Ejüs modi innümera extant ex empla; xJïC quod teftamenta folem nia in uno contextu fieri debeant, aliam originem non h abet , quam quod teftàmenta primitus - in . comitiis a latis fieri foleuent, Jam Íi .comitia inter- rumpi contingebat, nihil in iis actum effe !) cenfebatur. Jam quid ad nos, et ftátum Mo. fufh D narchicum Auctor rum Romanorum 2 itas, ac folémnitas comitio- Et tamen illorum :forma obtinet quia eae le bus próbatae, et co ges a noftris Legislatori- * nfirmatae fuerunt. Neque hoc, aut aliud fimile. min im alicui videbitur, poftquam ex Praetur BARTO a a fügitivo ffervo BAR- j gefta legem habemus, quae ipfum Sacfamentum Poenitentiae efficax u reddit, 7id, m l. 3. ff. de offi. Pz"æezfozf'.. J i Aa 4 S. 2469 $ Tmctat.üs : AAE V á X $. 2695. uare non adeo temerarius mihi videof, fi ad definiendas confuetudi- legitimae nis conditiones fequentem regulam fta- 27 7 L0l $ tuam. Ad L5 [ lucendam confuetudinem ei tales nece[Jarii "fumt , qui populi actus in Democratia Romana ad conflituendam . legem fuffeciffent. EX hac jam regula. $ 2696. Ihtel lo i.;b itur ». Imo:-Omnes eas conditiones ad inducen- . dum J üs. confuetudinis requiri ,. quae .ad áliam et fcriptam legem requiri fupra $9 2620. et feg. dicebam. Nam ratio et evidens : )uod Princeps, a quo noftlra aetate con- füetudo omnem fuam efficaciam trahit, mo- ribus fubditae fibi gentis non plus efficaciae, quam fcriptis fuis conftitutionibus . tribuere - queat. Verum 2697. $. Ex ecadem regula difcitur IIe: Requiri actus publicos, ct a majori parte popu ii ] uod enim clgnculo geftos. : iierce a 7 o i fit*), aut a minore communitatis parte, 1 - Caput. XIT. id pro confenfü populi accipi non. poteii. Sed infüper ex $? 2695 inducitug | III:io: Quod ejusmodi actus debeant vi- : gere cum opinione legis, obligationis, ju- ris etc. Nam,per actus merae facultatis l jl nulla lex introducitur: Sic e.g. omnes i aut certe major pars pópuli folemribus lu- dis intereffe folebat: et nemo exinde obli- gatconem ejusmeodi ludos frequentandi ex hoc inferebat. Sic ] icet - À l major pars civium diebus etiam profeftis Miílae facrificio ali- cubi interefle foleat, nullum tamen exinde ftatututum nafcitur. 1*) Unde fi negotium clam perfici exigat, de ipfo ufu publice conftare debet. Sic Epiícopi in ii foro confcientiae et fic maxime fecreto impe- dé dimenta Matrimonii. relaxant aliquando ,* in J quae nullam habent alias. poteftatem , nifi a confuetudine, Nam necelítitas. licet maxima " in legibus irritantibus il nullips eít roþoris y 50 : 2646. / la u $. .269-8' Praeterea - IV:s Confecutio habetur , quod actus * ejusmodi debeant fieri in perfecta commu- nitate , quals eft illa , quae vel ipfamet, vel certe cujus Rector jurisdictionem fàl- ) ! tem aliquam obtinet: alias enim non poteft J referre populum leges condentem.v ; i d V t'm 3 Tfac*atz.äs AXXIV. 376 Vtwm 'Tandem et ultimum ex noftra re- gula corollarium eft, nec' fcientiam, aut fpeciaem confenfum. Principis ad. quamvis a confuetudinem *), nec tempus aliquod c M - tum**) , nec bonam aliquam fidem , aut populi innocentem ignorantiam, aut alia a D. D quibusdam requiri folita ***) ad jus confuetudinis inducendum meceflaria effe. *) Sufficit enim confenfus legibus exprefíus, qua confuüetudinem generatim probat, Unde ab- rogatio legis per conniventiam a'confuetudine enim connivere probe difcerni debet, 'Tunc dicitur Legislator, quando legem non obfer- vari probe gnarus, tacet; 'cum tamen, quod probe advertendum , abs gravi periculo pof- fet contradicere, non obfíequentes punire etc. Sic enim permittendo legem per fpecialem confenfüm ab eo remitti, prudenter judicatur. **) Leges enim aliqued definitum tempus nul. libi exigunt. Equidem /onugae,. inveteratae , immemoriali et ejusmodi confuetudini magnam vim tribuunt leges : nunquam tamen dicunt z L confuüetudinem debere /ongam , longiflimam , " éuvcleratum . effe. Neque certum aliquod tem- pus natura et origo confuetudinis involvit $o 2^495. licet longus, ac diuturnus ufus ar- gumentum praebeat, quod aliae ad confuetu- e dinem requifitae conditiones adfint: g. quod ectus a majore, parte populi et publice ! fieri foleant. Si vero de his conditionibus aliunde conftet, argumentum hoc a tempore pstitam non eft neceffarium. " Arrepta occafione juvat hic tempus n siemoriale definire: eoquod tam in praefcri- ptione; quam etiam in confuetudine tale tem- "pus Caf z:? - XII. 277 pus fpecialem, non-raro vim a*lep e ibus obti- neat. "Varii varie fentiünt: mihi füfficiat abs ullo argumento folam. o pinionem meam ad- fcribere: itaque tempus mmemoriale tuünc ha- betur, . auando aliq uid ufü et opere tamdiu i viget , ut de ej us contrario. per vivam hómi- num memoriam non conítet : €. g. fi nullus j in commünitate exi ftat , qui vel i 1 pfüsmet. vi. derit, vel a majoribus audiver 1t; quod aliter fieri con(uüeverit: . buscu Si contratiüm ex litteris', n lapidibus, aut qui nque monumentis fcig- a'ï tur, id immemorial i tempori non obeft. E. n 8-. aVvus meus narravit mihi adhuc puero, : quod a fuo proavo frequenter audiverit, per et hunc trac tüm viam public am fua aetate- ftrá- tam fuiffe, Hic nondum ol habetur tempus im. ol memoriale , etfi duo íae rint, culo jam inde fluxe- j ] $i vero in commu nitate nemo recorde- tur, gl il neque a majoribus audiverit, viam per [ lam partem aliquanao . duet p am fujffe, jarn erit tempus immemoriale, e fi ex certis lite- li ris appareat non nifi ante 70. annos viam l publicam ill am per aliüm tractum directam J fuiíffe, n "**) Nam circa hanc llh quoque. conditionem leges fllent: et Romae al n. iquando non attendebatur , I an errore aliquo, quorundam pravis exem. plis, vel quac unque [ ratione factum fuerit, ut populus morem ali quem tandem ro lege [ füfciperet. 1 Perquod tamen. nullatenus dixe- [ rim, primo S, QUi contra legem agunt, non W peccare ; J actus enim contra-lezem tamdiu vi. tiofi funt , donec lex x j rit abrogata. multitudine a;ctuum | fueï $. 2699. ;g 'Jam füpereft , Ut de effectibus. legitimae confüetudinis tr Ü actem: quos quidem omnes brevi 35' sr6 Tractaius xki y. brevi regula 'facile complectar. . Scilicet confuetudo eít vera lex $o 2688- ergo omnes eos effectus babet, quae legibus fcriptis commu- mes funt. Quare priorem legem, et obliga- tionem modo abrogat ; modo derogando quoad aliquá capita mitigat: nunc novam obligationem inducit, vel etiam actum ali- ä Rurfus eft quem omnino irritum reddit. E optima legum interpres: et ipfam nom raro quoque jurisdictionem liberaliter. tribuit : paucis a lége fcrip ta, quantum ad effectus, et quantum ego. novi, in nullo differt. uae quidem omnia diverfis teftimoniis ex fücra et civili jure petendis oftendi poffent: nobis tamen fat certa ex, co fuunt, quod La ccnfuc—;tudo fit lex. S. 2700. Verum ex eo ipfo ; quod confuetudo de genere legum fit, etiam ea intelliguntur, quae eidem advería funt, ficque eam !uo robore íÍpoliant. Jnde ommnia , quae de ceffatione legum $9 26723. et deinceps tra- ctata fuerunt, huc quoque pertinent. Ne- que lex fcripta prae hac lege non Ícripta quidquam praecipui-habet,. aut contra no- vas leges, vel mores majus robur obtinet. Cumque tanta fit vis confuetudinis, novae leges generales non tantum fpecialibus lo- corum -confuetudinibus *) caute derogare lolent, eoquod lex generalis fpeciali jure ^ aeque vt Caput XII. 377 d aequä pä.rtfm queat derogare, five fp&cia1i$ " ila lex fcripta, five moribus duntaxat in- u- troducta fit. Scilicet, quod jam iterato di- i ctum fuit, lex fcripta, et moribus ihtro- ) ducta quantum ad caufam et conditiones , i quibus conftituitur , diverfae , quantum J vero ad reliqua ominino pares funt. J * Scilicet leges 'po&eriores generales . prioribus u fpecialibus ;nen folent derogare, nifi id fpe- l ciatim novae legi inferatar c. de conffitutiom, w IN in 6: Sic leges recentiores generales anti- (f quas confuetudines non-nifi generales abo- lent. lmo etfi efücax illa particula wom ob- Jiaute quacunque locorum coufuetudine in lege fi addatur, attamen neque fic extinguitur con- W faetudo- immemorialis, quia haec fingulari no- tu eft digna, et füb generali vocabulo gwa- cungue confuetudine non comprehenditur: pro- ut communis habet fententig, et ipfe ufus; quo Legislatores folent addere gquacunque con- Juetudine , etiam immemoriali , quod .non .face- j rent, nifi hanc fingulari mentione indigere vellent. j li Praeterea füb hac derogatione mon ahjzme ( quacungne confuetudine£ ^ non — comprehenditur ea, quae .deineeps fors primum inducetur. w Cum enim lex pofterior .generatim deroget priori, haec confüetudo fuperveniens tanquam u Si tamen lex J ecentior lex priori derogabit. ila prior infuper addat: om obflante confue- Q tudine etiam. deinceps inducendae : tunc plerüm- [ que nulla (nifi fors immemorialis) ejusmodi 01 legi derogare poterit: talis enim lex femper loguitur, et fic q 7 (s uavis confuetudïne recentior manet. r Ij $. 2701 E. * L2 Tï'äczätzzs X Xl e 389 $. '"Hoc äameä folum ' confuetudo fgäciäle habere videtur, quod ca non raro zam"uam corruptela , et fic juri divino, et naturali advería eífe declaretur. Quae declaratio eft vehementiffima , et omnem confuetudinem etiam immemorialem , et deinceps inducen- dam tollit:.eoquod nihil humani juris con- tra legem DEL, aut naturae valere queat. ]us facrum in ejusmodi, declarationibus li-: berale eft , quae apud obvios facile inve- niri pofl 13 u nt. Vincit tamen confuetudo fi eae etiam hanc vim fibi contrariam , ;] circumítantiae effent, . quae. ejusmodi ufum iuri naturali , aut divino adverfum eiïff fac?unt. $. 2702. Illud denique infigne commodum ex hoc jure confuetudinis iil in Rempublicam redundat, quod per eam copia, et acer- Nam fi omnes con- bitas legum mitigetur. ftitutiones 'quae inde a condita Ecclefia & generalibus, et aliis Ecclefiarum noftrarum Concilis, a fummis et inferioribus Ponti- ficibus editae, et nondum retractatae funt, - nos obftringerent, nemo fane ad fot obli- gationes fufficeret. Auget infuper commu- nem moleftiam numerus legum politicarum, quae ex jure Gentium, Romano, Munici- quot. pali, et libero Regentis arbitrio ab alic e. g szput XII 38t E. faer'uhs ortae nobis imminent, et ma. 0'IS mna eisque, femper .accrefcunt.: Ac jdit, t quo c,mtla leges tanquam jufto copxoho. n i res; aut nimis ara hcu excipere minime ]li- Ü fi enim ! ceat id in cauía dubia, ut ob- W fcüro negotio, vel urgente quapiam difü- j cultate I"*CllïïlttCTCtUI'a omnis mox vis Dl'ae;- l cipiendi langueret, et fceptrum rectoris in Jl ianus obedientium collatum oini fere a4u- ?T cto itate deflitueretur. Nunc vero ope zmu:udlms nimiae leges opportune ita ]" "17; juantur ut eae non pilthEl älïct()flt'ïte., 00 fed ratione publica , et quam ipfae leges mkuunt, quamque poteftas gubemam J conft let Uinü » nDo admittendo juxta eas judi- il cando &c. ipfam et probavit, obftringere definant d ü 1 — ÓÓ€ d Jl ] l ] [ j ï J ï g -— RH LE — — — e !€$ D ia — s ea -- — —— —— — "h — -s oane z r r uml — ÓÓ d —Ó i EE Y UX pueer — — m À mtsiicuiode i — Ó o URETT d —— - o ts £ " * £ E p " A. * 2 D - ! - : x s w :! Y $ X o fs P* * * ^ » * L " p & 2 adé u : * EN s ... ss T ^ P. s OEEN : * ä PN * * & D. & a L. - * E Q u E s 8 5 E s * *s & o AE MU. * d $- R P 5 mv J"-f ^ * * w P & Ed f F K " » ) b N $a H á zi g* G wiT P E K se 3 IX EM u .ä" P 2 &v s tj " -« * * $ m » z 2 " a. i F E j* i 34 E wv 1 - * u s T :f r A » & " x LU ^ x * i e 4 a^ m R & 2 LA i 24 / » E E EL m " du r d xÉ A d * r ifv T ï«:' « ':4« ä'ï x* GH * 1 at 24 ; * " & v P * * * " N r Mi 3íw "i T x ; u E xey P * M VE UK w v s. is & u .A: v5 a $^ x z *» E x "n d i $.2 k " : Va :n * Atj Mu j ij x " ts r* n X a;-.u m .av * us * " a i x* Dd lä 5 . * Ts P * ïï P r à. * ; .-;"3 AAE E. * $ T ;. 245 , [ d a g d & * E x P i T* * *« A du A i* X* z D .2 a AÉ ; t N EU ia d s E AA APE PZJ E E. V; J a AE A RE d " RORU m d a r d Vi t : x has Em E. ) d p 5* Y — j jg v oy " EE $s — i R u TI M Y X $ : A TY ER TE D äh AUE Mp N t MCl REU A : x v*ä z : A 9 i d " A L5 MURAT w sl n t . a E. MAN UE MC ^T A E s E 3 5 E' m a AU z r T D AE $; ARA E C n x : i * ; zb d k o 2 g ^5 p j s AO . 2 r » x Cin- XOPUE. us p2 d $. HOX z 5 L i Vi d E 'ä p d 24 x NT P TOE j Ü at - À z A i . p : J iA D TR o fut a 215 z. Á g - L s Ls r d E E ieus Es d u 2 Ra Doe . CURRT D $ - OR r CA - g b UR Llxcwes ERNCA D. um RE * od ? 'i: w FR zreee p 3 - d TR del ls 5 . " i»d u * o Y ï E um : us n as MA rR A. - s o^ P TY i AE MASCL z pn E -- m £ m 3 : X - — TA . s. EE 20 E LE 9 o P.E : HERCVLANI OBERRAV CH —- u» VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset ERN T ORDIN. MINO,R', REFORMAT. r ä ie E THEOLOG ; Al ä MORALIS. lg 13 W'W—.W ! 1 12 —2 E 11 TOMVS SEPTIMVS. l n 10 COMPLECTENS -TRACTATVS DE EXTREMA: VNCTIONE , ET ORDINE TRACTATVM DE MATRIMONIO, TRACTÁTVM DE ECCLESIA , TRACTATVM DE PIETATE HOMINIBVS DE.]- BITA, TRACTATVM DE JVRE ET JVSTITIA IN SENSV VVLGARI ACCEPTA, ET TRA. CTATVM DE .LEGIBVS HVMANIS d- ä 4 «-"'/, | BAM BERGAEE ET N ORIKIBZRGAE. "ä/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com Z