Gg551-4_1

»

—

m

8

b ln a

—

p

p

—

LT

3.

m

—

-

i

s a

N

Jw.

s.

-

Ls n

— tunxnw:.f

ERE a

r

MENMQQUE , vtl

.

ERE

v*

3

5

L.

E

D

X

^

i

:

QUE VT

**

3

D d

ET

n

«

98

: *»..Wv.

i

M d

z5

a

)

E

ts

294

h

*

h

*

2

9s

y

hd

s*

r d

EUS

CM

"-

VY

ie

^

D

n

&

T

M

w

t

»

T

2

A

m

M,

-

m

d

w

En

L

s

--

z

«*

$^

1

o

E

p

ce

:

3

E

É

*

"A.

h

p

i

D

P

"

h

W

V

at

x

E

3.

a

*

L

*

d

^g

3

*

p/

E

H

x*

49

L

W

"*

g*

d-*

Ó

V

T

»

m.

(

*

*

h

$

if

m *

E

";

s

DC

E

"

f

s

.*

X*

A

i

Ps j

E«

s

2

?5

*

i

P.

s

E

r

N

*

3

d

E

,..r-

st

IN E.

LA

A

4

»

*

E

H r

^

D

**

*

2

r

^

PC

A

D

E

21

&

m

t

w

Pa

IT

:

g*

-

P

a

R

z*

3

$8 s.

x

om

]

H

d.

de

w

a

—v

x

*

A«

"

n

"

É

l3

x

E.

*

z

»T

.g."

MJ

r

s ^

a

P

j*

-m

$

:

P

n,r.

s

"

*

v

4.;.,

Mi

Hs

-s

"

xdto

A

b

d

y

P

s

d

*

TT

z

E

s

EE

3v

As

*

«

A

4.

-*

ER v

vf

uT

E

M

s*

"

»

W

p

"u

*

sE

«

E

»

d-

EM

*

"

*

w*

.m

h

AE

A

Ü

*

u

*

1'

E

.h

r

r

P

3

Y

*

z

E

*

H

d

^K

E

i«

x

Ir

i

:

.!

:

.

w.,

ER

ii

g

RE

At

X

*

v

&3

$

b

f

E

et

a

L

E

s*

g

m.

:

ATE

Mm

* 4

1

av

I

w e

.W.

"

E

y

T

f

"

*

P Ed

«»M

*

B

"

:

5

CT

T

x

»

"

MO

W

4

5

NS

RA

.JW:

*

.,J

d.

&

/w-

^

*

o

n

M.

-t

x

A.

E

zi

às

j

-

u

dv

1j

a*

s

Mi

LE

af

Q3

i

-,M

LE

&

^ DA

"

»*

$

N

U

*

D*

ts

UY

D*

X

X

x

:

z

t

u

"

V.t

$

c€e

Á

M uU

**

AE

um

As

x

t

*

rl

g

VrEtROS

*

.mn

d

QU

*

"s

*

*

M.;

*

$ob

zv

vt

v

*

G

W

x

z

j*

EU

*

1*

^*

.w

P*

»

:

:

u

*s

PU.

:

r

v

at

4

u

x

D oPIS

U*

x

Pt

x

«

j

n

N g.

r

r

EC OR

meud as

o

.

Mi

»

x

m

*s

w

N

23

A.

AU

p

p

w

P

.

"

*

*

R

"

A

--

A * a*

&v

*

É

$

i

s

ET

N

LP

a.

**

a.

NV

Ms

L

NY

z.

PA:

hi

dH E

*5

A

2

p

4 M

..H

LA

As

.-..H.

Xx*

a

TP u

Y

t

GE

as

*

ia

pusa

m

a

"R.

ha

E

A

m

.

um

*

P

d

E

3

us

»

U Es

m

*2

r

d-

2

-

A

u

T

A

H2

*

Dd

*

3

i

j

bo

a

EEE

av

TE

3

s

E lp

ib od

du RH

PC

R

D

Is

i

x$

D.

i

[*

ss

p

ARTTE TE

3

s.

w

EE

RA

þmac

U

fsl

m.s.

B

Fs

x

ORTA

W

N

5

AE

t i

M

r

Rs

m

IT

MR OU

4 m

.

w

j

ss

-

s

:

r

rü

n

MT

Vs

3

-

2

*

n

D

*

hd

.

x

:

2*

T

CA

d

d.

zi

x

2

E

du

2

-

As

*

ii2

E

n

E

X

m tl

x

AR

x

das

i

m

Nücieis

w

as

fs

D

k

REO

m

.u.

t

E

A ii

——

—

--

NB

ia

ia

z

P

*

AE

z

s

NI

-

MUET

TOAN

—

g s

—

€um

-

b

—

i

—

um

m

;

z

Pl

z

——

i

E

us

m

-afb

N Y

iav

2

at

gf

s

&

fs

u

v TAU CR Q r a

-

Eb a

z

v D g

Scteu

dca

T

VU

m

——

ia

a

—

o

ia L

erge

s

-

i

ais

n

ER

m

m

s

&

-

KOb

b

e

)

9

Á

N12«526079227 021 Lj US

[

TL MM ...... l

i..& g,x

P. FR. HERCVLANI OBERRAVCH

In

ORDIN. MINOR REFORMAT,

Ie

Mu

li

d

0

THEOLOGIA

I

f

le

MORALIS

TOMVS QVARTVS

CONTINENS 'TRACTATVS DE CHARITATE

THEOLOGICA, DE CHARITATE IN PROXIMVM

ET DE VIRTVTIBVS MORALIBVS.

ha d o ——

t'—

*

BAMBERGJE ET NORIMBERGAE

MDCCXCViiI

—

—

—

c

—

d

As

at

ii

"GE G CEDSSuss-

-TRACTATVS DECIMVS,

DE CARITATE DEISPECIALI, SEV DÉ

,CHARIiATE THEOLOGICA.

In--hac jam, quüm de caritate Tpeciali tibi

exhibeo, tractatione illud. ne

gotium agi

: facile intelliges,

quod inter omni

Á

a non quie

dem amplitudine fua,

bene 'vero gravitate,

dignitateque eft fümmum, et ex fingulis fine

omhi comparatione primum, Ex immenfa

item Dei Majeftate hic quidem, et utcunque

defcripta etiam in reliqua inferiora officia

lucem quampiam, et infigne robur derivari

videbis; atque hic denique füummum

&nimo

ardorem percipiens te in ipfo apice rei mo-

ralis conftitutum effe, facile fenties.

BUb um s

A 2

CA-

*-

"Jractatus. decimus.

CAPVT .PRIMVM

| !

De natura. caritatis fpecialis,

j

Sl

1196. Per fidem, et fpem intellectus hominis,

ö.

1197. Etper caritatem ejusdem voluntas mire per-

ficiuntur.

:

$.

11898. Praeter caritatem Dl generalem | fpecialis

*

[

quaeplam in praefentl explicatur.

QO

$

i189. Voluntas Dei aeterna, ac 1mmutab1hs rebus

omnibus,

S.

I190, .Et fpecxatxm actibus morahbus eft prima

lex:

Licet eadem in dxverf $ cu'cumf'cantus diver-

ä.

r19I.

fas vices. fubire foleat.

Has porro . c:rcumüantxas voco debendi titu-

$.

1192.

los, q

uorum ahqul funt infiniti alu vero finiti:

$.

1193. . Ex prlorlbuq omnium pr1mus eft ipía Divi-

nitas.

SO

1194. Cui proxime fpeciale caritatis officmm de-

:

betur.

$.

1195. . Quod. ulterius probatur.

|

1196. Quidquid fpiritu Deiftarum plem contta

objiciant,

Ex qua deéfint-

Z

1197. Definitur caritas fpecialis

tione

1198

Sequitur Imo, praeceptum illud: diliges Do-

minum Deum t

uum etc, non ad folam caritatem

fpecialem pertinere.

5- 1199. Et lido, hanc folam juftitiam non conferre.

IIltio gratiam fanctificantem non

$. 1200. et I2O0I

in fpeciali tantum ,

ífed in generali, ac plena cari-

tate confiftere.

$. 120

ov Eaput o

$. 1205.

Quae quidem

tanquam juftitia generalis

omnem iniquitatem, feu 'omne peccatum fibi ad-

verfum habet.

$

1203. Immo varia offidia Deo proxime exhiberi

folita non ad hanc, de qua hic agimus, caritatem,

fed ad religionem fpectant,

u

$.

I204. 5 6. 7. Omnes virtutes in aliquo fenfü

funt theologicae, ac ratione infinita nixae: in quo

il

fenfu omne peccatum iis eft contrariu

m, ac maü»

tiae quodammodo infinitae,

]i

$.

I208. Aliquae tamen fünt fpeciatim' theologicae

ut adeo divifio in virtutes

n

lgg« firma maneat,

Wtheologi'cas, ac mora-

w

$.

II86.

Poftquam de fümmo genere virtutum, id

eft, de ftudio juftitiae, quod eft amor Dei

Yl

generalis, egeram; exinde ad diverías fpe-

cies, in quas füummum genus virtutum divi-

i

ditur, defcendens,: de virtutibus theologicis

in genere, et mox fpeciatim, de fide, et fpe

tractavi. Atque per haec perfectae mentis

iÜ

elegantiffimam tibi imaginem pinxi. Mentem

enim in folo Deo, et firmiter adeo niti de-

]

bere, dixi, ut omnis curae expers, et vinci

neícia adeo füperari nequeat, ut nequidem

)

commoveri poffit,

aeternae pacis vivum

jj

quodpiam exemplum facta.

f

$.

I197.

0

Sed 'etiam voluntas ejusmodi menptis,

i

et foli jam Deo per-

omnia creata fuperantllss

9

fecta

m

6

"TIractatus: decimus;

x

fecta caritate inhaerentis, ejusmodi, inqüani,

h

voluntas in nullo jam deficiens totius per-

f

V

fectionis ambitum explet, ipfam exinde bea-

titudinem adepta. Animae in Deo invicte

q

3

confidentis, eümque perfecte amantis feli-

d

cifimam conditionem verbis nemo exprimit,

ü

immo etiam fola cogitatione in praefenti vita

nemo vere aílequitur.

N

$.

II98.

l

|

t

Sed fub: gehere caritatis genemlü non tane

tum fides, et fpes, fed infuper alia caritas

l

fbecialis, et de qua in praefenti agitur, con-

[

tinetur, cujus proin virtutis, tanquam Oimm-

nium nobiliffimae, indoles diligentiffime eft

|

explicanda,

I

$.

II89.

Quod quidem vel ex eo magnopere eft

neceíilarium, quod 'Theologi caritatem ge-

neralem, et hanc, quam theologicam voca-

[

mus, in eandem naturam mifcentes, in de-

fcribenda re morali ingentem confufionem in-

duxerint. lam ut legitimus doctrinae morali

ordo conftet, fequentia notare, aut potius

repetere juvat.

S

J.

YIO9O.

Divinam voluntatem, prout.ea rebus omQ

nibus in quocunque genere imperat, veteres

b

legem

"d

Caput I.

,

legem aeternäm, aliquando rationemc immue

i

tabilem, et quandoque regulam neceffariam

D6

vocabant. Idque non eo feníu intelligebant,

jj

quod tale decretum Deo liberum non fuerit,

fdl

aut quod ad illud concipiendum, aut eden-

[]I

dum ratione aliqua permotus fuerit; alias

Va

enim lex haec non fuprema, nec prima fo-

ret, utpote quae ex praevia aliqua ratione

ortum ducens, eidem velut fubdita famula-

retur.

Quare legi huic gloriofum aeternita-

tis, immutabilitatis, ac neceflitatis. titulum

ie

ex.eo tribuebant, quod mens noftra, quae

tj

hanc legem fibi femper praefentiffimam habet,

)u

eandem íine initio, et cauía exiftentem, et

fic aeternam, omnibus viribus fortiorem, ac

1

proin immutabilem, non aliena, fed propria

virtute fubfiftentem, -

proindeque neceiTaþiam

FII'e ) claþe; confpiciat.

&

Ü

$.

II9I.

"

Prout vero eadem fuprema Dei voluntas

0

actus hominum liberos fpeciatim regit, rur-

fus vocabatur lex aeterna Dei: fed in hac

n-

acceptione eandem infuper legem moralem,

jl

fupremum jus, primam juflionem, aut divi-

nam juftitiam nominabant.

Eadem vero di-

vina voluntas per rationem naturalem cogni-

ta, eft jus naturae: fi véro per lumen fidei

eandem. edoceamur; tunc

f r

jus Dei poþti*uum?

vel arbitrarium effe dicitur.

l

$

À 4

$. 1192.

—

"Iractatus. decimus,

$.

II92.

Häbänt quidem fublimia haec duo jura

diverfos fines proximos, diverfa auxilia, di-

ECHQDRERPRENEEENN

ft

verfam materiam, circa quam verfantur, di-

&

verfos modos, quibus cognofcuntur, diverfa

denique tempora, in quibus obligant paucis

p

diverfiffias circumítantias: in prima tamen

fua indole, atque in primaeva obligandi effi-

E

cacia, cum fint merae legis aeternae partici-

h

pationes, habent eandem aeternitatem, ean-

l

dem neceffitatem,' eandemque divinitatem,

ü

manentque per folam circumftantiarum diver-

fitarem difcreta.

Unde reapfe omnes caufae

]

morales ad hanc folam quaeftionem redu-

f

'cuntur:. quid in his circumftantiis vult Deus?

q!

l

$.

I1193.

Has porro circumfítantias, et rat'iories;

ex quibus obligationes, nafci videntur, debendi

titules vocavi; pro quorum fcilicet diverfi-

tate divina voluntas diverfimode' nos ftrin-

gere folet.

Aliqui horum titulorum funt in-

finiti, ac divini, quibus intellectis vim vo-

luntatis. divinae infinitam -fentimus, ita, ut

obligatio inde/percepta non tantum ex lege,

quae obligat, fed etiam ex modo, quo ea

obligat;;. aliquam infinitatem trahat. 'Sic,

quod jam alibi' dicebam, nonne maxime, et

ultra. oómnem. modum 'eft debitum, ut infini-

tae veritati credamus? ut infinitae fidelitati

fg;uyiünïe fidamus ?

L

$. I-'I 94«

3.

"g

Caput I.

9.

II94.

UTF

Sed quid putas, an non aeque, id eft in-

(

(i

finite juftum eft, ut divinam, excellentiam,

et immeníam majeftatem digne colamus, et

r

(

omnibus, quibus licet, officiis fpeciatim , et

proxime propter femetipfam profequamur?

d

Varia, et ex variis titulis debemus; verum

fí.

an putas, aliquid magis, ex quocunque titu-

J

lo, debere nos poffe, quam ea, quae Deus

[]e

fibi nulla alia interveniente ratione ob folam

y

divinitatem petit? Et haec eft illa caritas,

3

quam f£beologicam vocamus, et quae ex fingu-

H

lis officis principatum tenet: licet ipfamet

(]e

füb genere generalis caritatis, ac ju[litiae tan-

N

quam fpecies omnium nobiliffima continea-

tur. Velan forte negabis, ex omnibus ju-

ftiffimum. effe

mus ?

, Ut Deum, qua Deum, colg-

d

j

$.

II95.

|

l,

Omnia equidem officia moralia primo, ac

ultimo nonnifi Deo debentur, et exfolvun-

)

tur: eoquod lex aeterna, feu voluntas Déi

!

fit prima ratio omne debitum praefítandi;

0

nam quidquid bene fit,

Deo fit, quia ex ejus prae-

À

cepto fit à). Attamen aliqua proxime ex im-

um

menfa divinitate fua petit: dum alia ex diver-

j

fis, longeque inferioribus momentis exigit.

)

Nam fenfüm mentis tuae intimum tenta, et

[

h d 5

quae-

a) S. Auguftin, Enarrat, in. Pfalm, xoo,

-

IoÓ

"oractatus decimus.

Ü

quaere ex teipfo, an accepto aliquo benefi-

cio, grati animi penfum exfolvere Deo non

ql

li

placeat? ^Num cognita eminentis hominis

dignitate.Deus non exigat, ut eundem pro

eius merito reverearis? Petit haec fane Deus,

t

vel, fi mavis, haec omnia aeterna aliqua ju-

ftitia, quae reapfe Deus eit, ftricte exigit.

[

Si vero haec juftitia exigit, ut quemque pro

i

fuo gradu honores; quantopere eadem jam

inftabit, ut divinitatem ipfam pro fua, quam

habet, infinita praeftantia digne colas? Sci-

licet eadem juftitia, quo major exigendi ra-

tio datur, eo véhementius urget; et fi ratio

exigendi fit infinita; infinita quoque vi ad

g;usmodi debitum exfolvendum: movebit.

$. II96.AVX

ïg

Hic vero aliquis Spiritu Deiftarum male

afflatus iterum oggeret? ,,Quid Deus amo-

,rem aut cultum a mente creata exigat, qui

,nullius eget, et fibi fufficientiffimus eft?

1Num forte honorem a nobis accipiens bea.

,tior evadet ?

Sed dicas, rogo, cur mundum condide-

rit?

Num ex eo tempore felicior, aut glo-

riofior eft redditus? . Cur blasphemiam, per-

jurium abominatur? Vel forte ex tua do-

ctrina nullam illius injuriae, quae fibi proxi-

me infertur, curam habebit? — Qui enim nihil

adquirere, ille nec perdere, aut pati aliquid

poteít. Sed fcilicet noftri amore, atque ad

utili-

s

- Capet I;

II

ef

utilitatem noftram fecit omnid, et illä uti-

I

que mentitus fuerit, qui de Deo fcribit »):

I5

unioer(a propter [emetipfum operatus efl. Dominus.

J

Qui jam poft infinitos annorum milliones

ls

tandem nobis benefacere incepit, tardus no-

]

ftri amator eft. Si vero haec omnia dicere

glt.

audeas; hoc unicum, rogo, ut nos edoceas.

Jü

Scilicet. quaenam fuit ratio, quae ad nos

1]

creandos Deum permovit?. Vel haec ratio

fl

erat fola Dei voluntas, vel nos eramus ratio

Md

Deum movens? Si haec ratio fit fola Dei

fv

voluntas omni ratione anterior; jam verum

il)

eít, quod Deus propter femetipfum nos con-

1]

diderit: fi vero nos pro ratione nos creandi

afgnes; tunc paradoxum, quodque fecum

ipfo pugnat, loqueris: nam antequam Deus

nos condiderit, nos eramus nihil, ac proin

ratio nos creandi. effe non. poteramus; alias

J

Deum id, quod eít nihil, moviffet; et uti-

[)

que, quod dictum jam eít, nos ante creatio-

ii

nem eramus nihil; ut nihil dicam, .in hac

i

doctrina nos noítri ipforum cauíam futuros

d

fuiffe.

Veriffimum itaque manet, a Deo nos

non propter nos, fed mere propter femet-

v

ipfum conditos fuiffe.

Benefecit nobis Deus,

p

dum os totos ad fe condidit, et, prout

r

alibi jam oftendi, peffime nobis confuluiffet,

je

fi nos non totos propter fe, et ad fe feciffet.

l

Palmaris vero, ac prima ratio ,, cur Deus

"N

cultum et amorem a nobis fibi petat, eft ea,

d |

i

quod

iL

b) Proverb.x—fö. I4*

Sibupa i

I2

Tractatus. decimus.

ï

fa

quod Deus eundem fibi velit. .Ne quäeras,

cur Deus aliquid velit: nam voluntas divina

|

|

'Tale autem

it

nefeit rationem fe priorem.

quid. Deum fibi velle,.fenfus intimus loqui-

W

0b

tur, et teftatur, quo nobis penitiffime con-

fcii fumus, juftum, ac proin praeceptum effe,

o^

t

ut bonum infinitum , quantam vslemus, amo-

re infinito profequamur.

Dele hunc fenfum

]i

in mente noítra, et tuam fententiam adopta-

i

Q

bimus.

Ya

IK

$.

I197.

H

]i

Quapropter fpecialem hanc caritatem fe-

dl

quentem in modum definiendam effe puto:

f

caritas efl wvirtus tbeologica, qua Deus proxime

Q

propter infinitam excellentiani , feu propter [emet-

ipfum, fuwmume diligitur, et eo, qui ipfi foli debe-

iur, bonore afficitur.

Ut adeo fola, et omnia

latriae officia ad hoc genus virtutum fpectare

debeant.

Nam de amore proximi in prae-

j

fenti elucubratione tractare,

minime mihi eft

l

propofitum.

$.

II98.

ä

Ex hac jam definitione fequitur Imo maxi-

mum illud caritatis praeceptum: diliges Do-

minum Deum ituum ex toto corde tuo, — — &

ex omnibus *viribus tuis, non ad hanc folam

caritatem /pecialem, fed etiam ad generalem il-

lam, de qua tractatu fexto agebam, perti-

nere.

Licet enim officium hoc, de quo in

prae-

Caput L

13

1?&8,

praefenti agimus, ex fingulis fit omnium no-

Vi

biliffemum,: et fine' comparatione fümmum;

attamen non omnia in fe concludit, nec om-

lï&!?l

qul

nes vires noftras depofcit fibi: Equidem Deus

AU

ob infinitam dignitatem fummam reverentiam,

3

obfervantiam, ac cultum fupremum jure pe-

10

tit: eas tamen facultates, quibus humano ge-

fl

neri, civitati, parentibus, aliis quibuscun-

(d

que, ac denique nobismetipfis o^fequia ex

varis titulis debita praeftareé poffimus, has,

inquam, facultates, res, temporum fpatia

nobis libera, et a cultu divino immunia re-

linquit.

1.84

Sicüt enim Deo, qua Deo nihil,

l:

aut parum dare eft impietas omnium fümma;

Q;

Wil

fic omnia cultui divino impendere, reliquis

ofüiciis ingens praejudicium affert.

l

$.

1199.

J

f

Ex mear hac, quam de caritate trädo.,

La

doctrina videtur, IIdo inferendum effe, folam

Ü

hanc caritatem theologicam hominem lapfum

Deo haud reconciliare, nec plene juftum

efficere,

Qui enim j«flificare, id eft, omnem

juftitiam explere defiderat, ille non tantum

j

Deum pro ejus dignitate colere, fed omne

)

debitum implere, atque omnia

| officia exfol-

l

vere tenetur.

li

$.

I200.

j

Ó

Difputatur inter "Theologos in quonam

!

babiiu, feu dono divinitus infüfo coníiftat

e

gratia

Sadcocs

14

Tractams decimus.

gratia. þmctijïcans; quae quidem in toto regno

M

gratiae eft dos fuprema, reliquas omnes non

tantum excedens, fed praeterea iníuperabili

(

Scilicet do-

quodam nexu fecum trahens.

ïm

num, et babitus fidei, ac fpei, dona item fpi-

)

dl

ritus fancti, ac reliqua animam jufti exor-

Dnantia decora, gratiam fanctificantem tan-

H

Q

quam miniftrae reginam fuam nunquam non

aífectantur.

Aft hac infuper gratia fanctifi-

(

cante ftupendum illud, quo. in filios Dei ad-

Optamur, et haeredes legitimi caeleftis regni

infituimur, et qua denique ad tantam evehi-

mur dignitatem, qua extra divinitatem major

li

non intelligitur, hac, inquam, gratia fancti-

[

ficante ftupendum hoc jus conc.ipetur.

wpe

f

$.

I20I.

i

U

Iam hanc tantam gratiam aliqui volunt

confiftere in habitu caritatis theologicae: dum

N

t

alii eandem donum ab hac caritate diftincctum

aliquod effe, . contendebant.

lam ex notio-

J

ne caritatis theologicae $. 1197. inferendum

eíffe videtur IlIto, gratiam fanctficantem non

in fola theologica, fed in caritate generali

:

confiftere.

Non enim illa fola, fed hac de-

mum plena juftitia abfolvitur, vereque, ac

:

per omnia jufti efficimur.

ui Deum pro

'fua dignitate plene colit, ille in parentes im-

|.pius, et in alios perfidus etc., et fic extra

|

g£ratiam manere poteít: ficut, qui reliqua

omnia rite implet, in cultu tamen divino de-

CiE:

Caput 1.

I5

Q

Hcit; vere juftus, ac Deo amicus effe nequit.

0

Scilicet; caritas theologica juftitiae pars tan-

jl

tum aliqua, et ex omnibus praecipua infüper,

Q

non tamen fe íola eft confummata juftitia.

þi-

Denique omne peccatum, quo gratia, et

J«

amicitia Dei deftruitur, caritati ac juítitiae

li

generali, neutiquam. tamen omne peccatum

j

caritati huic.fp

eciali,; de. qua in praefenti

j

I-

diqutamus, adyerfatur.

l

$.

I1202.

uarer verum manere videtur, gratiam

I

fanctificantem eífe babitum caritatis quidem,

^fed caritatis, ac juftitiae generalis: et omne

peccatum efTe defectum caritatis, ac juftitiae,

feu genus aliquod iniquitatis, prout in tra-

ctatu de fuprem. gener, virtut. dicebam.

Iam

audiamus. Apoftolum defuper difputantem:

Si fcitis, quoniam ju[flus efl; [citote, quoniam et

ommis, qui facit ju[litiam ,. ex ipfo matus eft,

Videte, qualem caritatem dedit nobis Pater, ut

. filiüi Dei nominemur, et fimus, — — — — Cha-

rifimi! munc fili Dei fummus: et nondum ad-

paruit, quid erimus, — —

Omnis, qui facit

. peccatum, . et ini

qzaita€e1n facit : et peccatum e[i ini-

quitas. c).

$.

1203. *

Equidem Deo ex variis titulis. obftricti

furqus, quales non tantum infinita ej

usdem

[

exclel-

€) 1. loann, 2, 29« et fe4.

16

Tractatus - decimus.

excellentia, fed etiam dona maturae, et gra-

fe

Yi

tiae fünt: haec tamen non funt de fe infinita,

vel, fi gratiae fanctificanti, cui feiix: aeter-

t

m

nitas ex aequo debetur, aliquam ex hoc quafi

infinitatem vindicare velis, hoc genus infi-

Die

0f

nitatis erit creatum duntaxat, ac minime di«

vinum. - Atque exinde'facile intelliges IVto

(j

l

J

oficia Deo ob ejus beneficia qualiacunque

ä

l

debita, non ad caritatem hanc $. 1197. defi-

Wi

nitam, fed ad virtutem moralem religionis

Licet. enim "Theologi, aliique

pertinere.

officia, quae fupremo Numini tum ob pro-

priam ejus excellentiam, tum propter ejus-

dem beneficia liberaliter tributa exfolvuntur,

fatis ac. pro-

fub religionis nomine incaute

äu

mifcue accipiant ; baec tamen

tota aliqua in-

Nam debitum,

finitate inter fe differunt.

quod ex ipfa infini

tate proxime nafcitur, in-

V

finite majus eft ill

o debito, quod ex aliqua

re creata, licet

M

vmulcqm eminente » or;gm

li

ducit.

$. 1204

li

lt

Hic vero Aquaef*cionem- difficilem fane mo-

vebis, an fcilicet baec fola caritas fpecialis,

de qua in praefenti opere tractatur , vel an

generalis illa, de qua antea difputavi, et quae

omnes virtutes füb fe conplectitur, tertiam

virtutem "Theologicam conftituat. Et fane

ä

Patres hanc divifionem in caritatem genera.

le, ac /pecialem ignoraíffe, aut, quod forte

verius

t

- Caput. L.

17

Q

vei*ius eft, eandem dilucide

defcripfiffe haud

"

videntur. Omne

S equidem virtutes ad cari-

hr

tatem aperte ac füepiffime revocant: fed fi

tuí

omnées virtutes de genere caritatis fint

; per

inü-

neceífariam confecutionem dicere debeb

d

imus,

omnes virtutes etiam morale

s effe theologi-

V

cas: atque exinde illam, qu

a alias virtutes

T

tbtologicas, alias vero morales

tantum ftatui-

efi

mus, divifionem fcholafticis,

D

alisque fere

univerfis maxime invitis abolere

Ts

cogemur,

1Ü

NT ISÓS, -

jl

J

Puto itaque,

omnes virtute$, etiam eas,

quas morale

dole effe th

$ duntaxat vocamus, ex fua in-

'in-

L

eologicas, id eft

, tales, quae ex

[l

caufa infinita nafcuntur.

Atque hujus afer-

i

tionis certa ratio füppeter

e videtur,

Omnis

u

vir;ü*s,

et actus honeftus

alicui legi morali

entaneus effe debet; c

um tota honeftas

is nil nifi

mo

conformitas actus cum le

ge

1 fit, prout omnes fatentur.

lam in

omni le

nite bor

]a

&e morali latet voluntas divina infi.

. immo haec voluntas eft lex mo-

Q

ra;lis unic

g.

Unde omnis actus honeftus re.

Ij

apfe cum v

oluntate divi

na conformis effe

4

debet: ut ad

eo is infinita.

non nitatur..

ratione. nunquam

ij

O

mnes virtutes et rectas actio-

f

nes, quibus divi

nae voluntati obfecundamus,

I2

merito exind

? amorem 1£)

h

ei effe, palam alibi

evictum eífe puto.

:

* « dom. "1 V

B

$. 1206.

ag

"Tractatus. decimüs, -

18

$.

1206.

N

0f

Quad per rationem contrariam aeque de-

l)

moníiratur. Per quodliber peccatum chari-

(0[

tas affligitur, et, fi

grave fit, evertitur peni-

J

de digniffimum. lam

tus, poena aeterna proin

D

quodlibet peccatum caritatem oppugnare non

poífet, fi caritas cuicunque peccato non ad-

verfaretur: neque infinitam poenam mereri

poffet,

nifi rationem inünitam violaret. Ve-

ff

rum itaque manet,

omnia delicta moralia

n

caritati adverfari, et eorum quolibet Deum

neceífario offendi.

Quae quidem in toto

ly

(der

tractatu de caritate generaii latius differui.

Y

1fi)

$. 1207.

p

n

Atque haec etiam fententia Apoftoli effe

ne-

&

videtur. Qui inprimis fummam carit

bi

ceffitatem explicat, fcribens: Si lingu

05

t

num loquar, et Zingelorum, caritatem auit

[

babeam ; factus [um velut aes fonams, au

j//

s

balum tinniens, — Et fi babuero propbetiam , €t

mocerim omnia my[fleia: — — et fi babuero

T

omnem fidem, ita, ut monte

s transferam , cari-

b

tatem autem mon babuero; mibil fum etc. Dein

]

vero omnes virtutes ad caritatem revocans

pi

pergit: Caritas patiens efl, benigna efl, — —

Y

omnia fuffert, omnia credit, omnia fperat, omnia

Ítem omnia vitia eidem contraria

l

f«f inet.

effe afferit; Caritas non aem

ulatur, mom agit

efü ambitiofa, non

Z?eïPeïG"t, non inflatur, mon

cogitat '

"—

Caput I.

19

cogitat malum.

Et, ut

intelligamus, in his

K

r

omnibus de caritate tbeolog

ica difputaffe Apo-

Chtte

ftolum,

totum caput fequentem in modum

&i

Ylas, iria baec:

concludit: INumc autem manent fides,

fpes, ca-

d

las d).

major autem borum eft cari-

J

m

I208.

$.

eret

Ve

N&que' exinde inanis eft illa virtutum in.

morales et tbeologicas divifio.

vala

Licet enim

um

omnes virtutes fint caritas,

ac proinde theo-

logicae, id eft

t00

. x infinita ratione defícen-

dentes: aliquae

tamen earum proximam ratio-

nem in re creata habent.

4

licet ?rima earum

Tatio nunquam non fit Deus

*

Aliae porro et

proximam, et primam ratione

m ex Deo ca-

d

piunt, non tantum , quoad

fubftanti

am, fed

etiam, quoad modum infinitae.

j

Unde velut

il

bis theologicae ac infinitae funt,

nullum, nifi

Il

ex imbecilli noftra obfequendi fa

cultate limi-

lle

tem admittentes,

Quare fpecialis haec cari-

»

tas, quam in pr

l

aefenti fcriptione explicsn-

titi

dam mihi fümo,

aeque ac aliae virtutes ex

radice caritatis ex

O0f

[

furgit, et,

quantum ad g«-

"!5 , eandem cum

lis naturam participat,

Dl

quoad /peciem vero fi

J5

ngularem infinitatem fibii

propriam habet, fup

remus fuper reliquos ra-

mus, et in pulch

!

1

1

errjma 'arbore altiffimus-

u

apex.

(

.Blzd

CA-

fil

l

d) 1. ad Corintb, 12,

ii

Tractatus. decimus.

20

CAPVT SECVNDVM.

[j

fii

Merita, et actiones. Chrifi pro primo caritatis

la

——————

[pecialis fonte flatuendae e[Je videntur.

Ti

Ie

S.

1209. ]lam ad intelligendam hanc caritatem fp'ecia-

d

lem notandae funt rationes, ex quibus ea debe-

j

tur: et dein illa officia , quae debentur.

DN

,

I210. et If. Pro beneficiis gratiae, ac gloriae haec

It

caritas non debetur.

(

1212. Eoquod haec dona fimpliciter infinita non

fint,

(

üi

ï

1213. Propius hoc

?pectant merita, ét actiones

(

Chrifti :

p

1214. Licet harum dignitas e:iplicari vix poffit.

1915. et 16. Ad ea quippe Omnes felices aeterni-

Eu

tates nilil funt:

t

- :

ä

1217. et 18.

.Ex harum quoque Chrifti actionum

(

bonitate rite intellecta omnis ,

qui ex tot anima-

q

Y

rum ra?iis percipitur, dolor difparet.

*

$.

1299.

N

|r

(

-HIam ad intelligändam' füummam hanc obli-

l

gationem

duo explicanda veniunt: primo

e, quove titulo hoc

ícilicet, ex qua ration

officium Deo debeatur

; fecundo autem loco

jpfum caritatis penfum, feuea obfequia, quae

/ZDeo vi hujus cgritatis exfolvere tenemur.

|

$.

I2IO.

Et inprimis quaerere quis poterit, num

e aeternae

:l

.|pro beneficio gratiae, ac. glqria

E

aec,

CEDRBSBIL a. d

| Caput 1l.

2I

haec, de qua agimus, caritad$Deo tantorum

munerum auctori debeatur.

fitil

t quidem gra-

tiae fanctificantis tanta eft dignitas, ut ejus

magnam partem non tantum plerique igno-

rent, fed etiam ut ad eam penitus intelligen-

fj

qee

dam nullus omnino fufficiat.

Per eam quip-

pe in filios Dei vere adoptamur, fummam,

J

immo divinam nobilitatem 'exinde adepti.

Per hanc gratiam divinae naturae aliqua ra-

110

tione participes efficimur: quo majus aliquid

cogitari poffe haud videtur.

Denique .gra-

018 i

tiae fanctificanti gloria aeterna, ac regnum

caelefte ex aequo debetur, ita ut ex infinito

[^

praemio infinitum gratiae pretium clariffime

tl

adpareat.

Sane qui hoc ferio expendit, fta-

tum gratiae, id eft, conditionem hominis in

mutt

divina amicitia conftituti usque ad mentis ex-

W |

ceffum admirabitur; atque ad eandem ultímis

viribus tuendam non poterit non exítimu-

lari.

Nonne populi chriftiani circa hanc tan-

tam rem ignorantia deploranda et inftitutio

defüper diligentiffima, iterata, ac velut pe-

Y

(

rennis magnopere defideranda tibi videtur?'

ii

9Q

$. 71211.

;uze

Merito itäque xfufpicabäris, an non pro

dono hoc infinito infinitum, pariter officium

feu caritas theologica a Deo fibi jure peta-

tur. Et quidem ex hoc obligationem aliqua

ii

ratione infinitam nafci negare haud poffum:

l

quia tamen omnia dona gratiae, ac gloriae

Ó

b 5

etiam

22

Tractatus dec-imus.'

ï

etiam aeternae

ac proin infinitae creatum

T

aliquid, . ficque "ipfa divinitate infinitis vici-

lus

E

bus inferiora funt; ex his illud genus carita-

f

tis exigi nequit, quod titulo divinitatis de-

betur, et quod caritatem fpeciatim theolo-

gicam Vogaxnus.

I2I2.

$.

Quibus etiam illud accedit, quod Ange-

Jorum et

humanarim mentium aeternitas

femper quidem crefcat, longiorque, nunquam

tamen fimpliciter infinita, efliciatur. . Per

totam quippe aeternitatem nunquam licebit

dicere: nunc tandem infinita inftantia prae-

terierunt: fed omnium inftantium definitus

lj

numerus iniri nunquam non poterit.

Futu-

T

rumgaevum noftrum femper augebitur: quod

!N

vero augeri poteft, nunquam infinitum eft;

p

nam de indole infiniti eft, ut per nullas ac-

ab

cefhiones augeri, et per nullas fübtractiones

BI

minui queat.

Si enim minui poífet; tunc

Y

denique exhauriri quoque poffet, ac proinde

[

infinitum nunquam fuiffet, utpote quod finiri

fi

potuit.

M

$.

1213.

I

l

Arctius 'äd tantum officium nos Wad&rin-

y

gunt actiones, merita, mors, ac generatim

omnia diviniffimi Redemptoris noftri myfte-

|

Tl2 "

Haec enim ex dignitate illius, a quo

fuerunt edita, dignitatem vere infinitam, et

quagx-

Caput. 11,

23

um

quamdam etiam divinitatem trahunt: ex qui-

M

^bus proinde fummum officium deberi con-

E

*

h

. fpicitur.

$ b

&l

—) Caute hic dicitur, quidnam actiones Chrifti a

nobis mereantur, non quo officio Perfona Chriftt

fit digna: haec enim cum re vera fit Deus, Patri,

Spirituique fancto per omnia aequalis, cultu la-

triae perfecto , atque fupremis officiis, ac caritate

fumma eft digniffima.

Atque de Perfona Chrifti

fe

ea omnia intelligi debent, quae de ipfa divinitate

(0

infra dicturus fum.

m

Per

bt

$. r214.

ia

. Sed o quam ardua eft haec difputatio!

fs

Infinitas, cujus notio in anguftias humanae

[

mentis minime cadit, a nobis hic aeftimanda,

d

id eft, res longe latior, quam oceanus, in

I

palmari orbiculo concludenda eft. .Et tamen

[

ab his minime abftinendum , et ut humana

I*

mens ex tantis myíleriis in mutuum, eum-

J

que vehementifimum amorem abripiatur,

de

tentandum eft hoc pelagus, etfi certa in eo

li

fübmerfio immineat.

in hoc fequimuf fan-

ctum Leonem, qui de his myfteriis dicere

incipiens praefatur fequentia: Succumbat ergo

bumana infirmitas gloriae Det, et in explicandis

l

operibus mifericordiae ejus imparem fe femper in-

qoeniat.

Laboremus. fenfu, baereamus ingenio,

ea

deficiamus eloquio, — Itaque

!

]

B 4

5. I2IS.

24

Tractatus. decimus.

$.

06

fiit

Parvulis noftris in ipfis cliri&ianae doctri-

0s

nae rudimentis fequens doctrina certiffima

e

quidem, fed ab adultis aeque, ac a parvulis

abl

parum intellecta propinatur:.ad redimendum

lic

?

totum genus humanum, ad delenda omnia

peccata, et ad infinitos homines caelefti glo-

ria donandos divini Redemptoris noftri uni-

cum fufpirium , unica gutta. fanguinis plus,

quam fufficientifima fuiflet, : Immo Deus per

D

totam aeternitatem, et per fingula ejusdem

p

inftantia mille, et quotquot cogitare poteris,

de

mundos creans, eosque fingulos rationali-

Y

bus mentibus implens,. nunquam.tamen tot

ti

poífet condere, ut ad eas redimendas, et

»

caelefti, aeternaque 'gloria beandas. quaecun-

T

que etiam minima Chrifti actio non effet fuffi-

»(

?

ciens,. immo inflni—;e abqndans -ac ?Llperüua,

»

$.

I216.

)»

?

Ex quo jam ihtelligitur, omnia omniuni

?

beatorum gratiae:ac gloriae dona una cum

)?

toto pondere innumerarum aeternitatum ad

51

minimam actionem a Chrifto editam faciant

rationem prorfus nullam, planeque nihil fint.

Quid demum in ejusmodi actione latere de-

bet, in cujus aeftimatione omnis, qui ab ipfa

etiam aeternitate venit, feníus in mente fa-

An non forfan

pientis penitus extinquitur!

offet,

:g

fub gliqua ratione illud hic qgoque dici p

a Ccà-

. Caput. Il

25

a caritate, quando perfecta fuerit, foras

Yette

mitti timorem? . Nam omni alio fenfü peni-

tus extincto, hic folus, quem nimia Chriíti

finy

Wil

caritas excitat, omnes animi noftri facultateg

abforbere deberet

Qu

, nullo aliis affectibus re-

furt

Eicto fpatio,

g

$. r2r7.

Lf

lus

Ab aeternis tot animarum e'xitiis, homi-

per

m

num peccatis, aliisque graviffimis malis con-

tra Dei exiftentiam, aut potius contra ejus-

erig,

nl

dem providentiam et bónitatem cum antiquis

Manichaeis noftri aevi increduli argumentum

tot

q

inftruunt: ,,Si Deus datur, aut etiam bonus

. eft, unde tot mala?

Vel in homine me-

ul

jf

:

»Qdiocriter bono intolerabile foret, fi atro-

5 Ces adeo calamitates et poffet, et tamen

d

,,nollet impedire.

Et fi forte Deus hisce

», malis ad fines optimos uti dicatur; illa que-

»rela nunquam mnon fuperetft: quare Deus

..ad fines nobiles adeo non per mitiora ali-

iM

lä

5 qua auxilia tendit?

Et licet, quantum ad

Wi

,1nala moralia, homini facultatem pro fuo

u

»rbitrio bene maleve agendi relinquere for-

n

,te debeat, ut virtus moralis, et obfequium

M

l

.Deo libere praeftandum obtineri queat;

h

$,aliud tamen eft facultas peccandi, et aliud

plz

sipfum peccatum.

Prior ad actum virtutis

h

€ít neceffariay non item alterum ; nam in

!

]uftis et virtutem et facultatem peccandi

)t,

»absque.ipfo peccato dari cernimus. Cur

[

8!

)

, Deus

6

if

26

Tracta;us decimus, -

,,Deuä optimus, prout tamen poffet, non

facit, ut falva libertate .a peccato aeque

,ac jufti reliqui omnes abftineant ? **

ä

;

gl

fti

f

é. 1218.

10

Ad h:;mc accufationem Doctores nofffi

(

varie et operofe fatis refpondent, ita, ut

plene fatisfacere mihi quidem haud videan-

tur.

Vera quippe, ac.plena refponfio eft

illa, quam alibi ex principiis Sancti Augultini

collegi a).

Hic vero alia occurrit, quae qui-

dém non eft propria, ad abolendum tamen

Vides

omnem . doloris

(enfum

aptiffima.

j

enim in vita, et actionibus Chrifti tantam bo-

nitatem,

ac defuper laetandi materiam, ut

ad eas aeternae omnium felicitates nihil

fint.

M

lam fi de interitu alicujus animae queraris

l

nonne aeternam ejus falutem deeífe doles:

nolle enim perire aliquem, idem eft, ac eun-

f

dem íalvum velle? Cognito tamen pretio

meritorum Chrifti et aeftimata immenfa illius

caritate totus animus tuus obruitur, atque

confpecta tanta bonitate, ad quam reliqua

creata omnia nihil funt, exbauritur penitus:

dic jam , quaenam ex tuis facultatibus ad re-

|

cipiendum

dolorem aliquem vacare queat?

Fingamus, pe

lagus aliquando tam dulce effe,

j

quam modo amarum e

ft; num poteris inte-

gro mari dulcedinis ad ebibendum oblato

unam

j

. $) Tractat. prim,. de prim, ver, omn, vat,

o Caput Mil

27

ho

ünam alteramve ftillam aceti forte immiztam

«que

fentire, et accufare? — Et fi palatus fit tibi

delicatus adeo, ut habito mellis oceano de

ftilla amaritudinis tricari velis, cogita gut-

tam ad oceanum aliquid faltem, aeternas ve-

ro omnium falutes ad bonitatem eorum, quae

oftt

T

Cl;riitus'edigli;, operum nihil effe.

odll

el

CAPVT. TERTIVMf

Lini

Merita Chriffi, eorumque pretium amplius

]u

Uil

e.-vcplz'aatuï..

(je

5.

1219. et 20, . Ex omnibus vero Chrifli. actibüs

0

mors ejusdem ,. Sacrificium

j..ef Sac;amentum AI-

W

taris eminent,

mtl

.

I221. Et quidem morte fua etiam reprobos infi-

r

nite dilexit.

u w

*

ei

1222. Animae Humanae dignitas, aut pfetium aeter-

li

nae felicitatis :

e

LO

I223. .Nec non peccatorum noftrorufn atrocitas ad

IU

aeftimandam Chrifti iortem imperite adhibetur.

yt

1224. Vera Dei magnitudo nec ex confpectu to-

tius univerfi,

lua

[

N

/1225. Nec ex dignitate mentis humanae,

.

iU

-

1226. Nec ex pretio gratiae, aut gloriae,

j

C CA w u e

I227. Ne

tione,

que ex qualicumque pomþilium cogni-

&

.

h

1228. et 29.-

Sed ex Chrifto, ejusque actibus,

philofophia pl

ane,conticefcente , intelligitur.

QÜ

^

&^ — €o

1230. Ad defignandum per occafionem fummum

*

Chrifi patientis dolorem , intelligitur, eum nec

1

n

| naturali acerbitage türmentorum, nec in aeter-

na

-

28

"Tractatus dec;imus.

nà tot animarum ruina, nec in malitia peccato-

k

rum noftrorum,

:

| W

1231. Sed in jufliffima in femetipfum commifera-

| t

tione,

Qu

1232. Suffragante aperta ratione,, conPcitiH'e.

Vel

1n

1233. Unde defuper eidem vehementiffimum affe-

ctum,

Mil

il

I234. luxta exemplum Sanetorum fummo jure de-

YO

bemus, adeo,

f

I

1235.

Ut pro Chrifto ardua agere, et pati, etiam

ä

d

Qin deliqiis eífe nob)is debeatf

n

f

$.

I219.

hi

Si vero minima actio a filio Dei edita eft

n

tanti momenti;. quid erunt. actiones illius

praecipuae? Quid jejunia et orationes per

longa fpatia, ac totam noctem protractae?

uid graves ejus labores, perfecutiones, ago-

h

nes usque ad. fanguineum füdorem acerbi?

uid dolores? — Quid extremi contemtus?

Q

uid. vulnera, et mors ipfa? Quid illud fa-

crificium, quod facrificii crucis non ectypon,

(

fed, quoad fübftantiam, vera iteratio eít?

Y

uid menfa Euchariftica, in qua feipfum no-

bis in cibum et potum adponit?2 — — —

:

In horum aeftimatione omnia deficiunt; hic

aeternitas definit. —— —

Et quid putas, pro

his omnibus a nobis deberi?

$. | Izïo.

.Hic mens noftra jam non cum aeterni-

.

tïate, fed cum ipía velut divinitate luctatur

t

Caput III.

a9

SCCRO

Et quamvis omnia, quaecunque in hanc rem

aut dicimus, aut cogitamus, ad rem ipfam

toifnt

prorfüs nihil effe, jam praevie fciamus; ali-

qua tamen corollaria ex hac fummi momenti

veritate deducere fatagam; Ícilicet, ut eum

1 ul

jn nobis amorem, prout potero, vehemen-

tifime accendam, qui pro tantis beneficiis

re d

inexplicabili jure debetur.

O quam vere tan-

tarum rerum. diviniffimus auctor conteítatus

etian

eft: lgnem *veni mittere in terrams et. quid volo,

nifi ut accendatur? Et quanam occafione id

fiet ?

Baptifmo paffionis, et mortis meae,

babeo baptizari: et

quomodo caarftor, usque duim

el

J[us

perficiatur ? a).

ï

$.

122I.

-pe

x

Et inprimis, cum fides certa doceat, Clri-

qp

"

ftum etiam pro reprobis fuiffe mortuum;

confequitur

)

]i

Imo etiam hos infinito, . ac. tantopere a

)on.

Chrifto fuiffe amatos, ut fi falutem aeternam

(

lisdem infuper addidiffet, haec illa caritate

n

longe inferioris pretii extitura fuiffet. . Im-

mo amor Dei etiam pro reprobis vitam fuam

J

ponentis eft tantus, ut beneficium aeternae

electionis nullam ad eum rationem habeat,

p!O

E

planeque nihil fit.

Quare etiam in reprobos

beneficentiflimus extitit

eosque infinito fibi

titulo devinxit.

*) »Aft

f

jli0

&) Luc, 12. 49. et 50o.

D

"Iractatus. decimus,

30

*) ,, Aft quid reprobis tantum pretium confert, fi

,hoc fruftra expenfío nihilofecius aeternum ar-

, dere debeant ?

Immo poít tantam redemptio-

,D-em, et ex fruftrato Chrifti fanguine eorum

,damnatio non nifi gravior effecta eft, adeo, ut

,€eis bonum fore videatur, Ííi Chriftus pro ipfis

Att

,1mortuus non fuilfet, **

Inprimis. quoad reprobos gravioris damnatio-

nis caufa non eft mors Chrifti, fed eorum pecca-

ta, quae ex eo longe graviora fiebant, quod ab

iis perpetrandis fe contineri ne quidem per tan-

tam caritatem fint paffi

$i tuum argumentum

vim aliquam haberet; etiam optandum foret, ne

Deus adeo bonus foret: omnia quippe peccata

eo deteriorafiunt, quo melior, perfectiorque eft is,

quem offendunt.

Scilicet peccata adeo mala funt,

ut eis etiam bona, non quidem cauía, bene tamen

occafio majoris detrimenti efficiantur,

Occafio,

inquam, nam caufa omnium malorum eft fola

libera voluntas tua; neque enim fieri poteft, ut

aliquod verum difpendium aliquando incurras, nifi

quod ipfusmet voluifti.

Si a Deo libere nun-

quam avertaris; reliquae calamitates omnes eo

amplius tibi prodeffe etiam invitiffimae cogentur,

quo graviores fuerint.

Dein probe advertas, quantum ad praefentem

caufam, aliam rem effe merita Chrifti, et aliam

eorundem participationem.

Merita ac pretium

divini fanguinis pro omnibus fufi quoad omnes

aequale eft; participatio vero eorundem in diver-

fis per altiffimam Dei voluntatem diverfa manet.

(

Si participationem attendas; ea in electis major

quidem omnino, quam in reprobis eft: fi ipfa

merita attendas; ex iis etiam electi tam parum

(

ut id ad totum thefaurum nihil fit,

hauferunt ,

Num propter exiguam hanc participationem in-

um ?

feres, Cþrifï:um nec pro electis fuiffe mortu

Pro

*

| Caput lll.

3tX

rl

Pro quo tandem eundem mortüum fuiffe, aut

) d*

quemnam hoc extremo caritatis exemplo fibi de-

iptio

vinxiffe putas? Scilicet pretio divini fanguinis

CUT

pro nobis fufi ne parum quidem detrahitur ex

ni-

0, It

eo, quod aeterna Patris voluntate, et ipfa hor

Iv

ii

nis Jimitata natura factum fit, ut nos non nmifi

limitata ménfüra aliqua ex iis participenius.

Sic,

ut exemplo aliquo utar, verum manet, amicum

natit

C

tuum centum milliones pro te expendiffe, teque

fibi maxime 'obftrinxiffe; licet pretium illud ex

d'd

interveniente caufa aliqua nonnifi quoad minimam

tan

lii

portionem ad te pervenerit,

Quia fcilicet aliud

eft, fuümptus pro'aliquo ingentes fieri; et aliud,

a

ead

fumptus ejusmodi eidem ipfo effectu prodeffe.

Qui primum fecit, officium amici plene abfolvit;

t

fi alterum fecutum non fit; ida voluntate amici

(itly

haud pendebat.

n

AT

Denique primum totius vitae üofï:rae, ac ipfius

fol

aeternitatis negotium in eo eft, ut Deus a nobis

"

digne honoretur: unde menti juftae, ac fapienti

acceptiffimum effe debet, ut tantum debitum ex

;, j

fua parte. impleatur.

Quantum jam in reprobos

j]ig

:

beneficium erit, quod Chriftus eorum nomine fe

offerens Deum eo, quo dignus eft, cultu etiam

jnn

pro ipfis reprobis affecerit? - O quam opportune

vel ex hoc capite exiftunt reprobi, utpote quo-

i

rum nomine Deus tantum honorem accepit!

Vfl

um

$.

I1222.

na

"

Porro ex doctrina hucusque tradita in-

[

telligitur

;30!

ldo fcriptores quosdam, cum multa mo.

Ipü

ii

deratione intelligendos effe, qui ad explican-

íi,

dam animae bumanae dignitatem,

et aeter.

i

)

nae felicitatis pretium acüimandUm mortem

fÜ

Cnrifti

4

N

.

?

Tractatus decimus.

Chrifti adhibent,'et res creatas ad divinumi

d

aliquod pondus librantes par fere utrisque

QU

pretium imperite conftituunt.

Verum abíit,

Üv

haec ita inteiligere!

Caelum gratis donare

(et.

potuilfet: et fiquidem illud per modum mer-

ij

cedis voluiffet dare, ad nos hac in re juvan-

ts

dos fubfidium infinitis vicibus. minus füffe-

Wa

m

ciflet. , Non ad nos redimendos, aut aeterna

n

ac caeleíti felicitate beandos, fed ad exía-

li

tiandam infinitam ejus caritatem tanta proe

fuüg erat neceü"arig.

$.

1223.

E

ty

Sed neque/ illad aut fimpliciter ,. autl Hne

multa explicatione " accipiendum eft, quod

Til

dicunt, ex divino fanguine, qui pro expia-

tione delictorum noftrorum effufus eft, ma-

"

D

litiam peccati intelligi, quafi peccatum tanto-

n

pere fit detefítandum, quam pretiofus eft

fplt

fanguis ille, qui ad illud delendum folus fuffi-

dC

ciebat.

Sed aliud eft dicere: fanguis Chrifti

d

ad fatisfaciendum pro omnibus noxis erat

&

neceffarius, aut fufficiens: et rurfüs aliud eft

Á

innuere, divinum hoc pretium eíle tantum,

W

quanta erat culpa peccati.

Mille aurei ad

!

expungendum debitum decem aureorum fünt

fufficientes quidem, ita tamen, ut debitum

] l

hoc longe excedant.

Omnis quot, et quo-

rumcunque pecc'atorum etiam extrema 1mae

litia ad bonitatem illius lytri, quod ad come

ihil

peníandam pec»catum Chriftus exfolvit, n

eft.

Cagut III. :

x

1ttt

eft. Cumque peccatum non quidem vera

isque

qit,

caufa, fed occafio mortis Chrifti eft factas

divina gloria ex peccatis noftris nedum nulla

Qnat

T«

detrimerita, fed augmenta potius, et quidem

infinita accepit. . Unde merito Ecclefia fpiri-

( Vaf«

tus farcti impetu acta exclamat: O felix Zdae

ff

ET

peccatum , quod. Chrifti morte deletum eft! .O ffe-

lx culpa, quae talem

xf

, 86 tantum. baberg meruit

pro.

??d€ï7igtqï*em f lyJ);rj

$. 1224;*

Ex tantis i'nfuper redem

myfteriis intelligitur

ptionis noftrae

(tte

u

IiIto. vera Dei magnitudo, ejusque infi-

nitas in patenti aliquo exemplo exhibita,

ypit

Quam parvus namque eft Deus, qualem no-

Tij

o

bis ratio et philofophia ex ofítenfione totius

univerfi explicat! Stupenda haec, quam ad-

;d

f

"

fpicimus, mundi

fmïx'

machina ingenti potentia,

ac fapientia plane admirabili ita. conftructa

vl

eft, ut ambitum intellectus noftri ]

etdi

excedat.

ongiffime

Unde. Deo fu

o Propheta canit:

ell

Quia delecta[ti yue ,

Qf

Domine, in factura tua, et

in operibus mamnuwm tuarum exultabo.

uam

xad

magnificata. funt opera tua ;

funi

li

Domine! nimis pro-

j

fundae factae funt. cogitatione

I

$ tuae c).

u

d oY225)

a-

b) In Lirurvg, fabbat, fance, :

)

ff

j

j

c) Pfaln. 91, et 6, |

ei

Tom. IV.

C

dU

Vicegs

3

| Tractatus decimus,

m

a

at

9. 1225.

Itl

JOuantacunque autem haec fint, 'übique

—— Ó

i

tamen limites fuos produnt: nihil dominans,

b

nihil infiniti hic cerno; potius ex finibus,. ad

n

um eorum famu-

quos ordinata funt, perpetu

«

cio.

Potius mentem meam,

latum | confpi

quam tamen a

Itiori rationi fuübditam effe, in-

time fentio, his nobiliorem. fuperioremque

eífíe, intellipo; quae ta

men ipfa füuo, quo

l

il conftantiae, nihil

femper tranfit, lapfu nih

Q

quietis continens, fibique in nullo fufficiens

lt

enormem egeit,acem' palam oftendit.

te

if

1226.

$.

de-

Si altius affurgens ex natura in regndm

pl

fi

gratiae, cui felix aeternitas jure imminet,

Y

transeam ; aliquid infinitatis reperire mihi vi-

Ó

deor.

Quia tamen omnes aeternitates ad

Deum nihil funt;. etiam in his non invenio

f

tÜ

quidqt

iam, quod Deum mihi digne explicet:

d his omnibus plene intellectis, intet-

d

eoquo

vallo prorfus immenfo me infra Deum con-

fiitere, intelligo.

1227.

$.

Si forte per poffibilia (utique ad captum

duntaxat noftrum ) tendere placeat; Deus

utique pl

n

V

a, et meliora femper univerfa con.

Fs

dere, dona gratiae ac gloriae majora fempe

ï;

ac majora largiri pofle, tibi videbitur. Si

.tamen

Caput lL.

785

tamen haec per totam aeternitatem compu-

tando, femperque eadem tua imaginandi ra-

W

]u

tione augendo pergas; in his tamcn "omni-

bus nihi] Deo dignum videbis; et haec tanta

s u

ad Deum fem

fui

per nihil effe, vel invitus con-

cedes.

Jeaf

-

; l

*

$. 1228.

ngut

. Aft quando De

um hominehi fact'um,' pro

quà

nilil

me laborantem, preces fundentem, in agone

conftitutum, in cruce morientem, in altari

3ens

iterato, et innumeris vicibus oblatum con.

templor; tunc omnium aeternitatum deleta

imagine aliquid Deo dignum cernere mihi vi-

deor; et tota Divinitatis fpecies animo meo

;näm

plena luce fe ingerit.

Nullo enim munere

If

fuam

, id eft, divinam bonitatem adaequare

jn

non ante potuit, quam tandem Deum dona-

583

ret. Ubi etiam illud prona confecutione in-

'enio

ferre cogor, quanti in illa mente bonitatis

-

thefauri latere debeant, quae

(

Deum donan.

t

U.

do rantum fui .fpecimen dedit.

$.

1229.

$

Hic ratio deficit, et omnis

philofophia

conticefcit, liberrime profeffa,

non fuis prin-

cipiis lumine natura notis,

X

fed myfteriis rez-

nj

ligionis chriftianae fi

de divina

proditis magni-

tudinem divinam vere doceri

*

(l

Hic vis, et

7U

dignitas totius grati

ae plene exhauritur: hic

aeternitas, cujus fenfus in contemplatione

i

u

2

horum

*

56

Tractatus decimus.

horum myfteriorum penitus difparet, ter.

minos patitur;

[

Jet ipfa neceffitas legem ad-

mittit.

-

D

iä

$.

1230.

| ch vero illa etiam quaeftio, qua inter-

Chri-

li

rogant, quisnam fuerit fummus in mente

t

j

füi dolor, facilem folutionem babet. Quir

tf

dam arbitrantur, hunc dolorem ex naturali

(üt

aerumnarum, et mortis acerbitate fummum

ht

fuiffe.

Ali eundem ex aeterna tot anima-

a

rum ruina maxime doluiffe, autumant. . Et

Y

denique, quod juftiffimum effe videtur, qui-

«

dam putant,

injurias per peccata noftra aeter-

s

no Patri.illatas amantiffimo e

jusdem. filio do-

Ti

loris plurimum attuliffes neque absque ra-

tione. id arbitrantur.

Cum enim aeterna

damnatio malum fit ipfo peccato longe mi-

y

Í

nus; ex hoc tanquam fummo malo dolor pa-

riter fummus mentem illam fanctiffimam ob-J

t

ruere debuit.

t

$. 1-7,'31?.

Chriftum ob dolores,

Ego autem cenfeo,

*

ac mortem fuam maxime a

fllictum fuiffe, ita,

ut ifte dolor reliquos omnes füperaverit quam

ERa

longiffime.

Et fane id evincere videntur

graviffimae illae preces, inter fanguineum

fudorem, et usque ad agonem mortis ter

repetitae.

Triflis ef anima mea usque ad mor-

ian: — — — Et progre[Jus pufillum , Pïgci(liï

P m

Val

Caput IlI.

97

t

in faciem fuam, orans, et dicens: Pater! fí 29/-

a

fibile eE, tranfeat a me calix zjie d),

5.

1232.

Neque clara, aut certa rdtio opinionem

r

t

hanc meam deftituit.

Nam mens illa fapien-

tiflÓa probe intelligebat, vitam fuam effe

)uL

tanti pretii, ut longe tolerabilius effet, to-

2

aut fub-

i

tum univerfum in nihilum redigi,

lato caelefti regno omnes omnium animas

d

B

aeternum perire, quam fuam infiniti pretii

vitam. vel ad momentum deftrui.

Unde nec

qu

[rf

aeternarum, et innumerarum damnationum

,atrocitas ,

inmo nec omnium peccatorurmt

do

malitia e) tantufn horrorem, qualem mors

Id

fua, id eft; mors Dei hominis, animo ejus

t

potuit injicere.

Et proinde juftiffima erga

Tf

feipfum commiferatio fummus Chrifto dolor

p

efle debuit

qui proinde, velut. omiffa falu-

Ü

tis aeternae, ac peccatorum noftrorum re-

cordatione, etiam nobis, fi jufti effe veéli-

mus, fumma afflictionis materia effe debebit.

d

*) Verum non tantum ad juftitiam, íed etiam ad

utilitatem noftram maxime faciunt, ea officia, quae

ln

Circa vitam ;

et paffionem Chrifti

exercemus,

1

Nulla ex omnibus piis exercitationibus utilior,

nulla foecunda magis extitit , quam eae, quae vi-

tam àc mortem Redemptoris noftri concermmtæ

!

C 3

d

Quid-

d) Mattb..26. 38. et 39.

!H

j

e). Vid. fupr. $. 1223

j

398

Tractatus decimüs.

Quidïqui(d &irc-a officia moralia, circa hominis no-

viffima, aut ala quaecunque agitur, longe infra

confiderationem , ac cultum illum funt, qui myfte-

T

ris redemptionis moftrae impenditur.

Nam ad

gloriam Dei,; ad delenda peccata, ad impetranda

caeleftia auxilia, denique ad commovendam vo-

luntatem noftram et ad ardentiffimos aífectus ex-

citandos, nihil aeque efficax, et abundans effe

poteít, ac Dei hominis vita et mors.

In. his

quippe ad piam vitam, et falutem aeternam ratio-

nes efficaciffime movenres, auxilia infinita, et ex-

*

empla divina continentur. In his iniquus melio-

| [

ris vitae initia, juftus progreffus fui certitfima

adjumenta, et perfectus plenam confummationem,

atque, intermicante ubique Divinitate, fublimis

contemplationis materiam ubertim reperit.

Inter omnesï vero, quibus. vitam,r ac paffio«,

nem divini Redemptoris proféqui poffumus, locum

omnium longiffime primum tenet Sacrificii ac Sa-

Ti

cramentorum frequentatio

Nam haec myiteria

iC

n

a divina inftitutione fublimia gratiam ex opere

operato , id eft, ex propria virtute a Chrifto fibi

ü

indita

Operantur,

Et quidem Sacramenta ex mo-

al

tientis Chrifti - latere ,

prout Patres loquuntur,

D

fluxerunt, adeo, ut eadem fÍufcipiendo fluentem

WK

de cruce fanguinem vclut proxime excipiamus 5

altaris.vero facriüicium illius, quod in cruce lita-

&

tui fuit, non tantum figura, fed vera illius itera-

tio, ac denique,. quoad fubftantiam, cum cruento

äf.'ac'rifisïo prorfus idem eft.

*Sat gravis error in facris oratoribus hic note-

tur, qui totam. orationem fuam praeceptis mora-

libus implent, et de divino Redemptore vix ali-

r D TM i BEU Á Ls

quid. commemorantes, saruralem etbicam potius,

quam Evangelium praedicare videntur.

Cun ta-

mén Dei- hominis vita, et mors fere totum oc-

ia o ii

cupare deberent, ad exemplum Apoftoli, qui,

Co-

E

Caput 111

23

Counthlos erudlpns "

nihil fibi fcire videbatur,

1lo

nfra

praeter. lefum Chriflum , et/ bunc. crucifixum,

Fru(tra hi loquuntur, per Ícientiam philotophi-

y

cam auditores fuos fors erudientes, aut per elo-

m

qd

quentiam etiam delectantes:: fed. voluntatibus eo-

rum ardorem, et robur ad exequendam juftitiam

W

[

non lmpertlentur.

Vix datur grátia, nifi ex audi-

ü

to Iefu noinine.

Q*uodü my&erla vitae, et moOre

tis Chrifti brevia, et ad ufum non admodum fa»

li

It«

cientia ipfis videantur, non inde. eft, ac fi háec

non effent infinitae locutionis materia, fed ex eo

ex

venit, quod ea ipfimet parum pervideant, imt-

[io

Itd

menfo eorum fenfu defítituti,

q

It

$.

I2533

]0s

Quahs jam fenfus ex conüdemtlone hujus

ii

N

mortls, et mortis pro nobis exantlatae ani-

i

mos noftros pervadere debebit?

Num pu-

Pm

tas,. Dei pro nobis morientis amorem fpe-

fli

ciali caritate dignum effe? Nunquid txmlus

J

aliquis cernitur, ex quo infinitum affectum

Ilfy

CusD

Deo noftro deberemus? An putas, homi-

nes caeteroquin non malos (cum lmpwbls

l

[?

enim nolim agere) honeftate fua naturali, ad

i

qualem etiam gentiles Chriftum 'ignorantes

li

tenentur,

officio chriftianae Religionis fatis-

facere , pro tanta . caritate nihil reddentes,

li

nifi quod aliunde debent? Num vera non

n

eft Apoftoli fententia: Caritas Chrifli urget

J

20$: ae[limantes boc, quoniam, fi unus. pro ommi-

"m

Et

bus mortuus efb, ergo ommes wortui funt.

pro omnibus mortuus eft Chrifrusz ut et, qui vi-

)

&

ount,

r d

A0

Tractatus ' decimus,

vunt, jam non fibi «

&

i*vant,: þd ez ; '»qui , pfo ipfis

D

imortuus ejZ f) ;

$. 123.4. "

Et fàne valuit haec. tanta Dei caritas äd

multorum . animos . vehementiffime commo-

at

E

vendos, ad actus maxime arduos tentandos,

TR

ad fe, fuaque- omnia impendenda, ad ipía

Q

tormenta depofcenda, denique àd mortem

h

non tantum tolerandam , fed etiam inquiren-

dam.

b]g

Hinc ila martyriorum defideria. ple-

&

qu

rumque non tam ex defiderio coronae, quam

ex caritate in Chriftum nata.

Atque ut. ex

i

reliquis unicum referam, dum,S. Potamienam

l

ardenti pici injicere vellent, ^per amorem

Caefaris, quo folo judicem füum moveri

i

poffe fperabat, obteftabatur, ne unico jactu,

Ü

et tota mergeretur, fed ut lenté, et per pár-

eï

tes ignito illi balneo immitteretur. -Alias ci-

i

to nimis comburenda, voto fuo longe mi-

nora pro Chrifti amore fe paffuram dicebat.

Quod etiam obtnuit: nam capillis fupra hor-

rendum illum lebetem fufpenífa, folis pedum

digitis ardenti illi fluido immerfa fuit; et his

Il:ä

combuftis plantae, ac reliquae pedetentim,

et progreffu temporis corporis partes mer-

gebantur, ita, ut lentae hae aduftiones us-

que ad pectus continuatae nonnifi poft duas,

et dimidiam horas generofam illam, et Red-

empto-

fF) 2- ad. Corintb, 5. 14« €t I5,

m

Ti W;;*

4

cemCapur HH 0

if

em*pforis' fui -;v'ehementimme' .amantem ani«

mam ex adgftqwgorgore qu extorferint g).

$.. 1235..

p

. Kt fane fiquis intelligens, et juítus rei

IU

aeftimator effe velit, fieri non poteft, ut hu-

d

p

manum fanguinem fundere non geftiat, poft-

h

quám divinum pro fe fluere ftupens con-

f

fpexerit. . Et intellectui quidem noftro am-

ele

biguum effe non poteft, id effe aequiffimum;

j

et i. tarditas voluntatis noftrae in tantos

df

aufus affürgere: detrectet ; aliquid faltem

ü

audeamus, ad tantam caritatem in minima

i

aliqua ejusdem parte compenfandam. At-

£n

que inter alia,. quae ipfimet agemus, adverfa

e

fgna immineant, lubentes amplectamur: ex

ti

omnibus vero ea pretiofiffima habeamus, quae

ex odio relisionis, aut juítitiae ab aliis illata

"

(h

fors pati continget. Hujus ehimvero gene-

[

ris calamitate$ non declinandae tanquam poe-

Id

na, fed prenfandae.pro corona. Nulla in

J

his materia triftitiae, fed merum gaudium

If

ï

eft. Et quidem. coram divino Redemptore,

I

qui in eaelis aeternum propter nos faücius a

fj

nobis confpicietur, fine ommni'ipfius amore

tolerato vulnere, aut cicatrice adparere,

u

maxime indgcorum foret.

M

*) Hllud quoque magnopere notandum, calamitates

dd

Q

pro- juftitia et qreligione exantlatas non tantum ad

5

noftram

.g) Fid. 4cta Ruinart, de S, Potdm.

OCLTEDGGSNRON

DRRT

42

Tractatus deciæms.'

noftram in- Chriftum .caritatem explendam effe per-

opportunas,.íed etiam ad..alienam propriamque

falurem plurimum foecundas, etiam tunc maxime,

Di

quando cum ingentbus Religionis, àc pietatis

difpendiis conjunctae funt.

Qui tantam Chriftia-

norum lanienam, quae ultimis

Diocletiani annis

-

N

contgit, confiderabit, is ultimum religionis Chri»

ftianae périculum in eo cernet, fed effectus is fuit,

ut intrà decennium fubfequens totum imperium

iT

Ex omnibus vero

pene chriítianum . efliceretur.

hu

eminet tempus morients Chrifti.

Captus is erat,

ab ommnibus,,etiam ipfis Apoftolis defertus, ad

J

n

"mortem condemnatus, et in infami ftipite defun-

lx

ctus. Quis nafcentis Ecclefiae' conditionem in his

rerum cireumítantüs rite aeftimavit, quin 'eam

jI

perditam exiftimaret ?

Et tamen in illo ipfo tri-

D

Ex illo, pro-

ftiffimo.puncto mortis furdata fuit.

u

üt videtur , infaufto morts inftanti omnes gratiae,

Q

ornia

M0

cramenta, novae legis facrificium, tota

N

BReligio chriftiana, et omnes. omnium electorum

aeternáe electiodes defcendunt, et acerbilhmum,

quod unquam fuit, temporis in(tans factum eft ex

Y

omnihus laetiffimum. « Quantopere falluntur hoftes.

juítitiae, dum'juftos perfequuntur !

'Tanto plus

J

eidem profunt, quanto vehementius eidem no-

cere contendunt.

Non aerumnas, non difpendia,

$

fed mera emolumenta juftis afferunt, dum eos

ex odio juftitiae-acerrime infectantur; licet igno-

remus, quando, aut ubi uberes, qui exinde fe-

.quentur, f;ttctus* naícituri fint,

»

(

um us

od ^uele. —— o ( us

CA-

f2

v

Caput IF.

43

Te w

impi

CAPVT : QVARTVM.

D

De praec*puo caritatis fpecialis titulo, qui e/if

pI

liil

ipfa divinitas.

PU

: Cn

1236. "Tria infinitorum "genera ftatuenda effe .vi-

UM

dentur

€X quibus primum eft aeternitas noflra.

Jo)

I237. Secundum conftituunt merita Chrifti,

vt

1239.

'Tertium

eft

ipfa divinitas :

nam Chmih

[

actiones a divina voluntate defcandum

, 4

efun

1239. Quae item plures e;usmod: decernere poffet,

i Wi

ä

1240.

Quantum jàm nomen divinitatis !

L a

I241.

Quae ad cáritatem hanc fpecialem. proxime

R) ll

urgeüns eft ratio:

D

I242

Ad quam omnia, quae hucusque dicta fue-

ia

runt, nihil funt.

il

ii

1243,

Haec nihilominus ex verbo aeterno, quod

Qu

propria Dei imago, et Deus ipfe eft:

t

1244- Et ex natura Spiritus S., qui folus eft fuffi-

Vi

!

ciens Dei amor,

PM

I245. Optime intelligitur.

Et quae divinitas

Dd

(ih

2

1248» Exinde fümmis officiis, et immenía caritate

omnino digniífima. efle. cognofcitur.

qu

10

X

n

N

$.

1256.

Quantumvxs difputatio de infinito a fa-

cultate finita, qualis noftra eft, obeunda diffi-

cilis admodum, ac pene temeraria fit: cum

tamen mens noftra infinitis rationibus urge-

tur; etiam de iis tractare cogitur, quae ean-

dem longiilime excedunt.

lam tria infinito-

rum genera ftatuenda eíle mihi videntur: ex

ll

qui-

44

Tractatus$. decimus.

quibus primum a fecundo, et hoc a tertio

! (f

tota, et nova aliqua infinitate fuperatur.

| ueY

Et quidem eam, quae unumquemque no-

| 01

ftrum exfpectat, aeternitatem aliqua ratione

| Omfi

efle infinitam, facile admittimus.

; g

M

hg

$.

12325

; (j

' Sed etiam actus ac merita Chrifti infinita

effe, et non tantum unius, fed omnium ho-

minum, et quaecunque cogitari, aut fingi

poífunt, aeternitatibus majora effe, et qui-

dem infinitis vicibus majora, et fupra jam

ti f

dixi, et nemo eft, qui negare audeat.

Nul-

! qete]

u

lis quippe beatarum mentium aeternis felici-

tatibus/ haec merita aliqua ex parte aequari,

CUf

Mer

multo minus exhauriri poffunt, neque Deus

per omnes aeternitates intuitu horum meri-

flmn

nf

torum tantum tribuere poterit, ut ex iisdem

pro

non infinita fgm;aær moles fuperfit.

fan

r

$. -1238.

ln

Sed num actiones divinifimi Redempto-

t

(

ris noftri ab ejus perfona, id eft, a divini-

tate, rurfus infinitis. intervallis fuperentur,

fi

quis tuto-dixerit? Hoc tamen dicendum efle

omnino videtur.

Nam inprimis actiones,

[

(l

et merita Chrifti funt propter Deum tanquam

finem füuum ultimum, et ipfa ejusdem mors

ut]

erat fummum facrificium ad Deum digne co-

Praeterea omnes

legdum' ab egdem oblatum.

Chrifti

Caput IV.

45

fero

Chriüixactiones aeternae legi, id cft, divi-

TC

nae voluntati erant obnoxiae, quae ab eadem

p

et ordinem, et modum accipiebant.

Quae

"t00

omnia de Chrifto docet Apoftolus: Jdeo in-

grediens mundum dicit: — —— in capite libri

fcriptum,e/i de me, ut faciam voluntaiem. tuam.

In qua voluntate fanctificati fuínus per oblationem

corporis lefu Cbrifli a).

Yf

] o

$.

1239.

finf

t Qj

Denique merita Chrifti funt equidem pre-

i

tii bimpliciter infinii 4 non ea infinitate, qua

) u

NV

aeternitas noítra eft infinita: utpote quae

finitas femper partes concludens ex eo tan-

olici

rj

tum infinita Vocatur,. quod femper crefcat;

Dui

Merita, inquam, Chritti fingula, feipfis ac

fet

fimul, fine incremento, et jam abfolute funt

jv

infinita, et, fi ita loqui oportet, nullatenus,

prout aeternitas noftra, finitis partibus con-

ftantia, utpote a perfona dignitatis fimplici-

ter infinitae comparata.

Attamen divina vo-

luntas, prout nos cogitare et loqui folemus;

ad ejusmodi actus in infinitum augendos fuffi-

i

n

ceret; fi tot, et tantos vellet . decernere.

Et etiam ii, qui modo dantur, ideo duntaxat

ul

.funt boni, et adeo boni, quia Deus tales

efle voluit.

Unde bonitas divinae volunta-

n

tis etiam merita Chrifti longiffime füperat:

]uam

m

ütpote quae tanquam primo earum caufía

eadem

T

15

a) Ad Heþr. IO. 5, et J;qü

j

46

Tractatus. decimus.

r

eadem merita tanquam effectum non tantum

antecedit, fed ad plura ejusmodi procuranda

th

in immenfum fufficientiffima eft. . Quo vel

maxime fpectat fententia Apoftoli a me jam

alibi.laudata: Omnmia enim [ubjecit fub pedibus

ejus (Chrifti hominis) cum autem dícat: ommia

i

i

r

Jübjecta funt ei, fine dubio praeter eum , qui fub-

qu

jecit ei omnia.

Cum autem fubjecta fuerint illi

Ti

ommia, tunc et ipfe filius fubjectus erit ei, qui

BU

fabjecit fibi ommia: ut fit Deus ommia in ommi-

u

bus b).

(n

$.

I240.

T

p

Et quid demum erit ipía divinitas, quae

i

ls

tantis meritis, actibus, ac denique ipfa mor-

üy

te Dei bominis, id eft, divino facrificio eft

ia

uanti bonitatis thefauri in illa

i

digniffima?

abyífo latebunt, ex qua divini generis actus

tot produci poffent, ut femper, et in infinie

tum plures, pluresque ex eadem hauriri pof-

fent.

Deficit mens in metienda aeternitate

t

creata, quae tamen ad opera Chrifti in im-

T

menfum minor, immo penitus nihil eft. — Ve-

o

lut definit, ac in nihilum redigitur omnis

S

facultas totius jam aeternitatis oblita, ad

T

*

confpectum fecundae, ac. novae infinitatis

«

hujus.

Quid demum cogitare, aut fentire

[ü

debebimus, dum füper humana .Chrifti opera

Ri

nos tota immenfitate altius urgere cogimurt

Nune

IE[

b) 1. ad. Corinzb, 15. 96. et feq.

P s

Caput. IV..

47

hi

Numquid. tertjium. aliquod i

at

5

nänitatis genus

hic dari obftupefcis ?

o "d

Y n

$.

1241.

j

yi

(

ch enimvero recolas, licet, quae de bo-

"

nitate legis aeternae alibi fcripfi c) fed uti-

que etiam illa.ad aeftimandam divinitatem

j d

nihil fünt, nifi palmaris regula ad metiendam

;(

otti.

immenfitatem .adplicata,

Unicum tamen hoc

advertas, te rogo: divina bonitas tanquam.

Omnium virtutum, ac generalis caritatis pri-

ma ratio, qualis quidem. ibidem. defcribitur,

per varios, eosque plerumque creatos titu-

qu

los velut temperata voluntatern tuam adgre-

T0f

ditur: hic vero eadem immenfa vis per fe-

od

ipfam, .ac proxime ad caritat

à

1]

[

em fpecialem

te urget.

V

l

$. 1242./

ji)

j po

uis jam animus tibi, dum cum divina

firit"

infinitate luctari te fentis? Quam difficilis

l]

ml

in eo eft opera, ut quis vel exiguam tantae

Ve

bonitatis cognitionem alteri ingerere queat?

,mnls

Si ad ea, quae hucusque dicta fuerunt, tibi

fatis. conftas ; -omnes reliquorum | ominium

il )

[

cognitiones ad tantam lucem penitus difpa.

efe

f

ruerupt: ut cunctis jn animo tuo deletis nihil

gpef

jam, praeterquam folum Deum, confpicias.

nu

Et tamen 4(cogita, quo loco remanferimus

VU

huc-

c) Tract, de caritat, general, C. 12,

48

Tracstatus decimus,

lt

hucusque) nihil Deo dignum a me dic

"

tuiïi

IM

fuiffe, arbitror.

h

lis i

$. 1243.

| Sed en! nova aliqua via aperitur hobisg

perquam gradum noftrum nonnihil promo-

k

vere licebit. . Nónne Verbum aeterni Patris

tll

eft imago Dei, feu aeterna fapientia, qua

Wi

Omnino:

Deus feipfum plene cognofcit?

D

nam efl candor lucis aetermae, et fpeculum. fine

DN

macula Dei m

£

[j

/flatis, et imago bonitatis 1llius d);

J Wi

uod confirmat Apoftolus , dum aeternum

Tib

Dei. Filium. fcribit. effe /plendorem gloriae, et

[

figuram :fabflantiae. ejus e ).

Haec vero. divi-

U? [

náe bonitatis imago eft tanta, ut etiam ipfae

]

met imago baec fit Deus.

Unde dicit: £go

|

|

m

et pater unum [umus f). Sed pergamus,

; df

Q

$. 1244

fon

] üm

Nonne infuper Spiritus i'ahctus, feu tet«

| Wi

tia Trinitatis perfona eft ille amor, quo Deus

feipfum digne diligit: et divinus ifte amor

nonne rurfus ipfusmet Deus eft? Sane! alias

wl

verum. non efïþt- illud: J?)eus caritas . eft. £)«

E

d) Sapz'enf. 4. $6,

JJ loan, 10. 30,

g) IQ 101171. 4..8)' v

, Caput. IV.

49

ii;tum

Et illud: caritas Dei dgfq/?z eft in cordibus -mo.

Jiris - per. Spiritum.| fancium ,

qui datus efl mo«

þz's b).

$. vï245*. :

f0

Tam quanta debet effe magnitudo, et ma-

I'O

jet

as Dei, ut ad eam digne exprimendam

Pa

nulla forma, nulla omnino imago

. COgitatus

qu

denique nullus fufficiat,

quae Deo minor, et

Qino.

Deus ipfe non fit!

Verbum denique aeter.

] M

num jam folum eft immenía illa doctri

na,

ii)

Dä: [//4

n

qua vere explicatur, quid fit Deus.

nemo vidit unquam: wunigenitus

füins, qui eft. in

//, [

Jinu. Patris, ipfe enarravit i).

divi

Item: /i cogno-

viletis me, et Patrem meum 1

itique. cognovi[]e-

h

ts 1), Quanta item erit D

el

g

bonitas, ad

quam digne amandam nulla itide

m caritas par

effe poteft, quae non fit Deus.

Haec deni-

que diviniflima caritas, ipfe fcilic

et Spiritus

fanctus eft divini amoris füummum

exemglum

fimul, et pro divina bonitate

(t«

argumentum

QXCP emum,

)u

1

$.

1246,

j

. Nunquid haec demum bonitas ter ihfïnita'

p

e

Et tamen ipfifima haec eft ratio ad

li

amorem nos urgens. Nunquid portentorum

extre-

b) Ad Roman, 5, &,

i)/ loan, t. 18.

J) loan. 1d;

Jom. 1F,

st

TE

£

5o

"Tractatus decimus,

(

extremum erit, fi voluntas humana immen-

(ae huic rationi refiftens taptam bonitatem

non diliat, colere omittat? Scilicet ex im-

Y

menfo totius divinitatis titulo natura et in«

doles illius, de dua in praefenti tractamus,

Offierium ex omni-

caritatis recte- diícitur.

bus maximum, quod in fe fimpliciter eft in-

finitum, nüllum, nifi ex arcta facultate no-

fira limitem aut modum admittens.

Id eft:

nos ad infinitum amorem obítringeremur, fi

T

Huc fane

aliquid infüniti in nos caderet.

n

fpectant graviffima illa Spiritus fancti verba:

r

terribilis Dominus,. et, magnus ebementer , ' &&

QU

ilius.

D

Glorificantes Dominumy

0f

mirabilis potentia

quantumcunque po

tueritis , /yp;walebit enim. ad-

Ts

buc m).

EX

p

In

CAPVT' QVINTVM,

le

a

eratim officia Deo ex boc [peciali

V

; anmam gen

caritate debeantur.

1

, explendumï ofüc'il—xm

[l

$.

1,247. Reliquas virtutes ad

f

caritatis fpecialis

uflicere, aliqui male opinati

ü

funt.

D

I248. Quos ipfo ufu non pauci fequuntur,

aï

i249. Lumine, ac jure naturali defuper damnati,

ä

1250. Ét patenti aeternae darhnationis periculo

v

exinde obnoxii.

.

ias1. Quibus praeterea illa gratiae auxi

lia de-xe':ü'e ;

folent, quibus aliqua explere poflint,

$. xgsz.

q). Ecclefiaft ic, 43. 31. et fq.

e

Caput. V. :

SE

Is

6. 1232. 53. 54. Porro Dïeum fpecialibus officiis. co-

£MU

lere negligentes ex pro

V I

emplis revincuntur. -

prio fenfü, et variis ex-

i

lu

$. 1255. et 56. Séd nec illi immunes fünt, qui cul-

um

tum divinum ex profana, aut

quacumque aliena

V

Tatione denique curae 'habent.

[ 1

2

$. 1 247;

d

Pro tanto ipfius divinitatis, quam Buc..

r Í

üsque imperite ex

fatt

*

plicavimus, momento Nu-

mini optimo certa

et gravia officia jure in-

erbi

j

n

finito deberi,

vix aliquis humanitatis eo us-

que expers erit, ut neget.

Wm)

Quia tamen

u

omne rectum factum Deo praeft

atur, et om-

nis virtus aliquis

Dei amor eft 4)5 l

iqui in

grandem hunc errore

m inducti fuere, ut.vi-

tam ad reli

quas'juftitiae leges ex

actam pro

legitimo,

ac fufficiente,

qui Deo debetur,

amoris . penfo computaren

t.

ii

! Qui büs favere

videtur fententia Apoftoli:

Veligio munda, et-

immaculata apud. Deumn

» &i Patrem baec efd, vi-

jcut

füare pupillos,

et viduas in tribulatione

eortim,

]pinla

et immacularum f& cuflodire ab boc

Jaeculo b).

Et hi quidem vitam per omnia hon

amore Dei

eftam cum

idem effe putantes, fpecialem '

amnsü) '

Dei cultum,

et caritatem ignorare videntur.

i

D2

f

$. 1248.

3 dek

"

p

r

) Fid, differt, de hmmi gen. virtut, 6.813. et feq,

b) Iac.d I, 27,

v

m

g

52

Ti mctatus äecimus.

H

$.

I248.

y

Hanc jam peftiferam doctrinam, immo

inhumanam non pauci noftra aetate aperte

tüentur; inter alios vero longe plures ejus

fenlus, ufusque magis femper, magisque in-

valefcit. . Nihil enim probant, aut laude

dignum effe cenfent, nifi id, ex quo pro-

fana utilitas aliqua in fe, aut in fuos redun-

dat. Quidquid Deo proxime impenditur, id

plene perditum, aut fuüperfluum certe arbi-

trantur, ac propemodum verba illa ufur-

pant: wu£t quid p

erditio baec 9 — Potuit. enim *oe-

TTar

numdari wvlto, et dari pauperibus.

Unde arcta,

,

ac pene, nulla orationi, ac cultui divino fpa-

tia fibi/defignant: et quafi in hanc duntaxat

d

—

Q

vitam effemus geniti, futurorum curam pene

-

t |

onmem QII]I[EUDC.

ahq

&t

$. | 1249.

"-

of

Verum li religïonischri&ianae fenfum

ple

m

quoad potiffimum caput in fe extinguunt, ex

-

chriftianis in meros homines degenerantes:

Mi

quibus jure merito, et in aliquo fenfu gravis

E

illa quaeftio intorqueretur: nonne et etbnici

boc faciunt. c)?

Immo nec praecepta natura-

li

lia a talibus vere explentur: nam Deum pro

Qu

fingulari dignitate fua fpeciatim colendum

Ti

I

e;ï?e, lurgine naturae notum eft.

T

k

*) Duþ

c) Martb, 5. 47.

um

Caput V.

$3

*) Dum vero aliqui innuunt, Deum pro fe nihil

t

petere, aut noftra in Deum obíequia nimis effe

exigua, ut tantae Majeftatis, talia accipere, in-

ipet

terefle queat, dum, inquam, haec quidam innuunt,

non attendunt, opinione ifta totam fe naturalem

; qu

honeftatem Ífubruere.

je 1

Si enim Deus non curat,

laudt

ut officia exfolvantur, quae tamen infinita ratione

proxime nituntur; cur is follicitus effe dcbeat,

pro

Ut fides e. g mutuo fervetur, quae nullum funda-

3dun'

mentum, praeter arbitrarium , pactum habet ?

"m

arbi

$.

I1250.

Wt

Qüänto autem aeternae juftitiae, et ahi—

TRU

marum difpendio, immo certa earum jactura

id fiat, nemo facile explicabit. NNam aliud

p

u

eft, dicere: utilitates, et commoda humana

curare, egentibus fubvenire, omnes honefta-

pelle

tis leges explere bonum, Deo placitum, et

aliquod divini amoris officium eft; et rurfus

aliud eft, aflerere: his, quae modo dixi,

officiis Deus fatis honoratur, et tota lex im-

Yi

pletur. Singulae leges fingula, et propria

penfa fibi depofcunt.

a

Qua jam ratione fieri

jl

poffit, ut lex, quae ex fingulis praecipua, ac

av

omnium praeclarifima eft, nihil peculiare,

(ni

aut fibi proprium obtineat? Scilicet homi-

W

nes alias honeftifimi in die judicii, dum reli-

qua omnia forfan expleverint, legem pri-

| pfO

yd

mam, quae eft de deo digne colendo, quan-

tum ad fe vacuam, et inexpletam fpectabunt,

im eaque lege nil nifi fuam damnationem ítu-

pun

pentes legent.

D 3

$. 1251.

p

Tractatus. decimus,

54

1

$.

I25I.

ytí

Altera vero ratio, ex qua ifte divini cul-

ylis

tus neglectus periculofiffinus evadit, in eo

"

D i

eft, quod ejus modi hominibus gratiae, feu

divina auxilia ad recte vivendum, caeteras-

que obligationes exacte implendas parciflime

adfluant, aut eos potius deílituant penitus.

Non eft verum, faltem plerumque non' eft

s negligen-

l

verum, hominem oflicia religioni

tem ad reliquas pugnas rite fuftinendas fuffi-

cere.

Scilicet in oratione demum, ac reli-

l

quis fácris exercitiis ea lumina, atque illi ca-

lores miniftrantur, quibus ad explendam to-

[5

tam, et non raro arduam juftitiam rite ar-

q

mamur: quae quidem magis patebunt ex iis,

|

quae infra de ingenti orationis neceflitate

N

di—cþurus fum.

W

$.

1252.

]i

Verum ipfa quoque ratio eam fententiam,

Hl

qua Deo nulla fere fpecialia officia, et pene

9

Y

nihil, nmfi vitam caeteroquin honeftam im-

pendendam eífe ftatuit, tanquam implam, ac

li

Nam

ür

fenfui intimo adverfa condemnat.

fpeciales obligationes per folutiones, ad quas

aliunde obíftringimur, expleri non poffunt.

Sic filius quispiam nulla patri fuo obfervan-

tiae filialis officia exfolvens poffet dicere:

l

,in complementum pietatis tibi, o pater!

,;debitae, omnia creditoribus meis debita ex«

l

ulce-

1olvam.* Quid ,rjam' mens patris ex

rata

Caput V.

55

rata ad ejasmodi refponderet?. ,, impie!"'üc

, officium filialis obfervantiae ex integro tol-

j a

"

lis? 1lla, quae commemoras, grata mihi

1«

,lunt: quia tamen ea aliunde debes, mihi

2 f

j5 deniquew'nihil ?eddis.cc

L

"It

miti

n &

Vefum accumulemus plura exempla ad

hanc caufam facientia.

ial

Quid de eo cenferes,

[uffe

qui iniquiffimus rei alienae praedo, fed a

. Yel

fpurcitlis carnis alienus, officia 'caftitatis in

ii

vicem juftütiae Deo offerret? -Item quis ju-

u

ris, ac juftitiae tenaciffimus , ebriofus caete-

e d

roquin legem fobrietatis per actus juftitiae

r li

implere fruflrra ftudebit. — Rurfus- familiae,

I

aut reipublicae fuae ftudiofiflgmus, alias vero

in fervando pacto creditoribus fuis perfidus,

per fuos pietatis actus legi fidelitatis non

poterit fatisfacere.

Quomodo jam.per actus

tj

aliarum virtutum. officium caritatis, et reli-

gionis implebit? Si unquam alias, hic certe

p€1]€

1m

verum eft illud: oportet-unum fieri, et alterum

non omiti, . Praecipue fi illud alterum ex

x

N

orpnibüs fit fummum, ac primum omnino.

E

Q'JBS

Jf

$.

1254.

W

Früf'cra infuper fe confolantuxr, Lquod pef

bonam intentionem omnes labores et cona-

l;[er |

tus, fcilicet. quos ex aliis officiis debent, in

d

| le

gloriam Dei offerant; nam id probum qui-

dem,

j

-

uN

Tvactatus. decimus.

56

dem, atque.ad explendas alias leges oppor«

Wi

tunum fane eft

Sic enim legibus illis vere

m

qut

faüstaciunt; nam fub qualibet lege morali la-

tet dxvmltas, et vere propter legem quilibet

Qul

agit, fi propter Deum operetur.

Sed quod

a

jam dixi: legibus reliquis fic fatisfaciendo

fin

e. g. curam familiae fuae gerendo, et pluri.

iil

bus ejusmodi, penfum caritatis ac latriae tam

Qr

parum exfolvunt, quam parum 'talia pro

P

fUt(

officio caftitatis offerre poffunt

Alias quis-

pian centum ex mutuo debitos tibi folvens,

fum

potfet intentionem ,concipere, hac folutione -

lu

pro aliis centum, quos forte ex empto de-

li

beblt, famsfdcændz.

ti0

lo

D Neque illa quorundam exceptio valet, qua dl-

1

qmï

cunt;

ego in famulatum me addixi, qui perennis

(

eft adeo, ut nullum mihi pro exercenda religione

Nam in his mera ple-

Til

liberum fpatlum fuperfit.

rumque deceptio latet.

Diebus facris, tempora

nocturna fomno haud neceffaria, et tempora diei

fuccifiva ad pia legenda, ad preces fundendas, ad

mentem cum Deo conjungendam .copiofa inter-

valla miniftrant.

Et dato etiam in raro aliquo

cafu famulatum aliquem omne tempus fibi vindi-

care, nemo ftamen pocePc promlttere 1mquum ac

proinde nemo copiofam adeo operam locare, quae-

cum prima, et maxima obhgatmne non poteft

componi,

$.

I255

Illud quoque hic neceffario a me, et a

quocunque alio notari debet, officia divini

cultus, ac totius religionis propter Deum

eidem

Caput V.

27

r

eidem abfciffe effe exfo]Venda. — Multi cau-

VC

fam relgionis tolerant, vel etiam tuentur,

J d

aut demum aliis commendant, quia fine vin-

ibet

culo religionis civitas, aut quaecunque fo-

u

cietas humana confiftere non poteft: quia

en)

fine hoc tranquillitas , aut fides humana aut

Dl

omnino non, aut nonnifi aegerrime obtine-

tur.

Verum abfit haec religionis oeconomia!

jn

Primum, facerrimum, et quod reliqua omnia

juis

fuperat, officium profanis. emolumentis in

enSy

famulatum addicere, improbum fane eft *),

Qp

Aut Deus propter fe colendus, aut omnino

od

negligendus eft. Cum majeítate primae ra-

tionis, et fipis ultimi pugnat, eam ex primo

loco in claffem mediorum, feu fubfidiorum,

10

entl

quibus inferiora obtinentur ,. inique detru-

dere, et quod p

7

ropter

f

e coli meretur, nom-

g

nifi propter alia curare.

u

qut

*) Qua tamen adfertione eós minime taxare velim,

"m

qui ea difpendia, quae ex neglecto, aut pernitus

T ]

n

deleto timore, ac cultu Dei in totum genus hu-

manum redundant, copiofe commemorant eo ani-

]if

m0, ut perniciofum animorum affectum , quo in

7ind

fluxa haec et profana toti rapiuntur, pro virili

n

mitigent.

Et fane horum philofophia eft gravis

quae

admodum: nam contía occulta detrimenta, et in

vt

ultimo aut periculofiffimo ' articulo contra 'aper-

tam perfidiam nulla ab auctoritate, aut a poenis,

fed a fola confcientia, et reverentia in Deum effi

Cacia, aut vis aliqua fperari poteft.

Nefciunt

fane, reque fcient aliquando ii, qui religionem ad

(

fpeciem dufitaxat curare folent, quanta detrimen-

a

ta a luis patiantur, et quanta in ingenti aliquo

!Jm E

difcrimine, aut in re defpérata timere debeant.

a

5

,iNeg

—

58

TFractatus . decimus.

Nec mitum .ífane: mam fi Deum. curare Qon eft

opus; nulla amplius. fuppetit eis ratio, ad fidem,

ac pietatem . colendam , quoties homines latere

0

poffünt, aut timere nón coguntur. Finge, quod

abfit, hac irreligione , id .eft, contemtu Dei ma-

giftratus, plebem, milites gregarios cum 'fuis du-

cibus imbui:.nonne eo ipfo momento quaelibet

civitas in focietatem latronum mox abibit? Quem

Sl

exercitum opponemus impietati, fi haec ipfos ex-

ercitus noítros occupaverit?

Scilicet

recentiffi-

ma, ét maxime horribilia in hanc rem exempla

nobis fuppetunt.

Verum haec etüi graviffima ad

'expugnandos

affectus. religioni adverfos, nune

ut ratio

motrix àd inducendum

quam ..tamen ,

äï

cultum divinum valere debent.

D

$. -1256.

Iuvat irterato fenfum paterni animi pro

exemplo adhibere. Quid jufta parentis mens

l

fentiret; fi omnia, quae a filio adhibentur,

i

obfequia folam haereditatem, aut alia pro-

iidiiidnade... at

pria commoda fpectare. clare perfpiceret ?

'Totus ejusmodi filii conatus non fincerus pae

rentis,-fed illiberalis fui ipfius amor foret,

j

quo affectus paternus offenderetur magis,

quam oblectaretur: meritoque is filio fuo illa

j

ex divinis literis verba objectaret: 5i ergo

-pgter gga fum , ubi eft bonos meus* d).

" d) Malach, x. 6..

——-—-———u.q—--—-—-'

CA-

M

Cz;p ut W.

59

n d

CAPVT ; SEXTVM.

| fiden,

- Juen

, Quii

Officia ex [peciali caritate Deo deblita amplius pere

iractantur. — Ubi etiam de actibus. caritati

)8 f

ii d

qdel

buic adverfis qgitur.

A

Quem

1257. Caritatem hanc fpeciaïeni Omittentes aeter-

fos t*

nam. ruinam

incurrent ,

honeflae vitae obtentu

'enti

fors mifere delufi.

ertl

1258.

n d

Quibus vero Evangelium non eft pröditum,

1259.

nl

Si minus'ex defectu chriftianae religionis,

'endis

1269.

At ob Deum non fatis cultum peribunt:

1261.

Utpote qui cuique' fat cognitus eft. -

.

1262.

Cognito autem, Deó ingentem cultum ad-

hibendum effe, quivis vel invitus intelligit,

.

1'263.' Hun

1

c tamen etiam laud;atifïïmi inter gentiles

j

omiferunt.

f

1264. Hunc porro cultum latriam vocamus:

j

Ll,

L

$7) w ] C u w te^ U2

1265.

Cui odium Dei , et fpeciatim idololatria gra-

j |

viffime adveríatur :

m

I266. Utpote quae fümmam majeftatem ad res

»

40

€reatas impie transtert :

)f el)

ï

1967.

Huic claffi accenfendi funt, qui d&bito

i

cultui impie obíüftunt:

«Dei

g?

l

$.

1,268. Item dictis impiis þeum laceffunt.

"

j

,

$. 3257.

| Mentesv itaque, quae, reliqua hoheftate

contentae, nil cultus Deo fpeciatim adhibent,

aut, fi talem eidem adhibeant, id non propter

Deum, fed ex alis rationibus praeftant,

Deum ne parum quidem diligunt, íe totas

7

(faecu-

6o

Trac;atus decimus.

n

faeculo, ac praefentis vitae conlïmodis'p'er/-

mittentes,

»/

Et, quod jam fupra dixi, cum

fummum, et ex omnibus graviffimum jufti-

2

»t

tiae offi-ium violent, ingenti, aut potius cer-

tae damnaconis periculo expofitae manent.

»

»!

ln die judicii, reliquis fors legibus utcunque

explets, fola prima et maxima quoad mul-

n

»u

tos penue vacua in ingentes hiatus dehiscet;

quod quidem eo ceruorem ruinam iis accer-

fct, quod vita caeteroquin, prout putant,

honeíta tantum. vulnus obtegens, palmarem

bunc defectum eorum oculis, quamdiu vi-

m

vunt, fubducat.

Verum haec ignoratio eo-

r

rum caufam minime juvabit, et fententia

lu

aeternae damnationis fequentibus verbis etiam

!l

his fcripfit Apottolus: ite, ut fimt inexcujabi-

u

les: qvi cim cognovi[Jent, Deun, non ficut Deum

"

ü

glorificaverunt ).

:

d

de

$.

I95 4

E

Hic vero folvi facile poteft illa quaeftio,

YO

T

quam homines ab omni fide chriftiana alieni,

I

immo quandoque etiam orthodoxi movere

folent.

,Scdlicet quomodo ii, qui nullam

p

,unquam de Evangelio notitiam hauferunt,

,caeteroquin autem honeíte vivunt, dam-

In caelum chriftiani a reli-

,nari poffunt?

»gione fua alienum neminem admittunt, lo-

mnino

q

,,cum medium (faltem pro adgltis) [e

$5 De'

q) 4d: Roman, I.,Q(l). 21

AE

?

Caput VI.

6x

; p

,,hegant: quid ergo pro his ignorantibus nifi

lolus inférnus fupereft? Et talem habita-

CUrt

juli

tionem pro tota aeternitate Socrati, Pla-

$

»toni, Ciceroni, Epicteto, aliisque fimili-

Qett,

»bus aflignare non tantum duriffimum, fed

D

bonitati divinae prorfus adverfum eft. Er-

mul

»80, quod tacite. inferunt, reli

gio ta;»ia fta-

CCl

,tuens, vera eífle non poteft.**

Cer

*

iti

$.

1259.

r

Aft quibus fine omni füa culpa Chriftus

L

ignotus manfit, hi ob defectum fidei minime

: 180'

ld

damnati fünt. Si emim mon venifJem, et locu-

wam

tus fui[Jem eis (Iudaeis) ; peccatum.non baberent :

jl«

nunc autem. excufationem mon babent de peccato

"o b). Sed alia eft quaeftio, an infideles

qi

Chriftum impune ignorantes contra alias le-

es probe cognitas non deliquerint. Et qui-

dem ut alia delicta, de quibus ab aliquibus

accufantur etiam ii, quos tu integerrimos

10

vocas, omittam, íola haec lex fpecialis ca-

h

ritatis, de qua in praefenti differo, et illis

at

Iaxime cognita, et vix non ex integro ne-

a

glecta, et fic ad eorum damnationem fuffi-

Th

cientiüimg eít.

fl

$.

I260.

]

Jo

Nam an Dei majeftatem, fupremam na-

10

turam, et primam omnium rationem iis 15n0-

tam

[

b)/ Ioa(l. 15. 292,

62,

"Iractatus. decimus.

tam fuiffe, afferes? — Et certe hanc iis, quos

t

tantopere laudas, absque dubio cognitam

w

t«

fuiffe, certum eft, utpote de qua tam elegane.

ter fcripferunt.

Verum etiam minus eruditi,

Qu

et ufu . rationis mediocri

praediti nunquid

(

magnitudinem Dei ignorarunt? An fuprema

| Qu

ratio, et-prima veritas, per quam omnia,

B

N

quae' vera funt, vera demum efficiuntur, in

ilorum animis non luxit? — /terum autem nec

q

bis debet ignofci: fi enim tantum potuerunt fcires

T

ut po[Jent aeftimare faeculum, quomodo bujus Do-

Q

minum non facilius invererunt? c): quia quod

ij

tio

notum efl Dei, manifeflum efL in ülis, Deus

enim . illis manifeftavit.

Invifibilia enim ipfius a

t

creatura mundi, per ea, quae facta fuünt, intel-

n

ld

lecta confpiciuntur ;; fempiterna quoque ejus-oirtus

el dz'*vz'nz'ms: ia, ut fint. inexcu[abiles d)

H l

I2Ó6I.

$.

Et ut nihil dicam, quod mihi veriffimum

eft, divinitatem feipfa, et quidem omnium

h

primo loco effe cognitam, Deum unde unde

)

cognitum nemo ignorare poteft; etfi ad hanc

Ü

It

cognitionem reapfe a nobis habitam frequen»

ter non attendamus, donec de ea moneamur.

Quod etiam in aliis principiis lumine naturae

t

notis frequentiflime nobis contingit: fic dis-

cipuli

c) Saþz'gnt. 13. 9. et 9.

d) Ad Romam. 1. 19. f't 20,

um

Caput. VL

65

Qtbi

cipuli . Arithmeticae varia kAxiomata &

o

nitut

aequale additum aequali illud facit duplo majus,

gt

recens fibi difcere videntur, etíi ea plus,

lii

/

quam centies, per decurfum vitae füae jam

nyil

cognoverint.

Ea, quae prima fünt, nun-

Yi

quam vere docemur; nam ex quo priore il.

mnig,

lud, quod primum eft, inferre poterimus?

r, Tl

Sed tota inftitutio quoad prima, per ea, quae

"B

ex primis fequunturs' afcendendo, animum

füit,

monet duntaxat, prima illa fibi probiffime

D

cognita jam effe.

Omnis demonftratio, quam

j

a po[ieriori vocant, reapfe non novam cogni-

Jui

tionem, plerumque faltem ingerit, fed cogni-

j

tionis jam antea habitae nos recordari tan-

fm

j

tum facit,

Deum itaque omnes cognitum

rru

habuerunt: et fapientes illi, quos tantopere

laudas, eundem prae reliquis intrelle;;'erunt.

"

x

$.

1262.

fny

:Sed, cognito Deo, nunquid multa philo-

Yf

fophia indiget mens noftra, ut tuto inferre

ni

Qqueat, tantam mnaturam pro dignitate fua

ii

digne colendam.effe? Parentes fuos hono-

o

randos effe, nemo, prout puto, ignorare

n

poteft: quomodo jam aliquis ratione utens

Ut

nefcire poterit, communem omnium genito-

Iw

rem, cujus fuprema excellentia fuperat omnia,

J

quae- cogitari poffunt,

p

copiofo ac fupremo

icultu diguiffimum effe ?

$..1263.

Tractatus decimus,

64

q

$.

1263.

t

ii

Et qualem cultum gentiles füpremo' huic

p

Domino adhibent? Excepta fíterili, et in-

At

erti cognitione nullum., Philofophi in plebis

qu

gratiam falfos infuper Deos adorantes, ho-

]ir

norem Deo debitum/rebus creatis impende-

TC

runt, ejus majettatem publice negarunt, et,

a

quod in republica eft.crimen perduellionis,

Yen

illud in caufa réligionis perpetrarunt; ex de-

N

fectu fpecialis caritatis, etfi ab omni crimi-

(u

ne caeteroquin eos immunes efíle, velis,

Q

aeterna damnatione digniffimi.

Scilicet qui

C0

cum Deum cognovi[]ent, mon ficut Deum glori«

p

ficaverunt. .

-

(

Et fpeciatim Epictetum de Chrifto absque fua

Ts

" *)4

In

| h

culpa ignorato excufare etiam ridiculum eft.

aureo illo religionis noftra& faeculo, in tanta pro-

dizsiorum , quae in confirmationem .chriftianae Re-

ligionis ibi facta fuerunt, luce, inter tanta vir-

tutum . exempla, et argumenta infuperabilia ab

homine fapiente Chriftum innocenter ignorari po-

tuiffe, plusquam incredibile eft. — Scilicet proxima

vero conjectura eft, Epictetum elegantia, quae

fcripfit, morüm praecepta non ipfummet invee

neriffe, fed ex moribus Chriftianorum didiciffe

1

tantutie

go I 2640

Atque ifte cultus, quem Deo ex titulo

fupremae excellentiae praeftare tenemur, et

de quo in praefenti capite tractamus, eft il-

enus,

lud fummae reverentiae, ag obfequii £

quo

E.

Caput VI,

65

q:uoïd lairiam VOcamu-s, nullique alteri, prvae-

Q i

terquam íoli fupremo Numini competit. Hunc

porro non recte (prout iterato dixi) inter

&

actus religionis relatum , ad caritatem tan-

jplebis

quam ad propriam fuam fedem velut poft

U

jeti

liminio reduco. Cum enim religio fit virtus

moralis, id eít, officium ex ratione aliqua

t

creata, ac finita debitum, eos actus jure fibi

T

vendicaré nequit, quos ex immenío totius

t de

TÍtm«

divinitatis titulo exfolvere Deo tenemur.

Quapropter religionem , prout ea a virtute

veli

caritatis theologicae. diftinguitur, illi cultus

t u

conftituunt, qui Deo quidenmi, aft non pro-

pter divinitatem, fed propter beneficia grae

glm'v'?

tiae, et naturae, id eft, ex rationibus crea-

tis tanquam o

» (

ptimo earundem auctori prae-

,

ftantur *).

us

í

j M

*) Per hoc autem,k qixod haec officia Deo

proxime

exfolvantur, ea tam parum fiunt caritas

theolo-

] Vif'

TEU

gica, quam parum officium pietatis filialis abfol-

np

vit illius pecuniae folutio, quam -filius equidem

yiftt

patri fuo, fed ex mutuo debebat.

Scilicet nec

que

debet ,

ex conditione illius , cui debetur,

"vel illius , qui

nve

denique nec ex indole illius rei, vel actus,

jcl

qui alicui debetur, íed ex ea ratione ,

ex qua

debetur, officia tnoralia, et divería eor

nera internofci debent:

um gee

nam idem eidem ejusdem

generis obfequia ex div

erfis titulis, et fic ex di-

verfarum virtutum offi

cüis debere poteft,

Et

quidem ratio patens doctrinam praefentem evin«

j

cit.. Quanta enim cun

que fit bonitas naturae, et

-ec

quantacunque füpra hanc fit excellentia gratiae:

1

utraque tamen harum immeníis vicibus eft infra

]i

divinitatem,

ota

om. IV.

Qu?modo ergo ex rationibus t

in-

pl

4

-

66

Tractatus. decimus.

inünigate diverfis ejusdem generis, etr 'nxaturae offi

Yer

cium naíci potett ?

Qul

1]

S.

1265.

T

fet

Ex quibus illud quoque intelligitur, in-

s officium graviffime

lu

primis odio Dei caritati

qu

violari.

uale enim, quantumque malum

qu

elle debebit fummum bonum odiffe? Unde

(te

illud quoque adparet, idololatriam non reli-

Yor

gioni,

in quantum ea virtus moralis eft , fed

&l

caritati opponi.

Eft autem idololatria pec-

qu

catum, quo fupremus,

ac proin foli Deo

L]

debitus cultus rei creatae cui

cunque adhibe-

tur.

Iam hoc fumme impium, füupremae ma-

atque, prout füpra jam

jeftati injuriofum,

*

ohe totius univerfi idem

dixi, in confiderati

Qdi

eít, quod in civitate 'perduellio.

Subdituni

N

pro fupremo Principe colere crimen in poli-

ticis eft maximum: fed etiam rem a Deo con-

qu

1m

ditam pro Deo adorare in re divina ex omni-

tj

bus fceleribus neceffario eiï:rkfummum.

1

-

$.

66.

|

li

(

Hoc enim crimine voluntas humana fü-

fin

am velut divinitatem abro-

u

premo Numini fu

gat, et eidem fupremum hono

rem auferre,

ä]

di

J

et, quod idem eft, fummum malum rrogare

conatur. lam fummum malum. inferre, ali

u

Tit

cui, eft fümmum ejusdem odium: unde ido-

lolatria eft fummum Dei odium, ac proin ca-

E

ad-

i

ritati theolo;;icae ex propria indole fua

Ver.

Caput Vi.

67

tE 0l

verfum. Et quam

parum tot quondam, et

cultae adeo gentes,

virique alias plane fün

mi facinus !

iorrebant !

Et tales, qui füpre-

mum cultum ad rem

creatam . impie trans.

^ Tv

ferant, noftra aetate rari funt: qui vero vo.

"n

luntate (nam intellectus Deum ignorare ne.

3alut

quidem poteft) Deum non .exift

ere optant,

i

aut fallem. eundem talem vel ap

erte, vel ta-

rel

cite, et quoad folum affectum

faciunt, ut

f

vere Deus non fit,

dantur plurimi, eadem,

u

et horrenda 'cum pri

oribus illis fententia ali-

Do

quando involvendi.

j

x

o ffà

$. 1267. |

j

i

Dantur infuper alia, et minof-is malitiae

/

n

odia in Deum. concepta, Quo. fpectat :affe-

poh

ctus ille, quo de incremen

tis divinae gloriae, .

quam vocarmus extrinfecam

Q

ul

. dolent, vel ea

of

impedire ex

non juftis caufis conantur, prae-

cipue, fi talia: ab hominibus, qui non fuae

conditionis fünt, efficiantur.

Et licet variog

titulos irr

eligiofo affectui fuo obtendere ftu-

deant, hi

tamen. non attendunt, fpectato in-

L

finitae ex

cellentiae momento titulos illos

jufto levi

o

ores exiftere, et füub hoc fuo ftu-

ao

dio lethalem illam affecti

onem latere, qua

)gm

Deum parum curant,

vel omnino aliquate-

[

nus averfantur *).

Cum vero peccatum ca-.

ritati proxime adve

j

rfüm feu odium Dei non

(

admittat parvitatem m

feu cum odium Dei

ateriae, prout a junt,

)

ex fua indole femper

[

z

fit

"Tractatus decimus.

68

l

i

ft grave, fane periculofiffme faciunt, qui

[

ofügiis Deo impenflendis parum favent.

*) Huc fane pertinent ,

qui toto conatu in pï-ofaha

commoda feruntur.

Qui famulos , filios a reli-

tationibus avocant.

Qui fedulum Dei

giofis exerci

cultum in a

lüs derifui habent, atque ad imbecillis

-

ingenii officia referu

nt, per hoc alios ftudio hoc

*

Nunquam fatis inculcandum,

avertere conantes

1$ OCCU

.

hanc caritat

upationem ex omnibus effe prie

mam , nobili

'Himalþ, ac fumme neceflariam.

$. : 1268.

£

Huic porro catita

tis ofïïïc'io contraria funt

etiam atrocia, et in

digna in Deum ipfum

aut in res facras)

(non in fanctos tantum,

verba, querelae *), et fa

cta, id eft, blaspbe-

mia?, et facrilegia, ac demum quicunque actus

injuriofi, et in i

pfum Deum proxime com-

j

hi ex fua natura fint leves,

mifüi; licet enim.

nunquam tamen

non graves efficiuntur, fi-

berate in Deum committat.

j

qüis eos fat deli

Ét haec de injuriis ajentibus Deo i

latis; quae

et jam per-

quidem, nifi in plene perverfis,

ditis, penitus rarius, aut absq

ue plena lal

tem deliberatione contingunt.

Quantum ad

ipfum ufum, hominibus faluti

s fuae ftudiofis

51

majorem follicitud

*

inem injicére debent inju-

riae negantes, 1

d eft, neglectus cari

?

tatis et

rtinentium: de

ommiffio actuum ad. eam pe

quibus a $. 1248. usque ad $. 1258. actum

fuit. Rariores quippe funt, qui Deum ipfum

impia

VENG

Caput. 1.

69

E—1

t

impia aliqua actione adgrediuntur; frequen:

,1

tes Vero, quixeunvdem jufto miqus honorant,

H

*) Ubi equidem vel maxime excipere, oportet que-

r

1

relas in Deum amice motas: quae noftrae cum

divina voluntate plenam coniormitatem continen-

jf Dü

tes, fünt admirationes, aut divini auxilii implo-

bedl

rationes.

jo

Qualis inter alias eft illa: juffus quie

dem tu es Domine: fi difputem tecum : — Verume-

du

zamen jufla loquav. ad te : Quare via impiorum

e p

profperatur ; bene eft. omnibus , qui praevarican-

fur, et imique agunt e)?

Super omnes autem

eminet piiffima et caritatis affectu pleniffima, aeter-

ni Filii ad divinum Patrem querela: DEUS wjez;?

^ DEUS meus! ut quid dereliquifli me f).?

fit

:

CAPVT SEPTIMVM.

pälm

maS)

De natura, quam movae Legis Sacrificium

m

obtinet.

gt

u

$.

1269. Cultus jam Dei in interiorem, et exterio-

i

3

rem recte dividitur: qui quidem cultus exterior

fuap:e natura generatim neceffarius ;

n

jl

jl

| í

$.

1270.

Solo tamen jure naturae ípeciatim haud eft

definitus.

Sacrificium tamen definite deberi, fola

quae

ratio genus humanum docuit,

"

ö.

127 1.

Sacrificium generatim definitur.

Y

a/

ö.

I272. et 73. Cujus in antiqua lege variae erant

mïJ

fpecies :

l

ö.

1274.

Quae tamen omnes in unico novae Legis

)

j j

Sacrificio Altaris mire con*iþ:ehenduntur.

E3

T.

$. 1275.

e) Ieremc I2. IWQ

f

f) Müttb. 27. 46-

qpfl

Ea

s

70

"Tractatus. decimus,

$. 1275. Quod quidem a Sacrificio crueis, qüoadl fub-

ftantiam, haud diverfum,

$. 1276. . Ac proinde veri nominis Sacrificium eI'cf'

frn

$. 1277. Quod proinde definitur.

Yt

fic

$. 126g.

cu

tU

li

Poftquam de iis officiis, quae fupremo

ád

Numini ex titulo infinitae excellentiae deben-

Tur]

tur, et quae fpecialem caritatem conítituunt,

n

generatim tractavi, de praecipuis eorum jam

fpeciaüm agendum eít; quae quidem in ím-

leriora, et exteriora dividi folent, prout tcili-

pu

der

cet vel fola mente concipiuntur, vel prout

fb

actu quodam corporis etiam füb fenfus ca-

tn.

d.nt.

Nam quod jam alii demonftrarunt,

actus latriae exteriores nedum ad fovendos

Dd

1

W

inter.ores, fed ex fua indole, ac proxime ad

Et fane

il

Deum digne colendum requiruntur.

ts

quis .de hoc.dubitet, cum ex omnibus tam

X

interioribus. quam - exterioribus noftris in

W

Deunmi officiis primum, ac praecipuum, fácri-

Vr

ficium fcilicet, in actione aliqua adfpectabili

b

confittat. Neque enim adeo abfürdus quis

ü

erit, ut divinam hanc oblationem folummo-

do ad ignobiles mentis noftrae affectus fo-

Generatim

p

*endos comparatam efle velit.

E

itaque ex toto Dei cultu fua ipfiusmet digni-

tate eminet facrificlum, tan

, latriae actus.

quam pl*a?cipuus

*

Q I270.

EE

Caput VII.

PX

4d fl

$.

1270,

Licet vero divini cultus penfum, et no-

ei

ftri in Deum obfequii adparatus pro füua grae

vitate copiofus, et pro fua dignitate magui-

ficus effe ninquam non debeat; ipfe tamen

cultus hujusce modus aut fpecies ratione na-

turali raro eft definita.

Sic magnifica templ

m

ad Dei honorem optime quidem faciunt; ho-

bel

rum tamen defectum fÍplendidae areae, aut

Jl

integrae regionis plagae divino cultui dedi-

j

catae fupplere fors poílent; et diebus feftis

n

[

plures ex fingulis diebus horae Deo impen-

dendae, quantum ex jure paturali poífent

0U.

fubítitui.

; (

Solum tamen Sacrificium fingilla-

tim, et ex fua indole ante omne arbitrarium

u

ndOs

Dei praeceptum, id eft, ante omnem fidei

inftitutionem deberi videtur.

Atque ita fen-

ii

tit S. Thomas a) et ante illum omnes gen-

- (ue

tes, et aetates arbitratae funt.

Magna quip-

l

]1

li

pe fuit in eo populorum confpiratio, multis,

3

et amplis voluminibus celebrata ).

Et fane

ici

officium facrificandi cum ipfo humano gene-

J.blh

re in, Abele, et Caino initium fumens, dein-

quS

ceps per quaelibet aeva, et inter omnes po-

I

pulos, de quibus aliqua nobis memoria fu-

Yj

pereft ,

usque ad Chriftum continuatum,

t

aequalem fere cum opinione de divina exi-

n

der4

ftentia

jl

4) 9. 2. quaefl. 95, art, 1.

b) Huet, quaeft, alneftan.. L. 3. c. 2.

p

F um

"£

Tractatus. decimus,

ftentia confenfum habuit. Egregie huc fa-

ciunt verba Cafliani: Quomodo /cire potuit Zbel

necdum lege mandamte, quod offerre Deo de pri-

mitiis ovium fuarum, et de adipe ipfarum facri-

ficium. debwiffet , nifi infitam fibi legem. naturali-

ter fuilfet. edoctus c)?

*) Et fi aliquae gentes facrificia nulla habuiffe dican-

tur, id tamen tam parum huic opinioni officit,

quam parum generalem , et ab ipfa natura infitam

cognitionem unius Dei intercipit communis quon-

ftii

dam fuperftitio illa, qua plures Deos adoptave-

runt.

IQ

Nam aliud eft veritatem aliquam ab omni-

bus fuiffe cognitam: et aliud, eandem ipíis mo-

D

ribus fuiffe expreffam.

Voluntas nempe cogni-

li

tiones

proprii intellectus

fequi frequentiffime

f

Oomittit,

b

)

0* I27I.

D

Y

Tam facrificium in genere ita definitur:

efl oblatio rei externae, [eu fub [enfus cadentis

of

cum aliqua ejusdem deflructione in. reverentiam

tü

b

füpremae excellentiae facta. Nulla enim- major

reverentia, neque clarior noftri ad infinitam

illam.naturam nihili profeffio in nos cadit,

quam ut in vicem noftri rem aliquam de:

ftruentes eandem coram immenfía majeftate

t

velut in nihilum rediramus.

k

*) Agimus vero in praefenti de proprii nominis fa-

crificio.

Nam nomen f[íacrifidii in fenfu minus

proprio, et per metaphoram mnon raro vocatur

laus

,

17

c)'C/ollatiou. 8. C, 23.

EE

Caput VIL

73

uc d

l]aus Dei, aut quaecunque rectá actio. Unde dici-

i

14

J

tur;: immola Deo facrifcium laudis d).

Quo

it r

etiam pertinet illud fancti Auguftini: Suaviffimum

[

adolemus incenfum , cum im ejus con[pectu. pio;

t fti

Janctoque amore flagramus , ei facrificantes bo-

V

JLiam bumilitatis ,. et. laudis

fervidae caritatis e).

ïz'n ara cordis igne

e d

$.

I272.

Oädü

inftit

Varia facrificiorum exemplfa, ut de facri-

quot«

yuüve

ficiis gentilium nihil dicam, diu ante legem

) O

Mofaicam in Abele, INoe, et Melchifedecho

fpectamus: plurima vero, ac diverfiffima ex-

fis n

Qp

in Deus per Mofen conftituit. Et quidem

Yi

Ípectando materiam alia erant libamina, quae

effufione fluidorum fiebant, illius, qui pro

nobis fufüs eft, divini fanguinis fors typi a

Deo inftituti.

Alia erant immolationes, qui-

1

li

bus corpora folida velut thus, fimila, panis

j

n

Offerebantur.

'Tum vero vel maxime daban-

tni

tur viciimae ,

quibus varia animalia rïlactfz-

TiaJ

bgntur.

Jitat

$.

naä

j

1273.

j 0

Alia facrificiorum Mofaicorum divifio pe-

du

titur ex ratione, qua offerebantur.

Si id

fiebat ad merum cultum divinum ; vocabatur

jis )

bolocauftum, — Si ad Deum pro peccato placan-

m

3

um

ul

X

l

p

d) Palm. 490 14.

e)' Libr, Xo, de civitat, C, 4.

ag

"

Tractatus decz;mus..

dum offerebatur; tunc facrificium propitiato-

Af

vium vel boflia pro peccato dicebatur.

Demum

Vé

hoftia pacifica. erat facrificium pro beneficio

hs

jam accepto, vel primum accipiendo obla-

qra

tum: et fic erat eucbariflicum ,. vel impétrato-

Ut

.

1'z'um,

P

Jii

(ui

$. 1574.

Fl

In nova jam lege poft facrificium crucis

Ál

datur unicum altaris facrificium, quod illam

f

antiquorum facrificiorum diverfitatem mire

complectitur, aut potius. infinita . dignitate

fua in immenfum .exfuperat.

Haec e[l illa

sunda oblatio, quae per oarias facrificiorum, fia-

nf

iurae, et legis tempore fümilitudines. figurabatur ;

ii

«

utpote quáe bona ommia per illa fignificata , velut

illerum ommium confumunatio. et perfectio come

ii

LU

ll

plectitur f).. Quod etiam Ecclefia ait: DEUS,

1

0

l

qui legalium dijferentiam bo[iiarum wnius Jacri-

f

flcz'i; perfectione /a'n;i/iz' 2

fi

$.

I275.

mag

Tl

Iam tremenäum altaris myfterium a facri-

"i

fició crucis quoad fübítantiam minime, fed

L

quoad modum duntaxat diverfum eft:. eo

Ti

quod in utroque eadem hoftia Chriftus fcili-

f0

cet aeterni Patris aeternus Filius vere offera-

forn

tur;

J2 Canc..»'Trident. Seff. 20, C. 1.

|

g) Orat, Secret. in Miffa Dom'?' pofi Peut,

75

pitit

tsur;x ita tamen, ut illud crucis eruentum, hoc

Jemut

vero incruenium exiftat: per quod intelligi-

nefion

mus, Chrifti fanguinem in cruce pbyfice, in

) 0i

ara- vero my/lice a corpore feparari, re ipía

pdue

autem idem efle.

Una enim, eademque efl bo«

flia, idem munc offerens facerdotwm | müniflerio,

qui féipfum tunc im cruce obtulit, [ola offerendi

vatione diver[a.

Cujus quidem, oblationis cruen-

eruti

tae, inquam, fruc

tus per banc uberrüne perci-

illam

,:pz'unzw* b).

nir

gnïtate

$

9.

1276.

h i

.Nöftrum vero altaris facrificium. effe fa.

u h

T

crificium vere tale, certum eft dogma: nam

quii

idem concilium "Tridentinum id definit: f

quis dixerit , in wiffa mom offerri Deo oerum, et

(0*

proprium —facrificium , aut quod offerri mon fit

D.E«L"i?

aliud, quam mobis. Chbriflum . ad. manducandum

J

dari: anatbema fit i).

Nititur praeterea hic

fidei articulus perpetua traditione, cujus

magnus inter alios teftis eft fanctus Augufti-

mus: profecto éficitur, ut tota ipfa redempta ci-

A

vitas, boc efL, adgregatio, [ocietasque fanctorum

fl

univerfale facrificium offerat Deo per facerdotem

u

magnum, qui etiam ipfum obtulit in paffione pro

fafl

nobis, ut tanti capitis corpus e[femus fecundum

m Cbri-

j

tf

formam. Jeroi, — — . Hec ef facrificiu

sz'ano-

' h) Trideut. Concil. Sejf. 22. C. 9,

i) Se.ä',. 22. Canor, I.

1.

16

Tractatus äecimus.

Quod etiam in Sacramento

im

[ À

füianorum, — —

aitaris fideliter noflra freguentat Ecclefia L).. .. Ni-

mjis porro longum foret, fi hanc veritatem

MU

per omnia retro faecula teftatiflimam fuiTe,

IU

velim reterre m).

m

$.

1277.

ln

- Hoc jam tantum. myfterium ita deünitm—;

ia

ut,fit novae legis verum [acrifum , quo. Cbrifrus

l

lm

JDeo i confecrationis fub fpeciebus pamis, et wini

miniflerio [acerdotis feipfium. vere immolat.

uae

äl )

quidem ex doctrina concilii Tridentini hucs

usqge laudata aperte defumpta eft.

;

" CAPVT OCTAVUM.

Natura nofiri Sacrificii ex. data dejïnitionä

explicatur.

4

My

$. ro78. Sacrificium novae legis Imo proprie ef.t actus

Qur

caritatis theologicae.

m

$. 1279. In eo lido primarius facerdos, minifter, et

' hoftia Chriftus :

*

ET

Y

$. 1230.

Secundarii vero miniftri

facerdotes N. T.

! hujus Sacriücii funt

fy

fa

| $. 128r.

6

l) Libr, 10. de civit, Dei, C. 6 ..

m

Qit

e) Vid. aperta teffimonia $.

luftin, dialog. Eum

Fi()]

Tryphou. $. Iren, Libr. 4e b

aeref - C. 32.. $. Cy-

D

$, Augnflin, in

üt

priomi Épiffol. 63. ad Caecil.

x

Pjalm, 39. :

EEE

x

Caput. VIII

77

t

Pt

e

128*. Et quia eft verum facrificium, IlItio Chri-

m

ftus in eo aliquam deftrüctionem fubire debet:

.

itatit

1282. Licet reapfe haud occidatur.

| füi

-

1283.

Hanc jam deftructionem aliqui explicant pet

. fumtionem hujus Myfterii :

.

I284.

Alii per effe Sacramentale, preut vocant:

M^ 60 u^ u^ w

L

1985. Aliqui demum, et recte per myílicam fan-

guinis effufionem.

TU

^

*

1286. Quae quidem fanguinis effufio non eft mere

briji

imaginaria.

.

d vt

I287. Unde nec fumtio, nec alia litur

]

fubftantiam | Sacrificii Ípectat,

giae pqrs ad

E

fi u

O^. o^

1288. 89. 9o.

Cum itaque natura Sacrificii in

utriusque Ífpeciei confecratione abíolvatur ; ad

hanc certo habendam Ecclefia varia ía

Pienteg

praecepit,

$.

1278.

óit

Ex hac jam deíinitione apparet Imo, hoe

Myfterium eo ipfo, quod fit verum facr:fi-

d «

cium , eíle fummum caritatis actüm, ac pro-

in merito non nífi hoc loco explicandum.

E

Nam omne facrificium generatim, et ex fua

I!

jam indole non nifi Deo in conteítationem

g

fupremae excellentiae fieri poteft: hoc vero

ul

tantum donum, ac divinum etiam Deus nec

;n

exigere, nec acceptare poífet, nifi ex infi-

nito Divinitatis titulo.

In debito, aut folu-

tione debiti plus effe non poteft, quam quod

24

in ea ratione efít, ex qua debitum illud eft

$U

ortum.

Licet vero alii facrificium ad officia

[//

ii

moe

religionis referant, id quod faepius jam

nui,

af

Tractatus. decimus.

78

nui, ex eo fit, quod omnia officia Deo de-

bita, et inter haec etiam officia quaedam

theologica e. g. adorationem vago aliquo figni-

ficatu religionem vocemus.

Si vero religio»

nem in proprio fenfu, et prout a virtutibus

theologicis diftincta ad claffem virtutum mo-

ralium fpectat, accipiatur, tunc religio facri«

ficium tanquáam actum ad fe pertinentem fibi

vendicare minime poteft: quia fcilicet ex ti-

tulo finito, quali omnes virtutes mere mo-

rales nituntur, donum immenfum ac divinum

deberi, aut offerri per leges inviolabilis jufti-

tiae non poteft. - |

*) , Sed huhqüïd ex doctrina Cóncil. Tridentih. a)

,hoc facrifidium etiam in honorem Sanctorum,

,1mmo adfinem: mere naturalem e. g. ad impe-

; f

Drit

,trandas pluvias, recte offertur, ipía Ecclefia

fite

,ípeciales defuper liturgias infliruente ? **

Aft

Sacrificium nunquam non foli Deo litatur: in ho-

(

norem veróo SS..ea ratione.impenditur, quod eo-

! vic

rum nomine Deus per hoc-facrificium fumme. ho-

noretur, quod ipfis acceptifümum effe debet,

.

Vel certe fructus faerifici, .qualis vel maxime

t

aliquis eft vis agendi gratias, pro fanctis, eorunr

gratia; et gloria Deo tribuitur, dum facrificium

novae legis in honorem. SS. obimus.

Sic etiam

früactus facrificii, qui eft impetratorius, ordinari

poteft ad obtinenda auxilia gratioe, immo. etiam

e

folius naturae e, g. fanitatem , licet pretium facri-

ficii nofiri omnes gratias, et dona nmaturalia in

Y

immenfum excedat. .Non licet füperiora ad infe-

riora, e. g. divinum aliquid ad donum gratiae,

aut

4) Seff. 22.

»Caput VIl.

19

€0 Q

aut gratiam ad bonum natu.raie ordinare, aut im-

Yedut

pendere, prout agendo de Simonia oflendam, bene

vero id facere permiffum eff cum eorum effecti-

of

bus,

Nam, quod probe notandum, nedum Deus,

r

fed étiam gratiae non raro edunt effectus mere

£üLU

naturales. .Sic ipfe Redemtor üutique per preces

[ 1

ex gratia nobiles panem quotidianum petere nos

) at

jubet, et ipfusmet ob fidem petentium fanitates

m [

aliaque beneficia. naturalia faepe contulit.

Unde

facile fu;ri poteft, ut mens recte affecta e, g. fa-

at

crificium, ejusque divinos eíffectus ad Deum tan-

we mo.

quam legitimum finém referat, dum effectus ejuse

rinütt

dem maturales ad (íines itidem naturales recte

ordinat.

j

$. | 1279.-

(if1 f

Quia vero, prout deünitio loquittlr, Chri-

Qrutt

Wi

ftus feipfum immolat, ex ea infertur Ildo,

primum miniftrum, primum in hoc facrificio

ol

r/

D

facerdotem, ac primum offerentem effe ipfum

)!

Chrittum, qui 1idem fimul eft pretiofa nimis

d

Victima, Scilicet, prout habet Tridenti-

i

num b), una eademque bo[lia ,. idem munc offe-

de:ïüll

vens . [acerdotum | aminiflerios

qutte

: quz' Jéipfum. tunc ?n

atl

cmce obiulit.

icin

$. þïzgo.

eut

i

r

Sacerdotes novi t'e&amenti funt veri fa-

cerdotes, ac miniftri hujus tanti myfterii,

n]sn

j

n

prout habet idem 'Concihum c): funt tamen

i

fa,cæ;-

ratia

i

b) SPU', 20, C.'Q-'

c) Seff. 22. Can, 8.

"F m

J

80

"Iractatus - decimus.

facerdotes fecundarii, ac fubordinati, vicem

finr

Chrifti agentes, unde non fuo, fed Chrifti

LUR

nomine loquuntur: Jicens, accipite, et man-

(acrii

ducate.etc.

lidem facerdotes funt veri offe-

rentes, iterum fecundarii utique. Denique

tota Ecclefia, ac praecipue fideles facrificio

adftantes non quidem facerdotes, aut mini-

uare

ftri, vere tamen offerentes funt.

ftQi

miffam audire, prout vocamus, id eft, facri-

Tbufi

;

ficio intereffe, longe plus eft, quam facrum

E

hunc ritum ipectare, et aliquas füb eo pre-

b j

Conf

ces fundere: nam affiftentes non otiofae per-

fonae, fed actores, et aliqua ratione hujus

Jrae

fotf

tantae rei auctores fünt, utpote qui facrifi-

cium alieno quidem minifterio, fua tamen

i

-

dHfn

voluntate, et quodammodo auctoritate:Deo

—

offerunt.

ji]

0?

9.

I298fÍ.

LU

f

Curh vero omne proprii nominis facrifi-

(h

cium ex fua jam indole aliquam illius, quae

fit

offertur, hoftiae : deftructionem requirat; in.

telligitur IIItio, Chriftum, tanquam veram in

mx;[

hoc facrificio victimam, aliquam in eo de:

Ti

Mi

(tructionem fübire, licet in hac explicanda

fit diverfa diverforum fententia.

Ef

i

$.

1282.

| $

Illud. quidem omnium fententia certum

eft, Chriftum in altaribus noftris non occidi,

ere fe-

nec fanguinem ejus a corpore ejus V

pargri.

—

—

L4

d

qutlüi[

8r

VW

&

þarärï; Cbrijfus enim refü

[4

Chri

bri

Sens ex mortuis jam

non moritur amplius d). - Unde aliud in noftro

( n

Mi

r of

facrificio deüructicnis genqs quaerendum eft,

'eti

(

/

crilc

j

*

$.. Iäsg,

Toit

Utf

Aliqui jam deftructionem ad facrificium

requifitam explicant per fumtioneém, aut com-

latt

munionem fíacerdotis.

Verum hac ratione

|Cruti

facrificii noftri natura n

on in confecratione,

p

fed in fumtione

, quoad . partem praecipuam,

N

conftitueretur ,

et confecratio

foret. mera

duj

praeparatio ad facrificium ,

quod omnium

acti

fenfui adverfari videtur.

Hoc quoque fenfui

imen

Concilii Tridentini paru

m coneordat, quod

De)

definivit e): fignis

dixerit, in müffa mom offerri

L/8e0 *wrum,þ

et propium facrificium, aut quod

offerri non fi

t aliud,

quam nobis Chriflum ad

manducandum dari :

anatbema fit.

Sane in hac

frt

fententia confecrar

Chriftum nobis me

e effct nihil aliud, quam

quae

re ad manducan

dum prae-

» flv

parare. Et quia reliqui

Chriftiani: de hoc

m

myfterio fumunt,

vix poffet dari füfficiens

T

Tatio, ex qua

participantes, feu communi-

cantes.

ani

ex hoc actu praecipuo

veri miniítri

ac face

rdotes dici

prohibeantur, facrificantes

exinde dicendi,

quia actum facrificii fumen-

do Euchariftiam |

obirent, Denique ipfum fa-

Cere

J

4) Ad Roman, 6. 9.

u ,

b

e) Seff. 2o, Can, 1. de Jacrif. miffae,

n

Tom, IV,

L

F

m

Tractatus decimus,

$2

cerdbtïum ad perficiendum facrificium certe

confertur: et utique ad fumendam Euchari-

ftiam facerdos nullo ordjne indiget.

ef

lice

EM d 1284.

*

fec

uare alii Chriftum in facrificio quodam-

add

I

j

modo deítrui ex eo dicunt, quod is per con-

ib

fecrationem ab efJe naturali ad' e[Je facramentale

tranfeat. Scilicet, dum fub fpeciebus panis,

libe

fett

et vini, et fub minima quavis eorum parti-

cula latet, compenetratis, ac proinde ligatis

f

BH

fenfibus. velut in conditione mortui exiftere

incipit: in qua conditione anima, licet a cor-

de[l

(ite

pore haud feparetur; ad omnes tamen exte-

riores perceptiones inepta, ac impedita effi-

D

kt]

H

citur. Elegans explicatio, et propinqua mor-

Y

1

tis. imago! Sedthac admifía in confecratio-

ne unius fpeciei totum jam facrificium intel-

)

ligitur: nec fatis explicatur tanta illa neceili-

tas, qua utriusque fpeciei confecratio ad ab.

folvendam facrificii naturam jJure divino re-

quiritur,

Denique per hoc genus mortis,

quo fenfus Chrifti fonum, colores, et reliqua

exterius incidentia percipere prohibetur, pa-

rum exprimitur illa mors, quam Redemtor

in cruce fuftinuit, et quae feparatione fan-

guinis a corpore peracta fuit, et quae per

verba confecrationis aperte denotztur, dum

Vi verborum prima confecratione corpus, et

dein fanguis feorfim, ac velut feparatim po-

nitur.

4

$. 1285.

um

Caput V1II.

ä*—!

83

. (Rttt

$.

1285.

T

Unde plurimi myfticam aliquam fanguinis

effufionem in hoc myfterio intelligunt. . Sci-

licet vi illorum verborum, quibus panis con-

fecratur, fub fpeciebus panis folum corpus

OQtt

adducitur, dum dicitur: boc eff corpus meum.

* C0)

Item vi verborum: bic efl calix fanguinis thei,

Tenitil

quibus vinum cponfecratur,

folus jam fanguis

pam'g,

habetur *).

Unde vi Verborum, quibus con-

fecratio peragitur, corpus a fanguine. velut

þam'

ïxgatb'

feparatur: myítice autem feparato fanguine,

yllet

mors myftice fequatur, neceffe eft... Sic jam

; Ut

deftructio, ac interemtio divinae noftrae ho-

egte

ftiae, et infuper cruentae mortis imitatio rite

T

intelligitur: denique apparet, facrificium al.

taris non nifi utrius

m

que fpeciei confecratione

cratfü'

perfici.

| inte!-

*) Caute tamen nota, his non obítantibus Chriftum

]e'celï-

j

totum , cum'corpore et fanguine, anima, ac di-

vinitate füb utraque fpecie contineri,

Sub fpe-

ofe

ciebus enim panis vi verborum folum corpus ad-

ortiSa

ducitur: quia tamen hoc cum fanguine, anima;

Jiqu

et divina natura unitum manet; haec omnia per

COrpus velut attrahuntur.

Idem de fanguine,

. p

Unde recte docent,

fi in triduo mortis confecra-

ii

) li

—

tio fuiffet facta, fub fpeciebus panis folum cote

V

pus, et divinitas, fub fpeciebus vero. vini folum

e pef

fanguinem cum divinitate fine corpore, et anima

du

extiturum fuiffe, Eo enim tempore fanguis cor.

$ (

pus et animam Qbi unitam non habebat,

:

P

j

F3

5 1286.

84

2 mctatus decimus.

lium

j

1286.

«

tum

Nequä haec fanguinis a corpore feparae

fin

tio hucusque explicata in facrificio noftro in»

anis, aut ficta, fed velut moraüis, et omnino

vera eít.

Nam aliud eft duo per feipfa, at-

re: et aliud

queex propria intentione accipe

eít, per fe ipfum, ac per proximam inten-

DI

te ]

tionem non nifi unum accipere, quod dein

tes altera fortuito, ac.extra intentionem fe-

TU

quitur. Sic e.g. filius aliquis ad parandam

.

9t

medicinam auro 1

ndigens, id a patre petit.

Ti

j gemma

Hic jam eidem annulum aureum, cu

pfi;

pretiofi

ffima acclufa eft, praebet.

Hic jam

fiit

praeter aurum etiam

lapidem. pretiofum ca-

LE

pit. lam hoc jus in aurum partim ex volun-

—

frl

tate filii, partim ex voluntate patris eft or-

U

tum: jus in gemmam ex folo arbitrio patris

f

defcendit, nam voluntati filii per folum au-

G

rum fuiffet fatisfactum.

Donatio gemmniae

eft actus feparatus, qui nullum ad preces

filii refpectum habet, et fine qua totum,

quod filius intendebat ,

negotium jam fuitlet

abfolutum.

Sic nos quoque a

d facrificium

noftrum non nifi corpore fine fanguine, et

nec per

fanguine fine corpore indigemus,

verba confecrationis plus pétimus:

atque his

obtentis facrificium noftrum jam eft abfolu-

tum.

uod vero aeternus Pater cum cor-

pore fanguinem quoque, et animam Chr fti

una cum ejus divinitate fubmittat, id fit ultra

nego-

noftram intentionem , e:;tra noftrum

tium,

A

85

Caput. VII?.. :

tium, et feparato beneficio, denique per

actum a facrificio diverfum: ut adeo quan-

tum ex folo actu facrificii corpus a fanguines

feprt

iro ]

fanguis autem vere a corpore feparetur,

3

Tonino

n d

$.

128*

: alitd

Es hac jam, qua deftructionem hoftiae

intel

omni facrificio propriam explicamus, ratio-

deit

ne illud quoque intelligitur, eflentiam, feu

n fe

paturam facrificii confiitere in fola confecra-

dam

tione: fumtionem vero ejusdem partem effe

petit.

non nifi integrantem, ut vocant, feu minus

&f

'

principalem.

Multo minus facrificium .con-

: j

ftituit praevia illa panis, et vini oblatio, quam

] (d

ofertorium vocamus ,

quodque probabilius

jun

folo jure ecclefiaftico

inductum — fuit . *).

t or

Omnium minime requiritur, ut omnes ad-

paträs

ftantes de íacrificio fumant, feu communi-

j d

cent. Vid. Tridentin. feff. 22. c.8.

n

*) Et fane obligationem ad. tres praecïpuäs miffae

'ecd

partes attendendi nimium exaggerant: et vagum

tUffy

puerorum ,

ac adolefcentum ingenium facile in

yilet

omnem partem elabitur, unde magnos conícien-

ciott

tiae angores patiuntur: eoquod, ad tres praeci-

puas partes cum non attenderint, praecepto Ec-

n

Clefiae fe non fatisfeciffe arbitrentur.

Et.dum

: pP-f

non audent errorem fuum majóribus manifeftare

17

per merum errorem non raro peccant.

Sed uti-

folt

que miffam audire eft voluntas Deo Chriftum per

d

facrificium offerendi: et haec voluntas, eo irío

quod miffae adítent, tacite perdurit, ficque hoc

jl

jltd

officium quoad praecipuam partem , feu' quoad

fubftantiam facillime impletur,

u

E5

$. 1288.

J

86

Tractatus . decimts,

irtti

$.

1288.

jl

Cum itaque facrofanctum facrificium hoc

] gin

in fola, utriusque tamen fpeciei confecratio-

a

ne confiffat; ideo Ecclefia non tam fuo,

od

quam divino praecepto jubet, wt /i facerdos

lebw

poft confecratienem. corporis tantum, | ante. confe-

(/f1

erationem fanguinis deficiat, *el utroque confecra-

u

to id acci i, mi[la per alium facerdotem implea-

W

tur ab eo loco, ubiile defüit, et in cafu nece[frta-

(j

tis etiam per non jejunwm g); quia'ícilicet fa-

[

tius eft, ut quis non jejunus, vel etiam bis

if

in die hboc. myfterium obeat, quam ut facri-

lu

ficium iftud mancum, aut etiam fola fumtio-

(il

ne, quam lex divina a facerdote in facrificio

[

fieri praecipit, deftitutum maneat.

0i

ä

*) Grave pro hac doctrina argumentum füppeditat

qu

'lIridentnum b): Sacerdotem fecundum | ordinem

q

Melcbifedecb fe in aetermum . declarams corpus et

0

fanguinem fuum fub fpeciebus panis, et vini Deo

(

Patri obtulit , ac fub earundem verum . fymbolis

6

Apoftolis , eorumque in — facerdotio. fuccefforibus,

wut offerreut , praecepit.

l

$.

1289.

/l

In hanc rem pergit eadem Rubrica, feu

lex ecclefiaftica: .Sí autem emiprolata. forma

COn t«

corporis obüt Jacerdos, guia non efl facta

cratio,

(

|

$J Rubric. titul. Iö.

. ) Seff. ac.

n

o Caput. VIH.

67

eratio, mon efl mece[fe, wt wi[a per äliuni fup-

pleatur.

Si vero obierit femiprolata forma. fan-

n hot

guinis, tunc alter profequatur , et fuper eundem

Cratio

calicem repetat integrawm formam ab eo loco: fimili

1 )

modo etc. Alibi vero habet fequentia: Si ce-

ficrdt

lebrans ante confecrationem | advertit , bofliam e[fe

rl

(j

corruptam, aut mon e[Je triticeam , aliam. ponat,

)f

et facta oblatione faltem tente concepta, profequa-

mp!ea-

tur ab eo loco, ubi defierit, . Si id. advertat poft

;e-/M

confecrationem , etiam po[t illius bofHiae fumttgw

t f

nem, pofita alia faciat oblationem , ut. fupra, et

n bj

incipiat ab illis verbis, qui pridie etc.

and [/7

Bu

boc contingat pofl fumtionem [anguinis; apponi

imto

debet rurfus novus panis, et vinum cum aqua, et

TlciO

facta. prius- oblatioue :facerdos: confecret, incipiendo

ab illis verbis: qui pridie, ac flatim fumat utrume«

que,

Si boflia confecrata difpareat, wel cafu ali-

pedit

i

quo, vento, aui miraculo, reperiri nequeat 3 tunc

altera confecretur , incipiendo ab €o loco, qui prie

,'P(U j

Similia mox circa defect

j Du

üie etc.

7I

eadem Rubrica praecipit i).

qm vini

;/!W!

$.

1290.

Videntur Rþubricae hae fignificare, hatu;

ram facrificii maxima ex parte in fumtione

fii

confiftere.

Quidquid autem fit de hoc, in-

jl

primis non intelligo, fi una fpecies rite fit

aj

coníecrata , fola altera deficiente, rurfum

jl

andam: item fi utraque

utramque feffe confecr

r

fit

z:) Titul, 4. de defect, in celebrat,

4

Tractatus 'decz'mus-.'

ss

fit rite confecrata, fed alterutra, vel utraque

fumi nequeat, rurfus vel unam, vel utram-

que recens confecrari debere k).

$ic enim

vel fesqui, vel omnino duplex facrificium fiet:

et fumtio eorum,. quae altera vice coníe-

j

12

crata fuerunt, integritatem vel primi, vel

fecundi facrificii complebit, alterutro incom-

pleto remanente.

Dein auctor harum Rubri-

$n

carum ponit naturam facrificii in. contecra-

lu

tione, vcl in fumtione, velin utraque fimul

Y

fumta.

Si primum; tunc confecratio proe

? hg

pter fumtionem nunquam erit iteranda, ne

principale fit propter minus principale. $Si

$n

fecundum; tünc facerdote;poft primam con-

fecrationem deficiente nihil erit fupplendum,

Óa

quia facrificio initium non eft datum.

Si de-

nique tertium; tunc erit duplex confecratio,

ln

et una fumtio, et fic fesqui facrificium, id

eft, mancum, quia vel primae, vel fecundae

confecrationi nülla refpondet fumtio. Quare

cum multis aliis malim credere, fiquidem fa-

criüicium, prout cum meliore parte arbitror,

in confecratione faltem potiffimum confiftat,

deficiente alterutra parte, hanc folam con-

fti

fecranda effe, et fi utraque pars fit rite con-

BU

fecrata, folius fumtion

1

is gratia nihil effe

hi

iterandum.

di

of

k) Vid. titul. yo.. N. 13,

M

Y

—— ÁÁ 4b il À

CA-

P

Caput IX.

89

r

CAPVT NONVM.

ETE

C enn

- De pretio, ac efficacia Sacrificii. noftri

Im t

, difputatur.

Confe

Izär, Sacrificium noftrum eft. infiniti þre"tii, et ex

i, W

TDcor.

omnibus myfteriis facile fummutn,

faubi

1292. Mutuo, ac infinito amore dignum,.

Vectt

g

1293. Omnes affectus noftros fibi vel maxime

fim

vindicans.

pro

1294. lId vero ad terrorem, et magis fimul aä

amorem eft factum,

"n

l J

1295. Sacrificium altaris aeque ac Sacrificium cru-

cis eff infiniti valoris:

1

X

I296. Licet participatio in utroque, quantum ad

nos, nonniüi finita fit.

Yde

ä

1297. Semper tamen noftrum altaris Myfterium ad

ratiq,

j il

Deum digne colendum , ad reddendas ei gratiag,

ad debendas poenas, atque ad varia dona impe-

ydie

tranda manet eüïcaciiümumf

*

QulBW

f

$.

I29I.

[rtl,

[

Cum in facrifidio hoc admirando hoftia

col

fit ipfe aeternus aeterni Patris filius, ac ve-

CO

rus Deus; ideo unanimi omnes fententia affe-

d

runt, hoc novae.legis treme

ndum myfterium

dignit

atem ac preüum f[impliciter ac. per

omnia infinitum continere.

Quare cunctis

Ecclefae myíteriis,

etiam ipfa Euchariftia,

in quantam haec facramentum aliquod eft,

majus, ac denique cum facrificio crucis, cu-

—

Jus eft iteratio, absque comparatione fupre-

ü

].

E 1

mum

"Ivactatus. decimus, -

99

[

mum eft. Scilicet non fanguis ;reapfe fufus,

non acerbitas mortis, non denique aliud

lj

iCe

quidpiam, fed fola ejus, qui in cruce feipfum

facrificavit, immenía dignitas facrificio cru-

b

cis infinitum ac divinum pretium conciliavit.

Qui

Sed idem omnino, prout certum dogma ha-

hw

bet, fe in altari noftro incruente quidem,

ii

vere tameu facrificat, infinitum ac divinum

T

pretium exinde no

h

fcro -faci'ificioï ) neceíTario

|

c-onferens.

h

||

[

$.

1292.

T

.O! pEUM VEäUM DEÓ VERO VERO SACRI«

FICIO IN ALTARIBUS NOSTRIS AMORE NOe

)

STRI ITERATO IMMOLARI, funt verba infi-

nitae fignificationis, quae continent myfte-

rium amoris infiniti, qualis amore mutuo

pariter infinito, immo perenni ac aeterno

mentis raptu, feu ecítafi digniffimus eft: qui

denique eum, qualis a felici aeternitate no-

bis venire folet, fenfum longiflfime fuperare,

immo penitus extinguere deberet.

Omnes

enim omnium felices aeternitates ad pretium

ejus, quam immolamus, hoftiae omnino .ni-

hil funt.

Hic enimvero experimentum aper-

tiffimum capimus, quam bonus fit Deus.

$.

1293.

Nonne hoc tantum amoris myfterium va-

lere debet ad nos nobismet ipfis eripiendos,

ros in

nosque totos, et omnes aifectus noft

Deum

um

Caput 1X.

91

: fül

- Deum vi quaplam infinita rapiendos ? Qua-

: lii

lis jam populo chriftiano, et^nobis maxime

feipfn

facerdotiDus circa hoc Myfcerlum . quod tam

10 C

propinque tractamus, fenfus efle debebit?

CURV

Quam vere proinde dixit, ec quam apte ad

a i

hoc myfterium digne frequentandum nos in-

Ut

ftruxit piiffimus ille' magifter: itg magnum,

IVIDUE

Tovui, ac jucundum tibi oideri debet, cun cele»

dfni

bras, aut wi[Jam audis *), ac fi eodem die Cbri-

.Jfus primum in. uterum virginis defcendens, bomo

factus. e[Jet, aut im cruce pendens:pro falute bo-

minum pateretur , aut moreretur a)

TU

] NU

u

, Magnopere mdrget emendatione fere communis

Chriftianorum error, qui facrificio intereffe, aut

mff

aliud quid religionis obire, eodem pene loco ha-

wite

bent.

Et tamen facnücmm frequentare eft totius

u

religionis actus facile' omnium primus.

Hic enim

Xerno

actus habet divinam inftitutionem, vim operandi

gratiam ex opere operato , id eft, proxime et ex

T

folis Chrifti meritis venientem , ac velut fibi con-

en

natam, et denique, propter excellentiam Myfterii

7U

vere infinitam, quamdam divinitatem participat.

frté

Iam fideles miffae praefentes, prout jam fupra

tUf

dixi, in tanto ne.r;ono non funt meri, ac otiofi

fpectatores, fed íunt perfonae actrices, funt de

01

numero offerentium "

qui non

quidem proprio/

d

àctu, aliena tamen.Opera, et fuo nomine, ac

velut auctorltate tantum facrificium. litant,

Fue-

runt, qui in ftatu peccati lethalis miffam audire

grave peccatum effe dicerent

Horum fententiam

non ex ea ratione rejicio, ac fi ralis actus ftatum

j *

gratiae ex fua 4ignitate non requireret, fed ideo

folnm,

dOb,

i

&) De imitat, Chrift, lib 4* 69 2.

jl

-

902

Tractqtus decz'muä

folum, quia hoc Myfterium eft. propitiatorium,

Wt

id eft, ad reconciliandos cum D^o iniquos, ad

impetrandam poenitentiae gratiam ex fua jam ine

i,

dole factum.

Tenti

Fere ficut facramenta mortuorum

extra ftatum gratiae fufcipere licet,

ficnf

a

$.

1294.

ghlal.

tini

Et quidem fi excellentiam noftri facrificii

vere divinam aeftimemus; ad illud contre-

mifcere, ab eoque longiflime fugere debere-

mus, verba illa prae líraelitis longe juftius

M

ufurpantes: ecce oflendit nobis Dowinus majte

lp

flatemy et magniiudinem. fuam : oocem . ejus audi-

T

vimus de medio ignis — —— cur ergo moriemur,

ele

et devorabit nos ignis bic maximus b)? — Attamen

tjd

hoc tantum licet Myfterium amoris eft, non

E

O d

udicii, et velut facrificium crucis ad remit-

d

tenda, et non ad punienda peccata factum.

D

Altaria quidem noftra vere throni divinitatis

-

tor

funt, fed in quibus non ejus juftitia, fed fola

lr

Q0

ejus in nos caritas fedem habet, quae proin

fibimet velut imputare debet, quod tantum,

N

4

I

et tam indignis dederit.

Q

1205.

H

$.

Tje

- Hie jam difputant, num Sacrificium alta-

Qu

ris aeque ac ficrificium crucis fit infiniti va-

—

p

loris, plerisque in fententiam negantem pro-

9l

pendentibus. Sed firmiffime tenendum, utrum-

q

que,

b) Deuteronom, 5. 94. 25.

p —

bap'ut IX.

93

APE

que, aut potius idem facrificium effe ejusk-

yus, d

m

dem, id efít, infiniti valoris, hac fola diffe-

OCO

rentia inter utrumque intercedehte, quod

facrificium altaris omnem, quam habet, effi-

caciam ex facrificdio crucis acceperit.

INa

oblationis cruemtae fructus per banc altaris obla-

crifi

tionem uberrime percigiuntur e).

OLre

$.

1296.

ore

j

Ut autem hanc doctrinam penitius intel-

; uj

ligas, et eos, qui nobis adverfantur, ad no-

j awf&

ftram partem adducamus, notandum eft, aliud

fl

eíffe valorem, et efficaciam facrificii, et aliud

atel

ejusdem participationem a nobis perceptam.

non

Si de priori loquamur ; utrumque facrificium

em

eft infiniti valoris: . nam hoftia infinita valo-

cull

rem mere finitum obtinere, ex evidenti ra-

niuti

Si vero de no-

tione, ét fimpliciter nequit.

gf

ftra participatione, qua ex utroque Sacrifi-

proin

cio diverfimode haurimus, ea non tantum

FUff

in Sacrificio altaris, fed etiam ex Sacrificio

crucis finita.femper eft. '—Ex hoc tamen utri-

que facrificio infüinitus valor conftat:: vel

forte etiam (acrificio crucis fuam infinitatem

negabis, eoquod ex eo aliqui fructum exi-

lt

guum, aliqui magnum, nullus infinitum ca-

i

piat? Scilicet ex utroque Sacrificio iteratis

p

conatibus haurire, et pro rata ftudiorum,

ruif

et affectuum noftrorum ditari debemus.

Li-

que;

bera-

e) Tridentin, Sc;ü', 22, C. 2;

94

: Tractatus. decimus.

beraliffimus Redemtor nofter in utroque my-

t

ls q

fterio infinitum dedit, infinito éxinde amore

digniffimus: et horum donorum infinitati ex

[ tüa

(ebes

eo ne parum quidem detrahitur, quod per

noítram imbecilitatem, aut etiam negligen-

1 lippl

tiam impediamur, quo minus unica, vel pau-

jotu

ci$ acceptionibus omnia

.nobis neceílaria ca-

-)j

pere poflimus.

tj

$. | 1297.

]i

;

Manet ergo noftrum altaris facrificium,

et per omnia eft my'erium vere infinitum,

myíterium per omnia fummum, reliquorum

5]

myíteriorum compendium, totius religionis

f

chriftianae apex, ejusque confummatio per-

f

pl

fecta, ac omnem admirstionem extedens.

Hoc oblato Deum cultu omnium fummo affi-

1

cimus, eumque tandem digne amamus *),

eftque noftri in Deum, et fimul Dei in nos

Hoc

amoris ex omnibus actus praecipuus.

h

item dignas pro infinitis beneficiis gratias re-

pendimus, mirabili compendio, fummum be-

neficium accipiendo pro reliquis abundanter

fatisfacientes. . Haec praeterea divina hoftia

legitime poenitendi auxilia, et poenarum pro

peccatis refiduarum remiffionem facillime im-

Eft denique ad reliqua, atque a

petrat **).

ipfum perfeverantiae donum obtinendum effi-

caciífima.

Ipfo oceano in immenfum eft am-

plius hoc myfterium , utpote ipfius aeterni-

Tu jam

tafis limitibus haud concludendum.

cura,

p .

- Caput. IX.

95

lt r

cura, ut vas fat amplum afferas ad haurien-

; QO

das aquas de fontibus Salvatoris: vel faltem

qtat d

fi tuae capacitati diffidas, prout diffidere jure

jod t

debes; hauftus tuos frequentiffime iterando

eglp

fupple, quod unica induítria capere non

'l p

potuitti.

ra d

.'*) Et hic finis facrificio noftro eft proprius, ac pri-

mus: reliqui funt duntaxat fecundarii, aut potius

ejusdem effectus.

Nam hoftia tanta proxime non

nifi Deo, et neutiquam donis a Deo accipiendis,

quae mere creatum aliquid fünt, famulari poteft :

CtUtm,

nam ex recto ordine in adhibito medio nunquam

debet plus effe, quam in fine, ad quem ordinatur,

filtUL

ne fcilicet fuperius, ac nobilius minus nobili fub-

JOrU

datur.

UndE Sacrificinm noftrum ex propria na-

'(OLS

tura fua fummus noftri in Deum amoris actus* eft,

w

quo major, ac pretiofor mne cogitari quidem

df

»

poteft.

Et quia Chrifti femetipfum pro nobis

toties facrificantis caritas ad mutuum amorém vi

od

,

infinita nos urget; mirabili ordine idem myfte-

u

/

rium noftri amoris exercitium fimul, et caufa eít,

f D

id eft, amor et amandi. ratio efficitur.

I

&T

**) Utique confolationis plenae funt verba fequeri-

tia: mon eff oblatio dignior , et fatisfactio snajor

j be

pro peccatis diluendis, quam feipfim pure ac im-

n

u

tegre cum oblatiose corporis Chrifli in miffa, et

ofti

communione Deo offerve

$i fecerit bomo quad

] pI'O

in fe efl, et vere poenituerit , quotiescunque o

gratia, ez venia ad me accefferit , vivo ego, dicit

eIf

Domintus , quia tolo mortem peccatoris , fed ma-

T

Bis, "t comvertatüur, et vivat : quonmiam peccato-

di

rum fuorum won vecordabor. amplius , fed cuncta

a

ipfi indulta erunz d). |

Jl

Contra

j

d) De f'mz'm:. lib, 4. C.7.

Jfi

"Tractatus. decimus.

96

-

Contra Veroó quam miferanda, immo . horrefes

da earum gentium conditio eft, quae licet chris

ftiano nomine cenfeantur, facrificio tamen chri«

um

füianorum deftitutae vivunt,

funtque populus

Jemne. facerdote , fine . facvificio !

Hi griviffimo

rutn

peccatorum

pondere

iemper

increícente,

primo et omnium eflicaciffimo Deum placandi fuüb-

lx

[

fidio deftituti, ac pmmde graviffimis calamitati-

bus, aut, fi hae de(ünt, eo certius aeternae dam-

g

naátioni

xpofiti manent.

An forte de his quo-

J

que dicere licebit, quae de extrema defolatione;

et de ceffatione jugis [acrificii Daniel C. 8. v. 11

f

12. et 13

item C. 114 V. 31« ac denique C. 59;

W

V. It. fcribit?

Re omnium füumma carere, fum-

LEX

ma miferia, fummum periculum, ipfum pene exi«

tium eft. O! ut dies tantae defolationis per in-

finitam Dei

mifericordiam

abbifviarentur :

nunc

! Wc

vero tenebrae magis magisque ingravefcunt, et

etiam inter Catholicos hoc facrificium una cum

facerdotio et ipfa fide nimium quantum rareícere

incipit, ita, ut quivis fapiens horrendas ruinas,

h

ac perturbationes ominari cogatur.

Scilicet hor-

Qv

tendum írigus animos circa res fummas occupa.

vit, ita, ut non mf propter fines profanos, mae

tias

1f

ximam vero partem omnino non curent.

PTO

fenf

W

H

x fXMED Quuxus

f

|

l

|

l

tll

H

CA-

QíEEEN

' Caput X

97

| ho

CAPVT DECIMVM..

|cet dl

fen eira

Num Sacrificium novae Legis etiam gratiam fan.

poplt

iil

ctificantem ex . vi prqpria operetur,

creíctt

*

and i

1298. Quaeritur, an Sacrificium novae Legis gra«

tiam producat ex opere operato,

alumitt

nje du

*

1299. lam ipfa notio operis operati,

fs qu

$. 1300. Et notio Sacrificii inter fe comparatae,

(atinl

g, Y. H'

I301. et 2.

C Cl 52'

tio docet,

Et in allato defupexf exemplo ipfa ra&

t, lU

ä

:

1303. Sacrificium, prout eff tale, ex opere ope-

en ov

rato conferre gratiam.

*

p ln

: Tk

$. 1304« ;Utinam hoc populo diligenter inculcetur,

nt, «

j Qu

- 1'298;

velit

muló

HocwMy&erium ad Deum digne cblen-

«t ht

dum, ad agendas pro divinis beneficiis gra-

octp

tias, ad delendas poenas ex remiffis peccatis

, D*

refiduas, et ad impetranda varia dona ex

propria virtute facere, otmnes communi con-

fenfu affirmant. Negant vero itidem omnes,

id Myfterium gratiam fanctificantem per fe,

feu, prout loquimur, ex opere opersto effice-

re, bancque hanc efficaciam folis novae legis:

Sacramentis refervant.

Communi adeo fen-

tentiae intercedere arduum efít:

quae defuper occurrunt, momenta referre,

fua utilitate non carebit.

Et inprimis, quod

alibi jam feci, notionem operis orerati retris

care, id eft, quid fit gratiam fanctificantem

1

[]

$

(

pro-

Tractatus. decimus.

98

-

propria virtute eflicere, praevie explicare

velim.

N

$.

1299.

fenten

ierq

Si gratia fanctificans ex meric Chrifti me-

Qarita

ritis, et fine refpectu ad noftram operam,

lm,

aut ad merita humana datur, tunc gratia ex

fecum

opere opérato, et ex vi alicui myfterio pro-

f D

pria tribui dicitur.

Sic parvulus ad baptifma

nec intentionem , nec ullam praeparationem

confert, et tamen vi baptifinatis grauam fan-

ctificantem, t nefcio quot alia dona, uti-

I

feu o

que ex folis Chrifti meritis accipit. Quando

vero partim ex Chrifti, partim ex noftris

pretio

tügn

meritis gratia datur, tunc dicimus, gratiam

ex opere operantis obtineri. In priore cafüu

tem e

tm (

gratia eft merum donum: in pofteriore eft

praemium, feu bonum aliquod ex dono, ac

Q

f

Dem

mercede velut compofitum.

Tem

tifm

$. 1300.

Wi

Praeterea iterato notandum, omne Sacri-

i

ficium, et vel maxime illud novae legis effe

actum latriae, feu cultum Deo ob ejus divi-

nitatem praeftitum, ac proinde ex fua jam

indole effe actum caritatis theologicae, de

Sola quippe divi-

qua in praefenti agimus.

| ï.um

nitas eft tanto dono digna.

Effectus facri-

hi

ficii funt diverfi, ac creati ipfum facrificium

eu

ex fua indole, ac tota natura proxime foli

ln

lh

Deq üc./

$. 13or.

N

Caput X.

99

rplic

$.

130I.

Nunc vero propinquius ad caufam prae-

fentem ftatuamus duos homines, quorum,

Til t

uterque fe totum Deo per actum perfectae.

caritatis offert,

Opeft

Et fecundus quidem íe fo-

Fatia d

lum, licet totum, offert, prior vero una

o pto

fecum etiam Chriftum in miífae facrificio

of-

fert Deo.

aptif

l

tionett

$.

y n

1502.

j Ui

: ;lam neminem fore puto, qui cä.ritatemr

TAU

feu oblationem primi prae . oblatione fecundi,

moltri

pretiofiorem ,

nobiliorem ,

ac-promde . ad

augendam gratiam fanctificantem efficacio-

ratitt

e i

rem effe, neget. Evidens quippe eft, prio-

ore d

rem (ine comparatione plus ad ;igloriam Dei

m ] Ü

conferre, quam fecundum.

Ifte donat homi-

nem: ille hominem fimul, et Deum- homis

nem in holocauftum offert; ac .proinde:cerz

tiffimum eft, donum prioris per fe, et vi pro-

prii quod liabet, pretii .plus gratiae obti-

M

ld

nuiffe, quam donum pofterioris,

$ E(FB

Ü

V

gx

1303.

H ]am

& r

Nunc jam quaeritur, unde hoc äugmen-

) dW 4

tum gratiae, quo primus in dato exemplo

fiti

fecundum füperat, fit ortüm.

Num ex affe-

ciif

ctu, et contentione aut ex caritate hujus

Y

hominis? Sed quantum ad hanc pares fuiffe

finguntur. Nonne ex folo illius, quod ob-

^

j

jf

J

22

tulit,

Xioo

: Tractatus. decimus.

tulit, doni pretiö? Sed'hoc donum non

erat ex rebus, aut jure, feu ex meritis offe-

Q

rentis hominis, fed ex paflione, et morte

Chrifíti conceffum utique plane gratuito. At-

qui quod ex meritis Chrifti folis proXime, et

j !

fine refpectu ad noftra merita datur, illud

vocamus gratiam ex opere operato tributam.

Mp

Jam mihi explica, fi potes, cur augmeptum

l

gratiae fanctificentis, quo primus fecundum

hu

in praefenti exemplo fuperat, non fit gratia

M

fanctificans ex opere operato? .Nonne haec

per facrificium novae legis gratis, atque ex

f

meris Chrifti meritis fimpliciter donatur? Sa-

cramenta novae legis funt fructus, et effectus

NU

paffionis dominicae: facrificium vero novae

legis eft ipfa paffio, et mors Chrifti myftice

O

jterata.

Iam mirum mihi femper videbatur,

quomodo quoad aliquod. caput,. id eft, quo-

f

ad gratiam fanctificantem, e

D

ectus fua caufg-

eHicac;ior effe vdebeat. ]

g.

1304.

O quanAti momenti res eft Mi[fam audire,

Ts

id eft, novae legis facrificium frequentare!

yi

uam curta tantae rei fcientia populo chri-

Ti

füano füppetit! Quantopere mentes fide-

Qu

lium quantum ad hoc, fublevari deberent!

Te

Quanta induftria paftoribus animarum inftan-

Ts

dum erit, ut eae dignis fummo hoc Myft

h

grio

o

fenfibus imþuantur!

$

fn

CA-

Yor

Caput XI

f Dd

OCAPSET. :MN DECIMV M.

3s offe

Thortt

Quaenam fit. optima bujus. My/ïerzz frequen-

tandz ratzo.

0.

lt

(ne, d

5.

1305,

Sacrifitium et Sacramenta N. Legis. fexpfls

, li

efr;rcacxlï ma..

butan

$.

I 306.

Pro maJori reCIPICHtIS dafpoütxone plus pro-

ent

funt.

yndut

$.

1307*

In eam Vero praeparatlonem omnia faltem

g li

ea computantur, quae ex intentione ad haec My-

:

Vs

fteria obeuntur«

gt

-

UA

$. 1 308

Quo etiam. fpect:mt ommes exteriores conae

TE

tus ,

et animi affectus ad Sacr:ücmm dlrectæ.

Tect

g.

1309. Sed quis demum modus eft dipniffime hoc

0VaC

Myfterium frequentandi ?

AE

batl,

$.

1310. If. 12

13

Ex omnibus . praeparationum

generibus efficacifimus eft perfectus Dei amor,

g

quo una cum Chrifto nos totos Deo plene offe-

li

rimus,

$.

1305

Certum eft igitur, Sacrificium, et Sacra:

udm;

menta novae legis varia gratiae dona ex pro-

Itl

pria virtute divinitus indita, et, prout loqui-

C

T)ur, ex opere operato in nobis operari, id

fü*

quod fupra jam dixi.

Qua re novum Tefta-

1l'ent

mentum antiquum illud, nefcio, quod gradi-

(i

bus, longiffime fuperat

Hujus enim facri-

t

ficia, et facramenta, fi circumcifionem forte,

forte, inquam, excipias, erant egena, et in-

ürma elementa, .plus non efliciebant, quam

CA'

G 3

quod,

Yo02z

Tractatus. decimus,

quod, et quantum affectus, ac devotio talia

,| f

1 (

exgrceqtis v'alebat.A

*

It f

lus :

$. :^1306

Tum

^. Licet vero novae legis myfteria-foecunda

tone

adeo ex vi propria, quam ex niorte Domini

tir,

fibi inditam "habentj-gratiam operentür$' ed

ii

tamen in mente melius difpofita efficacius,

quam in mente minus difpofita, agunt, idque

Q)A

q

etiam quoad fuam indolem, et non tantum

h

ex conatu, et ardentiore affectu hominis,

prout verior "Theologorum' fententia 'habet.

1

Id eft, prout fcholae loquün

tür, in' dnimis

melius difpofts non tantum opus: operantis;

K

fed etiam opus operatum ex myfteriis hisce

d

(

augetur. . Fere ficut in' materia melius praee

parata, aut exficcata ignis facilius, ac vehe-

mentius fuccenditur, non quod praeparatio,

aut ficcitas ligni vim ignis acuat, fed quod

ejus efficaciam

atj

jam —,aliqnde,ïegiitenæm copio-

fius recipiat.

p

feen

$. 13907.

b«

»'Sed qugibnai'n operae, quinam conatus

l,

hanc, de qua loquimur, majorem: difpofitio-

ter

nem conftituunt ?.;, Variis varia. fentientibus

E

id certum eft, fi non alia, faltem ea pia ope-

lit

ra, animi affectus, et induftria ad haec my-

Q

fteria efficaciora reddenda valere, quae eo-

"tf

rum intuitu, atque ex intentione talia dignius

P

E. g. fiquis pridie

obeundi præmictqnþur.

Wt

Jeju-

Caput. XI

103

00 t

jejunet, ut altera die eo dignius poffit divi-

num epulum fumere, longum iter conficiat,.

ut facrificio intereffe poílit, aut variis acti-

bus ad dignius fumenda haec my&erla ani-

mum praevie excolat.

'Talia enim ex inten-

Oéttnt

tione agentis ad divina haec munera referun-

Doniü

tur, et fic ad digniorem difpofitionem jure

ürj d

imputantur. -

CaCu

idqu

.*) Alii arbitrantur , opus bonum quodcunque, e et ad

quemcunque finem exercitum , et plures gratiae

fantul

fanctificantis gradus ad majorem praeparationem,

[Unihiln

et fic ad abundantiorem gratiam ex facrificio vel

I

facramento aliquo percipiendam computari.

Et

PU

quidem tales ad recipiendum tale myfterium dignio-

res fieri, facile concefferim

num vero per talem

f

hist

dignitatem etiam facramenta efficaciora reddantur,

definire non aufim.

3

v

$.

1308

ial

| qui

Ex quibus illud. quoque intelligitur, do-

copt

nationibus, opera, miniftrando exteriorem

apparatum, et quocunque conatu, vel af-

fectu, qui ad facrificium pertinet, certum

ex eo fructum quemque capere, licet abfíens

t

fit, aut longe adeo diftet, ut facrificio in-

(ti)

tereffe minime dici queat.

Immo qui omnia

facrificia, quae usque ad finem: mundi Deo

f lii

T

litabuntur, offerre intendit, is aliquem fru-

^ (Ill*

ctum ex iis, et quidem fructum ex opere ope-

] e

vato pro rata affectus fui percipiet.

Nam

propinquitas loci, aut temporis per fe ad

umUS

;nd!e

augendam facrificii eílicaciam, prout ea ex

4

iü-

p

yo4

Tractatus. decimus,

inftitutione Chrifti obtinet, nihil confert: li«

qud

cet ejusmodi abfentes praecepto Ecclefiae

quo -

fatisfacere nequeant.

Quare pia voluntas

mel

omnia omnium temporum, et locorum facri-

in 6

ficia Deo offerendi fpeciatim efficax, et ad

lum

ferit

obtinendam gratiam faecunda eft plurimum,

$.

1309.

His jam ftatutis anxie quaeres, qua de-

Tieto

mum ratione hoc tantum.Myfterium digniffi-

d

me frequentare queas, vel quaenam fit opti-

m

ma, prout loquimur, miífam celebrandi, vel

D.

audiendi ratio.

Et recte id quaeris: nam fi

füm

graviffimo hoc officio feliciter defungaris;

lt

conditionem tuam hoc .folo optimam reddes.

Ten(

Per hoc enim et Deo pro infinitis titulis fa-

(em

cilime fatisfacies, et falutis ac piae vitae

T

auxilia copiofifime impetrabis: eoquod actus

doc

i&e:ex'omnibus totius vitge'üt praécipuus.

D

Bo

$. 1310.

bit

Ex reliquis vero conatibus, quiBus ad

tantum Myfterium. digne obeundum , effica-

cilfime difponimur, optimus eft perfectus Dei

amor, feu generale decretum, fe totum Deo

u

impendendi, univerfam juftitiam | explendi,

IN

five, quod idem eft, omnem Dei volunta-

ftt

tem, qoantum facultas noftra fert, per to-

ln

Sic enim homo fe

tam vitam exequendi.

lan

totun Deo dat, et quadam ratione ipfum,

LU

»

quod

Cop XLh ——

3o5

fert:

quod frequentat, facrifïcium'af]'eq-uitur, in

Teclefig

quo Chriftus fe totum Patri offert pleniffi-

Volunt

ine.

Haec jam oblatio: erit perfectiffima, et

m hr

in ejusmodi mente vis infiniti facrificii, nule

, &

lum jam obiem inveni

"Imut

ferit.

*

ens fe copiofiffime exe

$. igrrr.

Et licet quandoque ad tantam fpiritus ge.

u d

nerofitatem eluctari nequeas; res tamen tene

Ypnifl

$i enim to-

tanda erit, quantum poterimus.

t ol

tum aliquando non dederimus; pro rata ta-

ndi, VE]

nen oblationis noftrae nunquam non mul

nun Í

tum praeftabimus , copiofam femper, et co-

r

natus noftros fingulis vicibus - excedentem

'eQdes.

menfuram capientes.

Et fine jam, ut gran-

ylis i

dem hane veritatem referam verbis ex eo

: Ti

libello petitis, cujus fingulae fententiae non

n

doctrinae humanae, fed mera fenía gratiae

J

€x communi omnium piorum opinione effe

cenfentur.

Sic .vero ex perfona Chrifti fcri-

bit piffimus auctor:

J ad

$.

$1213

eHïCH

Dd

Sicut ego meipfum expanfis n cruce tnanibus,

et nudo corpore py

;DU'

0 peccatis twis Deo Patri [pon-

j

te obtuli, ija, ut nibil in/ me remaneret, quin to-

if

tum in [acrificium. divinae placationis tranfiret :

"

ita debes et tu temetipfum mibi voluntarie in ob-

T

lationem puram, et f mctam quotidie in miJa cum

[

omnibus viribus, et affectibus tuis, quamio inti-

ammius

!UO

Gsl

E

106

Tractams " decimus.

smius vales, offerre. . Quid magis a te reqtuiro,

Pitre

quam. ut fludeas mibi te ex integro refignare?

jus N

Quidquid praeter temetipfum das, mibil curo: quia

fam

non quaero datum tuum, fed te.

Sicut non fufj-

aol

ceret tibi, ommibus babitis praeter me, ita mec

f: to

wübi placere poterit, quidquid dederis te momn ob.

p

lato.

Offer te mibi, et da te totum pro Deo:

pei

et erit accepta oblatio.

Ego me totum obtuli Pa-

ivi pro tey dedi etiam totum corpus et anguineim

in cibum, ut totus tuus e[Jem, et tu meus per.

1naneres,

Si auiem in te fleieris, mec fponte ad

li

voluntatem 1neam obtuleris, mon eft plena oblatio,

nec integra erit inter mos unio a).

His vero

fimilia habet toto libro quarto in praefentem

has

caufam apprime facientia.

Omnia | verba

aurea, quorum vim, faporem et unctionem

nulla unquam philofophia, nulla eloquentia

i

.

affequecur.

$.

IOT.

N

Quapropter ad facrificium digne ce]ebrah-

dum nihil majus, aut efficacius conferre po-

f

terimus, quam ut nos totos una cum Chrifto

Deo offeramus, id eft, omnes .affectus, to-

]

tamque voluntatem noftram cum divina omni-

no conformemus.

'Talis enim actus reli-

|

quos omnes complectitur, et perfectus Dei

amor eít: cumque facrifcium ipfüm ex fua

| d

natura fit füummus et confummatus Chrifti in

Patrem

j

a) Libr, 4, de imitat. Chrift. c. 8.

Caput XII.

107

f(j

Patrem amor, utique ex parte noflra ad hu-

T

jus Myfterii indolem nihil tam*apte, nihil

2: 0U

tam propinque facere potefít, quam fíimilis

amor

mf

Hoc denique eft, nihilo fibi relicto,

1 fU

fe totum cum Chrifto itidem fe totum im-

j d

pendente fupremo XNumini dare, quo dein

B)

perfecta oblatio plene abfolvitur.

M

71

CAPVT DVODECIMVM.

N

lt d

De Natum et fine, quem augu[tum Altcms

Jati

eacramentum obiinet.

Ya

fs

$..

1314.. Sacramentum Euchariftiae omnem naturam,

rerid

.ac totam giatiam excedens ad claffem divinitatis

fpectat.

)nem

1315

Quantum vero àd fpecialem caritatem,

Iu

*«O^ vn

y.-

216

Idem Myfterium eft ad diligendum Deum

efficaciffimum : fubfidium :

1317

Id quod Patres, àc Theologi,

1318.. Et ipfa experientia teftantur.

brat

13:9

Eít praeterea idem Sacramentum etiam ra-

l pO-

do diligendi vehementiífima

rilto

.

1320

Nam per hoc infinita, ac divina majeftas

(0

1321.

Se in cibum praebet,

Jl

C G wO wO u W .

rj

1322

Et copiofifimam fui praefentiam miniftrat,

r

*

D

1323

Nullis, lic:t atrociffimis injurüis a tanto

amore abfíterrita.

[ii

.

11

1324 Denique hujus Myfterii ufus eft praecipuus

aliquis in Chriftum amoris actus :

fl

& . — €A

e

1325.

Utpote cui gratifÜmum eft feipfüm nobis

donare,

$. 1 326.

108

Traatartusä decimus.

20 ho

&. 1326,. n quo etiam latet finis praecipuus ih&i;ü&a&

$

4

Euchariftiae: quod infuper

i, U

& 1327. Nobis quoque in Euchariftia fum

dv

.effe ratio potiffima.

enda (debät,;

& Tl

locum

$.

I3IA.

AOrel

yny

Dumþ in praefenti de' caritate Dei fpeciali;'

tractamus, ac proinde meris divinis velut

D]

ii

innatamus; merito de fummo altaris Myfte-

rio agendum eft, et quidem non tantum, pro-

ut id novae legis facrificiur., fed eutiam pro-

ut inter feptem facramenta eft aliquod, et

l

Sub hac

utique praecipuum ex omnibus.

übfig

vero ratione non tantum regnum naturae,.

m

prout alia facramenta, et dona gratiae quae-

ltl

cunque, fed etiam regnum gratiae, et totum

ilyrm

ejusdem ambitum füperans, ad claffem divi-

tugg

norum omnino pertinet.

Nam ille, qui in

Ti

hoc ftupendo amoris myfterio feipfum do-

&ide

nat, Deus ipfe eft: neque intelligere quis

(füfi

poterit, tantum, quo Deus ipfe datur,

o

a

num divinum non effe.

lg

Q

$.

I315.

Qul

Sed, quantum ad caritatem fpecialem, dic,

[/i

My;

Obfecro, an hoc myfíterium eit auxilium,

quo ad Deum digne diligendum plurimum ju-

vita

vamur? Vel an eft ratio motrix, qua ad

Tu,

eundem diligendum vehementer. impellimur ?

Vel denique eft actus amoris, quo ipfüm ve-

)

re diligimus.

Ego haec tria fimul in extre-

J

mo

P

L

Capu-t XII 5

ic9

tnfitm

mo hoc amoris exeniplo contineri arbitror,

ita, ut fubfidia ad Deum digne amandum in

d d

divino hoc negotio habeant locum infimum,

ac merus ejusdem fint effectus.

Alterum

locum tenet vis ftupendi hujus beneficii ad

amorem mutuum fumme nos incitans.

Su-

premum denique occupat id, quod hoc epu-

fpecil

: veli

lum diviniffimum fumendo ingentem Dei amo.

rem exercearmus.

r i

Myfe

) pm

-

$.

1316.

m p

od, &

Et'quidem facram .communionem inter

j lu

fübfidia falutis, ac proin ad diligendum Deum

ytürae

omnium effe efficacifüimum, adeo certum eft,

i qUHE»

ut ad dogma fidei pertinere videatur. Nam

totil

m ff

inprimis tanquam íacramentum nmnovae legis

auget gratiam fanctificantem, quae utique ca-

qi n

ritatem permanentem continet, aut potius

m

eadem ipfamet eft. Siquis dixerit per ipfa Ja-

e (li

cratmenia movoae legis ex opere operato mon con-

! 00

Jerri gratiam , anatbema [it a).

Efficit prae-

terea, ut per grave peccatum hac caritate

non facile excidamus, miniftrando ea auxilia,

quibus liberamur a peccatis quotidianis, et a pece

) d

catis mortalibus praeferoamur b), Denique idem

Myfterium tribuit, ut in caritate Dei in finem

(l

'

m j*

Vitae, et pér totam aeternitatem'. perdure-

i d

-

müus. Nam qui manducat bunc panem, -;;z'aufzt;

n

ml

*

) Ve

a)—, Tri?lentin. S«ff. 7..C. 8.

ytt

b) Trident, eadem Seff,

$o

—

?i

IIO

"Iractatus. decimus

in aeternum c)

Pignus praeterea id e[fe votuit

fyfte

Tcr

futurae noflrae gloriae, et. perpetuae felicitatis d)

titatel

tendel

é.

1317.

Infinitus fim, fi omnia Patrum ac T]GO-

logorum teftimonia recenfere velim, quibus

miram efficaciam,

$

et innumera perfecte vi-

vendi, id eft Deum amandi auxilia, quae

ln

Ti

ex ufu hujus facramenti copiofe. redundant,

18

longiffime praedicant.

Atque ut alia omnia

T

omittam, res haec diviniffima jam feipía nos

V

vehementiffime füccendit.

hi

ïu

Q'id enim mirum,

Ji. totus ex te igne[fcerem , et in wme ipfo defwer em ?

qfntO)

Cum tu'fis ignis femper ardens, et nunquam de«

DIl

ficiens: amor corda purificans , et intellectum il-

m

Va

luminans e).

$.

1319

Pro fumma, quae ex hoc Myfterio per-

cipitur, utilitate argumentum infuperabile

fuppeditat ipfa experientia, de qua omnes

doni

df

hujus rei experti teftantur.

Nam frequen-

ter divino hoc cibo lefectl, paucis exceptis,

Q

dii

plerumque omnes a gravi lapfu fibi tempe-

ali

raDt, et fic in gratia, et caritate coptinuo

om

vivunt: puuores vero animi in ufu hujus

M.

! dnfi

| U

xc) n 6. 59.

Vf

d) Tridentin, Seff. 13. C &

din

e) Lib,4. de imitaz, C, 16

W

Ó

p m

IIIi

Caput XHC

l] ;vo'm't

Myfterii magnis ardoribus accenduntur, et

ii

generofa adeo decreta concipiunt, ut ad ca-

ritatem . perfectam ingentibus paffibus. cone

tendere palam cernantur.

c The

9. $1319.

, qubi

Sed eft hoc facramentum non modo auxi-

ecte

, qui

lium, fed etiam momentum feu vehementiffi-

mdati,

ma ratio diligendi Deum.

Cum enim amor

- Qrorui

mutuo dc pari amore nunquam non fit dig-

yfa n

nus; quantopere ad talem nos urgere debe.

|trrty

bit hujus, quam in altaris facramento Red-

fj

emtor nofter edit, caritatis exemplum extre-

iim (

mum? Cum fuavitate, atque dulcedine hu«

t J

jus myfterii nihil, quod infra divinitatem eft,

vel a longe yin comparatqironem venire poteft.

$.

1320.

U

erdil

Et hic quidem, fi legitimam hujus tanti'v

doni notitiam comparare tibi velis; ego apte

ommoe

defcribere, et tu rite intelligere debebis,

;quen-

quid fit Deus.

Ego quidem ad aeftimandam

epti

divinitatem omnes omnium aeternitates jam

em

alibi appendi: fed fruftra id feci.

Nam hae

m

omnes de genere rerum creatarum, ac proin

hii

infinitis vicibus Deo inferiores, et cum eo

Mr

comparatae, nihil funt.

Majus aut amplius

aeternitate animo meo nihil occurrebat, et

dum hanc ad aeftimandam divinitatem pro-

quid,

pofui, ad metiendam infinitàm lineam ali

quod

112

Tractatus. decimus,

:

quod püncto indivifibili eft minus, imperite

f&

adhibui,

Denique vera Dei cognitio eft fo-

as

lum. Verbum aeternum, feu Filius divinus,

I

idemque verus Deus: nulla itaque Dei cogni-

Wbis,

Vienti

tio exacta effe poteft, quge Deo minor ett.

$.

I321.

Y

.O quantus eft Deus! In ejus confidera-

| iufcruäu

ld f

tione non. modo omnes fenfüs, fed ipfa mens

|

[

u

deficit.

aT

Omnis de eo cognitio, omne judi-

, m

cium defüper conceptum infinitis femper in-

tervallis ab eo diftat.

Et tamen cum tantus

d a

fit, in divino hoc convivio corpus fuum, et

hi )

fanguinem cum anima, ac denique ipfam di-

BcT

TU a

vinitatem. dulcedine ineffabili adponit, totus

exinde nobiscum commifcendus, et per mo-

m

Ü

fi

AU.

dum cibi potusque in nos velut transmutane

tandus.

Ingenium amoris omnem admiratio-

; dfen

li,

nem excedens, et caritatis exemplum, ut-

tory

pote. quale in folum Deum cader

;

e poteiï,

vere diviniffimum!

uj

:

tf

iif

$.

1322.

UR

Et quoniam vehementi amori ea impa-

| fJOHU

tientia eft, ut a dilecto fibi capite abeffe du-

Tlen

rum, ac pene intolerabile fit, ideo Redem-

àr

l0

tor amantiffimus nedum in magnis civitatibus,

Qf

fed etiam in fingulis prope pagis, immo prie

U l

vatis templis, et domibus, et denique ubi-

d

f: acrae

D

cunque nobis placuetit, perenni in hoc

mento

T

M

h

! Caput XIL..—

113

Impert

mento praefäntia fui copiam facit, civis, in-

) eft fo

quilinus, ac contubernalis nofter effe defide:

Qivinus

rans.

Denique talem,.fe praeíftat, ut fine

l p

nobis, fi ita loqui,

q0r dl

videatur.

fa*s eG? nec vivere npofï'e.

Injuriae ex dignitate ejus perfonae, cui

Yfideti

inferuntur, grandefcunt, ita, ut, fi dignitas

laefi fit infinita, etiam ipfa laefio neceífario

4 ml

E ]Udl

infinita evadat. Hic jam Chrilti in nos cari-

tati, novae, et innumeraé infinitates acce-

p ln

) [a005

dupt ex iis, quae in hoc Myfterio amore

noftri patitur Deus homo. Et quidem in-

im,

m d

juriae in vulgus notaé, et o

mnibus vel pa-

COU

rum attendentibus

patente$ funt innumerae,

et graviflimae, qua

t o

e eidem a facrilegis Chri-

muldt

ftianis, et fidei n

oftrae hoftibus licentiffime

inferuntur: fünt tamen aliae infu

nirdi

per, igno-

n, !

tae, et immanes adeo, ut eas n

ec comme-

morare, immo ut de iis nec c

Ogitare liceat,

potölïa

Quid, obfecro!

beatiffimo illo

in coena illa ultima, et in

» Qquo hoc amoris Myfteriumi

inftituit,

morento ad confpectum tantae

atrocitatis, et ad torrentem tantarum offen-

Y

fionum fenferit mens illa divinifima? — Et ta.

ff d

men tot injuriarum, ex quarum íola recor-

l

Jml

datione mens humana obftupefcit, torrenteg

1

L

Obftare non potuerunt, quo minus Redem-

) !

]]d

tor noftri nimium amanis in hoc Myfterio fe-

: (j

ipfüm daret, tantum ut totus nofíter effe

fatti

poffet. Vel de hac, tot

et tantis malis in-

13[][0

om.

P

victa

ii

114

Tractatus. decimus

As

victa caritate, aut de nulla alia verum eft

illad:' Qüia fortis. ef , ut mors : dilectio , duras

TOem

aemulatio.

ficut. infernus ,

Lampades ejus lam-

iptum

pades ignis aique flammarutn..

Aquae multae non

iimi

Mlicet

otuerunt extinguere caritatem , . mec flumina. ob.

vuent illam f ).

(

lum

13242

ls f

Q (

Atque fic. qmdem conflderatum altaris fa-

| il

cramentum, eft ingens Chriftum vehemen-

n

tiffime redamandl

1llecebra

Sed punquid

T |

ejusdem ufus erit etiam nofcrl in Chriftum

VRO

amoris actus aliquis ? $. 1315 ANum donum

ingens a diligente accipientes, .eundem. hoc

ipfo mutuo dilgimus? Num ratio ad amo-

fem impellens, et ipfe. amor, idem. effe pot-

I

n

ífunt? Et tamen in praefenti caufa res ita.fe

habet: non quod unus amor ad feipfüm,im-

NON

tor

pellat, fed quod unus amor ad alterum nu-

futs

mero dzverfum vehementer urgeat.

Chl'lftl.

ISCu

feipfum dantis amor noftrum quoque amo-

g

rem Vehementer accendit: et talem amorem

Qu

in eo exercemus, fi tantum donum laeti cae

D

; piamus.

feri

5. 1325'.

Con|

fuiff

Nam Chriftum fumendo, eldem gratum

Ümr

facimus, ipfa infiniti beneficii acceptione par

propemodum. eidem reddentes.

Cum enim

DT

lbu

nobise

JJ Cantic 9. 6, er 7,

9

- Caput XII.

I15

m

fobiscum intime conjungi vi caritatis füae

, (f

vehementiffime defideret; maxime ubique ac-

Àf ltll

At f

ceptum eidem erit, fi defiderii hujus ardene

tiffimi explendi occafionem Chrifto faciamus,

f

Scilicet vehementer amantium eft, ut eas

demum divitias fuas effe putent, quas in di-

lectum fuum effuderint, et tunc demum de-

licias fentire fibi videantur,

fi isdem eum,

ris l

quem diligunt, innatare confpiciant,

Non

emen

admodum fallár, fi dicam, huc fpectare illa

nl

verba: defiderio defideravi. boc pafiba (in. quo

viftun

mox Ííacramentum hoc

| inftituit ) | tiünducare

jottn

voþz'scuin E.

j J

$. 1326;

amo

Et bic demum verum fürmi hujus fàcra.

" pOJ:

p

menti finem, et rationem latere arbitror,

nit

Scilicet. ideo: potiffimum amantiffimus Redem.

tor illud inftituit, ut, immenfo amori fuo

m 1

ohri

fatisfacere volens, totus effe nofler, et no-

biscum intime uniri poffet.

am

Equidem gra-

noret

tiam operatur myfterium iftud

, et prae reli-

quis copiofam quidem:

ad tales tamen lar-

Qu

giendas fipnum, aut inftr

umenturn Ionge in.

ferius e. g. coena,

qualem Calvini affeclae

confingunt ,

facile fufficeret :

neque opus

fuiffet, ut ipfe auctor pratiae fe

ipfum daret,

stl

Omnes gratiae infinitis vicibus

minores, ac

minus nobiles funt, quam ut Ch

riftus ad eas

enin

Uibuendas tanquam medium auxilium famu.

gl

2

| lari

&) Lue, 92, 15,.—

Tvactatus. decimus.

IIÓ

Jari poffet, Unde ratio metrix, et finis bujus

, ,| un]

facramenti longe altior, et divinus omnino

Npuid

effe debet, isque alius non eft, quam caritas

ij

illa, quae immenfa, et Deus ipfe eft:. qui

TE

quantumcunque largitus eft, nihil dediffe fibi

videbatur, donec feipfum donaífet.

(

$.

130 (5

T

xQualis jam, quantusque fenfüs ad con-

m

D

fiderationem hujus veritatis animum noftrum

Qu

pervadere deberet! .Quantum doni hujus

98

capiendi, et ftupendam hapc cum Deo no-

l

ftro intimam "unionem perficiendi defiderium

ln

30

füccendi oporteret! An non toti in eum

Ti

rapi deberemus, qui totus in nos tronfit?

Mb

Ignis ifte, cui velut injicimur, eft confumens

I

ile, aeternus, ac divinus; quales igitur in

hm

nobis calores excitare deberet!

Et tamen

N

fere nullum hujus rei defiderium fideles tenet.

NT

Sine.ullo fenfu per longum etiam tempus

I

Etiam

divinis hisce deliciis carere poffunt.

um

boni alias ad f. communionem per illas gra-

Q

j

tias, quae hic copiofe hauriuntur, et quibus

fe magnopere indigere fentiunt, urgeri de-

j

bent.

O fenfum

O frigus deplorandum !

chriftianae religionis extinctum plane! Al

|

NT

II3

terutrum, aut utrumque fit, neceíle eft: aut

et fides et caritas nos deftituit.

O quam

modicam caritatem, et debilem devotionem babent,

d

V

qui fàcram communionem tam faciliter po[lpo.

nunt,

Huc etiam quadrat, et nos gravius,

quam

ERN

Caput XIlL.

117

is hts

Ofmnin

quam Iudaäos;, ferit fevera illa exprobatioi

| Cint

munquid oblivifcetur virgo ornamenti /üi, aut

Jpon/a fafciae pectoralis [uae? populus voero meus

TU

ditfe D

üeþlitus efl mei a'iebus innumeris b).

CAPVT-DECIMVM TERTIVM.

De ipfo J-uju bujus fanctifmi Sacramenti,

] cor

$. 1328. Ufus fanctifimae Euchariftiae debet effe fre-

oth'm

i

quentiffimus ;

hi

à

N

I)EO lj

$. 1329. Idque ex mente ipfius CHriPa', quam optime.

fciverit antiqua Ecclefia.

(derit

$. 1330.

A

] eut

mitur ;

qua lege implenda indignitate nemo cXi7

"mft

$. 1331. Infirmitas noftra pariter frequentem ufum

uote?

requirit,

itürd

$. 1332. . Ad confervandafà porro primaevam inno-

Q1

centiam maxime eít neceffarius.

j

-ïä. I333. Cum vero ad illam baptifmi-integritateni

iervandam omnes teneantur:

emi

fitian

$. 1334. Cumque hoc. Myfterium ad illud maxime

conducat, frequens e

n

jusdem ufus guadam ratione

Uibl

etiam praeceptus eft,

d d

$. 1335.. Ali

inent :

qui;.'tramen ab eo fräqüexftando juíte. abe

xnfif

E

$. 1336. Quales' funt grairibus peccatis obnbxii."

$. 1337. Qui. vero a gravibus abílinent ad octidua-

"m

j

nam communionem omnino aàdmittendi funt.l

$. 1338. — Levia piacula ufum hu

jus Myfïerii hgüd

jbf

impediunt ;

j

H3

ViUS,

$. 1339.

Cb'ræ, C. 1Q,

(4m

. D) Libr. 4/. de fmz*tat.

118

Tractatusv. decimus.

$. 1539. et 40. Quod facris auctoritatibus probatur,

um d

$. i3.1. Ubi etiam ad ea, quae ayb-,aliquibus obji-

Qj q

ciuntur, argumenta

tentim

D

6. 1342. et 43. Plane refpondetur.

piqe

$. 1344.. Aliqui etiam ad communionem octiduana

Quod

frequentiorem admittendi funt.

d)

!

uT

$. '1328.

tdum

Uf'us diviniffimi facramenti hujüs ex fua

)

l

jam indole, atque ex infütutione Chrifti de-

l /

for

beret effe frequenuffimus, immo quotidianus,

N

W

nifi ea, quae recenfebo, impedimenta obfta-

IPB

fa

,rent: quae fi abfint, rarus, aut d;u dilatus

!l

Eu-hariftiae ufus caritati noftrae in Chri-

[/

ftum, et multo magis ei, quam Chriftus in

lir

nos fovet, caritati multum adverfíatur, ut

1

de detrimentis ac inopia earum. gratiarum,

j

quae ex frequentiore hujus facramenti per-

[

L

cepuone in nos eílent redundaturae, nihil

D/

diqamq

$. : i329.

1

l

!

Licet vero certa reguïak, aut definitum

Chrifti. praeceptum nobis cognitum non fit;

rcap'e tamen id definicum , ac determinatum

omnino eft. Omne enim, quod eít, defini-

tum. c rtumque eft.

Jam aliquod de fre-

quentan o hoc Sacramento praeceptum certe

datur, planeque efít: ergo hoc reapfe de-

finimm, ac determinatum eft.

lam nimia

!

odum

Chrifti in Dos cariias frequentem adm

uium

j

t

c;ggþt XIII.

119

b protit

ufum denotat, et primae Ecclefiae confue-

quibus db

tudo, quae Apoiítolorum et ipfius Chrifti fen-

tentiam ex fonte, ut ita dicam, tam pro-

pinque haufit, eundem mire confirmat.

Id

p Optdid

quod vel mediocriter erudito notiffimum

eit *5,

uae quidem auctoritas locupletifli-

ma eft, praeceptum Chrifti de frequenti ad-

modum communioqne effe laþum.

t

f

l

lriti d

.. *) Tuvat omiffis quam plurimis pauca teftimonia ad--

Ícribere.

Et quidem gravis auctor ex faeculo

JUCOuD

quarto fe offert, qui fequentià fcribit 2) : bonum

—

a ol

eft , et utile quotidie communicare, et participem

jp du

fieri corporis, et fanguimis lefu Chrifti.

Nos

quidem quater in feprimana , diebus dominica,

ip n

AMercuriz, veneris, et fabbati, atque aliis die-

viltus i

bus, quando alicujus martyris memoriam celebra-

atut, ^

245 , communionem accipimus.

Quod autem tem-

pore per[ecutionis Chriflianus , cui presbyteri,

)TaLiafüïä

g P

[

aut miniftvi copia mom efL , propria mamu commu-

nionem fumere abs ulla dubitatione renentur,

"

nulla: alia. demonflratione opus eff, quam quod

id ipfum uf conflamti, et amtiqua comfuetudine

ftabilitum fit,

Omnes. monacbi , qui deferta ba-

bitant, ubi presbyteri non funt, communionem

apud fe fervanz, et Juis mamibus communicant,

e[imtun

Alexandriae , et in Aegypta plerique laiei domi

gon J

Jàae affervant

Et id utique tempore pacis, quo

n

Bafilius vivebat, et extra omnem perfecutionem,

ia

g

Notiffinum pariter eft illud 8. Ambrofii D):

Accipe quotidie , quod quotidie tibi proftt, — Sic

g

vive, Wt qnuotidie mervearis accipere,

Qui non

m

yt

4

3HeY €«

P

"T

) mml!

4) S. Bafíl. epiftol. ad Caefaream.

moii

) Libr. $. de facrament, C. 4.

u

RAa

120

- Tvactatus deciinus; |

mevetur quotidie accipere , mon. meretur .pofi an-

flütia

num accipere.

Et fane experientia docet, eos,

qui non nifi in pafchate communicare volunt,

BU

omnium difficillime ad communionem admitti poffe.

l.l ptw

In Ecclefia S. Ausuftini quotidianam commu-

1 j

Tieral

nionem in ufu fuiffe, colligitur ex ejus libro fe-

cundo de fermon. Domin.

1 7

Immo innuit

tiote

ibidem, in Africa quotidianam communionem vix

tibo f

fine fcandalo potuss omitti.

Illud: |Quotidie

t

comimunionem percipere mec laudo, mec vitupero,

n

certe non eft fententia S. Auguítini: licet, ego

cutm aliis S. Au

-] fiti

adícripferim.

guítino eam impe?ite aliquande

| gt

f

$. .1336-

CUU

hriy|

Neque ex lege divina, quae de frequen-

; Wf

te communione datur, hac te eximes, quod

L

te indignum effe judices.

Nam ideo nemo

a legé immunis fiet, quod ad eam implen-

dam fe ineptum reddat.

Qui ad finem tene-

tur, ad procuranda omnia auxilia obligatur,

quae jufta, et in ejus poteítate funt.

Et

quidem ad f, Communionem, fi exacte loqui

velimus, plus non requiritur, quam ut quis

in ftatu gratiae, id eft, a peccato lethali liber

exiftat.

Ad quod qüidem quisque aliunde,

et non attenta communione eft obligatus.

$.

133t1.

Alterum pro frequenti communione argu-

mentum petitur ex imbecillitate noftra, qua,

ad peccatum proni, ingenti, quo identidem

munia-

^

L d

Caput. XIIL:. —

T2l

qui

muniamur , fubüdfoï magnopere indigemus.

Qt, 6

: VOLUN,

Nam per hoc liberamur a culpis quotidianis, et

t of

a peccatis mortalibus praeferoamur :

r

'out fupra

V

erum hic

1 C

jam ex "Tridentino dicebam.

3

iterato ad experientiam teftem omni excep.«

o inni

tione majorem provoco, quod divino hoc

)neta Yi

cibo frequenter refecti plerumque, et fi forte

Quarià

unicum poenitentium genus quandoque ex-

vitupr

licet «

cipias, vix non omnino omnes in perenni

gratia degant. Qua in re ad experientiam,

liquand

et teftimonium. omnium facerdotum, *qui diri-

gendis animabus conftanter occupantur, fe-

curus provoco.

Quot vero, et quamdiu a

gravi lapfu ii fibi temperent, qui a divina

equen

, quo:'

menía diu abftinent, non juvat definire *).. -

*) Quöt gravium peccatorumkfe'reos faciunt, aut

| f

i

aliquam faltem partem in iis habent, qui con-

feffiones audire nolentes, vel etiam data opera

at

communionem diffuadentes, aut'impedientes po-

Jigut

pulo chriftiano primum,.et efficaciffimum falutis

(

[

auxilium rapiunt !

d

Sed abufüs, indignam praeparationem , et ne-

f qu

Ício, quaenam alia caufantur: quafi vero, qui ra-

rO communicant, ii meliorem difpofitionem affer-

j bet

jund

rént, et non longe pluribus vitiis obnoxii vive-

rent,

Non eft ex eo tollendus rei ütiliffimae ufus,

Qu*

quod in eum aliqui abufus fe infinuent: alias re-

rum fere omnium uíu abítinere, aut certe eum

raro admodum adhibere deberemus; et inprimis

cibi rariflime adhibendi forent, eoquod cibis fre-

quentiffime abutamur.

a

Scilicet abufus, falvo ufu,

tollere oportet,

s

Saepius etiam adverti, eos

/potifïimum ab'-

(idem

afum, aut debitd minorem circa hoc facramentum

J

5

revé-

J

I22

Tractatus. decimus.

reverentiam .accufare, qui alias circa facra frigi-

[aeþe |

difimi, et circa cultum ac reverentiam religioni

qui

impendendam pene nulli funt.

Scilicet non amor,

hi f

aut ftudium erga hoc facramentum, cujus nullum

fenfum habent,

fed animus a íacris generatim

averfus facit, ut communionem frequentiorem

diffuadeant.

À

$.

1332.

W

bt

Omnium maxime coelefti hoc robore in-

diget juventus, fui incuria, et aetatis fuae

Quan

hii

levitate*fimul, et ardore lapfüi propinqua.

Wr

Incredibili experientia doctus, tuto afferere

fat

audeo, adolefcentem adhuc integrum , --et

àdli

baptifmatis nunquam hucusque violati deco-

fies |

re infignem primaevam innocentiam fuam

Qu

ope menfiruse communionis, diu ac conftan-

Per come

Qu

ter confervare nunquam folere.

Va

munionem octiduanam, aut faltem in alternas

W

hebdomades repetitam fervantur multi. Hu-

jus vero facramenti ufü frequentiori ex ulti-

fi

ma corruptione reparantur ex jam lapfis in-

numeri.

Et quidem quam primum eo usque

emendati fuerint, ut ad hoc facramentum

faepe,- ac continuo admitti queant, multi

)

conftanter adeo vincere folent, ut illius mali,

quod antea furori non erat abíimile, dein-

]i

Scili-

ceps vix fenfum habere fe, fateantur.

p

cet fedat , dum in nobis manet , Chriftus faevien-

t

iem Tembrorum legem d).

Et fiquis non tam

li

faepe

4) S. Cyrill, Alexaudr, libr, 4 in. Ioan, C, 17.

Capilt XIII,

123

r frg

/Zzeþe modo, mec tam acerbos fentit motu;, g;acias

lr

agat corpori, et fanguini Domini, quoniam vir-

0 m

Qs nullr

Pu$ facramenti operatur in iilo &). -

gen

Uentitu

$.::1393.

Atque in rem hanc ea veritas recolenda

eft, quod primaevam innocentiam tueri, et

ore i

baptifma nunquam violare, et quod lapfi ali-

quando, et eximde poenitentes ab omni le-

js i

thali peccato fibi temperare omnino tenean-

pI

tur

feret

Atque ex hoc alia, eaque certa obli-

gatio nafcitur, qua tot auxilia ad hunc finem

n,-c [

at

adlibere debemus, ut a gravi delicto immu-

nes nos fore, prudenter fperare liceat. Nam

faati

yoltu

quale illud animi propofitum eft, cujus exe-

quendi fpem prope nullam habemus? Certe

t u

T

vitae noftrae rationes ita ordinandae forent,

ut eae confuetum vivendi morem multum

j D

Y

Y il

fuperarent,

D

p[js J

. 1334.

| Usque

enturm

Si vero ad copiofa, et in pugnas ancipi.

g

tas adeo fuffectura auxilia comparanda obli-

gamur, obligamur, inquam; nunquid prae re-

[

liquis illud arripere debebimus, cujus efficacia

gtl

prae reliquis maxima, et ad tuendam gra-

( |

tiam potiilimum facta eft?

Nam hoc Sacra-

] ii

ur, fed

Amentum eft inftitu—tum, ut non moriam

j

Jamper

"

e) S. Bernafd, fermon, im coen, Dom.

m

124

' Jvactatus decimus.

de,.

femper . oivamus . in Chriflo f); Deni'qkue ufum

hujus Sacramenti ad gratiam perpetuo fer

üfen

tht

vandam fimpliciter effe neceffarium, Chriftus

diferte teftatur: amen, amen dico vobis, mifi

um

l

fito

manducaveritis carnem . filii bowninis, et.biberitis

ejus fanguinem , nom babebitis vitam im vobis g).

| Ui

His vero,,et in toto illo contextu Chriftum

| at

| tyli

de Myfterio altaris locutum fuiffe, Concilium

—

Tridentinum, et Patres

MP

, prout alignde— nofti,

COR

ubertim teftantur. .

| quie

| tehe

$.

1335.

| tuum

Licet vero hujus Sacramenti frequentandi

Wf

WUU

tanta fit neceflitas, et obligatio; aliqui ta-

men ab eo jure abítinent, aut neceffario ar-

centur: qui tamen plerumque ab hoc officio

0*) N

V

immunes haud funt, eoquod fua culpa ab

l

eodem prohibeantur.

Aliqui tamen vere ex-

cufantur, qui longi itineris, negotiorum,

aut alia gravi cau

f

à illud omittere, aut potius

l

differre coguntur.

CW

$.

I556.

OTI

It-aQue a divina hac menía vi juris divini,

aut potius vi juris naturalis arcentur omnes

peccato gravi irretiti: tantam enim purita-

tem cum ffóeditate tanta commifcendam non

efïe,

Y ) Tr?den'tin. Seff. 1.

£) loan, 6, 54.

ä

"4

Caput )XIII.

125

t vfin

eITä; jam ipfa ratio docet. .A quibzlls.' parum

tuo fe

differunt, qui identidem in gravia peccata

Chrity

relabuntur: horum enim poenitentia eft am-

li, j

bigua admodum, faltem fi lapfum deinceps

hii

futurum ipfimet praevideant*). . Si qui tamen

0015

a Vita perverfa ita redeant, ut fe jam non

hi

peccaturos arbitrentur, hos reverentiae, et

qciliüt

amplioris poenitentiae caufa ab ufu hujus fa.

cramenti arceré poteris.

Si tamen- eosdem

: Dolt

comimunicare volentes, mox admittas, id

quidem magno illus patrifamilias exemplo

tueberis, qui redeupnti prodigo filio fuo vie

tulum faginatum ftatim. occidi juífit, cum

ontati

peffimae frugis fobole fplendide mox epula-

U t

:

tuür ;!S.

10 af

ofici

*) Si vero omnes eos a f. Communione pfoh&bere,

] 2

voles, qui tua opinione in grave peccatum pro-

et o

lapfuri probabilius videntur ; tunc etiam ex inno-

centibus hucusque, non nifi raros divino epulo

ZiOI'UfIï,

dignos judicare debebis,

Nam ex omnibus, quo«

potllh

rum tu-confeffiones excipis, et qui hucusque funt

integri, quotus quisque ftrenuus adeo, et aliis

circumflantiis tam probis eft munitus, ut eum per

Omnem vitam a gravi noxa liberum, et, in pri-

maeva innocentia moriturum effe, probabilius con-

fidas? Nonne hac ratione a baptifmo infantibus

livini,

conferendo forte abflinere debebis, ex quibus,

Jl

nifi in infantia, aut brevi poft moriantur, rari

'urifä'

funt, quorum im gratia perennis conftantia etiami

tuo judicio non fit fumme ambi£ua? Denique fi

immapia, quibus vita noftra eft involuta, peri-

ls .

cula etiam ipfimet poenitentes pervideant; locum

adhuc habet conatus ferius, ac folidum non pee-

candi dgcretum. Nam faepe ad fpes minime cer-

t38

126

"Tractatus. decimus,

tas inens humana vere contendit, ef acres moti

ii

raro pugnae pro victoria multum dubia fuüfeipiume

Iti.

tur: ad fola ea, quae certo non funt futura, prue

Qua,

dens conatus non poteft intelligi

Quae quidem

nedum ad facramentum Eucharifliae, fed vel ma-

L

();

xime ad i'acrfzmemum pue:nitentiaei notare juvat,

g,

-

p

if |

$. iää?«

lil

atitt

ui vero ab omni gravi peccato fibi con.

dli

CU

ftanter temperant, ad. octiduanam commu-

W

nionem adimittendi, vel etiam inducendi funt.

hm

Neque enim eorum mihi fpiritus aliquando

Cont

|

mbit

probatus fuit, qui non nifi raram communio-

nem fuadent

Et quidem quantum ad eos,

! üpit

(

hn

quibuscum mihi agere datum eft, tales frigi-

diffimos eíffe, ut plura non dicam, qui fre-

dj

quenti )communioni obfiftunt, reperi.

T

; W

$.

13230.

Hic vero ad propriam cujusque experierne

tiam. appello.

Homines itaque a gravi pec-

]

cato liberos induc ad octiduanam communio»

dte

nem, et fimul ad vitanda 'etiam minora pec-

Qn

p

cata fvite ac frequenter urgere fatage, et

brevi videbis, hos ab omni fat deliberato

j lii

| fan(

piaculo abftinere ftudere.

Quodfï vero eos$

naevos, qui nobis non fat advertentibus, aut

Ti

m

quandoque etiam fuüb pleniore cognitione ob-

repere folent, fi, inquam, tales ad aliquem

a divina hac menfía excludendum valere- ve-

]

od

lis ; tunc; ufum Euchariftiae, et jpfum; qu

ge

l

"——

- Caput XlIL —

127

E65 f

defüper datur, praeceptum divinum fuftu-

fifeipiut.

liti. Cum enim nemo fine peccato fit, et

r

& quiddt

quid, /i dicamus, quoniain peccatum mon babe-

] vel i

wmuisy ipfi nos feducimus, et veritas in nobis non

4

ef/ i); generatim nullum, et omnium minime

? j

eos, qui fingulis menfibus, aut omnino fin-

gulis duntaxat annis communicare petunt,

admittere poteris. Denique fi ipfos Domini

bi COf

difcipulos non in ultima coena (funt enim,

Qmimu

ui in enarranda hac contentione Évangeli-

if

ütit,

am putent non ita ftricte tempus, quo ea

qui

i

contigit, obfervaffe ) de primatus honore

Juhllh

ambitiofe contendiffe velis; in aliis tamen

(] &0

capitibus a Chrifto reprehendebatur, et ha.

: ff

J

bebant fane fuos. naevos.

Nec propterea

M

tre

diviniffimus hujus. Myfterii

auctor 1lis illud

negavit.

uae Chrifti benignitas maximo

utique iis em

ngmento fuit.

5

$. ..1339.

erielt

Illud quoque haud intelligo; quomod05

1 pe(:'

doc

nuno'

ente id Concilio "Tridentino, vi hujus. Sa-

cramenti a culpis quotidianis liberemur 1), fi jani

] pCC'

m ó

praevie ab omni culpa immunes effe debe.

Imnus,

Certe

viri, qui noviflimis temporibus

berdt

en

fanctitate . ce]

J

ebres fuerunt, toti fuerunt in

frequentia Sa

cramentofum inducenda: primo-

]5, aUC

p 0

rqm vero faeculorum Patres aliunde conítat

fre

"Ab

/ 3) 1. Toast, t, 8,

l) Sejf. 7.

T

d

"

128

Tractatus. decimus.

fr!equentifïïmam, et multis in locis etiam quo-

tidianam communionem induxiffe. — Et uti-

hi

que non ignorarint viri fapientiffimi, omnes

(60,

pafüm fideles a quavis levi culpa puros haud

munic

eífe.

praoy

$.

1340«

tr?

.Neqiie immodeftus, aui in fenfüu proprio

j Dema

abundans cuiquam videbor, fi argumentum a

fs v

t

quotidiana communione fumtum ad commu-

41 &t

nionem octiduanam transferam, quoad eos,

lm

dui.a gravi peccato conftanter abftinent: et

| lims,

maxime quoad eos, qui conatum etiam con-

| Yeto]

tra levia adhibent.

Neque illam frigidorum

B

cantilenam occinas: res zanta nimia ufu vilefcit :

! lidof

in ianta frequentia eidem praeparaio mon prae.

f d

wititur: leoia peccata obflant: demique mifi pa-

fs f

tens in virtute progre[Jus cernatur , frgque-ntz' com«

munioni vitium fube[Je;: prudens fu[picio eff.

j

$

1341.

Q

Sed generatim inprimis refpondeo: haec

Merpi

in frequenter communicantibus plerumque. non

Tem .

contingere.

Et utique regula, ex qua agere

&

Lii

oportet, ex iis, quae plerumque fiunt, capien-

m

da eft. Si vero ex quibusdam abufibus le-

Qdei

gem generalem ftatuere velis, omnium pene

1133

rerum ufum fuftulifti: eoquod nulla res fit,

Cnt

qua homines non frequenter abutantur. Sci-

ïreq[

licet abufibus adverfari, non legitimum re-

Wt

rum neceífariarum ufum tollere oportet: ne.

Teq1

ffunt.

li

que älïi huic praejudicium inferre po

$. 1342-

z

av

Caput XIII,

29

um qu

$.

1342.

E u

Tam ad fingula accufationis capita refpon;

, 0D0à

'0s Dl

deo. Et inprimis quaero, an in raro com-

municantibus major reverentia, diligentior

praeparat!0, et puritas cordis major habea-

tur ?

Utrum horum facilius ad communio-

propti

nem admittis, eum ne, qui ante plures men-

ntum

fes, vel omnino ante annum confefus ' eft,

EOTTuT

an eum, qui ante octiduum adfuit? Puta

d &t

femper plerumque, et fi regulam ítatuere ve-

n &

limus.

Aliquando facram communionem ex

m Q

vero fubmiffionis fpiritu differre non accufo:

idorit

ed hoc remedium frequenter adhibere, per-

atf

niciofum eft femper.

Per hoc fpiritus ardo-

prael

rem adeo non accendes

P

. ut potius ipfum anj-

;

d

Imnis frigus. inducturus fis.

jti m

gft'«

$ 1343.

Quod fi in frequentes. communicantibus

certos aliquos in virtute progretfus requiras;

« lodl

iterum tenta alumnos tuos, num poft rario-

, noi

rem communionem generofiores, et ab omni

agere

etiam levi peccato magis remoti fint.

Cave

apïell

tamen, ne levibus hucusque peccatis gravia

"3

deinceps fuccedant, et quidem in juvenibus

1 pene

maxime,

Quodfi vero frequenter communi-

lj Hf,

cantes rarius peccent; tunc utique peccatum

N

frequentius vincunt, ac proin etiam varias

l]

virtutes per hoc ipfum frequentius exercent:

?

n

frequentius autem virtutem exercere, nifi

[

me omnia fallunt, eit idem, ac in virtutibus

!

Tom. 1V.

4:

pro.-

130

'vactatus decimus.

J

prlogredi. Denique fi haec omnia omitta-

K

mus; verum manet, utilem, ac neceffarium

[

eífe illum cibum, quo mors arcetur, quo

a

vita ac vires confervantur: nam fi talem fub-

1

trahas; deficient paulatim vires, ipfa non

'

l

raro morte fubfccutura.

f

fí

h

$. 1344.

j

Sunt denique non nulli, qui communio-

0i

nem etiam octiduana frequentiorem petant.

f

Atque circa hos praeter hucusque dicta at-

|

tendendum eífe, puto, an imprimios fpectata

cujusque Écclefiae difciplina, ac moribus res$

D

ejusmodi noxiam admirationem non fit ex-

K

citatura: et quidem diebus feftis haec non

1

facile timenda eft. Et dein prudenter, et

1

arte aliqua explora, qua potiffimum ratione

ad toties petendam communionem movean-

tur.

An non vanitas, inanis aliqua alios,

aemulandi cupiditas, vel

qui hoc faciunt,

alia levitas reapfe fubfit.

Quodfi a levibus

abftinere fatagant, eosque folo fe cum Chri-

ífto. conjungendi defiderio agi deprehendas;

tunc famule facerdos! hosce hofpites a con-

vivio nullatenus arceas: quos ipfe Dominus

voce propria, id eft, per purum gratiae mO-

tum invitat.

Praeterquam , quod in his non

modicus fe amor prodat, utpote quos defi-

derium Cbrifto potiundi, et finis huic Sacra-

mento proprius urget *).

*) Quodfi

Caput. XIII. -

13I

: miti

*) Quodfi quaeras, quae fit optima fe ad tantam

eeffanig

rem praeparandi ratio; refpondeo , omnes preces,

W. 0

actus virtutum, et maxime theologicarum , quae

jJem li

animo fe ad hoc myfíterium praeparandi exercen-

tur, plurimum. illuc conducere.-

Dein puritas

la 1

conícientiae magnopere curanda eft,

ita ut etiam

leviores naevi follicite evitentur, vel per cón«

feffionem , aut alia . poenitentiae Opera, quantum

fieri poteft, eluantur,

$

Sanctitas divina

. et maje«

ftas infinita utique vas puriffimum,

in quo reci-

piatur, jue requirit

' Denique tertio et. maxime

m

omnium prodeft perfecta caritas, qua me

ntem no-

u

ftram cum- divina voluntate per omnia confor.

t.

qit d

mantes foli jam Deo vivere, id eft, in omnibus

fola ipfi placita deinceps fequi ftatuimus.

Hoc

at

rIDu 1

bus f

j

eft enim fibi nihil relinquere ,

fed fe torum dare

ei, qui in facra communione

fe totum nobis im-

iM

( a

pendit.

Idque faciendum magna laeti

tia, et quan-

rec 00

tum Deus dederit, fecuriffima confi

lentia ,

[

ab omni fol

quae

j

g

licitudine longiffime. abfit,

Perfecta

ff

Ípes, et abfoluta caritas hominem cum D

eo plene

l ra On

conjungunt

o

Ved

In ejusmodi mente facrame

ntum hoc

nullum jam reperiens obicem

» tota velut vi fua

J al

lh

agens, ftupendos effectus edit

»

Totum hoc bre.

16 Y

viffimis verbis complectitur piiffi

mus auctor: Ego

Jeribus

Jfm; cui te totum dare debes, i

ta, ut jam ultra

; ht

zon in te, fed in me abs

vivas m),

que /omm' Jollicitudine

)endQS!

Illud tamen hic addendum

. miram hanc animi

4 eu

pacem videri faepe in noftra

f

poteftate haud effe,

[ny

dum variae circa ftatum con

nes, perturbationes ,

Ícientiae follicitudj-

jne 10

defectus. devotionis, immo

ingens animi frigus c

ommunicare volentem non

raro fatigent.

y

Quae quidem animae noftrae. ho-

r'

ftis folerter inge

rit, ut facram communionem: vel

5

2

impee

") Libr.. 4. de imitat, C 7.

Quodü

I

L

Tvactatus. decimus.

impediat, vel' certe perturbatiorem reddat, l;ene

gnarus, quanta ex ufu hujus facramenti detri-

M

mentà contra fe oritura fint.

Quandoque .tales

1fu

moleftias etiam - Deus immittit, ad nos puriores

p

exinde reddendos.

Ob ejusmodi autem moleftias

Quae ]

facra! communio nullatenus. intermittenda: nanm

exfoli

ad eam, quam bic defcribo, praeparationem fuffi-

Tdia!

ciunt fola, et ficca mentis-decreta, quae eo pu-

1 qui

riora plerumque funt, quo àb .omni fenfus deli-

cio magis remota fuering.

t

CAPVT DECIMVM QVARTVM.

| wmm

Re;iguï caritatis

fpecialis actus , breviter re-

| forqi

cenfentur.

fimul

&ïiorun

1345. . ld -alios caritatió fpe;ialis actus pertinet

Qul

etiam

b

1346.

Vita contemplativa,

— M

düm |

1347 — 50. Quae injuítiffime v

j

idi pefxditur a qfli-

fenfi

busdam.

«

I351. Cultus quoque Dei exterior fe ipfo aequie

ä

fet

ritur,

I 352.

Fere ficut externa fidei pfofemo eft ali-

quando necefliria.

1353.' Magis tamen requiritur cultus mentis:

1354. Quo vel maxime fpectat illa de Deo exi-

Ti

&f'nte* laetitia,

tht

g

1355. n quam reliqua in/( Deum officia definere

videntur.

Quo

Áf

1356., Confummatio gradii hujus aeternae felicitae

tis eft propria.

0i

fl

:

1357. Adhortatio ad caritatem Dei,

DO

$. 1345-

i ]

e2

Caput Xl V.

&dt, D

$.

1345*

meni det

'Ad caritatem hunc fpecialem, prout jam

doque

Qs puri

fupra dictum eft, pertinent omnia officia,

m ml

quae Deo proxime, et ex titulo divinitatis

nda: 0

exfolvuntur, feu' totus 'atriae apparatus.

(onem li

Talia funt facriticium, «adoratio, . et-

uc p

enfus &

pleraqqeg

quae fub anixïe religionisiveuiunt,r

d : 1343.

þxTö![D

Atque huc vel maxime referenda eft eita

contemplatioa , feu ftudium eorum, qüi fe to-

r 10

tos cultui divino dedicant.

Hi:jam foli Deo

famulantur, dum reliqui facrae, vel naturali

peïüwä

aliorum utilitati fe impendunt.

Nihil autem

apud multos tam damnabile, et delpectum

adeo habetur, quam hoc ipfum vitae genus,

dum antiquis, et etiam modernis,- qui recte

IT

fentiunt, venerabile, et prae vita activa, quae

ad hominum utilitatem com

o i

r

fecta, ac nobilig aeftimatur.

) ea' aü'

$.

1347.

(us:

-Et Ífane h'orium' fententia veriffima. Eft:

"E

nam omne humanum ftudium ex eo, cui fa-

mulatur, pretium accipit:ac proinde illud,

dennüfv

quod nobiliffimo: officio. fervit, pariter nobi-

liffügc«dum effe, neceffe eft.

Nam nifi in ab-

i

ominanda Deiftarum placita concedere velis ;

facile dabis, longe magis intereffe, ut Deus

pro fua dignitate colatur, quam ut homini-

bus

n

3

-

-

134

Tractatus decimus.

buS bene fit. Priüs illud dHïcium infinito

divinitatis titulo nititur: dum hoc pofterius

Ti

ex fola pietate hominibus debita defcgndi;.

quont

Qüon

1549.

tec C

$.

Te(ci

Dum vero ejusmodi homines de inerti

otio accufant; divinam majeftatem, aut certe

| tb

fi €

cultum eidem debisum negant, per illam di-

vinae [cripturae féntentiam | condemnandi:

Tib

fit

filius bonorat patrem , et jervus domimum [uum:

fi ergo pater ego fums ubi bonor meus, et fi do-

"minus cgo fum, ubi eft. timor meus a)?

]

Iu

$.

1349.

(ieat

Fruftra hos de otio poftulant. Qui enim

bt

primum ex omnibus officiis explet, et omnes

J Wi

vitae fuae rationes ad id confert, plane otio-

eup

fus non.eft. . Qui fe totum ad curandam mi-

que

liam, ad levandos aegros,. ad alios erudiene

dos impendit, eum a delicto otii facile ab-

folvitis: nunc eos condemnatis, qui ad Deum

digne colendum fe totos dant.

Et tamen hi

vél ex eo, ut alia omnia omittam, vobis

M

V

maxime opportuni funt, quod ingentes illas

lacunas, quas in debito Dei cultu vacuas re-

fla

Du

linquitis, pro vobis utcunque æ:xpleantt

u

Ín

$. 135o.

eM

!

a) Maxlacb. I. 6.

*

I35

Caput. XIV.

| infinin

$.

1350.

polerig

Illud quodue minime attendunt, quos et

fcendi;.

quantos hac fua criminatione condemnent,

quorum füblimitatem, et excellentiam nos

nec cogitando quidem aífequimur.

Denique

nefcio, quam fententiam de triginta primis,

je inet

iut Ceft

quibus divinus Redemtor nofter vinit, an-

nis, et de tot noctibus, quas idem ultimis

ilam ó

Ya

vitae fuae annis in oratione tranfegit, dicturi

fint,

i futt:

"MTO

$.

1351.

Iam cultus divinus generatim in exterio-

rem, et inieriorem dividitur ita, ut illé non

tantum ad fovendum cultum interiorem per-

tineat, fed ut feipfo, et proxime Deo de-

i ent

beatur.

Et corporis, et animi Dominus eft,

t o

unde ab utroque juftum cultus tributum jure

ne ot

exigit: et qui utrumque condidi

i

t, ab utro-

lam D

qrue jure honoratur.

d

$.

352.

jfe d*

Deun

Scilicet res haec eodem modo, quo offi-

yen li

cium fidei, fe habeft.

Non fufficit aeternae

vobi

veritati affenfum animi etiam firmiffimum prae-

as i"?i

flare, fed quandoque requiritur infuper, ut

j5 I

bunc etiam exterius cum certo vitae peri.

lto

culo generofe profiteamur, etfi fides interior

fne tali profeffione integra perítaret: quia

1

exterior fidei confeffio feipfa non raro eft

praecepta.

Neque dicere audebis, divinae

La

veri.

ss

* Tractatus deaimus.

136 PA

veritati plus, quam toti divinitati a nobis

jt 2ete

deberi,

cundii

Deum

$.

1353.

, e

uafnvis autem cultus Dei exterior, et

jm d

fu^

t

'nfus cadens feipfo requiratur; prae hoc

puudi

tamen: magis neceffaria funt obfequia, ac de-

Duis 1

votio ments:; nam /piritus efl Deus, et eos,

t j

/

/

qui adorant eum., in ,

piritu et veritate oportet. ad-

&O

orare b).

Huc jam ardentes animi noftri in

Wnte

Deum affectus, et maxima pars eorum fpe-

C

ctat, quae fub nomine orationis accipimus,

[0[115 |

quam frequentem,^ac prolixam. effe, .vel ex

Tatur:

hoc capite neceffe eft.

De hac tamen ubee

r pr

rius in proprio eidem tractatu- agam.

Hic

Wle i;

»

H

r

id folum, quod faepius jam notavi, repetere

w

i

T

juvat, fcilicet faluti plurimorum vehementer

Ti

timeri pofle, qui, alias honeftiffipe viven-

m

In

tes,.in Deo digne colendo defecerunt.

judicio enim, reliqüis praeceptis rite exple-

tis; quoad hos primum, et maximum, quod

eít de cultu divino., pene vacuum adparebit,

Yile

$.

I

^

3

54

W

w

-Huc quoque vel maxime fpectat fummus

Q

de

ille nofter in Deum amor, quo de Deo exi«

ftente, et de tanto, quae in eo dantur, bo-

i [n

norum omnium cumulo vehementiffime ex-

timm

m

ultamus, et cujus demum ope Deo plenimme

in

P) loan. 4.'?4,

EEE

Caput XlV,

137

11 li

in aeterna patría aliquando fatiabimur, [u-

cundiffimus hie- affectus erit perfectillimus in

Deum amor, quo eiderh (ummum bonum, id

eft, teipfum volumus: et quia tantum bonum

eriot, d

jam habet, irmmo ipfusmet eft, erit nobis

prae i

gaudium confummatum ,

vi cujus demum

T

Deus nobis erit omnuia in ommbus.

'Talem

, H

etiam in hac vita inchoare omnino oportet:

Uriet d)

et mentem ad grandem hanc fapientiam prae-

t d

parare poterimus ex fummo illo, quod ipfe

n fpe

Chriftus docuit, principio: memo bonus, mifi

Cpimus

fous Deus c)

Cum vero voluntas tota fua

,vUd

natura ad bonum facta, non nifi honum velle,

en u

ac proin non nifi de bono gaudere queat;

) H

vide jam, quid velle, aut de quo exultare

jpettn

poflimus, nifi de folo Deo.

Fallitur, ac de-

moentt

n

mum in nihilum recidit omne

: Viv

extra Deum terminatur,

gaudiu,m., quod

, d

: eip

$.

T5537—

j QUi

Hic te non nihil, et obfcure filtem per-

Ifb

videre arbitror, ficut omnia mere propter

Deum funt, ita omnia noftra in Deum, et

-

juftitiam officia reapfe in hoc unicum de Deo

exiítente gaudium ultimo definere.

Et licet

m

) (

de eo in tractatu. de generali caritate, feu de

f, U

Jummo. genere. oirtutum , "tapit, "ultim. tractave-

p U

rim, eo quod reliquorum omnium apex fit,

jl

fua tamen natura hoc gaudium ad caritatem

3

r

u

. chanc

€) Luc. 18. 19.

158

: Tractatus J—ecimus.

hanc fpecialem pertinere videtur. Hic jam

habitat pax illa, quae exfüperat omnem fen-

U

fum, et quam nulla verba, fed fola experien-

tem.

tia nos docere poteft. Quo magis vero in

lort

hoc amoris genere profeceris, eo plus ingens

affectuum tuorum diverfitas in unum coibit,

b

0i

et fedato omnium defideriorum tumültu, ac

juvi

tota cupiditate tua in pleniflimam fatietatem

abeunte, tui ipfius jam feliciter oblitus ex-

li eju,

Ui

climabis: datur Deus: et boc in immen[um

ffiat.

Pal

DUE.

$.

1356.

&t

0 jj

Verum talis amor, et gaudium purum

adeo, ac confummatum fere foli aeternae

beatitudini, quam ipfummet conftituit, eft

| 4

proprium: in praefentis vitae turbine illud

explicari audientes fere.nil nifi inania verba

percipere nobis videbimur.

Ab iis vero,

qui longa virtutum exercitatione feipfos per

poliverunt, et quorum fpiritus acerrimis pro-

bationibus purgatus eft, tanta laetitia velut

per nebulam confpicitur, et. quandoque pri-

Nobis id fo-

moribus velut labiis guftatur.

lum fufficere debet, veriffime dici, quando

dicitur, de Deo infinite effe exültandum.

Haec porro exultatio nunc jam tanta debe-

ret efle, vel certe aliquando erit tanta, ut

mentis noftrae omnes reliquos fenfus fupe-

ret, et tandem penitus extinguat.

Qs- 1357-

Caput XIV.

159

Wi m

$.

1357.

n fey

Ultimo denique ad fpecialem hanc carita-

peria

Vet0 10

tem vehementibus Spiritus S. verbis te ex-

hortari velim: £erribilis Dominus et magnus *e-

j g

| Coli

bementer ,

et mirabilis potentia ipfius.

Glorifi-

iltu, &

cantes Dnmmum quantumcunque potueritis, fu-

at

peroalebit: énim ad/mc, et admirabilis magmficen-

QUs &

lia ejus.

Benedicentes Dominum exaltate. illum,

quantwm — pote[lis

major efl enim ommi laude.

a

Exaltantes eun replemini virtute, me laboretis:

Ti0n enim comprebendetis.

Quis videbit eum, et

enarrabit ?

Et quis magmficabzt eum , Jicut. eft

ab initio d)?

pu Vff

fernae

d) Ecclefrafl, 41. 30. et feq.

]d

e Tj

| veni

vt

[os p

co—sacna ANMES ilftumasoa o

g pro

vehit

pll

1d fO

lk anä

;ndüm

b

d

l. Ü

li

0'1

TRA-

9)

ia

U

f

TRACTATVS VNDECIMVS

RE

hag

DE CARITATE PROXIMI

PROVT. EA EX

CARITATE DEI EIDEM DEBETVR,

g

*

CAPVT PRIMVM

Abï

Je cáritate, quae proximo i amoris divini

ln

debetur,

CI'lpJ

l

P

I358.

Ut exphcetur, quomodo caritas De1 cum

T

i

ila proximi conjuncta fit,

1359. Aliqui relacentem in proximo Dei imagi-

i

nem,

E

—

Tan)

$.

1360.

Ali mentem ratlonalem,

vel capacitatem

obtinendi vitam aeternam, aequalitatem naturae,

n

aut illud Chrifli:

N

onmza, quaecumque vultis etc.

affignant :

tlite

136

Rectius ftatuitur divina beneficentia , feu

lh

amor, quo Deus proximum diligit.

l

Q

1562

Definitur haec caritas

Inde

3

(

1363

Sequitur r. hoc officium Deo exfolvi

j

36 1.

2. Res homine inferiores caritatem nullam

Inereri

1364;,

Bene vero s. Angelos homines etiam ini-

micos diligendos efï"e

M^ u^ M^ uO^ u^ u^

1366. Atque hoc praeceptum ex caritate Dei na-

Tit

fcitur,

li

$. 1367.

ER

Caput 1

141

1567.

Uride tenemur eis generatim F. bene velle,

. 1368. Debemus 2. figna benevolentiae commuma

exhibere,

I$

1369. 3. Inimicis reconciliari,

ï

: I370-

Non vero tenemur damna nobls ilata re-

mittere,

pA H

$.

1371.

Debemus etiam dlhgere n0s,

$.

1358

bfoluto tandem in re morali eraviflimo

egotio, et caritate Dei, ijd eít, omnis

dioii

honeftatis apice, nefcio, an fatis exacte de-

fcripto, ad caritatem proximi, id efl, cuique

homini debitam transgredimur; immo in ca-

ep Qu

ritate Dei plenius explicanda remanemus:

eoquod proximi, et Dei caritas fit eadem,

| n

atque ex eodem fonte defcendens.

Labo-

rant DD. in adfignando hujus noftrae obli-

KCtttit

gationis principio; feu potius in inveniendo

naturta

nexu caritatis hujus ad caritatem Dei;

five

tj &

|

|

aliter, cur ex eo, quod Deum dllxgamus, eo

, B

ipfo etiam proximum fine novo interveniente

titulo diligere teneamur.

Et quidem primo

(quod femper facilius eft) aliorum opiniones

oppugnabo, exin vero propriam referam.

h

jl

$.

1359.

? 1

Et qurdem aliqui adfignant pro titulo ca.

g

ritatis theologicae eam, quae in proximo re-

lucet, Dei imaginem, adeo, ut amando pro-

ximum

jl

N

I42

Tractatus ufndecimusf

!

ximum non tam hominem quam Deum velut

phr

D

in viva ejusdem effigie revereamur.

Atque

:

in horum fententia de amore proximi fere

)

eadem, quae in cultu facrarum imaginum ob-

tinent.

Verum aliquid cum Deo fimilitudi-

nis datur etiam in animantibus, et in rebus

quibuscunque: et tamen ex communi fentene

tia ne quidem minima portio caritatis iis de-

betur.

g

$.

1560.

Alii ex amore Dei etiam proximi dilectio-

nem per id derivant, quod proximus ! men-

tem dico rationalem quamcunque) aeternae

K

haereditatis nobiscum capiendae aptus exi

tD

ftat: quem proin tanquam fratrem et ejus-

R

f

dem parentis cohaeredem diligere teneamur.

Sed capacitas aeternam felicitatem capiendi,

i

PU

immo ipfa aeterna felicitas bonum aliquod

ld

creatum funt, ut proin caritatis theologicae,

Ve

qualis eft amor proximi, titulus effe haud

(sl

poflint.

Debet autem eadem, diligendi pro-

ii

ximum, et diligendi Deum ràtio eífe: alias

ldem

1l

non idem, fed diverfus amor foret.

refpondendum eft iis, qui aequalitatem natu-

lr

tet

rae pro ratione proximum diligendi affignant,

lr

praererquam. quod in horuni fententia Ange-

X

los.minus, quam homines, et bruta animane

l

tia aliqua faltem caritate theologica diligere

[

teneremur.

Nam homines prae Angelis fünt

pnatura aequales nobis, et animantia minime

per omnia funt nobis diflimilia, utpote.quae

pluri-

p —

agl

Capi)t L

143

| velit

plurima naturae dona nobiscum habent com-

K

munia.

At

I

fote

b

: *) Atqui pro principio caritatis proximo debita.e

im 0

ftatuunt illud Redemptoris oraculum a)* omwria

ilitd

i

quaecunque vultis , ut. faciamt vobis . bomines , et

Is

v

vos facite illis,

Verifimum equidem hoc, fed

entdt

ejusmodi, ut eo effato definiatur, quid proximo

debeamus, non ipía ratio debendi.

Hic eniur

jis d

quaeritur, quare ex eo debeamus proximum dili-

gere, quod Deum diligere jubeamur.

eo

5- /136Io

n

Quare fors fequens doctrina in praefen-

&

a

tem caufam optime facict.

Omiffa cogni-

tione fidei ex fola indole rationalis mentis

ey

m

patet, hanc ad bonum capiendum a Deo effe

factam, ut adeo appareat, Deum mentibus

AeI0,

ratione praedius bonum velle, feu, quod

i

idem eft, eas a Deo diligi.

Iam fi quis Deum

gICBB,

vere ac per omnia diligere vult, is eo ipfo

faul

debet omnia diligere, quae Deus diligit: nam

p

alias nec Deo quis omnia bona vellet, dum

1j

illud, quod Deus cuique homini maxime vult,

det

non defiderat.

Scilicet hac ratione non da-

u

retur ea, quae ad veram amicitiam requiri-

t

tur, perfecta voluntatum confenfio; unde

n

ex eo, quod quis Deum diligat, aperte con-

iE

fequens eft, ut etiam proximum diligere de-

gere

beat.

Quod ipfum docet magnus caritatis

fu.

I]me l

m,agi-

Id

.a) Mattb, 7. 12,

jn

d

Tractatus undecimus.

144

J

magifter ex caritate Dei caritatem proximi

Ti

inferendo »):

cariffmi! fi fic Deus dzleut 00$,

i

hi

eL nos debemus altevutrum diligere, — — —

Et boc mandatum babemus a. Deo, ut qui. diligit

&d

Q«

Deum, dilgat et fratrem. fuuimn,

be.

j

J

li

9.

1362.

Ti

«ï;

Quare hoc oflicium, quo proximum dili

l

d

gere debemus, fic definies:

praecepivm . dili-

&

gendi proximum e[l obligatio caritatis tbeologicae,

&l

qua fuüb[lantiis ratione . praeditis, ideo bonuum vo-

lumus , quia Deus eis bonum *vult

$.

1363

))

in

Sed ex hoc ipfo capite, imtmo ex maturd

nj

dilectionis proximo debitae, infertur Imo hoc

Qs

officium ad caritatem Dei fpectare.

Cum

W

enim ratio, ex qua proximo bonum volu-

ü

fed in Deo

IT

mus, non in perfona proximi,

exiftat; affectu iíto non tam proximum quam

)

Deum diligimus : eoquod. omne officium in

1

eum redundw, ex cujus amore id praefta-

tur.

Et ex opinione mea, nec id,

quod,

nec ile, cui debetur, vel 1mpend1tur affe-

ctus, aut opus, fed ratio, ex qua debetur;

et praeftatur quidquam, fuani ei negotio Da-

turam definit.

——————

*) Neque negave*nm dignitatem naturae humanae,

et eam quae inter nos eft, aequalitatem ; denique

ipfam,

b) i. loan, 4. 11. 21,

9

—

P

'C[lþbit L

145

proxiti.

ipfam., quä ex eodem communi parente ä&fcendi—

mus, fanguinis, ac carnis communionem, multa

AE

" mue

beneficenia, immo reverentia dienam effe

Sed

)

hoc genus officii ad naturalem pietàtem, non vero

ii g

ad divinim caritatem referendum . effe, ceníeo;

eoquod haec ratio debendi proxime non in ipfo

Deo, fed in aequalibus, ac conjunctis nobiscum

hominibus . exiftat.

H

Paucis debetur ex dignitate

naturae humanae; et fic titulo finito, et neuti-

quam theologico.

Quapropter fedulo adverten-

T

7l

]

dum: duplicis generis officia,

f (

l

unum zbeologicum,

et alterum smorale, proximo a nobis impendenda

Inzjnt

effe, quae a plerisque parum difcernuntur,

mv

g.

I264.

Ex his intelligitur IIdo

, res inanimatas,

bruta animal

jaturt

ià4, immo nec proprium Corpus

9o hu

caritate theologica profequendum. effe, Nam

Deus haec nequaquam diligit *).

( i

Immo.haec

tota quanta in ntilitatem hu

VOl

Qanarum mg;f:

tium comparata funt.

f Du

*) Diligere, eftalteri bonum velle,

Iam Deus hisce

qui

rebus nullum. bonum vult,

m i

Non enim eis vult

boónum finis, id eít, poffe

ffionem Dei; hujus enim

jl

non funt capacia:

non bonum utile ;

nam omnia

'»1

n

eatenus duntaxat funt utilia ,

quatenus ad obtinen-

Naiïe-

dum Deum, ejusque poffe

füionem faciunt.

Equi-

haL

dem naruras,

et reS ration& deftitutas et

Deus

Curat, et nOS curare non ràro jubemur:

jo ff

id vero

facimus non amore earum rerum, ;

fed ex amore

et ftudio in nos, aut proximos,

h

quibus . res ejus-

nanta

modi utiles effe poterunt, ut

3deo cura ejusmodi

non nifi noftri, aut proximor

3niqlli

effe poffit.

um noftrorum . amotg

Scilicet. id demum amatur,

quod amo-

j .þ

ris eft prima. ratio

'): et Hmfsy; qtïod enim ad

aliud

reíe-

Em. IF,

146

Tractatus- undecimus;

referimus, et in quo noftra afï'&c*tione:nön qui-

fnt,

efcimus, illud non amore, fed eo duntaxat uti

dicimur.

Quare cum proxinum, quantum ex

jm pa

caritate theologica, etiam proxime, et abfciffe

lpt

AU

propter Deum diligimus; haec, quam modo tra-

fä

ctamus, caritas proximi, non tam proximi quam

Áiptr,

Dei folius amor ett.

Idque non ultimo duntaxat,

fed etiam proxime:

nam in caritate theologica

titulus, et ratio diligendi proxima eft Deus; dum

in pietate naturali;, quam proximo ob naturae

Ü

humanae dignitatem debemus, ratio proxima pro-

ximum fovendi, àc juvandi non Deus, fed ea,

Q00 ey

du

D

quae in homine eft, naturà ett.

B t

| riam,

$.

1565.

£

—5 tentt

Ex definitione $. 1362. defdripta fequitur

| d

pl

]IIo, omnino Angelos, et quosvis, homines

h

etiam Deo, et nobis inimicos diligi a nobis

? B

debere.

Nam hisce omnibus Deus bonum

1 Rew

4 w

vult, dum eorum poenitentiam exfpectat, et

fubfidia ad eandem fuppeditat.

Unde ab offi-

defe

cio caritatis foli illi excludendi funt, quos

1105

conftat aeternum damnatos effe, adeoque

—

:

'

nullo modo a Deo diligi.

e

|

*

$.

1366.

Quare jure merito ea ofüäa hic genefa-

tim explicanda veniunt, quae inimicis ex ca-

ritate theologica debemus.

Quod quidem

grave hoc praeceptum ex ea ipía caritate,

qua Deus eosdcm diligit, indixit nobis ipfe

0$ v6-

)

diyinus Redemtor nofter? diligite inünic

Jiros,

g

Capu; L

147

n r

Ihtyat Ui

]i;'as, benefacite bis , qui oderz;nt v0$, et orate

JAnm d

pro perfequentibus, et calanniantibus vos :

ut fitis

et ao

fiüü patris veflri, qui in. coelis eft ,.

,qui [olem

modo tr

Juwm . oriri facit- fuper. bonos. et* malos

rimi quit

, & pluit

qüptii

'/uper ju]ios et injuflos b),

theolgt

$.

1367.

eus; dU

)- natud

dma pr

Unde debemus primo. generali

qa.-ff'ectu,

; fed &

quo ex amore Dei omnibus bonum v

olumus,

etiam inimicos nofiros complecti.

Specia-

Dm tamen poft recentem 'et' atrofe

m 'inju-

ram, aut ih vehentiffimo iracundià

e. fenfu

mentem ad inimicum adve

It

E

rtere periculofum

equ li

effé poteft.

Q

-:In.tanto aeftu. juvat actum amori,

Iv

: Dei

à n

!

Beneralem .concipere: vel quod fac

ilius erit, &

b()n»m

mentem ad alia vertere, juc

unda quaedam,

xc[a

hi

vel feria tractare, donec íu

mma tempeftas

r

bü

Id

defervefcat: dum ab omn

uj

i,vgccu odii interea

nobis temperemus *).

(e0

(

*) Nunquam enim in illorum fententia

m etíi fatig

communem concedam,-dum urgente

vehemenctffi«

ma aliqua contra fidem

mi, caílitatem etc,

» Caritatem. Dei aut proxi-

geftioni

pugna actum vehemen

j

ti fug-

contrarium confulunt ,

aut. praecipiunt

H

etiam. Hoc enim nimis arduum

gene

eft; juvat in-

oU

terea ab omni confenfu fibi tempe

rare, mentem-

que aliis . cogitationibus

Occupatam ad diverfuüm

ufdem

quidpiam divertere.

rumpit ,

Quando vis acerrima pro-

rj

viator prudens contra eandem feipiþm

u

g

non

j ?

b) Mattl, s. 44, et 45,

/fm,

148

Tractatus. undecimus

non urget, fed prudenter ex via, donec furor

tranfierit, decedit, contentus, :ü tempeftas corn«

prtec

uarla eundem non feriat,

exita

fignif

$.

1368

f

Secundo debemusfinimicis ea benevolen-

tiae figna praeftare, quae aliis in eisdem cir-

cumfcantm exhibemus *). .Nifi propria,. aut

m

Jpüus inimici umhtas aliud petat *-*)

Ils

10b

*) Quare inimici - affectus indicia funt, 6 falutem

dicentem..mutuo non falutemus::-

fijdb.eà vid

W

per quam nobis obviam fertur, ftudiofe decline-

*

mus, literas ad nos transmliïas ne :eífractas , qui-

d

dem remittamus etc.

g

Mi

J

")

(amt) Proat obtlnet, fi benevolentiae Of*cenf'one alter

Si

fiü

:

pervicacior fiat, magis, aut diutiüs 'noceat.:

n

ldb

ad plura amoris indicia.a nobis edita, alter. ;nule

lum reddat.

Si, prout ,in 1upeno1e facile pntcff

V

T

contingere, figna offenfi animi utilia fint,

ad alte-

rum , terr endum :

emendandum.

Omnino . attene

ca

dendum, ne fpecie utilitatis, merum odium Pcu-

)

diofe fe obteo at.

Ve

K

$.

1369

j

l

Verum nedüm ab edendis inimicitiae fignis

abítinere,

fed tertio- demum inimicis. noftris

f

etiam a]entza caritatis.indicia ederé tenemur,

Et

f

quod ipfüm reconciliationem vocamus.

Y

ad hanc obítringimur, fj alter veniam petat,

Q

fatisfactionem offerat, vel in levioribus of-

(

fenfis benevolentiae, et honoris figna edat,

prae-

ETSERBS

*

*

.- Caput I

149

nec fu

vfas (

praecipue , fi offendens myajoris dighxitatl'is

exiftat.

Ad eandem porro ajentem amicitiae

fignificationem tenemur, fi nos priorem, aut

fi graviorem ipjuriam intulerimus,

yevolt

$.

Jem C

1370.

ri, al

xuamvis&cari*tas in. nos et alios aeqüalis

effe debeat; in collifione tamen mutuae uti-

"

litatis praecipuus quidam titulus pietatis pro-

? fite

nobis pugnat: $, 1363. et feq.

Neutiquam

& Vil

tenemur

inimicis

retnittere

; dedire

obligationem

Ktus Q

damna honoris, et bonorum refarciendi.

Bt

utique alias aequiffimum' eft, ut nocens po-

tius, quam innocens detrimenta ferat. Unde

yre dt

N

fatisfacere nolenti litem movere licet: donec

nobis ea, quae defünt, reparentur. immo

lr p

l RU

etiam ad poenam publicam agere licet: dume

modo non appetitui vindictae ,

fed reipubli-

T

cae utilitati, et fecuritati confulere veli:

jpn d

mus *). Nam etiam judicia publi

non ad

veram vindictam; (haec enim foli

:

O corme

petit) fed duntaxat ad folum, ut ego puto,

exemplum conftituta funt: ut poenis in faci-

norofos exercitis, alii a. perpetrandis facino-

hii

ribus abfterreantur, et fic communi pàci, et

nofmä !

fecuritati confulatur.

Nifi enim haec utilitas

TM

l,

fpectetur; noftra parum refert, malos jam

"

in hac vita miferos effe,

Neque licet un-

petat;

quam agére quidquam, nifi folius utilitatis

T2

Cauia.

À

edt .

" *

K g

* Si

APE

*

150

Tractatus. undecimus

*) Si vero ad alias reipublicae calamitates parum

p

afficiaris, et maxime ad deferenda crimina ad te

pt

non pertinentia nihil movearis; cui perfuadebis,

g

te lolius reipublicae gratia ad accufandum pere

ü

moveri? velan putas, ex injuriis tibi illatis prae-

9

cipuum quoddam publicae tranquillitati periculum

Q

lmmgncrg? Vide, ne vindictam puhlicam , poft

t

reparata jam damna tua, defiderando, privatae

lt

vindictae aeftum refrigerare velis,

4«

Tij

du

$.

i57t

Et quae hucusque de diligendo proximo

difputavimus, vel maxime intelligenda funt

de nobis ipfis diligendis.

Nam quxlxbec no-

cui Deus bo-

e Qu

Ítrum ejus generis mens eít,

nuni vult, ut adeo ratio dxhgendl nos ipíos

eadem fit, quae eít dilipendi alios.

Unde

lg

etiam divinae literae jubent. diliges — —

])HM:WIM?H i'um ,

icut te ipfum c).

Ubl aperte

$u

idem amor prommo impendendus 1mpcratur,

qui nobls debetur *)

Vi

z

* Van

obis Doctores praecipiunt de ordine cari-

f

t:tis, quo fcilicet loco, aut quibus impen(is; quis-

que diligendus fit.

Et fic parentes, vel filios etc.

Verum in fta-

ante slios diligendos effe volunt.

M

tuendo 1110

ordine

Officia caritatis cum ofliciis

J

pzemtls incaute confundunt.

Conjunctio, quae

venit a cognatione, non eft officium caritatis theo-

ä

logicae, fed pietatis moralis, ac naturalis

Cum

jl

itaque ratio theologicae in proximum caritatis fit

ea, quod Deus eundem diligat, ideo , quantum

ex

J

c) Luc, 10 27

Caput. II.

ISI

s pini

ex hac, eos debemus plus diligere, quos Deus

i ad g

prae ais amat.

Et fic primo otmnium loco dili-

indel

genda eft natura humana Chrifti, tum

is San-

lum p

ctiffima Mater ac reliqui Sancti, fuo qu

äj

quem

lts

ex gratla babet, ordine.

Inter vivos jufti plus,

Jertouut

Prae-

quam impii ex lege caritatis amandi funt.

in, p

ter ordinem gratiae etiam ordo indigentiae eft. at-

priva

tendendus:

nam ea eít índoles amorls, ut inter

aeque dilectos eum praehabeat, qui majore cala-þ

mirate premitur, qua data aliquando caritas minus

carum praefert ei, ad quem alias magis afficitur.

OT

CAPVT SECVNDVM

d

bet I*

Quaenam bona proximo, et nobis ipfis ex lege

j!

jj 9

caritatis velle teneamur.

Ij

pl

Unde

1372.

Indoles caritatis vult 4. ut nobis et aliis

primo loco Deum velimus,

—*

Ti

1373.

Et 5. gratiam fanctxücantem qua Deo jun-

r

gimur,

a

:]

1374. Obligamur ex caritate Dei ad hanc nunquam

amxttendam

't C

ä

I375.

Itaque etiam ad ea media adhibenda, qui-

bus eam per totam vitam probabilius fimus con-

/(ü

I5

fervaturi,

(s etü.

ii f

1376. Nequaquam vero remiffe agere,

offici

$. 1377. Sed magna contentione niti oportet ex fen-

tentia Cthu.

| qu&i

; t

1

.

1378.

n

Tenemur etiam 6. proximum in gratia fan-

cficante confervare, quando id absque gravi no-

ris 1

ftro incommodo fieri poteft.

T

$.

1379.

In iftum antem finem prae reliquis orationis

D

etiam

maxime fubíidium rmo compaáratum eft;

ex caritate tam pro neceflitatibus partxculanbus

Ka

pri-

GE M.

IS2

Tractatus undecimus

privatorum bominum, quam ipfis publicis inte-

um

grae cum ecclefisfticae, tum civilis communitatis

D)

non fegniter ab unoquoque mutuo expendendum.,

feci

ä'

1380

" Succedit orationi 2do fraterna proximi forte

tac

peccantis admonitio, et correptio

n qb', tamen

«

recte adnibenda ficut certas quasdam conditiones;

Ti

V

$.

1381.

]ta etiam debitum ordinem fervare ex praees

lt

m

d

cepto rite diífpofitae catitatis oportet, Verum

z

13382.

Praeter hactenus memorata proximo in fpi-

ritualibus indigentiis fubveniendi media datur quo-

" que 7timo ,ex caritate,ftringens eidem in corpo-

x

Qu

ralibus neceffitatibus Occurrendi Obligatio :

f

$.

1333

Cujus quidem ftrictae obligationis fumma

l

]i

videtur poffe unica brevi'generali regula com-

lm

dita e&

prehendi , cujus tamen, adplicatio non fat expe-

i

Ql

g.

1278

tl

(

Diligere, eft.alteri bonum velle: et qui-

id eít,

qi

dem quos, et quo ordine diligere,

eis bonum velle debeamus, hucusque d]Xl'

jt

$

fupereft,

ut doceam,

quaenam bona . nobis,

"

aut alns vi caritatis Vc] e, et data occafione

praeftare vi caritatis. teneamur.

lam inter

)

Y

omnia bona eminet, immo inter omnia ve-

rum,

ac unicum bonum

demum folus ett

Deus:

unde

indoles caritatis $. 790. exigit

IV:o, ut primo loco Deum velimus.

ä

$.

I573:

Er quia Deo potiri haud datur, nifi per

g

carxtaaem, et per gratiam fanctificantem , quae

cuim

"EE

Caput 1l

$

E

$ n

cum caritate aut eadem, aut certe conjün-

immunitat

nos

déndup,

ctiflima eft, ideo facile intelligitur Vto

?

fecündo Joco cuigue caritatem et ftatum gra-

dmi fort

tiac defiderare, ac, quod feriam. voluntatem

u$ f

Vditionss

neceífario confequitur ,

ipfo . etiam effectu

procurare, atque adquifitam jam, quantum

ex prie

licebit, confervare debere.

Türm

$.

1374-

ín fj

ur que

Cum vero omnis, qui ad

äliquem

Corpo ,

obtinendum obftringitur, per né

d

ariam con-

fecutionem faltem tot media, feu auxilia ad-

fümm.

hibere teneatur, quot ad eum finem faltem

- Ctite

probabilius fuffectura funt; ideo magni no-

t oye

Dinis, arduum, et, prout aliquíbus videbi-

tur, novum, verum tamen principium fta-

tuitur: quiübet ex caritate fibimer debita tenetur,

accuratam adeo et tam arctam «itae rationem inire,

t tl

qua data per ommem «vitam ex gratia in grave

J d

(iti

peccatum. probabilius munquam — fit/prolapfurus,

Seu, quod idem eft: nemini adeo remiffe

]Ob]S, |

agere licety ut aliquando gravem ex.lethali

fiot |

peccato ruinam fibi probabilius praefagire de-

ntel F

beat.

Dicitur autem probabilius: nam ea eft

Vé

P

praefentis vitae calamitas, ut de gratia per-

| ICI"

petuo confervanda nemo certus eíle queat:

yj

nam fiquis dixerit, magnum illud usque in

finem perfeverantiae donum-fe certo habitu-

rum, abfoluta, et infallibili certitudine dixe-

rit, nifi hoc ex fpeciali revelatione didicerit ;

p 3

anathema fit a).

K5

t Quod

u i

u

n) Tridentin, Seff.G. Caiz.(lö.

: Em

!

154

Tractatus. undecimus.

-

(Qnte

*) Quod fi alicui- centum aLbeas, nonne res tuas

occonomicas ità inflituere debes, ut ad eos ex-

jener

folvendos faltem probabilius fuffecturus fis ? Num

fium

puLdS 5

patremfamilias ex eo haud peccaturum,

conit

quod fe fuamque familiam in illud difcrimen con-

jicdiat, in quo omnibus bonis probabilius fit ex-

o

uendus, planeque ad. incitas redigendus.

Proba-

Nie

bilius vita

perdendae periculum fubire non licet

WICOIT

et tamen officium confervandae vitae .aliis gras

til al

vioribus officiis aliquando, illud de gratia dlvma

perpecu

nfervanda nulli unquam officio cedit ;

cems

in nul

d

cafu permiffüum eft grave peccatum

nmmit

Scilicet domum accedere, focio fe

Wiq

jungere, negotium affumere, in quo quis' proba-

t

bilius eft peccaturus, eft occafio proxima peccati,

dem

ad quam non requiriüir peccatum. certo futurum,

li

fed fufligit, judicium , quo peccatum potius futus

rum q. uam non futurum effe praevideatur.

Qidp

qe

[]

H

EE

$

1375

Iam ingens moles obligationum ex hoc

principio nafcitur.

Cum enim inter tot pug-

nas, quae vel a natura corrupta, ab aliorum

exemplis, .vel etiam incitationibus, in maguis

füm

nPgotus, honoribus et aerumnis, aut ille-

QUat

cebris, item in lubrica aetate frequentiffimae

Qu

et vehementiffimae folent eíffe, cum, inquam,

s

in'er tot:pugnas per omnem vitam femper

[

v ncere, fit maxime arduüm, et fors pauco-

l

rum: ideo obligamur, obligamur, inquam,

0n

iis fubfidiis nos infiruere, et fere obfirmare,

für

quae perennis gratiae fpem praebeant.

Sed

T

quanta demum debet eíle.contentio? quae

M

menfura rccta? et quis demum erit legitimus

e]a

con-

P n

Caput. Il

155

-f5 Qu

contendendi modus? Haed enimvero vix

] 05

f52 Nu

generatim, et non nifi, quoad fingulos,. dee

finiri poterunt.

Oituti

Alia quippe cura indiget in-

if (

conítans adolefcentia, alia competit .condi-

us (tde

tioni militari, alia fuficit iis, qui in tutiffimo

, Dd

vitae genere delitefcunt: fic rurfus alii funt

'on fiat

incorrupti, dum alii pravis confuetudinibus,

|iis. 2

4 divi

aut aliis irritamentis ad lapfüm velut vi pro-

0 cedt,

pelluntur. Aliquam lucem affundet, fi cogi-

eCCatun

temus, quot, aut quinam intepri perfiftant,

(odio 1

vel quotnam fub ufitata vivendi ratione nau-

s proo

fragium aliquando patiantur.

Et haec qui-

| peott

füturit

dem aettimatio in eam te fententiam inducet,

aliqud prorius virile, ac pene inufitatum

i f

quidpiam requiri, fi quis fpem folidam, et

quae probabilius non fallet

,.de tuendg per-

enni gratia velit Qöncipere.

Y lx |

g.

I396.

*

m

forüt

Atque hoc eft, quod directionem anima-

u

rum reddit ma)gime arduam.

51 fuggeras ea,

- J

quae fufficiunt, non admitrentur: fi fuadeas,

jmae

quae admittuntur, ea non fufficient.

Scili-

cet multa inter mere füperflua, ac pene fu.

luam,

m

perftitiofa rejiciuntur, quae in ufu vitae chri-

j

füanae fimpliciter funt neceffaria, fi quis ab

omni graviore pecda

-

o fibi perpetuo tem

pe*

tdty

j

E

jirts

rare velit. KEt fiqu

m id intelligerent; re-

miffe agendi ratio jam . feipía foret lethale

$d

peccatum, non quidem ex ea ratione, quod

;uae

m

ejusmodi vita proxime, ac per feipfam grave

-

PA

j

ie)

E

L

Ó

156

Tractatus. umdecimus.

iu Wi

officium violet,; fed quia pravis officii afi:

(tig *

quando violandi occafio, aut caufa fere fem-

X

per efíe contfuevit.

fu.

(inte

L.

$. 1377.

fUL

nit d

/

Quare fi quis fuos falvos efï'ä velit, eos

eqUtgf

in feverum agendi modum inducat.

Et.ime«

Q

primis frequenti ufu facramentorum, copio-

li i

ía pariter, ac fedula oratione, optimorum

& q

librorum lectione, follicita a levibus pecca-

tqu

tis fibi cavendi induftria, focietatum ac con:

judici

ventuum , qui vel parum fufpecti funt, con-

fin,

ftanti fuga, demum recta genium fuum in

obftr

rebus alias non malis defraudandi afluctudi-

n

ne, aliisque feveritatis chriftianae exercita.

eme

tionibus muniat: multo vero magis ad hos

IN

Evangelii fenfus feipfum . exerceat.

Alias

tonts

fuam apud Deum.gratiam conftanter haud

UR

tuebitur, et forfan jam nünc ignorans lethali

peccato infectus erit. Non funt confilia

| le (

(quidquid communior fenfus habeat) non funt

]

confilia, Ífed praecépta, fine quibus prae-

cepta plerumque non explentur: neque funt

]ï

arbitraria, fine quibus neceífaria obtineri non

folent,

Divina funt oracula omnem mundi

fapientiam confundentia: regmum coelorum vim

petüur, ei violenti vapiuntgsliud b). — Intrate per

angu[Lmn portams; quia data porta, et [patiofa

E

J

via ef! , quae ducit ad. perditionem , et multi funt,

qui

dx

b) Mattb, Y1, 12.

1

157

ffeit d

ii

qui intrant per eam; — — — Quam angufta, -eti

U

f

n

arcta ia efl, quae ducit ad vitam!

Et pauci

funt,^qui inveniunt eam c).

lpfe auiem dixit:

contendite dniraye, per; angu[fjam partam: — quia

multi, dico vobis, quaerent intrare, eb mom pote-

runt.d). Scilicet vitae remiffae futuri lapfus

lit, &

cauterium jam nuüftum eft per illam fenten-

Iu

tiam: quia tepidus es, et mec fripidus, nec cali-

COpi

dus, incipiam te evomere ex ore meoe). .Si vero

Tmorum

ea, quae mox recenfui, pugnandi auxilia,

Pe?CCä

tanquam mneceflaria vendites; turbine. prae-

aC COII

judiciorum abrueris: etjam ii, qui boni aut

funt, aut efíe videntur, tanquam .ad infolita

um 3

!

óbftrepent.

Sed. fcilicet experientia auctor

fuctii

omni exceptione major, caufam. pro nobis

(2

evincit, quae teftimonio tot apertarum rui-

d h0

narum (ut de peccatis ignorantiae nil dicam)

li

]

contentionis genus vehemens ad gratiam per-

r huj

petuo tenendam p

fetit

j

lane neceffarium elfe, faci-

le demonftrat *) |

2011

li

il

Jl f

*) Per haec tamc'eAn nolim damnare .£0$, qui talia

prae

non raro tanquam fümme utilia commendant,

ipfam . eadem, adhibendi: obligationem — tacentes,

- f

1] 108

Scilicet haec prudentia tunc erit adhibenda, quan-

do hanc, de qua. loquimur , gravem obligationem

mu ntll

alios aut non credituros, aut non lexplgr()s jam

f

i

praevie certi. fumus,

Sed hoc filentium in infti-

ll

D

]

tutione

Ll

J

c) Mattb. 7. 13, et 14« |

QU

f

L

d) Luc. I3. 94.

e) Ap.oc. 3. 16.

1

—

xR

158

Tractatus undecimus.

tutione fingulorum probaverim

in inflitutionibus

vé

vero publicis juftam, id eft, acrem .conteniionem

m

dii

praeceptam efï'e, reticer! vix poterit

Nam etti

aliqui cognitae veritati refragaturi fint; dliorum

ii

tamen mdu('nm, et nata exmde in gratia conftán-

Qu

tia fatis compeniat

Certe. alias nec leges hu-

N

eo-

pu

manae, ncc jus naturae promulgari porerit:

quod jam praevie certum fit, imultos haec oflicia

Va

haud expleturos effe.

t

I

D

Ti

$.

1378

Vr

ul

Cum itaque juxta $. 1373. gratiam, et no-

w

bis, et alis ex praecepto caritatis. modis

Wi

ómnibüs velle, et, quantum in primis ad nos,

j

ea fübfidia adhibere teneamur, quae ejusdem

fempetr

coníervandae

fpem probabiliorem

S

praebeant,

ftinem fine mediis auxil

-

ex

fpectare videamur: cumque porro ex 9. 1361.

l

eadem caritas etiam alis devinctos nos te-

j Qu

|

neat; fequitur VIto,

nós obligatos effe, ut

lnw

conemur euam prox;mvxm 1 "ï'atlü confm-

fet

vare, eo usque faltem, quousque id fine

&era-

Id

vi mcommodo nofiro fieri poteft *).

Vide

*) Nam privatos fua fponte, et arbitrio peccaturos

m

W

a peccato non tenemur cüim gravi noftra molcftia

prohibere.

In periculo enim gravis damni. no-

Et

üraxäcauiam alienae praehabere debemus.

licet periculum peccati fit malum graviflimum', et

ad primam claffem malorum pertinens; noftrum

prohibendo alieno

vero detrimentum, quod in

peccato patiemur, forte non nifi ad bona fgrtunae

fpectet; attamen haec bonorum macthtas ex

eo compeníatur, 'quod alter pro arbitrio a. pec-

cato abílinere puiïït, nos autem in dato cafu gra-

ve

—

Caput IL.

i'59

qutonit

ve damnum e, g. fortunarum neceffrio incurra-

tenuope

mus, fi alterius peccatum mmpedire vclimus. Nam

N i

dificultas fe juvandi in ordine caritatis, et pie-

; dorum

-

tatis femper mutat. cafum et officia,

Et haec

| Cnfl

quidem in periculo peccati privati, 'et alieni,

eges

Nam fi de communi periculo peccati, et fcandalo

erii: d

publico agatur, non pifi detrimenta publicà pràe-

iC ola

valere poffunt, Denique in cafü peccati proprii,

aut probabiliori ejusdem inecurrendi periculo nulla

neceffitas , nulla calamitas,. nec mors ipía tanti

momenti eff, ut propterea-aut peccatum. perpe-

trare, aut probabilius peccati commitendi péri-

culum adire liceat.

et no

Per quod tamen minime ne-

gayer

. periculum peccandi- probabiliüs , in .mi-

modis

nus pTobabile?; adhibitis variis auxiliis

cx;enuari;

)d Dot

poífe: de quo alia vice plura.

i5 dem

g'orcm

$.

1379.

i 0

j

":

j

i,

Atque inter haec alios juvandi fubfidia

u

$1

quaedam Ípeciatim commemoranda veniunt.

2 l

Inter quae fua efficacitate et facilitate, immo

od

neceffitate *) eminet oratio, de qua alibi plu-

n

r2, ln praefenti vero id- folum ítatuo, dari

videlicet gravem obligationem orandi cum

4turo

pro aliis fingulis , tum etiam pro communi

Vf

peceiïitate tam Eccleüae, quam civitatis **;.

ni

N E'

,

— Ncnienim licet otiofis nobis tot fcandala tot fe-

'IlTh d

ductionés, errores, tot animas in certum exitium

ruituras fpectare.

Ex tot ac tontis malis, et'ex

oftyu

4l

immenfis infelicibus tot miferorum aeternitatibus

mentem noftram, nifi ea terrenarum affectionum

um

jj 5

fenfu tota effet Occupata, tantus profecto dolor

Obruere -deberet, ut ei mitigando extra Deum in

"

toto rerum 'creatarum ambitu fufüciens folatium

T

;

inve-

j

"s

Tï'a;tdtus undecimus,

160

ihvenïri non pomt; ,Cum'que aiia auxilia plerum';

tdft 1

que in noftfa facultate haud non-fint; quid aliud

PT

fupereft, quam, ut, nocte, et die ,obfecrationibus

E

aprud Deum iníftemus: qui folus farciendis tantis

ruinis fuflicit ?

u qu

**) Pro necef?(ï'tatibus politicae civitatis. quandoque

ü)(

fe

mori; qggntu magis igitur Orare tenemyr?

$

f

i

é. | 1380.

f

W

" Verum etiam alia, quae in noftra pote-

Ó

V.

e omnino

Iu

ftate erunt, auxilia adhibendi,. gra

datur praeceptum:

nifi tamen gra

vis pariter

moleftia ab eodem nos exim.t.

Atque inter

haec ex communi ufu hic recenferi folet fra-

terna correctio: quae eft conveniens admo-

nitio, qua alium a peccato, vel a peccati pe-

riculo avertere conamur.

Haec porro re-

quirit certas conditiones, ut ad eam oblige-

elt

mur; et certum modum, ut eam rite exe-

quamur.

Conditiones

fere funt quinque.

de

lur

j»a, ut fine gravi tuo incommodo e. g. fine

al

periculo perfecutionis, magni favoris amit.

tendi etc. proximum corrigere queas *).

Mu

ly

llàa, fi hoc ei.beneficium non ab alio im-

]lIda, fi peccatum fit

M

penfüm iri praefcias.

Tib

certum: nam fors innocentem corrigendo,

;|

Tic

gravi ac juftae reprehenfioni te exponeres.

Superiores tamen et amiciffimi etiam folam

l0i

follicitudinem cuique fuam absque offenfio-

EU

nis periculo exponere potfünt. IVt2; fi ad-

me fl

fn; periculum peccati ?terandi, et' maxi

adfit

—

Caput. IH.

161

f plera

adfit periculum confuetudinis contrahendae:

Qquid ii

XCratiotiu

aliunde enim emendatum íruftra corrigeres.

endis t

Et denique V'2, fi adfit fpes emendationis:

ad quid enim medicina certe morituro ?

quaxiy

*) Gravi licet ratione fruftra ob&ante; nec excufah-

r

te, periculum publicum feu Ecclefiae, feu rei-

publicae, vel etiam perfonarum privatarum tibi

tamen proxime aut fpeciali titulo conjunctarumns

Ípeciale firniliter onüs. monendi etc. non raro ime

ponunt

Puia tàmen femper, fi fpes peccati im-

4 pote

pediendi adít: non eniin magnis fümtibus medi-

)ommm

cinam nihil profuturam comparare teneris.

Ne-

; parit

que ipfi communitati eam operam debemus, quae

ye n

mentum allatura eít,

nullam illi utilitatem, nobis etiam infigne detrie

jlet f

adn

$.

xati p*

I381.

0 T

oblie

Ordo vero petit, ut, quantum fieri pot-

[p o

eft, proximus minima cum fua moleftia emen-

detur.

Unde [mo loco inter te et i

gt

pfum fo-

n

lum; Ildo adhibi

to uno alterove viro gravi,

amit

aut quem delinquens

maxime revereturs

45

I

iItio demum adhibita füperiorum auctoritate

jo 1l

hoc negotium perficiendum; fed, quantum

id fieri poteft falvis femper aliis

uft J

forte gravio-

ribus officiis.

Nam pertinacia peccanti

S, pes

gendüx

n

riculum commurie,

aliaeque . circumftantiae

non raro jubent

Ibigm

» prima ítatim vice alios,

el)

ID

h

aut etiam auctoritatem publicam adhibere

[j ?

[

ii

| Ton.1V. -

$. 1382.

zmes

x,ä

162

Trabtatus undecihms.

n

$. 1382-

[/

n u)

Non raro autem etiam res exteriores, ac

(

materiatae ad gratiam et caritatem tuendam

figjo?

utiles, immo neceffariae funt homini, utpote

a

corpore fimul et anima conftanti

ideo ex

(ilj

indole caritatis $. 790. patet Vlimo, etiam

Tepui

fubfidia corporis proximo impendere nos fre-

tun,

quenter teneri. JNaem qui babuerit fub[lantiam

frrmr

bujus mundi, et viderit fratrem fuum nece[[tatem

hm

babere, et clauferit vifiera fua ab eo, quomodo

caritas Dei manet in eo f )? | Ubi rurfus aperte

imp

— 9 À

Yab

habetur, vi caritatis Dei ad diligendum pro-

]

ximum nos obftringi: et de hac fola agimus

Quas

Qarit

in praefenti.

Nam datur aliud quoque offi-

cium in proximum ex dignitate. naturae hu-

*H

fmanae debitum, et ad naturalem pietatem

fpectans, de quo infrm

$. 1383. !

Verum caritag nobis et proximo debita

L

non raro collidi videtur, dum fcilicet auxi-

lium nobis et aliis neceífarium, facultas vero

juvandi nobis aliisque fufficiens haud eft. Sic

panis unicus ad pellendam famen fufficiens

tibi fors füppetit: jam, te,,et proximo efu-

riente, dubitabis, utri hupc cibum impene

dere tenearis, Sed vide, an non fequens re-

uali

gula dubium hoc diH'olVere queat; im aeq

ne-

" f) I, Iaan. 3/0 17!

Caput II.

163

mece[fitate te aliis praebabere debes, mom quidem

ex carüale, quae im omnes plerumque . aequalis

IOres d

tuendim

efi *), fed ex narurali pietate, quae in fanetipfam

miajor, quam in alios e[je debet **).

$i. ver9

, pot

ideo at

egeflas fit major ex parte aliorum ,. tumc.caritas,

alios nobis anteponi praecipit ***),

Graviffima

, &l

regula!

uam beatum foret genus huma-

ts fr:

num, fi ea haec ab omnibus intemerate ob-

Iftattüs

fervaretur !

Certe -haec fola ad omnes. fere

Vi

calamitates aboléndas fufficeret: prout totum

quama(l-?

ampliffimo intuitu contemplanti facile appa-

; It

rebit. ^Mortem et morbos excipias: reli-

uf pro

quas vitae humanae miferias folus defectus

agimus

caritatis Iinduxit, -

if2 4051'

e hi

*) Nam ratïo. diligendi pr-oiimum eft, quod Deus

jeutit

eum diligat.

lam plerumque, et nifi eminens gra«

tia id probet, Deus me non plus, . quam: alios

diligere cenfendus eft. *Quare officium amoris noh.

.à me incipit:

aflerunt,

prout ex trito adagio pl-eæ'umque'

) dEb)[?

t u

". Et hoæQOFF,cium non eX virtute theologic;a » fed

ex virtute morali pietatis. defcendit : nam ex ipfa

j Vem

conditione, sc conítitutione naturae humanae pa-

N

lam intelligitur, membra,; et facultates meas pro-

ffciti

Xime propter me effe.

Unde in

potius, quam aliis famulari deben

t

pari caufg mihi

10 Ü

jmpen'

***) Hic duo fünt notanda, primum, .fubin alicui

p n

longe plura effe neceffaria, quam alteri. e. £ Si

j

major tibi fit dignitas, fi te confervari plurimum

4

interfir, fi alter fua culpa. fuas aerumnas incurre-

tit, et plura ejusmodi .alia,

Haec enim omnia

tuam caufam parem, aut etiam meliorem efficiunt,

2

Alte-

Sius

164

Tractatus: undecimus;

Alterum vero eít, ut folicitlä: Ccaveas, ne amor

aut potius fenfus proprius turpiter te decipiat.

Nimium enim nobis lenocinari folemus, fi cum

| Qu

moleftia, auc impenfis noftris alteri fuccurrendum

fit.

Hic vero mera aliorum fcita adfcribo, qui-

bus nil ex meo addere, aut Jemere velim.

Ita-

U

que ex bac regula inferunt. Imo, proximo in ex-

Y

trema mneceffitate conftituto, id eft, de vita, aut

(

de alio bono;, quod vitae aequiv:let, periclitanti

W

debere a nobis fuccurri iis fubfidiis, fine quibus

vitam nofítram tolerare poffumus.

Idem dicen-

| H

W

dum, fi 2do alter calamitate valde gravi laboret;

e. g. de vitae fuae conditione, libertate, fama etc.

Ü

'ï

periclitetur: debebis enim eundem juvare, fi abs-

j

]

|

que periculo fimile malum incurrendi id praeftare

valeas.

Demum 3tio pauperi vere, etfi non gra-

viter indigenti tribuendum , quantum neceffitati

i

tuae füpereft; et quibus tu absque fimili moleftia

carére poters, —— —

Ab hisce regulis tamen

excipiunt eminentes fumtus, et qui fint extraordi-

narii,

Vitam enim et neceífitatem, etiam pro-

ii

priam, non tenemur nifi confuetis fubfidis tueri;

et fic multo minus alienam

Unde ad periculofe

decumbentem non eft neceffe medicos diffitos ac-

cerfere, pharmaca pretiofiffüuma emere etc. licet

exin certa Ífpes falutis affulgeat.

Neque enim

f

corruptibilis vitae portio tanto emenda effe cen-

fetur: neque opus eft homini alias morituro tam

pretiofas mortis

inducias compagaxe $. 1460*

et feq.

ä.

. É EE —

l

CA-

Caput III.

165

Dd

CAPVT TERTIVM

d

f cut

uandm vaiione a walis proximo inferendis ex

Vrrendüt

eadem lege caritatis ab[linere teneamur.

1b0, i

Jim

$.

1394. Non tantum ut proximo bonum fincere

19 1f &

velimus, fed quoque ne eidem verum malum

vita, ai

»riclitatt

(nifi forte majoris boni nofiri gratia) capiamus;

aut inferamus, lex caritatis rigide praecipit:

e Quibu

(icet

$.

1385. et 86

Id quod rigidum caritatis praeceptum

Jobort

una

cum adpofita fua limitatione , obviis quibus-

fumg

dam

exemplis illuftratur.

( db

$.

1307

Ex eadem vero ftricta caritatis erga alios

prictur

lege

ícandalum maxime inter alia prohibetur.

n0

ecefit

1388. 89. 90.

Circa quod quidem avertendum gra-

noletià

ve malum, triplex, quae etiam fummarie expo-

tama

nitur, regula obfervanda venit.

Unde porro fe-

vraott

quentibus

m p

$.

1391.

92. 93.

Quinam, ac quomodo tam contra

; tlit

primam, quam fecundam, ac tertiam mox pro-

ricuh

pofitas regulas delinquere foleant, propofitis nons

jtos d

Inde autem

^ Jiet

nullis exemplis declaratur.:

» eifil

.

1324.

Án et quatenus legi. mere humanae cum

o tl

praevifa alterius fpirituali ruina obtemperandum

(j Mm

fit, explonatm.

Sed etiam docetur,

o

$. 1395. Quid fi t pro eo cafü, quo quis absque gra-

vi moleftia abfítinere non poteft ab ea actione, ex

qua alterius fcandalum fecuturum eífe praevidet.

Sed ex his, quae de fcandalo hucusque explicata

fuerunt,

$.

I396. Facile adparet, nec illam fcandali in pufil-

lorum, et Pharifaeorum divifionem ; fed neque

ilud diferimen inter actionem magis, aut minus

propinque ad ruinam alterius (falva tamen 'fem-

CA'

D

per

"—

166

Tractatus usdecimus.

per prima, et fecunda regula) concurrentem m

Pl

j

Mtm

gnopere attendendum effe,

li

$. 1397

Atque hucusque dictae regulàe pro fcanda-

y

lo omnino fufficiunt,

10

L!

$.

1384

[/,

Lex fevera caritatis quoniam etiam alteri

lt

bonà velle

diftricte praecxmt' L5 1561.7

0b

eadem multo magis. mala

illi inferre prohibe-

[

bl

bit.

Et.deo quoque extra obligationem ju-

K

ftitiae, damnum quodcunque alau velle aut

inferre *),

caritati procul dubio adverfum

eft. Alteri enim msalum defiderare,- eft pro-

pria odü notio

prout eidem bonum velle,

Unde non

veriffima amoris idea eít ($.790)

licet.unquam alteri velle malum, praecife

Iïi

ut ei malum, bene vero, in quantum id eidem

vel alteri bogum, et ita bonum eft, ut de-

C

trimento majus fit.

LY

jic enim non tam ma-

lum, quam bonum nobis,

lisque volu.

1f

mus **)

T0

*) Actus juftitiae 2dverfi deteriores, et duphm ma.

M

litia plerumque infecti funt prae ilis, qui cum

W

fola caritate pugnant.

e. g. qui fumme indigenti

Y

1o

ex pacto debitos non- folvit, plus peccat,

quam qui.ex pacto nihil debet, et opem ex fola

k

caritate debitam exhibere detrectat,

Et hoc qui-

dem.non ex ea rano"e, quod in juftitia ex pacto

nata plus fit, quam in caritate, fed ex eo, .quod

I

in juftitia, et caritate fimul plus fit, quam in fola

caritate

[

**) Semper tamen attendi debet, ut haec regula te-

ü

SIC ditiffimus

l

neatur [alva iuftiia, et fidelitate.

ali-

A

Caput III.

167

Dteff. (i

aliquis quadam pecuniae quantitate facile. careret,

immo id forte etiam utile eidem foret: non tamen

'

licet talia eidem clam auferre, vel etiam adhibita

0 f

vi eripere,

Et caute ab ea confecutione, qua fe

tot inyolvi permittunt, abftinendum: Poc utrique

wtile: ergo juftum eft.

Item: cui praeceprus eff

finis aliquis* ei conceffa funt etiam media feu

auxilia, queis ad fimem pervenitur.

Scilicet

n alte

utile etiam juftum eft, mnifi lex aliqua, aut jus

13f

obítet

Oportet enim, ut alia plurima taceam,

rohibe

etiam cum proprla et alterius condictoris detri-

n

Jeffl ]i

mento fidem fervare: fecus enim omnia pácta. et

rerum divifliones mox ceffarent, íi hae poffent

jl aut

negligi, quoties . easdem diffolvi utrique parti uti-

verium

lius fore, videbitur.

Denique propofitum. finem

[. pio

obtinere, quilibet tenetur: fed non nifi p

mees

yellà

dia, et auxilia aliunde juíta finem quem

que,

e no]

aut undecunque debitum affeqni oportet:

nanm

conceffo fine non eo ipfo omnia media conceffa

aol

funt. Certe alias egentibus latrocin'arþi liceret,

eidet

Ui Ü

$.

I385.

f De

Ex data mox regula licet optare mortem

voli

innocenti filio, ne ejus probitas in magna

morum corruptela corrumpatur. Jtem pium

^j ffld

eft, impiis morbum, aliasqugy calamitates

; um

precari, ut hisce fracti emendefitur, Deum

jgeni .

non offendant, ne aeternum damnentur etc.

ecett

Item iniquis reipublicae Ecclefiae, aut no-

Y WJ

ftrum ipforum aggrefforibus licet ruinam,

C qlii'

j

Ítragem, aut mortem, aliave mala precari,

i

immo aliquando etiam moliri et inferre, li-

] fl |

tem movere etc., dummodo haec fiant, non

quia haec mala funt aliis, fed quia nobis bona

at

fimul, et jufta funt.

fmqs '

ij

öo I 386-

N

P

168

Ti Yactatus 'undecimus.

ftpt

$. 1386.

iptiz

AR

-Non tamen licet majus malum velle. pro-

dum

ximo propter noftrum bonum minus: e. g.

pBCCRI

mortem agnato propter haereditatem inde ad

te redituram.

Thor],

De ipfis tamen fortunae. bo-

nis, non attenta ea, per quam eadem adepti

?5

It

fümus, occaíione, et caufa, e. g. morte pro-

pinqui tui, gaudere

t

p

non eft. improbum.

, quantum ex hoc capite,

u

j

)

$.

I587.

autem inter omnia màla peccatum

l

fätl g

e maximum, id cuidam optare, vel

ad illud quemdam inducere, caritas magno-

J

pere probibet.

EÉt quidem. qui pravo quo-

|

dam actu àad fimilem perpetrandum alium in-

ducit triplicis *) peccati reum effe plerique **)

docent,

Scandalum itaque definiunt, effe

dictum, factumve alteri praebens occafionem

peccandi.

Peccatum horrendum fane, et

fors poft

L

nale odium Dei omnium gra-

villimum!

*

m

nobiliffüpae virtuti, ícilicet

caritati, ex íua natura opponitur; et ei,

quem ex illa caritate diligere tenemur, ma-

lum omnium graviffimum infert, dum in pec-

catum inducit.

Licet tamen [íubin ex eo

hujus peccati malitia multum mitigetur, quod

forte alter libere et fua demum malitia fit

peccaturus.

Nam difficultas feipfum juvandi

cafum , et caufam multum mutat.

Sic ad

bapti-

169

Ccfpzit ,

baptizandum infantem etiam cum periculo

*

vitae currendum ; non item ad impedien-

l p

dum grave peccatum, licet triftius fit grave

: 6f

indeud

peccatum committere; quam [ine baptifmo *

mori.

Dae

-

1 dj

M

Scilicet qui blähspþemando aliuffi ad idem crimen

incitat, fe reum facit blasphemiae propriae; prae-

te pro

terea blasphemiae ,

quam ab altero effutiendam

Capit

praevidet; denique jaefae caritatis; eo quod fuo

exemplo graveni in eo tentationem excitet.

Ex-

tra autem controverfi;m praeter fpeciale pecca-

tum Íícandali, quod.cum caritate pugnat, etiam

peccati ab altero committendi ex omnium fententia

reus efficitur ille, qui ad fimilem impietatem alium

CCALU

inducendi animo e. &

o^

blasphemat.

Si vero alte-

, V

rius ruinam non intendat; ex malo tamen exemplo

àpno-

fuo fecuturam praevideat: aliqui volunt, talem

QUO'

praeter propriam blasphemiam, et peccatum fcan-

dali, alterius blasphemiam, utpote non intentam,

m i

íuam non facere.

Aft minus recte, ut puto: nam

ye"l

ipfo opere, et actu exercito periculofam tentatio-

!

gl

nem fine jufta caufa in altero excitat; et fic etiam

jonat

alienae blasphemiae cauífa exiftit.

, 0

m

**) Addere debuiffent etiam 4tum. — Nam per quo&-.

libet peccatum caritas, et pietas propria vel ma-

ilicgt

xime evertitur.

Qui enim furatur, alteri qui-

; el?

dem ita nocet, ut tamen peccando feipfum, ma-

Tio

gis laedat.

Sed haec fpecies malitiae cuili

ec-

p

cato eft propria, et expofito peccato fatis intelli-

( 0

gitur; reipfa tamen quodvis peccatum facit eífe

duplex.

Si enim pericula proxima peccandi;

i

quanto magis ipfa peccata fugere ea, de qua agi-

d

!d

mus , caritas praecipiet ? $.. 1374

7

J

L s5

$. 1388.

a,

m

x

1

.

170

Tractatus undecz'mus;

$.

I388.

tverit,

Ra

Quia vero faepifime ex noftra actione

& alterius peccatum praevidere cogimur,. ita,

ut exinde aliquando ab actibus fumme ucili-

bus, aut pene neceffariis abítinere cogere-

Tü

mur: doctrina de fcandalo eft obfcura non

(ttn)

QI li

Yaro.

Ego totum tribus regulis comprehen-

il

WW

di poffe arbitror. Quarum prima eft: mnum- ,

D

Af

quam própinque adeo ad peccatum alterius. con-

Qs

curre, ut tua actio partem alieni peccati, feu actus

Pügn d

mali con[lituat.

Hoc enim efle reipfa peccare.

Dd

e. g. fi quis in fuffocando innocente part.m

It

funis trahat, adftringat.

ä

Non item partem

!

i

l

peccati fua actione conftituit, qui fe inebria-

Ton d

turo adponit, qui iniquo foeneratori ufuras

folvit.

Nam fe inebriare, et iniqua lucra

l)g

1

accipere eft peccatum.

Vinum . praebere,

pecunias numerare alteri ex fua indole non-

dum funt actus bibendi, aut accipiendi: un-

de, quantum ex hac prima regula nondum

funt peccatum fcandali

é.

I389.

unda porro regula eft: tua actione pec-

alterius nunquam intendas

Hoe- enim

idem foret, ac peccatum velle: et utique

apérte peccat, qui vult peccatum,

]mmo

hoc eft peecatum fcandali fpeciale: propter

quod in obfcoenis actionibus femper inter-

rogandi poenitentes, quisnam prior follici-

tave-

m

Caput III

171

taverit, utpote qui juxta $. I387. triplicis

':l aCt Ouh

peccati reum fe-fecit, fiid fatis incellexerit.

N

m

$.

I390.

It h*

d

| Cog 0,

Tertia demum regula eft fequens: mun-

Urq Ti

quam alüquam actionem . edas, ex qua alterius pec-

Dprela

catum probabilius *) praevidetur etiam praeter in-

ï lib

lentionem tuam fe.uturum

"n graoeom

pen/atis

AU

oWnibz$, . babueris: agendi rationem

Nam eam

LT

pugnam, aut periculum accerfere, in quo

peccati

pï'Ox aOoHius

cadet

eft eidem grave malum

p:h tUl

1nie

IG

Nam licet liberum e

fit peccare:

p f

periculofum tamen fenfum ,

aut irritamentum

inebti

tua folius vulumate incurTit.

non fua, fed

üfüret

luci

*) Ex mcis principiis, quae de confcientia dubia

eby

€

Ícripfi, etiam. tunc ab actione eft abítinendum;

le n0?

quando ex ea peccatum alterius aeque probabili-

ter fecuturum effe. putatur,

Periculum vero mie

d u

nus

probabile

curare

haud tenemur:

alias ufus

ondl

vitae humanae ob tantam eorum' frequentiam ni-

mis impedirus ac difficilis redderetur.

Puta, quan-

tum ex caritate, et per leges de fcandalo

nam

fi accedant'alia officia e. g. pietatis,. religionis ;

faepe aliter fontiendum.,

Sic parentes debent libe-

ros fuos a nocturnis difeurfibus, quantum valent,

prohibere ,

NI

focietates fufpectas interdicere, etfi

ent

periculum letbalis peccati minus probabile videa-

tur,

Idem fere de animarum curatoribus.

u[ que

Hilud etiam animadvertendum , plura' pericula

[ri?

V

D

J

minus probabilia facile coalefcere in unum pro-

0i

babilius

Sic facultatem tribuendo, qua filio cum

n

foemina familiarius agere liceat, noctu aliquando

ylite

per plateas vag*ruz, per hoc prima . vice peccato

, lethali

m Ve:

um

X

Tractatus undeaz'mu;l.

lethali probabilius haud implicabis :

fi vero id

ft10

páffim fieri concedas, corruptio mox probabilior,

gui'

W

et breyi etiam certa fiet.

") I

9.

1491.

f

N

Iam vi primae regulae peccant, qui non

V

tantum praevia auxilia ad peccatum mini-

ti

l

ftrant; fed ipfum actum peccati juvant, vel

Dn

exercent, e. g. fe ad ofcula, tactus, aliaque

f

hd

impudica offerunt; ignem cuniculis, tormen-

W

tis in bello iniquo admovent; fe tueri volen-

n

tem tenent etc.

fK

i

$.

1392.

h

lo

q

Vi fecundae regulae delinquunt foeminae,

quae fe ornant, aut inverecunde veftiunt,

i

ut amatores fibi concilient *): qui fpectacu-

la edunt, in quibus vis, motusque ex turpi

LU

amore petitur **): qui verbis, aut omhino

tactibus ad turpia follicitant: qui etiam ad

cavendum peccatum majus, e. g. adulterii,

peccatum minus e. g. fornicationis füadent

etc. ***) hi enim omnes reipfa peccatum vo-

lunt.

*) Mentiuntur iïbimetipüs tales,» dum verbis, ve-

ftitu, blanditiis amorem turpem olentibus hone-

ftos duntaxat amatores a fe fibi conciliari, ajunt,

Nam talem amorem accendere volunt, qualem

aliorum mentibus ignem admovent.

Si nil nifi

honeftos fenfus aliis injicere vellent, virtute, pru-

dentia, labore res urgenda foret; nunc autem eos

motus

: Caput - 1II.

T79

f ven d

motus affectusque, qui facillime excitari poffunt, .

ptobdbi

quique ex caufis parum verecundis naíci folent,

id eft, turpes intendunt,

**) Hi quoque frufltra de honefta delectatione in

fpectatorum animis fuícitanda fibi

blandiuntur.

Nam vel volunt, ut ea, quam exhibent affectio

qui x

vim fuam exferat, vel non? fi non vVolunt, cur

m ni

talia in fcenam producuntur? cur hunc affectum

rant, u

prae alio elegerunt? an optant, ut effectum ars

, liti

fua, et haec, quam prae reliquis optarunt, artis

materia non edat, voluntque, ut comoedia íua

OM

non placeat? . Si vero volunt delectare fpectato-

ri vold:

rum animos; utique turpem illorum delectatio-

i

nem intendunt: ad hanc enim folam, et nullam

aliam excitandam, ifta;, quam urgent, aifectio com-

parata et apta eít, Peucis: delectionis genus, et

honeíti amoris nomen praefeferat, non nifi ex fa-

4

Ynté.

cultate generante nafcitur; eftque primus ardor,

vf

et initium interioris hujus actus, ad quem natu-

ram etiam non confentientis nunquam licet irri-

eccacuf

tare.

x £Uf

esey Oui i:entum furari, vel fpoliare, et occidere

omni

m i

parato füadet, ut eidem 50 tantum auferat; vel

ut fpolio duntaxat, et absque caede contentus fit,

nlterà

a peccatis utique immunis eft: talis enim non tam

paden:

peccatum mirus fuadet, ad quod alter fua jam

f vo

Voluntate paratus eft; quam vult, ne duplex, vel

majus committat, Sed quid de patribus familias,

qui pecunias, aliaque exponunt, ut a famulis,

js, t*

fiquidem infideles fint, facile aufferri queant, ut

$ yote

exinde deprehenfi.caftigari, 'aut domo expeili que-

h

ant? Plerique hoc generatim probant: ego vero

diftinguendum puto.

Si famulus fit incertae fidei,

T

jl gj

poteff ex gravi caufa occafio furti, libidinis etc.

offerri, ut tiae probitatis aperta documenta edere,

, Dro

j u

et fic fiduciam plenam patris aut domini prome-

rent

gt

E..

Tractatus undecimus.

174

reri queat, Si vero famulus pro certo fiüre fhge

[10! 1f

beatur,

defuper tamen 'convinci Luacusque nom

Qegugt

poffit, tunc pecunia ftudiofe exroni non. potefft ea

(

iud

intentione, ut in novo 'urto deprehenfus domo

ejici queat.

Nam talis intenderet. peccatum. furti,

dunda

utpote quo pro argumernto.uti cogitat.

Scilicet

Occafionem peccandi miniftrare, ut alter materiam

l

'

exer&endàe virtutis habeat, non eft coritra fecun-

lt

dam.hanc regulam, quam praeíente . &. deferibo;

D

bene vero.contra eam pugnat eandem occafionem

d

miniflrare, ut alter peccet, vcl peccato fe ipfum

T

prodat, vel hoc peccato contentus ab alio ab-

——

«

ftineat; ut adeo Loth, fiquidem ; rem fatis; intel-

5

lexerit, contra hanc regulam peccaverit, offeren-

»

do filias fuas, ut extremum dedecus , quod. cives

—

»

Sodomae intendebant ,

ab hofpitibus fuis aver-

»

teret,

?

b

$. 1393.

b

Y

Ex vi demum tertiae regulae peccant: qui

]

joci et animi gratia turpia colloquia mifcent$

imagines obfcoenas pingunt, vel exponunt:

faeminae fe non rite contegentes *) ;. pecu-

nias non neceífarias füb ufura mutuo acci-

pientes: ezupones vinum ad ebrietatem,. aut

carnes diebus jejuniorum ,ob vile, quod fpe-

rant, lücrum, aut ad evadendum leve ine

commodum miniftrantes;. petentes ab impio

facerdote facramenta, cum fine gravi incom-

modo pofílent pium accedere: ii, qui fui con-

fpectu alios ad turpem amorem, odium, frau-

des etc, probahilius incitandos noverunt, et

tamen-domi fe, dum citra gravem molett:am

poffent, non continent. Diu tamen fe do-

mui

m

Caput. IIl.

175

o fine

mui ihcludere, à divinis abeffe, fua negotia

J

negligere ad avertendum fcandalum privatum

non potela

henfüs dor

(aliud de publico, et in totam civitatem re-

dundante) nemo tenetur.

Ceattm lr

t X

ter Dat

*) Mea opinione hanc pudendam faeminarum nudi-

ontra &

tatem nullus patriae ufus fufficienter excufat.

Li-

(, deíeti

cet enim infignem molefiiam alium veftitum fuü-

oceaftot

mendo fübire debeant; illae tamen praeter com-

o fe p

munem regulam ad eam tolerandam obligantur:

ib al

eoquod illarum hoc fcandalum fit publicum. ,, Qui

ficis. n

, Vero putant, ipfa confuetudine, et patriae ufu

ri, offat

,,nudi pectoris afpectum, vehementiam fenfus, et

qui d

»demum periculum commune mitigari: pectus

[üis 1

, etiam in foeminis.ad partes honeftas pertinere

,,aeque àc faciem ; et utiqüe .hanc abfcondi, a. ne-

»UDine praecipiendum fóre: etfi fragilibus etiam

» àb fola eleganti facie periculum imineat: * qui

ita ratiocinantur, mea opinione egregie falluntur.

"

ent: d

Nulla pars humani corporis inhonefta eft; fed

tantum ad inhoneíta provocans.

An ergo omnes

il

per confuetudinem denudari permittent? Íi vero

gpünliiiï

omnem vehementem provocationem ad venerea

j p

nf

evitari neceffe eft: cur eam, quae ab afpectu ube-

Ug u

rum venit, immunem effe. pronunciant?

Deni-

eff, H

que, quae eft ultima ratio, apertis vultibus in-

cedere-eft vera, et publico neceffitas, et fic a

od ff

leve m

Ícandalo etiam publico excufans; aeque ac pri-

vata neceffitas excufat privatae ruinae occafio-

p in

nem:.nudo pectore procedere vel nulla vel certe

ii

non publica neceffitas eft, et fic vel a nullo, vel

fui eüt

faltem non a'publico fcandalo (tale enim reapíe

j fïäu' :

eft) quamcunque mulie;rem' immunem faciet,

Illb J

let .

f v

!

J

À

$. 1349.

z

Tvactatus undecimus.

176

$.

1594

Mot

f

Alia porro controverfia eft, an leges hu-

p

manos explere neceffe fit: etfi praex'ldeatur,

alium exin peccaturum, e. g. fi die fefto fa-

crificio interfis, odium inimici te conípicien-

FXi

tis in novos actus exardefcet. —

Ego forte

pl

contra plerosque verius effe, putem, te in

fimili eventu adeo non tener!

ut nequidem

p

poflis ad templum vadere; fi de lege tantum

Y yo

tinde

humana, et non infuper de gravi tua mo-

t ul

leftia ageretur.

l cxmdaï

Ea eft legum

la pü

*) Ratio meae opinionis eft fequens

humanarum benignitas, et clementia, ut gravem

W e

rationem non tantum nos,

fed etiam alios con-

A m

cernentem admittant ad nos ab obligatione exi-

DN

mendos,

Sic etiam ex mera caritate omiffo Sacro

aegroto, etiam non extreme indigenti affiftere li-

!M

cet

Atqui occafio, in qua alter probabilius pec-

caturus efít, quantum ad eum, eft gravis ratio:

,,Neque

ergo eam pro excufatione adnmtunt

s dicahit. alii :

àegrotus fuam infirmitatem invitus

» patitur; alter vero liber peccabit:** refpon?eo

enim

licet peccatum ei fit liberum; tentationem

tamen, et fcandalum praeter füam voluntatem 1n-

currit

Collatio non inftituitur, inter morbum et

! — «5 "t a.

peccatum :

fed argumentum ducitur a morbo ad-

tentationem ; quae nec libera eft, et tamen gravis

calamitas, Ífi ex ea laptus probobilius prnefagxrl

debeat.

»Neque obeft textus ex C. 2, de novi

9. 0p. nunziat, opera illa, quae fne peccato mor-

tali omitti non poffunt, non fünt pro vitando

»icandalo dimittenda.**

Nam ibi verfabatur ob-

ligatio juris naturae; et non mera lex bumana.

Archiepitcopus enian Cantuarienfis inique premebat

W

MoOo-

P s

Y

177

Monachos ejus urbis, et a fatisfactione praeftanda

fe immunem ob periculum fcandali effe volebat:

epes D

ideatut

prout textum, et hiftoriam n nti patebit,

teflo f

$.

1395.

fpicit

0 forte

Ex eadem vero Regula IlTta ( $. 1390.)

, tei

a peccato immunes [funt omnes, qui citra

gravem moleftiam ab aliqua actione abftinere

(

Ea tutt

non poffunt; etfi grave alterius peccatum

exinde probabilius praevideant: dummodo

a o

ex nulla circumftantia in primam, aut in fe.

cundam regulam peccent; neque fcandalum

[t legm

ita publicum evadat,

ut non tantum noctitia,

gnya

fed etiam morum co

rruptela ipfi communi-

)g COl

(e ex.

tati immineat; publicae enim incolumnitati

privatae ratior;es femper cedere debent * »

0 Saqt

ferc )

dus f

*) Unde non peccant mulieres pro ratiöne conditio-«

nis fuae fe ornantes; etfi uni alterive occafionem

s riti

ruinae id füturum effe, praevideant: cum dede.-

M

N

:eqüe

ipyit

core enim publice apparere grave eft. Ultra mo-

rem tamen, et conditionem fplendentes, cum (íu-

pon d

perfluis carere poífent, immo deberent, praeviíae

trorell

exin aliorum ruinae reas fe faciunt

Neque pec-

n i

cant mercatores, hofpites, aliique merces fuag

um &

vendentes talibus, qui eis ad peccatum abufuri

p v

funt: modo absque gravi difpendio fuo tales iis

g

negare non poffint.

Idem de petentibus in ne-

ei

j m

qefïïtate mutuum cum p.romifïïone ufurae,

o

-

irindt

$. 1396.

f Ob'

Atque his regulis totum pene de fcandalo

mana.

fpfbäf

negotium abfolvi credi

derim. Neque enim

M

dom. 1V.

illa

Tractatus undecimus.

178

ila fcandali in pufillorum et pbarifaeorumwdivi-

d

Nam

tios

fio admodum a

j

ndenda mihi videtur.

cum gravi cau

i

(qualis fufficit ad aliquem

?uü

pf

ab obligatione legis humanae e. g. jejunii, vel

«l

diei feftae etc. eximendum) neque ad fcanda-

fir

Jum pufillorum refpiciendum; et fine gravi

l

Q

caufa neque fcandalum pbarifaeorum *) per-

mittendum eft.

£x levi enim folum ratione.

w

lt

etiam per meram malitiam peccaturo occa-

fionem illud delictum perpetrandi, quod alias

fine ulla occafione non fuiffet commiffurus,

praeberi poffe, haud exiftimem.-

b Scandalum pharifaicum illud effe definiunt, quo

li ;

dato alter non ex fragilitate, fed ex mera volun-

QORU

tatis perverfitate peccabit.

Contra/vero fcanda-

lum pufillorum illud effe volunt, ex quo alter non

U

d

Íua malitia, fed debilitate animi delinquet, : Ve-

rum in utroque peccato malitia, et debilitas eft:

N

et fic quoad praecipuum «negotium paria funt.

pa

Equidem unus prae alio diffücilius refiftit: fed quis

b

in ipfo ufu gradus difficultatis metietur ?

Neque inter actionem propinque, aut remo-

Mu

tius ad fcandalum, feu alienum peccatum concur-

s

£Ul

at

rentem Ífollicite admodum mea opinione, diftin-

ff

guendum eft, Tantum cavendum illud, quod pri-

W

ma regula ($.19388.) prohibet: ne fcilicet actio .

Qu

noftra pars peccati exiftat, illudque quodammodo

T

conftituat.

Nam mutuum cum ufura accipere

propter quamcunque neceífitatem , dummodo ea

E

fimpliciter gravis fit, licet: et tamen ad exactio-

N

fem ufürariam confenfus promittentis propinquiffi-

tf

me facit, et tantum non conftituit eatm.

Solum

lr

fcandalum publicum et ita publicum, quale ($. 1395-)

defcriptum fuit, fpeciali nota dignum ; et non nifi

(

ex publica necefütate permittendum, Denique nec

l

divi-

u-

Caput III

179

tit d

divifïæo fcandali in activum , et paffivum follicitïc')hs

r N

PA

-

nos habere debet.. Nam. pro priore tres regulae

aiquem

fufüciunt: alterum neutiquam fpeciale, fed iilud

ipfum peccatum eft, ad quod quis per fcandalum

ütii, vd

actüivum e, g. pravum exemplum inducitur.

Soli

| (eatide

fimplices non raro monendi fünt, qui ad prava

le prii

aliorum opera attoniti fcandalizatos, fe fuiffe, di-

*) pt

cunt, Hi enim fcandalum reapfe adeo non poffi,

ut potius Verum eum

ratiote

que ju&immur:n de peccato

U

horrorem copceperint.

y

L

od al

VTatus

$. 1397-1

iituP qüU

Atque has regulas, quantum ad fcanda.

lum integras, ac proin nulli exception: ob-

4 volie.

- feandb)

noxias efe credebam: fola tertia minus fuffi-

lr w -

ciens effe quibusdam. vifa eft,

'litius inno-

&(. : H'

centi Cajo iniquifmam machinabatur necem,

litus d

Oblata caedis occafione folus

gladius ad per-

r

petrandum facinus deerat.

f

lam hunc a Mae.

vio totius rei probe gnaro fibi commodari

rogabat.

jt r

Huic vero id renuenti aureum ob-

cona

d

tulit, Licet vero aureus contineat pretium

i

1

1

; difti

fimpliciter grave; horret tamen animus, fi

jpd p

pro ejusmodi pecunia inítrumentum ad tru-

« at

m

culentum adeo ufüm miniftretur,

Hoc ta-

Ien non obftante has tres regulas, quantum

i

wdo j

ad doctrinam fcandali, plenas effe, puto,

exiti

Nam, quantum ad peccatum a Titio commit-

jpgil

tendum , Maevius pro aureo gladium fuum

Solut

locare, feu concedere aeq&£e poteft, ac ven-

12j

]

j

ditor, qui pro.magno.lucro rem fuam ven-

on D

dere poteít, etfi eadem re emtor abufurus

j m

d

2

etle

38

Tractatus undecimus.

180

effe praevideatur.

Id quod in praefenti cafü

u)

Dia

fenfus intimus abhorret, non eft vis caritatis

in Titium, fed pietas in innocentem Cajum,

Bo

d

ut adeo Maevius pro hac pecunia conceden-

do gladium non committat fcandalum in Ti-

| um

i u

tium, fed impietatem in Cajum, de qua in

db

praefent non quaeritur.

Scilicet tanti inter-

M

eft, ut non, quod in Tractatu de confcientia

faepxus monui, in eandem quaeftionem plu-

m

i

7

res tituli, et plures caufae mifceantur.

Yi

ä)

*) Ex hisetiam intelligitur illa quaeüxo , an quis$

|

u

domum füuam-ad exercendas ufuras, aut ad leno-

J

Et id

cinium. pro magno pretio locare queat.

n

licet, quantum ad conducentem , et caritatem el-

Ht

dem debitam: quantum vero ad detrimenta in

à

egentes ,

aut in incorruptos redundatura, non

j

licet, faltem fi haec difpendia non nifi ex loca-

N

tione hujus domus emerfíura fint,

n

Ó

CAPVT QVARTVM.

|

n ex lege caritatis aliquos odilfe, aut certe a

jungenda cum. ipfis amicitia abflinere

teneamur.

Yi

1398. Ex caritate Dei tenemur odiífe eos quos tart-

fni

quam perpetuo a fe averfos odit Deus ;

habu

1399

Ideo vitanda fuper[titio , quae definitut,

&m

;

1400 — t1403.

Ex definitione infertur, quinam per

lib

d

fuperfitionem jljccent,

1404 — 1408.

Quinam folum videantur fuperfti-

m

tiocfi, licet reapfe non fint.

ls

$. 1409.

Caput IPV.

I8r

&nt; cofí

1409.

Contra paecta diabolica aliud pactum cum

Caritats

Diabolo, feu repactum inire non licet,

Coun.

I41ó.

Adjunguntur quaedam .de thefaurorum in-

ODCedet

dagatoribus,

1411.

n in Ti

Qui quadruplici fere modo ineptire folent,

1412

Talia caute credi, fed non fimpliciter rejici

qua

debent.

L int

1413 —16. Quomodo cum his agendum, quid eis

Tfoien

proponendum fit.

m pl

"

1417

Invicta in Deum fiducia certifimum contra

infultus daemonis remedium eft

, 4 qui

ä

1418.

Miniftri tamen ab Ecclefia ad id defhnat:,

taih

item preces ejusdem Ecclefiae non fine 1auone

praehabentur aliis,

Ri

tütem d

$.

14I19.

Poft virtutes theologæcas tractandum venit

yenta ii

de virtutibus moralibus

g, n

$.

1420

Expenditur antiqua virtutis moralis defi-

ex ln

nitlO,

*

1421

Et virtutem moralem arctius, id eff, virtu-

tes theologicas, et intellectuales füb fe non com»

prehendentem accipiendam effe, docetur,

L

"

$.

1398

At quia quamcunque facultatem ratione

pollentem, et quod inde confequitur, Deo

Qs tl

fruendi capacem diligere, et ex eo amicam

habere debémus, quod Deus eandem diligit,

lfe

eamque, quantum ex fua parte, amicam aut

habet, aut habere defiderat ; ($. 1365.) nun-

quid e converfo igitur alias mentes, e. g

damnatos et malos daemones odiffe; aut nul-

xtit

las certe cum iis amicitias Jungere ex prae-

M 3

cepto

o

182

Tractatus. undecimus,

frranti

cepto caritatis Deo debitae tenebimur, ex

eo nimirum graviflhimo capite, quod fcilicet

fum. q

vt

idem aequiffimus Dominus eosdem perpetuo

odio perfequi, neque ullatenus in fuam ami-

Q0n6s (

citiam admittere juftiffime decreverit *).

At-

| P0 &

qui ex hac ipfa ratione magiam, fuperftitio-

i w

nem €tc. non vero ex vinculo, ficut vulgo

! demon

creditur, religionis impias, atque fic caritati

| vll 1

oppofitas effe, cenfeo.

] T.

| ntt

*) Superftitiofus vero petens, et exípectans auxi-

—

D

lium a daemone, atque aliquid honoris eo ipfo

um

j

[

[

eidem impendens, velut amicitiam , et focietatem

cum illo jungit; et fic cum jurato perpetuoque

Dei hofte cólludens, caritatis amicitiaeque divinae

fanctiffima. jura immanem in modum violat.

Non

D

enim profecto poteft. quis. cum eo neceffitudine

t

aliqua conjungi, quem verus amicus illius toto

hi

affectu perfequitur.

Sic namque utriusque volun-

Cl

tas jam non quoad ommnia concordat: quod tamen

hod

ad perfectam ami;itiam requiritur.

Ws

d

$.

1399.

Tnit

Quare peccatum, quod tanquam aliquod

lty

hOC |

religioni adverfum (uperftitionis nomine ve-

nire folet, rectus ita definitur, ut fit pecca-

l

tum caritatà adverfum , quo contra leges divinae

caritatis petendo, ex/pectando auxihum . daemonis,

aliquod. amicitiae genus cum €o. conftituitur.

$. '1.406.

Fx bac definitione intelligitur Tmo pytho-

ob-

ni mum, hydromantiam artem notoriam

fer-

y m

185

fervantiam vanam, ac divinationem ac de-

TAE

yl (ritce

mum quascunque fuperítitionum ipecies in

aeftimatione morali ejusdem generis fuperfti-

perpet

füàm an

tiones effe; "Tota enim harum malitia in

f *): A[

picto et amicitia cum daemone inita confi-

iperltt

itit: nam parum"intereft, utrum quis ope

t vig

daemonis futura praefcire, vel mira eflicere

t cariid

velit: num quis vultus, aut manuum linea-

menta, avium diverfos occurfus pro fignis

etins du

fuperftitiofis aut cetera hujusmodi adhibere

s e0

velit.

focietatit

$.

I4OL. .

etpetuoqu

ue dv

/Ex definitione füperftitionis infertur IIdo,

ht M

ceffitudi

pactum expreífüm, et tacitum cum daemone,

llius tQti

immo ipfam magiam et maleficium ratione

je voli

caritatis, feu in fpecie folius fuperftitionis

od titd

haud differre.

Utique enim et in his omni.

bus aequaliter cum Dei inimico, id eft, cum

daemone amicitia jungitur, cum eo pactum

initur, aut certe auxilium ab eo exfpectatur.

al

Et parum refert, an verbis vel factis impium

jne v«

hoc commercium exerceatur.

p puto

*). Quod fi dicas, per uhum actum fuperftitiofum

dicin

unicam malitiam perpetrari, cum magia vero ine

ami

numera damna, et plane nefandos actus plerum-

h

que conjunctos effe: facile refpondeo, haec male

facta fpeciales malitias, fed aliis officiis, non ca»

ritati oppofitas continere- In genere fuperftitio-

nis fimplicem et eandem contra leges divinae a

s

citae malitiam participant.

yth(?' !

jn

l

d

MA M $. ..1402;

—

9À

184

Tractatus undeaimus,

$.

I1492.

dit

a

dif

Eadem füperftitionis definitio docet IIIin;,

ilos graviter. peccare, qui daemonem ferio

fni

pIl

in auxiljum advocant, cum eodem pacifcun-

T&l

tur, fiduciam in eo ponufit, quemcumque

1b

honorem eidem impendunt.

LU

Yt

$. 1403.

ln

d

Immo. his, quos moxxrecenfui, aequales

Tot

D

funt, qui idem tacite, feu ipfo opere perpe-

trant. Quales generatim íunt, qui re feu

facra feu profana quacunque utuntur. cum

(

exfpectatione illius eíffectus, ad quem edene

dum nullam feu a gratia, feu a natura eflica-

t

ll

ciam ili rei competere probe noverunt.

Qu

1

M

*) Hujusmodi ineptiae funt dum e. g. Evanäelium

ER

etc. loannis contra febres capiti imponunt, fen-

p

u

tentias ex divinis literis petitas, vel herbas quas-

dam contra latronum ,. aliorumve . infidias. adhi-

foli

bent. Ex conjuncrione aftrorum , ex inteftino-

*) I

rum infpectone, ex cantu avium ex fomniis fu-

tura aliqua a fola Dei, aut hominum libertate de-

!

pendentia praefagiunt.

1

Immo etíi res aliquae ad

]

defideratum effectum virtutem quamdam . conti-

neant e, g. herbae contra mórbum;,eas tamen ade

)

t

hibere, füperfüitiofum eft, quamprimum .aliquid

ineptum admiícetur. e. g. ut eae herbae non nifi

fub folemni facrificio , recitatis certis quibusdam

verbis, nemine advertente, colligantur.

— — f

ä

.Sed quid de fomniis? Ea vel a natura, vel

a malo genio, vel demum à Deo veniunt.

Ulti-

mis folis fides tribuenda, fiquidem ea talibus in-

l

diciis

—

—Caput IF.

185

dicix;s infignita fint, exw quibus.colligere licet,.ea

a Deo venire.

Aft quaenam funt figna i

lla? Haec

ct T

difcernet folus ille; cui Deus dedit di

fcretionem

lem feri

fpirituum, de qua Apoftolus agit a). Plerumque

pacitun

aurem mentem clare adeo convincit, ac fecüram

DC

reddit, ut de veritate fomnii, aut divini illapfus

dubitare etiam volens nequeat ;. fi enim lumen ra-

tonis eft tantae virtutis, ut de certis quibusdam

veritatibus dubitaré haud permittat; quanto ad

hanc fecuritatem miniftrandam efficacior efi abun-

dans aliquando gratia ?

non nifi purioribus men

Sed haec rariffima, et

aeguda

*

tibus?quandoque obve-

nientia beneficia funt.

e perpe

j m a

$.

I404.

tur. CU

m edt

. Contra vero ex eadem definitione $. 1309.

i ellici

erütur IVto, non peccare eos,

qui res fa-

unt.

' cras adhibent,

etiam cum certa exfpectatio-

]e eventus naturae vires excedentis ( faltem

vange

fi aliud fubfidium juvandi naturale non am-

unt, i

plius fuü

ppetat) ita tamen, ut ea exfpectatio

rbas u

foli fide

i in Deum innitatur *;.

dis 2

inteüiqf'

*) Sic mulier illa cogitabat: /£ fimbriam vefliüen:i

yniis i

ejus zetigero , falva ero.

Fides hominum fuda-

r

ria, et femieinctoria Pauli, immo- folam umbram

jique ^

Petri prenfantium a nemine, ut puto, vituperabi-

tur. Circa olea ex lampadibus ad aras Sanctorum

m ?

collucentibus , et circa alia hujusmodi extant re-

y 4lil

centiora, et probatiffima exempla, quae nemo,

wnonïi

nifi verecundiae omnis expers, negaverit, aut

uibusd |

impugnavetit ; praecipue, cum talibus illa ex S. S.

litteris mox comniemorata clare praeluferint.

M 5

[1, vel (

l

. [l

$. ?405.

"

8) l, ad* Cürintbo I2. IO,

didi |

186

& Trastatus,imc.iecimus.'

r d

1405.

fitio «

$.

tne- n

Verum ex his fat implexa quaeftio nafc;*i-

tur, qua ratione ii, quos $. 1403. fuperfti-

tiofis accenfui, differant ab illis, quos in $.

proxime priore laudavi. Quid enim intereft,

v

an Evangelium loannis, vel fudaria Pauli,

fiperf

aut,omnino umbram Petri contra morbos

Vinuem

adhibeas? 1Ímmo res eo progreffa eft, ut

dem al

etiam res ab Ecclefia facratas e. g. aquam lu-

fuen

ftralem, aliaqué plurima de fuperítitione fuf.

] Bni

!

pecta habereunt.

fu.

1

|

düriof

T0 re

$.

I406.

dl

Verum hi —au'ctoritat;ä divina ex. actibus

(

Apoftolorum petita 5) revincuntur: prout

l n

etiam ex illo: et rogabant eum , ut vel fimbriam

w

veftimenti ejus tangerent: et quicunque tetigerunt,

qui

Jalvi facti funt c). Neque deeft certa regula

n

ex ratione petita, qua fuperftitiofum rerum

facratarum ufuüm ab ufü earundem pio fecer-

Qu

Ye]

namus. Nam fi fiducia in re ejusmodi facra

10j

fiftat, ac velut innatam ei virtutem tribuat;

Q

tune füperftitio fübeft: íi vero fiducia de

ejusmodi re concepta in ipfa re non fiftat,

fed per eam velut tranfiens vadat in eminen-

tius aliquod, per quod ea res facra eft, e. g.

uper-

per ümbriam in Chriftum ; tunc omnis fi

Vi

ftitio

ls

b) Actorum s. Y5.

li

€) Mattb, 14. 36.

f

N

Cap-iz; IV.

187

ftitio cöfïfat', et ejusmödi fiducia legitirha ra.

fo n

K

tione' nititur.

.Tip

rA

o n Y

$.

I407.

'

Af

tett

l

j

Pari ratione intel]ig—ic:ur Vto, neque ilïbs

ia Pu

li

fuperftitionis reos fe facere

qui inepta ad

morbi

aliquem finem auxilia adhibent, eoquod eis-

eft, 1

dem aliquam virtutem feu coeleftem feu na-

quip 1

turalem a Deo inditam effe, falfo putent.

jone Iu

Hi enim nihil fiduciae in malo daemone po-

nunt, egregie imprudentes, non item füper-

ftitiofi.

Quapropter ad füperftitionem omni-

no requiritur aliqua faltem cognitio confue-

actiu

tudinis, aut fiduciae, feu amicitiae cum atro

daemone habendae.

$i enim de malo genio

! pïOUL

ne parum quidem cogitet, nullam de eo fidu-

fanbn?

.cjam concipere poteft.

Multo minuüus- ali-

etigef:'/liä

quam culpam contrahunt, qui de naturali re-

; ii

rum quarumdam virtute dubitantes , . et ali-

1 feri

quod de iis experimentum capere volentes,

o fecet

vel ad confequendam utilitatem aliquam ejus-

j fac.

modi rebus utuntur, nil praeter naturalem

ribudis

earum efficaciam exfpectantes.

gi *

l ü&ar!

m

$.

1409.

]:, e'g'

Porro ex definitione fuperfcitionïs $. 1399.

Jupe

fít]

VIt: confecutio eft, hoc piaculum neque il-

los incurrere, qui figna, et fubfidia de fe

inepta adhibent ad -evadendas magorum in-

actum,

feiteftiones , fi id faciant animo illud p

. quod

A

188

Tractatus undibinis.

?

SiC

quod magus cum daemone habet, diffolvendi.

it

Sic e. g. fagam percutientem repercutiunt,

tatm

homini de magia fufpecto falem mittunt, eo-

m

quod iis vulgo perfüafum fit, daemonem vel

tiba

fua malitia, feu etiam jufto Dei judicio non

T

g

nifi füb conditione aliqua cum mago pacifci

poífe, e. g. ad pereu[fionem tuam infeflabo alte-

E

rum, mifi perculhonem illam repercutiendo velut

ä

veddat tibi; vel nifi falem etiasm imoito tibi ve-

gnittat.

Vel quamdiu bi crines, et clavvi i. lecto

| fl

ejus extiterint,

Hi enim nulium cum daemone

l

pO

pactum, aut amicitiam conftituunt, fed po-

|

ts 9

tius, eam, quam cum alio habet, diffolvere

it, Q

fatagunt.

Et dato etiam, falfum effe, fty-

. pder

ium hoftem non nifi füb conditione aliqua

Wt i

pacifei, ex hoc tamen remedium ejusmodi

J

;

LU

inane tantum, non item fperftitiofum red-

Y

D

dereþur.

h,

Qu

$.

1409.

a

d

f

Veti

Ab his tamen probe fecernendi funt alii,

fli |

qui vel per pactum apertum, vel per taci-

fie f

tum adhibendo figna et artes fuperftitiofas

EW

mago volunt nocere, aut eum majori velut

vi fuperare, aut torquere, aut certe in ejus

notitiam venire etc.

Hi enim vere volunt

aliquid ope daemonis efficere, et non mere

opus daemoniacum irritum reddere.

Unde

deti

(prout fcholaftici bene docent) repactum a

i

folutione pacti probe diftinguere oportet.

b

df

*) Sic

d

&

Caput I.

I89

ifolveni,

&

*) Sic etian impium eft, magum inducere, fogare,

ut ignotum aliquid a daemone difcere íatagat. Non

ereutur,

tünt, &

tamen eft malum ex mago interrogare ea, quae

net Yd

jam antehac ex difeiplina daemonis refciviffe pu-

tabatur.

Nam hac ratione nullus fit ad daemo-

Ticio 101

nem recurfus: et modus parandi fcientiam n mago

0 padt

antea improbus erat, ipfa ícientia, aut ufüs. ejus

abo dl

malus non eft.

n0o otdi

t t

é.

IA4IO.

1 d

Hic vero de thefaurorum füperftitiofis in-

daemott

dagatoribus, aliisque fimilibus ad ufum aeta-

d po

tis noftrae agendum eft: fidem quippe fupe-

tfolvert

rat, quantopere homines alias fpectatos, ac

fe, 1

prudentes in hoc negotio credulos, ac pla-

: lg

ne ineptos reddat

| vel egeftas, vel etiam

Qsmod

avaritia.

m m

Et id adeo quidem, ut nulla affeveratioe

ne, aut conteftatione errorem eis eximere

queas, utpote quibus perfuafum eft, facer-

dotes velle in omnium thefaurorum partem

venire, aut certe efficaciffimas adjurationes

n d

!

fibi proprias, maximeque occultas tenere,

r tac

ne fcilicet

quis alius thefaurüm invenire, et

Hdof

10

auferre '-fcia i

j vel

me !

J

$. 14IL

voli!

Qui hoc errore, aut hac ftultitia potius

j g

Un?

detinentur, fere ad quatuor claffes reduci

poffunt.

Itaque aliqui füb certis conditiopi-

tur d

L£l

bus fe fuamque animam daemoni addicunt,

aut

-Secunda claffis

&

got?us addicere tentant.

J $i

eorum

Tractatus. undecimus.

199

&

eorum eft, qui innumeris locis thefauros ab

ag

Wm m

ditos effe, putant,

ita tamen ut anima . ejus,

qui depefulc thefaurum ,

eum cuftodire de.

Theol

donec is

beat, et tamdiu hberart nequeat,

pe f

legitime inventus fit; ad quam inventionem

&T ]

variae obfervationes, et adjurationes ex eo-

fàr &j

rum opinione requiruntuür, ne ícilicet dae-

] Mj

mon liberationem animae, quae fola inven.

l

i C

tione tbefauri fieri poteft

impedire queat

IT

TTertio loco veniunt, qui (impliciter vel aper-

ä ET

te, vel ipfo opere fignis, et-auxiliis. variis

ftpiti

daemoms opem implorant, cum eo pacifcun-

N

tur etc.

. Quarto. demum áliqui hunc Dei et

Brur

noftrum inimicum reverentia, et horrore di-

Wn p

vini nominis adjurant, invitumque cogere

Afl |

nituntur, ut famuletur, ut opes in mari la-

d

i

u

x

tentes afferat, aut alia ratione coactus pro-

Q a

fit, prout in vita aliquorum Sanctorum. legi-

TOR

tur, iis a daemone invito maxuneque Bo

& |

luctante obfecundatum fuifíe.

Jus

EUH

fiil

$.

I4I2.

f

Tnprimis Jam quicunque es animarum ct-

WW

fator, ne facile credas inexípectatis eventi-

bus, relationibus aliquid vere daemoniaci

fubeffe.

Phantafia, imbecille judicium, im-

mo etiam fraudes ftudiofe adornatae frequen-

pau

ter fallunt, aut falluntur.

Sed neque ute

quami eorum parti accedas, qui daemoni !n

iij

res materiatas, in corpora, in fenfus exte-

riores, aut interiores hominum nihil valere

autu-

,

Ü

Caput J V:

I9r

etros d

aütumant. In fenfüs, inquam nam in men- -

itima

tem noftram proxime daemon ex probata

(Locre d

Theologorum fententia nihil poteft, licet

, d

ope fenfuum praecipue internorum ingentes

Ventig

etiam in mente pugnas, ac ftrages etiam non

5 Qu

raro edat, Scilicet induite armaturam Dei , ut

ilicet d

po[ftis [lare adverfus infidias diaboli, INon eft

N

ol n

nobis, colluctatio adverfus carnem et fanguinem,

jire quei

féd adverfus principes et poteflates, adverfus mun-

T vel a

di rectores tenebrarum. barum, contra. fpiritualia —

cilifs vt

Wequitiae in coeleflibus d).

"

Q puclt

Neque obícura infernarum infid

iarmh eft

ymc D

ratios nam cum daemon odio habeat Deum,

orrore?

non poteft non odiffe, et quantum valet

e cogt

etiam perfequi eos, id eft, nos, quos Deus

quni

diligit, quibus bonum vult.

Ut nihil dicam

cus p

de acerrimo invidiae fenfü, dum merito ti-

nj

mere debet hoftis nofter, ne aliqui ex nobis

eas fedes occupent, ex quibus ipfe, et focii

ngque lj

ejus deciderunt. Etfi adverfante fibi gratia

animam non poffit perdere, conjectu tamen

. facile eft, in corpus humanum inimicitiae

fuae virus,

quantum poteft-, omne eum ef-

jarum ^

fundere.x

j ve]:'

$.

I413.

eno

jufr, "]'þ

Tam de fingulis fuperftitioforum claffibus,

f 9 ^ pauca dicamus. Ttaque qui fe totos daemoni

1

]

nomen

(

addixerunt, et fuum, qgody ajunt ,

o

jj 0*

feidem

| qal

d) 4d Ephef, 6, 11, et 12.*/

g

192

Trdctatus undecimus,

eidem fübfcripferunt, . alia 'r;æ opus non, ha;

bent, quam ut vera poenitentia Deo recon-

Te

cilientur, neque pactum illud, utpote omni-

w prit

no.nullum ullatenus curent, omnemque vim

diaboli fecure contemnant.

Nihil juris in

( rium.y

animam jufti daemoni competit: neque cor-

fe munierit.

pori nocere is poterit, fiquidem invicta fide

| To

n

é.

I414.

tine |

Altera fuperftitioforum claffis, de qua

demo

$. 141 1.-docenda eft fequentia: inprimis quo-

wnq

ties habendi cupido aliquem thefaurum .ali-

! DOmi

Tecef

cubi latere ipfis finxerit, id nec quinquage-

fima vice verum effe.

Multo magis falfum

lium !

eífe, animam illius, qui depofuit thefaurum

d

poenas luere, eumque cuftodire cogi.

Nam

ftfe x

urgente hoftili, aut alio gravi metu faculta

m

tes fuas abfcondere peccatum, ac proin poe-

01

na dignum plerumque haud eít: et fiquidem

fn

aliqua culpa interce(Terit aliis poenis aeternis

Ü leüe

vel temporalibus, aut certe vivorum fuffra-

D6l

fbl

giis pro illa noxa, et non praecife inventio-

ne thefauri fatisfieri poterit.

Ubi rurfus illud

li

QUi

falfum eft, daemonem thefaurum abícondere

vel alio transferre in ejusmodi cafu folere,

A

nifi firmiffimis adjurationibus ligetur.

Quare

(uig

fi veri nominis thefaurus alicubi vere lateat;

L

lu ,

is fimpliciter, et eodem modo, quo res alia

QU

quaecunque, eruóándus, ac capiendus erit,

obfervando tamen ea, quae circa thefauros

J

leges humanae praecipiunt.

$. 1415

Em

Caput I V |

193

$ 000 D

é. 1.4*15.

€0 TeC0n

0te Onn

ac primis

Tertii generis fuperftitiofis $. 1411. aedue

Tque vin

nil praeter poenitentiam ,cü: neceffa-

| jun d

rium.

eque qt

Victa 1

$. I416.

Eos d/emum, quos quarto ldco comme-

moravi, non de füperftitione, fed de tenta-

tione potius accufare velim.

Hi enim cum

(e qu

daemone non amice fed hoftiliter agunt, om-

itjs qu*

nemque quam fovent, fiduciam in fola divini

m d

nominis virtute collocant *. Aft quia fine

lipqufe

neceffitite plerumque extraordinarium auxi-

: fallit

lium a Deo petunt, dum ordinariis locus

ofaurutt

effet, divinae providentiae

ordinem perver-

NI

tere volentes, tentationis

Dei, de qua alibi

fsculi

agam, reos fe faciunt.

Equidem tunc quan-

oin p

do auxilia ordinaria,

€t quae in poteftate no-

[iquid

ftra funt, deficiunt,

extraordinarise, ac coe-

getent.

leftes fuppetiae, et i

pía prodigia peti, et ex-

fpectari omnino de

i ff

bent,

neque per infupe-

HVEDUC'

rabiles fpei leges. animum

dejicere. unquam

(sj

licet: attamen cur

per daemonem potius

'condürä,:

quam per angelum,

aut aliam quamdam viam

folth

fe juvari petunt?

lllud equidem fatendum,

I

quia etiam. daemonia

Jübjiciuntur nobis in momine

Jtehh

tu0, ideft, Chrifti

£): attamen id certum eft

fe$ 3"3

quoad ea cpmpefc

enda, ne noceant; nefcio

:;tamen,

f

e) Luc, 10, 17.

Tom. IV.

N

nf

l

L

l

Tractatus unde(;imus.

194

!

ttll]s

tamen, än haec promiffio etiam ad ea coger-

da, ut opitulentur pertineat: nifi fpecialis

j

i f

4otus gratiae, qualis in Sanctis fine dubio

i

éxtitit, ad tale praeceptum in daemones fe-

Scilicet in nullo unquam

rendum moveat.

cafu, titubare, aut fpe fua fluctuare licet:

d

non tamen aufim afferere, auxilium divinum

füir:

definite per. invitos daemones ob

$

tinendurg

-

M

exípectari debere.

tinis t

*) Ipfa& tamen adjurationes, quas adhibent, apertis

iemot

'

^ plerumque füperftitionis notis infignitae funt,

—

j

fidos (

Pa

$.

tiler ;

Nunc demum de iis auxiliis age'hddm.;

hr

quibus fe tam ii, qui cum daemone amici

P^

tiam aliquando junxerunt, quam alii quicun-

1.

que, fe ab ejus, ac miniftrorum ipfius vi,

o

ac moleftia tueri queant.

Eftque tale po-

tifmum unicum, et nunquam fallens, cili-

cet iiperium invicta in Deum fiducia nixum,

ífeu virtus fpei. "Unde ipfe Chriftus patri il-

À

lius, a quo difcipuli daemonium non poterant

ïkeïlqu:

ejicere, clare edixit: /i potes credere: credenti

Vü |

omnia funt, po[fibilia f ).

Lt

ad*uerfa;

Et Apoftolus Petrus g) fcribit:

quas

vius ve[ler diabolus circuit, quaerens, quem £.

am

(Ogn

«oret: cui reþjizftel fortes in fide, Idem eti

qu-

Vg

bere,

f) Mrcrci 9. 92,

£J 1. Pet, 5. 8. et g.

!

x

Caput IV,

I95

6t t0pt:

Paulus praecipit 5):

in ommibus fumentes fou«

; [pec

tun fidei, im quo

one düon

pojitis ommia iela nequiffami

ignéa extinguere,

Tiones f

- unqut

re Dd

diviut

| N&que u'lllae definitae . preces huc reqüi«

tinendut

runtur: folum imperium per crucem aut no»

men Redemtoris fufficit.

Ét omnis adjura-

tionis tanta eft vis, quanta

eft fides e

jus, qui

nt, at

daemonem adjurat, aut ejus ,

|pro quo ad-

; füüf-

juratur, aut compefcitur.

Haec fola invicta

fides fi cui competat,

certiflime fufficit.

Per hoc tamen nol

im vituperare, fi mi-

nifter ab Ecc

lefia ad id ordinatus, aut iníti-

;endum-

, gmi

tutae ab FEcclefia preces prae al

lis adhibean-

tür:

nam in his major auctoritas in daemo-

| quict

nes, et ipfa fides Ecclefiae defectum fidei

fs V

t

noftrae per partem aliquam fupplere poterit.

ns; Ü

] Illïül"

$. 14191

a

- .Atque fic tandem ampl

um caritatis, ac

oted

reliquarum virtutum theoio

gicarum imperium

n

vel emenfi fumus ,

vel potius luítravimus.

tantum, |Ex ordine

igitur fe offerunt illae,

at

quas morales vocam

us,

Atque.ut ad hag

.

j i

cognofcendas. planiorem

nobis viam fterna.

mus, aliqua fcholafticoru

m fcita huc adícri

E

bere juvat.

j lgitur virtus

| generalitlime ac.

2

cepta

la)AdApre/Z 6. 16,

196

Tractatus undc;imus.

cepta eft aliqua perfebtio, q

uae facultatem

fira.

rationalem meliorem reddit.

Et aliquae ha-

oficio

alteri,

rum ad intellectum perficiendum factae, vir-

tutes intellectuales vocantur: et tales funt fa-

00 tib

pientia,

fcientia, prudentia, ars et maxime

65, d

intellectus non pro ip

fa facultate intelligendi,

Tibersi

PT

fed pro fpeciali prima principia pervidendi

perfpicacia acceptus.

Aliae vero virtutes ad

li

excolendam . voluntatem faciunt, quas in

ttimp

amplo fenfu morales nominant. Atque vir.

frts

tus moralis in hoc fenfu accepta, et prout

Qtique

fhve

virtutibus. intellectualibus opponitur, fub fe

continet etiam virtutes theologicas, etfi for-

te non fidem et fpem, faltem caritatem.

-

i

g.

I42C.

(tleet

.. Hoc virtutis genus fcholaftici ex Arifto-

hr

--

We

tele definiunt effe babitum electiowmn in medios

critate confiflentem , quoad mos determinata a

tuti

tione, prout definierit fapiens, Ex qua obicu.

li

riffima definitione, omiffis omnibus, illam fo-

W a

tdbin

lam definitionis partem ,. qua afferitur, vir-

tutem in medio confiftere, impugnabo: nam

haec vult, officium, feu virtutem

aliquam

nimium

per exceffum, prout ajunt, id eft,

eidem indulgendo,' violari poffe.

Sic, ni-

mium donando, in prodigalitatem , tanquam

vitium liberalitati per exce[]Jum adverfans, in-

cidiffe diceris.

Verum nulla virtus, nullum

officium ex füa indole poteft effe nimium.

men-.-

Cum enim omnia in numero, ac certá

fura

Caput IV.

197

faeiate

fura. a Deo fint Cbn&itU"ta; non poteft uni

ilique

officio plus tribui, quin ea portio mox defit

ficte, T^

alteri. Scilicet tunc nimium largiris, quan-

es fut d

do tibi aut tuis id, quod his ex pietaté de-

et maym

bes, deeffe incipit. Et fic prodigalitas, non

Xellien

liberalitati per exceffum, fed pietati fibimet,

erviden:

aut aliis debitae per defectum adverfabitur.

"irtütes £

Idem patebit per omnia virtutum et vitiorum

qui d

exempla pergenti. NNobis autem fuüpremum

Atoue t

genus virtutum moralium eft juítitia, qua

et p

cuique tribuitur id, quod ei ex quocunque

J fib i

five finito, five infinito tituloA debetur.

,

etli D

Ifoin

$.

I421.

Iam virtus moralis , prout fcilicet ab ih-

tellectuali differt, dividitur in virtutes theo-

) ANFO

logicas, et morales in fpeciali fenfu acceptas;

in n

id eft, non fub ea ratione, füb qua a vir-

nintit !

tutibus intellectualibus, fed füb qua a theo-

uav Obffü'

logicis differunt.

Et de virtutibus moralibus

m

in arctiore hoc fen

fu fumtis deinceps difpu-

f[ur, v

tabimus. .

qiqu

ni'meL'

meececsconmmu ER diEuseene r n

$,

gj

1Is ,

n

j

T

N 3

f

TRA-

Ade0 f

tlfseut

ite g

- TRACTATVS DVODECIMVS,

Qium 1

lt

tf d

DE VIRTVTIBVS MORALIBVS ET SPECIATIM

n

DE RELIGIONE. NATVRALI.,

bonef

tuipam

Tno-

ota haee "Tractatio reapfe ad jus naturale,

Torad

J

- fiu ad praecepta Dei lumine naturae

W

cognita pertinet: et tamen difficilis eft adeo,

ut ad aliqua eaque gravia.capita nibil ex mea

fehük;.ï

n——ÀÁ——MÁ—

&n

fententia definire, fed aliorum duntaxat pla-

cita adfcribere audeam. Neque alii propterea

d ;

habent, unde me magnopere contemnere de-

QqU

beant: fatis enim oftendo, quantopere alio-

f

rum doctrina, et ea communi pene calculo

EU

probata, deficiat.

Si itaque ad omnia rite

Ws

diame

refpondere non queam; hoc faltem praefto,

Cät'cl'

ut graves aliorum- errores detegam

Inter

J

hos porro absque dubio ille quoque eft, quo

M

Jurisconfulti- Proteftantes cum infgni anti-

Beià

quorum contemtu difciplinam jüris naturalis

Q

feliciter adeo inde ab ultimo fseculo excul-

Vfe

tam eífe, fibi perfuadent, ut ejus non tam

doctores, quari auctores efle fibi videantur.

CO

Verum tuto provocari poffunt, ut vel

liàt

unicam in re morali veritatem antiquis 1gDO-

Qui

tam, eta fe recens inventam oftendant. Nos

I

vero plura antiquis cogsnita, ab ipfis vero

a

illos

m

ignorata monftrabimus : ut adeo veteres

adeo

Caþut I

199

adeo non füperarint, ut eos nec procul fint

affecuti.

De villula fua exultant, et magni-

fice gloriantur, eoquod latum aliquod prae-

IN

dium nunquam viderint.

Atque haec toleranda utcunque fuiffent,

CIATII

nifi fanam doctrinam, praecipue circa prima

honeftatis principia adeo corrupiffent, .ut ge-

nuinam juris ac juíftitiae notionem mutaiTe,

immo extinxiffe videantur, ingenti utique rel

paturtl

moralis detrimento.

: patunt

eff adel

Exinde enim tanta circa leges honeftatis

j ey md

fentiendi licentia ab ultimo faeculo invaluit,

at p]

et in dies accrefeit, ut noftra aetate in aper-

thm infanifm prorumpat, quae nos extrema

y'opte

nore

quoque timere facit, et nullum pene crimen

relinquit,

quod non fpecie virtutis veftiat,

efe aw

; cakhlü

atque inter oíflicia recenfeat ea, quae inti-

mus juftae mentis fenfüs tanquam atrocia pec-

mit fià

cata necefíario refupit.

| Pl"le Dl

, I

Neque aliter fieri poteft, ut genuinis, ac

efh ,

unice veris principiis male neglectis, et, quod

ni ä"

pejus eft,

erroribus principiorum loco ad-

patt j

optatis quaevis abfürda, et extreme noxia

inferantur.

p a

j P

Atque haec funt, quae in laudem Iure-

Jea0

confultorum Proteftantium de diíciplina juris

U[ 1'61

naturalis tantopere gloriantium,

et eorum,

qui ex noítris eosdem fecuti funt, laudem

i if

fcribere potui: uberius hanc caufam futura

ntN

pofteritas, ipfis eventibus defuper: edocta,

j ve

e J

peror ablt.

N4

CA-

g

asE

B

200

Tractatus. duodecimus.

CAPVT |PRIMVM

*) M

lr

Quid fit virtus moralis in -vulgarz f[enfu

dv

fic

accepta.

x

1422.

Definitur virtus moralis, eftque ofücmm

t0r

p

ex titulo creato cuidam debitum.

g

1423

Divifio ejus antiquiffima eft in prudentiam,

temperántiam, juftitiam , et fortxtudmem,

1424.

Quae quidem divifio generatxm non fatis

legitima- eft :

Do

1425 — 28.

Et fingulae ha.e fþecæs fupremae dmï-

fs

cultatibus fpecialibus fübeffe videntur.

füt

Immo

& tot

ä

1429.

in éxerCiio cujuscumque .virtutis

quatuor hae virtutes tanquam mfep,g.rab:hs dotïs

T]e p

concurrunt, ità, ut

P d

tibil

S.

1430. et 31.

Non fint fupremae fpec1es, fed om-

lrifto

nium virtutum neceffaria decora.

fente

dent

N

1422.

t

|

Sicut virtutem theologicam afíferunt effe

hi

eam, quae Deum proxime pro objecto ha-

tanq

bet, ita virtutem moralem in vulgari fenfu

ltre

fole

acceptam, et prout a virtute theologica di-

ümgultur, dicunt effe illam, quae proxime

o

non Deum, fed rem creatam pro objecto

u

habet.

uia vero officia, et virtutes non

ab eo cul debentur, nec ab eo, qui debet,

denique neque ab illo, quod debetur, fed ab

d É

ilo titulo, ex quo debentur, fuam indolem

Va

accipiunt *), ideo virtutis moralis definitio-

nem do iftam: ef? officium aliquod. ex titulo crea-

to ac finito cuidam debitum.

*) Nam

]

um

d

Caput L.

2O0I

*) Nam qued faepius jam dixi, idem homo eidem

homini idem prorfus officium poteft faepius et ex-

Inji

diverfis virtutibus debere,

Sic idem civis eidem

facerdoti eosdem decem poteft debere ex religione,

ex mifericordia et ex juftitia: vel quia hic cura-

e oficun

tor animarum eít, vel quia egenus eít, vel quia

ex pacto alterum fibi obligatum habet.

udentit,

n

$. I.;].23.

non f

Hoc jam virtutum moralium fupremum

g d

genus fat tuto, nifi fallor, a me definitum

fuit: aft quomodo hoc genus dividendum,

o vittut

et tota deinceps rei moralis ftructura legiti-

me profequenda fit, tam obfícurum eft, ut

ylis dor?'

l

nihil magis.

Communiffima, et inde jam ab

fed ott

Ariftotelis , ac Ciceronis a) aetate. recepta

fententia eft, ut virtutem moralem in pru-

dentiam, temperantiam, in juítitiam ac for-

tidudinem dividerent, ita, ut haec divifio

u d

inde a tot faeculis fine omni controverfia

cto

t

tanquam certa haereditas, ad nos transfcri-

q f

beretur. Id quod etiam in aliis contingere

qia d

folet, ut ufitatas doctrinas, fine novo earum

royt

examine, fola antiquitate

, aut, confuetudine

objeC[O

permoti, gdoptemus.

:

s 10

5-'1424-

qe

d

ï

Aft haec divifio mihi difficilis femper eft

nj

vifa: nam praeterquam, quod omnis divifio,

;Hniin'

Ü

quae

"T

a) Libf. I. de offic. wmp. F.

t) N

Tractatus duodecimus

202

quae in plura, quam in duo membra fit, ad

ftone

rigorem exactiffime philofophiae nonmhd fu-

Qd

^QUEI

fpe—.ta hic^ mte]llgere nunquam potui,

sim

virtus moralis in haec quatuor potlüïmum

lonef

Prae-

membra, et non in alia fieri deberet.

pium,

terea omnis conítructio, quam in re morali

plinam

inde a quatuor hisce virtutibus profecuti funt,

ici

incertis rationibus niti, parum cohaerere,

Iu

ac denique multum arbmam habere, mihi

fut f

vafa eft,

Qum

yt

$.

I425

qui

10

Sed etiam in fingulis harum virtutum fpe-

Virtül

ciales difficultates fe offerunt.

Sic pruden

NU

tiam dicunt virtutem efJe docentem ea, quae bo-

nefia, inbone[lave funt.

uo omnino fpectat

auctoritas S. Bafili b)

Prudentia efl vecta

eorum, quae agenda, «el mom agenda funt, cog.

ni.

Verum hac rationé non aliquod genus

9)

virtutum moralium, fed intellectualium. pru-

"

dentia conftituit, eoquod doceat, ad cogui-

Unde

Vit

tionem fpectet, intellectum , perficiat.

hg

prudentia ab omnibus fcholaíticis, praeeunte

fii

Ariftotele, inter virtutes intellectuales re-

Ü

Q

cenfetur. Quod vero prudentia de moribus

tractet

at

tam parum idcirco moralis efücitur,

für

quam parum phyfica ex eo eft materiata,

en

quod de corpore, et materia agat

Certe

alias theologia moralis per partem aliquam

1n-

b) Homil. 12. ad yopul

i

dtt

um

Caput I.

203

AE

inhoneíta foret, quia de inhoneftis frequen-

Xnibil 1

tiffimae tractat.

Denique fi rem dailigenter

YT, U

ae(timess apparebit, fi agatur de cognitione

Qtffmun

honefti generatim, prudentiam effe theolo-

t Dne

giam, philofophiam, ac demum omnem difci-

fe Toni

plinam moralem: fi vero de fingulis factis

egti fün

judicium fit concipiendum; prudentia eft me-

yhaerer,

rus actus confícientiae.

uae quidem omnia

t, ni

funt fubfidia, a4 virtutem . moralem neuti-

quam vero ipfa virtus morali. Et nonne

polt rectiflimum actum prudentiae, quo ali-

quid inhoneftum .effe, quis judicat, idem

nou raro peccat: et tamen nemo, actum

Itum fé

virtutis ab hoc homine editum füuiíffe, dicet.

pruden-

quat D

Scilicet prudentia doctum, non juftum facit.

fpecti

$.

1426.

qi r

If , Lj

Temþeïantia' eft virtus. refroenans inordinatos

9d f

appetitus , [eu concupi/centias ,. poti[jmum | circa

um p

guflum et tactum..— Atque ita plerumque hanc

] cogi

virtutem detüniunt.

Aftquid ordinatum, aut

- Uni

iminus ordinatum eít?

Nunquid parum de-

aeeutt

finita haec definitio eft?. Sed nunquid inor-

jes f

dinatum appetitum odii refroenare oportet,

morfbäli

ac proinde etiam odium temperantiae adver-

jf

'

fum, et proin caritas temperantiae fpecies

qter

erit ?

Cart )

$.

14275

J

!

luftitiam plerumque definiunt effe confan-

&

jus

tem, uc perpeiuam voluntaien [uwm cuique

iri-

d

404

Tractatus duodecimus.

tribuentem

Cum vero vel ex religione. vel

!) Ari

t

ex caritate, vel ex pacto et fic deinceps

m«

aliquid quisque poflit exigere; jus, et juíti-

virt

tia jus alteri tribuens amplam, ac minime

aliq

definitam fignificationem habebunt.

]uftitia

Cer

fcilicet eft füpremum omnium virtutum ge-

p

nus, et non certa duntaxat virtutis aliqua

dlti

[i"

f

fpecies.

fci

T

$.

1428

Fortitudo denique definiri ita folet, ut

fit virtus incingns ad labores perferendos, et

I

ju/la. pericula aggredienda *) utique, ni fallor,

foner

pro virtute aliqua: nam Ífi quis magnos la-

Wt

bores, ac pericula ad perpetranda peccata

Íhhre

fuftineat; is non fortitudinis, fed magni pec-

eati exemplum aliquod edet.

A

Sed fi quis pro aliqua afferenda, aut tuen-

T

da virtute agonem difficillimum, immo ipfam

àc |

mortem perferat; is non fpecialis, fed ejus

yena

duntaxat virtutis, pro qua tanta praeftat,

fpecimem praebebit.

Scilicet e. g. qui pro

tv

tuenda fidelitate mortem oppetit, is in fide-

N

litate fe eximium ac heroem praeftabit, et

Q

non fpecialem, ac a fidelitate diverfam vir-

Yl

n

tutem exercebit.

Paucis: fortitudo non no-

De

va virtutis fpecies, fed aliarum virtutum al-

efe

tior gradus eft. Vel edatur unicum virtutis

Ti

exemplum, quod ad folam fortitudinem fpe-

V

ciatim, et ex fe fola peruneat.

dIVl(

4

& ]

*) Arie

Caþut I.

205

Jone, w

*) Ariftoteles fortitudinem definit, eam e[fe medio«

critatem circa metum et audaciam. Scilicet , ut.

: Qeion

medium ubique feliciter teneat. - Verum fic haec:

T

C m

virtus fere ad prudentiam [pectabit, ne fcilicet

aliquod ultra fpem evadendi periculum fubeamus,

Tutii

Certe ignavia, et timiditas, quae fortitudini op-

pofit2 vitia funt, non fortitudinis magis, quam

Atom p

alterius virtutis defectus funt.

i5 dl

Sic qui ingentem

zeftum odii füperare omittit, in fola caritate dee

ficit; ficut in foia caritate eximius erit, fi vehe-

mentiffimum hunc fenfum generofe devicerit,

M

olet, 1

JQ

.1429.

fott

V'Mdæs i

Demum decretorium contra hanc«divi-

fionem

DEU

al

[ HG,

i fall

gumentum eít, quod hae quatuor

nos 1

dotes ad omnem cujuscunque virtutis actüm

peccaïs

fint requifitae: non ergo poffunt eífe diver-

(

fae, in quas genus virtutis dividatur, fpecies.

xgm p

INam ege! an non ad omnem virtutis actum

qut t

requiritur praevia cognitio, an is honeftus,

10

t

ac legi conformis fit? lgitur etiam ad tem-

fed j

perantiam, juftitiam prudentia eft neceffaria,

raelt

-Sed. nonne affectus feu appetitus^

'irtuti

adverfus nunquam pon per temperantiam eit

qui p

n fid

refroenandus, et quidem non raro magna vi,

ac fortitudine refroenandus? et fic ad omnem

bi,

Lam h

virtutem etiam temperantia, et fortitudo eft

neceffaria.

on J

Omnem vero virtutem juftitiam

tm 4

effe, aperte alibi a me evictum eífe cenfeo

u

fcilicet tractat. fext, de. [ummo -gentre- virtutum.

vin

n*

ualis ergo eft haec divifio, àn qua membra

dividentia fere femper in unum confluunt,

huic

ac idem demum conüitggnt:? AQuare

J lr

! divi-

N

d

266

Tractatus duodecimus,

divifioni etiam magnus Auguftinus parum fide-

bat, dum fcribit c):

hamque. illud ,

quod .quae.

$e

dripariita dicitur virtus, ex ipfius amoris vario

Ac

hi e

quodam. affectu , . quantum antelligo ,. dicitur

h df

demum, quod ego affero, antiquorum fen-

I

tentiam refert, ac fere fuam facit, quod hae

100 m

quatuor non dwerfae fpeciei virtutes, ted ad

Qbl

omnem cujuscunque generis virtutem neceiï'a-

riae praerogativae exiftant d. -

TTR

findin

W

$.

14360.

fns

Atque hoc eft, quod in hac caufa verurá

iam

Mram

effe nuto

prudentia, temperantia, juítitia

qutüc

ac fortitudo non illa membra funt, in quae

D

fuprcmum genus, virtutum moralium d1v1d1

li tg

pnmt :

fed hae fünt CODdlClOHGS, dotes,

IY

neceffaria decora, quae in quolibet cuy.zs-

ïeqw

cunque etiam theologicae virtutis actu re.

quiruntur.

Nam cogita, num praevie a

&hi

[

fidem, fpem, caritatem

religionem, pieta-

tem in parentes

denique ad virtutes fingulas

li

!

Ti |

non fit neceflarium cogitare de ea lege, per

quam juíftgm eft ejusmodi actus edere

Non

Id

o

datur bonitas moralis fine lege: nec lex, nifi

coenita bonitatem moralem actui tribuere

ü l

(ti)

poteft

Cri

-

$. 143L»

Átq

lnb

€) De Morib. Ecclef.. C, 1.

9) Fid, S, Auguft, epiftol, 29.

!)

Caput 1.

207

n fb

$. : 1431.

quii du

uris t

Sed neque, H*quod füpra jam dictum eft,

u X

egi cognitae obfecundare quispiam poteft,

orom f

nifi affectus inordinatos moderetur, refroe-

netj

nfu improbo fibi temperet, immo

quod i

s, ltl 1

non rafo ingentia, quae in exercenda virtute

obfiftere frequenter folent, impedimenta re-

n necth -

Th»Oveat, et fic temperantiae vel etiam for-

titudinis aliquod exemplum edat,

Denique

virtus juftitiae fupremum omnium virtutum

genus, ac proin omnibus propria eft, immo

ipfam virtutem conttituit,

Vid. tract. de fu-

J ventt

premo genere virtut.

Et ex hac ratione hae

, jutiü

quatuor virtutes cardinales, id eft, omnium

ip qui

virtutum cardines recte vocantur, eoquod in

n dii

lotes, d

lis tota virtutum moles volvatur, et quod

ad omne bonum morale nunquam non omnes

et Qu

requirantur. Et funt non fpecies, in quas

at n

genus ipfum dividatur, fed potius veluti par-

qevit &

tes, ex quibus fupremum non modo mora-

. pfgïï'

lium, fed etiam theologicarum virtutum ge-

fngul

nus conftituitur.

Scilicet nifi ipfam carita-

je, p

tem hae quatuor ingrederentur, fapiens non

)

NI

i'exa i

potuiffet fcribere fequentia: /obrietatem enim,

et prudentiam docet, et ju[litiam, et virtutem:

tribud

quibus utilius nibil efl in vita bominibus.

Nam

caritas prae omnibus homini utiliffima eft.

Atque hucusque a me dieta fere habet S.

ä. 1431.

27,

Ambrof. lib. r. de officiis Minift. Cap.

Sed

&) Sapient. 8.

Tractatus. duodecimus.

208

Sed etiam S. Auguftin. 1.6. de mufica, et l. r.

de lib. arbitr. c. 13. has quatuor dotes ad fin-

gulos virtutum actus requirit.

Hae quatuor

1caque praeroaatwae virtutis generatlm ac-

g Tetur

ceptae non funt partes dividentes,, fed funt

- lmo

zmad

partes fingulas virtutes conftituentes, i1it pro-

L

in ex antiquorum fententia genus virtutis in

M

&t |

has quatuor tanquam in fubjectas, ac diver-

h, f

fas fpecies non debeat dividi, utpote quae

« [pet

fimul omnes in quavis virtute neceffario re-

let :

periuntur.

ä

R (

t o

CAPVT. SECVNDVM

4 ünm

A f01

Quomodo virius moralis proxime debeat dioidi,

st

Terel

$.

1432

Multum refert, primam divifionem effe ge-

nuinam.

T

$.

1433-

Atque ita poterlt inveniri: tituli debend1

' finiti vemunt vel a libera voluntate unius , vel

voluntate düorum ;

$.

I434. NNam quovis recte facto ahquls fit exactor,

ita, ut alium alicujus faltem penfi debitorem fibi

Mi

faciat, feu pietatem expofcat,

1435. Ex mutua vero voluntate juítitia in arctiori

li j

fenfu oritur.

g Q

1436. Pietas ergo, et juftitia funt fupremae fpe-

diy

cies virtutis moralis.

I$

1437. Pietas ex recte facto orta eo major debetur,

"r

quo magis ipfum libertati noftrae debetur.

9d

ä

1438.

Unde foli.Deo integrum pietatis penfum

gt

debetur,

Itje

105 |

$. 1432.

li

/1'

Caput: Il -

209

et L II

ad [

$. 1432.

Qatuot

Atquä utinam tam facile foret aliquid

m 4e

rectum ítatuere, quam expeditum eft, alio-

d f

rum opiniones accufare. Et tamen fi in pri-

if pr

hd

ma divifione erraveris, actum eft de legiti-

üts i i

ma totius molis conftructione :

nuünquam

enim legitimum cuique offiio gent

1s. defcri.

(ive- .

equi

bes, fi ne(cias, in

quaenam inferiora penera,

ac fpecies fupremum genus dividatur. Et

5 m

licet aliquorum officiorum indolem feliciter

fors defignaveris ;

tamen Ífi legitima divifio

te deílituat, officiorum hexum, ac mutuos

E

eorum refpectus non intelliges,

gt m

tes fors tene

fingülas par«

ns, integra omnium ftructura

perpetuo carebis.

intereft, ut fciamus

Quid multa? magnopere

, in quae mem

d

bra vjrtus

moralis prgximg dividatur.

db *

llf Yi

*

$.

1433.

EXBCIOQ ;

em li

Hic jam exitum aliquem f"eqxuent'i via re-

periri poffe,. arbitror.

Omnia officia ejus

funt indolis, qualis eft

| 3yctiüïi f

ille titulus, et ratio,

€X qua quodlibet naícitur.

Quod faepe jami

dixi.

Porro omnes . deb

s D

*

endi tituli creati (de

his enim folis in caüfa v

irtutis. moralis.quae-

ritur) aliquam füi caufa

m ha

bent, eo ipfo,

debemv '

quod finiti ac creati fint.

Haec porro cauía

debet eíle

libera; voluntas: nihil enim. mo-

penfum

rale, aut caufa rei moralis eft,

quod liberum

non fit.

Rurfu

T

S h'bera volunta

$, €X qua ali-

14321

om, 1V.

quod

$

EEE

210

T vactatus. duodecimus.

uod officium feu obligatio ex(urgit, debet

Ituod

effe vel ejus, cui quis obligatur, vel utrius-

:

DC

que.

*). nam fingulaé obligationes non nmifi

ttcte f

inter duas voluntates effe poffunt.

Tgitur

omnis debendi titulus creatus nafcitur vel

*) Dh

qua

ex voluntate exactoris folius; vel ex volun-

T

tate exactoris, ac debitoris fimul.

qdim

i

*) Dice.zs: ,An nullus titulus debendi, ac prbifide

filig

nullum debitum poteft oriri ex fola voluntate

itfg

», debitoris ?

Certe obligatio ex delicto videtur

qi

,ex fola delinquentis voluntate ortum fuum du-

Tn

Idem de liberis donationibus.

32 0Te/ ^

tor

Aft debitor «eft obligatus , ac obligationem corn-

Dra

trahit quidem, fed ea vis non ex delicto deícen-

dit, abfit enim, ut;ex delicto jus. nafcatur: fed

haec obligatio. reapfe oritur eX €o jure, aut offi-

cio, quod a delinquente violatum fuit, et cui

Qu

proin fatisfactio debetur. De hoc tamen alibi,

f

Porro liberales promiffiones, 'ac donationes

t

pf

nullam obligandi vim in debitore producunt, nifi

ab altero acceptatae, ac proin ex duplici volun-

3d Jus

tate fint natae.

[

C('E'p

& fepl

$.

1434-

TRH

,,Aft quomodo exactor fua foliusrvolun-

te

,tate poteft alium fibi obftringere? .Nonne

,.hoc eft contra regulas confcientiae a me

,,adeo inculcatas? Poteft fane, fed non fo-

lo arbitrio, fed omni recte facto. Ea enim

hT

eít bonae actionis *) dignitas, ut omnes etiam

üder

invitiflimos fibi devinciat: et cum virtus etiam

Ete(

micis

QIUm :

in. hofte '"Iaudan?ia fit; ea etiam ab ini

- ali-

n

4

2TII

- Caput I

t,d

eu

i

aliquod penfüm jure, et ex intimae mentís

o| utril

fententia fibi petit. — Hoc jam officium ob

non Iniü

recte factum pietatem vocandam eíle,' puto.

. du

tur Y

*) Dicitur ex omni recte facto, et ex bona actione

K VOll-

quacunque, et non, prout/in priore rl

Jeologiae

meae editione fcribebam , ex

"evo beneficio: ne-

dum enim beneficium,

fed quilibet actus bonus

ill

i liberae voluntati, ex. qua o

c proit

tatis penfum expofcit.

Nam

r'gur » aliquod' pie-

voluntd

pone bominem, qui

infigne artefactum improba i

d

uflria invenit, v.4

p videt

qui pro juftitia neício, qua

e acerba (uftinw

Ine

fuum d

nonné etfi nulla in te utilitas re

bonam exi

dundaverit, faltem

ftimationem, et. dato

cafu Opem huic

nonen (

?

prae aliis-a te deberi intime fentis

qp i

fei ?

e, lt

$.

1435.

Uiïs ag

Quod fi uter

em fuam obli

que in idem confentiat, uno

8ante, et altero eandem ac-

do

ceptante; alterum jam nafcitur officium

teunt, P

; quod

j ii

ad jus, fidelitatem, et juftitiam arctío

re fenfu.

acceptam fpectat.

Ut adeo offcium pietatis

ex recte facto al

iquo, et officium fidelitatis ex

conventione, fe

U pacto orta fint illa mem.

ra, in quae vi

rtus mor

3 V()hm

alis proxime ac legi-

ti-me dividenda fit.

Non*

p i

g. 14360

pl fP'

Atque hanc divifionem c

uique . probari

debere, arbitror, tum ex jis,

quae $. 1432.

jdf

et feqq., tum vero ex eo,

quod nullum offi-

i^

n

j

cium oftendi queat, quodo

Dd

on vel ad pieta-

tem,

*osna

212

"Ivactatus: duodecimus, .

temm ., vel ad juftitiam feu fidelitatemi . perti-

| puari

neat.

Certe . quidquid aliqui moliti fint, huc-

Rn i

lm c

usque nullum oftendere potuerunt, quod non

ex propria indole fua, atque ex legitima r

d-

0nK

tione ad alterutrum debuerit revocari: id

u

quod ex totius, quam de virtute morali de-

Unt; j

inceps profequar, conftructione rmagis pate-

du

bit.

Et in hanc fententiam, qua juftitiam

h

w í

fummum genü$ omnium virtutum ftatuo, et

deinceps eam irpietatem ac juftitiam fpecia-

lais

tim fumtam divido, in hanc, inq

ugm, fen-

Às

tentiam patronum eloquentiffimum rlon inepte

i

fiüex

adeo advocari poffe arbitror.

Eft is Lactan-

'

Ane (

tius b): juflitia quamvis ommes fimul «virtutts

tte j

amplectatur ; tamen duae funt omnium principales,

jl

quae ab illa divelli fepararique mon po[Junt, pite

Qu ]i

ias.el aequias, — —

Nam Romani veteres,

u

qui ju[litia gloriari folebant, iis utique virtutibus

Cf

gloriabantur, quae, ut dixi, proficifii a juüitia

EW

po[funt, et.ab ipfo fonte:fecermi: pietag vero et,

deco

aequitas quafi venae funt ejus

j bis enim fontibus

trip

confiat iota jufiitia,

qUoy;

D

$.

1437

Et prímo quidem loco de officio pietatis,

id eft, de eo agendum eft, quod ex recto

aliquo facto, et ex unius voluntate genera.

tone

tum, eft.

lam recte factum bonae voluntati

m ime

at(

eo magis eft tribuendum, et ad laude

lQu

putari

Tife

b) Lib, 5 divinar, inftitut, C, 15.

'T

Caput. II.

213

"t pett

þü-tari debet, quo þlus ea voluntás ad egre-

int, hu

gium illum actum ex füa libertate. contulit;

yood n

lam. caufae creatae non liberae ad bonam

jtim r

acionem, etfi phyfice a fe editam, morali-

jcari: d

ter tamen, et ex fua libertate nihil confe-

oral

runt: nam fufficiente, ac infüperabili ratione

g pb

ad agendum propelluntur.

Sic gladio tuo

yuftiue

nullum officium debes, licet ejus ope ipfam

4t00, (

vitam fervaveris: unde ex bene factis non

n p

liberis nullum officium pietatis oritur.

fl, fe

Agentia creata libera ad bonos actus ine

)ninep

numeris fubfidiis juvari opus habent, et mae

; Lactt

r

xime qüidem lege ad bonam actionem alli-

ciente indigent.

Quia tamen haec auxilia fe

iiptl

ipfis non funt rationes plene fufficientes ; et

n, p

quia liberum arbitrium fua demum propria

| u

vi ad juftum aliquod decretum haud parum

Ug;-;g;lü'

'

j

confert; ideo ex juftae actionis laude illa

( ji

Jl

l

l

j

auxilia multum quidem, non tamen omnia

; t

decerpunt, fed aliquid libero hominis arbi-

finit

trio relinquunt. Atque exinde homini pro

quovis recte facto

sliquod pietatis penfum

Omning debetur.

$.

1438.

fett |

Aft Deus fine lege praevia, fine ulla ra-

enelï:

tione motrice, absque omni cauía juvante

olül

8j

agit (neque enim fummus aliquid altius fequi,

en

neque omnipotens auxilium quodpiam ad.

mitteré unquam poteft) atque totius actio»

püf&ü

nis fuae totus, ac folus auctor eít; unde

3

actuum

214

Traciatus duodecimus,

Yl

actuum ac factorum, quae extra fe ac libere

q

edit, omnem laudem, et redundans inde pie-

D

tatis tributum integrum omnino, et folus fibi

l

vindicat.

Ut adeo pietas ex recte facto orta

0l

in eam, quae Deo, et in eam, quae creatae

qui

Du

voluntati debetur, neceífario dividatur.

qu

i]

Mj

CAPVT TERTIVM.

ln

«tl

De Religione ïæaturali generatim fpectata.,.

[

Q

1439. Ex opéribus et actibus Dei oritur religio.

;

h

14.0. Quae definitur virtus moralis officia Deo

Ti

Ob beneficia creata debita praeítans,

&

J441.

Unde neutiquam ad religionem pertinent

T

Imo ea animi grati officia, q

uae p?o beneficiis

D«

Redemtionis Deo exfolvuntur :

m

öl

1442.

Prout Hido nec plura alia, utpote ad carita-

d

tem porius fpectantia.

I

1443.

Cum vero religio ipífa fit duplex; ;juvat

prius de naturali, utpote quae origine prior eft,

tractare.

Et

Í

f

$.

1444. Aliqua religionis naturalis oflicia Deo. pro-

xime; alia vero rebus ab eo conditis exhibita,

&

[

reapfe tamen Deo praeftantur.

Et priora quidem

vel interioribus, vel exterioribus actibus cons

ftant.

7

$. 1439.

Tam ea officia, quae Deo ob ejus opera,'

Offic

et actus debentur, religionem. vocamus.

ïtq

Nt

E

*) Atque fic tandem religionis natura 4 caritate theo-

lAf

IOgïca rite difcernitur.r Si enim eam velis effe

vir-

215

Caþut I1I

virtutem, qua dCbltUS Deo cultus exhibetur, eam-

(t Dibe

que. velis a caritate ex eo differre, .quod ifta

nit pi

Deum; religio vero tantum cultum. idem tanquam.

folus

objecto cui, (fi liceat ita loqui) prsefiandum pro

CtO OT

Objt!CEO habeant:

nunquid etiam de caritate dicere

2 Cf

quis poterit, eam atnorem Deo exhibendum pro

(

objecto,. et Deum tantum ut objectum cui fpe-

Neque illi evadunt, qui religionem non

in Deo, fed in illa aequitate, ex quà Deo cultus

debetur, fundari putant.

Nüunquid etiam amor

in aequitate illa, ex qua debetur,; confiftere pot-

tl

erit? obfecro! quis Deum propinquius attingit,

tu eundem amando, vel alter eundem colendo ?

Cumque amare fit alteri placitum, et bonum prae-

yr at

ftare $. 790. 5 et cultus utique de genere bono-

of J

rum, et placitorum fit; quid colere Deum aliud

erit, nifi eidem bonum velle, id eft, diligere eum ?

pett

Tota itaque differentia in titulo illo latet, ex quo

benei

Deo bonüm, et fpeciatim cultum debemus, aut

praeftamus.

Si id fiat propter immeníam ejus

eadtlu

dignitatem , bonitatem etc. ; erit caritas: ifte enim

titulus eft increatus, et divinus; fi ob beneficia

gratiae, et naturae, érit religio; feu virtus moe

lex; J

ralis: eoquod hi tituli fint creati, et a Deo di-

i prlOl' :

ftincti.

Ex quo opinio mea $. 987. et feq. relata

fat et iterato ftabiliri videtur

fcilicet virtututmn,

Doo. 9f

et obligationum naturam non ex objecto, in quod

exhibià

tendunt, fed ex titulo, ex quo oriuntur, metien-

quii

dam effe.

&

ios &

$.

I440.

Eft itaque religio virtus moralis, qua Deo

officia ob beneficia creata debita praeftantur..

$ opCïB-

"

Et quia haec beneficia partim ad naturam,

partim, fi naturam omnem excedant, 'ad gra-

tate

üu

tiam pernnent, etiam re lgIO merito in na-

VeIIS '

tura-

)

æ04

-

7 Pf

216

"Tractatus duode'cimui

turalem , et eam

Tidt

tecte dividitur.

, quae fuüpra ngturam eft,

tati

W

$.

1441.

m) |

ttà

Ex qua definitione infertur Imo officia de-

be

bita pro beneficiis incarnationis *), paffionis,

fir

qui

et mortis Chrifti, item facrificii miffae, (quia

hoe eft mortis Chrifti quoad fübítantiam ve-

Wt

D

ra iteratio) itemque amabiliffimi illius myfte-

Dd

ri Fuchariftiae, officia, inquam, pro his be-

neficiis debita longe certius ad caritatem theo-

Sunt enim beneficia vere

logicam pertinere.

infinita** Deo digna, et ad quae praeftan-

E

da non nifi immenía caritas fufficere potuit:

4 üdo j

infuper pondus omnium zgratiarum per totam

Wt

aeternitatem, et in immenfum augendarum

Áig |

ad pretium incarnationis, et mortis Redem«

Ts ve

toris ***) nullam faciunt proportionem, pla-

ide

neque nihil funt.

Unde inter titulos gratiae

ie

referri non poteft,

uod gratiae ambitum

lo

iufinitis

vicibus 'tranfcendit,

Prout fupra

hi

$. 1214. et deinceps dictum eft.

tribu

lt r

d o dcmus,' hanc non amore noftri, fed' ejus,

. »quae in Chrifto e(t, naturae humanae amore

, contigiffe.* . Nam pretium . amoris non eft ex

*

conditione illius;' cui is exhibetur, íed ex pro-

pria magnitudine, et fervore aeftimandum, Amor

Pyladis, i non fit fictus, non ex eo, quod Ore-

flen, fed quod Oreften tantopere amaverit, omnis

aetatis admirationem proméruit.

**) Infinitate feilicet relativa feu parricipata , mon

abfoluta , qualis eft izj ipfa natura divina; eft ta-

Taen

Caput IIL .

:2/171

n d

men vera infinitas,; ad quam omnium animaruh

rationalium pretium, et aeternitas nihil eft: pro-

ut mox dictum.

; 1

***) De pretio Sacrificii miffae ex inftituto alibi jam

tractavi.

Sed nunquid inter infinita, et divina

fficis d

beneficia etiam adorandum illud Euchariftiae my-

affioth

ft.rium referendum ? non quidem ob gratiam,

quam oreratur, fed ex dignitate Perfonae, . quae

, (qi

jam v

in eo feipfum vere donat.

Beneficium plane divi-

num ,

et quo,

ut recte Au

; myle

guftinus habeg 3 Héc

j hi e

chs mag;us dare poteft,

o Lhet

$.

1442.

Icia vett

Ex eadem Religionis definitione habetur

pratp

poruiu [

do, varia hominis in Deum officia reapfe ad

* [Ofal.

caritatem theologicam fpectare, licet ex con-

odanit

fueta hucusque doctrina inter actus religio-

Redt

nis referri confueverint *). Atque hoc ex-

f p:'a-

inde contigifle videtur, quod noftri Theolosi

enii

in explicanda re morali antiquorum Philofo-

imbituf

phorum veftigia nimis arcte prefferint: qui

t i

Philofophi. caritatem: Dei ignorantes omne

tributum Deo debitulm

E.

| promifcue fub nomi-

f i

ne religionis accipiebant.

] Qmüfe

T

*) Sic tota latria, varia orationum genera, adora-

tio, jusjurandum, et maxime facrificium non ob

a n

beneficia divina, fed ob immeníam excellentiam

, At r

Deo praeftantur.

Maxime vero facrificiüm novae

j U* V

legis Deus ob beneficia, aut quaecunque bona

, 0tii |

'creata exigere nullatenus: poteft. Quid enim funt

Onnia gratiae, et naturae dona ad illam hoftiam,

, Mi

quae in noftro facrificio litatur? Equidem pro

ctis

du

)

| beneficiis impetrandis, vel Apro lis, quae San

aut

EU

Tractatus. duodecimus.

aut nobis collata jam füerunt, non raro facrifi-

plig

camus:; fed in facrificio novae legis hae- intentio-

Ml

nes fecundariae tantum , et accefforiae effe poffunt,

rima vero facrificandi ratio femper ac neceffario

effe debet divina excellentia: huic enim foli, et

nulli alteri tantum. donum famulari poteft.

k

/

benefi

$- 1443.

xime |

;

; hu

Cum itaque religio in naturalem et füper-

naturalem $. 1440. dividatur; imprimis de

j une

naturali, de altera poítea agemus: natura

] j

| ïllm |

enim origine, et cognitione, licet minime

timi

dignitate , gratiam praecedit *).

! Tox,

*) De religione naturali tractantes ea duntaxat ho-

minis ad Deum officia explicabimus, quae eidem

ob beneficia creationis, confervationis debemus:

longe plura enim, et fere eadem quae fupra in

tractatu de caritate theologica commemoravimus,

Di

Deo etiam ex lege naturali, et in ftatu folius na-

turae debemus ob infinitam ejus excellentiam.

In omni enim rerum ordine, et Dei .providentia

V

Deus.O. M. infinito amore, et ideo fuper omnia

diligendus fuiifet.

Et fane haec, quae modo ex

N

religione natutali derivábimus, oflicia pleraque et

$u

his plüra, non tam ob ejus in nos naturalia be-

neficia, quam ejus immenfam dignitatem eidem

debita, non.magis ad religionem, quam ad nàtu-

Y

ralem, caritatem pertinebunt.

Nam amor Dei fu-

l

Unde in ftatu

per omnia utique eft juris naturae,

gratiae, et elevationis praecipuus Dei amor nobi-

lior ex adjutorio,. ac dignitate coeleftis gratiae,

j $

Y

non item amplior eft, quam in ftatu merae na-

Officia verc religionis ob novum gratiae

M

nobis conceffae tíitulum in moderna Dei providen-

m ar-

tia, feu ordinatione etiam et longe quide

pliora

-

Caput 1 V

219

aro ficrí

pliora funt, quam.fi Deus. nos ope gratiae fuae

TANGIIIR

e

in filios non adOptaH"et.

Jle poliut,

necefno

m foii,

$.

1444

l

Porro officia ob bona naturaha, feu ob

beneficium creationis debita aliquando pro-

!

xime Deo praeftantur, faepius vero eidem

L

in rebus creatis exhibentur.

Et ea quidem

Y füpt

Ts (

tum externa, tum interna, maxime vero co-

f

piofa effe debent:.

-neque mens fapïens, ac

frifitm

jutta facile credet, pro bonis praecipuis ul.

Sed de his

timi modi ofücns fatisheri poffe.

Inox.

taxat h

j exden;

Jebemus | l

CAPVT QVARTVM

fügra

Mavmlk

De iis naturalis: veligionis. officiis

quae .Deo

fl

proxime praeflantur.

Jlentilh

gvidu

*

1445

Actus, quos requirit religio naturalis, et

qui ex aliis titulis longe magis exiguntur,

r O

od

*

1446. Praecipue debent effe interni.

raque

*

1447.

Interim tamen eham exterior rehglo tum

rilia B6 |

propter internam,

; &

e

ab d *

1448. 'Fum feipfa debet Deo praeftari.

*

1449. Notabilem vitae partem. Deo effe fpeciatim

DU lL ?

T

dedicandam,

r n* ;

.

I450

Argumentis ex facris literis

"

g['ah

^

I 45I.

Ex coníenfü gentium petitis evincitur:.licet

p P

]^

V^ w uO^ wO v wO u^ [2

.

1452.

Gen's, aut fpecies actionum tam arcte a

gw! |

natura definita non fit.

QV

d*v

am Hm

$. 1445

WW'

*s

ii

20

Tractatus duodecimus

$.

1445.

l

K

Omma, quae toto hoc capxte ex txtulo

tedas.

religionis naturalis pro Deo exiguntur , alie

elimin

no fere loco tractantur: nàm haec jure.po-

tiore éx religione fupernaturali ,

feu ob bene-

nem j

dUtefm

ficia gratiae, et omnium maxime copiofiífi-

meque ex caritate cheologxca, et ex titülo

LUR

K

totius .divinitatis optimo Nurmini funt' debita.

| tf

Quod quidem praevie notatum,vel maxime

velim, ut eorum, de quibus in praefenti ca-

iX

R

pite differo, excclfa indoles, ac fumma vis

Tüm

rite intelligatur.

[i

BU

$.

1446

Wa

Et quidem actus mentis proxime ac po-

(j

tifümum Deo debentur: /piritus enim eft. Deus,

fifh,

et in [piritu, et oeritate oportet adorare eum a).

N

Immo omnis religio exterior non vera reli-

*

gio, fed umbra, et fimulacrum religionis eft,

nifiin quantum haec ortum fuum a rehg:one

interiore ducit,

vel ad eam juvandam, aut

De materiata

coram aliis profïtendam facit.

ejusmodi et ab affectu mentis deflituta reli-

gione intelligenda effe videtur acerba illa ac-

cufatio: populus bic labüs me bonorat: cor autem

eorum longe e[t a me b)

$. 1447

a) loan. 4. 24.

b) Martb. 15. g.

j

Caput IV.

221

$.

1447

i

x titih

Neque ex hoc profanis illis hominibus ac-

cedas, qui omnem exteriorem religionem

jr, il

eliminatam efle vellent, fub obtentu religio-

Ure )

b be

nem interiorem excolendi, purgandi; reipfa

autem ex €0, quod omni religione careant,

piofil

titdl

omnemque in aliorum mentibus extingi opta-

rTent

Aít officia religionis exteriora funt

debiti

1023

neceffaria omnino, et imprimis fine hac reli-

gio interna nec inchoari, nec confervari,

eft C

nec propagari poteft *).

Quod quidem fum-

J V

mum ipfius Chrifti potiffima religionis noftrae

myfteria in fignis exterioribus, ac materiatis

Imsno

riübus inflituentis exemplum evmcxt

n nullum nomen veligionis feu verum, feu falfum

V p

coagulari poffJunt bowünes, mifi aliquo-fi gnaculo-

vum , vel [awamentm um «vifi bzlzum can/omo colli-

J

"TT

gentur c).

n 9g

*) Paucae enim funt juftae adeo mentes, ut fola

nis dl

fümmi entis cognitio easdem efficaciter adigat ad

ea, quae eidem. ex pluribus titulis debentur, mul-

glOIIe

ta.et ardua officia exfolvenda

Pauci quoque ea

, a

intelligendi, et imaginandi vi pollent, ut tantum,

eria

et reipfa fummum momenturm digne capiant.

Plu—

rimum

autem

ifti

| rele

]uvan tur externo appa ratu,

]l aC

pubhus exemnhs, inftitutionibus etc.

Certe fum-

mi Principis. jus, et d1gmt'-s in. exteriori fplen-

quidt

dore, famulitio etc,

minime confiftit :

his tamen

fi careat, et vitae habitu, atque ufu a mediocri

cive haud differat; dlgmtatem fuam tueri, .et de-

bitam fibi reverentiam obtinere non poterit.

H

9- 1448.

e) S. Augu/im. libr, 19. contra Fauft, C, 11..

Tractatus duodecimus

222

$.

1448

|

tl

&

|

mmqu

Praeterea religio, et cultus divinus ob

1

nl

fuam dignitatem etiam exterius fplendere, et

(eatur

tanquam negotium ex omnibus praecipuum

otum

extolli petit

Infuper hoc officium magnifice

pars v

coram alis profiteri nos oportet.

Denique

& tf

fupremus rerum omnium auctor nedum ex

udit

áctibus mentis, fed etiam ex actionibus cor-

p

poris, ac demum ex rebus omnino omnibus

fitta

aliquod cultus ac reverentiae tributum jure

ilrpe

Íummo- petit,

ut adeo, quod jam alibi dixi,

N

religio exterior proxime, feipía ,

et non

T,.

mere in fubfidium rellgloms interioris prae-

Wfüe .

cepta fit.

$.

1449

Et tantum quidem rerum, et actionum

W

w

pondus titulo religionis requiritur quantum

ad reliquos actus, et rerum ufus computari

Qte

mereatur.

i

bi

Duo quippe extrema vitia caven-

da funt

Scilicet ne foli religioni ftudentes,

]i

b

pietati commun:, et aliis- virtutibus, earum-

& |

que obligationibus defimüs; et ne ex parte

NI

tatt

-

adverfa rehqms moralibus virtutibus omnem

petyt

operam dantes, folam primam ac praecipuam

Q

negligamus, vel eidem non ex integro fatis-

BC

faciamus.

Va

Et quidem pro officio hominis

omnium pritmae , fummaeque. obligationi eam

prim

menfuram ftatuere., quae ad Pehquas nequi-

n

dem aeftimari

mereatur,

refugit. admittere

mens aequa, veraeque pletatls fenfu imbuta:

ut

Caput IP,.

223

ut adeo notabilem portionem actuuni, re-

rumque noftrarum Deo tribuendam effe, ra-

hs ol

tioni humanae proxime perfuafum effe vi-

Qere, «t

deatur.

Quia vero decima circiter pars ad

ecipum

totum aliquam rationem notabilem habet,

p

pars vero Óta, sta etc. gravis admodum eft,

)enit

et totum. plurimum minuit, immo ex fua

dum d

conditione velut in aliam transfert: contra

us CO

Vero pars 20ma, aut 3oma dd totum com-

Omnibu

D

parata levifima eft, planeque difparet; re-

iil jUïe

ctifime dici videtur, de jure naturae romam

ji d)

circiter partem actionum, fic etiam tempo-

et tf

ris, et fors etiam rerum noftrarum Deo pro-

j pni

xime confecrandam effe $. 1452.

*

5.

1450.

of

Et quidem hoc juris naturae caput, pro-

ut plurima alia, ex fide, et divina auctori-

uantut

mpuzari

tate robur, et lucem accipit. In veteri lege

tribum Levi integram praeter eos, qui libera

caven

jentes

pietate fe devoverunt, et fic magnam par-

tem populi; ex tempore praeter alias fefti.

t

yt

vitates feptimam quamque diem fibi Deus

petiit.

ymnetd

Et utique non ad otiandum, luden-

dum etc. fed adorandum, et meditandam le-

j pua.m

j lib

gem hos dies a negotiis reliquis voluit effe

vacuos: ex rebus praeter liberas .oblationes,

oniti

primitias, et decimvas- ex omnibus exegit.

gi €3m

neqm'

*

y|

Licet vero iftud argumentum minime teneat:

itter

bic actus , et baec memfura veligionis evar prae-

[bufä:

cepza in lege antiqua : ergo eziam im nova; (illa

Jl

enim

Y

Y

224.

Tractatus duodecimus,

r

fitia

enim praecepta per Chriftum abrogata obligandi

robore dudum deftituta funt), tamen. firma eft

dub

fequens. . ratiocinatio :

bic modus religionis tot

pe

pol

actiones ad eam fpectamtes im veteri lege imnrer

eam, quae Deo, et inter eam, quae. maturae de«

betur , piezatem. evanz. imediae , juflaque menfura

1

dii

ad explendam obligationem naturalem : ergo etiam

t

tales funt im mova lege

Neque enim credi pot-

eft; Deum talem fe colendi modum in priore illo

foedere ftatuiffe, qui fpectato jure.naturae vel in

relipionem , vel nimiis exactionibus in pietatetg

naturae humanae debitam , vel in alias virtutes

ed

peccet. .Scilicet antiqua illa conftitutio non qui-

fiorn

dem lex, doctrina tamen circa jus naturae effe

debet.

Er ne contra vim hujus argumernti dicas,

Wm,

(dem (

legem illam de decimis, de die feptima celebronda

d

et ejusmodi ad legem Dei arbitrariam pertinu fle;

pro parte decima habentur illuftriffima exempla

Ttri

jam diu ante Moyfem, fcilicet in Abrahamo, et

lll

TIacobo

Certe viros illos fanctiffimos et nulla

Qunjo

lege Dei arbitraria conítrictos vel in religionem,

lt

vel in pietatem 'fuis debitam . peccaffe, nemo. fa-

cile dixerit.

D 'g

Denique /'aliquam rerum et maxime

actionum noftrarum portionem Deo proxime de-

On:

Si noftra mentura nof

beri, etiam tu cenfebis.

lo

placeat; aliam defigna: fed eam certioribus ac

poto

probabilioribus notis infgni, alias tua opinione

if e

meam nunquam dejicies.

Aliquam ,

quantum

fieri poteft, verae . propinquiorem religionis mene

ld

furam in re fumme practica, id eft, cujus ufus

W

in fingulos dies recurrit, defignare eft plane ne-

ceffarium. " ldque maxime, quantum ad actus mene-

tis, verum effe videtur: hi proxime pro Deo com-

parati, . mutationi non--ubfunt: licet ritus exte-

riorcs arbitrariae varietati fint obnoxii. Sic facri-

ficia

M

EU

Of

d) Genef, 14. 20f'et 28, 22.

u

P

V Caput | IV

225

t Ob

ficia poffunt diverfas conditiones, ac mutationes

j m d

fubire: actus vero amoris, adorationis etc. feme-

Iz'gioms fil

per funt iidem, neque naturam fuam ita m

Jepe ii

poffunt, ut tamen actus amoris maneant,

utarg

votune d

it mejin

**) Et quantum ad áctus mentis, id eff, quovad ítu«

ergo etii

dium orationis fumme follicitus fit,

quicunque

credi p

animas curae füae commiffas falvas effe

vnl;,

priore d

ine vdi

$- . I45r.

i pietztt

as vt

Sed eadem portio religionis, ac menfura

) non Qu

quie d

inter reliquas gentes non tam exempla, quam

ufum, ac pene confenfum habuit.

Et qui-

nemi d.lk'af,

coerid

M

dem de die Sabbathi, et (ic feptima

Deo de-

dicanda ex Philone, lofepho, et aliis docet

pertinu u

; exemp

iluftrifümus . Huetius

quaeft?ion.

Alnetan,

famo , *

libr. Ill.. C. 4. i fabbatbo vero

x ecnd

poti[f/anum obfer-

vando tantus fuit bodieque

efl plurimaru

". gene.

:g

, hm j

tum confenfus , ut totius. orbis feftum

. & celebri-

tas quaedam bwmani generis

« a

queat; appellari,

'oxime &

Omnino is defüper legendus.

Scilicet. quia

jiurd f0l

tota dies ob varia negot

ia Deo dari nunquam

oribus *

poteft ; loco diei!decima

e, feptima, et prae-

opfnllone

ter ea varia fefta fuerunt defipnata: fvilicet

quanmm

ut hac ratione decima t

Qnis mep-

jus u

Deo maneret integra.

andem temporis pars

n P*

*

qus 1

$.

1452,

Deo CUf*

js &*

. Sed et genus actionum Deo debitar

«

um jus

jc i

"

naturae per omnia haud definivit: licet enim

j

actus mentis laudibus, a

gendis gratiis, ad.

oratione,

ac praecipue amore, immo etiam

fidu-

Vom. IF,

*

ii

k

226

Tractatus duodecimu;.

fiducia et defideriis etc. conftare debere ra.

tio ipfa doceat; et etiam, quantum ad actus

ü,

externos, magnificam cultus, fummae reve-

bet

off

rentiae profeffionem, omnisque honoris figni-

nat

ficationem in genere praefcribat, ipfos tamen

foly

ritus, et honorum exhibendorum infima ge-

fici

nera non determinat *), Unde de jure na-

bus.

turae non tenemur aedificare templa, inte-

[

ros dies Deo dedicare: poffent enim ex fin.

10f

gulis diebus certae horae, et pro exercenda

publica religione aliqua regi

O

:

nis plaga, —publi-

Ca fora/,: fylvac etc. ftatui *).

$

D

*) Quod fi enim gent:es in civitatem xcoiverint; de

D)

jure naturae requiri crederem , ut Deus etiam

publico confilio, et non tantum privata pietate

colatur.

Secus enim non iantum jufto minus co-

Ms

leretur, fed infuper publicus Dei neglectus in ali-

Id tamen

Du

quam ejusdem ignominiam redundaret,

fimpliciter, et antequam gentes fuo arbitrio ali-

l lus

quam civitatem conftituerint; item antequam cer-

b g

ta religionis forma juffu divino e. g. per legem

*

evangelicam fuerit introducta.

?

et fic ex folo jure

iu

náturae praeceptum effe crederem, ut fupremo

I

Nümini ex fingulis rerum creatarum generibus ali-

b

qua proxime, et ex titulo naturalis caritatis, et

T

religionis impendantur: e. g. a quolibet homine

certa portio actuum, temporis, loci, fumtuum etc.

) u,ä

Nihil enim aequius, nihil magis cognitum eft,

quam ut eidem ex omnibus aliquod tributum ex-

É 141,

folvatur, qui omnium finis, et rerum omnium eft

conditor.

Et ifte quidem mentis noftrae fenfus

non exX arbitrionoftro natus effe, fed absque omni

electione feipfüm animo noftro offerre videtur.

De fingulis autem opportunis in locis agam.

Non

t

OE

Caput V.

227

befe t

'Nor; tamen adeo definite ex Hngulisrhiscle, pue

d actu

ta, ex tempore, locis etc. certam portionem de«

W IN

beri dixerim, ut per aliud, ad religionem fpectans

9ni g

officium non queat füppleri, fi gravis id faciendi

05 Go

ratio urgeat, et alia dein in eo majore copia ex.

fima p

folvantur. Sic e.g. qui fumtibus in religionem

faciendis non íüfficit, poteft facrificis , oratiopi-

jure d

bus etc. id compenfare,

Solos tamen actus men-

tis, feu orationem per aliud

ja, i

neri

non poffe, dicam alibi,

quodcunque fupple?i

yerceni

j publi-

CAPVT QVINTVM.

De iis veligionis offciis , quae Deo in rebus ab eo

yeiit; d

crealis exfolountur; feu de

us elt

pietate naturali

u peat

in nos a.l;'oque.

pinus (

1453.

Pietas in nos, al

s

qs 14

Deum redundat,

ioqü,e creatüuras demgm in

ld arit

:

1454. Unde ad religione/m perfingti*

piri d

quam

1455. Nemo quippe in jure fuo exiflit,

v

filo j

1456. Hinc oificia, quae aliis praeftantur, Deo,

in cujus jure exiftunt, folvuntur.

fipreni

rpis a

ï

1457. Haec ergo pletas non eft illa ca

iads, *

m $. 1358. defcripta.

:

;itas proxi;

Joriit

$

1459.

Etenim haec pietas no

fed dignitate naturae nititur.

n carigate theologica,

m e

1459. Officia pietatis hu

tU i

negantia,

jus.funt aut gjentia, aut

ynidit d

j Ial

$.

1453.

ge 01

videti

if

Iam ea oflicia pertractanda veniunt, quáe

N

quidem ex jure naturae, et ipfi Deo deben-

2

tur,

us d

228

"Tractatus :duodecimus.

tur, ita tamen,. ut eidem non proxïme, fed

quidem

in ipfis rebus creatis impendantur,-et in re

fübditu

bus conditis ipfe earum conditor honoretur.

üitus;

Sunt autem ea officia, quae pletatem in fe-

minus |

ipfum, et in alios homines, ac

kdenique in

jre fü

nan,

re»s quasvis -conþi-*tituunt.; '

D

l ]

$. 1454J

& N

Aít cur haec officia ad genus religionis

DN

referuntur,. cum tamen ad pietatem natura-

lem ac proin ad officia homini debita

rtr

fott

3

cia

edem

nere aperte videantur? |.Sed ommia o

ác obligationes fuam indolem ex €o titulo

y

|/

hauriunt, ex quo debentur.

f

Omnis vero titulus debendi creatus fuam

n

Q

originem refert ad. liberam. aliquam volunta-

D

tem, 0.1433. ut proin officium illud ei de-

W

mum debeatur, cujus voluntas illum titulum

D

praeftitit. lam titulus, ex quo officia pie:

tatis in nos ipfos, aliosque debemus, absque

omni dubio eft dignitas naturae rationalis,

D

quae certe ortum íuum et proxime quidem

lbb

q

a divina voluntate accepit: ut adeo totum,

EAC

de quo hic agitur, ili debeatur, .a quo to-

N

tum defcendit.

Scilicet totum, quod es, a

?tli

n

Deo eft conditum: in quem ergo laus crea-

at

tionis, nifi in folum creatorem redundabit ?

tht

0j

0

$.

1455.

q M

Scilicet non fumus in jure noftro, fed

toti alieni fumus.

Immo in jure noftro .ne-

)

qui-

Caput V..

220

üme, &

e m

quidem poffumus effe : alias quisque ü"bi effet

fubditus, ac proin feipfo inferior utpote fub-

ODOretr.

ditus; et fimul féipfo fuperior, utpote do-

m if

minus fuipfius.

Cum vero neque alter fit in

nique d

jure fuo; facile coagitur, injuriam circa

meam, aut tuam perfonam *) illatam non in

me, aut in te, fed in Deum proxime redun-

dare: illi enim fit injuria, cujus jus violatum

religï'onis

eft. Nam, quod mox dictum eft, nobis in

nos non datur jus: alias daretur relatio, feu

] nature

n

f

!

refpectus ejusdem ad idem; in uno autem

eodemque refpectus dari haud poteft.

g n6

i

eg i

*) Virtutes, et ofiicia non ex eo ; Oi prae&antur,

fed.ex titulo, ex quo praeftantur, difícerni de-

ys füt

bent. lam ifta, de qua modo agimus, pietas non

volud

ob infinitam Dei excellentiam , et bonitatem , fed

ETO

Ob ejus, qua nos condidit, bonitatem , liberalita-

tem, paucis:

ob beneficium creationis Deo de-

p ii

betur.

j p*

, absqæ

$.

I456.

atiüliïi]f'sæ

Dum itaque pietatem naturae humanae

guidem

debitam inter officia religionis recenfeo; jam

totum,

apparet, fententiam Apoftoli e) non in alie-

quo t

no, ied in proprio fenfü accipiendam effe:

d!

religio munda, et immaculata apud Dewm, et

j du

Patrem baec efl, vifitare pupillos, ét viduas in

du

(

tribulatione eorum , et immaculatum [ cu[flodire

ab boc faeculo.

Scilicet egentibus benefacere

et propriam naturam a pravis affectibus, et

T

p

alio

r

e) lacob. I; 27.

g

" Tractatus. duodecimus.

£39

alio quovis dedecore immunem fervare eft

aliquod religionis penfum rationalium natu-

U

rarum conditori exfolutum.

iimod

Y

&t cull

$- 1457.

& ab

Ex eo tamen, quod ifta Deo debeantur,

U 6

neutiquam fequitur, hanc, de qua agimus,

$ul

pietatem effe eam caritatem praximi, quam

Wt

$. 1358. et deinceps defcripfi.

)N

q

$.

1458.

d

1

Iam ex eo, quod haec natura fit digna

admodum; omnis autem dignitas fubfidium,

et cultum recte exigat *); deftructionem ve-

[

ro, et abufum juftifflge abnuat: debemus

naturam humanam fovere, et neutiquam lae-

dere. Quare facile pacet, praeter divinam

ilam, ac theologicam ex caritate Dei natam,

aliam. infüper, maturalem,. et ex dignitate

humenae naturae ortam pietatem ommnibus

hominibus deberi,

N

Quam quidem parum a

priore illa folent difcernere.

ä- I

*) Et exinde infertur, nullam quidem caritatem, fed

aliquid pletatis , etiam rebus ratione, et vita Ca-

V

rentibus, feu potius in his Deo deberi.

Cum in

his enim ultimae quaedam divinitatis fcintillae re-

j

luceant, vereque bonae, et ad noftram utilita-

tem, ac moderatum ufum conceffae fint, non licet

ea frivole deftruere,

et ad abufum

adhibere.

s

Deus quippe, ficut non nifi ad bonum finem con-

didit, ita neque nifi ad fimilem finem res a fé

|

creatas, earumque ufum concedere cenfendus eft,

fed de his a 9.' 1637. et féq.

| $. 1459

Caput. VI.

251

vue d

9.

1459.

T Dd

Ex eo jam, quod natura creata fit digna

admodum; omnis autem dignitas fubfidium,

et cultum recte exigat; deítructionem vero,

et abufum rectiffime abnuat; et ideo tenea-

beart

mur eam fovere, et neutiquam laedere:

agl

$. 1458. officia pietatis hujus in

l qui

negantia recte dividuntur.

ajentia *) et

*) Naturae tamen ratione deftitutae officia negantia

quidem $. 1458. nulla tamen ajentia ab homine

deberi crederem.

Non enim adeo nobiles funt,

J

ut homo eisdem, id eft, fuüperior interiori fere

|

Mu

viat.

büdiums

Si vero talibus cultus adhibeatur, ut ho-

mini profint; ea pietas non in res has ratione

jerm Vi

carentes, fed in ipfum hominem redundat.

obermi

am lp

CAPVT . SEXTVM.

divinid

| ff

Quo ordine officia pietatis ajentia nob'i; ipfis,

ii

atque Naliis debeamus,

)mnfbüi

1460.

Refertur - ordo ,

arufm 4

impendi debent.

quo ;uique .ofücia pietatis.

I46I.

In collifione vero titulorum pietatem exi-

(effhy feäï

gentium res valde ambigua eft,

vità

1462.

Sed tamen aliquali regula definitur.

(un !

g

1463.

m

Interim tamen vi hujus pietatis non nifi ad

1 IIIW'

utilia, id eft, ad

"

[

ligamur.

Deum dvucentia praeftanda ob-

o

db

(

$.

1464. Referuntur aliorum fententiae quoad ordi-

v

eff [

nem pietatis.

es 0^

$.

1465.

Angelis quoque et Sanctis pietas debätur;

dus

$.

1466.

NQn tamen proli primum generandae.

P.4

J

$. 1460.

Tvactatus. duodecimus.

232

$.

1460.

MW Go

pari

Atque hucusque dicta fqt perfpicua funt'

db

fet

aft quia facultas noftra, et fubfidia ad nos,

omnesque alios juvandos non fufficit; ambi-

qu

Xm

gua non raro quaeftio exurgit

cuinam ante

dunt

Nam

i.

ahos pietatis officia impendenda fint.

imprimis juftae menti fatius effe debet, rmo

IG

7

plures.potius, quam unum efle falvum *

Hï

2do fe oportere prae aliis juvari **), gtlo

tibu

e

majori commiferatione dignum effe, qui fe

juvare difücilius poteft,

i

N

prae eo, cul pro-

n

prium auxilium in promtu eft,

4to opem

)

noítram potius impendendam efle ei, cui pro-

(

babilius profutura eft, quam illi, qui defide-

d

ratum ex ea

fectum probabilius non obti-

W

nebit

sto quosdam copiofius ac liberalius

h

N

juvandos effe, qui fpectata vitae, et fanita-

tis, et dwmtatls conditione pluribug indi-

gent **4).

óto titulum cognationis ****)

reli-

pubhcae ac- pr:vamc utilitatis,. virtutis,

gionis,: gratl animi unum alteri praeïerendl

juftam iavpe caufam eíle

e, ut plur

alia omit-

i

*) Sed quot effe debent, ut plures uni, et fibimet-

ipfi praebabere quis debeat?

Pietatem reipubli-

cae debitam effe potiorem pietate in fe ipfum, cer-

tum efl

Sed quid fi ego cum duobus duntaxat

alis componar ?

E. g. 'Tabula poft naufragium

unica mihi integra eft neceflaria:

cujus tamen ope

duo alii fors litori

propinquiores 'et

alias

fub-

Qv

Inergendi poffent enatare.

Num hanc eisdem m

Oc cafu cedere mox teneor ?

NU

«*) Se-

ä

Caput VI.

233

**) Seipfum quisque ante quemque alium; reliquis

ld tamen. fieri

paribus, juvare omnino oportet,

eu f

debet mon ob íenfum, et appetitum naturalem 5

| d D6

fed quia ex ipfa corporis confiructione ac reli-

quarum facultatum conditione apparet, has pro-

N

xime propter nos factas effe: unde in ipíis vo-

df a

luntas creatoris, quae aliunde eft fumma lex, ve-

t M

lut legitur, qua fcilicet decrevit, ut hae facul-

tates nobis prae reliquis omnibus famulentur.

et, IU)

lvum ")

***)'Quo eminentior cujusque gradus eft, eo plu-

?), qt

ribus indiget, et eo magis probroía, et acerba

:]

eft egcftas

Plebejo facilis lacernula fufficit, fed

: qii

ilufiri non item

Qul pro

*'*) Ordinem cognationis ftatuunt fequentém: 1mo

0 0j

loco uxorem locant, utpote quacum maritus una

qui p

caro, aC velut idem homo 'eft factus.

2do loco

; delih

admittunt proles, natura velut ipfa id docente,

yn obf

ut fcilicet parentes filiis vitam ac reliqua prae-

beralj

ftent potius, quam accipiant aliquid. ' Caufa fcili-

cet effectui, non hic caufae tribuere debet.

3tio

t f

jam parentes, ac 4to fratres, et tandem reliqui

ij l

cognati, fuo [cilicet órdine, veniunt,

Id folum

I *"1"

addendum , a multis parentes filiis in ordine pie-

js, f

tatis praeponi, et effe non paucos, qui filiis, ac

0

ferelt

parentibus poftponant uxorem.

Ts

*****) Sic omnino ordo bonorum, de quibus peri-

clitatur, eft attendendus.

lam imo loco veniunt

bona gratiae.

2do bona vitae, et membrorum,

3tio bonum fzmae,

fliré

A4:0 demum bona fortunae.

De quibus 'àlibi plura.

reiputf:v

n &

dunr

I461.

p (* f

Ilud vero praefentem. caufam , (ordinem

15 fub'

dico pietatis) fumme ambiguam reddit, quod

defi p

.non raro unus titulus pugnet pro uno, alius

v

a

P

Vero

n

:234

"Tvractatus duodecimw.

vero pro altero e. g. unus ex indigäntibus

p

cognatus eft tibi; alter vero certius juvari

hü

Pl

l

poterit per illam operam, quae in tua pote-

j

ftate quidem fita, duobus vero minime fuffi-

K

ciens eft.

Item. pro aliquo plures, pro al.

[u

tero pauciores, fed graviores tituli faciunt:

fl'n

[i

et fic porro.

lam his omnibus fpectatis tot

combinationes, ac collifiones, ac computa-

fer

Yà

tiones oriri necefle eft, ut eae numerum ex-

E

cedant: atque ad definitam defuper regulam

edendam ego minime füfficiam.

Atque huc

fequentem — fcripfi

regulam ;

praefía cuique

omnia o[ficia, quousque eadem illi utilia, et pie-

Aft

tati tibi aut. aliis debitae non erunt adver/a.

piet

hoc ipfum maxime Qquaeritur, quid in colli-

Itl

fione tibi, et cuique alteri debeatur: vel

&

Mi

quid pietati propriae, aut alienae adverfetur.

d

50 I 4620

at

T

uare aïiamregulam pro definiendis pie-

T

tatis obligationibus tentare juvat, quae qui-

li

dem eít minime plena, plerumque tamen

ft,

fufficiet: itaque im fingulis cafibus ommes pieta-

Q

tis titulos, et diverfos eorum gradus *) expende:

üi

et pro quo aut plures, aut graviores fLare com-

hu

peries, eidem illud, quod in poteflate tua eft,

fü

oficium. dimpende **).

*) Puta eos, quos $, L146q. defcripfi, et fiqui alii

infuper occurrant,

**):In exemplo: frater et alienus quisf;iam pane in-

carere

digent, quo'-absquekmagnoï tuo dxetrimento

poffes.

Caput- VI

235

poffes.

Iam frater propinque cognatus eft

et

grntis |

s a

hucusque praeferendus eft frater.

Sed modo jam

alienus ille difficulter, frater autem facile feipfum

1it i

juvare poteft. Nunc pares funt

Aft. demum

ime ff

l

recordaris, illum peregrinum , id eft, non cogna-

p à

tum varia in te beneficia contuliffe, nunc hic

facinY

fratrem, qui tibi nunquam benefecit, demum vin-

Cit,

d

Et fic percurrendo fingulos titulos in omni

fere cafü ahquem aut numero aut dlgmtate prae-

conpt

valentem invenies, ex quo definies, in quemnam

erüum &

ante alios tuam pietatem exercere debeas.

u

Que li

gd

1463

( du

Illud tamen hic notandum, quantum ex

N1

f d

pietate *), nullum nos alteri oficium debe-

j coli

fj

re, nifi in quantum eidem ad amorem Dei,

M

Y

et officia honeftatis conducere videbitur.

(etif

'etie

Reliqua enim omnia, etfi ex fua natura Vi«

deantur eíffe bona, ea tamen, nifi ad finem

ultimum juvent, non beneficia, fed impedi-

menta, ac tandem mala funt.

Unde opti-

dis j

mus Redemtor nofter bonorum temporalium

( !

neglectum confulit, eoquod nimis pronum

n

;

fit, ne ad alios quam merae honeftatis fines

u

: L

ea adhibentes, ex naturalibus hisce bonis nil

e;püïllï

nifi detrimenta capiamus; praecipue cum Ío-

j i

lam virtutem fectantibus pauca plerumque

f O

fufficiant.

*) Puta, quantum ex praefenti pietatis officio: nam

gqul il

ex juftitia vulgari fenfu accepta, feu ex fide data,

etiam ad finem ulümum noxia praeftare non raro

tenemur.

,ane II

Sic pacis etiam

iniquiffime extortae

i cg,ffe

leges fervare obligamur :: quas quidem pacis con-

ditig«

palfö'

ingsaaos"

1

Tractatus duodecimus.

2536

ditiones fingulis momentis remittere, ad falutem

EAU

plurj

fine omni comparatione victori utilius foret, quam

easdem exigere, auta nobis eidem praeftari, Nos

m) $i

nihilominus ad folvendam fidetn, et reapíe ad in-

fubf

ferendum animae damnum adfítringimur.

debe

Tetti

$.

1464.

U0

w) ?

Hic juvat aliquot aliorum fententias ad-

bna

fcribere, quae ad ordinem pietatis fpectant,

fupa

quasque ego nihil de meo addens referre dun-

Ton

taxat velim. JNemo tenetur, aut poteft per

difpendia honeftatis vitam, mnec per . vitae

WH)

vit

jacturam bona honoris aut fortunae pro fe,

multo minus pro aliis tueri *).

&

Neque phar-

Ciyt

muaca mültum pretiofa aliquis tenetur pro-

puor

W 1

curare **), neque regionem ab aura parum

falubri infeftam relinquere ***), neque in

GN

Q

pari neceflitate alteri privato fuüccurrere **ee*),

t

Denique nequidem a ftudio augendi conditio-

T

nem fuam plerumque ceffare *****),

j

|.*) An vero quis pofit bonum -Vitae negligere ob

folum doloris, aut pudoris in curatione perferendi

fenfüum, non aufim definire; licet alii id velint,

Bonum .majus negligere ad declinandum minus

N

malum, non videtur verae pietati congruere, nifi

Ts

ad oílicia utilia ineptus deinceps, fe aliis non nifi

oneri diuturno futurum effe praevideat.

ml

Orej

**) Si enim homines paffim tenentur ad comparanda

fible

adeo pretiofa- pharmaca; idque ob fpem probabi-

t

lem duntaxat confervandae vitae: facultates fo-

d

cietatis humanae non fufücerent ad plurium alio-

TUum vitam integram, et certam füftentandam.

Di

V

Aliud

Caput VI.

337

X foluta

Aliud foret in homine Eccleüae,Q civitati, aut

Of qui

pluribus privatis valde utili,

far, Nu

***) Si plagae infalubres non colerentur; multi vitae

ipfe d

]

fubfidis deftituti. ipfa vivendi facultate carere

deberent, numerusque hominum multum minue-

retur: fatius autem efít, fuam vitam alicui peri-

culo exponere, quam alium vita carere penitus,

»****) Pietas enim propria ef*c major: aliud de per-

s d

fona publica, aut pluribus valde utili.

Pietas in-

Qectt,

fuper fibi debita eft adeo magna, ut aliis fingulis;

tf dl

non tamen, ut aliis plurimis poffit praevalere.

&t pet

r vitit

tntt) Veram delkicatakqdebet effe ifta licentia, fi

vitio carere velit. Si id boni publici cauía fiat,

pf

Y

4c Ornatos

eoquod civitatis interfit opulentos,

& pl

cives habere, rectum id erit.

Si vero ( quod

pronum eft admodum) hoc amplificationis ftudium

r pro|

parum

ex amore privatae utilitatis .fit natum; impieta-

tem inter alia alet: altero enim mneceff:riis carente

w 1

tu neceffaria quidem , fed nihil fors ultra neceffa-

e **?*), 1

ria pro te capere, aut habere poteris: nifi altior

ratio aliud. jübeat.

Et in pari caufaj non in

ydit

difpari, tuae partes multo meliores, quam alienae

elle debent, ut.alia plura hic taceam.

"t 0b ,

*

ferendi

$.

I465.

minus

Et quidem ea eft in diverfis hominibus

s, n

ftatus, ac conditionis differentia, ut alicui

n nj

mnulta fint neceffaria, quae alteri fuperflua

forent.

Neque tenentur cives eminentes ad

fuüblevandam aliorum communem neceflita.

grind

obati |

tem rem fuam domefíticam "usque ad notam

s f

dedecoris reftringere.

Quia vero maximus

al

|

fplendor a virtute et ab ea, qua finguli pol-

ydit

lent,

Al

Ms

238

Tractatus. duodecimus.

lent, poteftate venit; a pompa fuperflua üs-

ftre*),

tf adí

que ad ftatus dejectionem magnum fane fpa-

tium intercedit, longeque frequentius pietati

tominis

in alterum exercendae, quam ei, quae nobis

d quo

debetur, pietati ex hoc capite defumus.

TeOCtrT

Multo quippe plurima inter ftatui noftro ne-

de yure

ceffaria computamus, quibus fine omni de-

TU (

& i

decore carere poffemus.

Sic inter aliqua

gtb

t

equi, canes etc. diverfaque bruta ad folam

pompam ac delicias comparata, eam herba-

[

q

m

rum ac frumenti portionem devorant, quam

divina providentia famelico cuidam homini

1) Qu

deftinarat *).

Denique curandum, ne pro-

B

videntia, et cura de futuris neceflitatibus in

Vi

gravi hoc ofüicio imponat alicui.

JNec opor.

Tüt

i

tet, confiderare owmes cafus, qui po[Junt , contin-

Ti (

gere in. futurum: . boc enim effet. de cra[tino. copi-

tave, quod dominus probibet Mattp. 6. fed debet

dijudicai fuperfTuum , et, nece[Jariwum fecundum ed,

quae- probabiliter , et ut in. pluribus occurrunt.

lii

S. Thom. 2. '2.. do23. :'&rt. 5

Tloe.

Ti nog

Af nullane datur naturalis pietas in at-

n

(ie

gelos, ac defunctos? De prioribus id ne-

gant multi, eoquod angelos exiftere ex fola

-

Tien

fide, et neutiquam ex ratione difcamus. Sed

quia officia non ex cognitione, fed ex titulo

cya]L

pric

debendi nafcuritur: ipfa vero natura angelica

fe fola, et per nullam adhuc gratiam nobi-

dens

ïjf, li

litata digna eft admodum, ac humana natura

t

etiam dignior; facile fequitur: naturalibus

m

officiis eandem naturam angelicam coli de-

bere.

ii

Caput. VI,

239

ia üs-

bere *). Mortuis denique fenfu þietatis nos

f f

effe adítrictos, omnes fatentur, qui animam

Js p

hominis immortalem effe fciunt. Impia fane

j3e 100j

eft quorumdam fententia, et a fenfü omnium.

defumis

gentium remota, qua aliqui dicunt: mortuis

Yfuro v

de jure naturae nihil debetur, quam ut eo-

mai d

rum cadavera removeantur, ne vivos infi-

t aliji

ciant. Quis enim adeo inhumanus eft, ut

X (olt

parentibus, ac jufüs hominibus piam, memo-

? hente

riam, grati animi affectus

, aliaque pietatis

t, quii

r

Opera deberi neget ?

- hormin

/

*j Qüod fi fors þarentem tuum minime noyeris

, Dec

ne p

Xtibus 1

is.te noícat, arctum vero, quod inter vos eft

vinculum , ex divino . teftimonio difceretis, an

4 0

mutua deinceps oflicdia non am

: Qoti

plius ex jkure natue

rae deberren»tur 2

*

inn d

«] i

$.

1466.

st d

Denique ad prolem nafcituram nobis ob-

du

ligationem quamdam

, immo plures effe, ple-

rique aíferunt.

Et quidem pietatem in Deum,

n di

in nos ipfos *), et civitatem noftram gene-

ij

randae proli operam dare quandoque jube-

fol

ré, — hoc quidem admiferim. n prolem ta-

Y 10

s X

men primum futuram jam nunc pietatis offi-

cia jure requiri, intelligere non poffum. Hoc

. t

iil

I

principium mon- entis qulla funt jura , fat evi-

mgfh

dens eft. Prout etiam fequens: quod mipil

j nObl'

t

efl , illi debere non po[Jum. Quare vitia cafti-

ld

tati adverfa pietatem nafciturae proli- debi-

libus

J dv

tam laederel, et ex hoc demum capite tales

actus

bete

sE

Tractatus duo,decihaz;s.'

240

actus inhoneftos effe, a plerisquä mea opí-

àti, ptt

nione non recte docetur.

H

im, ol

i, i

*) Suavifimum quidem ad fenfum naturae eft ha-

qutm d

bere prolem , quae cum fit pars aliqua noftri, in

ea velut altera vita vivimus, et quodammodo

. ie 1nté

poft mortem perennamus.

N

tbet: ]

LUA

CAPVT SEPTIMVM.

L

vititun

Im þietazis ordinem mon-mutat, feu, quod idem,

lï*þer[um :

nemo potefi faloa pietate plus a[Jumere. ex

Mtü,

e0, quod dives fit.

j tit, T

f ttj

S.

1467.- D&us vult, ut omnia ita difpenfentur, prout

n

ad officium divini amoris explendum magis con-

1

ducere videbitur.

LT

QU ml

1458. Quod teftimoniis antiquorum roboratur,

1469.. Divifio bonorum per n

"

naturalem non toilit,

Os facta pietatexg

1470. . Si-pietas adeffet, diviione o'pus.non foret.

i

wQa w u^ w5

1471. Ín quonam ergo confiftat vera divitum fe-

li er

; IicitasT

I, l

hn

$. 14675

!lt, q

jiliqi

Deus fecit omnia pro omnibus: neque

£U J

rei cuipiam caracterem aliquem impreffit, ut

ea debeat eífe tua potius, quam alterius.

! hus )

Quod infüper ex eo patet, quod omnia eo

jL

"

fint condita, ut humano generi ad finem ul-

timum, et ad smorem Dei famulentur: ideo

)d

pen-

aperte vult, omnia int(/er homines ita dif]

A

fari,

Iu

MX M

Caput Vil

241

tte2 Qj

fati, prout ad officium divini amoris explen.

dum, omnibus et infüper fingulis confidera»

me d

tis, magis conducere videbitur.

EC Vide,

2 nodn,

quam definite in hoc Patres confpirent, At-

oodamm

que inter alios Clemens Alexandrínus a). ita

habet: Deus ipfe producit genus noftrum ad com-

municationem : et fecit omnia pro omnibus. — Sunt

ergo omnia Comiunia, me plura, quam alii, fibi

vindicent dioites. . Haec erpo ad(unt wübi, et

T i

Juperfunt, cur von me bis oblectabo ?. won efd. bt

u d

inanum , nec ad focietatem pertinens, « - Sció

|

enim, Deum poteflatem ufus mobis dediffe, ve.

rum £am usque ad id, quod eff nece[Jarium , et

ntur, t

magis tF

ufum cowwunam effe flatuit, — bfurdum eft ag«

tem, et turpé, wunum laute

, &i Zuxuriq[a Qiotr8,

ratüt.

um mulii efariant,.

, pied

$. t468.

m f

Huc quoque vel maxime faciunt fequene

fuium v

tia ex S, Auguftino b): tulta fuperflua bube-

mus, fi món mifi mece[Juria teneamus,

Nam fi

iania quaeramus, mibil [ufficit. — Fratres, quae-

rite, quod fuficit operi Dei, non quod fujficit cu«

þiditati ï)'e/irae. ER

e$ alienae. po[fidentur,

. req

cum fuperflua poffidentur.

Et S. Chryfofto-

'6&7 ;

mus c): fi

? quid amplius, quam pofiulet ne

ce[fi«

aleri

205' $

[

nnia 9?

nem UA

l ldPO

I:) la Pfahn, i41.

€) Concion, de Lás.

difptt

Iu

Q

Tom. I

Naceig

242

: Tractatus: duodecimus,

tas, in feipfum infumferit, graviffmas illic dás

arven

t ordit

iurus efl poenas.

INen enim funt ipfius, quae

ffed. confervorum - illius.

]dem habet .

limmo

pof[idet ,

ner h

Lactantius d

) dum fictitiam poetarum aeta-

tem. auream in chriftiana demum religione:

fIUCaf

tonven

dari afferit: mec fignare quidem, aut partmi li

W

mite campum, fas erat;. in medium quaerebant,

Quippe cum Deus communem ommibus terram de-

fodem

p

di[]et , ut com

munem degerent vitam , mon ralida,

et furens avoritia fibi omnia vendicarei , ne

c ulli

! ls mo

dee[Jet4 quod emmibus mafceretur, — — INec

mirum cum promtuaria ju[lorum benigne pate-

vent omnibus, mec avaritia intercipiens. beneficia

»

divina, famem, fitimque vulgo faceret ; fed owmnes:

viltero

aequaliter abundarent, cum babentes mon babtne

DOne

tibus large.,i copiofeque , donarent.

»Dorum

hmm

$.

I469.

m

»Tem

Aft nunquid facta divifione rertiäï, et

,,defüper fide mutuo obligata, communio-

næw

lKmur

,nem rerum füftulimus, resque communes

,antea noftras deinceps, et cuique proprias

Jortio

'

ns, (

legitime fecimus? Nonne ejusmodi fen-

tentia dominia, ac jura quaecuuque tolle-

Bs

tend,

, féntur.? *

Ad hoc argumentum. refpon-

deo, noftra divifione, ac pactis noftris na-

Qür (

üt ;

tivam rerum indolem, et eam, quam a COT

ditore fuo acceperunt,

deftinationem no$

)

mutare haud potuiffe. Vel an putas, noftris

Wi

con-

)

— .4) Libr, 5, divinar. inflit, C. S.

Caput. VIL,

243

ilit

éonventionibus res ex jure Dei emanci

pari,

W. qui

et ordinem divinae providentiae

potuiffe quo-

m hi

I a

dammodo mutari? Sane non:' pactis jura

)

inter hbomines, non Deum inter et homines

relig

!

mutantur.

lgitur,. quantum ad fidem, ac

hat l

conventiones, res factae funt propriae: quan-

i

tum ad pietatem, manferunt communes. . Et

g d

fiquidem ultra neceffi

tatem, et praeter regu-

las pietatis quidquam infumas

[ mi&if!a,.

. equidem per«

, T uf!i

fidus non eris, at eris non p

iUS. :

-

m

$.

1470.

. lt

V

fui n

.» Verum nonne (ic omnes aequalem. cum

», altero vitamdegere, ad primam commu-

j juh

»nionem redire, et vitam primorum chriftia-

»norum e) inftaurare, denique ex omnibus

»Civitatibus, ac gentibus unicam demum (a-

,,milian conflare ex obli

gatione legis coge-

ritt. *

,Tremur?. Hoc plane ni

mium, ac pene ab-

»fonum eft,*

Refpofideo ad fingula. "Te.

mmune

nemur aequalem vitam

*

; falva neceflitatis pro-

portione, agere: aliqui enim ratione fanita-

i W

tis, dignitatis, laborum etc. pluribus indi-

gent; dum alii paucioribus poflunt effe con-

, tolle

tenti, Caeterum omnes aequales fumus nati*

cur ergo unus prae aitero (nifi novus acce-

j

dat titulus) praerogativam al

iquam petar?

Deus enimn,

qui bomines. generat,

of n

et. inlpirat,

gt

omnes aequos, id efi, pares e[fe ol

uz't, E DUNTUA

2

u

Nema

I

e) Actor. 4« 34. et feq,

244

Tractatus. duodecimus. :

-

INemo apud eum ferous eft, memo dominus, Si

enim cunctis idem. pater efl; aequo jure ommes

| NÀ

liberi fumus. — —— luflitiae vis ommis im eo

efl, ut pares, faciat eos, qui ad bujus vitae con.

qelicia

.am j

ditiorem pari forte. venerunt f ). Dein debere-

mus ad primam communionem redire, et quae

J e

wtle :

eam inftauravit, Ecclefiam lerofolymitanam

imitari, fi omnes homines mutuo fat pii fo-

O Dpr

rent.

Cui enim bono in tanta. felicitate et

fl u

Q 3

in tanta omnium in omnes pietate divifio re-

rum? Cui bono pacta,' quando omnes ope-

LT

ram, et res in medium conferrent pro rata,

As f

ac neceffitate cujusque dividendas? . Dum

^i dj

|

vero alii nullam operam, et laborem, aut

W g

certe jufto minorem pro communi utilitate

LUE

impendere, alii vero ultra competentem fibi

N

artem multa affumere volebant: tunc enim-

080 fem

Wb

vero divifione, pactis, ac proprietatibus

opus erat, ut quos nativa pietas ad recti

tb à

m()dum

normam non adigebat, propria et fuo arbi-

trio inita fponfio vinciret. -Solus defectus

Ufe m

W p

pietatis neceffitatem dominiorum induxit. Fa-

miliam pro civitatibus inftituere (puta inter

ADefe |

(0 C()m

perfecte pios) nihil abfonum eft. Quid enim

defttm

genus h

umanum nonne unius patris filii, et

fic mera familia nati fumus? Profecto hoc

al

lt Q0

non effet aliquid peregrinum inducere, fe

ad nativam noftram conditionem redire.

enin

90 147 I'O

Ü

JP) . Loctant, 1.5. div, inftit. C. 15.

lM

Caput VIL

245

s $

$.

I471.

t o

n d

», Sed hoc effet conditionem divitum omnf

euo n

»felicitate exuere, eamque extreme pericu-

n det

»lofam reddere, Ad quid enim mihi opes,

, e u

»Íi ex eis nil delibare licet, nifi quantum

» cuique alteri ex iis tribuere teneor?«* Ve-

yritatia

i pi?

ram imprimis divitum felicitatem et paupe-

hat 6

rum fecuritatem inter chriítianos pingit hoe

divifo te

modo nobis Lactantius g) : divitiae quoque

Ts 0f*

non faciunt infignes, mifi quos po[funt bonis ope-

ro fii

vibus facere clariores. — Divites funt emim, mon

TE

quia divitias babent, fed quía utuntur illis ad

epera. jultitiae.

em, V

Et qui pauperes videntur, o

utilita

!

l

tamen divites fant, quia et mon egent, et mibil

concupifcunt.

Divitias vero magnum difcri-

xtem i

n et

men fecum ferre, ipfe Chriftus diferte teíta-

tur b): amen dieo vobis, quia dives difficile in-

rietati

u m

trabit in regnum coelorum.

Illud denique com-

fuo äïb'r

modum diviti jufte, et fine periculo fuppe-

defecti

tere mihi videtur, quod portionem fibi fuis-

que per leges pietatis competentem certo

a inte

capere poffit: utpote quae in tanto, ac publi-

jd ent.

co communis pietatis defectu eidem non raro

flii, 4

defutura effet. Unde omnino opes retinere,

ao !

H

falva pietate, poffunt, idque ob aliorum ve-

lut communiter inductum pietatis defectum:

"04

dife

fi enim tua omnia in alios difpenfaveris; ple-

Q3

rum-

j

| £) Libr. s. divin, inflitut,: C. 16.

b) Mattb, 19, 25,

i

246

Tractatus duodeczmus.

rumque deerunt tibi eaj. qude vi pletatls tibi,

tuisque deberentur 4

L p

*) Dum vero bonorum quamdam velut communio-

tU D6

nem,

et füummam naturae noftrae aequalitatem

praedico; ne putes me eam laudare, quam homi-

jun $

nes noftra aetate immo ab omni retro memorla

peffimi Jactant, qui fub . naturalis pxetam obtentu

hp 1

extrema impietatis exempla edunt, jura omnia

wrden

facra, et profana conculcantes.

Horum peftitera

n !

philofophia eo demum progreditur, ut abolitis

&fio 1

omnibus cfficiis homini prae brutis animantibus,

praeter formam exteriorem , nihil. praecipuum ree

W

p

linquat, immo fi fuis principiis conftanter inhae-

reat, usque ad excifonem generis humani pro-

)

u

Tif à

lapfura (ir.

Sed longe aliam hominum aequalita-

tem Evangelium et SS, Patres docent: fcilicet pie-

MA

tas falvo aliorum jure

eft. exercenda.

Sub ob.-

foc y

tentu pietatis aut religionis non licet aliorum Jura

ln

|

infring.re, non licet furari,

ut ftipem erogare

IU

queas, non licet alteri omnes ejus facultates rae

pere, ut templum Deo excires, ut facerdotem

fuftentes etc.

Immo fi quid tibi.ex pietate aperte

debeatur; non poteris id alteri vel clam auferre,

vel vi tollere.

Licet enim officium pietatis fit

EXP]I(

naturale, et omni jure annqux is 5 illud tamen juri,

äMU&,ql

ac juftitiae vulgari cedit, quia jus, pacta, et fides

At

data non quacunque pietate, íed pietate humano

M

j

generi integro debita mtunnu, prout infra do-

cebo.

Unde | doctrina

noftra

id. tantum vult

Vü&(

l

(

I

T^

quemque jure füo cedere, pactum, et fidem ac-

li

ceptam relaxare, rem in fuo jure conftitutam al-

! f

Tl

teri fuo arbitrio cedere íaepe teneri; nullatenus

QUf

Ti

vero

alterum

cui titulus pieratis fuffragatur,

domino invito eripere , poffe,

Scilicet jura, ac

dominia páctis hominum inducta in fubfidium na-

tivae pietatis, neutiquam vero in eJus PraeJUdl'

r

tium valere debcnt.

ï Iqs

CA-

Caput VIII

247

CAPVT OCTAVUM

kutis )

De idis pietatis officiis, quae funt megamtia, et

r

naturae vationalis de[iructionem probibentia.

dequaliut «

um h ^

1472.

Succedunt officia pietatis negantia.

0 memo.,z

itis OteY

1473:

1. Non licet fe, aut alium fine ipfius culpa

occi ere

jura ontt

f peül il

, 1474. Et quidem 2. etfi nobis moleüus, aut oc.«

t ab

cafio mortis noftrae fine fua culpa exiftat:

futmanto

1475.

Unde omnes conatus procurandi abortum

ecipulm *

anter Mi

impii funt.

1476. Neque 3. licet fe mutilare membro quodam,

imani

j 1]l

nifi ad fervandam vitam corporis.

fcilica

1477. Licet vero 4. fe, aut alium occidere, fi de

hoc voluntur Dei innotuerit.

$ub (

Qrum ]u

gï

1478.

Interea licet permittere fui occifionem ex

m enp

gravi ratxone.

H

j r

ficrt

t 9 |

d

$.

I472.

u

m at

!

Explicatis officiis ajentibus füccedunt me-

pieut !

iil J*""

3

gaentia, quibus fcilicet omnis injuria a natura

umana ,

et rationali

quocunque arcetur

ju fii

humälw

$. 1459. Haec autem prae illis prioribus fe-

;nfïa d

vera funt admodum, et duobus, ut opinor,

um VU)

capitibus continentur.

Scxllcet ne eam de-

fdem ? '*

jcital j

e

ftruamus, et ne eadem, ejusque facultatibus

abutamur.

pulitt !

*

JH: LU

1473

$.

]UH! d

qiun P r

Cum in jure noftro nullatenus exiftamus,

i u»'

$. 1455.: ac proinde de nobis praeter vo-

CA

4

lun.

248

Tractatus Juodccimu&,

N

luntatem Domini nihil difponere liceat; fa-

cile intelligitur [mo, nemini feipfum , aut

. ]b

Wt e

alium confentientem (nifi culpa ejus id me-

reatur) licere occidere *).

tatio)

Idque etiam tunc

Curar

eft improbum, quando mors utilis, et ad

Tetur

aeternam vitam proficua effe videtur **). —

yd j

üt n

*) Immo praeter izäjuriam vitae ill»atamx, caed,es,nou

tppam

raro alias infüuper, ac diveríae fpeciei malitias con.

metic

Citler

tinet. Sic.fi fanguine junctus, aut conjux occi-

datur, utique fpecialis pietas laeditur: quod qui-

li

dem impietatis genus recepto parricidii vocabulo

Caedi

defignatur.

Huc etiam pertinet impia crudelitas

l

parentum foetus vivos abi

gentium, vel natas jam

Dto.

proles occidentium.

fj

Specialem moleftiam facerdoti faceffunt matres

Thent

proles fuss in lectum fuum affumentes, utique

Cm

&dhi

non fine periculo easdem füffocandi. Nam plora-

tum nulla ratione compefcere valentes » pott ex-

mg

antlatos graves diei ]abores, integras pene, et

A

N

plures etiam noctes infomnes ducere deberent,

Neque fuppetunt facultates, quibus nutricem, aut

j

ant,

etiam folum conclave calefactum conducere que-

Praeterea quotiéscunque emendationem pro-

do

mittunt, fidem tamen fuam circa hoc, utpote ne-

p

ceffitate infuperabili victae , non fervant,

Ter

It

Quare data tanta difficultate imprimis monen-

dae generatim, ne parvulos vel unica vice in

I

lectum affümant: fi enim amicum calorem illum

nunquam experti fint; eidem tam importune non

*i)

inhiabunt.

Quod- & vero nullà ratione mitigari

C

queant; mea opinione poterunt eos inter duos,

tresve arcus fcit

? compofitos et mutuo connexos,

inferere ,

«

lium etia

et fic in lecto fuo locare, quale confi-

f

m aliiä probatur.

Nam

Caput. VT.

249

tet; f

Nam periculum fuffocattonis aliunde eft minus

üm, al

probabile; et ope arcuum eo usque extenuatur,

is d m

ut curari amplius non mereatur.

Si enim gravi

J P

ratione Íruílra urgente, remota adeo diícrimina

curare teneremur, vitae ufus. difüicillimus redde-

, tl

retur; et officium (ajens duntaxat) tuendi fuam,

r

vel alienam vitam non adeo fevere obligat, pro-

ut in metallorum fofforibus, et innumeris aliis

apparet.

Et paffim facerdotes pro hoc cafu nimis

Cledes Ti

foatas CUX

meticulofi, ac feveri mihi femper funt vifi.

Spe-

nj *

cialem infüper malitiam, et genus quoddam facri-

: quig:

legii ex jure faltem ecclefiaffico ortum continet

caedes facerdotis, aut Clerici,

li vont

a cuddi

Confueto pejus eft infuper homiciäium, quod

gl nits j

proditorium vocamus: fi

quis ícilicet, alium fub

fpecie amicitiae deceptum , aut certe nil mali ti-

mentem, ex*iníidiis etc. occidit.

unt mdti

Et quidem fpe-

, Ut

ciem amicitiae data opera ad faciliorem caedem

a p

adhibere caritati, íeu quae ipfifüima caritas eft,

amicitiae fpeciotim adverfari crediderim. ^ Omnia

, pO(E p

; p :

amicitiae jura reclamant, íi benevolentia ad no-

cendum adhibeatur, et amoris te

"

; debert

tum odium armetur,

lo fanguinolen-

vrícam, 1

ycere (*

Denique affaffinium hic commemorant; quan-

jnem pro

do ícilicet ficarius, aut quicunque dato pretio ad

jpote 0e

perpetrandam caedem conducitur.

In-hoc infig-

nem quidem improbitatem , fpecialem tamen non

intelligo, nifi eam ex fcandalo

. quo alter quoque

s mon

-ho.micid,ii reus efficitur,

| vice !

retf ilhlm

* e*) Vita eft in folo jure Dei: de re aliena difponere

u

nunquam licet, nifi Dominus confentiat.

Iam

n

confenfüs divini nullum extat indicium , cum ta.

r d

men tale aliquod edere Deus facile poffet, Ac.

cedit alia ratio; fi liceat ad utilitatem propriam

jc m

feipfum occidere; tunc talis feipfum propter te

ipfum infumeret. Iamx intellici nequit, eumdem

homi«

N :

250

Tractatus . duodecimus.

- hominem ad feipfum referri, eundemque proptet

qerte

femetipfum confumi licite poiïe.

(em i

$.

1474.

(Ex principio $. 1473. ftatuto fequitur TIdo,

il

non licere alium. quemcunque occidere, ccü

$ foet

nobis moleftus, aut etiam caufa mortis exi.

M.

ftat:

fiquidem id absque fua culpa efficiat.

ln

(it for

Sic non licet hominem levandae navis cauía

in mare vi deturbare: neque ponte dejicere,

at HS.

du

neque infantem in via jacentem obterere:

etfi alias mortem, quae ab infequente hofte

Qmy

tibi imminet, effugere nequeas.

Nam homo

ä potel

ille in tuo jure haud exiftit, neque propter

Tüo ;(

te eft factus: unde eum proptel te perdere,

lxm e

Haec tamen

ftem

aut perimere, juftum non eft.

adeo certa non funt, ut non contraria Va-

riorum fententia a me quoque timide defen-

!)W

datur.

Puta pro iis cafibus, in quibus mors

alterius tua actione efficitur, ita tamen, ut

eam nec ut finem,.nec ur medium ad finem

intendas

Alias enim tale homicidium certe

Aliud obtinet, quando agitur

impium foret

de altero ajente opera fervando

non enim

MT u r m , L o

teneris tua morte alterius vitam tueri.

Sic

pro falüte reipublicae licet civem innocen-

tem in manu hofítili relinquere: non tamen

permiffum eft,

innocenti amputatum caput

ad fervandam patrlam et ad placandum ini-

quum civitatis obfefï'orem in hoftilia caítra

transmittere.

Hic enim mors

innocentis

aperte

95I

Caput VHI.

Ut proptt

aperte tanquam auxxhum ad placandum ho-

ücm intenditur.

$.

1475

tT

Unde nunquam licet dare operam ejicien-

do faetui medicina, aut ea actione fibi con-

ere, dl

TCS CT

fulerej quae proxime, et'fua virtute ad id

facit

eüm

Nam vel vivit ifte, et eft homo; vel

V15 CQU

tua fors opinione nondum vivit, et eft pàrs

dejicer

matris, quae fecus

ac alia membra, non ad

bterert

falutem matris, íed. ad alium finem a natura

e ho

comparata ,

ad utülitatem matris nunquam

1 DOf i

potett deftrui

Aliud eft de faetu jam mor-

tuo, qui vel pars matris non eft, vel, fi ta-

prop

erdete

lem effe velis, a natura ad nullum alium

finem dettinatur *)

tam

j n

*) Poenae procurantium abortum foetus nondum

duf

16 (0075

animati, et eorum, qui mulieri praebent venena

fterilitatis

funt eae, quae alias in homicidas funt

en, !

conftitutae. C. /Z aliquis de bomicid. excepta ta-

- finet

men irregularitate; hanc enim non incurrunt. Con-

certt

tra vero procurantes abortum foetus animati ex

conftitut. Gregor XIV, quae eft octava hujus Pon-

acttur

etilrt

tificis ,

excommunicationem | quidem

incurrunt,

fed non refervatam Pontifidi, et a qua, prout

$i

etiam ab ipío hoc peccato quilibet, dummodo ab

jocel

Epiícopo fit pro hoec fpeciatim deputatus, poffit

tammel

abíolvere.

Tales infuper funt irregulares, utpote

veri homicidae

item funt obnoxii quibusvis poe-

a

nis in utroque jure in horicidas conftitutis.

Cle-

7 il

rici infuper privantur omni dignitate, et benefi-

Z

cio (utique poft fententiam faltem 'declarantem);

n

item funt ad omne beneficium deinceps adquiren-

yetti

dum

d

252

Tractatus. duodecimus.

;

|

dum inhabiles, denique ipfi degradationi obnoxii,

l

Et quidein, dato hoc cafü etiam occulto , quoad

]

irregularitatem, et inhabilitatem ad beneficia etiam

n

Romae aegerrime remedlum invenitur.

Illud . in-

ifum

füper probe contra Antiquiores notandum , pene

qum

certum e(le, foetum primis mox diebus animari.

,Et quia foe:us mature vivere incipit, et procurato

Feneri

Vitam

abortu plerumque vera caedes perpetratur, et ea

defuper irregularitas incurritur, quae vix, aut

1rtjo,

non nifíi poft iteratas preces relaxatur; et prae-

Qu f

terea, quia durante irregularitate facro officio quis

li, qQ

fungi non poteft: ideo hujus criminis rei plerum-

m

!N

i

|

que mox et ante omnem fententiam füa beneficia

dimittere tenentur.

Niti fors ex dimiffione bene«

(es |

fici tam propinqua infamiae, aut aliarum gra-

vium calamitatum pericula urgeant, quae contra

! li,

irregularitatem 'valeant, utpote quae irregularitas

9D

g

eft lex humana folum; quae proin. omni gravi

moleftiae cedere folet.

fioQ

fin

Et fic mitigata per gravem caufam irregulari-

tate, íeu potius ad aliquod tempus fufpenfa, pote

Y

erit fàcris interea officiis fungi, et beneficium re-

tinere cousque, dum ceffante graviffima moleftia,

fuam, quam incurrit, irregularitatem fervare, et

Illud tamen ad-

fic. beneficium dimittere queat.

dendum, gravem illam moleftiam , quae ad diffe-

rendam beneficii dimiffionem ftatuitur, debere effe

I

fpecialem , id eft, a moleftia perdendi beneficii

diftinctam : haec enim ab ipfa lege, et etiam ex

;

ftylo curiae, et fic vi confuetudinis non attendi-

tur.

Neque hoc genus irregularitatis in curia Ro-

mana relaxari folet.

Id forfan impetrabis, ut per

tempus aliquod dimiffio beneficii differri queat:

et id infuper factum aliquoties fuiffe, afferunt, ut

dilatione iterato, et aliquoties impetrata, tandem

fublata penitus irregularitate, perennis retentio

beneficii obtineretur.

$. 1476..

23

Caput 'VHI.

| Obnoxi

$. 1476.

0, qui

ia &t

Praeterea Ilitio infertur, non licere, fe-

Tiud-j

ipfum membro aliquo mutilare, aut ali.

m, t

animi

quam facultatem e. g. videndi

audiendi,

generandi etc. extinguere, nifi id fiat ad

Yrocura

ET.

vitam corporis fervandam *).

Unde. ca-

Vix ,al

ftratio, medicinae fterilitatem efficientes nun-

w prie

quam non impiae funt: etfi fedandae libidi-

fich qu

nis, aut fervandae famae caufa adhibeantur.

&i plerut

Nam hae facultates in arbitrio noftro nulla-

. Deneliot

jone bete

tenus funt, ac proin pro noftro arbitrio de:

yrüm g

firui, aut enecari nequeunt.

ye Contt

-egulzritzs

*) Dictu mirum! pro fojute corporis, Ífi neceffitas

urgeat, ejusmodi psrtes amputari poffunt:

cur

) g

non multo magis pro falute animae, aut ad alium

finem gratiae id fieri. queat ?

Scilicet haec mem-

u

bra fünt partes corporis, ac proin ex ipfa eorum

35(3 ; W'

conditione, ac ftructura velut cernimus divinam

jcium fe

voluntatem , qua talia ad vitam, et fzlutem totius

ol

corporis proxime, ac feipfis ordinantur: nullum

l V&feaF:

vero adparet indicium , haec proxime, proxime,

ime

qd d

inquam, ad falutem animae, vel emoltimenta gra-

|

tiae pertinere.

Quare ad hos etfi optimos ífines

b d

noftro-arbitrio, aut jure, utpote quod circa talia

bend

nullum eft, quoad membra, et faculrates noftras

otim il

nihil ultrà divinam voluntatem agere, aut diípo-

queti

nere licet, Unde alienum. membrum e. g Pauli,

yi; M*

ipfo licet confentiente, ad nofítram integritatem,

' Jt per

et fanitatem data opera perdere, minime permiffum

queatï

eft. Membra videlicer Pauli ad ipfius duntaxar,

h i

et non ad noftram incolumitatem a Deo data, et

2nodf

conceffa funt,

Unde impium utique futurum fuii-

tent)

fet balneum, quod Conftantino M. ex fanguiné in-

fantium parandum fujiïe, non nullj, minus tamen

pro-

i

/

d

254

Tractatus duodecimus.

probata fide, referunt,

Aliud. obtinet circa fes$

"N

nobis inferiores, nobisque fubditas: has enimvero

lem

pro arbitrio ad quoscunque fines, et effectus ad-

fpet

hibere licet; dummodo demum . ad finem ultimum

alter

ile ufus conducat.

j

*

7)

&

9.

1477

Ex principio $. 1473. fequitur IVto, cum

in jure Dei exiftamus

ex ejus

voluntate

[ie

clare prodita nobis nos ipfos aut alium etiam

UE

innocentem Ooccidere licere.

Ex qua dein

ratione Abraham filium fuum immolare vo-

üivi

lens 4), item Razias D) et Eleazar c) *) fe-

tüenda

yifita

ipfos praefentïmmae morti pro populo fuo

«t fi

objicientes innoxii, et laude digni eíTe cen-

fentur: eoquod vel aperto, vel interiore ali-

quo Ml

1mm ne!

quo Dei praecepto mortem üblmetlphs in-

tulerint.

Ws

E

") Abraham ab ipfis S. literis magnifice de ea vo»

m

luntate Jaudatur d), qua filium juffu Dei occid.re

ftaruerat

Sed etiam, poftericres duos, licet ahquz

It J

eximium

virtutis

Ttort

contrarium fentire videantur,

exemplum edidiffe, puto

Nam de Razia ait di-

M

vinus fermo e):

eligens nobiliter mori potius;

lii

quam fubaitus fieri peccatorzbu:, et contra nata-

m

]es

D

a) Genef. 22. 9. et 1O.

j

b) ?. Macbab. Y4. 37. et feq.

c) t. Macbab. 6. 44.

d) Genef. 92. 16. 17.

e) 2. Macbab. 14. 42.

p

u

Caput VIII.

255

QUi f

les fuos indignis imjuriis -agi, En mortem nobi-

enmver)

lem vocat, qualis neutiquam foret, fi eam fine

Tectts af

Ípeciali impetu fpiritus S. fibimet intuliffet.

De

) Ulinur

altero autem fcriptum eft: dedit fe , ut liberaret

populum fumn, et adquireret fibi momen. aeter»

num.f). Quae quidem verba encomium íonant:

et a nota impietatis aljena funt.

$. '147,8.

0, CUf

oluntate

(n &tl

Licet vero vita in dominio noftro haud

üg del

fit, ac proin eam ajente opera deftruere fine

divino imperio minime. liceat; ea:tamen. ad

are T0

)9j

tuendam, vel exequendam magni momenti

juftitiam. adhibere omnino, et etiam in eo

J

p ln

[e cetv

cafu licet, immo praeceptum faepe eit, in

Qquo mors ab aliena manu, aut cafu quopiam

jre ali

iómminere cernitur.

Sic curator animarum

Jis !

aegris pefte infectis Sacramenta miniftrare,

miles periculofiffimam ftationem tueri, afful-

J^R

tum in moenia tentare, quisque fidem. ac

od

religionem chriftianam' fateri tenetur: etfi

vt dl

viitutl

mortem exinde probabilius, sut certo etiam

exfpectet.

Scilicet officium negans de morte

dit d

pn!itm

fibi non inferenda nulli:cedit neceffitati: of

T

cium ajens de vita tuenda graviori cuipiam

u

officio faepg dat locum.

f) -I. Macþ(lbo 6, 44.

-

huH düb ORE m

CA-

256

Tractatus. duodecimus

CAPVT NONVM

Titp

Qua ratione aliquos. occidere liceat.

t eri

w

*

1479. Ex communiffüma fententia licet aliquando

Cntra

iniquos occidere,

t5 (]

L

T0 &ij

O^

1480.

Cujus licentiae quatuor afferuntur rationes

Nulla tamen harum rem plene con

imefo

«O^

1481 — 83.

ficit.

! Cs

.

1484. ]1ta, ut hujus doctrinae verae vera rauo

) Wt2

ignoretur.

i

.

1485.

AÀn ad tuendam pudicitiam ;

aut fortunás

ep

- EEE ]

D

iniquum aggrefforem liceat occidere,

n

A^

L

1486. S. Auguílinus primum negare videtur

Q

hml(

.

1487. Bella tamen ob haec bona gefta, et coni

munis fententia id probant

qilo

s

1488.

Pro fervanda tamen fama id nunquam licet

Wi

1489. Unde duella Jure prohlbxta, et variis poenis

obnoxia funt.

CX — 0 ^ — w

In difficili quaeftione, an liceat inno-

centem aliquando indirecte occidere; referuntur

À

lbcto

argumenta, quae id vetare;

"Um, |

w

1493. Et ea, quae id pérmittere videntur.

Q

1494

Ut etiam de obligatione ex injufta hominis

& v

caede, mutilatione et orta dicamus.

Pro vita,

Qm

vulnere et nihil folvi poteft

ib

1495. Bene vero detrimenta fortunae inde ort4

(bi

reparari debent.

Afl

1496.

Hanc compenfauonem poffunt etiam haere-

h

*

anq

des petere,

VO

li

$* 1479

: Capuit IX.

257

$.

1479.

Ml

Impios, et iniquos occidere aliquando li-

cet ex communiffima omnium fententia,

Sic

t aiud

contra perfidos permiffum eft bella gerere,

reos capitalium criminum morte afficere, im-

r tatiotts

mo etiàm privata auctoritate iniquum vitae

adgrefforem caedere *), juítum eft.

plene ct

]

*) Cum moderamiue tamen iucu

vera t

lpamä ezutelae , pro-

ut ajunt. Id eft: tunc demum iniquum adgreffo-

rem recte quis occidit, quando nulla alia via ad

yt fortund

expediendam falutem füam fupereft, Unde prius

debet focios advocare, fugere, vulnus non le-

(etür,

thale infligere etc. — Puta, quando haec auxilia fe-

curam opem fpondent: fecus ad talia adhibenda

haud obligatur. Sic e. g. cum notabili vitae perí«

LE

culo non tenetur fe fugae dare, dum fcilicet jutte

timere debet, ne fugientis tergum lethali vulneri

ym 1

pateat.

jj p

$. I48c$.

(ert

Atque haec affertio ab auctoritate omnium

veferu

doctorum, atque ab exemplo omnium aeta-

tum, ac gentium certa funt,

i

Aft ratio, per

quam iniquos occidere liceat, non ita clara

homl'mï /]

eft. Equidem dicunt:

r. fcelus morte dig-

num eft. 2. Bonum eft

, implos necari.

3.

Sibi imputet

: nam fua libertate hoc malum

fibi accerfit.

4

" u |

. Pro reis occidendis fpecia-

lem aflignant r

ationem: fcilicet, quod alias

tranquillitas publica, ac

j lute |

proin-falus civitatis

aegre obtineri poffet.

x

Tom, IV.

R

$. 148.1.

TM

CR

238

; "Ivactatus: duodecimus.,

$.

I48I.

pmf)and

ii fuute

Sed nulla harum rationum plene fatis-

M: t

facit.

Nam fcelus equidem poena dignum

fetate í

eít: fed dum vita deftruitur, non jus pec-

DT

cantis, fed jus Dei deftruitur. Circa bona

102 (b

in poteftate hominis conítituta mulctam de-

Quf

linquens pati poteft: non item circa vitam,

tonierc

.quae ipfius non eft; et quae in fenfü morali

u

Deo tanquam vero vitae domino, non vero

d v

homini, in fenfu, inquam, morali, eripitur.

ib (i

TO -qec

L

$. 1482.

üUm e

|

Ad altlerum dico, bonum equidem effe,

V& fs

Qum f

impios non vivere: fed ex hoc periculofe in-

feres toties permiffum effe, aliquem occide-

ün Wf

& infer

ye, quoties bonum foret, eum non vivere.

Equidem impius, quod erat tertium, mali

Q

i

RTT

omnis, ac poenae fuae auctor eft: fed occi-

dendo non impii, fed jus Dei deftruitur. Sci-

licet vita hominis in folius Dei jure exi[tit.

1

$.

1483.

[

[

(

Vi

Í

Speciali mentione tum ad praefens, tum

J

ad alia negotia dignum eft argumentum quar-

fs m(

tum.

Ex eo enim, quod alicui finis aliquis

tj

praeceptus, aut faltem conceffus fit, multi

PT

lümqn

incaute inferunt: ergo conceífa etiam funt

media, id eft, auxilia ad talem finem perve-

Tuni

(

niendi.

Atque exinde in republica facra, et

mpïe

nime

hmus

politica ea exemp;a pro&ant, quae mi

pro-

Caput 1X.

259

probanda füht.. -Sic ali(juando dicebatur: boe

ad faiutem. aminarum y et.ad. Ioccleftae ausmentum

ve (

facit: ergo juitum e[ü.- Similia etiam noftra

, dimun

1

aetate fiunt: dum pafüm dicunt: conce[jo fine

jus pe

fcà bon

conce[Ja funt etiam media: ergo rvectori reipublicae

emma conce[Ja funt, quae ag finem reifublicae fa.

etam d

ciunt.

ui itaque juftitiae, et animae fuae

1 Vitat

t mond

confulere vult, inter media et auxilia jufta,

et iniqua caute diftinguat.

Ad quemcunque

ton ven

finem nulla conceffa funt media, nifi aliunde

eripltr.

jufta (int.

Neque ad falutem publicam, im-

l

mo.nec ad falutem aeternam per aliquid ini-

quum eft contendendum.

lgitur quamdiu de

jen Qfïea

jure naturali quaeritur, utilitas publica exi.

guum íane argumentum miniftrat: et curan-

vlofet

| ocoié

dum eft maxime, ne fpeciofus adeo titulus

j vt

ad inferendas aliis graviilimas injurias nos in-

ducat. . Scilicet, prout tritum illud habet,

]. mä!i

fad 00*

non funt facienda mala , ut eoeniant bona,

f

i. 'bE.

egittl

$. 1484.

. Quare argumenta hucusque commemora.

ta vix evincunt noftram fententiam, ad quam

Ü tur

proin afferendam folo potiffimum auctorita-

tis pondere propellimur.

nqu

Quapropter doctri-

$ J

na $. 1479. tradita vera quidem eft: fed ge.

nuinam pro ea rationem ignoro, nifi fenfum

: m!Ml

humanae mentis intimum, et infuper com-

[j

muniffimum tanquam divinae voluntatis in-

] per Ve'

terpretem, ac velut nuntium admittere ve.

iCfs d

mmlme

limus. äx intervallo

fequens ratio occurrit,

R 2

N

quae

p

260

Tractatus. duodecimus.

quae an ad decidendam hanc caufam fufficiat,

"m e

aliorum judicio relinquo: non enim obvio

p fer

arpumento, quod tot alii incaute faciunt,

ingum |

Ótaque omnis vis

mox triumphare velim.

36, fl

alieno corpori adhiberi nequit, nifi alter fit

!mani g

iniquus: contra innocentem pugnare non li-

cet.

Siquis vero iniquus fit,.is in regno

ääanc lite

morali, utpote cujus leges et jura non fer-

vat, civis effe defiit, :belluae loco habendus,

utpote qui in aeftimatione morali homo effe

P?opt:

defit. «Contra impetum vero noxiarum bel-

TAURTU

luarum juftam vim valere, et ratio et fenfus

o i

intimus clamat. Non jam hominem, fed he-

m Q

ftiam, aut aliquid beftia deterius interimit,

: oris c

lt Ne

gui ir?iquum occidit.

Q bg]

$.

14835.

N dee

t (

Sed ficut licet juíta bella gerere, reos

morte punire, et iniquum vitae adgrefforem

- u

rivato

Occidere: an étiam licet iniquum: pudicitiae,

et fortunarum invaforem occidere, fi alia fe

toftrü

m h

fuaque defendendi

»,ratio non jam amplius

4

Xam Qu

fup petat.

QDtnet

$. 14-86'.

m !

Dl

S. Auguílinus pudicitiae caufa neminem

üpren

occidi poífe, afferit, prout ego antehac, et

g

Sed id minme

alii g) periqug arbitrantur.

cer-

l jüü

g) Libr, x. de lib. avbit. C. 5.. et libr. Y de. civi-

s

( (

14:. Dei C.25.

*

d Q

Caput IX.

261

fuffcid

certum eft: quia tamen de vera quoad hoc

m obvo

caput fententia S. Auguftini difputare n'mis

faciun

longum foret, omiffa S. Auguftini. auctori-

(nos Yi

tate, folam reliquorum hominum, aut potius

1 alter f

huümani generis auctoritatem ad decidendam

e non l

hanc litem adhibebo,

BU

2

ton i&

L

$.

1487

bendi

y0mo d

Propter injurias circa bona pudicitiae, et

m D6

fortunarum illatas bella geri poffunt, et jufte

e; fenl

faepe geri cenfentur, multiplici utique ho-

, It

ftium. caede

Ergo propter bona etiam in-

mcenm»»

ferioris ordinis iniquus adgreffor jure occidi-

tur

Neque hujus argumenti vim elidit illud,

quod bella publica auctoritate gerantur, durn

nos de caede pnvata difputamus.

Sic capi-

talium criminum rei publica fententia morti

re, )

addicuntur: nemo tamen exinde inferet

idem

VI'EfTOW

privato arbitrio fieri poffe

Hoc, inquam,

jj db

nofirum argumentum, et confenfionem om-

TU

nium hominum noftrae doctrinae haud eripit.

anpli

Nam quamdiu agitur de vita non deftruenda,

obtinet merum jus naturae, quod proin per

legem humanam, aüt publicam auctoritatem

mutari non poteft

lam liberae gentes, et

fupremi principes utuntur inter fe mero jure

hu P

naturae *)

Ut adeo pro bonis fortunae bel-

i

lo jufte gerendo velut tettimonium perhi-

u

beant, iniquum adgrefforem etiam pro tuen-

dis fortunis, aut fervanda pudicitia aliquan-

ii n

do occidi poffe.

Rel non nifi publica aucto-

3

ntate

E-

Tractatus Juodecimus.'

262

u

ICt1s

ritate morte plectendi funt, quia conftituta

civitate fpeciali lege jus vitae, et necis ad

ie f

Si in

potettatem regpatricem eft ,delatum.

lnt,

civitatem nunquam coiviffemus ; quisque ini-

) "

quum poflet occidere, puta, fi ejus magno-

» fOf'f

pere intereffet, et grave detrimentum eva-

T

fuman

dendi alia ratio haud fuppeteret **)..

(demo

4) Quapropter rario publici non intelligiturl nifi inter

D

Rectorem , et populum:

duo

Rectores mutuo

QUE

Et

coimparati privatorum conditionem obtinent.

defa

fi dignitàs totius. populi, quam Rector fuftinet,

i

Ípeciale momentum continere tibi videatur; talis

dignitas etiam in altero Recrore da*ur, adeo, ut

etiom ex hoc capite pares habendi fit.

**^) Immo ctiam leges caedem iniqui adgrefforis pro-

At

bant

Nam lex duodecim tabularum nocturnum

2 Q

furem occidi

permittit j

dummodo clamore id

ls qi

praevie- teftificetur,

Et licet furem diurnum oc-

cidere prohibeatur 5); id tamen intelligendum. de

Ài etin

tte

fimplici fure, qui telum, aut vim non adhibét,

bus f

eF quj proin facile abigi poteft, intelligenQum ett,

(l (

$.

1488.

äa

J

(etree

lfimi

Iftam vero injuftum aggrefforem.- occi-

DT

dendi facultatem. neutiquam extendas velim

& u

ad cafum periclitantis duntaxat famae *).

ffie

Haec enim aliis remediis, uti implorato offi-

E

co judicis, aut Principis, vel provocato

EPT

etiam totius populi judicio, vel datis fors

il

i

publice libellis, vel faltem evocatis aequis

Q

arbi-

fite

TP

Em

Caput IX.

263

confitot

arbitris etc. reparari abunde poteft; praeci

L. eQs d

pue fi de iis, quae plerumque contingere fo-

m 1

lent, et de ftatuenda regula quaeratur **)

üisque

üs m

*),. Bona equidem famae integro genere pretium

,fortunarum excedere cenfentur$ ** ^prae his ta-

tuffl

men faciius refarciri poffunt, ad reparandam enim

.

famam alio non eft opus, quam innocentiam fuam

demonítrare , vel advería. argumenta diffolvere,

i nil i

Et dato etiam, id aliquando difficile effe:

Occifio

tofes Ti

tamen adverfarii ad íe íüamque exiftimationem

defendendam aut reparandam auxdlum plerumque

Jbtttat

mor ff

nppmüïmum eft.

jentu;

n ädwf

$.

1489

Atque hanc rationem effe, crediderim,

reforis p

jctur

ex qua Benedictus XÍV. anno 1752. notas

clamort

illas quinque propofitiones damnaverit. Duel-

durmur &

ij

la enim privata (quae enim publica auctori-

lhgenul""

non aa hu

tate indicuntur, jufta funt) duabus opinioni-

bus falfis nituntur, quarum prima eft, dede-

,endum Üi

cus, et infamiam imminere pugnam prlvacam

detrectantibus, quod quidem falfiffimum eft.

Infamia enim non naícitur nifi ex delicto:

m o

pugnas autem privatas detrectare adeo non

eft delictum, ut etiam officium fit

Altera

amüe

falfitas in eo eft, quod haec qualiscunque,

rato 07

et ex opinione vulgi nata infamia ope judicii

et auctoritate. publica feparari rion queat

r 0

Et licet upna, alterave propofitio de ftatu

T

corruptae civitatis loquatur, in qua ex ne-

u

gligentia , vel iniquitate judicum . jus, et fen-

tentia non poflit obtineri: talem tamen civi-

R4

tatem

264

Trdct'aws duadecimü:.

tatem dari, ita, ut neque ad i"uperiokres ma-

tonceff.

giftratus, vel ad ipfum Principem provocari

jrisdic

profit, aut liceat, credibile non eft; prae-

at ]oc

cipue in caufa aperte juftiffoma, qualis eft

firi pe

ilorum, qui duella recufant; et infuper in

1 rivati

ea caufa, cujus neglectus nemini prodeft,

1vts I

quamque vel maxime defendi, et privato-

: um

rum, etipfius civitatis intereft. Verum lon-

f f

ge plus furor ifte fingularium certaminum fa-

|

dicm, C

luti animarum adverfüs eft: quia, prout ait

! m f

Concil. 'lrid. Seff. XXV. C. XIX. deteflabilis

ftpir

duellorum ufus, fabricante diabolo, efl introductus,

V tio

ut cruenta corporum 1uorte animarum etiam perni-

fe p

ciem.| lucretur.

KEt quidem omnino poenas

acres huic crimini idem concilium inflixit.

* Int

Qu

Qui enim pugnam commiferint, et qui eorum

us

patrini vocantur, excommunicationis,. om-

W

nium bonorum profcriptionis, ac-perpetuae

infamiae poenam incurrant: et ut homicidae

Et fi in

juxta SS. Canones puniri debeant.

ipfo conflictu deceflerint, (etfi fors poeniten-

d

tes) perpetuo careant fepultura ecclefiaftica.

l

ltem illij qui in caufa duellorum confilium

J

tam in jure, quam facto dederint, aut alia

d

quacünque actione ad id perfuaferint, nec

non fpectatores excommunicationis, ac per-

petuae maledictionis Vinculo teneantur. De-

nique idem Concil. Trident. in eodem cap.

E

decernens ait;: Imperator, Reges, Principes,

d

Marchiones, Comites et quocunque alio no-

mine Domini temporales, qui locum ad mo-

nomachiam in terris ífuis inter Chriftianos

j

con-

"m

265

Coput. 1X.

OtCS T

"*conceü'efint,' eo ipfo fint excommunicati, ac

fOVOCHI

jurisdictione, ;et Dominio civititis, cafiri,

m

aut loci, in quo, vel apud quem duellum

al l

fieri permiferint, quod ab Ecclefia obtinent,

üptt 1

privati intelliganturs et fi feudalia fint, di-

prodds|

rectis Dominis ftatim ' adquirantur.

Quae

priva

quidem onfnià de duellis vere talibus intelli-

tum lo

genda funt: qualia duella funt pugriae ex con-

dnom 4

dicto, et privata auctoritate fufceptae. :

uae

1:

1out d

enim. publica auctoritate, etfi inter perfonas

$

atfb

fingulares ineuntur, huc non pertinent; pro-

dradtci

ut neque illae quae a privatis quidem, fed

jm j

fine praevio pacto aut condicto obeuntur.

. pOm

infixi

*) Inter alios militares abufüs obtinebat etiam fe«

quens: fi quis injuria, aut infami dicterio laceffi-

j eonu

tus ejusmodi calumniatorem. ad, privatam pugnam

i, 0

non provocabat, vel ab alio ad duellum provo-

r

catus ejusmodi pugnam detrectabat, is pro infami

omicit

babebatur, adceo, ut gregarii milites füb ejusmodi

gt

duce militare detrectarent: et is magiftratu bellico

cum íngenti füo, et fuae familiàe difpendio fe

Qantt

abdicare cogeretur, utpote quo deinceps fungi

ii

haud: poterat.

Cumque, prout fertur, nec apud

müh'um

judicem, aut ipfum etiam Principem malo teme-

j d

dium inveniri poffet, ejusmodi calumniator, vel

ad duellum , provocans non tantum bonum bhono-

( f

ris, fed etiam bona fortunae adgredi videbatur,

X peþ

ita, ut tale detrimentum evadendi via non ame

j

plius effet reliqua.

Unde multi doctores in ejus-

p o

modi cafu pugnam privatam, feu duellum vel

nj

Offerri, vel oblatum acceptari absque piaculo poffe,

docebrant. Sed Benedictus XIV. 7) quinque. pro-

jjio 1*

R 5

pofi«

T

(L09

i) Bulla: deteflabilem, 10,. Novemb, 1752.

d

,,

266

'Tmctatus duodecimus.

pofitiones damnavit, ex quibus refero fequentes:

fine

u

quarum prima: vir smilitaris, qui mife offerat,

vel accepter duellsamn , tauquam jbrmidulvfuk, ab-

for

jectus , et ad officia militaria ineptus baberetur;

ten

zndeque dfficio , ,quo fe fuosque fuftenzat , priva-

12

verur, vel promotionis alias febi debitae ,. ac pro-

qui

mevitae fpe perpezuo carere deberet, culpa ac

$

u

poéna vocaret , féve offerat , ffve ac

tet duellum,

tiii

Secunda: afferta liceutia ( duelli

TE

ilicet accep-

tandi, vel offerendi) applicari etiam pote[L fatui

civitatis male ordinatae, in qua mimirum vel

negligentia , vel malitia magiflratus ,^ juflitia

aperte denegatur.

Simul fapientiffimus Pontifex

k

apud Principes. inflitit, ut auctoritate, ac pote-

ts

ftate fua tantus error aboleretur, et pugnas has

privatas detrectantibus fuus honor, et fecuritas

proby

conftaret. .

lene

Et fane impia: ejusmodi certamina

otmittere virtus eft, et juftitia.

lam pro ipfa

t del

juftitia infamiam publico velut confenfu ftatui im-

Titioi

fanum omnino ac intolerabile eft.

De'm |

ts

$.

1490.

Vien

finil

Supereft quaeftio ex omnibus, . quae cir&a

&g

homicidium occurrere poffünt, maxime in-

10 g

tricata.

Quaeritur, num ex gravi ratione

intem

liceat innocentem faltem indirecte occidere.

U w

k*) Directe occidere dicitur ille, qui actioni dat ope-

iïïud

us

ram, quae ex fua natura eít comparata ad mor-

tem alterius, ita, ut/ mors vel intendatur ut finis,

qul

Si e. g.

vel certe ut medium ad finem: quemdam.

tür,

magiftratus jubeat occidi innocentem civem ad

fot

placandum tyrannum.

Indirecta vero occifio eft

Cs

illaj, quando mors alterius non ex natura actio-

nis, fed cafu fecutura praevidetur, ita tamen, ut

t

mOrs ifta nec ut finis, nec ut medium ad aliquem

finem

Caput IX

267

fequents

finem affünietur ab occidente, . Sic hoflis accenfis

lf uf

cuniculis infeftós. milites , et non innocentes cives

tlf d

fors in ea civitatis, parte exiftentes perimere in-

bubertn,

tendit,

Mortem enim illorum nop intendit pri-

t rít

mario ,

neque per. civium

innocentium | necem

i, tj

quidquam ;liud efficere cogitat.

Et ipfi cuniculi

al t

ex fui condiiione non in civés innoxios, fed in

t dul |

milites, et hoftes parantur.

(cet a

,O;e(l /fd!i'

ii d

I49I.

$.

jj ]24]2'4

g Dontit

Et quidem in vitam, et membralinnocen-

, X p

tis nec indirecte quidquam licere, ea ratione

pugis b

x fecurt

probatur; quod talis occifor fua opera, et

bene gnarus rem alienam fine Domr'ni licen-

certan

tia deftruat.

p i

Unde enim, et quidem ope

f 1

rationis patet, Deum ad id licentiam dediffe ?

Dein plane falfum eft, eum mortem inno-

centis non intendere, quam fua opera *) et

fciens infuper efficit; eftque talis per omnia

fimilis furi qui rem alienam auferendo fibi

]2 d

ex naturali pietate confülere, neutiquam ve-

ro alterum (nifi indirecte duntaxat) laedere

intendit.

at

Scilicet furtum eft ipfiffima laefio,

idee

et admotio flammae ad pulverem pyrium eft

illud ipfum, quod occifionem efficit innocen-

Ts

« n

tis; et licet iíite fortuito duntaxat, et prout

loqui folemus, per accidens ftrage involva-

11' t finff,

$

tur, id tamen occidentem tam parum excu-

ia d

fat, quam parum furem juvat, quod res in

ctil d |

ejus utilitatem impendenda cafu folum, et

" «t

utique non ex fua natura fit aliena.

trrel Ü

i

l

f

* Aliud

RL

269

Tractatus. duodecimus.

dat

*) Aliud foret, fi opera alicujus non proxime ad

jicex

mortem innocentis faciat.

Sic civem innocentem

hofti iniquo tradere, non tataen occifi caput transe

dlter

OCCU

mittere licet, fi patriae falus id exigat.

Ex metu

mortis, ( quantum ex praefenti capite et officio)

Qige

fore

etiam in bello iniquo civitates munire, remis na-

fenii

ves impellere, tormenta , et materias igni. con-

cipiendo parare, non tamen accendere lice

illa

du

hoc vero

d

enim práevia quaedam auxilia funt

UM

ipfiffrimpa occifto eft,

$

1492.

Ver

Praeterea ex hac fententia impiutrí foret,

'tin,

fi quis cum praefenti, aut proxime imminenti

pernicie fua cuniculum, aut pulverem py-

[iitn p

E

rium incendendae, et diflipandae navi defti-

Ti po

natum accendere, ecü id fiat, ne in hoftium

poteftatem ea veniat

Item: fi qu1 ad per

f if

aut

fentifi

fequendos hoftes per femiviva civium,

Vs Y

militum fuorum corpora- equos lmpellant.

dens

Nam ifti omnes fua opera, ac,proxime qui

p]' i

denr vitam innocentis, in quam jus nullum

fem

babent, interimunt*), Atque ita habet pri-

fit f

ma fententia.

T ff

*) Licet enim quis vitam defendendi jus habeat ;

fettat

non tamen habet jus eám per fubfidia iniqua, et

f

cum injuria alterius defendendi:

certe ad fedan-

dam famen tuam non potes panem füum alteri

ferup

&C m

aeque efurienti eripere.

Demum qui aliter fen-

tiunt, bellum ex utraque parte juftum et vim

EEE

mutuam aeque 311&:11*0 admittere debebunt, idque

üum

in eventibus innumeris, nam Íi tu ad confervan-

ïsz V

dam vitom tuam alterum ex ponte deturbare im-

N

pune poffis; nunquid etiam alter ad confervan-

dam

E

Capui IX.

269

roxime 1

dam ,fuäm pariter innocentis vitam, etiam te de-

mnocenten

jicere poterit ?

Vel dicas, eur non liceat tibi

alterum poffeffione, et jure fündi cujusdam. jufte

'iput trt

Ex oet

occupati exuere, fi tu eodem aeque ac alter in-

digeas? Scilicet jus fuum contra iniquum aggref-

et offii)

forem impenfis. et difpendio innocentis defendere

. féDDs Q

igni.

fenfui jufti-repugnat; et injuriam ab iniquo quo-

licet: 1l

dam aggreffore pati melius effe, quam tertio cui-

dam innocenti eam inferre, lumine naturae no-

hoc ve

tum eít. !

5. ' 1493 ?

Verum datur alia quoque multorum fen-

jr fort

tentia, qui ex cauía graviffima e. g. ob bo-

nmintnt

-

num publicum, ob eminentis virtutis exer-

rem p

iium.fe, aut alios innocentes indirecte oc-

rj delt

hoftur

cidi. poffe, arbitrantur.

Sic. peftiferis mini-

ftrare, Sacramenta praebere, idque cum prae-

a

fentiffimo contagionis periculo tot, et tan-

If r

tis exemplis probatur, ut ea non nifi impru-

npe!ïanp

dens de.impietate accufare queat,

Ét uter

me q»

propinquius 1& morti offert, is, qui pulve-

gullut

rem pyrium accendit, an is, qui pefte in-

ia JIf?

fectum contingic? -Et quid faciunt milites

in affultu et aliis innumeris circumftantiis in

hibetts

certam, aut faltem probabiliorem mortem

i, *

fefe inferentes? Dices: mortem fibi non in-

s

j fer

ferunt, fed patiuntur tantum.

Ait füa vi,

j dtt

g f

ac motu accedendo fe velut configunt: vel

]

an aliquid interefle putas, utrum quis glae

g m

; d

dium in pectus fuum, vel pectus in gladium,

füa vi, fua voluntate urgeat, et intrudat?

at i

'Mihi tandem, cum in hac quaeftione ad plura

pv

du

non

G.

279

Tractatus. duodecimus,

non füfficiam, utramque fententiam

uxde Q

þgtülifï'g,

vuneri

fatis effe debet *).

formitat

Sed an non fecunda haec fententia priori ex eo

?

fors praeferenda erit, quod aliquod. argumentuni

Jetes,

& d

ab officiis veritatis accipiat 2;. Sanctum eft. offi-

cium veritatis, et folo jure Dei nixum, mec un-

turis,

quam violandum

Nunquam licet intellectum al-

Ttde e

terius in errorem. dara opera indücere: et tamen

licet ea agere, ex quibus alterius error fequetur.

tt$, a

t 4 re

Sic tu commodiorem viam. carpcre volens, prope

curiam incedes, probe advertens, amicum procul

NU eti

aípicientem certo crediturum effe, te. curiam in-

Mint,

trare velle: licet longe alio ire cogites

Iám fi

errorem alterius nullatenus intendas, a piaculo

qidem

ü

inendacii

liber manes.

Sic fi mortem innocentis

tua actione eíficiens, eam nec ut f[inem actionis

NO0

tuae nec ut auxilium. feu medium ad aliquem

itye j

finem intendas, quantum ad-iolum jus'vit«e, de

quo in pra.fenti tractatur, nonne idem facis, quod

itinere tuo ad. jus veritatis in-priore exemplo

egeras ?

Utique, quantum ex lege .caritatis, nil

Yo

tale facere poteris, mi(i:graviffima , et legi cari-

tatis in hoc cafü praevalens ratio urgeat — Probe

bonis

itaque jus vitae, et jus veritatis ab iis detri-

Y p

mentis difcernere oportet: quae derrimenta fi

(Ue

amoveas, et quae detrimenta per alias leges pro-

m

hibentur; tunc jüs vitae, et veritatis eodem p.ffü,

quantum .ad praefentem contoverfiam, ambula-

l$ 0i

L

I «

bunt.

Et neício fane, an non eà, quae in praé-

fenti fcholio fcribo, ad decidendam hinc difüci-

| od

Tütn

lem.caufam plene fufficiant, fi diu, ac folerter ex-

pendantur.

5

-

dem

$. 1494;

(l

Tle

HEX(

Demum hic folent tractare de obligatione

ominis

reparandi damna , quae ex iniqua h

" hEre

/caede

—

- Caput. IX. ;

27I

Teti

eaede oriuntur, ltaque pro vita, membris,

vulneribus, doloribus, fuütura corporis de-

formitate nihil debetur.

Non enim certe

ion ex 8

mgumentud

preces, fuflragia, aliave bona gratiae: non

m ef di

enim adeo nobilis eft vita, et integritas na-

, fUb

turalisy ut pro ea reparanda bonum aliquod

dectum d

. et taad

gratiae exigi queat.

Contra vero bona ho-

nori$, ac fortunarum non ita pretiofa funt,

r fequeut

ns, proyt

ut ad refarciendum . bonum vitae, aut cor-

poris etiam ex parte duntaxat aliqua fufficere

eum prd

curiam 3

pofint.

Cum itaque ejusmodi injuriae ne-

s i Í

quidem pars aliqua compenfari queat, fequi-

1 piaaid

tur, ad hujuscemodi, compeníationem ut-

ipnoceni

m acioli

pote.ex integro impoffibilem neminem teneri.

j aliquet

Atque ita habet communis ibnteqtia..

Vitit Ü

pis, Qu

$.

1495.

. eu

ritatis, P

Porro damna, quae ex iniqua caede in

r d

bonis fortunae fequuntur, reparari plerum-

j df

que poffunt, ac proin reparari etiam debent.

jdment 4

idque non tantum laefo, fi füpervixerit, fed

les ]*

etiam haeredibus, et quibuscunque aliis, qui-

en pl

bus occifus vel ex oblipatione, vel etiam

ambilt

pro mero arbitrio benefeciffet, dummodo

d pe

occidens horum damnorum a fe inferendo-

y dfid

jerter &

rum aliquam cognitionem praevie ante cae:

dem habuerit: fi enim haec fortunarum de-

trimenta penitus ignorarit, planeque non in-

tellexerit, circa haec ficut nullam culpam,

gtov

ita nullam refarciendi obligationem . contra-

p

here potuit, Haec porro excufatio in foro

caf?de

ex-

É

E

| Tiqctaztus duodecimus.

externo nunquam valebit: in foro tamen

Átisfaci

mere interiore aliquando, licet caute admo-

yerit:

dum, admittenda eft: eoquod mala praeci-

lt oc

pue atrocia facile cognofcamus, licet eadem

à

a nobis cognita fuife, ob aeftum furoris

haud recordemur.

$.

1496.

Df

Qultatt

Denique jus petendae compenfationis

etiam haeredibus defuncti, et aliis competit,

ha,

quorum intererat, ne beneficus ejusmodi al-

Qv

tor occideretur.

Licet enim haeredibus, aut

alis nullum forte in patronum fuum jus ex-

bt

t

Qf

titerit;. tale tamen in impium ficarium ha.

buerunt, ne fcilicet is optimum ac benefi-

g,

cum amicum eriperet.

Unde faevus ejus-

tübi

modi latro pretium fpei, quam hominis oc.

5- Y

cifi clientes, ac alumni fovebant, comper-

N

fare tenetur,

Haec porro omnia fere habet

ä) 150

te

lex Romana /): Cum liberi bominis corpus lae

fum fuerit 5 judex computet snercedes wedicis praes

5':

I50r

ij

[litas, cagteraque impendia, quae in curatione

facta funt,

Praeterea. operas quibus caruit,. et

l I

cariturus e[l ob id quod inutilis factus eft. — Cicas

ä' 1304

tricum autem , et deformitatis nulla fit. aeftimatio,

W

ü

quia liberum corpus mullam vecipit aeftimationem.,

Denique aliquod precum, facrificiorum, alia-

5- Iy

que facra penfa reddenda effe volunt occifo:

eccatis

Sn 150

eoquod fpatium et: occa.üonem pro p

b

- fatis«

S- lt

l) F/lfim. Jf. de his, qui effuder,

Ti

Caput . n

273

Q tatd

fatisfaciendi, merita coinpärandi eidem erie

te adm

puerit: nifi quod recte addunt, certo cone

à pras

itet, occifum in lethali peccato decefliffe.

'et endet

] füroiy

[

CAPVT DECIMVM.

De offcis pietatis negantibus, quibus abufus fae

cultatum noftrarum probibetur , et [peciatim.

vnfatiot

de officiis ceritatis,

conpel

stmodi 4

.

1497. [nter officia pietatis negantia alþþrum eft de

cavendo abufu facultatum,

fus, i

.

1498.

Qui aut generalis eft, quando non ad finem

j j5d

rium i

ultimum , id éft, propter Deum adhibentur,

* Detis

u^ — C 0 «

*

1499. Specialis vero, quando adhibentur in actus

us ed

noObilitati , aut conditioni fuae adveríos,

nins 0

*

1500. "Voluntas tota eff ad amandum bonum, id

4

compæ'

eft, Deum,

L—À9

1

.

te ld

15OI. Intellectus vero ad contemplandum veritas

tem factus.

'aïpuS

—

—

l

]

—

l

l

.

li )

'

I502, Huc pertinet quaeftio, an liceat aliquando

falfiloquium dicere.

u

p

f

W^ — w — w — OO

.

aïz'lf[ ] f

1593. Definitur mendaciumg

"n

b al

e

I504. Nunquam . licere altérius intellectum falfo

,e/l il'foä;

judicio deliberate imbuere » probatur cum S, Aue

u

Buft. 1, ex miro veritatis fulgare,

[ d

I1505.

f, i

2. Ex ipfa natura veritatis,

f oCCl'[OI:

L)

1506—1509.

3. Ex natura intellectus,

ec[jans

.ad veritatem fecit,

quem Deus

f

$.

1510 — 12. Refpondetur objectionibus,

Tom, 1F,

S

$. 1497-

m

274

Tractatus. duodecimus.

g.

1497.

: Ofïïciorüm negantium, quae naturae no-

h

ftrae facultatibus ex pietate debemus, claflis

fes, et

altera eft, ne fcilicet iisdem abutamur. :Por-

ius,

ro abufus ejusmodi duplex effe poteft, gene-

Jrite 4

valis fcilicet et omnibus facultatibus commu-

fatus

pis, alter vero cuique /pecalis, ac fingulis

i

Qtr)

ü

Hütp

facültatibqs proprius eft.

üm,

$

1498*

Sic

j

It

Abufus generalis fere in eo confiftit, quod

Titat

dliquam facultatem noftram, nifi ad finem

Tlds

ultimum, id eft, propter Deum adhibeamus.

fiqi

Magnum quippe illud mandatum amoris, quo

Deum fuper omnia et ex omnibus onibus dili-

gere jubemur, omnes facultates fibi vendicat.

Nam cum ait: ex toio corde, tota anüna , iota

b

VOL

mente, mullam vitae noflrae partem veliquam fa-

Cit, quae vacare debeat. — —

Sed quidquid

Qum

41 di

aliud diligendum *venerit in. animum, illuc Tapia-

UI

tur, quo totus dilectionis impetus currit a).^ Sci-

licet contra voluntatem Domini re illa uti-

mmm

r

mur, quae tota vel proxime, vel ultimo fal-

tem propter Deum facta ad inferiorem ali-

Quet

iqus

quem finem contra nativam deftinationem

fuam detorquetur.

$.

1499.

?

*»

Topot:

A

8) * Auguft, libr. t. c?e doc:fin. cbrz]iiafz.

N

ss Caput. XX

15

$.

k

1499.

Jrae no

" Abufüs vero fpecialisin eo eft, quod vi-

s, Cl

res, et potentias fuas quis, adhibeat ad eos

j du

actus, qui earum naturae, ac indoli pro-

ff, p

priae adverfantur *). Et ipfis autem facul-

comm

tatibus noftri$ aliae ad mentem, aliae vero

: ingi)

,ad corpus fpectant. .Et quidem. de.;priori-

. 3bus utpote ma

dum.

^

gis nobilibgsïpränlïlo ]ch,agen.

.*) Sic intellectus ex indole fibi. fþeciaiï. veritatem

fpectat. Majoris, vel alterius boni, quam ve-

li, u

ritatis intellectus non eft capáx: ut proinde ves

j fen

—ritas fümmum . intellectus bonum, et quod con-

ibeamus

fequitur, erfor fümmum ejus malum fit.

js, Qu

jius di

$.

vendu.

N Posss vz&fadiiïtaies mentis intellec

tus, et

l

f

/

Cll

voluntas funt. .Haec jam ad amandum bo.

i

'

num, et quia folus Deus verum bonum eft:

qlil

dzyuï:s

,ad diligendum Deum tota eft facta: ut adeo

7 mþ:(ï'

omnis affectus in. re creata quiefcens, ne-

)

chv

dum legi caritatis ,. fed etiam pietati, ac digni-

jl t

jo 18

tati voluntatis noftrae adverfetur, utpote

"quae tota non ultimo tantum; prout res re-

em ?

xione?

liquae, fed pr(?ixime ad Deum eft facta.

)

$.

ISOI.

Q

!

,j

4

. Haec p0r4ro tanta voluntatis liberae prae-

rTOogativa, qua proxime propter Deum eft

facta, etiam intellectui noftro competit *).

$2

Haec

276

Tractatus duodecimus.

Haec enim intelligendi facultas, fecus ac fa-

filla

eatiti

cultates, ac res homini fübditae, nemini nec

"071'?

voluntati quidem **) , fed foli Deo proxime

eludi

famulatur, utpote quae ad contemplandam

aeternam, et immutabilem veritatem proxi-

tione

me, et ex fua indole eft facta.

Jt jnt

etiam

varia

*) Habet 'hoc S. Aupuftinus b): itaque etiam filius

volun

recte. dicitur ex ipfo, caetera per ipfum. . Prae-

umme implens wunum,

d

ce[fit eniin forma omnium ,

efe,

de quo eff , ut caetera, quae funt, ím quamtum

lm ;

funt uni fünilia, per. eam. formam feerent, . Ho-

vum ülia fic funt per ipfam, ut ad ipfam etiam

«t

fént, ut ommis vationalis et imtellectualis crea-

zuva, im qua bomo rectiffÜne dicitur factus ad

imagimem Dei: mon enim aliter incommutabilem

veritatem po[fet menie confpicere. Alia vevo ità

ht

fünt per. ipfam facta', ut ion fint ad ipfam. Et

ideo razionalis anima, f£ creatori fuo ferviat , à

DUtat

li t

quo facta'eft 5 per 'quem. f'acta eff ,' er ad. quem

facm eft , cuncta ei coetera fervient.

Venne

Vident

.^*j A(t nomne voluntas, utpote quam caecam po-

faMIOq

tentiam vocart, indiget ductu, ac cognitione in-

tellectus ? Et fic intellectus ad famulandum vo-

n ejus

n

luntati comparatus effe videtur.

Verum res non

üïa PT.

ita fe habet, fed veritas feipfa fummum intel-

I f

lectus bonum. eft. - Cuncta fpectacula , ez omnis

D

curiofetas, quid aliud quae-

illa, quae appellatur,

iam ? Q:id

jl

vit, quom de rerum cognitione laetit

lonr

ergo admirabilius , quid fpeciofrus ipfa veritate,

ad quam ommis fpectator pervenire fe cupere con-

r |

fitetur , cum vebementer , ne fallatur , invigilat ?

Àpfum denique praeffigiatorem , nibil aliud, quam

r T

)5

) Lib. äe ver. Relig. C. 43. 44.

]

277

: Caput- X

us ac

fallaciam , profitentem Jiligenter intuenfüy , eP

mni

cautiffime obfervanz: et ff eluduntur , quia fua

non-poffJamt, illius delectamtur fcientia

) pronios

eludit c). -

, qui eos

mpland

Ex eo vero, quod voluntas intellectus cogni-

m p

tiones faepe in rem fuam adhibeat, non fequitur,

ut intellectus propter voluntatem-fit factus: nam

etiam voluntas in auxilium intellectus non raro

varia fciendi fubfidia conquirit; et nemo dicet,

eiom J

voluntatem in fubfidium intellectus comparatam

. P

effe.

alenr

Vel demum mentem propter corpus factam

effe, dicee, quod mens corpus, et vitam anima-

íp um

lem innumeris vicibus juvet, et foveat?

Res

eut, D

,'Pf,;m D]

cole ea, quae 9 871. er feq, babentur.

tuilir (

- fogtti

$.

1502.

vutabit

|

4 utro !

. Celebris hic fe offert controverüä, qua

| fam

difputatur, an in nullo unquam cafu falfum

feroit!

i 044*"

loqui honeftum fit.

Prifcis temporibus fen-

tentiae inter utramque partem divifae fuiífe

videntur; poftquam vero S. Auguftinus omne

t P

falfiloquium condemnavit, orbis terrarum

vitom ?

in ejus fententiam videtur conceffiffe.

NOf

ndum *

j e n

íflra aetate falfiloquii rurfüs aliquos patro-

nos fpectamus, quorum fententiae nulla nota

m Jf

inuri debet: cum Ecclefia nullum unquam

J

j i

J

judicium defuper tulerit.

Immo hanc quae-

"N

ftionem abftrufam, ac difficillimam effe fate-

T

L

.

tur ipfe falfiloquii fummus adverfarius d)

83

Late-

muigi[dt?

ii 1

j

:z

€) S. Auguft, lib, de ver, Relig. c. 49.

d) S. Auguft, libr. contr, «endac, C, 1.

asl

278

'Tractatusy duodécimus,

lorum «

Latebrofa eft enim mimis , et quibusdam quafi ca-

dng at

vernofis anfractibus faepe. intentionem — quaerentis

omni. f

eludit: Wt modo velut elabatur e manibus, quod

piter f

inventum erat, modo rur[us adpareat, et ïmfus

if Gl

qbþrbeqtui.

quaerity

2$

I1503.

t Omf

Wüm,

Mendacium. itaque generatim acceptum

Pf

eft deliberatus conatus, quo quis alterius mene

lut:

ieim falfo judicio imbuere feu verbis, feu factis

ficida

fatagit, Nec alia eft fententia S. Auguftini e):

Augutt

enuntiationem falfam cum voluntate ad. fallendum

Qtu)0s

prolatam , manifeflum eft. e[Je mendacium. lam

Mmn, d

ejusmodi conatum, feu actum 'perpetuo, ac

ii raj

in omni prorfus cafu improbum eífe poft S.

Pt

Auguftinum usque ad noftrum fere aevum

(ttür 1

fenferunt fere. omnes.

Eundem tamen fal-

lw

lendi conatum in cafuü magnae neceflitatis ab

tb m

omni piaculo hac noftra aetate abfolvunt

Qu 1

muli. Quam quidem in ejusmodi cafu fal-

D7

lendi induftriam, ftrepero medacii omiffo no-

Tienti)

mine,. mitiore falfiloquii nomenclatione de-

H J

tienze,

f?gnant.x

"

g.

1504.

0

3 AEgo priöf—i» fententiae fere ex mera aucto-

ritate me addixeram fíemper: nunc vero

eidem etiam ex argumentis multum praeva-

Primum

Ts

lentibus ad&ipqlandum efï'e,( cenfeo.

- horum

;) Lil)r. de imendác. c. 4.

]j

Caput X.

279

Mf (

horum eft mirus:veritatis fulgor animis no-

quaati

ftris intime praefens femper, qui animi ab

omni falfo nunquam rnon. refugiunt.

»5Iquis

ihus, qui

TA

pater graviter decumbens, et ex nuntio oce

cifi filii penitus conficiendus eife pracfciatur,

quaerltur jam, an de forte filii-fui definite,

et omni elabendi via praeclufa, interroganti,

verum

aut falfum . dici oporteat.

In. hoc

t

jam cafu veritatem haud dicendam effe, vo-

i h

lebant

eoquod veritas, prout dicebant, ho-

,/ fzms

micida *non fit

His jam ita rcfpondet S.

ynfüniu

Auguftin. e)

cum propofuero ante qualescunque

li

oculos cordis wmei intelligsibilem illius pulcbritudi-

um 1

nem, de cujus falfi mnibil ore procedit , quamovis,

96[(10,

ubi radians imagis magisque clarefcit veritas, ;bà

pofï *

palpitans mea. reverberatur infirmitas

tamen fic

e qevit

amore tanti decoris accendor , ut cuncta quae. tne

ten 2

de me vevocant

bwmnana contemnam. — — Nec

ffitati d

me movoet contemplantem | luminofum . bonum ,. in

abfolttt

quo endacii tenebrae mulla? funt, quod mobhis

cgfu f?"

meniiri nolentibus , et. bominibus. «ero audito moe

milloy

vientibus bomicida dicituv- veritas.

l

INunquid enim

jone 4

"

fi fluprum expetat impudica, :et te non confen-

Viente, [aevo amore perturbaia moriatur ; bomz-

cida erit et ca[litas?

, ao

4

$

$505

Idem alio argumento ex indole ipfius ve-

rae 'al

ritatis petito S. Doctor profequitur in cafu

prinut

4

omnium

jio?

e) Libv. coutr. mendac, C. 18.

od

280

Tractatus duodecimus.

omnium maxime arduo, cum aliquis bapti-

vl

zandus ab impiis ita detinetur, ut de falute

iM J

aeterna extreme periclitetur, et non nifi ope

Yi f

mendacii adiri queat.

Neque in hoc diffi-

fifgiant

cilimo articulo fubfidium mendacii adhiberi

dlinid

permittit f) : cum enim, fi cuflodes ifli, ut nos

ad bapiizandum bominem admittant , flupro illici

* m

Venit

po[[unt, mon facimus contraria caftitauti: et fi

us

mendacio decipi po[Junt, facimus contraria veri-

find

iaii, cum procul dubio mulli e[[et, amabilis cafti-

dicit

tas, fi non eam praeciperet veritas?. — Proinde ut

])7 Dp

u

perveniatur ad. bominem | baptizandum ,. fallantur

Cl

mentiendo cuflodes, [i boc jubet veritas.

Sed

Vr

quomodo jubeat ceritas, e[fe mentiendum, fi non

i

gubet caflitas, efJe maecbandum? — Cur autem boc

Nj

qon. jubet caflitas, mifi quia boc memn docet veri-

li

1

Qa$? . Si ergo, mifi quod veritas docet , facere non

füce

DT

debemus, cum veritas doceat, mec propter bomi-

d

nem baptisandum facere, quod contrarium eft ca-

[;

flitati, quomodo mos docebit facere , propter bapti-

[

gandum bominem, quod:ipfi efl conitrarium «eri-

(

l

tai? Et hucusque argumentum ex indole

veritatis eft petitum *): legem vero verita-

[7,

tj

tis prae lege caítitatis reapfe' clarius menti

Q

noftrae illucefcere deinceps profequitur ele-

bu

gantiffime: J/ed ficut oculi ad. intuendum folem

y

parum firmi ea tamen ,. quae a fole. illuflrantur,

libenter intuentur, fic animae, jam «valentes de-

lectari pulcbritudine caffitatis, non tamen omnino

T

per

Pfinci;

KJ Libr, contr, mmdac.k C. 20.

:

P

Caput X.

281

ls bupt

per feipfam confidevare veritatem, unde lucet ca-

de lu

flitas, pofJunt, ut, cum «entum fuerit ad ali-

1 tf o

quid. faciendum , quod. advoer[um efl veritati, ita

hoc df

refugiant, quemadmodum refugiunt , fi faciendum

i adhibv

aliquid proponatur , quod adverfum eft. caftitati.

UNDT

t) Argumentum contra falfilloquium ab ipfa natura

p d

i. d)

veriratis hauftum jam antea g) egregie fequenti-

bus digefferat: PofWremo quisquis mibi pro per-

n qu

Jtadendo , et. defendendo ullo mendacio contra-

ul aj

dicit, quid dicit , ff verum non dicit ?

$i autem

Bujni

propterea eft audiendus, quomiam verum dicit,

quemodo me vult facere verum , dicendo menda-

jl

!

Ilj

li

cem ? — Quomodo mendacium patronam fibi adbibez

veritaten ?. An adverfario fuo vincit , ut a fe-

, j

!

ipfo vincatur ? Quis banc abfurditatem ferat?

guian D

Nullo ergo wodo dixerimus, eos, qui afferunt;

Qp U

aliquando effe mentiendum , id afferendo. effe. ve-

fuceremä

vaces , ne , quod eft- abfurdiffimum et. fluleiffimum

credere, veritas mos doceat effe mendaces.

Quale

s M

eft enim , ut effe adulterandum nemo difcat

& cas

u (

ftitate, Deum offendendum nemo. difcaz a pietate,

hiut WP&'

cuiquam mocendum memo. difcat a benignitate , et

effe menziendum , difcamus a veritate?

Porro ff

T

boc uou docet veritas ; non efl vevum:; ff mon eft

y ii

verum ; non eft. difcendum : f& mon eft difcendum;

) verit

nunquam e[b igitur mentiendum.

Legatur uter-

que lib. tam de, quam contra mendacium, in qui-

jur d

bus fuam doctrinam fententiis ex facris literis,

praeter alia, confirmat.

i Jf

jf

$. r506..

j ?

"

i

Tertium argumentum ex communïbus

!

—

!

principiis petitum omnino firmum effe mihi

NI

vide-

g) Eod. libr. C.19.

ia

282

Tractatus duodecimus,

videtur, eftque fequens: fümina, ac demum

unica lex efít divina voluntas.

jam intel-

h

lectum ad veritatem ex voluntate conditoris

effe .factum,

Ub nü

ex ipfa intellectus natura cla-

rifmum eft. Quapropter error, feu falfum

tits

Qultatu

judicium neceífario eft fummum intellectus

malum.

Ac proinde Deus errorem ftudiofe

Q

i,

lu

at

injiiendum eo.ipfo prohibet, quod intel.

lectum a fzlfo tantopere refugientem fecerit,

qure |

Scilicet magnopere notandum,'ac identidem

repetendum, quod S. Auguftinus 5) et ratio

Q e

fat

ipfa docet:

res omnes,

quae ratione non

fuünt praeditae, propter nos, feu, quod idem

htio |

eft,

unde eas

F

ad.nos pnoxime effe factas:

ad u('us noftros juftos quacunque ratione ad-

hum |

hibere licet

Unde animalium opera. ad fe-

hN

M

renda oOnera, eorum carnibus ad cibum, de-

Il db

nique diverfo variarum fpecierum coitu ad

f

procreanda diverfa, ac nova animalium ge-

T

nera uti permiffum eft, prout fcilicet nobis

bra

utile fuerit

Aít facultates fubftantiae ratio-

tem

nalis non propter nos, velad nos, fed pro-

Dori

Cülta

xime propter Deum, feu ad Deum funt fa-

ctae.

Unde pro noftro arbitrio nihil circa

QUnrm

AC

eas licet agere, fed cautiffime ad ufum funt

adhibendae fecundum divinam . voluntatem,

lw

quam in earum naturg,defcriptam legimus.

e ]

e[fe

$. 1507

(e

uf

W

b) Lib. de ver. Relig. C, 43. et 44.

E

Vid. $.947.

Caput .X.

283

: demut

$.

1507.

m imp

Onditori

Hoc vero exacte adeo fervandum eft, ut:

r i

fub nullius majoris utilitatis , ultimae neceffi-

u fallün

tatis, aut falutis aeternae obtentu ultra fa-

tellecti

cultatum rationalium deítinationem , ac in-

ftudiol

dolem, aut potius contra, aut ultra Dei vo-

X inté

luntatem circa rationales facultates aliquid

fecerit

agere liceat.

sic membrum aliquod refecare

licet, fi id falus corporis exigat, immo fi ad

dentide

et nati

eam etiam utilis tantum ejusmodi fectio exi-

ftat.

Idem vero, feu quaecunque fui muti-

f& DO

od ij

latio jam pervería effe incipit, fi ea ad falue

tem animae, vel ad fuperandum praefentiffi-

jde &

jne 46

mum peccati periculum adhibeatur.

Item fi

al fe

modici'et quo haud aegre carere queas, mem-

n, d

bri abíciffione alterius vitam alias certo peri-

turam fervare queas, ejusmodi fectionem ad-

oiti d

mittere nullatenus -potes: quia fcilicet mem-

um P

bra tua non ad falutem animae, fed ad falu-

o fit

tem corporis, et quidem tui duntaxat cor-

d pI

poris funt data, atque conceffa.

Infuper fa-

cultatem generantem, licet ex ea nullam un-

jjt d

a

quam. prolem orituram eífe, certum fit, ad

actum contra ejus naturam nunquam adhi-

y fütt

tatetfy

bere licet: etfi fine tali actu totum corpus,

et ipfa quoque facultas generans emoritura

us

effe praevideatur.

Séd fi argumenta a facul-

tate generante petita valeant, nunquid ab

"

abufu hujus facultatis, qui ex fua indole fem-

per eft gravis, argumentum habetur, omnem

abufum rationis multo magis gravem efífe?

T

Verum

3

284

Tractatus duodecimus.

Verum: voluntas ad fummum bonum certe

lectüs

eft facta;

num ideo omnem averfionem a

Comqui

tanto bono gravem effe affirmabimus? — Ab-

eu, e

cultati

ufüs facultatis generantis fat deliberatus fem-

per eft gravis:

fed praecifa auctoritate, dic,

intellect

per quam rationem etiam levis potentlac ge-

longe 1

nerantis abufus ex fua indole fit gravis.

Sci-

veríüm

licet in re fumme abftrufa definiti aliquid

eiufati

ftatuere, perarduum eft. Communis certe

Cula

fcntentia mendacium non nifi pro levi pec-

cato habet

e

$.

IS08

99

Horum jam omnium ratio proxima, im-

"HOHHE

mo unica eít divina voluntas, utpote quae

»üonem

tanquam fuprema lex in ipfis rerum proprie-

ylütlete

tatibus, vivis velut caracteribus expreffa cer-

suio !

nitur.

Quam primum enim indolem e

ma-

w q

nus, aut potentiaé generatis recte intellexe-

,äbsw

ris, mox capis, immo quodam animi obtutu

» Cede

mtuerls, manum in auxilium corporis, facul-

PT

tatem vero generantem ad actum generatlo-

Qu ]

nis exfüi coüditione, ac, quod idem eft, ex

m d

voluntate creatoris eandem ita condentis, ac

ltur

formantis deftinatam eftfe.

Ultra volunta-

icitm

tem autem creatoris circa res nobis non fub-

l'ohib

ditas nihil difponere licet

Qm f

mur

$.

1509

i

li f

Tam cogita, num facultas generans ad

M

actum .generandi propinquius, quam intel-

tün

lectus,

Caput X.

285

t certs

lectus, et ratio ad verum judicium fpectet?

Tionem 1

Cumque turpitudo contra naturam in omni

u) db

caífu, et neceflitate verum dedecus nobili fa-

atus n

cultati'illatum maneat; multum fane erit, fi

Ate, d

intellectum rationalem, id eft,. facultatem

ntiac f

longe nobiliorem in actum fibi extreme ad-

d

verfum inducendo, hunc fallendi conatum

j dliqii

exeufatione utilitatis, aut neceflitatis ab omni

p certi

macula purgare queas.

feri p

$.

I$IO.

, Sed fi totum a divina voluntate pendet ;

, n

,.honne in cafu extremae neceflitatis relaxa-

.4tionem legis de benigniflimo Numine prae-

(e qui

roptie

.,fumere licebit ?

uid modicus, ac brevis

.,adeo humanae rationis, feu intellectus no-

effa ct

ep n

»,ftri abufus ad falutem aeternam animae, fi

.,absque mendacio infans fine baptifmo. de.

ntellett

j ob

, cedere cogatur ? **

Sed refpondeo, licen-

tiam, quam praefumtam vocamus, tunc de.

j füci

yeratio-

mum locum hàabere, quando ille, qui licen-

tiam dare poteft, eandem reapíe dare cen-

d

yis, *

fetur, licet hujus conceffionis fuae aliquod

ohund

indicium edere abfentia fua, vel alia ratione

prohibeatur.

0f fulr

Quando vero praefens eft, et

cum facile poffet,.füuae indulgentiae nullum

fignum edit, immo potius pro obligstione

legis priora indicia dare pergit, de tali nul

lam licentiam praefumere poffumus.

lam in

n äd

caufa veritatis et. in omni facultatum huma-

O prae.

mtel

narum abufu res ita fe habet.: unde erg

oCLUS

fumta,

"Ivactatus. duodecimus,

286

fumta, qüam memoras, licentia? .Vel nuin

fonum :

effectus

auderes urgente gravi neceffitate aliquid .tur-

pe contra naturam ex praefumta ejusmodi

quid gl

qut dec

licentia comminittere ?

Opportune omnino

nobis praefto funt officia caítitatis: quae,

Baptilrm

prout advertit S. Auguftinus $. 1505. officiis

d on

veritatis non quidem. clariora, attamen ma-

Wtri,

tm v

gis nota funt, aut certe communiore calculo

probata fünt: licet veritas cafítitate antiquior;

Wil e(t

^

tDeo n

ac nobilior exiítat.

kti-mel

$.

ISII.

Qie atto

Dn Q

,,sed dura haec lex eft, acerba, aC pene

Qüod D)

,crudelis, qua prohibetur, ne ope mendacii

lterey

Hïtllam 1

?5

baptifmmus in ultima neceffitate conferatur.

,;iNon cadit hoc in Numen beneficentiffimum. *

li, (

Sed quid putas?. An lex caftitatis arcta adeo

Diow

in. Numen beneficentiffimum cadat? Dein

C

lus l

fi Deus pro hoc homine beneficium baptifmi

decrevit; nemo refiftet . omnipotentiflimae

decrei

voluntati: fi vero Deus baptifmum huic ho:

Ts,

mini non decrevit; ejusmodi, baptifmus . bo-

Ulem

nus non eít, deüderari non meretur, deni-

Q fe |

que per omnia nihil eft. . Scilicet jam iterum

lts

eo errore implicaris, quem in tractatu de

fine ultimo tanta contentione expugnare ía-

Deus nullum bonum facit, quia bo-

tegi.

num efít, id facere: fed omne, quod bonum

DE

eft, ideo demum eft, quia Deus illud fecit.

yte f

Nullam bonitatem divina voluntas poteft fe-

] f&lf]l,

mum

^l

qui ; aligs non.in omni genere effet pri

bo-

"-

Ms

df

Caput X.

s

Tl n

bonum: fed omne, quod eft bonum, eft

yud ür

effectus divinae voluntatis, ne fcilicet. ali-

yusmod

quid gloriari queat, quafi Deo ad agendum,

Omnin)

aut decerendum prior aliqua ratio extiterit.

1. Q

Baptifmus a Deo non decretus, bonus non

. Offc

eft, omnino non eft, ac proin non eft digna

6] Tl

materia, circa quam optima, ac beneficen-

: calcu

tiffima voluntas fefe exerceat: denique adeo

nihil eft, ut nec tu, fi fapiens fis, bapti(fmum

ntiguior,

a Deo non decretum defiderare poffis.. Equi-

dem mentem noftram aegre admodum eo us-

que attollimus, ut intelligamus, nullüm bo-

num cogitari, aut defiderari poffe, mifi id,

a per

quod Deus fecit, et in quantum Deus fecit.

vendiol

Interea id faltem firmiffime teneamus, quod

erati

nullam rem, nullam naturam, nullam effen-

quo'

tiam, denique nihil, quod cogitari poteft,

Es

Deo poffe effe primam rationem agendi, de-

) Dei

cernendi. ^Alias enim res ejusmod . mox effet

finis ultimus, ubi etiam divina voluntas fuo

p

tilhitue

decreto quiefceret.

Sic faltem hoc intellige-

gic o

mus, rerum creandarum futuram, aut polli-

jj 00

bilem bonitatem ne quidem ex parte aliqua,

. den

ad fe producendam etiam optimam Dei vo-

teruit

1lunvtatem movere, aut invitare poffe. -

u d

&

gt b

$.

ISI2.

j

» Aft legem hanc, fi vellet, Deus relaxa-

0il

fetii |

»re faltem poffer, ut juvante mendacio, feu

»falfilloquio ultimam perniciem quisque a fe

"

jmuti

Certe poteft Deus intel-

», amoliri qugat.

,, lectum

o

288

Tractatus duodecius,

,,lectum deftruere, et in nihilum redigef,e:

ETA

,,cur non poffit ejusdem levem aliquem ab-

tione,-

,,.ufum permittere? Quare per argumenta

tOpate

,, hucusque producta non evincitur, ac proin

(, Qu

,,per ea negotium falfiloquii, feu mendacii

tonis,

,,non recte explicatur. * Laborant equidem

fibtrahe

Doctores in ea quaeítione, an Deus jus feu

W0 ob

legem naturae relaxare, vel num actus, quos

VefUt,

intrinfece malos vocamus, permittere ali«

quando pofhit.

Ego ad hoc jam refpondi ali-

bi fcilicet tractatu de íntrinfeca actuum buma-

norum bonitate, quae fi huc transferantur, fua

Mi

argumentis noftris vis, et robur conftabit.

Scilicet Deum nos illis legibus, quas de ab-

l

ufü humanarum facultatum tulit, conftringi

1505

m

4

velle, ex ipfa earum facultatum indole legi-

mus.

Tam quamdiu datur voluntas divina

ölïä ;

5

nos obligandi, utique non poteft non ea ob-

ä.

u

ligare.

Voluntates autem Dei omnes funt

"r

aeternae, et reapfe immutabiles.

Quaerere

BU

autem, num, Deus, antequam hanc volun-

5- n

tatem conciperet, non potuiffet contrariam

Ti

concipere, idem eft, ac quaerere, quid Deus

fi

p

facere potuiffet in illo inftanti, quod. aeter«

N

nitate antiquius eft. Paucis: ad hanc quae

g

füonem, an Deus leges naturales remittere

queat, aliud mea opinione refponderi nequit,

quam fequens: quamdiu nos iisdem conftrin-

git, eas non potefít remittere: et nunc lis

nos confiringit. Quae Deus non facit, ea

non poffunt intelligi, de iis nihil quaeri pot-

la

eft: cum vero Deus leges veritatis, et jus

natu.

þr() i

I

Caput. XI.

289

tediree

haturale modo non ielaxet, de hac relax&

Iquem d

tione, aut remiílione nemo prudenter inter-

igunen

rogare poteft. Ut autem tibi obfequar, di-

, A pruo

co, quod Deum, ficut intellectui ufum ra-

mendad

tionis, fic voluntati fenfum legis fuae poffe

: eguid

fübtrahere: quo feníu legis dato homo om-

y ju

nino obítringitur, et eo fublato le

tenetur.

ge. non

ts qu

Wtere. d

pond d

CAPVT VNDECIMVM.

j jut

pur, f

Reliqua pro inviolabili veritate. avgumenta

conftabi

vecen/gnzur.

j d Ü

1513. Tidem datam fervari, etfi ihique extortam

oníttitg

ile leg

1514. Eft pietas tóti generi humano debita,

t dï vt

I5I5. Et pietas quidem juftiffima.

yn e Ob*

ä

1516. Pari ratione fümmi intereft

tum effe falfum dicere:

? nunqüam licis

yer l

ite

I517. Idque etiam inter perfonas privatas,

;

( vll

.1518—.1523.

Nam in exemplo oftenditur , doctri-

pirand

nam hanc, fi

aliis cognita, nunquam prodeffa

jdDeu

falfum dicenti, fi vero. proptereà quia ignoratur,

| aett?

.nuere,

Profit, eam totius generis humani fidem .immii«

*

$.

|1526 —30. Impugnantur falfiloquii patrohi ex fe«

3mit[€?'e

fe J

c;uelis facile inde- deducendis,

oniitt

9. - I513.

ü

gf

Praeter argumenta. palmaria hu&usque re-

jf poi

lata fuperfunt alia,

atque inter ea illud, quod

pro veritate ob

parem fationem a fidelitate

hi

.om. lV,

duci-

"

Z

200

Tfactatu& duodecimus.

ducitur. Mira vis fidei datae, utpote quami

fervare neceffe eft nedum cum praejudicio

Cui

proprige pietatis, fed cum internecione to-

tius civitatis: idque etiam tunc, quando cau-

Wt t

ífa fidem exigentis improba, et caufa fidem

Oftries |

tVinciti)

fuam obligantis recta eft. Nulla vel a com-

muni utilitate,. a religione, aut quocunque

WL üfa

Wi ec

titulo petita ratio ad diffolvendum vinculum

fidei fufficiens eft. Unde jam tanta vis, qua

h), f

itronur

fides data omnium reliquorum ofliciorum eff

qiod f

caciam fuþerare videtur ?

detrime

iniqua :

50 À ïgI4ö

üt: fj

t d

Scilicet, quantum ego ïntellfgo, fub ob-

14, Offn

ligatione fidelitatis latet pietas non fingulis

( i

hominibus, non integris communitatibus, fed

Netent

toti humano generi debita: et ideo quacun-

l n

que alia pietate, et officio fuperior eft: men-

Bj

ti quippe juitae fatius effe debet, plurimos

ticend

potius quam ünum, aut páucos: et demum

tO]E;'ar(

omnes potius, quam plurimos effe. falvos.

T j

Atqué ex hac ratione jam füpra, explicando

thOä[ïei

ordinem pietatis $. 1460, docebam, falutem

n

communenf civitatis falute .propria cuique

m

potiorem effe debere: ét per eandem ratio-

bellu

nem nunc affero, caufam humani generis,

Peffi

id eft, caufam omhnium caufa civitatis fupe-

todi

riorem jure effe debere.

N j

jl

$. 1515.

P

Caput. XT.

201

Qfe quii

$.

ISI$5.;

raeution

xcione Q0

Caufae vero alias improbae fidem fer«

jando Cl

Vari, totius humani generis fumme intereffe,

ufa f

omnes paílim affirmant, idque certa ratione

'e| 2 00D

evincitur. Fide enim non fervata non tan-

um

tum una, fed omnes tmox civitates corrue.

vincd

rent: eoquod, prout egregie monet Cice-

Ls

39

j Yi Q

ro a), fine fide, et jure ne

quidem focietas

jorim &

latronum . poffit fubfiftere.

Si enim ex eo,

quod noftra magnopere interfit, graviffimum

detrimentum inftet: vel, quod pars altera

iniqua fit, fponte cedere in hoc cafü tenea-

tur: fi, inquam, füb his obtentibus fidem

j

datam diffolvere liceret; tuné omnia foede-

[b o

fa, omnia pácta publica, quibus pax et foe.

1 Qngllifa'

dera inter gentes conftituta funt, mox cor-

Jous, :

ruerent, omnia bella, fine ullo eadem fapien-

) qU,BCUU

di remedio,

sque ad internecionem humaní

r n

generis recrudefcerent. Nam paárs victa pa-

Jurimi

Ciftendo nunquam noft magta detrimenta

r demi

tolerare folet, et-caufam füuam femper aequio-

tem eíffe credit (alias enim bellum non in-

ficand

choaffet) ideo dàta opportunitate nunquam

fauel

hon juftam pactum frangendi rationem habe-

; (

ret. Velfifciens fuam partem iniquam effe,

bellum nihilofecius c

tra meliorem partem

geDEF

geffiffet; tunc jam aliinde certum effet, ejuse

tj I

modi hofti nunquam fidendum effe, utpote

ppugnavit Quodfi

qui jus etiam cognitum 9

-

2

A) Dä Officiis X.

par.ls-.

rf

[

Tractátus duodecimus,

292

ars vi&trï);,hanc doctrinam .obtinere fciat:

vitebis

Mam, -

repudiatis omnpibus pacis conditionibus , ad-

verfam partem femper usque ad excidium

tu gray

erfequeretur, utpote quam fibi alias infe-

fet, f

lo g

ftum femper fore optime noffet. Et fic tan-

lere fo

dem contemto omni jure res tota ad folam

pot,

vim fpectaret: omnique füblato morali vin-

culo hamanum genus ad conditionem bellua-

fum,

f& eeff

fum folo robore fua jura definientium redi-

eretur, ac ipfi fui excidio adpropinquaret.

Qie u

Quod quidem foret pro toto genere noftro

T pt

miferia omnino extrema, facile, et jufte in-

Q e

Lu-

teprarum civitatum interitu redimenda."

iniquo

fnafüm

i»ine naturali clarum eft, fatius effe plures

civitates, quam omnes homines excidit peri-

At |

culum incurrere.

Atque ex his jam intelli-

tteyin

&dem.

gitur, inducias hofti vietori promiffas ftatu-

to inter nos tempore fervandas omnino effe;

etfiintra illud tempus eundem «snihil mali ex-

fpectantem poflemus delere, a quo tamen

nobis utpote decretoria pugna devictis evo-

luto induciarum fpatio certum exitium im-

ltec :

mus d

tminet.- Scilicet pietati. toti humano generi

debitae innititur fidei datae infüperabilis fir-

Vie ta

iem (

mitas.

Sed de bis plura dicentur, ubi de

ent

jure et juftitia acturi fumus.

D

*

QUf

$. 'IV.S 16,

tgte

M

Sed vide jam, Edäs,, et veritas quam pro-

fiden

pinque cognata officia fint: nam omn!a, quae

CO

piam

Qe üdc, Qnox dixi, ad veritatem

N

transfer, et

vidt-

Caput XI

293

re frit;

videbis caufam utriusque parem omnino effe.

YUs

i

Nam, ficut. nemini fideremus, (i fub obren-

exeidn

tu gravis, ac juítae caufae fidem violare lice-

ret,

fic etiam nemini crederemus, h ex titu-

[ias i

liC tf

lo gravis ac juftae neceffiatis veritatem fal-

lam fi nemini

credi

d foun

lere foret integrum.

li Y

poffet, omnia mox negotia moralia inter ju-

m bellüt

ftum, et iniquum faltem in gravibus momcn-

tis ceffarent, meraque vis füperetfet.

At-

m r

nquut

que ut alia omnia omittam, maxime corrue-

Nam fi falfum di-

'e dl

rent pactum et fidelitas. .

cere ex gravi, et jufta "neceffitate licerets

jitea

d

iniquo victori nunquam polfet vere eífe per-

fuafum, partem victam vero animi decreto

& plure

(j pet

fidem füam oblivare velle, eoquod fallere,

et ejusmodi fe obligandi Volunmcem fimulare

m'dl*

as fl

eidem fas effet.

*

no

m t

$.

ISTT

Ü [ampn

Atque ne contra hucusque dicta' excipias,

crl M

jm .m

haec in publicis duntaxat obtineant, ftatua-

mus duos cafus, feu exempla privata.

Prae-

g?!

vie tamen, ac folerter notandum, praeíen-

[hlh J

tem de flde fervanda, et de dlcenda veritate

u d

controverfiam tunc folummodo ohunere,

quando caufa fidem exigenüs, aut de veri-

tate rei interrogantis impia, aut iniqua eít.

Nam nemo mhumanus eft adeo, ut afferat,

fidem in jufta cauía exigenti, fidem fine pec-

T

cato frangi poffe, vel.verum in recto quo-

, quäe

piam negotlo quaerentem falfa refponfione

Pv

Ju,ue

Tb

o

E

t

L

2094

Tractatus. duodecimus,

jüüe poffe,. Nam falfiloquii patroni tantum

fit,

defendunt, id tunc demum juftum effe, quan-

Qitere r

do faifum dicens juftam fimul

, ac gravem

üpo d

neceffütatem pro fe habet,

quum?

vii per

/

$.

ISI8.

tveltn

- Miloqui

Primum itaqüe exemplum fit fequens;

ttit pu

Titius a Cajo injuria laceflitus, huic mortem

i

IU

machinatur impie uütique et inique prorfus,

um in

ï

Domum.Caji, furenti fimilis, ingreffus ex

Maevio totius rei optime gnaro quaerit, num

Cajus. domi fit,

Ille nullum. aliud . fervandi

Tif

Caji auxilium füpereffe cernens falfum dicit,

afferendo, Cajum heri profectum fuiffe. Iam

n

fint f

fit alter. cafus: Titius fe injuria-a Cajo affe-

ctum ex falfis indiciis credens, praefentem

lt

mortem ei machinabatur: dum Maevius ul.

R

t

timum ab innocente Cajo periculum. amoliri

volens, omnem fidem fuam interponit, eam

lm :

Quide

injuriam non' a Cajo, fed ab alio profectam

Tre |

eíle : quod etiam veriffimum fuit,

tur, (

$. AES TO.

TC p

firium

Yoen

]am fi doctrina, qua in graviffima, et juftä

fimul necéffitate falfum jufte dici poffe affe-

i«

runt, adoptetur, atque publice obtineat;

Don

Veru

falfiloquium mifero, et innocenti nihil prod-

eft. Nam in priore cafü Maevio de abfen-

conf

tia Caji teftanti Titius nullam fidem adhibe-

quod

bit, immo nullam adþibgre ppteric,x eo

4

1 Ciat;

!

Caput. Xl.

295

Maevium in his circumftantiis falfum

J tanton

fciat,

uld

Tfe, qui:

dicere poffe, immo ex pietate teneri.

ergo in hoc cafu prodeft ejusmodi falfilo-

t gt

qui

um? Nonne Titius poft affertionem Mae-

vii per omn

es domus angulos Cajum aeque

ac fi Maevius tacuiffet? Quare

inveftigabit,

falfiloquium (puta fi contraria n

obis, fenten-

pro vera

tradatur )

fequent

tia in publica inftitutione

|c mortet

innocentiae nunquam prodeft. Sed þvide,

e proris

quam infigniter eidem noceat.

(

erit fU

$.

1520.

| fer

fum d

Titius ne quidem in altero exemplo

$. rs18. Maevio credere poterit, etfi verum

illo, n

dicat afferens injuriam illam a Cajo non fuiffe

:

qjo ii

aefentt

illatam. Nam Titius probe fcit, in ejusmod?

cafu falíum dicere Maevio licere.

Et more

erins o

; u)

!

"

l

]

tem Cajo aeque afferet, ac fi Maevius nul-

lum pro Cajo teftimonium dixiffet: quem

mi!:, äm

rOfatti

quidem fervare, et fidem apud Titium obti-

nere potuiffet, fi noftra doctrina adoptare-

tur, qua dicimus, nec in gravi neceffitate,

nec pro jufta caufa et contra iniquum adver-

farium. falfum dicere licere.

Scilicet haec

poena mendaces neceffario confequitur, ut

e juiïa

in eo cafu, in quo falfum loqui folent, fidem

ff a

non habeant, etfi alia vice in eodem cafüu

btineag;

verum loquantur. Adeo falfiloquium feipfum

| pf

) clientibus fuis inno-

ht

conücit.: et Tullius a

cen-

T 4

jl

) qUO.

&) Oration, pro Ligar.

fill

206

jTractXatus duodeciänus.

centibus aeque ac reis peflime confuluit, dum

]

ad Ligarium, fi fieri

potuiffet, boneffo, pro-

ut dicebat, mendacio

] ,,A

juvandum fe paratum

fuiffe oftendit.

Qualem enit fidem apud

2* I

C

aefarem habiturus erat vir ille ; €ui menda-

ul

cium pro mifero adhibendum honeftum vide-

yJulte

NT

batur? "Tolle ex humano genere, noftram,

quam de inviolabili veritate fovemus, doctri-

yret

nam: et omnem falífi

yilior

j

loquiixtui vim, et utili-

* um

tgcem fuftulifti,

ylit p

$.

IS2I.

" sitln

Quare null

um profädto eHïngeS exemplum,

XQ 3 d

»Q0 (

in quo, fecundum proditam doctrinam tuam,

falfiüloquium poflit utile effe.' Contra juftum

"LU

st L

interrogatorem ex omnium fÍententia non

licet illud adhibere:

apud iniquum . vero, fi

(det

fit confcius doctrinae

üren

tuae, falfiloquium tuum

adeo fidem no

tüm

n facit? ut eam. etiam "Ve-ral

* eu

affertio perdat,

PU

- , *) ldem etiam in negotio fidelitatis obtinet. chfi

w fatt

concedas, ut iniquum metum poffus datam fidem

-

fallere impune peffit, hac conceffione feu doctrina

EU

nemini plus noces,

QUtnt

incutitur.

quam illi, cui iniquus metus

Nam iniquus aggreffor fcieris, alterum

um

hoc cafu fidem fervare non teneri ,

nullam .ejus

fponfioni fidem habebit:

N

ficque gravius malum in-

1 odl

feret, a quo, ad minor

em moleftiam fe obligan-

do, liberari potuiffet.

Adeo innocenti, et inique

oppreffo utile eft, quo

g "ino

tam fervare teneiutur,

d fidem inique licet extor-

Scilicet falfa affertio, et

Obligatio non obftringens

p;oix:de inuriles funt.

fidem non fagiunt: ac

Y

$. 1522.

Qtn

m

Capat XI.

297

ül, d

9. 1522.

fi, g.

pardts

»Aft fingamus, 'litium in priore cafu

m qu

»V. I518. conftitutum nefcio quo errore vel

| TIeni

,fact, vel juris putare, fe Cajo mortem

,julte machinari; et ita comparatum elfe,

um Yi

noftrat

Utíi confilii fui impietatem perípectam ha-

»beret, ab ejusmodi facinore vehementer

y

U

» abhorreret,

Et ftatuamus infuper, Mae-

.Vvium hanc Titii mentem clare pervidere.

» Hic plane negando Cajum domi effe, et fic

»falfum dicendo fidem inveniet, et innocen-

»tem Cajum fervabit.

Nonne fic faltem in

G

1m t

,,€0 cafu, in quo mens interrogantis Jufta,

»€t.caufa ejusdem eft iniqua,

falfiloquium

L juftün

Aft in hoc cafu Maevius non

j m

debet 'Titio falfüm dicere, fed debet eum

vero, /

docere verum, fcilicet,

m CUf

errore aliquo Ti-

tium. implicatum effe.

Unde nulla in hoc

um ver

cafü falfum loquendi neceffitas datur.

»Ve-

,IUm figamus infüper,

4à Maevio ex de-

,[ectu argumentorum "Titium de iniquitate

Aff f Í

.,confili fui convinci non pofie.* En in

dodtit

yy Dieti

quantas anguftas falfiloquium jam- fit red-

actum. Unicus cafus tot, et raris adeo con-

tlteru

hm ]l |

ditionibus veftitus fupereft, ut falfiloquium

m $ |

in ultimum 'angulum refugiens,

toto pene

dig? |

regno morali exturbatum jam fit.

at n

i

"d

$.

o *

1525.

u P

Verum ne quidem in hoc angulo falfilo-

quium haerere patiamur. Nam quamprimum

-

Ifp

$

. Mae-

b

»

Tractatus duodecimus,

298

Maevius, antequaimn fallere conetur, farout

fimum

debet, verum docere volet; "itius advertet,

üm et

Macvium eífe adverfae opinioni addictum;

yrorfüs

et ü verum fit, in hoc cafu falfum dicere

dem fi]

Maevio licere, eo ipfo jam Titius nullam

dem, al

Maevio fides habebit, utpote cui in hoc

Qidem .

ca'u fallere liceret; atque exinde hujus falfi-

Wt fa

*

loquium inutile manebit.

Supereffet etiam

Q Dottt

ET

poít haec omnia adhuc aliqua latebra, in

quam Íe falfiloquium poffet recipere, fed

Aeon

eam, ne cafus in immenfum protrahatur, ex.

Wt quo

cutere omitto: nam ad ommne ei perfugium

dmapa

intercludendum fufficient fequentia:

jGMHep

* Hlb

$.

I524.

dj

dim.

Itaque in eo cafuü, in.quo falfiloquium

u

honeftum 'effe dicis, vel interrogans fcit, al-

u1

terum in his circumftautiis falfum dicere juré

tj

poífe: vel id non fcit? fi fciat, fidem ei ad-

[7]

lu

hibere non poterit: et fic falfa affertio effectu

fuo carebit.

Si vero neíciat; tunc omnes

i

t

humanae aífertiones, ac teítimonia aliquid

o

de fuo robore perdunt,

Cum enim nemo

t

omnia, praecipue circumfítantias factorum,

LU

et tacitas aliorum fententias fciat, cumque

exinde interrogantes nunquam poflint effe

certi, quid refpondens de juttitia propofiti

negotii fentiat: quales circumfítantiae hoc

$

factum comitentur, denique an interrogatus

Titris

pon fit in eo cafu, in quo ignoranti falfum

dicere liceat *), ideo nunquam ejus dictis

rmaim

j

Capu; XI,

209

t p

firmam akdeo' fidem adhibebunt, quam fi cer-

advertt,

tum et ab omnibus admiffum fit, in nullo

dietum.

prorfus cafu falfum dicere licere. |Et fic tan-

m d

dem fides totius humani generis exiguo qui-

s nullm

dem, aliquo tamen gradu minueretur.

Qui

BU

quidem gradus adeo parvus plerumque

eft,

jus f

ut nec fentiatur quidem; quia tamen concer-

bt etud

nit totum genus noftrum, ingentis momenti

eft.

en, d

Sic ad evadendum difpendium mille

efe, M

aureorum non licet illud auxilium adhibere,

qu &

ex quo omnibus totius orbis hominibus de-

cima pars oboli decederet: licet jacturam de-

IT

cimave partis oboli nemo fentiat,

*) Habet hoc etiam S. Auguftinus P): äuomodo '.crxne-.-

dendum eft ei, qui putat aliquando effe mentien-

dum, ne forte et tunc mentiatuy , cum raecipits

Joqui?

ut credamus ?

Unde enim fciri poteft ,— utrum

[di ?

et tuuc babeat aliquam caufam ,. ficut ipfe putat,

vre JUt

]

officioft mendacii , exiflimans falfa narvatione bo-

fl ei E

minem territum poffe a libidine coliberi, atque

boc odo etiam ad fpivitualia fe confuleve men-

y efft

tiendo arbitretur ?. Quo. genere. admiffo omnis

o

Ita.

omnino ffdei difciplimna evertitur,. — —

ao

omnis doctrina veritatis aufertur cedems licen-

i netm

tiofjfimae falfitati, fv mendacio vel

officiofo .(ll?e

ctoru

unfie penetrandi aperitur locus,

cum

$. 1595

-ropOüïl

j

Scilicet quidquid falfiloquium agat, quo

magis fe extricare conatur, eo arctius fe in»

vol«

filif

: d

b) Libr, de mendac. e äi

gfmam

1

500

Tractatus dubdecz'mus.

volvit. Quia fcilicet nunquam poteft effe

f( 4 jur

verum, falfum effe dicendum; nec vi veri-

que Ral

tatis falfitas imperari nec, prout advertit in

hanc rem S. Auguftin. «) lux tenebrarum cau-

fa effe poteft. Sicut enim . nunquam poteft

i

T.

elle - bonum, ut malum fiat, .(fic nunquam

jrare n

poteff effe verum, uc falium dicatur.

w im

ttionis

$.

1526.

) hU]USü

Superfunt aliae quaepiam confecutiones

um ,

s üetet,

forte non ita graves, quibus falfiloquium

premere liceret.

Quod fi itaque in magna,

m

ts bot

et jufta neceffitate. falfum dicere permittas;

nunquid etiam falfos tefítes ad affirmandam

tiem

licebit ?

Licet veroó

m loq

falftatem |fuborpare

hoc non nihil afpere fonet, concedes tamen:

Wuln :

Qüm W

fi enim in ejusmodi calu falfum dicere tibi

non fit malum; cur id malum fit aliis? . Sed

Ts

fulfüm

nunquid etiam jurejurando falfiloguum tuum

confirmare auderes? Hic horret, ni fallor,

ü$, n

1

Jt jus

mens. tua.

Sed hoc eft fere neccffarium, ut

falfiloquium tuum utile effe poflit.

Nam fi

&us (

Mi El

n

publice. conftec, in gravi caufa, et in qua

D

falfiloquium juftum eíle dicitur, ne in gravi

Jisqur:

ï&unqu

quidem, inquam, caufa gravi caufa falfilo-

quium facramento confirmare licere; tunc fa-

lfs «

gax interrogator mox jusjurandum jure ut-

q amw

pote in gravi caufa exiget, quam primum .co-

gitare poterit, a te falfiloquium adl;iberi. Et

iC

M

dUm

c) Libr. de mendqc.

um

1

Caput XI

3ot

otelt vl

fic f jurare non audeas, jam te cepit, tuum-

c v vir

Vdvertit i

que falfüoquium decexit.u

ATU C

$.

1527.

jm poti

Et cur in tua fententia pro falfiloquio

Qunqud

jurare non audeas, fi illud pium fit? Non

'im

enim impium eft, Deum in piae, juftaeque

Dices:

actionis vadem ac teftem vocare.

, hujusmodi jusjurandum ex eo fieret impro-

faeutiott

Sbum, quod Deum falfitatis patronum red-

s deret, velletque, ut teftando falfum, ipíe-

Jfoquiul

,,met falfum loqueretur.** *Sed fi tua falfi-

jn ml

tas bona eft, cur Deum patronum, et vin-

jerImiti

mandi

dicem habere nequeat? An vero Deus .fal-

fum loqui ex, tua fententia. poflit, difputabo

w vel

s ao

poftea: interim hoc ad praefens argumen-

tum fufficiat, ad hoc. ut tu falfum jurare

jcert t

l

j*

poflis, non effe neceffarium , ut et'am Deus

falfum loquatur: nam Deus in teftem voca-

"T

tus, nunquam fere teftimonium perhibet. Et

fic jusjurandum tuum polffet effe efficax, quin

riutt,

Deus falfum dicat.

Sed ícilicet jufta mens

N

E

tua, adigente vi quapiam Oocculta, ejusmodi

rin d

jusjurandum

vehementer deteftatur.

Sed

t

o

i'

l

nunquid etiam illa doctfina fufpecta nobis

1 fi

j

effe dehét, qua ftabilita impium ejusmodi fa-

cramentum folide condemnare vix poífemus?

ue P

m o

äo 15280

i l

Sed nunquid f falfiloquium aliquando bo-

num foret, illud etiam in Deum caderet, qui

L

orninis

N

202

"Tractatus dqadecimus:

'omü-is boni particéps, immo auctor eft? p

,.Utique minime: fecus enim ut innuméera

yintrin

, proul

,,alia omittantur, revelatio, et fidei noftrae

litam

,auctoritas plurimum concuteretur.

Fir-

?

s potel

miffime enim credimus, infinitam verita-

,tem falli, et fallere nefciam nobis locutam

Set m

Jam haec auctoritas non jam effet

sültem

,.fallere nefcia, fi falfiloquium in Deum ca-

sulíta

,deret. Recte haec quidem: fed impius

sem

,me m

aliquis fidei noftrae capita in dubium vocare

audebit, dicendo: ,, haec fidei chriftianae ca.

ytat?

ylando

,,pita etfi a Deo prodita, forte falfa erunt:

,Anam ütile, ac bonum falfiloquium eft ali-

»penit

ylülo

,quando, ac proin etiam Deo non eft in.

,dignum.* Quid huic jam falfiloquii patto-

wpofft

»flcut |

ni refpondebunt?

,,9cilicet fequentia , nl

4, fallor: nos falfiloquii bonitatem tuemur tan-

s m

s e

,tum pro eo cafuü, in quo jufta, et fimul

gravis caufa non nifi ope falfiloquii juvari

» Wt

Iu

,poteft; feu aliter: in cafü gravis neceffita-

Iam in Deo poteft equidem dari grde

( di

Mf po

,,vis caufa, fed nulla unquam neceffitas, eo-

,, quod juftam partem nedum per falfiloquium,

g

,íed per mille alia auxilia tueri queat.

t

ttüjtro

Other

,icin Deo nunquam datur cafus, in quo

tàm f

, falfiloquium pium efle dicimus,**

Omni

N

ritur,

$.

1529.

as

'Gravitef,haecs et apte ad caufam tuam

Wnda

dïCiS-

Sed fi religionis noftrae hoftis (prout

Deum

[

ve€

9199

fagax eiïe,i'olet impietas) ita pergeret

$45 11*

Md

i

393

Caput- .XI

"

H

ctor d

.falfiloquium ex fua i;ido'le, et; üt ajunt,

jonomit

,intrinfece, velut actus contra naturam, vel

&l to[te

»prout odium Dei, eft malum; et ejus ma-

y, n

!

,litiam nulla neceffitas purgare, aut excufare

f vens

» poteft: vel falfiloquium non ex fua indole

s locitit

,eft malum; et éjus bonitas aut honeftas

Sfaltem ig Deo fruftra ad falum cafum ne-

j ei

Dem à

ceflitatis reftringetur.

Quis; enim Deo le-

»8gem hznc tulit, ut falfiloquium ex fe mini-

d inpi

at voud

,Ime malum in folo cafü neceffitatis adhi-

,beat? Praeterea Deus falfum aliquid teve-

[rionae d

Jf erut

5lando poteft habere altiffnpos, et nobis

penitus ignotos fines.

Et licet hos non

f e& E)'

*

y dii

j

51olo falfiloquio, fed etiam per al

4

4 auxilia

» poffit obtinete, ad hoc tamen non tefetür:

iil patt

TU 3

|

»licut in aliis faepe cafibus per acerbiffima

u

u

,remedia, cum poffet per leniora, varia bo-

et [

a eflicere folet, Scilicet Deus is eft, eui

!

:

,.fiemo pote[L dicere: cur ita facis? *

)uid. de-

iil jUVH

gl

mum hisce aut fimilibus refpondebimus, quam-

dati

n

diu dicemus, falfiloquium non raro bónum

effe poffe. Sufficientem, pleneque fatisfacien-

fitus, 0

joqul

tem rationem aegre dabimus: neque, proüt

arbitror, propugnando boniratem falfiloquii

1e:ïf. '

jng

omnem circa fidem divinam, vacillationern

]

tam facile eliminabitnus,

Ac proinde fidem

omnino firmam, et qualis ad falutem requi-

ritur, vix obtinebis.

Nobis vero facilis eft

caufa, dum omnem falftatem in omni cafü

condemnamus.

Nobis

mens

intima dicit,

lm füä

Deum eíle primam veritatelfl

s.

(

; per quáim, ut

U

i

1

t

DI

$. Au

y

f

-

Tractatus. duodecimus. -

394

S. Auguftinus c) demonftrat, omnia Vefa

|

effecta fünt, quaecunque vera funt. Et cum

Deus veritas fit, facile patet, eum 'cum fal-

' Oj?igiw

fitate tam parum, quam.lucem cum negae

t

tione lucis, . componi poffe: nam utraque

L

contradicunt fibi, funtque fibi mutuo extre«

tr f,

d

me oppofita.

um

9.

1530.

s

dum |

thq'u& fie hanc caufam »fere philofophi

inftar pertractavi, utpote quam ad captum

N

intent

rationis ab aliis non fatis diligenter defen-

fam fuiffe, puto.

Sacras auctoritates hue

ä* ]535-

nE

facientes (fane nimis graves) accumulat $.

Auguftinus d), qui etiam argumenta huic no-

ha,

dti,

ftrae doctrinae contraria diiïo?vit ).

j g,

D

c) Libr, d"e Qer. religion. j?:epiu::.

NT

d) Libr, de mendac. C. 6.

f

ä- 1555,

n

e) Lz'br. de mendac, C, $. 7. 9. et féq.

sssv d Eüiumame um

NT

Um

ïllO, e

Wt

Qs f

li d

CA-

Q

p

C*ap—üt XIL

395

.

As

f YU

'APVT "DVODECIMVM, -

, Ktan

1 um d

Officia veritatis e

x /iabz"h't"z's bucusque

principiis |

CUm t

deducuntur,

m utt

4

Q

j

x

$.-1531. Ex definitione mendacii fequelae deducuf

(00 CRl

D

tur f, etiam ver

daciüim.

um dicend? fRo[ï'e committi n?en.

5, 1532, 2,.-Non quaevis ftratagemata effe illicita,

$. 1533. Quid de reftrictione dict

um

It,

H

a m,.e'nt,ali fentieti«

phbon

d tl

L»

$.1534. An liceat facere 'id.-, eä qnuo alter

intehtionem agentis creaturus praevidetur,

praetef

ter i

itates !

5. 1535. Indici legitime interro

pandi :

ganti oportet- verutu

ymult :

doic

$..1536. Alios 3. licet fVe"ru'm te

dacio,

"

g'erä' .äbs'qpe men-

)

$. 1527. Neque . peccat, qui ipfe de.cdptuS falfum

dicit.

$. 1598. — Vel 5. falfum ita pronuntiat, ut Omnes pro

falfo habeant,

$. 1539. Poteit 6. denique aliquis effe perfdus, quin

fit mendax.

& n

Cum itaque mendacium fit c&mams, alte-

rum in errorem inducendi $. 1503. fequitur

Imo, etiam verum dicendo poífe mendacium

committi, quando fcilicet quis verum dicit,

quia fcit alterum nunquam non contrarium

.

fuis dictis

J

uo cafüu

Ü

Ton, IV.

udicium com'cipere. De q

tractat

b

o6

Tractatus duo'decünus.

tractaf $, Augu&. a) Parum quippe intere&,

an quis verum aut falfum dicendo, verbis,

do: et

itendi

aut factis ftüdeat alteri errorem injicere.

?M

o o i580s

fil

filin

Ex eaq'd*e;n)ïïlän("iacii deühïtione feqüitur

]htert

IIdo, etiam ftratagemata, feu artes ad fallen-

licet

dos hoftes adhibitas effe mendacia, fieo ten-

intel

occi

dant, ut hoftis falfum judicet: fecus fi fint

dclt

comparatae ut hoftis verum ígnoret.

n

l

* Sic.þl'icet Aplures affultus parafe, ut nefciat hofcis,

tem

qualis ferio adparetur, et ut vires, et copias cO»

hic

gatur in plures partes dividere, quia nefcit, an

non etiam ex altera parte res ferio agatur. . Et

füerj

dis,

utique in bello hofti nil creditur: unde ejus cona-

Qu

tus nil nifi ambiguitatem efficere poffunt; dum-

Ts

modo falfum judicium , feu error ftudiofe non in-

tendatur,

d

$.

1533.

i

Cufnqüe 'Theologi tanta difpütent de am.

hibologia, id eft, locutione, quae dupli-

qüOque

Qis gl

cem fenfum offert, item de reftrictione, quam

b

vocant, mentali *): tota conjroverfia haec

"Jltto

at W

ex definitione mendacii $. r503. dirimitur.

Scilicet fi hae artes adhibeantur, ad alterum

üm

10n t

in errorem inducendum ; tunc malae funt: fi

vero plus non dicatur, vel agatur, quam ut

t

L

quaqu

per haec alter in veri notitiam venire ne-

queat;

8) Libr, de menda?, - E

p

p

Caput . X1I,

997

: interd

queat, mendácium non committitur,- Päu;

, Veti

cis: error alieni intellectus nun

[cete,

intendi.

quamv debet

*) Reflrictio mentalis datur, quando verba prolata

falfum continent: aliquo vero addito, fed intra

: fequit

folum animum retento vera foreht,

E. g. fiquis

interrogetur: num tu occiditi Caju

m?. et ille,

i falo

licet reapfe occiderit, refpondeat: non occidi fub-

fieo tt

inteliigendo heri, cum tamen eum nudius tert

ius

!

as L0

Occiderit, Sed utique hic nihil nifi putidum men-

,

dacium fübeft: dum apérte vult,

fe pro inno-

cente haberi.

. Contra vero ab omni mendacio

longe alienum eft, Ífi facer

d nf

/

/dkg.s neget, poeniten-

L]

ts d

tem aliquod peccatum fibi

effum fuiffe: licet

| el; !

hic illud delictum in confeffione om

nino expo-

fuerit. Immo 'etiam juráte defüper

poteft- facer«

gut. *

dos, fibi in confeffione nihil (fübi

ejus Qu

,

ntelligendo,

; &f

quod prodere liceat) detectum fuiffe.

Nam ome

nes fciunt,

jofe n d

dum fit.

quantum -ejusmodi affertioni fiden«

P Is

EU

, Sed longe obfcurior quaeftio eft: an tuäc

g düp

quoque mendacium " committatur,

quando

quis alterum decip

ere minime vult, attamen

y, Qu

j

M hi

ejusmodi factum edit, ex quo alterum prae-

ter voluntatem füam, certo tamen fal

len-

j

dum praevidet *),

Hanc difficultatem etiam

ao

) funtt |

non tantum gratiae, fed etiam veritatis mae

ximus doctor Auguftinus fenfit b) fcribens:

Uam l

quamquam [ubtz'lwz'm ?uaerazur, uirum, cum ab-

nire P

P

queat-

. eft

þ) L;br. de mendac, «C, 3,

308

""Tractatus. duodecimus;

7

"

f cot

eft ooluntas fallendi, abfit ommino mendacium.

j

Mihi fufficiat, omiffa longiffima difputatione,

üicium .

fimpliciter meam fententiam fcribere, qua fe-

þus «

cus, ac aliquando putabam, ejusmodi factum

vabirkomni mendacio immune efle cenfeo.

*;) E, g. Domum quamdam intrans certus es, alicui

Porr

ex praefentibus, quin id defideres, ex hoe in-

tlb

greffu perfuafiffüumum fore, mentis tuae effe, ut

trill

t

amicum invifas, quod tamen plane falfum eft,

üetum

eoquod alterius negotii caufa eam domum ingredi

i.

*

;

cogites,

ii

fità

t nond

$.

1535.

9 0m

Sed nunquiyï

ri.-tiam' reo delictum a fe com-

ttugc

l

miffüm negandi facultatem tribuemus, fia

fectio

jüdice interrogetur? Et inprimis reus judici

f

legitime interroganti ex obedientia verum

Vr

lne

refpondere tenetur: jus enim interrogandi,

il

quod eft in judice, intelligi, et.dari non pot-

Alias da-

Wt

eft fine obligatione refpondendi.

od

retur juftus exactor absque omni debitore.

KE

Puta, fi legitime interroget, id eít, legitima

af

oteftate , et fufficientibus de delicto indiciis

inftructus.

Sed baec obediendi obligatio huc

i

W

ls

non pertinet, utpote quae ex jure, et juíti-

tia, non ex veritate defcendit.

Sed, quan-

u

&

tum ad veritatem, tam parum ope mendacii,

tu

quam ope ítupri nec innocentis, nec rei vi-

hi

tam fervare licet.

Prout habet S. Augufti-

Ig)

01'0-

«t

nus c). .»Id folum addere licebit, facin

um

c) Libr. contr, s:nendaciume C, 18.

N

d

Caput XII.-

399

men;iacimr

füm coram judice fidem invenire, falfum in-

Iputttin,

dicium injicere, et fic mentiri vix poffe.

Ta:

?. qui

us enim nihil creditur..

od fctt

onfeo,

f« 1530.

Qs e5, d

Pcäirro mendäcium efít conatus alterius ine

at

tellectum in. errorem inducendi: inde infer-

tite f t

tur H1tio, eum haud mentiri, qui tegere rem,

e iilin

ortum g

alterum celare, demum qui fcienuam jam

adquifitam alicui eximere fatagit: nam nefci-

re nondum eft falfum judicare *).-

*) Omnia quigþäffcire ad perfectionem. quidem ine

TE

tellectus: aliqua tamen neícire ad minorem per-

mDüs, !

D

fectionem , nondum tamen ad ejusdem dedecus

'eus u

j

facit,

Unde licet fuas affertiones retractare ; non

tamen contrarium affiritiare.

Et hic demum eft

o vw

:ïï

limes , qu

O

que ad reparandam bonam de aliquo

'errogi

exiftimatiog

m, feu ad reftituendam famam co-

j nup

nari debet^ille, qui crimen verum , fed hucusque

Es

Alus à

occultum aliis notum fecit. Scilicét poteft dice-

; debit

re: nolite haec credere etc. neutiquam vero licet

afferere: Titius hoc delictum non commifit.

T

10 indial:

SSed quid de eo, qui nemini alteri, fed fibi-

metipfi errorem perfuüadere conatur ?

Item . de

jratiid

ilis, qui certas fententias non ex ratione, fed

e

Hi

ex aíffectu, aut ítudio utilitatis feligunt?

«edq qua?

enimvero mendaces funt, aut faltem- effe nitun-

tur,

Nec ideo im umullo vitio efl, quamvis uon

mentiatur, ff aut credenda mon credat, aut, quod

"T

ignorat, no[fe fe putet d).

Et utique deterius

| Auguih-

f

l

eít falfum judicium ftudiofe concipere, quam ve-

fic)

3

rum

!

j

d) S. Aug. libr. de mendac. C. ?.

Tractatus. duodecimus

j1o

rum fimpliciter omittere, id quod facit ille, qut

credenda non credit.

Coeterum périnde ePc, five

De

alteri, five tibimetipfi falfum judicium injici

Quid enim ,intereft ad inferendam contumeli

a

*

V]to

an quis alienum , aut proprium mtellectum dede«

factüru

core afficiat ?

trii,

1n fj

$.

I537

10 me

1 d

Ex dictis eruitur IVto,

non mentiri eum,

qui falfum enuntiat, quod verum effe arbi-

tratur.

) H

Jalis enim poteft errans dici, et te-

parr

Inerarius :

mentiens enim non recte dicitur:

At

nec fallere cuplt, fed fal itur,

v

*

$.

1538.

(

Sed et Vto mte:hmtur, a mendacio ime

]i i,

munem effe, qui affertionem falfam ita enün-

tlat

.ut omnibus certum effe,

íÍciat, hanc

falf' um effe.

Habent. enim joci evide entif/mam ex

5- I

li

zp/n pronuntiatione, aique ex ipfó jocamtis ajfectu

lenificationem animi mequaquam fallentis , — etf

j

ü- 154]

non vere enuatiantis f).

Alias omnes fabulae,

allegoriae, Lomoedlae etc, efflent mendacia,

NT

4(

u

quod longe abeít. (Unde etiam ad menda-

cium jocofum

quod vocant, requiritur ani-

T

$

mus quempiam f&ltem ad tempus fallendi

NT

$. 1539

l

e) S. Aug. libr. de mendae, C. 3.

ä l5

) ldem eod. libr, C. 9,

| Capu—t XIII,

511

t w

$. 1539.

de eft, (nt

f

um ij

Denique ex definitione mendacii infertur

Ofit

Jl

;

VIt , non effe mendac

5

qui aliquid. fe

um d

facturum ferio, et non ff

late tantum proe«

mifit, etfi exinde promiffis non ftet, fed da-

tam fidem fallat.

Perfidus quippe eft talis,

non mendax: nam quamdiu loquebatur, ve-

rum dicebat.

f

tuon w

efe d

, *') Illud quilibet aliunde intcelliget, ad mendacium

j db

perinde effe, five quis verbis, fcriptis , geftibus

te QictU

aut quocunque alio figno quempiam in errorem

inducere intendat.

CAPVT DECIMVM TERTIVM.

hcio

De ds, qui certas doctrinas a fe defen[um iri,

ia d

etiam. jurejurando. promittunt,

j, 10

$.

1540.

Veritas non permittit afferere aliquid, etít

if

in fe pium effe videatur, quod quis falfum eífe

üii (

judicat.

j

i, d

Q.

IS41. Aliqui dicuntur jurare in verba magiftri,

: fabu

yendi

öl

1542.

Aut. quasd

am fententias a fe defenfum þïri

jurant.

j d

[

1543*

Quo vel maxime fpectat illa de immacu-

(ULA

lata conceptione B. V., et votu

à

m, quod —voc:'mt

Jend

fanguinarium,

$.

1544. lam quamcumque fententiam veriorem , aui:

!

I

553.

ominino certam licet, immo tenemur defendere,

/

ita quidem,

öl

1545. Ut quis etiam ,juramento fub pericul;) vitae

*

obftringere fe poffit.

U4

$. 1546-

P.

312

Tractatus duodecimüs.'

$. 1546. Et talis fententia. certo. eff illa de immacu-

lata conceptione B. V. M.

auctoritas,

pro qtfa et Ecclefiae

Al

pre

$. 1547. £t facrae literae pugnant,

vilegi

$.

1540.

faltem

Has quoque controverfias ad officia veri-

üfrin

m h

tetis omnino fpectare, arbitror: non enim

ii !

licet afferere id, quod quis falfum effe, judi-

càt, licet id, quod afferit, ali

qua ratione ad

*) pr

pletatem pertinere videatur.

pi

?

lu

f

51

I54T,

d

Itaque aliqui in verba magiftri juraffe di-

Qu

cuntuür, id eft, aliqui jurejurando ea affere-

itir

ii

re, ac tueri etiam jurato promififfe dicun-

n

tur, quae excellens aliquis magifter, cujus

W

Ícholae fe addixerunt, docet.

Si tamen id

aliquando factum fit.

$. | I542.

d

[

Alii doctrinas fibi auctoritate publica, aut

t

privata imperatas adoptare, afferere, ac tue-

ri promittunt.

p

Celebre quoque eft illud jus-

jurandum, quo tum privati, tum integra

Collegia, ac Univerfitates illud beatae Vir-

ginis privilegium, quo a labe originaria im-

munis effe pie creditur, et mente tenere, et

;ï

pglam profieri promittunt.

541543-

"Pv

Caþut XIH..-

313

TM

t Ed

*

$.

1543.

Al"iqüi füo in virginem affectu eo pro-

grefi funt, ut pro tuendo hoc Virginis pri-

vilegio etiam mortem oppetere jurarint, vel

falem pie jurari vel voto defuper aliquem

obftringi poffe docerent.

Contra votum ta-

jcia vt

men hujusmodi, quod /anguinariun voca-

jn elit

eft, u

n

runt, Muratorius acriter pugnavi; h

b

AOT

*) Praecipuum ejusdem argumentum erat feqüens'

principium : jimprudemtis eff bomum certum pro

bono incerto expomére.

Verum contra hoc quis

forte excipiet:. privilegium Virginis, etfi &dei

dogma non fit, certum tamen effe poterit. Dein

quoties bona certa, pro incertis impendimus,

atf o

1 df

immo impendere tenemur? Nonne miles vitam

ipfam certo periculo mortis exponit pro fpe victo-

fe NI

riae incerta ?

Et quantos, eosque certos labo-

res fubit agricola pro f[egete incerta, et trifli

2 0

n

grandine fors depopulanda? ' In ftatuendis prin-

cipiis, quae nova funt, cautiffimum effe oportet.

Ad tale quid longiffimae meditationes, et innu-

uae-

merae ilationes praemittendaé, et fpecialis

dam mentis ferenitas requiritur, fi quis vifu

en-

tis aliquid cernere velit, quod tot acutiffimarum

mentium intuitum fuübterfugit.

Plaufum ab im-

Jic, 4

, (

peritis fibi facile quis comparabit, fed recentes

ejusmodi doctrinae aetatem non ferent, et eadem

jl

facilitate haec lumina difparebunt, qua primum

Bu

fplendere inceperunt,

Sors haec multas fenten-

u V

tias absque dubio exfpectat, quae modo com;mu-

u

nes admodum, planeque propulares hab

ïntur 1

[ief 8

nam non nifi veritas pf:rennat.

Us

Bu

Q,ä-;54æ-

314

"Tractadus. duodecimus.

$.

1544

rem d

de, r

Sed his difputationibus fuperfedere facile

Sic fl

poffumus: nam fententiam aliquam tenere,

cane f

afferere, ac tueri negotium folius veritatis

d ng.

efc, quod ex inviolabilibus ejus officiis defi-

niri debet.

Q C

Nullus hic legibus, aut pio;af-

tetant

fectui eít locus: neque ulla aut f2cra, aut

&ndew

politica emolumenta ad decidendam hanc cau-

Mpoti

fam admitti poffunt.

Si aliqua doctrina, aut

Tehm

quaecunque fententia falfa, minus probab:hs,

aut in utramque partem aeque. probabilis eífe

l,

tlts, |

videatur, eam íalva veritate nec tibi, nec

aliis perfuadere, nec publice profiteri, multo

? ) K

Sin

(s j

minus eandem aliis imperare poteris.

aliqua fententia verior, aut omnino certa

CUDQue

fenera]

appareat, eam animo réjicere, aut verbis

negare, omnium minime impugnare licebit.

p

nifi

Tib

Veritas nullum legislatorem admittit,

u

eum folum, quem lpfa et infallibilem, et ab

Ttefe

omni erroris periculo immunem dono quo-

Qüe

dam fpeciali praeihtlt

$.

1545

Quod fi jam aliqua affertio verior, aut

Conc

omn:ino certa videatur, ad eam tenendam,

QUar

nunquam impugnandam voto, aut jurejuran-

fine

do, denique etiam füub peuculo vitae, feu

Qp

voto /anguinario fc obftringere quisque pot-

theo

erit.

.Per hoc enim non tam novam obliga-

Qty

tionem übl inducit, quam prlorem firmio-

Ts

rem

Caput. XIII.

315

rem duntaxat reddit

Hoc enim jam aliun-

te fl

de, in quavis etiam leviffima caufa obtinet

Sic fj tibi verius videatur, Titum heri cum

tenett

Vefitat

cane fuo ambulaffe; etiam mori potius, quam

id negare debebis.

Et quanta in hac re pec-

elis dei

cata contmgunt

Patroni caufarum omnia

pio d

tentant pro caufa fibi demandata, etfi ipfimet

eandem parum.probent.

Quid in. publicis

MV

negotiis plerumque obtineat,

nec recenfere

tina,

velim.

Quantum ad dnctrmas, faepius fpe-

'Obäblhs,

ctavi, immo expertus fui,

viros cordatos

hilis el

alias, fententias fibi adverf'as, quas refellere

lbl, f

j mult

non poterant, cum argumentis non poffent,

odiis perfecuti fint.

ldque non in re qua-

( Sm

U

cunque, fed in caufa morum, et in negotio

generalis juftitiae fecerunt,

Sc1hcet ftudium.

verbi

licebi

partium cum difpendio veritatis pene irrapa-

rabili ad decidendam cauífam non raro fuffi-

t, Il

Cit

Nullum hic condemnare velim, eoquod

1,ec

nefciam, quoties ejusmodi ifliquitás mihi quo-

10 qUC'

que ignoranti obrepferit,.

$.

I546.

Quantum vero ad 1mmaculatam Virginis

n P

conceptionem mirum omnino fit, fi haec cui-

quam non probabilior videri queat, cum ea

endtt

u

fine temeritatis nota negari, mea quidem

t

Licet Ecclefiam in apo-

& jel

Opinione, nequeat

e p

theofi, feu canonizatione SS. nullum de fan-

jbf

cttate fervorum Dei dogma ítatuere dica-

j

mus, tah tamen fanctitatem abrogare teme-

rariun

9

gus

Tvactatus. duodecimus,

rarium fore, omnes dicunt. lam nulliuä fan-

titus $

ctitas folemniter adeo, et tanto omnium Ec-

. miciti

clefiarum confenfu defimità eft, quam fancti-

immo

t»s virgineae conceptionis, utpote quae in

: joimie

fingulos annos fpeciali, et folemni adeo fefto

rf

celebratur vehementer premebat hoc argu-

COR

mentum aliquos, unde afferebant, folemni

AR

adeo feíto non conceptionem virginis, fed

tam]

ilud inftans, in quo fanctificata fuit, ab Ec-

fs |

clefia celebrari.

,

Aft, prout arbitror, nulli

AUffet j

unquam fidehum hoc in mentem venit: et ad

AT

omne abftergendum dubium faepius declara-

Qb «

tum fuit, ipfam immaculatam virginis con-

. bt ]

ceptionem ab E?c;eüa hac feftivitate coli,

parator

Q

$.

I547.

B

.

Nequeürma ek divinis literis teftimonia

Ecclefiae defupt. — Sic in libro genefis ad fer-

pentem dicit Deus: inimicitias ponam inter te,

et mulierem, et [emen iuum, et femen illius. lam

fub femine mulieris Chriftum, et fub hac mu-

fag

liere beatiffimam virginem vi literae intelligi,

ii

chriftianae

antiquitati perfüafiffoum . fuit.

lam dic, in quo confiftant inimicitiae mulie-

ä- lRaf

rem inter, et ferpentem. : Aft certum eft,

ät 15:

inimicitiam cum ferpente, diabolo, feu. pec-

cato generatim effe gratiam. NNunc folum

dubitatur, qualis gratia, angratia prima, Ve

$n

hus

gratia reparata eam inimicinam conftituat,

quae mulierem inter et ferpentem hic fpecia-

l

m Spi-

tim commemomtur. Gratiam reparata

gv Ij

ritus

E.

Caput XIV.,

317

lls fan-,

ritus S. füb hac non intelliget: nam hoc ini-

jum De

micitiae genus cum ferpente omnes Sancti,

n f

immo omnes juíti exercent.

Et exinde haec

Quie i

inimicitia otiofe de hac muliere praedicare:

leo fel

tur fpeciatim, quam cum tot aliis non nifi

n

Qc d

communem haberet.

ualis enim pradictio

folemy

foret, fi e, g.

C*"xi M

itus S. dixiffet: matrem

U',"N'

nis, f

aliquam, et filium ejus poft peccatum Adae

,l

gratia fantificante ornabo.

Nonne pronum

]

!

fuiffet inferre: ergo poft peccatum Adae nul.

J a

lum aliüm tanto dono ditabit ?

uod fpe-

- decr

clatim dic

j

itur, fpeciale aliquid fignificare de-

;inis (0]

bet. lgitur hae inimicitiae non gratiam re-

Qu

paratam, fed gratiam primam foli mulieri, et

femini ejus propriam et nulli alteri commu-

nem fat apeþte fignificant,

Rn

il

d

CAPVT DECIMVM QVARTvM.

n

li. U

De officio , quo ebrietas prabibetur;

hac

1549. Ebrietas juxta Ápoft, 1. Cor. 6.

intelià

malum,

s

eft grave

p J

, niP

1549. Quia ebrietas non eft genus intemperántiaé j

« 1550. Neque ob pericula,

mum prohibita: ideo

—quïz acccïmt ; potifi-

[a

, fO] li

I551,. Statuitur melior ejusdem &efmitio.

i, "

1552. Ex quà apparet, eandem nec morbi pel.

yitt

lendi gratia licere; et infuper eam

d

ä

1553. Semper effe animae lethalem, adeo, ut

m

$. 1554.

n

318

| Tractatu; duodeqimus.

ö.

1554.' Potu licet parcifimo — procurata, fiquidem

fitoum

plena, ac fat deliberata fit, grave femger de-

Dein«

lictum imgqrtet. Sed et

fis DO

5.

1555. lllud intelligitur, plene fatuum in hoc de-

contta

. lictum non polffe deduci.

Demum

ufi ex

QO

1556. Pravi ejusdem effectus velut appendicis

t . J06cO0 recenfenþur.

$.

1548.

Ü

t

f

Potu inebriante ufüm rationis intercipere

deri

Qiendi

malum effe, et grave malum vix omnes affe-

p

rerent, praecipue fi id ex utili aliqua ratione

6s

fieret: nifi, Apoftol. «) id differte diceret:

&i fj

lNolite errare : neque fornicarii, meque idolis fer-

Tto a

vientes. — —— neque ebriofi — vegnum Dei

Poff

Yi fee

fzdebunt.

t

$.

1549.

ittde

At Q

Natura interior hujus quoque vitii, tam-

Viti |

etfi omnium oculis adeo patentis, nobis ta-

men parum cognita, et ratio genuina, ex

qua ejus malitia defumatur,.non minus ac

füpra illa.mendacii in obfcuro latet. Aligui

hanc collocant in. eo quod fcilicet nimio po-

libus

tus. ufu contra leges temperantiae pecce-

Cturr

tur; eamque fere cum gula et avaritia ex.

LT

aequant. — -—- Verum, alio detrimento

botus

non fübfecuto, hujus pofterioris generis pec-

tum con-

*)]

cata raro? aut nunquam grave delic

S

ftitqunt ;

8) àd 1. Corintb, 6. IO,

h

W

X

Ckput.Xïlï

319

, fiiün

fütuunt : þquod;.fec'us eft in vitio ebrietatis.

femger b

Dein quantumcunque biberis: íi ufüs ratio-

nis non impediatur; ebrietatis vitium non

i o d

contrahes. Unde ab intemperante potionis

ufü ex certa ratione differt.

appadi

$.

1550.

Quare iterum alii hujus vitii malitiam ex

€o derivant: quod nempe ebrius varie delin-

pterciet

mne: d

quendi periculo fe exponat; item fibimetipfi

providendi facultate deftituatur.

Aít cum

ia root

ejusmodi ebriofi hominis veris commodis

: diett

alii faltem poflint invigilare: cum dein non

p

1 Da

raro ab incurrendi peccati periculo alias prae-

vie fecurus- effe talis valeat: et quia denique

haec mala ex contingente duntaxat eventü

accidere folent; haec omnia non neceffariam,

aut congenitam, fed accidentem folum hujus

Tti, f

vitii malitiam explicant.

noo «

WP

$.

I55I.

mifius

Al

s Quare relictis vulgaribus aliorum opini(;-

m PU'

nibus aliud non fupereft, quam ut hoc pec-

catum definiamus hoc modo: eft ebrietas. ge-

mus impietatis, qua bumana mens ufu vationis vi

r g

.mmï La

]

jotus inebriantis dejiizuz'tzf? a

g

p€€

um d

*) Et ratio. definitionis /hu.ius videtur effe facilis,

Si enim juxta $. 1504. et feq. fevere adeo

ro-

Ri

hibetur, ne mentis humanae excelfa indoles vel

'unico erore ifnbuaturs quanto deterius erit, ean-

depi

rÁ

329

me-ctatus ;iuodeeimusi

de;ü. velut fatuam reddere, et i/lln.umeris falfis

judiciis, ac perverfis confecutionibus deturpae

ii

re? — —

Equidem in eo maxime laboramus,

inpi

» quod fcilicet citra grave piaculum fomno etiam

Tan

,,nimio ufum rationis intercipere, ( et cur non

.i1dem nimio potu?) absque lethali culpa per-

Verum in ipfa mentis noftrae na-

, miffum eft.**

tura difpar haec.ratio invenitur.

Nam fpiritus

li (

nofter non tantum mens judicandi, et decernendi

capax, fed etiam anima eft: quae ex füi naturà

& ia 1

t v

ad vitai Corpori impertiendam , et fic ad actus

animales edendos, ac ita etiam ad fomnum me-

, m

ceffario. capeffendum comparata eft: et fiquidem

QR Q

etiam fomnus fit nimius: hujus actionis non ma-

Aofto

tura, fed modus duntaxat menti noftrae adverfus

eít. Rationem vero potu inebriante, etiam 1iion

pinpit

| 0 Àd

nimio obruere, ejus generis actio eft: quae ex

Ípecie, ac natura fua, et animae, et menti col-

li n

travenit; et ad quam ea, nec ut animus, nec ut

IEfquw

Qu

principium animale, deftinationem aliquam habe.t;x

Nn

n

$.

1552.

Yd

ttn

Quod fi igitur jam definitio ac doctrina

g

ftatim ($..r551.) defcripta conftet; fequitur

i.

inde IÀo non liceré, etiam morbi, aut cujus-

Yet

cunque mali pellendi, vel boni adipifcendi

&Ub

Vid

eratia fe, aut alium deftinato confilio inebria-

re *);.etfi nihilominus ex gravi caufa per-

Tr

W

mittatur, fefe inebriaturo miniftrare.

dl

*) Eaedem enim rationes, aut potiores etiati, Quas

LE

contra mendacium ( $. 1404.) attulij huc quoque

pro priore corollarii praefentis membro faciunt.

Quod ad alterum adtinet, praebere folum, et

apponere potum nondum eft ille actus, quo ebrie-

aEX

t5 ipía, proxime faltem, perficitur,

Dici-

2

(

EE

Caput . XI V

321

ts (j

Dicitur tamen ex gravi caufa: nàm ob levem

s du

Tüboren

fàtionem potum fefe inebriaturo praebere utique

Otno eitn

impium eft. Sed haec diligentius in doctrina de

fcandalo a $. 1387. usque 139g8. pértractata funt,

et cur m

culpi p

N

mofirae t

$.

1553.

um l"pirin'.f

t decernu

Ex $. rssr. deducitur Ildo, vitium hoe

x füi nati

ex fua natura efle femper grave *). Plena

fic d t

enim velut everfio mentis eft infigie dede-

fommum t

cus, maximaque improbitas eidem illata:

« figilt

quam quidem hujus

peccati gravitatem etiam

jis 100 0

Apoftol. r.

yge d

ad Corintli. VI. graphice fatis de-

pingit.

, (

H

*) Adverte autem , quae hic de peccati iftius mali-

gnenti t

tia mox enunciavi, de ebrietate plena, fufficiene

terque praecogitata, (qualem quidem vulgo cra-

l$, at

pulam theologieazm nominant

um ii

) effe accipienda,

Nam qui pr

aetet exfpectationem , e. g. vim vini

ignorans, (prout patriarcliae

,

Noe olim contigit)

vel ex inaffüeta ltomachi in&

rmitate etc. ebrieta-

tem non praevifam incurrit ,

utique, praefertim a

graviori noxa,

immunis eft. .

Praeterea debet,

| [equjtu:

uti flatim dixi, ebrietas eífe

plena; ita, ut ratio

*

Jt cij

vere fopiatur, et non tàntum perturbetur.

Limes

fipitl

autem inter crapulam plenam

, et minus plenam

vide:ur in eo effe:

an quis actus liberi, et hu-

) inebf i

mani exercendi fit capax, vel incapàx. Solent

T

etiam pro figno plenae ebrietatis ftatuere ,

fi quis

y

altera die non am

plius recordetur, quid pridie

& fe dictum, factu

mque fit,

:däm, 1

j

J quf)l]ïc

$.

1554.

j f

folttis 'B,

Ex eadem $.

1551. ebrietatis defcriptione

eonfequitur lllti

Tom. lV.

o nedum pimiog fed

beque

p

4

mode«

hc-

Tractatus. duodecimus.

222,

ibidin

moderato potu, vel etiam medicina, aut

quocunque modo rationis ufum in vigili ho-

tliari

f3m (

mine *) impedire licere. Quo certius malum

eít, quando quis alterum non advertentem

ne m

joci, aut amicitiae caufa ftudiofe inebriat.

1

tanta,

Magis vero d

eteftabilis funt illae concerta-

tio,

yücin

tiones po

culis initae, quis plus bibere, aut

potàndo alterum vincere queat.

De his

yUen

fcriptum eft): ae qui potentes eflis ad bibene

gomni

dum vinum, et viri fortes ad mifcendam ebrie-

ylet;

iaiem.

Qtten

Yeto |

* Nam ea, quae.ad fomnüm conciliandum faciunt,

naturali, et animae noftrae minime adverfa ratione

Datura

mentem füi impatentem reddunt: ficut jam fupra

& qui

ad ($. 1551.) declaravi.

ACCOrE

$.

I555:

tt;r (f.

AR

Qw

Contra vero videtur quarto loco inferen-

dum effe, fi alia incommoda non fünt timen-

, Quide

Cere,

da*), non effe malum (faltem non grave

et de quo hie difputamus) plene fatuum in

-- 1 Qul

4 A0

ébriare. Non enim poteít in hoc ufus ra-

tionis intercipi, qui in tali nullatenus datur.

| litud

lrüm

*) Alias utiqüe non licet fatuos in aliquod jur! n2

üdet

turae adverfum inducere; ob rationes alibi à me

f

jam explicatas.

e[t f

$. 11556.

! uti

; (

De cetero inpumera funt incommoda,

quu

i

(Itge

fne es hoc fpurco vitió redundant, p!

]bi*

b) 1-/;".0 *-50 ngg

41

Caput XIV.

323

n, u

libidines, bläsphemia:e, rixae, caedes, rei fa-

ii b

miliaris. ruina etc. et quod omnium triftiffi.

s maut

mum eít; affuetudo huic vitio indulgendi pe-

érteft]

ne infuperabilis.

Cumque detrimenta íint

inebri

tanta, ac difüicillima infuper hujus mali emen-

FD cete

datio, nata efít quaeftio: ,,an non ope me-

.,dicinae, velalia quacunque ratione iíta vis

Q g.

De 1

bibendi in corpore humano extingui, et ab

aj li

,,Omni potu inebriante naufea procurari va-

jgn df

,1e3t;^* quibusdam aílirmantem, aliis ne-

gantem fententiam amplectentibus.

Cum

pm tcif

vero bibendi facultas naturalis, nulla vero

naturalis facultas in noítra poteftate fit, nifi,

j t

et quousque ea ab ipfa natura feu naturae

auctore concefíülefTe claris indiciis cognofca-

tur ($. 1455.): et infuper in hanc, de qua

difputamus , bibendi vim nullam nobis licen-

e!

tam conceflam effe, appareat; ego (nefeio

( mfe

i t

quidem, an fatis recte) banc naufeam indu-

cere, feu, quod idem e(t, hanc bibendi fa-

Jl

p

um

cultatem deftruere, iniquum effe cenfui. Vel

an contra graviffimam e. g. turpis peccati con-

« dti

fuetudinem potentiae generandi ope medici»

narum vim inferre, vel eandem hebetare

j 1

I

auderes? Timeo tamen vehementer, ne.ifta

giii?

facilius, quam verius fcripferim. Nam aliud

eft facultatem aliquam deftruere, aut ea ab«

uti, et aliud nimiam ejusdem vim mitigare,

m

]

Neque facile accufabis eum, qui ópe medi-

cinae vim libidinis leviorem reddere fatagit.

p

A 2

CA.

324

Tractatus duodecimus

inima.

CAPVT DECIMVM QVINTVM.

& mo

De officio cajïztatzs, et [peciatim de peccatzs

65 10;

contra maturam.

&a€ 1

Tere

$.

1527. Etiam facultatibus naturae humanae animd-

libus officia debentur.

per

vt

1558-

Ac praeprimis ilud caftitatis,

|

WO fat

1559. Contra quam lapfus funt perlculoümml,

at

3

1560.

Perlculaque lapfus longiffime 1em0venda,

) P«

1561.

Definitur autem plerumque caftitas fic, üt

Qu

fit genus temperantiae,

f

Exominatur haec definitio

Ti

P

1562.

Melior e11t ila defin

, quae per caftitas

jus

ä

I1563.

L

pe«

tem abufum facultatls genefantis prohiberi dicit,

dl

ita,

Y

$.

I1564. utfit 111ud officium, quo abufus facultatis

t

generantis prohibetur.

a

I465. Abufus, et proin peccatum eft vel contra,

$.

vel fecundum naturam.

ü'

1567. Stabilitur deümtlo data auctorltate S. Pauli

Rom. 1. 26,

H

g.

1568 — 72. Recenfentur peccata contra naturam.

ltnton

1 m

Wt

5.

1557*

y

MW

quon

Hucusque ea. officia exphcaw, quae me.

liori hominis parti, id eft, menti debentur:

Yel j

Sed [

jam ea fequuntur, quae hommls naturae ani-

mali funt debita.

Nam etiam facultatibus

T

hominis animalibus fua reverentia debetur,

!

W

utpote quae pars noítri funt, et ab eadem

Qu

aniima,

Caput XV.

325

-

M

anima, quae rationis compos eft, fenfum

ac motum accipiunt

Et quia hae faculta-

l AR

tes nos ipfos conftituunt, feu nos ipfi füumus,

$

eae in jure noftrae minime fünt, ac proinde

mere juxta voluntatem Conditoris,

quam

1ata6 d

ex earum deftinatione intelligimus , adhiberi

poffunt.

Equidem ab earum ufíü abftinere

!

non raro, nunquam tamen ad actus eisdem

Qotfm,

contranos jis uti permiffum eft *).

emoyenü

*5) Peccata carnis a doctoribus dividuntur in ea,

ilius 1

quae funt contra naturam, €t in ea, quae non

funt contra naturam. Ubi fub natura intellisitur

natura humana, et non Jus naturae

nam contra

Jus naturae funt omnia delicta obícoena

Porro

p o

peccata contra naturam dictà funt mollities, ac

Yiiberi (

reliqua, quae hoc capite recenfentur :

peccata

vero, quae non funt contra naturam, funt for-

ys f

nicatio, adulterium , et coetera, quae capite fe»

quenti- defcnbuntur.

) yd d

$.

1558

l

4 $!

Hic vero de hac re loquentem, ac fcri-

bentem magna erga fe verecundia, et jufta

; nitit

in integerrimos aliquos juvenes miferatio te-

net, qui talia dedecora adeo hucusque non

contraxerunt, ut eadem lgnoravermt etxam,

u

quorum nitidae integritati tales foeditates

vel refcire non poteft non effe moieftum.

j belh

ia

Sed etiam non tam lapfüs, quam ruina hu-

manae naturae magnopere miferanda eft,

u][&flbw

quae, quod nemo facile crederet, contemta

ia

maxima nobilitate fua ad haec, quae deian—

j di

3

1

N

bo,

»

426

Tractatus duodecimus,;

bo, et infuper in alia, quae vel pagina reci-

ftolis,

ad foli

pere erubefcit, dedecora volens ruit

-

volupl

faturi

$.

1559

Tant

türsQuE

Verum non tantum turpitudo, fed etiam

propinquum adeo in talia prolabendi pericu-

NY

vito |

Ium.calamitatem hanc nimium quantum auget.

Conftantiffimi alias, ac graviflimi, et integri

(mnen

of

lausque contra omnem exfpectauonem re.-

pente in hoc 'luto haerent,

et ita haerent,

COnCfa

ut eos eruendi auxilium, vis nulla fupereffe

quu

videatur.

Haec enim affectio vim mentis

tüm e

fenfum honeftatis alias acer-

Tefcin

repente hebeta

rmum'uno momento extimgult, et ebricta-

i (j

tem

liquam

ac ipfam pene amentiam ad

fs eni

tempus inpgerit.

Demque quod periculofiff-

d

mum eft, hunc fi

enfum in potefcate non ha-

Qicet

bemus, eftque haec ex omnibus, quae ex

Ya

originali peccato etiam poft baptifmum re-

buni

manent, calamitatibus facile omnium prima.

Unde in hoc genere lapfus funt omnium fre-

quentiffimi

ac propinqui adeo, ut in hoc

tantum pene fenfus, quantum in aliis confen-

fus, evitandus effe videatur,

«

t

lt

$.

I560.

-

ten|

ü$

Atque ideo, fi tua, et aliorum integritas

cordi eft tibi, ab ommbus fermonibus, can-

tüm

tibus, confortis . praecipue folitariis , obfe-

Cftä

quus, muneribus, fpectacuhs, picturis, epi-

Wt

ftolis,

at

N

- Caput XV A

327

a»gina t

ftolis, quae nedum ad ,,apertam-x)eherem', fed

üIt,

ad folum carnis amorem, atque ad hoc genus

voluptatis fpectant, etfi nomen honeftatis,

futuri matrimonii, aut alios titulos praefefe-

rant, ab his inquam, aliisque fimilibus tibij

fed e

tuisque folerter caveto: alis brevi, aut ex

(l perin

intervallo (expertiflimis id eredas, rogo) in

vifco hoc haerebis, et ita haerebis, ut per

kom aupt

e m

omnem vitam te jam amplius extricare vix

tionem t

Tofüis. Nullum ex omnibus vitiis tam facile

4 haerat

contrahitur, et tam difficulter emendatur,

quam vitium carnis.

Hlud quoque te moni-

; liprt

im neii

tum effe velim, ut fi-quos in hoc lapfos etfe

aliag &

refcias, non eos contemnendi, fed tibimet-

t ebnià

ipüi timendi materiam. inde fumas: arrogan-

tes enim Deus. facillime relinquit, ut proprio

ptiam *

lapfu fubmiffionem difcant, quam ex alieno

riculols

difcere fuperbe neglexerunt. In hanc rem

m2

maxime verum eft illud: Deus fuperbis refiftit :

qui

fmum fe

bumilibus auiem . dat gratiam,

m p

nium i

$. r156r.

r in

^

; qunid

Praemiii'a gravi hac praefatione jum ad

explicandam caítitatis, et peccati eidem. op-

pofiti indolem transeundum eft. ltaque in-

ter facultates hominis animales aliqua eft po-

tentia generandi fobolem , cui a variis abufi-

bus tuendae officium caítitatis eft compara-

fl

t

tum.

Iam hoc definiunt, dicendo: caflitas

U^ Ü

eft genus temperantiae, quo- appetitum , ufumque

Q

venereorum (id eft, potenF

jae generandi) recte

Y

j *

I

4

que-

li

l

328

Tmctams -duodecimusf

moderamur, ^ Xerum haec definitio . non dQ;

quo [

cet, quid in hac cauífa, rectum aut minus

nititu

ryectum fit.

Et dein.eum quidem, cui hoc

Colert

officium debetur, non item rationem, aut

offici

titulum, ex quo debetur, defignat: quod ta.

; füngi

men ad intelligendam . alicujus officii indolem

Tatnt;

praeprimis eft neceffarium *),

hs ve

Q «

.*) Illud quoque in hac caufa fOllïcftudinxem au'geft',

quod inprimis liic nulla detur parvitas materia

Droles

Drhic

prout loquuntur, id eft, quod omnis actio, dc

delectatio huc pertinens nunquam levem, fed fem-

tertun

per gravem noxam inducat; fiquidem plena. de-

liberatio accedat. , Idque. habet communis Theo-

bïhit./

logorum fententia: licet varias defuper rationes

flatuant.

Mihi ea videtur genuinaà effe, quod

f

hoc delectationis genus ex fua jam natura, ac fe-

ipfo actus exterioris initium ,

sl

et pars aliqua fit:

| d;ber l

prout infra explicabo.

| Jotg f

Alterum ambiguitatis caput in eo eft, quod

ffeih

inter tot delectationum genera, quibus fenfus no-

de li

Íter animalis, praéecipue interior abundat, faepe

obícürum fit, an is ad potentiam generantem, vel

lent,

ad aliam pertineat: non enim omnis illecebra,

Offii

quae ex alterius forma, et perfona captatur, ve-

iil

nerea *eft,

Scilicet res haec, ficut aliae. quam

Türm

plurimae non tim judicio, et verbis, fsd pro-

Fant

prio fenfu definienda eft. Nam age, et dic mihi,

quid e g. fit videre.

Qui vifü gaudet, facile id

the

intelligit: caeco autem nec ope longiffimae differ-

Cümp

tationis id explicabis.

, U

ribus.

Quod infgrius dicetur plu.

| Clor

$

1 ne

1562.

aliqu

. Ut itaque hoc oflicium feu caftitatem fe-

ftim

ex

liciter deüniamus , ea :acio, feu -titulus,

quo

| Q'lum

p .

Caput. XV.

3?9

001 di

quo hoc officium nafcitur, et quo deinceps

üt m

nititur, indagandus eft. Dic, cur caftitatem

C hr

colere extra matrimonium teneamur, et ego

en, at

officium caftitatis mox intelligam.

Iam ple-

quod

fumque pietatem in prolem nafcituram affig-

indolt

nant: perfractis enim regulis caftitatis, pro-

les vel.omnino non, vel certe mifera nafce-

tur-

inem 4

Sic e. g. permiífo actu contra naturam

proles omnino non dabitur, permiíffa vero

f mm'iag

; atb

fornicatione, et vago concubitu proles in-

; d

certum, ac proin quafi nullum patrem ha-

plent d

us Tl

b.e,bit.,/

t fatin

$ 1563.

d af

yn, t5

Sed inprimis quomodo aliquod oüïciüm

aüqua fi

d:beri modo jam poteft ei, qui nondum eft,

fors nunquam. futurus eft? Utique proles

d at

nafcitura nondum eft. Dein quid dicemus

fanlsti

de iis, qui prolem gignere aut nunquam vo-

it, t

lent, aut ne quidem poterunt? mNum his

qtem, Y*

ilb

officia caftitatis relaxabimus? . Et quidem fi

impuberes, virorum decrepitam, ac mulie-

ator, *

je Qu

rum maturam fenectutem, fteriles, prae-

fad prt

gnantes, et omnes, qui matrimonium con-

(it mi'fï'f

tahere prohibentur, aut nunquam volent,

[

computemus, pietas haec in prolem futuram

f0f diinï'

« p

quoad plures homines ceffabit, et longe pau-

ciores obftringet *). Atque exinde commu-

ne periculum, feu generalis praefümtio ab

aliquibus male in fubfidium advocatur: qualis

kem f

enim eft illa praefümtio, feu generale judi-

us, BX

cium, quod longe faepius falfum, quam ve-

NI

qUO

rum

330

Tractatus. duodetimus,

rum eft? 'Scilicet auctoritate magis, quam

(ate

ratione officia caftitatis hucusque defenfa fui

Cont

mihi videntur.

pis 4

*) Res in immenfum excurreret; nam bhaec, quam

8054

lo

aífignas, pietas in prolem, ipfi proli egregie no-

cet: nam hac fublata frequentiffime proles -mafce-

retur, et non raro in bona conditione naíceretur;

quae fub arctis hisce caftitatis regulis omnino non

naícitur,

Praecipue fi haec officia fub cautis qui«

P

busdam cqnditionibus relaxarentut,

lye

&

lentu

$.

I564.

ynr

PU

uare aliud, antiquius, et non ex for-

tuito duntaxat eventu petitum principium

Tf

caítitàti praeftruendum eft. Atque faculta

p

tes noftras in jure divino proxinte, et neuti-

quam in noftro jure, et arbitrio exiftere,

jam faepius dixi.

Unde iis non ni(i ad fines

a Deo defignatos, et quos ex facultate, et

Cor

in&

indole ipfarum facultatum intelligimus, uti

permiffum eft, omni earum abufu fevere in-

Ie

terdicto. Vide, quae füpra de abufu intel-

hi

lectus in negotio veritatis fcripfi.

flje

-

Tülo

N

. T5 5.

[

uare caftitatem definio effe ojïcz'z;m, quo

EUf

abufus facultatis generantis: probibetur.

Et fic

,füä

peccatum caftitati adverfüm nil aliud eft,

i

f

quam abufus hujus facultatis, ac proinde titu-

lus, quo hoc officium nititur, eft ipfa haec

lun-

3CtlltaS, quae ex fua indole, ac ex vo

tate

as

d

Capu; XV,

:331

j qui

tate Creatoris non nifi ad legii:imum ufum

fa Pa

conceditur.

Porro bonitas hujus definitio-

nis ex fuübfequentibus magis intelligetur, et

, qui

apparebit, omnia et /ola peccata carnis fub

hoc definitione contineri,

g m

ls n

ceretut

L

Qino i

$.. 1566.

auis qU

Porro abufis ifte vel ex eo datur, qudd

haec facultas ad actuüm fibi adverfum adhi-

beatur,. vel quod actum quidem. fibi pro-

prium, attamen inique, feu potius illegitime

adhibeatur.

ey f*

Prior ad peccata contra natu-

ram pertinet: de pofíteriore capite fequenti

nopi

facili

agam,

t n

$.

1567.

if

a lii

Peccatum vero contra naturam eífe ufus

cOrporis, aut potius animae *) ad actum fuae

at t

, 7

indoli adverfum, et meram contumeliam fibi-

'efe Y

metipfi illatam , diferte docet Apoftolus a):

j n

propterea tradidit illos Deus in pa[honem ignomi-

niae,

Nam foeminae eorum immutaverunt natu-

ralem ufum in eum ufum, qui efl contra naturam.

Suniiter et ma[fculi, relicto naturali ufu foemi-.

?

9

a8, exarferunt in defiderüs fuis in imvicem,

i !

l]

"

mafculi"im mafculos turpitudinem operantes, 'et

f

mercedem, quam oportuit, erroris fui in femet.

.ïd. el.[,

ipfis recipientes **).

j t

; hi

: *) Nam

VO]UH' |

&) Ad Roman, t. 26. et 27.

tu

Tractatus. duodecimus.

33?

*) Nam omnium fenfuum animalium principium eft

anima, quae etfi ratione praedita, et vera mens

fit, nihilominus eft anima, id eft, ad vivifican-

&T

dum corpus, et ad obeundos actus animales de-

I

fünata.

Nobile adeo:principium ab omni contu-

melia tutum effe omnino vult.

Niltale dàtur in

animalibus brutorum,, quae arbitrio noftro fub-

lr

ditae ad ufus arbitrarios adhiberi impune poffunt.

ter

Unde diverfos eorum coitus, fi propria voluptas

a

exinde non captetur, procurare non eft impium,

fie

&

**) En! nil nifi ignominiam in femetipfum, et pro-

In

pram naturam commemorat,

Quod etia: S. Au-

tü

guftinus b) hsec peccata explicando facit, haec

It

carnis dedecora et nova peccata, et priorum pec-

catorum paenas, ac probra efle docens.

t

$.

1568

Iam ex regula $. praecedente tradita fe-

quitur Imo, mollitiem, pollutionem , feu ftudio-

fam. effufionem feminis extra omne corpus

tem

tenti

effe peccatum contra naturam: de quo fcri-

41f

bit Apoftol. «)

neque molles — — regnum

&t

Dei po[fidebunt

Ttur

*) Videtur hoc peccatum a legitima generatione,

Wi

quantum ex fe, longiffime diftare.

Certe ex eo

eft magnopere deteftandum , quod facile incurra-

?

tur, et omnium diflicillime emendetur.

Eft non

raro non tantum poenitenti, fed etiam facerdoti

omni confilio deftituto pene materia defperationis.

Horret mens recenfere ea mala, quae per hoc

pecca-

) Libr. dé nat. et grat,. C. 22,

€) 1. «d Corintb. 6. 10,

i

put XF.

$38

w d

Peccatum inducuntur: inter quae fácilius*comme-

r O

moranda funt corporis et maxime ingenii debilitas;

ivificin

|*

morbi periculofi, mors ipfa, et integrarum fami-

ales d

liarum extinctio.-

Quapropter nemo facile male-

| CORt)

dictis ac deteífationibus 'eos fatis onerare queat,

dàtur d

qui alios ad hoc fcelus inducunt, et adolefcen-

T0 f

uam, immo ]am pueritlam réem parum mtelhgen-

poltu.

tem , ac fui incuriam praec1p1tanï unico tali actu

rolupt

centum , aut mille gravium peccatorum caufa exi-

npiun,

ftentes,

Quare modefte, quantum fieri poteft,

et in prn atis potiffimum adhortaiionibus monendi

&

inregri hucusque, ac innocentes, ut ad minimam

1 5 Al

turpitudinem fugianr,

oculas , audltumque aver-

tant,

t, ht

denique ut circa tactum proprii corporis

um p«

Ca umf"m fint:

nam pnnumeri flbimetipfis caufa

tuntae ruinae exiítere [olent.

$. 1569

u i

Ex dictis fupra facile quivis infert IIdo ad

fudi

genu

peccati contra paturam fpectare por-

tentu

Cof PU5

illud actionis, qua homo cum bruto

Ü fcn-

animante coit.

Scilicet nullum fcelus, nulla

atrocitas cogitari poteft,

in quod- humana

natura auxmo gratiae deftituta non prolaba-

vatiom

tur *).

g u

*) Leses quidem profanae veluti conftitut. Caroliri,

inautm

& non

articul. 116. contra hoc fcelus poenam rogi fta-

tuerunt

cul etiam beftia tanti criminis inftrumen-

anonï

tum ícilicet ad augendum. deteftationis fenfum im-

p( nitur.

Leges tamen facrae, quod fcxam, nul-

g

lam fpeciatim ultionem contra hanc enormitatem

PeM

fanxerunt:

fors ex eo, quod putent, in nullum

Chriftianum tantum nefas cadere.

$. 1570.

as

334

Tractdtus 1duodecimu5.'

*

$.

1570.

1

Sub ge-näre pecbati" contra naturam Iütïa

fpecies coitus duorum hominum ejusdem fe-

perfe«l

xus continetur.

Haec vero vocatur /odomía,

. Qui

ab Imperatore vero /celus nefandum: eoquod

Conir:

ex ejus fententia d) illud nefcire, et hinc ne

«plic

quidem nominare. expediat.

Ex eo autem,

quod hoc fcelus hominem fociumr* habeat,

(

ipfa mollitie, et Peflialitate, quam vocant, ute

pote quae crimina folitaria funt, deterius eft,

!) þe

*) Ius Romanum l. mox cit. poenam gladii, Caro-

"4

lina vero vivicomburium (per confuetudinem fors

in poenam gladii mitigatum) et infüper infamiam

WJQ

ipfo facto incurrendam conftituit.

Per jus facrum

[

laici funt excommunicandi.

C. 4. de excetf. Prae-

j D

Jat, item infames C.4. C.3. q. 7.

Clerici hujus

[

criminis rei privantur beneficiis, et a.forte cleri»

cali funt deponendi, et in arctum monaífterium

lw

detrudendi: 'immo per decret. S. Pii 5ti. Merren-

dwum etc.

Clerici fodomiam exercéntes, id eft,

faepius committentes funt degradandi, civili ju»

NT

dici tradendi, et inde ultimo fupplicio afüciendi,

Ms

$j5 I57Ie.

- Denique datur IVto peccatum contra n4-

las

turam etiam inter homines diverfi fexus: dum

fcilicet in membro a natura ad id non ordi-

Vi

nato ejus generis coitum exercent, ex quo

generatio fequi fimpliciter nequit, et fic fa-

b

cultate generante foede abutuntur.

.—g-. I 572.

d) L.35. C, ad leg. jul, de adulter,

Caput XVI,

335

NT

1572.

f Il

Hic quoque explicare oporteret actus im-

dem b

perfectos ad hoc genus libidinis pertinentes,

fadini

Quia tamen actus imperfectos, qui non funt

eOqunl

contra naturam, inferius explicabo, his rite

ainc f

exphcams illi quoque facüe 1ntelhgentm.

qutelm

Tate:

ant, U

CAPV'I DECIMVM .SEX Y VM

i ef

De peccatis luxuriae, quae mon contra maturam

j, re

QU?B dicuntur,

nem ff

infatit

$.

1573.

Ex . dictis 1566 patet, dari etiam peccata

carnis fecundum naturam,

$ fa&, u]ï

[f j

p

1574.

Diffücile vero eft rationem dare, cur «ales

actus ]UU Il turae repugnent,

t d

vftertt

1575. et 76,

Aliis pietatem in prolem nafclturamæ

Ti

aliis alios titulos affignantibus.

Xl &i

1577 — $0.

Peccata carnis fecundum naturam fre«

ii v

pugnant juflitiae ;

ciani

I581. et 82.

Et fimul funt impietas in natlvam

hominis dignitatem.

"11f

1583.

Unde definitur peccatum carnis fecundum

naturam j

(ut

od

ä

1584. Ex qua definitione deducitur I. id genus

f

peccata et juílitiae, et praecxpue pietati advexfa

j

effe ;

j i

$.

1585. 2. Nec malitiam horum actuum purgari

qualicumque confenfu,

p

[j

$. 1573

Traciatüs duodecimus.

5536

5.

1573-

D

troli -

isque

Abufus facultatis generantis, feu peccá:

Df u

tum caítitati adverfum confiftit vel in eo. ab-

poteft

ufü, quo haec potentia ad actum fibi adveme

fum, de quo hucusque actum eft, adhibetur,

velin eo abufu, quo haec potentia ad actum

Ali

quidem fibi proprium, fed illegitime, et ini-

t loc

À lic

que ufurpatuþ: prout fupra $. 1566. dicebam,

$.. 1574.

ftri fo

itpler

üulo -

lam ufus foeminae naturalis quidem, fed

extra matrimonium factus foedus, et juri nà-

tiit,

turali contrarius effe

dicitur ab omnibus;

i vel

Quam certum id eft, tam arduum accidit

Vficin

eam rationem affignare, per quam hosce actus

ipfum jus naturale abominatur.

Atque haec

caufa obícura eft adeo, ut aliqui fufpicaren-

tur, fornicatio forte fola lege Dei arbitraria,

COntr

feu jure pofitivo, quod vocant, prohibita

effe, merito ab Ecclefia exinde damnati.

liyi,

m a

$.

1575.

-

i.

mflgmw

Plerique hic ad pietatem proli nafciturae

Othie

debitam confugiunt: quae ratio quam infirma

em*, 04

fit jam fupra explicavi.

Hic fequentia ad-

Quis

Ea

dere Juvat.: Inprimis parentes non omnia,

fed communia folum emolumenta debent,

Acto

prout patet in matrimoniis conícientiae, pro-

ut vocamus.

Item fi mater dives, vel certé

& ftupratore copiofis pecuniis inftructa fitj

Ti

proli

—

N

Caput .X VZ

337

proli- jam fatis;prov-if'um eft. Dein fi mulier

usque ad tempus patentis praegnationis non

| p

nifi unico cop

E

Y

uletur ; pater ignqrari non

potett.

| d

hibett

$. 1576.

] acttt

Ts

Alii plures easque diverfas rationes con-

tra hoc vitium accumulant. Sed generatim

Deebut

id, licet a doctoribus etiam circa alia Officia

fieri foleat, non recte fit.

Nam unicum ac

fimplex offcium non nifi unica ratione, aut

if f

titulo nititur: multiplex.ac diverfum effe in-

cipit, quando diveríos obligationum titulos,

juri fi

ac velut bis natu

mnibu;;

i

;

m duos pro íe natales idem

accil

officium ufurpat.

"

-

e act

; hs

$.

IT Tes

yicartà

jtratà

— Ego in priore editione titulum juftitiae

contra peccata, de quibus hic tractatut, affig-

'ohibiü

atl

nàvi, peccatis vero contra naturam pieta.

tem ac reverentiam facultati generanti debi-

tam oppofui.

Hanc jam nomine caftitatis

infgnivi: illi vero priori officio de vitanda

fornicatione, adulterio, juftitiam , feu jus

(l

tird

müfma

effe oppofitum dixi, eoquod per tale delictum

quis corpore alieno non quidem abutatur,

j d

attamen fineé praevio jure, et fine legitimo

ebu

I;;acto're non fua, e-t fic inique utatur,

| prO

cel

] f

| Tom, IV. |

&T

pml

$. 15725.

d

d

338

Tractatus. duodecimus,

$.

1578.

UI

AWCere

Nam comtabam

'actus ifte extra matrl-

af p.

monium eít ma]us, in matrimenio áutem ho-

finten!

neftus.

lam matrimonium, quantum ex' jure

lg

naturae, eít merus contractus, et jus ali-

i ]

quod ex illo contractu . ortum.

Igitur ,tota

t QUo

tali$ coitus malitia 'folo contractu, et'jure

oticat

inde obtento: purgatur.

lam d(.mque illa

lonine:

malitia debet effe contra jus,. et contra jufti-

lt a

tiam, quae malitia folo jure, et pacto tolli-

( n

tur.

Quod patet in exemplo: fiquis rem

tuam ufurpet, is peccat: fin conventione ali-

) No

qua jus illius rel in eüm transferas; ille re

fati

Nun-

bon

hac utendo jam non'amplius peccat.

E

qu1d peccatum illud erat contra jus et'jufti-

vt

tiam, quod conftituto exinde jure definit effe

Tet

peccatum? Et fie demum fornicationem, et

fere

alia bujusce generis peccata non, ca[htatx, fed

Vis

juftitiae adverfam docebam.

L

T«

u

$.

1579

Hic jam. aliquid indignationis oriebatur

ab iis, qui.per folam pietatem in prolem ma*

M

litiam fornicationis haud recte exphc.arl, pro-

1 tor

be noverant *), aliam infüper rationem ex

umj

jure naturali venientem nefcientes ;

quos

(erte

praetérea argumenta, quibus doctrinam meam

fier:

everter ent

deftituebant.

Aft amici ahqul

T

fedata, et aD omni adverfa affectione immuni

AC M

voce interrogabant: nonne ex tua doctrina

Qf

oimmne

um

m

- Caput, X. Vi:

339

omne jus haf'citur ex pacto? Neque aliud

1 oAl

facere poteram, quam ut hoc concederem:

j

nam pietas nativa, et jus pactitium ex mea

ütem lj

'

fententia conftituunt duo illa membra, in

| ef jit

quae genus virtutis moralis proxime dividi.

ju d

tur. Tum vero pergebant: unde ergo, aut

tur f

'

ex quo pacto jus illud eft natum, quod per

.

e

fornicationem violatur, praecipue inter duos

;iquel n4

omines,.q

L

uorum neuter alterum usque ad

ym j

tto 00

ilum actum viderat, nec ullum cum eo pa-

ctum inierat aliquando?

QUs

tione d

^*) Nonne hi omnes ipfimet hgec peccita non cafti-

M

]

bf

tati, fed pietati in proles adverfari reapfe dice-

p

c N;h'

bent? | Aut qualem titulum cóntra haec peccata

T

ffignabunt, qui non.ad aliam, atque a caftitàte

& us

diverfam virtutem fpectabit ?

Scilicet reapfe ipfi-

(init e

!

met hanc caufam a foro cafüitatis ad aliud transe

ynett,

ferebant: ego autem id non re tantum

. fed et ver«

lu

[

bis faciebam.

Si feripfiffem * ornicátio

!

n

eft pece

catum caflitati ex titulo jufitiae adverfü

ome

nes tacuiffent: licet per hoc naturam cafti

jutftitiae inepte '«.admodum confudiffem,

ts ét

&

&)*X'

df

$. 1580:.

nebt

J

em r

| 'Ad grave hoc argumentum -cögita'bam.;

af pm

&n non pactum aliquod generale, et a toto

humano genere.conftitotum afferere liceret;

ym d

, quüa

Certe fundos, et res alias dividendo, et fie

f mæm

generali conventione jura rerum, quae antea

| 4

j

communes erant, invecta fuerunt.

Àn non

dici poffet, nedum bona fortu

ae, fed etiam

oC ii

bona corporis, ac pudoris communi pacto

ol

2

farta,

340

Tractatus. duodecimus.

farta, ac tuta effe juffiffe totum genus humae

num? Pactum, et jus inde ortum naturae

Et

humanae pene coaevum, certe usque ad pri-

Tam rerum geftarum memoriam pertingens

itte f

effe videtur.

Sic bellum a filiis Ilacob contra

ompi -

Sichimitas, et poftea a Graecis contra Tro-

Yactlo

JIout €

janos, et a Sabinis contra Romanos in caufa

violati pudoris geftum exempla fat illuftria,

T08

lt hor

et antiquillima funt, quibus vetuftiflima gen-

tium contra illéegitimum corporum uíum core

Jrfitje

ventio evinci videtur; ut adeo generale ali-

CU

quod jus corporum pacto communi conftitu-

Ntius

tum haud ex vano confinxerim.

um h

ilis :

T ii

$.

IS8I.

Atque fic mihimet ipfi utcunque fatisfacie-

J n

3

bam.

Aft ex intervallo cogitabam: fed quid

Yi

fi gentes vel res nunquam divififfent, vel fal-

f

tem pro integritate corporis nibil ftatuiffent ?

f

An tunc promiícus coitus' approbandus erit?

Ü

Al

WXLel ftatuamus extremum in hoc negotio ex-

eibpltm, fingamusque 'non nifi duos diverfi

Q

fexus hommes effe conditos, quorum alter-

uter infüpér mente captus ineundi contractus

feu matrimonii conftituendi omnino incapax

fit.

Dabone in hoc cafu homini fanae men-

'Ontr

tis licentiam, alterum fua duntaxat volun-

lt im

tate ad actum generationis adhibendi? .Non

aufim fane.

WUZ;

l V

fit

$. 1582.

x

m

Coput XVI.

341

s huny

$.

1582.

ia

* Bd pxl

Et tamen ante omnem conventionem, et

ante rerum divifionem rem-quamlibet absque

TUnga

) COf

omni aliorum confenfu. ad ufus meos fine

nT

piaculo adhiberem.

Scilicet, re$ quaelibet,

n CU

prout ex manu conditoris exiit, ad ufus hu-

ufiri

manos generatim pro quolibet eft facta: fo-

lus homo eft tantae:dignitatis, ut non pro

ima f

um qu

-homine, fed proxime pro Conditore ipfo fit

factus *) Unde injuriam facit homini, aut

ne i

conft

potius aliquod impietatis genus in hanc nati-

vam hominis dignitatem committit,

qui fuo

folius arbitrio utitur homine, quah xüe pro-

pter illum effet factus.

*) Egregie huc facit teftimonium S. Auguftini fupra

(osfat

$. 150t. laudatum.

Quo docet, omnia per aeter-

nam fapientiam, mentem vero etiam ad aeternam

fed t

v

[

fapientiam , alia tamen non nifi a2 hominem effe

facta

etfi per aeternam fapientiam fint facta.

Vif

Unde haec tanquam res noftras ad arbitrarios ufus

us &

j

adhibere omnino licet, quod in homine, utpote

o €

qui non eft propter nos, longe aliter eft

dN

] jl

$.

1583

p

i

incip

Quare demum peccatum carnis, quod non

contra naturam effe dicitur, definio, ita, ut

p n

qu

J

fit impietas contra dignitatem bominis ex eo com-

N

tri[Ja, quod quis eo ad actum generationis fua fo-

lius voluntate utatur , quafi is, «velut ves vatione

deflitutae , propter illum bominem e[[et conditus

Ij'gzr

X.3

$. 1584

342

Tractatus d'u./:odc-cimus.

x

C

g.

1584.

Ex hac definitione eruitur, haec peccata

Dr p

non juftitiae, aut faltem non foli juftitiae;

prout antea, cenfebam, fed potiflfimum pie-

$n

tati adverfari, eoquod nativam hominis digni-

g

UI

tate-m V*iolenht-.ï

us

lt«

^

$.

1585.

[i8g

diti

Confequitur item, actus ad hoc genus per-

äläïl

l)

tinentes a fua:malitia haud purgari, etfi pars

v

altera confentiat, nifi confentiat in unicum

| I5

hominem, eumque perpetuo retinendum, et

10j

10)

nifi demum omne impedimentum quo matri-

monium dirimatur, abfit.

Impedimenta enim

u

ligaminis, quod vocant, et alia quaevis con-

B

:fenfum omni efficacia fua exuunt.

( M

i

*),Nam impedimenta non tantum.illa, quae funt

juris divini, fed etiam ea, quae ex jure humano

detcendunt, faciunt, ut confenfus fit nullus, aeque

ac fi non :adeffer..

Iam . alterius. corpore fine ullo

E

ilius confenfu uti, eft ipfifümum illud peccatum,

&tl

jj lgu

quod S. 15843. definitum fuit,

QOncuj

Tl

3 4

an——— HARD di EEi

Quo

fatto

&nfi

t

tf

Vs

CA-

n

Caput XV'II

2

4

[]

3

CAPVT DECIMVM . SEPTIMVM

pecci

De peccato fornicationis , adulterzz, ftupri, in-

Uftl

ceflus, ac Jacrilegii,

Uf D

$.

1586. Ex data definitione fornicationis mtelhgltur

nis d

ejus malitia,

1507. Quae major eft, ac fit furti, detracuoms,

ut adeo ex fe refarciri nequeat.

:

1588. Definitur adulterium, ejusque malitia often-

ditur.

Ü

Ieus

"i

1589.

"Quod, etfi quantum ad ipfam injuriam re-

, ef

i

päj

i

parari nequit,

] n

ï

1590 — 92

Ob laefionem tamen in bonis fortunae

n

nonnunquam inde fecutam difficilem fane reftitu-

tionem exigit,

jo 1

mta t

1593. Exin jam ftuprum,

evis (

1594-

Mox inceftus,

ä

1595.

Ac facrilegium huc quoque. pertinens defi-

niuntur,

qii

jre u

$.

1586

J[is, 4

i Ti

Ex definitione $. 1583.

ftatu fpeciatim in-

j pu

telligitur fornicatio ,. quam alias definiunt effe

concubitum f[olüti cum foluta: ejus tamen mo-

ralis definitio eft, quod fit genus impietatis,

quo folutus corpore folutae ad actum gene-

rationis fine legitimo, ac valido ejusdem con-

fenfu utitur *)

Nam tal

corpus manet non

tantum ex pacto aliquo, fed ex ipfa condi-

tione, ac natura fua ahenum, id eft, ad tuos

ufus non deftinatum.

*) Di-

(

Y4

344

Tractatus. duodecimus,

*) Dices: ,,foluta nullo impedimento irretita, et in

.actum libere confentiens non amplius manet

»aliena. |Confenfus ejus eft efficax: .nam nullo

,»,laborat impedimento.

Et tamen a peccato for-

,,Qicationis immunis non eít ergo nondum plene

»indoles hujus peccati eft explicata.**

Refpon-

deo: Mulier ab omni impedimento libera vel con

fentit in. omnem vitam, vel non. Si prius; tunc

I

jam adeft matrimonium, ac proin inter tales ceffat

Cutior

fornicatio,

Si vero non in omnem vitam huic

li

adhaerere promittat; tunc confeníus eft nullus,

donui

ac proin tale corpus tibi nulla ratione .fit obno-

fs a

xium, Nam matrimonii perpetuum , indiffolubi-

lemque uexum primus bumaui generi$ parvens di-

ht M

vini fpiritus inflinctu. promuntiavit, cum dixit:

QU q

boc mumc os ex offibus meis a).

Scilicet ut ma-

àd aj

trimonium .poffit éffe fymbolum ilius unionis,

quam Chriftus habet cum fua Ecclefia ab' ipfo

*)P

nunquam repudianda: matrimonia in hac Dei pro*

Y

videntia debent effe perpetua. — Licet vero. inter

impedimenta matrimonii doctores non recenfeant

ï

voluntatem ad tempus duntaxat aliquod contra-

hendi; haec tamen voluntas eff verum impedi-

mentum jure divino jam in paradifo conditum.

Nam talis voluntas confenfum facit irritum, omni-

que effectu , ac jure eundem deftituit.

,,Aft non-

.he fic fornicatio cum confentiente non juri na-

.turali, fed divino duntaxat adverfaretur: eo

»Qquod confenfüs ad tempus jure. divino arbitra-

»,ri0, non jure naturae effet nullus? * — Sed probe

notandum, aliud effe, quae rere, quo jure con-

fenfus temporarius fit inefficax, ét aliud, quo

jure fit prohibitum, re fibi non fübdita uti.

Illud

defcendit ex lege a Deo in paradifo lata, et non

nifi per fidem cognita: hoc vero étiam folo na-

turae

&) Tridentin, fcff, 24. in doctrin, Sacrament, matrim.,

l

[

[

Caput. XVII.

345

m

turae lumine cognofcitur, Sic pactum ex privata

I f

hominum voluntate conftituitur: 'pactum - vero

20 u

aliquando conftitut

'Cat0 f

hibetur.

Lïm violare, jure naturali pro-

um plt

Nf

$. -1587.

vel cüt

s; tUt

Infuper ex $. 1 583. habetur: mälum forni-

les qt

il

"

cationis deterius eíffe furto, ac detractione,

um t

levius tamen homicidio.

Nam per illud non

t nuls

bonum fortunae, aut honoris, fed his nobi-

Áit otte

difh

lius aliquod bonum corporis violatur *). Vio-

arti d

lat porro bonum corporis non primarium,

n d-

aut ad propriam vitam , fed fecundarium, et

et u m

ad alienam vitam pertinens.

niionh

ab i

*) Pro illata hac injuria ( nam in hoc cafü etiam

Dei pte

volenti fit injuria) compenfatio nulla. debetur, eo

to X |

quod bonum corporis reddi non queat, et bona

ocenli.

fortunae nullam ad bonum corporis rationem ha-

| aontt

beant, et fic hanc jacturam nec ex parte com-

inpé

penfare queant,

Eum duntaxat cafum quidam

)db

excipiunt, quo quis ficta, aut ex quocunque ca-

j 0*

pite irrita matrimonii promiffione ufum corporis

obtinuit.

Em

In hoc enim cafu volunt, ut praeftito

juri l

vero confenfu, eum, quem perfide antea fub-

ur: ?

traxerat, .fuppleat.

Et quidem pietatem.ad id ur-

ambite

gere, facile concefferim: jus tamen ftrictum nec-

ipit

dum pervideo.

Alia vero detrimenta circa bona

g d

fortunae ex tali dolo fecuta refarciri debere, om-

j, U

nes fatentur.

Aliquando tamen éx praecoci con-

W r

]

jectura dubium aliquod mihi obortum fuit, an

e f [

non poft fornicationem etiam fine praevia fraude

jv

commiffam detur obligatio ineundi matrimonium,

nifi altiores rationes obítent,

t*

Nam fornicatio eft

impia laefio circa bonum corporis, et matrimo-

at

nium ef'c'jus in corp

us, ac proinde pertinet ad

v'y 5

bonum

—

Jvactatus . duodecimus

246

bonum corporis: ut adeo compenfatio circá bo-

eft,

num corporis fieri omnino queat

Sed. utique

haec nova, et omni auctoritate erunt def(tituta.

e0

L]

conj

$.

1588.

(

i

at

Ex eadem doctrina $. 1582. etiam intelli-

juria

g:tur malitia .adulterii: quod.eft ufus corpo-

*

ris, quod non tantum ad ufüm adulteri non

eft deftinatum, fed infuper alterius juri eft

obnoxium *)

Unde continet hoc crimen

totam malitiam foxmcatxums, fed etiam in-

juftiHam juri inbpocentis conjugis irrogatam,

Et quidem fi alteruter fit conjugatus; voca-

tur adulterium /implex, fi vero adulter uter-

que fit conjugatus, erit adulterium duplex:

jita

eoquod tali crimine duorum innocentium con-

Ie

jugum jus violatur **)

O

t

*) Vel fi haec adulterii «definitio non . placeat; ad-

hibe vulgarem , qua dicünt

adulterium eft coitus

C

inter duos, quorum unus, vel uterque eít con-

bo

jugatus

Tit

**) Neque injuria adulterii purgatur per licentiam

t

conjugis fuo conforti tale nefas perpetrandi da-

tamO

Cum enim confenfus matrimonii ex.jure

dit

divino debeat effe perpetuus, et cum unica tan-

tut; talis licentia agendi cum altera eft nullius

roboris, ut proinde in cafu adulterii etiam vo»

lenti fiat injuria

Ef

$.

1589.

De

Ye

Equidem omnis injuftitia ex communi do-

r

ctrina inducit obligationem reftituendi, id

d

eít,

Caput XV1I.

347

citti t

eft, illatam injuriam compenfandi: quia in

d Qtqut

(ritütà

eó genere bonorum, circa quae adulter fuae

[

|

conjugi injuriam mtuht, id. eft, in bono cor-

l

poris nulla compenfatio poflbilis eft; ideo

ex communi fententia pro- fola adulterii in»

jttel

juria nulla reftitutio debetur.

Corph

*) Iure tamen humano. ac divino innocens conjux

n ol

adulterum potePc ab . ufu matrimonii repellere,

jri d

immo etiam ab ejus fe habitatione feparare, Non

Qrma

enim tenetur fidei oflicia exfolvere illi, qui fidem

turpiter adeo violavit.

Jam m

gätdm,

$.

IDQO-

YO

r Ug

Verum nedum jus in corpora, fed etiam

du

jura fortunarum per crimen adulterii graviffi-

f co

me non raro violantur.

Si enim peïhda

uxor prolem ex adulterio conceptam pariat;

talis proles fumtibus ignorantis mariti edu-

&t

ji e0i

catur, et cum legitimis filis non tantum in

g a E

bona materna. fed etiam in bona illius ma-

riti

ex quo tamen nata non eft, hereditatis

jeentiim

titulo fuccedet

immo non raro totam here-

ndi (

ditatem fola, et haeres unica capiet

& J

nulil

$.

1591.

j V

uare impia ejusmodi mulier

ejusque

adulter ad omnia haec damna reparanda te-

nentur.

Et fiquidem alteruter ex adulteris

vel non poffit, vel certe nolit, fuam par-

m d0'

tem conferre, alter tenebitur ad totum red-

dendum.

Et quia uxor ejusmodi raro poteft,

eff,

tantum

348

Tractatus duodeþimus.

tantum praeftare, quantum teneretur; de-

ibd

bebit faltem , quantum fpoteft, fatisfacere:

five

e. g. oeconomiam folertiffime gerere, ex bo-

nis fuis marito, et legitimis filiis omnia, quae

y

poterit, legare etc.

Et ad haec adulteri

tenentur, nedum quando proles aliqua. cer-

to, fed etiam quando probabilius folum eft

gä

adultera: nam in dubio tantum, id eft, in

pari .caufa . foboles ex matrimonio potius,

j

quam ex adulterio nata effe judicatur.

€. 1592.

I

Non tamen adulteri obligantur ad feipfos

A

Brihi

prodendos, neque per difpendia famae bona

1 te

fortunae refarcire tenentur.

Neque. debet

l N

mater filium ejusmodi in vitae genus facrum

ftudiofe inducere, fcilicet ut nihil, aut pa-

JIoy

Wne

rum ex haereditate capiat: nihil per ratio-

qdett

nes facras hanc vitae conditionem amplecti

eidem confultum fit.

Semper quippe imbro-

brin

Inq

bum eft facrum feu donum gratiae aliquod

(dem

ad fines mere naturales, etfi de fe honeftos

It

fel

referre. De quo alibi.x

1

$

1593.

Inter vitia.carnis poft adulterium fpeciali

aliqua malitia infectum. eft ftuprum. . Quod

eft violebtus ufüs mulieris invitae, et con-

tra ejus voluntatem *). .Ab hoc crimine pa-

enta

DUN

rum differt raPtus, qui definitur viol

: ab-

- Caput XV'IL

349

t d

abductio foeminae reluctantis five libidinis,

ficert

five matrimqniiv contrahendi caufa.

X

ex bo.

") Stulprumwtafnen purioris latinitatis fludiofis om-

, Qu

nem illegitimum mulieris ufum denotat: eoquod

dulteri

fornicatio fit vere non admodum latina.

Praeter-

4 (

quam, quod Komani matrimonia perpetua effe,

m

ignorantes ufum mulieris in unum, aut plures

d i

actus confentientis, vilem potius, quam fc

effe, arbitrarentur,

e?le&um

poti

$.

1594.

Inceftus eft acceffus ad . mulierem fangui-

ne, vel affinitate junctam inter gradus a jure

feift

próhibitos, - Immo fpecialis haec malitia etiam

: Doti

in nefando ejusdern fexus.uíü contrahitur.

debe

Et quidem eo major eft eadem malitia, quo

SCrur

propinquius illud cognationis, vel aflinitatis

t p

vinculum peccati auctores conjungit.

Sic

nl

deterius eft cum forore, quam cum confo-

qplecti

brina: peccare.

Unde gradus conjunctionis

(mbro

in confeffione probabilius exponi debet: fiqui-

jquo

dem peccans tunc, quando peccabat, fatis id

yeliol

intellexit.

..*) Inceftum cum, reverentia"proprio fanguini de-

De

hoc tat

bita, et fic cum pietate pugnare docent.

nen ubeyius agitur de impedimentis matri-

1nonii,

)æä

]

$.

1595.

con

Denique inter peccata carnis aliquod ge-

p

:

|

ent

nus facrilegii recenfent: eflque actus vene-

reus

d

&

g

a

Tractatus duodecimus,

350

j ió

reus ab eo admiffus, qui voto. caftitatis ad.

ftrictus eft. . Cujus quidem malitiae fe reum

NI

etiam ille facit, qui etfi ab omni voto liber

(

cum €o péccat, quem hujusmodi votum te-

net: utpote quem in committendo facrilegio

proxime adjuvat.

f

*) Voto caftitatis fe Obftringens corpus fuum Deo

velut dedteat :

jam re Deo devota abuti, aut eam

Thfelh

CQ

violare vel facrilepgium , vel certe peccatum rclie

gioni adyerfum efc

t0pl

&t 1

LU

CAPVT DECIMVM OCTAVUM.,

[un

fu

De. actibus . carnis zmperfectzs. -et fpeczatzm

-de cogitationibus.

g !

]

adl]?[e

$.

15906. Àctus imperfecti eadem ratione caftitati ad-

Qp

verfantur, ficut perfecti,

T

$.

1597 ,

Siquidem . delectatio inde hauf*ca fit venerea.

Trita

$.

1598.

Inter- facultates hominis eft phantafia,. et

EM

haec caftitatem per fe non laedit.

$

1599. Minus adhuc :«eandem laedunt cognmones

-puri intellectus, et decreta voluntatis in 1e fpes

ctata.

ttb

I600.

Appetitus vero animalis contra eandem

lQ

pugnat.

fpet

I6OI.

Qui tàmen frequenter parum obfervatur.

hür

g

1602,

Atque hi actus imperfecti omnino gravzter

&l

prohibentur,

n

ä.

1603,

Unde delectationes morofae fic dictae . funt

l.

peccatum, grave.

3j

5 16040

o Caput XHL .5

35x

s |

$, 1604, 'Cujus gravitas pro diverfa qualita-fe perfo-;

narum. creícit,

IQ ;

fibet

$. 1605. Illufignes ex fola phantafía ortás reprimere

m

confultiffimum, nþn tgmen apc?r Íe praeceptumi eft.

]ept

$.

1596..

? o Y

Ex bucusque dictis e& maxime ex $.1583.

üt enm

intelligpuntur actus imperfecti, quales fünt

n d

tactus, afpectus, ofcula, delectationes fola

Copitdtione conceptae. Scilicet omnia haec

ejus funt indolis, ac malitiae, cujus funt illi

/

actus perfecti, 'quorum imperfecti hi aliqua

fünt initiz. Sic delectatió capta ex eodem

j

fexu eft contra naturam, delectatio quaefita

ex homine conjugato participat de mialitia

adulterii, et fic deinceps.

Natm delectatio

at Ü

capta ex perfona confanguinéa, voto,. aut

matrimonio ligata, jam eít actus exterioris

nerea

iniium aliquod, icet mens fe delectantis

li [

actum externum haud intendac,;,

d

,

$. isgyj.

10105

xil

i[od

Atque haec fatis clara futit: illud äutem

ambiguum non raro eft, guaenam delecta-

piu

tio, aut quinam imperfecti actus:.ad venerem

fpectantes caftitati adverfeptur. : Cum enim

tU

bümana natura variarum ille cebrarum capax

ite

exiflat, multum intereít, ut. ede, quae ad

praefens negotium fpectant,.clare defignen-

fut

tur, ]taque in homine, qui mens "fimul, et

animal eít, quatuor facultates notare opor-

( ob

tet:

Tractdtus äïtodecimus.

352

tet: quarum duae ad cognitionem, alige vero

| at

- (ecer

duae ad gppetitum fpec;ant.

k

3

$. 1598 :

M

Itagque homo phantafia: eft praeditüs,' quá

brutorum inítar cognitiones animales conci-

Ddl

ddem

pimus.

Iàm hae cognitiones etfi circa res

bamus.

turpes verfentur, ex fua indole ad venerem

fnt j

haud quaquam pertinent: alias de talibus nun-

Oi

quam liceret cogitare, aut differere.

|

l d

fine praevia imagine phantaftica non datur

tt fae

plerumque rationalis cognitio. Dicitur ta«

um

inen ex fua indole: nam ex imaginibus re-

rum turpium in phantafia formatis alia quae-

«

Eü, P

piam facultas faepe inflammatur, cujus d.eini

dctus caftitati. vere contrarii funt.

à

DT

dppet

-

gice

$.. 1599. .

QUan

Alia porró in homine 'pdtentia eft intel.

teo

lectus, quo nos Angelorum inftar cognitio-

üp

nes rationales, judicia, ac unius ex altero

1 ii

At

deductiones edimus.

Cui accedit voluntas

rationalis,-qua rugfus fere, ficut Angeli, libe-

Yul

N

Q

ra decreta concipimus.

Iam nobilium harum

facultatum. actus caftitati haud funt inimici:i

dem

actus enim venerei animales funt; ac proin

foq

fui originem in mente rationali habere nul-

latenus poffunt.

zquidem voluntas libera

frequenter officia caítitatis violat: fed non

proxime per libera decreta, bene vero, in

quan.

E

gf

m

Caput. XVIII..

353

VAU

quan*tum' ce

.

rtum

lquempiam actum ahimalem

decernit.

d

$.

1600,

*

Supereft igitur appetitus animalis ille ani-

5, Qu

COr(

malis phantafiae naturalis focius, utpote quem

u

itidem communem cum aliis animalibus ha-

bemus.

Hi porro appetitus animales varii

eperett

funt in nobis, Sic datur appetitus edendi,

Us uD

Nat

dormiendi, vindictam fümendi, grata viden-

di, tangendi etc. Inter alios datur in homi-

l at

t u

ne facultas, et appetitus generandae fobolis:

qui maxima delectatione inftructus, et poft

büs t

; que

peccatum voluntati rationali obfequens haud

eft, ac proin hac invita periculofillimas pug-

[sdäï

nas non raro excitat. Unde hic potiffimum

appetitus Patribus ac 'lheologis fub concu-

pifcentiae nomine venire folet.

Et quidem

quando haec facultas in motus, et actus ex-

- t

li

l

teriores prorumpit, hi quidem facile fua fe

turpitudine fignant: fed quando iidem in fen-

enito

gite

teri E

fu interiore haerent, ab aliis delectationihug

"

animalibus aegre fecernuntur,

Sic ejusdem

J

p

vultus pulehritudo delectagonem natüralefh,

l hbe

.&ut veneream füfcitare poteft.

Amor. ejus-

furuf

dem pérfonae poteít modo efífe

mm!ch

inodo vero turpis,

»naturaiis,

pïOJ

t Qu

jiet

j 00l

Tam perceptiones interiores verbis ?ecre

et non nifi

propria experientid définiuntur:

qUäH'

Ton. LV.

quOes

Trastams duodecimus.

354

nicne

Q£1omodo enim tibi explicabo fapofem mali

icrio.

granati; fi ejus fenfum nusquam percepifti?

emo Íívilicet hominem a nativitate caecunr

j &mpli

Ita-

Tem

pulchritudinem colegum rite docebit.

que fequens regula in.hac caufa nos juvare

perfo

utcunque poterit: illi amores, affectiones,

V de

- Wi

blanditiae, amplexus, ofcula, ac denique

natae ex his delectationes funt actus poten-

j Y (

tiaé generantis, ac proin extra matrimonium

^ Wi

turpes, qui ex teftimonio fenfus interioris

- üpon

funt initia, et primus ardor, ex fua indole

ad motum aliquem exteriorem tendens: licet

*)H

fub honeftiffimis obtentibus clancularia. haec

venus fe occultet.

Sic dicünt: ,,ego hanc

g

Virginem plurimum amo, honoro, vifi-

LT

,,t0 etc. fed amore honefto, ob ejus pru-

d

925

dentiam, induftriam, et eximias fane vir-

,tutes. - Huic amori ficut tenere, ita etiam

ímpune indulgeo, utpote honeftifimo, et

I

,,ex virtute.concepto: mens enim utriusque

vï t

d6

,ab omni turpitudine longiffime eft remota.'*

licho

Sed finge tibi Virum grandaevüm prudentias

Offcit

fedulitate, atquc omnibus virtutibus prae illa

Qtout

feemina copiofifme exornatum. Num etiam

Thon

ad hunc dulciter*adeo afficereres ? En quale

Qd

genus dulcédinis fub honeftiffimo amore tuo

. at

lateat.

Mens tua ab actibus exterioribus

- liber

abhorret:

fed eorumdem actuum

interiora

| tjl

initia incaute delibat.

Denique fenfus ifte

* ïibuS

ultra omnem opiftionem aftutus eft, et peri-

culofuüs admodum, utpote qui nedum ex re

turpi, fed ex ratione honefta, puta ex opi-

]

nione

*

|

!

Caput XVIIT.

333

m mj

nidne prüdentiae, nobilitaxtis, virgïnïtatiä etc.:

cepltà

acrior non raro evadit.

Sed, quod in ex-

CA6QUIL

emplo jam oftendi, illas dotes, quae affectio-

m

D

nem tuam tantopere irritant, impone alicui

t

períonae, quae vel per aetatem, aut fexum

xtiotes

ad delectationem carnis nullatenus facit, et

denie

alfectionis tuae naturam, originem, ac finem

o

mox deprehendes.

O quoties venereo, ac

mponiut

turpi affectui honefti amoris nomen peflime

yerion

imponitur:!

. indo

((

y; Dd

-

*) Huc -facit doctfina ab Ecclefia . damnata a) .-/ eff

robabilis opinio, quae dicit, effe tautum venia-

r lr

j

e

» Ofculum. bahitum ob delectationem carnalems

jo i

et fénfualem, quae ex ofculo. oritur , Jeclufo pes

n

i

vieulo coufenfus ulterigris, et )p'ailuxtiom'.v,

us p

A

j

$. 1692.

, &i

n*

Ttaque actus potentiae generationi iie&ïl—

triUNe

JUS

[

natae, five completi, five in fenfu interiore

Jm()m:

inchoati tantum fint, hi, inquam, foli ad

ylento

ofüicium caftitatis fpectant.

Qui proinde,

prout ex hucusque dictis patet, extra matri-

m a

monium omnino omnes funt prohibiti: et

T

quidem adeo, ut nulla in His detur parvitas

T

materiae, id eft, omnes, fiquidem plene de-

rior

liberati fint, lethalé peccatum inducant. De

j

iiol

l

actibus confummatis, et de actibus exterio-

,[m Ixt

s res clara eft.. Nam

ribus etigm imperfecti

ar

-

Zz

fcrie

j

y/

y 0

]

) Inter/vpropq/ït. ab/?ïlexäff:dra F1I, .damn.nt. 40??!30

v

j

kTmctatus dztoäeciinus.—

356

fiore:

fcriptum eft b): meque fórnicarii,. nequekidolif

Qepta

Jervientes , meque. adulteri, meque molles , " neque

fünt 1

majculorum concubitores —, — regnum Dei poff--

ambit

débunt, Qua fententia etiam involvuntur, qui

t q

absque omni actu confummato, actu tamen

C

exteriore aliqua libidine feu impudicitia fe

lettri

contaminarunt. Nam prout habet Apofto-

r

lus e): foris cames, .et venefici, et tnpudici, et

&t fe

bowicidae etc.

Actus vero fenfus interioris

Detta

íemper, et graviter malos effe, paténtia adeo

ex divinis literis teftimonia non videntur fuüp-

li j

u

pétere: nam illud 4): qui viderit mulierem ad

delet

concupiftendum eam, jam maecbatus efl eam n

d

corde fuo:; hoc, inquam, videtur actum vo-

luntatis, quo quis actum exteriorem concu-

pifcit, denotare.

Attamen communis Docto-

rum fententia habet, quod delectatio vene-

rea fenfus mere interioris absque defiderio

M

actus exteríoris ad grave delictum poffit fuffi-

dnte

cere.

Neque gravis ratio deeft: nam ejus-

ttoy

modi illecebrae jam funt prima pars genera

Yerf

tionis,

E]

1

Gpit

$. Iöog.

Dent

defi

Atqükäï exkdb!ctrinä $. pröximo defcripta

fme',

fequitur 1mo, cogitationes morofas quas VO*

dey

cant, id eft, delectationes etiam mere inte-

fl

' rjores,

Ial

b) x. «d Corintb. 6. Q. 10,

der

c) Ap(:mïypj: 22. 153.

fquïi

J

d) Mattb, 3. 28,

í

Caput X VHI.

d5

it V

riores, ex impudicis imaginationibus; con-

, D

ceptas gravia effe peccata.

Non equidem

funt inchoatae pollutiones, prout plerumque

T

, Q

arbitrantur! fed funt initia illorum actuum,

ex quorum cognitione hae delectationes ex-

| ml

ia d

citantur.

Sic ex muliere foluta impudice de-

lectari ad genus fornicationis pertinet: de-

lpofo

Jectari ex juvene ad fodomiam, ac demum

iij t

ex fe ipfo delectari ad malitiam pollutionis

iterioi

fpectat. Certe fi illa morofa delecthtio ex

tie al

fua jam indole malum pollutionis involveret;

Quf fup:

nequidem conjux de conjuge absque gravi

j

TL

delicto " talem delibengte

pofï'et : admittere.

Quod minime verum eft.

um v

coti

1604.

Dod

$.

) VV

Circa morofas cogitationes, feu, qüod

Vf

idem eft, circa delectationes impudicas, folo

fic i

interiore fenfü perceptas binae dantur con-

nti

woverfiae. Quarum prima eft, num pro di-

geit

verfa qualitate perfonarum, ex quibus per-

cipiuntur, diverfas quoque malitias partici-

pent.

E. g. an delectatio mera, et ab omni

defiderio libera etiam malitiam adulterii cone

Mi

tineat, fi ea ex conjugata hauriatür.

Et qui-

dem fi objectum delectationis in genere ca-

(

ftitatis fit diverfum; ea fine dubio duplicem

nj

malitiam contrahit.

Sic delectatio mafculi

de maículo eft deterior, quam delectatio ma-

fculi de foemina.

uod fi vero objectum

ejusmodi non ex caítitate, fed ex alia vir-

tute

Tmctatus duodäc'imus.

TT

ttal

tüte e. g. ex juftitia, prout in cdïïjügata, vel

fine

ex pietate, prout 3n confanguinea, vel ex

Wt

religione velut in ea, quae voto lipatus, quod

mod

fi, inquam, objectum delectationis ex diver-

tien

fis ejusmodi rationibus differat;* multorum

V0G

fententia eft, meram ejusmodi delectationem

hm

nullam aliam malitiam importare, quam eam,

Ia

qude caftitati advería eft. Sic non effet de.

at

terius .de conjugata, quam de foluta de-

feon

lectari.

Verum contraria opinio mihi pro-

TO

babilior eft: eoquod haec delectatio ex fui

| büs

gonditione fit inchoatumr adulterium *).

jrae

*) Dices: ',,utipie tali:: nullatenus intendif adult&'

,rium perpetrare, ab omni actu exteriore maxi-

!

, me abhorreüs,**

Refpondeo, mentem ejusmodi

adulterium minime .cogitare: delectationem vero

animalem fuo jam motu in adulterium ferri, immo

adulterii velut primam partem jafm exiftere.

Pro-

be quippe. notandum ,. actus et decreta mentis,

non item actus, ac motus tum animales, tum ex-

teriores quoscunique conditionem , abftractionem,

limitationem , admittere,

Sic decretum voluntatis

innoóxium eft

fi cogites,"hac muliere vellem uti,

fi mecuni conjugata foret: contra vero jam imw-

probum efít,

fi de ea fenfu . interiore delecteris,

imaginando, fingendo, vel repraefentendo, tecum

matrimonio junctam - efle,

$.

1605,

- Altera controverfia, quae circa interiores

"has delectationes fe offert, eft in eo: an

inens connivere, (ine libero confenfu per-

N

fi phantafia, ac appetitus ani-

mitcere POfïï» ;

inalis

"Caput. XVIII.

359

malis ejusmodi düectationibu&fa*a f'pönte,, et

i, vel

fine

luntatis decreto fe immergat.

V£ er

Ibero vo

Et quidem, prout ego arbitror, otiofa ejus-

id

AU

; (

modi indulgentia plerumque libere confen-

tiendi periculum probabilius, feu, quod alii

jftorum

vocant, proximum importat.. $i tamen fo«

tiOnet]

TIl 82'.113

lam illam permiffionem fecreto confenfüs vo-

luntarii periculo fpectes; puto, nüllam in ea

fit d

malitiam dari: nam fi mera motuum vene-

u d

reorum permiffio eífet ex fe jam mala; tunc

hi p

innumerae actiones omitti deberent, ex qui-

,

e f

bus varios motus. fibi imminere,

j

x

th0 | jam

J

praevie" certus eft *).

l adnïz'fï

*) ,, Aft türpes ejusmodi effectus tum folummodo

re m2

, permitti poffunt, quando gravis, ac honefta ra-

jusa

m ve

110 et non mera defidia id petit: unde hoc ar-

,,-gumentum-in'ä. hoc productum nullius roboris

r if

,eft:« Mihi tamen, quod dixi, omnino firmum

& It

eff2 videtur,

Nam vel mera delectationis per-

f0

miffio (quantum ad officium caftitatis) mala non

p &

eít, et tunc fine gravi, aut honefta ratione per-

dtone

mitti poteft, vel eft intrinfece mala, prout voca-

olunfaïlï

mus,

Si vero intrinfece, id eft, perpetuo mala

[eri 0U

eít; tunc nulla necefüitas, aut honeftas eam exe

.am iül

jsc

cüfare poteft, Nam officia caítitatis ejus indolis

funt, ut nulli cedant necefíitati.

Quapropter mea

, ob

opinione generatim nulla actio violat cáftitatem,

nifi ea libero voluntatis confenfu decreta, V-el

imperatd fuerit.

r

—— —— TE AX À—ÀÀ

t

j 9

j

CA-

Z4

ji/.

"

360

Tractatus düodeci&us.

CAPVT DECIMVM NONVM. .

JDe verbis , cantibus , carminihus , amplexüu's etc,

caftitati infeftis.

L

$. 1606. Ofcula, amplexus etc. caflitati per fe non

nocent.

£

$. 1607. Plurimum vero noc

Ícaenae.

gnt libri , picturge ob-

$. 1608. ' Er prae his ornnibxlg fpeCtacula obf&aena,

$. 1609. Equidem opera fcenica poffunt prodeffe ;

$. 1610. et 11.

Sed päout, modo funt, multum no- *

Ceïrlt-—

$.

I1606,

Porro ex doctrina, ac principiis g.'moz.f

plis

ftatutis infertur 11do, ofcula, amplexus, ver-

M

ba, et carmina, picturas item ac fpectacula

k

Utpote actus ad generationem haud tpectan-

fic

tes caftitati baud adverfari, (j nulla ex iis

ad

turpis delectátio deliberate percipiatur; eadem

de

tamen omnia mox lethalia evadere, quam-

fy

primum inhonefta illecebra in iis intendatur,

til

vel fuüa

QU

tatur,

d

d

«* Illud equidem follicite cürandum, ne, dum agens

talia, nihil timéat, 'talia admittens in gravius peri-

culum conjiciatur; praecipue in negotio adeo lu-

dl D ii ii

f

brico, et in tentatione hoc omnium peériculofiffima.

In propria alienaque caufa, crede mihi, arrogan-

tiae, et inanis confidentiae voces et fententiae non

et opinione

M

Faro funt, quas inngmeri lapfus ,

longe

L

k ;

Caput XIX,

361

longe plures abunde convincunt,v quam eae labidi

fundamento nixae. fuerint.

Sicubi, certe in hac

'ms Ü

pugua infignis timiditas, perpetua fuga, et' cau-

tio pene fuperftitiofa tibi erit adhibenda: nifi ruina

ipfa tuam. temerita:em luere velis.

L'ecreta ani-

fe n

hi wec mortze frangenda , et tuendae gvatiae jurae

tos ajffectus. pudendus ifle ignis emnllire foler.

Unde piiffimorum,. graviffimorumque Patrum, alio-

rit (

rumque Virorum, quorum confümmatam doctri-

nam immenius infuüper rerum ufus perpolivit, in

)fEaena.

fusdenda fuga, ac follicitudine perpetua, et una-

df

nimis cura eft: ut pene quis dixerit, quantum in

reiiqua peccata confenfum , tantum in turpi vitio

tm n

,1'ole-m etiam tentationem eífe dcdinandam,

[

$.

1607.

Libri obfcoeni, et quae omnibus libris,

1fo

plus nocent

picturae, et ftatuae impudicae

,

Vd

huc accenféendae fuünt vel maxime: eoquod

YXacli

ifta fint fcandala, id eft, corruptionis occa-

VCl

fio perennis, et nedum ad noftram, fed etiam

ad futuram aetatem vitiandam facta.

&f il

Et fiqui-

x

dem talia publice expofita fint; aliquem re-

quam-

fpectum ad ipfam communitatem habent, et

jatul |

nihil aliud, quam publica fcandala funt. Cum-

que privata quidem, non item publica fcan-

j

dala ex gravi ratione permitüi queant; vix

dabitur aliquando fat grave momentum, ex

l ageni

quo hoc publicae corru

ptionis fomenta jufte

T

tolerari queant. -

"

ffir

$.

1608.

fjf

Scandalis publicis accenfenda funt fpecta-

p HUU

jnio

cula ad amorem, et carnis delectationem

45

facta,

Jonr

Tvactatus dubdecz'muk.*

565

facta. Ft haec quidem ex omnibus, quae

hucusque retuli, irritàmentis maxime noxia

funt.

In libris éenim, et verbis fola phanta-

fia, in ftatuis dc picturis infuüper, oculi, in

.fpectaculis vero etiam auditus, et ommis de-

nique fenfus incenditur, utpote-in quibus

verbis, oculis, geftibus, mufica, veftitu im-

pudicitiae, et libido fe velut vivam oftentat.

$.

1609.

Et quidem SS. Patres vix unqüam vehe-

mentiores füunt, quam dum de fpectaculis

Qu

differuntz et tamen ea fpectaculorum exem-

a

pla, quae ex Plauto, T'erentio, Seneca, et

Q0

aliis nobis fuperfunt, non magis inverecunda

T

funt, quam,ea, quae noíter 'hfus probat.

h

Quapropter magnopere intereft, ut legiti-

hs

mam, et qua fecure uti liceat, doctrinam de

l

fpectaculis, quantum valeo, ftatuam.

Itae

fi

. que comoedia, tragoedia, aut quodcunque

V

opus fcenicum ad artem poeticam pertinens,

t

ad remiffionem, vel etiam ad cültum animi,

q

eumque probis informandum fenfibus com-

N

paratum, et hinc ex fua natura bonum eft,

f

infigniter utile, longeque magis, quam vulgi

opinio fert, commendandum.

Hoc. quippe

- genus poefeos ad commovendum fenfum, fen-

fum, inquam, nou mentem, prae omni elo-

j

quentia eíficax eft.

l

*) Plurimae enim arltes, fcientiae et virtutes vivax

[

imos

fui fpecimen edere, atque fpectatorum an

opti-

gt

363

qu :

optimis fenfibus imbuere poffunt ex probo, et ab

D10fà

omni impietate vacuo theatro.

Equidem 'aon

t

raro etiam ftudium virtutum magis ad fenfum,

i

quam ad purum juftitiae amorem flectitür, et ve-

hementes affectus ex' profana, et fluxa felicitare

js de

in fcena noftra urgentur: ubi cura aeternorum

tibu

mitigata, mens terrenis dfügitur, et vis gratiae,

U i

ac fidei haud parum fatigatur.

Sed haec fünt non

Tat

ipfius artis, ad bonum aeque ac malum oppor-

tu,nae, fed ea abutentium vitia.

Y

$. * 1610.

V

ln

H

Aft fi vis comoediae fenfüm, et affectu

xl

turpis amoris urget; jam tota fabula permi-

4;"

oX

ciofa, et impu

iv

itiae malo infecta eft. Nam

26

comoeédus fenfüm íaltem interiorem ad ve-

um

nerem, quantum poteft, incita&; et incauti

obt

h!

fpectatores ex hoc latente venenio liberaliter

Jepit

q

háuriunt.

Nam vel ejusmodi choragi vo-

m o

lunt, ut fcena ad amorem compofita vim

lt

füuam exferat, vel id non volunt? Si non

Ia

Df

volunt; cur eam edunt, cur ejus vi affectum

i[ol

urgent?

Num volunt eam fcenam fine effe-

f

ctu languere, et fabulae fuae vitium effe?

ort

Si vero intendurit, - ut talis fcena placeat, fen-

J eü,

fum fpectatorum vehementer afficiat; tunc

vl

utique deftinata voluntate, atque ipfo opere

u

eas delectationes excitare fatagunt, quae a

f

venere veniunt, et illorum actuum initia

d

funt, qui caftitati gravitet,adverfantur. Cer-

te ejusmodi delectationes etiam in non con-

fenfuro ftudiofe excitare, nunquam non im-

vt

mmUS

probum eft.

$. x6t.

qu

À

b d

264.

Jvactatus duodecimus:

$.

IÓII.

Certe hic fenfus adolefcentum, immo pue-

rorum hucusque integerrimi primas flammas

concipiunt, quae in horrenda deinceps in-

cendia brevi fuccrefcunt: et certus fum, a

parentibus, fi non ex amore virtutis, faltem

ex naturali affectu erga liberos fuos, eos-

dem a taàli orcheftra longiffime remotum iri,

fi vel dimidiam cerruptionum partem fibi

cognitam 'baberent, quibus nobilifpae in-

doles, ejasmodi fpectacula foeda intuendo,.

pedetentm foedantur, dum impuras ejus-

modi fabulas iterato fpectant,

*) Equidem hene accu(ationem foedi amoris magi-

ftri hi di

fe farsgunt dicendo: ,,tales ruinas

a, minime Jntendimus, immo dolemus, fiquid tale

», contingat.

Innocuo joco aliquo homines ha-

.Tüm rerum jam aliunde inteliigentes delectare,

,,ftultam. nupturientium, aut conjugum fufpicio-

,,nes exagitare, amantium imprudentiam, et de-

» trimenta exhibere ftudemus , ut quilibet fibi ca«

a» Vere difcat,

Denique faepe non nifi amores ex

. matrimonio honeflos in fcenam damus.**

Att

quamdiu affectum ; aut potiuB fenfum hujus amo-

ris urget, et, quod idem eít, excitare fatagunt;

quaevis proteftatio eft facto contraria , opereque

ipfo agunr, quod fe agere nolle, per omnia peje-

rant.

Et funt illis fimiles, qui alterius pectori

copiofas flammas admovenr, eumque adurere fe

nolle, afleverant. , Eccur yero, ut alia omittam,

hos afectus fanflüm non' femper producunt, dum

nullam ;ene fabulam dant, in qua non carnis

amor prmum, aut nobilem aliquem locum te-

neat? Nonne quia hunc fenfum facillime füccen-

í

&

Coput. XIX.

365

di poffe, optime norunt ?. Sed'et ipfi fpectatores

ramidis 'hisce ilecebris maxime fe afüci. produnt,

)

ac proin turpi huic voluptatulae libere indulgent,

ID

et fuá, quani ad haec oftenéunt, oblectatione

comoedis-auctores fiunt, publica ejusmodi fcan-

p

in,i

dala gnaviter. proiequendi ?

Si fanciorum exem-

faltem

plaà, fat heroisg, ni fallor, in fcenam produce-

rentur; nunquid mox plurimis totum défiperet.

n

Nihil fcilicet. plene fapit,' niff aliquo a venere

fale conditum fit.

Frufira quoque ad honeftatem

m irlz

m [

affectus .conjugalis provocant: nam fenífus con-

9 ]

jugum aeque alios inflanimat, ac ille, qui extra

matrimonium turpis '*eff.

Senfus enim animales

a,

addita conditione, aut intentioné fuam indolem,

Qu

aut motum nunquam variant

$. 1604. Ut de

alis malis, quae in theatro fpectantur, nil dicam.

Sic deterrimae fraudes, ingentes perfidiae, et fum-

- m

ma crimina non raro exhibentur, quae' etfi ad

ruia |

deteftationem producantur, attamen eo ipfo, quod

d t

fpectentur, "Bifcuntur edam, quae vel igndyaffe

s l

per omnem vitam,.falubre fuiffet plurimis

Huc

Jectit

pertinent verba S. Auguftini, quibus invebitur in

jfint

lectionem. poetarum . gentilium 2): .Sed vae tibi

üæ

flumes moris bumani, quis vefeflet tibi? ^ Quam-

7übi [

diu non: fitcabevis ?

Quousque volves Evae filios

res

iu mave magmum, et forimidolofum , quod *wvix

« J

tyanseunt, qui lignum. confceuderimt ?. — — —

s 4

Er ramen o flumem tartareum ! jactamtur in .te

mguntä

filii bominum. cum anercedibus , ut. baec dsfzant?

u

et maügna res agitur , cum bhoc agitur pubiice um

p

J'oro, in confpecru legum fuper. mercedem falaría

n

decernentium ; e£ fuüxa rua percuris, ,et.fonas,

dicens ?. binc. verba' difcuntur , , hinc. acquirirur

ni[[lf-'!

eloquentia vebus pevf-adendis, femtemtii que. ex-

, qii

p(;mndi: mnxw?e necrjjaria.

lia vero won cogno-

an

cer;-

[m [6'

j

8) Lib. , Conf«ff. Cap. 16.

-

"

566

Tractatus. duodecimus,

Jeeremus. verba. baec, imbrem. aureum, et grei

N

mium, et fucum, er templa coeli, et alza vere

ba etc.

Lege totum. caput.

&

CAPVT

VICESIMVM

5. I

De actibus, qui etfi ad carnem fpectent , a. cri«

$t

mine tamen libidinis immunes wanent.

ff

1612.

Actus matrimonii caftitati non. obfunt,

NT

1613.

Etiamfi fiant absgue fpe prolis conc1p1endae,

1614. -

Idem de actlbus 1mperfectxs conjuges intet

$t

dicendum eft,

1615.

Circa quos errore facillimum.

16:6, Et omnino abftinere longe facilius eft, quam

üis rite uti.

tU

ä

1617. AÁtque haec, quae de licéhtia tahum actuum

dicuntur, omnino vera füunt, Ííi fiant ad petitio-

per

nem alterius.

et

de;

I618. Aut ftudio habendae prolis.

Qi

1619

Haec autem licere ad vitandam propriam

der

incontinentiam , etiau aliqui SS, Patres negare

fuff

videntur.

1620. et 2I.

ll;

Verum S, Paulus z. Cor. 7.

1622,

Cui confentit S. Chryfoft. imo

1623.

Ipfa ratio contrariam fententiam juvant

ä

1624 Contra quam argumentum ex fine matrimo-

nii.ductum non multum facit,

Qu

1625.

Etüi pro diverfo fine conjugum haec fa-

Ve

cientium

D

1626 — og

Sententia SS, Patrum contraria vera

Y

j

prorfus eft,

*

Ti

*

5- 16 90

367

Caput XX.

t u

1629. et 30.

Subjunguntur alia duo argumenta fen-

If Ut

tentiam noftram fulcientia,

S.

1631.

Ex actu ex fua indole non venereo non-

nunquam eífectus venerei fequuntur,

$.

1632.

Qui tameng, fi actus fit hone&us, percamx-

nofi non füunt;

t i

6.

1623

Quod etiam diei debet, fi actus funt per fe

inhonefti,

1634.

Non tamen inhoneíti in genere carnis.

1l

1635. "Fentationibus vero carnis non eft opus,

yendit

imo nec confultum opera directa repugnare.

ï

1636.

Officium enim caítitatis eft mere negativum.

s 1

$.

IÓ6I2.

R

Ex regaïa $. 1583. ftatuta recte eruitur,

actum matrimonii, fiquidem ex fua indole fit

qctult

perfectus, officio caftitatis. non adverfari:

p

etfi ex eo proles nulla nafcitura effe praevi-

deatur.

Nam ex una parte non eft actus

qui propriae perfonae injuriofus, potentiam

oprii

generantem violet $. 1566. ex altera parte,

neg

fuffragante jure matrimonii, nulla eft injuria

in alterum commiffa $. 1583.

$.

1613

-

i

atf

Übi - magnopere cavendum a doctrina ali-

quorum, qui actum matrimonii inter fteriles,

Tb

wel cum. praegnante exercitum ,

et ex quo

proles nunquam oritura eft,

lethalem A

Nam

«

naturae adverfum $.1566. ei"e dicunt.

haec doctr.na et condmonem conjugum ex-

4^ treme

1j

Niquasisi

L

D

"vactatus duodecimus.

)

368

treme Xpäriculof'am rejdit, prout conüdä—-l*

ranti patet; et argumento haud firmo niti-

tur. Longe quippe diverfa funt facultatem.

tAtis

enerandi ad actum fibi adverfum adhibere,

actu

et actum ex fua indole completum fuo effectu ^

Prob

carere, Qui alteri falfum dicit, alieno in-

ER

ilpe

tellectui injuriam facit: qui autem verum

« v

dicit, licet irrito conatu, et licet verum ei-

li

dem perfuadere nequeat, humanae rationi

uU

La

nullam infert iänjuria?n..

$

lC a

——

lii

$.

16i4;

lt*

(elec

Per eandem rationem actus conjugum im-

(at0

perfecti, quales funt tactus, afpectus, et -

Ea

ejusmodi, a dehcto caftitau adverfo vindi-

Wlgls

cantur, nifi eousque provehantur, ut in mol-

LU

litiem, aut aliud crimen naturae contrarium

titus

degenerent, aut probabilius degeneraturi effe

Nam lifet. res a

feu

praevideantur $. 1566.

mei

ipfüm concubitum non perveniat; attamen

iij

tales actiones manent initia, et pars concu-

föctu

bitus, ut adeo iis, quibus totum concedi-

ACl

tur, illis etiam pars permiífa effe debeat.

Certe per talia natura non violatur: neque

y

aliquid con

tra . jus tnatrimonii -comrhittitur.

Multo magis omne &ürnis delictum abe

f,fi

per hos actus imperfectós, tanquam per auxi-

lia naturalia ad opus matrimonii praecipupm

ultimo devoniatur.

J

)

3

50 16150

»

Caput. . XX

L2

369

j

go j 16150

) Dit

Verum etfi talibus. contra officium cafti-

ateft

tatis haud. peccetur: non tamen exinde hi

JDere

actus ab omni naevo more immunes fünt,

Jfectl

Probe quippe cavendum, ne actus ejusmodi

0 l

VEUf

imperfecti, immo. ne ipfüm opus matrimonii

€

,

x voluptate exerceatur, itd, ut voluptas

n

haec fit ratio motrix, ac

satil

1

À

T

proin finis horum

actuum.

P3

iV

iens enim humana utpote proxi.

me.ad Deum facta, nunquam. nifi propter

juftitiam , id eft, propter Deum agere de-

bet*); ut proin doctrina eorum, qui folius

at

delectationis gratia comedere ab omni pec-

cato immune effe volebant, ab Écclefia dam-

m

—

—

€— — «

nata füerit a): comedere ac bibere usque ad fa.

vin

[—1

—

---

tietatem .ob. folam | voluptatem mon . eft peccatum,

modo non obfit caletudini, quia licite pote]l appe-

x

titus. naturalis. fuis. actibus. frui.

E

Quam mox

(né

fequitur.altera P) ad noftr

am cauíam proxi-

tó

E

——

r

e-

me pertinens: opus conjugii ob folam volupta-

EL2

tem exercibum ommi penitus caret culpa, .ac de.

CQ

fectu veniali, .Ex quibus ad actus imperfectos

Oncedl»

facile ducitur argumentum,

l

de tl

d

*) Arduum tamen hoc foli Deo inhaerendi olficium

tf

non ea caftitate, fed ex caritate, ac juf

rali defcendit,

litia. gere-

p

"m

j U

öo 16166

lC]

puum

&) Propofít. 8. ab lunocent, XI. d(lmil(lt','

b) 9. inter. damnatas,

f

Tom. IV.

À a

0f

370

V'Tractatu: duodecimus.

I616.

lat

$.

eft

In his vero omnibus delectatïoni nullate-

pet

nus cedere, fed eam ut merum füubfidium ad-

il

hibere, et quidem in eo duntaxat cafu, in

par

quo pietas, aut juftitia talem actum exigit,

(q/f

eft arduum admodum, et quod in pauciffimos

M

Unde matrimonii conditio plurimo-

cadit.

rum levium peccatorum continuo periculo

eft expofitum: ita, ut fiquis ab omni naevo

fibi temperare decernat, is confülto plane a

matrimonio abftineat.

Unde S. Auguftinus c)

me

ait: bunc babitum circa continentiam non babent

[i

illi, quibus. dicitur : fi fé non continent , mubant.

atl

LHunc vere babent, quibus dicitur: qui potefl ca-

Que:

Sic ufi [unt perfecii amimi bomis

pere.

capiat,

Qf

terrenis ad. aliud. nece[[ariis pev bunc babitum con»

H

bui

[s]

sarentur, et quo po[jent

iinentia, quo eis mon alli

gt

eis etiam mon uti, fi non opus e[Jet.

INec. quis-

of

quam eis bene utitur, mifi qui et mom uti poteft.

Cer

Multi quidem facilius fe abffinent ,

ui non utan-

1ug

Et

tur, quam temperanter , ut bene utantur,

et

ln

rurfus d) id alibi ampliqs explicat.

^

e

(f

$.

1617.

a

lon

'Sed qüaenam demum rationes funt, ex

(06|

quibus actus matrimonii tum inchoati, tum

confummati fine. omni piaculo fieri poffunt?

Qu

Iam

c) De bono conjug. C. 2!.7

4) De adulterf conjug.

J

a

Caput XX,

371

Iam(cä'rtum, et omnium fententia probatum

eft, ut talia fiant, fi alteruter conjux talià

Vate

n .

petat: nam alterius juri obfecundare, aeterná

juítitia praecipit.

Idque etiam tunc, quando

i, 1

pars altera fors ex mero delectationis ftudio

x

talia exigat: dummodo pars obfecundans ex

ffmor

yrime

mero juítitiae ftudio alteri obfequatur.

xicil

pien

$.

1618.

une 1

Altera ratio, quae omnem ab hoe actü

dnis)

naevum abftergit, eft ftudium habendae pro-

p

lis: non quidem quod aliquod vinculum pie-

quim. L

tatis in prolem nondum extantem cogitari

jf v

j ltl

queat, fed quod ipfi generanti bonum ac ju.

cundum fit in alio, et fic. velut iteratis vici-

g

bus etiam pofít mortem vivere.

Ut adeo le-

L

gitima ratione prolem quaerere fit aliquod

f qms-

"

officium pietatis in femetipfum.,

Et liaec fen.

p

tentia etiam eft S. Auguttini e), qui ut coti.

f

juges Patriarchas ul

trà noítri moris conjuges

j

:

[

extolleret, ita fcribit: mon tali officio IT TA 2

bant . illi ( Patriarcbae) filios ex muptüis. quali du-

cuntur if ex quodam fenfu naturae mortalis fuc-

ce[Jionem .. dece(Toni * requirentis,

Quod quisqui$

bonwm mnegat, ignorat Deum wmnium bonorum Q

n j

coeleflibus usque ad terrena, ab immortalibus

h

tf

-"uS-'

que ad mortalia creatorem.

ol

j

Aa23

$. 1619;w

e) De bouo conjug. C. -1'9.

20*

Tractátus düodecimus."

$.

I619.

xtw

Verum num actus matrimonii, aut aliqua

[

ti

ejus initia omni etiam levi culpa vacent, fi

Sl

ftudio vitandae incontientiae, aut tuendae

i

propriae fanitatis fiant, eft alia quaeftio diffi-

[

cilis admodum, et eo gravioris momenti,

quo frequentioris eft ufüs. .Et quidem fi fola

f

[

Patrum auctoritate res definienda fit, vix

puto, partem benigniorem, quae hanc licen-

tiam tribuit, caufam fuam evitguram eífe.

Delibemus aliquot Patrum teftimonia, quae

ad praefens negotium faciunt. Sic S. Leof):

(er

&i

Si timens lapfum dncontinentiae jucenilis, copus

lam uxoris elegerit, ne crimen fornicatioris incur-

f

veret , vEm *videtur feci[]e venialem.

S. Augu-

j

ftin.g) in verba Apoftoli: hoc autem dico

eu

fecundum ' indulgentiam , ita fcribit: evidenter

b

h

quippe, dum tribuit «eniam, denotat culpam.

In eadem Apoftoli verba fcribit S. Grego-

rius ): qui enim, fornicationis metum praemifit,

Á

profecto mon. flantibus. praeceptum /contulit , [td

ne ferta[e in terram vuerent, lectum cadentibus

fü

oflendit. —. — Culpa quippe e[[e innuitur , quod

fk

indulgeri perbibetur.

S. 'lThomas i): fi aliquis

Qu

di

per actum matrimonialem intendat vitare fornicae

iioneqm

in

JJ FEpiflol, 9o.

£) De grar. Chbrifl, ez peccat. origin, libr.2. C.38.

b) Pafforal, part. 3. C. x.

i) In 4—. deLLZPILit. 3!. qg 2- (Hf'f. 20

um

Caput XX.

873

tionem in conjuge, mon e[1 aliquod peccatum — —

fed li iniendat vitare fornicationém in fe — —

li

et fecundum boc efL peccatum. oeniale,

'Tandem

Wi

lo

S. Bonavent. /): qui coit caufa fornicationis vi-

tandáe aut in fe, aut tm aliero: fi in altero — —

(

omnino & CZlcPJl E'X'(JZJölïu?

Qui vero coit caufa

o

fornicationis vitandae in fe, n boc famper peccat

ifolt

venialiter.

!

Vit

[jce

1620.

$.

wl

Verum nefcio, qua pracfidentia in fen-

qu

M

tentiam gravium Theologorum inclinor

il

u

actum matrimonii ab omni culpa immunem

m

7

faciunt

fi is ex honefta ratione e. g. pro-

Lufi

priae incontinentiae, pacis conciliandae, aut

ejusmodi cauía obeatur.

Movet me inpri-

(io)

ii

mis auctoritas Apoftolim): propter fornicatio-

nem auiem uwnusquisque uxorem babeat, — —

;,F(l[ï j

JNolite fraudare invicem, mifi forte ex confen-

n

lil

fü.— — et üerum revectimini in id ipfum etc.

uae plane confulentis, et inftigantis verba

jj

f»z

'

funt.

Iam horret mens admittere,

ut Ápo-

"

ftolus peccatum lev

confulat, ad averten-

[

M

j

dum grave.

Sic nemo perfectae jufítitiae ftu-

f

diofus aufit dicere: bibe levem crapulam, ne

in actum gravis odii confentias.

TT

/

AÀa 3

$. 1621.

(

h

D) In 4. diflinct. 3X. 4. 9. art.2.

7) Y. Gd Corintb, 7. 9. et. feq

Tractatus duodecimus.

3974

$

I621,

Aft contraboc argumentum exczpmnt ad-

veríae partis patroni:

,.Apoítolus haec fe-

m

fof

» cundum iadulgentiam comedlt, quod ex opi-

,nione Patrum leve peccatum denotat.

uid

li

(iit

,emm indulgeatur, fi proríus nulla fubfit

,, culpa? **

Verum inhaerendo foli literae

D

videtur indulgentia haec non remiffionem cul-

[

pàe, fed neg tionem imperii fignificare.

Sic

j

nedum culpa, fed etiam illae actiones indul-

li

eri dicüntur, quae non prohibentur.

Et

V t

fane hunc fenfum verba Apoftoli aperte ha-

0f

bere videntur, ait en:m: 5oc autem (ut ma-

ür

trimonio operam detis) dico fecundum indul-

fej

gentiam. nonu facundum nnperium, — Unde et ver-

fio aethiopica ita habet: et boc quod dico vo-

bis, confilium do svobis, et nom quod praecipiam

volis.

V ulc fcilicet Apoftolus dicere: nullum

tü

generatim datur praeceptum ineundi matri-

monii: incontinentibus vero id tantum con-

lil

el

fulo: continentibus vero diffuadeo: et vide,

an non apertus fit hic Apoftoli fenfus: nam

volo enim omnes v0$

N

eodem loco mox fubdit:

e[fe, ficut meipfum: féd unusquisque. proprium

p

donum babet ex Deo — —— quod fi fe non conti:

pr

vment, nubant etc.

Sane de peccato levi nul-

Vi

lam hic mentionem video: et illa indulgentia

p

non peccatum leve innuit, fed folum negat

Q

praeceptum.

$. 1622.

Caput XX.

375

N

$.

1622.

tl

Et ne a Patrum auctoritate deftitui videa-

e»fe

mur, pro caufa noftra laudare licet S. Chry-

x Opl

foftomum n): quae igitur fuit caufa conjugü?

ul

Et cur illud datum e[1. divinitus ?

Audi Paulum

ubl

dicentem : ad evitandas [cortationes quisque fuam

n

n

uxorem babeat.

Ut [cortationem «vitemus , ut

u

moderemur concupifcentiam, — contenti uxore proe

j

pria: boc mobis affert conjugium, boc ejus fructus,

indi

boc inde lucrum efl. In boc quaerendae muptiae,

.f

ut ad vitam. pudice agendam mos adjwverit.

En

t bt

conjugium divimitus datwm, ac proin inftitu-

J f

tum ad evitandas fcortationes, ac proin in

a

jl

remedium incontinentiae !

rva

u v

$.

1623.

qpi

Noftrae porro fententiae etiam argumen-

wHum

tum a ratione fuffragatur.

Nam ejusmodi

qatt

Nec

p

ufus non eft contra naturam $. 1566.

efít contra pietatem naturae humanae debitam

vid

nu

. 1583. eoquod talis conjux utatur jure fuo.

Nec eft actus ex mero fenfu editus, eoquod,

i

; 0i

yr

prout ex mero ftudio vitandi peccatum, ac

proin ex pietate fibimetipfi debita, aut ex re-

qh

] nll!

verentia erga caftitatem in his circumftantiis

periclitantem proficifcatur.

Dic ergo contra

enti

quam legem ejusmodi actus pugnetq?

[

Aa4

$. 1624.

2») Homil, 9. :

l)

Wa

376

'Tmctatunsq duodecimus,

$. 1651;.

toui

Dices: ,,peccatüdi in eo eft,'quod tales

tes.

neft

, matrimonio -ob folam prolem inftituto ab-

,jutantur ad alium finem.

p

'Talissconjux agit

Tat

,Contra voluntatem Dei, quam ex ipía ma-

Tum

,trimonii indole velut legimus.** .Quod fi

IH

hoc argumentum füubfiftat, vide, ne ex eo

fie

fequatur, talem actum etiam lethalem effe.

Tat)

Certe malitiam actus contra naturam pugnan-

HU

tis $: 1566. ex . eo derivamus,:quod volunta-

tem conditoris in ipfa conítructione faculta-

do :

Y

tis generantis .cernamus. -- Dein- hac. ratione

j

confequeretur, neque ad petitioriem alterius,

bj

nec ad continentiam. in conjuge:tuendam

iftum actum honeftum effe: fi nulla fpes pro-

)

lis talem actum commendet, et actus ifte ad

folam prolem, et àd nullum alium finem etfi

honeftum 'referri quéat, foilicet" matrimo-

niufi, id éft; contractus ex fua indole'té-

fpicit jus ex éo'ortum. .Tus'datur ad actum.

Actus non neGeffário fertür"in prolem: alias

inter- fterilés non' ' daretur. miatrimonium.

Etiam fterilis tenetur reddere debitum: et

timén conjux alter ex matrimonio 'nullum

jus aliquo 'actu. abutendi adquifivit.

Poteft

cogitari jüs, ex quo abufum perrhittere, num-

quam datur jus, ex quo abufüm proxime ad-

juvare, ac perficere teneamur. Quare dicéti-

dum, ommia, quae fimpliciter in jure noftro

W

funt, ad quoscunque fines, juftos tamen,

—

adhibere fine peccato nos poífe. Sic vinum

tuum

EEE

408

Caput XX,

377

tuum« vel ad potum;, vel ad diluendos colo-

d t

res, vel ad lucrum, aut ad quamcunque ho-

neftam ütilitatem. abfumere. poteris.

Vel. fi

Jto dj

per omnia ex jure canonico o) tria tantum

lt gt

matrimonii bona, Íícilicet bonum prolis, bo-

fa.

num facramenti, et bonum fidei effe velis;

uod f

tunc ejusmodi ufum "matrimonii ad bonum

er

2 d

fidei pertinere dicam. |.Nam. uxor ineundo

matrimonium non tantum fidem dedit de non

u

adhaerendo alteri, fed etiam de obfecundan-

glonta

scülte

do proprio viro.

Gerte omnes. concedunt,

"ot0ft

imimo jubent, ut conjux alteri conjugi actam

/AUüatrimonii exigenti obfequatur: jam. haec

Merit

Obligatio certe ex bono fidei de[cendit *).

hd

1553 'Cefte fn fentäntia adverfa.nemo facer:ïotu;n poffet

; pro

L

(ie u

innocentibus data opera, et, quod ajunt,.pofiti-

ve confulere matrimonium: non enim

licet. .dice-

" dj

re; excita animum ad iracundiam , ne ià pravum

m'mþ

amorem coníentias.

Status

quoque

inatrimonii

dl

mültó prae vita caelibe arduus fo

:

ret

v

»

nám .con-

COU

victüs ille cum muliere arctus adeo, et cum-foe-

li

cunda rarus admodum , atque ad libidinem irritan-

1

dam, non mitigeandam factus; .cum,

fterili vero,

nium:

ac praegnante penitus interceptus beroicae cafti-

n

tatis labor feret: ad quem ómnes caelibum pugnae,

ul

4 ^Tmea þopinione, compargri* non merentur.

od

tit

$. "162 5.

f Rd'

jb

Nunc jar.ii videndum, an tantum pondus

i()ü'fo

adverfae nobis auctoritatis non nihil levare

a

J

m

frél

pofii-

u

9) C, ult, de condition.

gu

Tractatus duodecimus.

278

poffimus: ad illud enim penitus tollendum

om

haud fufficiemus.

|taque conjux urgente pe-

]io

riculo incontinentiae matrimonio vacans pot-

eít effe in duplici conditione: et primo qui-

dem, confpecto periculo, uxore fua utetur,

ita, ut delectatio fit caufa motrix hujus ufus:

of

periculum vero illud mera condito, et cir-

p

cumftantia, qua data putat integrum efle,

V

fuo fenfui inzulgere.

Alia vero vice quis

IT

matrimonio utitur, abfciffe ad periculum illud

10

certius fuperandum, ita, ut ftudium vitandi

q

]V

peccati fit ratio motrix, et finis unicus hujus

actus.

Prior vult fuperare periculum, ut

pr

h

poflit matrimonii fenfum captare: alter vult

(i

matrimonii fenfum captare, ut fuperet peri-

!t

culum. 1n priore coitus eft finis, et periculi

g0.

victoria eft medium: in pofteriore coitus eft

(

medium, victoria vero fnis eft. — Et quidem

m

proniffimum eft, ut dato periculo delectatio

hi

in locum caufae motricis, feu finis. vel ex

lr

integro, vel faltem per partem aliquam ob-

l

Firmiflima fane mens fit, oportet,

repat.

Ü

quae fenfüi veh

ementi ne parum quidem ce-

f

dat, fed eodem feveriffine tanquam mero

li

auxilio ad intemeratum innocentiae ftudium

d

utatur. Ut adeo etiam noftra fententia fub-

p

fiftente ftatus matrimonii fumme arduus fit

pro eo, qui nedum lethalia, fed o

mne etiam

Eft itaque

[

leve piaculum vitare defiderat.

matrimonium in pugna caftitatis contra gra-

via peccata infigne remedium: ad declinan-

da vero etiam leviora ftatus coelibatus fine

omni

Caput XX,

379

Qdut

omni comparatione in pugna caftitatis faci-

p

lior eft.

! pOi'

"

$.

1626.

qu

gtl

l

T

Iam ut ad auctoritateni Patrum redeamus:

fors dicere licebit, eos gravi fua fententia

a

priorem duntaxat, non vero polteriorem,

dl

u

ut proximo $. defcripfi, conjugum conditio-

nem involvere.

Et vide, num gratis omni-

i

ii

no haec afferam. .Et quidem S. Auguftinus

cujus teftimonium $. 1619. retuli, id eodem

j

I

, J

prorfus loco 9) fat aperte intelligere videtur.

[

Excipiamus totam ejus fententiam: im ipfis

ii

conjugibus, quando mom propagandi voluntate ope-

per»

ram creandis überis impendunt, fed lafciviendi

ricil

y d

voliptate ex[atuvandae libidini inferoiunt. — Quod

(fcilicet licentiam libidini neglecta intentione

j

q

prolis inferviendi) propter witandas fornicatio-

nes mariis, et uxoribus fecundum . veniam , mon

J d

Jecundum. imperiumn . concedit. Apoflolus.

Eviden-

j o

ter quippe, dum tribuit veniam, denotat culpam.

Jiidd

j

En S. Auguttinus loquitur de conjugibus, qui

ftudio lafciviendi matrimonio utuntur: et in

nal

hoc exemplo ftudium, et intentio averten-

(

dae fcortationis eft penes Apoftolum, non

| (i

penes conjuges, qui, prout verba Auguftini

;

habent, in hoc cafü matrimonio indulgent,

3a'am

et peccatum per hoc vitant, fed non matri-

f

qLC

monio indulgent, ut peccatum vitent.

Pau-

[ gra

cis:

jf

fit

) Libr, 9. de &rat. et peccat.þorigindl. C. 38.

omüï

"Iractatus duodecimus

350

df

cis: mens horum conjugum, de qu;buq lo-

quitur $. Auga&mus, ultimo haeret in mero

( (

cui

fenfu.

hic

$.

1627.

]b

Tibi

. Sed etiam S. Gregorii $. 1619. relati fen-

tentia banc exohcatxoncm, qualem $. 1625.

feci, admittere videtur.

Unde prioribus ver-

bis. fubjunxi

fequentia: quibus cum in magna

fhor

honeflate conjugii aliquid de voluptate largirétur,

10]

adjunxit : boe autem.dico fécundum "indulgentiam.

GN

Culpa: quippe ej"e innuitur, quod mdzslgm per-

(

bzbezw

11ot

0f

$.

1628

DA

]ro

vel

Clarius eam'doctrinam , quam $. 1619. de-

fcripfi, confirmare videtur S. Thomas 4) ita

P

hi

fcribens

1 enim ad actum - matrimonii otrtus in-

vel veli-

ducat vel juflitiae , ut debitum reddat ,

gionis, ut proles ad cultum .Dei procreetur , me-

vitorius efl.. Si autem moveat libido, fiflens in-

fra bona. matrim

bilul 5

n411

ut foülicet naullo modo ad

y

üliam * accedere' oeliet , efl peccatum venialt

En

ll

hic,

Cit

quem de peccato veniali condemnat,

equidem habuit ftudium temperandi fibi ab

Q*

alia: fed ad füam movente libidine acceffit:

be

j(a, ut ratio. motr

ï'iP' 7

i — d

d actum merus fenfus

lg

extiterit

J-Xdiwr dCan S

Doctor: naiura autem

?ur

ob

mooere non potef?, quin *vel ordinetur vatione;

e

(l

4) Tn 4. diflinct.

6. 4. . art. 4«

Q

vCaput' XX.

381

du

etfic erit motus virtutis; *vel non -orilz'nezw; et

242

[2

Iu

fic erít moius Tibid

i. lam qui ultimo nil fpe-

ctat, quam ut & peccato immunis permanéat:

hic plane ratióme

, éet non .fv'enfu, aut motu

libidinis 'dlt';cituï:.

j

i

1629;

1foj

$

Ft fäne mirum fit, oportet, fiquis matri-

n

monio fuüngi queat ad continentiam conju

bl.ö—,

gis

TCCU

T

non item ad propriam incontinentiam prae-

nl

cavendam.

51 matri

monuium eft izi;.gimtum ad

jj

témperantiam uxoris; non. video, cur idem

non etiam ad tuam fpectare queat.

Prius

omnes, etiam Patres admittunt: fpecialem

pro caíü pofteriore rationem ego non video:

vel an aliquando, reliquis paribus, datur

amplior fa

?

fulendi ?

cultas aliis, quau fibimetipfi con-

ll

[f

;

[

$.

1630.

[l

7l

gr

j i

Su

A1i1

agatur quoque in hanc rem ratio fü-

Q t

pra jam indicata.

Nam per actum matrimo-

h

niiex fincéro vitandae libidinis ftudio exer-

TO

citum nulla infertur injuria facultati generan-

ti: nam haec ad actum fibi naturalem adhi-

p 2

[ 4

(l

betur.

Neque fit injuria ftatui matrimonii:

[

I;

nam. contractus ex fuüa natura ípectat me-

rum jus ad actum, et jus, quod ex contractu

[m'f"lh

U!

"u

obtinetur, ad meruüm actum matrimonii per-

j

[

Deni-

ünet, in.eoque finem füum fortitur.

que neque actui fit injuria; nam generatim

actus

w

Tractatus duodecimus.

382

actus noftros, qui in jure, et arbitrio noftró

(or

funt, ad fines quoscunque dummodo hone-

prc

ftos, ordinare poffumus.

Sic e. g. erogatio

pecuniae, quae in jure tuo eft, vel ad pie-

tatem in teipfum vel erga alium, vel ad jufti-

tiam fpectare poteft.

Quod vero proles fit

o

potius finis, et intentio conjugum, quam

GOn

conjugii, ex eo plane demonítratur, legiti-

mum matrimonmium ejusque juftum ufum in-

lim

D

ter fteriles, et fic fine intentione prolis fub-

lgt

Certe fi proles effet ipfius ma-

g

fiftere poffe.

trimonii, aut illius actus, quo matrimonium

Düs

il

exercetur, finis naturalis ac velut congeni-

tus; tunc ifte actus im iis circumftaptiis, in

u

dcti

quibus nulla fpes prolis datur, involveret

gravem malitiam: eoquod effet ufus contra

Ti

naturam.

Nunc vero matrimónium. et ufus

Thor

matrimonii fine erole intellipitur, et faepe

T

[er

etiam datur, .quin aliquatenus natura vio-

letur.

60 163Ic í

Supereft, ut eos actüs expendamus, qui

N

f

füa indole minime funt venerei, ex quibus

tamen effectus venerei, fors etiam extremi

QUs

Ia

e. g. effutio feminis praevidentur.

Tale quid

chirurgo ex artis fuüae exercitio non raro

ef

e

contingere potefít. Et quidem communis ac

certa fententia eft, talia, etfi de fe non in-

Qu

Ver

honefta effe peccato obnoxia, fj effectus tur-

pis intendatur, aut in eum exinde deliberale

T

con-

NU

X-X/Caþu,t XX.

383

ol

confentiatur ,

aut certe confenfus fecuturi

ho

propinquum periculum praevideatur.

fit

|pit

$.

1632.

jl

es ft

Aft controverfia in eo eft, num talibus

qui

operam dare liceat, etfi intentio ejusmodi,

ïegi.ti-

confenfus, -aut confenfus periculum abfit.

fh il

lIam fi honefta, et gravis caufa urgeat, talia

s [lb

iterum licere, omnes facile concedunt.

Sed

j m

fi gravis ratio non urgeat, ejusmodi effecti-

oU

bus caufam praebere multi prohibent, aliis

»ngeïïi'

id concedentibus, adeo, ut non pauci a pec-

i5 1

cato libidinis cum quoque eximant, qui per

|vett

actum inhoneftum, dummodo is non in ge-

onttt

nere venereo inhoneftus fit, turpis hujus-

modi effectus cauía exiftit,

[ L'-fU:'

E. g. fiquis ni-

[

mio potui indulget, praevidens, ex eo prae-

j W

ter intentionem tale probrum-fecuturum effe.

$.

1633-

Mihi ultima haec fententia probabiliör eft.

Ratio mihi defuper fequens probatur: vel

Zu

effectus venereus ex caufa non venerea or

tus feipfo, et in fua indole eft contra natu

te

ram, vel non eft contra naturam,

Si non

ïg

(

| u

eft contra naturam; tunc non eft curandus,

et nulla urgens ratio requiritur, ut permitti

j

nb

queat: fi vero ex fua jam indole naturae ad-

verfus eft; tunc nulla, ne quidem graviffima

B

t

5erale

raio eundem purgare poteft; quod nemo

ad-

eu

sss

à

Traciatus duodedmus.

394

admittit. .. Non enim in tali negotio hic vet.

' puta

famur, in quo neceffitas, aut $ravis ratio

cafü

"ung

at

fteri

ifam mutat, prout e. g. in legibus huma-

V

Dïö,

in officiis pietatis alteri debitae, et in

! du

|

multis aliis obtinet: fed hic agitur de officio,

at

quod nulla ratione. flecti, aut mutari poteft.

tll

Denique innumeros actus leviter vitiofos ex

piti

fior

hoc capite de gravi noxa condemnpare debe-

remus.

Sic ex nimio efu, aut liberaliore

'potu fenfus carnis acriores, aut leves etiam

motus plerique; praevidere debent. Iam fen-

fus ifti, et motus funt initia, et pars actus

Si

confummati: unde eadem in exorabili lege,

Iu

qua actus pertecti tenentur.

'Talem certe

fibit

fenfüm aut motum intendere, aut in eum

I

deliberate confentire, etiam per ultimam ne-

Qete

v

4xr

P N

ceffitatem non licet.

quo facile apparet,

Ti

IN

venereis hisce initiis legem quampiam . flecti

nefciam effe fcriptam.

Et tamen vix aliquis

-

tiffr

de gravi peccato accufabit, qui tentationi

te(if

carnis in quam confenfurus non eít, actu le-

»e

viter vitiofo e. g. aliqua incuria oculorum

[ben

4

ticul

: occaüoneïn praebet.

-

& 0

$.

1634.

fjUst

mïS 1

Supereft itaque, ut dicamus,' praecifo con-

Cebr

fenfu, sut copfenfus proximo periculo in

lubr

hac caufa nullum effectum ad culpam impu-

Cent

tari, nifi effectus ejusmodi ex caufa venerea

ln

defcendat.

Si vero ipfa cauía jam turpis, et

t

venerea fit; tunc omnes effectus omnino im-

ER

putan-

Caput XX.,1

385

C

putantur, fiquidem fint praevifi. ; In priore

T0

cafu malum hoc quis patitur tantum: in po-

hum

fteriore vero illud fua actione e. g. ardenti-

& n

Hanc in rem

bus ofculis, proxime. efficit.

fficio,

juvabit legere Epift. S. Gregorii M., quae eft

yte

ultima, ad interrogationem undecimam Au-

fos &f

guftini Cantuarienfis Archiepifco

;deba

pi, et, ni

fallorj meam fententiam adproba :

maott

eDu

$.

1635.

p

; ar »US

Si denique totum, quod de caftitate huc-

o

usque tractavimus, folerter expendas; adpa-

| Curi

rabit, officium caftitatis integrum effe mere

j &U

negans, vi cujus abftinere, nunquam vero

(' 1

agere teneamur. Unde, urgente pugna ca-

-,-'t)'&'ï(ff

ftitatis, nunquam ajente opera refragari, fed

] T

tantum non confentire jubemur.

Vehemen-

jj

tfimo ac periculofo. fenfüi ajente decreto

i

refiftere nos plerumque volunt: id vero non

t^

ex officio caftitatis, fed ad ^ praecavendum

p

liberum confenfum requiri, arbitrantur. Pe-

riculofillimum. quippe eft, fi voluntas iners,

et omnem. contentionem omittens ardenti

ejusmodi fenfui fefe otiofe permittat, et ni-

mis pronum eft, ut fuo quoque confenfu ille-

l)

Ti

cebram urgentem adeo, et infuper fumme

Ü

p !

lubricam amplectatur.

Veriffime haec do-

,

cent: ego vero in ancipiti ejusmodi pugna

ent"

non contrarium mentis actum, fed exterio-

rem aliquam, eamque. repentinam ac vehe-

0 y

mentem occupationem adhibendam effe cen-

Tomn. IV.

b

fuerim.

Pumü

386

Trqctatu: duodecimus,

fuerim.

Quotiescunque enim ejusmodi in-

feftationes velut moleftiffimas mufcas abege-

i

ris; femper tamen usque redibunt.

Senfus

!

interea magis magisque effervefcere poterit,

utpote qui mentis decreto minime fopitur:

exterior vero defatigatio, aut agitatio vehe-

T

mens etiam contra fenfum eft eflicax.

v d

NU

$.. 1636.

Quare officium caftitatis fequenti regula

totum reapfe continetur: facultatem generandi,

exira matrimonium , . deliberata opera ad tullum,

Il

et ne quidem incboatum actum adbibe, fed, quan-

ä

Ti

ium ex propria electione, [eu libera voluntate, eam

perpetwo quiefcere. permitte: et oficium caftitatis,

b

uipote mere negans, exglefvi/li.

N

cosn MÉ as

tb

fün

ulr

büs

Ver

Q5

(

t

CA-

m

N

* ^ Caput X XI.

387

d

' CAPVT VIGESIMVM PRIMVM.

ibepe

Senf

JDe iis officiis , quae circa *uþ;m quarumcunque re.

Oferi,

rum ex beneficio creationis de/cendunt, et [ic

pl

'

'

vi religionis naturalis Deo debentur,

vde

[ n

r

'1637. AUltimüm genus pietatis rebus ratione deftis

tutis, et reipfa Deo debitum in eo eft,

1638. Ne re quapiam nifi ad finem ultimum , feu

ad honeftatem utamur.

Et fic facile jam

1639.

Defnitur ambitio;

u

1640.

Et defcripto legitimo fortunarum ufu,

"(

TA

1641.

A varitia ,. ac

j ,q&dïv

g

1642.

Generatim . omnia delicta temperantiae ad.

^ u

verfía,

Attamen

(l'cati.',

1643.

Ex claffe v

-

itiorum eximitur eutropglia: licet

etiam iíta

:

I644. Ex immoderatione mehdd ali

ficiatur.

quo faepew in«

p

-

$.

1637

Quia vero non tantum rebus ratione uten-

tibus, íed etiam iis, quae ratione delítituta

funt, aliqua officia debentur; ideo demum de

ultimo hoc pietatis officio, quod Deo in re-

bus creatis debemus, tractandum eft. Hic

vero ampla obligationum, ac officiorum íe-

ges fe offert. Scilicet cum omnia a Deo con-

dita, et fic in jure ipfius exiftant: et non tan-

tum pietas in naturam rationalem, íed etia

J

Db2

in

Tractatus duodecimus;

388

tuQ

n naturas ratione deíftitutas reapfe in Deura

tür

redundet: infuper quia Deus nihil condit, ne-

ge rerum conditorum ufum concedit, nifi

fie

Ui

in fubfidium honeftatis exercendae; ideo fe-

uitur gravis aliqua regula, et in ufu rerum

)

poteftati noftrae fübjectarum , divinae con-

ceffionis fequens arcta lex eft cuftodienda,

videlicet: vres nulla ad ufum adbibenda, immo

nec retinenda : mifi: quousque ad. boneflatis oficía

H

j5

quam quidem jam

exequenda illa conducat *

multoties vel integram vél per partes innui.

ä

*) Ét hoc adeo verum eft, ut res quaecunque ufur-

panda, aut retinenda non fit; etíi talis ufus, aut

retentio ad juíftitiam fervire videatur utcunque:

Non

fi neglectus ejus ad juítitiam magis faciat

enim fervit juftitiae illud , cujus abfentia ad jufti-

VOR amm . QR . "mesdii d- M er

tiam magis conduceret.

Vel an negotium illud

fauftum tibi fuiffe, dices, in quo centum cum»

difpendío ducentorum lucratus es ?

$.

1658-.

&

Philofophia gravis admodum *), vera ta-

men! eoquod Deus Optimus Maximus ex

juftifflmo propriae gloriae ardore eum tam

tum in finem res, condiderit ac concefferit

univerfas; ut adeo hic diverfus, ac notus

titulus, et quidem creatus lateat. Creatus,

dixi: nam fpes et caritas in proximum fimi-

les abufus ex altiore et divino titulo prohi-

bent: prout fupra jam eft oftenfum. Sed ex

um vir-

. du

hac demum ipfa lege variarum aliar

tutuin»

Caþut XXI

389

Jeut

tutum, ac vitiorum natufa feliciter detegi-

tur; ambitionis, avaritiae, et gu)ac maxi-

, ne'

, Dl

me **): de quibus adhuc ex data hic Oppor-

30 f

tumtate agendum.

rf

(00

) Utpote quae rerum. omnium ufum .fola neceffi.

tate, et utilitate definit; quaeque ita facit, ut to-

[exlda,

ties quis parvula furta committat, quoties res

ii

ultra neceffitatem , et utilitatem, id. efít, ad alios,

quam ad.folos honeftatis fines adhibet,

Licet

uyï l

jn

enim Deus res omnes ad noftros uíus condiderit,

concefferitque; ad alios tamen, quam fines, ufus-

m

que honeftos nihil conceflit

Et' quidem quam

arduum fit, folam in omnibus ]

eftatem fectari,

j ul

dici vix poteft

j, 9

cum plerique honeftatem quidem

profiteamur;

reipfa tamen

impetum ,

et fenfum

tpgt

naturae fequamui

nifi egregia quaedam virtus,

Nut

et magnus conatus, fuppreffo feníu, folam hone-

j t

ftatem pro caufa motrice admittat,

Senfus enim,

j Ill

ejusque delectatio , prout fupra dictum , non ad

j Y

electionem unius actus, prae alio impellere, fed

actum ex puriore fine jam eïectum, faczhorem

reddere tantum debet,

**) Atque ex, his genus temperantiae juftam defini-

tionem. capit: eff icilicet off/cium , quo rem quam-

u

cunque mifi ex [ludio, ez fime bomeffo ad ufum

illa

j

noflrum. adbibere probibemur.

Ufitata enim

j ur

definitio, qua virtus haec omnem inordinatum ap-

petitum refraenans defcribitur: vaga, et fuo de-

finito ipfo obícurior efft.

g

r

j

$.

1639

proü

red Ü

Itaque ambitio *) eft appetitus, ufüusve

honoris ultra, aut praeterquam is ad implen-

vt

Bb 5

da

jl

Tractatus. dubdebimus.

£

$90

dà officia honeftatis conducit; five dein aga-

E6

tur de fama, id eft, de interiore aliorum

bona de nobis.exiítimatione, five de ipfo

honore, feu de exteriore aliqua noftrae ex-

cellenciae conteftatione , qua fcilicet alii no»

ftras virtutes, noftram poteftatem, nobilita-

xä/

tem, fcientias aut artes, ac quascunque de-

mumn bonas dotes reverentur.

Quapropter

nihil honoris petere, vel admittere licet, eo-

quod ejus fenfus nos blande afficiat; ficut ex

mera voluptate non licet comedere, féd quo-

usque id ad horeítatem exfequendam nobis

conducit.,

Ad hanc enim iis, qui publice

praefunt, immo etiam privads, plerumque

hopor, et maxime fama eft neceffaria **).. .

.*)kPeccati hujus ambitionis male faufta parens fü-

perbia eft; omnium quidem vitiorum , tefle S.

Scriptura Eccli. X. 15. originarium caput, flem-

Superbia vero ipía eft appeti-

dumque initium.

tus eminendi fuper alios ultra, quam aequum eft.

Si ícilicer. fuperiori, aut meliori te parem, aut

aequali anteferri, vel demum inferiorem longio-

ribus, quam par eít, intervallis poft te relin-

quere velis: five dein agatur de ordine honoris

ex virtute, poteffate, fcientia, aut quibuscunque

bonis redundante.

Unde malitia fuperbiae coón-

fiftit in relativo, feu in iniqua comparadone unius

ad.alterum ; et.proxime opponitur juftitiae : 'eo

tamen deterior efít furto, et rapina, quo nobi-

liora bona (unt fama, et honor prae bonis for-

tunaé. Atque fic etiam virtus humilitaus, im

quantum ea fuperbiae adveríatur, ad genus jufti-

tiae pertinere intellizitur.

Duo fcilicet. involvit

ono-

haec eadem virtus , quoþrumx primum , ne h

rem

*

Caput. XXI.

391

rem fibi non debitum. quis ufurpet,

Atque hinc

| d

innumeris

furtis divinae

gloriae

fubtrahimus,

Qrüt

Omnia quae nos circumfítant, nibil funt, quam

Jl

a

Dei benecficia, ab eo vel proxime, vel ope ho-

eo

minum collata.

Ipfimet et noítrae facultates me-

n

rum rurfus. Dei donum fumus.

Praeterea- etiam

actus noflri non liberi toti funt Dei e. g. robur

biltt

corporis, excelfae animi- cognitiones etc. nam. il-

e d

Actus. et de-

lius eft actus,. cujus eft potentia,

j

i

creta libera, fi fint vitiofa, non bona, fed mala,

$i

vero

)[1 eo:

et fic nullatenus gloeriae materia funt.

actiones liberae honeftae fint, majorem imprimis,

a

melioremque earum partem fibi gratia. vindicat,

qu

Et licet noítro quoque arbitrio bonum elegeri-

fo.

y

mus; ipfía imprimis facultas eligendi eft tota in

Ti

Ü

jure Dei, et denique in ipfum quoque rectum

um

ejusdem ufum Deus magna ex parte influit: ut

&s)

de ordine, quo quoslibet actus ipüiusmet fuavie

ter, et ad libertatem noftram .attemperate certo

femper obtinet, nihil dicam.

Quare fere nihil

renS f«'

ex honore nobis retinendum- eít fed omnis, etfi

vl

nobis delatus, ín eundem, cui totus debetur, fide-

l M

liter. refundendus.

Scilicet, quis ze difcernit?

q

quid autem babes, quod non accepifli? fi autem

-

accepifHi,. quid. gloriaris, quafí mon accepervis?

p, ^

L. Corinth. 1V. 7.

[or

]

Ü [tlf

Alterum hümiligatis officium efc: ut debitum

p

nobis contemtum aqua mente toleremus, vel quae-

ramus etiam, quantum altiora officia id permit-

)scuf«ä'f

j

j t

tunt, et juftitia recte, et fevere praecipit.

'Tot

n

f

tantasque res per totius vitae noftrae male trans-

tl

actae curfum .jam peccavimus, quae ignem a

p

divino furore fuccenfum, et fors etiam aeternum,

on "

merentur.

Nullum igitur contemtus genus ad

J5

nos fatis deprimendos fufficere dicemus: 1íi juíti

J l*1

effe velimus etc.

mv(w,

]

BbA4

" y Es

[

Ms

^

392

"Tractatus. du

od&c—imm.

^

**) Et quidem. fama de honeítate, feu aliena de

nofítra innocentia exiflimatio fere cuilibet, vel

ex eo eft neceffaria; quod alias materia fcandali,

Nifi enim poenitentia

et offenfionis evaderemus.

in vulgus riota, vel caftigatio pro delicto tolera-

ta periculum avertat; ipfía éxiftimatio, et impu-

nitas criminis ejus dedecori quid detrahit, juftum-

q"uï de eo horrorem jn ciyiFaþe miguit.

$. 1645.

A

.Ex iisdem principiis, práecipue ex

($. 1384-) jufta poffeffo, et ufus fortuna-

u

o at

(0

Tum, indeque per rationem adveríam quo-

que avaritia, regulam accipiunt.

Tantum

li

Q

Ícilicet. bonorum tibi comparare, retinere,

et ad ufus tuos-adhibere potes, quantum ad

lo

officia, honeftatemque conducit; ita, ut fi

Q

fine aliqua certa portione aeque honefte *)

Y

agere queas, ea eo ipfo dimittenda fit **).

Quod enim ad finem honeftatis non .condu-

| p

cit, non eft utile, et ex rebus creatis nil

nifi utilitatem capere licet. ^ Rurfus, quo fine

morum honeftas aeque obtineri poteft, illud

ad honeftatem nihil confert; et ideo inutile,

et fuperfluum,eít.. Huc faciunt egregia ver-

ba Clementis ad ($.1467.) allegata. "

*) Scilicet, ut religioni, pietati in civitatem, im

temetipfüm , in familiam, in pauperes fatisfacere

Valeas.

Cumque aliqua caufa ex his femper ur-

£eat; in comparandis bonis rarus: bene vero in

iis retendis

. adhibendisque f1'equglïs abufus con-

tinget,

**) Et

Caput XXL

393

M d

**) Et quidem in rebus magni momenti follicita

,W

aeftimatio bujus utilitatis adhibendàá: in leviori-

d

bus autem temporis in diuturnum examen adhi-

Ytenti

bendi dignitas pretium exiguarum rerum longe

tolte

excedit,

Scilicet, quod jam femel, adverti, mos

inpl

netas aureas, vel etiam grandiores argenteas; non

t

item nummos cupreos aut ftanneos, minusculos-

que prudentes ponderare folent.

$. 164i.

«

Eft itaque avaritia appetitus fortunarum

jf

ultra, quam ea ad explenda honeftatis officia

Qe

conducunt: ut adeo veriffime avari fint, qui

TM

pecunias, praedia, ditionesque, aut quae-

(f6!

cunque tenent ideo, quia delectat talia ha-

f 3

bere. Immo etiam illi, quibus talia ad publi-

[f

cam, privatamque utilitatemr funt neceffaria;

f

in iis tamen retinendis, quaerendisve non

ftudium honeftatis, fed fenfus delectationes

![ H),'

Yib

pro ratione motrice admittunt *).

$ l"u'

f

*) Patet hinc itärafo, quod toties jam commemo-

ilii

ravi, graviffimum in hoc negotio illud: nimirum

in poffeffione, ufüque rerüm omnium ad folam

Wk!

honeftatem adhibendarum infignem ' animi mode-

ye

rationem , et in delectatione a ratione motivi ex-

cludenda vim quamdam pene infuperabilem elfe

neceffariam.

Eft ícilicet longe facilius, |bonis

1;!

praecipue eminentibus carere, quüuati eadem f[ine

fu. |

omni vitio tenere. — Quo excellentius quippe eft

"u

bonum aliquod, eo. ardentius fenfüm delecta-

tionis irritat, eoque vehementius in. voluntatem

i

qi

agit. — — Ubi etiam, velut aliud agens, duo

gravifima capita commemorare velim.

Quorum

Bbs

1)5

primum

394

Tractatus. duodecimus;

primum eft: caftum adeo ac feverum circa res

j

creatas affectum inviolabili et nunquam relaxanda

Velimus, nolimus,

lege nobis praeceptum effe.

omnibus aliquando nos abdicare, et foli Deo ine

]

haerere debemus, priusquam cum fümmo bono

uniamur,

Aut generofo animi decreto , aut pia-

l

cularibus aliquando flammis omnis affectus extra

[

Deum quiefcens neceffario purgandus eft. Alte-

——

rum vero eít: res plurimas, praecipue eminen-

€2..

tes, et fortem profperrimam, etiam fpecie reli-

gionis, aut publicae utilitatis tectam fub imagine

boni non raro nobis largiter illudere: cum tali-

bus carere nobis ad veram juftitiam longe utilius

foret. Unde ingenti ftudio, vita demuim, et fan-

— I o D

guine noftris detrimentis inhiamus non raro. Plu-

ribus facile carebimus, et ot:nnis dolor, qui ex

rerum etiam pretiofifiinarum. jactura venire folet,

mox abfítergetur: fi quando rite intelligamus Ora-

l- E

culum Eedemtoris noftri, Luc. XVIIL 19 memo

—2

bonus,' ti& folus Deus. — —

Sed etiam illud,

-—

contra tot in rebus .graviffimis deceptiones nos

gb n

egregie juvaret; fi quodlibet negotium velut in

puncto mortis conftituri. aeftimaremus.

Ibi rebus

pereuntibus, et fub imagine boni apparentibus

fus larva- detrahitur; eaeque in propria fpecie,

id eft, in fua inanitate fiftuptur.

Graviffimum eft

illud ac verifimum S, Hieronymi ad Paulin. facile

contemmit ommia, qui fe femper cogitat ejfe 10*

vYituruth,

Z

$.

1642.

Huc qu'oque referenda omnia cuj.uscün-

que intemperantiae genéra.

Sunt enim ufus

rerum quarumcunque ultra, quam

eae ad ex-

Ab

plendie honeitatis officia contribuunt.

avarina non plus differunt, quam u

fus rei

a

J

Caput XXI.

395

n

d

ab ejusdem retentione: ihter fe vero non

1

difcrepant, quam, quod una re voluntas hu-

d

mana ad delectationem guftus, alia ad de-

YO

lectationem oculorum, auriumve, et fic de-

p r

inceps abutatur.

Et (ane ejusdem iniquita-

a r

lt

tis effe videtur, an rem quampiam contra

jus divinum ad hunc, aliumve ufum quis ad-

It |

r

hibeat; $ta ut pene ejusdem rationis. de-

u

t

lictum fit: an quis nimio potui, nimiaeque

edacitati, nimiae mulficae etc. vel fi- haec ni-

tl

d

mia non fint, hisce ex impetu capiendae de-

lectationis

indulgeat.

Sémper

enim

rem

?lu-

j

quampiam ad uíus a Deo non concelilos. ad-

*

[

u

hibet: praeterquam, quod in abundanti ul

te

cibi potusque non tantum rebus abutatur,

g

iHuäs

fed' infuper vires corporis, ejusque integri-

tatem, deftruat, et (ic feipfum, id eft, diver-

Q

I

»

fum Dei jus laedat: cum utique íanitas et

u)

integritas corporis aeque, aut magis, quam

tb

cibus et potus ip jure Dei exfiftant.

v

"

*

5.

1643.

d

TU

Ex his tamen non eft fatis jufta illorum

rigida. nimium fententia, qui nempe eutra-

peliam, id eft, ufus, et actus ad remiilio-

nem animi deítinatos ex numero virtutum

Q

expungunt; eosque tanquam íeveritatis chri-

il

ftianae di(ciplinae adveríos .condemnant.

21

0

enim cibo, potu, fomno, et agitatione cor-

p

pus jufte et utiliter reficimus; cur non etiam

Ij

ftu-

j

animo, feu potigs fenfui interno feveris

diis

POl ag

P*

396

Trgz'ctatzts däodecimus.

diis muitum,v defatigato aliquod äuxiliun; pie

feramus ?

Ipfius cibi.quandoque non . eft

tanta neceffitas, quanta eft, ut fomno, tem-

perato motu, lufu denique, ac innocuo quo-

dam joco graves quandoque animi curas mi-

tigemus; adeo, ut verum hominis ad fe-

Immo mufica,

ipíum officium hic lateat.

poefis, et aliae quaedam humanieres artes

(utique non malae, neque turpes) ex füa

natura ad fenfus interioris fubfidium come

paratae, non nifi delectando profunt.

Qua-

propter in his onfnino licet proxime volupta-

tem quaerere: per quod a cibo, et potu

aliisque facile diftinguuntur.

Haec enim non

fua delectatione, quam excitant, fed, mi-

niftrando nutrimenrum, et fuccum vitalem,

corpus reficiunt: fapor autem, et voluptas

a natura eis indita non ad utilitatem, fed ad

folum. ufum faciliorem reddendum pertinent;

et fic nunquam poffunt effe ratio, ex qua

talibus utamur; fed fünt auxilia, ut aliunde.

cibos fumere volentes, id facilius exequa-

mur: fere ficut currus, et equus non ratio,

fed auxilium perficiendi itineris fünt. Unde

in his fenfus voluptatis proxime non poteft

quaeri, bene vero in iis, quae ad remiflio-

ä

nem animi pertinent, quaeque non nmifi de-

lectando utilitatem fuam praeftant *).

*) Quod vero in ufu delectabilium ju&ös limites

non raro excedamus , id moderatum, et fola uti-

ä

/

litate definitum ufum eorundem tam parum in-

E

ficit

wgy;[

P3

s

Caput. XXI

397

ficit vitio, quam parum frequens aliorum inglu-

Lpr

d

yies moderate, et ex ftudio. vires. fuas reficiendi

comedentes delicti reos poteff facere

Equidera

LEl

infipgnis moderatio etiam hic requiritur; et im-

qu

primis qui mechanicis occupati feníus interiores

] Im'

liberos. plerumque, parumique fatigatos habent,

]b

praetet

cibum ,

potum ,

et quietem . non adeo

amagna animi relaxatione indigent.

Qui vero fe-

ff

veris fcientiis intentam navant operam 3 et m']ng

ii '

adhuc qui graves fuftinent CUrasS, praecipue fi

f

publicae illie, ac magni momenti fint:

hi, in-

CQ

quam ,

pluribus mjlgent, ne tandem interiore

fenfu exhauíto mentis tarditatem incurrant

Duas

Qu

upfäv

vero, tresve horas in fingulos dies, et aliquan-

do infuper hebdomades

et menfes confabulatio-

pO[U

nibus, jocis, venationibus, ac lufibus dare, uti-

Wi

que certae intempérantiae vitla funt.,

i

*

llemg

$.

1644

p

D

if

Et haec quidem de recto delectabilium

ufü, qualia ejus, quem cum beftiis commu-

g

unde

nem habemus, interioris fenfus, velut cibus

qi

quidam funt; quo tamen vefci mens noftra

minime debet

utpote quae cum diviniflfimo

30

Tnde

Redemtore noftro fenfibus fuis perpetuo di-

3Eeü

cere tenetur: ego cibum habeo manducare;

quem vos nefcitis — —— meus cibus eft ut

jj

k

faciam voluntatem ejus, qui mifit me, ut

Ioan. IV.

perficiam opus 'ejus.

320

34

uod quidem efficit,

quando in omni actu

nil nifi ftudium ju[ht ae ad deliberatam ele

ctionem admitti

Quod fi faciat animus no-

j

fler

ü

ft

X

b

M

398

Tractatus .sl'uodecimüs.

R&r, deniquek -ini folo jam Deo quiefcit, et

mirabiliter pafcitur: anmus, inquam, no-

fter, excelfa omnino indoles, utpote quae,

nifi a nobilitate degenerare velit, vefci non

debet, et

fatiari nequidem | poteft , | nifi. folo

Deo.

-- b aE

M

h

n

fot

Qu

EY

j

UE

*

um —

—

-

EuE

"E

R

"-

—

ais

:

— t

x

d

w

p

—

——

3

—

—

— AÓÓ

-

A E

YT

S

"

VN

E

W

2

:

ts2 M

a

A

Eu

o

t

m

-

xm

w

um

J as o ia d APE a

s ii

E

s

as

23 snmania

À

d

FE p ERE a

—

N

»

m

D.

"a

d

"

du

ES :

iv

&

u

$

t

d

&«

nt

A v d

2

-.

]

s

E

d dul

2

Es

:

f

^

"

i

»

$ k

A

d

AA

--*

y

2

7

"

i

s

[j

ís

,w(

^

»,

*

,w

ES

g

FO

W

P

hr

s

-

LE

X

a

"

*

L

(b»

]

x

£

s

h

*

nu

"

45

M

*..

M

*

-

N

E

É

--

».

ta

as

*

x

N

"

P

&

"

.

Y

"t

*

2

a

X

"

^

*t

H

V.x,

die

A a

r

(

aYN

4*

x

:

*

*

d

w s

N

ij

P3

eo

t

E

;$€

wd*

L

*

Hev"

E

T

*

"O

A

*

E

i»

W

sE

Ej

$.

3

N

OR

9

*v

A^

p

hi

Eni

*

T

stl

d

U

E

M

d

*

te

;

&

;X

wv

*

*

"

a

r

s

.

OA

H

DC

*

^

&

t

Fs

N

P»:

$ii

2oeci

s

"

P

M

z

:

"

5

lo

m

E

Vi*

d.

J

$a

d

*

*

»-

2

2

t

7-

-

a

EM

A

"

m

*

J

**

?

;

3

x

T.

*

X 49

9-

d

*

MR

A

$

Y

d

I*

»

Z

N

X

M

-

st

r

s

2

v4

s*

«

g

VE

*

ia

z

g

wa

*v

X

a

x

*

w

vl

ts

v

dN

a*

M

*

".

3*

V

E

d

T

**

E

itr

T.

NT

o

4

&

ES

k*

r

ll

m,v.y

d

L2

à

deo-

7

a

E

.^

*

L«

n

E

E

25

A

£

AE

s

Pa

:

P

g

7

W

a

-

x

-

w

W

.. vy

EE

^K

DA

* --

.r

L

a

r

us

a

A

3

FUR

o.w E

n

.....—

-

£

.N u.

"

*

"3

MA

."

xv

T

.Mw," "

24

n..

24

PA

^

.m.

vi

$.

*

N

T*

*

s.

!...

.

M

M *

n5

Ii

dcS

r

x

E

T.

d

s

f

zt

s

M

E

-

F

.w

i

"d

"n

m

UEUAT

z.

P

w

W

i*

Á

*

P

TO

a

x*

Es

*

:

A

z

*

w

As

Xs

h,,

n

*

X

A

w«

M.M

*

*

"

"-

ES

x

E

Nowtr

i

E

Es

M .g.«, E m

n

2X

5t

£

"h. s

m

5

Lf

*

d

M.

.M

s

E

s

E

AE

M

E

p

&t

w

M Y

x

i

d

U

:

Éu

*

j

m

ss

Em

j

-

"

T

:

x

Fs

*

*

p

M. 4

)

W

T

.

E

es

E

:

A

t

X

x

A

zaptS

w

R

-

d

SuES

d

BN

A

m

g

£X

s

5

M.

A

A

"U

Es

D

us n

.w

s

z

L.

d

Es

N

N

N

n

;*

2

u

N

N

s

A

i

&

DRESE

um

A

s

W

w«aæ

PSSr

MWæ

ass

W

(.

A

AUE

*

X

u

E

N

d

i

2

d

$

d

D

x

:

u

É

u

X

u

[

$s

A X

MAT

1

M

"

du

pÉ

.

H

W

rl

AE

À

p-

f5

"

$)

t

X

P ENS,

H

x

Y

i

us

n

Rs

I

:

A

æww'r s

X

"

um

T

ü

ER

".

MW c»A

A

D ab P

i

ii

n

m

T

E

r*

i

.

.

at

z

fwæ W

u

LU

-

d

T

L.

n

s r

d

u

o

Lv

o

A

UE

A

m

A P

d

PA e

s

"

s

"n

ü,

N

N

ER

w

Ms

z

TE

J

ais

cents u

uT

Mp DN Vs

r

N

NROUN

u*

OURU R . at

I

C

.

E

s

A

i

«

d

u

*

Á

$a

2 Rs

i

at

E

--

ueslise N

X

N

T

pditi

us

aE

Ut

E

x

A

x

-

u

--

T

ass

E

u

x5

m

u

n tanai n

m

ER MR

£

ts

du

o

3

Es

m

20

| ]

Euroskala Offset

19

P. FR, HERCVLANI OBERRAVCH

18

VierFarbSelector Standard *

»

ORDIN. MINOR., REFORMAT,

17

qu

j5

Balance

i

Q

O

ii

od

THEOLOGIA -

10

Focus

1

It

MORALIS

s

]

13

12

E

11

10

TOMVS QVARTVS

]

CONTINENS TRACTATVS DE CHARITATE

THEOLOGICA, DE CHARITATE IN PROXIMVM |-

|

ET DE VIRTVTIBVS MORALIBVS,

ha d Ms ——

E

E

d ais

BAMBERGJE ET NORIMBERGJE

MDCCXCVUIII,

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

E

E