Gg551-4_1 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Continens Tractatvs De Charitate Theologica, De Charitate In Proximvm Et De Virtvtibvs Moralibvs, 4 » — m 8 b ln a — p p — LT 3. m — - i s a N Jw. s. - Ls n — tunxnw:.f ERE a r MENMQQUE , vtl . ERE v* 3 5 L. E D X ^ i : QUE VT ** 3 D d ET n « 98 : *»..Wv. i M d z5 a ) E ts 294 h * h * 2 9s y hd s* r d EUS CM "- VY ie ^ D n & T M w t » T 2 A m M, - m d w En L s -- z «* $^ 1 o E p ce : 3 E É * "A. h p i D P " h W V at x E 3. a * L * d ^g 3 * p/ E H x* 49 L W "* g* d-* Ó V T » m. ( * * h $ if m * E "; s DC E " f s .* X* A i Ps j E« s 2 ?5 * i P. s E r N * 3 d E ,..r- st IN E. LA A 4 » * E H r ^ D ** * 2 r ^ PC A D E 21 & m t w Pa IT : g* - P a R z* 3 $8 s. x om ] H d. de w a —v x * A« " n " É l3 x E. * z »T .g." MJ r s ^ a P j* -m $ : P n,r. s " * v 4.;., Mi Hs -s " xdto A b d y P s d * TT z E s EE 3v As * « A 4. -* ER v vf uT E M s* " » W p "u * sE « E » d- EM * " * w* .m h AE A Ü * u * 1' E .h r r P 3 Y * z E * H d ^K E i« x Ir i : .! : . w., ER ii g RE At X * v &3 $ b f E et a L E s* g m. : ATE Mm * 4 1 av I w e .W. " E y T f " * P Ed «»M * B " : 5 CT T x » " MO W 4 5 NS RA .JW: * .,J d. & /w- ^ * o n M. -t x A. E zi às j - u dv 1j a* s Mi LE af Q3 i -,M LE & ^ DA " »* $ N U * D* ts UY D* X X x : z t u " V.t $ c€e Á M uU ** AE um As x t * rl g VrEtROS * .mn d QU * "s * * M.; * $ob zv vt v * G W x z j* EU * 1* ^* .w P* » : : u *s PU. : r v at 4 u x D oPIS U* x Pt x « j n N g. r r EC OR meud as o . Mi » x m *s w N 23 A. AU p p w P . " * * R " A -- A * a* &v * É $ i s ET N LP a. ** a. NV Ms L NY z. PA: hi dH E *5 A 2 p 4 M ..H LA As .-..H. Xx* a TP u Y t GE as * ia pusa m a "R. ha E A m . um * P d E 3 us » U Es m *2 r d- 2 - A u T A H2 * Dd * 3 i j bo a EEE av TE 3 s E lp ib od du RH PC R D Is i x$ D. i [* ss p ARTTE TE 3 s. w EE RA þmac U fsl m.s. B Fs x ORTA W N 5 AE t i M r Rs m IT MR OU 4 m . w j ss - s : r rü n MT Vs 3 - 2 * n D * hd . x : 2* T CA d d. zi x 2 E du 2 - As * ii2 E n E X m tl x AR x das i m Nücieis w as fs D k REO m .u. t E A ii —— — -- NB ia ia z P * AE z s NI - MUET TOAN — g s — €um - b — i — um m ; z Pl z —— i E us m -afb N Y iav 2 at gf s & fs u v TAU CR Q r a - Eb a z v D g Scteu dca T VU m —— ia a — o ia L erge s - i ais n ER m m s & - KOb b e ) 9 Á N12«526079227 021 Lj US [ TL MM ...... l i..& g,x P. FR. HERCVLANI OBERRAVCH In ORDIN. MINOR REFORMAT, Ie Mu li d 0 THEOLOGIA I f le MORALIS TOMVS QVARTVS CONTINENS 'TRACTATVS DE CHARITATE THEOLOGICA, DE CHARITATE IN PROXIMVM ET DE VIRTVTIBVS MORALIBVS. ha d o —— t'— * BAMBERGJE ET NORIMBERGAE MDCCXCViiI — — — c — d As at ii "GE G CEDSSuss- -TRACTATVS DECIMVS, DE CARITATE DEISPECIALI, SEV DÉ ,CHARIiATE THEOLOGICA. In--hac jam, quüm de caritate Tpeciali tibi exhibeo, tractatione illud. ne gotium agi : facile intelliges, quod inter omni Á a non quie dem amplitudine fua, bene 'vero gravitate, dignitateque eft fümmum, et ex fingulis fine omhi comparatione primum, Ex immenfa item Dei Majeftate hic quidem, et utcunque defcripta etiam in reliqua inferiora officia lucem quampiam, et infigne robur derivari videbis; atque hic denique füummum &nimo ardorem percipiens te in ipfo apice rei mo- ralis conftitutum effe, facile fenties. BUb um s A 2 CA- *- "Jractatus. decimus. CAPVT .PRIMVM | ! De natura. caritatis fpecialis, j Sl 1196. Per fidem, et fpem intellectus hominis, ö. 1197. Etper caritatem ejusdem voluntas mire per- ficiuntur. : $. 11898. Praeter caritatem Dl generalem | fpecialis * [ quaeplam in praefentl explicatur. QO $ i189. Voluntas Dei aeterna, ac 1mmutab1hs rebus omnibus, S. I190, .Et fpecxatxm actibus morahbus eft prima lex: Licet eadem in dxverf $ cu'cumf'cantus diver- ä. r19I. fas vices. fubire foleat. Has porro . c:rcumüantxas voco debendi titu- $. 1192. los, q uorum ahqul funt infiniti alu vero finiti: $. 1193. . Ex prlorlbuq omnium pr1mus eft ipía Divi- nitas. SO 1194. Cui proxime fpeciale caritatis officmm de- : betur. $. 1195. . Quod. ulterius probatur. | 1196. Quidquid fpiritu Deiftarum plem contta objiciant, Ex qua deéfint- Z 1197. Definitur caritas fpecialis tione 1198 Sequitur Imo, praeceptum illud: diliges Do- minum Deum t uum etc, non ad folam caritatem fpecialem pertinere. 5- 1199. Et lido, hanc folam juftitiam non conferre. IIltio gratiam fanctificantem non $. 1200. et I2O0I in fpeciali tantum , ífed in generali, ac plena cari- tate confiftere. $. 120 ov Eaput o $. 1205. Quae quidem tanquam juftitia generalis omnem iniquitatem, feu 'omne peccatum fibi ad- verfum habet. $ 1203. Immo varia offidia Deo proxime exhiberi folita non ad hanc, de qua hic agimus, caritatem, fed ad religionem fpectant, u $. I204. 5 6. 7. Omnes virtutes in aliquo fenfü funt theologicae, ac ratione infinita nixae: in quo il fenfu omne peccatum iis eft contrariu m, ac maü» tiae quodammodo infinitae, ]i $. I208. Aliquae tamen fünt fpeciatim' theologicae ut adeo divifio in virtutes n lgg« firma maneat, Wtheologi'cas, ac mora- w $. II86. Poftquam de fümmo genere virtutum, id eft, de ftudio juftitiae, quod eft amor Dei Yl generalis, egeram; exinde ad diverías fpe- cies, in quas füummum genus virtutum divi- i ditur, defcendens,: de virtutibus theologicis in genere, et mox fpeciatim, de fide, et fpe tractavi. Atque per haec perfectae mentis iÜ elegantiffimam tibi imaginem pinxi. Mentem enim in folo Deo, et firmiter adeo niti de- ] bere, dixi, ut omnis curae expers, et vinci neícia adeo füperari nequeat, ut nequidem ) commoveri poffit, aeternae pacis vivum jj quodpiam exemplum facta. f $. I197. 0 Sed 'etiam voluntas ejusmodi menptis, i et foli jam Deo per- omnia creata fuperantllss 9 fecta m 6 "TIractatus: decimus; x fecta caritate inhaerentis, ejusmodi, inqüani, h voluntas in nullo jam deficiens totius per- f V fectionis ambitum explet, ipfam exinde bea- titudinem adepta. Animae in Deo invicte q 3 confidentis, eümque perfecte amantis feli- d cifimam conditionem verbis nemo exprimit, ü immo etiam fola cogitatione in praefenti vita nemo vere aílequitur. N $. II98. l | t Sed fub: gehere caritatis genemlü non tane tum fides, et fpes, fed infuper alia caritas l fbecialis, et de qua in praefenti agitur, con- [ tinetur, cujus proin virtutis, tanquam Oimm- nium nobiliffimae, indoles diligentiffime eft | explicanda, I $. II89. Quod quidem vel ex eo magnopere eft neceíilarium, quod 'Theologi caritatem ge- neralem, et hanc, quam theologicam voca- [ mus, in eandem naturam mifcentes, in de- fcribenda re morali ingentem confufionem in- duxerint. lam ut legitimus doctrinae morali ordo conftet, fequentia notare, aut potius repetere juvat. S J. YIO9O. Divinam voluntatem, prout.ea rebus omQ nibus in quocunque genere imperat, veteres b legem "d Caput I. , legem aeternäm, aliquando rationemc immue i tabilem, et quandoque regulam neceffariam D6 vocabant. Idque non eo feníu intelligebant, jj quod tale decretum Deo liberum non fuerit, fdl aut quod ad illud concipiendum, aut eden- []I dum ratione aliqua permotus fuerit; alias Va enim lex haec non fuprema, nec prima fo- ret, utpote quae ex praevia aliqua ratione ortum ducens, eidem velut fubdita famula- retur. Quare legi huic gloriofum aeternita- tis, immutabilitatis, ac neceflitatis. titulum ie ex.eo tribuebant, quod mens noftra, quae tj hanc legem fibi femper praefentiffimam habet, )u eandem íine initio, et cauía exiftentem, et fic aeternam, omnibus viribus fortiorem, ac 1 proin immutabilem, non aliena, fed propria virtute fubfiftentem, - proindeque neceiTaþiam FII'e ) claþe; confpiciat. & Ü $. II9I. " Prout vero eadem fuprema Dei voluntas 0 actus hominum liberos fpeciatim regit, rur- fus vocabatur lex aeterna Dei: fed in hac n- acceptione eandem infuper legem moralem, jl fupremum jus, primam juflionem, aut divi- nam juftitiam nominabant. Eadem vero di- vina voluntas per rationem naturalem cogni- ta, eft jus naturae: fi véro per lumen fidei eandem. edoceamur; tunc f r jus Dei poþti*uum? vel arbitrarium effe dicitur. l $ À 4 $. 1192. — "Iractatus. decimus, $. II92. Häbänt quidem fublimia haec duo jura diverfos fines proximos, diverfa auxilia, di- ECHQDRERPRENEEENN ft verfam materiam, circa quam verfantur, di- & verfos modos, quibus cognofcuntur, diverfa denique tempora, in quibus obligant paucis p diverfiffias circumítantias: in prima tamen fua indole, atque in primaeva obligandi effi- E cacia, cum fint merae legis aeternae partici- h pationes, habent eandem aeternitatem, ean- l dem neceffitatem,' eandemque divinitatem, ü manentque per folam circumftantiarum diver- fitarem difcreta. Unde reapfe omnes caufae ] morales ad hanc folam quaeftionem redu- f 'cuntur:. quid in his circumftantiis vult Deus? q! l $. I1193. Has porro circumfítantias, et rat'iories; ex quibus obligationes, nafci videntur, debendi titules vocavi; pro quorum fcilicet diverfi- tate divina voluntas diverfimode' nos ftrin- gere folet. Aliqui horum titulorum funt in- finiti, ac divini, quibus intellectis vim vo- luntatis. divinae infinitam -fentimus, ita, ut obligatio inde/percepta non tantum ex lege, quae obligat, fed etiam ex modo, quo ea obligat;;. aliquam infinitatem trahat. 'Sic, quod jam alibi' dicebam, nonne maxime, et ultra. oómnem. modum 'eft debitum, ut infini- tae veritati credamus? ut infinitae fidelitati fg;uyiünïe fidamus ? L $. I-'I 94« 3. "g Caput I. 9. II94. UTF Sed quid putas, an non aeque, id eft in- ( (i finite juftum eft, ut divinam, excellentiam, et immeníam majeftatem digne colamus, et r ( omnibus, quibus licet, officiis fpeciatim , et proxime propter femetipfam profequamur? d Varia, et ex variis titulis debemus; verum fí. an putas, aliquid magis, ex quocunque titu- J lo, debere nos poffe, quam ea, quae Deus []e fibi nulla alia interveniente ratione ob folam y divinitatem petit? Et haec eft illa caritas, 3 quam f£beologicam vocamus, et quae ex fingu- H lis officis principatum tenet: licet ipfamet (]e füb genere generalis caritatis, ac ju[litiae tan- N quam fpecies omnium nobiliffima continea- tur. Velan forte negabis, ex omnibus ju- ftiffimum. effe mus ? , Ut Deum, qua Deum, colg- d j $. II95. | l, Omnia equidem officia moralia primo, ac ultimo nonnifi Deo debentur, et exfolvun- ) tur: eoquod lex aeterna, feu voluntas Déi ! fit prima ratio omne debitum praefítandi; 0 nam quidquid bene fit, Deo fit, quia ex ejus prae- À cepto fit à). Attamen aliqua proxime ex im- um menfa divinitate fua petit: dum alia ex diver- j fis, longeque inferioribus momentis exigit. ) Nam fenfüm mentis tuae intimum tenta, et [ h d 5 quae- a) S. Auguftin, Enarrat, in. Pfalm, xoo, - IoÓ "oractatus decimus. Ü quaere ex teipfo, an accepto aliquo benefi- cio, grati animi penfum exfolvere Deo non ql li placeat? ^Num cognita eminentis hominis dignitate.Deus non exigat, ut eundem pro eius merito reverearis? Petit haec fane Deus, t vel, fi mavis, haec omnia aeterna aliqua ju- ftitia, quae reapfe Deus eit, ftricte exigit. [ Si vero haec juftitia exigit, ut quemque pro i fuo gradu honores; quantopere eadem jam inftabit, ut divinitatem ipfam pro fua, quam habet, infinita praeftantia digne colas? Sci- licet eadem juftitia, quo major exigendi ra- tio datur, eo véhementius urget; et fi ratio exigendi fit infinita; infinita quoque vi ad g;usmodi debitum exfolvendum: movebit. $. II96.AVX ïg Hic vero aliquis Spiritu Deiftarum male afflatus iterum oggeret? ,,Quid Deus amo- ,rem aut cultum a mente creata exigat, qui ,nullius eget, et fibi fufficientiffimus eft? 1Num forte honorem a nobis accipiens bea. ,tior evadet ? Sed dicas, rogo, cur mundum condide- rit? Num ex eo tempore felicior, aut glo- riofior eft redditus? . Cur blasphemiam, per- jurium abominatur? Vel forte ex tua do- ctrina nullam illius injuriae, quae fibi proxi- me infertur, curam habebit? — Qui enim nihil adquirere, ille nec perdere, aut pati aliquid poteít. Sed fcilicet noftri amore, atque ad utili- s - Capet I; II ef utilitatem noftram fecit omnid, et illä uti- I que mentitus fuerit, qui de Deo fcribit »): I5 unioer(a propter [emetipfum operatus efl. Dominus. J Qui jam poft infinitos annorum milliones ls tandem nobis benefacere incepit, tardus no- ] ftri amator eft. Si vero haec omnia dicere glt. audeas; hoc unicum, rogo, ut nos edoceas. Jü Scilicet. quaenam fuit ratio, quae ad nos 1] creandos Deum permovit?. Vel haec ratio fl erat fola Dei voluntas, vel nos eramus ratio Md Deum movens? Si haec ratio fit fola Dei fv voluntas omni ratione anterior; jam verum il) eít, quod Deus propter femetipfum nos con- 1] diderit: fi vero nos pro ratione nos creandi afgnes; tunc paradoxum, quodque fecum ipfo pugnat, loqueris: nam antequam Deus nos condiderit, nos eramus nihil, ac proin ratio nos creandi. effe non. poteramus; alias J Deum id, quod eít nihil, moviffet; et uti- [) que, quod dictum jam eít, nos ante creatio- ii nem eramus nihil; ut nihil dicam, .in hac i doctrina nos noítri ipforum cauíam futuros d fuiffe. Veriffimum itaque manet, a Deo nos non propter nos, fed mere propter femet- v ipfum conditos fuiffe. Benefecit nobis Deus, p dum os totos ad fe condidit, et, prout r alibi jam oftendi, peffime nobis confuluiffet, je fi nos non totos propter fe, et ad fe feciffet. l Palmaris vero, ac prima ratio ,, cur Deus "N cultum et amorem a nobis fibi petat, eft ea, d | i quod iL b) Proverb.x—fö. I4* Sibupa i I2 Tractatus. decimus. ï fa quod Deus eundem fibi velit. .Ne quäeras, cur Deus aliquid velit: nam voluntas divina | | 'Tale autem it nefeit rationem fe priorem. quid. Deum fibi velle,.fenfus intimus loqui- W 0b tur, et teftatur, quo nobis penitiffime con- fcii fumus, juftum, ac proin praeceptum effe, o^ t ut bonum infinitum , quantam vslemus, amo- re infinito profequamur. Dele hunc fenfum ]i in mente noítra, et tuam fententiam adopta- i Q bimus. Ya IK $. I197. H ]i Quapropter fpecialem hanc caritatem fe- dl quentem in modum definiendam effe puto: f caritas efl wvirtus tbeologica, qua Deus proxime Q propter infinitam excellentiani , feu propter [emet- ipfum, fuwmume diligitur, et eo, qui ipfi foli debe- iur, bonore afficitur. Ut adeo fola, et omnia latriae officia ad hoc genus virtutum fpectare debeant. Nam de amore proximi in prae- j fenti elucubratione tractare, minime mihi eft l propofitum. $. II98. ä Ex hac jam definitione fequitur Imo maxi- mum illud caritatis praeceptum: diliges Do- minum Deum ituum ex toto corde tuo, — — & ex omnibus *viribus tuis, non ad hanc folam caritatem /pecialem, fed etiam ad generalem il- lam, de qua tractatu fexto agebam, perti- nere. Licet enim officium hoc, de quo in prae- Caput L 13 1?&8, praefenti agimus, ex fingulis fit omnium no- Vi biliffemum,: et fine' comparatione fümmum; attamen non omnia in fe concludit, nec om- lï&!?l qul nes vires noftras depofcit fibi: Equidem Deus AU ob infinitam dignitatem fummam reverentiam, 3 obfervantiam, ac cultum fupremum jure pe- 10 tit: eas tamen facultates, quibus humano ge- fl neri, civitati, parentibus, aliis quibuscun- (d que, ac denique nobismetipfis o^fequia ex varis titulis debita praeftareé poffimus, has, inquam, facultates, res, temporum fpatia nobis libera, et a cultu divino immunia re- linquit. 1.84 Sicüt enim Deo, qua Deo nihil, l: aut parum dare eft impietas omnium fümma; Q; Wil fic omnia cultui divino impendere, reliquis ofüiciis ingens praejudicium affert. l $. 1199. J f Ex mear hac, quam de caritate trädo., La doctrina videtur, IIdo inferendum effe, folam Ü hanc caritatem theologicam hominem lapfum Deo haud reconciliare, nec plene juftum efficere, Qui enim j«flificare, id eft, omnem juftitiam explere defiderat, ille non tantum j Deum pro ejus dignitate colere, fed omne ) debitum implere, atque omnia | officia exfol- l vere tenetur. li $. I200. j Ó Difputatur inter "Theologos in quonam ! babiiu, feu dono divinitus infüfo coníiftat e gratia Sadcocs 14 Tractams decimus. gratia. þmctijïcans; quae quidem in toto regno M gratiae eft dos fuprema, reliquas omnes non tantum excedens, fed praeterea iníuperabili ( Scilicet do- quodam nexu fecum trahens. ïm num, et babitus fidei, ac fpei, dona item fpi- ) dl ritus fancti, ac reliqua animam jufti exor- Dnantia decora, gratiam fanctificantem tan- H Q quam miniftrae reginam fuam nunquam non aífectantur. Aft hac infuper gratia fanctifi- ( cante ftupendum illud, quo. in filios Dei ad- Optamur, et haeredes legitimi caeleftis regni infituimur, et qua denique ad tantam evehi- mur dignitatem, qua extra divinitatem major li non intelligitur, hac, inquam, gratia fancti- [ ficante ftupendum hoc jus conc.ipetur. wpe f $. I20I. i U Iam hanc tantam gratiam aliqui volunt confiftere in habitu caritatis theologicae: dum N t alii eandem donum ab hac caritate diftincctum aliquod effe, . contendebant. lam ex notio- J ne caritatis theologicae $. 1197. inferendum eíffe videtur IlIto, gratiam fanctficantem non in fola theologica, fed in caritate generali : confiftere. Non enim illa fola, fed hac de- mum plena juftitia abfolvitur, vereque, ac : per omnia jufti efficimur. ui Deum pro 'fua dignitate plene colit, ille in parentes im- |.pius, et in alios perfidus etc., et fic extra | g£ratiam manere poteít: ficut, qui reliqua omnia rite implet, in cultu tamen divino de- CiE: Caput 1. I5 Q Hcit; vere juftus, ac Deo amicus effe nequit. 0 Scilicet; caritas theologica juftitiae pars tan- jl tum aliqua, et ex omnibus praecipua infüper, Q non tamen fe íola eft confummata juftitia. þi- Denique omne peccatum, quo gratia, et J« amicitia Dei deftruitur, caritati ac juítitiae li generali, neutiquam. tamen omne peccatum j caritati huic.fp eciali,; de. qua in praefenti j I- diqutamus, adyerfatur. l $. I1202. uarer verum manere videtur, gratiam I fanctificantem eífe babitum caritatis quidem, ^fed caritatis, ac juftitiae generalis: et omne peccatum efTe defectum caritatis, ac juftitiae, feu genus aliquod iniquitatis, prout in tra- ctatu de fuprem. gener, virtut. dicebam. Iam audiamus. Apoftolum defuper difputantem: Si fcitis, quoniam ju[flus efl; [citote, quoniam et ommis, qui facit ju[litiam ,. ex ipfo matus eft, Videte, qualem caritatem dedit nobis Pater, ut . filiüi Dei nominemur, et fimus, — — — — Cha- rifimi! munc fili Dei fummus: et nondum ad- paruit, quid erimus, — — Omnis, qui facit . peccatum, . et ini qzaita€e1n facit : et peccatum e[i ini- quitas. c). $. 1203. * Equidem Deo ex variis titulis. obftricti furqus, quales non tantum infinita ej usdem [ exclel- €) 1. loann, 2, 29« et fe4. 16 Tractatus - decimus. excellentia, fed etiam dona maturae, et gra- fe Yi tiae fünt: haec tamen non funt de fe infinita, vel, fi gratiae fanctificanti, cui feiix: aeter- t m nitas ex aequo debetur, aliquam ex hoc quafi infinitatem vindicare velis, hoc genus infi- Die 0f nitatis erit creatum duntaxat, ac minime di« vinum. - Atque exinde'facile intelliges IVto (j l J oficia Deo ob ejus beneficia qualiacunque ä l debita, non ad caritatem hanc $. 1197. defi- Wi nitam, fed ad virtutem moralem religionis Licet. enim "Theologi, aliique pertinere. officia, quae fupremo Numini tum ob pro- priam ejus excellentiam, tum propter ejus- dem beneficia liberaliter tributa exfolvuntur, fatis ac. pro- fub religionis nomine incaute äu mifcue accipiant ; baec tamen tota aliqua in- Nam debitum, finitate inter fe differunt. quod ex ipfa infini tate proxime nafcitur, in- V finite majus eft ill o debito, quod ex aliqua re creata, licet M vmulcqm eminente » or;gm li ducit. $. 1204 li lt Hic vero Aquaef*cionem- difficilem fane mo- vebis, an fcilicet baec fola caritas fpecialis, de qua in praefenti opere tractatur , vel an generalis illa, de qua antea difputavi, et quae omnes virtutes füb fe conplectitur, tertiam virtutem "Theologicam conftituat. Et fane ä Patres hanc divifionem in caritatem genera. le, ac /pecialem ignoraíffe, aut, quod forte verius t - Caput. L. 17 Q vei*ius eft, eandem dilucide defcripfiffe haud " videntur. Omne S equidem virtutes ad cari- hr tatem aperte ac füepiffime revocant: fed fi tuí omnées virtutes de genere caritatis fint ; per inü- neceífariam confecutionem dicere debeb d imus, omnes virtutes etiam morale s effe theologi- V cas: atque exinde illam, qu a alias virtutes T tbtologicas, alias vero morales tantum ftatui- efi mus, divifionem fcholafticis, D alisque fere univerfis maxime invitis abolere Ts cogemur, 1Ü NT ISÓS, - jl J Puto itaque, omnes virtute$, etiam eas, quas morale dole effe th $ duntaxat vocamus, ex fua in- 'in- L eologicas, id eft , tales, quae ex [l caufa infinita nafcuntur. Atque hujus afer- i tionis certa ratio füppeter e videtur, Omnis u vir;ü*s, et actus honeftus alicui legi morali entaneus effe debet; c um tota honeftas is nil nifi mo conformitas actus cum le ge 1 fit, prout omnes fatentur. lam in omni le nite bor ]a &e morali latet voluntas divina infi. . immo haec voluntas eft lex mo- Q ra;lis unic g. Unde omnis actus honeftus re. Ij apfe cum v oluntate divi na conformis effe 4 debet: ut ad eo is infinita. non nitatur.. ratione. nunquam ij O mnes virtutes et rectas actio- f nes, quibus divi nae voluntati obfecundamus, I2 merito exind ? amorem 1£) h ei effe, palam alibi evictum eífe puto. : * « dom. "1 V B $. 1206. ag "Tractatus. decimüs, - 18 $. 1206. N 0f Quad per rationem contrariam aeque de- l) moníiratur. Per quodliber peccatum chari- (0[ tas affligitur, et, fi grave fit, evertitur peni- J de digniffimum. lam tus, poena aeterna proin D quodlibet peccatum caritatem oppugnare non poífet, fi caritas cuicunque peccato non ad- verfaretur: neque infinitam poenam mereri poffet, nifi rationem inünitam violaret. Ve- ff rum itaque manet, omnia delicta moralia n caritati adverfari, et eorum quolibet Deum neceífario offendi. Quae quidem in toto ly (der tractatu de caritate generaii latius differui. Y 1fi) $. 1207. p n Atque haec etiam fententia Apoftoli effe ne- & videtur. Qui inprimis fummam carit bi ceffitatem explicat, fcribens: Si lingu 05 t num loquar, et Zingelorum, caritatem auit [ babeam ; factus [um velut aes fonams, au j// s balum tinniens, — Et fi babuero propbetiam , €t mocerim omnia my[fleia: — — et fi babuero T omnem fidem, ita, ut monte s transferam , cari- b tatem autem mon babuero; mibil fum etc. Dein ] vero omnes virtutes ad caritatem revocans pi pergit: Caritas patiens efl, benigna efl, — — Y omnia fuffert, omnia credit, omnia fperat, omnia Ítem omnia vitia eidem contraria l f«f inet. effe afferit; Caritas non aem ulatur, mom agit efü ambitiofa, non Z?eïPeïG"t, non inflatur, mon cogitat ' "— Caput I. 19 cogitat malum. Et, ut intelligamus, in his K r omnibus de caritate tbeolog ica difputaffe Apo- Chtte ftolum, totum caput fequentem in modum &i Ylas, iria baec: concludit: INumc autem manent fides, fpes, ca- d las d). major autem borum eft cari- J m I208. $. eret Ve N&que' exinde inanis eft illa virtutum in. morales et tbeologicas divifio. vala Licet enim um omnes virtutes fint caritas, ac proinde theo- logicae, id eft t00 . x infinita ratione defícen- dentes: aliquae tamen earum proximam ratio- nem in re creata habent. 4 licet ?rima earum Tatio nunquam non fit Deus * Aliae porro et proximam, et primam ratione m ex Deo ca- d piunt, non tantum , quoad fubftanti am, fed etiam, quoad modum infinitae. j Unde velut il bis theologicae ac infinitae funt, nullum, nifi Il ex imbecilli noftra obfequendi fa cultate limi- lle tem admittentes, Quare fpecialis haec cari- » tas, quam in pr l aefenti fcriptione explicsn- titi dam mihi fümo, aeque ac aliae virtutes ex radice caritatis ex O0f [ furgit, et, quantum ad g«- "!5 , eandem cum lis naturam participat, Dl quoad /peciem vero fi J5 ngularem infinitatem fibii propriam habet, fup remus fuper reliquos ra- mus, et in pulch ! 1 1 errjma 'arbore altiffimus- u apex. ( .Blzd CA- fil l d) 1. ad Corintb, 12, ii Tractatus. decimus. 20 CAPVT SECVNDVM. [j fii Merita, et actiones. Chrifi pro primo caritatis la —————— [pecialis fonte flatuendae e[Je videntur. Ti Ie S. 1209. ]lam ad intelligendam hanc caritatem fp'ecia- d lem notandae funt rationes, ex quibus ea debe- j tur: et dein illa officia , quae debentur. DN , I210. et If. Pro beneficiis gratiae, ac gloriae haec It caritas non debetur. ( 1212. Eoquod haec dona fimpliciter infinita non fint, ( üi ï 1213. Propius hoc ?pectant merita, ét actiones ( Chrifti : p 1214. Licet harum dignitas e:iplicari vix poffit. 1915. et 16. Ad ea quippe Omnes felices aeterni- Eu tates nilil funt: t - : ä 1217. et 18. .Ex harum quoque Chrifti actionum ( bonitate rite intellecta omnis , qui ex tot anima- q Y rum ra?iis percipitur, dolor difparet. * $. 1299. N |r ( -HIam ad intelligändam' füummam hanc obli- l gationem duo explicanda veniunt: primo e, quove titulo hoc ícilicet, ex qua ration officium Deo debeatur ; fecundo autem loco jpfum caritatis penfum, feuea obfequia, quae /ZDeo vi hujus cgritatis exfolvere tenemur. | $. I2IO. Et inprimis quaerere quis poterit, num e aeternae :l .|pro beneficio gratiae, ac. glqria E aec, CEDRBSBIL a. d | Caput 1l. 2I haec, de qua agimus, caritad$Deo tantorum munerum auctori debeatur. fitil t quidem gra- tiae fanctificantis tanta eft dignitas, ut ejus magnam partem non tantum plerique igno- rent, fed etiam ut ad eam penitus intelligen- fj qee dam nullus omnino fufficiat. Per eam quip- pe in filios Dei vere adoptamur, fummam, J immo divinam nobilitatem 'exinde adepti. Per hanc gratiam divinae naturae aliqua ra- 110 tione participes efficimur: quo majus aliquid cogitari poffe haud videtur. Denique .gra- 018 i tiae fanctificanti gloria aeterna, ac regnum caelefte ex aequo debetur, ita ut ex infinito [^ praemio infinitum gratiae pretium clariffime tl adpareat. Sane qui hoc ferio expendit, fta- tum gratiae, id eft, conditionem hominis in mutt divina amicitia conftituti usque ad mentis ex- W | ceffum admirabitur; atque ad eandem ultímis viribus tuendam non poterit non exítimu- lari. Nonne populi chriftiani circa hanc tan- tam rem ignorantia deploranda et inftitutio defüper diligentiffima, iterata, ac velut pe- Y ( rennis magnopere defideranda tibi videtur?' ii 9Q $. 71211. ;uze Merito itäque xfufpicabäris, an non pro dono hoc infinito infinitum, pariter officium feu caritas theologica a Deo fibi jure peta- tur. Et quidem ex hoc obligationem aliqua ii ratione infinitam nafci negare haud poffum: l quia tamen omnia dona gratiae, ac gloriae Ó b 5 etiam 22 Tractatus dec-imus.' ï etiam aeternae ac proin infinitae creatum T aliquid, . ficque "ipfa divinitate infinitis vici- lus E bus inferiora funt; ex his illud genus carita- f tis exigi nequit, quod titulo divinitatis de- betur, et quod caritatem fpeciatim theolo- gicam Vogaxnus. I2I2. $. Quibus etiam illud accedit, quod Ange- Jorum et humanarim mentium aeternitas femper quidem crefcat, longiorque, nunquam tamen fimpliciter infinita, efliciatur. . Per totam quippe aeternitatem nunquam licebit dicere: nunc tandem infinita inftantia prae- terierunt: fed omnium inftantium definitus lj numerus iniri nunquam non poterit. Futu- T rumgaevum noftrum femper augebitur: quod !N vero augeri poteft, nunquam infinitum eft; p nam de indole infiniti eft, ut per nullas ac- ab cefhiones augeri, et per nullas fübtractiones BI minui queat. Si enim minui poífet; tunc Y denique exhauriri quoque poffet, ac proinde [ infinitum nunquam fuiffet, utpote quod finiri fi potuit. M $. 1213. I l Arctius 'äd tantum officium nos Wad&rin- y gunt actiones, merita, mors, ac generatim omnia diviniffimi Redemptoris noftri myfte- | Tl2 " Haec enim ex dignitate illius, a quo fuerunt edita, dignitatem vere infinitam, et quagx- Caput. 11, 23 um quamdam etiam divinitatem trahunt: ex qui- M ^bus proinde fummum officium deberi con- E * h . fpicitur. $ b &l —) Caute hic dicitur, quidnam actiones Chrifti a nobis mereantur, non quo officio Perfona Chriftt fit digna: haec enim cum re vera fit Deus, Patri, Spirituique fancto per omnia aequalis, cultu la- triae perfecto , atque fupremis officiis, ac caritate fumma eft digniffima. Atque de Perfona Chrifti fe ea omnia intelligi debent, quae de ipfa divinitate (0 infra dicturus fum. m Per bt $. r214. ia . Sed o quam ardua eft haec difputatio! fs Infinitas, cujus notio in anguftias humanae [ mentis minime cadit, a nobis hic aeftimanda, d id eft, res longe latior, quam oceanus, in I palmari orbiculo concludenda eft. .Et tamen [ ab his minime abftinendum , et ut humana I* mens ex tantis myíleriis in mutuum, eum- J que vehementifimum amorem abripiatur, de tentandum eft hoc pelagus, etfi certa in eo li fübmerfio immineat. in hoc fequimuf fan- ctum Leonem, qui de his myfteriis dicere incipiens praefatur fequentia: Succumbat ergo bumana infirmitas gloriae Det, et in explicandis l operibus mifericordiae ejus imparem fe femper in- qoeniat. Laboremus. fenfu, baereamus ingenio, ea deficiamus eloquio, — Itaque ! ] B 4 5. I2IS. 24 Tractatus. decimus. $. 06 fiit Parvulis noftris in ipfis cliri&ianae doctri- 0s nae rudimentis fequens doctrina certiffima e quidem, fed ab adultis aeque, ac a parvulis abl parum intellecta propinatur:.ad redimendum lic ? totum genus humanum, ad delenda omnia peccata, et ad infinitos homines caelefti glo- ria donandos divini Redemptoris noftri uni- cum fufpirium , unica gutta. fanguinis plus, quam fufficientifima fuiflet, : Immo Deus per D totam aeternitatem, et per fingula ejusdem p inftantia mille, et quotquot cogitare poteris, de mundos creans, eosque fingulos rationali- Y bus mentibus implens,. nunquam.tamen tot ti poífet condere, ut ad eas redimendas, et » caelefti, aeternaque 'gloria beandas. quaecun- T que etiam minima Chrifti actio non effet fuffi- »( ? ciens,. immo inflni—;e abqndans -ac ?Llperüua, » $. I216. )» ? Ex quo jam ihtelligitur, omnia omniuni ? beatorum gratiae:ac gloriae dona una cum )? toto pondere innumerarum aeternitatum ad 51 minimam actionem a Chrifto editam faciant rationem prorfus nullam, planeque nihil fint. Quid demum in ejusmodi actione latere de- bet, in cujus aeftimatione omnis, qui ab ipfa etiam aeternitate venit, feníus in mente fa- An non forfan pientis penitus extinquitur! offet, :g fub gliqua ratione illud hic qgoque dici p a Ccà- . Caput. Il 25 a caritate, quando perfecta fuerit, foras Yette mitti timorem? . Nam omni alio fenfü peni- tus extincto, hic folus, quem nimia Chriíti finy Wil caritas excitat, omnes animi noftri facultateg abforbere deberet Qu , nullo aliis affectibus re- furt Eicto fpatio, g $. r2r7. Lf lus Ab aeternis tot animarum e'xitiis, homi- per m num peccatis, aliisque graviffimis malis con- tra Dei exiftentiam, aut potius contra ejus- erig, nl dem providentiam et bónitatem cum antiquis Manichaeis noftri aevi increduli argumentum tot q inftruunt: ,,Si Deus datur, aut etiam bonus . eft, unde tot mala? Vel in homine me- ul jf : »Qdiocriter bono intolerabile foret, fi atro- 5 Ces adeo calamitates et poffet, et tamen d ,,nollet impedire. Et fi forte Deus hisce », malis ad fines optimos uti dicatur; illa que- »rela nunquam mnon fuperetft: quare Deus ..ad fines nobiles adeo non per mitiora ali- iM lä 5 qua auxilia tendit? Et licet, quantum ad Wi ,1nala moralia, homini facultatem pro fuo u »rbitrio bene maleve agendi relinquere for- n ,te debeat, ut virtus moralis, et obfequium M l .Deo libere praeftandum obtineri queat; h $,aliud tamen eft facultas peccandi, et aliud plz sipfum peccatum. Prior ad actum virtutis h €ít neceffariay non item alterum ; nam in ! ]uftis et virtutem et facultatem peccandi )t, »absque.ipfo peccato dari cernimus. Cur [ 8! ) , Deus 6 if 26 Tracta;us decimus, - ,,Deuä optimus, prout tamen poffet, non facit, ut falva libertate .a peccato aeque ,ac jufti reliqui omnes abftineant ? ** ä ; gl fti f é. 1218. 10 Ad h:;mc accufationem Doctores nofffi ( varie et operofe fatis refpondent, ita, ut plene fatisfacere mihi quidem haud videan- tur. Vera quippe, ac.plena refponfio eft illa, quam alibi ex principiis Sancti Augultini collegi a). Hic vero alia occurrit, quae qui- dém non eft propria, ad abolendum tamen Vides omnem . doloris (enfum aptiffima. j enim in vita, et actionibus Chrifti tantam bo- nitatem, ac defuper laetandi materiam, ut ad eas aeternae omnium felicitates nihil fint. M lam fi de interitu alicujus animae queraris l nonne aeternam ejus falutem deeífe doles: nolle enim perire aliquem, idem eft, ac eun- f dem íalvum velle? Cognito tamen pretio meritorum Chrifti et aeftimata immenfa illius caritate totus animus tuus obruitur, atque confpecta tanta bonitate, ad quam reliqua creata omnia nihil funt, exbauritur penitus: dic jam , quaenam ex tuis facultatibus ad re- | cipiendum dolorem aliquem vacare queat? Fingamus, pe lagus aliquando tam dulce effe, j quam modo amarum e ft; num poteris inte- gro mari dulcedinis ad ebibendum oblato unam j . $) Tractat. prim,. de prim, ver, omn, vat, o Caput Mil 27 ho ünam alteramve ftillam aceti forte immiztam «que fentire, et accufare? — Et fi palatus fit tibi delicatus adeo, ut habito mellis oceano de ftilla amaritudinis tricari velis, cogita gut- tam ad oceanum aliquid faltem, aeternas ve- ro omnium falutes ad bonitatem eorum, quae oftt T Cl;riitus'edigli;, operum nihil effe. odll el CAPVT. TERTIVMf Lini Merita Chriffi, eorumque pretium amplius ]u Uil e.-vcplz'aatuï.. (je 5. 1219. et 20, . Ex omnibus vero Chrifli. actibüs 0 mors ejusdem ,. Sacrificium j..ef Sac;amentum AI- W taris eminent, mtl . I221. Et quidem morte fua etiam reprobos infi- r nite dilexit. u w * ei 1222. Animae Humanae dignitas, aut pfetium aeter- li nae felicitatis : e LO I223. .Nec non peccatorum noftrorufn atrocitas ad IU aeftimandam Chrifti iortem imperite adhibetur. yt 1224. Vera Dei magnitudo nec ex confpectu to- tius univerfi, lua [ N /1225. Nec ex dignitate mentis humanae, . iU - 1226. Nec ex pretio gratiae, aut gloriae, j C CA w u e I227. Ne tione, que ex qualicumque pomþilium cogni- & . h 1228. et 29.- Sed ex Chrifto, ejusque actibus, philofophia pl ane,conticefcente , intelligitur. QÜ ^ &^ — €o 1230. Ad defignandum per occafionem fummum * Chrifi patientis dolorem , intelligitur, eum nec 1 n | naturali acerbitage türmentorum, nec in aeter- na - 28 "Tractatus dec;imus. nà tot animarum ruina, nec in malitia peccato- k rum noftrorum, : | W 1231. Sed in jufliffima in femetipfum commifera- | t tione, Qu 1232. Suffragante aperta ratione,, conPcitiH'e. Vel 1n 1233. Unde defuper eidem vehementiffimum affe- ctum, Mil il I234. luxta exemplum Sanetorum fummo jure de- YO bemus, adeo, f I 1235. Ut pro Chrifto ardua agere, et pati, etiam ä d Qin deliqiis eífe nob)is debeatf n f $. I219. hi Si vero minima actio a filio Dei edita eft n tanti momenti;. quid erunt. actiones illius praecipuae? Quid jejunia et orationes per longa fpatia, ac totam noctem protractae? uid graves ejus labores, perfecutiones, ago- h nes usque ad. fanguineum füdorem acerbi? uid dolores? — Quid extremi contemtus? Q uid. vulnera, et mors ipfa? Quid illud fa- crificium, quod facrificii crucis non ectypon, ( fed, quoad fübftantiam, vera iteratio eít? Y uid menfa Euchariftica, in qua feipfum no- bis in cibum et potum adponit?2 — — — : In horum aeftimatione omnia deficiunt; hic aeternitas definit. —— — Et quid putas, pro his omnibus a nobis deberi? $. | Izïo. .Hic mens noftra jam non cum aeterni- . tïate, fed cum ipía velut divinitate luctatur t Caput III. a9 SCCRO Et quamvis omnia, quaecunque in hanc rem aut dicimus, aut cogitamus, ad rem ipfam toifnt prorfüs nihil effe, jam praevie fciamus; ali- qua tamen corollaria ex hac fummi momenti veritate deducere fatagam; Ícilicet, ut eum 1 ul jn nobis amorem, prout potero, vehemen- tifime accendam, qui pro tantis beneficiis re d inexplicabili jure debetur. O quam vere tan- tarum rerum. diviniffimus auctor conteítatus etian eft: lgnem *veni mittere in terrams et. quid volo, nifi ut accendatur? Et quanam occafione id fiet ? Baptifmo paffionis, et mortis meae, babeo baptizari: et quomodo caarftor, usque duim el J[us perficiatur ? a). ï $. 122I. -pe x Et inprimis, cum fides certa doceat, Clri- qp " ftum etiam pro reprobis fuiffe mortuum; confequitur ) ]i Imo etiam hos infinito, . ac. tantopere a )on. Chrifto fuiffe amatos, ut fi falutem aeternam ( lisdem infuper addidiffet, haec illa caritate n longe inferioris pretii extitura fuiffet. . Im- mo amor Dei etiam pro reprobis vitam fuam J ponentis eft tantus, ut beneficium aeternae electionis nullam ad eum rationem habeat, p!O E planeque nihil fit. Quare etiam in reprobos beneficentiflimus extitit eosque infinito fibi titulo devinxit. *) »Aft f jli0 &) Luc, 12. 49. et 50o. D "Iractatus. decimus, 30 *) ,, Aft quid reprobis tantum pretium confert, fi ,hoc fruftra expenfío nihilofecius aeternum ar- , dere debeant ? Immo poít tantam redemptio- ,D-em, et ex fruftrato Chrifti fanguine eorum ,damnatio non nifi gravior effecta eft, adeo, ut ,€eis bonum fore videatur, Ííi Chriftus pro ipfis Att ,1mortuus non fuilfet, ** Inprimis. quoad reprobos gravioris damnatio- nis caufa non eft mors Chrifti, fed eorum pecca- ta, quae ex eo longe graviora fiebant, quod ab iis perpetrandis fe contineri ne quidem per tan- tam caritatem fint paffi $i tuum argumentum vim aliquam haberet; etiam optandum foret, ne Deus adeo bonus foret: omnia quippe peccata eo deteriorafiunt, quo melior, perfectiorque eft is, quem offendunt. Scilicet peccata adeo mala funt, ut eis etiam bona, non quidem cauía, bene tamen occafio majoris detrimenti efficiantur, Occafio, inquam, nam caufa omnium malorum eft fola libera voluntas tua; neque enim fieri poteft, ut aliquod verum difpendium aliquando incurras, nifi quod ipfusmet voluifti. Si a Deo libere nun- quam avertaris; reliquae calamitates omnes eo amplius tibi prodeffe etiam invitiffimae cogentur, quo graviores fuerint. Dein probe advertas, quantum ad praefentem caufam, aliam rem effe merita Chrifti, et aliam eorundem participationem. Merita ac pretium divini fanguinis pro omnibus fufi quoad omnes aequale eft; participatio vero eorundem in diver- fis per altiffimam Dei voluntatem diverfa manet. ( Si participationem attendas; ea in electis major quidem omnino, quam in reprobis eft: fi ipfa merita attendas; ex iis etiam electi tam parum ( ut id ad totum thefaurum nihil fit, hauferunt , Num propter exiguam hanc participationem in- um ? feres, Cþrifï:um nec pro electis fuiffe mortu Pro * | Caput lll. 3tX rl Pro quo tandem eundem mortüum fuiffe, aut ) d* quemnam hoc extremo caritatis exemplo fibi de- iptio vinxiffe putas? Scilicet pretio divini fanguinis CUT pro nobis fufi ne parum quidem detrahitur ex ni- 0, It eo, quod aeterna Patris voluntate, et ipfa hor Iv ii nis Jimitata natura factum fit, ut nos non nmifi limitata ménfüra aliqua ex iis participenius. Sic, ut exemplo aliquo utar, verum manet, amicum natit C tuum centum milliones pro te expendiffe, teque fibi maxime 'obftrinxiffe; licet pretium illud ex d'd interveniente caufa aliqua nonnifi quoad minimam tan lii portionem ad te pervenerit, Quia fcilicet aliud eft, fuümptus pro'aliquo ingentes fieri; et aliud, a ead fumptus ejusmodi eidem ipfo effectu prodeffe. Qui primum fecit, officium amici plene abfolvit; t fi alterum fecutum non fit; ida voluntate amici (itly haud pendebat. n AT Denique primum totius vitae üofï:rae, ac ipfius fol aeternitatis negotium in eo eft, ut Deus a nobis " digne honoretur: unde menti juftae, ac fapienti acceptiffimum effe debet, ut tantum debitum ex ;, j fua parte. impleatur. Quantum jam in reprobos j]ig : beneficium erit, quod Chriftus eorum nomine fe offerens Deum eo, quo dignus eft, cultu etiam jnn pro ipfis reprobis affecerit? - O quam opportune vel ex hoc capite exiftunt reprobi, utpote quo- i rum nomine Deus tantum honorem accepit! Vfl um $. I1222. na " Porro ex doctrina hucusque tradita in- [ telligitur ;30! ldo fcriptores quosdam, cum multa mo. Ipü ii deratione intelligendos effe, qui ad explican- íi, dam animae bumanae dignitatem, et aeter. i ) nae felicitatis pretium acüimandUm mortem fÜ Cnrifti 4 N . ? Tractatus decimus. Chrifti adhibent,'et res creatas ad divinumi d aliquod pondus librantes par fere utrisque QU pretium imperite conftituunt. Verum abíit, Üv haec ita inteiligere! Caelum gratis donare (et. potuilfet: et fiquidem illud per modum mer- ij cedis voluiffet dare, ad nos hac in re juvan- ts dos fubfidium infinitis vicibus. minus füffe- Wa m ciflet. , Non ad nos redimendos, aut aeterna n ac caeleíti felicitate beandos, fed ad exía- li tiandam infinitam ejus caritatem tanta proe fuüg erat neceü"arig. $. 1223. E ty Sed neque/ illad aut fimpliciter ,. autl Hne multa explicatione " accipiendum eft, quod Til dicunt, ex divino fanguine, qui pro expia- tione delictorum noftrorum effufus eft, ma- " D litiam peccati intelligi, quafi peccatum tanto- n pere fit detefítandum, quam pretiofus eft fplt fanguis ille, qui ad illud delendum folus fuffi- dC ciebat. Sed aliud eft dicere: fanguis Chrifti d ad fatisfaciendum pro omnibus noxis erat & neceffarius, aut fufficiens: et rurfüs aliud eft Á innuere, divinum hoc pretium eíle tantum, W quanta erat culpa peccati. Mille aurei ad ! expungendum debitum decem aureorum fünt fufficientes quidem, ita tamen, ut debitum ] l hoc longe excedant. Omnis quot, et quo- rumcunque pecc'atorum etiam extrema 1mae litia ad bonitatem illius lytri, quod ad come ihil peníandam pec»catum Chriftus exfolvit, n eft. Cagut III. : x 1ttt eft. Cumque peccatum non quidem vera isque qit, caufa, fed occafio mortis Chrifti eft factas divina gloria ex peccatis noftris nedum nulla Qnat T« detrimerita, fed augmenta potius, et quidem infinita accepit. . Unde merito Ecclefia fpiri- ( Vaf« tus farcti impetu acta exclamat: O felix Zdae ff ET peccatum , quod. Chrifti morte deletum eft! .O ffe- lx culpa, quae talem xf , 86 tantum. baberg meruit pro. ??d€ï7igtqï*em f lyJ);rj $. 1224;* Ex tantis i'nfuper redem myfteriis intelligitur ptionis noftrae (tte u IiIto. vera Dei magnitudo, ejusque infi- nitas in patenti aliquo exemplo exhibita, ypit Quam parvus namque eft Deus, qualem no- Tij o bis ratio et philofophia ex ofítenfione totius univerfi explicat! Stupenda haec, quam ad- ;d f " fpicimus, mundi fmïx' machina ingenti potentia, ac fapientia plane admirabili ita. conftructa vl eft, ut ambitum intellectus noftri ] etdi excedat. ongiffime Unde. Deo fu o Propheta canit: ell Quia delecta[ti yue , Qf Domine, in factura tua, et in operibus mamnuwm tuarum exultabo. uam xad magnificata. funt opera tua ; funi li Domine! nimis pro- j fundae factae funt. cogitatione I $ tuae c). u d oY225) a- b) In Lirurvg, fabbat, fance, : ) ff j j c) Pfaln. 91, et 6, | ei Tom. IV. C dU Vicegs 3 | Tractatus decimus, m a at 9. 1225. Itl JOuantacunque autem haec fint, 'übique —— Ó i tamen limites fuos produnt: nihil dominans, b nihil infiniti hic cerno; potius ex finibus,. ad n um eorum famu- quos ordinata funt, perpetu « cio. Potius mentem meam, latum | confpi quam tamen a Itiori rationi fuübditam effe, in- time fentio, his nobiliorem. fuperioremque eífíe, intellipo; quae ta men ipfa füuo, quo l il conftantiae, nihil femper tranfit, lapfu nih Q quietis continens, fibique in nullo fufficiens lt enormem egeit,acem' palam oftendit. te if 1226. $. de- Si altius affurgens ex natura in regndm pl fi gratiae, cui felix aeternitas jure imminet, Y transeam ; aliquid infinitatis reperire mihi vi- Ó deor. Quia tamen omnes aeternitates ad Deum nihil funt;. etiam in his non invenio f tÜ quidqt iam, quod Deum mihi digne explicet: d his omnibus plene intellectis, intet- d eoquo vallo prorfus immenfo me infra Deum con- fiitere, intelligo. 1227. $. Si forte per poffibilia (utique ad captum duntaxat noftrum ) tendere placeat; Deus utique pl n V a, et meliora femper univerfa con. Fs dere, dona gratiae ac gloriae majora fempe ï; ac majora largiri pofle, tibi videbitur. Si .tamen Caput lL. 785 tamen haec per totam aeternitatem compu- tando, femperque eadem tua imaginandi ra- W ]u tione augendo pergas; in his tamcn "omni- bus nihi] Deo dignum videbis; et haec tanta s u ad Deum fem fui per nihil effe, vel invitus con- cedes. Jeaf - ; l * $. 1228. ngut . Aft quando De um hominehi fact'um,' pro quà nilil me laborantem, preces fundentem, in agone conftitutum, in cruce morientem, in altari 3ens iterato, et innumeris vicibus oblatum con. templor; tunc omnium aeternitatum deleta imagine aliquid Deo dignum cernere mihi vi- deor; et tota Divinitatis fpecies animo meo ;näm plena luce fe ingerit. Nullo enim munere If fuam , id eft, divinam bonitatem adaequare jn non ante potuit, quam tandem Deum dona- 583 ret. Ubi etiam illud prona confecutione in- 'enio ferre cogor, quanti in illa mente bonitatis - thefauri latere debeant, quae ( Deum donan. t U. do rantum fui .fpecimen dedit. $. 1229. $ Hic ratio deficit, et omnis philofophia conticefcit, liberrime profeffa, non fuis prin- cipiis lumine natura notis, X fed myfteriis rez- nj ligionis chriftianae fi de divina proditis magni- tudinem divinam vere doceri * (l Hic vis, et 7U dignitas totius grati ae plene exhauritur: hic aeternitas, cujus fenfus in contemplatione i u 2 horum * 56 Tractatus decimus. horum myfteriorum penitus difparet, ter. minos patitur; [ Jet ipfa neceffitas legem ad- mittit. - D iä $. 1230. | ch vero illa etiam quaeftio, qua inter- Chri- li rogant, quisnam fuerit fummus in mente t j füi dolor, facilem folutionem babet. Quir tf dam arbitrantur, hunc dolorem ex naturali (üt aerumnarum, et mortis acerbitate fummum ht fuiffe. Ali eundem ex aeterna tot anima- a rum ruina maxime doluiffe, autumant. . Et Y denique, quod juftiffimum effe videtur, qui- « dam putant, injurias per peccata noftra aeter- s no Patri.illatas amantiffimo e jusdem. filio do- Ti loris plurimum attuliffes neque absque ra- tione. id arbitrantur. Cum enim aeterna damnatio malum fit ipfo peccato longe mi- y Í nus; ex hoc tanquam fummo malo dolor pa- riter fummus mentem illam fanctiffimam ob-J t ruere debuit. t $. 1-7,'31?. Chriftum ob dolores, Ego autem cenfeo, * ac mortem fuam maxime a fllictum fuiffe, ita, ut ifte dolor reliquos omnes füperaverit quam ERa longiffime. Et fane id evincere videntur graviffimae illae preces, inter fanguineum fudorem, et usque ad agonem mortis ter repetitae. Triflis ef anima mea usque ad mor- ian: — — — Et progre[Jus pufillum , Pïgci(liï P m Val Caput IlI. 97 t in faciem fuam, orans, et dicens: Pater! fí 29/- a fibile eE, tranfeat a me calix zjie d), 5. 1232. Neque clara, aut certa rdtio opinionem r t hanc meam deftituit. Nam mens illa fapien- tiflÓa probe intelligebat, vitam fuam effe )uL tanti pretii, ut longe tolerabilius effet, to- 2 aut fub- i tum univerfum in nihilum redigi, lato caelefti regno omnes omnium animas d B aeternum perire, quam fuam infiniti pretii vitam. vel ad momentum deftrui. Unde nec qu [rf aeternarum, et innumerarum damnationum ,atrocitas , inmo nec omnium peccatorurmt do malitia e) tantufn horrorem, qualem mors Id fua, id eft; mors Dei hominis, animo ejus t potuit injicere. Et proinde juftiffima erga Tf feipfum commiferatio fummus Chrifto dolor p efle debuit qui proinde, velut. omiffa falu- Ü tis aeternae, ac peccatorum noftrorum re- cordatione, etiam nobis, fi jufti effe veéli- mus, fumma afflictionis materia effe debebit. d *) Verum non tantum ad juftitiam, íed etiam ad utilitatem noftram maxime faciunt, ea officia, quae ln Circa vitam ; et paffionem Chrifti exercemus, 1 Nulla ex omnibus piis exercitationibus utilior, nulla foecunda magis extitit , quam eae, quae vi- tam àc mortem Redemptoris noftri concermmtæ ! C 3 d Quid- d) Mattb..26. 38. et 39. !H j e). Vid. fupr. $. 1223 j 398 Tractatus decimüs. Quidïqui(d &irc-a officia moralia, circa hominis no- viffima, aut ala quaecunque agitur, longe infra confiderationem , ac cultum illum funt, qui myfte- T ris redemptionis moftrae impenditur. Nam ad gloriam Dei,; ad delenda peccata, ad impetranda caeleftia auxilia, denique ad commovendam vo- luntatem noftram et ad ardentiffimos aífectus ex- citandos, nihil aeque efficax, et abundans effe poteít, ac Dei hominis vita et mors. In. his quippe ad piam vitam, et falutem aeternam ratio- nes efficaciffime movenres, auxilia infinita, et ex- * empla divina continentur. In his iniquus melio- | [ ris vitae initia, juftus progreffus fui certitfima adjumenta, et perfectus plenam confummationem, atque, intermicante ubique Divinitate, fublimis contemplationis materiam ubertim reperit. Inter omnesï vero, quibus. vitam,r ac paffio«, nem divini Redemptoris proféqui poffumus, locum omnium longiffime primum tenet Sacrificii ac Sa- Ti cramentorum frequentatio Nam haec myiteria iC n a divina inftitutione fublimia gratiam ex opere operato , id eft, ex propria virtute a Chrifto fibi ü indita Operantur, Et quidem Sacramenta ex mo- al tientis Chrifti - latere , prout Patres loquuntur, D fluxerunt, adeo, ut eadem fÍufcipiendo fluentem WK de cruce fanguinem vclut proxime excipiamus 5 altaris.vero facriüicium illius, quod in cruce lita- & tui fuit, non tantum figura, fed vera illius itera- tio, ac denique,. quoad fubftantiam, cum cruento äf.'ac'rifisïo prorfus idem eft. *Sat gravis error in facris oratoribus hic note- tur, qui totam. orationem fuam praeceptis mora- libus implent, et de divino Redemptore vix ali- r D TM i BEU Á Ls quid. commemorantes, saruralem etbicam potius, quam Evangelium praedicare videntur. Cun ta- mén Dei- hominis vita, et mors fere totum oc- ia o ii cupare deberent, ad exemplum Apoftoli, qui, Co- E Caput 111 23 Counthlos erudlpns " nihil fibi fcire videbatur, 1lo nfra praeter. lefum Chriflum , et/ bunc. crucifixum, Fru(tra hi loquuntur, per Ícientiam philotophi- y cam auditores fuos fors erudientes, aut per elo- m qd quentiam etiam delectantes:: fed. voluntatibus eo- rum ardorem, et robur ad exequendam juftitiam W [ non lmpertlentur. Vix datur grátia, nifi ex audi- ü to Iefu noinine. Q*uodü my&erla vitae, et moOre tis Chrifti brevia, et ad ufum non admodum fa» li It« cientia ipfis videantur, non inde. eft, ac fi háec non effent infinitae locutionis materia, fed ex eo ex venit, quod ea ipfimet parum pervideant, imt- [io Itd menfo eorum fenfu defítituti, q It $. I2533 ]0s Quahs jam fenfus ex conüdemtlone hujus ii N mortls, et mortis pro nobis exantlatae ani- i mos noftros pervadere debebit? Num pu- Pm tas,. Dei pro nobis morientis amorem fpe- fli ciali caritate dignum effe? Nunquid txmlus J aliquis cernitur, ex quo infinitum affectum Ilfy CusD Deo noftro deberemus? An putas, homi- nes caeteroquin non malos (cum lmpwbls l [? enim nolim agere) honeftate fua naturali, ad i qualem etiam gentiles Chriftum 'ignorantes li tenentur, officio chriftianae Religionis fatis- facere , pro tanta . caritate nihil reddentes, li nifi quod aliunde debent? Num vera non n eft Apoftoli fententia: Caritas Chrifli urget J 20$: ae[limantes boc, quoniam, fi unus. pro ommi- "m Et bus mortuus efb, ergo ommes wortui funt. pro omnibus mortuus eft Chrifrusz ut et, qui vi- ) & ount, r d A0 Tractatus ' decimus, vunt, jam non fibi « & i*vant,: þd ez ; '»qui , pfo ipfis D imortuus ejZ f) ; $. 123.4. " Et fàne valuit haec. tanta Dei caritas äd multorum . animos . vehementiffime commo- at E vendos, ad actus maxime arduos tentandos, TR ad fe, fuaque- omnia impendenda, ad ipía Q tormenta depofcenda, denique àd mortem h non tantum tolerandam , fed etiam inquiren- dam. b]g Hinc ila martyriorum defideria. ple- & qu rumque non tam ex defiderio coronae, quam ex caritate in Chriftum nata. Atque ut. ex i reliquis unicum referam, dum,S. Potamienam l ardenti pici injicere vellent, ^per amorem Caefaris, quo folo judicem füum moveri i poffe fperabat, obteftabatur, ne unico jactu, Ü et tota mergeretur, fed ut lenté, et per pár- eï tes ignito illi balneo immitteretur. -Alias ci- i to nimis comburenda, voto fuo longe mi- nora pro Chrifti amore fe paffuram dicebat. Quod etiam obtnuit: nam capillis fupra hor- rendum illum lebetem fufpenífa, folis pedum digitis ardenti illi fluido immerfa fuit; et his Il:ä combuftis plantae, ac reliquae pedetentim, et progreffu temporis corporis partes mer- gebantur, ita, ut lentae hae aduftiones us- que ad pectus continuatae nonnifi poft duas, et dimidiam horas generofam illam, et Red- empto- fF) 2- ad. Corintb, 5. 14« €t I5, m Ti W;;* 4 cemCapur HH 0 if em*pforis' fui -;v'ehementimme' .amantem ani« mam ex adgftqwgorgore qu extorferint g). $.. 1235.. p . Kt fane fiquis intelligens, et juítus rei IU aeftimator effe velit, fieri non poteft, ut hu- d p manum fanguinem fundere non geftiat, poft- h quám divinum pro fe fluere ftupens con- f fpexerit. . Et intellectui quidem noftro am- ele biguum effe non poteft, id effe aequiffimum; j et i. tarditas voluntatis noftrae in tantos df aufus affürgere: detrectet ; aliquid faltem ü audeamus, ad tantam caritatem in minima i aliqua ejusdem parte compenfandam. At- £n que inter alia,. quae ipfimet agemus, adverfa e fgna immineant, lubentes amplectamur: ex ti omnibus vero ea pretiofiffima habeamus, quae ex odio relisionis, aut juítitiae ab aliis illata " (h fors pati continget. Hujus ehimvero gene- [ ris calamitate$ non declinandae tanquam poe- Id na, fed prenfandae.pro corona. Nulla in J his materia triftitiae, fed merum gaudium If ï eft. Et quidem. coram divino Redemptore, I qui in eaelis aeternum propter nos faücius a fj nobis confpicietur, fine ommni'ipfius amore tolerato vulnere, aut cicatrice adparere, u maxime indgcorum foret. M *) Hllud quoque magnopere notandum, calamitates dd Q pro- juftitia et qreligione exantlatas non tantum ad 5 noftram .g) Fid. 4cta Ruinart, de S, Potdm. OCLTEDGGSNRON DRRT 42 Tractatus deciæms.' noftram in- Chriftum .caritatem explendam effe per- opportunas,.íed etiam ad..alienam propriamque falurem plurimum foecundas, etiam tunc maxime, Di quando cum ingentbus Religionis, àc pietatis difpendiis conjunctae funt. Qui tantam Chriftia- norum lanienam, quae ultimis Diocletiani annis - N contgit, confiderabit, is ultimum religionis Chri» ftianae périculum in eo cernet, fed effectus is fuit, ut intrà decennium fubfequens totum imperium iT Ex omnibus vero pene chriítianum . efliceretur. hu eminet tempus morients Chrifti. Captus is erat, ab ommnibus,,etiam ipfis Apoftolis defertus, ad J n "mortem condemnatus, et in infami ftipite defun- lx ctus. Quis nafcentis Ecclefiae' conditionem in his rerum cireumítantüs rite aeftimavit, quin 'eam jI perditam exiftimaret ? Et tamen in illo ipfo tri- D Ex illo, pro- ftiffimo.puncto mortis furdata fuit. u üt videtur , infaufto morts inftanti omnes gratiae, Q ornia M0 cramenta, novae legis facrificium, tota N BReligio chriftiana, et omnes. omnium electorum aeternáe electiodes defcendunt, et acerbilhmum, quod unquam fuit, temporis in(tans factum eft ex Y omnihus laetiffimum. « Quantopere falluntur hoftes. juítitiae, dum'juftos perfequuntur ! 'Tanto plus J eidem profunt, quanto vehementius eidem no- cere contendunt. Non aerumnas, non difpendia, $ fed mera emolumenta juftis afferunt, dum eos ex odio juftitiae-acerrime infectantur; licet igno- remus, quando, aut ubi uberes, qui exinde fe- .quentur, f;ttctus* naícituri fint, » ( um us od ^uele. —— o ( us CA- f2 v Caput IF. 43 Te w impi CAPVT : QVARTVM. D De praec*puo caritatis fpecialis titulo, qui e/if pI liil ipfa divinitas. PU : Cn 1236. "Tria infinitorum "genera ftatuenda effe .vi- UM dentur €X quibus primum eft aeternitas noflra. Jo) I237. Secundum conftituunt merita Chrifti, vt 1239. 'Tertium eft ipfa divinitas : nam Chmih [ actiones a divina voluntate defcandum , 4 efun 1239. Quae item plures e;usmod: decernere poffet, i Wi ä 1240. Quantum jàm nomen divinitatis ! L a I241. Quae ad cáritatem hanc fpecialem. proxime R) ll urgeüns eft ratio: D I242 Ad quam omnia, quae hucusque dicta fue- ia runt, nihil funt. il ii 1243, Haec nihilominus ex verbo aeterno, quod Qu propria Dei imago, et Deus ipfe eft: t 1244- Et ex natura Spiritus S., qui folus eft fuffi- Vi ! ciens Dei amor, PM I245. Optime intelligitur. Et quae divinitas Dd (ih 2 1248» Exinde fümmis officiis, et immenía caritate omnino digniífima. efle. cognofcitur. qu 10 X n N $. 1256. Quantumvxs difputatio de infinito a fa- cultate finita, qualis noftra eft, obeunda diffi- cilis admodum, ac pene temeraria fit: cum tamen mens noftra infinitis rationibus urge- tur; etiam de iis tractare cogitur, quae ean- dem longiilime excedunt. lam tria infinito- rum genera ftatuenda eíle mihi videntur: ex ll qui- 44 Tractatus$. decimus. quibus primum a fecundo, et hoc a tertio ! (f tota, et nova aliqua infinitate fuperatur. | ueY Et quidem eam, quae unumquemque no- | 01 ftrum exfpectat, aeternitatem aliqua ratione | Omfi efle infinitam, facile admittimus. ; g M hg $. 12325 ; (j ' Sed etiam actus ac merita Chrifti infinita effe, et non tantum unius, fed omnium ho- minum, et quaecunque cogitari, aut fingi poífunt, aeternitatibus majora effe, et qui- dem infinitis vicibus majora, et fupra jam ti f dixi, et nemo eft, qui negare audeat. Nul- ! qete] u lis quippe beatarum mentium aeternis felici- tatibus/ haec merita aliqua ex parte aequari, CUf Mer multo minus exhauriri poffunt, neque Deus per omnes aeternitates intuitu horum meri- flmn nf torum tantum tribuere poterit, ut ex iisdem pro non infinita fgm;aær moles fuperfit. fan r $. -1238. ln Sed num actiones divinifimi Redempto- t ( ris noftri ab ejus perfona, id eft, a divini- tate, rurfus infinitis. intervallis fuperentur, fi quis tuto-dixerit? Hoc tamen dicendum efle omnino videtur. Nam inprimis actiones, [ (l et merita Chrifti funt propter Deum tanquam finem füuum ultimum, et ipfa ejusdem mors ut] erat fummum facrificium ad Deum digne co- Praeterea omnes legdum' ab egdem oblatum. Chrifti Caput IV. 45 fero Chriüixactiones aeternae legi, id cft, divi- TC nae voluntati erant obnoxiae, quae ab eadem p et ordinem, et modum accipiebant. Quae "t00 omnia de Chrifto docet Apoftolus: Jdeo in- grediens mundum dicit: — —— in capite libri fcriptum,e/i de me, ut faciam voluntaiem. tuam. In qua voluntate fanctificati fuínus per oblationem corporis lefu Cbrifli a). Yf ] o $. 1239. finf t Qj Denique merita Chrifti funt equidem pre- i tii bimpliciter infinii 4 non ea infinitate, qua ) u NV aeternitas noítra eft infinita: utpote quae finitas femper partes concludens ex eo tan- olici rj tum infinita Vocatur,. quod femper crefcat; Dui Merita, inquam, Chritti fingula, feipfis ac fet fimul, fine incremento, et jam abfolute funt jv infinita, et, fi ita loqui oportet, nullatenus, prout aeternitas noftra, finitis partibus con- ftantia, utpote a perfona dignitatis fimplici- ter infinitae comparata. Attamen divina vo- luntas, prout nos cogitare et loqui folemus; ad ejusmodi actus in infinitum augendos fuffi- i n ceret; fi tot, et tantos vellet . decernere. Et etiam ii, qui modo dantur, ideo duntaxat ul .funt boni, et adeo boni, quia Deus tales efle voluit. Unde bonitas divinae volunta- n tis etiam merita Chrifti longiffime füperat: ]uam m ütpote quae tanquam primo earum caufía eadem T 15 a) Ad Heþr. IO. 5, et J;qü j 46 Tractatus. decimus. r eadem merita tanquam effectum non tantum antecedit, fed ad plura ejusmodi procuranda th in immenfum fufficientiffima eft. . Quo vel maxime fpectat fententia Apoftoli a me jam alibi.laudata: Omnmia enim [ubjecit fub pedibus ejus (Chrifti hominis) cum autem dícat: ommia i i r Jübjecta funt ei, fine dubio praeter eum , qui fub- qu jecit ei omnia. Cum autem fubjecta fuerint illi Ti ommia, tunc et ipfe filius fubjectus erit ei, qui BU fabjecit fibi ommia: ut fit Deus ommia in ommi- u bus b). (n $. I240. T p Et quid demum erit ipía divinitas, quae i ls tantis meritis, actibus, ac denique ipfa mor- üy te Dei bominis, id eft, divino facrificio eft ia uanti bonitatis thefauri in illa i digniffima? abyífo latebunt, ex qua divini generis actus tot produci poffent, ut femper, et in infinie tum plures, pluresque ex eadem hauriri pof- fent. Deficit mens in metienda aeternitate t creata, quae tamen ad opera Chrifti in im- T menfum minor, immo penitus nihil eft. — Ve- o lut definit, ac in nihilum redigitur omnis S facultas totius jam aeternitatis oblita, ad T * confpectum fecundae, ac. novae infinitatis « hujus. Quid demum cogitare, aut fentire [ü debebimus, dum füper humana .Chrifti opera Ri nos tota immenfitate altius urgere cogimurt Nune IE[ b) 1. ad. Corinzb, 15. 96. et feq. P s Caput. IV.. 47 hi Numquid. tertjium. aliquod i at 5 nänitatis genus hic dari obftupefcis ? o "d Y n $. 1241. j yi ( ch enimvero recolas, licet, quae de bo- " nitate legis aeternae alibi fcripfi c) fed uti- que etiam illa.ad aeftimandam divinitatem j d nihil fünt, nifi palmaris regula ad metiendam ;( otti. immenfitatem .adplicata, Unicum tamen hoc advertas, te rogo: divina bonitas tanquam. Omnium virtutum, ac generalis caritatis pri- ma ratio, qualis quidem. ibidem. defcribitur, per varios, eosque plerumque creatos titu- qu los velut temperata voluntatern tuam adgre- T0f ditur: hic vero eadem immenfa vis per fe- od ipfam, .ac proxime ad caritat à 1] [ em fpecialem te urget. V l $. 1242./ ji) j po uis jam animus tibi, dum cum divina firit" infinitate luctari te fentis? Quam difficilis l] ml in eo eft opera, ut quis vel exiguam tantae Ve bonitatis cognitionem alteri ingerere queat? ,mnls Si ad ea, quae hucusque dicta fuerunt, tibi fatis. conftas ; -omnes reliquorum | ominium il ) [ cognitiones ad tantam lucem penitus difpa. efe f ruerupt: ut cunctis jn animo tuo deletis nihil gpef jam, praeterquam folum Deum, confpicias. nu Et tamen 4(cogita, quo loco remanferimus VU huc- c) Tract, de caritat, general, C. 12, 48 Tracstatus decimus, lt hucusque) nihil Deo dignum a me dic " tuiïi IM fuiffe, arbitror. h lis i $. 1243. | Sed en! nova aliqua via aperitur hobisg perquam gradum noftrum nonnihil promo- k vere licebit. . Nónne Verbum aeterni Patris tll eft imago Dei, feu aeterna fapientia, qua Wi Omnino: Deus feipfum plene cognofcit? D nam efl candor lucis aetermae, et fpeculum. fine DN macula Dei m £ [j /flatis, et imago bonitatis 1llius d); J Wi uod confirmat Apoftolus , dum aeternum Tib Dei. Filium. fcribit. effe /plendorem gloriae, et [ figuram :fabflantiae. ejus e ). Haec vero. divi- U? [ náe bonitatis imago eft tanta, ut etiam ipfae ] met imago baec fit Deus. Unde dicit: £go | | m et pater unum [umus f). Sed pergamus, ; df Q $. 1244 fon ] üm Nonne infuper Spiritus i'ahctus, feu tet« | Wi tia Trinitatis perfona eft ille amor, quo Deus feipfum digne diligit: et divinus ifte amor nonne rurfus ipfusmet Deus eft? Sane! alias wl verum. non efïþt- illud: J?)eus caritas . eft. £)« E d) Sapz'enf. 4. $6, JJ loan, 10. 30, g) IQ 101171. 4..8)' v , Caput. IV. 49 ii;tum Et illud: caritas Dei dgfq/?z eft in cordibus -mo. Jiris - per. Spiritum.| fancium , qui datus efl mo« þz's b). $. vï245*. : f0 Tam quanta debet effe magnitudo, et ma- I'O jet as Dei, ut ad eam digne exprimendam Pa nulla forma, nulla omnino imago . COgitatus qu denique nullus fufficiat, quae Deo minor, et Qino. Deus ipfe non fit! Verbum denique aeter. ] M num jam folum eft immenía illa doctri na, ii) Dä: [//4 n qua vere explicatur, quid fit Deus. nemo vidit unquam: wunigenitus füins, qui eft. in //, [ Jinu. Patris, ipfe enarravit i). divi Item: /i cogno- viletis me, et Patrem meum 1 itique. cognovi[]e- h ts 1), Quanta item erit D el g bonitas, ad quam digne amandam nulla itide m caritas par effe poteft, quae non fit Deus. Haec deni- que diviniflima caritas, ipfe fcilic et Spiritus fanctus eft divini amoris füummum exemglum fimul, et pro divina bonitate (t« argumentum QXCP emum, )u 1 $. 1246, j . Nunquid haec demum bonitas ter ihfïnita' p e Et tamen ipfifima haec eft ratio ad li amorem nos urgens. Nunquid portentorum extre- b) Ad Roman, 5, &, i)/ loan, t. 18. J) loan. 1d; Jom. 1F, st TE £ 5o "Tractatus decimus, ( extremum erit, fi voluntas humana immen- (ae huic rationi refiftens taptam bonitatem non diliat, colere omittat? Scilicet ex im- Y menfo totius divinitatis titulo natura et in« doles illius, de dua in praefenti tractamus, Offierium ex omni- caritatis recte- diícitur. bus maximum, quod in fe fimpliciter eft in- finitum, nüllum, nifi ex arcta facultate no- fira limitem aut modum admittens. Id eft: nos ad infinitum amorem obítringeremur, fi T Huc fane aliquid infüniti in nos caderet. n fpectant graviffima illa Spiritus fancti verba: r terribilis Dominus,. et, magnus ebementer , ' && QU ilius. D Glorificantes Dominumy 0f mirabilis potentia quantumcunque po tueritis , /yp;walebit enim. ad- Ts buc m). EX p In CAPVT' QVINTVM, le a eratim officia Deo ex boc [peciali V ; anmam gen caritate debeantur. 1 , explendumï ofüc'il—xm [l $. 1,247. Reliquas virtutes ad f caritatis fpecialis uflicere, aliqui male opinati ü funt. D I248. Quos ipfo ufu non pauci fequuntur, aï i249. Lumine, ac jure naturali defuper damnati, ä 1250. Ét patenti aeternae darhnationis periculo v exinde obnoxii. . ias1. Quibus praeterea illa gratiae auxi lia de-xe':ü'e ; folent, quibus aliqua explere poflint, $. xgsz. q). Ecclefiaft ic, 43. 31. et fq. e Caput. V. : SE Is 6. 1232. 53. 54. Porro Dïeum fpecialibus officiis. co- £MU lere negligentes ex pro V I emplis revincuntur. - prio fenfü, et variis ex- i lu $. 1255. et 56. Séd nec illi immunes fünt, qui cul- um tum divinum ex profana, aut quacumque aliena V Tatione denique curae 'habent. [ 1 2 $. 1 247; d Pro tanto ipfius divinitatis, quam Buc.. r Í üsque imperite ex fatt * plicavimus, momento Nu- mini optimo certa et gravia officia jure in- erbi j n finito deberi, vix aliquis humanitatis eo us- que expers erit, ut neget. Wm) Quia tamen u omne rectum factum Deo praeft atur, et om- nis virtus aliquis Dei amor eft 4)5 l iqui in grandem hunc errore m inducti fuere, ut.vi- tam ad reli quas'juftitiae leges ex actam pro legitimo, ac fufficiente, qui Deo debetur, amoris . penfo computaren t. ii ! Qui büs favere videtur fententia Apoftoli: Veligio munda, et- immaculata apud. Deumn » &i Patrem baec efd, vi- jcut füare pupillos, et viduas in tribulatione eortim, ]pinla et immacularum f& cuflodire ab boc Jaeculo b). Et hi quidem vitam per omnia hon amore Dei eftam cum idem effe putantes, fpecialem ' amnsü) ' Dei cultum, et caritatem ignorare videntur. i D2 f $. 1248. 3 dek " p r ) Fid, differt, de hmmi gen. virtut, 6.813. et feq, b) Iac.d I, 27, v m g 52 Ti mctatus äecimus. H $. I248. y Hanc jam peftiferam doctrinam, immo inhumanam non pauci noftra aetate aperte tüentur; inter alios vero longe plures ejus fenlus, ufusque magis femper, magisque in- valefcit. . Nihil enim probant, aut laude dignum effe cenfent, nifi id, ex quo pro- fana utilitas aliqua in fe, aut in fuos redun- dat. Quidquid Deo proxime impenditur, id plene perditum, aut fuüperfluum certe arbi- trantur, ac propemodum verba illa ufur- pant: wu£t quid p erditio baec 9 — Potuit. enim *oe- TTar numdari wvlto, et dari pauperibus. Unde arcta, , ac pene, nulla orationi, ac cultui divino fpa- tia fibi/defignant: et quafi in hanc duntaxat d — Q vitam effemus geniti, futurorum curam pene - t | onmem QII]I[EUDC. ahq &t $. | 1249. "- of Verum li religïonischri&ianae fenfum ple m quoad potiffimum caput in fe extinguunt, ex - chriftianis in meros homines degenerantes: Mi quibus jure merito, et in aliquo fenfu gravis E illa quaeftio intorqueretur: nonne et etbnici boc faciunt. c)? Immo nec praecepta natura- li lia a talibus vere explentur: nam Deum pro Qu fingulari dignitate fua fpeciatim colendum Ti I e;ï?e, lurgine naturae notum eft. T k *) Duþ c) Martb, 5. 47. um Caput V. $3 *) Dum vero aliqui innuunt, Deum pro fe nihil t petere, aut noftra in Deum obíequia nimis effe exigua, ut tantae Majeftatis, talia accipere, in- ipet terefle queat, dum, inquam, haec quidam innuunt, non attendunt, opinione ifta totam fe naturalem ; qu honeftatem Ífubruere. je 1 Si enim Deus non curat, laudt ut officia exfolvantur, quae tamen infinita ratione proxime nituntur; cur is follicitus effe dcbeat, pro Ut fides e. g mutuo fervetur, quae nullum funda- 3dun' mentum, praeter arbitrarium , pactum habet ? "m arbi $. I1250. Wt Qüänto autem aeternae juftitiae, et ahi— TRU marum difpendio, immo certa earum jactura id fiat, nemo facile explicabit. NNam aliud p u eft, dicere: utilitates, et commoda humana curare, egentibus fubvenire, omnes honefta- pelle tis leges explere bonum, Deo placitum, et aliquod divini amoris officium eft; et rurfus aliud eft, aflerere: his, quae modo dixi, officiis Deus fatis honoratur, et tota lex im- Yi pletur. Singulae leges fingula, et propria penfa fibi depofcunt. a Qua jam ratione fieri jl poffit, ut lex, quae ex fingulis praecipua, ac av omnium praeclarifima eft, nihil peculiare, (ni aut fibi proprium obtineat? Scilicet homi- W nes alias honeftifimi in die judicii, dum reli- qua omnia forfan expleverint, legem pri- | pfO yd mam, quae eft de deo digne colendo, quan- tum ad fe vacuam, et inexpletam fpectabunt, im eaque lege nil nifi fuam damnationem ítu- pun pentes legent. D 3 $. 1251. p Tractatus. decimus, 54 1 $. I25I. ytí Altera vero ratio, ex qua ifte divini cul- ylis tus neglectus periculofiffinus evadit, in eo " D i eft, quod ejus modi hominibus gratiae, feu divina auxilia ad recte vivendum, caeteras- que obligationes exacte implendas parciflime adfluant, aut eos potius deílituant penitus. Non eft verum, faltem plerumque non' eft s negligen- l verum, hominem oflicia religioni tem ad reliquas pugnas rite fuftinendas fuffi- cere. Scilicet in oratione demum, ac reli- l quis fácris exercitiis ea lumina, atque illi ca- lores miniftrantur, quibus ad explendam to- [5 tam, et non raro arduam juftitiam rite ar- q mamur: quae quidem magis patebunt ex iis, | quae infra de ingenti orationis neceflitate N di—cþurus fum. W $. 1252. ]i Verum ipfa quoque ratio eam fententiam, Hl qua Deo nulla fere fpecialia officia, et pene 9 Y nihil, nmfi vitam caeteroquin honeftam im- pendendam eífe ftatuit, tanquam implam, ac li Nam ür fenfui intimo adverfa condemnat. fpeciales obligationes per folutiones, ad quas aliunde obíftringimur, expleri non poffunt. Sic filius quispiam nulla patri fuo obfervan- tiae filialis officia exfolvens poffet dicere: l ,in complementum pietatis tibi, o pater! ,;debitae, omnia creditoribus meis debita ex« l ulce- 1olvam.* Quid ,rjam' mens patris ex rata Caput V. 55 rata ad ejasmodi refponderet?. ,, impie!"'üc , officium filialis obfervantiae ex integro tol- j a " lis? 1lla, quae commemoras, grata mihi 1« ,lunt: quia tamen ea aliunde debes, mihi 2 f j5 deniquew'nihil ?eddis.cc L "It miti n & Vefum accumulemus plura exempla ad hanc caufam facientia. ial Quid de eo cenferes, [uffe qui iniquiffimus rei alienae praedo, fed a . Yel fpurcitlis carnis alienus, officia 'caftitatis in ii vicem juftütiae Deo offerret? -Item quis ju- u ris, ac juftitiae tenaciffimus , ebriofus caete- e d roquin legem fobrietatis per actus juftitiae r li implere fruflrra ftudebit. — Rurfus- familiae, I aut reipublicae fuae ftudiofiflgmus, alias vero in fervando pacto creditoribus fuis perfidus, per fuos pietatis actus legi fidelitatis non poterit fatisfacere. Quomodo jam.per actus tj aliarum virtutum. officium caritatis, et reli- gionis implebit? Si unquam alias, hic certe p€1]€ 1m verum eft illud: oportet-unum fieri, et alterum non omiti, . Praecipue fi illud alterum ex x N orpnibüs fit fummum, ac primum omnino. E Q'JBS Jf $. 1254. W Früf'cra infuper fe confolantuxr, Lquod pef bonam intentionem omnes labores et cona- l;[er | tus, fcilicet. quos ex aliis officiis debent, in d | le gloriam Dei offerant; nam id probum qui- dem, j - uN Tvactatus. decimus. 56 dem, atque.ad explendas alias leges oppor« Wi tunum fane eft Sic enim legibus illis vere m qut faüstaciunt; nam fub qualibet lege morali la- tet dxvmltas, et vere propter legem quilibet Qul agit, fi propter Deum operetur. Sed quod a jam dixi: legibus reliquis fic fatisfaciendo fin e. g. curam familiae fuae gerendo, et pluri. iil bus ejusmodi, penfum caritatis ac latriae tam Qr parum exfolvunt, quam parum 'talia pro P fUt( officio caftitatis offerre poffunt Alias quis- pian centum ex mutuo debitos tibi folvens, fum potfet intentionem ,concipere, hac folutione - lu pro aliis centum, quos forte ex empto de- li beblt, famsfdcændz. ti0 lo D Neque illa quorundam exceptio valet, qua dl- 1 qmï cunt; ego in famulatum me addixi, qui perennis ( eft adeo, ut nullum mihi pro exercenda religione Nam in his mera ple- Til liberum fpatlum fuperfit. rumque deceptio latet. Diebus facris, tempora nocturna fomno haud neceffaria, et tempora diei fuccifiva ad pia legenda, ad preces fundendas, ad mentem cum Deo conjungendam .copiofa inter- valla miniftrant. Et dato etiam in raro aliquo cafu famulatum aliquem omne tempus fibi vindi- care, nemo ftamen pocePc promlttere 1mquum ac proinde nemo copiofam adeo operam locare, quae- cum prima, et maxima obhgatmne non poteft componi, $. I255 Illud quoque hic neceffario a me, et a quocunque alio notari debet, officia divini cultus, ac totius religionis propter Deum eidem Caput V. 27 r eidem abfciffe effe exfo]Venda. — Multi cau- VC fam relgionis tolerant, vel etiam tuentur, J d aut demum aliis commendant, quia fine vin- ibet culo religionis civitas, aut quaecunque fo- u cietas humana confiftere non poteft: quia en) fine hoc tranquillitas , aut fides humana aut Dl omnino non, aut nonnifi aegerrime obtine- tur. Verum abfit haec religionis oeconomia! jn Primum, facerrimum, et quod reliqua omnia juis fuperat, officium profanis. emolumentis in enSy famulatum addicere, improbum fane eft *), Qp Aut Deus propter fe colendus, aut omnino od negligendus eft. Cum majeítate primae ra- tionis, et fipis ultimi pugnat, eam ex primo loco in claffem mediorum, feu fubfidiorum, 10 entl quibus inferiora obtinentur ,. inique detru- dere, et quod p 7 ropter f e coli meretur, nom- g nifi propter alia curare. u qut *) Qua tamen adfertione eós minime taxare velim, "m qui ea difpendia, quae ex neglecto, aut pernitus T ] n deleto timore, ac cultu Dei in totum genus hu- manum redundant, copiofe commemorant eo ani- ]if m0, ut perniciofum animorum affectum , quo in 7ind fluxa haec et profana toti rapiuntur, pro virili n mitigent. Et fane horum philofophia eft gravis quae admodum: nam contía occulta detrimenta, et in vt ultimo aut periculofiffimo ' articulo contra 'aper- tam perfidiam nulla ab auctoritate, aut a poenis, fed a fola confcientia, et reverentia in Deum effi Cacia, aut vis aliqua fperari poteft. Nefciunt fane, reque fcient aliquando ii, qui religionem ad ( fpeciem dufitaxat curare folent, quanta detrimen- a ta a luis patiantur, et quanta in ingenti aliquo !Jm E difcrimine, aut in re defpérata timere debeant. a 5 ,iNeg — 58 TFractatus . decimus. Nec mitum .ífane: mam fi Deum. curare Qon eft opus; nulla amplius. fuppetit eis ratio, ad fidem, ac pietatem . colendam , quoties homines latere 0 poffünt, aut timere nón coguntur. Finge, quod abfit, hac irreligione , id .eft, contemtu Dei ma- giftratus, plebem, milites gregarios cum 'fuis du- cibus imbui:.nonne eo ipfo momento quaelibet civitas in focietatem latronum mox abibit? Quem Sl exercitum opponemus impietati, fi haec ipfos ex- ercitus noítros occupaverit? Scilicet recentiffi- ma, ét maxime horribilia in hanc rem exempla nobis fuppetunt. Verum haec etüi graviffima ad 'expugnandos affectus. religioni adverfos, nune ut ratio motrix àd inducendum quam ..tamen , äï cultum divinum valere debent. D $. -1256. Iuvat irterato fenfum paterni animi pro exemplo adhibere. Quid jufta parentis mens l fentiret; fi omnia, quae a filio adhibentur, i obfequia folam haereditatem, aut alia pro- iidiiidnade... at pria commoda fpectare. clare perfpiceret ? 'Totus ejusmodi filii conatus non fincerus pae rentis,-fed illiberalis fui ipfius amor foret, j quo affectus paternus offenderetur magis, quam oblectaretur: meritoque is filio fuo illa j ex divinis literis verba objectaret: 5i ergo -pgter gga fum , ubi eft bonos meus* d). " d) Malach, x. 6.. ——-—-———u.q—--—-—-' CA- M Cz;p ut W. 59 n d CAPVT ; SEXTVM. | fiden, - Juen , Quii Officia ex [peciali caritate Deo deblita amplius pere iractantur. — Ubi etiam de actibus. caritati )8 f ii d qdel buic adverfis qgitur. A Quem 1257. Caritatem hanc fpeciaïeni Omittentes aeter- fos t* nam. ruinam incurrent , honeflae vitae obtentu 'enti fors mifere delufi. ertl 1258. n d Quibus vero Evangelium non eft pröditum, 1259. nl Si minus'ex defectu chriftianae religionis, 'endis 1269. At ob Deum non fatis cultum peribunt: 1261. Utpote qui cuique' fat cognitus eft. - . 1262. Cognito autem, Deó ingentem cultum ad- hibendum effe, quivis vel invitus intelligit, . 1'263.' Hun 1 c tamen etiam laud;atifïïmi inter gentiles j omiferunt. f 1264. Hunc porro cultum latriam vocamus: j Ll, L $7) w ] C u w te^ U2 1265. Cui odium Dei , et fpeciatim idololatria gra- j | viffime adveríatur : m I266. Utpote quae fümmam majeftatem ad res » 40 €reatas impie transtert : )f el) ï 1967. Huic claffi accenfendi funt, qui d&bito i cultui impie obíüftunt: «Dei g? l $. 1,268. Item dictis impiis þeum laceffunt. " j , $. 3257. | Mentesv itaque, quae, reliqua hoheftate contentae, nil cultus Deo fpeciatim adhibent, aut, fi talem eidem adhibeant, id non propter Deum, fed ex alis rationibus praeftant, Deum ne parum quidem diligunt, íe totas 7 (faecu- 6o Trac;atus decimus. n faeculo, ac praefentis vitae conlïmodis'p'er/- mittentes, »/ Et, quod jam fupra dixi, cum fummum, et ex omnibus graviffimum jufti- 2 »t tiae offi-ium violent, ingenti, aut potius cer- tae damnaconis periculo expofitae manent. » »! ln die judicii, reliquis fors legibus utcunque explets, fola prima et maxima quoad mul- n »u tos penue vacua in ingentes hiatus dehiscet; quod quidem eo ceruorem ruinam iis accer- fct, quod vita caeteroquin, prout putant, honeíta tantum. vulnus obtegens, palmarem bunc defectum eorum oculis, quamdiu vi- m vunt, fubducat. Verum haec ignoratio eo- r rum caufam minime juvabit, et fententia lu aeternae damnationis fequentibus verbis etiam !l his fcripfit Apottolus: ite, ut fimt inexcujabi- u les: qvi cim cognovi[Jent, Deun, non ficut Deum " ü glorificaverunt ). : d de $. I95 4 E Hic vero folvi facile poteft illa quaeftio, YO T quam homines ab omni fide chriftiana alieni, I immo quandoque etiam orthodoxi movere folent. ,Scdlicet quomodo ii, qui nullam p ,unquam de Evangelio notitiam hauferunt, ,caeteroquin autem honeíte vivunt, dam- In caelum chriftiani a reli- ,nari poffunt? »gione fua alienum neminem admittunt, lo- mnino q ,,cum medium (faltem pro adgltis) [e $5 De' q) 4d: Roman, I.,Q(l). 21 AE ? Caput VI. 6x ; p ,,hegant: quid ergo pro his ignorantibus nifi lolus inférnus fupereft? Et talem habita- CUrt juli tionem pro tota aeternitate Socrati, Pla- $ »toni, Ciceroni, Epicteto, aliisque fimili- Qett, »bus aflignare non tantum duriffimum, fed D bonitati divinae prorfus adverfum eft. Er- mul »80, quod tacite. inferunt, reli gio ta;»ia fta- CCl ,tuens, vera eífle non poteft.** Cer * iti $. 1259. r Aft quibus fine omni füa culpa Chriftus L ignotus manfit, hi ob defectum fidei minime : 180' ld damnati fünt. Si emim mon venifJem, et locu- wam tus fui[Jem eis (Iudaeis) ; peccatum.non baberent : jl« nunc autem. excufationem mon babent de peccato "o b). Sed alia eft quaeftio, an infideles qi Chriftum impune ignorantes contra alias le- es probe cognitas non deliquerint. Et qui- dem ut alia delicta, de quibus ab aliquibus accufantur etiam ii, quos tu integerrimos 10 vocas, omittam, íola haec lex fpecialis ca- h ritatis, de qua in praefenti differo, et illis at Iaxime cognita, et vix non ex integro ne- a glecta, et fic ad eorum damnationem fuffi- Th cientiüimg eít. fl $. I260. ] Jo Nam an Dei majeftatem, fupremam na- 10 turam, et primam omnium rationem iis 15n0- tam [ b)/ Ioa(l. 15. 292, 62, "Iractatus. decimus. tam fuiffe, afferes? — Et certe hanc iis, quos t tantopere laudas, absque dubio cognitam w t« fuiffe, certum eft, utpote de qua tam elegane. ter fcripferunt. Verum etiam minus eruditi, Qu et ufu . rationis mediocri praediti nunquid ( magnitudinem Dei ignorarunt? An fuprema | Qu ratio, et-prima veritas, per quam omnia, B N quae' vera funt, vera demum efficiuntur, in ilorum animis non luxit? — /terum autem nec q bis debet ignofci: fi enim tantum potuerunt fcires T ut po[Jent aeftimare faeculum, quomodo bujus Do- Q minum non facilius invererunt? c): quia quod ij tio notum efl Dei, manifeflum efL in ülis, Deus enim . illis manifeftavit. Invifibilia enim ipfius a t creatura mundi, per ea, quae facta fuünt, intel- n ld lecta confpiciuntur ;; fempiterna quoque ejus-oirtus el dz'*vz'nz'ms: ia, ut fint. inexcu[abiles d) H l I2Ó6I. $. Et ut nihil dicam, quod mihi veriffimum eft, divinitatem feipfa, et quidem omnium h primo loco effe cognitam, Deum unde unde ) cognitum nemo ignorare poteft; etfi ad hanc Ü It cognitionem reapfe a nobis habitam frequen» ter non attendamus, donec de ea moneamur. Quod etiam in aliis principiis lumine naturae t notis frequentiflime nobis contingit: fic dis- cipuli c) Saþz'gnt. 13. 9. et 9. d) Ad Romam. 1. 19. f't 20, um Caput. VL 65 Qtbi cipuli . Arithmeticae varia kAxiomata & o nitut aequale additum aequali illud facit duplo majus, gt recens fibi difcere videntur, etíi ea plus, lii / quam centies, per decurfum vitae füae jam nyil cognoverint. Ea, quae prima fünt, nun- Yi quam vere docemur; nam ex quo priore il. mnig, lud, quod primum eft, inferre poterimus? r, Tl Sed tota inftitutio quoad prima, per ea, quae "B ex primis fequunturs' afcendendo, animum füit, monet duntaxat, prima illa fibi probiffime D cognita jam effe. Omnis demonftratio, quam j a po[ieriori vocant, reapfe non novam cogni- Jui tionem, plerumque faltem ingerit, fed cogni- j tionis jam antea habitae nos recordari tan- fm j tum facit, Deum itaque omnes cognitum rru habuerunt: et fapientes illi, quos tantopere laudas, eundem prae reliquis intrelle;;'erunt. " x $. 1262. fny :Sed, cognito Deo, nunquid multa philo- Yf fophia indiget mens noftra, ut tuto inferre ni Qqueat, tantam mnaturam pro dignitate fua ii digne colendam.effe? Parentes fuos hono- o randos effe, nemo, prout puto, ignorare n poteft: quomodo jam aliquis ratione utens Ut nefcire poterit, communem omnium genito- Iw rem, cujus fuprema excellentia fuperat omnia, J quae- cogitari poffunt, p copiofo ac fupremo icultu diguiffimum effe ? $..1263. Tractatus decimus, 64 q $. 1263. t ii Et qualem cultum gentiles füpremo' huic p Domino adhibent? Excepta fíterili, et in- At erti cognitione nullum., Philofophi in plebis qu gratiam falfos infuper Deos adorantes, ho- ]ir norem Deo debitum/rebus creatis impende- TC runt, ejus majettatem publice negarunt, et, a quod in republica eft.crimen perduellionis, Yen illud in caufa réligionis perpetrarunt; ex de- N fectu fpecialis caritatis, etfi ab omni crimi- (u ne caeteroquin eos immunes efíle, velis, Q aeterna damnatione digniffimi. Scilicet qui C0 cum Deum cognovi[]ent, mon ficut Deum glori« p ficaverunt. . - ( Et fpeciatim Epictetum de Chrifto absque fua Ts " *)4 In | h culpa ignorato excufare etiam ridiculum eft. aureo illo religionis noftra& faeculo, in tanta pro- dizsiorum , quae in confirmationem .chriftianae Re- ligionis ibi facta fuerunt, luce, inter tanta vir- tutum . exempla, et argumenta infuperabilia ab homine fapiente Chriftum innocenter ignorari po- tuiffe, plusquam incredibile eft. — Scilicet proxima vero conjectura eft, Epictetum elegantia, quae fcripfit, morüm praecepta non ipfummet invee neriffe, fed ex moribus Chriftianorum didiciffe 1 tantutie go I 2640 Atque ifte cultus, quem Deo ex titulo fupremae excellentiae praeftare tenemur, et de quo in praefenti capite tractamus, eft il- enus, lud fummae reverentiae, ag obfequii £ quo E. Caput VI, 65 q:uoïd lairiam VOcamu-s, nullique alteri, prvae- Q i terquam íoli fupremo Numini competit. Hunc porro non recte (prout iterato dixi) inter & actus religionis relatum , ad caritatem tan- jplebis quam ad propriam fuam fedem velut poft U jeti liminio reduco. Cum enim religio fit virtus moralis, id eít, officium ex ratione aliqua t creata, ac finita debitum, eos actus jure fibi T vendicaré nequit, quos ex immenío totius t de TÍtm« divinitatis titulo exfolvere Deo tenemur. Quapropter religionem , prout ea a virtute veli caritatis theologicae. diftinguitur, illi cultus t u conftituunt, qui Deo quidenmi, aft non pro- pter divinitatem, fed propter beneficia grae glm'v'? tiae, et naturae, id eft, ex rationibus crea- tis tanquam o » ( ptimo earundem auctori prae- , ftantur *). us í j M *) Per hoc autem,k qixod haec officia Deo proxime exfolvantur, ea tam parum fiunt caritas theolo- ] Vif' TEU gica, quam parum officium pietatis filialis abfol- np vit illius pecuniae folutio, quam -filius equidem yiftt patri fuo, fed ex mutuo debebat. Scilicet nec que debet , ex conditione illius , cui debetur, "vel illius , qui nve denique nec ex indole illius rei, vel actus, jcl qui alicui debetur, íed ex ea ratione , ex qua debetur, officia tnoralia, et divería eor nera internofci debent: um gee nam idem eidem ejusdem generis obfequia ex div erfis titulis, et fic ex di- verfarum virtutum offi cüis debere poteft, Et quidem ratio patens doctrinam praefentem evin« j cit.. Quanta enim cun que fit bonitas naturae, et -ec quantacunque füpra hanc fit excellentia gratiae: 1 utraque tamen harum immeníis vicibus eft infra ]i divinitatem, ota om. IV. Qu?modo ergo ex rationibus t in- pl 4 - 66 Tractatus. decimus. inünigate diverfis ejusdem generis, etr 'nxaturae offi Yer cium naíci potett ? Qul 1] S. 1265. T fet Ex quibus illud quoque intelligitur, in- s officium graviffime lu primis odio Dei caritati qu violari. uale enim, quantumque malum qu elle debebit fummum bonum odiffe? Unde (te illud quoque adparet, idololatriam non reli- Yor gioni, in quantum ea virtus moralis eft , fed &l caritati opponi. Eft autem idololatria pec- qu catum, quo fupremus, ac proin foli Deo L] debitus cultus rei creatae cui cunque adhibe- tur. Iam hoc fumme impium, füupremae ma- atque, prout füpra jam jeftati injuriofum, * ohe totius univerfi idem dixi, in confiderati Qdi eít, quod in civitate 'perduellio. Subdituni N pro fupremo Principe colere crimen in poli- ticis eft maximum: fed etiam rem a Deo con- qu 1m ditam pro Deo adorare in re divina ex omni- tj bus fceleribus neceffario eiï:rkfummum. 1 - $. 66. | li ( Hoc enim crimine voluntas humana fü- fin am velut divinitatem abro- u premo Numini fu gat, et eidem fupremum hono rem auferre, ä] di J et, quod idem eft, fummum malum rrogare conatur. lam fummum malum. inferre, ali u Tit cui, eft fümmum ejusdem odium: unde ido- lolatria eft fummum Dei odium, ac proin ca- E ad- i ritati theolo;;icae ex propria indole fua Ver. Caput Vi. 67 tE 0l verfum. Et quam parum tot quondam, et cultae adeo gentes, virique alias plane fün mi facinus ! iorrebant ! Et tales, qui füpre- mum cultum ad rem creatam . impie trans. ^ Tv ferant, noftra aetate rari funt: qui vero vo. "n luntate (nam intellectus Deum ignorare ne. 3alut quidem poteft) Deum non .exift ere optant, i aut fallem. eundem talem vel ap erte, vel ta- rel cite, et quoad folum affectum faciunt, ut f vere Deus non fit, dantur plurimi, eadem, u et horrenda 'cum pri oribus illis fententia ali- Do quando involvendi. j x o ffà $. 1267. | j i Dantur infuper alia, et minof-is malitiae / n odia in Deum. concepta, Quo. fpectat :affe- poh ctus ille, quo de incremen tis divinae gloriae, . quam vocarmus extrinfecam Q ul . dolent, vel ea of impedire ex non juftis caufis conantur, prae- cipue, fi talia: ab hominibus, qui non fuae conditionis fünt, efficiantur. Et licet variog titulos irr eligiofo affectui fuo obtendere ftu- deant, hi tamen. non attendunt, fpectato in- L finitae ex cellentiae momento titulos illos jufto levi o ores exiftere, et füub hoc fuo ftu- ao dio lethalem illam affecti onem latere, qua )gm Deum parum curant, vel omnino aliquate- [ nus averfantur *). Cum vero peccatum ca-. ritati proxime adve j rfüm feu odium Dei non ( admittat parvitatem m feu cum odium Dei ateriae, prout a junt, ) ex fua indole femper [ z fit "Tractatus decimus. 68 l i ft grave, fane periculofiffme faciunt, qui [ ofügiis Deo impenflendis parum favent. *) Huc fane pertinent , qui toto conatu in pï-ofaha commoda feruntur. Qui famulos , filios a reli- tationibus avocant. Qui fedulum Dei giofis exerci cultum in a lüs derifui habent, atque ad imbecillis - ingenii officia referu nt, per hoc alios ftudio hoc * Nunquam fatis inculcandum, avertere conantes 1$ OCCU . hanc caritat upationem ex omnibus effe prie mam , nobili 'Himalþ, ac fumme neceflariam. $. : 1268. £ Huic porro catita tis ofïïïc'io contraria funt etiam atrocia, et in digna in Deum ipfum aut in res facras) (non in fanctos tantum, verba, querelae *), et fa cta, id eft, blaspbe- mia?, et facrilegia, ac demum quicunque actus injuriofi, et in i pfum Deum proxime com- j hi ex fua natura fint leves, mifüi; licet enim. nunquam tamen non graves efficiuntur, fi- berate in Deum committat. j qüis eos fat deli Ét haec de injuriis ajentibus Deo i latis; quae et jam per- quidem, nifi in plene perverfis, ditis, penitus rarius, aut absq ue plena lal tem deliberatione contingunt. Quantum ad ipfum ufum, hominibus faluti s fuae ftudiofis 51 majorem follicitud * inem injicére debent inju- riae negantes, 1 d eft, neglectus cari ? tatis et rtinentium: de ommiffio actuum ad. eam pe quibus a $. 1248. usque ad $. 1258. actum fuit. Rariores quippe funt, qui Deum ipfum impia VENG Caput. 1. 69 E—1 t impia aliqua actione adgrediuntur; frequen: ,1 tes Vero, quixeunvdem jufto miqus honorant, H *) Ubi equidem vel maxime excipere, oportet que- r 1 relas in Deum amice motas: quae noftrae cum divina voluntate plenam coniormitatem continen- jf Dü tes, fünt admirationes, aut divini auxilii implo- bedl rationes. jo Qualis inter alias eft illa: juffus quie dem tu es Domine: fi difputem tecum : — Verume- du zamen jufla loquav. ad te : Quare via impiorum e p profperatur ; bene eft. omnibus , qui praevarican- fur, et imique agunt e)? Super omnes autem eminet piiffima et caritatis affectu pleniffima, aeter- ni Filii ad divinum Patrem querela: DEUS wjez;? ^ DEUS meus! ut quid dereliquifli me f).? fit : CAPVT SEPTIMVM. pälm maS) De natura, quam movae Legis Sacrificium m obtinet. gt u $. 1269. Cultus jam Dei in interiorem, et exterio- i 3 rem recte dividitur: qui quidem cultus exterior fuap:e natura generatim neceffarius ; n jl jl | í $. 1270. Solo tamen jure naturae ípeciatim haud eft definitus. Sacrificium tamen definite deberi, fola quae ratio genus humanum docuit, " ö. 127 1. Sacrificium generatim definitur. Y a/ ö. I272. et 73. Cujus in antiqua lege variae erant mïJ fpecies : l ö. 1274. Quae tamen omnes in unico novae Legis ) j j Sacrificio Altaris mire con*iþ:ehenduntur. E3 T. $. 1275. e) Ieremc I2. IWQ f f) Müttb. 27. 46- qpfl Ea s 70 "Tractatus. decimus, $. 1275. Quod quidem a Sacrificio crueis, qüoadl fub- ftantiam, haud diverfum, $. 1276. . Ac proinde veri nominis Sacrificium eI'cf' frn $. 1277. Quod proinde definitur. Yt fic $. 126g. cu tU li Poftquam de iis officiis, quae fupremo ád Numini ex titulo infinitae excellentiae deben- Tur] tur, et quae fpecialem caritatem conítituunt, n generatim tractavi, de praecipuis eorum jam fpeciaüm agendum eít; quae quidem in ím- leriora, et exteriora dividi folent, prout tcili- pu der cet vel fola mente concipiuntur, vel prout fb actu quodam corporis etiam füb fenfus ca- tn. d.nt. Nam quod jam alii demonftrarunt, actus latriae exteriores nedum ad fovendos Dd 1 W inter.ores, fed ex fua indole, ac proxime ad Et fane il Deum digne colendum requiruntur. ts quis .de hoc.dubitet, cum ex omnibus tam X interioribus. quam - exterioribus noftris in W Deunmi officiis primum, ac praecipuum, fácri- Vr ficium fcilicet, in actione aliqua adfpectabili b confittat. Neque enim adeo abfürdus quis ü erit, ut divinam hanc oblationem folummo- do ad ignobiles mentis noftrae affectus fo- Generatim p *endos comparatam efle velit. E itaque ex toto Dei cultu fua ipfiusmet digni- tate eminet facrificlum, tan , latriae actus. quam pl*a?cipuus * Q I270. EE Caput VII. PX 4d fl $. 1270, Licet vero divini cultus penfum, et no- ei ftri in Deum obfequii adparatus pro füua grae vitate copiofus, et pro fua dignitate magui- ficus effe ninquam non debeat; ipfe tamen cultus hujusce modus aut fpecies ratione na- turali raro eft definita. Sic magnifica templ m ad Dei honorem optime quidem faciunt; ho- bel rum tamen defectum fÍplendidae areae, aut Jl integrae regionis plagae divino cultui dedi- j catae fupplere fors poílent; et diebus feftis n [ plures ex fingulis diebus horae Deo impen- dendae, quantum ex jure paturali poífent 0U. fubítitui. ; ( Solum tamen Sacrificium fingilla- tim, et ex fua indole ante omne arbitrarium u ndOs Dei praeceptum, id eft, ante omnem fidei inftitutionem deberi videtur. Atque ita fen- ii tit S. Thomas a) et ante illum omnes gen- - (ue tes, et aetates arbitratae funt. Magna quip- l ]1 li pe fuit in eo populorum confpiratio, multis, 3 et amplis voluminibus celebrata ). Et fane ici officium facrificandi cum ipfo humano gene- J.blh re in, Abele, et Caino initium fumens, dein- quS ceps per quaelibet aeva, et inter omnes po- I pulos, de quibus aliqua nobis memoria fu- Yj pereft , usque ad Chriftum continuatum, t aequalem fere cum opinione de divina exi- n der4 ftentia jl 4) 9. 2. quaefl. 95, art, 1. b) Huet, quaeft, alneftan.. L. 3. c. 2. p F um "£ Tractatus. decimus, ftentia confenfum habuit. Egregie huc fa- ciunt verba Cafliani: Quomodo /cire potuit Zbel necdum lege mandamte, quod offerre Deo de pri- mitiis ovium fuarum, et de adipe ipfarum facri- ficium. debwiffet , nifi infitam fibi legem. naturali- ter fuilfet. edoctus c)? *) Et fi aliquae gentes facrificia nulla habuiffe dican- tur, id tamen tam parum huic opinioni officit, quam parum generalem , et ab ipfa natura infitam cognitionem unius Dei intercipit communis quon- ftii dam fuperftitio illa, qua plures Deos adoptave- runt. IQ Nam aliud eft veritatem aliquam ab omni- bus fuiffe cognitam: et aliud, eandem ipíis mo- D ribus fuiffe expreffam. Voluntas nempe cogni- li tiones proprii intellectus fequi frequentiffime f Oomittit, b ) 0* I27I. D Y Tam facrificium in genere ita definitur: efl oblatio rei externae, [eu fub [enfus cadentis of cum aliqua ejusdem deflructione in. reverentiam tü b füpremae excellentiae facta. Nulla enim- major reverentia, neque clarior noftri ad infinitam illam.naturam nihili profeffio in nos cadit, quam ut in vicem noftri rem aliquam de: ftruentes eandem coram immenfía majeftate t velut in nihilum rediramus. k *) Agimus vero in praefenti de proprii nominis fa- crificio. Nam nomen f[íacrifidii in fenfu minus proprio, et per metaphoram mnon raro vocatur laus , 17 c)'C/ollatiou. 8. C, 23. EE Caput VIL 73 uc d l]aus Dei, aut quaecunque rectá actio. Unde dici- i 14 J tur;: immola Deo facrifcium laudis d). Quo it r etiam pertinet illud fancti Auguftini: Suaviffimum [ adolemus incenfum , cum im ejus con[pectu. pio; t fti Janctoque amore flagramus , ei facrificantes bo- V JLiam bumilitatis ,. et. laudis fervidae caritatis e). ïz'n ara cordis igne e d $. I272. Oädü inftit Varia facrificiorum exemplfa, ut de facri- quot« yuüve ficiis gentilium nihil dicam, diu ante legem ) O Mofaicam in Abele, INoe, et Melchifedecho fpectamus: plurima vero, ac diverfiffima ex- fis n Qp in Deus per Mofen conftituit. Et quidem Yi Ípectando materiam alia erant libamina, quae effufione fluidorum fiebant, illius, qui pro nobis fufüs eft, divini fanguinis fors typi a Deo inftituti. Alia erant immolationes, qui- 1 li bus corpora folida velut thus, fimila, panis j n Offerebantur. 'Tum vero vel maxime daban- tni tur viciimae , quibus varia animalia rïlactfz- TiaJ bgntur. Jitat $. naä j 1273. j 0 Alia facrificiorum Mofaicorum divifio pe- du titur ex ratione, qua offerebantur. Si id fiebat ad merum cultum divinum ; vocabatur jis ) bolocauftum, — Si ad Deum pro peccato placan- m 3 um ul X l p d) Palm. 490 14. e)' Libr, Xo, de civitat, C, 4. ag " Tractatus decz;mus.. dum offerebatur; tunc facrificium propitiato- Af vium vel boflia pro peccato dicebatur. Demum Vé hoftia pacifica. erat facrificium pro beneficio hs jam accepto, vel primum accipiendo obla- qra tum: et fic erat eucbariflicum ,. vel impétrato- Ut . 1'z'um, P Jii (ui $. 1574. Fl In nova jam lege poft facrificium crucis Ál datur unicum altaris facrificium, quod illam f antiquorum facrificiorum diverfitatem mire complectitur, aut potius. infinita . dignitate fua in immenfum .exfuperat. Haec e[l illa sunda oblatio, quae per oarias facrificiorum, fia- nf iurae, et legis tempore fümilitudines. figurabatur ; ii « utpote quáe bona ommia per illa fignificata , velut illerum ommium confumunatio. et perfectio come ii LU ll plectitur f).. Quod etiam Ecclefia ait: DEUS, 1 0 l qui legalium dijferentiam bo[iiarum wnius Jacri- f flcz'i; perfectione /a'n;i/iz' 2 fi $. I275. mag Tl Iam tremenäum altaris myfterium a facri- "i fició crucis quoad fübítantiam minime, fed L quoad modum duntaxat diverfum eft:. eo Ti quod in utroque eadem hoftia Chriftus fcili- f0 cet aeterni Patris aeternus Filius vere offera- forn tur; J2 Canc..»'Trident. Seff. 20, C. 1. | g) Orat, Secret. in Miffa Dom'?' pofi Peut, 75 pitit tsur;x ita tamen, ut illud crucis eruentum, hoc Jemut vero incruenium exiftat: per quod intelligi- nefion mus, Chrifti fanguinem in cruce pbyfice, in ) 0i ara- vero my/lice a corpore feparari, re ipía pdue autem idem efle. Una enim, eademque efl bo« flia, idem munc offerens facerdotwm | müniflerio, qui féipfum tunc im cruce obtulit, [ola offerendi vatione diver[a. Cujus quidem, oblationis cruen- eruti tae, inquam, fruc tus per banc uberrüne perci- illam ,:pz'unzw* b). nir gnïtate $ 9. 1276. h i .Nöftrum vero altaris facrificium. effe fa. u h T crificium vere tale, certum eft dogma: nam quii idem concilium "Tridentinum id definit: f quis dixerit , in wiffa mom offerri Deo oerum, et (0* proprium —facrificium , aut quod offerri mon fit D.E«L"i? aliud, quam mobis. Chbriflum . ad. manducandum J dari: anatbema fit i). Nititur praeterea hic fidei articulus perpetua traditione, cujus magnus inter alios teftis eft fanctus Augufti- mus: profecto éficitur, ut tota ipfa redempta ci- A vitas, boc efL, adgregatio, [ocietasque fanctorum fl univerfale facrificium offerat Deo per facerdotem u magnum, qui etiam ipfum obtulit in paffione pro fafl nobis, ut tanti capitis corpus e[femus fecundum m Cbri- j tf formam. Jeroi, — — . Hec ef facrificiu sz'ano- ' h) Trideut. Concil. Sejf. 22. C. 9, i) Se.ä',. 22. Canor, I. 1. 16 Tractatus äecimus. Quod etiam in Sacramento im [ À füianorum, — — aitaris fideliter noflra freguentat Ecclefia L).. .. Ni- mjis porro longum foret, fi hanc veritatem MU per omnia retro faecula teftatiflimam fuiTe, IU velim reterre m). m $. 1277. ln - Hoc jam tantum. myfterium ita deünitm—; ia ut,fit novae legis verum [acrifum , quo. Cbrifrus l lm JDeo i confecrationis fub fpeciebus pamis, et wini miniflerio [acerdotis feipfium. vere immolat. uae äl ) quidem ex doctrina concilii Tridentini hucs usqge laudata aperte defumpta eft. ; " CAPVT OCTAVUM. Natura nofiri Sacrificii ex. data dejïnitionä explicatur. 4 My $. ro78. Sacrificium novae legis Imo proprie ef.t actus Qur caritatis theologicae. m $. 1279. In eo lido primarius facerdos, minifter, et ' hoftia Chriftus : * ET Y $. 1230. Secundarii vero miniftri facerdotes N. T. ! hujus Sacriücii funt fy fa | $. 128r. 6 l) Libr, 10. de civit, Dei, C. 6 .. m Qit e) Vid. aperta teffimonia $. luftin, dialog. Eum Fi()] Tryphou. $. Iren, Libr. 4e b aeref - C. 32.. $. Cy- D $, Augnflin, in üt priomi Épiffol. 63. ad Caecil. x Pjalm, 39. : EEE x Caput. VIII 77 t Pt e 128*. Et quia eft verum facrificium, IlItio Chri- m ftus in eo aliquam deftrüctionem fubire debet: . itatit 1282. Licet reapfe haud occidatur. | füi - 1283. Hanc jam deftructionem aliqui explicant pet . fumtionem hujus Myfterii : . I284. Alii per effe Sacramentale, preut vocant: M^ 60 u^ u^ w L 1985. Aliqui demum, et recte per myílicam fan- guinis effufionem. TU ^ * 1286. Quae quidem fanguinis effufio non eft mere briji imaginaria. . d vt I287. Unde nec fumtio, nec alia litur ] fubftantiam | Sacrificii Ípectat, giae pqrs ad E fi u O^. o^ 1288. 89. 9o. Cum itaque natura Sacrificii in utriusque Ífpeciei confecratione abíolvatur ; ad hanc certo habendam Ecclefia varia ía Pienteg praecepit, $. 1278. óit Ex hac jam deíinitione apparet Imo, hoe Myfterium eo ipfo, quod fit verum facr:fi- d « cium , eíle fummum caritatis actüm, ac pro- in merito non nífi hoc loco explicandum. E Nam omne facrificium generatim, et ex fua I! jam indole non nifi Deo in conteítationem g fupremae excellentiae fieri poteft: hoc vero ul tantum donum, ac divinum etiam Deus nec ;n exigere, nec acceptare poífet, nifi ex infi- nito Divinitatis titulo. In debito, aut folu- tione debiti plus effe non poteft, quam quod 24 in ea ratione efít, ex qua debitum illud eft $U ortum. Licet vero alii facrificium ad officia [// ii moe religionis referant, id quod faepius jam nui, af Tractatus. decimus. 78 nui, ex eo fit, quod omnia officia Deo de- bita, et inter haec etiam officia quaedam theologica e. g. adorationem vago aliquo figni- ficatu religionem vocemus. Si vero religio» nem in proprio fenfu, et prout a virtutibus theologicis diftincta ad claffem virtutum mo- ralium fpectat, accipiatur, tunc religio facri« ficium tanquáam actum ad fe pertinentem fibi vendicare minime poteft: quia fcilicet ex ti- tulo finito, quali omnes virtutes mere mo- rales nituntur, donum immenfum ac divinum deberi, aut offerri per leges inviolabilis jufti- tiae non poteft. - | *) , Sed huhqüïd ex doctrina Cóncil. Tridentih. a) ,hoc facrifidium etiam in honorem Sanctorum, ,1mmo adfinem: mere naturalem e. g. ad impe- ; f Drit ,trandas pluvias, recte offertur, ipía Ecclefia fite ,ípeciales defuper liturgias infliruente ? ** Aft Sacrificium nunquam non foli Deo litatur: in ho- ( norem veróo SS..ea ratione.impenditur, quod eo- ! vic rum nomine Deus per hoc-facrificium fumme. ho- noretur, quod ipfis acceptifümum effe debet, . Vel certe fructus faerifici, .qualis vel maxime t aliquis eft vis agendi gratias, pro fanctis, eorunr gratia; et gloria Deo tribuitur, dum facrificium novae legis in honorem. SS. obimus. Sic etiam früactus facrificii, qui eft impetratorius, ordinari poteft ad obtinenda auxilia gratioe, immo. etiam e folius naturae e, g. fanitatem , licet pretium facri- ficii nofiri omnes gratias, et dona nmaturalia in Y immenfum excedat. .Non licet füperiora ad infe- riora, e. g. divinum aliquid ad donum gratiae, aut 4) Seff. 22. »Caput VIl. 19 €0 Q aut gratiam ad bonum natu.raie ordinare, aut im- Yedut pendere, prout agendo de Simonia oflendam, bene vero id facere permiffum eff cum eorum effecti- of bus, Nam, quod probe notandum, nedum Deus, r fed étiam gratiae non raro edunt effectus mere £üLU naturales. .Sic ipfe Redemtor üutique per preces [ 1 ex gratia nobiles panem quotidianum petere nos ) at jubet, et ipfusmet ob fidem petentium fanitates m [ aliaque beneficia. naturalia faepe contulit. Unde facile fu;ri poteft, ut mens recte affecta e, g. fa- at crificium, ejusque divinos eíffectus ad Deum tan- we mo. quam legitimum finém referat, dum effectus ejuse rinütt dem maturales ad (íines itidem naturales recte ordinat. j $. | 1279.- (if1 f Quia vero, prout deünitio loquittlr, Chri- Qrutt Wi ftus feipfum immolat, ex ea infertur Ildo, primum miniftrum, primum in hoc facrificio ol r/ D facerdotem, ac primum offerentem effe ipfum )! Chrittum, qui 1idem fimul eft pretiofa nimis d Victima, Scilicet, prout habet Tridenti- i num b), una eademque bo[lia ,. idem munc offe- de:ïüll vens . [acerdotum | aminiflerios qutte : quz' Jéipfum. tunc ?n atl cmce obiulit. icin $. þïzgo. eut i r Sacerdotes novi t'e&amenti funt veri fa- cerdotes, ac miniftri hujus tanti myfterii, n]sn j n prout habet idem 'Concihum c): funt tamen i fa,cæ;- ratia i b) SPU', 20, C.'Q-' c) Seff. 22. Can, 8. "F m J 80 "Iractatus - decimus. facerdotes fecundarii, ac fubordinati, vicem finr Chrifti agentes, unde non fuo, fed Chrifti LUR nomine loquuntur: Jicens, accipite, et man- (acrii ducate.etc. lidem facerdotes funt veri offe- rentes, iterum fecundarii utique. Denique tota Ecclefia, ac praecipue fideles facrificio adftantes non quidem facerdotes, aut mini- uare ftri, vere tamen offerentes funt. ftQi miffam audire, prout vocamus, id eft, facri- Tbufi ; ficio intereffe, longe plus eft, quam facrum E hunc ritum ipectare, et aliquas füb eo pre- b j Conf ces fundere: nam affiftentes non otiofae per- fonae, fed actores, et aliqua ratione hujus Jrae fotf tantae rei auctores fünt, utpote qui facrifi- cium alieno quidem minifterio, fua tamen i - dHfn voluntate, et quodammodo auctoritate:Deo — offerunt. ji] 0? 9. I298fÍ. LU f Curh vero omne proprii nominis facrifi- (h cium ex fua jam indole aliquam illius, quae fit offertur, hoftiae : deftructionem requirat; in. telligitur IIItio, Chriftum, tanquam veram in mx;[ hoc facrificio victimam, aliquam in eo de: Ti Mi (tructionem fübire, licet in hac explicanda fit diverfa diverforum fententia. Ef i $. 1282. | $ Illud. quidem omnium fententia certum eft, Chriftum in altaribus noftris non occidi, ere fe- nec fanguinem ejus a corpore ejus V pargri. — — L4 d qutlüi[ 8r VW & þarärï; Cbrijfus enim refü [4 Chri bri Sens ex mortuis jam non moritur amplius d). - Unde aliud in noftro ( n Mi r of facrificio deüructicnis genqs quaerendum eft, 'eti ( / crilc j * $.. Iäsg, Toit Utf Aliqui jam deftructionem ad facrificium requifitam explicant per fumtioneém, aut com- latt munionem fíacerdotis. Verum hac ratione |Cruti facrificii noftri natura n on in confecratione, p fed in fumtione , quoad . partem praecipuam, N conftitueretur , et confecratio foret. mera duj praeparatio ad facrificium , quod omnium acti fenfui adverfari videtur. Hoc quoque fenfui imen Concilii Tridentini paru m coneordat, quod De) definivit e): fignis dixerit, in müffa mom offerri L/8e0 *wrum,þ et propium facrificium, aut quod offerri non fi t aliud, quam nobis Chriflum ad manducandum dari : anatbema fit. Sane in hac frt fententia confecrar Chriftum nobis me e effct nihil aliud, quam quae re ad manducan dum prae- » flv parare. Et quia reliqui Chriftiani: de hoc m myfterio fumunt, vix poffet dari füfficiens T Tatio, ex qua participantes, feu communi- cantes. ani ex hoc actu praecipuo veri miniítri ac face rdotes dici prohibeantur, facrificantes exinde dicendi, quia actum facrificii fumen- do Euchariftiam | obirent, Denique ipfum fa- Cere J 4) Ad Roman, 6. 9. u , b e) Seff. 2o, Can, 1. de Jacrif. miffae, n Tom, IV, L F m Tractatus decimus, $2 cerdbtïum ad perficiendum facrificium certe confertur: et utique ad fumendam Euchari- ftiam facerdos nullo ordjne indiget. ef lice EM d 1284. * fec uare alii Chriftum in facrificio quodam- add I j modo deítrui ex eo dicunt, quod is per con- ib fecrationem ab efJe naturali ad' e[Je facramentale tranfeat. Scilicet, dum fub fpeciebus panis, libe fett et vini, et fub minima quavis eorum parti- cula latet, compenetratis, ac proinde ligatis f BH fenfibus. velut in conditione mortui exiftere incipit: in qua conditione anima, licet a cor- de[l (ite pore haud feparetur; ad omnes tamen exte- riores perceptiones inepta, ac impedita effi- D kt] H citur. Elegans explicatio, et propinqua mor- Y 1 tis. imago! Sedthac admifía in confecratio- ne unius fpeciei totum jam facrificium intel- ) ligitur: nec fatis explicatur tanta illa neceili- tas, qua utriusque fpeciei confecratio ad ab. folvendam facrificii naturam jJure divino re- quiritur, Denique per hoc genus mortis, quo fenfus Chrifti fonum, colores, et reliqua exterius incidentia percipere prohibetur, pa- rum exprimitur illa mors, quam Redemtor in cruce fuftinuit, et quae feparatione fan- guinis a corpore peracta fuit, et quae per verba confecrationis aperte denotztur, dum Vi verborum prima confecratione corpus, et dein fanguis feorfim, ac velut feparatim po- nitur. 4 $. 1285. um Caput V1II. ä*—! 83 . (Rttt $. 1285. T Unde plurimi myfticam aliquam fanguinis effufionem in hoc myfterio intelligunt. . Sci- licet vi illorum verborum, quibus panis con- fecratur, fub fpeciebus panis folum corpus OQtt adducitur, dum dicitur: boc eff corpus meum. * C0) Item vi verborum: bic efl calix fanguinis thei, Tenitil quibus vinum cponfecratur, folus jam fanguis pam'g, habetur *). Unde vi Verborum, quibus con- fecratio peragitur, corpus a fanguine. velut þam' ïxgatb' feparatur: myítice autem feparato fanguine, yllet mors myftice fequatur, neceffe eft... Sic jam ; Ut deftructio, ac interemtio divinae noftrae ho- egte ftiae, et infuper cruentae mortis imitatio rite T intelligitur: denique apparet, facrificium al. taris non nifi utrius m que fpeciei confecratione cratfü' perfici. | inte!- *) Caute tamen nota, his non obítantibus Chriftum ]e'celï- j totum , cum'corpore et fanguine, anima, ac di- vinitate füb utraque fpecie contineri, Sub fpe- ofe ciebus enim panis vi verborum folum corpus ad- ortiSa ducitur: quia tamen hoc cum fanguine, anima; Jiqu et divina natura unitum manet; haec omnia per COrpus velut attrahuntur. Idem de fanguine, . p Unde recte docent, fi in triduo mortis confecra- ii ) li — tio fuiffet facta, fub fpeciebus panis folum cote V pus, et divinitas, fub fpeciebus vero. vini folum e pef fanguinem cum divinitate fine corpore, et anima du extiturum fuiffe, Eo enim tempore fanguis cor. $ ( pus et animam Qbi unitam non habebat, : P j F3 5 1286. 84 2 mctatus decimus. lium j 1286. « tum Nequä haec fanguinis a corpore feparae fin tio hucusque explicata in facrificio noftro in» anis, aut ficta, fed velut moraüis, et omnino vera eít. Nam aliud eft duo per feipfa, at- re: et aliud queex propria intentione accipe eít, per fe ipfum, ac per proximam inten- DI te ] tionem non nifi unum accipere, quod dein tes altera fortuito, ac.extra intentionem fe- TU quitur. Sic e.g. filius aliquis ad parandam . 9t medicinam auro 1 ndigens, id a patre petit. Ti j gemma Hic jam eidem annulum aureum, cu pfi; pretiofi ffima acclufa eft, praebet. Hic jam fiit praeter aurum etiam lapidem. pretiofum ca- LE pit. lam hoc jus in aurum partim ex volun- — frl tate filii, partim ex voluntate patris eft or- U tum: jus in gemmam ex folo arbitrio patris f defcendit, nam voluntati filii per folum au- G rum fuiffet fatisfactum. Donatio gemmniae eft actus feparatus, qui nullum ad preces filii refpectum habet, et fine qua totum, quod filius intendebat , negotium jam fuitlet abfolutum. Sic nos quoque a d facrificium noftrum non nifi corpore fine fanguine, et nec per fanguine fine corpore indigemus, verba confecrationis plus pétimus: atque his obtentis facrificium noftrum jam eft abfolu- tum. uod vero aeternus Pater cum cor- pore fanguinem quoque, et animam Chr fti una cum ejus divinitate fubmittat, id fit ultra nego- noftram intentionem , e:;tra noftrum tium, A 85 Caput. VII?.. : tium, et feparato beneficio, denique per actum a facrificio diverfum: ut adeo quan- tum ex folo actu facrificii corpus a fanguines feprt iro ] fanguis autem vere a corpore feparetur, 3 Tonino n d $. 128* : alitd Es hac jam, qua deftructionem hoftiae intel omni facrificio propriam explicamus, ratio- deit ne illud quoque intelligitur, eflentiam, feu n fe paturam facrificii confiitere in fola confecra- dam tione: fumtionem vero ejusdem partem effe petit. non nifi integrantem, ut vocant, feu minus &f ' principalem. Multo minus facrificium .con- : j ftituit praevia illa panis, et vini oblatio, quam ] (d ofertorium vocamus , quodque probabilius jun folo jure ecclefiaftico inductum — fuit . *). t or Omnium minime requiritur, ut omnes ad- paträs ftantes de íacrificio fumant, feu communi- j d cent. Vid. Tridentin. feff. 22. c.8. n *) Et fane obligationem ad. tres praecïpuäs miffae 'ecd partes attendendi nimium exaggerant: et vagum tUffy puerorum , ac adolefcentum ingenium facile in yilet omnem partem elabitur, unde magnos conícien- ciott tiae angores patiuntur: eoquod, ad tres praeci- puas partes cum non attenderint, praecepto Ec- n Clefiae fe non fatisfeciffe arbitrentur. Et.dum : pP-f non audent errorem fuum majóribus manifeftare 17 per merum errorem non raro peccant. Sed uti- folt que miffam audire eft voluntas Deo Chriftum per d facrificium offerendi: et haec voluntas, eo irío quod miffae adítent, tacite perdurit, ficque hoc jl jltd officium quoad praecipuam partem , feu' quoad fubftantiam facillime impletur, u E5 $. 1288. J 86 Tractatus . decimts, irtti $. 1288. jl Cum itaque facrofanctum facrificium hoc ] gin in fola, utriusque tamen fpeciei confecratio- a ne confiffat; ideo Ecclefia non tam fuo, od quam divino praecepto jubet, wt /i facerdos lebw poft confecratienem. corporis tantum, | ante. confe- (/f1 erationem fanguinis deficiat, *el utroque confecra- u to id acci i, mi[la per alium facerdotem implea- W tur ab eo loco, ubiile defüit, et in cafu nece[frta- (j tis etiam per non jejunwm g); quia'ícilicet fa- [ tius eft, ut quis non jejunus, vel etiam bis if in die hboc. myfterium obeat, quam ut facri- lu ficium iftud mancum, aut etiam fola fumtio- (il ne, quam lex divina a facerdote in facrificio [ fieri praecipit, deftitutum maneat. 0i ä *) Grave pro hac doctrina argumentum füppeditat qu 'lIridentnum b): Sacerdotem fecundum | ordinem q Melcbifedecb fe in aetermum . declarams corpus et 0 fanguinem fuum fub fpeciebus panis, et vini Deo ( Patri obtulit , ac fub earundem verum . fymbolis 6 Apoftolis , eorumque in — facerdotio. fuccefforibus, wut offerreut , praecepit. l $. 1289. /l In hanc rem pergit eadem Rubrica, feu lex ecclefiaftica: .Sí autem emiprolata. forma COn t« corporis obüt Jacerdos, guia non efl facta cratio, ( | $J Rubric. titul. Iö. . ) Seff. ac. n o Caput. VIH. 67 eratio, mon efl mece[fe, wt wi[a per äliuni fup- pleatur. Si vero obierit femiprolata forma. fan- n hot guinis, tunc alter profequatur , et fuper eundem Cratio calicem repetat integrawm formam ab eo loco: fimili 1 ) modo etc. Alibi vero habet fequentia: Si ce- ficrdt lebrans ante confecrationem | advertit , bofliam e[fe rl (j corruptam, aut mon e[Je triticeam , aliam. ponat, )f et facta oblatione faltem tente concepta, profequa- mp!ea- tur ab eo loco, ubi defierit, . Si id. advertat poft ;e-/M confecrationem , etiam po[t illius bofHiae fumttgw t f nem, pofita alia faciat oblationem , ut. fupra, et n bj incipiat ab illis verbis, qui pridie etc. and [/7 Bu boc contingat pofl fumtionem [anguinis; apponi imto debet rurfus novus panis, et vinum cum aqua, et TlciO facta. prius- oblatioue :facerdos: confecret, incipiendo ab illis verbis: qui pridie, ac flatim fumat utrume« que, Si boflia confecrata difpareat, wel cafu ali- pedit i quo, vento, aui miraculo, reperiri nequeat 3 tunc altera confecretur , incipiendo ab €o loco, qui prie ,'P(U j Similia mox circa defect j Du üie etc. 7I eadem Rubrica praecipit i). qm vini ;/!W! $. 1290. Videntur Rþubricae hae fignificare, hatu; ram facrificii maxima ex parte in fumtione fii confiftere. Quidquid autem fit de hoc, in- jl primis non intelligo, fi una fpecies rite fit aj coníecrata , fola altera deficiente, rurfum jl andam: item fi utraque utramque feffe confecr r fit z:) Titul, 4. de defect, in celebrat, 4 Tractatus 'decz'mus-.' ss fit rite confecrata, fed alterutra, vel utraque fumi nequeat, rurfus vel unam, vel utram- que recens confecrari debere k). $ic enim vel fesqui, vel omnino duplex facrificium fiet: et fumtio eorum,. quae altera vice coníe- j 12 crata fuerunt, integritatem vel primi, vel fecundi facrificii complebit, alterutro incom- pleto remanente. Dein auctor harum Rubri- $n carum ponit naturam facrificii in. contecra- lu tione, vcl in fumtione, velin utraque fimul Y fumta. Si primum; tunc confecratio proe ? hg pter fumtionem nunquam erit iteranda, ne principale fit propter minus principale. $Si $n fecundum; tünc facerdote;poft primam con- fecrationem deficiente nihil erit fupplendum, Óa quia facrificio initium non eft datum. Si de- nique tertium; tunc erit duplex confecratio, ln et una fumtio, et fic fesqui facrificium, id eft, mancum, quia vel primae, vel fecundae confecrationi nülla refpondet fumtio. Quare cum multis aliis malim credere, fiquidem fa- criüicium, prout cum meliore parte arbitror, in confecratione faltem potiffimum confiftat, deficiente alterutra parte, hanc folam con- fti fecranda effe, et fi utraque pars fit rite con- BU fecrata, folius fumtion 1 is gratia nihil effe hi iterandum. di of k) Vid. titul. yo.. N. 13, M Y —— ÁÁ 4b il À CA- P Caput IX. 89 r CAPVT NONVM. ETE C enn - De pretio, ac efficacia Sacrificii. noftri Im t , difputatur. Confe Izär, Sacrificium noftrum eft. infiniti þre"tii, et ex i, W TDcor. omnibus myfteriis facile fummutn, faubi 1292. Mutuo, ac infinito amore dignum,. Vectt g 1293. Omnes affectus noftros fibi vel maxime fim vindicans. pro 1294. lId vero ad terrorem, et magis fimul aä amorem eft factum, "n l J 1295. Sacrificium altaris aeque ac Sacrificium cru- cis eff infiniti valoris: 1 X I296. Licet participatio in utroque, quantum ad nos, nonniüi finita fit. Yde ä 1297. Semper tamen noftrum altaris Myfterium ad ratiq, j il Deum digne colendum , ad reddendas ei gratiag, ad debendas poenas, atque ad varia dona impe- ydie tranda manet eüïcaciiümumf * QulBW f $. I29I. [rtl, [ Cum in facrifidio hoc admirando hoftia col fit ipfe aeternus aeterni Patris filius, ac ve- CO rus Deus; ideo unanimi omnes fententia affe- d runt, hoc novae.legis treme ndum myfterium dignit atem ac preüum f[impliciter ac. per omnia infinitum continere. Quare cunctis Ecclefae myíteriis, etiam ipfa Euchariftia, in quantam haec facramentum aliquod eft, majus, ac denique cum facrificio crucis, cu- — Jus eft iteratio, absque comparatione fupre- ü ]. E 1 mum "Ivactatus. decimus, - 99 [ mum eft. Scilicet non fanguis ;reapfe fufus, non acerbitas mortis, non denique aliud lj iCe quidpiam, fed fola ejus, qui in cruce feipfum facrificavit, immenía dignitas facrificio cru- b cis infinitum ac divinum pretium conciliavit. Qui Sed idem omnino, prout certum dogma ha- hw bet, fe in altari noftro incruente quidem, ii vere tameu facrificat, infinitum ac divinum T pretium exinde no h fcro -faci'ificioï ) neceíTario | c-onferens. h || [ $. 1292. T .O! pEUM VEäUM DEÓ VERO VERO SACRI« FICIO IN ALTARIBUS NOSTRIS AMORE NOe ) STRI ITERATO IMMOLARI, funt verba infi- nitae fignificationis, quae continent myfte- rium amoris infiniti, qualis amore mutuo pariter infinito, immo perenni ac aeterno mentis raptu, feu ecítafi digniffimus eft: qui denique eum, qualis a felici aeternitate no- bis venire folet, fenfum longiflfime fuperare, immo penitus extinguere deberet. Omnes enim omnium felices aeternitates ad pretium ejus, quam immolamus, hoftiae omnino .ni- hil funt. Hic enimvero experimentum aper- tiffimum capimus, quam bonus fit Deus. $. 1293. Nonne hoc tantum amoris myfterium va- lere debet ad nos nobismet ipfis eripiendos, ros in nosque totos, et omnes aifectus noft Deum um Caput 1X. 91 : fül - Deum vi quaplam infinita rapiendos ? Qua- : lii lis jam populo chriftiano, et^nobis maxime feipfn facerdotiDus circa hoc Myfcerlum . quod tam 10 C propinque tractamus, fenfus efle debebit? CURV Quam vere proinde dixit, ec quam apte ad a i hoc myfterium digne frequentandum nos in- Ut ftruxit piiffimus ille' magifter: itg magnum, IVIDUE Tovui, ac jucundum tibi oideri debet, cun cele» dfni bras, aut wi[Jam audis *), ac fi eodem die Cbri- .Jfus primum in. uterum virginis defcendens, bomo factus. e[Jet, aut im cruce pendens:pro falute bo- minum pateretur , aut moreretur a) TU ] NU u , Magnopere mdrget emendatione fere communis Chriftianorum error, qui facrificio intereffe, aut mff aliud quid religionis obire, eodem pene loco ha- wite bent. Et tamen facnücmm frequentare eft totius u religionis actus facile' omnium primus. Hic enim Xerno actus habet divinam inftitutionem, vim operandi gratiam ex opere operato , id eft, proxime et ex T folis Chrifti meritis venientem , ac velut fibi con- en natam, et denique, propter excellentiam Myfterii 7U vere infinitam, quamdam divinitatem participat. frté Iam fideles miffae praefentes, prout jam fupra tUf dixi, in tanto ne.r;ono non funt meri, ac otiofi fpectatores, fed íunt perfonae actrices, funt de 01 numero offerentium " qui non quidem proprio/ d àctu, aliena tamen.Opera, et fuo nomine, ac velut auctorltate tantum facrificium. litant, Fue- runt, qui in ftatu peccati lethalis miffam audire grave peccatum effe dicerent Horum fententiam non ex ea ratione rejicio, ac fi ralis actus ftatum j * gratiae ex fua 4ignitate non requireret, fed ideo folnm, dOb, i &) De imitat, Chrift, lib 4* 69 2. jl - 902 Tractqtus decz'muä folum, quia hoc Myfterium eft. propitiatorium, Wt id eft, ad reconciliandos cum D^o iniquos, ad impetrandam poenitentiae gratiam ex fua jam ine i, dole factum. Tenti Fere ficut facramenta mortuorum extra ftatum gratiae fufcipere licet, ficnf a $. 1294. ghlal. tini Et quidem fi excellentiam noftri facrificii vere divinam aeftimemus; ad illud contre- mifcere, ab eoque longiflime fugere debere- mus, verba illa prae líraelitis longe juftius M ufurpantes: ecce oflendit nobis Dowinus majte lp flatemy et magniiudinem. fuam : oocem . ejus audi- T vimus de medio ignis — —— cur ergo moriemur, ele et devorabit nos ignis bic maximus b)? — Attamen tjd hoc tantum licet Myfterium amoris eft, non E O d udicii, et velut facrificium crucis ad remit- d tenda, et non ad punienda peccata factum. D Altaria quidem noftra vere throni divinitatis - tor funt, fed in quibus non ejus juftitia, fed fola lr Q0 ejus in nos caritas fedem habet, quae proin fibimet velut imputare debet, quod tantum, N 4 I et tam indignis dederit. Q 1205. H $. Tje - Hie jam difputant, num Sacrificium alta- Qu ris aeque ac ficrificium crucis fit infiniti va- — p loris, plerisque in fententiam negantem pro- 9l pendentibus. Sed firmiffime tenendum, utrum- q que, b) Deuteronom, 5. 94. 25. p — bap'ut IX. 93 APE que, aut potius idem facrificium effe ejusk- yus, d m dem, id efít, infiniti valoris, hac fola diffe- OCO rentia inter utrumque intercedehte, quod facrificium altaris omnem, quam habet, effi- caciam ex facrificdio crucis acceperit. INa oblationis cruemtae fructus per banc altaris obla- crifi tionem uberrime percigiuntur e). OLre $. 1296. ore j Ut autem hanc doctrinam penitius intel- ; uj ligas, et eos, qui nobis adverfantur, ad no- j awf& ftram partem adducamus, notandum eft, aliud fl eíffe valorem, et efficaciam facrificii, et aliud atel ejusdem participationem a nobis perceptam. non Si de priori loquamur ; utrumque facrificium em eft infiniti valoris: . nam hoftia infinita valo- cull rem mere finitum obtinere, ex evidenti ra- niuti Si vero de no- tione, ét fimpliciter nequit. gf ftra participatione, qua ex utroque Sacrifi- proin cio diverfimode haurimus, ea non tantum FUff in Sacrificio altaris, fed etiam ex Sacrificio crucis finita.femper eft. '—Ex hoc tamen utri- que facrificio infüinitus valor conftat:: vel forte etiam (acrificio crucis fuam infinitatem negabis, eoquod ex eo aliqui fructum exi- lt guum, aliqui magnum, nullus infinitum ca- i piat? Scilicet ex utroque Sacrificio iteratis p conatibus haurire, et pro rata ftudiorum, ruif et affectuum noftrorum ditari debemus. Li- que; bera- e) Tridentin, Sc;ü', 22, C. 2; 94 : Tractatus. decimus. beraliffimus Redemtor nofter in utroque my- t ls q fterio infinitum dedit, infinito éxinde amore digniffimus: et horum donorum infinitati ex [ tüa (ebes eo ne parum quidem detrahitur, quod per noítram imbecilitatem, aut etiam negligen- 1 lippl tiam impediamur, quo minus unica, vel pau- jotu ci$ acceptionibus omnia .nobis neceílaria ca- -)j pere poflimus. tj $. | 1297. ]i ; Manet ergo noftrum altaris facrificium, et per omnia eft my'erium vere infinitum, myíterium per omnia fummum, reliquorum 5] myíteriorum compendium, totius religionis f chriftianae apex, ejusque confummatio per- f pl fecta, ac omnem admirstionem extedens. Hoc oblato Deum cultu omnium fummo affi- 1 cimus, eumque tandem digne amamus *), eftque noftri in Deum, et fimul Dei in nos Hoc amoris ex omnibus actus praecipuus. h item dignas pro infinitis beneficiis gratias re- pendimus, mirabili compendio, fummum be- neficium accipiendo pro reliquis abundanter fatisfacientes. . Haec praeterea divina hoftia legitime poenitendi auxilia, et poenarum pro peccatis refiduarum remiffionem facillime im- Eft denique ad reliqua, atque a petrat **). ipfum perfeverantiae donum obtinendum effi- caciífima. Ipfo oceano in immenfum eft am- plius hoc myfterium , utpote ipfius aeterni- Tu jam tafis limitibus haud concludendum. cura, p . - Caput. IX. 95 lt r cura, ut vas fat amplum afferas ad haurien- ; QO das aquas de fontibus Salvatoris: vel faltem qtat d fi tuae capacitati diffidas, prout diffidere jure jod t debes; hauftus tuos frequentiffime iterando eglp fupple, quod unica induítria capere non 'l p potuitti. ra d .'*) Et hic finis facrificio noftro eft proprius, ac pri- mus: reliqui funt duntaxat fecundarii, aut potius ejusdem effectus. Nam hoftia tanta proxime non nifi Deo, et neutiquam donis a Deo accipiendis, quae mere creatum aliquid fünt, famulari poteft : CtUtm, nam ex recto ordine in adhibito medio nunquam debet plus effe, quam in fine, ad quem ordinatur, filtUL ne fcilicet fuperius, ac nobilius minus nobili fub- JOrU datur. UndE Sacrificinm noftrum ex propria na- '(OLS tura fua fummus noftri in Deum amoris actus* eft, w quo major, ac pretiofor mne cogitari quidem df » poteft. Et quia Chrifti femetipfum pro nobis toties facrificantis caritas ad mutuum amorém vi od , infinita nos urget; mirabili ordine idem myfte- u / rium noftri amoris exercitium fimul, et caufa eít, f D id eft, amor et amandi. ratio efficitur. I &T **) Utique confolationis plenae funt verba fequeri- tia: mon eff oblatio dignior , et fatisfactio snajor j be pro peccatis diluendis, quam feipfim pure ac im- n u tegre cum oblatiose corporis Chrifli in miffa, et ofti communione Deo offerve $i fecerit bomo quad ] pI'O in fe efl, et vere poenituerit , quotiescunque o gratia, ez venia ad me accefferit , vivo ego, dicit eIf Domintus , quia tolo mortem peccatoris , fed ma- T Bis, "t comvertatüur, et vivat : quonmiam peccato- di rum fuorum won vecordabor. amplius , fed cuncta a ipfi indulta erunz d). | Jl Contra j d) De f'mz'm:. lib, 4. C.7. Jfi "Tractatus. decimus. 96 - Contra Veroó quam miferanda, immo . horrefes da earum gentium conditio eft, quae licet chris ftiano nomine cenfeantur, facrificio tamen chri« um füianorum deftitutae vivunt, funtque populus Jemne. facerdote , fine . facvificio ! Hi griviffimo rutn peccatorum pondere iemper increícente, primo et omnium eflicaciffimo Deum placandi fuüb- lx [ fidio deftituti, ac pmmde graviffimis calamitati- bus, aut, fi hae de(ünt, eo certius aeternae dam- g naátioni xpofiti manent. An forte de his quo- J que dicere licebit, quae de extrema defolatione; et de ceffatione jugis [acrificii Daniel C. 8. v. 11 f 12. et 13 item C. 114 V. 31« ac denique C. 59; W V. It. fcribit? Re omnium füumma carere, fum- LEX ma miferia, fummum periculum, ipfum pene exi« tium eft. O! ut dies tantae defolationis per in- finitam Dei mifericordiam abbifviarentur : nunc ! Wc vero tenebrae magis magisque ingravefcunt, et etiam inter Catholicos hoc facrificium una cum facerdotio et ipfa fide nimium quantum rareícere incipit, ita, ut quivis fapiens horrendas ruinas, h ac perturbationes ominari cogatur. Scilicet hor- Qv tendum írigus animos circa res fummas occupa. vit, ita, ut non mf propter fines profanos, mae tias 1f ximam vero partem omnino non curent. PTO fenf W H x fXMED Quuxus f | l | l tll H CA- QíEEEN ' Caput X 97 | ho CAPVT DECIMVM.. |cet dl fen eira Num Sacrificium novae Legis etiam gratiam fan. poplt iil ctificantem ex . vi prqpria operetur, creíctt * and i 1298. Quaeritur, an Sacrificium novae Legis gra« tiam producat ex opere operato, alumitt nje du * 1299. lam ipfa notio operis operati, fs qu $. 1300. Et notio Sacrificii inter fe comparatae, (atinl g, Y. H' I301. et 2. C Cl 52' tio docet, Et in allato defupexf exemplo ipfa ra& t, lU ä : 1303. Sacrificium, prout eff tale, ex opere ope- en ov rato conferre gratiam. * p ln : Tk $. 1304« ;Utinam hoc populo diligenter inculcetur, nt, « j Qu - 1'298; velit muló HocwMy&erium ad Deum digne cblen- «t ht dum, ad agendas pro divinis beneficiis gra- octp tias, ad delendas poenas ex remiffis peccatis , D* refiduas, et ad impetranda varia dona ex propria virtute facere, otmnes communi con- fenfu affirmant. Negant vero itidem omnes, id Myfterium gratiam fanctificantem per fe, feu, prout loquimur, ex opere opersto effice- re, bancque hanc efficaciam folis novae legis: Sacramentis refervant. Communi adeo fen- tentiae intercedere arduum efít: quae defuper occurrunt, momenta referre, fua utilitate non carebit. Et inprimis, quod alibi jam feci, notionem operis orerati retris care, id eft, quid fit gratiam fanctificantem 1 [] $ ( pro- Tractatus. decimus. 98 - propria virtute eflicere, praevie explicare velim. N $. 1299. fenten ierq Si gratia fanctificans ex meric Chrifti me- Qarita ritis, et fine refpectu ad noftram operam, lm, aut ad merita humana datur, tunc gratia ex fecum opere opérato, et ex vi alicui myfterio pro- f D pria tribui dicitur. Sic parvulus ad baptifma nec intentionem , nec ullam praeparationem confert, et tamen vi baptifinatis grauam fan- ctificantem, t nefcio quot alia dona, uti- I feu o que ex folis Chrifti meritis accipit. Quando vero partim ex Chrifti, partim ex noftris pretio tügn meritis gratia datur, tunc dicimus, gratiam ex opere operantis obtineri. In priore cafüu tem e tm ( gratia eft merum donum: in pofteriore eft praemium, feu bonum aliquod ex dono, ac Q f Dem mercede velut compofitum. Tem tifm $. 1300. Wi Praeterea iterato notandum, omne Sacri- i ficium, et vel maxime illud novae legis effe actum latriae, feu cultum Deo ob ejus divi- nitatem praeftitum, ac proinde ex fua jam indole effe actum caritatis theologicae, de Sola quippe divi- qua in praefenti agimus. | ï.um nitas eft tanto dono digna. Effectus facri- hi ficii funt diverfi, ac creati ipfum facrificium eu ex fua indole, ac tota natura proxime foli ln lh Deq üc./ $. 13or. N Caput X. 99 rplic $. 130I. Nunc vero propinquius ad caufam prae- fentem ftatuamus duos homines, quorum, Til t uterque fe totum Deo per actum perfectae. caritatis offert, Opeft Et fecundus quidem íe fo- Fatia d lum, licet totum, offert, prior vero una o pto fecum etiam Chriftum in miífae facrificio of- fert Deo. aptif l tionett $. y n 1502. j Ui : ;lam neminem fore puto, qui cä.ritatemr TAU feu oblationem primi prae . oblatione fecundi, moltri pretiofiorem , nobiliorem , ac-promde . ad augendam gratiam fanctificantem efficacio- ratitt e i rem effe, neget. Evidens quippe eft, prio- ore d rem (ine comparatione plus ad ;igloriam Dei m ] Ü conferre, quam fecundum. Ifte donat homi- nem: ille hominem fimul, et Deum- homis nem in holocauftum offert; ac .proinde:cerz tiffimum eft, donum prioris per fe, et vi pro- prii quod liabet, pretii .plus gratiae obti- M ld nuiffe, quam donum pofterioris, $ E(FB Ü V gx 1303. H ]am & r Nunc jam quaeritur, unde hoc äugmen- ) dW 4 tum gratiae, quo primus in dato exemplo fiti fecundum füperat, fit ortüm. Num ex affe- ciif ctu, et contentione aut ex caritate hujus Y hominis? Sed quantum ad hanc pares fuiffe finguntur. Nonne ex folo illius, quod ob- ^ j jf J 22 tulit, Xioo : Tractatus. decimus. tulit, doni pretiö? Sed'hoc donum non erat ex rebus, aut jure, feu ex meritis offe- Q rentis hominis, fed ex paflione, et morte Chrifíti conceffum utique plane gratuito. At- qui quod ex meritis Chrifti folis proXime, et j ! fine refpectu ad noftra merita datur, illud vocamus gratiam ex opere operato tributam. Mp Jam mihi explica, fi potes, cur augmeptum l gratiae fanctificentis, quo primus fecundum hu in praefenti exemplo fuperat, non fit gratia M fanctificans ex opere operato? .Nonne haec per facrificium novae legis gratis, atque ex f meris Chrifti meritis fimpliciter donatur? Sa- cramenta novae legis funt fructus, et effectus NU paffionis dominicae: facrificium vero novae legis eft ipfa paffio, et mors Chrifti myftice O jterata. Iam mirum mihi femper videbatur, quomodo quoad aliquod. caput,. id eft, quo- f ad gratiam fanctificantem, e D ectus fua caufg- eHicac;ior effe vdebeat. ] g. 1304. O quanAti momenti res eft Mi[fam audire, Ts id eft, novae legis facrificium frequentare! yi uam curta tantae rei fcientia populo chri- Ti füano füppetit! Quantopere mentes fide- Qu lium quantum ad hoc, fublevari deberent! Te Quanta induftria paftoribus animarum inftan- Ts dum erit, ut eae dignis fummo hoc Myft h grio o fenfibus imþuantur! $ fn CA- Yor Caput XI f Dd OCAPSET. :MN DECIMV M. 3s offe Thortt Quaenam fit. optima bujus. My/ïerzz frequen- tandz ratzo. 0. lt (ne, d 5. 1305, Sacrifitium et Sacramenta N. Legis. fexpfls , li efr;rcacxlï ma.. butan $. I 306. Pro maJori reCIPICHtIS dafpoütxone plus pro- ent funt. yndut $. 1307* In eam Vero praeparatlonem omnia faltem g li ea computantur, quae ex intentione ad haec My- : Vs fteria obeuntur« gt - UA $. 1 308 Quo etiam. fpect:mt ommes exteriores conae TE tus , et animi affectus ad Sacr:ücmm dlrectæ. Tect g. 1309. Sed quis demum modus eft dipniffime hoc 0VaC Myfterium frequentandi ? AE batl, $. 1310. If. 12 13 Ex omnibus . praeparationum generibus efficacifimus eft perfectus Dei amor, g quo una cum Chrifto nos totos Deo plene offe- li rimus, $. 1305 Certum eft igitur, Sacrificium, et Sacra: udm; menta novae legis varia gratiae dona ex pro- Itl pria virtute divinitus indita, et, prout loqui- C T)ur, ex opere operato in nobis operari, id fü* quod fupra jam dixi. Qua re novum Tefta- 1l'ent mentum antiquum illud, nefcio, quod gradi- (i bus, longiffime fuperat Hujus enim facri- t ficia, et facramenta, fi circumcifionem forte, forte, inquam, excipias, erant egena, et in- ürma elementa, .plus non efliciebant, quam CA' G 3 quod, Yo02z Tractatus. decimus, quod, et quantum affectus, ac devotio talia ,| f 1 ( exgrceqtis v'alebat.A * It f lus : $. :^1306 Tum ^. Licet vero novae legis myfteria-foecunda tone adeo ex vi propria, quam ex niorte Domini tir, fibi inditam "habentj-gratiam operentür$' ed ii tamen in mente melius difpofita efficacius, quam in mente minus difpofita, agunt, idque Q)A q etiam quoad fuam indolem, et non tantum h ex conatu, et ardentiore affectu hominis, prout verior "Theologorum' fententia 'habet. 1 Id eft, prout fcholae loquün tür, in' dnimis melius difpofts non tantum opus: operantis; K fed etiam opus operatum ex myfteriis hisce d ( augetur. . Fere ficut in' materia melius praee parata, aut exficcata ignis facilius, ac vehe- mentius fuccenditur, non quod praeparatio, aut ficcitas ligni vim ignis acuat, fed quod ejus efficaciam atj jam —,aliqnde,ïegiitenæm copio- fius recipiat. p feen $. 13907. b« »'Sed qugibnai'n operae, quinam conatus l, hanc, de qua loquimur, majorem: difpofitio- ter nem conftituunt ?.;, Variis varia. fentientibus E id certum eft, fi non alia, faltem ea pia ope- lit ra, animi affectus, et induftria ad haec my- Q fteria efficaciora reddenda valere, quae eo- "tf rum intuitu, atque ex intentione talia dignius P E. g. fiquis pridie obeundi præmictqnþur. Wt Jeju- Caput. XI 103 00 t jejunet, ut altera die eo dignius poffit divi- num epulum fumere, longum iter conficiat,. ut facrificio intereffe poílit, aut variis acti- bus ad dignius fumenda haec my&erla ani- mum praevie excolat. 'Talia enim ex inten- Oéttnt tione agentis ad divina haec munera referun- Doniü tur, et fic ad digniorem difpofitionem jure ürj d imputantur. - CaCu idqu .*) Alii arbitrantur , opus bonum quodcunque, e et ad quemcunque finem exercitum , et plures gratiae fantul fanctificantis gradus ad majorem praeparationem, [Unihiln et fic ad abundantiorem gratiam ex facrificio vel I facramento aliquo percipiendam computari. Et PU quidem tales ad recipiendum tale myfterium dignio- res fieri, facile concefferim num vero per talem f hist dignitatem etiam facramenta efficaciora reddantur, definire non aufim. 3 v $. 1308 ial | qui Ex quibus illud. quoque intelligitur, do- copt nationibus, opera, miniftrando exteriorem apparatum, et quocunque conatu, vel af- fectu, qui ad facrificium pertinet, certum ex eo fructum quemque capere, licet abfíens t fit, aut longe adeo diftet, ut facrificio in- (ti) tereffe minime dici queat. Immo qui omnia facrificia, quae usque ad finem: mundi Deo f lii T litabuntur, offerre intendit, is aliquem fru- ^ (Ill* ctum ex iis, et quidem fructum ex opere ope- ] e vato pro rata affectus fui percipiet. Nam propinquitas loci, aut temporis per fe ad umUS ;nd!e augendam facrificii eílicaciam, prout ea ex 4 iü- p yo4 Tractatus. decimus, inftitutione Chrifti obtinet, nihil confert: li« qud cet ejusmodi abfentes praecepto Ecclefiae quo - fatisfacere nequeant. Quare pia voluntas mel omnia omnium temporum, et locorum facri- in 6 ficia Deo offerendi fpeciatim efficax, et ad lum ferit obtinendam gratiam faecunda eft plurimum, $. 1309. His jam ftatutis anxie quaeres, qua de- Tieto mum ratione hoc tantum.Myfterium digniffi- d me frequentare queas, vel quaenam fit opti- m ma, prout loquimur, miífam celebrandi, vel D. audiendi ratio. Et recte id quaeris: nam fi füm graviffimo hoc officio feliciter defungaris; lt conditionem tuam hoc .folo optimam reddes. Ten( Per hoc enim et Deo pro infinitis titulis fa- (em cilime fatisfacies, et falutis ac piae vitae T auxilia copiofifime impetrabis: eoquod actus doc i&e:ex'omnibus totius vitge'üt praécipuus. D Bo $. 1310. bit Ex reliquis vero conatibus, quiBus ad tantum Myfterium. digne obeundum , effica- cilfime difponimur, optimus eft perfectus Dei amor, feu generale decretum, fe totum Deo u impendendi, univerfam juftitiam | explendi, IN five, quod idem eft, omnem Dei volunta- ftt tem, qoantum facultas noftra fert, per to- ln Sic enim homo fe tam vitam exequendi. lan totun Deo dat, et quadam ratione ipfum, LU » quod Cop XLh —— 3o5 fert: quod frequentat, facrifïcium'af]'eq-uitur, in Teclefig quo Chriftus fe totum Patri offert pleniffi- Volunt ine. Haec jam oblatio: erit perfectiffima, et m hr in ejusmodi mente vis infiniti facrificii, nule , & lum jam obiem inveni "Imut ferit. * ens fe copiofiffime exe $. igrrr. Et licet quandoque ad tantam fpiritus ge. u d nerofitatem eluctari nequeas; res tamen tene Ypnifl $i enim to- tanda erit, quantum poterimus. t ol tum aliquando non dederimus; pro rata ta- ndi, VE] nen oblationis noftrae nunquam non mul nun Í tum praeftabimus , copiofam femper, et co- r natus noftros fingulis vicibus - excedentem 'eQdes. menfuram capientes. Et fine jam, ut gran- ylis i dem hane veritatem referam verbis ex eo : Ti libello petitis, cujus fingulae fententiae non n doctrinae humanae, fed mera fenía gratiae J €x communi omnium piorum opinione effe cenfentur. Sic .vero ex perfona Chrifti fcri- bit piffimus auctor: J ad $. $1213 eHïCH Dd Sicut ego meipfum expanfis n cruce tnanibus, et nudo corpore py ;DU' 0 peccatis twis Deo Patri [pon- j te obtuli, ija, ut nibil in/ me remaneret, quin to- if tum in [acrificium. divinae placationis tranfiret : " ita debes et tu temetipfum mibi voluntarie in ob- T lationem puram, et f mctam quotidie in miJa cum [ omnibus viribus, et affectibus tuis, quamio inti- ammius !UO Gsl E 106 Tractams " decimus. smius vales, offerre. . Quid magis a te reqtuiro, Pitre quam. ut fludeas mibi te ex integro refignare? jus N Quidquid praeter temetipfum das, mibil curo: quia fam non quaero datum tuum, fed te. Sicut non fufj- aol ceret tibi, ommibus babitis praeter me, ita mec f: to wübi placere poterit, quidquid dederis te momn ob. p lato. Offer te mibi, et da te totum pro Deo: pei et erit accepta oblatio. Ego me totum obtuli Pa- ivi pro tey dedi etiam totum corpus et anguineim in cibum, ut totus tuus e[Jem, et tu meus per. 1naneres, Si auiem in te fleieris, mec fponte ad li voluntatem 1neam obtuleris, mon eft plena oblatio, nec integra erit inter mos unio a). His vero fimilia habet toto libro quarto in praefentem has caufam apprime facientia. Omnia | verba aurea, quorum vim, faporem et unctionem nulla unquam philofophia, nulla eloquentia i . affequecur. $. IOT. N Quapropter ad facrificium digne ce]ebrah- dum nihil majus, aut efficacius conferre po- f terimus, quam ut nos totos una cum Chrifto Deo offeramus, id eft, omnes .affectus, to- ] tamque voluntatem noftram cum divina omni- no conformemus. 'Talis enim actus reli- | quos omnes complectitur, et perfectus Dei amor eít: cumque facrifcium ipfüm ex fua | d natura fit füummus et confummatus Chrifti in Patrem j a) Libr, 4, de imitat. Chrift. c. 8. Caput XII. 107 f(j Patrem amor, utique ex parte noflra ad hu- T jus Myfterii indolem nihil tam*apte, nihil 2: 0U tam propinque facere potefít, quam fíimilis amor mf Hoc denique eft, nihilo fibi relicto, 1 fU fe totum cum Chrifto itidem fe totum im- j d pendente fupremo XNumini dare, quo dein B) perfecta oblatio plene abfolvitur. M 71 CAPVT DVODECIMVM. N lt d De Natum et fine, quem augu[tum Altcms Jati eacramentum obiinet. Ya fs $.. 1314.. Sacramentum Euchariftiae omnem naturam, rerid .ac totam giatiam excedens ad claffem divinitatis fpectat. )nem 1315 Quantum vero àd fpecialem caritatem, Iu *«O^ vn y.- 216 Idem Myfterium eft ad diligendum Deum efficaciffimum : fubfidium : 1317 Id quod Patres, àc Theologi, 1318.. Et ipfa experientia teftantur. brat 13:9 Eít praeterea idem Sacramentum etiam ra- l pO- do diligendi vehementiífima rilto . 1320 Nam per hoc infinita, ac divina majeftas (0 1321. Se in cibum praebet, Jl C G wO wO u W . rj 1322 Et copiofifimam fui praefentiam miniftrat, r * D 1323 Nullis, lic:t atrociffimis injurüis a tanto amore abfíterrita. [ii . 11 1324 Denique hujus Myfterii ufus eft praecipuus aliquis in Chriftum amoris actus : fl & . — €A e 1325. Utpote cui gratifÜmum eft feipfüm nobis donare, $. 1 326. 108 Traatartusä decimus. 20 ho &. 1326,. n quo etiam latet finis praecipuus ih&i;ü&a& $ 4 Euchariftiae: quod infuper i, U & 1327. Nobis quoque in Euchariftia fum dv .effe ratio potiffima. enda (debät,; & Tl locum $. I3IA. AOrel yny Dumþ in praefenti de' caritate Dei fpeciali;' tractamus, ac proinde meris divinis velut D] ii innatamus; merito de fummo altaris Myfte- rio agendum eft, et quidem non tantum, pro- ut id novae legis facrificiur., fed eutiam pro- ut inter feptem facramenta eft aliquod, et l Sub hac utique praecipuum ex omnibus. übfig vero ratione non tantum regnum naturae,. m prout alia facramenta, et dona gratiae quae- ltl cunque, fed etiam regnum gratiae, et totum ilyrm ejusdem ambitum füperans, ad claffem divi- tugg norum omnino pertinet. Nam ille, qui in Ti hoc ftupendo amoris myfterio feipfum do- &ide nat, Deus ipfe eft: neque intelligere quis (füfi poterit, tantum, quo Deus ipfe datur, o a num divinum non effe. lg Q $. I315. Qul Sed, quantum ad caritatem fpecialem, dic, [/i My; Obfecro, an hoc myfíterium eit auxilium, quo ad Deum digne diligendum plurimum ju- vita vamur? Vel an eft ratio motrix, qua ad Tu, eundem diligendum vehementer. impellimur ? Vel denique eft actus amoris, quo ipfüm ve- ) re diligimus. Ego haec tria fimul in extre- J mo P L Capu-t XII 5 ic9 tnfitm mo hoc amoris exeniplo contineri arbitror, ita, ut fubfidia ad Deum digne amandum in d d divino hoc negotio habeant locum infimum, ac merus ejusdem fint effectus. Alterum locum tenet vis ftupendi hujus beneficii ad amorem mutuum fumme nos incitans. Su- premum denique occupat id, quod hoc epu- fpecil : veli lum diviniffimum fumendo ingentem Dei amo. rem exercearmus. r i Myfe ) pm - $. 1316. m p od, & Et'quidem facram .communionem inter j lu fübfidia falutis, ac proin ad diligendum Deum ytürae omnium effe efficacifüimum, adeo certum eft, i qUHE» ut ad dogma fidei pertinere videatur. Nam totil m ff inprimis tanquam íacramentum nmnovae legis auget gratiam fanctificantem, quae utique ca- qi n ritatem permanentem continet, aut potius m eadem ipfamet eft. Siquis dixerit per ipfa Ja- e (li cratmenia movoae legis ex opere operato mon con- ! 00 Jerri gratiam , anatbema [it a). Efficit prae- terea, ut per grave peccatum hac caritate non facile excidamus, miniftrando ea auxilia, quibus liberamur a peccatis quotidianis, et a pece ) d catis mortalibus praeferoamur b), Denique idem Myfterium tribuit, ut in caritate Dei in finem (l ' m j* Vitae, et pér totam aeternitatem'. perdure- i d - müus. Nam qui manducat bunc panem, -;;z'aufzt; n ml * ) Ve a)—, Tri?lentin. S«ff. 7..C. 8. ytt b) Trident, eadem Seff, $o — ?i IIO "Iractatus. decimus in aeternum c) Pignus praeterea id e[fe votuit fyfte Tcr futurae noflrae gloriae, et. perpetuae felicitatis d) titatel tendel é. 1317. Infinitus fim, fi omnia Patrum ac T]GO- logorum teftimonia recenfere velim, quibus miram efficaciam, $ et innumera perfecte vi- vendi, id eft Deum amandi auxilia, quae ln Ti ex ufu hujus facramenti copiofe. redundant, 18 longiffime praedicant. Atque ut alia omnia T omittam, res haec diviniffima jam feipía nos V vehementiffime füccendit. hi ïu Q'id enim mirum, Ji. totus ex te igne[fcerem , et in wme ipfo defwer em ? qfntO) Cum tu'fis ignis femper ardens, et nunquam de« DIl ficiens: amor corda purificans , et intellectum il- m Va luminans e). $. 1319 Pro fumma, quae ex hoc Myfterio per- cipitur, utilitate argumentum infuperabile fuppeditat ipfa experientia, de qua omnes doni df hujus rei experti teftantur. Nam frequen- ter divino hoc cibo lefectl, paucis exceptis, Q dii plerumque omnes a gravi lapfu fibi tempe- ali raDt, et fic in gratia, et caritate coptinuo om vivunt: puuores vero animi in ufu hujus M. ! dnfi | U xc) n 6. 59. Vf d) Tridentin, Seff. 13. C & din e) Lib,4. de imitaz, C, 16 W Ó p m IIIi Caput XHC l] ;vo'm't Myfterii magnis ardoribus accenduntur, et ii generofa adeo decreta concipiunt, ut ad ca- ritatem . perfectam ingentibus paffibus. cone tendere palam cernantur. c The 9. $1319. , qubi Sed eft hoc facramentum non modo auxi- ecte , qui lium, fed etiam momentum feu vehementiffi- mdati, ma ratio diligendi Deum. Cum enim amor - Qrorui mutuo dc pari amore nunquam non fit dig- yfa n nus; quantopere ad talem nos urgere debe. |trrty bit hujus, quam in altaris facramento Red- fj emtor nofter edit, caritatis exemplum extre- iim ( mum? Cum fuavitate, atque dulcedine hu« t J jus myfterii nihil, quod infra divinitatem eft, vel a longe yin comparatqironem venire poteft. $. 1320. U erdil Et hic quidem, fi legitimam hujus tanti'v doni notitiam comparare tibi velis; ego apte ommoe defcribere, et tu rite intelligere debebis, ;quen- quid fit Deus. Ego quidem ad aeftimandam epti divinitatem omnes omnium aeternitates jam em alibi appendi: fed fruftra id feci. Nam hae m omnes de genere rerum creatarum, ac proin hii infinitis vicibus Deo inferiores, et cum eo Mr comparatae, nihil funt. Majus aut amplius aeternitate animo meo nihil occurrebat, et dum hanc ad aeftimandam divinitatem pro- quid, pofui, ad metiendam infinitàm lineam ali quod 112 Tractatus. decimus, : quod püncto indivifibili eft minus, imperite f& adhibui, Denique vera Dei cognitio eft fo- as lum. Verbum aeternum, feu Filius divinus, I idemque verus Deus: nulla itaque Dei cogni- Wbis, Vienti tio exacta effe poteft, quge Deo minor ett. $. I321. Y .O quantus eft Deus! In ejus confidera- | iufcruäu ld f tione non. modo omnes fenfüs, fed ipfa mens | [ u deficit. aT Omnis de eo cognitio, omne judi- , m cium defüper conceptum infinitis femper in- tervallis ab eo diftat. Et tamen cum tantus d a fit, in divino hoc convivio corpus fuum, et hi ) fanguinem cum anima, ac denique ipfam di- BcT TU a vinitatem. dulcedine ineffabili adponit, totus exinde nobiscum commifcendus, et per mo- m Ü fi AU. dum cibi potusque in nos velut transmutane tandus. Ingenium amoris omnem admiratio- ; dfen li, nem excedens, et caritatis exemplum, ut- tory pote. quale in folum Deum cader ; e poteiï, vere diviniffimum! uj : tf iif $. 1322. UR Et quoniam vehementi amori ea impa- | fJOHU tientia eft, ut a dilecto fibi capite abeffe du- Tlen rum, ac pene intolerabile fit, ideo Redem- àr l0 tor amantiffimus nedum in magnis civitatibus, Qf fed etiam in fingulis prope pagis, immo prie U l vatis templis, et domibus, et denique ubi- d f: acrae D cunque nobis placuetit, perenni in hoc mento T M h ! Caput XIL..— 113 Impert mento praefäntia fui copiam facit, civis, in- ) eft fo quilinus, ac contubernalis nofter effe defide: Qivinus rans. Denique talem,.fe praeíftat, ut fine l p nobis, fi ita loqui, q0r dl videatur. fa*s eG? nec vivere npofï'e. Injuriae ex dignitate ejus perfonae, cui Yfideti inferuntur, grandefcunt, ita, ut, fi dignitas laefi fit infinita, etiam ipfa laefio neceífario 4 ml E ]Udl infinita evadat. Hic jam Chrilti in nos cari- tati, novae, et innumeraé infinitates acce- p ln ) [a005 dupt ex iis, quae in hoc Myfterio amore noftri patitur Deus homo. Et quidem in- im, m d juriae in vulgus notaé, et o mnibus vel pa- COU rum attendentibus patente$ funt innumerae, et graviflimae, qua t o e eidem a facrilegis Chri- muldt ftianis, et fidei n oftrae hoftibus licentiffime inferuntur: fünt tamen aliae infu nirdi per, igno- n, ! tae, et immanes adeo, ut eas n ec comme- morare, immo ut de iis nec c Ogitare liceat, potölïa Quid, obfecro! beatiffimo illo in coena illa ultima, et in » Qquo hoc amoris Myfteriumi inftituit, morento ad confpectum tantae atrocitatis, et ad torrentem tantarum offen- Y fionum fenferit mens illa divinifima? — Et ta. ff d men tot injuriarum, ex quarum íola recor- l Jml datione mens humana obftupefcit, torrenteg 1 L Obftare non potuerunt, quo minus Redem- ) ! ]]d tor noftri nimium amanis in hoc Myfterio fe- : (j ipfüm daret, tantum ut totus nofíter effe fatti poffet. Vel de hac, tot et tantis malis in- 13[][0 om. P victa ii 114 Tractatus. decimus As victa caritate, aut de nulla alia verum eft illad:' Qüia fortis. ef , ut mors : dilectio , duras TOem aemulatio. ficut. infernus , Lampades ejus lam- iptum pades ignis aique flammarutn.. Aquae multae non iimi Mlicet otuerunt extinguere caritatem , . mec flumina. ob. vuent illam f ). ( lum 13242 ls f Q ( Atque fic. qmdem conflderatum altaris fa- | il cramentum, eft ingens Chriftum vehemen- n tiffime redamandl 1llecebra Sed punquid T | ejusdem ufus erit etiam nofcrl in Chriftum VRO amoris actus aliquis ? $. 1315 ANum donum ingens a diligente accipientes, .eundem. hoc ipfo mutuo dilgimus? Num ratio ad amo- fem impellens, et ipfe. amor, idem. effe pot- I n ífunt? Et tamen in praefenti caufa res ita.fe habet: non quod unus amor ad feipfüm,im- NON tor pellat, fed quod unus amor ad alterum nu- futs mero dzverfum vehementer urgeat. Chl'lftl. ISCu feipfum dantis amor noftrum quoque amo- g rem Vehementer accendit: et talem amorem Qu in eo exercemus, fi tantum donum laeti cae D ; piamus. feri 5. 1325'. Con| fuiff Nam Chriftum fumendo, eldem gratum Ümr facimus, ipfa infiniti beneficii acceptione par propemodum. eidem reddentes. Cum enim DT lbu nobise JJ Cantic 9. 6, er 7, 9 - Caput XII. I15 m fobiscum intime conjungi vi caritatis füae , (f vehementiffime defideret; maxime ubique ac- Àf ltll At f ceptum eidem erit, fi defiderii hujus ardene tiffimi explendi occafionem Chrifto faciamus, f Scilicet vehementer amantium eft, ut eas demum divitias fuas effe putent, quas in di- lectum fuum effuderint, et tunc demum de- licias fentire fibi videantur, fi isdem eum, ris l quem diligunt, innatare confpiciant, Non emen admodum fallár, fi dicam, huc fpectare illa nl verba: defiderio defideravi. boc pafiba (in. quo viftun mox Ííacramentum hoc | inftituit ) | tiünducare jottn voþz'scuin E. j J $. 1326; amo Et bic demum verum fürmi hujus fàcra. " pOJ: p menti finem, et rationem latere arbitror, nit Scilicet. ideo: potiffimum amantiffimus Redem. tor illud inftituit, ut, immenfo amori fuo m 1 ohri fatisfacere volens, totus effe nofler, et no- biscum intime uniri poffet. am Equidem gra- noret tiam operatur myfterium iftud , et prae reli- quis copiofam quidem: ad tales tamen lar- Qu giendas fipnum, aut inftr umenturn Ionge in. ferius e. g. coena, qualem Calvini affeclae confingunt , facile fufficeret : neque opus fuiffet, ut ipfe auctor pratiae fe ipfum daret, stl Omnes gratiae infinitis vicibus minores, ac minus nobiles funt, quam ut Ch riftus ad eas enin Uibuendas tanquam medium auxilium famu. gl 2 | lari &) Lue, 92, 15,.— Tvactatus. decimus. IIÓ Jari poffet, Unde ratio metrix, et finis bujus , ,| un] facramenti longe altior, et divinus omnino Npuid effe debet, isque alius non eft, quam caritas ij illa, quae immenfa, et Deus ipfe eft:. qui TE quantumcunque largitus eft, nihil dediffe fibi videbatur, donec feipfum donaífet. ( $. 130 (5 T xQualis jam, quantusque fenfüs ad con- m D fiderationem hujus veritatis animum noftrum Qu pervadere deberet! .Quantum doni hujus 98 capiendi, et ftupendam hapc cum Deo no- l ftro intimam "unionem perficiendi defiderium ln 30 füccendi oporteret! An non toti in eum Ti rapi deberemus, qui totus in nos tronfit? Mb Ignis ifte, cui velut injicimur, eft confumens I ile, aeternus, ac divinus; quales igitur in hm nobis calores excitare deberet! Et tamen N fere nullum hujus rei defiderium fideles tenet. NT Sine.ullo fenfu per longum etiam tempus I Etiam divinis hisce deliciis carere poffunt. um boni alias ad f. communionem per illas gra- Q j tias, quae hic copiofe hauriuntur, et quibus fe magnopere indigere fentiunt, urgeri de- j bent. O fenfum O frigus deplorandum ! chriftianae religionis extinctum plane! Al | NT II3 terutrum, aut utrumque fit, neceíle eft: aut et fides et caritas nos deftituit. O quam modicam caritatem, et debilem devotionem babent, d V qui fàcram communionem tam faciliter po[lpo. nunt, Huc etiam quadrat, et nos gravius, quam ERN Caput XIlL. 117 is hts Ofmnin quam Iudaäos;, ferit fevera illa exprobatioi | Cint munquid oblivifcetur virgo ornamenti /üi, aut Jpon/a fafciae pectoralis [uae? populus voero meus TU ditfe D üeþlitus efl mei a'iebus innumeris b). CAPVT-DECIMVM TERTIVM. De ipfo J-uju bujus fanctifmi Sacramenti, ] cor $. 1328. Ufus fanctifimae Euchariftiae debet effe fre- oth'm i quentiffimus ; hi à N I)EO lj $. 1329. Idque ex mente ipfius CHriPa', quam optime. fciverit antiqua Ecclefia. (derit $. 1330. A ] eut mitur ; qua lege implenda indignitate nemo cXi7 "mft $. 1331. Infirmitas noftra pariter frequentem ufum uote? requirit, itürd $. 1332. . Ad confervandafà porro primaevam inno- Q1 centiam maxime eít neceffarius. j -ïä. I333. Cum vero ad illam baptifmi-integritateni iervandam omnes teneantur: emi fitian $. 1334. Cumque hoc. Myfterium ad illud maxime conducat, frequens e n jusdem ufus guadam ratione Uibl etiam praeceptus eft, d d $. 1335.. Ali inent : qui;.'tramen ab eo fräqüexftando juíte. abe xnfif E $. 1336. Quales' funt grairibus peccatis obnbxii." $. 1337. Qui. vero a gravibus abílinent ad octidua- "m j nam communionem omnino aàdmittendi funt.l $. 1338. — Levia piacula ufum hu jus Myfïerii hgüd jbf impediunt ; j H3 ViUS, $. 1339. Cb'ræ, C. 1Q, (4m . D) Libr. 4/. de fmz*tat. 118 Tractatusv. decimus. $. 1539. et 40. Quod facris auctoritatibus probatur, um d $. i3.1. Ubi etiam ad ea, quae ayb-,aliquibus obji- Qj q ciuntur, argumenta tentim D 6. 1342. et 43. Plane refpondetur. piqe $. 1344.. Aliqui etiam ad communionem octiduana Quod frequentiorem admittendi funt. d) ! uT $. '1328. tdum Uf'us diviniffimi facramenti hujüs ex fua ) l jam indole, atque ex infütutione Chrifti de- l / for beret effe frequenuffimus, immo quotidianus, N W nifi ea, quae recenfebo, impedimenta obfta- IPB fa ,rent: quae fi abfint, rarus, aut d;u dilatus !l Eu-hariftiae ufus caritati noftrae in Chri- [/ ftum, et multo magis ei, quam Chriftus in lir nos fovet, caritati multum adverfíatur, ut 1 de detrimentis ac inopia earum. gratiarum, j quae ex frequentiore hujus facramenti per- [ L cepuone in nos eílent redundaturae, nihil D/ diqamq $. : i329. 1 l ! Licet vero certa reguïak, aut definitum Chrifti. praeceptum nobis cognitum non fit; rcap'e tamen id definicum , ac determinatum omnino eft. Omne enim, quod eít, defini- tum. c rtumque eft. Jam aliquod de fre- quentan o hoc Sacramento praeceptum certe datur, planeque efít: ergo hoc reapfe de- finimm, ac determinatum eft. lam nimia ! odum Chrifti in Dos cariias frequentem adm uium j t c;ggþt XIII. 119 b protit ufum denotat, et primae Ecclefiae confue- quibus db tudo, quae Apoiítolorum et ipfius Chrifti fen- tentiam ex fonte, ut ita dicam, tam pro- pinque haufit, eundem mire confirmat. Id p Optdid quod vel mediocriter erudito notiffimum eit *5, uae quidem auctoritas locupletifli- ma eft, praeceptum Chrifti de frequenti ad- modum communioqne effe laþum. t f l lriti d .. *) Tuvat omiffis quam plurimis pauca teftimonia ad-- Ícribere. Et quidem gravis auctor ex faeculo JUCOuD quarto fe offert, qui fequentià fcribit 2) : bonum — a ol eft , et utile quotidie communicare, et participem jp du fieri corporis, et fanguimis lefu Chrifti. Nos quidem quater in feprimana , diebus dominica, ip n AMercuriz, veneris, et fabbati, atque aliis die- viltus i bus, quando alicujus martyris memoriam celebra- atut, ^ 245 , communionem accipimus. Quod autem tem- pore per[ecutionis Chriflianus , cui presbyteri, )TaLiafüïä g P [ aut miniftvi copia mom efL , propria mamu commu- nionem fumere abs ulla dubitatione renentur, " nulla: alia. demonflratione opus eff, quam quod id ipfum uf conflamti, et amtiqua comfuetudine ftabilitum fit, Omnes. monacbi , qui deferta ba- bitant, ubi presbyteri non funt, communionem apud fe fervanz, et Juis mamibus communicant, e[imtun Alexandriae , et in Aegypta plerique laiei domi gon J Jàae affervant Et id utique tempore pacis, quo n Bafilius vivebat, et extra omnem perfecutionem, ia g Notiffinum pariter eft illud 8. Ambrofii D): Accipe quotidie , quod quotidie tibi proftt, — Sic g vive, Wt qnuotidie mervearis accipere, Qui non m yt 4 3HeY €« P "T ) mml! 4) S. Bafíl. epiftol. ad Caefaream. moii ) Libr. $. de facrament, C. 4. u RAa 120 - Tvactatus deciinus; | mevetur quotidie accipere , mon. meretur .pofi an- flütia num accipere. Et fane experientia docet, eos, qui non nifi in pafchate communicare volunt, BU omnium difficillime ad communionem admitti poffe. l.l ptw In Ecclefia S. Ausuftini quotidianam commu- 1 j Tieral nionem in ufu fuiffe, colligitur ex ejus libro fe- cundo de fermon. Domin. 1 7 Immo innuit tiote ibidem, in Africa quotidianam communionem vix tibo f fine fcandalo potuss omitti. Illud: |Quotidie t comimunionem percipere mec laudo, mec vitupero, n certe non eft fententia S. Auguítini: licet, ego cutm aliis S. Au -] fiti adícripferim. guítino eam impe?ite aliquande | gt f $. .1336- CUU hriy| Neque ex lege divina, quae de frequen- ; Wf te communione datur, hac te eximes, quod L te indignum effe judices. Nam ideo nemo a legé immunis fiet, quod ad eam implen- dam fe ineptum reddat. Qui ad finem tene- tur, ad procuranda omnia auxilia obligatur, quae jufta, et in ejus poteítate funt. Et quidem ad f, Communionem, fi exacte loqui velimus, plus non requiritur, quam ut quis in ftatu gratiae, id eft, a peccato lethali liber exiftat. Ad quod qüidem quisque aliunde, et non attenta communione eft obligatus. $. 133t1. Alterum pro frequenti communione argu- mentum petitur ex imbecillitate noftra, qua, ad peccatum proni, ingenti, quo identidem munia- ^ L d Caput. XIIL:. — T2l qui muniamur , fubüdfoï magnopere indigemus. Qt, 6 : VOLUN, Nam per hoc liberamur a culpis quotidianis, et t of a peccatis mortalibus praeferoamur : r 'out fupra V erum hic 1 C jam ex "Tridentino dicebam. 3 iterato ad experientiam teftem omni excep.« o inni tione majorem provoco, quod divino hoc )neta Yi cibo frequenter refecti plerumque, et fi forte Quarià unicum poenitentium genus quandoque ex- vitupr licet « cipias, vix non omnino omnes in perenni gratia degant. Qua in re ad experientiam, liquand et teftimonium. omnium facerdotum, *qui diri- gendis animabus conftanter occupantur, fe- curus provoco. Quot vero, et quamdiu a gravi lapfu ii fibi temperent, qui a divina equen , quo:' menía diu abftinent, non juvat definire *).. - *) Quöt gravium peccatorumkfe'reos faciunt, aut | f i aliquam faltem partem in iis habent, qui con- feffiones audire nolentes, vel etiam data opera at communionem diffuadentes, aut'impedientes po- Jigut pulo chriftiano primum,.et efficaciffimum falutis ( [ auxilium rapiunt ! d Sed abufüs, indignam praeparationem , et ne- f qu Ício, quaenam alia caufantur: quafi vero, qui ra- rO communicant, ii meliorem difpofitionem affer- j bet jund rént, et non longe pluribus vitiis obnoxii vive- rent, Non eft ex eo tollendus rei ütiliffimae ufus, Qu* quod in eum aliqui abufus fe infinuent: alias re- rum fere omnium uíu abítinere, aut certe eum raro admodum adhibere deberemus; et inprimis cibi rariflime adhibendi forent, eoquod cibis fre- quentiffime abutamur. a Scilicet abufus, falvo ufu, tollere oportet, s Saepius etiam adverti, eos /potifïimum ab'- (idem afum, aut debitd minorem circa hoc facramentum J 5 revé- J I22 Tractatus. decimus. reverentiam .accufare, qui alias circa facra frigi- [aeþe | difimi, et circa cultum ac reverentiam religioni qui impendendam pene nulli funt. Scilicet non amor, hi f aut ftudium erga hoc facramentum, cujus nullum fenfum habent, fed animus a íacris generatim averfus facit, ut communionem frequentiorem diffuadeant. À $. 1332. W bt Omnium maxime coelefti hoc robore in- diget juventus, fui incuria, et aetatis fuae Quan hii levitate*fimul, et ardore lapfüi propinqua. Wr Incredibili experientia doctus, tuto afferere fat audeo, adolefcentem adhuc integrum , --et àdli baptifmatis nunquam hucusque violati deco- fies | re infignem primaevam innocentiam fuam Qu ope menfiruse communionis, diu ac conftan- Per come Qu ter confervare nunquam folere. Va munionem octiduanam, aut faltem in alternas W hebdomades repetitam fervantur multi. Hu- jus vero facramenti ufü frequentiori ex ulti- fi ma corruptione reparantur ex jam lapfis in- numeri. Et quidem quam primum eo usque emendati fuerint, ut ad hoc facramentum faepe,- ac continuo admitti queant, multi ) conftanter adeo vincere folent, ut illius mali, quod antea furori non erat abíimile, dein- ]i Scili- ceps vix fenfum habere fe, fateantur. p cet fedat , dum in nobis manet , Chriftus faevien- t iem Tembrorum legem d). Et fiquis non tam li faepe 4) S. Cyrill, Alexaudr, libr, 4 in. Ioan, C, 17. Capilt XIII, 123 r frg /Zzeþe modo, mec tam acerbos fentit motu;, g;acias lr agat corpori, et fanguini Domini, quoniam vir- 0 m Qs nullr Pu$ facramenti operatur in iilo &). - gen Uentitu $.::1393. Atque in rem hanc ea veritas recolenda eft, quod primaevam innocentiam tueri, et ore i baptifma nunquam violare, et quod lapfi ali- quando, et eximde poenitentes ab omni le- js i thali peccato fibi temperare omnino tenean- pI tur feret Atque ex hoc alia, eaque certa obli- gatio nafcitur, qua tot auxilia ad hunc finem n,-c [ at adlibere debemus, ut a gravi delicto immu- nes nos fore, prudenter fperare liceat. Nam faati yoltu quale illud animi propofitum eft, cujus exe- quendi fpem prope nullam habemus? Certe t u T vitae noftrae rationes ita ordinandae forent, ut eae confuetum vivendi morem multum j D Y Y il fuperarent, D p[js J . 1334. | Usque enturm Si vero ad copiofa, et in pugnas ancipi. g tas adeo fuffectura auxilia comparanda obli- gamur, obligamur, inquam; nunquid prae re- [ liquis illud arripere debebimus, cujus efficacia gtl prae reliquis maxima, et ad tuendam gra- ( | tiam potiilimum facta eft? Nam hoc Sacra- ] ii ur, fed Amentum eft inftitu—tum, ut non moriam j Jamper " e) S. Bernafd, fermon, im coen, Dom. m 124 ' Jvactatus decimus. de,. femper . oivamus . in Chriflo f); Deni'qkue ufum hujus Sacramenti ad gratiam perpetuo fer üfen tht vandam fimpliciter effe neceffarium, Chriftus diferte teftatur: amen, amen dico vobis, mifi um l fito manducaveritis carnem . filii bowninis, et.biberitis ejus fanguinem , nom babebitis vitam im vobis g). | Ui His vero,,et in toto illo contextu Chriftum | at | tyli de Myfterio altaris locutum fuiffe, Concilium — Tridentinum, et Patres MP , prout alignde— nofti, COR ubertim teftantur. . | quie | tehe $. 1335. | tuum Licet vero hujus Sacramenti frequentandi Wf WUU tanta fit neceflitas, et obligatio; aliqui ta- men ab eo jure abítinent, aut neceffario ar- centur: qui tamen plerumque ab hoc officio 0*) N V immunes haud funt, eoquod fua culpa ab l eodem prohibeantur. Aliqui tamen vere ex- cufantur, qui longi itineris, negotiorum, aut alia gravi cau f à illud omittere, aut potius l differre coguntur. CW $. I556. OTI It-aQue a divina hac menía vi juris divini, aut potius vi juris naturalis arcentur omnes peccato gravi irretiti: tantam enim purita- tem cum ffóeditate tanta commifcendam non efïe, Y ) Tr?den'tin. Seff. 1. £) loan, 6, 54. ä "4 Caput )XIII. 125 t vfin eITä; jam ipfa ratio docet. .A quibzlls.' parum tuo fe differunt, qui identidem in gravia peccata Chrity relabuntur: horum enim poenitentia eft am- li, j bigua admodum, faltem fi lapfum deinceps hii futurum ipfimet praevideant*). . Si qui tamen 0015 a Vita perverfa ita redeant, ut fe jam non hi peccaturos arbitrentur, hos reverentiae, et qciliüt amplioris poenitentiae caufa ab ufu hujus fa. cramenti arceré poteris. Si tamen- eosdem : Dolt comimunicare volentes, mox admittas, id quidem magno illus patrifamilias exemplo tueberis, qui redeupnti prodigo filio fuo vie tulum faginatum ftatim. occidi juífit, cum ontati peffimae frugis fobole fplendide mox epula- U t : tuür ;!S. 10 af ofici *) Si vero omnes eos a f. Communione pfoh&bere, ] 2 voles, qui tua opinione in grave peccatum pro- et o lapfuri probabilius videntur ; tunc etiam ex inno- centibus hucusque, non nifi raros divino epulo ZiOI'UfIï, dignos judicare debebis, Nam ex omnibus, quo« potllh rum tu-confeffiones excipis, et qui hucusque funt integri, quotus quisque ftrenuus adeo, et aliis circumflantiis tam probis eft munitus, ut eum per Omnem vitam a gravi noxa liberum, et, in pri- maeva innocentia moriturum effe, probabilius con- fidas? Nonne hac ratione a baptifmo infantibus livini, conferendo forte abflinere debebis, ex quibus, Jl nifi in infantia, aut brevi poft moriantur, rari 'urifä' funt, quorum im gratia perennis conftantia etiami tuo judicio non fit fumme ambi£ua? Denique fi immapia, quibus vita noftra eft involuta, peri- ls . cula etiam ipfimet poenitentes pervideant; locum adhuc habet conatus ferius, ac folidum non pee- candi dgcretum. Nam faepe ad fpes minime cer- t38 126 "Tractatus. decimus, tas inens humana vere contendit, ef acres moti ii raro pugnae pro victoria multum dubia fuüfeipiume Iti. tur: ad fola ea, quae certo non funt futura, prue Qua, dens conatus non poteft intelligi Quae quidem nedum ad facramentum Eucharifliae, fed vel ma- L (); xime ad i'acrfzmemum pue:nitentiaei notare juvat, g, - p if | $. iää?« lil atitt ui vero ab omni gravi peccato fibi con. dli CU ftanter temperant, ad. octiduanam commu- W nionem adimittendi, vel etiam inducendi funt. hm Neque enim eorum mihi fpiritus aliquando Cont | mbit probatus fuit, qui non nifi raram communio- nem fuadent Et quidem quantum ad eos, ! üpit ( hn quibuscum mihi agere datum eft, tales frigi- diffimos eíffe, ut plura non dicam, qui fre- dj quenti )communioni obfiftunt, reperi. T ; W $. 13230. Hic vero ad propriam cujusque experierne tiam. appello. Homines itaque a gravi pec- ] cato liberos induc ad octiduanam communio» dte nem, et fimul ad vitanda 'etiam minora pec- Qn p cata fvite ac frequenter urgere fatage, et brevi videbis, hos ab omni fat deliberato j lii | fan( piaculo abftinere ftudere. Quodfï vero eos$ naevos, qui nobis non fat advertentibus, aut Ti m quandoque etiam fuüb pleniore cognitione ob- repere folent, fi, inquam, tales ad aliquem a divina hac menfía excludendum valere- ve- ] od lis ; tunc; ufum Euchariftiae, et jpfum; qu ge l "—— - Caput XlIL — 127 E65 f defüper datur, praeceptum divinum fuftu- fifeipiut. liti. Cum enim nemo fine peccato fit, et r & quiddt quid, /i dicamus, quoniain peccatum mon babe- ] vel i wmuisy ipfi nos feducimus, et veritas in nobis non 4 ef/ i); generatim nullum, et omnium minime ? j eos, qui fingulis menfibus, aut omnino fin- gulis duntaxat annis communicare petunt, admittere poteris. Denique fi ipfos Domini bi COf difcipulos non in ultima coena (funt enim, Qmimu ui in enarranda hac contentione Évangeli- if ütit, am putent non ita ftricte tempus, quo ea qui i contigit, obfervaffe ) de primatus honore Juhllh ambitiofe contendiffe velis; in aliis tamen (] &0 capitibus a Chrifto reprehendebatur, et ha. : ff J bebant fane fuos. naevos. Nec propterea M tre diviniffimus hujus. Myfterii auctor 1lis illud negavit. uae Chrifti benignitas maximo utique iis em ngmento fuit. 5 $. ..1339. erielt Illud quoque haud intelligo; quomod05 1 pe(:' doc nuno' ente id Concilio "Tridentino, vi hujus. Sa- cramenti a culpis quotidianis liberemur 1), fi jani ] pCC' m ó praevie ab omni culpa immunes effe debe. Imnus, Certe viri, qui noviflimis temporibus berdt en fanctitate . ce] J ebres fuerunt, toti fuerunt in frequentia Sa cramentofum inducenda: primo- ]5, aUC p 0 rqm vero faeculorum Patres aliunde conítat fre "Ab / 3) 1. Toast, t, 8, l) Sejf. 7. T d " 128 Tractatus. decimus. fr!equentifïïmam, et multis in locis etiam quo- tidianam communionem induxiffe. — Et uti- hi que non ignorarint viri fapientiffimi, omnes (60, pafüm fideles a quavis levi culpa puros haud munic eífe. praoy $. 1340« tr? .Neqiie immodeftus, aui in fenfüu proprio j Dema abundans cuiquam videbor, fi argumentum a fs v t quotidiana communione fumtum ad commu- 41 &t nionem octiduanam transferam, quoad eos, lm dui.a gravi peccato conftanter abftinent: et | lims, maxime quoad eos, qui conatum etiam con- | Yeto] tra levia adhibent. Neque illam frigidorum B cantilenam occinas: res zanta nimia ufu vilefcit : ! lidof in ianta frequentia eidem praeparaio mon prae. f d wititur: leoia peccata obflant: demique mifi pa- fs f tens in virtute progre[Jus cernatur , frgque-ntz' com« munioni vitium fube[Je;: prudens fu[picio eff. j $ 1341. Q Sed generatim inprimis refpondeo: haec Merpi in frequenter communicantibus plerumque. non Tem . contingere. Et utique regula, ex qua agere & Lii oportet, ex iis, quae plerumque fiunt, capien- m da eft. Si vero ex quibusdam abufibus le- Qdei gem generalem ftatuere velis, omnium pene 1133 rerum ufum fuftulifti: eoquod nulla res fit, Cnt qua homines non frequenter abutantur. Sci- ïreq[ licet abufibus adverfari, non legitimum re- Wt rum neceífariarum ufum tollere oportet: ne. Teq1 ffunt. li que älïi huic praejudicium inferre po $. 1342- z av Caput XIII, 29 um qu $. 1342. E u Tam ad fingula accufationis capita refpon; , 0D0à '0s Dl deo. Et inprimis quaero, an in raro com- municantibus major reverentia, diligentior praeparat!0, et puritas cordis major habea- tur ? Utrum horum facilius ad communio- propti nem admittis, eum ne, qui ante plures men- ntum fes, vel omnino ante annum confefus ' eft, EOTTuT an eum, qui ante octiduum adfuit? Puta d &t femper plerumque, et fi regulam ítatuere ve- n & limus. Aliquando facram communionem ex m Q vero fubmiffionis fpiritu differre non accufo: idorit ed hoc remedium frequenter adhibere, per- atf niciofum eft femper. Per hoc fpiritus ardo- prael rem adeo non accendes P . ut potius ipfum anj- ; d Imnis frigus. inducturus fis. jti m gft'« $ 1343. Quod fi in frequentes. communicantibus certos aliquos in virtute progretfus requiras; « lodl iterum tenta alumnos tuos, num poft rario- , noi rem communionem generofiores, et ab omni agere etiam levi peccato magis remoti fint. Cave apïell tamen, ne levibus hucusque peccatis gravia "3 deinceps fuccedant, et quidem in juvenibus 1 pene maxime, Quodfi vero frequenter communi- lj Hf, cantes rarius peccent; tunc utique peccatum N frequentius vincunt, ac proin etiam varias l] virtutes per hoc ipfum frequentius exercent: ? n frequentius autem virtutem exercere, nifi [ me omnia fallunt, eit idem, ac in virtutibus ! Tom. 1V. 4: pro.- 130 'vactatus decimus. J prlogredi. Denique fi haec omnia omitta- K mus; verum manet, utilem, ac neceffarium [ eífe illum cibum, quo mors arcetur, quo a vita ac vires confervantur: nam fi talem fub- 1 trahas; deficient paulatim vires, ipfa non ' l raro morte fubfccutura. f fí h $. 1344. j Sunt denique non nulli, qui communio- 0i nem etiam octiduana frequentiorem petant. f Atque circa hos praeter hucusque dicta at- | tendendum eífe, puto, an imprimios fpectata cujusque Écclefiae difciplina, ac moribus res$ D ejusmodi noxiam admirationem non fit ex- K citatura: et quidem diebus feftis haec non 1 facile timenda eft. Et dein prudenter, et 1 arte aliqua explora, qua potiffimum ratione ad toties petendam communionem movean- tur. An non vanitas, inanis aliqua alios, aemulandi cupiditas, vel qui hoc faciunt, alia levitas reapfe fubfit. Quodfi a levibus abftinere fatagant, eosque folo fe cum Chri- ífto. conjungendi defiderio agi deprehendas; tunc famule facerdos! hosce hofpites a con- vivio nullatenus arceas: quos ipfe Dominus voce propria, id eft, per purum gratiae mO- tum invitat. Praeterquam , quod in his non modicus fe amor prodat, utpote quos defi- derium Cbrifto potiundi, et finis huic Sacra- mento proprius urget *). *) Quodfi Caput. XIII. - 13I : miti *) Quodfi quaeras, quae fit optima fe ad tantam eeffanig rem praeparandi ratio; refpondeo , omnes preces, W. 0 actus virtutum, et maxime theologicarum , quae jJem li animo fe ad hoc myfíterium praeparandi exercen- tur, plurimum. illuc conducere.- Dein puritas la 1 conícientiae magnopere curanda eft, ita ut etiam leviores naevi follicite evitentur, vel per cón« feffionem , aut alia . poenitentiae Opera, quantum fieri poteft, eluantur, $ Sanctitas divina . et maje« ftas infinita utique vas puriffimum, in quo reci- piatur, jue requirit ' Denique tertio et. maxime m omnium prodeft perfecta caritas, qua me ntem no- u ftram cum- divina voluntate per omnia confor. t. qit d mantes foli jam Deo vivere, id eft, in omnibus fola ipfi placita deinceps fequi ftatuimus. Hoc at rIDu 1 bus f j eft enim fibi nihil relinquere , fed fe torum dare ei, qui in facra communione fe totum nobis im- iM ( a pendit. Idque faciendum magna laeti tia, et quan- rec 00 tum Deus dederit, fecuriffima confi lentia , [ ab omni fol quae j g licitudine longiffime. abfit, Perfecta ff Ípes, et abfoluta caritas hominem cum D eo plene l ra On conjungunt o Ved In ejusmodi mente facrame ntum hoc nullum jam reperiens obicem » tota velut vi fua J al lh agens, ftupendos effectus edit » Totum hoc bre. 16 Y viffimis verbis complectitur piiffi mus auctor: Ego Jeribus Jfm; cui te totum dare debes, i ta, ut jam ultra ; ht zon in te, fed in me abs vivas m), que /omm' Jollicitudine )endQS! Illud tamen hic addendum . miram hanc animi 4 eu pacem videri faepe in noftra f poteftate haud effe, [ny dum variae circa ftatum con nes, perturbationes , Ícientiae follicitudj- jne 10 defectus. devotionis, immo ingens animi frigus c ommunicare volentem non raro fatigent. y Quae quidem animae noftrae. ho- r' ftis folerter inge rit, ut facram communionem: vel 5 2 impee ") Libr.. 4. de imitat, C 7. Quodü I L Tvactatus. decimus. impediat, vel' certe perturbatiorem reddat, l;ene gnarus, quanta ex ufu hujus facramenti detri- M mentà contra fe oritura fint. Quandoque .tales 1fu moleftias etiam - Deus immittit, ad nos puriores p exinde reddendos. Ob ejusmodi autem moleftias Quae ] facra! communio nullatenus. intermittenda: nanm exfoli ad eam, quam bic defcribo, praeparationem fuffi- Tdia! ciunt fola, et ficca mentis-decreta, quae eo pu- 1 qui riora plerumque funt, quo àb .omni fenfus deli- cio magis remota fuering. t CAPVT DECIMVM QVARTVM. | wmm Re;iguï caritatis fpecialis actus , breviter re- | forqi cenfentur. fimul &ïiorun 1345. . ld -alios caritatió fpe;ialis actus pertinet Qul etiam b 1346. Vita contemplativa, — M düm | 1347 — 50. Quae injuítiffime v j idi pefxditur a qfli- fenfi busdam. « I351. Cultus quoque Dei exterior fe ipfo aequie ä fet ritur, I 352. Fere ficut externa fidei pfofemo eft ali- quando necefliria. 1353.' Magis tamen requiritur cultus mentis: 1354. Quo vel maxime fpectat illa de Deo exi- Ti &f'nte* laetitia, tht g 1355. n quam reliqua in/( Deum officia definere videntur. Quo Áf 1356., Confummatio gradii hujus aeternae felicitae tis eft propria. 0i fl : 1357. Adhortatio ad caritatem Dei, DO $. 1345- i ] e2 Caput Xl V. &dt, D $. 1345* meni det 'Ad caritatem hunc fpecialem, prout jam doque Qs puri fupra dictum eft, pertinent omnia officia, m ml quae Deo proxime, et ex titulo divinitatis nda: 0 exfolvuntur, feu' totus 'atriae apparatus. (onem li Talia funt facriticium, «adoratio, . et- uc p enfus & pleraqqeg quae fub anixïe religionisiveuiunt,r d : 1343. þxTö![D Atque huc vel maxime referenda eft eita contemplatioa , feu ftudium eorum, qüi fe to- r 10 tos cultui divino dedicant. Hi:jam foli Deo famulantur, dum reliqui facrae, vel naturali peïüwä aliorum utilitati fe impendunt. Nihil autem apud multos tam damnabile, et delpectum adeo habetur, quam hoc ipfum vitae genus, dum antiquis, et etiam modernis,- qui recte IT fentiunt, venerabile, et prae vita activa, quae ad hominum utilitatem com o i r fecta, ac nobilig aeftimatur. ) ea' aü' $. 1347. (us: -Et Ífane h'orium' fententia veriffima. Eft: "E nam omne humanum ftudium ex eo, cui fa- mulatur, pretium accipit:ac proinde illud, dennüfv quod nobiliffimo: officio. fervit, pariter nobi- liffügc«dum effe, neceffe eft. Nam nifi in ab- i ominanda Deiftarum placita concedere velis ; facile dabis, longe magis intereffe, ut Deus pro fua dignitate colatur, quam ut homini- bus n 3 - - 134 Tractatus decimus. buS bene fit. Priüs illud dHïcium infinito divinitatis titulo nititur: dum hoc pofterius Ti ex fola pietate hominibus debita defcgndi;. quont Qüon 1549. tec C $. Te(ci Dum vero ejusmodi homines de inerti otio accufant; divinam majeftatem, aut certe | tb fi € cultum eidem debisum negant, per illam di- vinae [cripturae féntentiam | condemnandi: Tib fit filius bonorat patrem , et jervus domimum [uum: fi ergo pater ego fums ubi bonor meus, et fi do- "minus cgo fum, ubi eft. timor meus a)? ] Iu $. 1349. (ieat Fruftra hos de otio poftulant. Qui enim bt primum ex omnibus officiis explet, et omnes J Wi vitae fuae rationes ad id confert, plane otio- eup fus non.eft. . Qui fe totum ad curandam mi- que liam, ad levandos aegros,. ad alios erudiene dos impendit, eum a delicto otii facile ab- folvitis: nunc eos condemnatis, qui ad Deum digne colendum fe totos dant. Et tamen hi vél ex eo, ut alia omnia omittam, vobis M V maxime opportuni funt, quod ingentes illas lacunas, quas in debito Dei cultu vacuas re- fla Du linquitis, pro vobis utcunque æ:xpleantt u Ín $. 135o. eM ! a) Maxlacb. I. 6. * I35 Caput. XIV. | infinin $. 1350. polerig Illud quodue minime attendunt, quos et fcendi;. quantos hac fua criminatione condemnent, quorum füblimitatem, et excellentiam nos nec cogitando quidem aífequimur. Denique nefcio, quam fententiam de triginta primis, je inet iut Ceft quibus divinus Redemtor nofter vinit, an- nis, et de tot noctibus, quas idem ultimis ilam ó Ya vitae fuae annis in oratione tranfegit, dicturi fint, i futt: "MTO $. 1351. Iam cultus divinus generatim in exterio- rem, et inieriorem dividitur ita, ut illé non tantum ad fovendum cultum interiorem per- tineat, fed ut feipfo, et proxime Deo de- i ent beatur. Et corporis, et animi Dominus eft, t o unde ab utroque juftum cultus tributum jure ne ot exigit: et qui utrumque condidi i t, ab utro- lam D qrue jure honoratur. d $. 352. jfe d* Deun Scilicet res haec eodem modo, quo offi- yen li cium fidei, fe habeft. Non fufficit aeternae vobi veritati affenfum animi etiam firmiffimum prae- as i"?i flare, fed quandoque requiritur infuper, ut j5 I bunc etiam exterius cum certo vitae peri. lto culo generofe profiteamur, etfi fides interior fne tali profeffione integra perítaret: quia 1 exterior fidei confeffio feipfa non raro eft praecepta. Neque dicere audebis, divinae La veri. ss * Tractatus deaimus. 136 PA veritati plus, quam toti divinitati a nobis jt 2ete deberi, cundii Deum $. 1353. , e uafnvis autem cultus Dei exterior, et jm d fu^ t 'nfus cadens feipfo requiratur; prae hoc puudi tamen: magis neceffaria funt obfequia, ac de- Duis 1 votio ments:; nam /piritus efl Deus, et eos, t j / / qui adorant eum., in , piritu et veritate oportet. ad- &O orare b). Huc jam ardentes animi noftri in Wnte Deum affectus, et maxima pars eorum fpe- C ctat, quae fub nomine orationis accipimus, [0[115 | quam frequentem,^ac prolixam. effe, .vel ex Tatur: hoc capite neceffe eft. De hac tamen ubee r pr rius in proprio eidem tractatu- agam. Hic Wle i; » H r id folum, quod faepius jam notavi, repetere w i T juvat, fcilicet faluti plurimorum vehementer Ti timeri pofle, qui, alias honeftiffipe viven- m In tes,.in Deo digne colendo defecerunt. judicio enim, reliqüis praeceptis rite exple- tis; quoad hos primum, et maximum, quod eít de cultu divino., pene vacuum adparebit, Yile $. I ^ 3 54 W w -Huc quoque vel maxime fpectat fummus Q de ille nofter in Deum amor, quo de Deo exi« ftente, et de tanto, quae in eo dantur, bo- i [n norum omnium cumulo vehementiffime ex- timm m ultamus, et cujus demum ope Deo plenimme in P) loan. 4.'?4, EEE Caput XlV, 137 11 li in aeterna patría aliquando fatiabimur, [u- cundiffimus hie- affectus erit perfectillimus in Deum amor, quo eiderh (ummum bonum, id eft, teipfum volumus: et quia tantum bonum eriot, d jam habet, irmmo ipfusmet eft, erit nobis prae i gaudium confummatum , vi cujus demum T Deus nobis erit omnuia in ommbus. 'Talem , H etiam in hac vita inchoare omnino oportet: Uriet d) et mentem ad grandem hanc fapientiam prae- t d parare poterimus ex fummo illo, quod ipfe n fpe Chriftus docuit, principio: memo bonus, mifi Cpimus fous Deus c) Cum vero voluntas tota fua ,vUd natura ad bonum facta, non nifi honum velle, en u ac proin non nifi de bono gaudere queat; ) H vide jam, quid velle, aut de quo exultare jpettn poflimus, nifi de folo Deo. Fallitur, ac de- moentt n mum in nihilum recidit omne : Viv extra Deum terminatur, gaudiu,m., quod , d : eip $. T5537— j QUi Hic te non nihil, et obfcure filtem per- Ifb videre arbitror, ficut omnia mere propter Deum funt, ita omnia noftra in Deum, et - juftitiam officia reapfe in hoc unicum de Deo exiítente gaudium ultimo definere. Et licet m ) ( de eo in tractatu. de generali caritate, feu de f, U Jummo. genere. oirtutum , "tapit, "ultim. tractave- p U rim, eo quod reliquorum omnium apex fit, jl fua tamen natura hoc gaudium ad caritatem 3 r u . chanc €) Luc. 18. 19. 158 : Tractatus J—ecimus. hanc fpecialem pertinere videtur. Hic jam habitat pax illa, quae exfüperat omnem fen- U fum, et quam nulla verba, fed fola experien- tem. tia nos docere poteft. Quo magis vero in lort hoc amoris genere profeceris, eo plus ingens affectuum tuorum diverfitas in unum coibit, b 0i et fedato omnium defideriorum tumültu, ac juvi tota cupiditate tua in pleniflimam fatietatem abeunte, tui ipfius jam feliciter oblitus ex- li eju, Ui climabis: datur Deus: et boc in immen[um ffiat. Pal DUE. $. 1356. &t 0 jj Verum talis amor, et gaudium purum adeo, ac confummatum fere foli aeternae beatitudini, quam ipfummet conftituit, eft | 4 proprium: in praefentis vitae turbine illud explicari audientes fere.nil nifi inania verba percipere nobis videbimur. Ab iis vero, qui longa virtutum exercitatione feipfos per poliverunt, et quorum fpiritus acerrimis pro- bationibus purgatus eft, tanta laetitia velut per nebulam confpicitur, et. quandoque pri- Nobis id fo- moribus velut labiis guftatur. lum fufficere debet, veriffime dici, quando dicitur, de Deo infinite effe exültandum. Haec porro exultatio nunc jam tanta debe- ret efle, vel certe aliquando erit tanta, ut mentis noftrae omnes reliquos fenfus fupe- ret, et tandem penitus extinguat. Qs- 1357- Caput XIV. 159 Wi m $. 1357. n fey Ultimo denique ad fpecialem hanc carita- peria Vet0 10 tem vehementibus Spiritus S. verbis te ex- hortari velim: £erribilis Dominus et magnus *e- j g | Coli bementer , et mirabilis potentia ipfius. Glorifi- iltu, & cantes Dnmmum quantumcunque potueritis, fu- at peroalebit: énim ad/mc, et admirabilis magmficen- QUs & lia ejus. Benedicentes Dominum exaltate. illum, quantwm — pote[lis major efl enim ommi laude. a Exaltantes eun replemini virtute, me laboretis: Ti0n enim comprebendetis. Quis videbit eum, et enarrabit ? Et quis magmficabzt eum , Jicut. eft ab initio d)? pu Vff fernae d) Ecclefrafl, 41. 30. et feq. ]d e Tj | veni vt [os p co—sacna ANMES ilftumasoa o g pro vehit pll 1d fO lk anä ;ndüm b d l. Ü li 0'1 TRA- 9) ia U f TRACTATVS VNDECIMVS RE hag DE CARITATE PROXIMI PROVT. EA EX CARITATE DEI EIDEM DEBETVR, g * CAPVT PRIMVM Abï Je cáritate, quae proximo i amoris divini ln debetur, CI'lpJ l P I358. Ut exphcetur, quomodo caritas De1 cum T i ila proximi conjuncta fit, 1359. Aliqui relacentem in proximo Dei imagi- i nem, E — Tan) $. 1360. Ali mentem ratlonalem, vel capacitatem obtinendi vitam aeternam, aequalitatem naturae, n aut illud Chrifli: N onmza, quaecumque vultis etc. affignant : tlite 136 Rectius ftatuitur divina beneficentia , feu lh amor, quo Deus proximum diligit. l Q 1562 Definitur haec caritas Inde 3 ( 1363 Sequitur r. hoc officium Deo exfolvi j 36 1. 2. Res homine inferiores caritatem nullam Inereri 1364;, Bene vero s. Angelos homines etiam ini- micos diligendos efï"e M^ u^ M^ uO^ u^ u^ 1366. Atque hoc praeceptum ex caritate Dei na- Tit fcitur, li $. 1367. ER Caput 1 141 1567. Uride tenemur eis generatim F. bene velle, . 1368. Debemus 2. figna benevolentiae commuma exhibere, I$ 1369. 3. Inimicis reconciliari, ï : I370- Non vero tenemur damna nobls ilata re- mittere, pA H $. 1371. Debemus etiam dlhgere n0s, $. 1358 bfoluto tandem in re morali eraviflimo egotio, et caritate Dei, ijd eít, omnis dioii honeftatis apice, nefcio, an fatis exacte de- fcripto, ad caritatem proximi, id efl, cuique homini debitam transgredimur; immo in ca- ep Qu ritate Dei plenius explicanda remanemus: eoquod proximi, et Dei caritas fit eadem, | n atque ex eodem fonte defcendens. Labo- rant DD. in adfignando hujus noftrae obli- KCtttit gationis principio; feu potius in inveniendo naturta nexu caritatis hujus ad caritatem Dei; five tj & | | aliter, cur ex eo, quod Deum dllxgamus, eo , B ipfo etiam proximum fine novo interveniente titulo diligere teneamur. Et quidem primo (quod femper facilius eft) aliorum opiniones oppugnabo, exin vero propriam referam. h jl $. 1359. ? 1 Et qurdem aliqui adfignant pro titulo ca. g ritatis theologicae eam, quae in proximo re- lucet, Dei imaginem, adeo, ut amando pro- ximum jl N I42 Tractatus ufndecimusf ! ximum non tam hominem quam Deum velut phr D in viva ejusdem effigie revereamur. Atque : in horum fententia de amore proximi fere ) eadem, quae in cultu facrarum imaginum ob- tinent. Verum aliquid cum Deo fimilitudi- nis datur etiam in animantibus, et in rebus quibuscunque: et tamen ex communi fentene tia ne quidem minima portio caritatis iis de- betur. g $. 1560. Alii ex amore Dei etiam proximi dilectio- nem per id derivant, quod proximus ! men- tem dico rationalem quamcunque) aeternae K haereditatis nobiscum capiendae aptus exi tD ftat: quem proin tanquam fratrem et ejus- R f dem parentis cohaeredem diligere teneamur. Sed capacitas aeternam felicitatem capiendi, i PU immo ipfa aeterna felicitas bonum aliquod ld creatum funt, ut proin caritatis theologicae, Ve qualis eft amor proximi, titulus effe haud (sl poflint. Debet autem eadem, diligendi pro- ii ximum, et diligendi Deum ràtio eífe: alias ldem 1l non idem, fed diverfus amor foret. refpondendum eft iis, qui aequalitatem natu- lr tet rae pro ratione proximum diligendi affignant, lr praererquam. quod in horuni fententia Ange- X los.minus, quam homines, et bruta animane l tia aliqua faltem caritate theologica diligere [ teneremur. Nam homines prae Angelis fünt pnatura aequales nobis, et animantia minime per omnia funt nobis diflimilia, utpote.quae pluri- p — agl Capi)t L 143 | velit plurima naturae dona nobiscum habent com- K munia. At I fote b : *) Atqui pro principio caritatis proximo debita.e im 0 ftatuunt illud Redemptoris oraculum a)* omwria ilitd i quaecunque vultis , ut. faciamt vobis . bomines , et Is v vos facite illis, Verifimum equidem hoc, fed entdt ejusmodi, ut eo effato definiatur, quid proximo debeamus, non ipía ratio debendi. Hic eniur jis d quaeritur, quare ex eo debeamus proximum dili- gere, quod Deum diligere jubeamur. eo 5- /136Io n Quare fors fequens doctrina in praefen- & a tem caufam optime facict. Omiffa cogni- tione fidei ex fola indole rationalis mentis ey m patet, hanc ad bonum capiendum a Deo effe factam, ut adeo appareat, Deum mentibus AeI0, ratione praedius bonum velle, feu, quod i idem eft, eas a Deo diligi. Iam fi quis Deum gICBB, vere ac per omnia diligere vult, is eo ipfo faul debet omnia diligere, quae Deus diligit: nam p alias nec Deo quis omnia bona vellet, dum 1j illud, quod Deus cuique homini maxime vult, det non defiderat. Scilicet hac ratione non da- u retur ea, quae ad veram amicitiam requiri- t tur, perfecta voluntatum confenfio; unde n ex eo, quod quis Deum diligat, aperte con- iE fequens eft, ut etiam proximum diligere de- gere beat. Quod ipfum docet magnus caritatis fu. I]me l m,agi- Id .a) Mattb, 7. 12, jn d Tractatus undecimus. 144 J magifter ex caritate Dei caritatem proximi Ti inferendo »): cariffmi! fi fic Deus dzleut 00$, i hi eL nos debemus altevutrum diligere, — — — Et boc mandatum babemus a. Deo, ut qui. diligit &d Q« Deum, dilgat et fratrem. fuuimn, be. j J li 9. 1362. Ti «ï; Quare hoc oflicium, quo proximum dili l d gere debemus, fic definies: praecepivm . dili- & gendi proximum e[l obligatio caritatis tbeologicae, &l qua fuüb[lantiis ratione . praeditis, ideo bonuum vo- lumus , quia Deus eis bonum *vult $. 1363 )) in Sed ex hoc ipfo capite, imtmo ex maturd nj dilectionis proximo debitae, infertur Imo hoc Qs officium ad caritatem Dei fpectare. Cum W enim ratio, ex qua proximo bonum volu- ü fed in Deo IT mus, non in perfona proximi, exiftat; affectu iíto non tam proximum quam ) Deum diligimus : eoquod. omne officium in 1 eum redundw, ex cujus amore id praefta- tur. Et ex opinione mea, nec id, quod, nec ile, cui debetur, vel 1mpend1tur affe- ctus, aut opus, fed ratio, ex qua debetur; et praeftatur quidquam, fuani ei negotio Da- turam definit. —————— *) Neque negave*nm dignitatem naturae humanae, et eam quae inter nos eft, aequalitatem ; denique ipfam, b) i. loan, 4. 11. 21, 9 — P 'C[lþbit L 145 proxiti. ipfam., quä ex eodem communi parente ä&fcendi— mus, fanguinis, ac carnis communionem, multa AE " mue beneficenia, immo reverentia dienam effe Sed ) hoc genus officii ad naturalem pietàtem, non vero ii g ad divinim caritatem referendum . effe, ceníeo; eoquod haec ratio debendi proxime non in ipfo Deo, fed in aequalibus, ac conjunctis nobiscum hominibus . exiftat. H Paucis debetur ex dignitate naturae humanae; et fic titulo finito, et neuti- quam theologico. Quapropter fedulo adverten- T 7l ] dum: duplicis generis officia, f ( l unum zbeologicum, et alterum smorale, proximo a nobis impendenda Inzjnt effe, quae a plerisque parum difcernuntur, mv g. I264. Ex his intelligitur IIdo , res inanimatas, bruta animal jaturt ià4, immo nec proprium Corpus 9o hu caritate theologica profequendum. effe, Nam Deus haec nequaquam diligit *). ( i Immo.haec tota quanta in ntilitatem hu VOl Qanarum mg;f: tium comparata funt. f Du *) Diligere, eftalteri bonum velle, Iam Deus hisce qui rebus nullum. bonum vult, m i Non enim eis vult boónum finis, id eít, poffe ffionem Dei; hujus enim jl non funt capacia: non bonum utile ; nam omnia '»1 n eatenus duntaxat funt utilia , quatenus ad obtinen- Naiïe- dum Deum, ejusque poffe füionem faciunt. Equi- haL dem naruras, et reS ration& deftitutas et Deus Curat, et nOS curare non ràro jubemur: jo ff id vero facimus non amore earum rerum, ; fed ex amore et ftudio in nos, aut proximos, h quibus . res ejus- nanta modi utiles effe poterunt, ut 3deo cura ejusmodi non nifi noftri, aut proximor 3niqlli effe poffit. um noftrorum . amotg Scilicet. id demum amatur, quod amo- j .þ ris eft prima. ratio '): et Hmfsy; qtïod enim ad aliud reíe- Em. IF, 146 Tractatus- undecimus; referimus, et in quo noftra afï'&c*tione:nön qui- fnt, efcimus, illud non amore, fed eo duntaxat uti dicimur. Quare cum proxinum, quantum ex jm pa caritate theologica, etiam proxime, et abfciffe lpt AU propter Deum diligimus; haec, quam modo tra- fä ctamus, caritas proximi, non tam proximi quam Áiptr, Dei folius amor ett. Idque non ultimo duntaxat, fed etiam proxime: nam in caritate theologica titulus, et ratio diligendi proxima eft Deus; dum in pietate naturali;, quam proximo ob naturae Ü humanae dignitatem debemus, ratio proxima pro- ximum fovendi, àc juvandi non Deus, fed ea, Q00 ey du D quae in homine eft, naturà ett. B t | riam, $. 1565. £ —5 tentt Ex definitione $. 1362. defdripta fequitur | d pl ]IIo, omnino Angelos, et quosvis, homines h etiam Deo, et nobis inimicos diligi a nobis ? B debere. Nam hisce omnibus Deus bonum 1 Rew 4 w vult, dum eorum poenitentiam exfpectat, et fubfidia ad eandem fuppeditat. Unde ab offi- defe cio caritatis foli illi excludendi funt, quos 1105 conftat aeternum damnatos effe, adeoque — : ' nullo modo a Deo diligi. e | * $. 1366. Quare jure merito ea ofüäa hic genefa- tim explicanda veniunt, quae inimicis ex ca- ritate theologica debemus. Quod quidem grave hoc praeceptum ex ea ipía caritate, qua Deus eosdcm diligit, indixit nobis ipfe 0$ v6- ) diyinus Redemtor nofter? diligite inünic Jiros, g Capu; L 147 n r Ihtyat Ui ]i;'as, benefacite bis , qui oderz;nt v0$, et orate JAnm d pro perfequentibus, et calanniantibus vos : ut fitis et ao fiüü patris veflri, qui in. coelis eft ,. ,qui [olem modo tr Juwm . oriri facit- fuper. bonos. et* malos rimi quit , & pluit qüptii '/uper ju]ios et injuflos b), theolgt $. 1367. eus; dU )- natud dma pr Unde debemus primo. generali qa.-ff'ectu, ; fed & quo ex amore Dei omnibus bonum v olumus, etiam inimicos nofiros complecti. Specia- Dm tamen poft recentem 'et' atrofe m 'inju- ram, aut ih vehentiffimo iracundià e. fenfu mentem ad inimicum adve It E rtere periculofum equ li effé poteft. Q -:In.tanto aeftu. juvat actum amori, Iv : Dei à n ! Beneralem .concipere: vel quod fac ilius erit, & b()n»m mentem ad alia vertere, juc unda quaedam, xc[a hi vel feria tractare, donec íu mma tempeftas r bü Id defervefcat: dum ab omn uj i,vgccu odii interea nobis temperemus *). (e0 ( *) Nunquam enim in illorum fententia m etíi fatig communem concedam,-dum urgente vehemenctffi« ma aliqua contra fidem mi, caílitatem etc, » Caritatem. Dei aut proxi- geftioni pugna actum vehemen j ti fug- contrarium confulunt , aut. praecipiunt H etiam. Hoc enim nimis arduum gene eft; juvat in- oU terea ab omni confenfu fibi tempe rare, mentem- que aliis . cogitationibus Occupatam ad diverfuüm ufdem quidpiam divertere. rumpit , Quando vis acerrima pro- rj viator prudens contra eandem feipiþm u g non j ? b) Mattl, s. 44, et 45, /fm, 148 Tractatus. undecimus non urget, fed prudenter ex via, donec furor tranfierit, decedit, contentus, :ü tempeftas corn« prtec uarla eundem non feriat, exita fignif $. 1368 f Secundo debemusfinimicis ea benevolen- tiae figna praeftare, quae aliis in eisdem cir- cumfcantm exhibemus *). .Nifi propria,. aut m Jpüus inimici umhtas aliud petat *-*) Ils 10b *) Quare inimici - affectus indicia funt, 6 falutem dicentem..mutuo non falutemus::- fijdb.eà vid W per quam nobis obviam fertur, ftudiofe decline- * mus, literas ad nos transmliïas ne :eífractas , qui- d dem remittamus etc. g Mi J ") (amt) Proat obtlnet, fi benevolentiae Of*cenf'one alter Si fiü : pervicacior fiat, magis, aut diutiüs 'noceat.: n ldb ad plura amoris indicia.a nobis edita, alter. ;nule lum reddat. Si, prout ,in 1upeno1e facile pntcff V T contingere, figna offenfi animi utilia fint, ad alte- rum , terr endum : emendandum. Omnino . attene ca dendum, ne fpecie utilitatis, merum odium Pcu- ) diofe fe obteo at. Ve K $. 1369 j l Verum nedüm ab edendis inimicitiae fignis abítinere, fed tertio- demum inimicis. noftris f etiam a]entza caritatis.indicia ederé tenemur, Et f quod ipfüm reconciliationem vocamus. Y ad hanc obítringimur, fj alter veniam petat, Q fatisfactionem offerat, vel in levioribus of- ( fenfis benevolentiae, et honoris figna edat, prae- ETSERBS * * .- Caput I 149 nec fu vfas ( praecipue , fi offendens myajoris dighxitatl'is exiftat. Ad eandem porro ajentem amicitiae fignificationem tenemur, fi nos priorem, aut fi graviorem ipjuriam intulerimus, yevolt $. Jem C 1370. ri, al xuamvis&cari*tas in. nos et alios aeqüalis effe debeat; in collifione tamen mutuae uti- " litatis praecipuus quidam titulus pietatis pro- ? fite nobis pugnat: $, 1363. et feq. Neutiquam & Vil tenemur inimicis retnittere ; dedire obligationem Ktus Q damna honoris, et bonorum refarciendi. Bt utique alias aequiffimum' eft, ut nocens po- tius, quam innocens detrimenta ferat. Unde yre dt N fatisfacere nolenti litem movere licet: donec nobis ea, quae defünt, reparentur. immo lr p l RU etiam ad poenam publicam agere licet: dume modo non appetitui vindictae , fed reipubli- T cae utilitati, et fecuritati confulere veli: jpn d mus *). Nam etiam judicia publi non ad veram vindictam; (haec enim foli : O corme petit) fed duntaxat ad folum, ut ego puto, exemplum conftituta funt: ut poenis in faci- norofos exercitis, alii a. perpetrandis facino- hii ribus abfterreantur, et fic communi pàci, et nofmä ! fecuritati confulatur. Nifi enim haec utilitas TM l, fpectetur; noftra parum refert, malos jam " in hac vita miferos effe, Neque licet un- petat; quam agére quidquam, nifi folius utilitatis T2 Cauia. À edt . " * K g * Si APE * 150 Tractatus. undecimus *) Si vero ad alias reipublicae calamitates parum p afficiaris, et maxime ad deferenda crimina ad te pt non pertinentia nihil movearis; cui perfuadebis, g te lolius reipublicae gratia ad accufandum pere ü moveri? velan putas, ex injuriis tibi illatis prae- 9 cipuum quoddam publicae tranquillitati periculum Q lmmgncrg? Vide, ne vindictam puhlicam , poft t reparata jam damna tua, defiderando, privatae lt vindictae aeftum refrigerare velis, 4« Tij du $. i57t Et quae hucusque de diligendo proximo difputavimus, vel maxime intelligenda funt de nobis ipfis diligendis. Nam quxlxbec no- cui Deus bo- e Qu Ítrum ejus generis mens eít, nuni vult, ut adeo ratio dxhgendl nos ipíos eadem fit, quae eít dilipendi alios. Unde lg etiam divinae literae jubent. diliges — — ])HM:WIM?H i'um , icut te ipfum c). Ubl aperte $u idem amor prommo impendendus 1mpcratur, qui nobls debetur *) Vi z * Van obis Doctores praecipiunt de ordine cari- f t:tis, quo fcilicet loco, aut quibus impen(is; quis- que diligendus fit. Et fic parentes, vel filios etc. Verum in fta- ante slios diligendos effe volunt. M tuendo 1110 ordine Officia caritatis cum ofliciis J pzemtls incaute confundunt. Conjunctio, quae venit a cognatione, non eft officium caritatis theo- ä logicae, fed pietatis moralis, ac naturalis Cum jl itaque ratio theologicae in proximum caritatis fit ea, quod Deus eundem diligat, ideo , quantum ex J c) Luc, 10 27 Caput. II. ISI s pini ex hac, eos debemus plus diligere, quos Deus i ad g prae ais amat. Et fic primo otmnium loco dili- indel genda eft natura humana Chrifti, tum is San- lum p ctiffima Mater ac reliqui Sancti, fuo qu äj quem lts ex gratla babet, ordine. Inter vivos jufti plus, Jertouut Prae- quam impii ex lege caritatis amandi funt. in, p ter ordinem gratiae etiam ordo indigentiae eft. at- priva tendendus: nam ea eít índoles amorls, ut inter aeque dilectos eum praehabeat, qui majore cala-þ mirate premitur, qua data aliquando caritas minus carum praefert ei, ad quem alias magis afficitur. OT CAPVT SECVNDVM d bet I* Quaenam bona proximo, et nobis ipfis ex lege j! jj 9 caritatis velle teneamur. Ij pl Unde 1372. Indoles caritatis vult 4. ut nobis et aliis primo loco Deum velimus, —* Ti 1373. Et 5. gratiam fanctxücantem qua Deo jun- r gimur, a :] 1374. Obligamur ex caritate Dei ad hanc nunquam amxttendam 't C ä I375. Itaque etiam ad ea media adhibenda, qui- bus eam per totam vitam probabilius fimus con- /(ü I5 fervaturi, (s etü. ii f 1376. Nequaquam vero remiffe agere, offici $. 1377. Sed magna contentione niti oportet ex fen- tentia Cthu. | qu&i ; t 1 . 1378. n Tenemur etiam 6. proximum in gratia fan- cficante confervare, quando id absque gravi no- ris 1 ftro incommodo fieri poteft. T $. 1379. In iftum antem finem prae reliquis orationis D etiam maxime fubíidium rmo compaáratum eft; ex caritate tam pro neceflitatibus partxculanbus Ka pri- GE M. IS2 Tractatus undecimus privatorum bominum, quam ipfis publicis inte- um grae cum ecclefisfticae, tum civilis communitatis D) non fegniter ab unoquoque mutuo expendendum., feci ä' 1380 " Succedit orationi 2do fraterna proximi forte tac peccantis admonitio, et correptio n qb', tamen « recte adnibenda ficut certas quasdam conditiones; Ti V $. 1381. ]ta etiam debitum ordinem fervare ex praees lt m d cepto rite diífpofitae catitatis oportet, Verum z 13382. Praeter hactenus memorata proximo in fpi- ritualibus indigentiis fubveniendi media datur quo- " que 7timo ,ex caritate,ftringens eidem in corpo- x Qu ralibus neceffitatibus Occurrendi Obligatio : f $. 1333 Cujus quidem ftrictae obligationis fumma l ]i videtur poffe unica brevi'generali regula com- lm dita e& prehendi , cujus tamen, adplicatio non fat expe- i Ql g. 1278 tl ( Diligere, eft.alteri bonum velle: et qui- id eít, qi dem quos, et quo ordine diligere, eis bonum velle debeamus, hucusque d]Xl' jt $ fupereft, ut doceam, quaenam bona . nobis, " aut alns vi caritatis Vc] e, et data occafione praeftare vi caritatis. teneamur. lam inter ) Y omnia bona eminet, immo inter omnia ve- rum, ac unicum bonum demum folus ett Deus: unde indoles caritatis $. 790. exigit IV:o, ut primo loco Deum velimus. ä $. I573: Er quia Deo potiri haud datur, nifi per g carxtaaem, et per gratiam fanctificantem , quae cuim "EE Caput 1l $ E $ n cum caritate aut eadem, aut certe conjün- immunitat nos déndup, ctiflima eft, ideo facile intelligitur Vto ? fecündo Joco cuigue caritatem et ftatum gra- dmi fort tiac defiderare, ac, quod feriam. voluntatem u$ f Vditionss neceífario confequitur , ipfo . etiam effectu procurare, atque adquifitam jam, quantum ex prie licebit, confervare debere. Türm $. 1374- ín fj ur que Cum vero omnis, qui ad äliquem Corpo , obtinendum obftringitur, per né d ariam con- fecutionem faltem tot media, feu auxilia ad- fümm. hibere teneatur, quot ad eum finem faltem - Ctite probabilius fuffectura funt; ideo magni no- t oye Dinis, arduum, et, prout aliquíbus videbi- tur, novum, verum tamen principium fta- tuitur: quiübet ex caritate fibimer debita tenetur, accuratam adeo et tam arctam «itae rationem inire, t tl qua data per ommem «vitam ex gratia in grave J d (iti peccatum. probabilius munquam — fit/prolapfurus, Seu, quod idem eft: nemini adeo remiffe ]Ob]S, | agere licety ut aliquando gravem ex.lethali fiot | peccato ruinam fibi probabilius praefagire de- ntel F beat. Dicitur autem probabilius: nam ea eft Vé P praefentis vitae calamitas, ut de gratia per- | ICI" petuo confervanda nemo certus eíle queat: yj nam fiquis dixerit, magnum illud usque in finem perfeverantiae donum-fe certo habitu- rum, abfoluta, et infallibili certitudine dixe- rit, nifi hoc ex fpeciali revelatione didicerit ; p 3 anathema fit a). K5 t Quod u i u n) Tridentin, Seff.G. Caiz.(lö. : Em ! 154 Tractatus. undecimus. - (Qnte *) Quod fi alicui- centum aLbeas, nonne res tuas occonomicas ità inflituere debes, ut ad eos ex- jener folvendos faltem probabilius fuffecturus fis ? Num fium puLdS 5 patremfamilias ex eo haud peccaturum, conit quod fe fuamque familiam in illud difcrimen con- jicdiat, in quo omnibus bonis probabilius fit ex- o uendus, planeque ad. incitas redigendus. Proba- Nie bilius vita perdendae periculum fubire non licet WICOIT et tamen officium confervandae vitae .aliis gras til al vioribus officiis aliquando, illud de gratia dlvma perpecu nfervanda nulli unquam officio cedit ; cems in nul d cafu permiffüum eft grave peccatum nmmit Scilicet domum accedere, focio fe Wiq jungere, negotium affumere, in quo quis' proba- t bilius eft peccaturus, eft occafio proxima peccati, dem ad quam non requiriüir peccatum. certo futurum, li fed fufligit, judicium , quo peccatum potius futus rum q. uam non futurum effe praevideatur. Qidp qe [] H EE $ 1375 Iam ingens moles obligationum ex hoc principio nafcitur. Cum enim inter tot pug- nas, quae vel a natura corrupta, ab aliorum exemplis, .vel etiam incitationibus, in maguis füm nPgotus, honoribus et aerumnis, aut ille- QUat cebris, item in lubrica aetate frequentiffimae Qu et vehementiffimae folent eíffe, cum, inquam, s in'er tot:pugnas per omnem vitam femper [ v ncere, fit maxime arduüm, et fors pauco- l rum: ideo obligamur, obligamur, inquam, 0n iis fubfidiis nos infiruere, et fere obfirmare, für quae perennis gratiae fpem praebeant. Sed T quanta demum debet eíle.contentio? quae M menfura rccta? et quis demum erit legitimus e]a con- P n Caput. Il 155 -f5 Qu contendendi modus? Haed enimvero vix ] 05 f52 Nu generatim, et non nifi, quoad fingulos,. dee finiri poterunt. Oituti Alia quippe cura indiget in- if ( conítans adolefcentia, alia competit .condi- us (tde tioni militari, alia fuficit iis, qui in tutiffimo , Dd vitae genere delitefcunt: fic rurfus alii funt 'on fiat incorrupti, dum alii pravis confuetudinibus, |iis. 2 4 divi aut aliis irritamentis ad lapfüm velut vi pro- 0 cedt, pelluntur. Aliquam lucem affundet, fi cogi- eCCatun temus, quot, aut quinam intepri perfiftant, (odio 1 vel quotnam fub ufitata vivendi ratione nau- s proo fragium aliquando patiantur. Et haec qui- | peott füturit dem aettimatio in eam te fententiam inducet, aliqud prorius virile, ac pene inufitatum i f quidpiam requiri, fi quis fpem folidam, et quae probabilius non fallet ,.de tuendg per- enni gratia velit Qöncipere. Y lx | g. I396. * m forüt Atque hoc eft, quod directionem anima- u rum reddit ma)gime arduam. 51 fuggeras ea, - J quae fufficiunt, non admitrentur: fi fuadeas, jmae quae admittuntur, ea non fufficient. Scili- cet multa inter mere füperflua, ac pene fu. luam, m perftitiofa rejiciuntur, quae in ufu vitae chri- j füanae fimpliciter funt neceffaria, fi quis ab omni graviore pecda - o fibi perpetuo tem pe* tdty j E jirts rare velit. KEt fiqu m id intelligerent; re- miffe agendi ratio jam . feipía foret lethale $d peccatum, non quidem ex ea ratione, quod ;uae m ejusmodi vita proxime, ac per feipfam grave - PA j ie) E L Ó 156 Tractatus. umdecimus. iu Wi officium violet,; fed quia pravis officii afi: (tig * quando violandi occafio, aut caufa fere fem- X per efíe contfuevit. fu. (inte L. $. 1377. fUL nit d / Quare fi quis fuos falvos efï'ä velit, eos eqUtgf in feverum agendi modum inducat. Et.ime« Q primis frequenti ufu facramentorum, copio- li i ía pariter, ac fedula oratione, optimorum & q librorum lectione, follicita a levibus pecca- tqu tis fibi cavendi induftria, focietatum ac con: judici ventuum , qui vel parum fufpecti funt, con- fin, ftanti fuga, demum recta genium fuum in obftr rebus alias non malis defraudandi afluctudi- n ne, aliisque feveritatis chriftianae exercita. eme tionibus muniat: multo vero magis ad hos IN Evangelii fenfus feipfum . exerceat. Alias tonts fuam apud Deum.gratiam conftanter haud UR tuebitur, et forfan jam nünc ignorans lethali peccato infectus erit. Non funt confilia | le ( (quidquid communior fenfus habeat) non funt ] confilia, Ífed praecépta, fine quibus prae- cepta plerumque non explentur: neque funt ]ï arbitraria, fine quibus neceífaria obtineri non folent, Divina funt oracula omnem mundi fapientiam confundentia: regmum coelorum vim petüur, ei violenti vapiuntgsliud b). — Intrate per angu[Lmn portams; quia data porta, et [patiofa E J via ef! , quae ducit ad. perditionem , et multi funt, qui dx b) Mattb, Y1, 12. 1 157 ffeit d ii qui intrant per eam; — — — Quam angufta, -eti U f n arcta ia efl, quae ducit ad vitam! Et pauci funt,^qui inveniunt eam c). lpfe auiem dixit: contendite dniraye, per; angu[fjam partam: — quia multi, dico vobis, quaerent intrare, eb mom pote- runt.d). Scilicet vitae remiffae futuri lapfus lit, & cauterium jam nuüftum eft per illam fenten- Iu tiam: quia tepidus es, et mec fripidus, nec cali- COpi dus, incipiam te evomere ex ore meoe). .Si vero Tmorum ea, quae mox recenfui, pugnandi auxilia, Pe?CCä tanquam mneceflaria vendites; turbine. prae- aC COII judiciorum abrueris: etjam ii, qui boni aut funt, aut efíe videntur, tanquam .ad infolita um 3 ! óbftrepent. Sed. fcilicet experientia auctor fuctii omni exceptione major, caufam. pro nobis (2 evincit, quae teftimonio tot apertarum rui- d h0 narum (ut de peccatis ignorantiae nil dicam) li ] contentionis genus vehemens ad gratiam per- r huj petuo tenendam p fetit j lane neceffarium elfe, faci- le demonftrat *) | 2011 li il Jl f *) Per haec tamc'eAn nolim damnare .£0$, qui talia prae non raro tanquam fümme utilia commendant, ipfam . eadem, adhibendi: obligationem — tacentes, - f 1] 108 Scilicet haec prudentia tunc erit adhibenda, quan- do hanc, de qua. loquimur , gravem obligationem mu ntll alios aut non credituros, aut non lexplgr()s jam f i praevie certi. fumus, Sed hoc filentium in infti- ll D ] tutione Ll J c) Mattb. 7. 13, et 14« | QU f L d) Luc. I3. 94. e) Ap.oc. 3. 16. 1 — xR 158 Tractatus undecimus. tutione fingulorum probaverim in inflitutionibus vé vero publicis juftam, id eft, acrem .conteniionem m dii praeceptam efï'e, reticer! vix poterit Nam etti aliqui cognitae veritati refragaturi fint; dliorum ii tamen mdu('nm, et nata exmde in gratia conftán- Qu tia fatis compeniat Certe. alias nec leges hu- N eo- pu manae, ncc jus naturae promulgari porerit: quod jam praevie certum fit, imultos haec oflicia Va haud expleturos effe. t I D Ti $. 1378 Vr ul Cum itaque juxta $. 1373. gratiam, et no- w bis, et alis ex praecepto caritatis. modis Wi ómnibüs velle, et, quantum in primis ad nos, j ea fübfidia adhibere teneamur, quae ejusdem fempetr coníervandae fpem probabiliorem S praebeant, ftinem fine mediis auxil - ex fpectare videamur: cumque porro ex 9. 1361. l eadem caritas etiam alis devinctos nos te- j Qu | neat; fequitur VIto, nós obligatos effe, ut lnw conemur euam prox;mvxm 1 "ï'atlü confm- fet vare, eo usque faltem, quousque id fine &era- Id vi mcommodo nofiro fieri poteft *). Vide *) Nam privatos fua fponte, et arbitrio peccaturos m W a peccato non tenemur cüim gravi noftra molcftia prohibere. In periculo enim gravis damni. no- Et üraxäcauiam alienae praehabere debemus. licet periculum peccati fit malum graviflimum', et ad primam claffem malorum pertinens; noftrum prohibendo alieno vero detrimentum, quod in peccato patiemur, forte non nifi ad bona fgrtunae fpectet; attamen haec bonorum macthtas ex eo compeníatur, 'quod alter pro arbitrio a. pec- cato abílinere puiïït, nos autem in dato cafu gra- ve — Caput IL. i'59 qutonit ve damnum e, g. fortunarum neceffrio incurra- tenuope mus, fi alterius peccatum mmpedire vclimus. Nam N i dificultas fe juvandi in ordine caritatis, et pie- ; dorum - tatis femper mutat. cafum et officia, Et haec | Cnfl quidem in periculo peccati privati, 'et alieni, eges Nam fi de communi periculo peccati, et fcandalo erii: d publico agatur, non pifi detrimenta publicà pràe- iC ola valere poffunt, Denique in cafü peccati proprii, aut probabiliori ejusdem inecurrendi periculo nulla neceffitas , nulla calamitas,. nec mors ipía tanti momenti eff, ut propterea-aut peccatum. perpe- trare, aut probabilius peccati commitendi péri- culum adire liceat. et no Per quod tamen minime ne- gayer . periculum peccandi- probabiliüs , in .mi- modis nus pTobabile?; adhibitis variis auxiliis cx;enuari; )d Dot poífe: de quo alia vice plura. i5 dem g'orcm $. 1379. i 0 j ": j i, Atque inter haec alios juvandi fubfidia u $1 quaedam Ípeciatim commemoranda veniunt. 2 l Inter quae fua efficacitate et facilitate, immo od neceffitate *) eminet oratio, de qua alibi plu- n r2, ln praefenti vero id- folum ítatuo, dari videlicet gravem obligationem orandi cum 4turo pro aliis fingulis , tum etiam pro communi Vf peceiïitate tam Eccleüae, quam civitatis **;. ni N E' , — Ncnienim licet otiofis nobis tot fcandala tot fe- 'IlTh d ductionés, errores, tot animas in certum exitium ruituras fpectare. Ex tot ac tontis malis, et'ex oftyu 4l immenfis infelicibus tot miferorum aeternitatibus mentem noftram, nifi ea terrenarum affectionum um jj 5 fenfu tota effet Occupata, tantus profecto dolor Obruere -deberet, ut ei mitigando extra Deum in " toto rerum 'creatarum ambitu fufüciens folatium T ; inve- j "s Tï'a;tdtus undecimus, 160 ihvenïri non pomt; ,Cum'que aiia auxilia plerum'; tdft 1 que in noftfa facultate haud non-fint; quid aliud PT fupereft, quam, ut, nocte, et die ,obfecrationibus E aprud Deum iníftemus: qui folus farciendis tantis ruinis fuflicit ? u qu **) Pro necef?(ï'tatibus politicae civitatis. quandoque ü)( fe mori; qggntu magis igitur Orare tenemyr? $ f i é. | 1380. f W " Verum etiam alia, quae in noftra pote- Ó V. e omnino Iu ftate erunt, auxilia adhibendi,. gra datur praeceptum: nifi tamen gra vis pariter moleftia ab eodem nos exim.t. Atque inter haec ex communi ufu hic recenferi folet fra- terna correctio: quae eft conveniens admo- nitio, qua alium a peccato, vel a peccati pe- riculo avertere conamur. Haec porro re- quirit certas conditiones, ut ad eam oblige- elt mur; et certum modum, ut eam rite exe- quamur. Conditiones fere funt quinque. de lur j»a, ut fine gravi tuo incommodo e. g. fine al periculo perfecutionis, magni favoris amit. tendi etc. proximum corrigere queas *). Mu ly llàa, fi hoc ei.beneficium non ab alio im- ]lIda, fi peccatum fit M penfüm iri praefcias. Tib certum: nam fors innocentem corrigendo, ;| Tic gravi ac juftae reprehenfioni te exponeres. Superiores tamen et amiciffimi etiam folam l0i follicitudinem cuique fuam absque offenfio- EU nis periculo exponere potfünt. IVt2; fi ad- me fl fn; periculum peccati ?terandi, et' maxi adfit — Caput. IH. 161 f plera adfit periculum confuetudinis contrahendae: Qquid ii XCratiotiu aliunde enim emendatum íruftra corrigeres. endis t Et denique V'2, fi adfit fpes emendationis: ad quid enim medicina certe morituro ? quaxiy *) Gravi licet ratione fruftra ob&ante; nec excufah- r te, periculum publicum feu Ecclefiae, feu rei- publicae, vel etiam perfonarum privatarum tibi tamen proxime aut fpeciali titulo conjunctarumns Ípeciale firniliter onüs. monendi etc. non raro ime ponunt Puia tàmen femper, fi fpes peccati im- 4 pote pediendi adít: non eniin magnis fümtibus medi- )ommm cinam nihil profuturam comparare teneris. Ne- ; parit que ipfi communitati eam operam debemus, quae ye n mentum allatura eít, nullam illi utilitatem, nobis etiam infigne detrie jlet f adn $. xati p* I381. 0 T oblie Ordo vero petit, ut, quantum fieri pot- [p o eft, proximus minima cum fua moleftia emen- detur. Unde [mo loco inter te et i gt pfum fo- n lum; Ildo adhibi to uno alterove viro gravi, amit aut quem delinquens maxime revereturs 45 I iItio demum adhibita füperiorum auctoritate jo 1l hoc negotium perficiendum; fed, quantum id fieri poteft falvis femper aliis uft J forte gravio- ribus officiis. Nam pertinacia peccanti S, pes gendüx n riculum commurie, aliaeque . circumftantiae non raro jubent Ibigm » prima ítatim vice alios, el) ID h aut etiam auctoritatem publicam adhibere [j ? [ ii | Ton.1V. - $. 1382. zmes x,ä 162 Trabtatus undecihms. n $. 1382- [/ n u) Non raro autem etiam res exteriores, ac ( materiatae ad gratiam et caritatem tuendam figjo? utiles, immo neceffariae funt homini, utpote a corpore fimul et anima conftanti ideo ex (ilj indole caritatis $. 790. patet Vlimo, etiam Tepui fubfidia corporis proximo impendere nos fre- tun, quenter teneri. JNaem qui babuerit fub[lantiam frrmr bujus mundi, et viderit fratrem fuum nece[[tatem hm babere, et clauferit vifiera fua ab eo, quomodo caritas Dei manet in eo f )? | Ubi rurfus aperte imp — 9 À Yab habetur, vi caritatis Dei ad diligendum pro- ] ximum nos obftringi: et de hac fola agimus Quas Qarit in praefenti. Nam datur aliud quoque offi- cium in proximum ex dignitate. naturae hu- *H fmanae debitum, et ad naturalem pietatem fpectans, de quo infrm $. 1383. ! Verum caritag nobis et proximo debita L non raro collidi videtur, dum fcilicet auxi- lium nobis et aliis neceífarium, facultas vero juvandi nobis aliisque fufficiens haud eft. Sic panis unicus ad pellendam famen fufficiens tibi fors füppetit: jam, te,,et proximo efu- riente, dubitabis, utri hupc cibum impene dere tenearis, Sed vide, an non fequens re- uali gula dubium hoc diH'olVere queat; im aeq ne- " f) I, Iaan. 3/0 17! Caput II. 163 mece[fitate te aliis praebabere debes, mom quidem ex carüale, quae im omnes plerumque . aequalis IOres d tuendim efi *), fed ex narurali pietate, quae in fanetipfam miajor, quam in alios e[je debet **). $i. ver9 , pot ideo at egeflas fit major ex parte aliorum ,. tumc.caritas, alios nobis anteponi praecipit ***), Graviffima , &l regula! uam beatum foret genus huma- ts fr: num, fi ea haec ab omnibus intemerate ob- Iftattüs fervaretur ! Certe -haec fola ad omnes. fere Vi calamitates aboléndas fufficeret: prout totum quama(l-? ampliffimo intuitu contemplanti facile appa- ; It rebit. ^Mortem et morbos excipias: reli- uf pro quas vitae humanae miferias folus defectus agimus caritatis Iinduxit, - if2 4051' e hi *) Nam ratïo. diligendi pr-oiimum eft, quod Deus jeutit eum diligat. lam plerumque, et nifi eminens gra« tia id probet, Deus me non plus, . quam: alios diligere cenfendus eft. *Quare officium amoris noh. .à me incipit: aflerunt, prout ex trito adagio pl-eæ'umque' ) dEb)[? t u ". Et hoæQOFF,cium non eX virtute theologic;a » fed ex virtute morali pietatis. defcendit : nam ex ipfa j Vem conditione, sc conítitutione naturae humanae pa- N lam intelligitur, membra,; et facultates meas pro- ffciti Xime propter me effe. Unde in potius, quam aliis famulari deben t pari caufg mihi 10 Ü jmpen' ***) Hic duo fünt notanda, primum, .fubin alicui p n longe plura effe neceffaria, quam alteri. e. £ Si j major tibi fit dignitas, fi te confervari plurimum 4 interfir, fi alter fua culpa. fuas aerumnas incurre- tit, et plura ejusmodi .alia, Haec enim omnia tuam caufam parem, aut etiam meliorem efficiunt, 2 Alte- Sius 164 Tractatus: undecimus; Alterum vero eít, ut folicitlä: Ccaveas, ne amor aut potius fenfus proprius turpiter te decipiat. Nimium enim nobis lenocinari folemus, fi cum | Qu moleftia, auc impenfis noftris alteri fuccurrendum fit. Hic vero mera aliorum fcita adfcribo, qui- bus nil ex meo addere, aut Jemere velim. Ita- U que ex bac regula inferunt. Imo, proximo in ex- Y trema mneceffitate conftituto, id eft, de vita, aut ( de alio bono;, quod vitae aequiv:let, periclitanti W debere a nobis fuccurri iis fubfidiis, fine quibus vitam nofítram tolerare poffumus. Idem dicen- | H W dum, fi 2do alter calamitate valde gravi laboret; e. g. de vitae fuae conditione, libertate, fama etc. Ü 'ï periclitetur: debebis enim eundem juvare, fi abs- j ] | que periculo fimile malum incurrendi id praeftare valeas. Demum 3tio pauperi vere, etfi non gra- viter indigenti tribuendum , quantum neceffitati i tuae füpereft; et quibus tu absque fimili moleftia carére poters, —— — Ab hisce regulis tamen excipiunt eminentes fumtus, et qui fint extraordi- narii, Vitam enim et neceífitatem, etiam pro- ii priam, non tenemur nifi confuetis fubfidis tueri; et fic multo minus alienam Unde ad periculofe decumbentem non eft neceffe medicos diffitos ac- cerfere, pharmaca pretiofiffüuma emere etc. licet exin certa Ífpes falutis affulgeat. Neque enim f corruptibilis vitae portio tanto emenda effe cen- fetur: neque opus eft homini alias morituro tam pretiofas mortis inducias compagaxe $. 1460* et feq. ä. . É EE — l CA- Caput III. 165 Dd CAPVT TERTIVM d f cut uandm vaiione a walis proximo inferendis ex Vrrendüt eadem lege caritatis ab[linere teneamur. 1b0, i Jim $. 1394. Non tantum ut proximo bonum fincere 19 1f & velimus, fed quoque ne eidem verum malum vita, ai »riclitatt (nifi forte majoris boni nofiri gratia) capiamus; aut inferamus, lex caritatis rigide praecipit: e Quibu (icet $. 1385. et 86 Id quod rigidum caritatis praeceptum Jobort una cum adpofita fua limitatione , obviis quibus- fumg dam exemplis illuftratur. ( db $. 1307 Ex eadem vero ftricta caritatis erga alios prictur lege ícandalum maxime inter alia prohibetur. n0 ecefit 1388. 89. 90. Circa quod quidem avertendum gra- noletià ve malum, triplex, quae etiam fummarie expo- tama nitur, regula obfervanda venit. Unde porro fe- vraott quentibus m p $. 1391. 92. 93. Quinam, ac quomodo tam contra ; tlit primam, quam fecundam, ac tertiam mox pro- ricuh pofitas regulas delinquere foleant, propofitis nons jtos d Inde autem ^ Jiet nullis exemplis declaratur.: » eifil . 1324. Án et quatenus legi. mere humanae cum o tl praevifa alterius fpirituali ruina obtemperandum (j Mm fit, explonatm. Sed etiam docetur, o $. 1395. Quid fi t pro eo cafü, quo quis absque gra- vi moleftia abfítinere non poteft ab ea actione, ex qua alterius fcandalum fecuturum eífe praevidet. Sed ex his, quae de fcandalo hucusque explicata fuerunt, $. I396. Facile adparet, nec illam fcandali in pufil- lorum, et Pharifaeorum divifionem ; fed neque ilud diferimen inter actionem magis, aut minus propinque ad ruinam alterius (falva tamen 'fem- CA' D per "— 166 Tractatus usdecimus. per prima, et fecunda regula) concurrentem m Pl j Mtm gnopere attendendum effe, li $. 1397 Atque hucusque dictae regulàe pro fcanda- y lo omnino fufficiunt, 10 L! $. 1384 [/, Lex fevera caritatis quoniam etiam alteri lt bonà velle diftricte praecxmt' L5 1561.7 0b eadem multo magis. mala illi inferre prohibe- [ bl bit. Et.deo quoque extra obligationem ju- K ftitiae, damnum quodcunque alau velle aut inferre *), caritati procul dubio adverfum eft. Alteri enim msalum defiderare,- eft pro- pria odü notio prout eidem bonum velle, Unde non veriffima amoris idea eít ($.790) licet.unquam alteri velle malum, praecife Iïi ut ei malum, bene vero, in quantum id eidem vel alteri bogum, et ita bonum eft, ut de- C trimento majus fit. LY jic enim non tam ma- lum, quam bonum nobis, lisque volu. 1f mus **) T0 *) Actus juftitiae 2dverfi deteriores, et duphm ma. M litia plerumque infecti funt prae ilis, qui cum W fola caritate pugnant. e. g. qui fumme indigenti Y 1o ex pacto debitos non- folvit, plus peccat, quam qui.ex pacto nihil debet, et opem ex fola k caritate debitam exhibere detrectat, Et hoc qui- dem.non ex ea rano"e, quod in juftitia ex pacto nata plus fit, quam in caritate, fed ex eo, .quod I in juftitia, et caritate fimul plus fit, quam in fola caritate [ **) Semper tamen attendi debet, ut haec regula te- ü SIC ditiffimus l neatur [alva iuftiia, et fidelitate. ali- A Caput III. 167 Dteff. (i aliquis quadam pecuniae quantitate facile. careret, immo id forte etiam utile eidem foret: non tamen ' licet talia eidem clam auferre, vel etiam adhibita 0 f vi eripere, Et caute ab ea confecutione, qua fe tot inyolvi permittunt, abftinendum: Poc utrique wtile: ergo juftum eft. Item: cui praeceprus eff finis aliquis* ei conceffa funt etiam media feu auxilia, queis ad fimem pervenitur. Scilicet n alte utile etiam juftum eft, mnifi lex aliqua, aut jus 13f obítet Oportet enim, ut alia plurima taceam, rohibe etiam cum proprla et alterius condictoris detri- n Jeffl ]i mento fidem fervare: fecus enim omnia pácta. et rerum divifliones mox ceffarent, íi hae poffent jl aut negligi, quoties . easdem diffolvi utrique parti uti- verium lius fore, videbitur. Denique propofitum. finem [. pio obtinere, quilibet tenetur: fed non nifi p mees yellà dia, et auxilia aliunde juíta finem quem que, e no] aut undecunque debitum affeqni oportet: nanm conceffo fine non eo ipfo omnia media conceffa aol funt. Certe alias egentibus latrocin'arþi liceret, eidet Ui Ü $. I385. f De Ex data mox regula licet optare mortem voli innocenti filio, ne ejus probitas in magna morum corruptela corrumpatur. Jtem pium ^j ffld eft, impiis morbum, aliasqugy calamitates ; um precari, ut hisce fracti emendefitur, Deum jgeni . non offendant, ne aeternum damnentur etc. ecett Item iniquis reipublicae Ecclefiae, aut no- Y WJ ftrum ipforum aggrefforibus licet ruinam, C qlii' j Ítragem, aut mortem, aliave mala precari, i immo aliquando etiam moliri et inferre, li- ] fl | tem movere etc., dummodo haec fiant, non quia haec mala funt aliis, fed quia nobis bona at fimul, et jufta funt. fmqs ' ij öo I 386- N P 168 Ti Yactatus 'undecimus. ftpt $. 1386. iptiz AR -Non tamen licet majus malum velle. pro- dum ximo propter noftrum bonum minus: e. g. pBCCRI mortem agnato propter haereditatem inde ad te redituram. Thor], De ipfis tamen fortunae. bo- nis, non attenta ea, per quam eadem adepti ?5 It fümus, occaíione, et caufa, e. g. morte pro- pinqui tui, gaudere t p non eft. improbum. , quantum ex hoc capite, u j ) $. I587. autem inter omnia màla peccatum l fätl g e maximum, id cuidam optare, vel ad illud quemdam inducere, caritas magno- J pere probibet. EÉt quidem. qui pravo quo- | dam actu àad fimilem perpetrandum alium in- ducit triplicis *) peccati reum effe plerique **) docent, Scandalum itaque definiunt, effe dictum, factumve alteri praebens occafionem peccandi. Peccatum horrendum fane, et fors poft L nale odium Dei omnium gra- villimum! * m nobiliffüpae virtuti, ícilicet caritati, ex íua natura opponitur; et ei, quem ex illa caritate diligere tenemur, ma- lum omnium graviffimum infert, dum in pec- catum inducit. Licet tamen [íubin ex eo hujus peccati malitia multum mitigetur, quod forte alter libere et fua demum malitia fit peccaturus. Nam difficultas feipfum juvandi cafum , et caufam multum mutat. Sic ad bapti- 169 Ccfpzit , baptizandum infantem etiam cum periculo * vitae currendum ; non item ad impedien- l p dum grave peccatum, licet triftius fit grave : 6f indeud peccatum committere; quam [ine baptifmo * mori. Dae - 1 dj M Scilicet qui blähspþemando aliuffi ad idem crimen incitat, fe reum facit blasphemiae propriae; prae- te pro terea blasphemiae , quam ab altero effutiendam Capit praevidet; denique jaefae caritatis; eo quod fuo exemplo graveni in eo tentationem excitet. Ex- tra autem controverfi;m praeter fpeciale pecca- tum Íícandali, quod.cum caritate pugnat, etiam peccati ab altero committendi ex omnium fententia reus efficitur ille, qui ad fimilem impietatem alium CCALU inducendi animo e. & o^ blasphemat. Si vero alte- , V rius ruinam non intendat; ex malo tamen exemplo àpno- fuo fecuturam praevideat: aliqui volunt, talem QUO' praeter propriam blasphemiam, et peccatum fcan- dali, alterius blasphemiam, utpote non intentam, m i íuam non facere. Aft minus recte, ut puto: nam ye"l ipfo opere, et actu exercito periculofam tentatio- ! gl nem fine jufta caufa in altero excitat; et fic etiam jonat alienae blasphemiae cauífa exiftit. , 0 m **) Addere debuiffent etiam 4tum. — Nam per quo&-. libet peccatum caritas, et pietas propria vel ma- ilicgt xime evertitur. Qui enim furatur, alteri qui- ; el? dem ita nocet, ut tamen peccando feipfum, ma- Tio gis laedat. Sed haec fpecies malitiae cuili ec- p cato eft propria, et expofito peccato fatis intelli- ( 0 gitur; reipfa tamen quodvis peccatum facit eífe duplex. Si enim pericula proxima peccandi; i quanto magis ipfa peccata fugere ea, de qua agi- d !d mus , caritas praecipiet ? $.. 1374 7 J L s5 $. 1388. a, m x 1 . 170 Tractatus undecz'mus; $. I388. tverit, Ra Quia vero faepifime ex noftra actione & alterius peccatum praevidere cogimur,. ita, ut exinde aliquando ab actibus fumme ucili- bus, aut pene neceffariis abítinere cogere- Tü mur: doctrina de fcandalo eft obfcura non (ttn) QI li Yaro. Ego totum tribus regulis comprehen- il WW di poffe arbitror. Quarum prima eft: mnum- , D Af quam própinque adeo ad peccatum alterius. con- Qs curre, ut tua actio partem alieni peccati, feu actus Pügn d mali con[lituat. Hoc enim efle reipfa peccare. Dd e. g. fi quis in fuffocando innocente part.m It funis trahat, adftringat. ä Non item partem ! i l peccati fua actione conftituit, qui fe inebria- Ton d turo adponit, qui iniquo foeneratori ufuras folvit. Nam fe inebriare, et iniqua lucra l)g 1 accipere eft peccatum. Vinum . praebere, pecunias numerare alteri ex fua indole non- dum funt actus bibendi, aut accipiendi: un- de, quantum ex hac prima regula nondum funt peccatum fcandali é. I389. unda porro regula eft: tua actione pec- alterius nunquam intendas Hoe- enim idem foret, ac peccatum velle: et utique apérte peccat, qui vult peccatum, ]mmo hoc eft peecatum fcandali fpeciale: propter quod in obfcoenis actionibus femper inter- rogandi poenitentes, quisnam prior follici- tave- m Caput III 171 taverit, utpote qui juxta $. I387. triplicis ':l aCt Ouh peccati reum fe-fecit, fiid fatis incellexerit. N m $. I390. It h* d | Cog 0, Tertia demum regula eft fequens: mun- Urq Ti quam alüquam actionem . edas, ex qua alterius pec- Dprela catum probabilius *) praevidetur etiam praeter in- ï lib lentionem tuam fe.uturum "n graoeom pen/atis AU oWnibz$, . babueris: agendi rationem Nam eam LT pugnam, aut periculum accerfere, in quo peccati pï'Ox aOoHius cadet eft eidem grave malum p:h tUl 1nie IG Nam licet liberum e fit peccare: p f periculofum tamen fenfum , aut irritamentum inebti tua folius vulumate incurTit. non fua, fed üfüret luci *) Ex mcis principiis, quae de confcientia dubia eby € Ícripfi, etiam. tunc ab actione eft abítinendum; le n0? quando ex ea peccatum alterius aeque probabili- ter fecuturum effe. putatur, Periculum vero mie d u nus probabile curare haud tenemur: alias ufus ondl vitae humanae ob tantam eorum' frequentiam ni- mis impedirus ac difficilis redderetur. Puta, quan- tum ex caritate, et per leges de fcandalo nam fi accedant'alia officia e. g. pietatis,. religionis ; faepe aliter fontiendum., Sic parentes debent libe- ros fuos a nocturnis difeurfibus, quantum valent, prohibere , NI focietates fufpectas interdicere, etfi ent periculum letbalis peccati minus probabile videa- tur, Idem fere de animarum curatoribus. u[ que Hilud etiam animadvertendum , plura' pericula [ri? V D J minus probabilia facile coalefcere in unum pro- 0i babilius Sic facultatem tribuendo, qua filio cum n foemina familiarius agere liceat, noctu aliquando ylite per plateas vag*ruz, per hoc prima . vice peccato , lethali m Ve: um X Tractatus undeaz'mu;l. lethali probabilius haud implicabis : fi vero id ft10 páffim fieri concedas, corruptio mox probabilior, gui' W et breyi etiam certa fiet. ") I 9. 1491. f N Iam vi primae regulae peccant, qui non V tantum praevia auxilia ad peccatum mini- ti l ftrant; fed ipfum actum peccati juvant, vel Dn exercent, e. g. fe ad ofcula, tactus, aliaque f hd impudica offerunt; ignem cuniculis, tormen- W tis in bello iniquo admovent; fe tueri volen- n tem tenent etc. fK i $. 1392. h lo q Vi fecundae regulae delinquunt foeminae, quae fe ornant, aut inverecunde veftiunt, i ut amatores fibi concilient *): qui fpectacu- la edunt, in quibus vis, motusque ex turpi LU amore petitur **): qui verbis, aut omhino tactibus ad turpia follicitant: qui etiam ad cavendum peccatum majus, e. g. adulterii, peccatum minus e. g. fornicationis füadent etc. ***) hi enim omnes reipfa peccatum vo- lunt. *) Mentiuntur iïbimetipüs tales,» dum verbis, ve- ftitu, blanditiis amorem turpem olentibus hone- ftos duntaxat amatores a fe fibi conciliari, ajunt, Nam talem amorem accendere volunt, qualem aliorum mentibus ignem admovent. Si nil nifi honeftos fenfus aliis injicere vellent, virtute, pru- dentia, labore res urgenda foret; nunc autem eos motus : Caput - 1II. T79 f ven d motus affectusque, qui facillime excitari poffunt, . ptobdbi quique ex caufis parum verecundis naíci folent, id eft, turpes intendunt, **) Hi quoque frufltra de honefta delectatione in fpectatorum animis fuícitanda fibi blandiuntur. Nam vel volunt, ut ea, quam exhibent affectio qui x vim fuam exferat, vel non? fi non vVolunt, cur m ni talia in fcenam producuntur? cur hunc affectum rant, u prae alio elegerunt? an optant, ut effectum ars , liti fua, et haec, quam prae reliquis optarunt, artis materia non edat, voluntque, ut comoedia íua OM non placeat? . Si vero volunt delectare fpectato- ri vold: rum animos; utique turpem illorum delectatio- i nem intendunt: ad hanc enim folam, et nullam aliam excitandam, ifta;, quam urgent, aifectio com- parata et apta eít, Peucis: delectionis genus, et honeíti amoris nomen praefeferat, non nifi ex fa- 4 Ynté. cultate generante nafcitur; eftque primus ardor, vf et initium interioris hujus actus, ad quem natu- ram etiam non confentientis nunquam licet irri- eccacuf tare. x £Uf esey Oui i:entum furari, vel fpoliare, et occidere omni m i parato füadet, ut eidem 50 tantum auferat; vel ut fpolio duntaxat, et absque caede contentus fit, nlterà a peccatis utique immunis eft: talis enim non tam paden: peccatum mirus fuadet, ad quod alter fua jam f vo Voluntate paratus eft; quam vult, ne duplex, vel majus committat, Sed quid de patribus familias, qui pecunias, aliaque exponunt, ut a famulis, js, t* fiquidem infideles fint, facile aufferri queant, ut $ yote exinde deprehenfi.caftigari, 'aut domo expeili que- h ant? Plerique hoc generatim probant: ego vero diftinguendum puto. Si famulus fit incertae fidei, T jl gj poteff ex gravi caufa occafio furti, libidinis etc. offerri, ut tiae probitatis aperta documenta edere, , Dro j u et fic fiduciam plenam patris aut domini prome- rent gt E.. Tractatus undecimus. 174 reri queat, Si vero famulus pro certo fiüre fhge [10! 1f beatur, defuper tamen 'convinci Luacusque nom Qegugt poffit, tunc pecunia ftudiofe exroni non. potefft ea ( iud intentione, ut in novo 'urto deprehenfus domo ejici queat. Nam talis intenderet. peccatum. furti, dunda utpote quo pro argumernto.uti cogitat. Scilicet Occafionem peccandi miniftrare, ut alter materiam l ' exer&endàe virtutis habeat, non eft coritra fecun- lt dam.hanc regulam, quam praeíente . &. deferibo; D bene vero.contra eam pugnat eandem occafionem d miniflrare, ut alter peccet, vcl peccato fe ipfum T prodat, vel hoc peccato contentus ab alio ab- —— « ftineat; ut adeo Loth, fiquidem ; rem fatis; intel- 5 lexerit, contra hanc regulam peccaverit, offeren- » do filias fuas, ut extremum dedecus , quod. cives — » Sodomae intendebant , ab hofpitibus fuis aver- » teret, ? b $. 1393. b Y Ex vi demum tertiae regulae peccant: qui ] joci et animi gratia turpia colloquia mifcent$ imagines obfcoenas pingunt, vel exponunt: faeminae fe non rite contegentes *) ;. pecu- nias non neceífarias füb ufura mutuo acci- pientes: ezupones vinum ad ebrietatem,. aut carnes diebus jejuniorum ,ob vile, quod fpe- rant, lücrum, aut ad evadendum leve ine commodum miniftrantes;. petentes ab impio facerdote facramenta, cum fine gravi incom- modo pofílent pium accedere: ii, qui fui con- fpectu alios ad turpem amorem, odium, frau- des etc, probahilius incitandos noverunt, et tamen-domi fe, dum citra gravem molett:am poffent, non continent. Diu tamen fe do- mui m Caput. IIl. 175 o fine mui ihcludere, à divinis abeffe, fua negotia J negligere ad avertendum fcandalum privatum non potela henfüs dor (aliud de publico, et in totam civitatem re- dundante) nemo tenetur. Ceattm lr t X ter Dat *) Mea opinione hanc pudendam faeminarum nudi- ontra & tatem nullus patriae ufus fufficienter excufat. Li- (, deíeti cet enim infignem molefiiam alium veftitum fuü- oceaftot mendo fübire debeant; illae tamen praeter com- o fe p munem regulam ad eam tolerandam obligantur: ib al eoquod illarum hoc fcandalum fit publicum. ,, Qui ficis. n , Vero putant, ipfa confuetudine, et patriae ufu ri, offat ,,nudi pectoris afpectum, vehementiam fenfus, et qui d »demum periculum commune mitigari: pectus [üis 1 , etiam in foeminis.ad partes honeftas pertinere ,,aeque àc faciem ; et utiqüe .hanc abfcondi, a. ne- »UDine praecipiendum fóre: etfi fragilibus etiam » àb fola eleganti facie periculum imineat: * qui ita ratiocinantur, mea opinione egregie falluntur. " ent: d Nulla pars humani corporis inhonefta eft; fed tantum ad inhoneíta provocans. An ergo omnes il per confuetudinem denudari permittent? Íi vero gpünliiiï omnem vehementem provocationem ad venerea j p nf evitari neceffe eft: cur eam, quae ab afpectu ube- Ug u rum venit, immunem effe. pronunciant? Deni- eff, H que, quae eft ultima ratio, apertis vultibus in- cedere-eft vera, et publico neceffitas, et fic a od ff leve m Ícandalo etiam publico excufans; aeque ac pri- vata neceffitas excufat privatae ruinae occafio- p in nem:.nudo pectore procedere vel nulla vel certe ii non publica neceffitas eft, et fic vel a nullo, vel fui eüt faltem non a'publico fcandalo (tale enim reapíe j fïäu' : eft) quamcunque mulie;rem' immunem faciet, Illb J let . f v ! J À $. 1349. z Tvactatus undecimus. 176 $. 1594 Mot f Alia porro controverfia eft, an leges hu- p manos explere neceffe fit: etfi praex'ldeatur, alium exin peccaturum, e. g. fi die fefto fa- crificio interfis, odium inimici te conípicien- FXi tis in novos actus exardefcet. — Ego forte pl contra plerosque verius effe, putem, te in fimili eventu adeo non tener! ut nequidem p poflis ad templum vadere; fi de lege tantum Y yo tinde humana, et non infuper de gravi tua mo- t ul leftia ageretur. l cxmdaï Ea eft legum la pü *) Ratio meae opinionis eft fequens humanarum benignitas, et clementia, ut gravem W e rationem non tantum nos, fed etiam alios con- A m cernentem admittant ad nos ab obligatione exi- DN mendos, Sic etiam ex mera caritate omiffo Sacro aegroto, etiam non extreme indigenti affiftere li- !M cet Atqui occafio, in qua alter probabilius pec- caturus efít, quantum ad eum, eft gravis ratio: ,,Neque ergo eam pro excufatione adnmtunt s dicahit. alii : àegrotus fuam infirmitatem invitus » patitur; alter vero liber peccabit:** refpon?eo enim licet peccatum ei fit liberum; tentationem tamen, et fcandalum praeter füam voluntatem 1n- currit Collatio non inftituitur, inter morbum et ! — «5 "t a. peccatum : fed argumentum ducitur a morbo ad- tentationem ; quae nec libera eft, et tamen gravis calamitas, Ífi ex ea laptus probobilius prnefagxrl debeat. »Neque obeft textus ex C. 2, de novi 9. 0p. nunziat, opera illa, quae fne peccato mor- tali omitti non poffunt, non fünt pro vitando »icandalo dimittenda.** Nam ibi verfabatur ob- ligatio juris naturae; et non mera lex bumana. Archiepitcopus enian Cantuarienfis inique premebat W MoOo- P s Y 177 Monachos ejus urbis, et a fatisfactione praeftanda fe immunem ob periculum fcandali effe volebat: epes D ideatut prout textum, et hiftoriam n nti patebit, teflo f $. 1395. fpicit 0 forte Ex eadem vero Regula IlTta ( $. 1390.) , tei a peccato immunes [funt omnes, qui citra gravem moleftiam ab aliqua actione abftinere ( Ea tutt non poffunt; etfi grave alterius peccatum exinde probabilius praevideant: dummodo a o ex nulla circumftantia in primam, aut in fe. cundam regulam peccent; neque fcandalum [t legm ita publicum evadat, ut non tantum noctitia, gnya fed etiam morum co rruptela ipfi communi- )g COl (e ex. tati immineat; publicae enim incolumnitati privatae ratior;es femper cedere debent * » 0 Saqt ferc ) dus f *) Unde non peccant mulieres pro ratiöne conditio-« nis fuae fe ornantes; etfi uni alterive occafionem s riti ruinae id füturum effe, praevideant: cum dede.- M N :eqüe ipyit core enim publice apparere grave eft. Ultra mo- rem tamen, et conditionem fplendentes, cum (íu- pon d perfluis carere poífent, immo deberent, praeviíae trorell exin aliorum ruinae reas fe faciunt Neque pec- n i cant mercatores, hofpites, aliique merces fuag um & vendentes talibus, qui eis ad peccatum abufuri p v funt: modo absque gravi difpendio fuo tales iis g negare non poffint. Idem de petentibus in ne- ei j m qefïïtate mutuum cum p.romifïïone ufurae, o - irindt $. 1396. f Ob' Atque his regulis totum pene de fcandalo mana. fpfbäf negotium abfolvi credi derim. Neque enim M dom. 1V. illa Tractatus undecimus. 178 ila fcandali in pufillorum et pbarifaeorumwdivi- d Nam tios fio admodum a j ndenda mihi videtur. cum gravi cau i (qualis fufficit ad aliquem ?uü pf ab obligatione legis humanae e. g. jejunii, vel «l diei feftae etc. eximendum) neque ad fcanda- fir Jum pufillorum refpiciendum; et fine gravi l Q caufa neque fcandalum pbarifaeorum *) per- mittendum eft. £x levi enim folum ratione. w lt etiam per meram malitiam peccaturo occa- fionem illud delictum perpetrandi, quod alias fine ulla occafione non fuiffet commiffurus, praeberi poffe, haud exiftimem.- b Scandalum pharifaicum illud effe definiunt, quo li ; dato alter non ex fragilitate, fed ex mera volun- QORU tatis perverfitate peccabit. Contra/vero fcanda- lum pufillorum illud effe volunt, ex quo alter non U d Íua malitia, fed debilitate animi delinquet, : Ve- rum in utroque peccato malitia, et debilitas eft: N et fic quoad praecipuum «negotium paria funt. pa Equidem unus prae alio diffücilius refiftit: fed quis b in ipfo ufu gradus difficultatis metietur ? Neque inter actionem propinque, aut remo- Mu tius ad fcandalum, feu alienum peccatum concur- s £Ul at rentem Ífollicite admodum mea opinione, diftin- ff guendum eft, Tantum cavendum illud, quod pri- W ma regula ($.19388.) prohibet: ne fcilicet actio . Qu noftra pars peccati exiftat, illudque quodammodo T conftituat. Nam mutuum cum ufura accipere propter quamcunque neceífitatem , dummodo ea E fimpliciter gravis fit, licet: et tamen ad exactio- N fem ufürariam confenfus promittentis propinquiffi- tf me facit, et tantum non conftituit eatm. Solum lr fcandalum publicum et ita publicum, quale ($. 1395-) defcriptum fuit, fpeciali nota dignum ; et non nifi ( ex publica necefütate permittendum, Denique nec l divi- u- Caput III 179 tit d divifïæo fcandali in activum , et paffivum follicitïc')hs r N PA - nos habere debet.. Nam. pro priore tres regulae aiquem fufüciunt: alterum neutiquam fpeciale, fed iilud ipfum peccatum eft, ad quod quis per fcandalum ütii, vd actüivum e, g. pravum exemplum inducitur. Soli | (eatide fimplices non raro monendi fünt, qui ad prava le prii aliorum opera attoniti fcandalizatos, fe fuiffe, di- *) pt cunt, Hi enim fcandalum reapfe adeo non poffi, ut potius Verum eum ratiote que ju&immur:n de peccato U horrorem copceperint. y L od al VTatus $. 1397-1 iituP qüU Atque has regulas, quantum ad fcanda. lum integras, ac proin nulli exception: ob- 4 volie. - feandb) noxias efe credebam: fola tertia minus fuffi- lr w - ciens effe quibusdam. vifa eft, 'litius inno- &(. : H' centi Cajo iniquifmam machinabatur necem, litus d Oblata caedis occafione folus gladius ad per- r petrandum facinus deerat. f lam hunc a Mae. vio totius rei probe gnaro fibi commodari rogabat. jt r Huic vero id renuenti aureum ob- cona d tulit, Licet vero aureus contineat pretium i 1 1 ; difti fimpliciter grave; horret tamen animus, fi jpd p pro ejusmodi pecunia inítrumentum ad tru- « at m culentum adeo ufüm miniftretur, Hoc ta- Ien non obftante has tres regulas, quantum i wdo j ad doctrinam fcandali, plenas effe, puto, exiti Nam, quantum ad peccatum a Titio commit- jpgil tendum , Maevius pro aureo gladium fuum Solut locare, feu concedere aeq&£e poteft, ac ven- 12j ] j ditor, qui pro.magno.lucro rem fuam ven- on D dere poteít, etfi eadem re emtor abufurus j m d 2 etle 38 Tractatus undecimus. 180 effe praevideatur. Id quod in praefenti cafü u) Dia fenfus intimus abhorret, non eft vis caritatis in Titium, fed pietas in innocentem Cajum, Bo d ut adeo Maevius pro hac pecunia conceden- do gladium non committat fcandalum in Ti- | um i u tium, fed impietatem in Cajum, de qua in db praefent non quaeritur. Scilicet tanti inter- M eft, ut non, quod in Tractatu de confcientia faepxus monui, in eandem quaeftionem plu- m i 7 res tituli, et plures caufae mifceantur. Yi ä) *) Ex hisetiam intelligitur illa quaeüxo , an quis$ | u domum füuam-ad exercendas ufuras, aut ad leno- J Et id cinium. pro magno pretio locare queat. n licet, quantum ad conducentem , et caritatem el- Ht dem debitam: quantum vero ad detrimenta in à egentes , aut in incorruptos redundatura, non j licet, faltem fi haec difpendia non nifi ex loca- N tione hujus domus emerfíura fint, n Ó CAPVT QVARTVM. | n ex lege caritatis aliquos odilfe, aut certe a jungenda cum. ipfis amicitia abflinere teneamur. Yi 1398. Ex caritate Dei tenemur odiífe eos quos tart- fni quam perpetuo a fe averfos odit Deus ; habu 1399 Ideo vitanda fuper[titio , quae definitut, &m ; 1400 — t1403. Ex definitione infertur, quinam per lib d fuperfitionem jljccent, 1404 — 1408. Quinam folum videantur fuperfti- m tiocfi, licet reapfe non fint. ls $. 1409. Caput IPV. I8r &nt; cofí 1409. Contra paecta diabolica aliud pactum cum Caritats Diabolo, feu repactum inire non licet, Coun. I41ó. Adjunguntur quaedam .de thefaurorum in- ODCedet dagatoribus, 1411. n in Ti Qui quadruplici fere modo ineptire folent, 1412 Talia caute credi, fed non fimpliciter rejici qua debent. L int 1413 —16. Quomodo cum his agendum, quid eis Tfoien proponendum fit. m pl " 1417 Invicta in Deum fiducia certifimum contra infultus daemonis remedium eft , 4 qui ä 1418. Miniftri tamen ab Ecclefia ad id defhnat:, taih item preces ejusdem Ecclefiae non fine 1auone praehabentur aliis, Ri tütem d $. 14I19. Poft virtutes theologæcas tractandum venit yenta ii de virtutibus moralibus g, n $. 1420 Expenditur antiqua virtutis moralis defi- ex ln nitlO, * 1421 Et virtutem moralem arctius, id eff, virtu- tes theologicas, et intellectuales füb fe non com» prehendentem accipiendam effe, docetur, L " $. 1398 At quia quamcunque facultatem ratione pollentem, et quod inde confequitur, Deo Qs tl fruendi capacem diligere, et ex eo amicam habere debémus, quod Deus eandem diligit, lfe eamque, quantum ex fua parte, amicam aut habet, aut habere defiderat ; ($. 1365.) nun- quid e converfo igitur alias mentes, e. g damnatos et malos daemones odiffe; aut nul- xtit las certe cum iis amicitias Jungere ex prae- M 3 cepto o 182 Tractatus. undecimus, frranti cepto caritatis Deo debitae tenebimur, ex eo nimirum graviflhimo capite, quod fcilicet fum. q vt idem aequiffimus Dominus eosdem perpetuo odio perfequi, neque ullatenus in fuam ami- Q0n6s ( citiam admittere juftiffime decreverit *). At- | P0 & qui ex hac ipfa ratione magiam, fuperftitio- i w nem €tc. non vero ex vinculo, ficut vulgo ! demon creditur, religionis impias, atque fic caritati | vll 1 oppofitas effe, cenfeo. ] T. | ntt *) Superftitiofus vero petens, et exípectans auxi- — D lium a daemone, atque aliquid honoris eo ipfo um j [ [ eidem impendens, velut amicitiam , et focietatem cum illo jungit; et fic cum jurato perpetuoque Dei hofte cólludens, caritatis amicitiaeque divinae fanctiffima. jura immanem in modum violat. Non D enim profecto poteft. quis. cum eo neceffitudine t aliqua conjungi, quem verus amicus illius toto hi affectu perfequitur. Sic namque utriusque volun- Cl tas jam non quoad ommnia concordat: quod tamen hod ad perfectam ami;itiam requiritur. Ws d $. 1399. Tnit Quare peccatum, quod tanquam aliquod lty hOC | religioni adverfum (uperftitionis nomine ve- nire folet, rectus ita definitur, ut fit pecca- l tum caritatà adverfum , quo contra leges divinae caritatis petendo, ex/pectando auxihum . daemonis, aliquod. amicitiae genus cum €o. conftituitur. $. '1.406. Fx bac definitione intelligitur Tmo pytho- ob- ni mum, hydromantiam artem notoriam fer- y m 185 fervantiam vanam, ac divinationem ac de- TAE yl (ritce mum quascunque fuperítitionum ipecies in aeftimatione morali ejusdem generis fuperfti- perpet füàm an tiones effe; "Tota enim harum malitia in f *): A[ picto et amicitia cum daemone inita confi- iperltt itit: nam parum"intereft, utrum quis ope t vig daemonis futura praefcire, vel mira eflicere t cariid velit: num quis vultus, aut manuum linea- menta, avium diverfos occurfus pro fignis etins du fuperftitiofis aut cetera hujusmodi adhibere s e0 velit. focietatit $. I4OL. . etpetuoqu ue dv /Ex definitione füperftitionis infertur IIdo, ht M ceffitudi pactum expreífüm, et tacitum cum daemone, llius tQti immo ipfam magiam et maleficium ratione je voli caritatis, feu in fpecie folius fuperftitionis od titd haud differre. Utique enim et in his omni. bus aequaliter cum Dei inimico, id eft, cum daemone amicitia jungitur, cum eo pactum initur, aut certe auxilium ab eo exfpectatur. al Et parum refert, an verbis vel factis impium jne v« hoc commercium exerceatur. p puto *). Quod fi dicas, per uhum actum fuperftitiofum dicin unicam malitiam perpetrari, cum magia vero ine ami numera damna, et plane nefandos actus plerum- h que conjunctos effe: facile refpondeo, haec male facta fpeciales malitias, fed aliis officiis, non ca» ritati oppofitas continere- In genere fuperftitio- nis fimplicem et eandem contra leges divinae a s citae malitiam participant. yth(?' ! jn l d MA M $. ..1402; — 9À 184 Tractatus undeaimus, $. I1492. dit a dif Eadem füperftitionis definitio docet IIIin;, ilos graviter. peccare, qui daemonem ferio fni pIl in auxiljum advocant, cum eodem pacifcun- T&l tur, fiduciam in eo ponufit, quemcumque 1b honorem eidem impendunt. LU Yt $. 1403. ln d Immo. his, quos moxxrecenfui, aequales Tot D funt, qui idem tacite, feu ipfo opere perpe- trant. Quales generatim íunt, qui re feu facra feu profana quacunque utuntur. cum ( exfpectatione illius eíffectus, ad quem edene dum nullam feu a gratia, feu a natura eflica- t ll ciam ili rei competere probe noverunt. Qu 1 M *) Hujusmodi ineptiae funt dum e. g. Evanäelium ER etc. loannis contra febres capiti imponunt, fen- p u tentias ex divinis literis petitas, vel herbas quas- dam contra latronum ,. aliorumve . infidias. adhi- foli bent. Ex conjuncrione aftrorum , ex inteftino- *) I rum infpectone, ex cantu avium ex fomniis fu- tura aliqua a fola Dei, aut hominum libertate de- ! pendentia praefagiunt. 1 Immo etíi res aliquae ad ] defideratum effectum virtutem quamdam . conti- neant e, g. herbae contra mórbum;,eas tamen ade ) t hibere, füperfüitiofum eft, quamprimum .aliquid ineptum admiícetur. e. g. ut eae herbae non nifi fub folemni facrificio , recitatis certis quibusdam verbis, nemine advertente, colligantur. — — f ä .Sed quid de fomniis? Ea vel a natura, vel a malo genio, vel demum à Deo veniunt. Ulti- mis folis fides tribuenda, fiquidem ea talibus in- l diciis — —Caput IF. 185 dicix;s infignita fint, exw quibus.colligere licet,.ea a Deo venire. Aft quaenam funt figna i lla? Haec ct T difcernet folus ille; cui Deus dedit di fcretionem lem feri fpirituum, de qua Apoftolus agit a). Plerumque pacitun aurem mentem clare adeo convincit, ac fecüram DC reddit, ut de veritate fomnii, aut divini illapfus dubitare etiam volens nequeat ;. fi enim lumen ra- tonis eft tantae virtutis, ut de certis quibusdam veritatibus dubitaré haud permittat; quanto ad hanc fecuritatem miniftrandam efficacior efi abun- dans aliquando gratia ? non nifi purioribus men Sed haec rariffima, et aeguda * tibus?quandoque obve- nientia beneficia funt. e perpe j m a $. I404. tur. CU m edt . Contra vero ex eadem definitione $. 1309. i ellici erütur IVto, non peccare eos, qui res fa- unt. ' cras adhibent, etiam cum certa exfpectatio- ]e eventus naturae vires excedentis ( faltem vange fi aliud fubfidium juvandi naturale non am- unt, i plius fuü ppetat) ita tamen, ut ea exfpectatio rbas u foli fide i in Deum innitatur *;. dis 2 inteüiqf' *) Sic mulier illa cogitabat: /£ fimbriam vefliüen:i yniis i ejus zetigero , falva ero. Fides hominum fuda- r ria, et femieinctoria Pauli, immo- folam umbram jique ^ Petri prenfantium a nemine, ut puto, vituperabi- tur. Circa olea ex lampadibus ad aras Sanctorum m ? collucentibus , et circa alia hujusmodi extant re- y 4lil centiora, et probatiffima exempla, quae nemo, wnonïi nifi verecundiae omnis expers, negaverit, aut uibusd | impugnavetit ; praecipue, cum talibus illa ex S. S. litteris mox comniemorata clare praeluferint. M 5 [1, vel ( l . [l $. ?405. " 8) l, ad* Cürintbo I2. IO, didi | 186 & Trastatus,imc.iecimus.' r d 1405. fitio « $. tne- n Verum ex his fat implexa quaeftio nafc;*i- tur, qua ratione ii, quos $. 1403. fuperfti- tiofis accenfui, differant ab illis, quos in $. proxime priore laudavi. Quid enim intereft, v an Evangelium loannis, vel fudaria Pauli, fiperf aut,omnino umbram Petri contra morbos Vinuem adhibeas? 1Ímmo res eo progreffa eft, ut dem al etiam res ab Ecclefia facratas e. g. aquam lu- fuen ftralem, aliaqué plurima de fuperítitione fuf. ] Bni ! pecta habereunt. fu. 1 | düriof T0 re $. I406. dl Verum hi —au'ctoritat;ä divina ex. actibus ( Apoftolorum petita 5) revincuntur: prout l n etiam ex illo: et rogabant eum , ut vel fimbriam w veftimenti ejus tangerent: et quicunque tetigerunt, qui Jalvi facti funt c). Neque deeft certa regula n ex ratione petita, qua fuperftitiofum rerum facratarum ufuüm ab ufü earundem pio fecer- Qu Ye] namus. Nam fi fiducia in re ejusmodi facra 10j fiftat, ac velut innatam ei virtutem tribuat; Q tune füperftitio fübeft: íi vero fiducia de ejusmodi re concepta in ipfa re non fiftat, fed per eam velut tranfiens vadat in eminen- tius aliquod, per quod ea res facra eft, e. g. uper- per ümbriam in Chriftum ; tunc omnis fi Vi ftitio ls b) Actorum s. Y5. li €) Mattb, 14. 36. f N Cap-iz; IV. 187 ftitio cöfïfat', et ejusmödi fiducia legitirha ra. fo n K tione' nititur. .Tip rA o n Y $. I407. ' Af tett l j Pari ratione intel]ig—ic:ur Vto, neque ilïbs ia Pu li fuperftitionis reos fe facere qui inepta ad morbi aliquem finem auxilia adhibent, eoquod eis- eft, 1 dem aliquam virtutem feu coeleftem feu na- quip 1 turalem a Deo inditam effe, falfo putent. jone Iu Hi enim nihil fiduciae in malo daemone po- nunt, egregie imprudentes, non item füper- ftitiofi. Quapropter ad füperftitionem omni- no requiritur aliqua faltem cognitio confue- actiu tudinis, aut fiduciae, feu amicitiae cum atro daemone habendae. $i enim de malo genio ! pïOUL ne parum quidem cogitet, nullam de eo fidu- fanbn? .cjam concipere poteft. Multo minuüus- ali- etigef:'/liä quam culpam contrahunt, qui de naturali re- ; ii rum quarumdam virtute dubitantes , . et ali- 1 feri quod de iis experimentum capere volentes, o fecet vel ad confequendam utilitatem aliquam ejus- j fac. modi rebus utuntur, nil praeter naturalem ribudis earum efficaciam exfpectantes. gi * l ü&ar! m $. 1409. ]:, e'g' Porro ex definitione fuperfcitionïs $. 1399. Jupe fít] VIt: confecutio eft, hoc piaculum neque il- los incurrere, qui figna, et fubfidia de fe inepta adhibent ad -evadendas magorum in- actum, feiteftiones , fi id faciant animo illud p . quod A 188 Tractatus undibinis. ? SiC quod magus cum daemone habet, diffolvendi. it Sic e. g. fagam percutientem repercutiunt, tatm homini de magia fufpecto falem mittunt, eo- m quod iis vulgo perfüafum fit, daemonem vel tiba fua malitia, feu etiam jufto Dei judicio non T g nifi füb conditione aliqua cum mago pacifci poífe, e. g. ad pereu[fionem tuam infeflabo alte- E rum, mifi perculhonem illam repercutiendo velut ä veddat tibi; vel nifi falem etiasm imoito tibi ve- gnittat. Vel quamdiu bi crines, et clavvi i. lecto | fl ejus extiterint, Hi enim nulium cum daemone l pO pactum, aut amicitiam conftituunt, fed po- | ts 9 tius, eam, quam cum alio habet, diffolvere it, Q fatagunt. Et dato etiam, falfum effe, fty- . pder ium hoftem non nifi füb conditione aliqua Wt i pacifei, ex hoc tamen remedium ejusmodi J ; LU inane tantum, non item fperftitiofum red- Y D dereþur. h, Qu $. 1409. a d f Veti Ab his tamen probe fecernendi funt alii, fli | qui vel per pactum apertum, vel per taci- fie f tum adhibendo figna et artes fuperftitiofas EW mago volunt nocere, aut eum majori velut vi fuperare, aut torquere, aut certe in ejus notitiam venire etc. Hi enim vere volunt aliquid ope daemonis efficere, et non mere opus daemoniacum irritum reddere. Unde deti (prout fcholaftici bene docent) repactum a i folutione pacti probe diftinguere oportet. b df *) Sic d & Caput I. I89 ifolveni, & *) Sic etian impium eft, magum inducere, fogare, ut ignotum aliquid a daemone difcere íatagat. Non ereutur, tünt, & tamen eft malum ex mago interrogare ea, quae net Yd jam antehac ex difeiplina daemonis refciviffe pu- tabatur. Nam hac ratione nullus fit ad daemo- Ticio 101 nem recurfus: et modus parandi fcientiam n mago 0 padt antea improbus erat, ipfa ícientia, aut ufüs. ejus abo dl malus non eft. n0o otdi t t é. IA4IO. 1 d Hic vero de thefaurorum füperftitiofis in- daemott dagatoribus, aliisque fimilibus ad ufum aeta- d po tis noftrae agendum eft: fidem quippe fupe- tfolvert rat, quantopere homines alias fpectatos, ac fe, 1 prudentes in hoc negotio credulos, ac pla- : lg ne ineptos reddat | vel egeftas, vel etiam Qsmod avaritia. m m Et id adeo quidem, ut nulla affeveratioe ne, aut conteftatione errorem eis eximere queas, utpote quibus perfuafum eft, facer- dotes velle in omnium thefaurorum partem venire, aut certe efficaciffimas adjurationes n d ! fibi proprias, maximeque occultas tenere, r tac ne fcilicet quis alius thefaurüm invenire, et Hdof 10 auferre '-fcia i j vel me ! J $. 14IL voli! Qui hoc errore, aut hac ftultitia potius j g Un? detinentur, fere ad quatuor claffes reduci poffunt. Itaque aliqui füb certis conditiopi- tur d L£l bus fe fuamque animam daemoni addicunt, aut -Secunda claffis & got?us addicere tentant. J $i eorum Tractatus. undecimus. 199 & eorum eft, qui innumeris locis thefauros ab ag Wm m ditos effe, putant, ita tamen ut anima . ejus, qui depefulc thefaurum , eum cuftodire de. Theol donec is beat, et tamdiu hberart nequeat, pe f legitime inventus fit; ad quam inventionem &T ] variae obfervationes, et adjurationes ex eo- fàr &j rum opinione requiruntuür, ne ícilicet dae- ] Mj mon liberationem animae, quae fola inven. l i C tione tbefauri fieri poteft impedire queat IT TTertio loco veniunt, qui (impliciter vel aper- ä ET te, vel ipfo opere fignis, et-auxiliis. variis ftpiti daemoms opem implorant, cum eo pacifcun- N tur etc. . Quarto. demum áliqui hunc Dei et Brur noftrum inimicum reverentia, et horrore di- Wn p vini nominis adjurant, invitumque cogere Afl | nituntur, ut famuletur, ut opes in mari la- d i u x tentes afferat, aut alia ratione coactus pro- Q a fit, prout in vita aliquorum Sanctorum. legi- TOR tur, iis a daemone invito maxuneque Bo & | luctante obfecundatum fuifíe. Jus EUH fiil $. I4I2. f Tnprimis Jam quicunque es animarum ct- WW fator, ne facile credas inexípectatis eventi- bus, relationibus aliquid vere daemoniaci fubeffe. Phantafia, imbecille judicium, im- mo etiam fraudes ftudiofe adornatae frequen- pau ter fallunt, aut falluntur. Sed neque ute quami eorum parti accedas, qui daemoni !n iij res materiatas, in corpora, in fenfus exte- riores, aut interiores hominum nihil valere autu- , Ü Caput J V: I9r etros d aütumant. In fenfüs, inquam nam in men- - itima tem noftram proxime daemon ex probata (Locre d Theologorum fententia nihil poteft, licet , d ope fenfuum praecipue internorum ingentes Ventig etiam in mente pugnas, ac ftrages etiam non 5 Qu raro edat, Scilicet induite armaturam Dei , ut ilicet d po[ftis [lare adverfus infidias diaboli, INon eft N ol n nobis, colluctatio adverfus carnem et fanguinem, jire quei féd adverfus principes et poteflates, adverfus mun- T vel a di rectores tenebrarum. barum, contra. fpiritualia — cilifs vt Wequitiae in coeleflibus d). " Q puclt Neque obícura infernarum infid iarmh eft ymc D ratios nam cum daemon odio habeat Deum, orrore? non poteft non odiffe, et quantum valet e cogt etiam perfequi eos, id eft, nos, quos Deus quni diligit, quibus bonum vult. Ut nihil dicam cus p de acerrimo invidiae fenfü, dum merito ti- nj mere debet hoftis nofter, ne aliqui ex nobis eas fedes occupent, ex quibus ipfe, et focii ngque lj ejus deciderunt. Etfi adverfante fibi gratia animam non poffit perdere, conjectu tamen . facile eft, in corpus humanum inimicitiae fuae virus, quantum poteft-, omne eum ef- jarum ^ fundere.x j ve]:' $. I413. eno jufr, "]'þ Tam de fingulis fuperftitioforum claffibus, f 9 ^ pauca dicamus. Ttaque qui fe totos daemoni 1 ] nomen ( addixerunt, et fuum, qgody ajunt , o jj 0* feidem | qal d) 4d Ephef, 6, 11, et 12.*/ g 192 Trdctatus undecimus, eidem fübfcripferunt, . alia 'r;æ opus non, ha; bent, quam ut vera poenitentia Deo recon- Te cilientur, neque pactum illud, utpote omni- w prit no.nullum ullatenus curent, omnemque vim diaboli fecure contemnant. Nihil juris in ( rium.y animam jufti daemoni competit: neque cor- fe munierit. pori nocere is poterit, fiquidem invicta fide | To n é. I414. tine | Altera fuperftitioforum claffis, de qua demo $. 141 1.-docenda eft fequentia: inprimis quo- wnq ties habendi cupido aliquem thefaurum .ali- ! DOmi Tecef cubi latere ipfis finxerit, id nec quinquage- fima vice verum effe. Multo magis falfum lium ! eífe, animam illius, qui depofuit thefaurum d poenas luere, eumque cuftodire cogi. Nam ftfe x urgente hoftili, aut alio gravi metu faculta m tes fuas abfcondere peccatum, ac proin poe- 01 na dignum plerumque haud eít: et fiquidem fn aliqua culpa interce(Terit aliis poenis aeternis Ü leüe vel temporalibus, aut certe vivorum fuffra- D6l fbl giis pro illa noxa, et non praecife inventio- ne thefauri fatisfieri poterit. Ubi rurfus illud li QUi falfum eft, daemonem thefaurum abícondere vel alio transferre in ejusmodi cafu folere, A nifi firmiffimis adjurationibus ligetur. Quare (uig fi veri nominis thefaurus alicubi vere lateat; L lu , is fimpliciter, et eodem modo, quo res alia QU quaecunque, eruóándus, ac capiendus erit, obfervando tamen ea, quae circa thefauros J leges humanae praecipiunt. $. 1415 Em Caput I V | 193 $ 000 D é. 1.4*15. €0 TeC0n 0te Onn ac primis Tertii generis fuperftitiofis $. 1411. aedue Tque vin nil praeter poenitentiam ,cü: neceffa- | jun d rium. eque qt Victa 1 $. I416. Eos d/emum, quos quarto ldco comme- moravi, non de füperftitione, fed de tenta- tione potius accufare velim. Hi enim cum (e qu daemone non amice fed hoftiliter agunt, om- itjs qu* nemque quam fovent, fiduciam in fola divini m d nominis virtute collocant *. Aft quia fine lipqufe neceffitite plerumque extraordinarium auxi- : fallit lium a Deo petunt, dum ordinariis locus ofaurutt effet, divinae providentiae ordinem perver- NI tere volentes, tentationis Dei, de qua alibi fsculi agam, reos fe faciunt. Equidem tunc quan- oin p do auxilia ordinaria, €t quae in poteftate no- [iquid ftra funt, deficiunt, extraordinarise, ac coe- getent. leftes fuppetiae, et i pía prodigia peti, et ex- fpectari omnino de i ff bent, neque per infupe- HVEDUC' rabiles fpei leges. animum dejicere. unquam (sj licet: attamen cur per daemonem potius 'condürä,: quam per angelum, aut aliam quamdam viam folth fe juvari petunt? lllud equidem fatendum, I quia etiam. daemonia Jübjiciuntur nobis in momine Jtehh tu0, ideft, Chrifti £): attamen id certum eft fe$ 3"3 quoad ea cpmpefc enda, ne noceant; nefcio :;tamen, f e) Luc, 10, 17. Tom. IV. N nf l L l Tractatus unde(;imus. 194 ! ttll]s tamen, än haec promiffio etiam ad ea coger- da, ut opitulentur pertineat: nifi fpecialis j i f 4otus gratiae, qualis in Sanctis fine dubio i éxtitit, ad tale praeceptum in daemones fe- Scilicet in nullo unquam rendum moveat. cafu, titubare, aut fpe fua fluctuare licet: d non tamen aufim afferere, auxilium divinum füir: definite per. invitos daemones ob $ tinendurg - M exípectari debere. tinis t *) Ipfa& tamen adjurationes, quas adhibent, apertis iemot ' ^ plerumque füperftitionis notis infignitae funt, — j fidos ( Pa $. tiler ; Nunc demum de iis auxiliis age'hddm.; hr quibus fe tam ii, qui cum daemone amici P^ tiam aliquando junxerunt, quam alii quicun- 1. que, fe ab ejus, ac miniftrorum ipfius vi, o ac moleftia tueri queant. Eftque tale po- tifmum unicum, et nunquam fallens, cili- cet iiperium invicta in Deum fiducia nixum, ífeu virtus fpei. "Unde ipfe Chriftus patri il- À lius, a quo difcipuli daemonium non poterant ïkeïlqu: ejicere, clare edixit: /i potes credere: credenti Vü | omnia funt, po[fibilia f ). Lt ad*uerfa; Et Apoftolus Petrus g) fcribit: quas vius ve[ler diabolus circuit, quaerens, quem £. am (Ogn «oret: cui reþjizftel fortes in fide, Idem eti qu- Vg bere, f) Mrcrci 9. 92, £J 1. Pet, 5. 8. et g. ! x Caput IV, I95 6t t0pt: Paulus praecipit 5): in ommibus fumentes fou« ; [pec tun fidei, im quo one düon pojitis ommia iela nequiffami ignéa extinguere, Tiones f - unqut re Dd diviut | N&que u'lllae definitae . preces huc reqüi« tinendut runtur: folum imperium per crucem aut no» men Redemtoris fufficit. Ét omnis adjura- tionis tanta eft vis, quanta eft fides e jus, qui nt, at daemonem adjurat, aut ejus , |pro quo ad- ; füüf- juratur, aut compefcitur. Haec fola invicta fides fi cui competat, certiflime fufficit. Per hoc tamen nol im vituperare, fi mi- nifter ab Ecc lefia ad id ordinatus, aut iníti- ;endum- , gmi tutae ab FEcclefia preces prae al lis adhibean- tür: nam in his major auctoritas in daemo- | quict nes, et ipfa fides Ecclefiae defectum fidei fs V t noftrae per partem aliquam fupplere poterit. ns; Ü ] Illïül" $. 14191 a - .Atque fic tandem ampl um caritatis, ac oted reliquarum virtutum theoio gicarum imperium n vel emenfi fumus , vel potius luítravimus. tantum, |Ex ordine igitur fe offerunt illae, at quas morales vocam us, Atque.ut ad hag . j i cognofcendas. planiorem nobis viam fterna. mus, aliqua fcholafticoru m fcita huc adícri E bere juvat. j lgitur virtus | generalitlime ac. 2 cepta la)AdApre/Z 6. 16, 196 Tractatus undc;imus. cepta eft aliqua perfebtio, q uae facultatem fira. rationalem meliorem reddit. Et aliquae ha- oficio alteri, rum ad intellectum perficiendum factae, vir- tutes intellectuales vocantur: et tales funt fa- 00 tib pientia, fcientia, prudentia, ars et maxime 65, d intellectus non pro ip fa facultate intelligendi, Tibersi PT fed pro fpeciali prima principia pervidendi perfpicacia acceptus. Aliae vero virtutes ad li excolendam . voluntatem faciunt, quas in ttimp amplo fenfu morales nominant. Atque vir. frts tus moralis in hoc fenfu accepta, et prout Qtique fhve virtutibus. intellectualibus opponitur, fub fe continet etiam virtutes theologicas, etfi for- te non fidem et fpem, faltem caritatem. - i g. I42C. (tleet .. Hoc virtutis genus fcholaftici ex Arifto- hr -- We tele definiunt effe babitum electiowmn in medios critate confiflentem , quoad mos determinata a tuti tione, prout definierit fapiens, Ex qua obicu. li riffima definitione, omiffis omnibus, illam fo- W a tdbin lam definitionis partem ,. qua afferitur, vir- tutem in medio confiftere, impugnabo: nam haec vult, officium, feu virtutem aliquam nimium per exceffum, prout ajunt, id eft, eidem indulgendo,' violari poffe. Sic, ni- mium donando, in prodigalitatem , tanquam vitium liberalitati per exce[]Jum adverfans, in- cidiffe diceris. Verum nulla virtus, nullum officium ex füa indole poteft effe nimium. men-.- Cum enim omnia in numero, ac certá fura Caput IV. 197 faeiate fura. a Deo fint Cbn&itU"ta; non poteft uni ilique officio plus tribui, quin ea portio mox defit ficte, T^ alteri. Scilicet tunc nimium largiris, quan- es fut d do tibi aut tuis id, quod his ex pietaté de- et maym bes, deeffe incipit. Et fic prodigalitas, non Xellien liberalitati per exceffum, fed pietati fibimet, erviden: aut aliis debitae per defectum adverfabitur. "irtütes £ Idem patebit per omnia virtutum et vitiorum qui d exempla pergenti. NNobis autem fuüpremum Atoue t genus virtutum moralium eft juítitia, qua et p cuique tribuitur id, quod ei ex quocunque J fib i five finito, five infinito tituloA debetur. , etli D Ifoin $. I421. Iam virtus moralis , prout fcilicet ab ih- tellectuali differt, dividitur in virtutes theo- ) ANFO logicas, et morales in fpeciali fenfu acceptas; in n id eft, non fub ea ratione, füb qua a vir- nintit ! tutibus intellectualibus, fed füb qua a theo- uav Obffü' logicis differunt. Et de virtutibus moralibus m in arctiore hoc fen fu fumtis deinceps difpu- f[ur, v tabimus. . qiqu ni'meL' meececsconmmu ER diEuseene r n $, gj 1Is , n j T N 3 f TRA- Ade0 f tlfseut ite g - TRACTATVS DVODECIMVS, Qium 1 lt tf d DE VIRTVTIBVS MORALIBVS ET SPECIATIM n DE RELIGIONE. NATVRALI., bonef tuipam Tno- ota haee "Tractatio reapfe ad jus naturale, Torad J - fiu ad praecepta Dei lumine naturae W cognita pertinet: et tamen difficilis eft adeo, ut ad aliqua eaque gravia.capita nibil ex mea fehük;.ï n——ÀÁ——MÁ— &n fententia definire, fed aliorum duntaxat pla- cita adfcribere audeam. Neque alii propterea d ; habent, unde me magnopere contemnere de- QqU beant: fatis enim oftendo, quantopere alio- f rum doctrina, et ea communi pene calculo EU probata, deficiat. Si itaque ad omnia rite Ws diame refpondere non queam; hoc faltem praefto, Cät'cl' ut graves aliorum- errores detegam Inter J hos porro absque dubio ille quoque eft, quo M Jurisconfulti- Proteftantes cum infgni anti- Beià quorum contemtu difciplinam jüris naturalis Q feliciter adeo inde ab ultimo fseculo excul- Vfe tam eífe, fibi perfuadent, ut ejus non tam doctores, quari auctores efle fibi videantur. CO Verum tuto provocari poffunt, ut vel liàt unicam in re morali veritatem antiquis 1gDO- Qui tam, eta fe recens inventam oftendant. Nos I vero plura antiquis cogsnita, ab ipfis vero a illos m ignorata monftrabimus : ut adeo veteres adeo Caþut I 199 adeo non füperarint, ut eos nec procul fint affecuti. De villula fua exultant, et magni- fice gloriantur, eoquod latum aliquod prae- IN dium nunquam viderint. Atque haec toleranda utcunque fuiffent, CIATII nifi fanam doctrinam, praecipue circa prima honeftatis principia adeo corrupiffent, .ut ge- nuinam juris ac juíftitiae notionem mutaiTe, immo extinxiffe videantur, ingenti utique rel paturtl moralis detrimento. : patunt eff adel Exinde enim tanta circa leges honeftatis j ey md fentiendi licentia ab ultimo faeculo invaluit, at p] et in dies accrefeit, ut noftra aetate in aper- thm infanifm prorumpat, quae nos extrema y'opte nore quoque timere facit, et nullum pene crimen relinquit, quod non fpecie virtutis veftiat, efe aw ; cakhlü atque inter oíflicia recenfeat ea, quae inti- mus juftae mentis fenfüs tanquam atrocia pec- mit fià cata necefíario refupit. | Pl"le Dl , I Neque aliter fieri poteft, ut genuinis, ac efh , unice veris principiis male neglectis, et, quod ni ä" pejus eft, erroribus principiorum loco ad- patt j optatis quaevis abfürda, et extreme noxia inferantur. p a j P Atque haec funt, quae in laudem Iure- Jea0 confultorum Proteftantium de diíciplina juris U[ 1'61 naturalis tantopere gloriantium, et eorum, qui ex noítris eosdem fecuti funt, laudem i if fcribere potui: uberius hanc caufam futura ntN pofteritas, ipfis eventibus defuper: edocta, j ve e J peror ablt. N4 CA- g asE B 200 Tractatus. duodecimus. CAPVT |PRIMVM *) M lr Quid fit virtus moralis in -vulgarz f[enfu dv fic accepta. x 1422. Definitur virtus moralis, eftque ofücmm t0r p ex titulo creato cuidam debitum. g 1423 Divifio ejus antiquiffima eft in prudentiam, temperántiam, juftitiam , et fortxtudmem, 1424. Quae quidem divifio generatxm non fatis legitima- eft : Do 1425 — 28. Et fingulae ha.e fþecæs fupremae dmï- fs cultatibus fpecialibus fübeffe videntur. füt Immo & tot ä 1429. in éxerCiio cujuscumque .virtutis quatuor hae virtutes tanquam mfep,g.rab:hs dotïs T]e p concurrunt, ità, ut P d tibil S. 1430. et 31. Non fint fupremae fpec1es, fed om- lrifto nium virtutum neceffaria decora. fente dent N 1422. t | Sicut virtutem theologicam afíferunt effe hi eam, quae Deum proxime pro objecto ha- tanq bet, ita virtutem moralem in vulgari fenfu ltre fole acceptam, et prout a virtute theologica di- ümgultur, dicunt effe illam, quae proxime o non Deum, fed rem creatam pro objecto u habet. uia vero officia, et virtutes non ab eo cul debentur, nec ab eo, qui debet, denique neque ab illo, quod debetur, fed ab d É ilo titulo, ex quo debentur, fuam indolem Va accipiunt *), ideo virtutis moralis definitio- nem do iftam: ef? officium aliquod. ex titulo crea- to ac finito cuidam debitum. *) Nam ] um d Caput L. 2O0I *) Nam qued faepius jam dixi, idem homo eidem homini idem prorfus officium poteft faepius et ex- Inji diverfis virtutibus debere, Sic idem civis eidem facerdoti eosdem decem poteft debere ex religione, ex mifericordia et ex juftitia: vel quia hic cura- e oficun tor animarum eít, vel quia egenus eít, vel quia ex pacto alterum fibi obligatum habet. udentit, n $. I.;].23. non f Hoc jam virtutum moralium fupremum g d genus fat tuto, nifi fallor, a me definitum fuit: aft quomodo hoc genus dividendum, o vittut et tota deinceps rei moralis ftructura legiti- me profequenda fit, tam obfícurum eft, ut ylis dor?' l nihil magis. Communiffima, et inde jam ab fed ott Ariftotelis , ac Ciceronis a) aetate. recepta fententia eft, ut virtutem moralem in pru- dentiam, temperantiam, in juítitiam ac for- tidudinem dividerent, ita, ut haec divifio u d inde a tot faeculis fine omni controverfia cto t tanquam certa haereditas, ad nos transfcri- q f beretur. Id quod etiam in aliis contingere qia d folet, ut ufitatas doctrinas, fine novo earum royt examine, fola antiquitate , aut, confuetudine objeC[O permoti, gdoptemus. : s 10 5-'1424- qe d ï Aft haec divifio mihi difficilis femper eft nj vifa: nam praeterquam, quod omnis divifio, ;Hniin' Ü quae "T a) Libf. I. de offic. wmp. F. t) N Tractatus duodecimus 202 quae in plura, quam in duo membra fit, ad ftone rigorem exactiffime philofophiae nonmhd fu- Qd ^QUEI fpe—.ta hic^ mte]llgere nunquam potui, sim virtus moralis in haec quatuor potlüïmum lonef Prae- membra, et non in alia fieri deberet. pium, terea omnis conítructio, quam in re morali plinam inde a quatuor hisce virtutibus profecuti funt, ici incertis rationibus niti, parum cohaerere, Iu ac denique multum arbmam habere, mihi fut f vafa eft, Qum yt $. I425 qui 10 Sed etiam in fingulis harum virtutum fpe- Virtül ciales difficultates fe offerunt. Sic pruden NU tiam dicunt virtutem efJe docentem ea, quae bo- nefia, inbone[lave funt. uo omnino fpectat auctoritas S. Bafili b) Prudentia efl vecta eorum, quae agenda, «el mom agenda funt, cog. ni. Verum hac rationé non aliquod genus 9) virtutum moralium, fed intellectualium. pru- " dentia conftituit, eoquod doceat, ad cogui- Unde Vit tionem fpectet, intellectum , perficiat. hg prudentia ab omnibus fcholaíticis, praeeunte fii Ariftotele, inter virtutes intellectuales re- Ü Q cenfetur. Quod vero prudentia de moribus tractet at tam parum idcirco moralis efücitur, für quam parum phyfica ex eo eft materiata, en quod de corpore, et materia agat Certe alias theologia moralis per partem aliquam 1n- b) Homil. 12. ad yopul i dtt um Caput I. 203 AE inhoneíta foret, quia de inhoneftis frequen- Xnibil 1 tiffimae tractat. Denique fi rem dailigenter YT, U ae(timess apparebit, fi agatur de cognitione Qtffmun honefti generatim, prudentiam effe theolo- t Dne giam, philofophiam, ac demum omnem difci- fe Toni plinam moralem: fi vero de fingulis factis egti fün judicium fit concipiendum; prudentia eft me- yhaerer, rus actus confícientiae. uae quidem omnia t, ni funt fubfidia, a4 virtutem . moralem neuti- quam vero ipfa virtus morali. Et nonne polt rectiflimum actum prudentiae, quo ali- quid inhoneftum .effe, quis judicat, idem nou raro peccat: et tamen nemo, actum Itum fé virtutis ab hoc homine editum füuiíffe, dicet. pruden- quat D Scilicet prudentia doctum, non juftum facit. fpecti $. 1426. qi r If , Lj Temþeïantia' eft virtus. refroenans inordinatos 9d f appetitus , [eu concupi/centias ,. poti[jmum | circa um p guflum et tactum..— Atque ita plerumque hanc ] cogi virtutem detüniunt. Aftquid ordinatum, aut - Uni iminus ordinatum eít? Nunquid parum de- aeeutt finita haec definitio eft?. Sed nunquid inor- jes f dinatum appetitum odii refroenare oportet, morfbäli ac proinde etiam odium temperantiae adver- jf ' fum, et proin caritas temperantiae fpecies qter erit ? Cart ) $. 14275 J ! luftitiam plerumque definiunt effe confan- & jus tem, uc perpeiuam voluntaien [uwm cuique iri- d 404 Tractatus duodecimus. tribuentem Cum vero vel ex religione. vel !) Ari t ex caritate, vel ex pacto et fic deinceps m« aliquid quisque poflit exigere; jus, et juíti- virt tia jus alteri tribuens amplam, ac minime aliq definitam fignificationem habebunt. ]uftitia Cer fcilicet eft füpremum omnium virtutum ge- p nus, et non certa duntaxat virtutis aliqua dlti [i" f fpecies. fci T $. 1428 Fortitudo denique definiri ita folet, ut fit virtus incingns ad labores perferendos, et I ju/la. pericula aggredienda *) utique, ni fallor, foner pro virtute aliqua: nam Ífi quis magnos la- Wt bores, ac pericula ad perpetranda peccata Íhhre fuftineat; is non fortitudinis, fed magni pec- eati exemplum aliquod edet. A Sed fi quis pro aliqua afferenda, aut tuen- T da virtute agonem difficillimum, immo ipfam àc | mortem perferat; is non fpecialis, fed ejus yena duntaxat virtutis, pro qua tanta praeftat, fpecimem praebebit. Scilicet e. g. qui pro tv tuenda fidelitate mortem oppetit, is in fide- N litate fe eximium ac heroem praeftabit, et Q non fpecialem, ac a fidelitate diverfam vir- Yl n tutem exercebit. Paucis: fortitudo non no- De va virtutis fpecies, fed aliarum virtutum al- efe tior gradus eft. Vel edatur unicum virtutis Ti exemplum, quod ad folam fortitudinem fpe- V ciatim, et ex fe fola peruneat. dIVl( 4 & ] *) Arie Caþut I. 205 Jone, w *) Ariftoteles fortitudinem definit, eam e[fe medio« critatem circa metum et audaciam. Scilicet , ut. : Qeion medium ubique feliciter teneat. - Verum fic haec: T C m virtus fere ad prudentiam [pectabit, ne fcilicet aliquod ultra fpem evadendi periculum fubeamus, Tutii Certe ignavia, et timiditas, quae fortitudini op- pofit2 vitia funt, non fortitudinis magis, quam Atom p alterius virtutis defectus funt. i5 dl Sic qui ingentem zeftum odii füperare omittit, in fola caritate dee ficit; ficut in foia caritate eximius erit, fi vehe- mentiffimum hunc fenfum generofe devicerit, M olet, 1 JQ .1429. fott V'Mdæs i Demum decretorium contra hanc«divi- fionem DEU al [ HG, i fall gumentum eít, quod hae quatuor nos 1 dotes ad omnem cujuscunque virtutis actüm peccaïs fint requifitae: non ergo poffunt eífe diver- ( fae, in quas genus virtutis dividatur, fpecies. xgm p INam ege! an non ad omnem virtutis actum qut t requiritur praevia cognitio, an is honeftus, 10 t ac legi conformis fit? lgitur etiam ad tem- fed j perantiam, juftitiam prudentia eft neceffaria, raelt -Sed. nonne affectus feu appetitus^ 'irtuti adverfus nunquam pon per temperantiam eit qui p n fid refroenandus, et quidem non raro magna vi, ac fortitudine refroenandus? et fic ad omnem bi, Lam h virtutem etiam temperantia, et fortitudo eft neceffaria. on J Omnem vero virtutem juftitiam tm 4 effe, aperte alibi a me evictum eífe cenfeo u fcilicet tractat. fext, de. [ummo -gentre- virtutum. vin n* ualis ergo eft haec divifio, àn qua membra dividentia fere femper in unum confluunt, huic ac idem demum conüitggnt:? AQuare J lr ! divi- N d 266 Tractatus duodecimus, divifioni etiam magnus Auguftinus parum fide- bat, dum fcribit c): hamque. illud , quod .quae. $e dripariita dicitur virtus, ex ipfius amoris vario Ac hi e quodam. affectu , . quantum antelligo ,. dicitur h df demum, quod ego affero, antiquorum fen- I tentiam refert, ac fere fuam facit, quod hae 100 m quatuor non dwerfae fpeciei virtutes, ted ad Qbl omnem cujuscunque generis virtutem neceiï'a- riae praerogativae exiftant d. - TTR findin W $. 14360. fns Atque hoc eft, quod in hac caufa verurá iam Mram effe nuto prudentia, temperantia, juítitia qutüc ac fortitudo non illa membra funt, in quae D fuprcmum genus, virtutum moralium d1v1d1 li tg pnmt : fed hae fünt CODdlClOHGS, dotes, IY neceffaria decora, quae in quolibet cuy.zs- ïeqw cunque etiam theologicae virtutis actu re. quiruntur. Nam cogita, num praevie a &hi [ fidem, fpem, caritatem religionem, pieta- tem in parentes denique ad virtutes fingulas li ! Ti | non fit neceflarium cogitare de ea lege, per quam juíftgm eft ejusmodi actus edere Non Id o datur bonitas moralis fine lege: nec lex, nifi coenita bonitatem moralem actui tribuere ü l (ti) poteft Cri - $. 143L» Átq lnb €) De Morib. Ecclef.. C, 1. 9) Fid, S, Auguft, epiftol, 29. !) Caput 1. 207 n fb $. : 1431. quii du uris t Sed neque, H*quod füpra jam dictum eft, u X egi cognitae obfecundare quispiam poteft, orom f nifi affectus inordinatos moderetur, refroe- netj nfu improbo fibi temperet, immo quod i s, ltl 1 non rafo ingentia, quae in exercenda virtute obfiftere frequenter folent, impedimenta re- n necth - Th»Oveat, et fic temperantiae vel etiam for- titudinis aliquod exemplum edat, Denique virtus juftitiae fupremum omnium virtutum genus, ac proin omnibus propria eft, immo ipfam virtutem conttituit, Vid. tract. de fu- J ventt premo genere virtut. Et ex hac ratione hae , jutiü quatuor virtutes cardinales, id eft, omnium ip qui virtutum cardines recte vocantur, eoquod in n dii lotes, d lis tota virtutum moles volvatur, et quod ad omne bonum morale nunquam non omnes et Qu requirantur. Et funt non fpecies, in quas at n genus ipfum dividatur, fed potius veluti par- qevit & tes, ex quibus fupremum non modo mora- . pfgïï' lium, fed etiam theologicarum virtutum ge- fngul nus conftituitur. Scilicet nifi ipfam carita- je, p tem hae quatuor ingrederentur, fapiens non ) NI i'exa i potuiffet fcribere fequentia: /obrietatem enim, et prudentiam docet, et ju[litiam, et virtutem: tribud quibus utilius nibil efl in vita bominibus. Nam caritas prae omnibus homini utiliffima eft. Atque hucusque a me dieta fere habet S. ä. 1431. 27, Ambrof. lib. r. de officiis Minift. Cap. Sed &) Sapient. 8. Tractatus. duodecimus. 208 Sed etiam S. Auguftin. 1.6. de mufica, et l. r. de lib. arbitr. c. 13. has quatuor dotes ad fin- gulos virtutum actus requirit. Hae quatuor 1caque praeroaatwae virtutis generatlm ac- g Tetur ceptae non funt partes dividentes,, fed funt - lmo zmad partes fingulas virtutes conftituentes, i1it pro- L in ex antiquorum fententia genus virtutis in M &t | has quatuor tanquam in fubjectas, ac diver- h, f fas fpecies non debeat dividi, utpote quae « [pet fimul omnes in quavis virtute neceffario re- let : periuntur. ä R ( t o CAPVT. SECVNDVM 4 ünm A f01 Quomodo virius moralis proxime debeat dioidi, st Terel $. 1432 Multum refert, primam divifionem effe ge- nuinam. T $. 1433- Atque ita poterlt inveniri: tituli debend1 ' finiti vemunt vel a libera voluntate unius , vel voluntate düorum ; $. I434. NNam quovis recte facto ahquls fit exactor, ita, ut alium alicujus faltem penfi debitorem fibi Mi faciat, feu pietatem expofcat, 1435. Ex mutua vero voluntate juítitia in arctiori li j fenfu oritur. g Q 1436. Pietas ergo, et juftitia funt fupremae fpe- diy cies virtutis moralis. I$ 1437. Pietas ex recte facto orta eo major debetur, "r quo magis ipfum libertati noftrae debetur. 9d ä 1438. Unde foli.Deo integrum pietatis penfum gt debetur, Itje 105 | $. 1432. li /1' Caput: Il - 209 et L II ad [ $. 1432. Qatuot Atquä utinam tam facile foret aliquid m 4e rectum ítatuere, quam expeditum eft, alio- d f rum opiniones accufare. Et tamen fi in pri- if pr hd ma divifione erraveris, actum eft de legiti- üts i i ma totius molis conftructione : nuünquam enim legitimum cuique offiio gent 1s. defcri. (ive- . equi bes, fi ne(cias, in quaenam inferiora penera, ac fpecies fupremum genus dividatur. Et 5 m licet aliquorum officiorum indolem feliciter fors defignaveris ; tamen Ífi legitima divifio te deílituat, officiorum hexum, ac mutuos E eorum refpectus non intelliges, gt m tes fors tene fingülas par« ns, integra omnium ftructura perpetuo carebis. intereft, ut fciamus Quid multa? magnopere , in quae mem d bra vjrtus moralis prgximg dividatur. db * llf Yi * $. 1433. EXBCIOQ ; em li Hic jam exitum aliquem f"eqxuent'i via re- periri poffe,. arbitror. Omnia officia ejus funt indolis, qualis eft | 3yctiüïi f ille titulus, et ratio, €X qua quodlibet naícitur. Quod faepe jami dixi. Porro omnes . deb s D * endi tituli creati (de his enim folis in caüfa v irtutis. moralis.quae- ritur) aliquam füi caufa m ha bent, eo ipfo, debemv ' quod finiti ac creati fint. Haec porro cauía debet eíle libera; voluntas: nihil enim. mo- penfum rale, aut caufa rei moralis eft, quod liberum non fit. Rurfu T S h'bera volunta $, €X qua ali- 14321 om, 1V. quod $ EEE 210 T vactatus. duodecimus. uod officium feu obligatio ex(urgit, debet Ituod effe vel ejus, cui quis obligatur, vel utrius- : DC que. *). nam fingulaé obligationes non nmifi ttcte f inter duas voluntates effe poffunt. Tgitur omnis debendi titulus creatus nafcitur vel *) Dh qua ex voluntate exactoris folius; vel ex volun- T tate exactoris, ac debitoris fimul. qdim i *) Dice.zs: ,An nullus titulus debendi, ac prbifide filig nullum debitum poteft oriri ex fola voluntate itfg », debitoris ? Certe obligatio ex delicto videtur qi ,ex fola delinquentis voluntate ortum fuum du- Tn Idem de liberis donationibus. 32 0Te/ ^ tor Aft debitor «eft obligatus , ac obligationem corn- Dra trahit quidem, fed ea vis non ex delicto deícen- dit, abfit enim, ut;ex delicto jus. nafcatur: fed haec obligatio. reapfe oritur eX €o jure, aut offi- cio, quod a delinquente violatum fuit, et cui Qu proin fatisfactio debetur. De hoc tamen alibi, f Porro liberales promiffiones, 'ac donationes t pf nullam obligandi vim in debitore producunt, nifi ab altero acceptatae, ac proin ex duplici volun- 3d Jus tate fint natae. [ C('E'p & fepl $. 1434- TRH ,,Aft quomodo exactor fua foliusrvolun- te ,tate poteft alium fibi obftringere? .Nonne ,.hoc eft contra regulas confcientiae a me ,,adeo inculcatas? Poteft fane, fed non fo- lo arbitrio, fed omni recte facto. Ea enim hT eít bonae actionis *) dignitas, ut omnes etiam üder invitiflimos fibi devinciat: et cum virtus etiam Ete( micis QIUm : in. hofte '"Iaudan?ia fit; ea etiam ab ini - ali- n 4 2TII - Caput I t,d eu i aliquod penfüm jure, et ex intimae mentís o| utril fententia fibi petit. — Hoc jam officium ob non Iniü recte factum pietatem vocandam eíle,' puto. . du tur Y *) Dicitur ex omni recte facto, et ex bona actione K VOll- quacunque, et non, prout/in priore rl Jeologiae meae editione fcribebam , ex "evo beneficio: ne- dum enim beneficium, fed quilibet actus bonus ill i liberae voluntati, ex. qua o c proit tatis penfum expofcit. Nam r'gur » aliquod' pie- voluntd pone bominem, qui infigne artefactum improba i d uflria invenit, v.4 p videt qui pro juftitia neício, qua e acerba (uftinw Ine fuum d nonné etfi nulla in te utilitas re bonam exi dundaverit, faltem ftimationem, et. dato cafu Opem huic nonen ( ? prae aliis-a te deberi intime fentis qp i fei ? e, lt $. 1435. Uiïs ag Quod fi uter em fuam obli que in idem confentiat, uno 8ante, et altero eandem ac- do ceptante; alterum jam nafcitur officium teunt, P ; quod j ii ad jus, fidelitatem, et juftitiam arctío re fenfu. acceptam fpectat. Ut adeo offcium pietatis ex recte facto al iquo, et officium fidelitatis ex conventione, fe U pacto orta fint illa mem. ra, in quae vi rtus mor 3 V()hm alis proxime ac legi- ti-me dividenda fit. Non* p i g. 14360 pl fP' Atque hanc divifionem c uique . probari debere, arbitror, tum ex jis, quae $. 1432. jdf et feqq., tum vero ex eo, quod nullum offi- i^ n j cium oftendi queat, quodo Dd on vel ad pieta- tem, *osna 212 "Ivactatus: duodecimus, . temm ., vel ad juftitiam feu fidelitatemi . perti- | puari neat. Certe . quidquid aliqui moliti fint, huc- Rn i lm c usque nullum oftendere potuerunt, quod non ex propria indole fua, atque ex legitima r d- 0nK tione ad alterutrum debuerit revocari: id u quod ex totius, quam de virtute morali de- Unt; j inceps profequar, conftructione rmagis pate- du bit. Et in hanc fententiam, qua juftitiam h w í fummum genü$ omnium virtutum ftatuo, et deinceps eam irpietatem ac juftitiam fpecia- lais tim fumtam divido, in hanc, inq ugm, fen- Às tentiam patronum eloquentiffimum rlon inepte i fiüex adeo advocari poffe arbitror. Eft is Lactan- ' Ane ( tius b): juflitia quamvis ommes fimul «virtutts tte j amplectatur ; tamen duae funt omnium principales, jl quae ab illa divelli fepararique mon po[Junt, pite Qu ]i ias.el aequias, — — Nam Romani veteres, u qui ju[litia gloriari folebant, iis utique virtutibus Cf gloriabantur, quae, ut dixi, proficifii a juüitia EW po[funt, et.ab ipfo fonte:fecermi: pietag vero et, deco aequitas quafi venae funt ejus j bis enim fontibus trip confiat iota jufiitia, qUoy; D $. 1437 Et prímo quidem loco de officio pietatis, id eft, de eo agendum eft, quod ex recto aliquo facto, et ex unius voluntate genera. tone tum, eft. lam recte factum bonae voluntati m ime at( eo magis eft tribuendum, et ad laude lQu putari Tife b) Lib, 5 divinar, inftitut, C, 15. 'T Caput. II. 213 "t pett þü-tari debet, quo þlus ea voluntás ad egre- int, hu gium illum actum ex füa libertate. contulit; yood n lam. caufae creatae non liberae ad bonam jtim r acionem, etfi phyfice a fe editam, morali- jcari: d ter tamen, et ex fua libertate nihil confe- oral runt: nam fufficiente, ac infüperabili ratione g pb ad agendum propelluntur. Sic gladio tuo yuftiue nullum officium debes, licet ejus ope ipfam 4t00, ( vitam fervaveris: unde ex bene factis non n p liberis nullum officium pietatis oritur. fl, fe Agentia creata libera ad bonos actus ine )ninep numeris fubfidiis juvari opus habent, et mae ; Lactt r xime qüidem lege ad bonam actionem alli- ciente indigent. Quia tamen haec auxilia fe iiptl ipfis non funt rationes plene fufficientes ; et n, p quia liberum arbitrium fua demum propria | u vi ad juftum aliquod decretum haud parum Ug;-;g;lü' ' j confert; ideo ex juftae actionis laude illa ( ji Jl l l j auxilia multum quidem, non tamen omnia ; t decerpunt, fed aliquid libero hominis arbi- finit trio relinquunt. Atque exinde homini pro quovis recte facto sliquod pietatis penfum Omning debetur. $. 1438. fett | Aft Deus fine lege praevia, fine ulla ra- enelï: tione motrice, absque omni cauía juvante olül 8j agit (neque enim fummus aliquid altius fequi, en neque omnipotens auxilium quodpiam ad. mitteré unquam poteft) atque totius actio» püf&ü nis fuae totus, ac folus auctor eít; unde 3 actuum 214 Traciatus duodecimus, Yl actuum ac factorum, quae extra fe ac libere q edit, omnem laudem, et redundans inde pie- D tatis tributum integrum omnino, et folus fibi l vindicat. Ut adeo pietas ex recte facto orta 0l in eam, quae Deo, et in eam, quae creatae qui Du voluntati debetur, neceífario dividatur. qu i] Mj CAPVT TERTIVM. ln «tl De Religione ïæaturali generatim fpectata.,. [ Q 1439. Ex opéribus et actibus Dei oritur religio. ; h 14.0. Quae definitur virtus moralis officia Deo Ti Ob beneficia creata debita praeítans, & J441. Unde neutiquam ad religionem pertinent T Imo ea animi grati officia, q uae p?o beneficiis D« Redemtionis Deo exfolvuntur : m öl 1442. Prout Hido nec plura alia, utpote ad carita- d tem porius fpectantia. I 1443. Cum vero religio ipífa fit duplex; ;juvat prius de naturali, utpote quae origine prior eft, tractare. Et Í f $. 1444. Aliqua religionis naturalis oflicia Deo. pro- xime; alia vero rebus ab eo conditis exhibita, & [ reapfe tamen Deo praeftantur. Et priora quidem vel interioribus, vel exterioribus actibus cons ftant. 7 $. 1439. Tam ea officia, quae Deo ob ejus opera,' Offic et actus debentur, religionem. vocamus. ïtq Nt E *) Atque fic tandem religionis natura 4 caritate theo- lAf IOgïca rite difcernitur.r Si enim eam velis effe vir- 215 Caþut I1I virtutem, qua dCbltUS Deo cultus exhibetur, eam- (t Dibe que. velis a caritate ex eo differre, .quod ifta nit pi Deum; religio vero tantum cultum. idem tanquam. folus objecto cui, (fi liceat ita loqui) prsefiandum pro CtO OT Objt!CEO habeant: nunquid etiam de caritate dicere 2 Cf quis poterit, eam atnorem Deo exhibendum pro ( objecto,. et Deum tantum ut objectum cui fpe- Neque illi evadunt, qui religionem non in Deo, fed in illa aequitate, ex quà Deo cultus debetur, fundari putant. Nüunquid etiam amor in aequitate illa, ex qua debetur,; confiftere pot- tl erit? obfecro! quis Deum propinquius attingit, tu eundem amando, vel alter eundem colendo ? Cumque amare fit alteri placitum, et bonum prae- yr at ftare $. 790. 5 et cultus utique de genere bono- of J rum, et placitorum fit; quid colere Deum aliud erit, nifi eidem bonum velle, id eft, diligere eum ? pett Tota itaque differentia in titulo illo latet, ex quo benei Deo bonüm, et fpeciatim cultum debemus, aut praeftamus. Si id fiat propter immeníam ejus eadtlu dignitatem , bonitatem etc. ; erit caritas: ifte enim titulus eft increatus, et divinus; fi ob beneficia gratiae, et naturae, érit religio; feu virtus moe lex; J ralis: eoquod hi tituli fint creati, et a Deo di- i prlOl' : ftincti. Ex quo opinio mea $. 987. et feq. relata fat et iterato ftabiliri videtur fcilicet virtututmn, Doo. 9f et obligationum naturam non ex objecto, in quod exhibià tendunt, fed ex titulo, ex quo oriuntur, metien- quii dam effe. & ios & $. I440. Eft itaque religio virtus moralis, qua Deo officia ob beneficia creata debita praeftantur.. $ opCïB- " Et quia haec beneficia partim ad naturam, partim, fi naturam omnem excedant, 'ad gra- tate üu tiam pernnent, etiam re lgIO merito in na- VeIIS ' tura- ) æ04 - 7 Pf 216 "Tractatus duode'cimui turalem , et eam Tidt tecte dividitur. , quae fuüpra ngturam eft, tati W $. 1441. m) | ttà Ex qua definitione infertur Imo officia de- be bita pro beneficiis incarnationis *), paffionis, fir qui et mortis Chrifti, item facrificii miffae, (quia hoe eft mortis Chrifti quoad fübítantiam ve- Wt D ra iteratio) itemque amabiliffimi illius myfte- Dd ri Fuchariftiae, officia, inquam, pro his be- neficiis debita longe certius ad caritatem theo- Sunt enim beneficia vere logicam pertinere. infinita** Deo digna, et ad quae praeftan- E da non nifi immenía caritas fufficere potuit: 4 üdo j infuper pondus omnium zgratiarum per totam Wt aeternitatem, et in immenfum augendarum Áig | ad pretium incarnationis, et mortis Redem« Ts ve toris ***) nullam faciunt proportionem, pla- ide neque nihil funt. Unde inter titulos gratiae ie referri non poteft, uod gratiae ambitum lo iufinitis vicibus 'tranfcendit, Prout fupra hi $. 1214. et deinceps dictum eft. tribu lt r d o dcmus,' hanc non amore noftri, fed' ejus, . »quae in Chrifto e(t, naturae humanae amore , contigiffe.* . Nam pretium . amoris non eft ex * conditione illius;' cui is exhibetur, íed ex pro- pria magnitudine, et fervore aeftimandum, Amor Pyladis, i non fit fictus, non ex eo, quod Ore- flen, fed quod Oreften tantopere amaverit, omnis aetatis admirationem proméruit. **) Infinitate feilicet relativa feu parricipata , mon abfoluta , qualis eft izj ipfa natura divina; eft ta- Taen Caput IIL . :2/171 n d men vera infinitas,; ad quam omnium animaruh rationalium pretium, et aeternitas nihil eft: pro- ut mox dictum. ; 1 ***) De pretio Sacrificii miffae ex inftituto alibi jam tractavi. Sed nunquid inter infinita, et divina fficis d beneficia etiam adorandum illud Euchariftiae my- affioth ft.rium referendum ? non quidem ob gratiam, quam oreratur, fed ex dignitate Perfonae, . quae , (qi jam v in eo feipfum vere donat. Beneficium plane divi- num , et quo, ut recte Au ; myle guftinus habeg 3 Héc j hi e chs mag;us dare poteft, o Lhet $. 1442. Icia vett Ex eadem Religionis definitione habetur pratp poruiu [ do, varia hominis in Deum officia reapfe ad * [Ofal. caritatem theologicam fpectare, licet ex con- odanit fueta hucusque doctrina inter actus religio- Redt nis referri confueverint *). Atque hoc ex- f p:'a- inde contigifle videtur, quod noftri Theolosi enii in explicanda re morali antiquorum Philofo- imbituf phorum veftigia nimis arcte prefferint: qui t i Philofophi. caritatem: Dei ignorantes omne tributum Deo debitulm E. | promifcue fub nomi- f i ne religionis accipiebant. ] Qmüfe T *) Sic tota latria, varia orationum genera, adora- tio, jusjurandum, et maxime facrificium non ob a n beneficia divina, fed ob immeníam excellentiam , At r Deo praeftantur. Maxime vero facrificiüm novae j U* V legis Deus ob beneficia, aut quaecunque bona , 0tii | 'creata exigere nullatenus: poteft. Quid enim funt Onnia gratiae, et naturae dona ad illam hoftiam, , Mi quae in noftro facrificio litatur? Equidem pro ctis du ) | beneficiis impetrandis, vel Apro lis, quae San aut EU Tractatus. duodecimus. aut nobis collata jam füerunt, non raro facrifi- plig camus:; fed in facrificio novae legis hae- intentio- Ml nes fecundariae tantum , et accefforiae effe poffunt, rima vero facrificandi ratio femper ac neceffario effe debet divina excellentia: huic enim foli, et nulli alteri tantum. donum famulari poteft. k / benefi $- 1443. xime | ; ; hu Cum itaque religio in naturalem et füper- naturalem $. 1440. dividatur; imprimis de j une naturali, de altera poítea agemus: natura ] j | ïllm | enim origine, et cognitione, licet minime timi dignitate , gratiam praecedit *). ! Tox, *) De religione naturali tractantes ea duntaxat ho- minis ad Deum officia explicabimus, quae eidem ob beneficia creationis, confervationis debemus: longe plura enim, et fere eadem quae fupra in tractatu de caritate theologica commemoravimus, Di Deo etiam ex lege naturali, et in ftatu folius na- turae debemus ob infinitam ejus excellentiam. In omni enim rerum ordine, et Dei .providentia V Deus.O. M. infinito amore, et ideo fuper omnia diligendus fuiifet. Et fane haec, quae modo ex N religione natutali derivábimus, oflicia pleraque et $u his plüra, non tam ob ejus in nos naturalia be- neficia, quam ejus immenfam dignitatem eidem debita, non.magis ad religionem, quam ad nàtu- Y ralem, caritatem pertinebunt. Nam amor Dei fu- l Unde in ftatu per omnia utique eft juris naturae, gratiae, et elevationis praecipuus Dei amor nobi- lior ex adjutorio,. ac dignitate coeleftis gratiae, j $ Y non item amplior eft, quam in ftatu merae na- Officia verc religionis ob novum gratiae M nobis conceffae tíitulum in moderna Dei providen- m ar- tia, feu ordinatione etiam et longe quide pliora - Caput 1 V 219 aro ficrí pliora funt, quam.fi Deus. nos ope gratiae fuae TANGIIIR e in filios non adOptaH"et. Jle poliut, necefno m foii, $. 1444 l Porro officia ob bona naturaha, feu ob beneficium creationis debita aliquando pro- ! xime Deo praeftantur, faepius vero eidem L in rebus creatis exhibentur. Et ea quidem Y füpt Ts ( tum externa, tum interna, maxime vero co- f piofa effe debent:. -neque mens fapïens, ac frifitm jutta facile credet, pro bonis praecipuis ul. Sed de his timi modi ofücns fatisheri poffe. Inox. taxat h j exden; Jebemus | l CAPVT QVARTVM fügra Mavmlk De iis naturalis: veligionis. officiis quae .Deo fl proxime praeflantur. Jlentilh gvidu * 1445 Actus, quos requirit religio naturalis, et qui ex aliis titulis longe magis exiguntur, r O od * 1446. Praecipue debent effe interni. raque * 1447. Interim tamen eham exterior rehglo tum rilia B6 | propter internam, ; & e ab d * 1448. 'Fum feipfa debet Deo praeftari. * 1449. Notabilem vitae partem. Deo effe fpeciatim DU lL ? T dedicandam, r n* ; . I450 Argumentis ex facris literis " g['ah ^ I 45I. Ex coníenfü gentium petitis evincitur:.licet p P ]^ V^ w uO^ wO v wO u^ [2 . 1452. Gen's, aut fpecies actionum tam arcte a gw! | natura definita non fit. QV d*v am Hm $. 1445 WW' *s ii 20 Tractatus duodecimus $. 1445. l K Omma, quae toto hoc capxte ex txtulo tedas. religionis naturalis pro Deo exiguntur , alie elimin no fere loco tractantur: nàm haec jure.po- tiore éx religione fupernaturali , feu ob bene- nem j dUtefm ficia gratiae, et omnium maxime copiofiífi- meque ex caritate cheologxca, et ex titülo LUR K totius .divinitatis optimo Nurmini funt' debita. | tf Quod quidem praevie notatum,vel maxime velim, ut eorum, de quibus in praefenti ca- iX R pite differo, excclfa indoles, ac fumma vis Tüm rite intelligatur. [i BU $. 1446 Wa Et quidem actus mentis proxime ac po- (j tifümum Deo debentur: /piritus enim eft. Deus, fifh, et in [piritu, et oeritate oportet adorare eum a). N Immo omnis religio exterior non vera reli- * gio, fed umbra, et fimulacrum religionis eft, nifiin quantum haec ortum fuum a rehg:one interiore ducit, vel ad eam juvandam, aut De materiata coram aliis profïtendam facit. ejusmodi et ab affectu mentis deflituta reli- gione intelligenda effe videtur acerba illa ac- cufatio: populus bic labüs me bonorat: cor autem eorum longe e[t a me b) $. 1447 a) loan. 4. 24. b) Martb. 15. g. j Caput IV. 221 $. 1447 i x titih Neque ex hoc profanis illis hominibus ac- cedas, qui omnem exteriorem religionem jr, il eliminatam efle vellent, fub obtentu religio- Ure ) b be nem interiorem excolendi, purgandi; reipfa autem ex €0, quod omni religione careant, piofil titdl omnemque in aliorum mentibus extingi opta- rTent Aít officia religionis exteriora funt debiti 1023 neceffaria omnino, et imprimis fine hac reli- gio interna nec inchoari, nec confervari, eft C nec propagari poteft *). Quod quidem fum- J V mum ipfius Chrifti potiffima religionis noftrae myfteria in fignis exterioribus, ac materiatis Imsno riübus inflituentis exemplum evmcxt n nullum nomen veligionis feu verum, feu falfum V p coagulari poffJunt bowünes, mifi aliquo-fi gnaculo- vum , vel [awamentm um «vifi bzlzum can/omo colli- J "TT gentur c). n 9g *) Paucae enim funt juftae adeo mentes, ut fola nis dl fümmi entis cognitio easdem efficaciter adigat ad ea, quae eidem. ex pluribus titulis debentur, mul- glOIIe ta.et ardua officia exfolvenda Pauci quoque ea , a intelligendi, et imaginandi vi pollent, ut tantum, eria et reipfa fummum momenturm digne capiant. Plu— rimum autem ifti | rele ]uvan tur externo appa ratu, ]l aC pubhus exemnhs, inftitutionibus etc. Certe fum- mi Principis. jus, et d1gmt'-s in. exteriori fplen- quidt dore, famulitio etc, minime confiftit : his tamen fi careat, et vitae habitu, atque ufu a mediocri cive haud differat; dlgmtatem fuam tueri, .et de- bitam fibi reverentiam obtinere non poterit. H 9- 1448. e) S. Augu/im. libr, 19. contra Fauft, C, 11.. Tractatus duodecimus 222 $. 1448 | tl & | mmqu Praeterea religio, et cultus divinus ob 1 nl fuam dignitatem etiam exterius fplendere, et (eatur tanquam negotium ex omnibus praecipuum otum extolli petit Infuper hoc officium magnifice pars v coram alis profiteri nos oportet. Denique & tf fupremus rerum omnium auctor nedum ex udit áctibus mentis, fed etiam ex actionibus cor- p poris, ac demum ex rebus omnino omnibus fitta aliquod cultus ac reverentiae tributum jure ilrpe Íummo- petit, ut adeo, quod jam alibi dixi, N religio exterior proxime, feipía , et non T,. mere in fubfidium rellgloms interioris prae- Wfüe . cepta fit. $. 1449 Et tantum quidem rerum, et actionum W w pondus titulo religionis requiritur quantum ad reliquos actus, et rerum ufus computari Qte mereatur. i bi Duo quippe extrema vitia caven- da funt Scilicet ne foli religioni ftudentes, ]i b pietati commun:, et aliis- virtutibus, earum- & | que obligationibus defimüs; et ne ex parte NI tatt - adverfa rehqms moralibus virtutibus omnem petyt operam dantes, folam primam ac praecipuam Q negligamus, vel eidem non ex integro fatis- BC faciamus. Va Et quidem pro officio hominis omnium pritmae , fummaeque. obligationi eam prim menfuram ftatuere., quae ad Pehquas nequi- n dem aeftimari mereatur, refugit. admittere mens aequa, veraeque pletatls fenfu imbuta: ut Caput IP,. 223 ut adeo notabilem portionem actuuni, re- rumque noftrarum Deo tribuendam effe, ra- hs ol tioni humanae proxime perfuafum effe vi- Qere, «t deatur. Quia vero decima circiter pars ad ecipum totum aliquam rationem notabilem habet, p pars vero Óta, sta etc. gravis admodum eft, )enit et totum. plurimum minuit, immo ex fua dum d conditione velut in aliam transfert: contra us CO Vero pars 20ma, aut 3oma dd totum com- Omnibu D parata levifima eft, planeque difparet; re- iil jUïe ctifime dici videtur, de jure naturae romam ji d) circiter partem actionum, fic etiam tempo- et tf ris, et fors etiam rerum noftrarum Deo pro- j pni xime confecrandam effe $. 1452. * 5. 1450. of Et quidem hoc juris naturae caput, pro- ut plurima alia, ex fide, et divina auctori- uantut mpuzari tate robur, et lucem accipit. In veteri lege tribum Levi integram praeter eos, qui libera caven jentes pietate fe devoverunt, et fic magnam par- tem populi; ex tempore praeter alias fefti. t yt vitates feptimam quamque diem fibi Deus petiit. ymnetd Et utique non ad otiandum, luden- dum etc. fed adorandum, et meditandam le- j pua.m j lib gem hos dies a negotiis reliquis voluit effe vacuos: ex rebus praeter liberas .oblationes, oniti primitias, et decimvas- ex omnibus exegit. gi €3m neqm' * y| Licet vero iftud argumentum minime teneat: itter bic actus , et baec memfura veligionis evar prae- [bufä: cepza in lege antiqua : ergo eziam im nova; (illa Jl enim Y Y 224. Tractatus duodecimus, r fitia enim praecepta per Chriftum abrogata obligandi robore dudum deftituta funt), tamen. firma eft dub fequens. . ratiocinatio : bic modus religionis tot pe pol actiones ad eam fpectamtes im veteri lege imnrer eam, quae Deo, et inter eam, quae. maturae de« betur , piezatem. evanz. imediae , juflaque menfura 1 dii ad explendam obligationem naturalem : ergo etiam t tales funt im mova lege Neque enim credi pot- eft; Deum talem fe colendi modum in priore illo foedere ftatuiffe, qui fpectato jure.naturae vel in relipionem , vel nimiis exactionibus in pietatetg naturae humanae debitam , vel in alias virtutes ed peccet. .Scilicet antiqua illa conftitutio non qui- fiorn dem lex, doctrina tamen circa jus naturae effe debet. Er ne contra vim hujus argumernti dicas, Wm, (dem ( legem illam de decimis, de die feptima celebronda d et ejusmodi ad legem Dei arbitrariam pertinu fle; pro parte decima habentur illuftriffima exempla Ttri jam diu ante Moyfem, fcilicet in Abrahamo, et lll TIacobo Certe viros illos fanctiffimos et nulla Qunjo lege Dei arbitraria conítrictos vel in religionem, lt vel in pietatem 'fuis debitam . peccaffe, nemo. fa- cile dixerit. D 'g Denique /'aliquam rerum et maxime actionum noftrarum portionem Deo proxime de- On: Si noftra mentura nof beri, etiam tu cenfebis. lo placeat; aliam defigna: fed eam certioribus ac poto probabilioribus notis infgni, alias tua opinione if e meam nunquam dejicies. Aliquam , quantum fieri poteft, verae . propinquiorem religionis mene ld furam in re fumme practica, id eft, cujus ufus W in fingulos dies recurrit, defignare eft plane ne- ceffarium. " ldque maxime, quantum ad actus mene- tis, verum effe videtur: hi proxime pro Deo com- parati, . mutationi non--ubfunt: licet ritus exte- riorcs arbitrariae varietati fint obnoxii. Sic facri- ficia M EU Of d) Genef, 14. 20f'et 28, 22. u P V Caput | IV 225 t Ob ficia poffunt diverfas conditiones, ac mutationes j m d fubire: actus vero amoris, adorationis etc. feme- Iz'gioms fil per funt iidem, neque naturam fuam ita m Jepe ii poffunt, ut tamen actus amoris maneant, utarg votune d it mejin **) Et quantum ad áctus mentis, id eff, quovad ítu« ergo etii dium orationis fumme follicitus fit, quicunque credi p animas curae füae commiffas falvas effe vnl;, priore d ine vdi $- . I45r. i pietztt as vt Sed eadem portio religionis, ac menfura ) non Qu quie d inter reliquas gentes non tam exempla, quam ufum, ac pene confenfum habuit. Et qui- nemi d.lk'af, coerid M dem de die Sabbathi, et (ic feptima Deo de- dicanda ex Philone, lofepho, et aliis docet pertinu u ; exemp iluftrifümus . Huetius quaeft?ion. Alnetan, famo , * libr. Ill.. C. 4. i fabbatbo vero x ecnd poti[f/anum obfer- vando tantus fuit bodieque efl plurimaru ". gene. :g , hm j tum confenfus , ut totius. orbis feftum . & celebri- tas quaedam bwmani generis « a queat; appellari, 'oxime & Omnino is defüper legendus. Scilicet. quia jiurd f0l tota dies ob varia negot ia Deo dari nunquam oribus * poteft ; loco diei!decima e, feptima, et prae- opfnllone ter ea varia fefta fuerunt defipnata: fvilicet quanmm ut hac ratione decima t Qnis mep- jus u Deo maneret integra. andem temporis pars n P* * qus 1 $. 1452, Deo CUf* js &* . Sed et genus actionum Deo debitar « um jus jc i " naturae per omnia haud definivit: licet enim j actus mentis laudibus, a gendis gratiis, ad. oratione, ac praecipue amore, immo etiam fidu- Vom. IF, * ii k 226 Tractatus duodecimu;. fiducia et defideriis etc. conftare debere ra. tio ipfa doceat; et etiam, quantum ad actus ü, externos, magnificam cultus, fummae reve- bet off rentiae profeffionem, omnisque honoris figni- nat ficationem in genere praefcribat, ipfos tamen foly ritus, et honorum exhibendorum infima ge- fici nera non determinat *), Unde de jure na- bus. turae non tenemur aedificare templa, inte- [ ros dies Deo dedicare: poffent enim ex fin. 10f gulis diebus certae horae, et pro exercenda publica religione aliqua regi O : nis plaga, —publi- Ca fora/,: fylvac etc. ftatui *). $ D *) Quod fi enim gent:es in civitatem xcoiverint; de D) jure naturae requiri crederem , ut Deus etiam publico confilio, et non tantum privata pietate colatur. Secus enim non iantum jufto minus co- Ms leretur, fed infuper publicus Dei neglectus in ali- Id tamen Du quam ejusdem ignominiam redundaret, fimpliciter, et antequam gentes fuo arbitrio ali- l lus quam civitatem conftituerint; item antequam cer- b g ta religionis forma juffu divino e. g. per legem * evangelicam fuerit introducta. ? et fic ex folo jure iu náturae praeceptum effe crederem, ut fupremo I Nümini ex fingulis rerum creatarum generibus ali- b qua proxime, et ex titulo naturalis caritatis, et T religionis impendantur: e. g. a quolibet homine certa portio actuum, temporis, loci, fumtuum etc. ) u,ä Nihil enim aequius, nihil magis cognitum eft, quam ut eidem ex omnibus aliquod tributum ex- É 141, folvatur, qui omnium finis, et rerum omnium eft conditor. Et ifte quidem mentis noftrae fenfus non exX arbitrionoftro natus effe, fed absque omni electione feipfüm animo noftro offerre videtur. De fingulis autem opportunis in locis agam. Non t OE Caput V. 227 befe t 'Nor; tamen adeo definite ex Hngulisrhiscle, pue d actu ta, ex tempore, locis etc. certam portionem de« W IN beri dixerim, ut per aliud, ad religionem fpectans 9ni g officium non queat füppleri, fi gravis id faciendi 05 Go ratio urgeat, et alia dein in eo majore copia ex. fima p folvantur. Sic e.g. qui fumtibus in religionem faciendis non íüfficit, poteft facrificis , oratiopi- jure d bus etc. id compenfare, Solos tamen actus men- tis, feu orationem per aliud ja, i neri non poffe, dicam alibi, quodcunque fupple?i yerceni j publi- CAPVT QVINTVM. De iis veligionis offciis , quae Deo in rebus ab eo yeiit; d crealis exfolountur; feu de us elt pietate naturali u peat in nos a.l;'oque. pinus ( 1453. Pietas in nos, al s qs 14 Deum redundat, ioqü,e creatüuras demgm in ld arit : 1454. Unde ad religione/m perfingti* piri d quam 1455. Nemo quippe in jure fuo exiflit, v filo j 1456. Hinc oificia, quae aliis praeftantur, Deo, in cujus jure exiftunt, folvuntur. fipreni rpis a ï 1457. Haec ergo pletas non eft illa ca iads, * m $. 1358. defcripta. : ;itas proxi; Joriit $ 1459. Etenim haec pietas no fed dignitate naturae nititur. n carigate theologica, m e 1459. Officia pietatis hu tU i negantia, jus.funt aut gjentia, aut ynidit d j Ial $. 1453. ge 01 videti if Iam ea oflicia pertractanda veniunt, quáe N quidem ex jure naturae, et ipfi Deo deben- 2 tur, us d 228 "Tractatus :duodecimus. tur, ita tamen,. ut eidem non proxïme, fed quidem in ipfis rebus creatis impendantur,-et in re fübditu bus conditis ipfe earum conditor honoretur. üitus; Sunt autem ea officia, quae pletatem in fe- minus | ipfum, et in alios homines, ac kdenique in jre fü nan, re»s quasvis -conþi-*tituunt.; ' D l ] $. 1454J & N Aít cur haec officia ad genus religionis DN referuntur,. cum tamen ad pietatem natura- lem ac proin ad officia homini debita rtr fott 3 cia edem nere aperte videantur? |.Sed ommia o ác obligationes fuam indolem ex €o titulo y |/ hauriunt, ex quo debentur. f Omnis vero titulus debendi creatus fuam n Q originem refert ad. liberam. aliquam volunta- D tem, 0.1433. ut proin officium illud ei de- W mum debeatur, cujus voluntas illum titulum D praeftitit. lam titulus, ex quo officia pie: tatis in nos ipfos, aliosque debemus, absque omni dubio eft dignitas naturae rationalis, D quae certe ortum íuum et proxime quidem lbb q a divina voluntate accepit: ut adeo totum, EAC de quo hic agitur, ili debeatur, .a quo to- N tum defcendit. Scilicet totum, quod es, a ?tli n Deo eft conditum: in quem ergo laus crea- at tionis, nifi in folum creatorem redundabit ? tht 0j 0 $. 1455. q M Scilicet non fumus in jure noftro, fed toti alieni fumus. Immo in jure noftro .ne- ) qui- Caput V.. 220 üme, & e m quidem poffumus effe : alias quisque ü"bi effet fubditus, ac proin feipfo inferior utpote fub- ODOretr. ditus; et fimul féipfo fuperior, utpote do- m if minus fuipfius. Cum vero neque alter fit in nique d jure fuo; facile coagitur, injuriam circa meam, aut tuam perfonam *) illatam non in me, aut in te, fed in Deum proxime redun- dare: illi enim fit injuria, cujus jus violatum religï'onis eft. Nam, quod mox dictum eft, nobis in nos non datur jus: alias daretur relatio, feu ] nature n f ! refpectus ejusdem ad idem; in uno autem eodemque refpectus dari haud poteft. g n6 i eg i *) Virtutes, et ofiicia non ex eo ; Oi prae&antur, fed.ex titulo, ex quo praeftantur, difícerni de- ys füt bent. lam ifta, de qua modo agimus, pietas non volud ob infinitam Dei excellentiam , et bonitatem , fed ETO Ob ejus, qua nos condidit, bonitatem , liberalita- tem, paucis: ob beneficium creationis Deo de- p ii betur. j p* , absqæ $. I456. atiüliïi]f'sæ Dum itaque pietatem naturae humanae guidem debitam inter officia religionis recenfeo; jam totum, apparet, fententiam Apoftoli e) non in alie- quo t no, ied in proprio fenfü accipiendam effe: d! religio munda, et immaculata apud Dewm, et j du Patrem baec efl, vifitare pupillos, ét viduas in du ( tribulatione eorum , et immaculatum [ cu[flodire ab boc faeculo. Scilicet egentibus benefacere et propriam naturam a pravis affectibus, et T p alio r e) lacob. I; 27. g " Tractatus. duodecimus. £39 alio quovis dedecore immunem fervare eft aliquod religionis penfum rationalium natu- U rarum conditori exfolutum. iimod Y &t cull $- 1457. & ab Ex eo tamen, quod ifta Deo debeantur, U 6 neutiquam fequitur, hanc, de qua agimus, $ul pietatem effe eam caritatem praximi, quam Wt $. 1358. et deinceps defcripfi. )N q $. 1458. d 1 Iam ex eo, quod haec natura fit digna admodum; omnis autem dignitas fubfidium, et cultum recte exigat *); deftructionem ve- [ ro, et abufum juftifflge abnuat: debemus naturam humanam fovere, et neutiquam lae- dere. Quare facile pacet, praeter divinam ilam, ac theologicam ex caritate Dei natam, aliam. infüper, maturalem,. et ex dignitate humenae naturae ortam pietatem ommnibus hominibus deberi, N Quam quidem parum a priore illa folent difcernere. ä- I *) Et exinde infertur, nullam quidem caritatem, fed aliquid pletatis , etiam rebus ratione, et vita Ca- V rentibus, feu potius in his Deo deberi. Cum in his enim ultimae quaedam divinitatis fcintillae re- j luceant, vereque bonae, et ad noftram utilita- tem, ac moderatum ufum conceffae fint, non licet ea frivole deftruere, et ad abufum adhibere. s Deus quippe, ficut non nifi ad bonum finem con- didit, ita neque nifi ad fimilem finem res a fé | creatas, earumque ufum concedere cenfendus eft, fed de his a 9.' 1637. et féq. | $. 1459 Caput. VI. 251 vue d 9. 1459. T Dd Ex eo jam, quod natura creata fit digna admodum; omnis autem dignitas fubfidium, et cultum recte exigat; deítructionem vero, et abufum rectiffime abnuat; et ideo tenea- beart mur eam fovere, et neutiquam laedere: agl $. 1458. officia pietatis hujus in l qui negantia recte dividuntur. ajentia *) et *) Naturae tamen ratione deftitutae officia negantia quidem $. 1458. nulla tamen ajentia ab homine deberi crederem. Non enim adeo nobiles funt, J ut homo eisdem, id eft, fuüperior interiori fere | Mu viat. büdiums Si vero talibus cultus adhibeatur, ut ho- mini profint; ea pietas non in res has ratione jerm Vi carentes, fed in ipfum hominem redundat. obermi am lp CAPVT . SEXTVM. divinid | ff Quo ordine officia pietatis ajentia nob'i; ipfis, ii atque Naliis debeamus, )mnfbüi 1460. Refertur - ordo , arufm 4 impendi debent. quo ;uique .ofücia pietatis. I46I. In collifione vero titulorum pietatem exi- (effhy feäï gentium res valde ambigua eft, vità 1462. Sed tamen aliquali regula definitur. (un ! g 1463. m Interim tamen vi hujus pietatis non nifi ad 1 IIIW' utilia, id eft, ad " [ ligamur. Deum dvucentia praeftanda ob- o db ( $. 1464. Referuntur aliorum fententiae quoad ordi- v eff [ nem pietatis. es 0^ $. 1465. Angelis quoque et Sanctis pietas debätur; dus $. 1466. NQn tamen proli primum generandae. P.4 J $. 1460. Tvactatus. duodecimus. 232 $. 1460. MW Go pari Atque hucusque dicta fqt perfpicua funt' db fet aft quia facultas noftra, et fubfidia ad nos, omnesque alios juvandos non fufficit; ambi- qu Xm gua non raro quaeftio exurgit cuinam ante dunt Nam i. ahos pietatis officia impendenda fint. imprimis juftae menti fatius effe debet, rmo IG 7 plures.potius, quam unum efle falvum * Hï 2do fe oportere prae aliis juvari **), gtlo tibu e majori commiferatione dignum effe, qui fe juvare difücilius poteft, i N prae eo, cul pro- n prium auxilium in promtu eft, 4to opem ) noítram potius impendendam efle ei, cui pro- ( babilius profutura eft, quam illi, qui defide- d ratum ex ea fectum probabilius non obti- W nebit sto quosdam copiofius ac liberalius h N juvandos effe, qui fpectata vitae, et fanita- tis, et dwmtatls conditione pluribug indi- gent **4). óto titulum cognationis ****) reli- pubhcae ac- pr:vamc utilitatis,. virtutis, gionis,: gratl animi unum alteri praeïerendl juftam iavpe caufam eíle e, ut plur alia omit- i *) Sed quot effe debent, ut plures uni, et fibimet- ipfi praebabere quis debeat? Pietatem reipubli- cae debitam effe potiorem pietate in fe ipfum, cer- tum efl Sed quid fi ego cum duobus duntaxat alis componar ? E. g. 'Tabula poft naufragium unica mihi integra eft neceflaria: cujus tamen ope duo alii fors litori propinquiores 'et alias fub- Qv Inergendi poffent enatare. Num hanc eisdem m Oc cafu cedere mox teneor ? NU «*) Se- ä Caput VI. 233 **) Seipfum quisque ante quemque alium; reliquis ld tamen. fieri paribus, juvare omnino oportet, eu f debet mon ob íenfum, et appetitum naturalem 5 | d D6 fed quia ex ipfa corporis confiructione ac reli- quarum facultatum conditione apparet, has pro- N xime propter nos factas effe: unde in ipíis vo- df a luntas creatoris, quae aliunde eft fumma lex, ve- t M lut legitur, qua fcilicet decrevit, ut hae facul- tates nobis prae reliquis omnibus famulentur. et, IU) lvum ") ***)'Quo eminentior cujusque gradus eft, eo plu- ?), qt ribus indiget, et eo magis probroía, et acerba :] eft egcftas Plebejo facilis lacernula fufficit, fed : qii ilufiri non item Qul pro *'*) Ordinem cognationis ftatuunt fequentém: 1mo 0 0j loco uxorem locant, utpote quacum maritus una qui p caro, aC velut idem homo 'eft factus. 2do loco ; delih admittunt proles, natura velut ipfa id docente, yn obf ut fcilicet parentes filiis vitam ac reliqua prae- beralj ftent potius, quam accipiant aliquid. ' Caufa fcili- cet effectui, non hic caufae tribuere debet. 3tio t f jam parentes, ac 4to fratres, et tandem reliqui ij l cognati, fuo [cilicet órdine, veniunt, Id folum I *"1" addendum , a multis parentes filiis in ordine pie- js, f tatis praeponi, et effe non paucos, qui filiis, ac 0 ferelt parentibus poftponant uxorem. Ts *****) Sic omnino ordo bonorum, de quibus peri- clitatur, eft attendendus. lam imo loco veniunt bona gratiae. 2do bona vitae, et membrorum, 3tio bonum fzmae, fliré A4:0 demum bona fortunae. De quibus 'àlibi plura. reiputf:v n & dunr I461. p (* f Ilud vero praefentem. caufam , (ordinem 15 fub' dico pietatis) fumme ambiguam reddit, quod defi p .non raro unus titulus pugnet pro uno, alius v a P Vero n :234 "Tvractatus duodecimw. vero pro altero e. g. unus ex indigäntibus p cognatus eft tibi; alter vero certius juvari hü Pl l poterit per illam operam, quae in tua pote- j ftate quidem fita, duobus vero minime fuffi- K ciens eft. Item. pro aliquo plures, pro al. [u tero pauciores, fed graviores tituli faciunt: fl'n [i et fic porro. lam his omnibus fpectatis tot combinationes, ac collifiones, ac computa- fer Yà tiones oriri necefle eft, ut eae numerum ex- E cedant: atque ad definitam defuper regulam edendam ego minime füfficiam. Atque huc fequentem — fcripfi regulam ; praefía cuique omnia o[ficia, quousque eadem illi utilia, et pie- Aft tati tibi aut. aliis debitae non erunt adver/a. piet hoc ipfum maxime Qquaeritur, quid in colli- Itl fione tibi, et cuique alteri debeatur: vel & Mi quid pietati propriae, aut alienae adverfetur. d 50 I 4620 at T uare aïiamregulam pro definiendis pie- T tatis obligationibus tentare juvat, quae qui- li dem eít minime plena, plerumque tamen ft, fufficiet: itaque im fingulis cafibus ommes pieta- Q tis titulos, et diverfos eorum gradus *) expende: üi et pro quo aut plures, aut graviores fLare com- hu peries, eidem illud, quod in poteflate tua eft, fü oficium. dimpende **). *) Puta eos, quos $, L146q. defcripfi, et fiqui alii infuper occurrant, **):In exemplo: frater et alienus quisf;iam pane in- carere digent, quo'-absquekmagnoï tuo dxetrimento poffes. Caput- VI 235 poffes. Iam frater propinque cognatus eft et grntis | s a hucusque praeferendus eft frater. Sed modo jam alienus ille difficulter, frater autem facile feipfum 1it i juvare poteft. Nunc pares funt Aft. demum ime ff l recordaris, illum peregrinum , id eft, non cogna- p à tum varia in te beneficia contuliffe, nunc hic facinY fratrem, qui tibi nunquam benefecit, demum vin- Cit, d Et fic percurrendo fingulos titulos in omni fere cafü ahquem aut numero aut dlgmtate prae- conpt valentem invenies, ex quo definies, in quemnam erüum & ante alios tuam pietatem exercere debeas. u Que li gd 1463 ( du Illud tamen hic notandum, quantum ex N1 f d pietate *), nullum nos alteri oficium debe- j coli fj re, nifi in quantum eidem ad amorem Dei, M Y et officia honeftatis conducere videbitur. (etif 'etie Reliqua enim omnia, etfi ex fua natura Vi« deantur eíffe bona, ea tamen, nifi ad finem ultimum juvent, non beneficia, fed impedi- menta, ac tandem mala funt. Unde opti- dis j mus Redemtor nofter bonorum temporalium ( ! neglectum confulit, eoquod nimis pronum n ; fit, ne ad alios quam merae honeftatis fines u : L ea adhibentes, ex naturalibus hisce bonis nil e;püïllï nifi detrimenta capiamus; praecipue cum Ío- j i lam virtutem fectantibus pauca plerumque f O fufficiant. *) Puta, quantum ex praefenti pietatis officio: nam gqul il ex juftitia vulgari fenfu accepta, feu ex fide data, etiam ad finem ulümum noxia praeftare non raro tenemur. ,ane II Sic pacis etiam iniquiffime extortae i cg,ffe leges fervare obligamur :: quas quidem pacis con- ditig« palfö' ingsaaos" 1 Tractatus duodecimus. 2536 ditiones fingulis momentis remittere, ad falutem EAU plurj fine omni comparatione victori utilius foret, quam easdem exigere, auta nobis eidem praeftari, Nos m) $i nihilominus ad folvendam fidetn, et reapíe ad in- fubf ferendum animae damnum adfítringimur. debe Tetti $. 1464. U0 w) ? Hic juvat aliquot aliorum fententias ad- bna fcribere, quae ad ordinem pietatis fpectant, fupa quasque ego nihil de meo addens referre dun- Ton taxat velim. JNemo tenetur, aut poteft per difpendia honeftatis vitam, mnec per . vitae WH) vit jacturam bona honoris aut fortunae pro fe, multo minus pro aliis tueri *). & Neque phar- Ciyt muaca mültum pretiofa aliquis tenetur pro- puor W 1 curare **), neque regionem ab aura parum falubri infeftam relinquere ***), neque in GN Q pari neceflitate alteri privato fuüccurrere **ee*), t Denique nequidem a ftudio augendi conditio- T nem fuam plerumque ceffare *****), j |.*) An vero quis pofit bonum -Vitae negligere ob folum doloris, aut pudoris in curatione perferendi fenfüum, non aufim definire; licet alii id velint, Bonum .majus negligere ad declinandum minus N malum, non videtur verae pietati congruere, nifi Ts ad oílicia utilia ineptus deinceps, fe aliis non nifi oneri diuturno futurum effe praevideat. ml Orej **) Si enim homines paffim tenentur ad comparanda fible adeo pretiofa- pharmaca; idque ob fpem probabi- t lem duntaxat confervandae vitae: facultates fo- d cietatis humanae non fufücerent ad plurium alio- TUum vitam integram, et certam füftentandam. Di V Aliud Caput VI. 337 X foluta Aliud foret in homine Eccleüae,Q civitati, aut Of qui pluribus privatis valde utili, far, Nu ***) Si plagae infalubres non colerentur; multi vitae ipfe d ] fubfidis deftituti. ipfa vivendi facultate carere deberent, numerusque hominum multum minue- retur: fatius autem efít, fuam vitam alicui peri- culo exponere, quam alium vita carere penitus, »****) Pietas enim propria ef*c major: aliud de per- s d fona publica, aut pluribus valde utili. Pietas in- Qectt, fuper fibi debita eft adeo magna, ut aliis fingulis; tf dl non tamen, ut aliis plurimis poffit praevalere. &t pet r vitit tntt) Veram delkicatakqdebet effe ifta licentia, fi vitio carere velit. Si id boni publici cauía fiat, pf Y 4c Ornatos eoquod civitatis interfit opulentos, & pl cives habere, rectum id erit. Si vero ( quod pronum eft admodum) hoc amplificationis ftudium r pro| parum ex amore privatae utilitatis .fit natum; impieta- tem inter alia alet: altero enim mneceff:riis carente w 1 tu neceffaria quidem , fed nihil fors ultra neceffa- e **?*), 1 ria pro te capere, aut habere poteris: nifi altior ratio aliud. jübeat. Et in pari caufaj non in ydit difpari, tuae partes multo meliores, quam alienae elle debent, ut.alia plura hic taceam. "t 0b , * ferendi $. I465. minus Et quidem ea eft in diverfis hominibus s, n ftatus, ac conditionis differentia, ut alicui n nj mnulta fint neceffaria, quae alteri fuperflua forent. Neque tenentur cives eminentes ad fuüblevandam aliorum communem neceflita. grind obati | tem rem fuam domefíticam "usque ad notam s f dedecoris reftringere. Quia vero maximus al | fplendor a virtute et ab ea, qua finguli pol- ydit lent, Al Ms 238 Tractatus. duodecimus. lent, poteftate venit; a pompa fuperflua üs- ftre*), tf adí que ad ftatus dejectionem magnum fane fpa- tium intercedit, longeque frequentius pietati tominis in alterum exercendae, quam ei, quae nobis d quo debetur, pietati ex hoc capite defumus. TeOCtrT Multo quippe plurima inter ftatui noftro ne- de yure ceffaria computamus, quibus fine omni de- TU ( & i decore carere poffemus. Sic inter aliqua gtb t equi, canes etc. diverfaque bruta ad folam pompam ac delicias comparata, eam herba- [ q m rum ac frumenti portionem devorant, quam divina providentia famelico cuidam homini 1) Qu deftinarat *). Denique curandum, ne pro- B videntia, et cura de futuris neceflitatibus in Vi gravi hoc ofüicio imponat alicui. JNec opor. Tüt i tet, confiderare owmes cafus, qui po[Junt , contin- Ti ( gere in. futurum: . boc enim effet. de cra[tino. copi- tave, quod dominus probibet Mattp. 6. fed debet dijudicai fuperfTuum , et, nece[Jariwum fecundum ed, quae- probabiliter , et ut in. pluribus occurrunt. lii S. Thom. 2. '2.. do23. :'&rt. 5 Tloe. Ti nog Af nullane datur naturalis pietas in at- n (ie gelos, ac defunctos? De prioribus id ne- gant multi, eoquod angelos exiftere ex fola - Tien fide, et neutiquam ex ratione difcamus. Sed quia officia non ex cognitione, fed ex titulo cya]L pric debendi nafcuritur: ipfa vero natura angelica fe fola, et per nullam adhuc gratiam nobi- dens ïjf, li litata digna eft admodum, ac humana natura t etiam dignior; facile fequitur: naturalibus m officiis eandem naturam angelicam coli de- bere. ii Caput. VI, 239 ia üs- bere *). Mortuis denique fenfu þietatis nos f f effe adítrictos, omnes fatentur, qui animam Js p hominis immortalem effe fciunt. Impia fane j3e 100j eft quorumdam fententia, et a fenfü omnium. defumis gentium remota, qua aliqui dicunt: mortuis Yfuro v de jure naturae nihil debetur, quam ut eo- mai d rum cadavera removeantur, ne vivos infi- t aliji ciant. Quis enim adeo inhumanus eft, ut X (olt parentibus, ac jufüs hominibus piam, memo- ? hente riam, grati animi affectus , aliaque pietatis t, quii r Opera deberi neget ? - hormin / *j Qüod fi fors þarentem tuum minime noyeris , Dec ne p Xtibus 1 is.te noícat, arctum vero, quod inter vos eft vinculum , ex divino . teftimonio difceretis, an 4 0 mutua deinceps oflicdia non am : Qoti plius ex jkure natue rae deberren»tur 2 * inn d «] i $. 1466. st d Denique ad prolem nafcituram nobis ob- du ligationem quamdam , immo plures effe, ple- rique aíferunt. Et quidem pietatem in Deum, n di in nos ipfos *), et civitatem noftram gene- ij randae proli operam dare quandoque jube- fol ré, — hoc quidem admiferim. n prolem ta- Y 10 s X men primum futuram jam nunc pietatis offi- cia jure requiri, intelligere non poffum. Hoc . t iil I principium mon- entis qulla funt jura , fat evi- mgfh dens eft. Prout etiam fequens: quod mipil j nObl' t efl , illi debere non po[Jum. Quare vitia cafti- ld tati adverfa pietatem nafciturae proli- debi- libus J dv tam laederel, et ex hoc demum capite tales actus bete sE Tractatus duo,decihaz;s.' 240 actus inhoneftos effe, a plerisquä mea opí- àti, ptt nione non recte docetur. H im, ol i, i *) Suavifimum quidem ad fenfum naturae eft ha- qutm d bere prolem , quae cum fit pars aliqua noftri, in ea velut altera vita vivimus, et quodammodo . ie 1nté poft mortem perennamus. N tbet: ] LUA CAPVT SEPTIMVM. L vititun Im þietazis ordinem mon-mutat, feu, quod idem, lï*þer[um : nemo potefi faloa pietate plus a[Jumere. ex Mtü, e0, quod dives fit. j tit, T f ttj S. 1467.- D&us vult, ut omnia ita difpenfentur, prout n ad officium divini amoris explendum magis con- 1 ducere videbitur. LT QU ml 1458. Quod teftimoniis antiquorum roboratur, 1469.. Divifio bonorum per n " naturalem non toilit, Os facta pietatexg 1470. . Si-pietas adeffet, diviione o'pus.non foret. i wQa w u^ w5 1471. Ín quonam ergo confiftat vera divitum fe- li er ; IicitasT I, l hn $. 14675 !lt, q jiliqi Deus fecit omnia pro omnibus: neque £U J rei cuipiam caracterem aliquem impreffit, ut ea debeat eífe tua potius, quam alterius. ! hus ) Quod infüper ex eo patet, quod omnia eo jL " fint condita, ut humano generi ad finem ul- timum, et ad smorem Dei famulentur: ideo )d pen- aperte vult, omnia int(/er homines ita dif] A fari, Iu MX M Caput Vil 241 tte2 Qj fati, prout ad officium divini amoris explen. dum, omnibus et infüper fingulis confidera» me d tis, magis conducere videbitur. EC Vide, 2 nodn, quam definite in hoc Patres confpirent, At- oodamm que inter alios Clemens Alexandrínus a). ita habet: Deus ipfe producit genus noftrum ad com- municationem : et fecit omnia pro omnibus. — Sunt ergo omnia Comiunia, me plura, quam alii, fibi vindicent dioites. . Haec erpo ad(unt wübi, et T i Juperfunt, cur von me bis oblectabo ?. won efd. bt u d inanum , nec ad focietatem pertinens, « - Sció | enim, Deum poteflatem ufus mobis dediffe, ve. rum £am usque ad id, quod eff nece[Jarium , et ntur, t magis tF ufum cowwunam effe flatuit, — bfurdum eft ag« tem, et turpé, wunum laute , &i Zuxuriq[a Qiotr8, ratüt. um mulii efariant,. , pied $. t468. m f Huc quoque vel maxime faciunt fequene fuium v tia ex S, Auguftino b): tulta fuperflua bube- mus, fi món mifi mece[Juria teneamus, Nam fi iania quaeramus, mibil [ufficit. — Fratres, quae- rite, quod fuficit operi Dei, non quod fujficit cu« þiditati ï)'e/irae. ER e$ alienae. po[fidentur, . req cum fuperflua poffidentur. Et S. Chryfofto- '6&7 ; mus c): fi ? quid amplius, quam pofiulet ne ce[fi« aleri 205' $ [ nnia 9? nem UA l ldPO I:) la Pfahn, i41. €) Concion, de Lás. difptt Iu Q Tom. I Naceig 242 : Tractatus: duodecimus, tas, in feipfum infumferit, graviffmas illic dás arven t ordit iurus efl poenas. INen enim funt ipfius, quae ffed. confervorum - illius. ]dem habet . limmo pof[idet , ner h Lactantius d ) dum fictitiam poetarum aeta- tem. auream in chriftiana demum religione: fIUCaf tonven dari afferit: mec fignare quidem, aut partmi li W mite campum, fas erat;. in medium quaerebant, Quippe cum Deus communem ommibus terram de- fodem p di[]et , ut com munem degerent vitam , mon ralida, et furens avoritia fibi omnia vendicarei , ne c ulli ! ls mo dee[Jet4 quod emmibus mafceretur, — — INec mirum cum promtuaria ju[lorum benigne pate- vent omnibus, mec avaritia intercipiens. beneficia » divina, famem, fitimque vulgo faceret ; fed owmnes: viltero aequaliter abundarent, cum babentes mon babtne DOne tibus large.,i copiofeque , donarent. »Dorum hmm $. I469. m »Tem Aft nunquid facta divifione rertiäï, et ,,defüper fide mutuo obligata, communio- næw lKmur ,nem rerum füftulimus, resque communes ,antea noftras deinceps, et cuique proprias Jortio ' ns, ( legitime fecimus? Nonne ejusmodi fen- tentia dominia, ac jura quaecuuque tolle- Bs tend, , féntur.? * Ad hoc argumentum. refpon- deo, noftra divifione, ac pactis noftris na- Qür ( üt ; tivam rerum indolem, et eam, quam a COT ditore fuo acceperunt, deftinationem no$ ) mutare haud potuiffe. Vel an putas, noftris Wi con- ) — .4) Libr, 5, divinar. inflit, C. S. Caput. VIL, 243 ilit éonventionibus res ex jure Dei emanci pari, W. qui et ordinem divinae providentiae potuiffe quo- m hi I a dammodo mutari? Sane non:' pactis jura ) inter hbomines, non Deum inter et homines relig ! mutantur. lgitur,. quantum ad fidem, ac hat l conventiones, res factae funt propriae: quan- i tum ad pietatem, manferunt communes. . Et g d fiquidem ultra neceffi tatem, et praeter regu- las pietatis quidquam infumas [ mi&if!a,. . equidem per« , T uf!i fidus non eris, at eris non p iUS. : - m $. 1470. . lt V fui n .» Verum nonne (ic omnes aequalem. cum », altero vitamdegere, ad primam commu- j juh »nionem redire, et vitam primorum chriftia- »norum e) inftaurare, denique ex omnibus »Civitatibus, ac gentibus unicam demum (a- ,,milian conflare ex obli gatione legis coge- ritt. * ,Tremur?. Hoc plane ni mium, ac pene ab- »fonum eft,* Refpofideo ad fingula. "Te. mmune nemur aequalem vitam * ; falva neceflitatis pro- portione, agere: aliqui enim ratione fanita- i W tis, dignitatis, laborum etc. pluribus indi- gent; dum alii paucioribus poflunt effe con- , tolle tenti, Caeterum omnes aequales fumus nati* cur ergo unus prae aitero (nifi novus acce- j dat titulus) praerogativam al iquam petar? Deus enimn, qui bomines. generat, of n et. inlpirat, gt omnes aequos, id efi, pares e[fe ol uz't, E DUNTUA 2 u Nema I e) Actor. 4« 34. et feq, 244 Tractatus. duodecimus. : - INemo apud eum ferous eft, memo dominus, Si enim cunctis idem. pater efl; aequo jure ommes | NÀ liberi fumus. — —— luflitiae vis ommis im eo efl, ut pares, faciat eos, qui ad bujus vitae con. qelicia .am j ditiorem pari forte. venerunt f ). Dein debere- mus ad primam communionem redire, et quae J e wtle : eam inftauravit, Ecclefiam lerofolymitanam imitari, fi omnes homines mutuo fat pii fo- O Dpr rent. Cui enim bono in tanta. felicitate et fl u Q 3 in tanta omnium in omnes pietate divifio re- rum? Cui bono pacta,' quando omnes ope- LT ram, et res in medium conferrent pro rata, As f ac neceffitate cujusque dividendas? . Dum ^i dj | vero alii nullam operam, et laborem, aut W g certe jufto minorem pro communi utilitate LUE impendere, alii vero ultra competentem fibi N artem multa affumere volebant: tunc enim- 080 fem Wb vero divifione, pactis, ac proprietatibus opus erat, ut quos nativa pietas ad recti tb à m()dum normam non adigebat, propria et fuo arbi- trio inita fponfio vinciret. -Solus defectus Ufe m W p pietatis neceffitatem dominiorum induxit. Fa- miliam pro civitatibus inftituere (puta inter ADefe | (0 C()m perfecte pios) nihil abfonum eft. Quid enim defttm genus h umanum nonne unius patris filii, et fic mera familia nati fumus? Profecto hoc al lt Q0 non effet aliquid peregrinum inducere, fe ad nativam noftram conditionem redire. enin 90 147 I'O Ü JP) . Loctant, 1.5. div, inftit. C. 15. lM Caput VIL 245 s $ $. I471. t o n d », Sed hoc effet conditionem divitum omnf euo n »felicitate exuere, eamque extreme pericu- n det »lofam reddere, Ad quid enim mihi opes, , e u »Íi ex eis nil delibare licet, nifi quantum » cuique alteri ex iis tribuere teneor?«* Ve- yritatia i pi? ram imprimis divitum felicitatem et paupe- hat 6 rum fecuritatem inter chriítianos pingit hoe divifo te modo nobis Lactantius g) : divitiae quoque Ts 0f* non faciunt infignes, mifi quos po[funt bonis ope- ro fii vibus facere clariores. — Divites funt emim, mon TE quia divitias babent, fed quía utuntur illis ad epera. jultitiae. em, V Et qui pauperes videntur, o utilita ! l tamen divites fant, quia et mon egent, et mibil concupifcunt. Divitias vero magnum difcri- xtem i n et men fecum ferre, ipfe Chriftus diferte teíta- tur b): amen dieo vobis, quia dives difficile in- rietati u m trabit in regnum coelorum. Illud denique com- fuo äïb'r modum diviti jufte, et fine periculo fuppe- defecti tere mihi videtur, quod portionem fibi fuis- que per leges pietatis competentem certo a inte capere poffit: utpote quae in tanto, ac publi- jd ent. co communis pietatis defectu eidem non raro flii, 4 defutura effet. Unde omnino opes retinere, ao ! H falva pietate, poffunt, idque ob aliorum ve- lut communiter inductum pietatis defectum: "04 dife fi enim tua omnia in alios difpenfaveris; ple- Q3 rum- j | £) Libr. s. divin, inflitut,: C. 16. b) Mattb, 19, 25, i 246 Tractatus duodeczmus. rumque deerunt tibi eaj. qude vi pletatls tibi, tuisque deberentur 4 L p *) Dum vero bonorum quamdam velut communio- tU D6 nem, et füummam naturae noftrae aequalitatem praedico; ne putes me eam laudare, quam homi- jun $ nes noftra aetate immo ab omni retro memorla peffimi Jactant, qui fub . naturalis pxetam obtentu hp 1 extrema impietatis exempla edunt, jura omnia wrden facra, et profana conculcantes. Horum peftitera n ! philofophia eo demum progreditur, ut abolitis &fio 1 omnibus cfficiis homini prae brutis animantibus, praeter formam exteriorem , nihil. praecipuum ree W p linquat, immo fi fuis principiis conftanter inhae- reat, usque ad excifonem generis humani pro- ) u Tif à lapfura (ir. Sed longe aliam hominum aequalita- tem Evangelium et SS, Patres docent: fcilicet pie- MA tas falvo aliorum jure eft. exercenda. Sub ob.- foc y tentu pietatis aut religionis non licet aliorum Jura ln | infring.re, non licet furari, ut ftipem erogare IU queas, non licet alteri omnes ejus facultates rae pere, ut templum Deo excires, ut facerdotem fuftentes etc. Immo fi quid tibi.ex pietate aperte debeatur; non poteris id alteri vel clam auferre, vel vi tollere. Licet enim officium pietatis fit EXP]I( naturale, et omni jure annqux is 5 illud tamen juri, äMU&,ql ac juftitiae vulgari cedit, quia jus, pacta, et fides At data non quacunque pietate, íed pietate humano M j generi integro debita mtunnu, prout infra do- cebo. Unde | doctrina noftra id. tantum vult Vü&( l ( I T^ quemque jure füo cedere, pactum, et fidem ac- li ceptam relaxare, rem in fuo jure conftitutam al- ! f Tl teri fuo arbitrio cedere íaepe teneri; nullatenus QUf Ti vero alterum cui titulus pieratis fuffragatur, domino invito eripere , poffe, Scilicet jura, ac dominia páctis hominum inducta in fubfidium na- tivae pietatis, neutiquam vero in eJus PraeJUdl' r tium valere debcnt. ï Iqs CA- Caput VIII 247 CAPVT OCTAVUM kutis ) De idis pietatis officiis, quae funt megamtia, et r naturae vationalis de[iructionem probibentia. dequaliut « um h ^ 1472. Succedunt officia pietatis negantia. 0 memo.,z itis OteY 1473: 1. Non licet fe, aut alium fine ipfius culpa occi ere jura ontt f peül il , 1474. Et quidem 2. etfi nobis moleüus, aut oc.« t ab cafio mortis noftrae fine fua culpa exiftat: futmanto 1475. Unde omnes conatus procurandi abortum ecipulm * anter Mi impii funt. 1476. Neque 3. licet fe mutilare membro quodam, imani j 1]l nifi ad fervandam vitam corporis. fcilica 1477. Licet vero 4. fe, aut alium occidere, fi de hoc voluntur Dei innotuerit. $ub ( Qrum ]u gï 1478. Interea licet permittere fui occifionem ex m enp gravi ratxone. H j r ficrt t 9 | d $. I472. u m at ! Explicatis officiis ajentibus füccedunt me- pieut ! iil J*"" 3 gaentia, quibus fcilicet omnis injuria a natura umana , et rationali quocunque arcetur ju fii humälw $. 1459. Haec autem prae illis prioribus fe- ;nfïa d vera funt admodum, et duobus, ut opinor, um VU) capitibus continentur. Scxllcet ne eam de- fdem ? '* jcital j e ftruamus, et ne eadem, ejusque facultatibus abutamur. pulitt ! * JH: LU 1473 $. ]UH! d qiun P r Cum in jure noftro nullatenus exiftamus, i u»' $. 1455.: ac proinde de nobis praeter vo- CA 4 lun. 248 Tractatus Juodccimu&, N luntatem Domini nihil difponere liceat; fa- cile intelligitur [mo, nemini feipfum , aut . ]b Wt e alium confentientem (nifi culpa ejus id me- reatur) licere occidere *). tatio) Idque etiam tunc Curar eft improbum, quando mors utilis, et ad Tetur aeternam vitam proficua effe videtur **). — yd j üt n *) Immo praeter izäjuriam vitae ill»atamx, caed,es,nou tppam raro alias infüuper, ac diveríae fpeciei malitias con. metic Citler tinet. Sic.fi fanguine junctus, aut conjux occi- datur, utique fpecialis pietas laeditur: quod qui- li dem impietatis genus recepto parricidii vocabulo Caedi defignatur. Huc etiam pertinet impia crudelitas l parentum foetus vivos abi gentium, vel natas jam Dto. proles occidentium. fj Specialem moleftiam facerdoti faceffunt matres Thent proles fuss in lectum fuum affumentes, utique Cm &dhi non fine periculo easdem füffocandi. Nam plora- tum nulla ratione compefcere valentes » pott ex- mg antlatos graves diei ]abores, integras pene, et A N plures etiam noctes infomnes ducere deberent, Neque fuppetunt facultates, quibus nutricem, aut j ant, etiam folum conclave calefactum conducere que- Praeterea quotiéscunque emendationem pro- do mittunt, fidem tamen fuam circa hoc, utpote ne- p ceffitate infuperabili victae , non fervant, Ter It Quare data tanta difficultate imprimis monen- dae generatim, ne parvulos vel unica vice in I lectum affümant: fi enim amicum calorem illum nunquam experti fint; eidem tam importune non *i) inhiabunt. Quod- & vero nullà ratione mitigari C queant; mea opinione poterunt eos inter duos, tresve arcus fcit ? compofitos et mutuo connexos, inferere , « lium etia et fic in lecto fuo locare, quale confi- f m aliiä probatur. Nam Caput. VT. 249 tet; f Nam periculum fuffocattonis aliunde eft minus üm, al probabile; et ope arcuum eo usque extenuatur, is d m ut curari amplius non mereatur. Si enim gravi J P ratione Íruílra urgente, remota adeo diícrimina curare teneremur, vitae ufus. difüicillimus redde- , tl retur; et officium (ajens duntaxat) tuendi fuam, r vel alienam vitam non adeo fevere obligat, pro- ut in metallorum fofforibus, et innumeris aliis apparet. Et paffim facerdotes pro hoc cafu nimis Cledes Ti foatas CUX meticulofi, ac feveri mihi femper funt vifi. Spe- nj * cialem infüper malitiam, et genus quoddam facri- : quig: legii ex jure faltem ecclefiaffico ortum continet caedes facerdotis, aut Clerici, li vont a cuddi Confueto pejus eft infuper homiciäium, quod gl nits j proditorium vocamus: fi quis ícilicet, alium fub fpecie amicitiae deceptum , aut certe nil mali ti- mentem, ex*iníidiis etc. occidit. unt mdti Et quidem fpe- , Ut ciem amicitiae data opera ad faciliorem caedem a p adhibere caritati, íeu quae ipfifüima caritas eft, amicitiae fpeciotim adverfari crediderim. ^ Omnia , pO(E p ; p : amicitiae jura reclamant, íi benevolentia ad no- cendum adhibeatur, et amoris te " ; debert tum odium armetur, lo fanguinolen- vrícam, 1 ycere (* Denique affaffinium hic commemorant; quan- jnem pro do ícilicet ficarius, aut quicunque dato pretio ad jpote 0e perpetrandam caedem conducitur. In-hoc infig- nem quidem improbitatem , fpecialem tamen non intelligo, nifi eam ex fcandalo . quo alter quoque s mon -ho.micid,ii reus efficitur, | vice ! retf ilhlm * e*) Vita eft in folo jure Dei: de re aliena difponere u nunquam licet, nifi Dominus confentiat. Iam n confenfüs divini nullum extat indicium , cum ta. r d men tale aliquod edere Deus facile poffet, Ac. cedit alia ratio; fi liceat ad utilitatem propriam jc m feipfum occidere; tunc talis feipfum propter te ipfum infumeret. Iamx intellici nequit, eumdem homi« N : 250 Tractatus . duodecimus. - hominem ad feipfum referri, eundemque proptet qerte femetipfum confumi licite poiïe. (em i $. 1474. (Ex principio $. 1473. ftatuto fequitur TIdo, il non licere alium. quemcunque occidere, ccü $ foet nobis moleftus, aut etiam caufa mortis exi. M. ftat: fiquidem id absque fua culpa efficiat. ln (it for Sic non licet hominem levandae navis cauía in mare vi deturbare: neque ponte dejicere, at HS. du neque infantem in via jacentem obterere: etfi alias mortem, quae ab infequente hofte Qmy tibi imminet, effugere nequeas. Nam homo ä potel ille in tuo jure haud exiftit, neque propter Tüo ;( te eft factus: unde eum proptel te perdere, lxm e Haec tamen ftem aut perimere, juftum non eft. adeo certa non funt, ut non contraria Va- riorum fententia a me quoque timide defen- !)W datur. Puta pro iis cafibus, in quibus mors alterius tua actione efficitur, ita tamen, ut eam nec ut finem,.nec ur medium ad finem intendas Alias enim tale homicidium certe Aliud obtinet, quando agitur impium foret de altero ajente opera fervando non enim MT u r m , L o teneris tua morte alterius vitam tueri. Sic pro falüte reipublicae licet civem innocen- tem in manu hofítili relinquere: non tamen permiffum eft, innocenti amputatum caput ad fervandam patrlam et ad placandum ini- quum civitatis obfefï'orem in hoftilia caítra transmittere. Hic enim mors innocentis aperte 95I Caput VHI. Ut proptt aperte tanquam auxxhum ad placandum ho- ücm intenditur. $. 1475 tT Unde nunquam licet dare operam ejicien- do faetui medicina, aut ea actione fibi con- ere, dl TCS CT fulerej quae proxime, et'fua virtute ad id facit eüm Nam vel vivit ifte, et eft homo; vel V15 CQU tua fors opinione nondum vivit, et eft pàrs dejicer matris, quae fecus ac alia membra, non ad bterert falutem matris, íed. ad alium finem a natura e ho comparata , ad utülitatem matris nunquam 1 DOf i potett deftrui Aliud eft de faetu jam mor- tuo, qui vel pars matris non eft, vel, fi ta- prop erdete lem effe velis, a natura ad nullum alium finem dettinatur *) tam j n *) Poenae procurantium abortum foetus nondum duf 16 (0075 animati, et eorum, qui mulieri praebent venena fterilitatis funt eae, quae alias in homicidas funt en, ! conftitutae. C. /Z aliquis de bomicid. excepta ta- - finet men irregularitate; hanc enim non incurrunt. Con- certt tra vero procurantes abortum foetus animati ex conftitut. Gregor XIV, quae eft octava hujus Pon- acttur etilrt tificis , excommunicationem | quidem incurrunt, fed non refervatam Pontifidi, et a qua, prout $i etiam ab ipío hoc peccato quilibet, dummodo ab jocel Epiícopo fit pro hoec fpeciatim deputatus, poffit tammel abíolvere. Tales infuper funt irregulares, utpote veri homicidae item funt obnoxii quibusvis poe- a nis in utroque jure in horicidas conftitutis. Cle- 7 il rici infuper privantur omni dignitate, et benefi- Z cio (utique poft fententiam faltem 'declarantem); n item funt ad omne beneficium deinceps adquiren- yetti dum d 252 Tractatus. duodecimus. ; | dum inhabiles, denique ipfi degradationi obnoxii, l Et quidein, dato hoc cafü etiam occulto , quoad ] irregularitatem, et inhabilitatem ad beneficia etiam n Romae aegerrime remedlum invenitur. Illud . in- ifum füper probe contra Antiquiores notandum , pene qum certum e(le, foetum primis mox diebus animari. ,Et quia foe:us mature vivere incipit, et procurato Feneri Vitam abortu plerumque vera caedes perpetratur, et ea defuper irregularitas incurritur, quae vix, aut 1rtjo, non nifíi poft iteratas preces relaxatur; et prae- Qu f terea, quia durante irregularitate facro officio quis li, qQ fungi non poteft: ideo hujus criminis rei plerum- m !N i | que mox et ante omnem fententiam füa beneficia dimittere tenentur. Niti fors ex dimiffione bene« (es | fici tam propinqua infamiae, aut aliarum gra- vium calamitatum pericula urgeant, quae contra ! li, irregularitatem 'valeant, utpote quae irregularitas 9D g eft lex humana folum; quae proin. omni gravi moleftiae cedere folet. fioQ fin Et fic mitigata per gravem caufam irregulari- tate, íeu potius ad aliquod tempus fufpenfa, pote Y erit fàcris interea officiis fungi, et beneficium re- tinere cousque, dum ceffante graviffima moleftia, fuam, quam incurrit, irregularitatem fervare, et Illud tamen ad- fic. beneficium dimittere queat. dendum, gravem illam moleftiam , quae ad diffe- rendam beneficii dimiffionem ftatuitur, debere effe I fpecialem , id eft, a moleftia perdendi beneficii diftinctam : haec enim ab ipfa lege, et etiam ex ; ftylo curiae, et fic vi confuetudinis non attendi- tur. Neque hoc genus irregularitatis in curia Ro- mana relaxari folet. Id forfan impetrabis, ut per tempus aliquod dimiffio beneficii differri queat: et id infuper factum aliquoties fuiffe, afferunt, ut dilatione iterato, et aliquoties impetrata, tandem fublata penitus irregularitate, perennis retentio beneficii obtineretur. $. 1476.. 23 Caput 'VHI. | Obnoxi $. 1476. 0, qui ia &t Praeterea Ilitio infertur, non licere, fe- Tiud-j ipfum membro aliquo mutilare, aut ali. m, t animi quam facultatem e. g. videndi audiendi, generandi etc. extinguere, nifi id fiat ad Yrocura ET. vitam corporis fervandam *). Unde. ca- Vix ,al ftratio, medicinae fterilitatem efficientes nun- w prie quam non impiae funt: etfi fedandae libidi- fich qu nis, aut fervandae famae caufa adhibeantur. &i plerut Nam hae facultates in arbitrio noftro nulla- . Deneliot jone bete tenus funt, ac proin pro noftro arbitrio de: yrüm g firui, aut enecari nequeunt. ye Contt -egulzritzs *) Dictu mirum! pro fojute corporis, Ífi neceffitas urgeat, ejusmodi psrtes amputari poffunt: cur ) g non multo magis pro falute animae, aut ad alium finem gratiae id fieri. queat ? Scilicet haec mem- u bra fünt partes corporis, ac proin ex ipfa eorum 35(3 ; W' conditione, ac ftructura velut cernimus divinam jcium fe voluntatem , qua talia ad vitam, et fzlutem totius ol corporis proxime, ac feipfis ordinantur: nullum l V&feaF: vero adparet indicium , haec proxime, proxime, ime qd d inquam, ad falutem animae, vel emoltimenta gra- | tiae pertinere. Quare ad hos etfi optimos ífines b d noftro-arbitrio, aut jure, utpote quod circa talia bend nullum eft, quoad membra, et faculrates noftras otim il nihil ultrà divinam voluntatem agere, aut diípo- queti nere licet, Unde alienum. membrum e. g Pauli, yi; M* ipfo licet confentiente, ad nofítram integritatem, ' Jt per et fanitatem data opera perdere, minime permiffum queatï eft. Membra videlicer Pauli ad ipfius duntaxar, h i et non ad noftram incolumitatem a Deo data, et 2nodf conceffa funt, Unde impium utique futurum fuii- tent) fet balneum, quod Conftantino M. ex fanguiné in- fantium parandum fujiïe, non nullj, minus tamen pro- i / d 254 Tractatus duodecimus. probata fide, referunt, Aliud. obtinet circa fes$ "N nobis inferiores, nobisque fubditas: has enimvero lem pro arbitrio ad quoscunque fines, et effectus ad- fpet hibere licet; dummodo demum . ad finem ultimum alter ile ufus conducat. j * 7) & 9. 1477 Ex principio $. 1473. fequitur IVto, cum in jure Dei exiftamus ex ejus voluntate [ie clare prodita nobis nos ipfos aut alium etiam UE innocentem Ooccidere licere. Ex qua dein ratione Abraham filium fuum immolare vo- üivi lens 4), item Razias D) et Eleazar c) *) fe- tüenda yifita ipfos praefentïmmae morti pro populo fuo «t fi objicientes innoxii, et laude digni eíTe cen- fentur: eoquod vel aperto, vel interiore ali- quo Ml 1mm ne! quo Dei praecepto mortem üblmetlphs in- tulerint. Ws E ") Abraham ab ipfis S. literis magnifice de ea vo» m luntate Jaudatur d), qua filium juffu Dei occid.re ftaruerat Sed etiam, poftericres duos, licet ahquz It J eximium virtutis Ttort contrarium fentire videantur, exemplum edidiffe, puto Nam de Razia ait di- M vinus fermo e): eligens nobiliter mori potius; lii quam fubaitus fieri peccatorzbu:, et contra nata- m ]es D a) Genef. 22. 9. et 1O. j b) ?. Macbab. Y4. 37. et feq. c) t. Macbab. 6. 44. d) Genef. 92. 16. 17. e) 2. Macbab. 14. 42. p u Caput VIII. 255 QUi f les fuos indignis imjuriis -agi, En mortem nobi- enmver) lem vocat, qualis neutiquam foret, fi eam fine Tectts af Ípeciali impetu fpiritus S. fibimet intuliffet. De ) Ulinur altero autem fcriptum eft: dedit fe , ut liberaret populum fumn, et adquireret fibi momen. aeter» num.f). Quae quidem verba encomium íonant: et a nota impietatis aljena funt. $. '147,8. 0, CUf oluntate (n &tl Licet vero vita in dominio noftro haud üg del fit, ac proin eam ajente opera deftruere fine divino imperio minime. liceat; ea:tamen. ad are T0 )9j tuendam, vel exequendam magni momenti juftitiam. adhibere omnino, et etiam in eo J p ln [e cetv cafu licet, immo praeceptum faepe eit, in Qquo mors ab aliena manu, aut cafu quopiam jre ali iómminere cernitur. Sic curator animarum Jis ! aegris pefte infectis Sacramenta miniftrare, miles periculofiffimam ftationem tueri, afful- J^R tum in moenia tentare, quisque fidem. ac od religionem chriftianam' fateri tenetur: etfi vt dl viitutl mortem exinde probabilius, sut certo etiam exfpectet. Scilicet officium negans de morte dit d pn!itm fibi non inferenda nulli:cedit neceffitati: of T cium ajens de vita tuenda graviori cuipiam u officio faepg dat locum. f) -I. Macþ(lbo 6, 44. - huH düb ORE m CA- 256 Tractatus. duodecimus CAPVT NONVM Titp Qua ratione aliquos. occidere liceat. t eri w * 1479. Ex communiffüma fententia licet aliquando Cntra iniquos occidere, t5 (] L T0 &ij O^ 1480. Cujus licentiae quatuor afferuntur rationes Nulla tamen harum rem plene con imefo «O^ 1481 — 83. ficit. ! Cs . 1484. ]1ta, ut hujus doctrinae verae vera rauo ) Wt2 ignoretur. i . 1485. AÀn ad tuendam pudicitiam ; aut fortunás ep - EEE ] D iniquum aggrefforem liceat occidere, n A^ L 1486. S. Auguílinus primum negare videtur Q hml( . 1487. Bella tamen ob haec bona gefta, et coni munis fententia id probant qilo s 1488. Pro fervanda tamen fama id nunquam licet Wi 1489. Unde duella Jure prohlbxta, et variis poenis obnoxia funt. CX — 0 ^ — w In difficili quaeftione, an liceat inno- centem aliquando indirecte occidere; referuntur À lbcto argumenta, quae id vetare; "Um, | w 1493. Et ea, quae id pérmittere videntur. Q 1494 Ut etiam de obligatione ex injufta hominis & v caede, mutilatione et orta dicamus. Pro vita, Qm vulnere et nihil folvi poteft ib 1495. Bene vero detrimenta fortunae inde ort4 (bi reparari debent. Afl 1496. Hanc compenfauonem poffunt etiam haere- h * anq des petere, VO li $* 1479 : Capuit IX. 257 $. 1479. Ml Impios, et iniquos occidere aliquando li- cet ex communiffima omnium fententia, Sic t aiud contra perfidos permiffum eft bella gerere, reos capitalium criminum morte afficere, im- r tatiotts mo etiàm privata auctoritate iniquum vitae adgrefforem caedere *), juítum eft. plene ct ] *) Cum moderamiue tamen iucu vera t lpamä ezutelae , pro- ut ajunt. Id eft: tunc demum iniquum adgreffo- rem recte quis occidit, quando nulla alia via ad yt fortund expediendam falutem füam fupereft, Unde prius debet focios advocare, fugere, vulnus non le- (etür, thale infligere etc. — Puta, quando haec auxilia fe- curam opem fpondent: fecus ad talia adhibenda haud obligatur. Sic e. g. cum notabili vitae perí« LE culo non tenetur fe fugae dare, dum fcilicet jutte timere debet, ne fugientis tergum lethali vulneri ym 1 pateat. jj p $. I48c$. (ert Atque haec affertio ab auctoritate omnium veferu doctorum, atque ab exemplo omnium aeta- tum, ac gentium certa funt, i Aft ratio, per quam iniquos occidere liceat, non ita clara homl'mï /] eft. Equidem dicunt: r. fcelus morte dig- num eft. 2. Bonum eft , implos necari. 3. Sibi imputet : nam fua libertate hoc malum fibi accerfit. 4 " u | . Pro reis occidendis fpecia- lem aflignant r ationem: fcilicet, quod alias tranquillitas publica, ac j lute | proin-falus civitatis aegre obtineri poffet. x Tom, IV. R $. 148.1. TM CR 238 ; "Ivactatus: duodecimus., $. I48I. pmf)and ii fuute Sed nulla harum rationum plene fatis- M: t facit. Nam fcelus equidem poena dignum fetate í eít: fed dum vita deftruitur, non jus pec- DT cantis, fed jus Dei deftruitur. Circa bona 102 (b in poteftate hominis conítituta mulctam de- Quf linquens pati poteft: non item circa vitam, tonierc .quae ipfius non eft; et quae in fenfü morali u Deo tanquam vero vitae domino, non vero d v homini, in fenfu, inquam, morali, eripitur. ib (i TO -qec L $. 1482. üUm e | Ad altlerum dico, bonum equidem effe, V& fs Qum f impios non vivere: fed ex hoc periculofe in- feres toties permiffum effe, aliquem occide- ün Wf & infer ye, quoties bonum foret, eum non vivere. Equidem impius, quod erat tertium, mali Q i RTT omnis, ac poenae fuae auctor eft: fed occi- dendo non impii, fed jus Dei deftruitur. Sci- licet vita hominis in folius Dei jure exi[tit. 1 $. 1483. [ [ ( Vi Í Speciali mentione tum ad praefens, tum J ad alia negotia dignum eft argumentum quar- fs m( tum. Ex eo enim, quod alicui finis aliquis tj praeceptus, aut faltem conceffus fit, multi PT lümqn incaute inferunt: ergo conceífa etiam funt media, id eft, auxilia ad talem finem perve- Tuni ( niendi. Atque exinde in republica facra, et mpïe nime hmus politica ea exemp;a pro&ant, quae mi pro- Caput 1X. 259 probanda füht.. -Sic ali(juando dicebatur: boe ad faiutem. aminarum y et.ad. Ioccleftae ausmentum ve ( facit: ergo juitum e[ü.- Similia etiam noftra , dimun 1 aetate fiunt: dum pafüm dicunt: conce[jo fine jus pe fcà bon conce[Ja funt etiam media: ergo rvectori reipublicae emma conce[Ja funt, quae ag finem reifublicae fa. etam d ciunt. ui itaque juftitiae, et animae fuae 1 Vitat t mond confulere vult, inter media et auxilia jufta, et iniqua caute diftinguat. Ad quemcunque ton ven finem nulla conceffa funt media, nifi aliunde eripltr. jufta (int. Neque ad falutem publicam, im- l mo.nec ad falutem aeternam per aliquid ini- quum eft contendendum. lgitur quamdiu de jen Qfïea jure naturali quaeritur, utilitas publica exi. guum íane argumentum miniftrat: et curan- vlofet | ocoié dum eft maxime, ne fpeciofus adeo titulus j vt ad inferendas aliis graviilimas injurias nos in- ducat. . Scilicet, prout tritum illud habet, ]. mä!i fad 00* non funt facienda mala , ut eoeniant bona, f i. 'bE. egittl $. 1484. . Quare argumenta hucusque commemora. ta vix evincunt noftram fententiam, ad quam Ü tur proin afferendam folo potiffimum auctorita- tis pondere propellimur. nqu Quapropter doctri- $ J na $. 1479. tradita vera quidem eft: fed ge. nuinam pro ea rationem ignoro, nifi fenfum : m!Ml humanae mentis intimum, et infuper com- [j muniffimum tanquam divinae voluntatis in- ] per Ve' terpretem, ac velut nuntium admittere ve. iCfs d mmlme limus. äx intervallo fequens ratio occurrit, R 2 N quae p 260 Tractatus. duodecimus. quae an ad decidendam hanc caufam fufficiat, "m e aliorum judicio relinquo: non enim obvio p fer arpumento, quod tot alii incaute faciunt, ingum | Ótaque omnis vis mox triumphare velim. 36, fl alieno corpori adhiberi nequit, nifi alter fit !mani g iniquus: contra innocentem pugnare non li- cet. Siquis vero iniquus fit,.is in regno ääanc lite morali, utpote cujus leges et jura non fer- vat, civis effe defiit, :belluae loco habendus, utpote qui in aeftimatione morali homo effe P?opt: defit. «Contra impetum vero noxiarum bel- TAURTU luarum juftam vim valere, et ratio et fenfus o i intimus clamat. Non jam hominem, fed he- m Q ftiam, aut aliquid beftia deterius interimit, : oris c lt Ne gui ir?iquum occidit. Q bg] $. 14835. N dee t ( Sed ficut licet juíta bella gerere, reos morte punire, et iniquum vitae adgrefforem - u rivato Occidere: an étiam licet iniquum: pudicitiae, et fortunarum invaforem occidere, fi alia fe toftrü m h fuaque defendendi »,ratio non jam amplius 4 Xam Qu fup petat. QDtnet $. 14-86'. m ! Dl S. Auguílinus pudicitiae caufa neminem üpren occidi poífe, afferit, prout ego antehac, et g Sed id minme alii g) periqug arbitrantur. cer- l jüü g) Libr, x. de lib. avbit. C. 5.. et libr. Y de. civi- s ( ( 14:. Dei C.25. * d Q Caput IX. 261 fuffcid certum eft: quia tamen de vera quoad hoc m obvo caput fententia S. Auguftini difputare n'mis faciun longum foret, omiffa S. Auguftini. auctori- (nos Yi tate, folam reliquorum hominum, aut potius 1 alter f huümani generis auctoritatem ad decidendam e non l hanc litem adhibebo, BU 2 ton i& L $. 1487 bendi y0mo d Propter injurias circa bona pudicitiae, et m D6 fortunarum illatas bella geri poffunt, et jufte e; fenl faepe geri cenfentur, multiplici utique ho- , It ftium. caede Ergo propter bona etiam in- mcenm»» ferioris ordinis iniquus adgreffor jure occidi- tur Neque hujus argumenti vim elidit illud, quod bella publica auctoritate gerantur, durn nos de caede pnvata difputamus. Sic capi- talium criminum rei publica fententia morti re, ) addicuntur: nemo tamen exinde inferet idem VI'EfTOW privato arbitrio fieri poffe Hoc, inquam, jj db nofirum argumentum, et confenfionem om- TU nium hominum noftrae doctrinae haud eripit. anpli Nam quamdiu agitur de vita non deftruenda, obtinet merum jus naturae, quod proin per legem humanam, aüt publicam auctoritatem mutari non poteft lam liberae gentes, et fupremi principes utuntur inter fe mero jure hu P naturae *) Ut adeo pro bonis fortunae bel- i lo jufte gerendo velut tettimonium perhi- u beant, iniquum adgrefforem etiam pro tuen- dis fortunis, aut fervanda pudicitia aliquan- ii n do occidi poffe. Rel non nifi publica aucto- 3 ntate E- Tractatus Juodecimus.' 262 u ICt1s ritate morte plectendi funt, quia conftituta civitate fpeciali lege jus vitae, et necis ad ie f Si in potettatem regpatricem eft ,delatum. lnt, civitatem nunquam coiviffemus ; quisque ini- ) " quum poflet occidere, puta, fi ejus magno- » fOf'f pere intereffet, et grave detrimentum eva- T fuman dendi alia ratio haud fuppeteret **).. (demo 4) Quapropter rario publici non intelligiturl nifi inter D Rectorem , et populum: duo Rectores mutuo QUE Et coimparati privatorum conditionem obtinent. defa fi dignitàs totius. populi, quam Rector fuftinet, i Ípeciale momentum continere tibi videatur; talis dignitas etiam in altero Recrore da*ur, adeo, ut etiom ex hoc capite pares habendi fit. **^) Immo ctiam leges caedem iniqui adgrefforis pro- At bant Nam lex duodecim tabularum nocturnum 2 Q furem occidi permittit j dummodo clamore id ls qi praevie- teftificetur, Et licet furem diurnum oc- cidere prohibeatur 5); id tamen intelligendum. de Ài etin tte fimplici fure, qui telum, aut vim non adhibét, bus f eF quj proin facile abigi poteft, intelligenQum ett, (l ( $. 1488. äa J (etree lfimi Iftam vero injuftum aggrefforem.- occi- DT dendi facultatem. neutiquam extendas velim & u ad cafum periclitantis duntaxat famae *). ffie Haec enim aliis remediis, uti implorato offi- E co judicis, aut Principis, vel provocato EPT etiam totius populi judicio, vel datis fors il i publice libellis, vel faltem evocatis aequis Q arbi- fite TP Em Caput IX. 263 confitot arbitris etc. reparari abunde poteft; praeci L. eQs d pue fi de iis, quae plerumque contingere fo- m 1 lent, et de ftatuenda regula quaeratur **) üisque üs m *),. Bona equidem famae integro genere pretium ,fortunarum excedere cenfentur$ ** ^prae his ta- tuffl men faciius refarciri poffunt, ad reparandam enim . famam alio non eft opus, quam innocentiam fuam demonítrare , vel advería. argumenta diffolvere, i nil i Et dato etiam, id aliquando difficile effe: Occifio tofes Ti tamen adverfarii ad íe íüamque exiftimationem defendendam aut reparandam auxdlum plerumque Jbtttat mor ff nppmüïmum eft. jentu; n ädwf $. 1489 Atque hanc rationem effe, crediderim, reforis p jctur ex qua Benedictus XÍV. anno 1752. notas clamort illas quinque propofitiones damnaverit. Duel- durmur & ij la enim privata (quae enim publica auctori- lhgenul"" non aa hu tate indicuntur, jufta funt) duabus opinioni- bus falfis nituntur, quarum prima eft, dede- ,endum Üi cus, et infamiam imminere pugnam prlvacam detrectantibus, quod quidem falfiffimum eft. Infamia enim non naícitur nifi ex delicto: m o pugnas autem privatas detrectare adeo non eft delictum, ut etiam officium fit Altera amüe falfitas in eo eft, quod haec qualiscunque, rato 07 et ex opinione vulgi nata infamia ope judicii et auctoritate. publica feparari rion queat r 0 Et licet upna, alterave propofitio de ftatu T corruptae civitatis loquatur, in qua ex ne- u gligentia , vel iniquitate judicum . jus, et fen- tentia non poflit obtineri: talem tamen civi- R4 tatem 264 Trdct'aws duadecimü:. tatem dari, ita, ut neque ad i"uperiokres ma- tonceff. giftratus, vel ad ipfum Principem provocari jrisdic profit, aut liceat, credibile non eft; prae- at ]oc cipue in caufa aperte juftiffoma, qualis eft firi pe ilorum, qui duella recufant; et infuper in 1 rivati ea caufa, cujus neglectus nemini prodeft, 1vts I quamque vel maxime defendi, et privato- : um rum, etipfius civitatis intereft. Verum lon- f f ge plus furor ifte fingularium certaminum fa- | dicm, C luti animarum adverfüs eft: quia, prout ait ! m f Concil. 'lrid. Seff. XXV. C. XIX. deteflabilis ftpir duellorum ufus, fabricante diabolo, efl introductus, V tio ut cruenta corporum 1uorte animarum etiam perni- fe p ciem.| lucretur. KEt quidem omnino poenas acres huic crimini idem concilium inflixit. * Int Qu Qui enim pugnam commiferint, et qui eorum us patrini vocantur, excommunicationis,. om- W nium bonorum profcriptionis, ac-perpetuae infamiae poenam incurrant: et ut homicidae Et fi in juxta SS. Canones puniri debeant. ipfo conflictu deceflerint, (etfi fors poeniten- d tes) perpetuo careant fepultura ecclefiaftica. l ltem illij qui in caufa duellorum confilium J tam in jure, quam facto dederint, aut alia d quacünque actione ad id perfuaferint, nec non fpectatores excommunicationis, ac per- petuae maledictionis Vinculo teneantur. De- nique idem Concil. Trident. in eodem cap. E decernens ait;: Imperator, Reges, Principes, d Marchiones, Comites et quocunque alio no- mine Domini temporales, qui locum ad mo- nomachiam in terris ífuis inter Chriftianos j con- "m 265 Coput. 1X. OtCS T "*conceü'efint,' eo ipfo fint excommunicati, ac fOVOCHI jurisdictione, ;et Dominio civititis, cafiri, m aut loci, in quo, vel apud quem duellum al l fieri permiferint, quod ab Ecclefia obtinent, üptt 1 privati intelliganturs et fi feudalia fint, di- prodds| rectis Dominis ftatim ' adquirantur. Quae priva quidem onfnià de duellis vere talibus intelli- tum lo genda funt: qualia duella funt pugriae ex con- dnom 4 dicto, et privata auctoritate fufceptae. : uae 1: 1out d enim. publica auctoritate, etfi inter perfonas $ atfb fingulares ineuntur, huc non pertinent; pro- dradtci ut neque illae quae a privatis quidem, fed jm j fine praevio pacto aut condicto obeuntur. . pOm infixi *) Inter alios militares abufüs obtinebat etiam fe« quens: fi quis injuria, aut infami dicterio laceffi- j eonu tus ejusmodi calumniatorem. ad, privatam pugnam i, 0 non provocabat, vel ab alio ad duellum provo- r catus ejusmodi pugnam detrectabat, is pro infami omicit babebatur, adceo, ut gregarii milites füb ejusmodi gt duce militare detrectarent: et is magiftratu bellico cum íngenti füo, et fuae familiàe difpendio fe Qantt abdicare cogeretur, utpote quo deinceps fungi ii haud: poterat. Cumque, prout fertur, nec apud müh'um judicem, aut ipfum etiam Principem malo teme- j d dium inveniri poffet, ejusmodi calumniator, vel ad duellum , provocans non tantum bonum bhono- ( f ris, fed etiam bona fortunae adgredi videbatur, X peþ ita, ut tale detrimentum evadendi via non ame j plius effet reliqua. Unde multi doctores in ejus- p o modi cafu pugnam privatam, feu duellum vel nj Offerri, vel oblatum acceptari absque piaculo poffe, docebrant. Sed Benedictus XIV. 7) quinque. pro- jjio 1* R 5 pofi« T (L09 i) Bulla: deteflabilem, 10,. Novemb, 1752. d ,, 266 'Tmctatus duodecimus. pofitiones damnavit, ex quibus refero fequentes: fine u quarum prima: vir smilitaris, qui mife offerat, vel accepter duellsamn , tauquam jbrmidulvfuk, ab- for jectus , et ad officia militaria ineptus baberetur; ten zndeque dfficio , ,quo fe fuosque fuftenzat , priva- 12 verur, vel promotionis alias febi debitae ,. ac pro- qui mevitae fpe perpezuo carere deberet, culpa ac $ u poéna vocaret , féve offerat , ffve ac tet duellum, tiii Secunda: afferta liceutia ( duelli TE ilicet accep- tandi, vel offerendi) applicari etiam pote[L fatui civitatis male ordinatae, in qua mimirum vel negligentia , vel malitia magiflratus ,^ juflitia aperte denegatur. Simul fapientiffimus Pontifex k apud Principes. inflitit, ut auctoritate, ac pote- ts ftate fua tantus error aboleretur, et pugnas has privatas detrectantibus fuus honor, et fecuritas proby conftaret. . lene Et fane impia: ejusmodi certamina otmittere virtus eft, et juftitia. lam pro ipfa t del juftitia infamiam publico velut confenfu ftatui im- Titioi fanum omnino ac intolerabile eft. De'm | ts $. 1490. Vien finil Supereft quaeftio ex omnibus, . quae cir&a &g homicidium occurrere poffünt, maxime in- 10 g tricata. Quaeritur, num ex gravi ratione intem liceat innocentem faltem indirecte occidere. U w k*) Directe occidere dicitur ille, qui actioni dat ope- iïïud us ram, quae ex fua natura eít comparata ad mor- tem alterius, ita, ut/ mors vel intendatur ut finis, qul Si e. g. vel certe ut medium ad finem: quemdam. tür, magiftratus jubeat occidi innocentem civem ad fot placandum tyrannum. Indirecta vero occifio eft Cs illaj, quando mors alterius non ex natura actio- nis, fed cafu fecutura praevidetur, ita tamen, ut t mOrs ifta nec ut finis, nec ut medium ad aliquem finem Caput IX 267 fequents finem affünietur ab occidente, . Sic hoflis accenfis lf uf cuniculis infeftós. milites , et non innocentes cives tlf d fors in ea civitatis, parte exiftentes perimere in- bubertn, tendit, Mortem enim illorum nop intendit pri- t rít mario , neque per. civium innocentium | necem i, tj quidquam ;liud efficere cogitat. Et ipfi cuniculi al t ex fui condiiione non in civés innoxios, fed in t dul | milites, et hoftes parantur. (cet a ,O;e(l /fd!i' ii d I49I. $. jj ]24]2'4 g Dontit Et quidem in vitam, et membralinnocen- , X p tis nec indirecte quidquam licere, ea ratione pugis b x fecurt probatur; quod talis occifor fua opera, et bene gnarus rem alienam fine Domr'ni licen- certan tia deftruat. p i Unde enim, et quidem ope f 1 rationis patet, Deum ad id licentiam dediffe ? Dein plane falfum eft, eum mortem inno- centis non intendere, quam fua opera *) et fciens infuper efficit; eftque talis per omnia fimilis furi qui rem alienam auferendo fibi ]2 d ex naturali pietate confülere, neutiquam ve- ro alterum (nifi indirecte duntaxat) laedere intendit. at Scilicet furtum eft ipfiffima laefio, idee et admotio flammae ad pulverem pyrium eft illud ipfum, quod occifionem efficit innocen- Ts « n tis; et licet iíite fortuito duntaxat, et prout loqui folemus, per accidens ftrage involva- 11' t finff, $ tur, id tamen occidentem tam parum excu- ia d fat, quam parum furem juvat, quod res in ctil d | ejus utilitatem impendenda cafu folum, et " «t utique non ex fua natura fit aliena. trrel Ü i l f * Aliud RL 269 Tractatus. duodecimus. dat *) Aliud foret, fi opera alicujus non proxime ad jicex mortem innocentis faciat. Sic civem innocentem hofti iniquo tradere, non tataen occifi caput transe dlter OCCU mittere licet, fi patriae falus id exigat. Ex metu mortis, ( quantum ex praefenti capite et officio) Qige fore etiam in bello iniquo civitates munire, remis na- fenii ves impellere, tormenta , et materias igni. con- cipiendo parare, non tamen accendere lice illa du hoc vero d enim práevia quaedam auxilia funt UM ipfiffrimpa occifto eft, $ 1492. Ver Praeterea ex hac fententia impiutrí foret, 'tin, fi quis cum praefenti, aut proxime imminenti pernicie fua cuniculum, aut pulverem py- [iitn p E rium incendendae, et diflipandae navi defti- Ti po natum accendere, ecü id fiat, ne in hoftium poteftatem ea veniat Item: fi qu1 ad per f if aut fentifi fequendos hoftes per femiviva civium, Vs Y militum fuorum corpora- equos lmpellant. dens Nam ifti omnes fua opera, ac,proxime qui p]' i denr vitam innocentis, in quam jus nullum fem babent, interimunt*), Atque ita habet pri- fit f ma fententia. T ff *) Licet enim quis vitam defendendi jus habeat ; fettat non tamen habet jus eám per fubfidia iniqua, et f cum injuria alterius defendendi: certe ad fedan- dam famen tuam non potes panem füum alteri ferup &C m aeque efurienti eripere. Demum qui aliter fen- tiunt, bellum ex utraque parte juftum et vim EEE mutuam aeque 311&:11*0 admittere debebunt, idque üum in eventibus innumeris, nam Íi tu ad confervan- ïsz V dam vitom tuam alterum ex ponte deturbare im- N pune poffis; nunquid etiam alter ad confervan- dam E Capui IX. 269 roxime 1 dam ,fuäm pariter innocentis vitam, etiam te de- mnocenten jicere poterit ? Vel dicas, eur non liceat tibi alterum poffeffione, et jure fündi cujusdam. jufte 'iput trt Ex oet occupati exuere, fi tu eodem aeque ac alter in- digeas? Scilicet jus fuum contra iniquum aggref- et offii) forem impenfis. et difpendio innocentis defendere . féDDs Q igni. fenfui jufti-repugnat; et injuriam ab iniquo quo- licet: 1l dam aggreffore pati melius effe, quam tertio cui- dam innocenti eam inferre, lumine naturae no- hoc ve tum eít. ! 5. ' 1493 ? Verum datur alia quoque multorum fen- jr fort tentia, qui ex cauía graviffima e. g. ob bo- nmintnt - num publicum, ob eminentis virtutis exer- rem p iium.fe, aut alios innocentes indirecte oc- rj delt hoftur cidi. poffe, arbitrantur. Sic. peftiferis mini- ftrare, Sacramenta praebere, idque cum prae- a fentiffimo contagionis periculo tot, et tan- If r tis exemplis probatur, ut ea non nifi impru- npe!ïanp dens de.impietate accufare queat, Ét uter me q» propinquius 1& morti offert, is, qui pulve- gullut rem pyrium accendit, an is, qui pefte in- ia JIf? fectum contingic? -Et quid faciunt milites in affultu et aliis innumeris circumftantiis in hibetts certam, aut faltem probabiliorem mortem i, * fefe inferentes? Dices: mortem fibi non in- s j fer ferunt, fed patiuntur tantum. Ait füa vi, j dtt g f ac motu accedendo fe velut configunt: vel ] an aliquid interefle putas, utrum quis glae g m ; d dium in pectus fuum, vel pectus in gladium, füa vi, fua voluntate urgeat, et intrudat? at i 'Mihi tandem, cum in hac quaeftione ad plura pv du non G. 279 Tractatus. duodecimus, non füfficiam, utramque fententiam uxde Q þgtülifï'g, vuneri fatis effe debet *). formitat Sed an non fecunda haec fententia priori ex eo ? fors praeferenda erit, quod aliquod. argumentuni Jetes, & d ab officiis veritatis accipiat 2;. Sanctum eft. offi- cium veritatis, et folo jure Dei nixum, mec un- turis, quam violandum Nunquam licet intellectum al- Ttde e terius in errorem. dara opera indücere: et tamen licet ea agere, ex quibus alterius error fequetur. tt$, a t 4 re Sic tu commodiorem viam. carpcre volens, prope curiam incedes, probe advertens, amicum procul NU eti aípicientem certo crediturum effe, te. curiam in- Mint, trare velle: licet longe alio ire cogites Iám fi errorem alterius nullatenus intendas, a piaculo qidem ü inendacii liber manes. Sic fi mortem innocentis tua actione eíficiens, eam nec ut f[inem actionis NO0 tuae nec ut auxilium. feu medium ad aliquem itye j finem intendas, quantum ad-iolum jus'vit«e, de quo in pra.fenti tractatur, nonne idem facis, quod itinere tuo ad. jus veritatis in-priore exemplo egeras ? Utique, quantum ex lege .caritatis, nil Yo tale facere poteris, mi(i:graviffima , et legi cari- tatis in hoc cafü praevalens ratio urgeat — Probe bonis itaque jus vitae, et jus veritatis ab iis detri- Y p mentis difcernere oportet: quae derrimenta fi (Ue amoveas, et quae detrimenta per alias leges pro- m hibentur; tunc jüs vitae, et veritatis eodem p.ffü, quantum .ad praefentem contoverfiam, ambula- l$ 0i L I « bunt. Et neício fane, an non eà, quae in praé- fenti fcholio fcribo, ad decidendam hinc difüci- | od Tütn lem.caufam plene fufficiant, fi diu, ac folerter ex- pendantur. 5 - dem $. 1494; (l Tle HEX( Demum hic folent tractare de obligatione ominis reparandi damna , quae ex iniqua h " hEre /caede — - Caput. IX. ; 27I Teti eaede oriuntur, ltaque pro vita, membris, vulneribus, doloribus, fuütura corporis de- formitate nihil debetur. Non enim certe ion ex 8 mgumentud preces, fuflragia, aliave bona gratiae: non m ef di enim adeo nobilis eft vita, et integritas na- , fUb turalisy ut pro ea reparanda bonum aliquod dectum d . et taad gratiae exigi queat. Contra vero bona ho- nori$, ac fortunarum non ita pretiofa funt, r fequeut ns, proyt ut ad refarciendum . bonum vitae, aut cor- poris etiam ex parte duntaxat aliqua fufficere eum prd curiam 3 pofint. Cum itaque ejusmodi injuriae ne- s i Í quidem pars aliqua compenfari queat, fequi- 1 piaaid tur, ad hujuscemodi, compeníationem ut- ipnoceni m acioli pote.ex integro impoffibilem neminem teneri. j aliquet Atque ita habet communis ibnteqtia.. Vitit Ü pis, Qu $. 1495. . eu ritatis, P Porro damna, quae ex iniqua caede in r d bonis fortunae fequuntur, reparari plerum- j df que poffunt, ac proin reparari etiam debent. jdment 4 idque non tantum laefo, fi füpervixerit, fed les ]* etiam haeredibus, et quibuscunque aliis, qui- en pl bus occifus vel ex oblipatione, vel etiam ambilt pro mero arbitrio benefeciffet, dummodo d pe occidens horum damnorum a fe inferendo- y dfid jerter & rum aliquam cognitionem praevie ante cae: dem habuerit: fi enim haec fortunarum de- trimenta penitus ignorarit, planeque non in- tellexerit, circa haec ficut nullam culpam, gtov ita nullam refarciendi obligationem . contra- p here potuit, Haec porro excufatio in foro caf?de ex- É E | Tiqctaztus duodecimus. externo nunquam valebit: in foro tamen Átisfaci mere interiore aliquando, licet caute admo- yerit: dum, admittenda eft: eoquod mala praeci- lt oc pue atrocia facile cognofcamus, licet eadem à a nobis cognita fuife, ob aeftum furoris haud recordemur. $. 1496. Df Qultatt Denique jus petendae compenfationis etiam haeredibus defuncti, et aliis competit, ha, quorum intererat, ne beneficus ejusmodi al- Qv tor occideretur. Licet enim haeredibus, aut alis nullum forte in patronum fuum jus ex- bt t Qf titerit;. tale tamen in impium ficarium ha. buerunt, ne fcilicet is optimum ac benefi- g, cum amicum eriperet. Unde faevus ejus- tübi modi latro pretium fpei, quam hominis oc. 5- Y cifi clientes, ac alumni fovebant, comper- N fare tenetur, Haec porro omnia fere habet ä) 150 te lex Romana /): Cum liberi bominis corpus lae fum fuerit 5 judex computet snercedes wedicis praes 5': I50r ij [litas, cagteraque impendia, quae in curatione facta funt, Praeterea. operas quibus caruit,. et l I cariturus e[l ob id quod inutilis factus eft. — Cicas ä' 1304 tricum autem , et deformitatis nulla fit. aeftimatio, W ü quia liberum corpus mullam vecipit aeftimationem., Denique aliquod precum, facrificiorum, alia- 5- Iy que facra penfa reddenda effe volunt occifo: eccatis Sn 150 eoquod fpatium et: occa.üonem pro p b - fatis« S- lt l) F/lfim. Jf. de his, qui effuder, Ti Caput . n 273 Q tatd fatisfaciendi, merita coinpärandi eidem erie te adm puerit: nifi quod recte addunt, certo cone à pras itet, occifum in lethali peccato decefliffe. 'et endet ] füroiy [ CAPVT DECIMVM. De offcis pietatis negantibus, quibus abufus fae cultatum noftrarum probibetur , et [peciatim. vnfatiot de officiis ceritatis, conpel stmodi 4 . 1497. [nter officia pietatis negantia alþþrum eft de cavendo abufu facultatum, fus, i . 1498. Qui aut generalis eft, quando non ad finem j j5d rium i ultimum , id éft, propter Deum adhibentur, * Detis u^ — C 0 « * 1499. Specialis vero, quando adhibentur in actus us ed noObilitati , aut conditioni fuae adveríos, nins 0 * 1500. "Voluntas tota eff ad amandum bonum, id 4 compæ' eft, Deum, L—À9 1 . te ld 15OI. Intellectus vero ad contemplandum veritas tem factus. 'aïpuS — — l ] — l l . li ) ' I502, Huc pertinet quaeftio, an liceat aliquando falfiloquium dicere. u p f W^ — w — w — OO . aïz'lf[ ] f 1593. Definitur mendaciumg "n b al e I504. Nunquam . licere altérius intellectum falfo ,e/l il'foä; judicio deliberate imbuere » probatur cum S, Aue u Buft. 1, ex miro veritatis fulgare, [ d I1505. f, i 2. Ex ipfa natura veritatis, f oCCl'[OI: L) 1506—1509. 3. Ex natura intellectus, ec[jans .ad veritatem fecit, quem Deus f $. 1510 — 12. Refpondetur objectionibus, Tom, 1F, S $. 1497- m 274 Tractatus. duodecimus. g. 1497. : Ofïïciorüm negantium, quae naturae no- h ftrae facultatibus ex pietate debemus, claflis fes, et altera eft, ne fcilicet iisdem abutamur. :Por- ius, ro abufus ejusmodi duplex effe poteft, gene- Jrite 4 valis fcilicet et omnibus facultatibus commu- fatus pis, alter vero cuique /pecalis, ac fingulis i Qtr) ü Hütp facültatibqs proprius eft. üm, $ 1498* Sic j It Abufus generalis fere in eo confiftit, quod Titat dliquam facultatem noftram, nifi ad finem Tlds ultimum, id eft, propter Deum adhibeamus. fiqi Magnum quippe illud mandatum amoris, quo Deum fuper omnia et ex omnibus onibus dili- gere jubemur, omnes facultates fibi vendicat. Nam cum ait: ex toio corde, tota anüna , iota b VOL mente, mullam vitae noflrae partem veliquam fa- Cit, quae vacare debeat. — — Sed quidquid Qum 41 di aliud diligendum *venerit in. animum, illuc Tapia- UI tur, quo totus dilectionis impetus currit a).^ Sci- licet contra voluntatem Domini re illa uti- mmm r mur, quae tota vel proxime, vel ultimo fal- tem propter Deum facta ad inferiorem ali- Quet iqus quem finem contra nativam deftinationem fuam detorquetur. $. 1499. ? *» Topot: A 8) * Auguft, libr. t. c?e doc:fin. cbrz]iiafz. N ss Caput. XX 15 $. k 1499. Jrae no " Abufüs vero fpecialisin eo eft, quod vi- s, Cl res, et potentias fuas quis, adhibeat ad eos j du actus, qui earum naturae, ac indoli pro- ff, p priae adverfantur *). Et ipfis autem facul- comm tatibus noftri$ aliae ad mentem, aliae vero : ingi) ,ad corpus fpectant. .Et quidem. de.;priori- . 3bus utpote ma dum. ^ gis nobilibgsïpränlïlo ]ch,agen. .*) Sic intellectus ex indole fibi. fþeciaiï. veritatem fpectat. Majoris, vel alterius boni, quam ve- li, u ritatis intellectus non eft capáx: ut proinde ves j fen —ritas fümmum . intellectus bonum, et quod con- ibeamus fequitur, erfor fümmum ejus malum fit. js, Qu jius di $. vendu. N Posss vz&fadiiïtaies mentis intellec tus, et l f / Cll voluntas funt. .Haec jam ad amandum bo. i ' num, et quia folus Deus verum bonum eft: qlil dzyuï:s ,ad diligendum Deum tota eft facta: ut adeo 7 mþ:(ï' omnis affectus in. re creata quiefcens, ne- ) chv dum legi caritatis ,. fed etiam pietati, ac digni- jl t jo 18 tati voluntatis noftrae adverfetur, utpote "quae tota non ultimo tantum; prout res re- em ? xione? liquae, fed pr(?ixime ad Deum eft facta. ) $. ISOI. Q ! ,j 4 . Haec p0r4ro tanta voluntatis liberae prae- rTOogativa, qua proxime propter Deum eft facta, etiam intellectui noftro competit *). $2 Haec 276 Tractatus duodecimus. Haec enim intelligendi facultas, fecus ac fa- filla eatiti cultates, ac res homini fübditae, nemini nec "071'? voluntati quidem **) , fed foli Deo proxime eludi famulatur, utpote quae ad contemplandam aeternam, et immutabilem veritatem proxi- tione me, et ex fua indole eft facta. Jt jnt etiam varia *) Habet 'hoc S. Aupuftinus b): itaque etiam filius volun recte. dicitur ex ipfo, caetera per ipfum. . Prae- umme implens wunum, d ce[fit eniin forma omnium , efe, de quo eff , ut caetera, quae funt, ím quamtum lm ; funt uni fünilia, per. eam. formam feerent, . Ho- vum ülia fic funt per ipfam, ut ad ipfam etiam «t fént, ut ommis vationalis et imtellectualis crea- zuva, im qua bomo rectiffÜne dicitur factus ad imagimem Dei: mon enim aliter incommutabilem veritatem po[fet menie confpicere. Alia vevo ità ht fünt per. ipfam facta', ut ion fint ad ipfam. Et ideo razionalis anima, f£ creatori fuo ferviat , à DUtat li t quo facta'eft 5 per 'quem. f'acta eff ,' er ad. quem facm eft , cuncta ei coetera fervient. Venne Vident .^*j A(t nomne voluntas, utpote quam caecam po- faMIOq tentiam vocart, indiget ductu, ac cognitione in- tellectus ? Et fic intellectus ad famulandum vo- n ejus n luntati comparatus effe videtur. Verum res non üïa PT. ita fe habet, fed veritas feipfa fummum intel- I f lectus bonum. eft. - Cuncta fpectacula , ez omnis D curiofetas, quid aliud quae- illa, quae appellatur, iam ? Q:id jl vit, quom de rerum cognitione laetit lonr ergo admirabilius , quid fpeciofrus ipfa veritate, ad quam ommis fpectator pervenire fe cupere con- r | fitetur , cum vebementer , ne fallatur , invigilat ? Àpfum denique praeffigiatorem , nibil aliud, quam r T )5 ) Lib. äe ver. Relig. C. 43. 44. ] 277 : Caput- X us ac fallaciam , profitentem Jiligenter intuenfüy , eP mni cautiffime obfervanz: et ff eluduntur , quia fua non-poffJamt, illius delectamtur fcientia ) pronios eludit c). - , qui eos mpland Ex eo vero, quod voluntas intellectus cogni- m p tiones faepe in rem fuam adhibeat, non fequitur, ut intellectus propter voluntatem-fit factus: nam etiam voluntas in auxilium intellectus non raro varia fciendi fubfidia conquirit; et nemo dicet, eiom J voluntatem in fubfidium intellectus comparatam . P effe. alenr Vel demum mentem propter corpus factam effe, dicee, quod mens corpus, et vitam anima- íp um lem innumeris vicibus juvet, et foveat? Res eut, D ,'Pf,;m D] cole ea, quae 9 871. er feq, babentur. tuilir ( - fogtti $. 1502. vutabit | 4 utro ! . Celebris hic fe offert controverüä, qua | fam difputatur, an in nullo unquam cafu falfum feroit! i 044*" loqui honeftum fit. Prifcis temporibus fen- tentiae inter utramque partem divifae fuiífe videntur; poftquam vero S. Auguftinus omne t P falfiloquium condemnavit, orbis terrarum vitom ? in ejus fententiam videtur conceffiffe. NOf ndum * j e n íflra aetate falfiloquii rurfüs aliquos patro- nos fpectamus, quorum fententiae nulla nota m Jf inuri debet: cum Ecclefia nullum unquam J j i J judicium defuper tulerit. Immo hanc quae- "N ftionem abftrufam, ac difficillimam effe fate- T L . tur ipfe falfiloquii fummus adverfarius d) 83 Late- muigi[dt? ii 1 j :z €) S. Auguft, lib, de ver, Relig. c. 49. d) S. Auguft, libr. contr, «endac, C, 1. asl 278 'Tractatusy duodécimus, lorum « Latebrofa eft enim mimis , et quibusdam quafi ca- dng at vernofis anfractibus faepe. intentionem — quaerentis omni. f eludit: Wt modo velut elabatur e manibus, quod piter f inventum erat, modo rur[us adpareat, et ïmfus if Gl qbþrbeqtui. quaerity 2$ I1503. t Omf Wüm, Mendacium. itaque generatim acceptum Pf eft deliberatus conatus, quo quis alterius mene lut: ieim falfo judicio imbuere feu verbis, feu factis ficida fatagit, Nec alia eft fententia S. Auguftini e): Augutt enuntiationem falfam cum voluntate ad. fallendum Qtu)0s prolatam , manifeflum eft. e[Je mendacium. lam Mmn, d ejusmodi conatum, feu actum 'perpetuo, ac ii raj in omni prorfus cafu improbum eífe poft S. Pt Auguftinum usque ad noftrum fere aevum (ttür 1 fenferunt fere. omnes. Eundem tamen fal- lw lendi conatum in cafuü magnae neceflitatis ab tb m omni piaculo hac noftra aetate abfolvunt Qu 1 muli. Quam quidem in ejusmodi cafu fal- D7 lendi induftriam, ftrepero medacii omiffo no- Tienti) mine,. mitiore falfiloquii nomenclatione de- H J tienze, f?gnant.x " g. 1504. 0 3 AEgo priöf—i» fententiae fere ex mera aucto- ritate me addixeram fíemper: nunc vero eidem etiam ex argumentis multum praeva- Primum Ts lentibus ad&ipqlandum efï'e,( cenfeo. - horum ;) Lil)r. de imendác. c. 4. ]j Caput X. 279 Mf ( horum eft mirus:veritatis fulgor animis no- quaati ftris intime praefens femper, qui animi ab omni falfo nunquam rnon. refugiunt. »5Iquis ihus, qui TA pater graviter decumbens, et ex nuntio oce cifi filii penitus conficiendus eife pracfciatur, quaerltur jam, an de forte filii-fui definite, et omni elabendi via praeclufa, interroganti, verum aut falfum . dici oporteat. In. hoc t jam cafu veritatem haud dicendam effe, vo- i h lebant eoquod veritas, prout dicebant, ho- ,/ fzms micida *non fit His jam ita rcfpondet S. ynfüniu Auguftin. e) cum propofuero ante qualescunque li oculos cordis wmei intelligsibilem illius pulcbritudi- um 1 nem, de cujus falfi mnibil ore procedit , quamovis, 96[(10, ubi radians imagis magisque clarefcit veritas, ;bà pofï * palpitans mea. reverberatur infirmitas tamen fic e qevit amore tanti decoris accendor , ut cuncta quae. tne ten 2 de me vevocant bwmnana contemnam. — — Nec ffitati d me movoet contemplantem | luminofum . bonum ,. in abfolttt quo endacii tenebrae mulla? funt, quod mobhis cgfu f?" meniiri nolentibus , et. bominibus. «ero audito moe milloy vientibus bomicida dicituv- veritas. l INunquid enim jone 4 " fi fluprum expetat impudica, :et te non confen- Viente, [aevo amore perturbaia moriatur ; bomz- cida erit et ca[litas? , ao 4 $ $505 Idem alio argumento ex indole ipfius ve- rae 'al ritatis petito S. Doctor profequitur in cafu prinut 4 omnium jio? e) Libv. coutr. mendac, C. 18. od 280 Tractatus duodecimus. omnium maxime arduo, cum aliquis bapti- vl zandus ab impiis ita detinetur, ut de falute iM J aeterna extreme periclitetur, et non nifi ope Yi f mendacii adiri queat. Neque in hoc diffi- fifgiant cilimo articulo fubfidium mendacii adhiberi dlinid permittit f) : cum enim, fi cuflodes ifli, ut nos ad bapiizandum bominem admittant , flupro illici * m Venit po[[unt, mon facimus contraria caftitauti: et fi us mendacio decipi po[Junt, facimus contraria veri- find iaii, cum procul dubio mulli e[[et, amabilis cafti- dicit tas, fi non eam praeciperet veritas?. — Proinde ut ])7 Dp u perveniatur ad. bominem | baptizandum ,. fallantur Cl mentiendo cuflodes, [i boc jubet veritas. Sed Vr quomodo jubeat ceritas, e[fe mentiendum, fi non i gubet caflitas, efJe maecbandum? — Cur autem boc Nj qon. jubet caflitas, mifi quia boc memn docet veri- li 1 Qa$? . Si ergo, mifi quod veritas docet , facere non füce DT debemus, cum veritas doceat, mec propter bomi- d nem baptisandum facere, quod contrarium eft ca- [; flitati, quomodo mos docebit facere , propter bapti- [ gandum bominem, quod:ipfi efl conitrarium «eri- ( l tai? Et hucusque argumentum ex indole veritatis eft petitum *): legem vero verita- [7, tj tis prae lege caítitatis reapfe' clarius menti Q noftrae illucefcere deinceps profequitur ele- bu gantiffime: J/ed ficut oculi ad. intuendum folem y parum firmi ea tamen ,. quae a fole. illuflrantur, libenter intuentur, fic animae, jam «valentes de- lectari pulcbritudine caffitatis, non tamen omnino T per Pfinci; KJ Libr, contr, mmdac.k C. 20. : P Caput X. 281 ls bupt per feipfam confidevare veritatem, unde lucet ca- de lu flitas, pofJunt, ut, cum «entum fuerit ad ali- 1 tf o quid. faciendum , quod. advoer[um efl veritati, ita hoc df refugiant, quemadmodum refugiunt , fi faciendum i adhibv aliquid proponatur , quod adverfum eft. caftitati. UNDT t) Argumentum contra falfilloquium ab ipfa natura p d i. d) veriratis hauftum jam antea g) egregie fequenti- bus digefferat: PofWremo quisquis mibi pro per- n qu Jtadendo , et. defendendo ullo mendacio contra- ul aj dicit, quid dicit , ff verum non dicit ? $i autem Bujni propterea eft audiendus, quomiam verum dicit, quemodo me vult facere verum , dicendo menda- jl ! Ilj li cem ? — Quomodo mendacium patronam fibi adbibez veritaten ?. An adverfario fuo vincit , ut a fe- , j ! ipfo vincatur ? Quis banc abfurditatem ferat? guian D Nullo ergo wodo dixerimus, eos, qui afferunt; Qp U aliquando effe mentiendum , id afferendo. effe. ve- fuceremä vaces , ne , quod eft- abfurdiffimum et. fluleiffimum credere, veritas mos doceat effe mendaces. Quale s M eft enim , ut effe adulterandum nemo difcat & cas u ( ftitate, Deum offendendum nemo. difcaz a pietate, hiut WP&' cuiquam mocendum memo. difcat a benignitate , et effe menziendum , difcamus a veritate? Porro ff T boc uou docet veritas ; non efl vevum:; ff mon eft y ii verum ; non eft. difcendum : f& mon eft difcendum; ) verit nunquam e[b igitur mentiendum. Legatur uter- que lib. tam de, quam contra mendacium, in qui- jur d bus fuam doctrinam fententiis ex facris literis, praeter alia, confirmat. i Jf jf $. r506.. j ? " i Tertium argumentum ex communïbus ! — ! principiis petitum omnino firmum effe mihi NI vide- g) Eod. libr. C.19. ia 282 Tractatus duodecimus, videtur, eftque fequens: fümina, ac demum unica lex efít divina voluntas. jam intel- h lectum ad veritatem ex voluntate conditoris effe .factum, Ub nü ex ipfa intellectus natura cla- rifmum eft. Quapropter error, feu falfum tits Qultatu judicium neceífario eft fummum intellectus malum. Ac proinde Deus errorem ftudiofe Q i, lu at injiiendum eo.ipfo prohibet, quod intel. lectum a fzlfo tantopere refugientem fecerit, qure | Scilicet magnopere notandum,'ac identidem repetendum, quod S. Auguftinus 5) et ratio Q e fat ipfa docet: res omnes, quae ratione non fuünt praeditae, propter nos, feu, quod idem htio | eft, unde eas F ad.nos pnoxime effe factas: ad u('us noftros juftos quacunque ratione ad- hum | hibere licet Unde animalium opera. ad fe- hN M renda oOnera, eorum carnibus ad cibum, de- Il db nique diverfo variarum fpecierum coitu ad f procreanda diverfa, ac nova animalium ge- T nera uti permiffum eft, prout fcilicet nobis bra utile fuerit Aít facultates fubftantiae ratio- tem nalis non propter nos, velad nos, fed pro- Dori Cülta xime propter Deum, feu ad Deum funt fa- ctae. Unde pro noftro arbitrio nihil circa QUnrm AC eas licet agere, fed cautiffime ad ufum funt adhibendae fecundum divinam . voluntatem, lw quam in earum naturg,defcriptam legimus. e ] e[fe $. 1507 (e uf W b) Lib. de ver. Relig. C, 43. et 44. E Vid. $.947. Caput .X. 283 : demut $. 1507. m imp Onditori Hoc vero exacte adeo fervandum eft, ut: r i fub nullius majoris utilitatis , ultimae neceffi- u fallün tatis, aut falutis aeternae obtentu ultra fa- tellecti cultatum rationalium deítinationem , ac in- ftudiol dolem, aut potius contra, aut ultra Dei vo- X inté luntatem circa rationales facultates aliquid fecerit agere liceat. sic membrum aliquod refecare licet, fi id falus corporis exigat, immo fi ad dentide et nati eam etiam utilis tantum ejusmodi fectio exi- ftat. Idem vero, feu quaecunque fui muti- f& DO od ij latio jam pervería effe incipit, fi ea ad falue tem animae, vel ad fuperandum praefentiffi- jde & jne 46 mum peccati periculum adhibeatur. Item fi al fe modici'et quo haud aegre carere queas, mem- n, d bri abíciffione alterius vitam alias certo peri- turam fervare queas, ejusmodi fectionem ad- oiti d mittere nullatenus -potes: quia fcilicet mem- um P bra tua non ad falutem animae, fed ad falu- o fit tem corporis, et quidem tui duntaxat cor- d pI poris funt data, atque conceffa. Infuper fa- cultatem generantem, licet ex ea nullam un- jjt d a quam. prolem orituram eífe, certum fit, ad actum contra ejus naturam nunquam adhi- y fütt tatetfy bere licet: etfi fine tali actu totum corpus, et ipfa quoque facultas generans emoritura us effe praevideatur. Séd fi argumenta a facul- tate generante petita valeant, nunquid ab " abufu hujus facultatis, qui ex fua indole fem- per eft gravis, argumentum habetur, omnem abufum rationis multo magis gravem efífe? T Verum 3 284 Tractatus duodecimus. Verum: voluntas ad fummum bonum certe lectüs eft facta; num ideo omnem averfionem a Comqui tanto bono gravem effe affirmabimus? — Ab- eu, e cultati ufüs facultatis generantis fat deliberatus fem- per eft gravis: fed praecifa auctoritate, dic, intellect per quam rationem etiam levis potentlac ge- longe 1 nerantis abufus ex fua indole fit gravis. Sci- veríüm licet in re fumme abftrufa definiti aliquid eiufati ftatuere, perarduum eft. Communis certe Cula fcntentia mendacium non nifi pro levi pec- cato habet e $. IS08 99 Horum jam omnium ratio proxima, im- "HOHHE mo unica eít divina voluntas, utpote quae »üonem tanquam fuprema lex in ipfis rerum proprie- ylütlete tatibus, vivis velut caracteribus expreffa cer- suio ! nitur. Quam primum enim indolem e ma- w q nus, aut potentiaé generatis recte intellexe- ,äbsw ris, mox capis, immo quodam animi obtutu » Cede mtuerls, manum in auxilium corporis, facul- PT tatem vero generantem ad actum generatlo- Qu ] nis exfüi coüditione, ac, quod idem eft, ex m d voluntate creatoris eandem ita condentis, ac ltur formantis deftinatam eftfe. Ultra volunta- icitm tem autem creatoris circa res nobis non fub- l'ohib ditas nihil difponere licet Qm f mur $. 1509 i li f Tam cogita, num facultas generans ad M actum .generandi propinquius, quam intel- tün lectus, Caput X. 285 t certs lectus, et ratio ad verum judicium fpectet? Tionem 1 Cumque turpitudo contra naturam in omni u) db caífu, et neceflitate verum dedecus nobili fa- atus n cultati'illatum maneat; multum fane erit, fi Ate, d intellectum rationalem, id eft,. facultatem ntiac f longe nobiliorem in actum fibi extreme ad- d verfum inducendo, hunc fallendi conatum j dliqii exeufatione utilitatis, aut neceflitatis ab omni p certi macula purgare queas. feri p $. I$IO. , Sed fi totum a divina voluntate pendet ; , n ,.honne in cafu extremae neceflitatis relaxa- .4tionem legis de benigniflimo Numine prae- (e qui roptie .,fumere licebit ? uid modicus, ac brevis .,adeo humanae rationis, feu intellectus no- effa ct ep n »,ftri abufus ad falutem aeternam animae, fi .,absque mendacio infans fine baptifmo. de. ntellett j ob , cedere cogatur ? ** Sed refpondeo, licen- tiam, quam praefumtam vocamus, tunc de. j füci yeratio- mum locum hàabere, quando ille, qui licen- tiam dare poteft, eandem reapíe dare cen- d yis, * fetur, licet hujus conceffionis fuae aliquod ohund indicium edere abfentia fua, vel alia ratione prohibeatur. 0f fulr Quando vero praefens eft, et cum facile poffet,.füuae indulgentiae nullum fignum edit, immo potius pro obligstione legis priora indicia dare pergit, de tali nul lam licentiam praefumere poffumus. lam in n äd caufa veritatis et. in omni facultatum huma- O prae. mtel narum abufu res ita fe habet.: unde erg oCLUS fumta, "Ivactatus. duodecimus, 286 fumta, qüam memoras, licentia? .Vel nuin fonum : effectus auderes urgente gravi neceffitate aliquid .tur- pe contra naturam ex praefumta ejusmodi quid gl qut dec licentia comminittere ? Opportune omnino nobis praefto funt officia caítitatis: quae, Baptilrm prout advertit S. Auguftinus $. 1505. officiis d on veritatis non quidem. clariora, attamen ma- Wtri, tm v gis nota funt, aut certe communiore calculo probata fünt: licet veritas cafítitate antiquior; Wil e(t ^ tDeo n ac nobilior exiítat. kti-mel $. ISII. Qie atto Dn Q ,,sed dura haec lex eft, acerba, aC pene Qüod D) ,crudelis, qua prohibetur, ne ope mendacii lterey Hïtllam 1 ?5 baptifmmus in ultima neceffitate conferatur. ,;iNon cadit hoc in Numen beneficentiffimum. * li, ( Sed quid putas?. An lex caftitatis arcta adeo Diow in. Numen beneficentiffimum cadat? Dein C lus l fi Deus pro hoc homine beneficium baptifmi decrevit; nemo refiftet . omnipotentiflimae decrei voluntati: fi vero Deus baptifmum huic ho: Ts, mini non decrevit; ejusmodi, baptifmus . bo- Ulem nus non eít, deüderari non meretur, deni- Q fe | que per omnia nihil eft. . Scilicet jam iterum lts eo errore implicaris, quem in tractatu de fine ultimo tanta contentione expugnare ía- Deus nullum bonum facit, quia bo- tegi. num efít, id facere: fed omne, quod bonum DE eft, ideo demum eft, quia Deus illud fecit. yte f Nullam bonitatem divina voluntas poteft fe- ] f&lf]l, mum ^l qui ; aligs non.in omni genere effet pri bo- "- Ms df Caput X. s Tl n bonum: fed omne, quod eft bonum, eft yud ür effectus divinae voluntatis, ne fcilicet. ali- yusmod quid gloriari queat, quafi Deo ad agendum, Omnin) aut decerendum prior aliqua ratio extiterit. 1. Q Baptifmus a Deo non decretus, bonus non . Offc eft, omnino non eft, ac proin non eft digna 6] Tl materia, circa quam optima, ac beneficen- : calcu tiffima voluntas fefe exerceat: denique adeo nihil eft, ut nec tu, fi fapiens fis, bapti(fmum ntiguior, a Deo non decretum defiderare poffis.. Equi- dem mentem noftram aegre admodum eo us- que attollimus, ut intelligamus, nullüm bo- num cogitari, aut defiderari poffe, mifi id, a per quod Deus fecit, et in quantum Deus fecit. vendiol Interea id faltem firmiffime teneamus, quod erati nullam rem, nullam naturam, nullam effen- quo' tiam, denique nihil, quod cogitari poteft, Es Deo poffe effe primam rationem agendi, de- ) Dei cernendi. ^Alias enim res ejusmod . mox effet finis ultimus, ubi etiam divina voluntas fuo p tilhitue decreto quiefceret. Sic faltem hoc intellige- gic o mus, rerum creandarum futuram, aut polli- jj 00 bilem bonitatem ne quidem ex parte aliqua, . den ad fe producendam etiam optimam Dei vo- teruit 1lunvtatem movere, aut invitare poffe. - u d & gt b $. ISI2. j » Aft legem hanc, fi vellet, Deus relaxa- 0il fetii | »re faltem poffer, ut juvante mendacio, feu »falfilloquio ultimam perniciem quisque a fe " jmuti Certe poteft Deus intel- », amoliri qugat. ,, lectum o 288 Tractatus duodecius, ,,lectum deftruere, et in nihilum redigef,e: ETA ,,cur non poffit ejusdem levem aliquem ab- tione,- ,,.ufum permittere? Quare per argumenta tOpate ,, hucusque producta non evincitur, ac proin (, Qu ,,per ea negotium falfiloquii, feu mendacii tonis, ,,non recte explicatur. * Laborant equidem fibtrahe Doctores in ea quaeítione, an Deus jus feu W0 ob legem naturae relaxare, vel num actus, quos VefUt, intrinfece malos vocamus, permittere ali« quando pofhit. Ego ad hoc jam refpondi ali- bi fcilicet tractatu de íntrinfeca actuum buma- norum bonitate, quae fi huc transferantur, fua Mi argumentis noftris vis, et robur conftabit. Scilicet Deum nos illis legibus, quas de ab- l ufü humanarum facultatum tulit, conftringi 1505 m 4 velle, ex ipfa earum facultatum indole legi- mus. Tam quamdiu datur voluntas divina ölïä ; 5 nos obligandi, utique non poteft non ea ob- ä. u ligare. Voluntates autem Dei omnes funt "r aeternae, et reapfe immutabiles. Quaerere BU autem, num, Deus, antequam hanc volun- 5- n tatem conciperet, non potuiffet contrariam Ti concipere, idem eft, ac quaerere, quid Deus fi p facere potuiffet in illo inftanti, quod. aeter« N nitate antiquius eft. Paucis: ad hanc quae g füonem, an Deus leges naturales remittere queat, aliud mea opinione refponderi nequit, quam fequens: quamdiu nos iisdem conftrin- git, eas non potefít remittere: et nunc lis nos confiringit. Quae Deus non facit, ea non poffunt intelligi, de iis nihil quaeri pot- la eft: cum vero Deus leges veritatis, et jus natu. þr() i I Caput. XI. 289 tediree haturale modo non ielaxet, de hac relax& Iquem d tione, aut remiílione nemo prudenter inter- igunen rogare poteft. Ut autem tibi obfequar, di- , A pruo co, quod Deum, ficut intellectui ufum ra- mendad tionis, fic voluntati fenfum legis fuae poffe : eguid fübtrahere: quo feníu legis dato homo om- y ju nino obítringitur, et eo fublato le tenetur. ge. non ts qu Wtere. d pond d CAPVT VNDECIMVM. j jut pur, f Reliqua pro inviolabili veritate. avgumenta conftabi vecen/gnzur. j d Ü 1513. Tidem datam fervari, etfi ihique extortam oníttitg ile leg 1514. Eft pietas tóti generi humano debita, t dï vt I5I5. Et pietas quidem juftiffima. yn e Ob* ä 1516. Pari ratione fümmi intereft tum effe falfum dicere: ? nunqüam licis yer l ite I517. Idque etiam inter perfonas privatas, ; ( vll .1518—.1523. Nam in exemplo oftenditur , doctri- pirand nam hanc, fi aliis cognita, nunquam prodeffa jdDeu falfum dicenti, fi vero. proptereà quia ignoratur, | aett? .nuere, Profit, eam totius generis humani fidem .immii« * $. |1526 —30. Impugnantur falfiloquii patrohi ex fe« 3mit[€?'e fe J c;uelis facile inde- deducendis, oniitt 9. - I513. ü gf Praeter argumenta. palmaria hu&usque re- jf poi lata fuperfunt alia, atque inter ea illud, quod pro veritate ob parem fationem a fidelitate hi .om. lV, duci- " Z 200 Tfactatu& duodecimus. ducitur. Mira vis fidei datae, utpote quami fervare neceffe eft nedum cum praejudicio Cui proprige pietatis, fed cum internecione to- tius civitatis: idque etiam tunc, quando cau- Wt t ífa fidem exigentis improba, et caufa fidem Oftries | tVinciti) fuam obligantis recta eft. Nulla vel a com- muni utilitate,. a religione, aut quocunque WL üfa Wi ec titulo petita ratio ad diffolvendum vinculum fidei fufficiens eft. Unde jam tanta vis, qua h), f itronur fides data omnium reliquorum ofliciorum eff qiod f caciam fuþerare videtur ? detrime iniqua : 50 À ïgI4ö üt: fj t d Scilicet, quantum ego ïntellfgo, fub ob- 14, Offn ligatione fidelitatis latet pietas non fingulis ( i hominibus, non integris communitatibus, fed Netent toti humano generi debita: et ideo quacun- l n que alia pietate, et officio fuperior eft: men- Bj ti quippe juitae fatius effe debet, plurimos ticend potius quam ünum, aut páucos: et demum tO]E;'ar( omnes potius, quam plurimos effe. falvos. T j Atqué ex hac ratione jam füpra, explicando thOä[ïei ordinem pietatis $. 1460, docebam, falutem n communenf civitatis falute .propria cuique m potiorem effe debere: ét per eandem ratio- bellu nem nunc affero, caufam humani generis, Peffi id eft, caufam omhnium caufa civitatis fupe- todi riorem jure effe debere. N j jl $. 1515. P Caput. XT. 201 Qfe quii $. ISI$5.; raeution xcione Q0 Caufae vero alias improbae fidem fer« jando Cl Vari, totius humani generis fumme intereffe, ufa f omnes paílim affirmant, idque certa ratione 'e| 2 00D evincitur. Fide enim non fervata non tan- um tum una, fed omnes tmox civitates corrue. vincd rent: eoquod, prout egregie monet Cice- Ls 39 j Yi Q ro a), fine fide, et jure ne quidem focietas jorim & latronum . poffit fubfiftere. Si enim ex eo, quod noftra magnopere interfit, graviffimum detrimentum inftet: vel, quod pars altera iniqua fit, fponte cedere in hoc cafü tenea- tur: fi, inquam, füb his obtentibus fidem j datam diffolvere liceret; tuné omnia foede- [b o fa, omnia pácta publica, quibus pax et foe. 1 Qngllifa' dera inter gentes conftituta funt, mox cor- Jous, : ruerent, omnia bella, fine ullo eadem fapien- ) qU,BCUU di remedio, sque ad internecionem humaní r n generis recrudefcerent. Nam paárs victa pa- Jurimi Ciftendo nunquam noft magta detrimenta r demi tolerare folet, et-caufam füuam femper aequio- tem eíffe credit (alias enim bellum non in- ficand choaffet) ideo dàta opportunitate nunquam fauel hon juftam pactum frangendi rationem habe- ; ( ret. Velfifciens fuam partem iniquam effe, bellum nihilofecius c tra meliorem partem geDEF geffiffet; tunc jam aliinde certum effet, ejuse tj I modi hofti nunquam fidendum effe, utpote ppugnavit Quodfi qui jus etiam cognitum 9 - 2 A) Dä Officiis X. par.ls-. rf [ Tractátus duodecimus, 292 ars vi&trï);,hanc doctrinam .obtinere fciat: vitebis Mam, - repudiatis omnpibus pacis conditionibus , ad- verfam partem femper usque ad excidium tu gray erfequeretur, utpote quam fibi alias infe- fet, f lo g ftum femper fore optime noffet. Et fic tan- lere fo dem contemto omni jure res tota ad folam pot, vim fpectaret: omnique füblato morali vin- culo hamanum genus ad conditionem bellua- fum, f& eeff fum folo robore fua jura definientium redi- eretur, ac ipfi fui excidio adpropinquaret. Qie u Quod quidem foret pro toto genere noftro T pt miferia omnino extrema, facile, et jufte in- Q e Lu- teprarum civitatum interitu redimenda." iniquo fnafüm i»ine naturali clarum eft, fatius effe plures civitates, quam omnes homines excidit peri- At | culum incurrere. Atque ex his jam intelli- tteyin &dem. gitur, inducias hofti vietori promiffas ftatu- to inter nos tempore fervandas omnino effe; etfiintra illud tempus eundem «snihil mali ex- fpectantem poflemus delere, a quo tamen nobis utpote decretoria pugna devictis evo- luto induciarum fpatio certum exitium im- ltec : mus d tminet.- Scilicet pietati. toti humano generi debitae innititur fidei datae infüperabilis fir- Vie ta iem ( mitas. Sed de bis plura dicentur, ubi de ent jure et juftitia acturi fumus. D * QUf $. 'IV.S 16, tgte M Sed vide jam, Edäs,, et veritas quam pro- fiden pinque cognata officia fint: nam omn!a, quae CO piam Qe üdc, Qnox dixi, ad veritatem N transfer, et vidt- Caput XI 293 re frit; videbis caufam utriusque parem omnino effe. YUs i Nam, ficut. nemini fideremus, (i fub obren- exeidn tu gravis, ac juítae caufae fidem violare lice- ret, fic etiam nemini crederemus, h ex titu- [ias i liC tf lo gravis ac juftae neceffiatis veritatem fal- lam fi nemini credi d foun lere foret integrum. li Y poffet, omnia mox negotia moralia inter ju- m bellüt ftum, et iniquum faltem in gravibus momcn- tis ceffarent, meraque vis füperetfet. At- m r nquut que ut alia omnia omittam, maxime corrue- Nam fi falfum di- 'e dl rent pactum et fidelitas. . cere ex gravi, et jufta "neceffitate licerets jitea d iniquo victori nunquam polfet vere eífe per- fuafum, partem victam vero animi decreto & plure (j pet fidem füam oblivare velle, eoquod fallere, et ejusmodi fe obligandi Volunmcem fimulare m'dl* as fl eidem fas effet. * no m t $. ISTT Ü [ampn Atque ne contra hucusque dicta' excipias, crl M jm .m haec in publicis duntaxat obtineant, ftatua- mus duos cafus, feu exempla privata. Prae- g?! vie tamen, ac folerter notandum, praeíen- [hlh J tem de flde fervanda, et de dlcenda veritate u d controverfiam tunc folummodo ohunere, quando caufa fidem exigenüs, aut de veri- tate rei interrogantis impia, aut iniqua eít. Nam nemo mhumanus eft adeo, ut afferat, fidem in jufta cauía exigenti, fidem fine pec- T cato frangi poffe, vel.verum in recto quo- , quäe piam negotlo quaerentem falfa refponfione Pv Ju,ue Tb o E t L 2094 Tractatus. duodecimus, jüüe poffe,. Nam falfiloquii patroni tantum fit, defendunt, id tunc demum juftum effe, quan- Qitere r do faifum dicens juftam fimul , ac gravem üpo d neceffütatem pro fe habet, quum? vii per / $. ISI8. tveltn - Miloqui Primum itaqüe exemplum fit fequens; ttit pu Titius a Cajo injuria laceflitus, huic mortem i IU machinatur impie uütique et inique prorfus, um in ï Domum.Caji, furenti fimilis, ingreffus ex Maevio totius rei optime gnaro quaerit, num Cajus. domi fit, Ille nullum. aliud . fervandi Tif Caji auxilium füpereffe cernens falfum dicit, afferendo, Cajum heri profectum fuiffe. Iam n fint f fit alter. cafus: Titius fe injuria-a Cajo affe- ctum ex falfis indiciis credens, praefentem lt mortem ei machinabatur: dum Maevius ul. R t timum ab innocente Cajo periculum. amoliri volens, omnem fidem fuam interponit, eam lm : Quide injuriam non' a Cajo, fed ab alio profectam Tre | eíle : quod etiam veriffimum fuit, tur, ( $. AES TO. TC p firium Yoen ]am fi doctrina, qua in graviffima, et juftä fimul necéffitate falfum jufte dici poffe affe- i« runt, adoptetur, atque publice obtineat; Don Veru falfiloquium mifero, et innocenti nihil prod- eft. Nam in priore cafü Maevio de abfen- conf tia Caji teftanti Titius nullam fidem adhibe- quod bit, immo nullam adþibgre ppteric,x eo 4 1 Ciat; ! Caput. Xl. 295 Maevium in his circumftantiis falfum J tanton fciat, uld Tfe, qui: dicere poffe, immo ex pietate teneri. ergo in hoc cafu prodeft ejusmodi falfilo- t gt qui um? Nonne Titius poft affertionem Mae- vii per omn es domus angulos Cajum aeque ac fi Maevius tacuiffet? Quare inveftigabit, falfiloquium (puta fi contraria n obis, fenten- pro vera tradatur ) fequent tia in publica inftitutione |c mortet innocentiae nunquam prodeft. Sed þvide, e proris quam infigniter eidem noceat. ( erit fU $. 1520. | fer fum d Titius ne quidem in altero exemplo $. rs18. Maevio credere poterit, etfi verum illo, n dicat afferens injuriam illam a Cajo non fuiffe : qjo ii aefentt illatam. Nam Titius probe fcit, in ejusmod? cafu falíum dicere Maevio licere. Et more erins o ; u) ! " l ] tem Cajo aeque afferet, ac fi Maevius nul- lum pro Cajo teftimonium dixiffet: quem mi!:, äm rOfatti quidem fervare, et fidem apud Titium obti- nere potuiffet, fi noftra doctrina adoptare- tur, qua dicimus, nec in gravi neceffitate, nec pro jufta caufa et contra iniquum adver- farium. falfum dicere licere. Scilicet haec poena mendaces neceffario confequitur, ut e juiïa in eo cafu, in quo falfum loqui folent, fidem ff a non habeant, etfi alia vice in eodem cafüu btineag; verum loquantur. Adeo falfiloquium feipfum | pf ) clientibus fuis inno- ht conücit.: et Tullius a cen- T 4 jl ) qUO. &) Oration, pro Ligar. fill 206 jTractXatus duodeciänus. centibus aeque ac reis peflime confuluit, dum ] ad Ligarium, fi fieri potuiffet, boneffo, pro- ut dicebat, mendacio ] ,,A juvandum fe paratum fuiffe oftendit. Qualem enit fidem apud 2* I C aefarem habiturus erat vir ille ; €ui menda- ul cium pro mifero adhibendum honeftum vide- yJulte NT batur? "Tolle ex humano genere, noftram, quam de inviolabili veritate fovemus, doctri- yret nam: et omnem falífi yilior j loquiixtui vim, et utili- * um tgcem fuftulifti, ylit p $. IS2I. " sitln Quare null um profädto eHïngeS exemplum, XQ 3 d »Q0 ( in quo, fecundum proditam doctrinam tuam, falfiüloquium poflit utile effe.' Contra juftum "LU st L interrogatorem ex omnium fÍententia non licet illud adhibere: apud iniquum . vero, fi (det fit confcius doctrinae üren tuae, falfiloquium tuum adeo fidem no tüm n facit? ut eam. etiam "Ve-ral * eu affertio perdat, PU - , *) ldem etiam in negotio fidelitatis obtinet. chfi w fatt concedas, ut iniquum metum poffus datam fidem - fallere impune peffit, hac conceffione feu doctrina EU nemini plus noces, QUtnt incutitur. quam illi, cui iniquus metus Nam iniquus aggreffor fcieris, alterum um hoc cafu fidem fervare non teneri , nullam .ejus fponfioni fidem habebit: N ficque gravius malum in- 1 odl feret, a quo, ad minor em moleftiam fe obligan- do, liberari potuiffet. Adeo innocenti, et inique oppreffo utile eft, quo g "ino tam fervare teneiutur, d fidem inique licet extor- Scilicet falfa affertio, et Obligatio non obftringens p;oix:de inuriles funt. fidem non fagiunt: ac Y $. 1522. Qtn m Capat XI. 297 ül, d 9. 1522. fi, g. pardts »Aft fingamus, 'litium in priore cafu m qu »V. I518. conftitutum nefcio quo errore vel | TIeni ,fact, vel juris putare, fe Cajo mortem ,julte machinari; et ita comparatum elfe, um Yi noftrat Utíi confilii fui impietatem perípectam ha- »beret, ab ejusmodi facinore vehementer y U » abhorreret, Et ftatuamus infuper, Mae- .Vvium hanc Titii mentem clare pervidere. » Hic plane negando Cajum domi effe, et fic »falfum dicendo fidem inveniet, et innocen- »tem Cajum fervabit. Nonne fic faltem in G 1m t ,,€0 cafu, in quo mens interrogantis Jufta, »€t.caufa ejusdem eft iniqua, falfiloquium L juftün Aft in hoc cafu Maevius non j m debet 'Titio falfüm dicere, fed debet eum vero, / docere verum, fcilicet, m CUf errore aliquo Ti- tium. implicatum effe. Unde nulla in hoc um ver cafü falfum loquendi neceffitas datur. »Ve- ,IUm figamus infüper, 4à Maevio ex de- ,[ectu argumentorum "Titium de iniquitate Aff f Í .,confili fui convinci non pofie.* En in dodtit yy Dieti quantas anguftas falfiloquium jam- fit red- actum. Unicus cafus tot, et raris adeo con- tlteru hm ]l | ditionibus veftitus fupereft, ut falfiloquium m $ | in ultimum 'angulum refugiens, toto pene dig? | regno morali exturbatum jam fit. at n i "d $. o * 1525. u P Verum ne quidem in hoc angulo falfilo- quium haerere patiamur. Nam quamprimum - Ifp $ . Mae- b » Tractatus duodecimus, 298 Maevius, antequaimn fallere conetur, farout fimum debet, verum docere volet; "itius advertet, üm et Macvium eífe adverfae opinioni addictum; yrorfüs et ü verum fit, in hoc cafu falfum dicere dem fi] Maevio licere, eo ipfo jam Titius nullam dem, al Maevio fides habebit, utpote cui in hoc Qidem . ca'u fallere liceret; atque exinde hujus falfi- Wt fa * loquium inutile manebit. Supereffet etiam Q Dottt ET poít haec omnia adhuc aliqua latebra, in quam Íe falfiloquium poffet recipere, fed Aeon eam, ne cafus in immenfum protrahatur, ex. Wt quo cutere omitto: nam ad ommne ei perfugium dmapa intercludendum fufficient fequentia: jGMHep * Hlb $. I524. dj dim. Itaque in eo cafuü, in.quo falfiloquium u honeftum 'effe dicis, vel interrogans fcit, al- u1 terum in his circumftautiis falfum dicere juré tj poífe: vel id non fcit? fi fciat, fidem ei ad- [7] lu hibere non poterit: et fic falfa affertio effectu fuo carebit. Si vero neíciat; tunc omnes i t humanae aífertiones, ac teítimonia aliquid o de fuo robore perdunt, Cum enim nemo t omnia, praecipue circumfítantias factorum, LU et tacitas aliorum fententias fciat, cumque exinde interrogantes nunquam poflint effe certi, quid refpondens de juttitia propofiti negotii fentiat: quales circumfítantiae hoc $ factum comitentur, denique an interrogatus Titris pon fit in eo cafu, in quo ignoranti falfum dicere liceat *), ideo nunquam ejus dictis rmaim j Capu; XI, 209 t p firmam akdeo' fidem adhibebunt, quam fi cer- advertt, tum et ab omnibus admiffum fit, in nullo dietum. prorfus cafu falfum dicere licere. |Et fic tan- m d dem fides totius humani generis exiguo qui- s nullm dem, aliquo tamen gradu minueretur. Qui BU quidem gradus adeo parvus plerumque eft, jus f ut nec fentiatur quidem; quia tamen concer- bt etud nit totum genus noftrum, ingentis momenti eft. en, d Sic ad evadendum difpendium mille efe, M aureorum non licet illud auxilium adhibere, qu & ex quo omnibus totius orbis hominibus de- cima pars oboli decederet: licet jacturam de- IT cimave partis oboli nemo fentiat, *) Habet hoc etiam S. Auguftinus P): äuomodo '.crxne-.- dendum eft ei, qui putat aliquando effe mentien- dum, ne forte et tunc mentiatuy , cum raecipits Joqui? ut credamus ? Unde enim fciri poteft ,— utrum [di ? et tuuc babeat aliquam caufam ,. ficut ipfe putat, vre JUt ] officioft mendacii , exiflimans falfa narvatione bo- fl ei E minem territum poffe a libidine coliberi, atque boc odo etiam ad fpivitualia fe confuleve men- y efft tiendo arbitretur ?. Quo. genere. admiffo omnis o Ita. omnino ffdei difciplimna evertitur,. — — ao omnis doctrina veritatis aufertur cedems licen- i netm tiofjfimae falfitati, fv mendacio vel officiofo .(ll?e ctoru unfie penetrandi aperitur locus, cum $. 1595 -ropOüïl j Scilicet quidquid falfiloquium agat, quo magis fe extricare conatur, eo arctius fe in» vol« filif : d b) Libr, de mendac. e äi gfmam 1 500 Tractatus dubdecz'mus. volvit. Quia fcilicet nunquam poteft effe f( 4 jur verum, falfum effe dicendum; nec vi veri- que Ral tatis falfitas imperari nec, prout advertit in hanc rem S. Auguftin. «) lux tenebrarum cau- fa effe poteft. Sicut enim . nunquam poteft i T. elle - bonum, ut malum fiat, .(fic nunquam jrare n poteff effe verum, uc falium dicatur. w im ttionis $. 1526. ) hU]USü Superfunt aliae quaepiam confecutiones um , s üetet, forte non ita graves, quibus falfiloquium premere liceret. Quod fi itaque in magna, m ts bot et jufta neceffitate. falfum dicere permittas; nunquid etiam falfos tefítes ad affirmandam tiem licebit ? Licet veroó m loq falftatem |fuborpare hoc non nihil afpere fonet, concedes tamen: Wuln : Qüm W fi enim in ejusmodi calu falfum dicere tibi non fit malum; cur id malum fit aliis? . Sed Ts fulfüm nunquid etiam jurejurando falfiloguum tuum confirmare auderes? Hic horret, ni fallor, ü$, n 1 Jt jus mens. tua. Sed hoc eft fere neccffarium, ut falfiloquium tuum utile effe poflit. Nam fi &us ( Mi El n publice. conftec, in gravi caufa, et in qua D falfiloquium juftum eíle dicitur, ne in gravi Jisqur: ï&unqu quidem, inquam, caufa gravi caufa falfilo- quium facramento confirmare licere; tunc fa- lfs « gax interrogator mox jusjurandum jure ut- q amw pote in gravi caufa exiget, quam primum .co- gitare poterit, a te falfiloquium adl;iberi. Et iC M dUm c) Libr. de mendqc. um 1 Caput XI 3ot otelt vl fic f jurare non audeas, jam te cepit, tuum- c v vir Vdvertit i que falfüoquium decexit.u ATU C $. 1527. jm poti Et cur in tua fententia pro falfiloquio Qunqud jurare non audeas, fi illud pium fit? Non 'im enim impium eft, Deum in piae, juftaeque Dices: actionis vadem ac teftem vocare. , hujusmodi jusjurandum ex eo fieret impro- faeutiott Sbum, quod Deum falfitatis patronum red- s deret, velletque, ut teftando falfum, ipíe- Jfoquiul ,,met falfum loqueretur.** *Sed fi tua falfi- jn ml tas bona eft, cur Deum patronum, et vin- jerImiti mandi dicem habere nequeat? An vero Deus .fal- fum loqui ex, tua fententia. poflit, difputabo w vel s ao poftea: interim hoc ad praefens argumen- tum fufficiat, ad hoc. ut tu falfum jurare jcert t l j* poflis, non effe neceffarium , ut et'am Deus falfum loquatur: nam Deus in teftem voca- "T tus, nunquam fere teftimonium perhibet. Et fic jusjurandum tuum polffet effe efficax, quin riutt, Deus falfum dicat. Sed ícilicet jufta mens N E tua, adigente vi quapiam Oocculta, ejusmodi rin d jusjurandum vehementer deteftatur. Sed t o i' l nunquid etiam illa doctfina fufpecta nobis 1 fi j effe dehét, qua ftabilita impium ejusmodi fa- cramentum folide condemnare vix poífemus? ue P m o äo 15280 i l Sed nunquid f falfiloquium aliquando bo- num foret, illud etiam in Deum caderet, qui L orninis N 202 "Tractatus dqadecimus: 'omü-is boni particéps, immo auctor eft? p ,.Utique minime: fecus enim ut innuméera yintrin , proul ,,alia omittantur, revelatio, et fidei noftrae litam ,auctoritas plurimum concuteretur. Fir- ? s potel miffime enim credimus, infinitam verita- ,tem falli, et fallere nefciam nobis locutam Set m Jam haec auctoritas non jam effet sültem ,.fallere nefcia, fi falfiloquium in Deum ca- sulíta ,deret. Recte haec quidem: fed impius sem ,me m aliquis fidei noftrae capita in dubium vocare audebit, dicendo: ,, haec fidei chriftianae ca. ytat? ylando ,,pita etfi a Deo prodita, forte falfa erunt: ,Anam ütile, ac bonum falfiloquium eft ali- »penit ylülo ,quando, ac proin etiam Deo non eft in. ,dignum.* Quid huic jam falfiloquii patto- wpofft »flcut | ni refpondebunt? ,,9cilicet fequentia , nl 4, fallor: nos falfiloquii bonitatem tuemur tan- s m s e ,tum pro eo cafuü, in quo jufta, et fimul gravis caufa non nifi ope falfiloquii juvari » Wt Iu ,poteft; feu aliter: in cafü gravis neceffita- Iam in Deo poteft equidem dari grde ( di Mf po ,,vis caufa, fed nulla unquam neceffitas, eo- ,, quod juftam partem nedum per falfiloquium, g ,íed per mille alia auxilia tueri queat. t ttüjtro Other ,icin Deo nunquam datur cafus, in quo tàm f , falfiloquium pium efle dicimus,** Omni N ritur, $. 1529. as 'Gravitef,haecs et apte ad caufam tuam Wnda dïCiS- Sed fi religionis noftrae hoftis (prout Deum [ ve€ 9199 fagax eiïe,i'olet impietas) ita pergeret $45 11* Md i 393 Caput- .XI " H ctor d .falfiloquium ex fua i;ido'le, et; üt ajunt, jonomit ,intrinfece, velut actus contra naturam, vel &l to[te »prout odium Dei, eft malum; et ejus ma- y, n ! ,litiam nulla neceffitas purgare, aut excufare f vens » poteft: vel falfiloquium non ex fua indole s locitit ,eft malum; et éjus bonitas aut honeftas Sfaltem ig Deo fruftra ad falum cafum ne- j ei Dem à ceflitatis reftringetur. Quis; enim Deo le- »8gem hznc tulit, ut falfiloquium ex fe mini- d inpi at voud ,Ime malum in folo cafü neceffitatis adhi- ,beat? Praeterea Deus falfum aliquid teve- [rionae d Jf erut 5lando poteft habere altiffnpos, et nobis penitus ignotos fines. Et licet hos non f e& E)' * y dii j 51olo falfiloquio, fed etiam per al 4 4 auxilia » poffit obtinete, ad hoc tamen non tefetür: iil patt TU 3 | »licut in aliis faepe cafibus per acerbiffima u u ,remedia, cum poffet per leniora, varia bo- et [ a eflicere folet, Scilicet Deus is eft, eui ! : ,.fiemo pote[L dicere: cur ita facis? * )uid. de- iil jUVH gl mum hisce aut fimilibus refpondebimus, quam- dati n diu dicemus, falfiloquium non raro bónum effe poffe. Sufficientem, pleneque fatisfacien- fitus, 0 joqul tem rationem aegre dabimus: neque, proüt arbitror, propugnando boniratem falfiloquii 1e:ïf. ' jng omnem circa fidem divinam, vacillationern ] tam facile eliminabitnus, Ac proinde fidem omnino firmam, et qualis ad falutem requi- ritur, vix obtinebis. Nobis vero facilis eft caufa, dum omnem falftatem in omni cafü condemnamus. Nobis mens intima dicit, lm füä Deum eíle primam veritatelfl s. ( ; per quáim, ut U i 1 t DI $. Au y f - Tractatus. duodecimus. - 394 S. Auguftinus c) demonftrat, omnia Vefa | effecta fünt, quaecunque vera funt. Et cum Deus veritas fit, facile patet, eum 'cum fal- ' Oj?igiw fitate tam parum, quam.lucem cum negae t tione lucis, . componi poffe: nam utraque L contradicunt fibi, funtque fibi mutuo extre« tr f, d me oppofita. um 9. 1530. s dum | thq'u& fie hanc caufam »fere philofophi inftar pertractavi, utpote quam ad captum N intent rationis ab aliis non fatis diligenter defen- fam fuiffe, puto. Sacras auctoritates hue ä* ]535- nE facientes (fane nimis graves) accumulat $. Auguftinus d), qui etiam argumenta huic no- ha, dti, ftrae doctrinae contraria diiïo?vit ). j g, D c) Libr, d"e Qer. religion. j?:epiu::. NT d) Libr, de mendac. C. 6. f ä- 1555, n e) Lz'br. de mendac, C, $. 7. 9. et féq. sssv d Eüiumame um NT Um ïllO, e Wt Qs f li d CA- Q p C*ap—üt XIL 395 . As f YU 'APVT "DVODECIMVM, - , Ktan 1 um d Officia veritatis e x /iabz"h't"z's bucusque principiis | CUm t deducuntur, m utt 4 Q j x $.-1531. Ex definitione mendacii fequelae deducuf (00 CRl D tur f, etiam ver daciüim. um dicend? fRo[ï'e committi n?en. 5, 1532, 2,.-Non quaevis ftratagemata effe illicita, $. 1533. Quid de reftrictione dict um It, H a m,.e'nt,ali fentieti« phbon d tl L» $.1534. An liceat facere 'id.-, eä qnuo alter intehtionem agentis creaturus praevidetur, praetef ter i itates ! 5. 1535. Indici legitime interro pandi : ganti oportet- verutu ymult : doic $..1536. Alios 3. licet fVe"ru'm te dacio, " g'erä' .äbs'qpe men- ) $. 1527. Neque . peccat, qui ipfe de.cdptuS falfum dicit. $. 1598. — Vel 5. falfum ita pronuntiat, ut Omnes pro falfo habeant, $. 1539. Poteit 6. denique aliquis effe perfdus, quin fit mendax. & n Cum itaque mendacium fit c&mams, alte- rum in errorem inducendi $. 1503. fequitur Imo, etiam verum dicendo poífe mendacium committi, quando fcilicet quis verum dicit, quia fcit alterum nunquam non contrarium . fuis dictis J uo cafüu Ü Ton, IV. udicium com'cipere. De q tractat b o6 Tractatus duo'decünus. tractaf $, Augu&. a) Parum quippe intere&, an quis verum aut falfum dicendo, verbis, do: et itendi aut factis ftüdeat alteri errorem injicere. ?M o o i580s fil filin Ex eaq'd*e;n)ïïlän("iacii deühïtione feqüitur ]htert IIdo, etiam ftratagemata, feu artes ad fallen- licet dos hoftes adhibitas effe mendacia, fieo ten- intel occi dant, ut hoftis falfum judicet: fecus fi fint dclt comparatae ut hoftis verum ígnoret. n l * Sic.þl'icet Aplures affultus parafe, ut nefciat hofcis, tem qualis ferio adparetur, et ut vires, et copias cO» hic gatur in plures partes dividere, quia nefcit, an non etiam ex altera parte res ferio agatur. . Et füerj dis, utique in bello hofti nil creditur: unde ejus cona- Qu tus nil nifi ambiguitatem efficere poffunt; dum- Ts modo falfum judicium , feu error ftudiofe non in- tendatur, d $. 1533. i Cufnqüe 'Theologi tanta difpütent de am. hibologia, id eft, locutione, quae dupli- qüOque Qis gl cem fenfum offert, item de reftrictione, quam b vocant, mentali *): tota conjroverfia haec "Jltto at W ex definitione mendacii $. r503. dirimitur. Scilicet fi hae artes adhibeantur, ad alterum üm 10n t in errorem inducendum ; tunc malae funt: fi vero plus non dicatur, vel agatur, quam ut t L quaqu per haec alter in veri notitiam venire ne- queat; 8) Libr, de menda?, - E p p Caput . X1I, 997 : interd queat, mendácium non committitur,- Päu; , Veti cis: error alieni intellectus nun [cete, intendi. quamv debet *) Reflrictio mentalis datur, quando verba prolata falfum continent: aliquo vero addito, fed intra : fequit folum animum retento vera foreht, E. g. fiquis interrogetur: num tu occiditi Caju m?. et ille, i falo licet reapfe occiderit, refpondeat: non occidi fub- fieo tt inteliigendo heri, cum tamen eum nudius tert ius ! as L0 Occiderit, Sed utique hic nihil nifi putidum men- , dacium fübeft: dum apérte vult, fe pro inno- cente haberi. . Contra vero ab omni mendacio longe alienum eft, Ífi facer d nf / /dkg.s neget, poeniten- L] ts d tem aliquod peccatum fibi effum fuiffe: licet | el; ! hic illud delictum in confeffione om nino expo- fuerit. Immo 'etiam juráte defüper poteft- facer« gut. * dos, fibi in confeffione nihil (fübi ejus Qu , ntelligendo, ; &f quod prodere liceat) detectum fuiffe. Nam ome nes fciunt, jofe n d dum fit. quantum -ejusmodi affertioni fiden« P Is EU , Sed longe obfcurior quaeftio eft: an tuäc g düp quoque mendacium " committatur, quando quis alterum decip ere minime vult, attamen y, Qu j M hi ejusmodi factum edit, ex quo alterum prae- ter voluntatem füam, certo tamen fal len- j dum praevidet *), Hanc difficultatem etiam ao ) funtt | non tantum gratiae, fed etiam veritatis mae ximus doctor Auguftinus fenfit b) fcribens: Uam l quamquam [ubtz'lwz'm ?uaerazur, uirum, cum ab- nire P P queat- . eft þ) L;br. de mendac, «C, 3, 308 ""Tractatus. duodecimus; 7 " f cot eft ooluntas fallendi, abfit ommino mendacium. j Mihi fufficiat, omiffa longiffima difputatione, üicium . fimpliciter meam fententiam fcribere, qua fe- þus « cus, ac aliquando putabam, ejusmodi factum vabirkomni mendacio immune efle cenfeo. *;) E, g. Domum quamdam intrans certus es, alicui Porr ex praefentibus, quin id defideres, ex hoe in- tlb greffu perfuafiffüumum fore, mentis tuae effe, ut trill t amicum invifas, quod tamen plane falfum eft, üetum eoquod alterius negotii caufa eam domum ingredi i. * ; cogites, ii fità t nond $. 1535. 9 0m Sed nunquiyï ri.-tiam' reo delictum a fe com- ttugc l miffüm negandi facultatem tribuemus, fia fectio jüdice interrogetur? Et inprimis reus judici f legitime interroganti ex obedientia verum Vr lne refpondere tenetur: jus enim interrogandi, il quod eft in judice, intelligi, et.dari non pot- Alias da- Wt eft fine obligatione refpondendi. od retur juftus exactor absque omni debitore. KE Puta, fi legitime interroget, id eít, legitima af oteftate , et fufficientibus de delicto indiciis inftructus. Sed baec obediendi obligatio huc i W ls non pertinet, utpote quae ex jure, et juíti- tia, non ex veritate defcendit. Sed, quan- u & tum ad veritatem, tam parum ope mendacii, tu quam ope ítupri nec innocentis, nec rei vi- hi tam fervare licet. Prout habet S. Augufti- Ig) 01'0- «t nus c). .»Id folum addere licebit, facin um c) Libr. contr, s:nendaciume C, 18. N d Caput XII.- 399 men;iacimr füm coram judice fidem invenire, falfum in- Iputttin, dicium injicere, et fic mentiri vix poffe. Ta: ?. qui us enim nihil creditur.. od fctt onfeo, f« 1530. Qs e5, d Pcäirro mendäcium efít conatus alterius ine at tellectum in. errorem inducendi: inde infer- tite f t tur H1tio, eum haud mentiri, qui tegere rem, e iilin ortum g alterum celare, demum qui fcienuam jam adquifitam alicui eximere fatagit: nam nefci- re nondum eft falfum judicare *).- *) Omnia quigþäffcire ad perfectionem. quidem ine TE tellectus: aliqua tamen neícire ad minorem per- mDüs, ! D fectionem , nondum tamen ad ejusdem dedecus 'eus u j facit, Unde licet fuas affertiones retractare ; non tamen contrarium affiritiare. Et hic demum eft o vw :ïï limes , qu O que ad reparandam bonam de aliquo 'errogi exiftimatiog m, feu ad reftituendam famam co- j nup nari debet^ille, qui crimen verum , fed hucusque Es Alus à occultum aliis notum fecit. Scilicét poteft dice- ; debit re: nolite haec credere etc. neutiquam vero licet afferere: Titius hoc delictum non commifit. T 10 indial: SSed quid de eo, qui nemini alteri, fed fibi- metipfi errorem perfuüadere conatur ? Item . de jratiid ilis, qui certas fententias non ex ratione, fed e Hi ex aíffectu, aut ítudio utilitatis feligunt? «edq qua? enimvero mendaces funt, aut faltem- effe nitun- tur, Nec ideo im umullo vitio efl, quamvis uon mentiatur, ff aut credenda mon credat, aut, quod "T ignorat, no[fe fe putet d). Et utique deterius | Auguih- f l eít falfum judicium ftudiofe concipere, quam ve- fic) 3 rum ! j d) S. Aug. libr. de mendac. C. ?. Tractatus. duodecimus j1o rum fimpliciter omittere, id quod facit ille, qut credenda non credit. Coeterum périnde ePc, five De alteri, five tibimetipfi falfum judicium injici Quid enim ,intereft ad inferendam contumeli a * V]to an quis alienum , aut proprium mtellectum dede« factüru core afficiat ? trii, 1n fj $. I537 10 me 1 d Ex dictis eruitur IVto, non mentiri eum, qui falfum enuntiat, quod verum effe arbi- tratur. ) H Jalis enim poteft errans dici, et te- parr Inerarius : mentiens enim non recte dicitur: At nec fallere cuplt, fed fal itur, v * $. 1538. ( Sed et Vto mte:hmtur, a mendacio ime ]i i, munem effe, qui affertionem falfam ita enün- tlat .ut omnibus certum effe, íÍciat, hanc falf' um effe. Habent. enim joci evide entif/mam ex 5- I li zp/n pronuntiatione, aique ex ipfó jocamtis ajfectu lenificationem animi mequaquam fallentis , — etf j ü- 154] non vere enuatiantis f). Alias omnes fabulae, allegoriae, Lomoedlae etc, efflent mendacia, NT 4( u quod longe abeít. (Unde etiam ad menda- cium jocofum quod vocant, requiritur ani- T $ mus quempiam f&ltem ad tempus fallendi NT $. 1539 l e) S. Aug. libr. de mendae, C. 3. ä l5 ) ldem eod. libr, C. 9, | Capu—t XIII, 511 t w $. 1539. de eft, (nt f um ij Denique ex definitione mendacii infertur Ofit Jl ; VIt , non effe mendac 5 qui aliquid. fe um d facturum ferio, et non ff late tantum proe« mifit, etfi exinde promiffis non ftet, fed da- tam fidem fallat. Perfidus quippe eft talis, non mendax: nam quamdiu loquebatur, ve- rum dicebat. f tuon w efe d , *') Illud quilibet aliunde intcelliget, ad mendacium j db perinde effe, five quis verbis, fcriptis , geftibus te QictU aut quocunque alio figno quempiam in errorem inducere intendat. CAPVT DECIMVM TERTIVM. hcio De ds, qui certas doctrinas a fe defen[um iri, ia d etiam. jurejurando. promittunt, j, 10 $. 1540. Veritas non permittit afferere aliquid, etít if in fe pium effe videatur, quod quis falfum eífe üii ( judicat. j i, d Q. IS41. Aliqui dicuntur jurare in verba magiftri, : fabu yendi öl 1542. Aut. quasd am fententias a fe defenfum þïri jurant. j d [ 1543* Quo vel maxime fpectat illa de immacu- (ULA lata conceptione B. V., et votu à m, quod —voc:'mt Jend fanguinarium, $. 1544. lam quamcumque fententiam veriorem , aui: ! I 553. ominino certam licet, immo tenemur defendere, / ita quidem, öl 1545. Ut quis etiam ,juramento fub pericul;) vitae * obftringere fe poffit. U4 $. 1546- P. 312 Tractatus duodecimüs.' $. 1546. Et talis fententia. certo. eff illa de immacu- lata conceptione B. V. M. auctoritas, pro qtfa et Ecclefiae Al pre $. 1547. £t facrae literae pugnant, vilegi $. 1540. faltem Has quoque controverfias ad officia veri- üfrin m h tetis omnino fpectare, arbitror: non enim ii ! licet afferere id, quod quis falfum effe, judi- càt, licet id, quod afferit, ali qua ratione ad *) pr pletatem pertinere videatur. pi ? lu f 51 I54T, d Itaque aliqui in verba magiftri juraffe di- Qu cuntuür, id eft, aliqui jurejurando ea affere- itir ii re, ac tueri etiam jurato promififfe dicun- n tur, quae excellens aliquis magifter, cujus W Ícholae fe addixerunt, docet. Si tamen id aliquando factum fit. $. | I542. d [ Alii doctrinas fibi auctoritate publica, aut t privata imperatas adoptare, afferere, ac tue- ri promittunt. p Celebre quoque eft illud jus- jurandum, quo tum privati, tum integra Collegia, ac Univerfitates illud beatae Vir- ginis privilegium, quo a labe originaria im- munis effe pie creditur, et mente tenere, et ;ï pglam profieri promittunt. 541543- "Pv Caþut XIH..- 313 TM t Ed * $. 1543. Al"iqüi füo in virginem affectu eo pro- grefi funt, ut pro tuendo hoc Virginis pri- vilegio etiam mortem oppetere jurarint, vel falem pie jurari vel voto defuper aliquem obftringi poffe docerent. Contra votum ta- jcia vt men hujusmodi, quod /anguinariun voca- jn elit eft, u n runt, Muratorius acriter pugnavi; h b AOT *) Praecipuum ejusdem argumentum erat feqüens' principium : jimprudemtis eff bomum certum pro bono incerto expomére. Verum contra hoc quis forte excipiet:. privilegium Virginis, etfi &dei dogma non fit, certum tamen effe poterit. Dein quoties bona certa, pro incertis impendimus, atf o 1 df immo impendere tenemur? Nonne miles vitam ipfam certo periculo mortis exponit pro fpe victo- fe NI riae incerta ? Et quantos, eosque certos labo- res fubit agricola pro f[egete incerta, et trifli 2 0 n grandine fors depopulanda? ' In ftatuendis prin- cipiis, quae nova funt, cautiffimum effe oportet. Ad tale quid longiffimae meditationes, et innu- uae- merae ilationes praemittendaé, et fpecialis dam mentis ferenitas requiritur, fi quis vifu en- tis aliquid cernere velit, quod tot acutiffimarum mentium intuitum fuübterfugit. Plaufum ab im- Jic, 4 , ( peritis fibi facile quis comparabit, fed recentes ejusmodi doctrinae aetatem non ferent, et eadem jl facilitate haec lumina difparebunt, qua primum Bu fplendere inceperunt, Sors haec multas fenten- u V tias absque dubio exfpectat, quae modo com;mu- u nes admodum, planeque propulares hab ïntur 1 [ief 8 nam non nifi veritas pf:rennat. Us Bu Q,ä-;54æ- 314 "Tractadus. duodecimus. $. 1544 rem d de, r Sed his difputationibus fuperfedere facile Sic fl poffumus: nam fententiam aliquam tenere, cane f afferere, ac tueri negotium folius veritatis d ng. efc, quod ex inviolabilibus ejus officiis defi- niri debet. Q C Nullus hic legibus, aut pio;af- tetant fectui eít locus: neque ulla aut f2cra, aut &ndew politica emolumenta ad decidendam hanc cau- Mpoti fam admitti poffunt. Si aliqua doctrina, aut Tehm quaecunque fententia falfa, minus probab:hs, aut in utramque partem aeque. probabilis eífe l, tlts, | videatur, eam íalva veritate nec tibi, nec aliis perfuadere, nec publice profiteri, multo ? ) K Sin (s j minus eandem aliis imperare poteris. aliqua fententia verior, aut omnino certa CUDQue fenera] appareat, eam animo réjicere, aut verbis negare, omnium minime impugnare licebit. p nifi Tib Veritas nullum legislatorem admittit, u eum folum, quem lpfa et infallibilem, et ab Ttefe omni erroris periculo immunem dono quo- Qüe dam fpeciali praeihtlt $. 1545 Quod fi jam aliqua affertio verior, aut Conc omn:ino certa videatur, ad eam tenendam, QUar nunquam impugnandam voto, aut jurejuran- fine do, denique etiam füub peuculo vitae, feu Qp voto /anguinario fc obftringere quisque pot- theo erit. .Per hoc enim non tam novam obliga- Qty tionem übl inducit, quam prlorem firmio- Ts rem Caput. XIII. 315 rem duntaxat reddit Hoc enim jam aliun- te fl de, in quavis etiam leviffima caufa obtinet Sic fj tibi verius videatur, Titum heri cum tenett Vefitat cane fuo ambulaffe; etiam mori potius, quam id negare debebis. Et quanta in hac re pec- elis dei cata contmgunt Patroni caufarum omnia pio d tentant pro caufa fibi demandata, etfi ipfimet eandem parum.probent. Quid in. publicis MV negotiis plerumque obtineat, nec recenfere tina, velim. Quantum ad dnctrmas, faepius fpe- 'Obäblhs, ctavi, immo expertus fui, viros cordatos hilis el alias, fententias fibi adverf'as, quas refellere lbl, f j mult non poterant, cum argumentis non poffent, odiis perfecuti fint. ldque non in re qua- ( Sm U cunque, fed in caufa morum, et in negotio generalis juftitiae fecerunt, Sc1hcet ftudium. verbi licebi partium cum difpendio veritatis pene irrapa- rabili ad decidendam cauífam non raro fuffi- t, Il Cit Nullum hic condemnare velim, eoquod 1,ec nefciam, quoties ejusmodi ifliquitás mihi quo- 10 qUC' que ignoranti obrepferit,. $. I546. Quantum vero ad 1mmaculatam Virginis n P conceptionem mirum omnino fit, fi haec cui- quam non probabilior videri queat, cum ea endtt u fine temeritatis nota negari, mea quidem t Licet Ecclefiam in apo- & jel Opinione, nequeat e p theofi, feu canonizatione SS. nullum de fan- jbf cttate fervorum Dei dogma ítatuere dica- j mus, tah tamen fanctitatem abrogare teme- rariun 9 gus Tvactatus. duodecimus, rarium fore, omnes dicunt. lam nulliuä fan- titus $ ctitas folemniter adeo, et tanto omnium Ec- . miciti clefiarum confenfu defimità eft, quam fancti- immo t»s virgineae conceptionis, utpote quae in : joimie fingulos annos fpeciali, et folemni adeo fefto rf celebratur vehementer premebat hoc argu- COR mentum aliquos, unde afferebant, folemni AR adeo feíto non conceptionem virginis, fed tam] ilud inftans, in quo fanctificata fuit, ab Ec- fs | clefia celebrari. , Aft, prout arbitror, nulli AUffet j unquam fidehum hoc in mentem venit: et ad AT omne abftergendum dubium faepius declara- Qb « tum fuit, ipfam immaculatam virginis con- . bt ] ceptionem ab E?c;eüa hac feftivitate coli, parator Q $. I547. B . Nequeürma ek divinis literis teftimonia Ecclefiae defupt. — Sic in libro genefis ad fer- pentem dicit Deus: inimicitias ponam inter te, et mulierem, et [emen iuum, et femen illius. lam fub femine mulieris Chriftum, et fub hac mu- fag liere beatiffimam virginem vi literae intelligi, ii chriftianae antiquitati perfüafiffoum . fuit. lam dic, in quo confiftant inimicitiae mulie- ä- lRaf rem inter, et ferpentem. : Aft certum eft, ät 15: inimicitiam cum ferpente, diabolo, feu. pec- cato generatim effe gratiam. NNunc folum dubitatur, qualis gratia, angratia prima, Ve $n hus gratia reparata eam inimicinam conftituat, quae mulierem inter et ferpentem hic fpecia- l m Spi- tim commemomtur. Gratiam reparata gv Ij ritus E. Caput XIV., 317 lls fan-, ritus S. füb hac non intelliget: nam hoc ini- jum De micitiae genus cum ferpente omnes Sancti, n f immo omnes juíti exercent. Et exinde haec Quie i inimicitia otiofe de hac muliere praedicare: leo fel tur fpeciatim, quam cum tot aliis non nifi n Qc d communem haberet. ualis enim pradictio folemy foret, fi e, g. C*"xi M itus S. dixiffet: matrem U',"N' nis, f aliquam, et filium ejus poft peccatum Adae ,l gratia fantificante ornabo. Nonne pronum ] ! fuiffet inferre: ergo poft peccatum Adae nul. J a lum aliüm tanto dono ditabit ? uod fpe- - decr clatim dic j itur, fpeciale aliquid fignificare de- ;inis (0] bet. lgitur hae inimicitiae non gratiam re- Qu paratam, fed gratiam primam foli mulieri, et femini ejus propriam et nulli alteri commu- nem fat apeþte fignificant, Rn il d CAPVT DECIMVM QVARTvM. n li. U De officio , quo ebrietas prabibetur; hac 1549. Ebrietas juxta Ápoft, 1. Cor. 6. intelià malum, s eft grave p J , niP 1549. Quia ebrietas non eft genus intemperántiaé j « 1550. Neque ob pericula, mum prohibita: ideo —quïz acccïmt ; potifi- [a , fO] li I551,. Statuitur melior ejusdem &efmitio. i, " 1552. Ex quà apparet, eandem nec morbi pel. yitt lendi gratia licere; et infuper eam d ä 1553. Semper effe animae lethalem, adeo, ut m $. 1554. n 318 | Tractatu; duodeqimus. ö. 1554.' Potu licet parcifimo — procurata, fiquidem fitoum plena, ac fat deliberata fit, grave femger de- Dein« lictum imgqrtet. Sed et fis DO 5. 1555. lllud intelligitur, plene fatuum in hoc de- contta . lictum non polffe deduci. Demum ufi ex QO 1556. Pravi ejusdem effectus velut appendicis t . J06cO0 recenfenþur. $. 1548. Ü t f Potu inebriante ufüm rationis intercipere deri Qiendi malum effe, et grave malum vix omnes affe- p rerent, praecipue fi id ex utili aliqua ratione 6s fieret: nifi, Apoftol. «) id differte diceret: &i fj lNolite errare : neque fornicarii, meque idolis fer- Tto a vientes. — —— neque ebriofi — vegnum Dei Poff Yi fee fzdebunt. t $. 1549. ittde At Q Natura interior hujus quoque vitii, tam- Viti | etfi omnium oculis adeo patentis, nobis ta- men parum cognita, et ratio genuina, ex qua ejus malitia defumatur,.non minus ac füpra illa.mendacii in obfcuro latet. Aligui hanc collocant in. eo quod fcilicet nimio po- libus tus. ufu contra leges temperantiae pecce- Cturr tur; eamque fere cum gula et avaritia ex. LT aequant. — -—- Verum, alio detrimento botus non fübfecuto, hujus pofterioris generis pec- tum con- *)] cata raro? aut nunquam grave delic S ftitqunt ; 8) àd 1. Corintb, 6. IO, h W X Ckput.Xïlï 319 , fiiün fütuunt : þquod;.fec'us eft in vitio ebrietatis. femger b Dein quantumcunque biberis: íi ufüs ratio- nis non impediatur; ebrietatis vitium non i o d contrahes. Unde ab intemperante potionis ufü ex certa ratione differt. appadi $. 1550. Quare iterum alii hujus vitii malitiam ex €o derivant: quod nempe ebrius varie delin- pterciet mne: d quendi periculo fe exponat; item fibimetipfi providendi facultate deftituatur. Aít cum ia root ejusmodi ebriofi hominis veris commodis : diett alii faltem poflint invigilare: cum dein non p 1 Da raro ab incurrendi peccati periculo alias prae- vie fecurus- effe talis valeat: et quia denique haec mala ex contingente duntaxat eventü accidere folent; haec omnia non neceffariam, aut congenitam, fed accidentem folum hujus Tti, f vitii malitiam explicant. noo « WP $. I55I. mifius Al s Quare relictis vulgaribus aliorum opini(;- m PU' nibus aliud non fupereft, quam ut hoc pec- catum definiamus hoc modo: eft ebrietas. ge- mus impietatis, qua bumana mens ufu vationis vi r g .mmï La ] jotus inebriantis dejiizuz'tzf? a g p€€ um d *) Et ratio. definitionis /hu.ius videtur effe facilis, Si enim juxta $. 1504. et feq. fevere adeo ro- Ri hibetur, ne mentis humanae excelfa indoles vel 'unico erore ifnbuaturs quanto deterius erit, ean- depi rÁ 329 me-ctatus ;iuodeeimusi de;ü. velut fatuam reddere, et i/lln.umeris falfis judiciis, ac perverfis confecutionibus deturpae ii re? — — Equidem in eo maxime laboramus, inpi » quod fcilicet citra grave piaculum fomno etiam Tan ,,nimio ufum rationis intercipere, ( et cur non .i1dem nimio potu?) absque lethali culpa per- Verum in ipfa mentis noftrae na- , miffum eft.** tura difpar haec.ratio invenitur. Nam fpiritus li ( nofter non tantum mens judicandi, et decernendi capax, fed etiam anima eft: quae ex füi naturà & ia 1 t v ad vitai Corpori impertiendam , et fic ad actus animales edendos, ac ita etiam ad fomnum me- , m ceffario. capeffendum comparata eft: et fiquidem QR Q etiam fomnus fit nimius: hujus actionis non ma- Aofto tura, fed modus duntaxat menti noftrae adverfus eít. Rationem vero potu inebriante, etiam 1iion pinpit | 0 Àd nimio obruere, ejus generis actio eft: quae ex Ípecie, ac natura fua, et animae, et menti col- li n travenit; et ad quam ea, nec ut animus, nec ut IEfquw Qu principium animale, deftinationem aliquam habe.t;x Nn n $. 1552. Yd ttn Quod fi igitur jam definitio ac doctrina g ftatim ($..r551.) defcripta conftet; fequitur i. inde IÀo non liceré, etiam morbi, aut cujus- Yet cunque mali pellendi, vel boni adipifcendi &Ub Vid eratia fe, aut alium deftinato confilio inebria- re *);.etfi nihilominus ex gravi caufa per- Tr W mittatur, fefe inebriaturo miniftrare. dl *) Eaedem enim rationes, aut potiores etiati, Quas LE contra mendacium ( $. 1404.) attulij huc quoque pro priore corollarii praefentis membro faciunt. Quod ad alterum adtinet, praebere folum, et apponere potum nondum eft ille actus, quo ebrie- aEX t5 ipía, proxime faltem, perficitur, Dici- 2 ( EE Caput . XI V 321 ts (j Dicitur tamen ex gravi caufa: nàm ob levem s du Tüboren fàtionem potum fefe inebriaturo praebere utique Otno eitn impium eft. Sed haec diligentius in doctrina de fcandalo a $. 1387. usque 139g8. pértractata funt, et cur m culpi p N mofirae t $. 1553. um l"pirin'.f t decernu Ex $. rssr. deducitur Ildo, vitium hoe x füi nati ex fua natura efle femper grave *). Plena fic d t enim velut everfio mentis eft infigie dede- fommum t cus, maximaque improbitas eidem illata: « figilt quam quidem hujus peccati gravitatem etiam jis 100 0 Apoftol. r. yge d ad Corintli. VI. graphice fatis de- pingit. , ( H *) Adverte autem , quae hic de peccati iftius mali- gnenti t tia mox enunciavi, de ebrietate plena, fufficiene terque praecogitata, (qualem quidem vulgo cra- l$, at pulam theologieazm nominant um ii ) effe accipienda, Nam qui pr aetet exfpectationem , e. g. vim vini ignorans, (prout patriarcliae , Noe olim contigit) vel ex inaffüeta ltomachi in& rmitate etc. ebrieta- tem non praevifam incurrit , utique, praefertim a graviori noxa, immunis eft. . Praeterea debet, | [equjtu: uti flatim dixi, ebrietas eífe plena; ita, ut ratio * Jt cij vere fopiatur, et non tàntum perturbetur. Limes fipitl autem inter crapulam plenam , et minus plenam vide:ur in eo effe: an quis actus liberi, et hu- ) inebf i mani exercendi fit capax, vel incapàx. Solent T etiam pro figno plenae ebrietatis ftatuere , fi quis y altera die non am plius recordetur, quid pridie & fe dictum, factu mque fit, :däm, 1 j J quf)l]ïc $. 1554. j f folttis 'B, Ex eadem $. 1551. ebrietatis defcriptione eonfequitur lllti Tom. lV. o nedum pimiog fed beque p 4 mode« hc- Tractatus. duodecimus. 222, ibidin moderato potu, vel etiam medicina, aut quocunque modo rationis ufum in vigili ho- tliari f3m ( mine *) impedire licere. Quo certius malum eít, quando quis alterum non advertentem ne m joci, aut amicitiae caufa ftudiofe inebriat. 1 tanta, Magis vero d eteftabilis funt illae concerta- tio, yücin tiones po culis initae, quis plus bibere, aut potàndo alterum vincere queat. De his yUen fcriptum eft): ae qui potentes eflis ad bibene gomni dum vinum, et viri fortes ad mifcendam ebrie- ylet; iaiem. Qtten Yeto | * Nam ea, quae.ad fomnüm conciliandum faciunt, naturali, et animae noftrae minime adverfa ratione Datura mentem füi impatentem reddunt: ficut jam fupra & qui ad ($. 1551.) declaravi. ACCOrE $. I555: tt;r (f. AR Qw Contra vero videtur quarto loco inferen- dum effe, fi alia incommoda non fünt timen- , Quide Cere, da*), non effe malum (faltem non grave et de quo hie difputamus) plene fatuum in -- 1 Qul 4 A0 ébriare. Non enim poteít in hoc ufus ra- tionis intercipi, qui in tali nullatenus datur. | litud lrüm *) Alias utiqüe non licet fatuos in aliquod jur! n2 üdet turae adverfum inducere; ob rationes alibi à me f jam explicatas. e[t f $. 11556. ! uti ; ( De cetero inpumera funt incommoda, quu i (Itge fne es hoc fpurco vitió redundant, p! ]bi* b) 1-/;".0 *-50 ngg 41 Caput XIV. 323 n, u libidines, bläsphemia:e, rixae, caedes, rei fa- ii b miliaris. ruina etc. et quod omnium triftiffi. s maut mum eít; affuetudo huic vitio indulgendi pe- érteft] ne infuperabilis. Cumque detrimenta íint inebri tanta, ac difüicillima infuper hujus mali emen- FD cete datio, nata efít quaeftio: ,,an non ope me- .,dicinae, velalia quacunque ratione iíta vis Q g. De 1 bibendi in corpore humano extingui, et ab aj li ,,Omni potu inebriante naufea procurari va- jgn df ,1e3t;^* quibusdam aílirmantem, aliis ne- gantem fententiam amplectentibus. Cum pm tcif vero bibendi facultas naturalis, nulla vero naturalis facultas in noítra poteftate fit, nifi, j t et quousque ea ab ipfa natura feu naturae auctore concefíülefTe claris indiciis cognofca- tur ($. 1455.): et infuper in hanc, de qua difputamus , bibendi vim nullam nobis licen- e! tam conceflam effe, appareat; ego (nefeio ( mfe i t quidem, an fatis recte) banc naufeam indu- cere, feu, quod idem e(t, hanc bibendi fa- Jl p um cultatem deftruere, iniquum effe cenfui. Vel an contra graviffimam e. g. turpis peccati con- « dti fuetudinem potentiae generandi ope medici» narum vim inferre, vel eandem hebetare j 1 I auderes? Timeo tamen vehementer, ne.ifta giii? facilius, quam verius fcripferim. Nam aliud eft facultatem aliquam deftruere, aut ea ab« uti, et aliud nimiam ejusdem vim mitigare, m ] Neque facile accufabis eum, qui ópe medi- cinae vim libidinis leviorem reddere fatagit. p A 2 CA. 324 Tractatus duodecimus inima. CAPVT DECIMVM QVINTVM. & mo De officio cajïztatzs, et [peciatim de peccatzs 65 10; contra maturam. &a€ 1 Tere $. 1527. Etiam facultatibus naturae humanae animd- libus officia debentur. per vt 1558- Ac praeprimis ilud caftitatis, | WO fat 1559. Contra quam lapfus funt perlculoümml, at 3 1560. Perlculaque lapfus longiffime 1em0venda, ) P« 1561. Definitur autem plerumque caftitas fic, üt Qu fit genus temperantiae, f Exominatur haec definitio Ti P 1562. Melior e11t ila defin , quae per caftitas jus ä I1563. L pe« tem abufum facultatls genefantis prohiberi dicit, dl ita, Y $. I1564. utfit 111ud officium, quo abufus facultatis t generantis prohibetur. a I465. Abufus, et proin peccatum eft vel contra, $. vel fecundum naturam. ü' 1567. Stabilitur deümtlo data auctorltate S. Pauli Rom. 1. 26, H g. 1568 — 72. Recenfentur peccata contra naturam. ltnton 1 m Wt 5. 1557* y MW quon Hucusque ea. officia exphcaw, quae me. liori hominis parti, id eft, menti debentur: Yel j Sed [ jam ea fequuntur, quae hommls naturae ani- mali funt debita. Nam etiam facultatibus T hominis animalibus fua reverentia debetur, ! W utpote quae pars noítri funt, et ab eadem Qu aniima, Caput XV. 325 - M anima, quae rationis compos eft, fenfum ac motum accipiunt Et quia hae faculta- l AR tes nos ipfos conftituunt, feu nos ipfi füumus, $ eae in jure noftrae minime fünt, ac proinde mere juxta voluntatem Conditoris, quam 1ata6 d ex earum deftinatione intelligimus , adhiberi poffunt. Equidem ab earum ufíü abftinere ! non raro, nunquam tamen ad actus eisdem Qotfm, contranos jis uti permiffum eft *). emoyenü *5) Peccata carnis a doctoribus dividuntur in ea, ilius 1 quae funt contra naturam, €t in ea, quae non funt contra naturam. Ubi fub natura intellisitur natura humana, et non Jus naturae nam contra Jus naturae funt omnia delicta obícoena Porro p o peccata contra naturam dictà funt mollities, ac Yiiberi ( reliqua, quae hoc capite recenfentur : peccata vero, quae non funt contra naturam, funt for- ys f nicatio, adulterium , et coetera, quae capite fe» quenti- defcnbuntur. ) yd d $. 1558 l 4 $! Hic vero de hac re loquentem, ac fcri- bentem magna erga fe verecundia, et jufta ; nitit in integerrimos aliquos juvenes miferatio te- net, qui talia dedecora adeo hucusque non contraxerunt, ut eadem lgnoravermt etxam, u quorum nitidae integritati tales foeditates vel refcire non poteft non effe moieftum. j belh ia Sed etiam non tam lapfüs, quam ruina hu- manae naturae magnopere miferanda eft, u][&flbw quae, quod nemo facile crederet, contemta ia maxima nobilitate fua ad haec, quae deian— j di 3 1 N bo, » 426 Tractatus duodecimus,; bo, et infuper in alia, quae vel pagina reci- ftolis, ad foli pere erubefcit, dedecora volens ruit - volupl faturi $. 1559 Tant türsQuE Verum non tantum turpitudo, fed etiam propinquum adeo in talia prolabendi pericu- NY vito | Ium.calamitatem hanc nimium quantum auget. Conftantiffimi alias, ac graviflimi, et integri (mnen of lausque contra omnem exfpectauonem re.- pente in hoc 'luto haerent, et ita haerent, COnCfa ut eos eruendi auxilium, vis nulla fupereffe quu videatur. Haec enim affectio vim mentis tüm e fenfum honeftatis alias acer- Tefcin repente hebeta rmum'uno momento extimgult, et ebricta- i (j tem liquam ac ipfam pene amentiam ad fs eni tempus inpgerit. Demque quod periculofiff- d mum eft, hunc fi enfum in potefcate non ha- Qicet bemus, eftque haec ex omnibus, quae ex Ya originali peccato etiam poft baptifmum re- buni manent, calamitatibus facile omnium prima. Unde in hoc genere lapfus funt omnium fre- quentiffimi ac propinqui adeo, ut in hoc tantum pene fenfus, quantum in aliis confen- fus, evitandus effe videatur, « t lt $. I560. - ten| ü$ Atque ideo, fi tua, et aliorum integritas cordi eft tibi, ab ommbus fermonibus, can- tüm tibus, confortis . praecipue folitariis , obfe- Cftä quus, muneribus, fpectacuhs, picturis, epi- Wt ftolis, at N - Caput XV A 327 a»gina t ftolis, quae nedum ad ,,apertam-x)eherem', fed üIt, ad folum carnis amorem, atque ad hoc genus voluptatis fpectant, etfi nomen honeftatis, futuri matrimonii, aut alios titulos praefefe- rant, ab his inquam, aliisque fimilibus tibij fed e tuisque folerter caveto: alis brevi, aut ex (l perin intervallo (expertiflimis id eredas, rogo) in vifco hoc haerebis, et ita haerebis, ut per kom aupt e m omnem vitam te jam amplius extricare vix tionem t Tofüis. Nullum ex omnibus vitiis tam facile 4 haerat contrahitur, et tam difficulter emendatur, quam vitium carnis. Hlud quoque te moni- ; liprt im neii tum effe velim, ut fi-quos in hoc lapfos etfe aliag & refcias, non eos contemnendi, fed tibimet- t ebnià ipüi timendi materiam. inde fumas: arrogan- tes enim Deus. facillime relinquit, ut proprio ptiam * lapfu fubmiffionem difcant, quam ex alieno riculols difcere fuperbe neglexerunt. In hanc rem m2 maxime verum eft illud: Deus fuperbis refiftit : qui fmum fe bumilibus auiem . dat gratiam, m p nium i $. r156r. r in ^ ; qunid Praemiii'a gravi hac praefatione jum ad explicandam caítitatis, et peccati eidem. op- pofiti indolem transeundum eft. ltaque in- ter facultates hominis animales aliqua eft po- tentia generandi fobolem , cui a variis abufi- bus tuendae officium caítitatis eft compara- fl t tum. Iam hoc definiunt, dicendo: caflitas U^ Ü eft genus temperantiae, quo- appetitum , ufumque Q venereorum (id eft, potenF jae generandi) recte Y j * I 4 que- li l 328 Tmctams -duodecimusf moderamur, ^ Xerum haec definitio . non dQ; quo [ cet, quid in hac cauífa, rectum aut minus nititu ryectum fit. Et dein.eum quidem, cui hoc Colert officium debetur, non item rationem, aut offici titulum, ex quo debetur, defignat: quod ta. ; füngi men ad intelligendam . alicujus officii indolem Tatnt; praeprimis eft neceffarium *), hs ve Q « .*) Illud quoque in hac caufa fOllïcftudinxem au'geft', quod inprimis liic nulla detur parvitas materia Droles Drhic prout loquuntur, id eft, quod omnis actio, dc delectatio huc pertinens nunquam levem, fed fem- tertun per gravem noxam inducat; fiquidem plena. de- liberatio accedat. , Idque. habet communis Theo- bïhit./ logorum fententia: licet varias defuper rationes flatuant. Mihi ea videtur genuinaà effe, quod f hoc delectationis genus ex fua jam natura, ac fe- ipfo actus exterioris initium , sl et pars aliqua fit: | d;ber l prout infra explicabo. | Jotg f Alterum ambiguitatis caput in eo eft, quod ffeih inter tot delectationum genera, quibus fenfus no- de li Íter animalis, praéecipue interior abundat, faepe obícürum fit, an is ad potentiam generantem, vel lent, ad aliam pertineat: non enim omnis illecebra, Offii quae ex alterius forma, et perfona captatur, ve- iil nerea *eft, Scilicet res haec, ficut aliae. quam Türm plurimae non tim judicio, et verbis, fsd pro- Fant prio fenfu definienda eft. Nam age, et dic mihi, quid e g. fit videre. Qui vifü gaudet, facile id the intelligit: caeco autem nec ope longiffimae differ- Cümp tationis id explicabis. , U ribus. Quod infgrius dicetur plu. | Clor $ 1 ne 1562. aliqu . Ut itaque hoc oflicium feu caftitatem fe- ftim ex liciter deüniamus , ea :acio, feu -titulus, quo | Q'lum p . Caput. XV. 3?9 001 di quo hoc officium nafcitur, et quo deinceps üt m nititur, indagandus eft. Dic, cur caftitatem C hr colere extra matrimonium teneamur, et ego en, at officium caftitatis mox intelligam. Iam ple- quod fumque pietatem in prolem nafcituram affig- indolt nant: perfractis enim regulis caftitatis, pro- les vel.omnino non, vel certe mifera nafce- tur- inem 4 Sic e. g. permiífo actu contra naturam proles omnino non dabitur, permiíffa vero f mm'iag ; atb fornicatione, et vago concubitu proles in- ; d certum, ac proin quafi nullum patrem ha- plent d us Tl b.e,bit.,/ t fatin $ 1563. d af yn, t5 Sed inprimis quomodo aliquod oüïciüm aüqua fi d:beri modo jam poteft ei, qui nondum eft, fors nunquam. futurus eft? Utique proles d at nafcitura nondum eft. Dein quid dicemus fanlsti de iis, qui prolem gignere aut nunquam vo- it, t lent, aut ne quidem poterunt? mNum his qtem, Y* ilb officia caftitatis relaxabimus? . Et quidem fi impuberes, virorum decrepitam, ac mulie- ator, * je Qu rum maturam fenectutem, fteriles, prae- fad prt gnantes, et omnes, qui matrimonium con- (it mi'fï'f tahere prohibentur, aut nunquam volent, [ computemus, pietas haec in prolem futuram f0f diinï' « p quoad plures homines ceffabit, et longe pau- ciores obftringet *). Atque exinde commu- ne periculum, feu generalis praefümtio ab aliquibus male in fubfidium advocatur: qualis kem f enim eft illa praefümtio, feu generale judi- us, BX cium, quod longe faepius falfum, quam ve- NI qUO rum 330 Tractatus. duodetimus, rum eft? 'Scilicet auctoritate magis, quam (ate ratione officia caftitatis hucusque defenfa fui Cont mihi videntur. pis 4 *) Res in immenfum excurreret; nam bhaec, quam 8054 lo aífignas, pietas in prolem, ipfi proli egregie no- cet: nam hac fublata frequentiffime proles -mafce- retur, et non raro in bona conditione naíceretur; quae fub arctis hisce caftitatis regulis omnino non naícitur, Praecipue fi haec officia fub cautis qui« P busdam cqnditionibus relaxarentut, lye & lentu $. I564. ynr PU uare aliud, antiquius, et non ex for- tuito duntaxat eventu petitum principium Tf caítitàti praeftruendum eft. Atque faculta p tes noftras in jure divino proxinte, et neuti- quam in noftro jure, et arbitrio exiftere, jam faepius dixi. Unde iis non ni(i ad fines a Deo defignatos, et quos ex facultate, et Cor in& indole ipfarum facultatum intelligimus, uti permiffum eft, omni earum abufu fevere in- Ie terdicto. Vide, quae füpra de abufu intel- hi lectus in negotio veritatis fcripfi. flje - Tülo N . T5 5. [ uare caftitatem definio effe ojïcz'z;m, quo EUf abufus facultatis generantis: probibetur. Et fic ,füä peccatum caftitati adverfüm nil aliud eft, i f quam abufus hujus facultatis, ac proinde titu- lus, quo hoc officium nititur, eft ipfa haec lun- 3CtlltaS, quae ex fua indole, ac ex vo tate as d Capu; XV, :331 j qui tate Creatoris non nifi ad legii:imum ufum fa Pa conceditur. Porro bonitas hujus definitio- nis ex fuübfequentibus magis intelligetur, et , qui apparebit, omnia et /ola peccata carnis fub hoc definitione contineri, g m ls n ceretut L Qino i $.. 1566. auis qU Porro abufis ifte vel ex eo datur, qudd haec facultas ad actuüm fibi adverfum adhi- beatur,. vel quod actum quidem. fibi pro- prium, attamen inique, feu potius illegitime adhibeatur. ey f* Prior ad peccata contra natu- ram pertinet: de pofíteriore capite fequenti nopi facili agam, t n $. 1567. if a lii Peccatum vero contra naturam eífe ufus cOrporis, aut potius animae *) ad actum fuae at t , 7 indoli adverfum, et meram contumeliam fibi- 'efe Y metipfi illatam , diferte docet Apoftolus a): j n propterea tradidit illos Deus in pa[honem ignomi- niae, Nam foeminae eorum immutaverunt natu- ralem ufum in eum ufum, qui efl contra naturam. Suniiter et ma[fculi, relicto naturali ufu foemi-. ? 9 a8, exarferunt in defiderüs fuis in imvicem, i ! l] " mafculi"im mafculos turpitudinem operantes, 'et f mercedem, quam oportuit, erroris fui in femet. .ïd. el.[, ipfis recipientes **). j t ; hi : *) Nam VO]UH' | &) Ad Roman, t. 26. et 27. tu Tractatus. duodecimus. 33? *) Nam omnium fenfuum animalium principium eft anima, quae etfi ratione praedita, et vera mens fit, nihilominus eft anima, id eft, ad vivifican- &T dum corpus, et ad obeundos actus animales de- I fünata. Nobile adeo:principium ab omni contu- melia tutum effe omnino vult. Niltale dàtur in animalibus brutorum,, quae arbitrio noftro fub- lr ditae ad ufus arbitrarios adhiberi impune poffunt. ter Unde diverfos eorum coitus, fi propria voluptas a exinde non captetur, procurare non eft impium, fie & **) En! nil nifi ignominiam in femetipfum, et pro- In pram naturam commemorat, Quod etia: S. Au- tü guftinus b) hsec peccata explicando facit, haec It carnis dedecora et nova peccata, et priorum pec- catorum paenas, ac probra efle docens. t $. 1568 Iam ex regula $. praecedente tradita fe- quitur Imo, mollitiem, pollutionem , feu ftudio- fam. effufionem feminis extra omne corpus tem tenti effe peccatum contra naturam: de quo fcri- 41f bit Apoftol. «) neque molles — — regnum &t Dei po[fidebunt Ttur *) Videtur hoc peccatum a legitima generatione, Wi quantum ex fe, longiffime diftare. Certe ex eo eft magnopere deteftandum , quod facile incurra- ? tur, et omnium diflicillime emendetur. Eft non raro non tantum poenitenti, fed etiam facerdoti omni confilio deftituto pene materia defperationis. Horret mens recenfere ea mala, quae per hoc pecca- ) Libr. dé nat. et grat,. C. 22, €) 1. «d Corintb. 6. 10, i put XF. $38 w d Peccatum inducuntur: inter quae fácilius*comme- r O moranda funt corporis et maxime ingenii debilitas; ivificin |* morbi periculofi, mors ipfa, et integrarum fami- ales d liarum extinctio.- Quapropter nemo facile male- | CORt) dictis ac deteífationibus 'eos fatis onerare queat, dàtur d qui alios ad hoc fcelus inducunt, et adolefcen- T0 f uam, immo ]am pueritlam réem parum mtelhgen- poltu. tem , ac fui incuriam praec1p1tanï unico tali actu rolupt centum , aut mille gravium peccatorum caufa exi- npiun, ftentes, Quare modefte, quantum fieri poteft, et in prn atis potiffimum adhortaiionibus monendi & inregri hucusque, ac innocentes, ut ad minimam 1 5 Al turpitudinem fugianr, oculas , audltumque aver- tant, t, ht denique ut circa tactum proprii corporis um p« Ca umf"m fint: nam pnnumeri flbimetipfis caufa tuntae ruinae exiítere [olent. $. 1569 u i Ex dictis fupra facile quivis infert IIdo ad fudi genu peccati contra paturam fpectare por- tentu Cof PU5 illud actionis, qua homo cum bruto Ü fcn- animante coit. Scilicet nullum fcelus, nulla atrocitas cogitari poteft, in quod- humana natura auxmo gratiae deftituta non prolaba- vatiom tur *). g u *) Leses quidem profanae veluti conftitut. Caroliri, inautm & non articul. 116. contra hoc fcelus poenam rogi fta- tuerunt cul etiam beftia tanti criminis inftrumen- anonï tum ícilicet ad augendum. deteftationis fenfum im- p( nitur. Leges tamen facrae, quod fcxam, nul- g lam fpeciatim ultionem contra hanc enormitatem PeM fanxerunt: fors ex eo, quod putent, in nullum Chriftianum tantum nefas cadere. $. 1570. as 334 Tractdtus 1duodecimu5.' * $. 1570. 1 Sub ge-näre pecbati" contra naturam Iütïa fpecies coitus duorum hominum ejusdem fe- perfe«l xus continetur. Haec vero vocatur /odomía, . Qui ab Imperatore vero /celus nefandum: eoquod Conir: ex ejus fententia d) illud nefcire, et hinc ne «plic quidem nominare. expediat. Ex eo autem, quod hoc fcelus hominem fociumr* habeat, ( ipfa mollitie, et Peflialitate, quam vocant, ute pote quae crimina folitaria funt, deterius eft, !) þe *) Ius Romanum l. mox cit. poenam gladii, Caro- "4 lina vero vivicomburium (per confuetudinem fors in poenam gladii mitigatum) et infüper infamiam WJQ ipfo facto incurrendam conftituit. Per jus facrum [ laici funt excommunicandi. C. 4. de excetf. Prae- j D Jat, item infames C.4. C.3. q. 7. Clerici hujus [ criminis rei privantur beneficiis, et a.forte cleri» cali funt deponendi, et in arctum monaífterium lw detrudendi: 'immo per decret. S. Pii 5ti. Merren- dwum etc. Clerici fodomiam exercéntes, id eft, faepius committentes funt degradandi, civili ju» NT dici tradendi, et inde ultimo fupplicio afüciendi, Ms $j5 I57Ie. - Denique datur IVto peccatum contra n4- las turam etiam inter homines diverfi fexus: dum fcilicet in membro a natura ad id non ordi- Vi nato ejus generis coitum exercent, ex quo generatio fequi fimpliciter nequit, et fic fa- b cultate generante foede abutuntur. .—g-. I 572. d) L.35. C, ad leg. jul, de adulter, Caput XVI, 335 NT 1572. f Il Hic quoque explicare oporteret actus im- dem b perfectos ad hoc genus libidinis pertinentes, fadini Quia tamen actus imperfectos, qui non funt eOqunl contra naturam, inferius explicabo, his rite ainc f exphcams illi quoque facüe 1ntelhgentm. qutelm Tate: ant, U CAPV'I DECIMVM .SEX Y VM i ef De peccatis luxuriae, quae mon contra maturam j, re QU?B dicuntur, nem ff infatit $. 1573. Ex . dictis 1566 patet, dari etiam peccata carnis fecundum naturam, $ fa&, u]ï [f j p 1574. Diffücile vero eft rationem dare, cur «ales actus ]UU Il turae repugnent, t d vftertt 1575. et 76, Aliis pietatem in prolem nafclturamæ Ti aliis alios titulos affignantibus. Xl &i 1577 — $0. Peccata carnis fecundum naturam fre« ii v pugnant juflitiae ; ciani I581. et 82. Et fimul funt impietas in natlvam hominis dignitatem. "11f 1583. Unde definitur peccatum carnis fecundum naturam j (ut od ä 1584. Ex qua definitione deducitur I. id genus f peccata et juílitiae, et praecxpue pietati advexfa j effe ; j i $. 1585. 2. Nec malitiam horum actuum purgari qualicumque confenfu, p [j $. 1573 Traciatüs duodecimus. 5536 5. 1573- D troli - isque Abufus facultatis generantis, feu peccá: Df u tum caítitati adverfum confiftit vel in eo. ab- poteft ufü, quo haec potentia ad actum fibi adveme fum, de quo hucusque actum eft, adhibetur, velin eo abufu, quo haec potentia ad actum Ali quidem fibi proprium, fed illegitime, et ini- t loc À lic que ufurpatuþ: prout fupra $. 1566. dicebam, $.. 1574. ftri fo itpler üulo - lam ufus foeminae naturalis quidem, fed extra matrimonium factus foedus, et juri nà- tiit, turali contrarius effe dicitur ab omnibus; i vel Quam certum id eft, tam arduum accidit Vficin eam rationem affignare, per quam hosce actus ipfum jus naturale abominatur. Atque haec caufa obícura eft adeo, ut aliqui fufpicaren- tur, fornicatio forte fola lege Dei arbitraria, COntr feu jure pofitivo, quod vocant, prohibita effe, merito ab Ecclefia exinde damnati. liyi, m a $. 1575. - i. mflgmw Plerique hic ad pietatem proli nafciturae Othie debitam confugiunt: quae ratio quam infirma em*, 04 fit jam fupra explicavi. Hic fequentia ad- Quis Ea dere Juvat.: Inprimis parentes non omnia, fed communia folum emolumenta debent, Acto prout patet in matrimoniis conícientiae, pro- ut vocamus. Item fi mater dives, vel certé & ftupratore copiofis pecuniis inftructa fitj Ti proli — N Caput .X VZ 337 proli- jam fatis;prov-if'um eft. Dein fi mulier usque ad tempus patentis praegnationis non | p nifi unico cop E Y uletur ; pater ignqrari non potett. | d hibett $. 1576. ] acttt Ts Alii plures easque diverfas rationes con- tra hoc vitium accumulant. Sed generatim Deebut id, licet a doctoribus etiam circa alia Officia fieri foleat, non recte fit. Nam unicum ac fimplex offcium non nifi unica ratione, aut if f titulo nititur: multiplex.ac diverfum effe in- cipit, quando diveríos obligationum titulos, juri fi ac velut bis natu mnibu;; i ; m duos pro íe natales idem accil officium ufurpat. " - e act ; hs $. IT Tes yicartà jtratà — Ego in priore editione titulum juftitiae contra peccata, de quibus hic tractatut, affig- 'ohibiü atl nàvi, peccatis vero contra naturam pieta. tem ac reverentiam facultati generanti debi- tam oppofui. Hanc jam nomine caftitatis infgnivi: illi vero priori officio de vitanda fornicatione, adulterio, juftitiam , feu jus (l tird müfma effe oppofitum dixi, eoquod per tale delictum quis corpore alieno non quidem abutatur, j d attamen fineé praevio jure, et fine legitimo ebu I;;acto're non fua, e-t fic inique utatur, | prO cel ] f | Tom, IV. | &T pml $. 15725. d d 338 Tractatus. duodecimus, $. 1578. UI AWCere Nam comtabam 'actus ifte extra matrl- af p. monium eít ma]us, in matrimenio áutem ho- finten! neftus. lam matrimonium, quantum ex' jure lg naturae, eít merus contractus, et jus ali- i ] quod ex illo contractu . ortum. Igitur ,tota t QUo tali$ coitus malitia 'folo contractu, et'jure oticat inde obtento: purgatur. lam d(.mque illa lonine: malitia debet effe contra jus,. et contra jufti- lt a tiam, quae malitia folo jure, et pacto tolli- ( n tur. Quod patet in exemplo: fiquis rem tuam ufurpet, is peccat: fin conventione ali- ) No qua jus illius rel in eüm transferas; ille re fati Nun- bon hac utendo jam non'amplius peccat. E qu1d peccatum illud erat contra jus et'jufti- vt tiam, quod conftituto exinde jure definit effe Tet peccatum? Et fie demum fornicationem, et fere alia bujusce generis peccata non, ca[htatx, fed Vis juftitiae adverfam docebam. L T« u $. 1579 Hic jam. aliquid indignationis oriebatur ab iis, qui.per folam pietatem in prolem ma* M litiam fornicationis haud recte exphc.arl, pro- 1 tor be noverant *), aliam infüper rationem ex umj jure naturali venientem nefcientes ; quos (erte praetérea argumenta, quibus doctrinam meam fier: everter ent deftituebant. Aft amici ahqul T fedata, et aD omni adverfa affectione immuni AC M voce interrogabant: nonne ex tua doctrina Qf oimmne um m - Caput, X. Vi: 339 omne jus haf'citur ex pacto? Neque aliud 1 oAl facere poteram, quam ut hoc concederem: j nam pietas nativa, et jus pactitium ex mea ütem lj ' fententia conftituunt duo illa membra, in | ef jit quae genus virtutis moralis proxime dividi. ju d tur. Tum vero pergebant: unde ergo, aut tur f ' ex quo pacto jus illud eft natum, quod per . e fornicationem violatur, praecipue inter duos ;iquel n4 omines,.q L uorum neuter alterum usque ad ym j tto 00 ilum actum viderat, nec ullum cum eo pa- ctum inierat aliquando? QUs tione d ^*) Nonne hi omnes ipfimet hgec peccita non cafti- M ] bf tati, fed pietati in proles adverfari reapfe dice- p c N;h' bent? | Aut qualem titulum cóntra haec peccata T ffignabunt, qui non.ad aliam, atque a caftitàte & us diverfam virtutem fpectabit ? Scilicet reapfe ipfi- (init e ! met hanc caufam a foro cafüitatis ad aliud transe ynett, ferebant: ego autem id non re tantum . fed et ver« lu [ bis faciebam. Si feripfiffem * ornicátio ! n eft pece catum caflitati ex titulo jufitiae adverfü ome nes tacuiffent: licet per hoc naturam cafti jutftitiae inepte '«.admodum confudiffem, ts ét & &)*X' df $. 1580:. nebt J em r | 'Ad grave hoc argumentum -cögita'bam.; af pm &n non pactum aliquod generale, et a toto humano genere.conftitotum afferere liceret; ym d , quüa Certe fundos, et res alias dividendo, et fie f mæm generali conventione jura rerum, quae antea | 4 j communes erant, invecta fuerunt. Àn non dici poffet, nedum bona fortu ae, fed etiam oC ii bona corporis, ac pudoris communi pacto ol 2 farta, 340 Tractatus. duodecimus. farta, ac tuta effe juffiffe totum genus humae num? Pactum, et jus inde ortum naturae Et humanae pene coaevum, certe usque ad pri- Tam rerum geftarum memoriam pertingens itte f effe videtur. Sic bellum a filiis Ilacob contra ompi - Sichimitas, et poftea a Graecis contra Tro- Yactlo JIout € janos, et a Sabinis contra Romanos in caufa violati pudoris geftum exempla fat illuftria, T08 lt hor et antiquillima funt, quibus vetuftiflima gen- tium contra illéegitimum corporum uíum core Jrfitje ventio evinci videtur; ut adeo generale ali- CU quod jus corporum pacto communi conftitu- Ntius tum haud ex vano confinxerim. um h ilis : T ii $. IS8I. Atque fic mihimet ipfi utcunque fatisfacie- J n 3 bam. Aft ex intervallo cogitabam: fed quid Yi fi gentes vel res nunquam divififfent, vel fal- f tem pro integritate corporis nibil ftatuiffent ? f An tunc promiícus coitus' approbandus erit? Ü Al WXLel ftatuamus extremum in hoc negotio ex- eibpltm, fingamusque 'non nifi duos diverfi Q fexus hommes effe conditos, quorum alter- uter infüpér mente captus ineundi contractus feu matrimonii conftituendi omnino incapax fit. Dabone in hoc cafu homini fanae men- 'Ontr tis licentiam, alterum fua duntaxat volun- lt im tate ad actum generationis adhibendi? .Non aufim fane. WUZ; l V fit $. 1582. x m Coput XVI. 341 s huny $. 1582. ia * Bd pxl Et tamen ante omnem conventionem, et ante rerum divifionem rem-quamlibet absque TUnga ) COf omni aliorum confenfu. ad ufus meos fine nT piaculo adhiberem. Scilicet, re$ quaelibet, n CU prout ex manu conditoris exiit, ad ufus hu- ufiri manos generatim pro quolibet eft facta: fo- lus homo eft tantae:dignitatis, ut non pro ima f um qu -homine, fed proxime pro Conditore ipfo fit factus *) Unde injuriam facit homini, aut ne i conft potius aliquod impietatis genus in hanc nati- vam hominis dignitatem committit, qui fuo folius arbitrio utitur homine, quah xüe pro- pter illum effet factus. *) Egregie huc facit teftimonium S. Auguftini fupra (osfat $. 150t. laudatum. Quo docet, omnia per aeter- nam fapientiam, mentem vero etiam ad aeternam fed t v [ fapientiam , alia tamen non nifi a2 hominem effe facta etfi per aeternam fapientiam fint facta. Vif Unde haec tanquam res noftras ad arbitrarios ufus us & j adhibere omnino licet, quod in homine, utpote o € qui non eft propter nos, longe aliter eft dN ] jl $. 1583 p i incip Quare demum peccatum carnis, quod non contra naturam effe dicitur, definio, ita, ut p n qu J fit impietas contra dignitatem bominis ex eo com- N tri[Ja, quod quis eo ad actum generationis fua fo- lius voluntate utatur , quafi is, «velut ves vatione deflitutae , propter illum bominem e[[et conditus Ij'gzr X.3 $. 1584 342 Tractatus d'u./:odc-cimus. x C g. 1584. Ex hac definitione eruitur, haec peccata Dr p non juftitiae, aut faltem non foli juftitiae; prout antea, cenfebam, fed potiflfimum pie- $n tati adverfari, eoquod nativam hominis digni- g UI tate-m V*iolenht-.ï us lt« ^ $. 1585. [i8g diti Confequitur item, actus ad hoc genus per- äläïl l) tinentes a fua:malitia haud purgari, etfi pars v altera confentiat, nifi confentiat in unicum | I5 hominem, eumque perpetuo retinendum, et 10j 10) nifi demum omne impedimentum quo matri- monium dirimatur, abfit. Impedimenta enim u ligaminis, quod vocant, et alia quaevis con- B :fenfum omni efficacia fua exuunt. ( M i *),Nam impedimenta non tantum.illa, quae funt juris divini, fed etiam ea, quae ex jure humano detcendunt, faciunt, ut confenfus fit nullus, aeque ac fi non :adeffer.. Iam . alterius. corpore fine ullo E ilius confenfu uti, eft ipfifümum illud peccatum, &tl jj lgu quod S. 15843. definitum fuit, QOncuj Tl 3 4 an——— HARD di EEi Quo fatto &nfi t tf Vs CA- n Caput XV'II 2 4 [] 3 CAPVT DECIMVM . SEPTIMVM pecci De peccato fornicationis , adulterzz, ftupri, in- Uftl ceflus, ac Jacrilegii, Uf D $. 1586. Ex data definitione fornicationis mtelhgltur nis d ejus malitia, 1507. Quae major eft, ac fit furti, detracuoms, ut adeo ex fe refarciri nequeat. : 1588. Definitur adulterium, ejusque malitia often- ditur. Ü Ieus "i 1589. "Quod, etfi quantum ad ipfam injuriam re- , ef i päj i parari nequit, ] n ï 1590 — 92 Ob laefionem tamen in bonis fortunae n nonnunquam inde fecutam difficilem fane reftitu- tionem exigit, jo 1 mta t 1593. Exin jam ftuprum, evis ( 1594- Mox inceftus, ä 1595. Ac facrilegium huc quoque. pertinens defi- niuntur, qii jre u $. 1586 J[is, 4 i Ti Ex definitione $. 1583. ftatu fpeciatim in- j pu telligitur fornicatio ,. quam alias definiunt effe concubitum f[olüti cum foluta: ejus tamen mo- ralis definitio eft, quod fit genus impietatis, quo folutus corpore folutae ad actum gene- rationis fine legitimo, ac valido ejusdem con- fenfu utitur *) Nam tal corpus manet non tantum ex pacto aliquo, fed ex ipfa condi- tione, ac natura fua ahenum, id eft, ad tuos ufus non deftinatum. *) Di- ( Y4 344 Tractatus. duodecimus, *) Dices: ,,foluta nullo impedimento irretita, et in .actum libere confentiens non amplius manet »aliena. |Confenfus ejus eft efficax: .nam nullo ,»,laborat impedimento. Et tamen a peccato for- ,,Qicationis immunis non eít ergo nondum plene »indoles hujus peccati eft explicata.** Refpon- deo: Mulier ab omni impedimento libera vel con fentit in. omnem vitam, vel non. Si prius; tunc I jam adeft matrimonium, ac proin inter tales ceffat Cutior fornicatio, Si vero non in omnem vitam huic li adhaerere promittat; tunc confeníus eft nullus, donui ac proin tale corpus tibi nulla ratione .fit obno- fs a xium, Nam matrimonii perpetuum , indiffolubi- lemque uexum primus bumaui generi$ parvens di- ht M vini fpiritus inflinctu. promuntiavit, cum dixit: QU q boc mumc os ex offibus meis a). Scilicet ut ma- àd aj trimonium .poffit éffe fymbolum ilius unionis, quam Chriftus habet cum fua Ecclefia ab' ipfo *)P nunquam repudianda: matrimonia in hac Dei pro* Y videntia debent effe perpetua. — Licet vero. inter impedimenta matrimonii doctores non recenfeant ï voluntatem ad tempus duntaxat aliquod contra- hendi; haec tamen voluntas eff verum impedi- mentum jure divino jam in paradifo conditum. Nam talis voluntas confenfum facit irritum, omni- que effectu , ac jure eundem deftituit. ,,Aft non- .he fic fornicatio cum confentiente non juri na- .turali, fed divino duntaxat adverfaretur: eo »Qquod confenfüs ad tempus jure. divino arbitra- »,ri0, non jure naturae effet nullus? * — Sed probe notandum, aliud effe, quae rere, quo jure con- fenfus temporarius fit inefficax, ét aliud, quo jure fit prohibitum, re fibi non fübdita uti. Illud defcendit ex lege a Deo in paradifo lata, et non nifi per fidem cognita: hoc vero étiam folo na- turae &) Tridentin, fcff, 24. in doctrin, Sacrament, matrim., l [ [ Caput. XVII. 345 m turae lumine cognofcitur, Sic pactum ex privata I f hominum voluntate conftituitur: 'pactum - vero 20 u aliquando conftitut 'Cat0 f hibetur. Lïm violare, jure naturali pro- um plt Nf $. -1587. vel cüt s; tUt Infuper ex $. 1 583. habetur: mälum forni- les qt il " cationis deterius eíffe furto, ac detractione, um t levius tamen homicidio. Nam per illud non t nuls bonum fortunae, aut honoris, fed his nobi- Áit otte difh lius aliquod bonum corporis violatur *). Vio- arti d lat porro bonum corporis non primarium, n d- aut ad propriam vitam , fed fecundarium, et et u m ad alienam vitam pertinens. niionh ab i *) Pro illata hac injuria ( nam in hoc cafü etiam Dei pte volenti fit injuria) compenfatio nulla. debetur, eo to X | quod bonum corporis reddi non queat, et bona ocenli. fortunae nullam ad bonum corporis rationem ha- | aontt beant, et fic hanc jacturam nec ex parte com- inpé penfare queant, Eum duntaxat cafum quidam )db excipiunt, quo quis ficta, aut ex quocunque ca- j 0* pite irrita matrimonii promiffione ufum corporis obtinuit. Em In hoc enim cafu volunt, ut praeftito juri l vero confenfu, eum, quem perfide antea fub- ur: ? traxerat, .fuppleat. Et quidem pietatem.ad id ur- ambite gere, facile concefferim: jus tamen ftrictum nec- ipit dum pervideo. Alia vero detrimenta circa bona g d fortunae ex tali dolo fecuta refarciri debere, om- j, U nes fatentur. Aliquando tamen éx praecoci con- W r ] jectura dubium aliquod mihi obortum fuit, an e f [ non poft fornicationem etiam fine praevia fraude jv commiffam detur obligatio ineundi matrimonium, nifi altiores rationes obítent, t* Nam fornicatio eft impia laefio circa bonum corporis, et matrimo- at nium ef'c'jus in corp us, ac proinde pertinet ad v'y 5 bonum — Jvactatus . duodecimus 246 bonum corporis: ut adeo compenfatio circá bo- eft, num corporis fieri omnino queat Sed. utique haec nova, et omni auctoritate erunt def(tituta. e0 L] conj $. 1588. ( i at Ex eadem doctrina $. 1582. etiam intelli- juria g:tur malitia .adulterii: quod.eft ufus corpo- * ris, quod non tantum ad ufüm adulteri non eft deftinatum, fed infuper alterius juri eft obnoxium *) Unde continet hoc crimen totam malitiam foxmcatxums, fed etiam in- juftiHam juri inbpocentis conjugis irrogatam, Et quidem fi alteruter fit conjugatus; voca- tur adulterium /implex, fi vero adulter uter- que fit conjugatus, erit adulterium duplex: jita eoquod tali crimine duorum innocentium con- Ie jugum jus violatur **) O t *) Vel fi haec adulterii «definitio non . placeat; ad- hibe vulgarem , qua dicünt adulterium eft coitus C inter duos, quorum unus, vel uterque eít con- bo jugatus Tit **) Neque injuria adulterii purgatur per licentiam t conjugis fuo conforti tale nefas perpetrandi da- tamO Cum enim confenfus matrimonii ex.jure dit divino debeat effe perpetuus, et cum unica tan- tut; talis licentia agendi cum altera eft nullius roboris, ut proinde in cafu adulterii etiam vo» lenti fiat injuria Ef $. 1589. De Ye Equidem omnis injuftitia ex communi do- r ctrina inducit obligationem reftituendi, id d eít, Caput XV1I. 347 citti t eft, illatam injuriam compenfandi: quia in d Qtqut (ritütà eó genere bonorum, circa quae adulter fuae [ | conjugi injuriam mtuht, id. eft, in bono cor- l poris nulla compenfatio poflbilis eft; ideo ex communi fententia pro- fola adulterii in» jttel juria nulla reftitutio debetur. Corph *) Iure tamen humano. ac divino innocens conjux n ol adulterum potePc ab . ufu matrimonii repellere, jri d immo etiam ab ejus fe habitatione feparare, Non Qrma enim tenetur fidei oflicia exfolvere illi, qui fidem turpiter adeo violavit. Jam m gätdm, $. IDQO- YO r Ug Verum nedum jus in corpora, fed etiam du jura fortunarum per crimen adulterii graviffi- f co me non raro violantur. Si enim peïhda uxor prolem ex adulterio conceptam pariat; talis proles fumtibus ignorantis mariti edu- &t ji e0i catur, et cum legitimis filis non tantum in g a E bona materna. fed etiam in bona illius ma- riti ex quo tamen nata non eft, hereditatis jeentiim titulo fuccedet immo non raro totam here- ndi ( ditatem fola, et haeres unica capiet & J nulil $. 1591. j V uare impia ejusmodi mulier ejusque adulter ad omnia haec damna reparanda te- nentur. Et fiquidem alteruter ex adulteris vel non poffit, vel certe nolit, fuam par- m d0' tem conferre, alter tenebitur ad totum red- dendum. Et quia uxor ejusmodi raro poteft, eff, tantum 348 Tractatus duodeþimus. tantum praeftare, quantum teneretur; de- ibd bebit faltem , quantum fpoteft, fatisfacere: five e. g. oeconomiam folertiffime gerere, ex bo- nis fuis marito, et legitimis filiis omnia, quae y poterit, legare etc. Et ad haec adulteri tenentur, nedum quando proles aliqua. cer- to, fed etiam quando probabilius folum eft gä adultera: nam in dubio tantum, id eft, in pari .caufa . foboles ex matrimonio potius, j quam ex adulterio nata effe judicatur. €. 1592. I Non tamen adulteri obligantur ad feipfos A Brihi prodendos, neque per difpendia famae bona 1 te fortunae refarcire tenentur. Neque. debet l N mater filium ejusmodi in vitae genus facrum ftudiofe inducere, fcilicet ut nihil, aut pa- JIoy Wne rum ex haereditate capiat: nihil per ratio- qdett nes facras hanc vitae conditionem amplecti eidem confultum fit. Semper quippe imbro- brin Inq bum eft facrum feu donum gratiae aliquod (dem ad fines mere naturales, etfi de fe honeftos It fel referre. De quo alibi.x 1 $ 1593. Inter vitia.carnis poft adulterium fpeciali aliqua malitia infectum. eft ftuprum. . Quod eft violebtus ufüs mulieris invitae, et con- tra ejus voluntatem *). .Ab hoc crimine pa- enta DUN rum differt raPtus, qui definitur viol : ab- - Caput XV'IL 349 t d abductio foeminae reluctantis five libidinis, ficert five matrimqniiv contrahendi caufa. X ex bo. ") Stulprumwtafnen purioris latinitatis fludiofis om- , Qu nem illegitimum mulieris ufum denotat: eoquod dulteri fornicatio fit vere non admodum latina. Praeter- 4 ( quam, quod Komani matrimonia perpetua effe, m ignorantes ufum mulieris in unum, aut plures d i actus confentientis, vilem potius, quam fc effe, arbitrarentur, e?le&um poti $. 1594. Inceftus eft acceffus ad . mulierem fangui- ne, vel affinitate junctam inter gradus a jure feift próhibitos, - Immo fpecialis haec malitia etiam : Doti in nefando ejusdern fexus.uíü contrahitur. debe Et quidem eo major eft eadem malitia, quo SCrur propinquius illud cognationis, vel aflinitatis t p vinculum peccati auctores conjungit. Sic nl deterius eft cum forore, quam cum confo- qplecti brina: peccare. Unde gradus conjunctionis (mbro in confeffione probabilius exponi debet: fiqui- jquo dem peccans tunc, quando peccabat, fatis id yeliol intellexit. ..*) Inceftum cum, reverentia"proprio fanguini de- De hoc tat bita, et fic cum pietate pugnare docent. nen ubeyius agitur de impedimentis matri- 1nonii, )æä ] $. 1595. con Denique inter peccata carnis aliquod ge- p : | ent nus facrilegii recenfent: eflque actus vene- reus d & g a Tractatus duodecimus, 350 j ió reus ab eo admiffus, qui voto. caftitatis ad. ftrictus eft. . Cujus quidem malitiae fe reum NI etiam ille facit, qui etfi ab omni voto liber ( cum €o péccat, quem hujusmodi votum te- net: utpote quem in committendo facrilegio proxime adjuvat. f *) Voto caftitatis fe Obftringens corpus fuum Deo velut dedteat : jam re Deo devota abuti, aut eam Thfelh CQ violare vel facrilepgium , vel certe peccatum rclie gioni adyerfum efc t0pl &t 1 LU CAPVT DECIMVM OCTAVUM., [un fu De. actibus . carnis zmperfectzs. -et fpeczatzm -de cogitationibus. g ! ] adl]?[e $. 15906. Àctus imperfecti eadem ratione caftitati ad- Qp verfantur, ficut perfecti, T $. 1597 , Siquidem . delectatio inde hauf*ca fit venerea. Trita $. 1598. Inter- facultates hominis eft phantafia,. et EM haec caftitatem per fe non laedit. $ 1599. Minus adhuc :«eandem laedunt cognmones -puri intellectus, et decreta voluntatis in 1e fpes ctata. ttb I600. Appetitus vero animalis contra eandem lQ pugnat. fpet I6OI. Qui tàmen frequenter parum obfervatur. hür g 1602, Atque hi actus imperfecti omnino gravzter &l prohibentur, n ä. 1603, Unde delectationes morofae fic dictae . funt l. peccatum, grave. 3j 5 16040 o Caput XHL .5 35x s | $, 1604, 'Cujus gravitas pro diverfa qualita-fe perfo-; narum. creícit, IQ ; fibet $. 1605. Illufignes ex fola phantafía ortás reprimere m confultiffimum, nþn tgmen apc?r Íe praeceptumi eft. ]ept $. 1596.. ? o Y Ex bucusque dictis e& maxime ex $.1583. üt enm intelligpuntur actus imperfecti, quales fünt n d tactus, afpectus, ofcula, delectationes fola Copitdtione conceptae. Scilicet omnia haec ejus funt indolis, ac malitiae, cujus funt illi / actus perfecti, 'quorum imperfecti hi aliqua fünt initiz. Sic delectatió capta ex eodem j fexu eft contra naturam, delectatio quaefita ex homine conjugato participat de mialitia adulterii, et fic deinceps. Natm delectatio at Ü capta ex perfona confanguinéa, voto,. aut matrimonio ligata, jam eít actus exterioris nerea iniium aliquod, icet mens fe delectantis li [ actum externum haud intendac,;, d , $. isgyj. 10105 xil i[od Atque haec fatis clara futit: illud äutem ambiguum non raro eft, guaenam delecta- piu tio, aut quinam imperfecti actus:.ad venerem fpectantes caftitati adverfeptur. : Cum enim tU bümana natura variarum ille cebrarum capax ite exiflat, multum intereít, ut. ede, quae ad praefens negotium fpectant,.clare defignen- fut tur, ]taque in homine, qui mens "fimul, et animal eít, quatuor facultates notare opor- ( ob tet: Tractdtus äïtodecimus. 352 tet: quarum duae ad cognitionem, alige vero | at - (ecer duae ad gppetitum fpec;ant. k 3 $. 1598 : M Itagque homo phantafia: eft praeditüs,' quá brutorum inítar cognitiones animales conci- Ddl ddem pimus. Iàm hae cognitiones etfi circa res bamus. turpes verfentur, ex fua indole ad venerem fnt j haud quaquam pertinent: alias de talibus nun- Oi quam liceret cogitare, aut differere. | l d fine praevia imagine phantaftica non datur tt fae plerumque rationalis cognitio. Dicitur ta« um inen ex fua indole: nam ex imaginibus re- rum turpium in phantafia formatis alia quae- « Eü, P piam facultas faepe inflammatur, cujus d.eini dctus caftitati. vere contrarii funt. à DT dppet - gice $.. 1599. . QUan Alia porró in homine 'pdtentia eft intel. teo lectus, quo nos Angelorum inftar cognitio- üp nes rationales, judicia, ac unius ex altero 1 ii At deductiones edimus. Cui accedit voluntas rationalis,-qua rugfus fere, ficut Angeli, libe- Yul N Q ra decreta concipimus. Iam nobilium harum facultatum. actus caftitati haud funt inimici:i dem actus enim venerei animales funt; ac proin foq fui originem in mente rationali habere nul- latenus poffunt. zquidem voluntas libera frequenter officia caítitatis violat: fed non proxime per libera decreta, bene vero, in quan. E gf m Caput. XVIII.. 353 VAU quan*tum' ce . rtum lquempiam actum ahimalem decernit. d $. 1600, * Supereft igitur appetitus animalis ille ani- 5, Qu COr( malis phantafiae naturalis focius, utpote quem u itidem communem cum aliis animalibus ha- bemus. Hi porro appetitus animales varii eperett funt in nobis, Sic datur appetitus edendi, Us uD Nat dormiendi, vindictam fümendi, grata viden- di, tangendi etc. Inter alios datur in homi- l at t u ne facultas, et appetitus generandae fobolis: qui maxima delectatione inftructus, et poft büs t ; que peccatum voluntati rationali obfequens haud eft, ac proin hac invita periculofillimas pug- [sdäï nas non raro excitat. Unde hic potiffimum appetitus Patribus ac 'lheologis fub concu- pifcentiae nomine venire folet. Et quidem quando haec facultas in motus, et actus ex- - t li l teriores prorumpit, hi quidem facile fua fe turpitudine fignant: fed quando iidem in fen- enito gite teri E fu interiore haerent, ab aliis delectationihug " animalibus aegre fecernuntur, Sic ejusdem J p vultus pulehritudo delectagonem natüralefh, l hbe .&ut veneream füfcitare poteft. Amor. ejus- furuf dem pérfonae poteít modo efífe mm!ch inodo vero turpis, »naturaiis, pïOJ t Qu jiet j 00l Tam perceptiones interiores verbis ?ecre et non nifi propria experientid définiuntur: qUäH' Ton. LV. quOes Trastams duodecimus. 354 nicne Q£1omodo enim tibi explicabo fapofem mali icrio. granati; fi ejus fenfum nusquam percepifti? emo Íívilicet hominem a nativitate caecunr j &mpli Ita- Tem pulchritudinem colegum rite docebit. que fequens regula in.hac caufa nos juvare perfo utcunque poterit: illi amores, affectiones, V de - Wi blanditiae, amplexus, ofcula, ac denique natae ex his delectationes funt actus poten- j Y ( tiaé generantis, ac proin extra matrimonium ^ Wi turpes, qui ex teftimonio fenfus interioris - üpon funt initia, et primus ardor, ex fua indole ad motum aliquem exteriorem tendens: licet *)H fub honeftiffimis obtentibus clancularia. haec venus fe occultet. Sic dicünt: ,,ego hanc g Virginem plurimum amo, honoro, vifi- LT ,,t0 etc. fed amore honefto, ob ejus pru- d 925 dentiam, induftriam, et eximias fane vir- ,tutes. - Huic amori ficut tenere, ita etiam ímpune indulgeo, utpote honeftifimo, et I ,,ex virtute.concepto: mens enim utriusque vï t d6 ,ab omni turpitudine longiffime eft remota.'* licho Sed finge tibi Virum grandaevüm prudentias Offcit fedulitate, atquc omnibus virtutibus prae illa Qtout feemina copiofifme exornatum. Num etiam Thon ad hunc dulciter*adeo afficereres ? En quale Qd genus dulcédinis fub honeftiffimo amore tuo . at lateat. Mens tua ab actibus exterioribus - liber abhorret: fed eorumdem actuum interiora | tjl initia incaute delibat. Denique fenfus ifte * ïibuS ultra omnem opiftionem aftutus eft, et peri- culofuüs admodum, utpote qui nedum ex re turpi, fed ex ratione honefta, puta ex opi- ] nione * | ! Caput XVIIT. 333 m mj nidne prüdentiae, nobilitaxtis, virgïnïtatiä etc.: cepltà acrior non raro evadit. Sed, quod in ex- CA6QUIL emplo jam oftendi, illas dotes, quae affectio- m D nem tuam tantopere irritant, impone alicui t períonae, quae vel per aetatem, aut fexum xtiotes ad delectationem carnis nullatenus facit, et denie alfectionis tuae naturam, originem, ac finem o mox deprehendes. O quoties venereo, ac mponiut turpi affectui honefti amoris nomen peflime yerion imponitur:! . indo (( y; Dd - *) Huc -facit doctfina ab Ecclefia . damnata a) .-/ eff robabilis opinio, quae dicit, effe tautum venia- r lr j e » Ofculum. bahitum ob delectationem carnalems jo i et fénfualem, quae ex ofculo. oritur , Jeclufo pes n i vieulo coufenfus ulterigris, et )p'ailuxtiom'.v, us p A j $. 1692. , &i n* Ttaque actus potentiae generationi iie&ïl— triUNe JUS [ natae, five completi, five in fenfu interiore Jm()m: inchoati tantum fint, hi, inquam, foli ad ylento ofüicium caftitatis fpectant. Qui proinde, prout ex hucusque dictis patet, extra matri- m a monium omnino omnes funt prohibiti: et T quidem adeo, ut nulla in His detur parvitas T materiae, id eft, omnes, fiquidem plene de- rior liberati fint, lethalé peccatum inducant. De j iiol l actibus confummatis, et de actibus exterio- ,[m Ixt s res clara eft.. Nam ribus etigm imperfecti ar - Zz fcrie j y/ y 0 ] ) Inter/vpropq/ït. ab/?ïlexäff:dra F1I, .damn.nt. 40??!30 v j kTmctatus dztoäeciinus.— 356 fiore: fcriptum eft b): meque fórnicarii,. nequekidolif Qepta Jervientes , meque. adulteri, meque molles , " neque fünt 1 majculorum concubitores —, — regnum Dei poff-- ambit débunt, Qua fententia etiam involvuntur, qui t q absque omni actu confummato, actu tamen C exteriore aliqua libidine feu impudicitia fe lettri contaminarunt. Nam prout habet Apofto- r lus e): foris cames, .et venefici, et tnpudici, et &t fe bowicidae etc. Actus vero fenfus interioris Detta íemper, et graviter malos effe, paténtia adeo ex divinis literis teftimonia non videntur fuüp- li j u pétere: nam illud 4): qui viderit mulierem ad delet concupiftendum eam, jam maecbatus efl eam n d corde fuo:; hoc, inquam, videtur actum vo- luntatis, quo quis actum exteriorem concu- pifcit, denotare. Attamen communis Docto- rum fententia habet, quod delectatio vene- rea fenfus mere interioris absque defiderio M actus exteríoris ad grave delictum poffit fuffi- dnte cere. Neque gravis ratio deeft: nam ejus- ttoy modi illecebrae jam funt prima pars genera Yerf tionis, E] 1 Gpit $. Iöog. Dent defi Atqükäï exkdb!ctrinä $. pröximo defcripta fme', fequitur 1mo, cogitationes morofas quas VO* dey cant, id eft, delectationes etiam mere inte- fl ' rjores, Ial b) x. «d Corintb. 6. Q. 10, der c) Ap(:mïypj: 22. 153. fquïi J d) Mattb, 3. 28, í Caput X VHI. d5 it V riores, ex impudicis imaginationibus; con- , D ceptas gravia effe peccata. Non equidem funt inchoatae pollutiones, prout plerumque T , Q arbitrantur! fed funt initia illorum actuum, ex quorum cognitione hae delectationes ex- | ml ia d citantur. Sic ex muliere foluta impudice de- lectari ad genus fornicationis pertinet: de- lpofo Jectari ex juvene ad fodomiam, ac demum iij t ex fe ipfo delectari ad malitiam pollutionis iterioi fpectat. Certe fi illa morofa delecthtio ex tie al fua jam indole malum pollutionis involveret; Quf fup: nequidem conjux de conjuge absque gravi j TL delicto " talem delibengte pofï'et : admittere. Quod minime verum eft. um v coti 1604. Dod $. ) VV Circa morofas cogitationes, feu, qüod Vf idem eft, circa delectationes impudicas, folo fic i interiore fenfü perceptas binae dantur con- nti woverfiae. Quarum prima eft, num pro di- geit verfa qualitate perfonarum, ex quibus per- cipiuntur, diverfas quoque malitias partici- pent. E. g. an delectatio mera, et ab omni defiderio libera etiam malitiam adulterii cone Mi tineat, fi ea ex conjugata hauriatür. Et qui- dem fi objectum delectationis in genere ca- ( ftitatis fit diverfum; ea fine dubio duplicem nj malitiam contrahit. Sic delectatio mafculi de maículo eft deterior, quam delectatio ma- fculi de foemina. uod fi vero objectum ejusmodi non ex caítitate, fed ex alia vir- tute Tmctatus duodäc'imus. TT ttal tüte e. g. ex juftitia, prout in cdïïjügata, vel fine ex pietate, prout 3n confanguinea, vel ex Wt religione velut in ea, quae voto lipatus, quod mod fi, inquam, objectum delectationis ex diver- tien fis ejusmodi rationibus differat;* multorum V0G fententia eft, meram ejusmodi delectationem hm nullam aliam malitiam importare, quam eam, Ia qude caftitati advería eft. Sic non effet de. at terius .de conjugata, quam de foluta de- feon lectari. Verum contraria opinio mihi pro- TO babilior eft: eoquod haec delectatio ex fui | büs gonditione fit inchoatumr adulterium *). jrae *) Dices: ',,utipie tali:: nullatenus intendif adult&' ,rium perpetrare, ab omni actu exteriore maxi- ! , me abhorreüs,** Refpondeo, mentem ejusmodi adulterium minime .cogitare: delectationem vero animalem fuo jam motu in adulterium ferri, immo adulterii velut primam partem jafm exiftere. Pro- be quippe. notandum ,. actus et decreta mentis, non item actus, ac motus tum animales, tum ex- teriores quoscunique conditionem , abftractionem, limitationem , admittere, Sic decretum voluntatis innoóxium eft fi cogites,"hac muliere vellem uti, fi mecuni conjugata foret: contra vero jam imw- probum efít, fi de ea fenfu . interiore delecteris, imaginando, fingendo, vel repraefentendo, tecum matrimonio junctam - efle, $. 1605, - Altera controverfia, quae circa interiores "has delectationes fe offert, eft in eo: an inens connivere, (ine libero confenfu per- N fi phantafia, ac appetitus ani- mitcere POfïï» ; inalis "Caput. XVIII. 359 malis ejusmodi düectationibu&fa*a f'pönte,, et i, vel fine luntatis decreto fe immergat. V£ er Ibero vo Et quidem, prout ego arbitror, otiofa ejus- id AU ; ( modi indulgentia plerumque libere confen- tiendi periculum probabilius, feu, quod alii jftorum vocant, proximum importat.. $i tamen fo« tiOnet] TIl 82'.113 lam illam permiffionem fecreto confenfüs vo- luntarii periculo fpectes; puto, nüllam in ea fit d malitiam dari: nam fi mera motuum vene- u d reorum permiffio eífet ex fe jam mala; tunc hi p innumerae actiones omitti deberent, ex qui- , e f bus varios motus. fibi imminere, j x th0 | jam J praevie" certus eft *). l adnïz'fï *) ,, Aft türpes ejusmodi effectus tum folummodo re m2 , permitti poffunt, quando gravis, ac honefta ra- jusa m ve 110 et non mera defidia id petit: unde hoc ar- ,,-gumentum-in'ä. hoc productum nullius roboris r if ,eft:« Mihi tamen, quod dixi, omnino firmum & It eff2 videtur, Nam vel mera delectationis per- f0 miffio (quantum ad officium caftitatis) mala non p & eít, et tunc fine gravi, aut honefta ratione per- dtone mitti poteft, vel eft intrinfece mala, prout voca- olunfaïlï mus, Si vero intrinfece, id eft, perpetuo mala [eri 0U eít; tunc nulla necefüitas, aut honeftas eam exe .am iül jsc cüfare poteft, Nam officia caítitatis ejus indolis funt, ut nulli cedant necefíitati. Quapropter mea , ob opinione generatim nulla actio violat cáftitatem, nifi ea libero voluntatis confenfu decreta, V-el imperatd fuerit. r —— —— TE AX À—ÀÀ t j 9 j CA- Z4 ji/. " 360 Tractatus düodeci&us. CAPVT DECIMVM NONVM. . JDe verbis , cantibus , carminihus , amplexüu's etc, caftitati infeftis. L $. 1606. Ofcula, amplexus etc. caflitati per fe non nocent. £ $. 1607. Plurimum vero noc Ícaenae. gnt libri , picturge ob- $. 1608. ' Er prae his ornnibxlg fpeCtacula obf&aena, $. 1609. Equidem opera fcenica poffunt prodeffe ; $. 1610. et 11. Sed päout, modo funt, multum no- * Ceïrlt-— $. I1606, Porro ex doctrina, ac principiis g.'moz.f plis ftatutis infertur 11do, ofcula, amplexus, ver- M ba, et carmina, picturas item ac fpectacula k Utpote actus ad generationem haud tpectan- fic tes caftitati baud adverfari, (j nulla ex iis ad turpis delectátio deliberate percipiatur; eadem de tamen omnia mox lethalia evadere, quam- fy primum inhonefta illecebra in iis intendatur, til vel fuüa QU tatur, d d «* Illud equidem follicite cürandum, ne, dum agens talia, nihil timéat, 'talia admittens in gravius peri- culum conjiciatur; praecipue in negotio adeo lu- dl D ii ii f brico, et in tentatione hoc omnium peériculofiffima. In propria alienaque caufa, crede mihi, arrogan- tiae, et inanis confidentiae voces et fententiae non et opinione M Faro funt, quas inngmeri lapfus , longe L k ; Caput XIX, 361 longe plures abunde convincunt,v quam eae labidi fundamento nixae. fuerint. Sicubi, certe in hac 'ms Ü pugua infignis timiditas, perpetua fuga, et' cau- tio pene fuperftitiofa tibi erit adhibenda: nifi ruina ipfa tuam. temerita:em luere velis. L'ecreta ani- fe n hi wec mortze frangenda , et tuendae gvatiae jurae tos ajffectus. pudendus ifle ignis emnllire foler. Unde piiffimorum,. graviffimorumque Patrum, alio- rit ( rumque Virorum, quorum confümmatam doctri- nam immenius infuüper rerum ufus perpolivit, in )fEaena. fusdenda fuga, ac follicitudine perpetua, et una- df nimis cura eft: ut pene quis dixerit, quantum in reiiqua peccata confenfum , tantum in turpi vitio tm n ,1'ole-m etiam tentationem eífe dcdinandam, [ $. 1607. Libri obfcoeni, et quae omnibus libris, 1fo plus nocent picturae, et ftatuae impudicae , Vd huc accenféendae fuünt vel maxime: eoquod YXacli ifta fint fcandala, id eft, corruptionis occa- VCl fio perennis, et nedum ad noftram, fed etiam ad futuram aetatem vitiandam facta. &f il Et fiqui- x dem talia publice expofita fint; aliquem re- quam- fpectum ad ipfam communitatem habent, et jatul | nihil aliud, quam publica fcandala funt. Cum- que privata quidem, non item publica fcan- j dala ex gravi ratione permitüi queant; vix dabitur aliquando fat grave momentum, ex l ageni quo hoc publicae corru ptionis fomenta jufte T tolerari queant. - " ffir $. 1608. fjf Scandalis publicis accenfenda funt fpecta- p HUU jnio cula ad amorem, et carnis delectationem 45 facta, Jonr Tvactatus dubdecz'muk.* 565 facta. Ft haec quidem ex omnibus, quae hucusque retuli, irritàmentis maxime noxia funt. In libris éenim, et verbis fola phanta- fia, in ftatuis dc picturis infuüper, oculi, in .fpectaculis vero etiam auditus, et ommis de- nique fenfus incenditur, utpote-in quibus verbis, oculis, geftibus, mufica, veftitu im- pudicitiae, et libido fe velut vivam oftentat. $. 1609. Et quidem SS. Patres vix unqüam vehe- mentiores füunt, quam dum de fpectaculis Qu differuntz et tamen ea fpectaculorum exem- a pla, quae ex Plauto, T'erentio, Seneca, et Q0 aliis nobis fuperfunt, non magis inverecunda T funt, quam,ea, quae noíter 'hfus probat. h Quapropter magnopere intereft, ut legiti- hs mam, et qua fecure uti liceat, doctrinam de l fpectaculis, quantum valeo, ftatuam. Itae fi . que comoedia, tragoedia, aut quodcunque V opus fcenicum ad artem poeticam pertinens, t ad remiffionem, vel etiam ad cültum animi, q eumque probis informandum fenfibus com- N paratum, et hinc ex fua natura bonum eft, f infigniter utile, longeque magis, quam vulgi opinio fert, commendandum. Hoc. quippe - genus poefeos ad commovendum fenfum, fen- fum, inquam, nou mentem, prae omni elo- j quentia eíficax eft. l *) Plurimae enim arltes, fcientiae et virtutes vivax [ imos fui fpecimen edere, atque fpectatorum an opti- gt 363 qu : optimis fenfibus imbuere poffunt ex probo, et ab D10fà omni impietate vacuo theatro. Equidem 'aon t raro etiam ftudium virtutum magis ad fenfum, i quam ad purum juftitiae amorem flectitür, et ve- hementes affectus ex' profana, et fluxa felicitare js de in fcena noftra urgentur: ubi cura aeternorum tibu mitigata, mens terrenis dfügitur, et vis gratiae, U i ac fidei haud parum fatigatur. Sed haec fünt non Tat ipfius artis, ad bonum aeque ac malum oppor- tu,nae, fed ea abutentium vitia. Y $. * 1610. V ln H Aft fi vis comoediae fenfüm, et affectu xl turpis amoris urget; jam tota fabula permi- 4;" oX ciofa, et impu iv itiae malo infecta eft. Nam 26 comoeédus fenfüm íaltem interiorem ad ve- um nerem, quantum poteft, incita&; et incauti obt h! fpectatores ex hoc latente venenio liberaliter Jepit q háuriunt. Nam vel ejusmodi choragi vo- m o lunt, ut fcena ad amorem compofita vim lt füuam exferat, vel id non volunt? Si non Ia Df volunt; cur eam edunt, cur ejus vi affectum i[ol urgent? Num volunt eam fcenam fine effe- f ctu languere, et fabulae fuae vitium effe? ort Si vero intendurit, - ut talis fcena placeat, fen- J eü, fum fpectatorum vehementer afficiat; tunc vl utique deftinata voluntate, atque ipfo opere u eas delectationes excitare fatagunt, quae a f venere veniunt, et illorum actuum initia d funt, qui caftitati gravitet,adverfantur. Cer- te ejusmodi delectationes etiam in non con- fenfuro ftudiofe excitare, nunquam non im- vt mmUS probum eft. $. x6t. qu À b d 264. Jvactatus duodecimus: $. IÓII. Certe hic fenfus adolefcentum, immo pue- rorum hucusque integerrimi primas flammas concipiunt, quae in horrenda deinceps in- cendia brevi fuccrefcunt: et certus fum, a parentibus, fi non ex amore virtutis, faltem ex naturali affectu erga liberos fuos, eos- dem a taàli orcheftra longiffime remotum iri, fi vel dimidiam cerruptionum partem fibi cognitam 'baberent, quibus nobilifpae in- doles, ejasmodi fpectacula foeda intuendo,. pedetentm foedantur, dum impuras ejus- modi fabulas iterato fpectant, *) Equidem hene accu(ationem foedi amoris magi- ftri hi di fe farsgunt dicendo: ,,tales ruinas a, minime Jntendimus, immo dolemus, fiquid tale », contingat. Innocuo joco aliquo homines ha- .Tüm rerum jam aliunde inteliigentes delectare, ,,ftultam. nupturientium, aut conjugum fufpicio- ,,nes exagitare, amantium imprudentiam, et de- » trimenta exhibere ftudemus , ut quilibet fibi ca« a» Vere difcat, Denique faepe non nifi amores ex . matrimonio honeflos in fcenam damus.** Att quamdiu affectum ; aut potiuB fenfum hujus amo- ris urget, et, quod idem eít, excitare fatagunt; quaevis proteftatio eft facto contraria , opereque ipfo agunr, quod fe agere nolle, per omnia peje- rant. Et funt illis fimiles, qui alterius pectori copiofas flammas admovenr, eumque adurere fe nolle, afleverant. , Eccur yero, ut alia omittam, hos afectus fanflüm non' femper producunt, dum nullam ;ene fabulam dant, in qua non carnis amor prmum, aut nobilem aliquem locum te- neat? Nonne quia hunc fenfum facillime füccen- í & Coput. XIX. 365 di poffe, optime norunt ?. Sed'et ipfi fpectatores ramidis 'hisce ilecebris maxime fe afüci. produnt, ) ac proin turpi huic voluptatulae libere indulgent, ID et fuá, quani ad haec oftenéunt, oblectatione comoedis-auctores fiunt, publica ejusmodi fcan- p in,i dala gnaviter. proiequendi ? Si fanciorum exem- faltem plaà, fat heroisg, ni fallor, in fcenam produce- rentur; nunquid mox plurimis totum défiperet. n Nihil fcilicet. plene fapit,' niff aliquo a venere fale conditum fit. Frufira quoque ad honeftatem m irlz m [ affectus .conjugalis provocant: nam fenífus con- 9 ] jugum aeque alios inflanimat, ac ille, qui extra matrimonium turpis '*eff. Senfus enim animales a, addita conditione, aut intentioné fuam indolem, Qu aut motum nunquam variant $. 1604. Ut de alis malis, quae in theatro fpectantur, nil dicam. Sic deterrimae fraudes, ingentes perfidiae, et fum- - m ma crimina non raro exhibentur, quae' etfi ad ruia | deteftationem producantur, attamen eo ipfo, quod d t fpectentur, "Bifcuntur edam, quae vel igndyaffe s l per omnem vitam,.falubre fuiffet plurimis Huc Jectit pertinent verba S. Auguftini, quibus invebitur in jfint lectionem. poetarum . gentilium 2): .Sed vae tibi üæ flumes moris bumani, quis vefeflet tibi? ^ Quam- 7übi [ diu non: fitcabevis ? Quousque volves Evae filios res iu mave magmum, et forimidolofum , quod *wvix « J tyanseunt, qui lignum. confceuderimt ?. — — — s 4 Er ramen o flumem tartareum ! jactamtur in .te mguntä filii bominum. cum anercedibus , ut. baec dsfzant? u et maügna res agitur , cum bhoc agitur pubiice um p J'oro, in confpecru legum fuper. mercedem falaría n decernentium ; e£ fuüxa rua percuris, ,et.fonas, dicens ?. binc. verba' difcuntur , , hinc. acquirirur ni[[lf-'! eloquentia vebus pevf-adendis, femtemtii que. ex- , qii p(;mndi: mnxw?e necrjjaria. lia vero won cogno- an cer;- [m [6' j 8) Lib. , Conf«ff. Cap. 16. - " 566 Tractatus. duodecimus, Jeeremus. verba. baec, imbrem. aureum, et grei N mium, et fucum, er templa coeli, et alza vere ba etc. Lege totum. caput. & CAPVT VICESIMVM 5. I De actibus, qui etfi ad carnem fpectent , a. cri« $t mine tamen libidinis immunes wanent. ff 1612. Actus matrimonii caftitati non. obfunt, NT 1613. Etiamfi fiant absgue fpe prolis conc1p1endae, 1614. - Idem de actlbus 1mperfectxs conjuges intet $t dicendum eft, 1615. Circa quos errore facillimum. 16:6, Et omnino abftinere longe facilius eft, quam üis rite uti. tU ä 1617. AÁtque haec, quae de licéhtia tahum actuum dicuntur, omnino vera füunt, Ííi fiant ad petitio- per nem alterius. et de; I618. Aut ftudio habendae prolis. Qi 1619 Haec autem licere ad vitandam propriam der incontinentiam , etiau aliqui SS, Patres negare fuff videntur. 1620. et 2I. ll; Verum S, Paulus z. Cor. 7. 1622, Cui confentit S. Chryfoft. imo 1623. Ipfa ratio contrariam fententiam juvant ä 1624 Contra quam argumentum ex fine matrimo- nii.ductum non multum facit, Qu 1625. Etüi pro diverfo fine conjugum haec fa- Ve cientium D 1626 — og Sententia SS, Patrum contraria vera Y j prorfus eft, * Ti * 5- 16 90 367 Caput XX. t u 1629. et 30. Subjunguntur alia duo argumenta fen- If Ut tentiam noftram fulcientia, S. 1631. Ex actu ex fua indole non venereo non- nunquam eífectus venerei fequuntur, $. 1632. Qui tameng, fi actus fit hone&us, percamx- nofi non füunt; t i 6. 1623 Quod etiam diei debet, fi actus funt per fe inhonefti, 1634. Non tamen inhoneíti in genere carnis. 1l 1635. "Fentationibus vero carnis non eft opus, yendit imo nec confultum opera directa repugnare. ï 1636. Officium enim caítitatis eft mere negativum. s 1 $. IÓ6I2. R Ex regaïa $. 1583. ftatuta recte eruitur, actum matrimonii, fiquidem ex fua indole fit qctult perfectus, officio caftitatis. non adverfari: p etfi ex eo proles nulla nafcitura effe praevi- deatur. Nam ex una parte non eft actus qui propriae perfonae injuriofus, potentiam oprii generantem violet $. 1566. ex altera parte, neg fuffragante jure matrimonii, nulla eft injuria in alterum commiffa $. 1583. $. 1613 - i atf Übi - magnopere cavendum a doctrina ali- quorum, qui actum matrimonii inter fteriles, Tb wel cum. praegnante exercitum , et ex quo proles nunquam oritura eft, lethalem A Nam « naturae adverfum $.1566. ei"e dicunt. haec doctr.na et condmonem conjugum ex- 4^ treme 1j Niquasisi L D "vactatus duodecimus. ) 368 treme Xpäriculof'am rejdit, prout conüdä—-l* ranti patet; et argumento haud firmo niti- tur. Longe quippe diverfa funt facultatem. tAtis enerandi ad actum fibi adverfum adhibere, actu et actum ex fua indole completum fuo effectu ^ Prob carere, Qui alteri falfum dicit, alieno in- ER ilpe tellectui injuriam facit: qui autem verum « v dicit, licet irrito conatu, et licet verum ei- li dem perfuadere nequeat, humanae rationi uU La nullam infert iänjuria?n.. $ lC a —— lii $. 16i4; lt* (elec Per eandem rationem actus conjugum im- (at0 perfecti, quales funt tactus, afpectus, et - Ea ejusmodi, a dehcto caftitau adverfo vindi- Wlgls cantur, nifi eousque provehantur, ut in mol- LU litiem, aut aliud crimen naturae contrarium titus degenerent, aut probabilius degeneraturi effe Nam lifet. res a feu praevideantur $. 1566. mei ipfüm concubitum non perveniat; attamen iij tales actiones manent initia, et pars concu- föctu bitus, ut adeo iis, quibus totum concedi- ACl tur, illis etiam pars permiífa effe debeat. Certe per talia natura non violatur: neque y aliquid con tra . jus tnatrimonii -comrhittitur. Multo magis omne &ürnis delictum abe f,fi per hos actus imperfectós, tanquam per auxi- lia naturalia ad opus matrimonii praecipupm ultimo devoniatur. J ) 3 50 16150 » Caput. . XX L2 369 j go j 16150 ) Dit Verum etfi talibus. contra officium cafti- ateft tatis haud. peccetur: non tamen exinde hi JDere actus ab omni naevo more immunes fünt, Jfectl Probe quippe cavendum, ne actus ejusmodi 0 l VEUf imperfecti, immo. ne ipfüm opus matrimonii € , x voluptate exerceatur, itd, ut voluptas n haec fit ratio motrix, ac satil 1 À T proin finis horum actuum. P3 iV iens enim humana utpote proxi. me.ad Deum facta, nunquam. nifi propter juftitiam , id eft, propter Deum agere de- bet*); ut proin doctrina eorum, qui folius at delectationis gratia comedere ab omni pec- cato immune effe volebant, ab Écclefia dam- m — — €— — « nata füerit a): comedere ac bibere usque ad fa. vin [—1 — --- tietatem .ob. folam | voluptatem mon . eft peccatum, modo non obfit caletudini, quia licite pote]l appe- x titus. naturalis. fuis. actibus. frui. E Quam mox (né fequitur.altera P) ad noftr am cauíam proxi- tó E —— r e- me pertinens: opus conjugii ob folam volupta- EL2 tem exercibum ommi penitus caret culpa, .ac de. CQ fectu veniali, .Ex quibus ad actus imperfectos Oncedl» facile ducitur argumentum, l de tl d *) Arduum tamen hoc foli Deo inhaerendi olficium tf non ea caftitate, fed ex caritate, ac juf rali defcendit, litia. gere- p "m j U öo 16166 lC] puum &) Propofít. 8. ab lunocent, XI. d(lmil(lt',' b) 9. inter. damnatas, f Tom. IV. À a 0f 370 V'Tractatu: duodecimus. I616. lat $. eft In his vero omnibus delectatïoni nullate- pet nus cedere, fed eam ut merum füubfidium ad- il hibere, et quidem in eo duntaxat cafu, in par quo pietas, aut juftitia talem actum exigit, (q/f eft arduum admodum, et quod in pauciffimos M Unde matrimonii conditio plurimo- cadit. rum levium peccatorum continuo periculo eft expofitum: ita, ut fiquis ab omni naevo fibi temperare decernat, is confülto plane a matrimonio abftineat. Unde S. Auguftinus c) me ait: bunc babitum circa continentiam non babent [i illi, quibus. dicitur : fi fé non continent , mubant. atl LHunc vere babent, quibus dicitur: qui potefl ca- Que: Sic ufi [unt perfecii amimi bomis pere. capiat, Qf terrenis ad. aliud. nece[[ariis pev bunc babitum con» H bui [s] sarentur, et quo po[jent iinentia, quo eis mon alli gt eis etiam mon uti, fi non opus e[Jet. INec. quis- of quam eis bene utitur, mifi qui et mom uti poteft. Cer Multi quidem facilius fe abffinent , ui non utan- 1ug Et tur, quam temperanter , ut bene utantur, et ln rurfus d) id alibi ampliqs explicat. ^ e (f $. 1617. a lon 'Sed qüaenam demum rationes funt, ex (06| quibus actus matrimonii tum inchoati, tum confummati fine. omni piaculo fieri poffunt? Qu Iam c) De bono conjug. C. 2!.7 4) De adulterf conjug. J a Caput XX, 371 Iam(cä'rtum, et omnium fententia probatum eft, ut talia fiant, fi alteruter conjux talià Vate n . petat: nam alterius juri obfecundare, aeterná juítitia praecipit. Idque etiam tunc, quando i, 1 pars altera fors ex mero delectationis ftudio x talia exigat: dummodo pars obfecundans ex ffmor yrime mero juítitiae ftudio alteri obfequatur. xicil pien $. 1618. une 1 Altera ratio, quae omnem ab hoe actü dnis) naevum abftergit, eft ftudium habendae pro- p lis: non quidem quod aliquod vinculum pie- quim. L tatis in prolem nondum extantem cogitari jf v j ltl queat, fed quod ipfi generanti bonum ac ju. cundum fit in alio, et fic. velut iteratis vici- g bus etiam pofít mortem vivere. Ut adeo le- L gitima ratione prolem quaerere fit aliquod f qms- " officium pietatis in femetipfum., Et liaec fen. p tentia etiam eft S. Auguttini e), qui ut coti. f juges Patriarchas ul trà noítri moris conjuges j : [ extolleret, ita fcribit: mon tali officio IT TA 2 bant . illi ( Patriarcbae) filios ex muptüis. quali du- cuntur if ex quodam fenfu naturae mortalis fuc- ce[Jionem .. dece(Toni * requirentis, Quod quisqui$ bonwm mnegat, ignorat Deum wmnium bonorum Q n j coeleflibus usque ad terrena, ab immortalibus h tf -"uS-' que ad mortalia creatorem. ol j Aa23 $. 1619;w e) De bouo conjug. C. -1'9. 20* Tractátus düodecimus." $. I619. xtw Verum num actus matrimonii, aut aliqua [ ti ejus initia omni etiam levi culpa vacent, fi Sl ftudio vitandae incontientiae, aut tuendae i propriae fanitatis fiant, eft alia quaeftio diffi- [ cilis admodum, et eo gravioris momenti, quo frequentioris eft ufüs. .Et quidem fi fola f [ Patrum auctoritate res definienda fit, vix puto, partem benigniorem, quae hanc licen- tiam tribuit, caufam fuam evitguram eífe. Delibemus aliquot Patrum teftimonia, quae ad praefens negotium faciunt. Sic S. Leof): (er &i Si timens lapfum dncontinentiae jucenilis, copus lam uxoris elegerit, ne crimen fornicatioris incur- f veret , vEm *videtur feci[]e venialem. S. Augu- j ftin.g) in verba Apoftoli: hoc autem dico eu fecundum ' indulgentiam , ita fcribit: evidenter b h quippe, dum tribuit «eniam, denotat culpam. In eadem Apoftoli verba fcribit S. Grego- rius ): qui enim, fornicationis metum praemifit, Á profecto mon. flantibus. praeceptum /contulit , [td ne ferta[e in terram vuerent, lectum cadentibus fü oflendit. —. — Culpa quippe e[[e innuitur , quod fk indulgeri perbibetur. S. 'lThomas i): fi aliquis Qu di per actum matrimonialem intendat vitare fornicae iioneqm in JJ FEpiflol, 9o. £) De grar. Chbrifl, ez peccat. origin, libr.2. C.38. b) Pafforal, part. 3. C. x. i) In 4—. deLLZPILit. 3!. qg 2- (Hf'f. 20 um Caput XX. 873 tionem in conjuge, mon e[1 aliquod peccatum — — fed li iniendat vitare fornicationém in fe — — li et fecundum boc efL peccatum. oeniale, 'Tandem Wi lo S. Bonavent. /): qui coit caufa fornicationis vi- tandáe aut in fe, aut tm aliero: fi in altero — — ( omnino & CZlcPJl E'X'(JZJölïu? Qui vero coit caufa o fornicationis vitandae in fe, n boc famper peccat ifolt venialiter. ! Vit [jce 1620. $. wl Verum nefcio, qua pracfidentia in fen- qu M tentiam gravium Theologorum inclinor il u actum matrimonii ab omni culpa immunem m 7 faciunt fi is ex honefta ratione e. g. pro- Lufi priae incontinentiae, pacis conciliandae, aut ejusmodi cauía obeatur. Movet me inpri- (io) ii mis auctoritas Apoftolim): propter fornicatio- nem auiem uwnusquisque uxorem babeat, — — ;,F(l[ï j JNolite fraudare invicem, mifi forte ex confen- n lil fü.— — et üerum revectimini in id ipfum etc. uae plane confulentis, et inftigantis verba jj f»z ' funt. Iam horret mens admittere, ut Ápo- " ftolus peccatum lev confulat, ad averten- [ M j dum grave. Sic nemo perfectae jufítitiae ftu- f diofus aufit dicere: bibe levem crapulam, ne in actum gravis odii confentias. TT / AÀa 3 $. 1621. ( h D) In 4. diflinct. 3X. 4. 9. art.2. 7) Y. Gd Corintb, 7. 9. et. feq Tractatus duodecimus. 3974 $ I621, Aft contraboc argumentum exczpmnt ad- veríae partis patroni: ,.Apoítolus haec fe- m fof » cundum iadulgentiam comedlt, quod ex opi- ,nione Patrum leve peccatum denotat. uid li (iit ,emm indulgeatur, fi proríus nulla fubfit ,, culpa? ** Verum inhaerendo foli literae D videtur indulgentia haec non remiffionem cul- [ pàe, fed neg tionem imperii fignificare. Sic j nedum culpa, fed etiam illae actiones indul- li eri dicüntur, quae non prohibentur. Et V t fane hunc fenfum verba Apoftoli aperte ha- 0f bere videntur, ait en:m: 5oc autem (ut ma- ür trimonio operam detis) dico fecundum indul- fej gentiam. nonu facundum nnperium, — Unde et ver- fio aethiopica ita habet: et boc quod dico vo- bis, confilium do svobis, et nom quod praecipiam volis. V ulc fcilicet Apoftolus dicere: nullum tü generatim datur praeceptum ineundi matri- monii: incontinentibus vero id tantum con- lil el fulo: continentibus vero diffuadeo: et vide, an non apertus fit hic Apoftoli fenfus: nam volo enim omnes v0$ N eodem loco mox fubdit: e[fe, ficut meipfum: féd unusquisque. proprium p donum babet ex Deo — —— quod fi fe non conti: pr vment, nubant etc. Sane de peccato levi nul- Vi lam hic mentionem video: et illa indulgentia p non peccatum leve innuit, fed folum negat Q praeceptum. $. 1622. Caput XX. 375 N $. 1622. tl Et ne a Patrum auctoritate deftitui videa- e»fe mur, pro caufa noftra laudare licet S. Chry- x Opl foftomum n): quae igitur fuit caufa conjugü? ul Et cur illud datum e[1. divinitus ? Audi Paulum ubl dicentem : ad evitandas [cortationes quisque fuam n n uxorem babeat. Ut [cortationem «vitemus , ut u moderemur concupifcentiam, — contenti uxore proe j pria: boc mobis affert conjugium, boc ejus fructus, indi boc inde lucrum efl. In boc quaerendae muptiae, .f ut ad vitam. pudice agendam mos adjwverit. En t bt conjugium divimitus datwm, ac proin inftitu- J f tum ad evitandas fcortationes, ac proin in a jl remedium incontinentiae ! rva u v $. 1623. qpi Noftrae porro fententiae etiam argumen- wHum tum a ratione fuffragatur. Nam ejusmodi qatt Nec p ufus non eft contra naturam $. 1566. efít contra pietatem naturae humanae debitam vid nu . 1583. eoquod talis conjux utatur jure fuo. Nec eft actus ex mero fenfu editus, eoquod, i ; 0i yr prout ex mero ftudio vitandi peccatum, ac proin ex pietate fibimetipfi debita, aut ex re- qh ] nll! verentia erga caftitatem in his circumftantiis periclitantem proficifcatur. Dic ergo contra enti quam legem ejusmodi actus pugnetq? [ Aa4 $. 1624. 2») Homil, 9. : l) Wa 376 'Tmctatunsq duodecimus, $. 1651;. toui Dices: ,,peccatüdi in eo eft,'quod tales tes. neft , matrimonio -ob folam prolem inftituto ab- ,jutantur ad alium finem. p 'Talissconjux agit Tat ,Contra voluntatem Dei, quam ex ipía ma- Tum ,trimonii indole velut legimus.** .Quod fi IH hoc argumentum füubfiftat, vide, ne ex eo fie fequatur, talem actum etiam lethalem effe. Tat) Certe malitiam actus contra naturam pugnan- HU tis $: 1566. ex . eo derivamus,:quod volunta- tem conditoris in ipfa conítructione faculta- do : Y tis generantis .cernamus. -- Dein- hac. ratione j confequeretur, neque ad petitioriem alterius, bj nec ad continentiam. in conjuge:tuendam iftum actum honeftum effe: fi nulla fpes pro- ) lis talem actum commendet, et actus ifte ad folam prolem, et àd nullum alium finem etfi honeftum 'referri quéat, foilicet" matrimo- niufi, id éft; contractus ex fua indole'té- fpicit jus ex éo'ortum. .Tus'datur ad actum. Actus non neGeffário fertür"in prolem: alias inter- fterilés non' ' daretur. miatrimonium. Etiam fterilis tenetur reddere debitum: et timén conjux alter ex matrimonio 'nullum jus aliquo 'actu. abutendi adquifivit. Poteft cogitari jüs, ex quo abufum perrhittere, num- quam datur jus, ex quo abufüm proxime ad- juvare, ac perficere teneamur. Quare dicéti- dum, ommia, quae fimpliciter in jure noftro W funt, ad quoscunque fines, juftos tamen, — adhibere fine peccato nos poífe. Sic vinum tuum EEE 408 Caput XX, 377 tuum« vel ad potum;, vel ad diluendos colo- d t res, vel ad lucrum, aut ad quamcunque ho- neftam ütilitatem. abfumere. poteris. Vel. fi Jto dj per omnia ex jure canonico o) tria tantum lt gt matrimonii bona, Íícilicet bonum prolis, bo- fa. num facramenti, et bonum fidei effe velis; uod f tunc ejusmodi ufum "matrimonii ad bonum er 2 d fidei pertinere dicam. |.Nam. uxor ineundo matrimonium non tantum fidem dedit de non u adhaerendo alteri, fed etiam de obfecundan- glonta scülte do proprio viro. Gerte omnes. concedunt, "ot0ft imimo jubent, ut conjux alteri conjugi actam /AUüatrimonii exigenti obfequatur: jam. haec Merit Obligatio certe ex bono fidei de[cendit *). hd 1553 'Cefte fn fentäntia adverfa.nemo facer:ïotu;n poffet ; pro L (ie u innocentibus data opera, et, quod ajunt,.pofiti- ve confulere matrimonium: non enim licet. .dice- " dj re; excita animum ad iracundiam , ne ià pravum m'mþ amorem coníentias. Status quoque inatrimonii dl mültó prae vita caelibe arduus fo : ret v » nám .con- COU victüs ille cum muliere arctus adeo, et cum-foe- li cunda rarus admodum , atque ad libidinem irritan- 1 dam, non mitigeandam factus; .cum, fterili vero, nium: ac praegnante penitus interceptus beroicae cafti- n tatis labor feret: ad quem ómnes caelibum pugnae, ul 4 ^Tmea þopinione, compargri* non merentur. od tit $. "162 5. f Rd' jb Nunc jar.ii videndum, an tantum pondus i()ü'fo adverfae nobis auctoritatis non nihil levare a J m frél pofii- u 9) C, ult, de condition. gu Tractatus duodecimus. 278 poffimus: ad illud enim penitus tollendum om haud fufficiemus. |taque conjux urgente pe- ]io riculo incontinentiae matrimonio vacans pot- eít effe in duplici conditione: et primo qui- dem, confpecto periculo, uxore fua utetur, ita, ut delectatio fit caufa motrix hujus ufus: of periculum vero illud mera condito, et cir- p cumftantia, qua data putat integrum efle, V fuo fenfui inzulgere. Alia vero vice quis IT matrimonio utitur, abfciffe ad periculum illud 10 certius fuperandum, ita, ut ftudium vitandi q ]V peccati fit ratio motrix, et finis unicus hujus actus. Prior vult fuperare periculum, ut pr h poflit matrimonii fenfum captare: alter vult (i matrimonii fenfum captare, ut fuperet peri- !t culum. 1n priore coitus eft finis, et periculi g0. victoria eft medium: in pofteriore coitus eft ( medium, victoria vero fnis eft. — Et quidem m proniffimum eft, ut dato periculo delectatio hi in locum caufae motricis, feu finis. vel ex lr integro, vel faltem per partem aliquam ob- l Firmiflima fane mens fit, oportet, repat. Ü quae fenfüi veh ementi ne parum quidem ce- f dat, fed eodem feveriffine tanquam mero li auxilio ad intemeratum innocentiae ftudium d utatur. Ut adeo etiam noftra fententia fub- p fiftente ftatus matrimonii fumme arduus fit pro eo, qui nedum lethalia, fed o mne etiam Eft itaque [ leve piaculum vitare defiderat. matrimonium in pugna caftitatis contra gra- via peccata infigne remedium: ad declinan- da vero etiam leviora ftatus coelibatus fine omni Caput XX, 379 Qdut omni comparatione in pugna caftitatis faci- p lior eft. ! pOi' " $. 1626. qu gtl l T Iam ut ad auctoritateni Patrum redeamus: fors dicere licebit, eos gravi fua fententia a priorem duntaxat, non vero polteriorem, dl u ut proximo $. defcripfi, conjugum conditio- nem involvere. Et vide, num gratis omni- i ii no haec afferam. .Et quidem S. Auguftinus cujus teftimonium $. 1619. retuli, id eodem j I , J prorfus loco 9) fat aperte intelligere videtur. [ Excipiamus totam ejus fententiam: im ipfis ii conjugibus, quando mom propagandi voluntate ope- per» ram creandis überis impendunt, fed lafciviendi ricil y d voliptate ex[atuvandae libidini inferoiunt. — Quod (fcilicet licentiam libidini neglecta intentione j q prolis inferviendi) propter witandas fornicatio- nes mariis, et uxoribus fecundum . veniam , mon J d Jecundum. imperiumn . concedit. Apoflolus. Eviden- j o ter quippe, dum tribuit veniam, denotat culpam. Jiidd j En S. Auguttinus loquitur de conjugibus, qui ftudio lafciviendi matrimonio utuntur: et in nal hoc exemplo ftudium, et intentio averten- ( dae fcortationis eft penes Apoftolum, non | (i penes conjuges, qui, prout verba Auguftini ; habent, in hoc cafü matrimonio indulgent, 3a'am et peccatum per hoc vitant, fed non matri- f qLC monio indulgent, ut peccatum vitent. Pau- [ gra cis: jf fit ) Libr, 9. de &rat. et peccat.þorigindl. C. 38. omüï "Iractatus duodecimus 350 df cis: mens horum conjugum, de qu;buq lo- quitur $. Auga&mus, ultimo haeret in mero ( ( cui fenfu. hic $. 1627. ]b Tibi . Sed etiam S. Gregorii $. 1619. relati fen- tentia banc exohcatxoncm, qualem $. 1625. feci, admittere videtur. Unde prioribus ver- bis. fubjunxi fequentia: quibus cum in magna fhor honeflate conjugii aliquid de voluptate largirétur, 10] adjunxit : boe autem.dico fécundum "indulgentiam. GN Culpa: quippe ej"e innuitur, quod mdzslgm per- ( bzbezw 11ot 0f $. 1628 DA ]ro vel Clarius eam'doctrinam , quam $. 1619. de- fcripfi, confirmare videtur S. Thomas 4) ita P hi fcribens 1 enim ad actum - matrimonii otrtus in- vel veli- ducat vel juflitiae , ut debitum reddat , gionis, ut proles ad cultum .Dei procreetur , me- vitorius efl.. Si autem moveat libido, fiflens in- fra bona. matrim bilul 5 n411 ut foülicet naullo modo ad y üliam * accedere' oeliet , efl peccatum venialt En ll hic, Cit quem de peccato veniali condemnat, equidem habuit ftudium temperandi fibi ab Q* alia: fed ad füam movente libidine acceffit: be j(a, ut ratio. motr ï'iP' 7 i — d d actum merus fenfus lg extiterit J-Xdiwr dCan S Doctor: naiura autem ?ur ob mooere non potef?, quin *vel ordinetur vatione; e (l 4) Tn 4. diflinct. 6. 4. . art. 4« Q vCaput' XX. 381 du etfic erit motus virtutis; *vel non -orilz'nezw; et 242 [2 Iu fic erít moius Tibid i. lam qui ultimo nil fpe- ctat, quam ut & peccato immunis permanéat: hic plane ratióme , éet non .fv'enfu, aut motu libidinis 'dlt';cituï:. j i 1629; 1foj $ Ft fäne mirum fit, oportet, fiquis matri- n monio fuüngi queat ad continentiam conju bl.ö—, gis TCCU T non item ad propriam incontinentiam prae- nl cavendam. 51 matri monuium eft izi;.gimtum ad jj témperantiam uxoris; non. video, cur idem non etiam ad tuam fpectare queat. Prius omnes, etiam Patres admittunt: fpecialem pro caíü pofteriore rationem ego non video: vel an aliquando, reliquis paribus, datur amplior fa ? fulendi ? cultas aliis, quau fibimetipfi con- ll [f ; [ $. 1630. [l 7l gr j i Su A1i1 agatur quoque in hanc rem ratio fü- Q t pra jam indicata. Nam per actum matrimo- h niiex fincéro vitandae libidinis ftudio exer- TO citum nulla infertur injuria facultati generan- ti: nam haec ad actum fibi naturalem adhi- p 2 [ 4 (l betur. Neque fit injuria ftatui matrimonii: [ I; nam. contractus ex fuüa natura ípectat me- rum jus ad actum, et jus, quod ex contractu [m'f"lh U! "u obtinetur, ad meruüm actum matrimonii per- j [ Deni- ünet, in.eoque finem füum fortitur. que neque actui fit injuria; nam generatim actus w Tractatus duodecimus. 382 actus noftros, qui in jure, et arbitrio noftró (or funt, ad fines quoscunque dummodo hone- prc ftos, ordinare poffumus. Sic e. g. erogatio pecuniae, quae in jure tuo eft, vel ad pie- tatem in teipfum vel erga alium, vel ad jufti- tiam fpectare poteft. Quod vero proles fit o potius finis, et intentio conjugum, quam GOn conjugii, ex eo plane demonítratur, legiti- mum matrimonmium ejusque juftum ufum in- lim D ter fteriles, et fic fine intentione prolis fub- lgt Certe fi proles effet ipfius ma- g fiftere poffe. trimonii, aut illius actus, quo matrimonium Düs il exercetur, finis naturalis ac velut congeni- tus; tunc ifte actus im iis circumftaptiis, in u dcti quibus nulla fpes prolis datur, involveret gravem malitiam: eoquod effet ufus contra Ti naturam. Nunc vero matrimónium. et ufus Thor matrimonii fine erole intellipitur, et faepe T [er etiam datur, .quin aliquatenus natura vio- letur. 60 163Ic í Supereft, ut eos actüs expendamus, qui N f füa indole minime funt venerei, ex quibus tamen effectus venerei, fors etiam extremi QUs Ia e. g. effutio feminis praevidentur. Tale quid chirurgo ex artis fuüae exercitio non raro ef e contingere potefít. Et quidem communis ac certa fententia eft, talia, etfi de fe non in- Qu Ver honefta effe peccato obnoxia, fj effectus tur- pis intendatur, aut in eum exinde deliberale T con- NU X-X/Caþu,t XX. 383 ol confentiatur , aut certe confenfus fecuturi ho propinquum periculum praevideatur. fit |pit $. 1632. jl es ft Aft controverfia in eo eft, num talibus qui operam dare liceat, etfi intentio ejusmodi, ïegi.ti- confenfus, -aut confenfus periculum abfit. fh il lIam fi honefta, et gravis caufa urgeat, talia s [lb iterum licere, omnes facile concedunt. Sed j m fi gravis ratio non urgeat, ejusmodi effecti- oU bus caufam praebere multi prohibent, aliis »ngeïïi' id concedentibus, adeo, ut non pauci a pec- i5 1 cato libidinis cum quoque eximant, qui per |vett actum inhoneftum, dummodo is non in ge- onttt nere venereo inhoneftus fit, turpis hujus- modi effectus cauía exiftit, [ L'-fU:' E. g. fiquis ni- [ mio potui indulget, praevidens, ex eo prae- j W ter intentionem tale probrum-fecuturum effe. $. 1633- Mihi ultima haec fententia probabiliör eft. Ratio mihi defuper fequens probatur: vel Zu effectus venereus ex caufa non venerea or tus feipfo, et in fua indole eft contra natu te ram, vel non eft contra naturam, Si non ïg ( | u eft contra naturam; tunc non eft curandus, et nulla urgens ratio requiritur, ut permitti j nb queat: fi vero ex fua jam indole naturae ad- verfus eft; tunc nulla, ne quidem graviffima B t 5erale raio eundem purgare poteft; quod nemo ad- eu sss à Traciatus duodedmus. 394 admittit. .. Non enim in tali negotio hic vet. ' puta famur, in quo neceffitas, aut $ravis ratio cafü "ung at fteri ifam mutat, prout e. g. in legibus huma- V Dïö, in officiis pietatis alteri debitae, et in ! du | multis aliis obtinet: fed hic agitur de officio, at quod nulla ratione. flecti, aut mutari poteft. tll Denique innumeros actus leviter vitiofos ex piti fior hoc capite de gravi noxa condemnpare debe- remus. Sic ex nimio efu, aut liberaliore 'potu fenfus carnis acriores, aut leves etiam motus plerique; praevidere debent. Iam fen- fus ifti, et motus funt initia, et pars actus Si confummati: unde eadem in exorabili lege, Iu qua actus pertecti tenentur. 'Talem certe fibit fenfüm aut motum intendere, aut in eum I deliberate confentire, etiam per ultimam ne- Qete v 4xr P N ceffitatem non licet. quo facile apparet, Ti IN venereis hisce initiis legem quampiam . flecti nefciam effe fcriptam. Et tamen vix aliquis - tiffr de gravi peccato accufabit, qui tentationi te(if carnis in quam confenfurus non eít, actu le- »e viter vitiofo e. g. aliqua incuria oculorum [ben 4 ticul : occaüoneïn praebet. - & 0 $. 1634. fjUst mïS 1 Supereft itaque, ut dicamus,' praecifo con- Cebr fenfu, sut copfenfus proximo periculo in lubr hac caufa nullum effectum ad culpam impu- Cent tari, nifi effectus ejusmodi ex caufa venerea ln defcendat. Si vero ipfa cauía jam turpis, et t venerea fit; tunc omnes effectus omnino im- ER putan- Caput XX.,1 385 C putantur, fiquidem fint praevifi. ; In priore T0 cafu malum hoc quis patitur tantum: in po- hum fteriore vero illud fua actione e. g. ardenti- & n Hanc in rem bus ofculis, proxime. efficit. fficio, juvabit legere Epift. S. Gregorii M., quae eft yte ultima, ad interrogationem undecimam Au- fos &f guftini Cantuarienfis Archiepifco ;deba pi, et, ni fallorj meam fententiam adproba : maott eDu $. 1635. p ; ar »US Si denique totum, quod de caftitate huc- o usque tractavimus, folerter expendas; adpa- | Curi rabit, officium caftitatis integrum effe mere j &U negans, vi cujus abftinere, nunquam vero (' 1 agere teneamur. Unde, urgente pugna ca- -,-'t)'&'ï(ff ftitatis, nunquam ajente opera refragari, fed ] T tantum non confentire jubemur. Vehemen- jj tfimo ac periculofo. fenfüi ajente decreto i refiftere nos plerumque volunt: id vero non t^ ex officio caftitatis, fed ad ^ praecavendum p liberum confenfum requiri, arbitrantur. Pe- riculofillimum. quippe eft, fi voluntas iners, et omnem. contentionem omittens ardenti ejusmodi fenfui fefe otiofe permittat, et ni- mis pronum eft, ut fuo quoque confenfu ille- l) Ti cebram urgentem adeo, et infuper fumme Ü p ! lubricam amplectatur. Veriffime haec do- , cent: ego vero in ancipiti ejusmodi pugna ent" non contrarium mentis actum, fed exterio- rem aliquam, eamque. repentinam ac vehe- 0 y mentem occupationem adhibendam effe cen- Tomn. IV. b fuerim. Pumü 386 Trqctatu: duodecimus, fuerim. Quotiescunque enim ejusmodi in- feftationes velut moleftiffimas mufcas abege- i ris; femper tamen usque redibunt. Senfus ! interea magis magisque effervefcere poterit, utpote qui mentis decreto minime fopitur: exterior vero defatigatio, aut agitatio vehe- T mens etiam contra fenfum eft eflicax. v d NU $.. 1636. Quare officium caftitatis fequenti regula totum reapfe continetur: facultatem generandi, exira matrimonium , . deliberata opera ad tullum, Il et ne quidem incboatum actum adbibe, fed, quan- ä Ti ium ex propria electione, [eu libera voluntate, eam perpetwo quiefcere. permitte: et oficium caftitatis, b uipote mere negans, exglefvi/li. N cosn MÉ as tb fün ulr büs Ver Q5 ( t CA- m N * ^ Caput X XI. 387 d ' CAPVT VIGESIMVM PRIMVM. ibepe Senf JDe iis officiis , quae circa *uþ;m quarumcunque re. Oferi, rum ex beneficio creationis de/cendunt, et [ic pl ' ' vi religionis naturalis Deo debentur, vde [ n r '1637. AUltimüm genus pietatis rebus ratione deftis tutis, et reipfa Deo debitum in eo eft, 1638. Ne re quapiam nifi ad finem ultimum , feu ad honeftatem utamur. Et fic facile jam 1639. Defnitur ambitio; u 1640. Et defcripto legitimo fortunarum ufu, "( TA 1641. A varitia ,. ac j ,q&dïv g 1642. Generatim . omnia delicta temperantiae ad. ^ u verfía, Attamen (l'cati.', 1643. Ex claffe v - itiorum eximitur eutropglia: licet etiam iíta : I644. Ex immoderatione mehdd ali ficiatur. quo faepew in« p - $. 1637 Quia vero non tantum rebus ratione uten- tibus, íed etiam iis, quae ratione delítituta funt, aliqua officia debentur; ideo demum de ultimo hoc pietatis officio, quod Deo in re- bus creatis debemus, tractandum eft. Hic vero ampla obligationum, ac officiorum íe- ges fe offert. Scilicet cum omnia a Deo con- dita, et fic in jure ipfius exiftant: et non tan- tum pietas in naturam rationalem, íed etia J Db2 in Tractatus duodecimus; 388 tuQ n naturas ratione deíftitutas reapfe in Deura tür redundet: infuper quia Deus nihil condit, ne- ge rerum conditorum ufum concedit, nifi fie Ui in fubfidium honeftatis exercendae; ideo fe- uitur gravis aliqua regula, et in ufu rerum ) poteftati noftrae fübjectarum , divinae con- ceffionis fequens arcta lex eft cuftodienda, videlicet: vres nulla ad ufum adbibenda, immo nec retinenda : mifi: quousque ad. boneflatis oficía H j5 quam quidem jam exequenda illa conducat * multoties vel integram vél per partes innui. ä *) Ét hoc adeo verum eft, ut res quaecunque ufur- panda, aut retinenda non fit; etíi talis ufus, aut retentio ad juíftitiam fervire videatur utcunque: Non fi neglectus ejus ad juítitiam magis faciat enim fervit juftitiae illud , cujus abfentia ad jufti- VOR amm . QR . "mesdii d- M er tiam magis conduceret. Vel an negotium illud fauftum tibi fuiffe, dices, in quo centum cum» difpendío ducentorum lucratus es ? $. 1658-. & Philofophia gravis admodum *), vera ta- men! eoquod Deus Optimus Maximus ex juftifflmo propriae gloriae ardore eum tam tum in finem res, condiderit ac concefferit univerfas; ut adeo hic diverfus, ac notus titulus, et quidem creatus lateat. Creatus, dixi: nam fpes et caritas in proximum fimi- les abufus ex altiore et divino titulo prohi- bent: prout fupra jam eft oftenfum. Sed ex um vir- . du hac demum ipfa lege variarum aliar tutuin» Caþut XXI 389 Jeut tutum, ac vitiorum natufa feliciter detegi- tur; ambitionis, avaritiae, et gu)ac maxi- , ne' , Dl me **): de quibus adhuc ex data hic Oppor- 30 f tumtate agendum. rf (00 ) Utpote quae rerum. omnium ufum .fola neceffi. tate, et utilitate definit; quaeque ita facit, ut to- [exlda, ties quis parvula furta committat, quoties res ii ultra neceffitatem , et utilitatem, id. efít, ad alios, quam ad.folos honeftatis fines adhibet, Licet uyï l jn enim Deus res omnes ad noftros uíus condiderit, concefferitque; ad alios tamen, quam fines, ufus- m que honeftos nihil conceflit Et' quidem quam arduum fit, folam in omnibus ] eftatem fectari, j ul dici vix poteft j, 9 cum plerique honeftatem quidem profiteamur; reipfa tamen impetum , et fenfum tpgt naturae fequamui nifi egregia quaedam virtus, Nut et magnus conatus, fuppreffo feníu, folam hone- j t ftatem pro caufa motrice admittat, Senfus enim, j Ill ejusque delectatio , prout fupra dictum , non ad j Y electionem unius actus, prae alio impellere, fed actum ex puriore fine jam eïectum, faczhorem reddere tantum debet, **) Atque ex, his genus temperantiae juftam defini- tionem. capit: eff icilicet off/cium , quo rem quam- u cunque mifi ex [ludio, ez fime bomeffo ad ufum illa j noflrum. adbibere probibemur. Ufitata enim j ur definitio, qua virtus haec omnem inordinatum ap- petitum refraenans defcribitur: vaga, et fuo de- finito ipfo obícurior efft. g r j $. 1639 proü red Ü Itaque ambitio *) eft appetitus, ufüusve honoris ultra, aut praeterquam is ad implen- vt Bb 5 da jl Tractatus. dubdebimus. £ $90 dà officia honeftatis conducit; five dein aga- E6 tur de fama, id eft, de interiore aliorum bona de nobis.exiítimatione, five de ipfo honore, feu de exteriore aliqua noftrae ex- cellenciae conteftatione , qua fcilicet alii no» ftras virtutes, noftram poteftatem, nobilita- xä/ tem, fcientias aut artes, ac quascunque de- mumn bonas dotes reverentur. Quapropter nihil honoris petere, vel admittere licet, eo- quod ejus fenfus nos blande afficiat; ficut ex mera voluptate non licet comedere, féd quo- usque id ad horeítatem exfequendam nobis conducit., Ad hanc enim iis, qui publice praefunt, immo etiam privads, plerumque hopor, et maxime fama eft neceffaria **).. . .*)kPeccati hujus ambitionis male faufta parens fü- perbia eft; omnium quidem vitiorum , tefle S. Scriptura Eccli. X. 15. originarium caput, flem- Superbia vero ipía eft appeti- dumque initium. tus eminendi fuper alios ultra, quam aequum eft. Si ícilicer. fuperiori, aut meliori te parem, aut aequali anteferri, vel demum inferiorem longio- ribus, quam par eít, intervallis poft te relin- quere velis: five dein agatur de ordine honoris ex virtute, poteffate, fcientia, aut quibuscunque bonis redundante. Unde malitia fuperbiae coón- fiftit in relativo, feu in iniqua comparadone unius ad.alterum ; et.proxime opponitur juftitiae : 'eo tamen deterior efít furto, et rapina, quo nobi- liora bona (unt fama, et honor prae bonis for- tunaé. Atque fic etiam virtus humilitaus, im quantum ea fuperbiae adveríatur, ad genus jufti- tiae pertinere intellizitur. Duo fcilicet. involvit ono- haec eadem virtus , quoþrumx primum , ne h rem * Caput. XXI. 391 rem fibi non debitum. quis ufurpet, Atque hinc | d innumeris furtis divinae gloriae fubtrahimus, Qrüt Omnia quae nos circumfítant, nibil funt, quam Jl a Dei benecficia, ab eo vel proxime, vel ope ho- eo minum collata. Ipfimet et noítrae facultates me- n rum rurfus. Dei donum fumus. Praeterea- etiam actus noflri non liberi toti funt Dei e. g. robur biltt corporis, excelfae animi- cognitiones etc. nam. il- e d Actus. et de- lius eft actus,. cujus eft potentia, j i creta libera, fi fint vitiofa, non bona, fed mala, $i vero )[1 eo: et fic nullatenus gloeriae materia funt. actiones liberae honeftae fint, majorem imprimis, a melioremque earum partem fibi gratia. vindicat, qu Et licet noítro quoque arbitrio bonum elegeri- fo. y mus; ipfía imprimis facultas eligendi eft tota in Ti Ü jure Dei, et denique in ipfum quoque rectum um ejusdem ufum Deus magna ex parte influit: ut &s) de ordine, quo quoslibet actus ipüiusmet fuavie ter, et ad libertatem noftram .attemperate certo femper obtinet, nihil dicam. Quare fere nihil renS f«' ex honore nobis retinendum- eít fed omnis, etfi vl nobis delatus, ín eundem, cui totus debetur, fide- l M liter. refundendus. Scilicet, quis ze difcernit? q quid autem babes, quod non accepifli? fi autem - accepifHi,. quid. gloriaris, quafí mon accepervis? p, ^ L. Corinth. 1V. 7. [or ] Ü [tlf Alterum hümiligatis officium efc: ut debitum p nobis contemtum aqua mente toleremus, vel quae- ramus etiam, quantum altiora officia id permit- )scuf«ä'f j j t tunt, et juftitia recte, et fevere praecipit. 'Tot n f tantasque res per totius vitae noftrae male trans- tl actae curfum .jam peccavimus, quae ignem a p divino furore fuccenfum, et fors etiam aeternum, on " merentur. Nullum igitur contemtus genus ad J5 nos fatis deprimendos fufficere dicemus: 1íi juíti J l*1 effe velimus etc. mv(w, ] BbA4 " y Es [ Ms ^ 392 "Tractatus. du od&c—imm. ^ **) Et quidem. fama de honeítate, feu aliena de nofítra innocentia exiflimatio fere cuilibet, vel ex eo eft neceffaria; quod alias materia fcandali, Nifi enim poenitentia et offenfionis evaderemus. in vulgus riota, vel caftigatio pro delicto tolera- ta periculum avertat; ipfía éxiftimatio, et impu- nitas criminis ejus dedecori quid detrahit, juftum- q"uï de eo horrorem jn ciyiFaþe miguit. $. 1645. A .Ex iisdem principiis, práecipue ex ($. 1384-) jufta poffeffo, et ufus fortuna- u o at (0 Tum, indeque per rationem adveríam quo- que avaritia, regulam accipiunt. Tantum li Q Ícilicet. bonorum tibi comparare, retinere, et ad ufus tuos-adhibere potes, quantum ad lo officia, honeftatemque conducit; ita, ut fi Q fine aliqua certa portione aeque honefte *) Y agere queas, ea eo ipfo dimittenda fit **). Quod enim ad finem honeftatis non .condu- | p cit, non eft utile, et ex rebus creatis nil nifi utilitatem capere licet. ^ Rurfus, quo fine morum honeftas aeque obtineri poteft, illud ad honeftatem nihil confert; et ideo inutile, et fuperfluum,eít.. Huc faciunt egregia ver- ba Clementis ad ($.1467.) allegata. " *) Scilicet, ut religioni, pietati in civitatem, im temetipfüm , in familiam, in pauperes fatisfacere Valeas. Cumque aliqua caufa ex his femper ur- £eat; in comparandis bonis rarus: bene vero in iis retendis . adhibendisque f1'equglïs abufus con- tinget, **) Et Caput XXL 393 M d **) Et quidem in rebus magni momenti follicita ,W aeftimatio bujus utilitatis adhibendàá: in leviori- d bus autem temporis in diuturnum examen adhi- Ytenti bendi dignitas pretium exiguarum rerum longe tolte excedit, Scilicet, quod jam femel, adverti, mos inpl netas aureas, vel etiam grandiores argenteas; non t item nummos cupreos aut ftanneos, minusculos- que prudentes ponderare folent. $. 164i. « Eft itaque avaritia appetitus fortunarum jf ultra, quam ea ad explenda honeftatis officia Qe conducunt: ut adeo veriffime avari fint, qui TM pecunias, praedia, ditionesque, aut quae- (f6! cunque tenent ideo, quia delectat talia ha- f 3 bere. Immo etiam illi, quibus talia ad publi- [f cam, privatamque utilitatemr funt neceffaria; f in iis tamen retinendis, quaerendisve non ftudium honeftatis, fed fenfus delectationes ![ H),' Yib pro ratione motrice admittunt *). $ l"u' f *) Patet hinc itärafo, quod toties jam commemo- ilii ravi, graviffimum in hoc negotio illud: nimirum in poffeffione, ufüque rerüm omnium ad folam Wk! honeftatem adhibendarum infignem ' animi mode- ye rationem , et in delectatione a ratione motivi ex- cludenda vim quamdam pene infuperabilem elfe neceffariam. Eft ícilicet longe facilius, |bonis 1;! praecipue eminentibus carere, quüuati eadem f[ine fu. | omni vitio tenere. — Quo excellentius quippe eft "u bonum aliquod, eo. ardentius fenfüm delecta- tionis irritat, eoque vehementius in. voluntatem i qi agit. — — Ubi etiam, velut aliud agens, duo gravifima capita commemorare velim. Quorum Bbs 1)5 primum 394 Tractatus. duodecimus; primum eft: caftum adeo ac feverum circa res j creatas affectum inviolabili et nunquam relaxanda Velimus, nolimus, lege nobis praeceptum effe. omnibus aliquando nos abdicare, et foli Deo ine ] haerere debemus, priusquam cum fümmo bono uniamur, Aut generofo animi decreto , aut pia- l cularibus aliquando flammis omnis affectus extra [ Deum quiefcens neceffario purgandus eft. Alte- —— rum vero eít: res plurimas, praecipue eminen- €2.. tes, et fortem profperrimam, etiam fpecie reli- gionis, aut publicae utilitatis tectam fub imagine boni non raro nobis largiter illudere: cum tali- bus carere nobis ad veram juftitiam longe utilius foret. Unde ingenti ftudio, vita demuim, et fan- — I o D guine noftris detrimentis inhiamus non raro. Plu- ribus facile carebimus, et ot:nnis dolor, qui ex rerum etiam pretiofifiinarum. jactura venire folet, mox abfítergetur: fi quando rite intelligamus Ora- l- E culum Eedemtoris noftri, Luc. XVIIL 19 memo —2 bonus,' ti& folus Deus. — — Sed etiam illud, -— contra tot in rebus .graviffimis deceptiones nos gb n egregie juvaret; fi quodlibet negotium velut in puncto mortis conftituri. aeftimaremus. Ibi rebus pereuntibus, et fub imagine boni apparentibus fus larva- detrahitur; eaeque in propria fpecie, id eft, in fua inanitate fiftuptur. Graviffimum eft illud ac verifimum S, Hieronymi ad Paulin. facile contemmit ommia, qui fe femper cogitat ejfe 10* vYituruth, Z $. 1642. Huc qu'oque referenda omnia cuj.uscün- que intemperantiae genéra. Sunt enim ufus rerum quarumcunque ultra, quam eae ad ex- Ab plendie honeitatis officia contribuunt. avarina non plus differunt, quam u fus rei a J Caput XXI. 395 n d ab ejusdem retentione: ihter fe vero non 1 difcrepant, quam, quod una re voluntas hu- d mana ad delectationem guftus, alia ad de- YO lectationem oculorum, auriumve, et fic de- p r inceps abutatur. Et (ane ejusdem iniquita- a r lt tis effe videtur, an rem quampiam contra jus divinum ad hunc, aliumve ufum quis ad- It | r hibeat; $ta ut pene ejusdem rationis. de- u t lictum fit: an quis nimio potui, nimiaeque edacitati, nimiae mulficae etc. vel fi- haec ni- tl d mia non fint, hisce ex impetu capiendae de- lectationis indulgeat. Sémper enim rem ?lu- j quampiam ad uíus a Deo non concelilos. ad- * [ u hibet: praeterquam, quod in abundanti ul te cibi potusque non tantum rebus abutatur, g iHuäs fed' infuper vires corporis, ejusque integri- tatem, deftruat, et (ic feipfum, id eft, diver- Q I » fum Dei jus laedat: cum utique íanitas et u) integritas corporis aeque, aut magis, quam tb cibus et potus ip jure Dei exfiftant. v " * 5. 1643. d TU Ex his tamen non eft fatis jufta illorum rigida. nimium fententia, qui nempe eutra- peliam, id eft, ufus, et actus ad remiilio- nem animi deítinatos ex numero virtutum Q expungunt; eosque tanquam íeveritatis chri- il ftianae di(ciplinae adveríos .condemnant. 21 0 enim cibo, potu, fomno, et agitatione cor- p pus jufte et utiliter reficimus; cur non etiam Ij ftu- j animo, feu potigs fenfui interno feveris diis POl ag P* 396 Trgz'ctatzts däodecimus. diis muitum,v defatigato aliquod äuxiliun; pie feramus ? Ipfius cibi.quandoque non . eft tanta neceffitas, quanta eft, ut fomno, tem- perato motu, lufu denique, ac innocuo quo- dam joco graves quandoque animi curas mi- tigemus; adeo, ut verum hominis ad fe- Immo mufica, ipíum officium hic lateat. poefis, et aliae quaedam humanieres artes (utique non malae, neque turpes) ex füa natura ad fenfus interioris fubfidium come paratae, non nifi delectando profunt. Qua- propter in his onfnino licet proxime volupta- tem quaerere: per quod a cibo, et potu aliisque facile diftinguuntur. Haec enim non fua delectatione, quam excitant, fed, mi- niftrando nutrimenrum, et fuccum vitalem, corpus reficiunt: fapor autem, et voluptas a natura eis indita non ad utilitatem, fed ad folum. ufum faciliorem reddendum pertinent; et fic nunquam poffunt effe ratio, ex qua talibus utamur; fed fünt auxilia, ut aliunde. cibos fumere volentes, id facilius exequa- mur: fere ficut currus, et equus non ratio, fed auxilium perficiendi itineris fünt. Unde in his fenfus voluptatis proxime non poteft quaeri, bene vero in iis, quae ad remiflio- ä nem animi pertinent, quaeque non nmifi de- lectando utilitatem fuam praeftant *). *) Quod vero in ufu delectabilium ju&ös limites non raro excedamus , id moderatum, et fola uti- ä / litate definitum ufum eorundem tam parum in- E ficit wgy;[ P3 s Caput. XXI 397 ficit vitio, quam parum frequens aliorum inglu- Lpr d yies moderate, et ex ftudio. vires. fuas reficiendi comedentes delicti reos poteff facere Equidera LEl infipgnis moderatio etiam hic requiritur; et im- qu primis qui mechanicis occupati feníus interiores ] Im' liberos. plerumque, parumique fatigatos habent, ]b praetet cibum , potum , et quietem . non adeo amagna animi relaxatione indigent. Qui vero fe- ff veris fcientiis intentam navant operam 3 et m']ng ii ' adhuc qui graves fuftinent CUrasS, praecipue fi f publicae illie, ac magni momenti fint: hi, in- CQ quam , pluribus mjlgent, ne tandem interiore fenfu exhauíto mentis tarditatem incurrant Duas Qu upfäv vero, tresve horas in fingulos dies, et aliquan- do infuper hebdomades et menfes confabulatio- pO[U nibus, jocis, venationibus, ac lufibus dare, uti- Wi que certae intempérantiae vitla funt., i * llemg $. 1644 p D if Et haec quidem de recto delectabilium ufü, qualia ejus, quem cum beftiis commu- g unde nem habemus, interioris fenfus, velut cibus qi quidam funt; quo tamen vefci mens noftra minime debet utpote quae cum diviniflfimo 30 Tnde Redemtore noftro fenfibus fuis perpetuo di- 3Eeü cere tenetur: ego cibum habeo manducare; quem vos nefcitis — —— meus cibus eft ut jj k faciam voluntatem ejus, qui mifit me, ut Ioan. IV. perficiam opus 'ejus. 320 34 uod quidem efficit, quando in omni actu nil nifi ftudium ju[ht ae ad deliberatam ele ctionem admitti Quod fi faciat animus no- j fler ü ft X b M 398 Tractatus .sl'uodecimüs. R&r, deniquek -ini folo jam Deo quiefcit, et mirabiliter pafcitur: anmus, inquam, no- fter, excelfa omnino indoles, utpote quae, nifi a nobilitate degenerare velit, vefci non debet, et fatiari nequidem | poteft , | nifi. folo Deo. -- b aE M h n fot Qu EY j UE * um — — - EuE "E R "- — ais : — t x d w p — —— 3 — — — AÓÓ - A E YT S " VN E W 2 : ts2 M a A Eu o t m - xm w um J as o ia d APE a s ii E s as 23 snmania À d FE p ERE a — N » m D. "a d " du ES : iv & u $ t d &« nt A v d 2 -. ] s E d dul 2 Es : f ^ " i » $ k A d AA --* y 2 7 " i s [j ís ,w( ^ », * ,w ES g FO W P hr s - LE X a " * L (b» ] x £ s h * nu " 45 M *.. M * - N E É -- ». ta as * x N " P & " . Y "t * 2 a X " ^ *t H V.x, die A a r ( aYN 4* x : * * d w s N ij P3 eo t E ;$€ wd* L * Hev" E T * "O A * E i» W sE Ej $. 3 N OR 9 *v A^ p hi Eni * T stl d U E M d * te ; & ;X wv * * " a r s . OA H DC * ^ & t Fs N P»: $ii 2oeci s " P M z : " 5 lo m E Vi* d. J $a d * * »- 2 2 t 7- - a EM A " m * J ** ? ; 3 x T. * X 49 9- d * MR A $ Y d I* » Z N X M - st r s 2 v4 s* « g VE * ia z g wa *v X a x * w vl ts v dN a* M * ". 3* V E d T ** E itr T. NT o 4 & ES k* r ll m,v.y d L2 à deo- 7 a E .^ * L« n E E 25 A £ AE s Pa : P g 7 W a - x - w W .. vy EE ^K DA * -- .r L a r us a A 3 FUR o.w E n .....— - £ .N u. " * "3 MA ." xv T .Mw," " 24 n.. 24 PA ^ .m. vi $. * N T* * s. !... . M M * n5 Ii dcS r x E T. d s f zt s M E - F .w i "d "n m UEUAT z. P w W i* Á * P TO a x* Es * : A z * w As Xs h,, n * X A w« M.M * * " "- ES x E Nowtr i E Es M .g.«, E m n 2X 5t £ "h. s m 5 Lf * d M. .M s E s E AE M E p &t w M Y x i d U : Éu * j m ss Em j - " T : x Fs * * p M. 4 ) W T . E es E : A t X x A zaptS w R - d SuES d BN A m g £X s 5 M. A A "U Es D us n .w s z L. d Es N N N n ;* 2 u N N s A i & DRESE um A s W w«aæ PSSr MWæ ass W (. A AUE * X u E N d i 2 d $ d D x : u É u X u [ $s A X MAT 1 M " du pÉ . H W rl AE À p- f5 " $) t X P ENS, H x Y i us n Rs I : A æww'r s X " um T ü ER ". MW c»A A D ab P i ii n m T E r* i . . at z fwæ W u LU - d T L. n s r d u o Lv o A UE A m A P d PA e s " s "n ü, N N ER w Ms z TE J ais cents u uT Mp DN Vs r N NROUN u* OURU R . at I C . E s A i « d u * Á $a 2 Rs i at E -- ueslise N X N T pditi us aE Ut E x A x - u -- T ass E u x5 m u n tanai n m ER MR £ ts du o 3 Es m 20 | ] Euroskala Offset 19 P. FR, HERCVLANI OBERRAVCH 18 VierFarbSelector Standard * » ORDIN. MINOR., REFORMAT, 17 qu j5 Balance i Q O ii od THEOLOGIA - 10 Focus 1 It MORALIS s ] 13 12 E 11 10 TOMVS QVARTVS ] CONTINENS TRACTATVS DE CHARITATE THEOLOGICA, DE CHARITATE IN PROXIMVM |- | ET DE VIRTVTIBVS MORALIBVS, ha d Ms —— E E d ais BAMBERGJE ET NORIMBERGJE MDCCXCVUIII, Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com E E